recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
'n Tweedimensionele voorstelling van die Klein-bottel ondergedompel in die 3D-ruimte.
In die wiskunde is die **Klein-bottel**  'n nie-oriënteerbare oppervlak, informeel gesproke 'n oppervlak ('n tweedimensionele variëteit) sonder 'n binne- en buitekant, omdat dit geleidelik in mekaar saamsmelt.

Ander verwante nie-georiënteerde voorwerpe sluit die Möbius-band en die werklike projektiewe vlak in. Terwyl 'n Möbius-band 'n tweedimensionele begrensde oppervlak het, het 'n Klein-bottel geen grens nie. Ter vergelyking, 'n sfeer het 'n oriënteerbare, onbeperkte oppervlak.

Die Klein-bottel is vernoem na die wiskundige Felix Klein.

Wiskundige beskrywing
---------------------

{\displaystyle x=\left(r+\cos {\frac {u}{2}}\sin v-\sin {\frac {u}{2}}\sin 2v\right)\cos u}
{\displaystyle y=\left(r+\cos {\frac {u}{2}}\sin v-\sin {\frac {u}{2}}\sin 2v\right)\sin u}
{\displaystyle z=\sin {\frac {u}{2}}\sin v+\cos {\frac {u}{2}}\sin 2v}

Glasblaas
---------

'n Glasblaser kan die bottel uit glas maak: neem 'n glasbuis wat aan die een kant opgevlam is. Maak 'n gaatjie in die sy, naby die wye punt. Buig die nou punt, steek dit deur die gat en heg dit aan die ander punt.

'n Klein fout van die Klein-bottel is dat daar altyd 'n gaatjie in die sykant moet wees.

3D-drukwerk
-----------

'n 3D-drukker kan die bottel druk.
**Jeremy Bernard Corbyn** (/ˈkɔːrbɪn/; gebore 26 Mei 1949) is 'n Britse politikus wat van 2015 tot 2020 as leier van die Arbeidersparty en leier van die opposisie gedien het. Corbyn is vir die eerste keer in 1983 tot Lid van die Parlement (LP) verkies vir Islington North. Hy identifiseer ideologies as 'n demokratiese sosialis.

Corbyn is in Chippenham gebore en in Wiltshire en Shropshire getoë en sluit as tiener by die Arbeidersparty aan. Hy verhuis na Londen en word 'n vakbondverteenwoordiger. In 1974 word hy verkies tot die stadsraad van Haringey en word hy sekretaris van die Kiesafdelingarbeidersparty in die kiesafdeling Hornsey, 'n amp wat hy tot en met 1983 bekleë toe hy as lid van die parlement vir Islington North verkies word. Sy aktivisme sluit rolle in die militante Anti-Fascist Action (*Anti-fascistiese Aksie*), die Anti-Apartheid Movement (*Anti-apartheidbeweging*), en die Campaign for Nuclear Disarmament (*Veldtog vir kernontwapening*) en veldtogvoering vir 'n verenigde Ierland in. As 'n gewone lid van die parlement (Engels: *backbencher*) stem hy gereeld teen die sweep van die Arbeidersparty. Van 2011 tot 2015 was hy voorsitter van die Stop the War Coalition (*Stop-die-oorlog-koalisie*).

Corbyn word in 2015 tot leier van die Arbeidersparty verkies. Hy lei die party in 'n linkse rigting en bepleit die hernasionalisering van openbare nutsdienste en die spoorweë, 'n minder intervensionistiese militêre beleid, en 'n omkeer van die besuiniging van welvaart en openbare dienste. Alhowel Corbyn krities is teenoor die Europese Unie (EU), ondersteun hy voortgesette lidmaatskap in die referendum van 2016. Nadat LP's van die Arbeidersparty hom in 2016 wou ontsetel, wen hy 'n tweede leierskapswedstryd. Na die algemene verkiesing van 2017 word die Arbeidersparty as die tweede grootste party in die parlement herbevestig, maar verhoog hulle hul aandeel in die stemme tot 40%, wat tot 'n toename van 30 setels lei en 'n situasie tot gevolg het waarin geen party 'n volstrekte meerderheid het nie (Engels: *hung parliament*).

Corbyn loop onder kritiek deur na bewerings van antisemitisme in die Arbeidersparty en vir beweerde antisemitiese assosiasies voor hy leier van die party geword het. Hy het sy teenstand teen antisemitisme en sy toewyding tot die uitroei daarvan uit die party bevestig. In 2019 sit hy 'n plan uiteen om 'n Brexit sonder 'n ooreenkoms met die EU te verhoed, wat die vorming van 'n toesighoudende regering en 'n referendum oor die terme van die verlaat van die Europese Unie, insluitende die opsie om lidmaatskap te behou, behels.
Sonletters (rooi) en maanletters (swart).
In Arabies en Maltees word die konsonante in twee groepe verdeel, naamlik die **sonletters** (Arabies: حروف شمسية, *ḥurūf shamsiyyah*) en **maanletters** (Arabies: حروف قمرية, *ḥurūf qamariyyah*). Dit word geskoei op die feit of hulle die letter *lām* (ﻝ, l) van die voorafgaande Arabiese bepaalde lidwoord *al-* (الـ) assimileer of nie, wat 'n belangrike algemene reël in Arabiese grammatika is. Foneties word sonletters geassimileer en maanletters nie.

Dié name kom van die feit dat die woord vir "die son", *al-shams*, as *ash-shams* uitgespreek word omdat dit die *lām* assimileer, terwyl die woord vir "die maan", *al-qamar*, dit nie doen nie.

Reël
----

Wanneer die "l" van die Arabiese bepaalde lidwoord *al-* deur die aanvanklike konsonant van die daaropvolgende selfstandige naamwoord geassimileer word, verander dit in 'n verdubbeling van die konsonant. 'n Voorbeeld is "die Nyl", wat *an-Nīl* uitgespreek word en nie *al-Nīl* nie.

Wanneer die Arabiese bepaalde lidwoord deur 'n maanletter gevolg word, vind geen assimilasie plaas nie.

Die son- en maanletters is soos volg:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Sonletters | ت | ث | د | ذ | ر | ز | س | ش | ص | ض | ط | ظ | ل | ن |
| t | th | d | dh | r | z | s | sh | ṣ | ḍ | ṭ | ẓ | l | n |
| /t/ | /θ/ | /d/ | /ð/ | /r/ | /z/ | /s/ | /ʃ/ | /sˤ/ | /dˤ/ | /tˤ/ | /ðˤ/ | /l/ | /n/ |
|  |
| Maanletters | ء | ب | ج | ح | خ | ع | غ | ف | ق | ك | م | ه | و | ي |
| ʼ | b | j | ḥ | kh | ʻ | gh | f | q | k | m | h | w | y |
| /ʔ/ | /b/ | /d͡ʒ/ | /ħ/ | /x/ | /ʕ/ | /ɣ/ | /f/ | /q/ | /k/ | /m/ | /h/ | /w/ | /j/ |

Hamza (ء) word nie as 'n letter beskou nie.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
Die **Kleinbek-geelvis** (*Labeobarbus aeneus*) is 'n varswatervis wat natuurlik voorkom in die Oranje- en Vaalrivier-stelsels in Suid-Afrika. In Engels staan die vis bekend as die *Smallmouth yellowfish*.

Voorkoms
--------

Daar is twee pare baarde om die mond. Die vis is silwerkleurig met swart vlekke op wanneer dit onvolswasse is en die volwasse vis is goud-olyfbrons aan die bokant en roomkleurig aan die onderkant. Die anale vin het 'n oranje skakering. Die vis word tot 50 cm lank en die Suid-Afrikaanse hengelrekord is 7.837 kg.

Verspreiding
------------

Alhoewel die vis natuurlik in die Oranje- en Vaalrivier-stelsels voorkom is dit ook gevestig in die Gourits-, Groot-Kei-, Limpopo- en die Groot-Visriviere. Dit kom ook voor in die Mutirikwedam in Zimbabwe.

Habitat
-------

Hulle verkies helder, vinnigvloeiende riviere om in te leef maar word ook in groot damme gevind en kom by groter hoogtes bo seevlak voor as die Grootbek-geelvis. Hulle broei in die lente of vroeë somer net na die eerste groot reën. Daarna migreer die wyfies stroom-op om hul eiers te lê.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bron
----

* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. ISBN 978-1-86872-643-1
Die koerant se voorblad van 12 Junie 2012.
Die koerant se kantoor op Somerset-Oos, einde Oktober 2013.
Die ***Somerset Budget & Pearston Advocate*** is 'n tweetalige (Afrikaans en Engels) gemeenskapskoerant wat weekliks op Somerset-Oos in die Oos-Kaap, Suid-Afrika, uitgegee en gedruk word. Die koerant was in 2016 reeds 130 jaar oud. Die drukoplaag is 2 000.

Stigting en geskiedenis
-----------------------

Somerset-Oos se enigste oorblywende weekblad, die *Somerset Budget*, in 1886 opgerig deur W.S. Duxbury, wat ook die eerste redakteur was. Talle koerante het met die *Budget* meegeding, maar hulle het almal sedertdien gevou. In 1897 is die koerant deur dr. F.M. McIntyre aan Edward Charles Sellick verkoop, maar tydens die Eerste Wêreldoorlog het ’n sindikaat onder voorsitterskap van J.S.B. Holden dit in besit geneem. 

Destyds was die redakteur adv. Borchenhagen van Bloemfontein, maar hy is kort daarna, in 1920, opgevolg deur Fred Knoetze. Onder dié getroue ondersteuner van eers die Suid-Afrikaanse (SAP) en daarna Verenigde Party (VP) se redakteurskap het daar ’n groot oplewing gekom. Na bewering het hy dikwels aan genl. Jan Smuts geskryf wanneer die rigting wat die SAP ingeslaan het, hom nie aangestaan het nie. Indertyd was die koerant sterk polities ingestel.

Knoetze het die redakteurskap meer as 20 jaar lank beklee en teen die einde van sy dienstyd het hy Philippus Jacobus van der Walt van Humansdorp genader. Knoetze en Van der Walt het die bates van Somerset Budget Limited in 1945 teen £1 260 uitgekoop en ’n vennootskap gevorm. Ondanks die verandering van eienaarskap was die koerant steeds ’n getroue VP-ondersteuner.

Toe Knoetze se gesondheid begin agteruitgaan, het Van der Walt sy aandeel in die vennootskap in 1951 uitgekoop. Ná Knoetze se uittrede het die koerant minder polities geraak, hoewel dit lojaal gebly het aan die VP. Van der Walt se seun, Albert, die huidige (2016) eienaar, het in 1960 gematrikuleer en hom by sy vader aangesluit, wat in 1981 oorlede is.

Uitbreding
----------

Albert van der Walt het dit op hom geneem om die Budget uit te bou tot ’n streekskoerant. Eerste aan die beurt was die *Winterberg Nuus* van Adelaide wat Van der Walt oorgeneem het en as afsonderlike publikasie uitgegee het. Dié koerant het gesirkuleer op Adelaide, Bedford en Fort Beaufort en met Van der Walt se oorname het ’n afsonderlike koerant vir laasgenoemde dorp herleef. Hoewel die inhoud grotendeels dieselfde was, het daar toe drie afsonderlike drukname bestaan: *Somerset Budget*, *Winterberg Nuus* en *Fort Beaufort Advocate*. Die maatskappy het ’n takkantoor op Adelaide geopen en een op Fort Beaufort beoog.

Later het die inlywing van die *Cradock Courant* aan die beurt gekom toe die eienaars, Quartus Janse van Rensburg en sy seun Quentin, nie met dié Cradockse koerant wou voortgaan nie. Einde 2004 het gemeenskapsleiers en die sakekamer van Middelburg, Oos-Kaap, die Van der Walts genader om ook ’n koerant daar uit te gee. Dit was die begin van die *Middelburg Courant*.

Bron
----

* (af)  Die geskiedenis van die *Somerset Budget & Pearston Advocate* Geargiveer 15 Desember 2013 op Wayback Machine. URL besoek op 14 Maart 2016.
***Klein-Venedig***  
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **1528–1546** |  |

 |
|   Coat of arms |
| Ligging of Klein-VenedigLigging van Klein-Venedig |
| **Hoofstad** | Santa Ana de Coro 11°25′N 69°40′W﻿ / ﻿11.417°N 69.667°W﻿ / 11.417; -69.667Koördinate: 11°25′N 69°40′W﻿ / ﻿11.417°N 69.667°W﻿ / 11.417; -69.667 |
| **Taal/Tale** | Duits |
| **[[Regering|]]** | *Nie gespesifiseer nie* |
| **President** | Ambrosius Ehinger |
|  | Georg von Speyer |
|  | Philipp von Hutten |
| **Historiese tydperk** | Nuwe Tyd |
|  - Stigting | 1528 |
|  - Ontbinding | 1546 |

**Klein-Venedig** of **Welser-Kolonie** was 'n mislukte 16de eeuse poging om 'n Duitse kolonie in Venezuela in Suid-Amerika te vestig.

Op hierdie kaart van Duitse kolonies is Klein-Venedig met geel aangedui
Die Augsburgse bank-families van Anton en Bartholomeus Welser het in 1528 regte tot Venezuela verkry van Karel V, Heilige Romeinse Keiser en koning van Spanje. Die regte is deur Heinrich Ehinger en Hieronymus Sailer onderhandel, of onafhanklik, of as agente van die Welsers. Teen 1531 het die Welsers egter beslis beheer oor die voorreg gehad. 'n Kolonisasieskema is opgestel met Ambrosius Ehinger wat in 1529 as goewerneur opgedaag het. Hy het die binneland verken op soek na die goud van El Dorado.

Ehinger het Sevilla op 7 Oktober 1528 met die Spanjaard García de Lerma en 281 setlaars verlaat. By Santo Domingo het de Lerma en 50 metgeselle vertrek op 'n sending na Santa Marta om Spaanse beheer te hervestig na die moord op die goewerneur daar. Ambrosius Ehinger en die res het na die Venezuelaanse kus vertrek en op 24 Februarie 1529 by Coro geland.

Ander Duitse goewerneurs, wat hulle ook hoofsaaklik met die soek na goud besig gehou het, het gevolg: Nikolaus Federmann, Georg Hohermuth von Speyer, Philipp von Hutten. Federmann het oor die Andes na Bogotá gereis waar hy en Sebastián de Belalcázar aanvanklik Gonzalo Jiménez de Quesada se aansprake op die provinsie betwis het. Duitse mynwerkers is ingevoer sowel as 4 000 slawe uit Afrika om op die suikerrietplantasies te werk. Teen 1541 het dispute met Spanje ontstaan en is die bankiers in 1556 van die beheer van hulle kolonie ontneem.

Baie Duitse koloniste het aan tropiese siektes gesterf of in vyandige aanvalle deur Indiane tydens die gereelde togte diep in die gebied van die Indiane op soek na goud.

Sien ook
--------

* Colonia Tovar
'n **Grafeem** of **skryfteken** dui die atomiese eenheid in 'n geskrewe taal aan. Grafeme sluit letters, Chinese ideogramme, syfers, leestekens en ander simbole in.

In 'n fonologiese ortografie stem 'n grafeem ooreen met een foneem. In spelstelsels wat nie-foneties is word sulke spelstelsels algemeen gebruik vir geskrewe Engels — en kan veelvuldige grafeme 'n enkele foneem voorstel. Dit word digrawe (twee grafeme vir 'n enkele foneem) en trigrawe (drie grafeme) genoem. Selfs in Afrikaans wat meer foneties as Engels is, bevat die woord *China* byvoorbeeld vyf grafeme (*c*, *h*, *i*, *n* en *a*) maar slegs vier foneme, omdat *ch* 'n digraaf is. 'n Voorbeeld van 'n trigraaf is die *tsj* in *Tsjad*.

Verskillende gliewe kan dieselfde grafeem verteenwoordig, wat beteken dat hulle allograwe is. Byvoorbeeld die kleinletter *a* kom in twee variante voor, met 'n hak aan die bokant, en daarsonder. Nie alle gliewe is grafeme nie; byvoorbeeld die logogram ampersand (*&*) verteenwoordige die Latynse woord *et* (Afrikaans: *en*), wat twee foneme bevat.

Sien ook
--------

* Digraaf (ortografie)
* Trigraaf (ortografie)
* Allograaf (ortografie)
* Tilde
* Karakter (rekenaars)
Die **Ragdoll** is ’n langharige katras met blou oë en ’n kenmerkende kleurpuntpatroon. Die katte is bekend vir hul rustigheid en inskiklikheid, en het ’n neiging om slap te raak sodra hulle opgetel word. Dit is een van die redes vir die kat se naam (Engels vir "lappop").

Geskiedenis
-----------

In die 1960's het Ann Baker met ’n gewone Angora-tipe huiskat met die naam Josephine begin teel. Die katte is oor verskeie jare geteel om ’n spesifieke voorkoms en karaktertrekke te hê, soos die grootte, kleurpuntpatroon en inskiklike geaardheid.

’n Ragdoll-katjie met helderblou oë.
In een van die vroeë werpsels was Blackie, ’n effekleurige swart Birmaanse-tipe kat, en Daddy Warbucks, ’n robbruin kat met wit pote. Daddy Warbucks was die pa van ’n tweekleurige wyfie, Fugianna, en Blackie die pa van Buckwheat, ’n donkerbruin/swart Birmaans tipe wyfie. Josephine was albei se ma. Alle Ragdolls is afstammelinge van Baker se katte deur parings van Daddy Warbucks met Fugianna en Buckwheat.

Baker het nie met ander telers saamgewerk nie, maar haar eie vereniging, die International Ragdoll Cat Association (IRCA), gestig en die kat Ragdoll gedoop. Sy het streng standaarde opgestel vir enigiemand wat onder dié naam met die katte wou teel. Ander verenigings mag ook nie die Ragdoll geregistreer het nie. In 1975 het ’n groep van die IRCA weggebreek met die doel om algemene erkenning vir die katte te kry. Hulle het eindelik die standaarde vir die Ragdoll ontwikkel soos wat groot verenigings dit tans aanvaar.

In 1994 het nog ’n groep van die IRCA weggebreek weens die streng teelbeperkings. Hulle kon nie dieselfde naam gebruik nie en het hul kat die Ragamuffin genoem.

Beskrywing
----------

Die Ragdoll is een van die grootste huiskatrasse. Dit het ’n lang, stewige lyf. Hoewel die pels dig is, bestaan dit hoofsaaklik uit boonste dekhare en het die kat nie ’n digte onderste laag hare nie. Die geen wat die kleurpuntpels veroorsaak, is ook verantwoordelik vir die blou oë. Intense blou skakerings word op skoue verkies. Ragdolls met wit pote, wat later eers erken is, word dikwels verwar met die heilige Birmaanse kat. Die maklikste manier om hulle uitmekaar te ken is deur die Ragdoll se grootte en die kleur van die ken (Ragdolls het wit kenne en heilige Birmaanse katte gekleurde kenne.)

Sien ook
--------

* Lys van katrasse
'n Kunstenaar se voorstelling van die voltooide ATA-350
**Search for Extra-Terrestrial Intelligence** (**SETI**) is 'n sambreelterm vir 'n verskeidenheid projekte wat deur mense onderneem word om na radioseine te soek wat moontlik van ekstra-terrestriële beskawings kom. Vroeë SETI-projekte is onder meer deur die regering van die Verenigde State befonds, maar in die latere stadium van die soektog het finansiële bydraes hoofsaaklik uit private bronne gekom.

Kernstuk van die projek is die 42 skottels van die *Allen Telescope Array (ATA)* wat deur die Universiteit van Kalifornië, Berkeley, VSA bedryf word en deel uitmaak van die *Hat Creek Observatory (HCO)* in Shasta County, 467 kilometer noord-oos van San Francisco. ATA vang potensiële radioseine in die frekwensieband tussen 0,5 en 11,2 Gigahertz op. ATA is opgerig teen 'n koste van 50 miljoen VSA-$ en vernoem na Paul Allen, die medestigter van *Microsoft* wat 'n ruim skenking vir die projek gemaak het.

Die projek is op 22 April 2011 voorlopig gestaak weens 'n tekort aan fondse vir die onderhoud van die ATA-teleskoop wat gegewens aan SETI verskaf het. SETI se bedryfskoste beloop jaarliks ten minste 1,5 miljoen $, terwyl die SETI-instituut 'n verdere miljoen $ benodig. Dié koste is oorspronklik merendeels deur die deelstaat Kalifornië en die Amerikaanse *National Science Foundation (NSF)* gedra. Weens Kalifornië se finansiële krisis en inkortings by die NSF beskik SETI tans nie meer oor die nodige fondse om die salarisse van medewerkers en die kragrekening vir sy radioteleskope te betaal nie.

Geskiedenis
-----------

Die skermskut van *SETI@home*
In die Verenigde State is reeds in die 1960's met die eerste SETI-projekte begin. Die Universiteit van Berkeley se SETI-instituut met sowat 150 wetenskaplikes is in 1984 geopen.

In 1999 het die soektog na buiteruimtelike intelligense met die susterprojek SETI@home na 'n nuwe fase gevorder - vrywillligers dwarsoor die wêreld is genooi om met hul tuisrekenaars by die projek in te skakel. Deur middel van 'n skermskut-program, wat van die projek se webtuiste afgelaai kon word, kon gewone mense die radioseine help ontleed terwyl hulle nie aan hul rekenaars gewerk het nie. Die samespanning van honderdduisende tuisrekenaars op 'n enkele netwerk het die benodigde rekenaarkrag aan die projek verskaf. Die resultate is terug na Berkeley gestuur. In Suid-Afrika het in 2003 reeds 12 000 mense aan die projek deelgeneem.

So is tussen 1999 en 2009 sowat 1,84 miljard resultate van meer as 5,4 miljoen vrywilligers ontleed, alhoewel geeneen van die ondersoekte radioseine bewys kon lewer van intelligente buiteruimtelike lewe.
**Okahandja** (bynaam **Tuindorp van Namibië**) is 'n dorp in Namibië in die administratiewe afdeling Otjozondjupa. Dit was 'n vroeëre setel van die Herero's. Gedurende 1840 het dit 'n stasie van die Rynse Sendinggenootskap geword. Die B1-hoofweg gaan deur die dorp.

Geskiedenis
-----------

Die NG kerk Okahandja. Bouwerk is in 1974 voltooi na die plan van J. Anthonie Smith.
Die Rynse sendingkerk op Okahandja is in 1870 opgerig. Dis op 20 Desember 1975 tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar.
'n Duitse sendeling van die Londense Sendinggenootskap, Johann Heinrich Schmelen, was die eerste Europeër in die dorp in 1827. In 1844 is twee sendelinge permanent aan die dorp toegeken om dit te besoek, en 'n kerk dateer uit hierdie tydperk. 'n Militêre pos is in Okahandja gestig in 1894, en dit is hierdie datum wat amptelik erken word as die dorp se stigting.

Die naam "Okahandja" beteken *die plek waar twee riviere inmekaar vloei om een wye een te vorm* in Herero.

Maharero en sy seuns, asook Jan Jonker Afrikaner, Hosea Kutako en Clemens Kapuuo is op die dorp begrawe.

Geografie en ekonomie
---------------------

Okahandja se bevolking neem vinnig toe. Dit was net meer as 14 000 tydens die 2001-Bevolking- en behuisingsensus, en in 2011 het die inwonertal op 22 639 gestaan. Dis deels weens die hemelhoë eiendomspryse in die hoofstad wat daartoe lei dat mense wat in Windhoek werk, liewer op Okahandja woon en daagliks in- en uitry. Die getal pendelaars het vroeg in 2012 reeds op 600 gestaan.

Die Von Bachdam is net buite Okahandja geleë. Dit lewer die meeste van die water aan Windhoek.

'n Opelug-kuriomark lok toeriste en die dorp dien as die administratiewe sentrum vir die Hererovolk.

Vervoer
-------

'n Stasie is op die Trans-Namibspoorlyn gebou in 1909, wat gelei het tot verdere groei en ontwikkeling in die gebied.

Sien ook
--------

* Lys van nedersettings in Namibië
**Raffinering** (ook dalk bekend as die wiskundige term affinering) is die proses van suiwering van 'n (1) stof of 'n (2) vorm. Die term word gewoonlik gebruik vir 'n natuurlike hulpbron wat amper in 'n bruikbare vorm is, maar wat meer bruikbaar in sy suiwere vorm sal wees. Die meeste soorte natuurlike petroleum sal byvoorbeeld reguit vanuit die grond uit brand, maar dit sal swak brand en 'n enjin vinnig verstop met residue en neweprodukte steeds in dit. Die term is wyd, en kan meer drastiese transformasies insluit, soos die reduksie van erts tot metaal (sien Raffinering (metallurgie)).

Die raffinering van vloeistowwe word dikwels deur distillasie of fraksionering bewerkstellig; hierdie proses is bruikbaar, byvoorbeeld, vir die isolering van verskillende fraksies petroleum. Gasse kan ook op hierdie manier verfyn word deur afgekoel en/of saamgepers te word totdat dit vloeibaar word. Gasse en vloeistowwe kan ook verfyn word deur ekstraksie met 'n selektiewe oplosmiddel wat óf die stof van belang óf die ongewenste onsuiwerhede oplos.

Baie vaste stowwe kan verfyn word deur kristalle in 'n oplossing van die onsuiwer materiaal te laat groei; die reëlmatige struktuur van die kristal is geneig om die gewenste materiaal te bevoordeel en ander soorte deeltjies dan uit te sluit.

Chemiese reaksies word ook dikwels gebruik om onsuiwerhede van spesifieke tipes te verwyder.

Soutpan, Mariout meer
Die gebruik van silikon en ander halfgeleiers in elektronika hang af van die presiese beheer van onsuiwerhede. Die sonesmeltproses wat deur William Gardner Pfann ontwikkel is, is gebruik om suiwer germanium te produseer, en daarna het dryfsone -silikon beskikbaar geword toe Henry Theuerer van Bell Labs Pfann se metode tot silikon aangepas het.

* metale (sien Verfyning (metallurgie)
* petroleum (sien Olieraffinadery)
* silikon
* suiker (sien Suikerraffinadery)
* meel (sien Gristmill)
* tafelsout
* groente-olie (sien Voedselolie-verfyning vir voedselgebruik en Verfyning van groente-olie vir biobrandstofgebruik)
* lug
* glas

Sien ook
--------

* Deurlopende distillasie
* Verwerking van aardgas
* Raffinadery
* Wafer (elektronika)
* Lug skeiding
**Ragnar Fjørtoft** (1 Augustus 1913 – 28 Mei 1998) was ’n Noorse weerkundige wat saam met ’n navorsingspan by die *Institute for Advanced Study* die eerste numeriese weervoorspelling gelewer het.

Fjørtoft is in Kristiania (tans Oslo) gebore. Hy was die seun van ’n skoolhoof van ’n blindeskool, Lauritz Hansen Fjørtoft, en Anne Birgitte Marie Schultze. Toe hy vier jaar oud was, het sy gesin na Trondheim verhuis. Nadat hy sy *examen artium* in 1933 voltooi het, het hy na Oslo teruggekeer. Hier het hy meteorologie gestudeer; sy professor was Halvor Solberg, ’n oud-student van Vilhelm Bjerknes.

Fjørtoft het op 29 Maart 1939 met Ragnhild Nordskog getrou. In dieselfde jaar het hy na Bergen verhuis waar hy deur *Vervarslinga på Vestlandet* ("Weervoorspelling in Vestlandet") aangestel is. Hy was sowel in Oslo asook in Bergen polities aktief; as ’n oortuigde sosialis was hy lid van die sosialistiese studente-organisasie *Sosialistisk studenterlag* ("Sosialistiese studenteliga").

In 1946 het Fjørtoft ’n verhandeling oor die stabiliteit van sirkelvormige werwels gepubliseer. Hierdie publikasie het Fjørtoft ’n internasionale erkenning besorg. In dieselfde jaar is hy as weerkundige by die Noorse meteorologiese instituut aangestel. In hierdie posisie het hy kennis gemaak met Einar Høiland en Arnt Eliassen.

In 1949 is Fjørtoft na die Institute for Advanced Study in Princeton, VSA uitgenooi. Hier het hy by ’n groep aangesluit wat uit Jule Charney, Philip Thomson, Larry Gates, en John von Neumann bestaan het. Saam het hulle die eerste suksesvolle rekenaargesteunde weervoorspelling gedoen. Hulle het hul navorsingsresultate oor numeriese weervoorspelling in ’n artikel in die tydskrif *Tellus* gepubliseer.

Fjørtoft het daarna na Oslo teruggekeer waar hy ’n filosofiese doktorsgraad oor die stabiliteit van atmosferiese golwe behaal het. Van 1950 tot 1955 was hy hoogleraar in teoretiese meteorologie by die Universiteit van Kopenhagen. Daarna is hy as direkteur van die Noorse meteorologiese instituut aangestel. Hy het hierdie posisie tot 1978 beklee. In 1967 is hy met die Koninklike Noorse Orde van Sint-Olaf vereer.

Bronnelys
---------

* Charney, Jule, Ragnar Fjørtoft, John von Neumann. "Numerical Integration of the Barotropic Vorticity Equation." *Tellus* 2, no. 4 (1950).
* Grammeltvedt, Arne. "Ragnar Fjørtoft" (doodsberig). *Aftenposten*, 8 Junie 1998, p. 11.
* Harper, Kristine. *Weather by the Numbers: The Genesis of Modern Meteorology*. Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 2008. ISBN 978-0-87590-423-8.
* Nebeker, Frederik. *Calculating the Weather: Meteorology in the 20th Century*. San Diego, California: Academic Press, 1995. ISBN 978-0-12-515175-7.
* Palm, Enok. "Ragnar Fjørtoft," in *Norsk biografisk leksikon*, geredigeer deur Knut Helle. Oslo: Kunnskapsforlaget, 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* VIAF: 239602529
* WorldCat Identities: viaf-239602529

 |
**Greta Lovisa Gustafsson** (\* 18 September 1905; † 15 April 1990), beter bekend as **Greta Garbo**, was 'n beroemde Sweedse aktrise wat gedurende die stomfilmtydperk en die Goue Era van Hollywood een van die bekendste Amerikaanse filmsterre geword het. Die Amerikaanse Filminstituut het Greta Garbo in 1999 vyfde geranglys op sy lys van die 100 grootste vroulike sterre ooit – ná Katharine Hepburn, Bette Davis, Audrey Hepburn en Ingrid Bergman.

Garbo het haar loopbaan met 'n hoofrol in die Sweedse rolprent *Gösta Berlings saga* begin. Haar optrede het die belangstelling van die Amerikaanse rolprentvervaardiger Louis B. Mayer gewek wat haar in 1925 na Hollywood genooi het om vir die ateljee *Metro-Goldwyn-Mayer (MGM)* te werk. Hier het sy een van die grootste stomfilmsterre geword.

Die invoering van klankfilms het geen afbreuk aan haar sukses gedoen nie – met haar eerste klankrolprent *Anna Christie* (1930) is sy selfs vir 'n *Academy Award ("Oscar")* genomineer. *MGM* se bemarkingslui het die publiek met die freklameleuse *"Garbo talks!"* ("Garbo praat!") na die filmteaters gelok. In 1932 was Garbo só gewild as aktrise dat sy die terme van haar kontrakte self kon beding en steeds meer kieskeurig oor haar filmrolle geraak het.

Vir haar rol in *Anna Karenina* is sy met die *New York Film Critics Award for Best Actress* bekroon, alhoewel sy persoonlik eerder haar optrede as hofdame Marguerite Gautier ("Die dame met die kamelia") in *Camille* (1936) as haar beste vertolking beskou het. Vir hierdie rol is sy 'n tweede keer vir 'n *Academy Award* genomineer. Ná 'n reeks dramafilms het sy in *Ninotchka* (1939) en *Two-Faced Woman* (1941) haar eerste komiese rolle vertolk. Met *Ninotchka* het sy 'n verdere *Academy Award*-nominasie ingepalm, terwyl *Two-Faced Woman* – ondanks sy kommersiële sukses – negatiewe kommentaar van filmkritici uitgelok het.

Nadat Greta Garbo rolle in 27 rolprente vertolk het, het sy in 1941 afgetree en daarna 'n teruggetrokke lewe gevoer.
Die **jakkalskos** (*Hydnora africana* Thunb.) is 'n bisarre parasitêre plant wat inheems aan Suid-Afrika is (Oos-Kaap, Noord-Kaap en KwaZulu-Natal). Dit kom ook in Namibië, Botswana en verder noord tot in Etiopië voor, orals waar dit kan parasiteer op spesies uit die genus *Euphorbia*, soos die beesmelkbos *E. mauretanica* of die naverwante *E. tirucalli*.

Jakkalskos in die Namibiese woestyn. 2000.
Die plant het nóg blare nóg chlorofiel, en bestaan gewoonlik net uit ondergrondse wortels wat aan die gasheer se wortels heg. Ná volop reën kom die blomme uit die grond te voorskyn. Dit lyk soos swamme en die Sweedse botanis Carl Peter Thunberg het dit oorspronklik in 1774 as 'n swamspesie uit die genus *Hydnus* beskryf. Later is die naam na *Hydnora* verander. Die blomme het 'n opvallende rooi of oranje kleur. Hulle versprei 'n lykreuk wat aaskewers trek.

Die plant se vrugte is ongeveer 80 mm in deursnee en bevat 20 000 klein saadjies per vrug wat deur 'n soet jellie omgewe word. Ystervarke, molle, bobbejane, jakkalse en voëls vreet daarvan en versprei die saadjies in hul uitwerpsels.
**Jeremy Cronin** (1949-) is ’n Suid-Afrikaanse skrywer, digter, politikus en aktivis. Hy is ’n lid van die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party (SAKP) en die ANC se nasionale uitvoerende komitee, asook ’n gewese adjunkminister in pres. Jacob Zuma se kabinet. In die 1970's voltooi hy sy meestersgraad in die filosofie in Frankryk. Sy werk in die SAKP se propaganda-eenheid lei in 1976 tot sy skuldigbevinding ingevolge die destydse Wet op Binnelandse Veiligheid en ’n vonnis van sewe jaar gevangenskap. In 1983 is hy met die Ingrid Jonkerprys vir sy bundel *Inside and out* bekroon.

Lewensloop
----------

Cronin is op 12 September 1949 in Kaapstad gebore en het in 'n Rooms-Katolieke gesin in Rondebosch grootgeword. Gedurende sy tienerjare wou hy 'n priester word. Hy doen sy militêre diens in die Suid-Afrikaanse Vloot en ontvang in 1968 'n beurs om aan die Universiteit van Kaapstad te studeer. Hier word hy 'n lid van die Radikale Studentevereniging en is hy as 'n lid van die destyds verbande SAKP gewerf.

In die vroeë 1970's het Cronin sy meestersgraad in filosofie in Frankryk verwerf en na Suid-Afrika teruggekeer, waar hy aan die Universiteit van Kaapstad se Departement Filosofie gedoseer het.

Cronin se werk in die SAKP se propaganda-eenheid het hom onder die aandag van die Suid-Afrikaanse Buro vir Staatsveiligheid gebring. Hy is op aanklagte ingevolge die Wet op Terrorisme en Interne Veiligheid in hegtenis geneem en in September 1976 in die Kaapse Hooggeregshof verhoor. Die aanklagte sluit in sameswering met lede van die SAKP en die ANC (beide verbode organisasies), asook die voorbereiding en verspreiding van pamflette namens hierdie organisasies. Cronin is op al die klagtes skuldig bevind en tot sewe jaar gevangenisstraf gevonnis (1976–1983), wat hy in Pretoria uitgedien het. Sy vrou, Anne Marie, is tydens sy tronkstraf aan 'n breingewas oorlede.

Ná Cronin se vrylating het hy in 1983 met die United Democratic Front (UDF) begin saamwerk. Hy was die redakteur van hulle teoretiese tydskrif, *Isizwe* (Die Nasie). Hy was ook by onderwys betrokke, maar in die laat 1980's het toenemende teistering van die veiligheidsmagte hom en sy vrou genoop om Suid-Afrika te verlaat en eers na Londen te gaan, en daarna na Lusaka in Zambië, waar hy nou met Joe Slovo en die ANC/SAKP-alliansie saamgewerk het. Hy het die Chris Hani-gedenklesing getiteld *Hoekom Suid-Afrika nooit soos Zimbabwe sal wees nie* op 4 Mei 2008 in Durban gelewer. Op 10 Mei 2009 het president Jacob Zuma hom as adjunkminister van vervoer aangestel.

Werke
-----

Digbundels:

* *More than a Casual Contact* (2006)
* *Inside and Out* (1999)
* *Even the Dead: Poems, Parables and a Jeremiad*  (1997)
* *Inside* (1984)

Sien ook
--------

* Lys van Suid-Afrikaanse skrywers
* Lys van Suid-Afrikaanse digters
* Kabinet van Jacob Zuma, Mei 2014
Adam, Eva en ’n vroulike slang by die ingang van die Notre Dame-katedraal in Parys.
Die **sondeval** is ’n term wat in die Christendom gebruik word om die oorgang van die eerste man en vrou te beskryf van ’n toestand van onskuldige gehoorsaamheid aan God tot ’n toestand van skuldige ongehoorsaamheid. Hoewel dit nie in die Bybel genoem word nie, kom die leerstelling van die sondeval van ’n Bybelse vertolking van Genesis 3. Adam en Eva het oorspronklik saam met God in die tuin van Eden gewoon, maar die slang het hulle oorreed om vrugte van die boom van alle kennis te eet, hoewel God hulle verbied het om dit te doen. Daarna het hulle skaam geword oor hulle naaktheid en het God hulle uit die tuin gedryf om te voorkom dat hulle ook van die boom van die lewe eet en onsterflik word.

Vir baie Christelike denominasies is die leerstelling van die sondeval naby verwant aan dié van erfsonde. Hulle glo die sondeval het sonde in die wêreld gebring en die hele natuurlike wêreld bederf, insluitende die menslike natuur. Die gevolg is dat alle mense met erfsonde gebore word: ’n toestand waarin hulle nie die ewige lewe kan beërwe sonder die genade van God nie.

Die Oosters-Ortodokse Kerk aanvaar die begrip van die sondeval, maar verwerp die idee van erfsonde wat van geslag tot geslag oorgedra word; dit is gedeeltelik gegrond op Esegiël 18:20, wat lui: "’n Seun sal nie die straf op sy pa se sonde dra nie." Calvinistiese Protestante glo Jesus het gesterf sodat uitverkorenes van hul sonde gered kan word. Judaïsme het nie ’n konsep soos die sondeval of erfsonde nie en het verskeie ander vertolkings van die Eden-verhaal.

Skeppingsverhaal in Genesis
---------------------------

Die leerstelling van die sondeval is ’n Christelike vertolking van Genesis 3. Volgens dié verhaal skep God vir Adam en Eva, die eerste man en vrou. God plaas hulle in die tuin van Eden en verbied hulle om van die boom van alle kennis se vrugte te eet. Die slang verlei Eva om die boom se vrugte te eet, en sy oorreed Adam om ook daarvan te eet. Hulle word daarna skaam oor hulle naaktheid. God dryf Adam en Eva uit die tuin, en verdoem Adam en Eva om onderskeidelik met swaarkry ’n bestaan uit die aarde te maak en met pyn kinders in die wêreld te bring. Hy plaas serubs by die tuin om te keer dat Adam en Eva van die boom van die lewe se vrugte ook eet.

Die Boek van Jubileë gee spesifieke tydraamwerke vir die gebeure wat tot die sondeval gelei het: Die slang het Eva oorreed om van die verbode vrugte te eet op die 17de dag van die 2de maand in die 8ste jaar ná Adam se skepping (3:17). Adam en Eva is op die nuwemaan van die 4de maand van dié jaar uit die tuin gedryf (3:33).

Skakels
-------

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Sondeval.

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb11961495z (data)
* GND: 4183979-1
* LCCN: sh85046970

 |
Die **Klein Karoo Nasionale Kunstefees** (**KKNK**) is 'n Afrikaanse kunstefees wat jaarliks op Oudtshoorn in die Wes-Kaap aangebied word. Die fees sluit beide beeldende en uitvoerende kunste in en word amptelik deur die Suid-Afrikaanse regering as 'n nasionale kunstefees erken. Dit is 'n projek wat deur Kunste Onbeperk gedryf word. Volgens die aantal besoekers is dit die grootste kunstefees in Suid-Afrika.

Die eerste fees het in 1995 plaasgevind en was die idee van Nic Barrow, 'n sakeman van Oudtshoorn, en Andrew Marais, 'n vorige openbare verhoudingsbestuurder van Naspers.

Die KKNK trek jaarliks meer as 1 000 kunstenaars wat optree of uitstal in meer as 200 produksies en uitstallings oor agt dae; die 25ste KKNK het van 21 tot 27 Maart 2019 plaasgevind. Die fees het 'n sentrale rol in Afrikaanse verhoogproduksies begin speel – nuwe produksies word gewoonlik eers by die KKNK opgevoer voordat dit vir die res van die jaar deur Suid-Afrika geneem word.

Ekonomies is die KKNK 'n bron van inkomste vir Oudtshoorn en die omliggende gebiede, met baie privaat individue en instansies wat gedurende die fees baat vind by die verhuur van verblyf, sale en grond.
**Tydsones van Afrika**:  

|  |  |
| --- | --- |
| swart | **UTC-1**: Kaapverdiese Tyd. |
| groen | **UTC+0**: Wes-Europese Tyd · Greenwichtyd. |
| blou | **UTC+1**: Middel-Europese Tyd · Wes-Afrika Tyd. |
| rooi | **UTC+2**: Middel-Europese Somertyd · Oos-Europese Tyd · Sentraal-Afrika Tyd · Wes-Afrika Somertyd · Suid-Afrikaanse Standaardtyd. |
| geel | **UTC+3**: Oos-Europese Somertyd · Oos-Afrika Tyd. |
| grys | **UTC+4**: Mauritiustyd · Seychelletyd. |

Lande met strepe het 'n somertyd

**Suid-Afrikaanse Standaardtyd**, of **SAST**, is 'n tydsone wat regdeur Suid-Afrika, sowel as eSwatini en Lesotho gebruik word. Die tydsone is twee ure voor UTC (UTC+2) en is dieselfde as Sentraal-Afrikatyd, wat deur lande noord en oos van Suid-Afrika gebruik word.

Solêre middag in die tydsone gebeur teen 30° O in SAST, wat Durban en Pietermaritzburg effektief by die regte solêre middagpunt plaas. Plekke wes van 22.5° O ondervind effektiewelik altyd somertyd as gevolg van die plekke se ligging (in ware, UTC+1) maar steeds in SAST, dus is sonsopkoms en sonsondergang relatief laat in Kaapstad in vergelyking met die res van Suid-Afrika.

Ter illustrasie van die verskil in daglig-ure in die weste en ooste van die land:

* Kaapstad: 1 Januarie: 05:38–20:01, 1 Julie: 07:52–17:48
* Durban: 1 Januarie: 04:58–19:00, 1 Julie: 06:52–17:07

Somertyd word nie in die tydsone gebruik nie.
Die **klein gekolde kat**, ook bekend as **swartpootwildekat** of **miershooptier** *(Felis nigripes)* is 'n klein wildekat wat voorkom in Suid-Afrika, Namibië, Botswana en gedeeltelik in Zimbabwe.

Bou en kleur
------------

Foto van 'n klein gekolde kat in Wuppertal se dieretuin.
Die soogdier is die kleinste van al die katsoorte in die streek. Die kleur wissel van 'n gelerige kaneelbruin in die suide tot ligte geelbruin in die noorde van die gebied waarin hulle voorkom, met verspreide strepe en kolle. Agter op die nek en rug is vier swart strepe waarvan die buitenste twee afdraai oor die skouers. Dié strepies is dikwels verdeel in korter strepies of kolle. Die stert is kort en om die keel is drie ringe. Dié kat is kleiner as die vaalboskat en die strepe en kolle is duideliker. Die mannetjies (1,5-1,7 kg) is effens swaarder as die wyfies (1-1,4 kg).

Habitat
-------

Die katte verkies droë gebiede met ooptes en 'n bietjie lang gras of struike. Hulle eet hoofsaaklik muise en spinnekoppe asook reptiele, insekte en voëls. Hulle voed op 40 verskillende soorte gewerweldes en vang tot 14 klein diere per nag. Hulle kan voëls vang tydens vlug, deur tot 1.4m hoog te kan spring.

Gewoontes
---------

Die katte is nagdiere wat eers ná donker uitkom. Hul lewensduur is onbekend. Hulle is meestal alleenlopers en beweeg veral op die grond, maar kan goed boomklim. Hulle vlug in die bome in as hulle gejaag word. Bedags slaap hulle in erdvark- of springhaasgate, miershope of onder struike. Die katte is aggressief vir hul grootte en kom nog buite bewaringsgebiede voor. Een tot drie kleintjies word tussen November en Desember gebore ná 'n dratyd van ±2 maande. Hul natuurlike vyande is die leeu en luiperd.

Taksonomie en filogenie
-----------------------

Die binomiale naam *Felis nigripes* is in 1824 deur die Britse ontdekkingsreisiger William John Burchell gebruik toe hy die spesies beskryf het, gebaseer op velle van klein, gevlekte katte wat hy in Litákun (nou bekend as Dithakong) in Suid-Afrika teëgekom het.

Sien ook
--------

* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere
* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name
* Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes
**Jeremias** (afgelei van Hebreeus **יִרְמְיָהוּ** **Yirməyāhū**, Jirmejahu) is 'n manlike voornaam wat ook as familienaam voorkom.

Herkoms, betekenis en gewildheid
--------------------------------

Jeremias is die Grieks-Latynse skryfwyse van die Hebreeuse *Jeremia* - dit is onder meer die naam van een van die vier groot Joodse profete van die Ou Testament in die tyd van koning Jona. Sy redevoerings en profesieë is in die boek *Jeremia* versamel.

Die naam beteken oorspronklik "die een wat deur God (Hebreeus: *-jah*) verhef is". Tans kom hierdie naam in baie lande met 'n Joods-Christelike tradisie sowel as voornaam asook as familienaam voor. In Afrikaans is Jeremias en Jeremia as voorname gebruiklik.

Die Engelse volkstaal-variant van die naam, *Jeremy*, kom sedert die 13de eeu voor, maar eers met die Protestantse Reformasie in die 17de eeu het *Jeremiah* - saam met ander Bybelse name - veral danksy die invloed van Engelse Puriteine as voornaam gewild geraak en sedert die 20ste eeu weer herleef. Die naam kom daarnaas ook dikwels in Ierland voor - volgens plaaslike legendes het die profeet Jeremia 'n besoek aan die eiland afgelê.

In Nederland het Jeremia in die laat 16de eeu in gebruik gekom. Tans kom dit veral in die provinsie Zeeland voor, maar het - onder invloed van onder meer die Puriteine - ook 'n gewilde voornaam by Nederlandse immigrante in die Verenigde State geword.

In die VSA word *Jeremy* en *Jeremiah* steeds onder die 200 gewildste name vir seuns gereken. Die eersgenoemde variant het in 1977 'n hoogtepunt in gewildheid bereik toe 1,265% van alle babaseuns die naam *Jeremy* gekry het. In 2009 was dit nog 139ste op die ranglys van gewildste name (0,139%), terwyl *Jeremiah* twee keer so gewild was.
Die gewildheid van *Jeremy* as seunsnaam is in die VSA moontlik deur die karakter *Jeremy Bolt* in die western-televisiereeks *Here Come the Brides* aangewakker wat tussen 25 September 1968 en 3 April 1970 deur die netwerk ABC uitgesaai is.

Variante
--------

| **AFRIKAANS** | **ENGELS** | **DUITS** | **SWEEDSNOORSDEENS** | **FRANS** | **IERS** | **ITALIAANS** | **RUSSIES** | **POOLS** | **FINS** | **HONGAARS** |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Jeremias** **Jeremia** | **Jeremy** **Jerry**  **Jeremiah**  **Jeramie**  **Jeremie** | **Jeremias** | **Jeremias** | **Jérémie**  **Jérémy** | **Dermot**  **Diarmaid** | **Geremia** | **Еремей** | **Jeremi**  **Jeremiasz** | **Jere**  **Jorma**  **Jarno**  **Jarkko** | **Ember** |

Naamdag
-------

1 Mei, 16 Februarie, 7 Junie
’n **Klein Sonnestelselliggaam** (**KSSL**) is ’n voorwerp in die Sonnestelsel wat nie ’n planeet, dwergplaneet of natuurlike satelliet is nie. Die Internasionale Astronomiese Unie (IAU) het die term in 2006 gedefinieer:

> Na alle ander voorwerpe, behalwe satelliete, wat om die Son wentel, sal gesamentlik verwys word as "klein Sonnestelselliggame" ... Dit sluit tans in die meeste van die Sonnestelsel se asteroïdes, die meeste trans-Neptunus-voorwerpe (TNV's), komete en ander klein liggame.
> 

Die Eulerdiagram met die soorte liggame in die Sonnetselsel.
Dit sluit dus in alle komete en alle kleinplanete buiten dié wat dwergplanete is. Die KSSL's is dus die klassieke asteroïdes, met die uitsondering van die dwergplaneet Ceres; die trojane; die sentoure; en die trans-Neptunus-voorwerpe, buiten Pluto, Haumea, Makemake, Eris en ander wat later as dwergplanete erken kan word.

Definisie
---------

Dit is nie tans duidelik of ’n minimum grootte in die toekoms vasgestel sal word as deel van die definisie nie, en of dit alle materiaal sal insluit tot so klein as meteoroïdes en klein makroskopiese liggaame nie. 

Buiten die grootste natuurlike satelliete (mane), wat in hidrostatiese ewewig is, verskil hulle van klein Sonnestelselliggame nie in grootte nie, maar in hul wentelbane. Die wentelbane van mane is nie om die Son nie, maar om ander liggame in die Sonnestelsel soos planete en dwergplanete.

Die meeste van die klein Sonnestelselliggame is in twee streke gesentreer: die asteroïde- en Kuipergordel. Dié twee gordels het die een of ander interne struktuur wat verband hou met versteurings deur die groot planete, veral onderskeidelik Jupiter and Neptunus, en het taamlik losweg vasgestelde grense. Ander dele van die Sonnestelsel het ook klein liggame in kleiner konsentrasies. Dit sluit in naby-aarde-asteroïdes, sentoure, komete en voorwerpe van die verstrooide skyf.
Zambië, 'n republiek in suidelike Midde-Afrika, het vroeër meer as duisend Joodse inwoners gehad en die gemeenskap het waarskynlik sy hoogtepunt bereik toe daar in die dekade na 1950 sowat 1 200 Jode in die destydse Noord-Rhodesië gewoon het, maar die getal het met die jare afgeneem tot 'n geraamde 35 in 2014.

Vroegste immigrante
-------------------

Die eerste Jode (meesal uit Litaue) het die land binnegekom op soek na welvaart. Die vroegste intrekkers het hulle op Livingstone en Broken Hill (tans Kabwe) kom vestig. Die eerste Joodse gemeente is in 1905 op Livingstone gestig, dieselfde jaar wat die dorp sy beslag gekry het. Die gemeente met sy 38 lidmate het sy eerste huwelik in 1910 bevestig. Teen 1921 het daar 110 Jode in die land gewoon: 48 op Livingstone, 11 op Broken Hill en 25 in Lusaka. Heelwat Joodse vlugtelinge het ná die Holocaust in die land aangekom.

Sedert die Tweede Wêreldoorlog
------------------------------

Die bevolking het 'n hoogtepunt van sowat 1 200 omstreeks 1955 bereik. Tydens die dekade ná 1960 het 'n groot gedeelte van die Joodse bevolking geëmigreer sodat die gemeenskap in 1968 tot 600 afgeneem het. Voor die land se onafhanklikwording het Jode aktief aan plaaslike regering deelgeneem, met Jode wat as burgemeester van Livingstone, Broken Hill (Kabwe), Kitwe en Luanshya gedien het.

Bekende Joodse Zambiërs
-----------------------

Tydens die jare vyftig en sestig was sir Roy Welensky, 'n Jood, die mees vooraanstaande politieke leier in Noord-Rhodesië en die tweede en laaste eerste minister van die Sentraal-Afrikaanse Federasie. Van 1959 tot 1962 was M.G. Rabb, ook Joods, lid van die wetgewende vergadering. S.W. Magnus was parlementslid van 1962 tot 1968, toe hy regter van die hooggeregshof geword het.

Organisasie
-----------

Die Council for Zambia Jewry is in 1978 in Lusaka gestig om toesig oor die bedrywighede van die Joodse gemeenskap te hou. Die enigste oorblywende sinagoge is in Lusaka, nadat dié in Ndola enkele jare gelede weens 'n tekort aan lidmate moes sluit. Die land het nie meer 'n eie rabbi nie.
Ottar se grafheuwel in Uppland, Swede.
**Ottar** of **Ohthere** (Oudnoors: *Óttarr vendilkráka*; moderne Sweeds: *Ottar Vendelkråka*) was in die Noorse sagas 'n legendariese koning van Swede se Huis van Yngling. Hy het glo in die Germaanse Heroïese Tydperk gelewe, moontlik in die vroeë 6de eeu (fl. c. 515-530 n.C.).

Sy naam kan in Proto-Noors omgeskakel word as \**Ōhta-harjaz* of \**Ōhtu-harjaz*. Die element "harjaz" is algemeen in Germaanse name en beteken "vegter" of "leër", terwyl die element "oht" vertaal kan word as "gevreesd" of "vreesaanjaend".

Die Sweedse prins Ottar en sy broer, Onela, het geslaagde strooptogte uitgevoer teen die Gaute nadat koning Hrethel gesterf het. In 515 is hulle vader, Egil, in 'n geveg met die Gaute dood, en Ottar het hom as koning van Swede opgevolg. Hy het met 'n leer teen die Gaute opgeruk en amper koning Hygelac vermoor, maar eindelik is hy verslaan en het hy baie soldate verloor. Hy het daarin geslaag om na Swede terug te keer. In die 520's het Ottar 'n groot strooptog op die Deense kus uitgevoer. 'n Deense leër het hom egter ingewag en Ottar is gedood nadat Deense versterkings opgedaag het. Sy lyk is na Swede teruggeneem en in 'n grafheuwel begrawe. Hy is deur sy seun Adils opgevolg.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Voorganger**← Egil** | **Legendariese Sweedse koning** | Opvolger**Adils →** |
**Jocelyn Bell Burnell** (\*1943) is 'n Britse astrofisikus wat in 1967 as nagraadse student die eerste radiopulsars ontdek het. Sy deel die erkenning van die ontdekking met haar destydse studieleier, Anthony Hewish. Sy is tans president van die Instituut vir Wetenskappe, 'n wetenskaplike liefdadigheidsorganisasie met die doel om die uitoefening, begrip en toepassing van wetenskap te bevorder.

Die dokument wat die ontdekking van pulsars aangekondig het, het vyf outeurs gehad, met Hewish se naam eerste, gevolg deur Bell s'n. Die Nobelprys vir Fisika is in 1974 aan Dr. Hewish toegeken vir hierdie ontdekking (gedeel met die sterrekundige Martin Ryle), sonder dat Bell enige erkenning ontvang het. Hierdie toekenning het omstredenheid veroorsaak en is deur Hewish se medesterrekundige, Sir Fred Hoyle, sterk afgekeur. Die befaamde Sowjetse sterrekundige Josif Sjklofski het Bell in 1970 tydens die Internasionale Sterrekundige Unie se Algemene Vergader genader en aan gesê: "Mejuffrou Bell, jy het die grootste sterrekundige ontdekking van die twintigste eeu gemaak".