recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Die **mopanie** (*Colophospermum mopane*) is 'n boom met skoenlappervormige blare wat wydverspreid in dorre, tropiese laagliggende dele voorkom. Die boom kan groot word.

Die mopanie is die enigste spesie wat aan die genus *Colophospermum* behoort. Dit val onder die sub-familie Caesalpinioideae wat op sy beurt aan die familie Fabaceae behoort. Die plant se FSA-nommer is 198.

Die mopanieboom word in die tropiese dele van Suider-Afrika tot in Gauteng en Laeveld aangetref. Dit is 'n bladwisselende boom wat 4 tot 18 m hoog word. Verstruikte vorme kom ook voor. Blare en jong takkies word deur wild en vee geëet, en mopaniewurms, wat gedroog en geëet kan word, leef in die boom. 

Die mopanieboom word volop in die noordelike dele van die Limpopo laeveld, Angola, Botswana, Malawi, Mosambiek, Namibië, Zambië en Zimbabwe aangetref en vorm dikwels byna homogene opstande. Die boom groei in laagliggende en warm gebiede en dikwels in alluviale of alkaliese grond. Die mopanieboom is bladwisselend en kan tot 18 m hoog word; gewoonlik is dit egter kleiner (10 m) en groei dikwels in swak gedreineerde grond tot 'n meerstammige struik van sowat 4 m. 

Die bas is grys tot swart en diep oorlangs gegroef. Die blare word spiraalvormig afwisselend om die takkies gedra en is 4,5 tot 10 cm lank en 1,5 tot 5 cm breed. Die 2 dele van 'n blaar word aan die punt van die blaarsteel (2 tot 4 cm lank) aan weerskante van 'n verdikte deel gedra en lyk soos en kan soos skoenlappervlerke toevou wanneer dit baie warm is. Jong blare is rooibruin maar word later liggroen. In die herfs verkleur die blare tot geel en later bruin voordat dit teen die einde van die winter afval. 

Die blomme is klein, onopvallend en groenerig en word in trosse aan die eindpunte van die takkies gedra. Die vrug is 'n plat, eensadige peul (ongeveer 5 cm lank en 2,5 cm breed). Die peule word ook in trossies gedra en bevat 'n niervormige saad met rooierige kliere wat 'n taai stof afskei. 

Vee en wild soos olifante, elande, rooibokke, koedoes en steenbokke vreet die blare en jong takkies van die boom. Die blare het 'n skerp terpentynreuk, maar beïnvloed nie die smaak van die diere se vleis of merk nie. Die hout van die mopanieboom is baie hard en duursaam maar moeilik bewerkbaar en word meestal net vir mynstutte en dwarsleërs gebruik. Mopaniewurms leef in die boom en word gedroog of gebraai. Daar is ook begin om die wurms te droog of in te lê en kommersieel te bemark.

Die spesie is 'n monotipiese takson, daar is net een spesie in die genus.

Galery
------

* 'n Mopaniewurm op 'n mopanieboom. 'n Mopaniewurm op 'n mopanieboom.
* Colophospermum mopane *Colophospermum mopane*

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0908409605, volume 19, bl. 157
* Moll, Eugene (2013) *Watter Boom is dit?* ISBN 978 1 77007 832 1
* REDLIST Sanbi
Oud kaart van Schiedam, ongeveer 1870
Uitsig oor Schiedam met die "zakkendragershuisje" regs van die middel
Meule in Schiedam, *De Vrijheid* en *De Noord* (in die agtergrond)
**Schiedam** is 'n stad wat naby Rotterdam in Nederland geleë is, aan 'n rivier die Maas, by die monding van die klein riviertjie die Schie. Dit is die stad waar Jan van Riebeeck, die stigter van die eerste Europese kolonie in die Kaap die Goeie Hoop grootgeword het.

Schiedam het ontstaan op dieselfde wyse as sy groot buurstad, Rotterdam: naby die monding van die riviertjie die Schie het die ambagsman Dirk Bokel in ongeveer 1250 (waarskynlik) 'n dam gebou om die polderland te beskerm teen die seewater. Handelaars het hulle by die dam gevestig, omdat hulle vanaf Schiedam handelsware na Delft, Leiden en Haarlem kon verskeep. Die dorpie het in 1275 stadsregte gekry van Aleida van Avesnes, die suster van graaf Willem II van Holland. Hulle het hier 'n kasteel gebou, die "Huis te Riviere" of "Huis Mathenesse". Oorblyfsels van 'n burg of kasteeltoring wat deel uitgemaak het van die kasteel, is nog te sien in die sentrum van Schiedam, langs die stadskantoor (munisipaliteit) van Schiedam.

Vanaf die vyftiende eeu het 'n gebruik naamlik die verering van die Heilige Vrou Liduina ontstaan. Sy het in Schiedam gewoon. Later het die stad belangrik geword weens die vangs van haring, 'n vissoort wat soos 'n harder lyk.

In die agtiende eeu het jenewerstokery ontwikkel in Schiedamse. Tientalle distilleerderye het Schiedamse jenewer oor die hele wêreld uitgevoer. Tans word daar nóg jenewer gestook!. Die ses koringmeule (*De Noord, Walvisch, Drie Koornbloemen, Nieuwe Palmboom, Vrijheid en Kameel*) is die hoogste meule in die wêreld.

| * l
* b
* w
Munisipaliteite in Zuid-Holland (50) |
| --- |
|  | 
* Alblasserdam
* Albrandswaard
* Alphen aan den Rijn
* Barendrecht
* Bodegraven-Reeuwijk
* Capelle aan den IJssel
* Delft
* *Den Haag*
* Dordrecht
* Goeree-Overflakkee
* Gorinchem
* Gouda
* Hardinxveld-Giessendam
* Hendrik-Ido-Ambacht
* Hillegom
* Hoeksche Waard
* Kaag en Braassem
* Katwijk
* Krimpen aan den IJssel
* Krimpenerwaard
* Lansingerland
* Leiden
* Leiderdorp
* Leidschendam-Voorburg
* Lisse
* Maassluis
* Midden-Delfland
* Molenlanden
* Nieuwkoop
* Nissewaard
* Noordwijk
* Oegstgeest
* Papendrecht
* Pijnacker-Nootdorp
* Ridderkerk
* Rijswijk
* Rotterdam
* Schiedam
* Sliedrecht
* Teylingen
* Vlaardingen
* Voorne aan Zee
* Voorschoten
* Waddinxveen
* Wassenaar
* Westland
* Zoetermeer
* Zoeterwoude
* Zuidplas
* Zwijndrecht

 |  |
| 
* Sien ook
* Nederland
* Provinsies
* Munisipaliteite

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4232665-5
* LCCN: n80084542
* MusicBrainz: 8722e2f8-e531-4806-a645-71b3263ac85f
* VIAF: 127840535
* WorldCat Identities: viaf-242624724

 |
Die **R553** is 'n streeksroete wat die R57-provinsiale pad met die M1 in Johannesburg verbind waar die pad as die Goue Hoofweg bekend staan. Die roete begin waar dit aftak van die R57 en noord gaan. Dit kruis die R54 en word medebeskryf met die R28 vir 8.6 km. Die roete gaan verby Sebokeng en die R28 tak af by Evaton. Die roete staan nou bekend as die Goue Hoofweg. Die roete kruis nou die R551-streeksroete, gaan deur Ennerdale, kruis die N1-nasionale pad en die R557 net na mekaar. Hierna kruis dit die R554, die N12, dan die N1 weer 'n keer, verby die M38, kruis die R68 en eindig waar dit by die M1 aansluit.

Sien ook
--------

* Lys van streeksroetes in Suid-Afrika
* Genommerde roetes in Suid-Afrika

Bron
----

* Dept. Transport

| * l
* b
* w
Genommerde roetes in Gauteng |
| --- |
| Nasionale roetes | 
* N1
* N3
* N4
* N12
* N14
* N17

 |
| Provinsiale roetes | 
* R23
* R24
* R25
* R28
* R41
* R42
* R50
* R51
* R53
* R54
* R80

 |
| Streeksroetes | 
* R500
* R501
* R511
* R512
* R513
* R514
* R515
* R549
* R550
* R551
* R552
* R553
* R554
* R557
* R558
* R559
* R562
* R563
* R564
* R566
* R573

 |
**Stella Artois** is 'n pilsnerbier, wat die eerste keer in 1926 deur Brouwerij Artois in Leuven, België, gebrou is. In sy oorspronklike vorm is die bier 5,2 persent alk/vol, die land se standaard vir pilsners. Die bier word ook in ander lande verkoop, insluitend die VK, Ierland, Kanada en Australië, waar dit 'n verlaagde alkoholwaarde het. Stella Artois word besit deur Interbrew International BV wat 'n filiaal is van die wêreld se grootste brouer, Anheuser-Busch InBev SA/NV.

Stella Artois se brouery in Leuven
Die wêreldwye Stella Artois-bottel

Geskiedenis
-----------

In 1926 het Brouwerij Artois Stella as 'n Kerstydbier bekend gestel, vernoem na die Kersster (Ster van Betlehem). Dit is eers in die winterseisoen verkoop en het uiteindelik die hele jaar beskikbaar geword, met uitvoere na die breë Europese mark wat in 1930 begin het. Produksie is vir 'n tydperk gestaak toe bedrywighede tydens die Tweede Wêreldoorlog opgeskort is. Teen 1960 is jaarliks ongeveer 100 miljoen liter Stella Artois geproduseer. Whitbread het dit in 1976 onder kontrak in die Verenigde Koninkryk begin brou.

In 1988 was Brouwerij Artois 'n stigterslid in die samesmelting wat Interbrew geskep het. Daardie jaar het Taylorbrands-stigter David Taylor 'n nuwe pakketontwerp, bottelontwerp en -vorm geskep. Die naam Stella Artois word geskets in 'n *kartouche* wat deur die styl van Belgiese argitektuur in Leuven beïnvloed is.

Hedendaags
----------

In 1993 het Interbrew die produksie van Stella Artois na 'n nuwe, ten volle outomatiese brouery in Leuven verskuif. In 2004 was Interbrew deel van die samesmelting wat InBev geskep het, en teen 2006 het die totale jaarlikse produksievolume van Stella Artois een miljard liter oorskry.

In 2020 het AB InBev die alkoholinhoud van hul bier vir die Britse mark verminder tot 4,6%. Die oorspronklike Britse sterkte van Stella Artois was 5,2% en 4,8% van 2008 tot 2020. Volgens Freddy Delvaux, voormalige hoof van die interne laboratorium, was die Belgiese weergawe 33 IBU toe hy in 1973 by die laboratorium aangesluit het, vergeleke met net 20 IBU in 2014.

### Brouerye

Stella Artois word in België (in die aanlegte by Leuven en Jupille) en die Verenigde Koninkryk, sowel as in ander lande, gebrou. Baie van die bier wat vanaf Europa uitgevoer word, word by InBev se brouery in België vervaardig en in die Beck's Brouery in Bremen, Duitsland, verpak. Stella Artois word ook deur Lion vir die Australiese mark gebrou. In die Verenigde State word Stella Artois deur Anheuser-Busch ingevoer en versprei. Vir die Hongaarse mark word Stella Artois in Bőcs, Hongarye, gebrou deur Borsod Brewery, onder lisensie van InBev. Vir die Kanadese mark word gebrou deur Labatt Brewery in Ontario, Kanada.

Stella Artois is beskikbaar as tapbier en in verskeie verpakte groottes.
’n Galg in die Rutland County Museum.
’n 19de-eeuse galg in Amerika.
’n **Galg** is ’n stellasie waarmee terdoodveroordeeldes gehang word. In ou stede het dit dikwels op die sentrale stadsplein of buite die stadsmure gestaan waar teregstellings plaasgevind het. In moderner tye is dit dikwels in tronke opgerig.

Werking
-------

’n Galg het dikwels ’n luik gehad waarop die terdoodveroordeelde gestaan het. Dié het dan meegegee om die persoon te laat val. Die tou, of strop, het om sy nek styfgespan en die persoon se volle gewig gedra. Hy het dan gesterf weens die druk wat die tou op sy nek geplaas het. Die dood kon om verskillende redes ingetree het:

* Die afsluiting van die bloedvloei na die brein.
* Beserings aan die nek of ruggraat.
* ’n Gebreekte nek.
* Die obstruksie van die asemhalingskanaal (verstikking).
* Onthoofding weens die liggaam wat te ver val.

Soms is ’n primitiewe galg gemaak, waar die persoon op ’n stoel gestaan het en die tou aan ’n boomtak vasgemaak is. Die stoel is dan onder die tereggestelde uitgeskop. 

Galge is ook dikwels vir die marteling van byvoorbeeld slawe gebruik deur seker dele van die liggaam aan hake te laat hang.
'n **Inkomstestaat**, ook bekend as 'n *staat van omvattende inkomste*, vorm deel van 'n entiteit se finansiële state. Hierdie staat toon hoe 'n entiteit se omset / verkope omgeskakel word na netto inkomste.

Nut en beperkings
-----------------

Inkomstestate behoort die historiese finansiële prestasie van 'n entiteit vir 'n gegewe tydperk aan te toon. Dit kan gebruik word om die toekomstige prestasie te voorspel en om 'n entiteit se potensiaal om kontant te genereer te bepaal.

Daar is egter verskeie beperkings tot die inligting op 'n inkomstestaat:

* Daar mag items wees wat relevant is, maar kan nie betroubaar gemeet word nie (bv. intern gegenereerde klandisiewaarde).
* Sommige items is afhanklik van rekeningkundige metodes (bv. die gebruik van EIEU of gemiddelde koste vir voorraad).
* Sommige items is afhanklik van oordeel en skattings (bv. depresiasie).

Formaat
-------

'n Inkomstestaat het tipies 'n kolom vir die huidige finansiële tydperk (jaar) sowel as een of meer kolomme vir vergelykende syfers. Waar die inkomstestaat deel uitmaak van bestuurstate, sal daar tipies ook aparte kolomme wees vir die huidige en vergelykende maande sowel as huidige en vergelykende jare.

Daar is twee algemene formate waarvolgens 'n Inkomstestaat opgestel kan word:

* Indeling van uitgawes volgens aard
* Indeling van uitgawes volgens funksie

Komponente
----------

Ingevolge IFRS, kan 'n "Staat van omvattende inkomste" tipies uit die volgende komponente bestaan (van bo na onder):

* Wins en verliesgedeelte
	+ Omset
	+ Koste van Verkope
	+ Bruto wins
	+ Ander inkomste
	+ Verspreidingskoste
	+ Administratiewe uitgawes
	+ Ander uitgawes
	+ Finansieringskoste
	+ Netto wins voor belasting
	+ Belastinguitgawe
	+ Netto wins na belasting
* Staat van ander omvattende inkomste
	+ Herwaardasiesurplus/tekort (ens.)
	+ Totaal omvattende inkomste

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4121363-4
* NDL: 00571414

 |
**VanDutch Inc.** [væn'dʌtʃ] is 'n Nederlandse skeepsbou-onderneming wat in 2008 gestig is en op jagte en superjagte fokus, met 'n Amerikaanse hoofkwartier in Fort Lauderdale, Florida, 'n Europese hoofkwartier in Port de la Rague in die suide van Frankryk en 'n ontwerpkantoor in Amstelveen, Nederland.

VanDutch se sakemodel het daarop berus dat jagte in Nederland ontwikkel en ontwerp is, terwyl hulle op buitelandse skeepswerwe gebou is. Die subkontrakteurs was *Marquis Yachts* in Wisconsin vir die Amerikaanse en *Couach* in Gujan-Mestras naby Bordeaux, Frankryk vir die Europese mark. 

VanDutch 75. Die jagreeks se elegant-funksionele, minimalistiese ontwerpstyl en sy gebruikersvriendelikheid is bemarkingsfaktore - net soos die vinnige versnelling en hoë snelheid van maksimaal 40 knope
Op 17 Junie 2020 het die Italiaanse skeepswerf Cantiere del Pardo, bekend vir sy jaghandelsmerke *Grand Soleil* en *Pardo Yachts*, bekend gemaak dat hulle VanDutch oorgeneem het. Toekomstige VanDutch-jagte sal op die onderneming se Italiaanse skeepswerf in Forlì gebou word, waarby drie modelle vir 2021 aangekondig is.

### Ontwerpbeginsels

VanDutch-jagte is ontwerp om deur hul eienaars bestuur te word - geen kaptein word benodig nie. Die onderneming se gebruikersvriendelike jagte het met hul unieke ontwerp en 'n fokus op funksionaliteit en maklike onderhoud het onder meer bekende persoonlikhede soos Leonardo DiCaprio en David en Victoria Beckham as teikengroep wat die bote as leefstylprodukte koop. Die eerste boot, VanDutch 40, is in 2009 geloods. Die modelreeks is vervolgens uitgebrei met die VanDutch 30, 40.2 (nuut ingevoer in 2019), die *Super Yacht Edition* (2019), VanDutch 48 (2019) en 75.

Eksterne media
--------------

Media

---

* *Amptelike video*
**Sir George Ivan "Van" Morrison**, OBE (\* 31 Augustus 1945 in Belfast, Noord-Ierland, Verenigde Koninkryk) is 'n Noord-Ierse sanger, musikant, liedjieskrywer en musiekvervaardiger. Vir sy musikale prestasies, sy bydraes tot die toerismebedryf en sy bevordering van weldadigheidsorganisasies in Noord-Ierland is Van Morrison in 2016 tot ridder geslaan.

Morrison, wat ook as "Van the Man" bekendstaan, het sy loopbaan reeds as tienerseun in die 1950's begin toe hy 'n verskeidenheid instrumente soos kitaar, harmonika, klawerbord en saxofoon vir verskeie Ierse musiekgroepe gespeel het wat destyds gewilde treffers opgevoer het. Teen die middel van die sestigerjare het Morrison bekendheid verwerf as hoofsanger van die Noord-Ierse rhythm & blues-groep Them. Een van hul liedjies, *Gloria*, het 'n klassieke pop-treffer geword.

Sy solo-loopbaan het begin met sy samewerking met Bert Berns, 'n Amerikaanse liedjieskrywer en musiekvervaardiger. Uit die samewerking het in 1967 die enkelsnittreffer *Brown Eyed Girl* voortgespring. Ná Berns se ontydige afsterwe - hy is op 30 Desember 1967 op die ouderdom van 38 aan hartversaking dood - het die platemaatskappy *Warner Bros. Records* Morrison se kontrak uitgekoop. Hy het die kans gekry om tydens drie sessies die album *Astral Weeks* op te neem. Die langspeler, wat deur kritici gunstig ontvang is, het aanvanklik swak verkoop.

Eers met *Moondance* (1970) het Morrison groter internasionale sukses behaal. Met 'n reeks langspelers en konsertoptredes het hy sy reputasie as een van die leidende popkunstenaars gevestig. Morrison het ook in die volgende dekades voortgegaan om albums vry te stel en konserttoere te onderneem. Soms het hy saamgewerk met ander groot name in die internasionale musiekbedryf soos Georgie Fame en The Chieftains.
Replika in Plettenbergbaai
Goewerneur Joachim van Plettenberg het tydens sy reis in 1778 in die Kaapkolonie twee bakens geplant wat nou as gedenkwaardighede bewaar word.

In September 1778 het Van Plettenberg en 'n geselskap amptenare, insluitende Robert Jacob Gordon, Kaapstad verlaat op 'n uitgebreide reis in die binneland van die kolonie om hulle op die hoogte te stel van die heersende omstandighede aan die oosgrens. Die reis het hulle gebring deur die Karoo, die Kamdeboo, by die huidige Aberdeen, Graaff-Reinet en Jansenville verby, oor die Sneeuberge tot by Colesberg en terug langs die kus verby Plettenbergbaai.

Colesberg
---------

Op Sondag 4 Oktober 1778 arriveer die geselskap 28 km wes van die huidige dorp Colesberg op die plaas Quaggasfontein. Op ongeveer 200 m van die Seekoeirivier ('n sytak van die Oranjerivier) rig hulle 'n gedenksteen op met die wapen en naam van die goewerneur en die jaartal. By hierdie punt het die groep omgedraai en die gedenksteen was ook die noordoostelike grensbaken van die kolonie op daardie stadium. Histories staan die plek daarom bekend as *Des Edelen Heers Baken*. In 1938 is die baken tot monument verklaar en is daar 'n bronsgedenkplaat aangebring.

Plettenbergbaai
---------------

Die baai waarin die Keurbooms-, Bietou- en Piesangriviere uitmond, is op 6 November 1778 bereik. Hierdie baai het al verskeie name gehad, naamlik Mooibaai (Bahia Formosa), Angolabaai en Baai Content. Van Plettenberg besluit om die baai na homself te vernoem en sedertdien staan dit as Plettenbergbaai bekend. 

Om te bevestig dat die baai en omgewing onder beheer van die VOC is, rig hy op 'n heuwel regoor die middel van die baai 'n baken op met die wapen van Nederland aan die een kant en aan die ander kant die monogram van die VOC en die Van Plettenberg-familiewapen. Hierdie baken is 2 m hoog, 30 cm breed en 13 cm dik. Dit bestaan uit 2 plat blou leiklippe wat met lood aanmekaar geheg is. In 1936 is dit tot gedenkwaardigheid verklaar en omhein. Tans staan daar 'n replika van die oorspronklike baken en is die egte baken in 'n museum in Kaapstad.

Bibliografie
------------

* Oberholster, J.J. : Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Stellenbosch: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede, 1972. ISBN 0-620-00191-7
* www.quaggasfontein.co.za
**Metteniusaceae** is 'n familie van immergroenbome en -struike. Dit word tans in die orde *Metteniusales* geplaas. Dit is 'n onlangs erkende orde, wat nou 'n aantal genera insluit, wat voorheen in *Icacinaceae* geplaas is. Dit is 'n pantropiese familie, maar fossielstuifmeel uit die Paleoseen is ook in Groenland en Arkansas gevind.

Beskrywing
----------

Die bome het eenvoudige blare, wat spiraalvormig langs die stam gerangskik is. Marges is heel, soms getand. Blomme is tweeslagtig, selde eenslagtig, en aktinomorfies (maar sigomorfies by vroulike blomme van *Calatola*). Die vyf (of vier) kelkblare is vry of effens saamgesmelt aan die basis. Die vyf (of vier) blomblare is vry, saamgesmelt by die basis of heeltemal saamgesmelt en dikwels vlesig of soms harig buite (*Metteniusa*). Die vyf (of vier) meeldrade wissel af met die blomblare en is daaraan geheg of is vry en langwerpig (*Metteniusa*) en soms harig.

Genera
------

Die familie Metteniusaceae sluit sowat 57 spesies in wat aan die volgende 10 genera toegedeel word: 

* *Apodytes (c. 6),*
* *Calatola (7),*
* *Dendrobangia (3)*
* *Emmotum (c. 10),*
* *Metteniusa (7),*
* *Oecopetalum (3),*
* *Ottoschultzia (3),*
* *Platea (5),*
* *Poraqueiba (3)*
* *Rhaphiostylis (c. 10).*

Gebruike
--------

Die neute van *Metteniusa edulis* is eetbaar nadat dit in soutwater gekook is. Vrugte van *Poraqueiba sericea* word in Suid-Amerika plaaslik geëet, en sy sade kan gepers word om 'n olie te produseer wat gebruik word om kos te braai. Verskeie spesies, soos *Apodytes dimidiata* produseer goeie hout.
Die spookdorp van Kolmanskop in Namibië.
'n **Spookdorp** is 'n verlate dorp, stad, of ander nedersetting, gewoonlik een met aansienlike sigbare oorblywende geboue en infrastruktuur soos paaie. 'n Dorp word dikwels 'n spookdorp omdat die ekonomiese aktiwiteit wat dit ondersteun misluk het. Dit kan ook ontstaan as gevolg van natuurrampe of mense; soos oorstromings, langdurige droogtes, regeringsaksies, onbeheerde wetteloosheid, oorlog, besoedeling of kernrampe.

Die term kan soms verwys na nedersettings wat nog steeds bevolk is, maar aansienlik minder as in vorige jare; byvoorbeeld diegene wat geraak word deur hoë vlakke van werkloosheid en verswakking.

Sommige spookdorpe, veral dié wat periode-spesifieke argitektuur bewaar, het toeristeaantreklikhede geword. Enkele voorbeelde hiervan is Bannack in die Verenigde State, Barkerville in Kanada, Craco in Italië, Kolmanskop in Namibië, Pripyat in die Oekraïne, en Danushkodi in Indië.

Suid-Afrika
-----------

Daar is tien dorpe in die Noord-Kaap wat as spookdorpe klassifiseer:

* Burgerville
* Deelfontein
* Draghoender
* Grootmist
* Platbakkies
* Sydney on Vaal
* Putsonderwater
* Koegas
* Volop
* Wallekraal
**Genève Internasionale Lughawe** (IATA-kode: **GVA**, ICAO: **LSGG**), voorheen bekend as Cointrin Lughawe en amptelik as **Genève Aéroport**, is die internasionale lughawe van Genève, Switserland. Dit is geleë 4 km noordwes van die sentrum van die stad en het 14 085 282 passasiers bedien met 163 168 vliegtuigbewegings in 2022. Dit is 'n spilpunt vir easyJet Switserland en 'n fokusstad vir Swiss International Air Lines.

Sy noordelike grens is langs die Switsers-Franse grens en die lughawe kan vanaf albei lande bereik word. Die vragbedrywighede is ook toeganklik van beide lande, dit maak van Genève 'n Europese Unievragmiddelpunt hoewel Switserland nie 'n lid van die EU is nie. Die lughawe is gedeeltelik geleë in die kommune van Meyrin en gedeeltelik in die munisipaliteit van Le Grand-Saconnex.

Fasiliteite
-----------

### Aanloopbane

Die lughawe het 'n enkele betonaanloopbaan (22/04), wat die langste in Switserland is met 'n lengte van 3 900 m (12 795 voet) en een van die langste in Europa, wat dit geskik maak vir gebruik deur vliegtuie van alle bestaande groottes. Langs die kommersiële aanloopbaan is 'n kleiner, parallelle, grasaanloopbaan (04L/22R) vir ligte vliegtuie. Sedert sy opening was die aanloopbaan bekend as 05/23 tot 13 September 2018, toe dit verander is na 04/22 as gevolg van die magnetiese noordpool wat beweeg het. Gewoonlik word aanloopbaan 22 gebruik wanneer die wind stil is. As die wind sterker as 4 knope (7,4 km/h) is en in 'n rigting van 320 tot 140 grade waai, sal aanloopbaan 04 gebruik word.

### Terminale

Genève-lughawe het twee passasiersterminale: die nuwer en groter Terminaal 1 (T1), wat die meeste vlugte bevat, en die kleiner en slegs seisoenaal gebruik Terminaal 2 (T2). Dit het ook 'n Business Aviation Terminal, ook bekend as Terminaal 3 (T3).

#### Terminaal 1

Terminaal 1, ook bekend as Hoofterminaal (M) is verdeel in 5 piere, A, B, C, D en F.

Piere A, B, C en D is aan die Switserse kant van Terminaal 1 geleë. Passasiers wat vanaf hierdie hekke (na Switserse of internasionale bestemmings) reis, meld by die hoof-inboeksaal in en gebruik die sentrale sekuriteitskontrole bokant die inboeksaal. Pier A is direk voor die hoofwinkelgebied geleë en bedien bestemmings in die Schengen-area.

#### Terminaal 2

Terminaal 2 word slegs gedurende die winterhuurseisoen gebruik. Dit is Genève-lughawe se oorspronklike terminaal. Dit is in 1946 gebou en het in gebruik gebly tot die 1960's toe die hoofterminaal geopen is. Fasiliteite by Terminaal 2 is swak, met net een restaurant en geen belastingvrye winkels nie.

#### Business Aviation Terminal

Die "Business Aviation Terminal", of Terminaal 3 (T3), is geleë aan die suidwestelike punt van die lughawe, sowat 2 km vanaf Terminaal 1. Hierdie terminaal is 'n spilpunt vir private stralerhuurmaatskappye (ook bekend as Fixed-Base Operators, of FBO's) wat fasiliteite bied, insluitend BBP-sitkamers, private immigrasie en doeaneklaring. Parkering by Terminaal 3 is beperk.
**Red Bull Powertrains** (RBPT) is 'n Formule 1-produksiemaatskappy wat deur die Oostenrykse Red Bull GmbH besit word. Dietrich Mateschitz, Helmut Marko en Christian Horner het die maatskappy op 16 Februarie 2021 gestig deur die Honda-ontwikkelde Formule 1-enjins met ingang van die 2022-seisoen oor te neem, nadat dit duidelik geword het dat die Japannese vervaardiger aan wedrenne gaan onttrek ná 2021.

In 2022 sal Honda die kragbronne aanmekaarsit en ondersteuning bied vir renaktiwiteite, voordat Red Bull Powertrains vanaf 2023 volle verantwoordelikheid vir hul werking neem.

Geskiedenis
-----------

In Februarie 2021 het Red Bull Advanced Technologies 'n eksklusiewe ooreenkoms vir Formule 1-enjins met Honda onderteken. Die Honda-enjins is aangekoop en herdoop na Red Bull Powertrains, en is vanaf 2022 aan twee spanne gelewer wat in Formule 1 meeding, Red Bull Racing en Scuderia AlphaTauri.

Op 23 April 2021 is Ben Hodgkinson as tegniese direkteur van Red Bull Powertrains aangestel; Hodgkinson was sedert 2017 die hoof van meganiese ingenieurswese by Mercedes AMG High Performance Powertrains. Op 6 Mei het Red Bull die verkryging van nog vyf Mercedes-enjinwerknemers aangekondig: Steve Blewett (Red Bull-enjinproduksiedirekteur), Omid Mostaghimi (hoofenjin, elektronika en KERS), Pip Clode (hoof van meganiese ontwerp vir KERS), Anton Mayo (hoof van binnebrandenjinontwerp) en Steve Brodie (leier van binnebrandenjinbesigheid).
**Wolverine** (geboortenaam: **James Howlett**; ook bekend as onder andere **Logan** en **Weapon X**) is 'n superheld in strokiesverhale van Marvel Comics, gewoonlik saam met ander lede van die X-Men. Hy is 'n mutant, 'n menslike subspesie met spesiale magte; hy het goeie sintuie soos dié van 'n dier, uitstekende fisieke eienskappe, 'n helende faktor en drie terugtrekbare kloue aan elke hand. Wolverine is al uitgebeeld as lid van die X-Men, X-Force, Alpha Flight, die Fantastic Four en Avengers. Wolverine is die Engelse naam vir die veelvraat, die grootste spesie van die Marteragtiges.

Die karakter se eerste verskyning was in die laaste paneel van *The Incredible Hulk* #180 voordat hy 'n groter rol gekry het in #181 (November 1974). Hy is deur die hoofredakteur van Marvel, Roy Thomas, geskep, asook die skrywer Len Wein, en Marvel se kunsdirekteur John Romita sr. 

Hugh Jackman vertolk dikwels die rol van Wolverine.
Eindelik het die skrywer Chris Claremont, kunstenaar Dave Cockrum en kunstenaar-skrywer John Byrne 'n groot rol gespeel in die karakter se ontwikkeling. Die kunstenaar Frank Miller het saam met Claremont gewerk om die karakter te herskep in 'n beperkte reeks van September tot Desember 1982. 

Wolverine is nes baie ander rowwe antihelde wat ná die Viëtnamoorlog in die Amerikaanse kultuur ontstaan het;:265 teen die einde van die 1980's het sy gewilligheid om dodelike krag te gebruik en sy broeiende alleenloperaard standaardeienskappe van strokiesverhaalhelde geword.:277 Die karakter het daarom uiters gewild geraak as lid van die *X-Men*.:263, 265 Hy tree sedert 1988 in sy eie *Wolverine*-strokiesboeke op.

Wolverine het in die meeste X-Men-media verskyn, insluitende televisie, rolprente en videospeletjies. In baie rolprente tussen 2000 en 2018 vertolk Hugh Jackman die karakter; hy sal dit weer doen in die Marvel Cinematic Universe-prent *Deadpool 3* (2024). Die karakter word dikwels gelys as een van die X-Men se gewildste karakters, sowel as een van Marvel se gewildste superhelde.

Skakels
-------

* Wolverine (Logan/JamesHowlett) by Marvel.com
* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 1104386119
* LCCN: n2014021540
* NLP: A35729739
* VIAF: 134146708147600840354
* WorldCat Identities: viaf-134146708147600840354

 |
'n Straat wat afgesper is tydens 'n grendeltoestand weens die COVID-19-uitbraak in Bhopal, Indië gedurende April 2020
'n **Staat van inperking**, ook informeel 'n **grendeltoestand** genoem, is 'n noodtoestand wat verhoed dat mense of inligting 'n gebied verlaat. Die opdrag daarvoor kan gewoonlik net deur iemand in 'n gesagsposisie gegee word.

In Suid-Afrika
--------------

Tydens die koronaviruspandemie in Suid-Afrika het die president, Cyril Ramaphosa, op 23 Maart 2020, 'n staat van inperking vir Suid-Afrika aangekondig. Dit het amptelik op 27 Maart 2020 om 00:00 begin. Op daardie stadium het nog niemand in die land weens die virus gesterf nie, maar later die dag is berig dat die eerste persoon op 27 Maart 2020 in die Wes-Kaap oorlede is.

Die nasionale staat van inperking in Suid-Afrika is later tot 30 April 2020 verleng. Op 23 April het president Ramaphosa aangekondig dat daar 'n geleidelike afskaling van die staat van inperking sou plaasvind, wat die nasionale waarskuwingsvlak van 1 Mei 2020 af tot vlak 4 sou verlaag, en later tot waarskuwingsvlak 3 op 1 Junie 2020. Die staat van inperking is op 18 Augustus 2020 tot waarskuwingsvlak 2 verlaag.
Die Staatsmodelschool in Van der Waltstraat, Pretoria.
’n Skets van ds. Adriaan Hofmeyr toe hy gevange gehou is in die Staatsmodelschool in Pretoria.
Die **Staatsmodelschool** is geleë op die hoek van Van der Walt- en Skinnerstraat in Pretoria, Suid-Afrika. Dit het ontstaan as 'n skool wat in 1893 gestig is om onderwysers in die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) op te lei.

Sytze Wierda, hoofargitek van die ZAR, het die gebou in 1895 ontwerp en bouwerk is in 1896 deur Te Groen voltooi. Die struktuur bestaan uit stene en sandsteen en is volgens die Neo-Hollandse Renaissance-argitekskool gebou. Mnr. F. Wagner was die eerste hoof van die skool. Mnr. Alfred Fernandez Harington is 1 Oktober 1895 aangestel as onderwyser in die Engelse taal. Die beeldhouer Anton van Wouw het tussen 1895 en Oktober 1896, toe hy van Sammy Marks bevestiging ontvang het dat hy moes voortgaan met werk aan 'n standbeeld van Paul Kruger, by die skool en by die Staatsmeisjesschool klasse gegee.

Op 11 Oktober 1899 is die skool gesluit as gevolg van die uitbreek van die Anglo-Boere Oorlog. Gedurende die oorlog is Britse offisiere in die gebou aangehou en die ontsnapping van Winston Churchill, wat later eerste minister van die Verenigde Koninkryk geword het, is legendaries. Churchill is op 15 November 1899 by Chieveley in Natal deur boeremagte gevangene geneem en het op 18 November in Pretoria aangekom. Hy het op 12 Desember 1899 ontsnap en te voet en per trein na Lourenço Marques gevlug. Drie ander gevangenes was Haldane van die Gordon Highlanders, luitenant Mesurier van die Dublin Fusiliers en sersant Brockie, 'n koloniale vrywilliger. Britse krygsgevangenes het 'n aantal sketse teen 'n muur van die skool aangebring wat bewaar word deur glas wat daaroor aangebring is. Die sketse sluit 'n kaart in wat die slagvelde in Natal en die opmars na Pretoria uitbeeld. Na die Britse besetting van Pretoria is die skool en die nabygeleë Staatsmeisjesschool as 'n militêre hospitaal gebruik.

Die skool het heropen op 3 Junie 1901 met 32 leerlinge, toe bekend as die *Pretoria High School* met Charles Hope as skoolhoof. In 1903 het die meisies na die Staatsmeisjesschool geskuif en is die skool tot 1909 as die *Pretoria College for Boys* bedryf, wat later Pretoria Boys High School geword het. In 1910 het die kollege na 'n groter perseel by Waterkloofkop geskuif en daarna het die gebou verskeie ander skole gehuisves. Die meisieskool is later as die Pretoria High School for Girls in Hatfield gevestig.

In 1951 het die Biblioteekdienste van die Transvaalse Onderwysdepartement (TOD) die gebou betrek. Die gebou is op 8 April 1960 tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar.

Sien ook
--------

* Prof. Jan Kamp

Koördinate: 25°45′00″S 28°11′38″O﻿ / ﻿25.75000°S 28.19389°O﻿ / -25.75000; 28.19389
Die **Staatsdoema**, ook bekend as die **Keiserlike Doema**, was die laerhuis van die regerende senaat in die Russiese Ryk, terwyl die hoërhuis die Staatsraad was. Dit het sy vergaderings in die Taurispaleis in Sint Petersburg gehou, en het tussen 27 April 1906 en die val van die ryk in Februarie 1917 vier keer byeengekom. 

Die eerste en tweede doema was demokratieser en het 'n groter aantal nasionale tipes verteenwoordig as die daaropvolgendes. Die derde doema is deur mense van die deftige stand, grondbesitters en sakemanne oorheers. Die vierde doema het vyf sessies gehou; dit het bestaan tot 2 Maart 1917 en is op 6 Oktober 1917 amptelik ontbind.

Geskiedenis
-----------

Sergei Witte.
Nadat druk op Nikolaas II van Rusland uitgeoefen is ná die Russiese Rewolusie van 1905 het Sergei Witte, wat deur Nikolaas aangestel is in beheer van die vredesonderhandelings met Japan ná die Russies-Japannese Oorlog) op 6 Augustus 1905 'n manifes uitgereik oor die stigting van die doema. Dit sou aanvanklik 'n bloot raadgewende liggaam wees. In die daaropvolgende Oktobermanifes het die keiser belowe om nog burgerlike vryhede toe te laat, wat deelname aan die nuwe staatsdoema ingesluit het. Die staatsdoema sou die laerhuis van 'n parlement wees en die staatsraad die hoërhuis.

Nikolaas was egter vasbeslote om sy outokratiese mag te behou. Op 23 April 1906 het hy wette uitgevaardig wat aan hom die titel "opperste outokraat" besorg het. Hoewel geen wet gemaak kon word sonder die toestemming van die doema nie, kon die doema geen wette goedkeur sonder die toestemming van die staatsenaat (van wie die helfte adellikes was wat deur die keiser aangestel is) nie, en die keiser self het 'n veto behou. 

Kragtens die wet kon ministers nie deur die Doema aangestel word en was hulle nie aan die Doema verantwoordbaar nie, en dus kon verantwoordelike regering nie op uitvoerende vlak plaasvind nie. Nikolaas II het verder die mag gehad om die Doema te verdaag net wanneer hy wou en om nuwe verkiesings aan te kondig; artikel 87 het hom toegelaat om tydelike wette af te kondig. Al dié magte en voorregte het verseker dat die regering van Rusland in die praktyk steeds nieamptelik 'n absolute monargie was. Dit was in dié omstandighede dat die Duma vier dae later, op 27 April 1906, geopen het.

Voorsitters van die Staatsdoema
-------------------------------

* Sergei Moeromtsef (1906)
* Fjodor Golowin (1907)
* Nikolai Chomjakof (1907-1910)
* Aleksander Goetsjkof (1910-1911)
* Michail Rodzianko (1911-1917)

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Kalsiumfluoried |
| Struktuurformule vanStruktuurformule van  |  |
| Chemiese formule | CaF2 |
| Molêre massa | 78.075 g/mol  |
| CAS-nommer | 7789-75-5   |
| Voorkoms | Kleurlose of wit vastestof   |
| Reuk | geen |
| **Fasegedrag**   |
| Ruimtegroep | Fm3m   |
| Strukturbericht | C1 |
| Smeltpunt | 1403 °C |
| Kookpunt | 2500 °C |
| Digtheid | 3,18 (rel water) |
| Oplosbaarheid | onoplosbaar in water (16 mg/L ), oplosbaar in ammoniumsoutoplossings |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa | geen |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt | geen |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |

**Kalsiumfluoried** is 'n chemiese verbinding van kalsium en fluoor met 'n formule CaF2. Dit kom in die natuur as die mineraal fluoriet voor.

Optiese eienskappe
------------------

Suiwer kalsiumfluoried is 'n vastestof wat deursigtig is in 'n groot golflengtebereik. Dit is ook fisies en chemies taamlik stabiel en dit is moontlik om groot en suiwer kristalle van die stof te vervaardig, byvoorbeeld met 'n Bridgman-Stockbarger-tegniek. Hierdie kristalle word aangewend as optiese venstermateriale in lasertoepassing en as lense vir vakuum-UV-lig wat in halfgeleier-litografie gebruik word.

Fluoor-KMR
----------

Kalsiumfluoried het 'n belangrike rol gespeel in die vroeë ontwikkeling van NMR-metode toegepas op fluoor. Die baanbrekende werk van Lowe en Norberg het in 1957 verskyn. Kalsiumfluoried was 'n ideale stof hiervoor.
Die Debyetemperatuur is taamlik hoog: 474K en daardeur kan die invloed van fonone op die kubiese rooster verwaarloos word. Die fluooratome vorm 'n primitief-kubiese rooster. Die aktiewe 19F-isotoop verteenwoordig 100% van die kerne en het 'n taamlik groot dipool sonder kwadrupool.
Die **Staatskoerant** is in teorie die amptelike blad wat deur die sentrale regering gebruik word om die algemene publiek oor sy aktiwiteite in te lig.

Onderwerpe
----------

In die koerant verskyn die soort kennisgewings wat volgens wetgewing daarin moet verskyn. Dit behels onderwerpe soos proklamasies, regulasies, wetsontwerpe, wysigingswette, boedeltransaksies, titels van ongewensde publikasies, kennisgewings insake naamveranderings, verlore polisse en ander dokumente, terugtrekking van vuurwapenlisensies, registrasies en deregistrasies van maatskappye en handelsmerke, hoë aanstellings in die staatsdiens, grondonteiening, vervoerpermitte, dranklisensies, geregtelike verkopings, verlening van burgerskap, die verklaring van geboue of items tot nasionale gedenkwaardigheid en skoolkwartale. Wette word na ondertekening deur die Staatspresident gewoonlik in 'n **Buitengewone Staatskoerant** gepubliseer en tree eers vanaf die datum van publikasie in werking.

Uitgewer
--------

Die Staatskoerant word deur die Departement van Binnelandse Sake uitgegee en versprei deur die Staatsdrukker.

Geskiedenis
-----------

Die voorloper van die huidige Staatskoerant was die Kaapsche Courant, Afrikaansche Berigter of de Verzamelaar en is vanaf 1826 uitgegee. In die eerste Staatskoerant na die stigting van die Unie van Suid-Afrika op 31 Mei 1910 is die amptelike aanstelling bekend gemaak van die goewerneur-generaal, die Britse Hoëkommissaris in Unie, die regters, ministers, prokureur-generaal en die administrateurs van die destydse vier provinsies. Op 31 Mei 1961 was daar ‘n Buitengewone Staatskoerant met die amptelike aankondiging van die stigting van die Republiek van Suid-Afrika.

Bibliografie
------------

* gpwonline.co.za
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 5. Kaapstad: Nasou, 1972. ISBN 0-625-00321-7
* www.greengazette.co.za
**Tervuren** (ou spelling: *Tervueren*) is 'n munisipaliteit in die Nederlandstalige Belgiese provinsie Vlaams-Brabant met 'n oppervlak van 32,92 vierkante kilometer en sowat 21 000 inwoners (2011). Tervuren is een van die welvarendste plekke in België. Die Tervurenlaan, wat die stad met Brussel verbind, is in opdrag van koning Leopold II ter geleentheid van die wêreldtentoonstelling van die jaar 1897 gebou.

Geskiedenis
-----------

Mense het Tervuren eeue lank as die historiese stad "Fura" beskou, waar die heilige Hubertus in 727 oorlede is. Daar is egter geen historiese bewyse wat hierdie stelling steun nie.

'n Dokument, wat uit die jaar 1213 dateer, verwys na die eerste versterking, wat deur Hendrik I, hertog van Brabant, opgerig is. Hierdie gebou, wat oorspronklik van hout opgerig is, word later tot die kasteel van Tervuren uitgebou. In die 14de en 15de eeu is dit die residensie van die Brabantse hertoë. Die kasteel is in 1782 verniel.

Die tremlyn 44, wat Brussel met Tervuren verbind, en die Koninklike Museum vir Sentraal-Afrika het albei danksy die inisiatief van koning Leopold II tot stand gekom. Dit was veral daarop gemik om besoekers van die Brusselse wêreldtentoonstelling van 1897 na Tervuren te lok, waar 'n uitstalling oor die Belgiese kolonie Kongo aangebied is.

Kultuur
-------

Die Koninklike Museum vir Sentraal-Afrika, soos gesien vanuit die park agter die museum
Die Koninklike Museum vir Sentraal-Afrika is 'n etnografiese en natuurhistoriese instelling, wat hom op die vroeëre Belgiese kolonie Kongo toespits. Sy invloedsfeer sluit egter die hele Kongobekken, Sentraal-, Oos- en Wes-Afrika in, veral ten opsigte van biologiese navorsing, en behandel Afrika in sy geheel.

Dit fungeer aanvanklik as 'n koloniale museum, tog fokusseer dit sedert 1960 meer op etnografie en antropologie. Soos in die meeste museums bestaan daar 'n navorsingsafdeling en 'n afdeling met 'n uitstalling, wat oop staan vir die publiek. Die navorsingswerk word nie slegs ten opsigte van Afrika uitgevoer nie, maar sluit ook onderwerpe soos die argeosoölogie van Sagalassos (Suidwes-Turkye) in. 'n Aantal navorsers werk baie nou saam met die Koninklike Belgiese Instituut vir Natuurwetenskappe.

Die openbare biblioteek van Tervuren beskik oor meer as 43 000 gedrukte dokumente. Volgens die gewestelike Vlaamse taalwette moet ten minste 75 persent van die biblioteek se boeke in Nederlands geskrywe wees, alhoewel byna vyftig persent van Tervuren se inwoners 'n ander huistaal as Nederlands het.
Die **goudvis** (*Carassius auratus*) is een van die eerste visse wat deur die mens mak gemaak is, en bly steeds een van die gewildste akwariumvisse. Goudvisse is deel van die karpfamilie (wat ook die koikarp en die krapkarp insluit).

Goudvisse kan tot 59 cm lank word en tot 4,5 kg weeg, al word die meeste goudvisse nie so lank of so swaar nie. In ideale toestande kan 'n goudvis ongeveer 20 jaar leef (die wêreldrekord is 49 jaar).

Geskiedenis
-----------

Gedurende die Tangdinastie in China was dit gewild om karpvisse in skoudamme aan te hou en gevolglik het 'n mutasie ontstaan wat die visse 'n goue kleur gegee het. Mense het toe begin om die visse te teel en hulle in terracottapotte te plaas. In 1502 is goudvisse in Japan bekendgestel, waar nog subspesies geteel is. Goudvisse is in 1874 in die VSA bekendgestel en van toe af het hulle gewildheid gegroei.

Variasies
---------

Deur inteling oor die eeue het verskeie variasies ontstaan. Sekere goudvisspesies kan net in akwariums leef (soos die teleskoopoog), maar ander goudvisse (soos die komeet) is baie sterk en vinnig (soortgelyk aan die koikarp).

'n Goudvisakwarium.

Verspreiding in Suid-Afrika
---------------------------

Die vis kom wild voor in die Kaapse Vlakte-area, Breederivier naby Robertson, die Baakensrivier in Port Elizabeth, Grahamstad, Apiesrivier in Pretoia, Umsinduzirivier in Pietermaritzburg en die Chinhoyi-grotte in Zimbabwe.

Habitat
-------

Die vis leef in stil plekke wat plantegroei bevat byvoorbeeld visdammetjies in tuine. Hulle is omnivore en vreet organiese afsaksels, detritus en ongewerweldes. Die wyfie lê eiers in plantegroei wat onderwater is.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bron
----

* *A Complete Guide to the Freshwater Fishes of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. ISBN 978-1-86872-643-1
Kaart wat die name vir Vrydag in Europese tale vertoon.
**Vrydag** is die weeksdag tussen Donderdag en Saterdag. Die naam is afkomstig van die Germaanse godin Frige en beteken "Fridge se dag".

In meeste lande met 'n vyfdag-werksweek is Vrydag die laaste werksdag voor die naweek en word daarom na uitgesien as 'n rede vir viering of verligting. Die uitdrukking "*TGIF*" is 'n afkorting vir "*Thank God it's Friday*". Die frase is deur 'n fliek in die 1970's gewild gemaak, en is ook die inspirasie vir die restaurantgroep *T.G.I. Friday's*.

In Islam is Vrydag die dag van publieke aanbidding in moskees, sien Vrydaggebed. Die Islamitiese week begin wel steeds op 'n Sondag en eindig op 'n Saterdag, net soos die Joodse en Christelike week.

Die Joodse sabbat begin om sonsondergang op Vrydag en hou aan tot sonsondergang op Saterdag.

"Friday" was die naam van 'n kannibaal, wat die dienskneg van Robinson Crusoe geword het.

Cadbury het 'n sjokoladestafie bemark met die slagspreuk "*Thank Crunchie it's Friday*".

In baie kulture word Vrydag as rampspoedig gesien; sien Vrydag die dertiende.
Foto van 'n *Ambystoma mexicanum* (axolotl) by die Steinhart Akwarium in San Francisco
Die **axolotl** (*Ambystoma mexicanum*) is ŉ Meksikaanse salamander wat ŉ goeie voorbeeld van neoteniese ontwikkeling is: al bly hierdie amfibiese dier sy hele lewe lank in ŉ larwestadium (ŉ paddavis) in die water, word hy tog geslagsryp en kan in hierdie vorm voortplant. Salamanders moet gewoonlik eers ŉ gedaantewisseling (metamorfose) ondergaan voordat hulle geslagsrypheid bereik en kan voortplant.

Bou
---

Die axolotl is 10 tot 17 cm lank en gewoonlik swart of donkerbruin van kleur met swart kolle. Albino axolotls wat wit of pienk is, kom ook redelik algemeen voor. Die axolotl se agterpote is baie klein en swak ontwikkel en sy stert is redelik lank. Die axolotl het In dorsale vin wat van sy nek tot aan die punt van sy stert loop. Onder die dier se stert is daar ook ŉ vin. Die axolotl haal asem deur drie veeragtige uitwendige kieue aan die kant van sy kop.

Voortplanting
-------------

In broeityd skei die mannetjie ŉ spermkapsule af wat die wyfie dan met haar kloaak optel om haar eiers inwendig te bevrug. Sowat drie weke nadat die wyfie die bevrugte eiers in die water gele het, maak die paddavissies (larwes) hul verskyning, Die axolotl bereik in hierdie larwestadium seksuele volwassenheid en kan dus in die toestand voortplant.

Klassifikasie
-------------

Die axolotl is eers deur navorsers as ŉ aparte genus, *Siredon*, geklassifiseer totdat hulle vasgestel het dat hierdie diertjie onder sekere omstandighede sy uitwendige kieue en ander larwe- eienskappe kan verloor en deur metamorfose in ŉ volmaakte volwasse salamander kan verander. Hierdie verskynsel, wat neotenie genoem word, word dikwels toegeskryf aan die feit dat die water waarin die paddavissie van *Ambystoma mexicanum* hom bevind, te koud is of te min jodium bevat. Onder sulke ongunstige omstandighede is daar dikwels gevind dat ander salamandertipes ook nie ŉ metamorfose kan ondergaan nie, en dus ook nie in volwasse salamanders kan verander nie.

Metamorfose
-----------

Om die verskynsel neotenie te ondersoek, is proefnemings met die axolotl gedoen waarin die watervlak van die akwarium, waarin die diertjies aangehou is, geleidelik verlaag is en skildklierekstrak vir die diertjies ingegee is om hom te dwing om ŉ volledige metamorfose deur te maak. Die axolotl se kieue en ander larwekenmerke het onder hierdie eksperimentele toestande verdwyn, en die diertjie het deur middel van sy nuut ontwikkelde inwendige longe asemgehaal.

Die axolotl is waarskynlik die enigste vorm van *Salamander* wat deur die mens geëet word. In Meksiko word dit as ŉ groot lekkerny beskou.

Bronnelys
---------

* Wêreldspektrum, Volume 2, bl.132-133, ISBN 0908409419

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q22718
* ADW: Ambystoma\_mexicanum
* ARKive: ambystoma-mexicanum
* BioLib: 133062
* EoL: 1019571
* GBIF: 2431950
* iNaturalist: 26777
* ITIS: 586244
* IUCN: 1095
* NCBI: 8296
* Species+: 6110

 |
Mopanikamp se uitsig oor Pionierdam.
**Mopani** is 'n ruskamp vir oornagbesoekers in die sentrale gedeelte van die Krugerwildtuin, Suid-Afrika. Dit lê langs die noordelike oewer van die Pionierdam aan die Tsendzerivier.

Aktiwiteite
-----------

Mopani was een van die eerste kampe om 'n sonsondergangrit en bomabraai kombinasie-aktiwiteit aan te bied. Die allesingeslote braai word deur parkpersoneel in 'n boma naby die kamp aangedied. Verder is daar ook begeleide boswandelings, wildritte, bosontbyte en bosbraaie. Die westelike gedeelte van die kamp bevat 'n staproete langs die heining, met 'n pragtige uitsig oor die dammeer.

Mopani is net 12 km suid van die Steenbokskeerkring. Daar is 'n naambord en parkeerplek aan die teerpad noord van die kamp by die keerkring. Besoekers word toegelaat om by hierdie plek uit hul voertuie te klim (op eie risiko). Suid van die kamp op die suidelike oewer van die rivier (alhoewel 'n 4 km se ry) is die Pioneerdam se voëlskuiling, sowel as die Shipandani-slaapskuiling.

Akkommodasie
------------

Mopani is 'n slegs 'n kothuiskamp wat geen kampeergeriewe bied nie. Dit het slaapplek vir tot 498 mense in 'n verskeidenheid bungalows, kothuise en gastehuise. Die Xanatseni gastehuis het slaapplek vir 'n verdere 8 besoekers.

Shipandani-oorslaapvoëlskuiling
-------------------------------

Op die suidelike oewer van die Tsendzerivier 'n entjie stroomaf van Mopani is die Shipandani-oorslaapvoëlskuiling. Alhoewel dit 'n standaardskuilplek gedurende die dag is, kan dit vir oornagverblyf bespreek word vir 2-6 gaste. Die skuilplek bied redelik primitiewe verblyf, met geen elektrisiteit nie en slegs 'n buitetoilet. 'n Buitekombuisie, insluitend eetgerei en breekware, is ook beskikbaar vir bespreekte gaste.

Ander fasiliteite
-----------------

Benewens die restaurant, winkel, wassery en vulstasie, bied Mopani 'n konferensiesentrum met tot 300 sitplekke.