**Lord Randolph Henry Spencer-Churchill** (13 Februarie 1849 – 24 Januarie 1895) was 'n Britse aristokraat en politikus. Churchill was 'n Tory-radikaal en het die term 'Tory-demokrasie' geskep. Hy het deelgeneem aan die skepping van die Nasionale Unie van die Konserwatiewe Party.

Hy het Minister van Buitelandse Sake vir Indië geword, en was later Kanselier van die Skatkis. As kanselier het hy beide bewondering en kritiek vanoor die politieke spektrum ontlok. Sommige kritici was van sy eie party, insluitend van sy vriende. Uiteindelik het hy 'n taktiese bedanking as Kanselier van die Skatkis gewaag om sy posisie oor gewapende magte se uitgawes te probeer verseker, maar die Eerste Minister, Lord Salisbury, het sy bedanking aanvaar en hom vervang. Dit was die "begin van die einde" van Churchill se loopbaan.

Sy oudste seun was Winston Churchill, wat in 1906 'n biografie van hom geskryf het.

Vroeë lewe
----------

Gebore te Wilton Terrace 3, Belgravia, Londen, was hy die derde seun van John Spencer-Churchill, Markies van Blandford en sy vrou die Markiesin van Blandford (née Lady Frances Vane), wat die (7de) Hertog van Marlborough en die Hertogin van Marlborough geword het met die dood van John se vader in 1857. As 'n jonger seun van 'n Markies het Randolph 'n hoflikheidstitel as Lord Randolph Churchill gehad; as 'n gewone man kon hy in die Britse Laerhuis sit.

Churchill het Tabor se Voorbereidingskool, Cheam, bygewoon, daarna vanaf 1863 Eton College, waar hy tot 1865 gebly het. Hy het nie uitgestaan in akademiese werk of sport terwyl hy by Eton was nie; sy tydgenote het hom beskryf as 'n lewendige en taamlik onbeheerste seun. Onder die lewenslange vriendskappe wat hy op skool gemaak het, was Arthur Balfour en Archibald Primrose (later Lord Rosebery).

In Oktober 1867 matrikuleer Churchill aan Merton College, Oxford. By Oxford was Primrose, nou met sy eie hoflikheidstitel as Lord Dalmeny, saam met Churchill 'n lid van die Bullingdonklub, en het hom by die klub se sjampanje partytjies aangesluit. Randolph was gereeld in die moeilikheid by die universiteitsowerhede vir dronkenskap, rook in akademiese drag en vensters breek by die Randolph Hotel. Sy rumoerige gedrag was aansteeklik en het op vriende en tydgenote afgevryf; hy het 'n reputasie verwerf as 'n enfant terrible. Hy het 'n voorliefde vir jag gehad, maar was ook 'n belese historikus. Hy het in 1870 verder in regsleer en moderne geskiedenis studeer.

Churchill het geen vroeë twyfel ervaar nie, maar het foute gemaak, soos na in Rosebery se biografie verwys. Hy was nooit spyt dat hy 'n vroeë vriend en bewonderaar van die Disraelis was nie. Sy gedrag was egter die latere oorsaak van onenigheid in sy verhouding met 'n kouer, meer afsydige, dissiplinêre Salisbury. In 1871 is Churchill en sy ouer broer George ingewy in die rituele van Vrymesselary, soos later sy seun Winston sou wees.

Met die algemene verkiesing van 1874 is Churchill tot die Parlement verkies as konserwatiewe lid vir Woodstock, naby die familie setel van Blenheim Palace, en het George Brodrick, 'n genoot van Merton, verslaan. Sy nooienstoespraak, wat in sy eerste sessie gelewer is, het komplimente van William Harcourt en Benjamin Disraeli, veroorsaak, wat aan die Koningin van Churchill se "energie en natuurlike vloei" geskryf het. 

Churchill was 'n vriend van Nathan Rothschild, en het "uitgebreide lenings" van die Rothschilds ontvang. Hy het namens hulle oor die mynbedryf in Suid-Afrika verslag gedoen, waar hul agent Cecil Rhodes mynneerslae gekonsolideer het wat uiteindelik tot die skepping van De Beers gelei het.