recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*I stood in Venice, on the Bridge of Sighs,*
*A palace and a prison on each hand…*  

Lord Byron: *Childe Harold's Pilgrimage, Canzo IV*
Die *Ponte dei Sospiri* of Brug van Sugte
Die Brug van Sugte van nader bekyk
Die uitsig vanuit die brug oor die Venesiaanse strandmeer, met die eiland San Giorgio Maggiore en sy basiliek teen die gesigseinder
'n Naguitsig oor die brug
Tydelike advertensiebaniere tydens herstelwerk
Die **Brug van Sugte**  (Italiaans en Venesiaans: *Ponte dei Sospiri*) is 'n oordakte boogbrug in die barokstyl in Venesië, Italië wat die Rio di Palazzo, 'n agt meter breë kanaal, oorspan en die ondervragingskamers in die Dogepaleis (*Palazzo Ducale*) met die *Prigioni Nuove* of Nuwe Gevangenis verbind. Veroordeeldes - onder wie Antonio Casanova wat later daarin geslaag het om uit die tronk te ontsnap - is oor die brug na hul tronkselle gelei. 

Die smal brug met 'n spanwydte van elf meter is volgens planne van Antonio Contin (1566−1600), wie se oom Antonio Da Ponte die Rialtobrug ontwerp het, van wit Istriese kalksteen tussen 1600 en 1602/03 gebou. Die twee paaie op die brug word deur 'n steenmuur van mekaar geskei - aangehoudenes wat na die ondervragingskamer geneem is kon dus nie gevangenes op pad na die tronk sien nie. Vierkante vensteropeninge met tralies van kalksteen het daarnaas die sig na buite belemmer.

Die naam "Brug van Sugte" is eers deur die Romantici - Lord Byron in die twee openingsreëls van die vierde hoofstuk van *Childe Harold's Pilgrimage* - aan die brug gegee, as deel van hul spesifieke visie oor Venesië en sy verlede. Volgens hul romantiese sienswyse sou aangehoudenes op pad na die tronk (of beter nog, hul teregstelling) vanuit die brug met 'n diep sug 'n laaste keer 'n uitsig oor die strandmeer kry. Hierdie stelling was dramaties en romanties genoeg volgens die Romantiese smaak, maar heelwat oordrewe. Toe die brug voltooi is, was die tye van ondervragings onder tortuur al lank verby. Die gevangenes, wat na die tronk geneem is, is daar vir kleiner oortredings aangehou.

Restourasiewerk 2008−2011
-------------------------

Nadat die Brug van Sugte eeue lank aan verval en lugbesoedeling blootgestel is en dele daarvan begin verbrokkel het ('n toeris is volgens nuusberigte byna deur 'n vallende steen getref), is in 2008 volgens 'n besluit van die stadsregering met omvattende herstel- en skoonmaakwerk begin. Die koste van die restourasie (€2,8 miljoen) is deur privaat ondernemings geborg wat in ruil daarvoor toestemming verkry het om tydelike advertensiebaniere aan die omliggende fasades en steierwerk op te hang.
Die SAID-embleem.
Die **Suid-Afrikaanse Inkomstediens** (SAID), ook bekend as **SARS**, is 'n administratief onafhanklike staatsinstelling wat verantwoordelik is vir die invordering van staatsinkomste uit belasting en heffings, asook om die nakoming van die verskillende belastingwette af te dwing. Die organisasie het op 1 Oktober 1997 ontstaan met die inwerkingtreding van die *Wet op die Suid-Afrikaanse Inkomstediens (Wet 34 van 1997)*. Die organisasie se voorgangers was die staatsdepartemente *Binnelandse Inkomste* en *Doeane en Aksyns*, asook die 10 belastingadministrasies van die voormalige onafhanklike tuislande en selfbesturende gebiede.

Die belastingraamwerk en die verskillende belastingwette is die verantwoordelikheid van die Nasionale Tesourie. Die relevante wetgewing, met die belastings en heffings wat die SAID moet invorder, sluit in:

* Inkomstebelastingwet, no 58 van 1962
	+ Inkomstebelasting
	+ Belasting op geskenke
	+ Belasting op kapitaalwins
	+ Sekondêre belasting op maatskappye

* Wet op Belasting op Toegevoegde Waarde, no 89 van 1991
	+ Belasting op toegevoegde waarde

* Wet op Hereregte, no 40 van 1949
	+ Hereregte

* Wet op Seëlregte, no 77 van 1968
	+ Seëlregte

* Wet op Belasting op Sertifikaatlose Aandele, 1998
	+ Belasting op sertifikaatlose aandele

* Boedelbelastingwet, no 45 van 1955
	+ Boedelbelasting

* Wet op Doeane en Aksyns, 1964
	+ Doeaneheffings
	+ Aksynsbelasting
	+ Lugpassasiersbelasting

* Wet op Belasting op Uittreefondse, no 38 van 1996
	+ Belasting op uittreefondse

Verder vorder die SAID ook streeksdiensteraadheffings, vaardigheidsontwikkelingsheffings en bydraes tot die werkloosheidversekeringsfonds namens die betrokke instansies in.

Die organisasie se hoof is die Kommissaris van die Suid-Afrikaanse Inkomstediens, bygestaan deur 'n uitvoerende komitee. Die organisasie het ongeveer 14 000 werknemers (status Maart 2006).
Die **Odes van Salomo** is 'n versameling van 42 odes (liriese gedigte) wat aan Salomo toegeskryf word. Die datum van die odes is óf die 1ste óf die 2de eeu, hoewel sommige 'n latere datum voorstel. Dit is vermoedelik oorspronklik in Grieks of Siries geskryf en die meeste geleerdes glo dit is deur 'n Christen geskryf, waarskynlik iemand van die mistiese Joodse sekte Essene wat hom tot die Christendom bekeer het.

Sommige geleerdes meen selfs die skrywer kan die apostel Johannes wees. 'n Paar geleerdes het 'n gnostiese oorsprong voorgestel, maar dié teorie word nie algemeen ondersteun nie.

Outeurskap
----------

### Taal en datum

Hoewel vroeë geleerdes gedink het die odes is oorspronklik in Grieks of Hebreeus geskryf, is daar nou konsensus dat die oorspronklike taal Siries/Armeens is. Hulle is waarskynlik in die streek Sirië geskryf, moontlik tussen die 1ste en 3de eeu, met baie wat glo dit dateer van die 2de eeu. Sommige beweer Ode 4 bespreek die sluiting van die tempel by Leontopolis in Egipte, wat sal beteken dit is omstreek 73 n.C. geskryf.

Een van die argumente vir 'n vroeër datum is die ontdekking van verwysings na en selfs aanhalings uit die odes in die skryfwerk van Ignatius van Antiogië. Daar is moontlik ook verwysings deur Justinius die Martelaar en Irenaeus, wat ook 'n vroeëre datum ondersteun. Die odes stem in 'n groot mate ooreen met die Evangelie volgens Johannes, wat impliseer die skrywers het in dieselfde gemeenskap gewoon.

Benewens met Johannes, is daar 'n ooreenkoms met die Dooie See-rolle, en daarom lei Charlesworth af dat die skrywer iemand van die Essene was wat tot Johannes se gemeenskap bekeer is.

### Liturgiese gebruik

Die Odes van Salomo is dalk saamgestel vir liturgiese gebruik. In die Siriese manuskripte eindig al die odes met 'n "halleluja", en een van die manuskripte merk die woord in die middel van 'n ode met die Siriese letter *hê* (ܗ). Die taalgebruik dui ook daarop dat 'n gemeente soms aangespreek word. Bernard, Aune, Pierce en ander wat kommentaar op die odes gelewer het, het duidelike tekens van die doop daarin gevind – water is altyd teenwoordig (vloede, die drink van die lewende waters, verdrinking en fonteine) asook die taal van bekering in inlywing. Charlesworth kritiseer dié siening.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: n82060250
* NLI: 000010851
* VIAF: 680145858278023022869
* WorldCat Identities (via VIAF): 680145858278023022869

 |
**Victoriaanse tydperk**  

**1837 tot 1901**  
  


---

**Voorafgegaan deur**   

Georgiaanse tydperk  
  


---

**Opgevolg deur**  

Edwardiaanse tydperk  
  


---

**Monarg**  

Victoria

---

Die **Victoriaanse tydperk** van die Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland was die tydperk van koningin Victoria van die Verenigde Koninkryk se bewind van Junie 1837 tot Januarie 1901. Dit was ’n lang periode van vooruitgang vir die Britse volk. ’n Groot, welopgevoede middelklas het ontstaan danksy profyte van die oorsese gebiede van die Britse Ryk sowel as van nywerheidsontwikkelings tuis.

Die tydperk is voorafgegaan deur die Georgiaanse tydperk en opgevolg deur die Edwardiaanse tydperk. Die laaste helfte van koningin Victoria se tydperk stem rofweg ooreen met die eerste deel van die *Belle Époque* van kontinentale Europa.

Die tydperk word dikwels vereenselwig met lang periodes van vrede, bekend as die *Pax Britannica*, asook ekonomiese, koloniale en industriële versterking wat tydelik onderbreek is deur die Krimoorlog, hoewel Brittanje in dié tyd elke jaar in ’n oorlog gewikkel was. Teen die einde van die eeu het die beleidsrigtings van Nieu-imperialisme gelei tot koloniale konflikte en eindelik die Anglo-Zanzibar-oorlog en die Anglo-Boereoorlog.

Die bevolking van Engeland het in dié tyd feitlik verdubbel van 16,8 miljoen in 1851 tot 30,5 miljoen in 1901. Ierland se bevolking het egter drasties verminder, van 8,2 miljoen in 1841 tot minder as 4,5 miljoen in 1901.
**Montagu** is 'n dorp in die Klein Karoo in die Wes-Kaap. Die dorp lê op die R62-roete en het ongeveer 15 000 inwoners. Die dorp is die hoofstad van die Langebergvallei. Die vallei is tussen die Langeberg (suid) en Waboomsberge (noord).

Geskiedenis
-----------

Montagu se NG Kerk.
Montagu se warmwaterbron-vakansieoorde lok jaarliks vele toeriste
Daniel Stephanus van der Merwe het in 1850 erwe op die plaas Uitvlug deur die landmeter William Atmore laat uitlê en die eerstes is in 1851 verkoop. Nog erwe, deur die landmeter Kannemeyer uitgelê, is in 1854 verkoop en die huidige vorm van die dorp is geskep. Die dorp was aanvanklik as *Agter-Cogmanskloof* bekend, maar is later vernoem na John Montagu, die Koloniale sekretaris vir die Kaapkolonie. Die uitleg, tussen die Keisie- en Kignariviere, met waterkanale wat van die een rivier na die ander loop, is deur die jare behou. Die dorp wat 'n besondere mengsel van woon-, handels- en landelike gebiede het, is nou die ideale onderwerp vir argitektoniese studie.

Die belangrikste dryfveer agter die stigting van die dorp was landboubedrywighede op klein skaal: Groot plase het te duur geword en die ekonomies gangbare groot watererwe is eerste verkoop. Die kweek van druiwe en die maak van wyn was die belangrikste bedryf. Die eerste tydelike kerk is in 1852 gebou en in die volgende jaar is met 'n skool vir sestien kinders begin. Die skoenmakers, wamakers, grofsmede, slagters, leerlooiers, kleremakers en winkeliers het hul ook gou gevestig. Op Montagu staan nog twintig huise wat tussen 1850 en 1885 gebou is.

Wapen
-----

Montagu se munisipale raad het in 1968 'n wapenverlening van die Kaaplandse provinsiale administrateur verkry: *Skuinsregs gedeel van silwer en swart, die silwer belaai met 'n druiwetros gestengel en geblaar van natuurlike kleur en die swart met die kop en hals van 'n griffioen tussen 'n vlug, alles van goud, die vlug aan die onderkant belaai met drie rooi ruite, dwarsbalksgewys geplaas*. Die helmteken was 'n halwe adelaar uitkomend uit 'n goue muurkroon, en die wapenspreuk was "Disputando me non mutando me". Die wapen is in 1972 by die Buro vir Heraldiek geregistreer.

Sommige weergawes van die wapen toon egter die wapenspreuk "Doen reg en vrees niks – Fear not while acting justly".

Distrik
-------

Die distrik is 2 543 km2 groot. Tesame met wyn word appels, pere, appelkose en perskes verbou. Vandag is Montagu veral bekend om sy minerale warmwaterbron.

Sien ook
--------

* Montagupas
* Lys van dorpe in Suid-Afrika
* Montagu-warmbron
Die **Oder** (Nieu-Latyns *Viadrus*; Pools, Tsjeggies en Neder-Sorbies *Odra*, Opper-Sorbies *Wódra*) is 'n Middel-Europese rivier wat in Tsjeggië ontspring, deur Pole vloei en sedert 1945 as gevolg van die Tweede Wêreldoorlog die grens tussen dié land en Duitsland vorm. Dit mond deur die Szczecin-strandmeer en rondom die eilande Usedom en Wolin in die Oossee uit. Die rivier het 'n lengte van 854 kilometer (898 kilometer tot by Świnoujście, vroeër Swinemünde).

Die belangrikste syriviere sluit in die Lausitzer Neiße en die Warthe. Saam met die laasgenoemde syrivier het die rivierstelsel 'n totale lengte van 1 045 kilometer. Die gemiddelde afloop van 574 m³/s maak van die Oder die vyfde grootste rivier in Duitsland ná die Ryn, Donau, Inn en Elbe. Die Oder se stroomgebied word in die weste en suidweste deur die Elbe, in die ooste deur die Wisła (*Weichsel*) en in die suide deur die Donau begrens.

Die rivier speel 'n belangrike ekonomiese rol as natuurlike waterweg wat die Duitse deelstaat Brandenburg met die Oossee verbind.
HMS Royal Oak

slagskip| Vaartuig klas | Revenge class battleship |
| Datum van stigting of ontstaan | 1914 |
| Geleë in administratiewe eenheid | Orkney |
| Historic county | Orkney |
| Geografiese ligging | 58°55′51″N 2°59′0″W |
| Konflik | Tweede Wêreldoorlog, Eerste Wêreldoorlog |
| Operateur | Britse Vloot |
| Vervaardiger | HMNB Devonport |
| Wapentuig | Kanon, Kanon, Kanon, Kanon |
| Vlagstaat | Verenigde Koninkryk |

Die **HMS Royal Oak** was 'n slagskip van die Britse Vloot tydens die Eerste- en Tweede Wêreldoorloë.

Geskiedenis
-----------

Hy het bekendheid verwerf tydens die Tweede Wêreldoorlog omrede hy die eerste groot verlies was wat die Britse Vloot gely het, en veral omrede hy in die beskutte Scapa Flow met 'n torpedo gekelder is deur die Duitse duikboot U-47 op 14 Oktober 1939. Hy het ook deelgeneem aan die Slag van Jutland tydens die Eerste Wêreldoorlog.

Tegniese besonderhede
---------------------

Dit was een van die *Revengeklas* slagskepe, het 29,150 ton water verplaas en was toegerus met agt 15-duim kanonne, twaalf 6-duim kanonne, agt 4-duim lugafweerkanonne en vier torpedobuise. Vier turbines wat gesamentlik 40,000 dryfasperdekrag gelewer het, het 'n topspoed van 22 knope verseker.

Bron
----

* The Encyclopedia of Sea Warfare. Spring Books. 1979. ISBN 0-600-33111-3
**Odendaalsrus** is die oudste mynboudorp in die Lejweleputswa Distriksmunisipaliteit in die Vrystaat provinsie, Suid-Afrika. Die dorp lê 16 km noord van Welkom, 11 km suid van Allanridge en is deel van die Vrystaatse Goudveld.

Geskiedenis: Voor die ontdekking van goud
-----------------------------------------

Die Gereformeerde kerk Odendaalsrus.
Die eerste inwoner was die Voortrekker HW Huyser wat sy plaas daar uitgelê en dit Kalkkuil genoem het. In 1878 is die plaas aan JJ Odendaal verkoop. In 1899 het die NG Kerk besluit om 'n nuwe gemeente en dorp in die omgewing te stig en die keuse het op Kalkkuil geval. Die eerste erwe is in dieselfde jaar verkoop en die dorp is na JJ Odendaal genoem. Die enigste verbinding met die buitewêreld was 'n tweespoorpad van 35 km na Hennenman. Die dorp het in daardie stadium ook 'n watertekort ondervind en water is uit 'n private put verkoop. Die dorp het in 1912 munisipale status ontvang. Die stadsekretaris was W Furst.

Geskiedenis: Na die ontdekking van goud
---------------------------------------

Goud is reeds in die 1890's net noord van Odendaalsrus deur die handelaar Gustav Furst ontdek maar dit geen uitwerking op die dorp gehad nie. In 1946 is goud op die plaas Geduld, ongeveer 4 kilometer vanaf die dorp, ontdek - die rykste goudrif in die wêreld. Snelle ontwikkeling het daarop gevolg. In daardie stadium het die dorpie slegs 40 huise gehad. Eiendomspryse het tienvoudig gestyg en die dorpie is oorstroom deur fortuinsoekers. Om al die toerusting na Odendaalrus te vervoer is 'n takspoor in 1948 vanaf Whites via Welkom na die dorp en Allanridge gebou.

Distrik
-------

Die distrik is 872 km2 groot en in 1949 geproklameer. Uiteraard is goud die belangrikste bedryf terwyl mielies, sorghum en ander graan ook verbou word.

Sien ook
--------

* Lys van dorpe in Suid-Afrika
* Kutloanong, sy township
Die HMS Pelorus in 1943.
Die **HMS *Pelorus*** was 'n mynveër van die Britse Vloot tydens die Tweede Wêreldoorlog. Hy is van die Algerine-klas en het onder andere diens gedoen tydens die D-dag-inval oor die Engelse Kanaal. Gedurende 1947 is die skip na Simonstad gestuur; die vlootbasis daar was nog deur die Britse Vloot beheer. Hy is toe herdoop na die *HMSAS Maritzburg*. Op 21 Januarie 1948 is hy weer herdoop, die keer as die *HMSAS Pietermaritzburg*. Gedurende 1961 is sy naam verander na die *SAS Pietermaritzburg*. SAS staan vir Suid-Afrikaanse Skip. Gedurende 1962 is hy vernuwe en kort daarna was hy in 'n botsing betrokke met HMS *Leopard*, 'n Britse fregat. Een Britse seeman het gesterf. Gedurende 1991 is hy uit diens gestel en is op 19 November 1994 by Miller's Point, Simonsbaai gekelder.

Die wrak was sedertdien 'n gewilde plek vir amateurduikers. Weens vandalisme deur die duikers is die wrak as erfenisterrein verklaar sodat plunderaars vervolg kan word.

Bron
----

* *Oorlogskip se rusplek erfenisarea*. Beeld. 27 September 2013.
'n Google Daydream-koptoestel van die eerste generasie
**Daydream** is 'n virtuele realiteits-platform wat deur die Amerikaanse onderneming Google ontwikkel is. Dit maak deel uit van meer onlangse weergawes van die mobiele bedryfstelsel Android (Android Nougat 7.1 of nuwer). Versoenbare slimfone, wat aan die platform se harde- en sagteware-vereistes voldoen (hulle word as *Daydream-ready* bemark), kan saam met die Google Daydream View-koptoestel gebruik word.

Die Daydream-platform is in Mei 2016 tydens die Google I/O-ontwikkelaarskonferensie aangekondig, terwyl die eerste virtuele realiteits-koptoestel op 10 November 2016 bekendgestel is. Daydream is Google se tweede skynwerklikheids-platform as opvolger van Google Cardboard wat oorspronklik as 'n lae-koste-stelsel geloods is om verbruikers se belangstelling in skynwerklikheidsprodukte te wek en derhalwe eerder in mobiele toepassings geïntegreer is as in die Android-bedryfstelsel.

Daydream moenie verwar word met die gelyknamige sluimerskerm-toepassing nie wat saam met Android 4.2 in 2012 ingevoer is. Dit is intussen hernoem as *screen saver*.
Illustrasie en musieknotasie vir *Good King Wenceslas* uit Henry Ramsden Bramley se *Hymns and Carols of Christmas* (1879)
***Good King Wenceslas*** is 'n tradisionele Engelse kerslied wat oor 'n Boheemse koning se liefdadigheid handel, maar - in teenstelling met die meeste ander kersliedjies - nie eksplisiet na die geboorte van Jesus Christus verwys nie. Die legende van "Goeie Koning Wenceslaus" het sy oorsprong in die lewe van Sint Wenceslaus I, hertog van Boheme (*Svatý Václav* in Tsjeggies, 907–935, en tans die beskermheilige van Tsjeggië), wat ondanks strawwe winterweer op 26 Desember, die dag waarop die fees van die Christelike martelaar Sint Stefanus gevier word, 'n reis onderneem het om aalmoese aan armes te gee. Sy skildknaap dreig om deur die koue oorweldig te word, maar volg uiteindelik die koning se voetspore, stap vir stap, deur die diep sneeu.

Die lied se lirieke is in 1853 deur die Engelse liedskrywer John Mason Neale (1818−1866) in samewerking met sy musiekredigeerder Thomas Helmore geskryf en nog in dieselfde jaar in *Carols for Christmastide* ("Kersfeesliedjies") gepubliseer. Neale se lirieke is getoonset met die melodie van 'n 13de eeuse lentelied, *Tempus adest floridum* ("Die blommetyd nader"), wat vir die eerste keer in 1582 in die Finse sangbundel *Piae Cantiones* verskyn het.
Die Oderbruch in die Oder-riviervallei
Die Oderbruch naby die Poolse dorp Sikierki
Die **Oderbruch** (afgelei van die Middelhoogduitse *bruoch*: "moerasland") is 'n binnelandse delta van die Oderrivier en yl bevolkte landskap in die administratiewe distrik Märkisch-Oderland van die Duitse deelstaat Brandenburg. Die delta strek tot in die aangrensende Pole.

Ligging
-------

Die Oderbruch strek vanaf die stede Oderberg en Bad Freienwalde in die noordweste oor 'n afstand van 60 kilometer in suidoostelike rigting tot by Lebus. Die delta het 'n wydte van tussen 12 en 20 kilometer. Die Warthe-rivier, die grootste syrivier van die Oder, mond in die Oderbruch-delta uit. Die Oderbruch beslaan 'n oppervlakte van 920 km².

Die Oderbruch se westergrens word deur die hoogplato's van Barnim en Lebus gevorm. Die stede Wriezen en Seelow, die administratiewe sentrum van die distrik Märkisch-Oderland, is teen hellings van hierdie plato's geleë. In die ooste word die delta deur die heuwellandskap Neumärkisches Hügelland en die Warthe-riviervlakte begrens.

Wes van die Oder se rivierloop is die Oderbruch vanaf die middel van die 18de eeu in 'n rivierpolder omgeskep, terwyl sy oostelike oewer, wat in 1945 by Pole ingesluit is en sowat 17 persent van die rivierdelta se totale oppervlakte beslaan, steeds as 'n ongerepte moerasland bewaar gebly het. Die Oderbruch is 'n vlakte met 'n sagte helling wat vanaf 'n hoogte van 14 meter bo seevlak in die weste tot een meter bo seevlak in die noord-weste daal. Die laer geleë dele wes van die Neuenhagener Sporn met 'n wydte van tussen twee en ses kilometer word Niederes Oderbruch ("Laer Oderbruch") genoem.

Geskiedenis
-----------

### Kolonisasie

Die stelselmatige kolonisasie het in 1753 in nuut aangelegde straatdorpe begin. Die eerste van hierdie nuwe nedersettings was Neulietzegöricke wat tans deel uitmaak van die munisipaliteit Neulewin en vanweë sy geskiedkundige dorpsuitleg tot historiese monument verklaar is. Baie nedersettings, wat in die tydperk van kolonisasie ontstaan het, kan maaklik aan die voorsetsel *Neu...* ("Nieu...") in hul name uitgeken word. 

Die nuwe setlaars is in gebiede buite Pruise gewerf en het sekere voorregte geniet. Die meeste van hulle het uit Hesse-Darmstadt, Mecklenburg, Palts-Zweibrücken, Sakse en Württemberg, maar ook uit Neder-Oostenryk en die Switserse kanton Neuchâtel gekom. Talle koloniste was egter ook uit die nabygeleë Neumark afkomstig en het die drooggelegde grond vanuit die aangrensende hoër geleë gebiede begin koloniseer. Plekname soos Beauregard en Vevais herinner nog steeds aan Franssprekende setlaars uit Switserland.
Haw Phra Kaew.
**Haw Phra Kaew** (Lao: ຫໍພຣະແກ້ວ), ook gespel **Ho Prakeo**, **Hor Pha Keo** en op verskeie ander maniere, is 'n voormalige tempel in Vientiane, Laos. Dit is in 1565 die eerste keer gebou om die Smarag Boeddha te huisves, maar is verskeie kere herbou. Dit bevat nou 'n museum van godsdienskuns en 'n klein winkel.

Geskiedenis
-----------

Staande Boeddhafigure.
Haw Phra Kaew is in 1565-1566 gebou op bevel van koning Setthathirath nadat hy die hoofstad van Luang Prabang na Vientiane geskuif het. Dit is gebou op die terrein van die koninklike paleis om die beeld van die Smarag Boeddha te huisves wat Setthathirath van Chiang Mai, toe die hoofstad van Lanna, na Luang Prabang gebring het. Die tempel is gebruik as Setthathirath se persoonlike aanbiddingsplek en daarom was daar geen inwonende monnike soos in ander tempels in Laos nie.

Die Smarag Boeddha het meer as 200 jaar in die tempel gestaan, maar in 1779 is Vientiane binnegeval deur die Siamese generaal Buddha Yodfa Chulaloke (wat die huidige Chakri-dinastie van Thailand gestig het). Die beeld is na Thonburi geneem en die tempel vernietig. Die Boeddhabeeld staan nou in die Wat Phra Kaew in Bangkok en word beskou as die beskermingsbeeld van Thailand.

Bronsbeelde van Boeddha in Haw Phra Kaew.
Die tempel is in 1816 deur koning Anouvong laat herbou, met 'n nuwe beeld wat gemaak is in die plek van die Smarag Boeddha. Die tempel is in 1828 egter weer vernietig toe koning Anouvong teen Siam in opstand gekom het in 'n poging om volle onafhanklikheid te kry. Siamese magte het Vientiane uit weerwraak tot op die grond afgebreek. Die Franse het die tempel tussen 1936 en 1942 herbou tydens die koloniale tydperk van Frans-Indo-China. In die 1970's is die tempel van 'n aanbiddingsplek in 'n museum omskep. Dit is in 1993 weer gerestoureer.

Uitstallings
------------

Haw Phra Kaew is nou 'n museum en bevat van die beste voorbeelde van Laosiaanse godsdienskuns. 'n Aantal Boeddhas word op die terras uitgestal, insluitende klipbeelde uit die 6de tot 9de eeu, en bronsbeelde wat staan of sit uit latere tydperke.

Die gebou staan in 'n ontwerpte tuin en van die items wat daarin uitgestal word, is 'n 2 000 jaar oue klipkruik uit die Kruikvlakte van Laos.

Galery
------

* 
* 
* 
* 
*

Skakels
-------

* Hor Pha Keo-museum Geargiveer 10 September 2015 op Wayback Machine

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Haw Phra Kaew.

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

Koördinate: 17°57′41″N 102°36′42″O﻿ / ﻿17.96139°N 102.61167°O﻿ / 17.96139; 102.61167
*Forum Tower* in Berlyn, Potsdamer Platz, huisves kantore van *PricewaterhouseCoopers International*
*The Shard* in Londen teen sononder. Dit is tans een van die hoogste wolkekrabbers in Europa
**Renzo Piano** (\* 14 September 1937 in Genua, Italië) is een van die beroemdste argitekte van die laat 20ste en vroeë 21ste eeu en staan veral bekend vir sy buitengewone verbinding van argitektuur en nuwe tegnologieë.

Ná sy opleiding by die argitektuurskool van die Milaanse *Politecnico* het hy tussen 1965 en 1970 met Louis Kahn in Philadelphia en Makowsky in Londen en van 1971 tot 1977 met Richard Rogers saamgewerk.

Die belangrikste gemeenskaplike projek, wat Piano saam met Rogers ontwerp het, is die *Centre Georges Pompidou* (Georges Pompidou-sentrum) in Parys (Frankryk). Hierdie projek het van Renzo Piano 'n argitek van wêreldfaam gemaak. Die *Centre*, wat ook as *Beaubourg* bekend staan, dien as 'n kulturele sentrum vir moderne kuns, letterkunde, musiek en industriële ontwerp. 'n Deel van die gebou huisves kantore, restourante, winkels, teaters en parkeerplekke.

Die groot sukses van die sentrum, wat nou sowat 25 000 besoekers per dag lok, is ook aan sy buitengewone boustyl te danke. As 'n tipiese voorbeeld van Piano se integrasie van hoëtegnologie in die moderne argitektuur is die sentrum as 'n soort "masjien in die stad" ontwerp – sy tegniese installsies is nie weggesteek nie, maar vorm 'n integrale bestanddeel van sy fasade. Staalelemente en gekleurde pype gee aan die gebou 'n industriële voorkoms wat skerp met die tradisionele boustyle van sy omgewing in 'n ou stadswyk van Parys kontrasteer.

Met die Internasionale Kansai-Lughawe in Osaka (Japan) het hy in 1988 een van die grootste geboue ontwerp wat ooit opgerig is en het met die Daimler Benz-kwartier 'n belangrike bydrae by die heropbou van die historiese sentrum van Berlyn, die Potsdamer Platz, gelewer.

Renzo Piano se projekte sluit ook 'n aantal museums in, soos byvoorbeeld die *Menil Collection* in Houston (Texas, Verenigde State), 'n museum in die Switserse hoofstad Bern wat werke van die skilder Paul Klee vertoon, die museum van die Beyeler-stigting in Basel (Switserland) en die uitbou van die *High Museum of Art* in Atlanta (Georgia, Verenigde State) in die jaar 2005.

Een van sy jongste ontwerpe is die wolkekrabber *The Shard* in die Britse hoofstad wat ná sy voltooiing in 2012 die rekord vir die hoogste gebou in Europa hou.

Renzo Piano het in 1990 die Kioto-prys en in 1998 die Pritzker-argitektuurprys vir sy lewenswerk ontvang en is deur die Unesco as 'n Welwillendheidsambassadeur benoem.

Belangrikste projekte
---------------------

* IRCAM, Parys (Frankryk)
* Kulturele Sentrum Jean-Marie Tjibaou, Nouméa, Nieu-Kaledonië
* Museum van die Beyeler-Stigting, Basel (Switserland)
* IBM Reispawiljoen
* Kunsinstituut van Chicago – uitbouprojek
* Internasionale Kansai-Lughawe, Osaka (Japan)

Bronne
------

* Jaye Abbate en Michael C. Thomsett: *Celebrating the Art of Architecture. 25 Years of Pritzker Prize Winning Architects.* Columbia (MD) 2004: Marketplace Books
Skildery van die *Abercrombie Robinson* en die *Waterloo*.
Die *Waterloo* se wrak in Tafelbaai op 28 Augustus 1842

Die Britse seilskip **Waterloo** het met groot lewensverlies op 28 Augustus 1842 by die mond van die Soutrivier in Tafelbaai vergaan.

Die *Waterloo* van slegs 414 ton is in 1815 in Bristol gebou en was tydens hierdie vaart reeds 'n ou skip en in 'n swak toestand. Kapt. Henry Agar was in bevel op hierdie tog van Kent na Tasmanië. Aan boord was 219 bandiete, 30 sipiers, 5 vroue, 13 kinders en 34 bemanningslede. Om vars drinkwater in te neem vaar die skip Tafelbaai binne en lê daar voor anker slegs 'n ½ km van die *Abercrombie Robinson*. 'n Besonder sterk noordwesterstorm met donderweer en kwaai reën het opgesteek. Met dié gevolg dat die skip se maste breek en paniek onder die opvarendes losbars. Die *Waterloo* breek op, mense spring in die see en verskeie van hulle word ernstig beseer deur drywende wrakstukke. Teen die middaguur was slegs die kiel van die skip oor. Ten aanskoue van die magtelose publiek op die strand verdrink binne twee uur 189 mense. Geen reddingsbote, boeie en toue was op die skip of die strand beskikbaar nie. Boonop was alle aandag toegespits op die reddingspoging by die *Abercrombie Robinson*. Die ander 20 skepe in die baai het maar geringe skade opgeloop.

Die triomf van die suksesvolle redding van die opvarendes van die *Abercrombie Robinson* enkele ure tevore word heeltemal oorskadu deur die ernstiger ramp met die *Waterloo*. Sedert die stranding van die *Sceptre* in 1799 was daar nog nie weer 'n skeepsramp met so 'n groot lewensverlies nie. By sowel die *Waterloo* en die *Sceptre* was die verbrokkeling van die skepe te wyte aan die verrotte skeepsrompe.

Twaalf dae na die stranding van die *Waterloo* en die *Abercrombie Robinson* was daar weer 'n reuse storm in Tafelbaai. Toe het van die 18 skepe in die baai verskeie gestrand, maar die lewensverlies was beperk.

Die wrak lê onder die ingepolderde grond by die Kaapstadse waterkant. In die Africana Museum is 'n skildery deur 'n onbekende kunstenaar wat die ramp van die *Waterloo* en die *Abercrombie Robinson* uitbeeld.

Bibliografie
------------

* Burman, Jose: The bay of storms – Table Bay 1503–1860. Kaapstad: Human & Rousseau, 1976. ISBN 0-7981-0670-0
* Green, Lawrence G.: South African Beachcomber. Kaapstad: Howard Timmins, 1958.
* Potgieter, Coenraad: Skipbreuke aan ons kus. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, 1969.
* Turner, Malcolm: Shipwrecks & salvage in South Africa – 1505 to the present. Kaapstad: Struik, 1988. ISBN 0-86977-387-9
* Wexham, Brian: Shipwrecks of the Western Cape. Kaapstad: Howard Timmins, [1984]. ISBN 0-86978-251-7
* www.wrecksite.eu
**Rentabiliteit** is 'n rekeningkundige kengetal en is gelyk aan die verhouding tussen inkomste (wins) en die kapitaal (bates minus laste) wat daardie inkomste verdien het. Rentabiliteit is 'n belangrike maatstaf vir langtermynbeslissingsberekeninge. Ten behoewe van die kontinuïteit van die bedryf moet die wins op die lang termyn voldoende groot wees om die kapitaalverskaffers (aandeelhouers) van gewenste uitkerings in die vorm van dividende of rente te voorsien.

Die rentabiliteit van die totale geïnvesteerde kapitaal (RTK) in 'n onderneming word as volg bereken:

{\displaystyle RTK={\frac {Netto~wins~+~belasting}{Gemiddelde~totale~kapitaal}}}

Vir die vreemdkapitaalverskaffers word die rentabiliteit van die vreemde geïnvesteerde kapitaal (RVK) as volg bereken:

{\displaystyle RVK={\frac {Dividende}{Gemiddelde~vreemde~kapitaal}}}

Eendersins word die rentabiliteit van eie kapitaal (REK) as volg bereken:

{\displaystyle REK={\frac {Netto~wins}{Gemiddelde~eie~kapitaal}}}

Om die invloed van 'n bepaalde kosteverandering op die rentabiliteit te bestudeer, kan o.a. van die Du Pont-skema gebruik gemaak word.
Die "jonger" Ultimatumboom. Vuur en vloede het die oorspronklike boom oor die jare beskadig. 'n Jong boom is vanaf die oorspronklike afgestig en daar geplant.
Merker wat die ligging van die Ultimatumboom aandui.
Die merker onder die boom.
Padbord wat die plek aandui.
Onder die **Ultimatumboom** is aan die Zoeloe-koning Cetewayo 'n ultimatum gerig wat gelei het tot die Anglo-Zoeloeoorlog van 1878–79 en die einde van 'n onafhanklike Zoeloe-koninkryk.

Ligging
-------

Die Ultimatumboom is in die Harold Johnson-natuurreservaat, op die suidelike oewer van die Tugelarivier, naby die John Ross-brug en 6 km van die see. Dit staan net onderkant Fort Pearson waar vroeër 'n pont was.

Boom
----

Die boom is 'n wildevyeboom, (*Ficus sonderi*) en is in 1950 tot monument verklaar. In 1987 is dit amper deur 'n sikloon vernietig.

Agtergrond
----------

In 1878 het die geskille tussen die Zoeloes en die Britse regering in Natal en Transvaal 'n hoogtepunt bereik. Die probleem het onder andere sogenaamd gegaan oor die grens tussen Transvaal en Zoeloeland. Die werklike rede was die vrees wat die Engelse gehad het vir 'n te sterk Zoeloeland op die grens van Natal en Transvaal.

Ultimatum
---------

Op 11 Desember 1878 is Henry Bartle Frere se ultimatum aan Cetewayo se afgevaardigdes Vumandaba en John Dunn onder hierdie boom voorgelees in die aanwesigheid van Theophilus Shepstone, Charles Brownlee en Henry Francis Fynn, die Britse verteenwoordigers. Daarvolgens moes Cetewayo sy tradisionele militêre stelsel laat vaar, sy leër ontbind, sendelinge toelaat om terug te keer na Zoeloeland, 'n Britse verteenwoordiger huisves by sy kraal, sekere persone uitlewer wat deur die Britte van moord verdink is en boonop 500 beeste as "boete" vir beweerde gesteelde vee betaal. Aan hierdie eise kon die koning en sy trotse volk onmoontlik voldoen. Toe na 30 dae geen antwoord van Cetewayo ontvang is nie, het lord Chelmsford (Frederick Augustus Thesiger, 2de Baron van Chelmsford) en sy krygsmag Zoeloeland binnegeval.
Hierdie oorlog is bewerkstellig om die bedreiging wat 'n te sterk Zoeloeland ingehou het uit te skakel en om Zoeloeland by Natal in te lyf.

Bibliografie
------------

* Derwent, Sue: KwaZulu-Natal Heritage Sites – a guide to some great places. Claremont: David Philip Publishers, 2006. ISBN 0-86486-653-4
* Oberholster, J.J. : Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Stellenbosch: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede, 1972. ISBN 0-620-00191-7
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 11. Kaapstad: Nasou, 1975. ISBN 0-625-00327-6
**Herbert Blomstedt** (Sweeds:ˈhærːbɛʈ ˈblʊmːstɛt; gebore op 11 Julie 1927), is 'n Sweedse dirigent.

Blomstedt gee 'n lesing op Brahms se koormusiek tydens die Koorfees in Lund, Swede 2008.
Herbert Blomstedt was in Springfield, Massachusetts, VSA gebore, maar twee jaar na sy geboorte het sy Sweedse ouers die gesin teruggeneem na hul land van oorsprong. Blomstedt het by die *Stockholm Koninklike Kollege van Musiek* en die Universiteit van Uppsala studeer. Dit was gevolg deur studies van hedendaagse musiek by Darmstadt in 1949, Barokmusiek met Paul Sacher by die *Schola Cantorum Basiliensis*, en verdere dirigeerstudies met Igor Markevitch en Jean Morel by die *Juilliard School*, en met Leonard Bernstein by Tanglewood se *Berkshire Musieksentrum*. Blomstedt het ook gedurende sy jeug in Finland gewoon.

Hy het in 1953 die *Koussevitzky Dirigeer-prys* gewen, en die *Salzburgse Dirigeer-kompetisie in 1955.*

Blomstedt is die beste bekend om sy uitvoerings van Duitse en Oostenrykse komponiste soos Beethoven, Felix Mendelssohn, Johannes Brahms, Franz Schubert, Anton Bruckner, Richard Strauss en Paul Hindemith. Hy is ook 'n voorstander van Skandinawiese komponiste soos Edvard Grieg, Franz Berwald, Jean Sibelius en Carl Nielsen.

Blomstedt is 'n toegewyde Sewendedag adventis en repeteer nie op Vrydae-nagte of Saterdae nie - te wete die Sabbat in Sewendedagadventisme. Hy voer egter konserte op die dae uit aangesien hy uitvoerings van die musiekwerke as uitdrukkings van sy toegewydheid aan sy geloof beskou en nie as sulks as werk nie.

Herbert Blomstedt in die Leipziger Gewandhaus, 2015 Blomstedt was al die Musikale Direkteur of Prinsipiële Dirigent van die Norrköping Simfonieorkes (1954–1962), Oslo Filharmoniese orkes (1962–1968), Deense Radio-simfonie (1967–1977) en Sweedse Radio-simfonie (1977–1982). Hy het vanaf 1975 tot 1985 as Hoofdirigent van die Dresdner Staatskapelle gedien en in die proses baie vername opnames gemaak, insluitende werke van Richard Strauss en die volledige Beethoven en Schubert simfonieë. Hy het ook die orkes op internasionale toere gelei.

Blomstedt was vanaf 1985 tot 1995 Musikale Direkteur van die San Francisco Simfonieorkes. Hy het die simfonieorkes op gereelde toere van Europa en Asië gelei en verskeie prysenswaardige opnames vir London/Decca gemaak, en in die proses twee Grammytoekennings, 'n Gramophonetoekenning en 'n Grand Prix du Disque gewen, sowel as toekennings van België, Duitsland en Japan. Nadat hy San Fransisco wat betref sy voltydse pligte aldaar verlaat het, het Blomstedt prinsipiële dirigeerskappe gehou by die Noord-Duitse Radio-simfonieorkes (1996–1998) en die Leipzig Gewandhaus Orkes (1998–2005).

Blomstedt is tans Dirigent-Laureaat van die San Francisco Simfonieorkes en Honorêre Dirigent van die Bamberg Simfonieorkes, Deense Nasionale Simfonieorkes, NHK Simfonieorkes, Sweedse Radio-simfonieorkes, Leipzig Gewandhaus Orkes en Staatskapelle Dresden.
Hertagtiges wat blare vreet
Gorillas is ook herbivore.
'n Wurm wat aan 'n blaar knaag.
'n **Herbivoor** is 'n dier wat plantmateriaal vreet. Hierdie term is van die Latynse woord *herba* (gras, kruid, plant) en die agtervoegsel *-vorus* (etend, eter) afgelei. In teenstelling met herbivore, vreet karnivore uitsluitend ander diere, terwyl omnivore beide diere en plante vreet.

Herbivore (soos takbokke, olifante en perde) se tande is aangepas is om plantmateriaal te kneus en te maal. Hulle vreet meestal blare en vrugte, maar kan ook op ander plantdele soos blomme, wortels, sade, bas en nektar voed. Hierdie diere kan gewoonlik nie vleis kou of verteer nie. Sommige plantetende diere sal wel eiers en soms ander dierlike proteïen inneem. Diere wat meer as 5% van hulle dieet met dierlike voeding aanvul, word egter as omnivore geklassifiseer.

Sommige herbivore se dieet is seisoenaal. In die gematigde gebiede, wat deur warm en koue seisoene afgewissel word, is verskillende plante op verskillende tye van die jaar beskikbaar.

Let daarop dat mense omnivore is. Mense wat slegs plante eet word vegetariërs genoem.

Sien ook
--------

* Karnivoor
* Omnivoor
* Lys van soorte -vore
Die Ultra HD Blu-ray-kenteken
**Ultra HD Blu-ray** is 'n digitale stoorformaat vir optiese Blu-ray-skywe (BDXL) wat op 1 Maart 2016 amptelik deur die *Blu-ray Disc Association (BDA)* - 'n vereniging van vervaardigers in die rolprent- en stoormediabedryf wat sy hoofkwartier in Los Angeles het - ingevoer is en tans naas Blu-ray en DVD-Video bestaan.

Danksy sy groter stoorruimte is die formaat geskik om video-inhoud met hoër resolusie in 4K (3840 x 2160 beeldpunte teenoor Blu-ray se 1920 x 1080) en 'n maksimum van 60 raampies per sekonde te stoor. Video-inhoud word volgens die *High Efficiency Video Coding (HEVC)*-standaard geënkodeer. Die formaat is nie versoenbaar met konvensionele Blu-ray-spelers nie. UHD-Blu-ray-spelers is egter in staat om Blu-ray-, DVD-Video en kompakskywe weer te gee. 

Ultra HD Blu-ray-skywe ondersteun die weergawe van video-inhoud met hoë dinamiese omvang (Engelse afkorting: HDR) danksy die hoër kleurdiepte van 10 bit per kleur en 'n hoër kleur-gamut. Oudio-weergawe sluit nuwe 3D-omringklankformate soos Dolby Atmos, DTS:X en Auro 3-D in wat omhullende klank lewer met luidsprekers wat op verskillende hoogtes aangebring word. 

Anders as in die geval van Blu-ray en DVD-Video maak die Ultra HD Blu-ray-standaard geen voorsiening meer vir gebiedskodes nie.
Die **Derde Grensoorlog** (1799 - 1803) was die derde in 'n reeks van nege grensoorloë tussen die koloniste van die Kaapkolonie en die Xhosastamme aan die Oosgrens.

Hoewel die grensboere die Zuurveld teen 1798 herbeset het, het baie Xhosastamme in die suidelike deel van die gebied agtergebly, waarvan sommige selfs so ver as Swellendam deurgedring het, deels weens die burgeroorlog tussen die volgelinge van Ndlambe, waarnemende opperhoof van die westelike stamme, en sy neef Gaika, die regmatige opvolger. Vir die regering aan die Kaap was dit onmoontlik om die Xhosas te oorreed om terug te keer na die oorkant van die Groot-Visrivier. Veediefstal en die indiensneming van Xhosa bediendes het, soos in die aanloop tot die Tweede Grensoorlog, die spanning laat opbou. In Januarie 1799 ontstaan 'n tweede opstand onder die burgers van Graaff-Reinet. Dit gee aanleiding tot die Derde Grensoorlog.

In Maart 1799 stuur die regering van die eerste Britse besetting van die Kaap 'n aantal Britse soldate onder aanvoering van genl. T.P. Vandeleur om die Graaff-Reinetse opstand te onderdruk. Dit was skaars teen April 1799 gedaan, of 'n groep ontevrede Khoi kom in opstand. Die Xhosas sluit hulle by die opstandelinge aan en saam val hulle grensplase aan. Teen Julie 1799 het hulle so ver as Oudtshoorn gevorder. Op pad terug na Algoabaai val 'n Gunukwebe-stam, wat bang was hulle sou uit die Zuurveld gedryf word, genl. Vandeleur se soldate aan. Kommando's van Swellendam en Graaff-Reinet word op die been gebring 'n reeks gewapende botsings volg. Die regering was bevrees 'n volskaalse Khoi-opstand kon uitbreek en sluit daarom vrede en laat die Xhosas toe om die Zuurveld aan te bly. 

'n Verder opstand op Graaff-Reinet in 1801 lei egter tot verdere Khoi-drostery. Plase is in groot getalle verlaat en die Khoi-groepe onder aanvoering van Klaas Stuurman, Hans Trompetter en Boesak voer wydverspreide strooptogte uit. Al het verskeie kommando's opgeruk, waaronder 'n Swellendamse kommando onder leiding van komm. Tjaart van der Walt, wat sneuwel in Junie 1802, het hulle geen blywende oplossing teweeg gebring nie. Selfs 'n groot kommando wat uit die distrikte Graaff-Reinet, Swellendam en Stellenbosch byeengebring is, kon nie werklik hond haaraf maak nie. Kort voor die Britse regering die Kaap aan die Bataafse Republiek oorhandig het, is 'n onbeslissende vrede gereël in Februarie 1803. Die Bataafse owerheid het probeer om die Khoi te paai, maar kon nie die Xhosa tussen 1803 en 1806 oorreed om die Zuurveld te verlaat nie.

Sien ook
--------

* Kaapse grensoorloë
* Lys van forte in die Oos-Kaap

Bronne
------

* Potgieter, D.J. (ed). 1972. *Standard Encyclopaedia of Southern Africa*. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).
**Der Spiegel** (eie skryfwyse: *DER SPIEGEL*) is 'n Duitse nuustydskrif wat deur die Hamburgse uitgewery *Spiegel-Verlag* uitgegee en wêreldwyd versprei word. Met 'n oplaag van ruim een miljoen eksemplare is dit die mees verkoopte weeklikse nuustydskrif in Duitsland.

Kantoorgeboue van die *Spiegel*-groep in Hamburg se nuwe hawebuurt *HafenCity*
Vanweë die groot rol wat die tydskrif in openbare meningsvorming speel, word na *Die Spiegel* dikwels as 'n leidende publikasie verwys.

*Der Spiegel* en sy stigter Rudolf Augstein het daarnaas ook 'n sentrale rol in die Duitse persgeskiedenis gespeel. Die tydskrif, wat in 1947 in die lewe geroep is, het veral betekenis in die stryd om persvryheid en by die onthulling van talle politieke skandale gekry.

*Der Spiegel* verskyn op Maandae (in Lübeck en Dresden op Sondae, aanlyn reeds op Saterdagaand). Op openbare vakansiedae word dit gewoonlik al op Saterdae uitgegee. Met sy aanlyn-uitgawe *Spiegel Online*, wat in redaksionele en ekonomiese opsig onafhanklik van die gedrukte *Spiegel* is, beskik die uitgewery daarnaas oor die mees gelese nuuswebwerf op die Duitstalige internet.
Adriano teken 'n doel aan vir Inter teen Milan.
Die **Derby della Madonnina** is 'n sokkerwedstryd tussen die twee grootste spanne in die Italiaanse stad Milaan: AC Milan en Internazionale. Hierdie derby is so genoem na die beskermheilige van die stad.

Die mededinging
---------------

*AC Milan* en *Internazionale* speel beide hulle tuiswedstryde in die San Siro (met 'n kapasiteit van 80 000 plekke, die grootste stadion in Italië). Dit het so gegroei omdat *Internazionale* in 1908 afgestig het van *AC Milan*. Heelwat spelers van *AC Milan* was ontsteld omdat slegs Britse spelers by die span kon aansluit, terwyl hulle wou hê dat Italianers en ander uitlanders ook sou kon aansluit (vandaar die naam *Internazionale*).

Vir die ondersteuners is die *Derby della Madonnina* 'n belangrike wedstryd, maar die atmosfeer rondom die wedstryde bly gewoonlik aangenaam.

Die wedstryd
------------

Beide klubs behaal vinnig nasionale en internasionale sukses, wat die wedstryd benewens die aansien daarvan, ook belangrik maak vir kampioenskappe. Sowel *Inter* as *Milan* het 18 keer die nasionale titel ingepalm. *Milan* het egter al sewe keer die Champions League gewen, terwyl *Inter* net drie keer die beste span van Europa was. Na 211 derbies (op 22 December 2013) het *Inter* 76 wedstryde gewen en *Milan* 73.

Nederland - Duitsland
---------------------

In die negentigerjare van die vorige eeu het die *Derby della Madonnina* 'n ekstra internasionale aspek. *AC Milan* het met Marco van Basten, Ruud Gullit en Frank Rijkaard drie Nederlandse topspelers, terwyl *Internazionale* met Jürgen Klinsmann, Andreas Brehme en Lothar Matthaüs oor drie Duitse topspelers beskik. In internasionale sokker is die lande-derby Nederland - Duitsland heel moontlik die strafste in die wêreld. Die mededinging tussen beide lande het die mededinging in die *Derby della Madonnina* verhoog. Toe die FIFA Wêreldbeker 1990 in Italië plaasgevind het, is die wedstryd tussen Nederland en Duitsland uitgerekend in die *San Siro* gespeel. Duitsland het die wedstryd met 2-1 gewen, wat in besonder deur die Inter ondersteuners gevier is.
Die **Bruin waterslang** (*Lycodonomorphus rufulus*) is 'n sku, onskadelike konstriktor (wurgslang) wat in Suider-Afrika aangetref word. Die slang is 'n uitstekende swemmer en is gewoonlik snags aktief.

'n Bruin waterslang se totale lengte wissel van 50 tot 90 cm. Soos die naam aandui is die slang se rugkant 'n olyf- tot donkerbruin, maar sy onderkant is 'n perlemoeragtige oranje of geel. Bruin waterslange is dun slange met 'n uitsonderlike kop. Die oog het 'n ronde pupil.

Hierdie slang kan in die oostelike gebiede van Suider-Afrika waargeneem word: hulle verkies 'n klam of nat habitat, naby permanente standhoudende water, byvoorbeeld moerasse, vleie, poele en strome.

Die slang vreet hoofsaaklik paddas en paddavissies, maar dit sal ook soms visse vang: die visse word in die water gejag en dan na die kant geneem waar die slang dit verorber. Verder vang hulle ook soms akkedisse, knaagdiere of voëlkuikens, veral vinke, terwyl dié nog nesgebonde is.

Die slang kan in of onder die water aangetref word, maar kan ook op reënerige aande waargeneem word wanneer hy paddas jag. Hy sal ook onderwater duik wanneer hy bedreig word en kan 'n paar minute daar bly. Hy kruip soms ook onder rotse in bewegende strome weg, wat daarop dui dat hy moontlik suurstof uit die water deur sy vel kan inneem. Alhoewel hy meestal snags aktief is, kan hy soms ook oordag waargeneem word, wanneer hy langs skaduryke riviere jag.

Die wyfie lê 6 tot 23 eiers in die middel van die somer. Die eiers broei na 45 tot 60 dae uit en die kleintjies is 15 tot 22 cm lank - ongeveer 'n kwart van hul volwasse lengte.

Die bruin waterslang se bedreigingstatus is nie bekend nie, maar dit word wel deur die Wes-Kaapse Natuurbewaringraad beskerm. Die bedreiging van die slang se habitat is wel 'n moontlike faktor, aangesien sommige vleilande vernietig word deur ontwikkeling. Bruin waterslange hou geen bedreiging vir die mens in nie en word dikwels as troeteldier aangehou.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van slange

Bronnelys
---------

* *Slange* (1986), deur Rod Patterson. Eerste uitgawe. Struik uitgewers: Kaapstad. ISBN 0869772880
* *Slange En Slangbyte in Suid-Afrika* (1999), deur Johan Marais. Struik uitgewers. ISBN 1868724743, 9781868724741.
* *Brown Water Snake / Bruin Waterslang*  Geargiveer 15 Februarie 2008 op Wayback Machine by die webwerf van die *Survey of Cederberg Amphibians & Reptiles for Conservation & Ecotourism (SCARCE).*

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q252892
* GBIF: 2454527
* iNaturalist: 29536
* ITIS: 1082027
* IUCN: 110134030
* NCBI: 578142

 |