Wally Funk

mens| Onderdeel van | Mercury 13Wysig |
| Geslag | vroulikWysig |
| Land van burgerskap | Verenigde State van AmerikaWysig |
| Geboorte naam | Mary Wallace FunkWysig |
| Gegewe naam | MartaWysig |
| Familie naam | FunkWysig |
| Noemnaam | WallyWysig |
| Geboortedatum | 1 Februarie 1939Wysig |
| Geboorteplek | Las VegasWysig |
| Beroep | vlieënier, inspector, flight instructor, ruimtevaarderWysig |
| Alma mater | Stephens College, Oklahoma State University–StillwaterWysig |
| Member of the crew of | Blue Origin NS-16Wysig |
| Belangrike gebeurtenis | sub-orbital spaceflightWysig |
| Pryse ontvang | Women in Aviation, International, honorary doctorateWysig |
| Amptelike webwerf | Wysig |

CH-46E vlieenier Lt. Kol. Jenifer Nothelfer met Gen Maj Jon Davis saam met Wally Funk; by die 23ste jaarlikse "Vroue in Lugvaart Internasionale Kongres in Dallas, Texas; Maart 2012.
**Mary Wallace Funk** (gebore 1 Februarie 1939) is 'n Amerikaanse vlieënier, kommersiële ruimtevaarder,   en welwillendheidsambassadeur. Sy was die eerste vroulike lugveiligheidsinspekteur vir die Nasionale Vervoerveiligheidsraad, die eerste vroulike burgerlike vlieginstrukteur by Fort Sill, Oklahoma, en die eerste vroulike inspekteur van die Federale Lugvaartagentskap, sowel as een van die Mercurius 13.

Funk het op 20 Julie 2021 op 82-jarige ouderdom die oudste persoon geword wat na die ruimte gegaan het, terwyl sy op Blue Origin se New Shepard -ruimtetuig gevlieg het tydens sy suborbitale vlug, wat 'n rekord gebreek het wat 23 jaar lank deur John Glenn gehou is. Haar rekord sou staan tot later daardie jaar toe William Shatner se vlug op 13 Oktober plaasgevind het; Shatner was toe 90 jaar oud. Funk hou steeds die rekord vir die oudste vrou om na die ruimte te reis.

Funk is, saam met Gene Nora Jessen, een van die laaste twee oorlewende lede van die Mercury 13 -groep.  Sy is ook die enigste een van die dertien wat na die ruimte gereis het.

Vroeë lewe
----------

Funk is in 1939 in Las Vegas, New Mexico, gebore  en het in Taos, New Mexico, grootgeword. Haar ouers het 'n verskeidenheidswinkel besit. Die gesin het 'n versameling kunswerke van kunstenaars by die Taos-kunskolonie gehad, aangesien die kunstenaars kunswerke sou verruil om hul skuld by die winkel te delg. 

As kind was Funk deur vliegtuie bekoor. Toe sy een jaar oud was, het haar ouers haar na 'n lughawe toe naby aan waar hulle in New Mexico gewoon het geneem en sy het 'n Douglas DC-3, 'n vroeë vliegtuig, van naby beskou. "Ek gaan regs na die wiel en ek probeer die moer draai," sê sy. "Ma het gesê: 'Sy gaan vlieg.' Sy het in meganika begin belangstel en modelvliegtuie en -skepe gebou. Teen die tyd dat sy sewe was, was sy besig om vliegtuie van balsahout te maak. Op negejarige ouderdom het sy haar eerste vliegles gehad.

Funk was ook 'n bekwame buitelugvrou, wat tyd spandeer het op haar fiets of haar perd, ski, jag en visvang. Op 14-jarige ouderdom het sy 'n kundige skut geword en die Distinguished Rifleman's Award ontvang. Die National Rifle Association het haar ongelooflike skietuitslae aan die president, Dwight Eisenhower, gestuur en hy het aan haar teruggeskryf. Terselfdertyd het sy die suidwestelike Verenigde State verteenwoordig as Top Vroulike Skiër, Slalom en Afdraande wedrenne in die Verenigde State-kompetisie.

Onderwys en vlugskool
---------------------

As 'n hoërskoolleerling wou Funk kursusse soos meganiese tekening en motorwerktuigkunde neem, maar omdat sy 'n meisie was, is sy toegelaat om slegs kursusse soos huishoudkunde te neem. Gefrustreerd het Funk die hoërskool vroeg op die ouderdom van 16 verlaat en by Stephens College in Columbia, Missouri, ingegaan. Funk het 'n lid van die "Flying Susies" geword en eerste gegradeer in haar klas van 24 vlieërs. Sy het in 1958 gegradueer met haar vlieënierslisensie en 'n Assosiaat van die Kunste-graad.

Funk het voortgegaan om 'n Baccalaureus Scientiae- graad in Sekondêre Onderwys aan die Oklahoma State University te voltooi. Terwyl hy by OSU was, was Funk 'n lid van Alpha Chi Omega, Gamma Epsilon hoofstuk. Funk is hoofsaaklik na OSU getrek deur sy beroemde "Flying Aggies"-program. By OSU het Funk 'n groot aantal lugvaartsertifikate en -graderings verwerf, insluitend haar kommersiële, enkelmotorige land, multi-enjin land, enkelmotor see, instrument, vlieginstrukteur en alle grondinstrukteur se graderings. Funk is verkies as 'n offisier van die "Flying Aggies" en het vir hulle in die International Collegiate Air Meets gevlieg. Sy het die "Uitstekende vroulike vlieënier"-trofee, die "Flying Aggie Top Pilot" en die "Alfred Alder Memorial Trophy" twee jaar agtereenvolgens ontvang.

Lugvaart loopbaan
-----------------

Op 20-jarige ouderdom het Funk 'n professionele vlieënier geword. Haar eerste werk was by Fort Sill, Oklahoma, as 'n burgervluginstrukteur van onder- en opdragoffisiere van die Amerikaanse weermag. Funk was die eerste vroulike vlieginstrukteur by 'n Amerikaanse militêre basis. Gedurende die herfs van 1961 het sy 'n pos aanvaar as 'n gesertifiseerde vlieginstrukteur, 'charter' en hoofvlieënier by 'n lugvaartmaatskappy in Hawthorne, Kalifornië. 

Funk het haar Airline Transport Rating in 1968 bekom, die 58ste vrou in die VSA om dit te doen. Sy het by drie kommersiële lugrederye aansoek gedoen, maar is, soos ander gekwalifiseerde vroulike vlieëniers, weggewys weens haar geslag.

In 1971 het Funk die gradering van vluginspekteur van die Federal Aviation Administration (FAA) verwerf, wat die eerste vrou geword het wat die FAA se General Aviation Operations Inspector Academy-kursus voltooi het, wat loodsertifisering en vlugtoetsprosedures, hantering van ongelukke en oortredings insluit.  Sy het vir vier jaar by die FAA gewerk as 'n veldeksaminator, die eerste vrou wat dit gedoen het. In 1973 is sy bevorder tot FAA SWAP (Systems Worthiness Analysis Program) as 'n spesialis, die eerste vrou in die Verenigde State wat hierdie pos beklee het. Aan die einde van November 1973 het Wally weer die FAA Akademie betree om kursusse te neem wat lugtaxi-, 'charter'- en lugvaartverhuringsondernemings insluit. 

In 1974 is Funk deur die National Transportation Safety Board (NTSB) aangestel as sy eerste vroulike lugveiligheidsondersoeker. Funk het 450 ongelukke ondersoek, wat wissel van 'n waarskynlike gepeupel getref tot 'n noodlottige ongeluk by 'n lykshuis. Sy het die ontdekking gemaak dat mense wat in klein vliegtuigongelukke sterf, dikwels hul juweliersware, skoene en klere deur die impak afgestroop word. 

Terselfdertyd het Funk aan baie lugresiese deelgeneem. Sy het die agtste plek behaal in die Powder Puff Derby se 25ste jaarlikse wedren, sesde in die Pacific Air Race, en agtste in die Palms to Pines Air Race. Op 16 Augustus 1975 het sy tweede geplaas in die Palms to Pines All Women Air Race van Santa Monica, Kalifornië, na Independence, Oregon. Op 4 Oktober 1975, met haar rooi en wit Citabria, het Wally die Pacific Air Race van San Diego, Kalifornië, na Santa Rosa, Kalifornië, gewen teen 80 deelnemende mededingers.

Funk het in 1985 uit haar pos as 'n Lugveiligheidsondersoeker getree nadat sy 11 jaar lank gedien het. Funk is toe aangestel as 'n FAA Veiligheidsraadgewer en het 'n bekende vlieënieropleier en spreker oor lugvaartveiligheid geword. In 1986 was sy die hoofspreker vir die VSA by die World Aviation Education and Safety Congress. In 1987 is Funk aangestel as hoofvlieënier by Emery Aviation College, Greeley, Colorado, wat toesig gehou het oor die hele vlugprogramme vir 100 studente van privaat tot multi-enjin vluginstrukteurs en helikoptergraderings.

Funk was hoofvlieënier vir vyf lugvaartskole regoor die land. Tot op hede het sy as 'n professionele vlieginstrukteur meer as 700 studente solo's gedoen en 3 000 privaat, kommersiële, multi-enjin, seevliegtuig, sweeftuig, instrument, CFI, Al en lugvervoervlieëniers deurgesit.

Ruimte loopbaan
---------------

### Mercurius 13

In Februarie 1961 het Funk vrywillig aangemeld vir die "Women in Space"-program. Die program is deur William Randolph Lovelace bestuur, alhoewel dit nie amptelike regeringsondersteuning gehad het nie. Funk het Lovelace gekontak en haar ervaring en prestasies uiteengesit. Ten spyte daarvan dat sy jonger as die werwingsouderdom van 25–40 was, is Funk genooi om deel te neem. Vyf-en-twintig vroue is genooi, negentien het ingeskryf en dertien het gegradueer, insluitende Funk, wat op 21 die jongste was. Op sommige toetse het sy beter as John Glenn gevaar. Die media het die groep die "Mercury 13 "gedoop, 'n verwysing na die Mercury 7. 

Soos die ander deelnemers aan die program, is Funk deur streng fisiese en psigometriese toetse gesit. In een toets is vrywilligers in tenks vir sensoriese ontneming geplaas. Funk was in die tenk, sonder om te hallusineer, vir 10 uur en 35 minute, 'n rekord. Sy het haar toetse geslaag en was gekwalifiseer om die ruimte in te gaan. Haar telling was die derde beste in die Mercury 13 -program. Ten spyte hiervan is die program gekanselleer voordat die vroue hul laaste toets sou ondergaan.

Nadat die Mercury 13-program gekanselleer is, het Funk 'n welwillendheidsambassadeur geword. 

### Latere loopbaan

Funk het bly droom om ruimte toe te gaan. Toe NASA uiteindelik begin om vroue te aanvaar in die laat 1970's, het Funk drie keer aansoek gedoen. Ten spyte van haar indrukwekkende geloofsbriewe, is sy afgekeur omdat sy nie 'n ingenieursgraad of 'n agtergrond as 'n toetsvlieënier gehad het nie. 

In 1995 het lt.kol. Eileen Collins het die eerste vrou geword om 'n Ruimtependeltuig die ruimte in te loods; Funk was te oud om te kwalifiseer om 'n Space Shuttle-vlieënier te word teen die tyd dat Collins een geword het. Funk en ses ander lede van die Mercury 13 was genooide gaste van Collins by die bekendstelling, en NASA het vir hulle 'n agter-die-skerms BBP-toer van die Kennedy Space Centre- kompleks aangebied.

In 2012 het sy geld spandeer om een van die eerste mense te wees wat die ruimte invlieg via Virgin Galactic. Die fondse vir die vlug was afkomstig van Funk se eie boek- en filmtantieme en familiegeld. 

Funk het in Julie 2020 'n memoir gepubliseer, *Higher Faster Longer – My Life in Aviation en My Quest for Space Flight* met skrywer Loretta Hall.

### 2021 suborbitale ruimtevlug

Op 1 Julie 2021 het Blue Origin aangekondig dat Funk op die eerste New Shepard -vlug met passasiers sou vlieg, een van vier op die vlug, insluitend Jeff Bezos, sy broer Mark, en die 18-jarige Oliver Daemen van Nederland, wat toe tydens die vlug van 20 Julie 2021die jongste persoon ooit in die ruimte geword het.   Tydens die suksesvolle vlug het Funk, op die ouderdom van 82, die oudste persoon geword wat na die ruimte gevlieg het, wat John Glenn se rekord op die ouderdom van 77 in 1998 (aan boord van STS-95 ) oortref het.   Haar rekord sou later daardie jaar oortref word deur William Shatner, wat op die ouderdom van 90 aan boord van Blue Origin NS-18 gevlieg het.

Persoonlike lewe
----------------

Funk woon tans in Grapevine, Texas. Sy geniet sport en die restourasie van antieke motors, met 'n versameling wat 'n 1951 Hooper Silver Wraith insluit. 

Sy het meer as 18 600 vliegure en het tot en met Junie 2019 steeds elke Saterdag as instrukteur gevlieg.

Populêre kultuur
----------------

* *The Flight of Wally Funk* is 'n 2001-album deur die Australiese rockgroep Spiderbait. Dit het 'n hoogtepunt op nommer 34 bereik op die ARIA-kaarte.

* *Wally Funk* is die titel van die 11de snit op *Pleasure Seekers*, die 2022-album deur The Electric Swing Circus.

Wally Funk ontvang die 2022 Michael Collins Trofee

Toekennings en eerbewyse
------------------------

* In 1964 het Funk die jongste vrou in die geskiedenis van Stephens College geword wat die Alumna-prestasietoekenning ontvang het, vereer as erkenning vir haar werk in lugvaart.
* In 1965 is Funk gekies as een van die Uitstaande Jong Vroue in Amerika, "ter erkenning van haar uitstaande vermoë, prestasies en diens aan haar gemeenskap, land en beroep".
* In 2012 het sy haar lewensverhaal vir die Travelling Space Museum verfilm.
* In 2017 is Wally Funk se naam op die Smithsonian Nasionale Lug- en Ruimtemuseum se Muur van Eer ingeskryf "ter erkenning vir jou bydrae tot ons lugvaart- en eksplorasie-erfenis".
* In 2022 is Funk bekroon met die RA"Bob" Hoover-trofee deur die Aircraft Owners and Pilots Association,  vir die uitstal van "die lugmanskap, leierskap, mentorskap en passie vir lugvaart" wat Hoover geïllustreer het, sowel as vir die feit dat hy 'n "'n vooraanstaande loopbaan as vlieënier en lugvaartadvokaat, terwyl dit ook gedien het as 'n bron van inspirasie en aanmoediging vir huidige en voornemende vlieëniers."

Ook in 2022 het The Smithsonian's National Air and Space Museum sy Michael Collins-trofee aan Funk for Lewenslange Prestasie toegeken.

* Funk is gelys in die "Wie is wie in lugvaart".