recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Die Tel Dan-stele, wat die Huis van Dawid noem (die verligte deel regs).
Die **Huis van Dawid** Hebreeus: בֵּית דָּוִד, *Bēt Dāvīḏ*) is die linie van die Israelitiese koning Dawid. In Judaïsme is dit gebaseer op die Hebreeuse Bybel en deur die daaropvolgende eeue op latere tradisies. In die Christendom volg die Nuwe Testament die linie deur Maria en Josef tot by Jesus.

Bybelse weergawe
----------------

Volgens die Bybel was Dawid, van die stam van Juda, die derde koning van die Verenigde Koninkryk Israel en Juda. Hy was aanvanklik die koning van die stam Juda en het uit Hebron regeer, maar ná sewe en 'n half jaar het die ander Israelitiese stamme, wat sonder 'n leier was ná die dood van Isboset, die seun van Saul, hom as hulle koning ook gekies.

Dawid is later deur sy seun Salomo opgevolg. Ná Salomo se dood het die 10 noordelike stamme die Huis van Dawid verwerp en geweier om Salomo se seun Rehabeam te aanvaar. Hulle het Jerobeam as koning gekies en die noordelike Koninkryk Israel gestig. 

Die suidelike stamme van Juda en Benjamin het getrou gebly aan die Huis van Dawid en die koninkryk het bekend geword as die Koninkryk Juda. Alle daaropvolgende konings van Juda, buiten Atalia, is na bewering direkte afstammelinge van Dawid. Die koninkryk is in 587/'86 v.C. deur die Neo-Babiloniese Ryk oorwin en hulle het hulle eie monargie in Juda gevestig wat nie beskou word as verwant aan Dawid of die stam Juda nie.

Messias
-------

In Judaïsme en die Christendom is die Huis van Dawid die stamboom waaruit die Messias deur die manlike linie afstam. In Joodse eskatologie is die Messias 'n toekomstige Joodse koning uit die linie van Dawid wat in die wêreld daarna oor die Joodse volk sal heers.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
**Graham Xavier Ford** (\* 16 November 1960) is 'n Suid-Afrikaanse krieketafrigter en voormalige krieketspeler.

Hy is 'n voormalige hoofafrigter van die Ierse nasionale krieketspan (2017-2021) en die Sri Lankaanse nasionale krieketspan (2012-2014; 2016-2017). Hy was 'n regshandige kolwer en het tydens sy tyd as krieketspeler 7 wedstryde gespeel vir Natal B. Sy laaste wedstryd is sewe jaar na sy debuut in 1982/83 gespeel. Hy is 'n voormalige provinsiale tenniskampioen, en het Natal in voetbal verteenwoordig. Hy is ook 'n gekwalifiseerde rugbyskeidsregter.

Afrigtersloopbaan
-----------------

In 1992 word hy aangestel as afrigter van die Natalse krieketspan, waartydens hy spelers soos Malcolm Marshall, Clive Rice, Shaun Pollock, Jonty Rhodes en Lance Klusener afgerig het. Hy het die provinsie in beide die eersteklas- en eendagtrofeë in 1996–97 tot oorwinning gelei.

Ford het die Suid-Afrikaanse A-span in 1998 tydens 'n toer na Sri Lanka afgerig, en is die volgende jaar aangewys as die hulpafrigter van Suid-Afrika. As assistent van Bob Woolmer het hy Suid-Afrika tydens die 1999 Wêreldbeker afgerig waar hulle die halfeindronde gehaal het, voordat hulle deur Australië uitgeskakel is. Na afloop van die toernooi het hy Woolmer as afrigter vervang en die land tot oorwinning gelei in 8 van die 11 reekse wat hulle gespeel het, maar nadat hy agtereenvolgende nederlae teen Australië gely het, het hy sy werk in Junie 2002 verloor. 

Ford het in 2005 direkteur van krieket by Kent Graafskap-krieketklub geword. In 2006 het hy na Suid-Afrika teruggekeer om die Dolphins-krieketspan af te rig, maar in dieselfde jaar om persoonlike redes die betrekking opgesê.

Op 9 Junie 2007 is hy die pos van afrigter van die Indiese nasionale krieketspan aangebied, maar twee dae later het hy die aanbod van die hand gewys.

Op 31 Julie 2009 is dit aangekondig dat hy nie vir die 2010-seisoen na Kent sou terugkeer nie, weereens met verwysing na persoonlike redes.

In Januarie 2012 is hy aangestel as hoofafrigter van Sri Lanka. Hy het hiermee vir Geoff Marsh vervang.

In September 2013 het hy besluit om nie sy kontrak vir 'n verdere twee jaar te hernieu nie. Op 27 Februarie 2014 het hy die betrekking aanvaar van hoofafrigter van Surrey Graafskap-krieketklub. Kumar Sangakkara het Ford se teenwoordigheid by Surrey as een van die redes genoem waarom hy in 2015 vir die klub wou speel, en Ford se invloed op Sri Lankaanse krieket geprys.

In Januarie 2016 is Ford weer aangestel as hoofafrigter van die Sri Lankaanse nasionale krieketspan. Sri Lanka Krieket het Ford aangestel tot en met die Krieketwêreldbeker 2019, maar hy het na slegs 15 maande in Junie 2017 uit die pos bedank.

In September 2017 is Ford vir 'n aanvanklike termyn van drie jaar as Ierland se hoofafrigter aangestel; sy kontrak met Krieket Ierland is in 2019 met 'n verdere drie jaar verleng. Tydens sy termyn as hoofafrigter van Ierland het hy die span deur 'n oorgangsfase gelei. Ierland het tydens sy termyn as afrigter uiteindelik toetsstatus behaal, en 101 internasionale wedstryde onder sy leiding gespeel.

In November 2021 het hy uit sy pos as hoofafrigter bedank.
Die **Tamumassief** is 'n uitgedoofde skildvulkaan in die noordwestelike Stille Oseaan, met die eienskappe van 'n kruising tussen 'n mid-oseaniese rif en 'n skildvulkaan. Op 5 September 2013 het navorsers aangekondig dat dit een vulkaan kan wees – dan sal die Tamumassief die grootste bekende vulkaan op aarde wees. Die vulkaan is in die Shatsky Rise sowat 1 600 km oos van Japan geleë. Dit dek 'n gebied van sowat 553 000 km2. Sy kruin is sowat 1 980 m onder die oppervlak van die oseaan en sy basis is tot sowat 6,4 km diep. Die vulkaan is sowat 4 460 m hoog.

William Sager, 'n mariene geofisikus van die Universiteit van Houston het die vulkaan in omtrent 1993 begin bestudeer. Volgens hom en sy span is die Tamumassief "die grootste enkele skildvulkaan wat nog op aarde ontdek is". Ander vulkaniese verskynsels op die planeet is groter, soos die Ontong Java-plato, maar dit is nog nie vasgestel of hulle inderdaad 'n enkele vulkaan of eerder 'n kompleks van verskeie vulkane is nie.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
'n Kaart van Afrika wat die wêreldwye Perdesiekte uitbrake van die vorige eeu aandui
**Perdesiekte** is 'n ernstige siekte wat by perde veroorsaak word deur die virus *Oedema mycosis*. Die siekte is nie oordraagbaar nie maar word deur die *Culicoides* muggies oorgedra. Die virus affekteer alle *Equidae* (perdagtiges) spesies. Die siekte is reeds sedert 1719 in Suidelike Afrika bekend. In Victoriaanse tye is dit in die warmste dele van die subkontinent in episoötiese vorm aangetref, veral tussen Desember en Mei. Die dodesyfer is was hoog en diere wat herstel het is *gesout* genoem en het hoë pryse behaal weens hulle weerstand teen die siekte. Met 'n enkele uitbreking aan die Kaap het meer as 70,000 perde gevrek. In die jaar 1890 is navorsing die eerste keer oor perdesiekte gedoen deur dr. Alexander Edington, direkteur van van die Koloniale Bakteriologiese Instituut. Die Instituut het verklaar dat die siekte die gevolg is van die *teenwoordigheid van plantspore van 'n mikro-organisme van swamagtige aard wat in die bloed is*.

In die latere jare is perdesiekte bestry deur die inenting van 'n serumvirus en veral na 1930 is groot sukses behaal met die neurotropiese muisbrein-entstof wat deur die laboratorium op Onderstepoort ontwikkel is.

Bronne
------

* Ensiklopedie van Suidelike Afrika. Eric Rosenthal, 1967
* African Horse Sickeness
Kirsty Coventry in 2018.
**Kirsty Leigh Coventry Seward** (gebore 16 September 1983) is 'n Zimbabwiese swemmer en politikus wat tans die Minister van Jeug, Sport, Kuns en Ontspanning in die kabinet van Zimbabwe sedert September 2018. 'n Voormalige Olimpiese swemmer en wêreldrekordhouer, sy is die voorste Olimpiese medaljehouer uit Afrika. Sy is 'n lid van die Internasionale Olimpiese Komitee (IOK), en is vroeg in 2018 verkies tot die Voorsitter van die IOK-atletekommissie, die liggaam wat alle Olimpiese atlete wêreldwyd verteenwoordig.

Coventry, gebore in Harare, het Auburn-universiteit in Alabama bygewoon en mededingend geswem vir die universiteit in die Verenigde State. By die 2004 Olimpiese Somerspele, in Athene, Griekeland, het Coventry drie Olimpiese medaljes gewen: 'n goue, 'n silwer en 'n brons, terwyl sy in die 2008 Olimpiese Somerspele in Beijing vier medaljes verower het: 'n goue en drie silwer. Sy is daarna deur Paul Chingoka, hoof van die Zimbabwe Olimpiese Komitee, beskryf as "ons nasionale skat".

Die Zimbabwiese president Robert Mugabe het haar "'n goue meisie" genoem en het persoonlik US$100 000 in kontant aan haar toegeken vir haar Olimpiese vertoning in 2008. In 2016 het Coventry ná haar vyfde Olimpiese Spele uit swem getree, nadat sy die gesamentlike meeste individuele medaljes in vroueswem in die Olimpiese geskiedenis gewen het.
*Nota: Hierdie artikel handel oor die nedersetting in die Noord-Kaap. Vir die veesiekte, sien hartwater.*

**Hartswater** is 'n dorp geleë tussen Jan Kempdorp en Taung, in die Vaalharts-besproeiingskema van die Noord-Kaapprovinsie van Suid-Afrika. Die townships Bonita Park en Pampierstad is naby die dorp. Die bevolking was 10 465 inwoners in 2011, vergeleke met 2 458 in 1979, waarvan 1 300 wit was.

Die Kalahari-agtige omgewing in en om die dorp is in 'n lusoord omskep, danksy die water van die Vaalrivier wat in reuse betonkanale sowat 50 km ver hierheen herlei word. Deur die ywer van die eerste nedersetters is die sanderige, beboste bodem in 'n kort tydperk ná die dorp aangelê is, in ryk, vrugbare aarde omskep.

Ontstaan
--------

In 1933 begin die departement van besproeiing met die bou van 'n uitkeerdam in die Vaalrivier naby Warrenton en ook met die bou van kanale na die Hartsriviervallei (destyds "Hartzriviervallei"). Sowat duisend blankes het aan die werk deelgeneem, wat een van die regering se oplossings vir die Armblankevraagstuk was. Die eerste nedersetters het in 1938 op Vaalharts aangekom en binne 12 jaar is meer as duisend kleinhoewes daar beset. Terselfdertyd het nedersetters hulle op Hartswater begin vestig, sodat dit kort voor lank 'n selfstandige dorp geword het. In die omgewing het nedersetters elk 'n kleinhoewe van 30 morg (amper 26 hektaar) besproeibare grond gekry.

NG gemeente
-----------

Die kerkgebou van die NG gemeente Hartswater, in die jare sewentig afgeneem deur die amateurkerkfotograaf John Conroy.
Die plaaslike gemeente van die NG Kerk is op 8 Mei 1946 met 750 lidmate van die gemeente Vaalharts op die gelyknamige besproeiingskema afgestig. Die eerste leraar, ds. J.S. Grove, is reeds op 4 Augustus daardie jaar bevestig en moes voorlopig in 'n nedersettershuis langs die Ebenhaezer-saal woon. Dit was die eerste kerklike gebou wat hier opgerig is sedert die moedergemeente op 17 Mei 1941 van Warrenton afgestig het.

Omdat honderde huisgesinne uit alle dele van die land hulle heenkome hier kom soek het, het die ou saal gou te klein geraak en in Desember 1950 wy die gemeente die Immanuel-saal met sitplek vir 325 mense in. Toe die gemeente sy vyfde verjaardag in 1951 vier, was hier reeds 1 200 lidmate. In dieselfde jaar kom die gemeente Noorderharts tot stand met Magogong as sentrum, waar die Immanuel-saal geleë was, sodat Hartwater se sentrum die Pokwani-stasie geword het. Die gedeelte van die gemeente op en om Tadcaster het in 1960 van Hartswater afgestig.

In 2009 was dit steeds 'n betreklik groot plattelandse gemeente met sowat 900 volwasse (belydende) lidmate en twee voltydse leraars. In die *NGK Jaarboek* van 2021 was die lidmaattal 879 belydend en 247 doop.

Sien ook
--------

* Lys van dorpe in Suid-Afrika

Bronnelys
---------

* Olivier, ds. P.L. (samesteller), *Ons gemeentelike feesalbum*. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952.
Die riolitiese lawakoepel van die Chaiténvulkaan tydens die uitbarsting daarvan in 2008-'10.
Een van die Inyokraters, 'n riolitiese koepel.
Die eiland Nea Kameni in die Santorini-kaldera.
'n **Lawakoepel** in vulkanologie is 'n ronde, heuwelvormige uitsteeksel as gevolg van die stadige uitvloeiing van vloeitrae of taai lawa uit 'n vulkaan. Uitbarstings wat koepels vorm, is algemeen, veral aan die grense van konvergente plate.

Sowat 6% van uitbarstings op aarde vorm koepels. Die geochemie van lawakoepels kan wissel van basalt (byvoorbeeld Semeru, 1946) tot rioliet (byvoorbeeld Chaiten, 2010), hoewel die meeste oorgangsamestellings is (byvoorbeeld Santiaguito, dasiet-andesiet, tans) Die kenmerkende koepelvorm word toegeskryf aan taaiheid wat die lawa verhoed om baie ver te vloei. Dié taaiheid kan op twee maniere gevorm word: deur hoë vlakke silika in die magma of deur die ontgassing van vloeibare magma. Aangesien basaltiese en andesitiese koepels gou verweer en maklik opbreek vanweë die verdere invloei van lawa, het die meeste van die koepels wat bewaar gebly het 'n hoë silika-inhoud en bestaan dit uit rioliet of dasiet.

Die bestaan van lawakoepels is al voorgestel as die rede vir sommige koepelvormige strukture op die Maan, Venus en Mars, byvoorbeeld die oppervlak van Mars in die westelike deel van Arcadia Planitia en in Terra Sirenum.

Koepeldinamika
--------------

Lawakoepels in die kaldera van Mount Saint Helens.
Die Valle Grande-koepel in Nieu-Mexiko.
Lawakoepels kan onvoorspelbaar ontwikkel deur middel van twee maniere: die vergroting van die koepel vanweë die invloei van magma na die binnekant van die koepel of lawa wat op die oppervlak verskyn. Dit is die taaiheid van die lawa wat keer dat dit ver vloei van die opening waaruit dit kom en dit vorm taai, koepelvormige lawa wat dan stadig afkoel. Naalde en lawastrome kom algemeen by koepels voor.

Koepels kan honderde meters hoog word en stadig en geleidelik groei oor maande (Berg Unzen), jare (Soufrièreheuwels of selfs eeue (Berg Merapi). Die kante van sulke strukture bestaan uit onstabiele rotspuin. Vanweë die opbou van gasdruk kan koepels dikwels ontploffend uitbars. As 'n deel van die koepel instort en magma blootlê, kan piroklastiese strome ontstaan. Ander gevare is die verwoesting van eiendom weens lawastrome, woudbrande en lahars wat veroorsaak word deur los as en puin. Lawakoepels is een van die belangrikste struktuureienskappe van baie stratovulkane wêreldwyd. Hulle is geneig om buitengewoon gevaarlik uit te bars omdat hulle silikaryk riolitiese lawa bevat.

Skakels
-------

* "Global Volcanism Program": Lawakoepels
* USGS-lys van vulkaanterme: Lawakoepel
* Wikimedia Commons logo Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Lawakoepel.
* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4229624-9

 |
Neuschäfer in 2023.
**Kirsten Neuschäfer** ( gebore 23 Junie 1982) is 'n Suid-Afrikaanse seiljagvaarder wat spesialiseer in hoë breedtegraad en ekstreme avontuurvaart. Sy is die wenner van die 2022 Golden Globe-wedvaart, en is die eerste vrou wat 'n om-die-wêreld-seiljagwedvaart wen deur die drie groot kaape, insluitend solo- en volle bemanning-resies, ononderbroke, en die eerste Suid-Afrikaanse seiljagvaarder wat 'n om-die-wêreld-byeenkoms wen.

Loopbaan
--------

Kirsten Neuschäfer het as kind begin om rubberbote te seil, en werk sedert 2006 as 'n professionele matroos. Sy het as 'n matroos gewerk met huuraflewerings, voordat sy in hoëbreedtevaart gespesialiseer het en filmspanne na plekke soos Suid-Georgië, die Falkland-eilande, Patagonië en die Antarktiese skiereiland geneem het.

Kirsten Neuschäfer se boot *Minnehaha*.

2022 Golden Globe-seilwedvaart
------------------------------

Kirsten Neuschäfer is die enigste vroulike skipper wat aan die 2022 Golden Globe-wedvaart deelgeneem het, 'n retro-seilwedvaart waarin die deelnemers eiehandig om die wêreld vaar, solo, ononderbroke deur ouskoolbote en deur uitspansel navigasie te gebruik, sonder die gebruik van enige moderne toerusting. Tydens die wedren het sy 'n mede-deelnemer, Tapio Lehtinen, gered nadat Lehtinen se boot gesink het en hy meer as 24 uur in die suidelike Indiese Oseaan gedryf het. In Januarie 2023 is die Rod Stephen Seamanship Trophy deur die Cruising Club of America en die Ocean Cruising Club (OCC) se Seamanship Award aan haar toegeken vir haar rol in hierdie reddingsoperasie. Sy het die vloot gelei sedert sy om die Kaap Hoorn is, en het die eerste vrou geword wat hierdie vaart om die wêreld gewen het. Volgens die Internasionale Vereniging van Cape Horner se rekords, het Neuschäfer met die voltooiing van die wedvaart die sewende vrou geword wat die wêreld sonder onderbreking omseil het deur die groot kaape in seiljagte onder 18 m.

Haar boot *Minnehaha* is 'n Cape George 36 wat in Port Townsend, Washington, gebou is in 1988. Neuschäfer het 'n jaar op die Prins-Edward-eiland deurgebring terwyl sy haar boot herbou het ter voorbereiding van die GGR.
| Cyrilliese letter Э |
| --- |
|  |
| **Cyrilliese alfabet** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | Ё | Є | Ж | Ѕ | З |
| И | І | Ї | Й | Ј | К | Л |
| Љ | М | Н | Њ | О | П | Р |
| С | Т | Ћ | Ќ | У | Ў | Ф |
| Х | Ц | Ч | Џ | Ш | Щ | Ъ |
| Ы | Ь | Э | Ю | Я |   |   |
| **Ou letters** |
| Ҁ | Ѹ | Ѡ | Ѻ | Ѿ | Ѣ | Ꙗ |   |
| Ѥ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ | Ѯ | Ѱ |
| Ѵ | Ѷ | Ѳ |   |   |   |   |

**Э** (kleinletter: э) is ’n letter van die Cyrilliese alfabet en word in Russies, Belarussies en ’n paar nie-Slawiese tale gebruik. Dit word uitgespreek as /e/ of /ɛ/.

Geskiedenis
-----------

Letters wat deur Pieter die Grote doodgekrap is.
Die letter het in die 13de eeu ontstaan as ’n variant van die letter є. Dit is sporadies gebruik, maar in die 17de eeu het die Oos-Slawiërs dit begin gebruik om ’n begin-e aan te dui wat nie gepalataliseer is nie (IFA: |e|). 

In voorstelle vir ’n burgerlike skrif wat in 1708 aan Pieter die Grote van Rusland voorgelê is, verskyn beide "э" en "є", maar laasgenoemde vorm is deur Pieter doodgekrap en die eerste vorm het in die nuwe alfabet behoue gebly. Baie mense was teen die letter gekant, maar die insluiting daarvan in die Russiese Akademie se woordeboek van 1789–94 het die amptelike aanvaarding daarvan ingelui.

In moderne Russies word "э" gebruik vir |e| of |ɛ| as beginletter in leenwoorde, soos in **э**лектричество (elektrisiteit), en ná klinkers, soos in ду**э**ль (tweegeveg). Die enigste oorspronklik Russiese woord wat daarmee begin, is waarskynlik этот (hierdie). Die Cyrilliese letter "е" word egter steeds dikwels gebruik vir leenwoorde, soos in т**е**ннис (tennis) en Б**е**рлин (Berlyn). 

In Belarussies word die letter baie meer dikwels gebruik omdat spelling eerder op uitspraak as op historiese belang geskoei is en die standaardisasie van die taal heelwat later as in Russies plaasgevind het.
Dr. **James Barry** (c. 1795–1865) was 'n militêre chirurg in die Britse Leër. Hy is in Ierland gebore. Sy ouers is onbekend, hy was egter verwant aan die skilder, John Barry. Hy studeer in die medisyne in Edenburg, sluit in 1813 by die Britse Leër aan as hospitaal-assistent en word in 1815 bevorder tot assistent-chirurg. Hy kom in die Kaapkolonie aan waar hy tot 1825 bly en word in 1827 majoor-chirurg. Hy gaan na Mauritius in 1828. As 'n uiters bekwame geneesheer het hy die fondament gelê van moderne hospitaaldienste, van die Mediese Raad en het selfs begin met opleiding van vroedvroue. Sy kort humeur het daartoe gelei dat hy aan 'n tweegeveg aan die Kaap deelgeneem het. In 1859 word hy Inspekteur-generaal en is in 1865 oorlede.

Later het die storie die rondte gedoen dat 'n nadoodse ondersoek aan die lig gebring het dat Barry 'n vrou was. In 1965 het prof. Percival Kirby van Grahamstad egter mediese dokumente van die Britse departement oorlog gepubliseer wat bewys het dat hy 'n man was ten spyte van sy tweeslagtige (hermafroditiese) bou en voorkoms.

Bron
----

* *Ensiklopedie van suidelike Afrika*, Eric Rosenthal, 1967
Die huidige plate
**Plaattektoniek** is die teorie wat die geografiese ligging van kontinente, oseane, berge en ander
strukture in die aardoppervlak verklaar. Dit dek ook die voorkoms van aardbewings, vulkane, oseaantrôe en mid-oseaanriwwe.

Volgens die teorie is die buitenste laag van die Aarde, die litosfeer (sowat 100 km dik), verdeel in tektoniese plate wat onafhanklik van mekaar oor die aardoppervlak beweeg.

Die plate
---------

Daar is sewe groot tektoniese plate.

1. Noord-Amerikaanse plaat
2. Eurasiese plaat
3. Afrika-plaat
4. Suid-Amerikaanse plaat
5. Pasifiese plaat
6. Australiese plaat
7. Antarktiese plaat

Daar tussen in is 'n paar kleiner plate:

1. Scotiaplaat
2. Nazcaplaat
3. Juan de Fuca-plaat
4. Cocosplaat
5. Karibiese plaat
6. Filippynse plaat
7. Indiese plaat
8. Arabiese plaat

Aardbewings, vulkane, berge en oseaniese trôe kom aan die grense van hierdie plate voor, wat tussen 0 mm en 100 mm per jaar skuif.

Geskiedenis
-----------

Alfred Wegener het in die twintigerjare reeds begin om die teorie van plaattektoniek te ontwikkel. Hy het dit kontinentverskuiwing genoem. Hy het veral na die kontinente se vorms gewys. Afrika en Suid-Amerika het byvoorbeeld kusvorms wat min of meer aanmekaar pas. Ongelukkig kon hy nie verduidelik hoe hele kontinente oor duisende kilometers kon verskuif nie en sy teorie is deur die meeste geoloë verwerp. Dit was veral die vooraanstaande Amerikaanse geoloë Bailey Willis en Charles Schuchert wat in 1932 die teorie met minagting verwerp het. Alexander du Toit in Suid-Afrika was 'n uitsondering. Hy het voortgegaan om die geologie van Suid-Amerika en Suider-Afrika te bestudeer en te vergelyk en het opmerklike ooreenkomste gevind en gepubliseer. Maar in die geologiese wêreld is geen notisie van sy werk geneem nie.

In die jare 1960–'70 het dit verander. Magnetiese navorsing van die bodem van die Atlantiese Oseaan het aangetoon die mid-oseaniese rif is die jongste deel van die bodem en dat die vorming van meer bodem die kontinente aan die kant skuif. Die spoed waarmee dit gebeur, kan gemeet word. Die meganisme is nou ook bekend. Dit word veroorsaak deur die konveksie wat in die Aarde se mantel plaasvind.
**Charles Eugène Jules Marie Nungesser** (15 Maart 1892 – 8 Mei 1927) was 'n Franse bobaasvlieënier tydens die Eerste Wêreldoorlog en was die derde beste Franse bobaasvlieënier met 45 oorwinnings teen die einde van die oorlog. Terwyl hy in Suid-Amerika aan motorwedrenne deelgeneem het, het hy geleer hoe om te vlieg. Hy keer terug na Frankryk in 1914 en sluit by die Franse Leër aan. Hy kry 'n oorplasing na die Franse Lugarm en in 1915 het hy verkenningsvlugte gedoen. In November 1915 kry hy 'n oorplasing na 'n vegter eskader en begin bou aan sy totaal van 45 oorwinnings. Die meeste hiervan word gedoen in 'n *Nieuport* vliegtuig met sy gunsteling *skull and crossbones* motief op. Op 29 Januarie 1916 was hy betrokke in 'n ernstige ongeluk en breek altwee sy bene, nogtans vlieg hy weer binne twee maande. Hy was verskeie kere gewond en tussen verskeie ongelukke en besoeke aan die hospitaal verbeter hy sy oorwinnings, teen Desember 1916 was dit 21.

Op 'n dag word 'n boodskap deur 'n Duitse vliegtuig by 'n lughawe neergegooi waarin Nungesser vir 'n vliegtuig tweegeveg uitgedaag word. Hy aanvaar die uitdaging, arriveer op die aangewese punt waar ses Duitse vliegtuie hom voorlê. Hy skiet twee af en die ander vier vlug. Op dieselfde dag word hy deur 'n Britse vlieënier aangeval wat ooglopend probleme met uitkenning gehad het. Die vlieënier hou aan en Nungesser skiet hom teesinnig af. Teen die middel van Augustus 1917 was hy fisies so swak weens uitputting, wonde en ongelukke dat hy na sy vliegtuig gedra moes word. Hy hou uit tot aan die einde van die oorlog.

Hy verdwyn in 1927 terwyl hy van Frankryk na Amerika gevlieg het.

Bron
----

* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015. ISBN 978-1-84476-917-9
Swartkoppersie in Pretoria, Suid-Afrika
Die **Swartkoppersie** is 'n vetstertras skaap uit Afrika. Die skape kom oorspronklik uit Somalië (die Somaliese bewoonde gebiede van die Horing van Afrika) en is 'n direkte afstammeling van die Somaliese skape. Die ras word nie vir hule wol aangehou nie en kan hitte beter verdra as wolrasse en word hoofsaaklik geboer vir hul vleis. Die Swartkoppersie het 'n wit lyf en, soos hul naam sou aandui, 'n geheel swart kop.

Eienskappe
----------

Die Swartkoppersie is 'n poenskop (sonder horings). Dit het 'n swart kop, met lang hangende ore, en 'n swart nek en 'n wit lyf, met 'n duidelike streep wat die twee kleure afbaken. Die kruis en die basis van die stert het 'n ophoping van vet. Die ras word spesifiek geteel vir die groot hoeveelheid vet wat in die stertstreek gestoor is, wat weerstand bied in droë toestande en veral gebruik word in wors en droewors. 

Volwasse ramme weeg gemiddeld 68 kilogram en ooie 52 kilogram. By geboorte weeg ramme en ooie ongeveer 2.6 kilogram. Ooie laktaat vir ongeveer 84 dae, produseer 50 kilogram melk met 5,9% vet.

Geskiedenis
-----------

Ondanks sy naam het die Swartkoppersies sy oorsprong in Somalië en is in ongeveer 1870 na Suid-Afrika ingevoer. 'n Suid-Afrikaanse stamboek is in 1906 opgerig. Teen 1930 was daar 4000 geregistreerde diere. Die skaap is gekruis met plaaslike rasse en is ook verbeter deur dit te kruis met onderandere Dorset, wat nou Dorper genoem word. In die vyftigerjare is daar na raming twee miljoen Swartkoppersies in Suid-Afrika, en hulle is ook bekendgestel in Namibië, Kenia, Tanzanië, Ethiopië en Ghana. Sedertdien word dit vir kruisteling doeleindes na die Karibiese streek, Sentraal- en Suid-Amerika ingevoer.
Die **Slag van Gallipoli** het tussen 25 April 1915 en 9 Januarie 1916 tydens die Eerste Wêreldoorlog plaasgevind op die Gallipoli-skiereiland in Turkye. Britse en Franse magte het gesamentlik 'n operasie van stapel gestuur om die Ottomaanse hoofstad, Konstantinopel, oor te neem en sodoende 'n seeroete na Rusland te waarborg. Dit sou voorrade na die Russiese magte aan die oosfront verseker en die Duitsers aan daardie front onder groot druk plaas. Die poging het egter misluk en tot swaar verliese aan albei kante gelei.

Die Gallipoli-veldtog het 'n beduidende uitwerking op al die nasies gehad. In Turkye word die veldslag beskou as 'n vormende oomblik in die geskiedenis van die Turkse nasie, 'n laaste oplewing toe die eeue oue Ottomaanse Ryk aan die verkrummel was. Die stryd het die grondslag gelê vir die Turkse onafhanklikheidsoorlog en die Turkse republiek agt jaar daarna onder leiding van Atatürk, wat ook 'n bevelvoerder was by Gallipoli. Die veldtog was ook die eerste groot veldslag waaraan die Australiese en Nieu-Seelandse Leërkorps deelgeneem het en word dikwels beskou as die beginpunt van 'n nasionale bewustheid in albei lande. Vandag is Anzac-dag, wat die ongevalle in die veldslag herdenk, een van die belangrikste herdenkingsdae in Australië en Nieu-Seeland.

Aanloop
-------

Die Geallieerde magte was ywerig om 'n voorsieningsroete na Rusland te open aangesien 'n verhoogde aanslag aan die oosfront die druk aan die wesfront sou verlig. Die Duitse Ryk en Oostenryk-Hongarye het Rusland se handelsroetes na Europa oor land afgesny en daar was geen maklike seeroete beskikbaar nie. Die Witsee in die noorde en die See van Ochotsk in die Verre-Ooste was ver van die oosfront geleë en dikwels bevrore. Die Oossee was geblokkeer deur die Duitse vloot. Die enigste toegang tot die Swartsee was deur die Bosporus, wat onder beheer van die Ottomaanse Ryk was. Toe die Ottomaanse Ryk in Oktober 1914 by die Sentrale Moondhede aansluit, kon Rusland nie meer van die Middellandse See van voorrade voorsien word nie.

Laat in 1914 het gevegte aan die wesfront in Frankryk en België 'n dooie punt bereik. Die Geallieerdes het ook gehoop dat 'n aanval op die Ottomaanse ryk Bulgarye en Griekeland in die oorlog sou betrek aan die Geallieerdes se kant. 'n Vroeëre voorstel om Griekse troepe te gebruik om die Gallipoli-skiereiland in te val, is deur Rusland afgekeur omdat gevoel is dat Rusland se Slawiese bondgenote bedreig sou voel deur die uitbreiding van Griekse mag en invloed.

Die Franse minister van justisie, Aristide Briand, het in November 1914 'n voorstel gedoen om Turkye aan te val, maar dit het nie steun geniet nie. Britse pogings om die Turke om te koop om aan die Geallieerde kant aan te sluit was onsuksesvol. Later in dieselfde maand het Winston Churchill, wat toe hoof van die Britse Vloot was, 'n see-aanval op die Dardanelles voorgestel. Aanvanklik sou dit deur slegs die Britse vloot uitgevoer word met net 'n klein aantal troepe verbonde aan die aanvalsmag. Die plan is deur John Fisher, 'n hoë vlootoffisier, teengestaan wat eerder 'n direkte see-inval op die noordkus van Duitsland voorgestaan het, maar Churchill se plan is uiteindelik aanvaar.
**Heuningboomheide** (*Erica caterviflora var. caterviflora*) is 'n blomdraende struik wat tot die genus *Erica* behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap en kom in die Kaapse Skiereiland voor waar dit op suidelike hellings van Tafelberg groei. Die struik is regop en word 2 tot 4.0 m hoog, dit is entlik 'n klein boom, met die stam wat tot 150 cm dik kan word. Die struik blom van Januarie tot Maart. Die blomme is dig saamgepak op die stam.

Vuur vernietig die plant maar die sade oorleef. Die plant kry sy naam vanaf die woord *caterva* wat *groep* beteken. Bestuiwing word gedoen deur die insekte. 

In die vroeë 1990's was die plant as uitgesterf beskou maar is in 2006 deur Anthony Hitchcock herontdek. In Engels staan die plant bekend as die *Bunch Heath*.

Daar is ook 'n variant van die plant: *E. caterviflora var. glabrata* wat nie haartjies op die blomme het nie. Die boom se FSA-nommer is 574.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
* Lys van Erica spesies

Bronne
------

* Plants of the World Online
* REDLIST Sanbi
* PlantZAfrica
Die **blinkblaar-wag-’n-bietjie** (*Ziziphus mucronata*) is ’n bladwisselende boom wat algemeen in die bosveld en selfs dele van die hoëveld voorkom.

Verspreiding
------------

Dit is inheems aan feitlik die hele Suider-Afrika, met die uitsondering van die Suidwes-Kaap, Suidwes-Botswana, die kusgebiede van Namibië en dié van Mosambiek. Dit is ook in Angola, Benin, Burkina Faso, Burundi, Demokratiese Republiek die Kongo, Djiboeti, Eritrea, Eswatini, Ethiopië, Gambië, Guinee, Jemen, Ivoorkus, Kameroen, Kenia, Madagaskar, Malawi, Mali, Mauritanië, Mosambiek, Namibië, Niger, Nigerië, Rwanda, Saoedi-Arabië, Senegal, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Soedan, Somalië, Tanzanië, Togo, Tsjad, Uganda, Zambië en Zimbabwe.

Beskrywing
----------

Die boom is slaphangend en op die jong hout is daar gewoonlik aan weerskante van die blaarsteel ’n paar baie skerp dorings, die een krom en die ander reguit. Die glansende groen blare is kenmerkend en die blaarbasis is simmetries met die blaarrand uiters fyn geskulp. Die boom dra klein, gelerige blomme met 'n deursnee van 6 mm. Die vrugte is tot 1.5 cm in deursnee en hoewel eetbaar is dit nie baie smaaklik nie. Die vlees van die vrugte is dun, droog en melerig. Die boom het baie medisinale gebruike.

Die Blinkblaar-wag-’n-bietjie is as Suid-Afrika se *Algemene Boom van die Jaar* vir 2017 aangewys, en die boom se FSA-nommer is 447.

Subspesies
----------

Die boom het twee subspesies:

* *Ziziphus mucronata subsp. mucronata*
* *Ziziphus mucronata subsp. rhodesica* R.B.Drumm.

Galery
------

* BlareBlare
* Blomme in blaarokselsBlomme in blaaroksels
* Blomme van nabyBlomme van naby
* VrugteVrugte
* BasBas

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
* 

* Wikimedia Commons logo Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Blinkblaar-wag-’n-bietjie.

Bronne
------

* Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. ISBN 1-86872-527-8
* Plants of the World Online
* REDLIST Sanbi
Die lae van die Aarde, ’n gedifferensieerde liggaam.
**Planetêre differensiasie** is die proses waardeur die verskillende materiale van ’n planeet vanweë hulle fisiese of chemiese eienskappe skei en aparte lae vorm. Die digter materiale sak af na die middel, terwyl minder digte materiale na die oppervlak styg, gewoonlik in ’n oseaan van magma. In so ’n proses word ’n planeetkern en -mantel gewoonlik gevorm, soos die Aarde se kern en mantel. Soms word ’n chemies verskillende kors bo-op die mantel gevorm, soos die aardkors. Planetêre differensiasie kom voor in planete, dwergplanete, die asteroïde 4 Vesta en natuurlike satelliete soos die Maan.

Proses
------

Uit die wolk waaruit die Son ontstaan het, het ’n protoplanetêre skyf en later protoplanete gevorm. Verhitting as gevolg van radioaktiwiteit, botsings en swaartekragdruk het dele van die protoplanete gesmelt terwyl hulle planete gevorm het. In dié gesmelte omgewings het digter elemente na die middel afgesak en ligter elemente na die oppervlak gestyg. Die samestelling van sommige meteoriete wat van asteroïdes afkomstig is, wys differensiasie het ook in sommige van dié liggame plaasgevind, soos in Vesta. Die radioaktiewe isotoop 26Al, wat ’n kort leeftyd het, was moontlik die hoofbron van hitte.

Die belangrikste gedifferensieerde lae in die Aarde is die digte, ysterryke kern, die minder digte, magnesiumsilikaatryke mantel en die relatief dun, ligte kors wat hoofsaaklik uit silikate van aluminium, natrium, kalsium en kalium bestaan. Nog ligter komponente is die hidrosfeer van water en die atmosfeer van gas. Die Aarde se kors het ’n digtheid van sowat 2 700 kg/m3 in vergelyking met die mantel s’n van 3 400 kg/m3 en dié van die planeet as ’n geheel van 5 515 kg/m3.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
Die **Lebombobroodboom** (*Encephalartos lebomboensis*) is 'n spesie van die genus *Encephalartos*. In Suid-Afrika is daar is twee populasies: die een is by Mananga in Mpumalanga en die ander by Piet Retief in die boonste gedeelte van die Pongolavallei. Die spesie kom ook in Eswatini en Mosambiek voor. Die plant groei vinnig en word tot 4 m hoog. Dit groei in goedgedreineerde grond, verkies sonlig en gedeeltelike skadu areas. Die boom is eenslagtig: manlike en vroulike plante is afsonderlike eksemplare.

Sedert 1996 is die spesie verdeel en *Encephalartos senticosus* word as 'n aparte spesie beskou. Die plant se FSA-nommer is 14.8. In Engels staan die broodboom as die *Lebombo cycad* bekend.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* PZA Sanbi
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q310251
* ARKive: encephalartos-lebomboensis
* EoL: 630909
* GBIF: 2683742
* GRIN: 319387
* iNaturalist: 135944
* IPNI: 297106-1
* ITIS: 899754
* IUCN: 41907
* NCBI: 58035
* Plant List: kew-2788648
* Species+: 24316
* Tropicos: 9600072
* WCSP: 385205

 |
*Hierdie artikel handel oor die gewese lid van die Afrikaanse musiekgroep Eden. Vir die gewese lid van die Afrikaanse musiekgroep Adam, sien Joe Foster.*

**Johan Vorster** is 'n Suid-Afrikaanse sanger, liedjieskrywer, en sakeman.

Vorster begin sy loopbaan as lid van die Afrikaanse musiekgroep Eden, die suksesvolste groep in die geskiedenis van Afrikaanse musiek. In 2005 begin Vorster en medelid van Eden, Sean Else, die plaatetiket Mozi Records. Bok van Blerk is die eerste kunstenaar wat onder hierdie etiket vrygestel het. Vorster het die meeste van Bok van Blerk se album *De la Rey*, met meer as 200 000 verkope die topverkoper van alle tye onder Afrikaanse plate, geskryf. Die album se titelsnit bereik ook in 2005 die voorblad van *The New York Times*.

In 2006 onderteken Mozi Records 'n kontrak met Lianie May. Vorster het May se debuutalbum, *Vergeet my nie*, geskryf en vervaardig. Hierdie album is in 2007 vrygestel en word met meer as 120 000 verkope die topverkoper onder debuutalbums van vroulike Afrikaanse kunstenaars. In 2008 ontvang *Vergeet my nie* 'n SAMA vir landwye topverkoper. Die enigste ander Afrikaanse kunstenaar wat hierdie toekenning ontvang het, was Steve Hofmeyr in 2004 met *Toeka 2*.

In 2008 wen Vorster *Huisgenoot* se Tempo-toekenning vir liedjieskrywer van die jaar vir Lianie May se "Jy soen my nie meer nie".

Vorster is die stigter en kreatiewe direkteur van Inhoud Huis.

Bronne
------

* "Eksklusief! Johan Vorster maak hart oop, deel skryfproses". *Sarie*. 12 Julie 2012.
Die **Ngoyedwergbroodboom** (*Encephalartos ngoyanus*) is 'n spesie van die genus *Encephalartos*. Daar is twee populasies van die plant, een in die noorde van KwaZulu-Natal en die ander in Eswatini en die suide van Mosambiek.

Die plant is klein, dit word slegs 1 m hoog en groei hoofsaaklik in grasvelde, tussen rotse en woudrante, veral die Ngoye-woud waar dit sy naam vandaan kry. Genoegsame vuur stimuleer die vorming van keëls maar te veel brande en onwettige versameling is 'n bedreiging vir die plant. Die boom is eenslagtig, manlike en vroulike plante is afsonderlike eksemplare.

Die boom se FSA-nommer is 14.17. In Engels staan die broodboom as die *Ngoye Dwarf Cycad* bekend.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Africancycads
* Mosambiek Flora
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q3724996
* ARKive: encephalartos-ngoyanus
* EoL: 630908
* GBIF: 2683747
* GRIN: 319392
* iNaturalist: 135948
* IPNI: 297121-1
* ITIS: 899724
* IUCN: 41920
* NCBI: 179217
* Plant List: kew-2788672
* Species+: 18195
* Tropicos: 9600074
* WCSP: 385229

 |
**Vlas** (*Linum usitatissimum*) is 'n veselgewas wat sedert die vroegste eeue verbou word. Die vesel word verwerk tot *linne* wat in tekstiel gebruik word. Die saadbolletjies word vir die vervaardiging van lynolie  gebruik.

Die hele produksieproses van linnevervaardiging - van die vlasstingel tot die geweefde eindproduk  
*Bergisches Museum für Bergbau, Handel und Gewerbe, Duitsland*
Vlas is 'n slanke, regop kruidplant wat glansend grysgroen van kleur is en 75 – 120 cm hoog word. Dit kry wit of blou blommetjies bo-op die stingel. Dit kom dalk oorspronklik uit Asië, maar dit word reeds vir eeue gekultiveer. In die Ou Egipte is dit reeds in die vyfde millennium v.C. bekend. Dit was daar die belangrikste bron van tekstiel. Proefnemings in 2005 om dit ook in Suid-Afrika naby Tarkastad, Hofmeyr, Tyhefu en Venterstad te verbou was baie suksesvol. Die vesels van die vlasstingel bestaan 78% uit sellulose. Daarnaas bevat dit 4,7% hemisellulose, 0,4% lignien, die res is klein molekule soos lipiede of anorganiese stowwe. Dit groei sonder noemenswaardige probleme op suur tot neutrale grond in koel en klammerige klimaatstoestande.

Wanneer dit ryp word verkleur die plant geel en kan dit geoes word. Die saad word verwyder. Om die vesel uit die stingel te verkry moet dit 'n proses ondergaan wat *weking* heet. Nadat dit plaasgevind het, word die stingels deur *hekels* getrek om die strooi van die vesels af te skraap. *Uitkamming* verwyder uiteindelik die stukkies strooi wat nog aan die vesels geheg is.

Die olie kan in die kombuis gebruik word, maar dit het effense lakserende eienskappe. Dit is 'n goeie bron van onversadigde vetsure en word ook in verf, vernis, seep en ink aangewend. Die lynsaad se reste nadat die olie gepers is, word as veevoer gebruik.

Daar is een subspesie: *Linum usitatissimum var. stenophyllum* (Boiss.) Rech.f.

Vlas in die Bybel
-----------------

Die Bybel verwys na Egipte se vlasverwerking in *Jesaja 19*:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *9* Dié wat vlas verwerk, sal nie hulle werk kan doen nie,dié wat die vlas uitkam en weef, sal moed verloor.
*10* Egipte se wewers sal platgeslaan wees,al sy loonarbeiders sal bekommerd wees. |  |

Fotogalery
----------

* 
* 
* 
* VlasVlas
* SadeSade
* Vlas oesVlas oes
* 
* LinneLinne
* HekelsHekels
* Mummie in linne gewikkelMummie in linne gewikkel
Aleksander Oeljanof
**Aleksander Iljitsj Oeljanof** (Russies: Александр Ильич Ульянов) (12 April 1866 – 20 Mei 1887) was ’n Russiese rewolusionêr en die ouer broer van Wladimir Iljitsj Oeljanof (Lenin).

Hy is gearresteer toe hy en sy kamerade ’n sluipmoord op keiser Aleksander III wou uitvoer. Ná hul skuldigbevinding is hulle tereggestel. Die dood van sy broer het ’n groot invloed op Lenin se politieke oortuigings gehad.

Biografie
---------

Sy pa was Ilja Nikolajewitsj Oeljanof, ’n bekende skoolinspekteur in Nizjni Nowgorod wat ’n oorerflike adellike titel gekry het vir sy werk in die opvoedkunde. Aleksander het in 1983 sy skoolloopbaan met ’n goue medalje aan die Simbirsk-gimnasium voltooi en daarna ingeskryf by die Fakulteit van Natuurwetenskappe aan die Universiteit van Sint Petersburg, waar hy weer eens uitgeblink het.

Rewolusionêre bedrywighede
--------------------------

Hy het deelgeneem aan onwettige byeenkomste, demonstrasies en propagandistiese bedrywighede van die studente en werkers. In Desember 1886 het hy lid geword van die "terroriste-faksie" van die party *Narodnaja Wolja* (Die Wil van die Volk). Die meeste lede van die faksie was studente aan die Universiteit van Sint Petersburg en is sterk deur Marxisme beïnvloed.

Die faksie het beplan om op 1 Maart 1887 ’n sluipmoord op keiser Aleksander III uit te voer. Die aanval is afgeweer en vyftien mense is gearresteer. Ná ’n hofsaak in April van dieselfde jaar is Aleksander en vier ander lede van die faksie ter dood veroordeel.

Aleksander se moeder, Maria Aleksandrowna Oeljanowa, het tsaar Aleksander in ’n brief gesmeek om haar seun te begenadig en is toegelaat om hom te besoek. Aleksander self is toegelaat om die keiser om begenadiging te vra, maar hy het geweier. Hy het gesê dis so goed jy neem aan ’n tweegeveg deel en nadat jy op jou teenstander gevuur het, vra jy hom om nie terug te vuur nie.

Hy en sy kamerade is op 8 Mei (Nuwe Styl: 20 Mei) 1887 gehang.
| **Muskoviet** |
| --- |
|    |
| Formule | KAl2(AlSi3O10)(OH)2)  |
| Onsuiwerhede | Cr,Li,Fe,V,Mn,Na,Cs,Rb,Ca,Mg  |
| Nickel-Strunz (10) | 9.EC.15    |
| Kleur | wit, kleurloos  |
| Streep | wit  |
| Glans | glasagtig, pêrelagtig  |
| Hardheid | 2,5 (Mohs)  |
| **Optiese eienskappe**  |
| Dubbelbreking | tweeassig (+)  |
| RI-waardes | nα = 1.552-1.576 nβ = 1.582 - 1.615 nγ = 1.587 - 1.618  |
| Ruimtegroep | C2  |
| Nommer | 5  |
| Eenheidsel | a = 5,186 Å, b = 8,952 Å,c = 10.12 Å β=101,8° |
| \* Lys van minerale |
| Portaal  Geologie |

Die mineraal **muskoviet** is 'n gehidreerde kalium-aluminium-fillosilikaat met die chemiese formule KAl2(AlSi3)O10(F,OH)2.

Eienskappe
----------

Muskoviet is 'n mika, 'n fillosilikaat met 'n plaatstruktuur wat bestaan uit 'n laag SiO4-tetraëders wat drie suurstofatome met elk van hul bure deel. So vorm hulle 'n vlak netwerk van seshoekige ringe. Binne-in dié lae is die bindings besonder sterk, maar tussen die lae is die bindings egter baie swak, sodat die materiaal geredelik in dun, dikwels deursigtige lae voorkom.

Komplekse stapeling van die lae is moontlik in die kristalstruktuur, wat lei tot verskillende *polisoorte*, variante van die kristalstruktuur. Byna alle politipes van muskoviet is monoklinies, maar skaars trigonale ophopings kom ook voor.

Muskoviet is een van die algemeenste mikas en kom voor in 'n wye verskeidenheid gesteentes, maar hoofsaaklik in stollingsagtige felsiese gesteentes, soos graniet.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4245269-7

 |

1. ↑   (in Engels). Besoek op 19 Julie 2023. `{{cite web}}`: Ontbrekende of leë `|title=` (hulp)
**Serzj Asati Sarkisian** (Armeens: Սերժ Ազատի Սարգսյան, *Serzj Asati Sargsjan*, wetenskaplike transliterasie *Serž Azati Sargsyan*; \* 30 Junie 1954 in Stepanakert, Nagorno-Karabach, Azerbeidjanse SSR) is 'n Armeense politikus en voormalige premier asook president van dié land.

Loopbaan
--------

Die huidige president Serzj Sarkisian tydens 'n besoek aan Duitsland in 2009

Serzj Sarkisian het sy akademiese opleiding tussen 1970 en 1979 in die Fakulteit Filosofie van die Staatsuniversiteit van Jerewan ontvang, met 'n onderbreking tussen 1972 en 1974 waartydens hy sy diensplig voltooi het. Hy was daarna as funksionaris van die Kommunistiese Party van die Sowjetunie en die jeugorganisasie Komsomol in sy geboortestad Stepanakert en in Nagorno-Karabach werksaam.

Sarkisian was aktief betrokke by die politieke beweging wat vir die onafhanklikheidswording van Nagorno-Karabach van die Azerbeidjanse SSR geveg het en het tussen 1989 en 1993 as leier van die Republiek Artsach se selfverdedigingsmagte gefungeer. Tussen 1990 en 1993 was hy afgevaardigde in die Armeense parlement. In 1993 het Sarkisian sy ministersloopbaan begin en die poste van minister van verdediging (1993-2007) en eerste minister (Maart 2007 tot April 2008) beklee. In Februarie 2008 is hy as opvolger van staatspresident Robert Kotsjarian verkies.

Alhoewel internasionale waarnemers met die verkiesing tevrede was, het die kandidaat Lewon Ter-Petrosian kiesers ná die bekendmaking van die eindresultaat die verkiesing as vervals verklaar en sy ondersteuners opgeroep om betogings te hou. Op 1 Maart 2008 is 'n massabetoging in Jerewan met geweld beëindig.

Op 9 April 2008 het Sarkisian die ampseed as staatspresident van die Republiek Armenië afgelê. Hy het die amp tot 9 April 2018 beklee en is opgevolg deur Armen Sarkissian. Armen Sarkissian het hom as premier van Armenië benoem en hy het die amp op 17 April 2018 aangetree. Op 23 April 2018 moes hy bedank nadat grootskaalse protesoptogte in Jerewan en ander stede begin het.

Privaat lewe
------------

Serzj Sarkisian is getroud met Rita Aleksandri Sarkisian (\* 6 Maart 1962). Uit die huwelik is twee kinders gebore, waaronder die dogter Satenik (\* 17 Augustus 1986).

Sedert 2004 beklee Sarkisian die amp van president van die Armeense Skaakvereniging.
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Nikkeltetrakarboniel |
| Struktuurformule vanStruktuurformule van  |  |
| Chemiese formule | Ni(CO)4 |
| Molêre massa | 170,7 [g/mol] |
| CAS-nommer | 13463-39-3   |
| Voorkoms | vlugtige kleurlose vloeistof   |
| Reuk | Muwwe reuk |
| **Fasegedrag**   |
| Selkonstantes | a=1084 pm @ -55°C   |
| Ruimtegroep | Pa3  |
| Nommer | 205   |
| Strukturbericht | D1₁ |
| Smeltpunt | -25°C |
| Kookpunt | 43°C |
| Digtheid | 1,32 at 17°C |
| Oplosbaarheid |  |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa |  |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt | <20°C   |
| Selfontbrandingspunt | 60°C |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |
| Portaal  Chemie |

**Nikkeltetrakarboniel** of **nikkelkarboniel** is 'n organometaalverbinding tussen nikkel en koolstofmonoksied met chemiese formule Ni(CO)4. 

Die stof is uiters vlugtig, toksies, kankerverwekkend, ontvlambaar en plofbaar. Dit word soms die *vloeibare dood* genoem.

Kristalstruktuur
----------------

Teen lae temperature kristalliseer nikkeltetrakarboniel in die kubiese tin(IV)jodied-struktuur (D11 in die strukturbericht-klassifikasie.

Eienskappe
----------

Nikkelkarboniel is 'n molekulêre verbinding en sy molekules het 'n tetraëdriese vorm. Nikkel het 'n oksidasietoestand nul in hierdie verbinding. Dit word reeds teen 40° C uit nikkelmetaal en CO gevorm

{\displaystyle Ni(s)+4CO(g)\rightarrow Ni(CO)\_{4}}
En dit ontbind teen hoër temperature. Dit kan gebruik word om nikkel met 'n hoë suiwerheid te vervaardig en word gebruik in die raffinering van nikkelerts, die vorming van nikkelfilms en -bedekkings. Dit word ook as 'n katalisator in verskeie chemiese reaksies en in glasplatering gebruik.

Nikkelkarbonieldamp se digtheid is amper vier maal so groot as die lug s'n. Dit los maklik op in die meeste organiese oplosmiddels, maar dit is amper onoplosbaar in water. Dit reageer stadig met sout- en swawelsuur en vinnig met salpetersuur of die halogene en vorm die ooreenkomstige nikkelsoute. Broomwater word gebruik om reste van die stof in chemiese opstellings te vernietig.

Vervaardiging
-------------

Daar is twee industriële prosesse vir die grootskaale vervaardiging van hierdie verbinding:

* ‘n Proses by atmosferiese druk wat koolstofmonoksied oor nilkkelsulfied en varsgereduseerde nikkelmetaal lei. (VK)
* ’n Proses met CO onder hoë druk lei tot die vorming van albei nikkel- en ysterkarboniel. Die twee word deur destillasie geskei.