recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Half-Life*** is 'n eerste persoon skietspeletjie ontwikkel deur Valve en gepubliseer deur Sierra Studios vir Windows in 1998. Dit was Valve se debuutproduk en die eerste wedstryd in die Half-Life-reeks. Spelers aanvaar die rol van Gordon Freeman, 'n wetenskaplike wat sy weg uit die Black Mesa-navorsingsfasiliteit moet vind nadat 'n eksperiment met uitheemse materiaal verkeerd loop. Die kernspel bestaan uit die bekamping van uitheemse en menslike vyande met 'n verskeidenheid wapens en die oplos van legkaarte. Anders as in baie ander wedstryde destyds, het die speler byna 'n volledige onderbreking van Freeman, en word die verhaal meestal vertel deur geskrewe reekse wat deur sy oë gesien word.

Gabe Newell, medestigter van die Valve, het gesê die span het ten doel gehad om 'n meesleurende wêreld te skep, eerder as 'n 'skietgalery'. *Half-Life* het kritieke lof gekry vir sy grafiese, realistiese spel en naatlose vertelling. Dit het meer as vyftig PC "Game of the Year" -toekennings gewen en word beskou as een van die mees invloedryke speletjies van die eerstepersoon-shooter-genre, sowel as een van die beste videospeletjies wat nog ooit gemaak is. Teen 2008 het die spel meer as 9 miljoen eksemplare verkoop.

Half-Life het die uitbreidingspakkies *Half-Life: Opposing Force* (1999) en *Half-Life: Blue Shift* (2001) ontvang. Die speletjie is in 2001 na die PlayStation 2 oorgedra, saam met nog 'n uitbreiding *Half-Life: Decay*, asook na macOS en Linux in 2013. Die spel se enjin, GoldSrc, is 'n sterk aangepaste weergawe van die Quake-enjin, gelisensieer van ID sagteware. In 2004 het Valve Half-Life na sy bron-enjin oorgedra, terwyl 'n kommersiële aanhanger van die Valve, *Black Mesa*, in 2020 vrygestel is.

Half-Life het talle fan-mods gemaak, waarvan verskeie selfstandige speletjies geword het, veral *Counter-Strike*, *Day of Defeat* en *Sven Co-op*. 'n Vervolgverhaal, *Half-Life 2*, is in 2004 vrygestel, gevolg deur episodiese uitbreidings, en *Half-Life: Alyx* in 2020.
Lombardiese opskrif by 'n restaurant in Poschiavo, Switserland
Die term **Lombardies** (Lombardies: *lumbard* of *lumbaart*) verwys na 'n groep verwante dialekte wat hoofsaaklik in die suide van Switserland (in die kantons Ticino en Graubünden/Grisons) en in Lombardye (Noord-Italië) gepraat word.

Alhoewel Lombardies in taalkundige opsig as 'n dialek van Italiaans beskou kan word en sodoende geen standaardskryftaal in die Lombardiese dialek- of taalgebied ontwikkel is (Standaarditaliaans vervul hierdie funksie), word dit deur *Ethnologue* en UNESCO se "Rooi boek van bedreigde tale" as 'n selfstandige taal geklassifiseer. 

Lombardies maak deel uit van dialek-kontinuüm wat aangrensende Italiaanse dialekte soos Piëmontees, Liguries, Venesiaans, Retoromaans en Frankoprovensaals insluit. Die Noord-Italiaanse variant van Lombardies is onder meer deur Hoogduits (Opperduits) as substraattaal beïnvloed. Die variante van Lombardies kan in twee hoofgroepe verdeel word: Wes-Lombardies in Milaan, Varese, Como en Lecco asook in die Switserse kanton Ticino, Oos-Lombardies in Bergamo, Brescia en Crema. Die Oos-Lombardiese dialekte in die Veltlin-streek en die kanton Graubünden toon baie ooreenkomste met aangrensende variante van Retoromaans.

Die variante van Lombardies en Italiaans is nie altyd onderling verstaanbaar nie. Binne die *Italoromania* of Romaanse taalgroep in Italië word Lombardies saam met Piëmontees en Liguries tot die meer ingewikkelde dialekte gereken. Sedert die 1970's is daar 'n neiging om Standaarditaliaans sowel as skryf- asook as omgangstaal te gebruik sodat 'n stadige agteruitgang van Lombardies in die alledaagse lewe bespeur kan word.
**Louis Charles Joseph Blériot** (1 Julie 1872 – 2 Augustus 1936) was 'n Franse ontdekker en ingenieur wat die eerste vlug onderneem het oor 'n groot liggaam water met 'n tuig swaarder as lug.

Louis Blériot is in Cambrai gebore en het ingenieurswese aan die École Centrale Paris studeer. Hy ontwikkel vroeg 'n belangstelling in lugvaart en in 1900 bou hy 'n motoraangedrewe masjien wat 'n klapvliegtuig (*ornithopter*) genoem word. So 'n tuig was veronderstel om te vlieg deur sy vlerke te klap. Soos ander klapvliegtuie voor dié een het die eksperiment nie geslaag nie, maar Blériot het voortgegaan om te werk aan 'n praktiese vliegtuig.

In 1903 het Blériot saam met Gabriel Voisin, 'n vliegtuigontwerper, die maatskappy Blériot-Voisin gestig. Die maatskappy bou 'n watersweeftuig in 1905 wat wel gesweef het. Hulle ontwikkel ook 'n dubbeldekkervliegtuig wat aangedryf word deur 'n Antoinette-motor. Die maatskappy kom in 1906 tot 'n einde en Blériot begin om vliegtuie volgens sy eie ontwerp te bou en te vlieg.

Namate ligter enjins beskikbaar geword het, het hy vliegtuie ontwerp met verskillende konfigurasies wat strek van die boksvlieër tot die eendvliegtuig. Die Blériot V was die wêreld se eerste suksesvolle enkelvlerkvliegtuig. Dit het die eerste keer in 1907 gevlieg, maar is geskrap nadat dit geval het.

'n Prys van duisend pond is uitgeloof deur die Londense *Daily Mail* vir die eerste suksesvolle vlug oor die Engelse Kanaal. Dit het Blériot geïnteresseer en hom aangemoedig om sy vierde enkelvlerkvliegtuig en sy eerste werklike suksesvolle vliegtuig, die Blériot XI, te ontwikkel. Nadat hy die Europese uithourekord verbeter het met 'n tyd van 36 minutes 55 sekondes en 'n oorlandprys gewen het, het Blériot seker genoeg gevoel om die Engelse Kanaal aan te durf. Op 25 Julie 1909 het hy die vlug van Calais na Dover onderneem in 'n tyd van 37 minute, tot vreugde van die Franse en ontsteltenis van die Britte wat skielik bewus gemaak is dat hulle moontlik aan lugaanvalle blootgestel kan wees.

Kort hierna het Blériot sy aandag gevestig op lugvaartontwerp en vliegtuigboukunde. Hy het in 1914 president geword van die sukkelende vliegtuigmaatskappy Société pour les Appareils Deperdussin. Hy hernoem die maatskappy Société Pour l'Aviation et ses Dérivés (SPAD) en omskep dit in een van Frankryk se voorste vervaardiger van vegvliegtuie. Gedurende die Eerste Wêreldoorlog het SPAD meer as 5 600 vliegtuie vir Frankryk gebou wat ook uit na Brittanje en ander lande uitgevoer is. Hy open ook vliegskole voor die Eerste Wêreldoorlog in Engeland by die Brooklands- en Hendon-vliegveld, sowel as'n fabriek in 1917 by Addlestone, naby Brooklands, Surrey.

Ná die oorlog stig Blériot sy eie maatskappy, Blériot-Aéronautique, vir die ontwikkeling van kommersiële vliegtuie. Hy sterf in 1936 in Parys en word in die Cimetière des Gonards in Versailles ter ruste gelê.
Die **Joelfees** is 'n Noord-Europese sonnewendingsfees wat oorspronklik tussen 23 Desember en 6 Januarie gevier is. Die dae voor en na 21 Desember is die wintersonstilstand in die Noordelike Halfrond waartydens die dag- en naglengte nouliks verskil. Eers vanaf 25 Desember begin die daglengtes weer rek.

Die ou Voor-Christelike fees het sy naam in die Skandinawiese tale ook aan die huidige Kersfees verleen wat hier *Jul* genoem word. Ook Engels (*Yule*, *Yuletide*) en Noordfries (*Jül*) het hierdie Germaanse naam bewaar.

Etimologie en gebruik
---------------------

1832
Die Gotiese kalenderfragment *Codex Ambrosianus A* uit die 6de of 7de eeu n.C. bevat die oudste verwysing na die term Joel. Die fragment beskryf die einde van Oktober en die maand November, waarby die Novembermaand die opskrif *Naubaimbair: fruma Jiuleis* dra. Hierdie titel kan óf as "November: Die eerste Joelmaand" óf as "November: Die maand voor Joelfeestyd" vertaal word. Die term *Prosabbaton* in die Evangelie volgens Markus is in hierdie fragment as *fruma sabbato* vertaal. Daarnaas dui ook die Oudengelse benaming vir Januarie, *æftera Geola*, in hierdie rigting. 

In Oudnordies het die terme *Júl* en *Jól* bestaan, wat in Fins as leenwoorde (*juhla* en *joulu*) oorgeneem is. *Juhla* het 'n meer algemene betekenis en kan na enige fees verwys, terwyl *Joulu*, wat eers later uit Noord-Germaans ontleen is, steeds die spesifieke betekenis "Kersfees" gehad het. In sy wyer betekenis was die begrip *jól* 'n algemene sinoniem vir "feesmaal" soos in *Hugins jól* ("die drinkfees van die raaf").

In die Voor-Christelike tydperk is die Joelfees in die Midwinternag met die bring van offers gevier. Verwante terme is *jóln* (onsydige meervoudsvorm, "Gode") en *Jólnir* (letterlik "Heer van die Gode", moontlik ook "Heer van die Jólfees"), een van die benamings waaronder Odin (Oðinn) bekend gestaan het. Volgens die *Flateyarbók* het die Heidense Germane die Joelfees ter ere van Oðinn gevier, maar ons het tans min kennis oor die presiese rol wat hierdie Godheid by die Joelfees gespeel het. Die etimologiese afleiding is betwisbaar. 'n Ander afleiding beskou Joel as 'n term wat nou verwant is met *él* ("sneeujag").
| **Saas-Fee**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Switserland |
|  **Kanton** |  Wallis (Valais) |
|  **Distrik** | Visp |
|  **Koördinate** | 46° 6' N, 7° 55' O |
|  **Stigting** | - |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 40,57 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 1 798 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (31 Desember 2012) | 1 710 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 42,1/vk km |
|  **Tydsone** | UTC +1 (MET) |
|
|  **Amptelike Webwerf** | *www.3906.ch* |
|

**Saas-Fee** is 'n berg- en gletserdorp in die administratiewe distrik Visp van die Switserse kanton Wallis (Valais). Die dorp is aan die voet van die Dom geleë, die hoogste bergpiek (4 545 meter bo seevlak) waarvan die hele basis in Switserland geleë is, en word deur 'n verdere twaalf bergpieke met hoogtes van meer as 4 000 meter omring. 

Stuifmeel- en houtkoolvondse in plaaslike moerasse bevestig dat die huidige dorpsgebied reeds in die 4de millennium v.C. deur mense bewoon of besoek is. Die bevolking het van oudsher hoofsaaklik uit boere bestaan wat 'n ekonomies outarke leefstyl as Alpynse veetelers en akkerboere gevoer het. In die vroeë 19de eeu het eerste natuurkundiges 'n besoek aan die dorp gebring wat gaandeweg danksy die groeiende belangstelling in alpinisme tot 'n toeristelokpunt ontwikkel het. Die nabygeleë bergpiek Strahlhorn is in 1854 vir die eerste keer bestyg. 

Die eerste hotel het in 1880 ontstaan, en in die volgende dekades het verdere hotelle hul deure geopen, alhoewel toerisme nog tot in die middel van die 20ste eeu 'n newebedryf in die somermaande gebly het. Die eerste skihyser is in 1948 in bedryf gestel. Maar eers met die opening van 'n pad tussen Saas-Fee en Saas-Grund, die grootste nedersetting in die Saasvallei, in 1951 het die toerismebedryf vinnig gegroei en van die wintermaande die belangrikste seisoen gemaak. In die 1950's en 1960's is alle skigebiede rondom Saas-Fee van skihysers voorsien. Die getal oornagtings het van 66 000 in 1950 tot 1,4 miljoen in 2008 gestyg. Saas-Fee se dorpstrate is in 1980 vir padverkeer gesluit en tot voetgangerlane omgeskep.
**Basjar Hafez al-Assad** (Arabies: بشار حافظ الأسد‎ '**Baššār Ḥāfiẓ al-ʾAsad'**, Levantynse uitspraak: [baʃˈʃaːr ˈħaːfezˤ elˈʔasad]; gebore op 11 September 1965) is 'n Siriese politikus wat sedert 17 Julie 2000 die president van Sirië is. Boonop is hy 'n opperbevelvoerder van die Siriese weermag en streeksekretaris van die tak van die Arabiese Sosialistiese Ba'ath-party in Sirië. Sy pa, Hafez al-Assad, was ook van 1971 tot 2000 president van Sirië.

Assad is gebore en getoë in Damaskus en studeer in 1988 aan die mediese skool van die Universiteit van Damaskus en begin werk as dokter in die Siriese leër. Vier jaar later woon hy nagraadse studies by die Western Eye-hospitaal in Londen, en spesialiseer in oogheelkunde. In 1994, nadat sy ouer broer Bassel in 'n motorongeluk dood is, is Basjar na Sirië teruggeroep om Bassel se rol as erfgenaam oor te neem. Hy het in 1998 die militêre akademie binnegegaan met die leiding van die Siriese militêre teenwoordigheid in Libanon.

Politieke wetenskaplikes het die Assad-familie se heerskappy oor Sirië as 'n personalistiese diktatorskap gekenmerk. Op 10 Julie 2000 is Assad tot president verkies en word sy vader opgevolg, wat 'n maand tevore in die amp gesterf het. In die verkiesing in 2000 en die daaropvolgende 2007 het hy onderskeidelik 99,7% en 97,6% steun gekry in nie-mededingende, nie-demokratiese verkiesings. Op 16 Julie 2014 is Assad vir 'n verdere sewe-jaar termyn ingelê nadat hy 'n ander nie-mededingende, nie-demokratiese verkiesing gewen het. Die verkiesing is slegs gehou in gebiede wat deur die Siriese regering tydens die land se voortgesette burgeroorlog beheer is en is deur die VN, die Siriese opposisie en sy Westerse lande gekritiseer, terwyl Sirië se bondgenote verklaar het dat die verkiesing 'vry en regverdig' was. Die regering van Assad beskryf homself as sekulêr, terwyl sommige politieke wetenskaplikes beweer het dat die regering sektariese spanning in die land uitoefen en op die Alawitiese minderheid staatmaak om aan bewind te bly.

Die Verenigde State, die Europese Unie en die meerderheid van die Arabiese liga, wat voorheen deur baie state as 'n potensiële hervormer gesien is, het gevra dat Assad uit die presidentskap bedank sou word nadat hy bevele gegee het dat die Arabiese lente betogers op die Arabiese Lente sou neerkom, wat tot die Siriese burgeroorlog gelei het.. Tydens die Siriese burgeroorlog het 'n ondersoek deur die Verenigde Nasies getuienis gevind wat Assad by oorlogsmisdade impliseer. Die VN en internasionale inspekteurs vir chemiese wapens het ook tot die gevolgtrekking gekom dat die Assad-regime agter chemiese wapenaanvalle op burgerlikes gestaan het. In Junie 2014 is Assad opgeneem in 'n lys van aanklagte van oorlogsmisdade van regeringsamptenare en rebelle wat aan die Internasionale Strafhof oorhandig is. Assad het die aantygings van oorlogsmisdade verwerp en die Amerikaanse geleide ingryping in Sirië gekritiseer vir poging tot regime-verandering
**Ivor Norman Richard Davies** CMG, FBA, FRHistS (\* 8 Junie 1939) is 'n Brits-Poolse geskiedkundige van Walliese afkoms wat met sy werke oor die geskiedenis van Europa, Pole en die Verenigde Koninkryk internasionale bekendheid verwerf het.

Akademiese loopbaan
-------------------

Davies is as seun van Richard en Elizabeth Davies in Bolton, Lancashire gebore. Hy het sy akademiese opleiding tussen 1957 en 1958 in Grenoble, Frankryk en daarna onder A. J. P. Taylor aan die Magdalen-kollege te Oxford ontvang waar hy in 1962 die graad B.A. in Geskiedenis verwerf het. Vier jaar later het Davies die graad M.A. aan die Universiteit van Sussex ontvang en daarnaas ook in Perugia, Italië gestudeer. Hy was daarna van voorneme om akademiese opleiding vir die graad Ph.D. in die Sowjetunie te volg, maar nadat sy aansoek om 'n visum nie goedgekeur is nie, het hy sy studies aan die Jagielloniese Universiteit te Kraków, Pole voortgesit waar hy navorsing oor die Pools-Sowjet-Russiese Oorlog gedoen het. Aangesien hierdie oorlog in die destydse amptelike Poolse historiografie geïgnoreer is, was Davies genoodsaak om die titel van sy afhandeling na *Die Britse buitelandse beleid teenoor Pole, 1919-20* te wysig. Nadat die graad Ph.D. in Kraków in 1968 aan Davies toegeken is, het die Engelse weergawe van die teks in 1972 onder die titel *White Eagle, Red Star. The Polish-Soviet War 1919-20* verskyn. 

Vanaf 1971 het Davies Poolse geskiedenis by die Skool vir Slawiese en Oos-Europese Studies aan die Universiteit van Londen gedoseer waar hy in 1985 as professor aangewys is. Hy het hierdie pos tot en met sy aftreding in 1996 beklee. Hy was vervolgens tussen 1997 en 2006 'n *Supernumerary Fellow* by die Wolfson-kollege in Oxford. Tydens sy loopbaan het Davies in 'n verskeidenheid lande gedoseer, waaronder die Verenigde State, Kanada, Australië, Japan, die Volksrepubliek China, Pole en die meeste ander Europese lande.

Privaat lewe
------------

Norman Davies is getroud met Maria Korzeniewicz, 'n Poolse dosent en boorling van Dąbrowa Tarnowska. Uit die huwelik is twee seuns gebore. Norman Davies woon tans in Oxford en Kraków. In Julie 2014 het Davies Poolse burgerskap aanvaar.
Seelewe-uitwissing tydens die Fanerosoïkum
%
Miljoene jare gelede
K–Pg
Tr–J
P–Tr
Laat-D
O–S

Die blou grafiek toon die persentasie (nie die werklike getalle nie) van see-genera wat uitgewis is tydens enige tydperk. Dit verteenwoordig nie alle seespesies nie, net dié waarvan fossiele bestaan. Die name van die "Groot Vyf" uitwissings is klikbare hiperskakels. *(bron)*

Die **Trias-Jura-uitwissing** dui die grens aan tussen die geologiese periodes Trias en Jura 201,3 miljoen jaar gelede en is een van die "Groot Vyf" uitwissingsvoorvalle in die Aarde se geskiedenis. Dit het ’n enorme impak in die see en op land gehad. In die see het ’n hele biologiese klas (Conodonta) en 20% van alle families verdwyn. Op land het feitlik alle groot lede van die Crurotarsi (nie-dinosourus-agtige archosourusse) uitgesterf.

Minstens die helfte van alle spesies wat in dié tyd geleef het, is uitgewis. Dit het ekologiese nisse op land vry gelaat van lewe en die dinosouruse in staat gestel om die Aarde tydens die Jurassiese Periode te oorheers. Die uitwissing het minder as 10 000 jaar geduur en het plaasgevind net voordat die superkontinent Pangea begin verbrokkel het.

Verskeie teorieë bestaan oor hoekom die uitwissing plassgevind het, maar almal lei tot onbeantwoorde vrae. Statistiese ontledings van die verlies in die seelewe dui daarop dat dit eerder deur ’n afname in spesievorming veroorsaak is as deur ’n toename in uitwissings.
**Kikoejoegras** (*Pennisetum clandestinum*) is 'n robuuste, kruipende, meerjarige gras met dik, kort, gelitte wortelstokke (risome) en bogrondse ranke. Dit het heldergroen blare wat 'n digte grasmat vorm. Naas grasperke word dit ook vir landboudoeleindes gebruik, omdat dit 'n hoë voedingswaarde het. Kikoejoegras kom oorspronklik uit die tropiese, oostelike deel van Afrika en is na die Kikoejoe-bevolking van Kenia vernoem.

Kikoejoe is 'n aggressiewe indringer in weivelde, oeslande en natuurgebiede, veral nat kusgebiede, strome en vleilande. Dit versprei vinnig deur lang wortelstamme wat uitlopers produseer. Die gras skei chemikalieë af wat ander plante in die nabyheid vernietig. Dit bedreig ook die natuurlike plantegroei deur versmoring.

Dit is moeilik om kikoejoe uit te roei, omdat die uitlopers wat agterbly weer begin groei. Vir die rede moet dit verkieslik met 'n onkruiddoder vergiftig word alvorens dit uitgegrawe word. Om die verspreiding daarvan te bekamp, moet tuinvullis met grasuitlopers nie in oop spasies (soos leë erwe, sypaadjies, afvoerpype en natuurgebiede) gegooi word nie.

Suid-Afrika
-----------

'n Kikoejoe-grasperk
Kikoejoegras is vir grasperke en weiding na Suid-Afrika gebring. Dit is volgens legende deur genl. Jan Smuts laat invoer nadat hy diens in Oos-Afrika gedoen het. Die vroegste artikel oor dié gras verskyn in die *Farmers Weekly* van 23 Mei 1917. Volgens 'n brief van prof. J.D. Scott (landboudepartement van die Universiteit van Natal), wat op 5 Desember 1979 in die *Farmers Weekly* verskyn het, het 'n ene mnr. David Forbes die gras in 1908 in die land ingebring. Teen 1917 is 2000 sakke gras oor Suid-Afrika versprei. Dit is vandag een van die gewildste grassoorte in die land.

Kikoejoe kan met uitlopers en saad versprei
Daar is hoofsaaklik twee kultivars in Suid-Afrika. Die algemene een is 'n nie-saaddraende gras en staan as die plaaslike of gewone kultivar bekend. Die Whittet-kultivar produseer wel saad wat vryelik in die saadhandel beskikbaar is.

Kikoejoe groei op sy beste in die somer. In die Wes-Kaap is dit egter nie 'n goeie keuse vir grasperke nie, omdat dit gereeld tydens die somermaande natgelei moet word wanneer daar dikwels waterbeperkings is.
’n Berede Mameluk-soldaat, geteken in 1810.
’n **Mameluk** (Arabies: مملوك, "word besit") was ’n soldaat of slaaf wat hom tot Islam bekeer het. Die verskynsel was van groot politieke belang en het lank bestaan, van die 9de tot die 19de eeu. Mettertyd het Mamelukke ’n magtige militêre kaste in verskeie Moslem-gemeenskappe geword. Veral in Egipte, maar ook in die Levant, Irak en Indië het Mamelukke politieke en militêre mag gehad. In sommige gevalle het hulle selfs sultans geword. Mameluk-faksies het ook sultanate vir hulself opgeëis in Egipte en Sirië in ’n tydperk bekend as die Mameluk-sultanaat (1250–1517). Dié sultanaat het die Mongole teruggehou en teen die Kruisvaarders geveg.

Hoewel Mamelukke gekoop en verkoop is, was hulle status hoër as dié van gewone slawe, wat nie wapens kon gedra of sekere take kon verrig het nie.

Opgang
------

Die eerste slawe-soldate, wat later die Mamelukke geword het, het bestaan in die tyd van die Abbasidiese Kalifaat. Hulle het spesiale behandeling en posisies gekry en hulle die vyandskap van die plaaslike inwoners op die hals gehaal. Die soldate se mag het algaande gegroei en hulle het verskeie kere gerebelleer. Hulle het binne tien jaar vier kaliefs vermoor. In die 870's is die soldate gereorganiseer in die Mameluk-stelsel, waarvolgens jonger mans ingevoer is om opgelei te word pleks van ervare soldate.

Deur die volgende paar eeue het Egipte verskeie heersers gehad waartydens duisende Mamelukke in diens geneem is en selfs hoë posisie beklee het.

Die Bahri-dinastie
------------------

Uitbreiding van die Mameluk-ryk in Egipte omstreeks 1279.
Die oorsprong van die Mameluk-sultanaat lê in die Ajjoebid-dinastie wat Saladin (Salah al-Din) in 1174 gestig het. Ná sy dood het sy seuns gestry oor die verdeling van die ryk en elkeen het probeer om soveel Mamelukke as moontlik aan sy kant te kry. Teen 1200 het Saladin se broer Al-Adil beheer oor die hele ryk gekry deur sy broers en neefs te laat opsluit of vermoor, en elkeen van hulle se Mameluk-eenhede in sy eie op te neem. Die proses is herhaal met Al-Adil se dood in 1218, en met sy seun se dood in 1238. Die Mamelukke het al hoe magtiger geword en gou by die ryk se politiek betrokke geraak.

In Junie 1249 het die Sewende Kruistog onder Lodewyk IX van Frankryk in Egipte geland. Toe die sultan sterf, het die mag na sy vrou, Sjajar Al-Doerr, gegaan. Met Mameluk-steun het sy Lodewyk verslaan. Politieke druk vir ’n manlike leier het egter toegeneem en Sjajar het met die Mameluk-aanvoerder, Aibak, getrou. Hy is later vermoor en in die magstryd wat ontstaan het, het die adjunk-regent, Qutuz, beheer oorgeneem. Hy het die eerste Mameluk-sultanaat gestig. Dit is die Bahri-dinastie genoem na een van die regimente, die Bahrija- of Riviereiland-regiment.

Die Mameluk-sultanaat het tot in 1517 voortbestaan, toe dit deur die Ottomaanse Ryk verower is.
**Moçâmedes** (tussen 1985 en 2016 *Namibe*) is die hoofstad van die Namibe-provinsie in Angola. Die stad het 'n bevolking van 92 609 in 2010 gehad. Namibe het 'n koel, droë klimaat en woestynplantegroei as gevolg van sy nabyheid aan die Namibwoestyn.

Geskiedenis
-----------

'n Verskeidenheid rotstekeninge en ander vondse dui op 'n prehistoriese nedersetting in Moçâmedes.

Die dorp is in 1840 gestig deur Portugese kolonialiste. Die stigter van die stad word beskou as Bernardino Freire de Figueiredo Abreu e Castro van die Portugese gebied Trás-os-Montes, wat die dorp geskep het met veral Portugese setlaars uit die Brasiliaanse Pernambuco.

Tussen 1985 en 2016 was die amptelike naam van die stad Namibe, voorheen en sedertdien het dit die Portugese pleknaam Moçâmedes (ook *Mossamedes* geskryf) gedra.

Bestuur
-------

Moçâmedes is die setel van 'n gelyknamige distrik (Municipio) in die provinsie Namibe, Moçâmedes is ook die hoofstad hiervan.
Die distrikskomitee bestaan uit drie munisipaliteite (Comunas):

* Bentiaba
* Lucira
* Namibe

Vervoer
-------

Die hawe van Moçâmedes in 2009
Moçâmedes is naas Luanda en Lobito die derde grootste hawe in die land. Moçâmedes is die beginpunt van die Namibe-hoofweg. Die vliegveld is in 1978 na die Russiese ruimtevaarder Joeri Gagarin genoem, en die lughawe is heropen nadat omvattende opknappingswerk in September 2013 voltooi is.
*Hierdie artikel handel oor 'n provinsie in Suid-Afrika. Vir die dorp in KwaZulu-Natal, sien Mpumalanga, KwaZulu-Natal.*

**Mpumalanga** is een van die nege provinsies van Suid-Afrika. Die hoofstad is Nelspruit (sedert 2009 ook bekend as Mbombela). Mpumalanga, wat "die plek waar die son opkom" beteken, was vroeër bekend as **Oos-Transvaal**. Behalwe dat dié provinsie uit 'n deel van die ou provinsie Transvaal gekerf is, is dit ook saamgestel uit dele van vier gewese Bantoestans (*tuislande*): KaNgwane, KwaNdebele, Gazankulu en Lebowa.

Belangrikste nedersettings
--------------------------

* Barberton
* Bosbokrand
* Ermelo
* Graskop
* Komatipoort
* Lydenburg, nou genoem Mashishing
* Middelburg
* Nelspruit, nou genoem Mbombela
* Piet Retief
* Sabie
* Secunda
* Skukuza
* Standerton
* Witbank, nou genoem eMalahleni

Demografie
----------

Meerderheidstale in Mpumalanga:

   Afrikaans

   Engels

   Suid-Ndebele

   Xhosa

   Zoeloe

   Noord-Sotho

   Tswana

   Swazi

   Tsonga

   Geen meerderheidstaal

* Bevolking (2011-sensus): 4 039 939.
* Tale: Swazi (27,7%), gevolg deur Zoeloe (24,1%), Tsonga (10,4%), Suid-Ndebele (10,1%), Noord-Sotho (9,3%) en Afrikaans (7,2%).

Geografie
---------

* Oppervlakte: Sowat 78 370 km².

### Ligging en topografie

Aan Mpumalanga se oostekant lê Mosambiek en eSwatini, terwyl die provinsie Gauteng aan die westekant lê. Na die suide is die provinsies Vrystaat en KwaZulu-Natal. Die westelike deel van Mpumalanga lê op die Hoëveld, 'n plato wat oor 'n groot deel van die Suid-Afrikaanse binneland strek. Die Drakensbergreeks verrys in die noordooste van die provinsie. In die ooste daal die land plotseling na die sogenaamde Laeveld met sy subtropiese plantegroei.

Ekonomie
--------

Ingangshek na Skukuza, die hoofruskamp van die Nasionale Krugerwildtuin
Hout, steenkool, vervaardiging, landbou en toerisme is alles deel van Mpumalanga se geskakeerde ekonomie. Die provinsie sorg vir sowat 85% van Suid-Afrika se steenkool, terwyl Witbank die grootste steenkoolprodusent in Afrika is. Die grootste kragsentrales word hier aangetref. Papier en vlekvrye staal word ook vervaardig. Daar is 'n groot papiermeule by Ngodwana, terwyl Middelburg staal en vanadium produseer. Onder die vernaamste landbouprodukte is mielies, suikerriet en sitrusvrugte, en skaap- en suiwelboerdery word ook beoefen. Benewens steenkool word minerale soos mangaan, goud en yster ontgin. Die provinsie is 'n baie gewilde toeristebestemming: die Krugerwildtuin en omliggende reservate lok 'n menigte besoekers, ook vanuit die buiteland.

Bronne
------

* Mpumalanga by Mieliestronk - Met toestemming gebruik
**Stephenie Meyer** ([ˈmaɪ.ər]; née **Morgan**; 24 Desember 1973) is 'n Amerikaanse romanskryweres wat internasionale bekendheid verwerf het met haar romantiese vampier-verhaalreeks *Twilight* - een van die kommersieel suksesvolste in die genre van fantasieromans vir jong volwasse lesers met meer as 100 miljoen verkoopte eksemplare.

Meyer, wat in haar jeugjare self 'n gretige leser was, het haar akademiese opleiding aan die Brigham Young-universiteit gevolg en op die ouderdom van 21 in die huwelik getree voordat sy in 1997 haar BA-graad in Engels verwerf het. Sonder vorige ervaring in die literêre bedryf het sy die idee vir die romanreeks in 'n droom gekry. Onder die invloed van die werk van Jane Austen en William Shakespeare het sy *Twilight* kort daarna begin skryf. Aanvanklik het uitgewerye, by wie Meyer die manuskrip voorgelê het, geen kans gesien vir 'n publikasie nie. 

|  |
| --- |
| 
Edward: *"What did you expect? Coffins and dungeons and moats?"*Bella: *"No, not the moats."* |
| – Uit die Twilight-reeks |

Toe *Little, Brown and Company* dit ontvang het, het hulle die werk se potensiaal raakgesien en aan Meyer $750 000 betaal vir 'n kontrak wat voorsiening gemaak het vir 'n reeks van drie romans. Uiteindelik het vier uit haar pen gekom. Daarnaas het verskeie romans en novelles, wat deur die hoofreeks geïnspireer is, verskyn. Uiteindelik is *Twilight* ook verfilm.

Meyer het vervolgens haar eerste werke vir volwasse lesers geskryf met *The Host* (gepubliseer in 2008) en *The Chemist* (2016). Sy het haar eerste ervaring met rolprentvervaardiging opgedoen en met *Fickle Fish Films* haar eie onderneming in dié bedryf gestig. So het sy die twee dele van *Breaking Dawn* net soos twee ander romans vir die silwerdoek verwerk en die films self vervaardig.

Meyer, wat 'n praktiserende lidmaat van die Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae is, beskou die Kerk as die grootste invloed op haar lewe en werk. Haar geloofsoortuigings word in haar werk weerspieël deur die afwesigheid van alkoholiese dranke, rook of eksplisiete beskrywings van seks. Haar twee hoofkarakters, vampier Edward Cullen (wat nog redelik jonk is met sy ouderdom van 107/109 jaar, as vampier nooit meer aan 'n verouderingsproses onderworpe sal wees nie en - wat sy voorkoms betref - vir alle tyd 'n 17-jarige jongeling sal bly volgens die lewensjaar waarin hy gebyt is, en wat ondanks alle pogings van vampierdames nog nooit tot geslagsomgang verlei is nie) en sy sterflike vriendin Bella weerhou hulle in die *Twilight*-reeks ook van voorhuwelikse seks. In plaas daarvan begin natuurlike seksuele spanning tussen die twee karakters opbou. Enkele sentrale aspekte van die Kerklidmate se geloofsoortuigings staan sentraal in haar werk, soos sterflikheid, versoeking en ewige lewe.

Stephenie Meyer woon met haar man en drie seuns in Phoenix, Arizona.
*Hierdie artikel handel oor die etniese groep. Vir die taal, sien Navajo (taal).*

Die **Navajo** of **Navaho** (Navajo: *Diné* of *Naabeehó*) is 'n inheemse etniese groep wat in die hedendaagse Amerikaanse deelstate Arizona, Colorado, Nieu-Meksiko en Utah woon. Hulle vorm die tweede grootste groep Indiane ná die Cherokee en bly in hul Navajonasie in die suidweste van die Verenigde State net noord van die grens tot Meksiko.

Vlag van die Navajonasie
Die Navajo en buurvolke se Indianereservaat in die suidweste van die VSA
Sowat die helfte van die Navajo bly in die Navajonasie wat oor die deelstate Arizona, Colorado, Nieu-Meksiko en Utah streek. Dit vorm sowel volgens oppervlak as bevolking die grootste van die Verenigde State se Indianereservate. Die Navajonasie sluit die bekende Four Corners in, dié punt waar die vier genoemde Amerikaanse deelstate op één punt ontmoet.

Die Navajo praat veral Navajo as moedertaal. Dit behoort saam met Tlingit en ander kleiner tale tot die Na-Dené-tale, een van die primêre taalfamilies van die wêreld. Die meeste Navajo gebruik Engels as tweede taal.

Die deelstate met die grootste Navajobevolkings is Arizona (140 263) en Nieu-Meksiko (108 306). Meer as driekwart van die Navajobevolking bly in dié twee deelstate.
Die naam **kieselsuur** word vir die chemiese verbinding H4SiO4 (**ortokieselsuur**, die 'regtige' kieselsuur) gebruik, maar ook vir andere vorme soos metakieselsuur H2SiO3 wat maklik daaruit ontstaan.

Ortokieselsuur
--------------

Die ortokieselsuurmolekuul
Ortokieselsuur kan in lae konsentrasies in natuurlike water voorkom deur 'n reaksie van 'n suur, soos opgeloste koolstofdioksied met 'n aluminiumsilikaat soos veldspaat:

{\displaystyle Na\_{2}CaAl\_{4}Si\_{8}O\_{24}+4CO\_{2}+14H\_{2}O\to 4H\_{4}Al\_{2}Si\_{2}O\_{9}+Ca^{2+}+2Na^{+}+4HCO\_{3}^{-}+4H\_{4}SiO\_{4}}
Ortokieselsuur is 'n swakke suur. Die waarde vir pK = 9.46 vir die eerste dissosiasie:

{\displaystyle H\_{4}SiO\_{4}\to H\_{3}SiO\_{4}^{-}+H^{+}}
Dit word ook dikwels geskryf as

{\displaystyle Si(OH)\_{4}\to Si(OH)\_{3}O^{-}+H^{+}}
In oseane kom kieselsuur as ortokieselsuur voor en word deur diatome en glassponse gebruik vir die opbou van hulle skelette.

Soute, gebaseer op hierdie suur word ortosilikate genoem. Talle minerale is (onoplosbare) ortosilikate.

Pirokieselsuur en metakieselsuur
--------------------------------

Pirokieselsuur
In oplossings met hogere konsentrasies kan polimerisasie optree. Die eerste stap lei tot die vorming van die dimeer pirokieselsuur:

{\displaystyle OH^{-}+Si(OH)\_{4}\to Si(OH)\_{3}O^{-}+H\_{2}O}
{\displaystyle Si(OH)\_{3}O^{-}+Si(OH)\_{4}\to (OH)\_{3}Si-O-Si(OH)\_{3}+OH^{-}}
Verdere polimerisasie lei tot

{\displaystyle ...-O-Si(OH)\_{2}-[O-Si(OH)\_{2}]-O-Si(OH)\_{2}-...}
Hierdie polimeer benader die stoigiometrie {\displaystyle H\_{2}SiO\_{3}} en word metakieselsuur genoem.

'n Bekende sout van metakieselsuur is natriummetasilikaat of waterglas.

Sols en jels
------------

Metakieselsuurjel gemaak uit waterglas en asynsuur
Die polimerisasieproses is 'n eliminasie van water (dehidratasie):

{\displaystyle nH\_{4}SiO\_{4}\to nH\_{2}O+(H\_{2}SiO\_{3})\_{n}}

Hiedie proses kan egter ook tot ringvorming lei, soos die tetrasiklo-vorm van metakieselsuur:

{\displaystyle 4H\_{4}SiO\_{4}\to 4H\_{2}O+(H\_{2}SiO\_{3})\_{4}}

Daarom lei die polimerisasie nie tot 'n lineêre keten nie, maar tot die vorming van onreëlmatige aggregate met 'n SiO2-skelet van tetrafunksionele dubbelvertakte SiO4-eenhede wat -OH groepe bevat. 'n Aggregaat met 100 SiO2-eenhede is ca. 2 nm groot. Kolloïedale suspensies van hierdie aggregate word "silikasols" genoem.

Verdere polimerisasie en uitstoot van water lei tot die vorming van "silikajels"
Die hoofgebou van die universiteit se biblioteek wat in 1905 gebou is.
Die **Ruprecht-Karls-Universiteit** (Duits: *Ruprecht-Karls-Universität*. Informeel ook bekend as die "Universiteit van Heidelberg") is 'n openbare universiteit wat in Heidelberg, Baden-Württemberg, Duitsland geleë is. Dit is die oudste Duitse universiteit en ook een van die wêreld se oudste bestaande universiteite.

Die stad Heidelberg het op 23 Oktober 1385 by Pous Urbanus VI die reg verkry om 'n universiteit op te rig. Die universiteit het sedert sy stigting in 1386 deur keurvors Ruprecht I vir baie eeue uit slegs vier fakulteite bestaan: Geneeskunde, Teologie, Regsgeleerdheid en Filosofie. 'n Fakulteit Natuurwetenskappe is eers in 1890 as vyfde fakulteit bygevoeg. Tans beskik die universiteit oor twaalf fakulteite en studeer 29,488 (2011-2012) studente aan die universiteit.

Geskiedenis
-----------

Die universiteit was die derde universiteit wat opgerig is in die Heilige Romeinse Ryk, na die Universiteit van Wene en die Karelsuniversiteit.

Die universiteit is in 1386 met pouslike goedkeuring opgerig deur keurvors Ruprecht I. Hy het dit gedoen sodat sy uitgestrekte gebied 'n fokuspunt vir hoër onderwys kon word, om vreemdelinge te lok en om staatsamptenare aan sy eie instelling op te lei. Die eerste professore aan die universiteit was van Parys en Praag; hulle het na die relatief vreedsame Heidelberg gevlug na godsdienstige geskille en onluste in hul eie lande. Die keurvorste het die universiteit goed onderhou, maar self ook ingegryp indien hulle dit nodig geag het, sodat die universiteit nie heeltemal onafhanklik was nie. Op hierdie wyse het dit ruimte geskep vir nuwe denkrigtings soos die humanisme.

Fakulteite
----------

* Teologie
* Regte
* Filosofie
* Nuwe Filologie
* Ekonomiese en Maatskaplike Wetenskappe
* Kultuurwetenskappe
* Wiskunde en Informatika
* Fisika en Astronomie
* Chemie en Geologie
* Biologie
* Geneeskunde
Die skool se embleem
**Wynberg Boys' High School** is 'n openbare Engelsmedium hoërskool vir seuns in Wynberg, 'n voorstad van Kaapstad in die Wes-Kaap van Suid-Afrika. Dit is in 1841 gestig en is een van die vooraanstaande akademiese skole in Kaapstad. Dit is die tweede oudste skool in Suid-Afrika.

Geskiedenis
-----------

Gedenkhekke
In 1841 het John McNaughton die deure van sy skool heropen, die "Established School at Wynberg",  in *Glebe Cottage* met 16 leerlinge wat ingeskryf het. McNaughton se skool het die kothuis gedeel met die Lady D'Urban School of Industry vir jong dames.

Aanvanklik was dit 'n mede-opvoedkundige skool, maar sedert 1853 het dit slegs seuns ingeneem. Die senior- en juniorskole het tot 1943 as een skool funksioneer, waarna hulle geskei is.

Sportaktiwiteite
----------------

Wynberg Boys' High School het 'n mededingende sporttradisie. Studente neem deel aan sportkompetisies teen skole in die Wes-Kaap en soms uit ander dele van Suid-Afrika, asook af en toe kompetisies met besoekende internasionale spanne. Mededingers sluit in Rondebosch Boys' High School, Diocesan College, en Paul Roos Gimnasium sowel as South African College Schools.

Die skool bied sportgeriewe soos 'n astro-grasveld, 'n swembad, tennis- en muurbalbane, vier rugbyvelde en die WBHS-krieketveld, wat in 2010 herdoop is tot "The Jacques Kallis Oval" ter ere van die Wêreldkrieketspeler van die jaar en voormalige Wynbergleerder.

Kultuur
-------

Die WBHS-koor het 'n groot repertoire van liedjies wat wissel van jazz tot klassieke musiek. Koorlede word professionele vokale opleiding gebied. WBHS het drie skoolgroepe: die Concert Band, die Steel Band en die Jazz Band. Die Wynberg Boys' en Girls' High-orkeste is saamgevoeg om die Combined Band te vorm en het reeds op baie interskole-geleenthede gespeel.
Wynand Malan op die voorblad van *Die Vaderland*, 'n dag ná die algemene verkiesing van 1981.
Wynand Malan (gebore 25 Mei 1943) is 'n verligte, Afrikaanssprekende Suid-Afrikaanse politikus en regsgeleerde.

Hy tree in 1977 toe tot die politiek toe hy verkies word as Volksraadslid van die Nasionale Party vir Randburg. Hy was deel van die verligte kamp in die regerende party en was as sodanig krities jeens pres. P.W. Botha se huiwerige benadering tot hervorming en die gedurige noodtoestande van die middel-tagtigerjare. Hy bedank voor die algemene verkiesing van 1987 uit die N.P. en staan as onafhanklike kandidaat in Randburg teen Suid-Afrika se voormalige ambassadeur na Kanada, Glenn Babb. Hoewel hy oor dieselfde kam geskeer is as dr. Denis Worrall, onafhanklike kandidaat in Helderberg, en Esther Lategan, onafhanklike kandidaat in Stellenbosch, het elkeen individueel aan die verkiesing deelgeneem. Ná Malan sy setel wen, stig hy die Nasionale Demokratiese Beweging met Lategan as lid van die nuwe party, maar Worrall slaan sy eie rigting in met die stigting van die Onafhanklike Party. 

Louis Luyt het kort daarna die leiers van die N.D.B. O.P. en Progressiewe Federale Party bymekaar gebring om te onderhandel oor die stigting van 'n nuwe parlementêre party links van die N.P. Dit lei op 8 April 1989 tot die stigting van die Demokratiese Party onder leiding van die gewese P.F.P.-leier Zach de Beer, Malan en Worrall. Malan wen Randburg in die verkiesing van 6 September 1989 met 'n vergrote meerderheid. Worrall het, nadat hy in Helderberg met 39 stemme teen die minister van grondwetlike ontwikkeling, Chris Heunis, verloor het, in 1989 in die veilige opposisiesetel Berea in Durban gestaan en ook die paal gehaal. Malan bly hierna tot 1993 medeleier van die D.P.

In 1994 word hy ondervoorsitter van die Waarheids-en-Versoeningskommissie, waarvan Desmond Tutu voorsitter was.
Die **Blougespikkelde tamarin** (*Anampses caeruleopunctatus*) is 'n vis wat voorkom in die Stille Oseaan, die Indiese Oseaan, die Rooisee, Oman en die ooskus van Afrika suidwaarts tot by die suide van KwaZulu-Natal. In Engels staan die vis bekend as die *Bluespotted tamarin*.

Identifikasie
-------------

Die vis word tot 42 cm lank. Aanvanklik is die onvolwasse vis en die volwasse wyfies oranje-bruin met horisontale rye klein, blou kolletjie smet blou rante op die lyf en vinne. Daar is blou strepe met dun donker rante op die kop; partykeer straal hulle uit vanaf die oë. Die volwasse visse is blou-groen met 'n olyf-groen kop en 'n kenmerkende ligte groen breë streep oor die voorste gedeelte van die lyf. Die klein onvolwasse vissies is lig olyf of bruin kleurig.

Die jong vissies maak seegras na deur daarmee saam te dryf, daarom staan hulle ook bekend as die *graslipvis*. Die vis leef in rotsagtige kus areas en aflandige riwwe in water wat 1 tot 30m diep is, hulle verkies vlakker riwwe waar die water meer onstuimig is. Hulle is alleenlopers, soms kom hulle in pare voor en selfs klein groepies, dan is daar gewoonlik 'n volwasse mannetjie naby. Die vis begraaf homself in die sand gedurende die nag vir veiligheids redes of selfs in die dag as dit bedreigd word. Die vis is energiek en is gedurigdeur op soek na wurms en klein ongewerweldes.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bron
----

* *The Reef Guide: Fishes, corals, nudibranchs & other invertebrates: East & South Coasts of Southern Africa.* Dennis King & Valda Fraser. Struik Nature. 2014 ISBN 978-1-77584-018-3
Die **bloukraanvoël** is 'n skaars, endemiese, bedreigde standvoël en is ook Suid-Afrika se nasionale voël.

Identifikasie
-------------

Eiers van die bloukraanvoël
'n Groep bloukraanvoëls in die Nasionale Bontebokpark in Suid-Afrika
Dit is 'n grondlopende, eiesoortige blougrys voël met lang pote, 'n dik kop met 'n wit kroon, 'n pienk bek en lang vlerkpluime wat soos 'n stert lyk en wat feitlik tot op die grond strek. Die pluime ontbreek by jonges.

Habitat
-------

Bloukraanvoëls hou in pare of swerms in die Karoo, heuwelagtige grasveld, klam valleie, landerye en langs mere op soek na saad en insekte. Hulle verkies taamlik hoogliggende streke en swerf rond wanneer hulle nie nes maak nie.

Verspreiding
------------

Van die 15 verskillende kraanvoëls is die bloukraanvoël die ylste versprei. Alhoewel hulle in hulle historiese gebiede algemeen voorgekom het, en die bevolking tussen 10 000 en 20 000 was, is daar 'n skielike afname in hulle getalle sedert 1980, en tans word hulle deur die IUBN as 'n kwesbare spesie geklassifiseer.

Die afgelope twee dekades het die bloukraanvoël in die Oos-Kaap, Lesotho, en Eswatini hoofsaaklik verdwyn. Die bevolking in die Noord-Vrystaat, KwaZulu-Natal, Limpopo, Gauteng, Mpumalanga en die Noordwesprovinsie het met tot 90% afgeneem. Die meerderheid van die oorblywende bevolking kom voor in die oostelike en suidelike dele van Suid-Afrika, met 'n klein afgesonderde groepie by die Etoshapan in Noord-Namibië. Soms word afgesonderde broeipare in die buurlande, Namibië, Botswana, Zimbabwe en Mosambiek, aangetref.

Die hoofoorsaak vir die drastiese afname van bloukraanvoëlgetalle in Suid-Afrika word toegeskryf aan die land se bevolkingsgroei, die aanplantings van plantasies op grasvelde, die gebruik van gifstowwe in landbou en die gebruik of misbruik van gifstowwe wat vir ander spesies uitgesit word.

Die Suid-Afrikaanse regering beskerm die bloukraanvoël deur wetgewing. Ander bewaringsmetodes word ook aangewend, soos opleiding, navorsing, omgewingsbestuur en die werwing van hulp deur privaatgrondeienaars.

Geluid
------

Die bloukraanvoël uiter 'n harde, ratelende, nasale "krraaaarrrk".

Ander name
----------

* Engels: *Blue crane*, *Stanley crane* of *Paradise crane*.
* Nederlands: *Paradijskraanvogel*
* Wetenskaplike klassifikasie: *Grus paradisea* (voor 2010, *Anthropoides paradiseus*)

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name
* Lys van Nasionale Simbole van Suid-Afrika

Bronne
------

* *Sasol Voëls van Suider-Afrika.* Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. ISBN 978-1-77007-928-1
* Newman se Voëls van Suider-Afrika, ISBN 1868729826
Die **Bloulint-nooientjie** (*Chrysiptera brownriggii*) is 'n vis wat voorkom in die Stille Oseaan en die Indiese Oseaan; meer spesifiek die ooskus van Afrika suidwaarts tot by die suide van KwaZulu-Natal. In Engels staan die vis bekend as die *Blueribbon damsel*.

Identifikasie
-------------

Die vis word tot 7 cm lank. Die kleur van die onvolwasse en volwasse visse verskil wesenlik. Die volwasse vis is geelbruin tot donkerbuin en daar is 'n breë wit vertikale baan deur die middel en ook een op die stertvin se basis. Daar is ook 'n geel vlek of streep op die kieue deksel en geelkol met blouring om op die agterkant van die dorsalevin.

Die onvolwasse vis het 'n geelbruin lyf met 'n neon blou streep vanaf die snoet tot by die stertvin se basis. Daar is ook twee klein ovaalvormige swart kolle op die agterkant van die dorsalevin. Die dorsalevin het 'n rooi rant.

Die vis leef in rots kusareas, die plat gedeeltes van riwwe en in gety poele in water wat tot 12m diep is. Hulle verkies onstuimige water waar hulle as alleenlopers of klein groepies voorkom. Hulle vreet alge en klein ongewerweldes.

Die onvolwasse vis verloor sy kleur in 'n akwarium.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bron
----

* *The Reef Guide: Fishes, corals, nudibranchs & other invertebrates: East & South Coasts of Southern Africa.* Dennis King & Valda Fraser. Struik Nature. 2014 ISBN 978-1-77584-018-3
Die Bloukransrivierbrug oor die Bloukransrivier.
Rekspringers op die dek onder die brug.
'n Brawe rekspringer waag sy lewe.
Die **Bloukransrivierbrug** is 'n boogbrug langs die Tuinroete met 'n lengte van 451 meter en 'n horisontale span van 272 m. Die brug troon 216 m oor die bedding van die Bloukransrivier uit. Dit is 'n enkelboog-betonbrug wat tussen Februarie 1980 en Junie 1983 gebou is. Bloukransrivierbrug is die langste betonboogbrug in Afrika.

N2 Nasionale pad
----------------

Die N2 nasionale pad gaan oor die brug, wat die grens tussen die Oos- en Wes-Kaap vorm, tussen Nature's Valley en Coldstream. Dit is sowat 43 km oos van Plettenbergbaai — 'n ent anderkant die tolpad, as mens oos ry. Indien mens vanuit Port Elizabeth se rigting ry, is die brug 20 km wes van Stormsrivier.

Rekspring
---------

Daar word gereeld rekspronge (*bungee jumping*) van die brug af gemaak. Dit is per slot die hoogste reksprong ter wêreld.

Sien ook
--------

* Bobbejaansrivierbrug
* Groot Stormsrivierbrug
* Grootrivierbrug
* Van Stadensrivierbrug
Benjamin Franklin is een van die voorste veelweters in die geskiedenis. Franklin was 'n skrywer, wetenskaplike, uitvinder, staatsman, diplomaat, drukker en politieke filosoof. Hy was een van die stigtersvaders van die Verenigde State.
'n **Veelweter** (Grieks: πολυμαθής, *polymathēs*, "wat baie geleer het"; Latyn: *homo universalis*, "universele mens"; Engelsː *Polymath*) is 'n individu wie se kennis oor 'n aansienlike aantal vakgebiede strek, waarvan bekend is dat die persoon komplekse kennisliggame kan gebruik om spesifieke probleme op te los.

In Wes-Europa is die eerste werk wat die term veelwetery in sy titel gebruik het (*De Polymathia tractatio: integri operis de studiis veterum*) in 1603 deur Johann von Wowern, 'n filosoof van Hamburg, gepubliseer. Von Wowern het veelwetery gedefinieer as "kennis van verskeie sake, verkry uit alle soorte studies ... wat vrylik deur al die velde van die dissiplines strek, sover as wat die menslike verstand, met onvermoeide werkywer, in staat is om dit na te streef". Von Wowern lys erudisie, letterkunde, filologie, filosofie en poligeskiedenis as sinonieme.

Die vroegste aangetekende gebruik van die term in die Engelse taal is vanaf 1624, in die tweede uitgawe van *The Anatomy of Melancholy* deur Robert Burton;, Die woord *polymathist* is effens ouer, en verskyn eers in die *Diatribae upon the first part of the late History of Tithes* van Richard Montagu in 1621. Gebruik in Engels van die soortgelyke term *polyhistor* dateer uit die laat 16de eeu.

Veelweters sluit die groot geleerdes en denkers van die Renaissance en Verligting in, wat uitgeblink het op verskeie velde in wetenskap, tegnologie, ingenieurswese, wiskunde en die kunste. In die Italiaanse Renaissance is die idee van die veelweter uitgedruk deur Leon Battista Alberti (1404–1472) in die stelling dat "'n man alles kan doen as hy wil". Gottfried Wilhelm Leibniz is dikwels as 'n veelweter gesien. Al-Biruni was ook 'n veelweter.

Die konsep, wat 'n basiese beginsel van Renaissance-humanisme beliggaam dat mense onbeperk is in hul kapasiteit vir ontwikkeling, het gelei tot die idee dat mense alle kennis moet omhels en hul vermoëns so volledig as moontlik moet ontwikkel. Dit word uitgedruk in die term Renaissance-mens, wat dikwels toegepas word op die begaafde mense van daardie tydvak wat probeer het om hul vermoëns op alle terreine van prestasie te ontwikkel: intellektueel, artistiek, sosiaal, fisies en geestelik.