recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**António de Saldanha** was 'n Portugese seevaarder in bevel van die vlooteskader wat in 1503 van Lissabon na die Ooste gestuur is. Hy is die eerste Europeër wat in Tafelbaai anker gegooi het en het Tafelberg sy naam gegee. Hy was waarskynlik die eerste blanke wat Tafelberg uitgeklim het deur die Platteklip-roete te volg. Tafelbaai is meer as 'n eeu lank die *Watersuipplek van Saldanha* genoem en later is die naam oorgedra na die huidige Saldanhabaai.

Biografie
---------

In 1503 het koning Emmanuel I van Portugal drie vlote beveel om die ingang na die Rooisee te verken, Arabiese handelaars te stuit en dan na die Indiese Eilande te vaar. Die vloot onder leiding van De Saldanha het die ander aan die Kaap die Goeie Hoop uit die oog verloor en in Tafelbaai vasgemeer. Daar het hy Tafelberg, wat hy na sy plat top genoem het, uitgeklim om die ligging van hoër af te bepaal. Ná die afklim is die Portugese deur sowat tweehonderd Khoikhoi aangeval, maar De Saldanha het daarin geslaag om met geringe beserings te ontsnap en sy vaart te hervat. 

Tafelbaai was vir ongeveer 'n eeu daarna bekend as Saldanhabaai. In 1601 het die Nederlandse seevaarder Joris van Spilbergen na die hedendaagse Saldanhabaai gevaar en, met die veronderstelling dat hy by vandag se Tafelbaai was, die baai Saldanhabaai genoem. Sedertdien het hierdie naam in gebruik gebly en die oorspronklike Saldanhabaai is na Tafelbaai herdoop. Die dorp Saldanha op hierdie baai is ook vernoem na die navigator.

Bronne
------

* Mazery, Paul A.S.: Antonio de Saldanha in Southern Africa 1503 - 1512. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 21, nr. 3, Maart 1972
* Rosenthal, Eric (red.). *Ensiklopedie van Suidelike Afrika*. Londen en New York: Frederick Warne & Kie Bpk.
* João de Barros (1552–59) *Décadas da Ásia: Dos feitos, que os Portuguezes fizeram no descubrimento, e conquista, dos mares, e terras do Oriente.*. Vol. 3 (Dec. II, Lib.1-5)
* Gaspar Correia (c. 1550s) *Lendas da Índia*, first pub. 1858-64, Lisbon: Academia Real de Sciencias Vol. 1;
* Fernão Lopes de Castanheda (1551–1560) *História do descobrimento & conquista da Índia pelos portugueses* [1833 edition] Lib 1, Ch. 55
* Frederic Charles Danvers (1894) *The Portuguese in India, being a history of the rise and decline of their eastern empire*. 2 vols, London: Allen.
* Theal, G.M. (1902) *The Beginning of South African History*. London: Unwin.
* 
* Geargiveer 7 April 2020 op Wayback Machine
*
**LGBT-regte in  
 Suid-Afrika**

---


---

**Regte**

Burgerlike verbintenis • Selfdegeslaghuwelik

---

**Bekende persone**

Zoliswa Nkonyana • Simon Nkoli • Edwin Cameron • Pieter-Dirk Uys • Charl van den Berg • Zackie Achmat

---

**Kultuur**

Gayle • IsiNgqumo

---

**Gebeure**

Kaapstad Pride • Durban Pride • Johannesburg Pride • Soweto Pride

---

**Media**

Wrapped • Behind the Mask

---

**Ander**

Korrektiewe verkragting

 

**Zoliswa Nkonyana** († 4 Februarie 2006, Kaapse Metro) was 'n jong Suid-Afrikaanse vrou wat vanweë haar seksuele oriëntering wreedaardig deur 'n Swart gepeupel vermoor is.

Slagoffer van Swart homofobie
-----------------------------

Nkonyana, 'n 19-jarige vrou uit die Swart dorpsgebied Khayelitsha, was saam met haar vriendin op pad huis toe toe hulle deur 'n skoolmeisie as *tomboys* gesmaad is wat graag "verkrag" sou wou word. Die twee jong vroue is daarna deur 'n gepeupel van jong Swartmans omsingel. Terwyl Nkonyana se vriendin kon ontvlug, is Nkonyana met gholfstokke geslaan, met bakstene bestook en met messe gesteek. Sy is kort daarna in 'n hospitaal oorlede. Sowat vierhonderd mense het haar begrafnis bygewoon, en die Swart dorpsgebied Gugulethu se eerste *gay pride*-betoging het op 19 Februarie ter ere van Zoliswa plaasgevind. Volgens plaaslike nuusberigte is ses mans in hegtenis geneem en van moord aangekla.

Buitelandse reaksies
--------------------

Die moord het skerp reaksie in veral die Verenigde State uitgelok. Die menseregte-organisasie *Human Rights Watch* het 'n beroep gedoen op die Suid-Afrikaanse regering om teen die skuldiges op te tree. Alhoewel die land se nuwe grondwet die eerste wêreldwyd was wat mense teen seksuele diskriminasie beskerm, word volgens mensereg-aktiviste veral Swart en Bruin lesbiese vroue in Suid-Afrika slagoffers van seksistiese geweldpleging soos verkragting.
Baie insekte ondergaan 'n volledige of 'n onvolledige **gedaantewisseling** of **metamorfose**. Dit is 'n verandering van die uiterlike vorm en voorkoms in die ontwikkeling van die insek.

Volledige gedaantewisseling
---------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Rusper (Inachis io) | Papie (Inachis io) | Skoenlapper (Inachis io) |

Exopterygota, insekte soos skoenlappers, vlieë, kewers, bye en miere ondergaan 'n volledige gedaantewisseling. Uit die **eiers** kom 'n larwe sonder vlerke. Hulle lyk glad nie soos die volwasse insek nie.
Vir 'n skoenlapper is dit byvoorbeeld 'n **rusper** wat net een doel het: om te vreet en te groei. 

Die larwe vervel vier of vyf keer en soek 'n stewige oppervlak om hom daaraan vas te heg en te verander in 'n **papie**. Die papie is onbeweeglik en hormone lei tot 'n ingewikkelde proses van inwendige verandering. Organe verdwyn of word gevorm, soos vlerke by 'n vlinder. 

Uiteindelik bars die papie se dop oop en die volwasse insek kom te voorskyn. Die volwasse vorm het dikwels net een doel: om 'n maat vind en voort te plant.

Onvolledige gedaantewisseling
-----------------------------

By Endopterygota, insekte soos sprinkane, termiete, hottentotsgotte
kom daar ook 'n larwe sonder vlerke uit die eiers, die **nimfe**, wat egter baie soos die volwasse insek lyk. Hulle vervel verskeie kere totdat hulle volwasse word, sonder 'n papiestadium. 

Onvolledige gedaantewisseling van Aeshna cyanea

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4038931-5
* LCCN: sh85084271
* LNB: 000122847

 |
Die **Protokolle van die Wyses van Sion** (Russies: Протоколы сионских мудрецов), of Die protokolle van die vergaderings van die geleerde ouderlinge van Sion (Протоколы собраний ученых сионских мудрецов), is 'n vervaardigde teks wat voorgee om 'n Joodse intrige vir globale oorheersing te beskryf. Dit is grootliks uit verskeie vroeëre bronne geplagieer, en is vir die eerste keer in 1903 in die Russiese Ryk gepubliseer, in verskeie tale vertaal en in die vroeë deel van die 20ste eeu internasionaal versprei. Dit het 'n sleutelrol gespeel in die popularisering van geloof in 'n internasionale Joodse sameswering.

Vanaf 1933 is weergawes van die werk deur sommige Duitse onderwysers voorgehou, asof dit feitelik was, om deur Duitse skoolkinders regdeur Nazi-Duitsland gelees te word, hoewel die teks in 1921 deur die Britse koerant *The Times* as bedrieglik ontbloot is. en deur die Duitse koerant *Frankfurter Zeitung* in 1924. Vandag bly dit wyd beskikbaar in talle tale, in druk en op die internet, en word steeds deur antisemitiese groepe as 'n egte dokument aangebied. Dit is beskryf as "waarskynlik die mees invloedryke werk van antisemitisme wat ooit geskryf is" sedert dit kort voor die Eerste Wêreldoorlog uit Rusland verskyn het.
Die **Spectrum National Party** (**SNP**), (Afrikaans: **Spektum Nasionale Party**) is 'n Suid-Afrikaanse politieke party wat in 2019 deur die sakeman en pastoor Christopher Claasen gestig is.

Verkiesingsprestasie
--------------------

Die party het die Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021 betwis, maar kon nie enige raadsetels wen nie.

In Maart 2024 het die Spectrum National Party, aangekondig dat die party nie daarin kon slaag om vir die nasionale verkiesing te registreer nie. Die party het ‘n beroep op hulle ondersteuners gedoen om vir enige party in die Veelpartyhandves te stem.

Politieke oortuigings
---------------------

Die party ondersteun 'n sogenaamde "*Equal Race Governance Policy*", wat 25% verteenwoordiging aan elk van die vier rassegroepe soos tydens die apartheidsera gekassifiseer, voorstel. Dit beteken die partyleiding moet bestaan uit verteenwoordigers van die swart-, bruin-, blank- en Indiër-rassegroepe.

In Augustus 2023 was die party een van die sewe stigterslede van 'n Veelpartyhandves.
Die **botterpit** of **nar(r)a** (*Acanthosicyos horridus* Welw. ex Hook.f ) is 'n plant wat wydverspreid en inheems is aan suidwes Angola, Namibië en Suid-Afrika. In Suid-Afrika is sy status nie goed bekend nie. Die laaste melding stam uit 1925. Op die SANBI-rooilys is dit as *Nie voldoende inligting nie* (DDD) gelys. Die moontlike voorkomsgebied binne Suid-Afrika lê in streke wat nie toeganklik is nie omrede daar diamante gevind word, met afgesperde mynbou. Die plant groei veral in dié gebied van die Namib wat deur oggendmis bevog word. In die gebied rondom Walvisbaai en Swakopmund neem die populasie af, veral weens onttrekking van grondwater. Na goeie reën is die plant volop in die Kalahari van Namibië. Die plant is afhanklik van grondwater en dra by tot die duine se stabilisering.

Dit is 'n groot en doringagtige plant wat 'n spanspekagtige vrug voortbring. Die vrug en sy sade is 'n belangrike voedsel vir die Topnaar-mense van Namibië.

Die Topnaar-naam *!nara* is verwant aan die woord *!na* wat *genoeg* beteken, en dit gee aan hoe belangrik hierdie plant vir die Topnaarvolk is. Dit is reeds seker 8 000 jaar in gebruik. Botterpitte kan gebruik word soos amandels in gebak, olie, lyfroom ens. en van die vrugvleis word *hoagaribeb* gemaak deur dit te kook.

Dit is gladnie 'n vetplant nie en is blaarloos met 'n groen stam, wat vir sy fotosintese sorg. *A. horridus* is die enigste lid van die *Cucurbitaceae* wat aan die uiterse woestynklimaat van die Namib aangepas het en die gebrek van blare is een van sy aanpassings. Dit is 'n C3-plant. Die stamme kan meters lank word en is dikwels met sand bedek. Hulle het 'n deursnee met 15 groewe wat langs die stam loop. Die plant versamel sand rondom en vorm so 'n heuweltjie. Net die stingels wat bo die sand steek het dorings wat as 'n skroef op die tak groei. Die wortels kan tot 100 m diep groei en versamel grondwater van ondergrondse riviere soos die Kuisebrivier.

Fotogalery
----------

* 
* 
* 
*
Goudsertifikaat van die VSA, 1922
Goue munte

  

Die **goudstandaard** is 'n geldstelsel ingevolge waarvan 'n land se geldeenheid aan goud gekoppel word, goudmunt die wettige betaalmiddel is, ander munte as pasmunt gebruik word en banknote nie op sigself geld is nie, maar net verteenwoordigers is van 'n hoeveelheid goud. Die goud kan dan vrylik teen 'n vaste prys gekoop en verkoop word, vrylik gemunt, en in- en uitgevoer word.

Ingevolge die goudstandaard moes lande hulle binnelandse ekonomiese bedrywighede verslap of versnel ten einde 'n betalingsbalans met hulle handelsvennote te handhaaf. Die ideaal was dus dat elke land goedere van dieselfde waarde sou in- en uitvoer. Dit het, wanneer 'n land 'n te groot handelsoorskot gehad het, soms daartoe gelei dat die land doelbewus sy produksie moes verlaag en in baie gevalle werkloosheid moes laat toeneem.

Met hierdie stelsel was die wisselkoers dus die onveranderlike en die binnelandse ekonomiese lewe die veranderlike. Wisselkoerse is vasgestel en moes binne 'n noue band beweeg. So was 'n Britse pond gelyk aan 4,86656 Amerikaanse dollar, omdat daar 113 grein goud in 'n pond was en 23,22 grein goud in 'n dollar. Die werklike wisselkoers is naby aan dié muntpariteit gehou deur die beweging van goud tussen die lande wanneer daar tekorte of gunstige saldo's op hul betalingsbalanse ontwikkel het.

Toe lande nie meer gewillig was om binnelandse ekonomiese stabiliteit en volle indiensneming ter wille van konstante wisselkoerse op te offer nie, het hulle die goudstandaard een na die ander verlaat. Suid-Afrika het dit eers noodgedwonge in Desember 1934 gedoen toe die Groot Depressie op sy ergste was. Die goudprys het onmiddellik dramaties gestyg en die ekonomie het begin herstel. Die krisis lei tot die stigting van die Verenigde Party om politieke mag saam te snoer ten einde die land te red.

Herinstelling
-------------

Zimbabwe het geskiedenis gemaak nadat die land die goudstandaard heringestel het, om inflasie aan te pak en vertroue in die ekonomie te skep.Dit het 'n monetêre stelsel bekendgestel genaamd Zimbabwe Goud (ZiG) gerugsteun deur US$400 miljoen en 2 522 kg goud wat dus ’n totaal van US$575 miljoen se harde bates gee. Hierdie ontwikkeling het gekom nadat die Zimdollar op grond van amptelike koers van VS$1:ZWL2.50 by inleiding tot VS$1:ZWL30 672.42 op 5 April 2024 verpletter het, terwyl parallelmark teen verhandel het VS$1:ZWL42 500 ten tyde van verwydering.

Bronne
------

* Saunders, Christopher C. (raadgewende red.), *An Illustrated Dictionary of South African History*, Ibis Books and Editorial Services cc Sandton, 1994.
* Scannell, J.P. *Die Afrikaanse Kernensiklopedie*, Nasionale Boekhandel Beperk, Kaapstad (et. al.), 1965.
* Cameron, Trewhella (hoofred.), *Nuwe Geskiedenis van Suid-Afrika*, Human & Rousseau, Kaapstad en Pretoria, 1986.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb11977976q (data)
* GND: 4157897-1
* LCCN: sh85055741
* NDL: 00565826
* NKC: ph134668
* SUDOC: 027819930

 |
Binnekant van 'n Golf TDI se enjinbeheerstelsel.
'n **Enjinbeheereenheid** is 'n elektroniese beheereenheid wat verskeie aspekte van 'n binnebrandenjin se werking beheer. Die eenvoudigste eenhede beheer slegs die hoeveelheid brandstof wat by elke silinder van die enjinsiklus ingespuit word. Meer gevorderde beheereenhede op moderne motors beheer ook die ontstekingstydreëling, kleptydreëling die hoeveelheid druk wat deur die turboaanjaer gelewer word asook ander bybehore.

Enjinbeheereenhede bepaal die hoeveelheid brandstof, kleptydreëling en ander parameters deur die enjin te monitor aan die hand van verskeie sensors. Hierdie sensors kan die verdeelpypdruksensor, die versnellerposisiesensor, die lugtemperatuursensor, suurstofsensor en vele ander insluit. Hierdie sensors maak dan deel uit van 'n beheerlus (soos 'n PID-beheerder).

Voor die bekendstelling van enjinbeheereenhede was die meeste enjinparameters vasgestel gewees. Die hoeveelheid brandstof per silinder per enjinsiklus was bepaal deur 'n vergasser of brandstofinspuitpomp.
Die **Aston Martin Bulldog** was 'n eenmalige sportmotor van die Britse motorvervaardiger Aston Martin, ontwerp deur William Towns en ontwikkel deur sommige ingenieurs van Aston Martin, onder leiding van Mike Loasby en Keith Martin.

Aanloop
-------

Die inisiatief vir hierdie motor kan teruggevoer word na 1976 en kom van 'n Arabiese klant wat egter onttrek het voordat die betreklik lang ontwikkelingswerk voltooi is. Na 'n bietjie beraadslaging het Aston Martin besluit om die motor op eie koste as 'n soort advertensievoorwerp te voltooi. Die kode vir die projek was aanvanklik DP K9, na 'n rol in die fliek *Doctor Who*. Die uiteindelik-gekose naam "Bulldog" was te danke aan 'n klein verlate hoekie in Aston Martin se fabriek, waar Keith Martin en sy span die motor aanmekaargesit het en wat intern die 'hondehok' genoem is. Dit is amptelik op 8 Maart 1980 by die Bell Hotel in Aston Clinton (Buckinghamshire) onthul.

Voertuigeienskappe
------------------

Anders as al die vorige Aston Martin-modelle, is die Bulldog ontwerp as 'n middelenjinvoertuig en rus dit op 'n sentrale buisraamwerk. Die voorvering bestaan uit dubbele draagbande met kronkelvere en 'n rolstang, 'n De-Dion-as met kronkelvere, sleeparms en Watt-koppeling is agter aangebring. Die binnebrand-5,3 liter-agtsilinderenjin dien as aandrywer, en beskik oor twee uitlaatgasturbo-aanjaers van Garrett AiResearch. Dit het dus, afhangend van die bron, 'n uitset van 440 kW of selfs 515 kW. 'n Tweede eksemplaar van hierdie enjin is in 1980 in 'n eenmalige Aston Martin Lagonda gebruik.

Die eerste toetsrit was 'n groot sukses. Die motor het 'n bevestigde topsnelheid van 307 km/h bereik, maar dit het nie gestrook met die fabrieksaankondiging van 322 km/h nie. Die teoreties-haalbare spoed was 381 km/h.

Lot van die Bulldog
-------------------

Na voltooiing van die ontwikkelingsprogram het Aston Martin in die loop van 1982 die Bulldog aan die hoogste bieder, 'n klant uit die Midde-Ooste, verkoop. Die totale koste vir die ontwerp en konstruksie van die Bulldog was £ 130 000.

Die Bulldog het 'n geruime tyd in die Verenigde State deurgebring, maar is hierna met nuwe, groen verfwerk na die Verenigde Koninkryk teruggebring, en as te koop aangebied. Die binnekant is ook verander, van die oorspronklike donkerbruin na 'n ligte rooibruin met 'n kontrasterende roomkleur.

In September 2020 kondig Classic Motor Cars Ltd aan dat hy die Bulldog heeltemal gaan restoureer.

Tegniese spesifikasies
----------------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Aston Martin Bulldog |
| Boujaar | 1979 |
| Silinders / enjinsoort | V8-enjin |
| Kleppe | 16 |
| Verplasing | 5340 cc |
| Kompressie | 7.5:1 |
| Turbo | twee turboaanjaers |
| Krag | 440-515 kW (598-700 pk) teen 6000 opm |
| Wringkrag | 745-813 Nm |
| Rit | Transas - agterwielaandrywing |
| Transmissie | 5-gang ZF-ratkas |
| Leë gewig | 1454 kg |
| Tenk kapasiteit | 113 liter |
| 0-60 mpu (0–97 km/h) | 5.1 s |
| Maksimum spoed | 307 km/h |

Webskakels
----------

* Aston Martin webwerf
* Geargiveer op Wayback Machine
* The Daily Telegraph - Beeld van die Aston Martin Bulldog met kopligte op
Die **BMW M57** is 'n inlynsessilinder dieselenjin wat vanaf 1998 tot 2013 in BMW se Opper-Oostenrykse enjinaanleg in Steyr vervaardig is.

Die M57 is 'n waterverkoelde en turbodieselmotor met ses silinders met gemenedrukbuisbrandstofinspuiting. Dit is twee keer gedurende die produksietyd hersien. Dit is gebaseer op sy voorganger M51. Die blok en die krukas van die eerste M57-enjins en die TÜ-enjins (*Technische Überarbeitung* = revision) is van gietyster, terwyl die TÜ2-enjins in plaas daarvan vervaardig is.  Die verbrandingskamer is ook in die TÜ2 verander. 

Die inspuitdruk is 1350 bar in die nie-TÜ-enjin, terwyl alle ander enjins 'n druk van 1600 bar het. Vir brandstofinspuiting word magnetiese inspuiters gebruik, behalwe vir die TÜ2 OL- en TOP-enjins, wat gebruik maak van piezo-inspuiters. Die gemenedrukbuisbrandstofinspuiting word deur Bosch vervaardig en ook beheer deur 'n Bosch DDE 4 ECU vir nie-TÜ en DDE 5 ECU vir TÜ. 

Al die modelle is toegerus met 'n turboaanjaer en 'n tussenverkoeler. Die 2.9L M57, wat gevind word in die E39 530d en E38 730d, sowel as vroeë modelle van E46 330d en E53 X5, is toegerus met een Garrett GT2556V-turboaanjaer. Die 2.5L M57TÜ gebruik 'n Garrett GT2056V turboaanjaer, die 3.0L M57TÜ 'n Garrett GT2260V turboaanjaer, die M57TÜ2 'n Garrett GT2260VK turboaanjaer, terwyl die M57D30TÜTOP 'n BorgWarner KP39 hoëdruk- en 'n K26 laedruk-turboaanjaer het. 

Die kompressieverhouding bereik 16,5:1 tot 18,0:1, M57-enjins met 'n hoër kraglewering en meer as een turboaanjaer het 'n laer kompressieverhouding. Elke silinder het twee inlaat- en twee uitlaatkleppe, sowel as twee kettinggedrewe bonokasse.  Die rooilyn is op 4750 opm.
Die **Mercedes-Benz OM602**-enjinfamilie was die nuut-ontwikkelde Inlynvyfsilinder dieselenjin van wat van 1980 tot 2002 gebruik is. Sommige Mercedes-Benz 250D/E250D diesels kon meer as 800 000 km haal en word beskou as van die betroubaarste enjins wat ooit vervaardig is, 'n sukses wat net vergelykbaar is met die beroemde OM617-enjin. 

Die 5-silinder OM602 is opgevolg deur die vierklep-enjin OM605 (E250D 20V) en later die OM612 en OM647 met 'n turboaanjaer en direkte gemenedrukbuisbrandstofinspuiting (C/E/ML 270CDI).

Die enjin
---------

Die **Mercedes OM602-**enjin is 'n 5-silinder-dieselenjin van 2 497 or 2 874 cubic centimetres (2,5 or 2,9 L). Die 2 874 cubic centimetres (2,9 L) is in die Mercedes-Benz T1 en die fase 1 Mercedes-Benz Sprinter-waens (waar dit aangepas is vir direkte inspuiting), die SsangYong Musso en Korando-reeks, en selfs in die 1996-1999-modelle van die E- klas. Dit was beskikbaar in natuurlik geaspireerde of turbo aangejaagde variante met twee kleppe per silinder. 

Die nokas en inspuitpomp word deur die dubbele ketting vanaf die krukas aangedryf. 'n Afsonderlike enkelryketting dryf die oliepomp aan. Die nokas beheer die kleppe via hidroliese emmertappe: verstelling van die klepspeling is outomaties. 

Op baie OM602-enjins is die brandstofinspuiting indirek. 'n Bosch PES-inlyn-inspuitpomp word gebruik, met 'n meganiese reguleerder en 'n vakuum-bedieningstopbeheer. Die pomp word gesmeer deur 'n verbinding met die sirkulasie van die enjin en die brandstofpomp is aan die kant van die inspuitpomp gemonteer.

  


|         Mercedes-Benz-enjins |
| --- |
| **Petrolenjins**:
M100 |
M102 |
M103 |
M104 |
M110 |
M111 |
M112 |
M113 |
M114 |
M115 |
M116 |
M117 |
M119 |
M120 |
M121 |
M133 |
M136 |
M137 |
M139 |
M156 |
M166 |
M176/M177/M178 |
M200 |
M256 |
M260/M264 |
M266 |
M270/M274 |
M271 |
M272 |
M273 |
M275 |
M276 |
M278 |
M279 |
M282 |
M297
**Dieselenjins**:
OM 138 |
OM352 |
OM601 |
OM602 |
OM603 |
OM604 |
OM605 |
OM606 |
OM608 |
OM611 |
OM612 |
OM613 |
OM615 |
OM616 |
OM617 |
OM621 |
OM626 |
OM628 |
OM629 |
OM636 |
OM639 |
OM642 |
OM646 |
OM647 |
OM648 |
OM651 |
OM654 |
OM656 |
OM668

Mercedes-Benz-webwerf |
| *Wysig hierdie sjabloon* |
Hartlief se vleisaanleg in die Noordelike industriële distrik van Windhoek
**Hartlief** (amptelik **Hartlief Corporation**) is 'n Namibiese vleisonderneming. Volgens sy eie verklaring is dit die "suksesvolste en modernste vleisonderneming in Afrika".

Hartlief vervaardig en bemark beide vleis en vleisprodukte in Namibië en Suid-Afrika. Die maatskappy vervaardig tans bees-, lams- en varkvleisprodukte, sowel as wild- en pluimveeprodukte.

Geskiedenis
-----------

Hartlief het begin as 'n slaghuis in Windhoek, wat in 1946 deur die familieondernemings van Karl en Inge Hartlief gekoop is. In 1970 neem die dogter Renate die onderneming oor, saam met haar man Wolfgang Raith, wat ook uit die vleisbedryf kom. Die Raiths het binne enkele jare die onderneming omskep in 'n onderneming wat internasionaal 'n vastrapplek kon kry as produsent en bemarker van vleis- en worspesialiteite. As gevolg van die groot aanvraag, het die bou van 'n nuwe vleisaanleg in die noorde van Windhoek in die vroeë 1970's begin, wat in 1983 voltooi is en sedertdien in werking is. Dit word vandag beskou as een van die modernste vleisverwerkingsaanlegte op die vasteland van Afrika wat doeltreffendheid en toerusting betref.

In November 2019 is die meerderheid van die maatskappy deur die Namibiese groep Ohlthaver & List gekoop.

Terreine
--------

Hartlief het 'n slaghuis in Mariental, waar vars vleis geproduseer word vir direkte bemarking en waar verwerkte produkte van die Windhoek-vleisfabriek verkry word. Die slagpale is EU-gesertifiseer en voer springbokke en skaap na die Europese Unie, Noorweë en Suid-Afrika. Die maatskappy se vleisverwerkingsaanleg is in die Noordelike industriële distrik van Windhoek, waar verwerkte produkte geproduseer word. Ter geleentheid van die 60ste bestaansjaar is die vleisfabriek in Windhoek in 2006 uitgebrei om 'n bistro en 'n fabriekswinkel in te sluit. Die hoofkantoor van die onderneming was nog altyd in Windhoek. Die maatskappy het ook slaghuise en handelsdepots, asook drie deli's in Suid-Afrika, 'n verspreidingspakhuis in Kaapstad en koelopslag in Ongwediva in die noorde van Namibië.

Produkreeks
-----------

Hartlief vervaardig vandag 'n verskeidenheid produkte. Die produkreeks kan oor die algemeen verdeel word in vars vleis en verwerkte produkte. Laasgenoemde kan ook verdeel word in gerookte en andersins verouderde produkte aan die een kant en gekookte produkte (soos gekookte ham) aan die ander kant. Biltong word ook gemaak. Die maatskappy verkoop onder meer Swartwoud-ham in Namibië en Suid-Afrika.
Die **Renault R-Type** is 'n Inlynviersilinder dieselenjin wat vanaf 2011 vervaardig word. Dit vervang die 1,9 dCi- enjin in Renault se reeks en vervang die 2,0 dCi in die Nissan Qashqai. Toe die enjin van stapel gestuur is, het dit 96 kW (129 hp) gelewer, maar 'n tweelingturboaangedrewe variant van 118 kW (158 hp) sal later bekendgestel word.

R9M 130PS
---------

Die **R9M 130PS** is in 2011 bekendgestel. 

Die prestasiebewyse van die nuweling, wat binne die raamwerk van die Renault–Nissan–Mitsubishi-alliansie ontwikkel is, is soortgelyk aan dié van sy voorganger, die 1,9 dCi 130-enjin. Hierdie 1,6 liter-kragbron lewer 'n piekvermoë van 96 kW (129 hp) en 'n ruim wringkrag van 320 Nm wat beskikbaar is in 'n breë toereband. 

Hierdie nuwe blok is die begin van 'n nuwe fase in Renault se beleid vir die afskaling van enjins. Die verkleining is verkry danksy die verkorting van die slag van die suiers en die herontwerp van die bewegende dele. Die veevolume van die silinder word verminder en verminder sodoende die hoeveelheid brandstof wat tydens elke siklus verbrand word. Prestasievlakke word egter gehandhaaf deur die doeltreffendheid van die turboaanjaers te verbeter. 

Aanwendings
* 2011 - Renault Scenic
* 2011 - Nissan Qashqai
* 2012 - Renault Mégane
* 2013 - Renault Fluence
* 2014 - Mercedes-Benz Vito
* 2014 - Mercedes-Benz C-klas (W205)
* 2015 - Renault Kadjar
* 2016 - Renault Talisman
Die **Septimius Awards** is 'n jaarlikse toekenningseremonie wat elke jaar in Amsterdam, Nederland, gehou word. ’n Simposium oor internasionale rolprentvervaardiging en samewerking sal oor twee dae gehou word. Toekennings sal op die slotaand van die geleentheid aan die rolprente, regisseurs en akteurs oorhandig word. Benewens speelfilms sluit die benoemdes kortfilms, dokumentêre en televisie in. Die prysuitdeling sal op die Nederlandse televisiekanaal Salto uitgesaai word. Vernoem na die Romeinse keiser Septimius Severus, wat dikwels geassosieer word met beduidende veranderinge en prestasies, is die toekennings gekonseptualiseer om die dinamiese aard van die bedryf te weerspieël.

Vorige deelnemers sluit in die Oscar-wenners Christopher Hampton, Kevin Willmott & Jan Archibald, Nina Hartstone, Anne Dudley, David Parfitt, Stephen Warbeck en Jenny Beavan. Ander teenwoordig was akteurs soos Edward Berger, Tovino Thomas, Frank Lammers, Thomas Jane, Sarah Steele, Rebecca Benson en musiekkunstenaars as Calum Scott.

 Septimius Awards 2022 - ITA Theater Amsterdam
Septimius Theater 2022 Septimius Awards teater 2022 - ITA Theater Amsterdam
Septimius Theater 2022 Oscar-wenner Christopher Hampton - ITA-teater Septimius

Geskiedenis
-----------

Die Septimius-prys is gestig deur Jan-Willem Breure. Die eerste Septimius-toekennings het op 6 en 7 Junie 2022 in Amsterdam, Nederland by die ITA-teater in Amsterdam plaasgevind. Die tweede uitgawe het op 25 en 26 September 2023 in Amsterdam plaasgevind.

Kategorieë
----------

Die Septimius-pryse het 38 kategorieë. 30 kategorieë is kompetisies en 8 kategorieë is Lifetime Achievement Awards. Daar is drie kategorieë: Beste Akteur, Beste Akteur en Beste Film.

* Beste Akteur
* Beste Aktrise
* Beste speelfilm
* Beste kortfilm
* Beste Dokumentêr
* Beste musiekvideo
* Beste animasie
* Beste reeks
**Davos** ([daˈfoːs] of [daˈvoːs]) is 'n munisipaliteit (*politische Gemeinde*) in die Oos-Switserse kanton Graubünden wat uit meerdere nedersettings met 'n totale bevolking van sowat 11 000 bestaan. Die grootstes hiervan is Davos Dorf, Davos Platz, Davos Frauenkirch, Davos Glaris, Davos Monstein en Davos Wiesen, geleë in die Landwasser-vallei (Duits: *Landwassertal*). 

Volgens sy oppervlakte is Davos die grootste munisipaliteit in Graubünden en die tweede grootste in Switserland. Anders as byvoorbeeld in Duitsland of Oostenryk word geen besondere stadstatus aan groter nedersettings toegeken nie en enige munisipaliteit met meer as 10 000 inwoners vir statistiese doeleindes as stad gereken - so ook Davos.

Davos het sedert die 19de eeu tot 'n gewilde herstellingsoord en wintersportbestemming ontwikkel, terwyl sy bevolking vertiendubbel het. Dit het internasionale bekendheid verwerf as gasheerstad van die Wêreld Ekonomiese Forum (WEF), 'n vergadering van internasionale politieke en sake-elites wat jaarliks hier gehou word.
Dié histogram toon die vier grootste Kirkwoodgapings en ’n moontlike verdeling in binneste, middelste en buitenste hoofgordelasteroïdes:  
██ binneste hoofgordel (a < 2,5 AE) ██ middelste hoofgordel (2,5 AE < a < 2,82 AE) ██ buitenste hoofgordel (a > 2,82 AE
’n **Kirkwoodgaping** is ’n gaping of afname in die verspreiding van die halwe lengteas (of die periodes) van die wentelbane van asteroïdes in die hoofgordel. Dit stem ooreen met die ligging van die wentelresonansies met Jupiter.

Daar is byvoorbeeld baie min asteroïdes met ’n halwe lengteas naby 2,5 AE, of ’n periode van 3,95 jaar, dus in ’n 3:1-resonansie met Jupiter (drie omwentelings vir elke omwenteling van Jupiter). Ander resonansies stem ooreen met ander heelgetalverhoudings tot Jupiter se wentelperiode. Die swakker resonansies lei tot ’n uitputting van asteroïdes, terwyl pieke in die histogram dikwels voorkom vanweë die teenwoordigheid van ’n prominente asteroïdefamilie.

Beskrywing
----------

Die gapings is in 1866 die eerste keer opgelet deur Daniel Kirkwood, wat ook hul oorsprong in die wentelresonansies met Jupiter reg voorspel het terwyl hy ’n professor in Canonsburg, Pennsilvanië, was.

Die meeste Kirkwoodgapings is uitgeput, anders as die resonansies van Neptunus of Jupiter se 3:2-resonansie, wat voorwerpe behou wat vasgevang is tydens die groot planete se migrasie volgens die Nice-model.

’n Relatief klein getal asteroïdes is wel onlangs ontdek wat ’n groot eksentrisiteit het en in die Kirkwoodgapings lê. Hulle sal egter eindelik uit die resonansie wegbreek vanweë wisselwerkings met ’n groot planeet.

Die grootste Kirkwoodgapings is geleë by: 

* 2.06 AE (4:1-resonansie)
* 2,5 AE (3:1-resonansie)
* 2.82 AE (5:2-resonansie)
* 2.95 AE (7:3-resonansie)
* 3.27 AE (2:1-resonansie)
Die **BMW 5-reeks** is 'n direkteursmotor wat sedert 1972 deur BMW vervaardig word. Dit is die opvolger van die New Class Sedans en is tans in sy sewende generasie.

Aanvanklik was die 5-reeks slegs in 'n sedan-bakstyl beskikbaar. Die stasiewa-bakstyl (genaamd "Touring") is in 1991 bygevoeg en die 5-deur vloeirug (genaamd "Gran Turismo") is van 2009 tot 2017 vervaardig. 

Die eerste geslag van die 5-reeks word aangedryf deur vier- en sessilinder petrolenjins met natuurlike lugvloei. Die geslagte daarna word aangedryf deur viersilinder-, sessilinder-, V8- en V10-enjins wat natuurlik geaspireer of turboaangejaag is. Sedert 1982 is dieselenjins by die 5-reeks ingesluit. 

Die 5-reeks is BMW se tweedebeste verkopermodel na die 3-reeks. Op 29 Januarie 2008 is die 5 miljoenste 5-reeks vervaardig, 'n 530d sedan in Carbon Black Metallic.

E12 voor
E28 voor

Derde generasie (E34; 1988–1996)
--------------------------------

E34 voor
Die E34 is die derde generasie van die 5-reeks, wat van 1988 tot 1996 vervaardig is. Dit is in die sedan-bakstyl geloods, met die reeks wat in 1990 uitgebrei is tot die "Touring"-bakstyl. 

Daar is 'n buitengewone groot reeks enjins gedurende sy leeftyd aangebring, aangesien nege verskillende enjinfamilies gebruik is. Dit het bestaan uit viersilinder-, inlynsessilinder- en V8-petrolenjins, en sessilinder-dieselenjins.

Vyfde generasie (E60/E61; 2003–2010)
------------------------------------

E60 voor
Die E60/E61 is die vyfde generasie van die 5-reeks, wat van 2003 tot 2010 bemark is. 

Die E60/E61 M5 is in 2005 vrygestel en word aangedryf deur die S85 V10-enjin. Dit is in die sedan- en wa-bakstyle verkoop, en die meeste motors gebruik 'n 7-gang outomatiese handratkas.

Sesde generasie (F10/F11/F07/F18; 2010–2016)
--------------------------------------------

F10 voor
F10 agter

Sewende generasie (G30/G31/G38; 2016–hede)
------------------------------------------

G30 voor
G30 agter
Die BMW G30/G31/G38 is die sewende generasie van die 5-reeks. Dit is amptelik in Oktober 2016 aangekondig, en verkope het in Februarie 2017 begin.
Die Hill-sfere van ’n stelsel wat uit twee voorwerpe bestaan; dit is die ronde streke om die liggame.
Die **Hill-sfeer** van ’n hemelliggaam is die streek waarin die liggaam die aantrekking van satelliete oorheers. Om deur ’n planeet in ’n wentelbaan gehou te word, moet ’n maan se wentelbaan binne die planeet se Hill-sfeer wees. Die maan sal dan op sy beurt ’n Hill-sfeer hê. Enige voorwerp binne dié sfeer sal dan ’n satelliet van die maan word eerder as van die planeet. Een eenvoudige siening van die omvang van die Sonnestelsel is die Son se Hill-sfeer met betrekking tot plaaslike sterre en die galaktiese kern.

In meer presiese terme is die Hill-sfeer die invloedsfeer van ’n kleiner liggaam in die teenwoordigheid van steurings van ’n voorwerp met ’n groter massa. Dit is gedefinieer deur die Amerikaanse sterrekundige George William Hill, wie se werk gebaseer was op dié van die Franse sterrekundige Édouard Roche. Daarom is dit ook bekend as die **Roche-sfeer** (wat iets anders is as die Rochelimiet).

In die voorbeeld regs strek die Hill-sfeer van die tweede liggaam tussen die Lagrange-punte L1 en L2, wat op die lyn tussen die middelpunte van die twee voorwerpe lê. Die invloedsfeer van die tweede liggaam is die kleinste in daardie rigtings en dit dien dus as die beperkende faktor vir die grootte van die Hill-sfeer. Buite daardie afstand sal ’n derde voorwerp in ’n wentelbaan om die tweede liggaam (bv. ’n maan van Jupiter) minstens ’n deel van sy wentelbaan buite die Hill-sfeer van die tweede liggaam (Jupiter) deurbring, en dit sal toenemend versteur word deur die getykragte van die sentrale voorwerp (bv. die Son). Eindelik sal dit in ’n wentelbaan om laasgenoemde gaan.

Radius
------

Gestel die massa van ’n kleiner liggaam (bv. die Aarde) is *m*, en dit wentel om ’n swaarder liggaam (bv. die Son) met ’n massa *M* en ’n halwe lengteas *a*, dan is die radius van die Hill-sfeer van die kleiner liggaam (die Aarde) sowat

{\displaystyle r\approx a{\sqrt[{3}]{\frac {m}{3M}}}.}
Dié radius word die **Hill-radius** genoem.

In die voorbeeld van die Aarde wentel die Aarde (5,97×1024 kg) om die Son (1,99×1030 kg) op ’n afstand van 149,6 miljoen km. Die Aarde se Hill-sfeer strek dan sowat 1,5 miljoen km (0,01 AE) ver. Die Maan se wentelbaan, op ’n afstand van 0,384 miljoen km van die Aarde af, val gemaklik binne die Aarde se swaartekraginvloedsfeer en daar is dus nie ’n kans dat dit in ’n onafhanklike wentelbaan om die Son aangetrek kan word nie.

Sonnestelsel
------------

Die volgende grafiek wys die Hill-radiusse (in km) van sommige liggame in die Sonnestelsel:

Radiusse in km.Radiusse in km.
’n Arabiese manuskrip van *Duisend-en-een-nag*, waarskynlik uit die 14de eeu.
Die vertellinge van ***Duisend-en-een-nag*** (Arabies: الف ليلة وليلة / alf laila wa-laila, "duisend nagte en een nag") is ’n versameling verhale in die vorm van ’n raamvertelling uit die Midde-Ooste. Van die verhale is ouer as die Christendom, terwyl ander uit die Middeleeue stam.

Geskiedenis
-----------

Daar is lank geglo die verhale van *Duisend-en-een-nag* se oorsprong lê in Persië. Dit het later geblyk hulle kom uit verskillende Arabiese lande en deels van die Indiese subkontinent.

Gedeeltes van die versameling was al in die 18de eeu in Europa bekend. Die oorspronklike verhale was eroties gekleur. Daarom is hulle tot in die 20ste eeu nie in die Arabiese wêreld as egte letterkunde beskou nie.

Die verhale is later (1885–1888) sonder die erotiese elemente gepubliseer en dit het gewild geword as verhale vir oud en jonk.

Verhale
-------

’n Afbeelding uit 1837.
*Aladdin en die Towerlamp* (1917)
Volgens die verhale is koning Sjahriaar deur sy vrou bedrieg. Om ’n herhaling te voorkom het hy besluit om elke aand met ’n maagd te trou en haar die volgende oggend te laat teregstel. Ná ’n ruk is hy met Scheherazade, die dogter van sy grootvisier, getroud. Om te voorkom dat sy tereggestel word, het sy op hul huweliksnag vir hom ’n verhaal vertel wat nie ’n einde gehad het nie. Om te weet hoe die verhaal eindig, het hy haar die dood gespaar. Die volgende nag het sy die verhaal hervat, maar weer nie geëindig nie. Die koning het besluit om haar nog ’n nag te spaar. So het Scheherazade duisend en een nag lank aangehou, en elke nag haar verhaal sonder ’n einde afgesluit. In dié tyd het sy ’n paar kinders by hom gehad. Toe die verhale eindig, het die koning so baie van haar gehou dat hy haar toegelaat het om sy vrou te bly.

Die bekendste verhale uit die versameling is:

* *Aladin en die Towerlamp*
* *Sinbad die Matroos*
* *Ali Baba en die Veertig Rowers*

Dié verhale kom egter die eerste keer voor in die Franse vertaling van die 18de eeu en was nie in die oorspronklike Arabiese versameling nie.
| **Turku****Åbo**

---

*Europese Kultuurhoofstad 2011**Euroopan kulttuuripääkaupunki 2011*

---

 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** | Vlag van Finland Finland |
|  **Streek** |  Varsinais-Suomi |
|  **Koördinate** | 60°27′N 22°16′O﻿ / ﻿60.450°N 22.267°O﻿ / 60.450; 22.267 |
|  **Stigting** | 13de eeu |
|  **Stadstatus** | 1525 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 306,36 vk km |
|  - waarvan land | 245,63 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 20 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (31 Desember 2023) | 201 889 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 821,92/vk km |
|  **Tydsone** | UTC +2 (OET) |
|  - Somertyd | UTC +3 (OEST) |
|
|  **Klimaat** |   |
|  - Tipe | Kontinentaal-gematig |
|  - Gemiddelde jaarlikse temperatuur | 5,8 °C |
|  - Gem. temp. Januarie/Julie | −3,8 / 17,5 °C |
|  - Gemiddelde jaarlikse neerslae | 684 mm |
|  **Burgemeester** | Minna Arve |
|  **Amptelike webwerf** | *www.turku.fi* |

**Turku** (Fins: [ˈturku], luister (hulp·inligting); Sweeds: **Åbo**, [ˈoːbu], luister (hulp·inligting)) is 'n stad en munisipaliteit aan die suidweskus van Finland. Met 'n bevolking van 201 889 (soos op 31 Desember 2023) is dit die vyfde grootste stad in die land en die sentrum van die derde grootste metropolitaanse gebied na Helsinki (Helsingfors) en Tampere (Tammerfors) met 'n bevolking van meer as 300 000.

Turku is die oudste stad van Finland en het tot en met 1812 ook as die hoofstad van die land gefungeer. Turku was daarnaas ook die setel van Finland se eerste universiteit, die Sweedstalige *Åbo Akademi*. Ook die Universiteit van Finland is hier gestig, maar in 1828 na Helsinki verskuif.

Nadat die Sweedse koning Gustav Wasa in 1525 stadstatus aan Turku verleen het, was dit eeue lank 'n beduidende sentrum van Finland se Sweedssprekende gemeenskap. Die stad is vandag nog steeds amptelik tweetalig, tog is Sweeds tans 'n minderheidstaal wat deur 5,2 persent van die bevolking gepraat word.

Turku is 'n beduidende seehawe (met veerbootverbindings na Mariehamn op Åland en na Stockholm), die setel van 'n universiteit en 'n Evangelies-Lutherse aartsbiskop. Saam met die Estniese hoofstad Tallinn is Turku as die Europese Kultuurhoofstad van die jaar 2011 aangewys.

'n Aantal brande het baie van die ouer geboue in Turku vernietig; die 13de eeuse katedraal, wat in 1827 deur 'n brand verniet is, is onmiddellik herbou en is die setel van die Aartsbiskop van Finland. Die ou kasteel, waarvan die oudste deel ook in die 13de eeu gebou is, huisves 'n historiese museum.

Bronnelys
---------

* *Kennis*, 1980, ISBN 0-7981-0824-X, volume 2, bl. 273
Koos du Plessis
Steve Hofmeyr
Karen Zoid
Theuns Jordaan
Die Antwoord
**Afrikaanse musiek** is musiek waarin Afrikaans as taal aangewend word. Dit kan 'n verskeidenheid Afrikaanse dialekte en musiekgenres dek.

Voor 1994
---------

Afrikaanse musiek weerspieël die diversiteit van die Afrikaner: Sedert die tagtigerjare was daar nie alleen tradisionele Boeremusiek benewens populêre musiek (soos veral vervat in die Huisgenoot Skouspel) nie, maar ook alternatiewe strome. Waar populêre musiek (byvoorbeeld Bles Bridges, Cora Marie, Janita Claassen, Rina Hugo en Carike Keuzenkamp hulself toegespits het op die vermaaklikheidsaspek van musiek, het alternatiewe kunstenaars (byvoorbeeld Piet Botha, Bernoldus Niemand, Koos Kombuis en Johannes Kerkorrel) sosiale kommentaar gelewer op Apartheid en Afrikaneridentiteit. Belangrik in voor-1994 Afrikaanse musiek is ook kunstenaars soos Laurika Rauch, Anton Goosen, Coenie de Villiers, Lucas Maree en Koos du Plessis wat hulself beywer het vir die skryf van kwaliteit musiek en lirieke, alhoewel hulle selde direkte sosiale kommentaar gelewer het.

Ná 1994
-------

Ná 1994 is die Afrikaner se herontdekking van sy identiteit in sy musiek weerspieël. Die musikante van Voëlvry het meer inwaarts gekeer, groepe soos Battery9 is gestig wat Afrikaans in nuwe genres gebruik het, en Afrikaans het selfs sy eerste heavy metal-liedjie, Voice of Destruction se "J.M.S.P.", gekry (1995). Sedert 2000 het Afrikaanse musiek 'n oplewing ondervind: Groepe soos Fokofpolisiekar, K.O.B.U.S!, Insek, Straatligkinders, Jack Parow, Brasse van die Kaap en Die Antwoord het Afrikaans in 'n groter verskeidenheid musiekgenres aangewend en daardeur aangetoon dat Afrikaans 'n lewendige en nie eendimensionele taal is nie. Vertalings is ook gebruik om die interkulturele gesprek met veral Europa na die isolasie van Apartheid te hervat: Hier kan veral die Afri-Frans, Afri-Spaans en Brel-projekte genoem word.

Die anti-apartheid protesmusiek van Voëlvry is ook opgevolg met nuwe protesmusiek teen die establishment: Koos Kombuis het na 'n paar verspreide protesliedjies sy "Bloedrivier" album in 2008 vrygestel, en groepe soos Glaskas, Klopjag, Fokofpolisiekar en natuurlik Bok van Blerk het begin om protesliedjies te skryf teen wat gesien word as 'n marginalisering van die Afrikaner, asook die heersende misdaadklimaat.

Sien ook
--------

* Lys van Suid-Afrikaanse musikante
* Lys van Suid-Afrikaanse musiekgroepe
* Boeremusiek
Die **Mary Moffat Museum** is ‘n beskeie museum gewy saan die geskiedenis van die Griekwas, Griekwastad en Griekwaland-Wes.

Agtergrond
----------

In 1804 het William Anderson en Cornelius Kramer van die Londense Sendinggenootskap (LSG) die eerste sendingstasie noord van die Oranjerivier by Klaarwater gestig. John Campbell het in 1813 die naam na Griekwastad verander.

Gebou
-----

Die gebou waarin die museum gehuisves word, is in 1824 deur Robert Moffat voltooi en het as kerk sowel as woonhuis vir die Moffat-gesin gedien. Griekwastad is in 1897 vanaf die stoep van hierdie gebou uitgemeet. Mary, die oudste dogter van die gesin en later die vrou van David Livingstone, is in 1821 in die huis gebore. Die LSG het die gebou in 1903 aan ‘n bankgroep verkoop wat dit later as huisvesting vir ‘n dorpsmuseum beskikbaar gestel het. In 1970 is die gebou ingrypend tot sy oorspronklike toestand gerestoureer, met ‘n riet dak, klip mure en vensters en deure soos dit twee honderd jaar daaruit gesien het.

Versameling
-----------

Die versameling weerspieël die geskiedenis van die Griekwa-mense, en veral van Andries Waterboer en Robert Moffat en sy sendingwerk. Tydens sy verblyf in Griekwastad het Moffat self ‘n preekstoel gebou wat hy, sowel as Livingstone en Waterboer gebruik het. Hierdie unieke item is in 1936 tot kultuurmonument verklaar. 'n Oortollige skeepsklok is in 1803 op die rug van ‘n os van Kaapstad hierheen gebring om as kerkklok diens te doen. Die orrel wat op die sendingpos gebruik is, staan nog in die gebou. In die museum is sekere persoonlike besittings van Waterboer sowel as die grafsteen van sy seun Nicolaas Waterboer. Daar is 19de eeuse klerasie, vuurwapens, gereedskap, briewe, dokumente, klipwerktuie gebruik deur die vroegste bewoners van die streek en ‘n kopie van die enigste afbeelding van Mary Moffat.

Persone
-------

* William Anderson (\*Londen, 1 Desember 1769 - †Pacaltsdorp, 24 September 1852)
* Cornelius Kramer, werksaam as LSG-sendeling in die jare 1799 – 1820

Bibliografie
------------

* du Preez, H.M.J. (samesteller): Museums of the Cape. Kaapstad: Departement van Natuur- en Omgewingsbewaring, Kaapse Provinsiale Admisnistrasie, 1982. ISBN 0-7984-0114-1
* Fransen, Hans (samesteller): Guide to the museums of Southern Africa. Kaapstad: Suid-Afrikaanse Museumvereniging, 1978
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 7. Kaapstad: Nasou, 1972. ISBN 0-625-0032303
**Mikroskopie** is die tegniese veld waar mikroskope gebruik word om voorwerpe en areas van voorwerpe te sien wat nie met die blote oog gesien kan word nie (voorwerpe wat nie binne die resolusiereeks van die normale oog val nie). Daar is drie bekende vertakkings van mikroskopie: optiese-, elektron- en skanderingsondersoekmikroskopie, tesame met die opkomende veld van X-straalmikroskopie.

Optiese mikroskopie en elektronmikroskopie behels die diffraksie, refleksie of breking van elektromagnetiese straling/elektronstrale wat met die monster in wisselwerking tree, en die versameling van die verstrooide straling of 'n ander sein om 'n beeld te skep. Hierdie proses kan uitgevoer word deur wye-veld bestraling van die monster of deur 'n fyn straal oor die monster te skandeer. Skanderingsmikroskopie behels die interaksie van 'n skanderingsonde met die oppervlak van die voorwerp van belang.

Die ontwikkeling van mikroskopie het 'n omwenteling in biologie gebring, aanleiding gegee tot die veld van histologie (die studie van 'n organisme se weefsel) en bly dus 'n noodsaaklike tegniek in die lewens- en fisiese wetenskappe.

X-straalmikroskopie is driedimensioneel en nie-vernietigend, wat voorsiening maak vir herhaalde beelding van dieselfde monster vir in situ of 4D studies, en bied die vermoë om die monster wat bestudeer word te "sien" voordat dit aan hoër resolusietegnieke blootgestel word. 'n 3D X-straalmikroskoop gebruik die tegniek van rekenaartomografie (microCT), draai die monster 360 grade en rekonstrueer die beelde. CT word tipies uitgevoer met 'n plat paneelskerm. 'n 3D X-straalmikroskoop gebruik 'n reeks doelwitte, bv. van 4x tot 40x, en kan ook 'n plat paneel insluit.

Geskiedenis
-----------

Antonie van Leeuwenhoek (1632–1723)
Die veld van mikroskopie dateer uit ten minste die 17de eeu. Vroeë mikroskope, enkellens- vergrootglase met beperkte vergroting, dateer ten minste so ver terug as die wydverspreide gebruik van lense in brille in die 13de eeu, maar meer gevorderde saamgestelde mikroskope het die eerste keer omstreeks 1620 in Europa verskyn. Die vroegste praktisyns van mikroskopie sluit in Galileo Galilei, wat in 1610 gevind het dat hy sy teleskoop kon fokus om klein voorwerpe van naby te sien en Cornelis Drebbel, wat moontlik die saamgestelde mikroskoop omstreeks 1620 uitgevind het. Antonie van Leeuwenhoek het in die 1670's 'n eenvoudige mikroskoop met baie hoë vergroting ontwikkel en word dikwels as die eerste erkende mikroskopis en mikrobioloog beskou.