recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Permesaan** is ’n harde, korrelrige kaas wat sy oorsprong in Italië het. Dit word ook **parmesaanse kaas** genoem. Die naam word dikwels vir soortgelyke kase gebruik, hoewel dit onwettig is in lidlande van die Europese Ekonomiese Gebied.

Die naam **Parmigiano-Reggiano** (IFA: /ˌparmiˈdʒaːno redˈdʒaːno/) is afgelei van die streke waarin die kaas tradisioneel gemaak word en mag net na kaas uit dié streke verwys. Buite die Europese Unie mag die naam "parmesaan" wettig gebruik word vir soortgelyke kase, maar nie "Parmigiano-Reggiano" nie. 

Dit is al die "koning van kase" genoem.

Gebruike
--------

Wiele Parmigiano-Reggiano aan die verouder.
Parmesaan word gewoonlik oor pastageregte gerasper, by soppe en risotto ingeroer en op sy eie geëet. Dit word ook oor slaai gerasper, of skaafsels van die kaas word gebruik.

Stukkies van die hardste dele van die kors word soms in sop geprut. Dit kan ook gerooster en as ’n versnapering geëet word.

Aroma en chemiese bestanddele
-----------------------------

Parmesaan bevat baie aroma-aktiewe verbindings. Bottersuur en 3-metielbutaansuur word soms saam gebruik om die oorheersende aromas na te boots.

Parmesaan bevat ook baie glutamiensuur, tot 1,2 g per 100 g kaas. Dit maak dit naas Roquefort die natuurlik vervaardigde kossoort met die hoogste inhoud glutamiensuur. Die hoë konsentrasie daarvan verduidelik die sterk umami-smaak van parmesaan.
**Vaalswaer** was die skuilnaam van Izak van Heerden (1870–1958), sekretaris van die Afrikaanse Taalgenootskap wat in 1905 in Pretoria onder leiding van Gustav Preller gestig is om die Afrikaanse taal te bevorder, en skrywer van vele bydraes vir *Die Brandwag* wat later in boekvorm gepubliseer is.

Lewe en werk
------------

Izak Johannes van Heerden was in 1870 in die distrik Cradock gebore, waar hy op ’n plaas in die Sneeuberge grootword. Sy skoolopleiding ontvang hy plaaslik in Engels. Hy gaan later na Pretoria, waar hy aanvanklik in ’n prokureurskantoor werk Hy ontmoet vir Hester Debora Maria Rabie, die latere bekende Tannie van Die Brandwag, in Pretoria en hulle is in 1897 getroud. Die huwelik is kinderloos. Hy is op 13 Desember 1905 in Pretoria saam met onder andere Gustav Preller ’n stigterslid van die Afrikaanse Taalgenootskap, by welke vergadering hy ook as sekretaris op die bestuur verkies word. Tot en met die ondergang van *Die Brandwag* in 1922 wy hy hierna tesame met sy werkspligte baie van sy tyd aan die taalstry Saam met sy vrou trek hy in 1922 vanaf Pretoria na Potgietersrus. Hy is op 27 Februarie 1958 oorlede

Skryfwerk
---------

Reeds in 1905 skryf hy die gedig *Een van sin* om die taalstryd te bevorder. Hierdie gedig word op 19 Oktober 1905 in *De Afrikaner* in Pietermaritzburg gepubliseer en ook deur Gustav Preller in *De Volkstem*. Onder die naam Vaalswaer skryf hy anekdoties-didaktiese herinneringe, wat aanvanklik in 1916 as ’n reeks in *Die Brandwag* verskyn, waarna dit later gebundel word as *Herinneringe van ’n jagter*. Hierdie verhale gee eerder waarnemings en bepeinsings van die jagter weer as opwindende jagavonture, hoewel hy ook anekdotes deur die verhale vleg.

Publikasies
-----------

| Jaar | Publikasies |
| --- | --- |
| 1916 | *Herinneringe van ’n jagter* |

Bronnelys
---------

### Boeke

* Antonissen, Rob. *Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede*. Nasou Beperk. Derde hersiene uitgawe.  Tweede druk, 1964.
* Dekker, G. *Afrikaanse Literatuurgeskiedenis.* Nasou Beperk. Kaapstad. Elfde druk, 1970.
* Kannemeyer, J.C. *Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1.* Academica. Pretoria en Kaapstad. Tweede druk, 1984.
* Nienaber, P.J. et al. *Perspektief en Profiel.* Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969.
* Schoonees, P.C. *Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging*. J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch- Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk).
* Van Coller, H.P. (red.) *Perspektief en Profiel Deel I*. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1998.

### Internet

* Digitale Bibliotheek voor Nederlandse Letteren:
* Rabie Annale:
Die **Suid-Afrikaanse Nasionale Ruimteagentskap** (**SANSA**) is in Desember 2010 onder sy huidige naam gestig kragtens die Suid-Afrikaanse Nasionale Ruimte-agentskapwet van 2008 (nommer 36 van 2008). Voor dit was die funksie onder beheer van die WNNR se satelliettoepassingsentrum. SANSA is 'n semi-staatsinstelling en is die sambreelliggaam vir ruimte-aktiwiteite in Suid-Afrika.

SANSA spesialiseer in ruimteoperasies, observasies van die aarde en ruimte-ingenieurswese.

Waarnemingsstasie op Hartebeeshoek

Geskiedenis
-----------

In 1841 was daar 'n magnetiese sterrewag aan die Universiteit van Kaapstad wat in 1932 by 'n internasionale netwerk van sterrewagte aangesluit het. Dit is in 1940 na Hermanus verskuif toe die koms van 'n elektriese spoorwegstelsel met magnetiese metings in Kaapstad begin inmeng het.

In 1960 word die aanleg op Hartebeesthoek een van die 14 stasies vir die satellietopsporing en data-verkrygingsnetwerk (STADAN) van NASA oor die hele wêreld. In 1975 onttrek NASA sy betrokkenheid weens politieke onstabiliteit en binne 'n jaar het die WNNR die Satellietafstandswaarnemingsentrum (SRSC) op Hartebeesthoek opgerig. In 1980 is die Franse Nasionale Ruimte-agentskap (CNES) se opsporingstasie by Hammanskraal buite Pretoria na Hartebeesthoek hervestig en met die SRSC geïntegreer. Dit het in 1989 die satelliet-toepassingsentrum (SAC) in 'n WNNR-wye herorganisasie geword.

In 2008 is die Suid-Afrikaanse Nasionale Ruimte-agentskapwet van 2008 goedgekeur, met die doel om al die ruimte-aktiwiteite van Suid-Afrika onder een dak te bring. Die wet het die totstandkoming van SANSA bewerkstellig, en die agentskap is amptelik in 2010 van stapel gestuur.

Tydlyn
------

* 1958 - Die eerste ruimtestasie open by Esselenpark ('n plek noord van Kemptonpark).
* 1960 - Die stasie word verskuif na Hartebeeshoek.
* 1963 - Die 12-meter antenne word voltooi; toe bekend as DSS 51.
* 1975 - NASA onttrek weens sanksies teen Suid-Afrika.
* 1977 - Die eerste Meteosat, 'n weersatelliet, se beelde word afgelaai.
* 1983 - Die stasie word deel van die Franse ruimteagentskap (CNES).
* 1998 - Die stasie ontvang die Hughes-band kommunikasiesatellietkontrak.

Ligging
-------

SANSA se ligging is ideaal vir die opsporing van satelliete in die Suidelike Halfrond en was deel van die Gemini- en Apollo-projekte.

Bron
----

* *Ou reus hou ruimte bo SA al 50j. dop* Beeld 4 Julie 2012

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***SANSA***. |
Die **SAS *President Pretorius*** is die laaste van drie presidentklas Tipe 12 fregatte wat in die Verenigde Koninkryk vir die Suid-Afrikaanse Vloot gedurende die 1960's gebou is. Die skip was meestal vir opleiding gebruik en het ander hawens in Afrika en Australië besoek. Die skip was gemoderniseer en verbeter in die 1970's. Hierna was die skip se aktiwiteite beperk deur 'n te kort aan mannekrag om haar te beman nadat sy opgegradeer is in 1977. Dit is in 1985 uit diens gestel en 1992 verkoop as skroot.

Die skip is vernoem na president Marthinus Wessel Pretorius.

Tegniese besonderhede
---------------------

Die presidentklasskepe het normaalweg 2170 langton water verplaas en 2605 langton met volvrag. Dit was 112,78 m lank, 12,5 m wyd en het 'n diepgang van 5,33 m gehad.:238 Die skepe was aangedryf deur twee stoomturbine's met ratoorbrenging wat deur *English Electric* vervaardig is. Elke turbine het 'n skroef aangedryf via 'n dryfas. Stoom vir die turbines is opgewek deur twee *Babcock & Wilcox*-stoomketels. Die turbines het 3 000 perdekrag op die dryfas ontwikkel wat 'n maksimumspoed van dertig knope (56 km/h) verseker het.:64 Die skepe het 308 langton brandstof aan boord geneem wat 'n togafstand van 4 500 seemyl teen 12 knope moontlik gemaak het. Die bemanning het bestaan uit 14 offisiere en 200 matrose.:238

Die presidentklasskepe was toegerus met een skiettoring aan die voorkant wat twee *QF 4.5-duim MK V* meerdoelige kanonne bevat het en aan die agterkant met een skiettoring wat twee *Bofors 40 mm* lugafweerkanonne bevat het. Die skepe was ook toegerus met Tipe 162, 170 en 177M sonars saam met die trippelloop *MK10 Limbo* teenduikbootmortiere. Hulle was ook toegerus met Tipe 293Q radar vir gebruik op die oppervlakte, Tipe 262 en 275 radars vir die kanonne, Tipe 277Q radar vir hoogtevind en Tipe 978 navigasieradar.:220–22, 238

In die middel van die 1960's het dit duidelik geword dat die sonars van die presidentklasskepe in staat was om duikbote op te spoor buite die trefafstand van die Limbo teenduikbootmortiere. Die Suid-Afrikaanse Vloot het toe besluit om die Britse Vloot se voorbeeld te volg en die skepe toe te rus met helikopters wat teenduikboot-torpedo's kon dra of dieptebomme en dit aansienlik verder van die skip af gebruik. Die voorste Limbo-mortier is verwyder en sy plek is verander na 'n klein vliegdek. Die agterste Bofors-skiettoring, sy beheerstelsel en van die agterste bobou is verwyder en vervang met 'n loods vir die Westland Wasp helikopter. Daar is twee enkel Boforskanonne op die dak van die loods aangebring en daar is ook voorsiening gemaak vir vier M2-Browninig 12,7 mm masjiengewere. 'n Paar Amerikaanse Mk 32 324 mm trippeltorpedobuise, ontwerp vir gebruik deur oppervlakskepe, is ook in die middel van die skip aangebring en die elektronika opgegradeer. Die opgradering het 'n ekstra Thomson-CSF Jupiter vroeëwaarsku-radar ingesluit wat op 'n nuwe hoofmas aangebring is en ook die Selenia Orion vuurbeheerstelsel. Die *President Pretorius* was omgeskakel om diesel te gebruik en sommige van haar water ballastenks was omgeskakel na brandstof tenks.:227
**Oosterlig** was 'n dagblad in Port Elizabeth wat deur Naspers uitgegee is.

Die koerant is in 1937 gestig, maar op 1 Mei 1993 as Oos-Kaapse uitgawe by *Die Burger* ingelyf. Hoewel *Oosterlig* se sirkulasie nooit veel meer as 10 000 was nie, het die Oos-Kaapse uitgawe van *Die Burger* dit reggekry om sowat twee keer meer koerante te verkoop. Waar *Die Burger* se sirkulasie in 1990 sowat 90 000 was en dié van *Oosterlig* 9 000, was die gesamentlike sirkulasie van die Wes-Kaapse en Oos-Kaapse uitgawes van die verenigde koerant in 2007 91 665, hoofsaaklik weens die uitwerking van *Die Son*, wat in die Wes-Kaap met *Die Burger* om lesers meeding.

Vanaf 20 Julie 2018 is die frekwensie waarteen die gedrukte weergawe van *Die Burger* (Oos-Kaap) verskyn het, verander van ses dae per week tot net een, naamlik Vrydae. Die laaste Saterdag-uitgawe van *Die Burger* (Oos-Kaap) sou op Saterdag 14 Julie verskyn en die laaste Maandag- tot Donderdag-uitgawe van 16 tot 19 Julie. Die volle uitgawes sou wel as e-koerante agter Netwerk24.com se betaalmuur beskikbaar wees. 

Esmaré Weideman, hoof van Media24, het op 13 Junie 2018 in 'n verklaring gesê: "Die meeste van ons koerante vaar goed, maar in die Oos-Kaap – waar adverteerders toenemend die reikwydte van ons sterk portefeulje gemeenskapskoerante verkies – is dit ongelukkig nie meer volhoubaar om Die Burger se Oos-Kaapse streeksuitgawe met sy betreklik lae sirkulasie in die huidige gedrukte formaat uit te gee en oor so ‘n groot streek te versprei nie."

Sy het terselfdertyd die versekering gegee dat die maatskappy nie van plan was om *Die Burger* aan die provinsie te onttrek nie en dat die Wes-Kaapse uitgawe van die koerant "finansieel gesond" is en nie deur die frekwensieverandering van die Oos-Kaapse uitgawe geraak word nie.

Sien ook
--------

* Lys van Suid-Afrikaanse dagblaaie
* Otto du Plessis
**Ronald Walken** (gebore op 31 Maart 1943), professioneel bekend as **Christopher Walken**, is ’n Amerikaanse akteur en regisseur.

Loopbaan
--------

In 1996 saam met Steve Scott op die stel van *Celluloide*.
As kind het Walken in verskeie televisierolle as ’n ekstra verskyn. Sy eerste rol was in 1953 in die TV-program *The Wonderful John Acton* as die verteller. Hy het erkenning gekry onder die naam "Ronnie Walken".

In 1964 het hy sy naam na "Christopher" verander. Hy het sy rolprentdebuut gemaak in ’n klein rol teenoor Sean Connery in *The Anderson Tapes*. In 1972 het hy sy eerste werklike rol gekry in *The Mind Snatchers*. In Woody Allen se 1977-prent *Annie Hall* speel hy Annie (Diane Keaton) se mallerige broer. In 1978 was hy in die western *Shoot the Sun Down*. Vir sy rol in die 1978-drama *The Deer Hunter* het hy ’n Oscar vir beste manlike byspeler gekry.

Walken het sedertdien in sowat honderd rolprente en TV-programme verskyn, onder meer *The Prophecy*-reeks (1995-2005), *The Dogs of War* (1980), *Brainstorm* (1983), *The Dead Zone* (1983), *A View to a Kill* (1985), *Pulp Fiction* (1994), *Catch Me If You Can* (2002), *Hairspray* (2007) en *Seven Psychopaths* (2012). Hy het verskeie pryse gewen.

Sy debuut as regisseur was in 2001 met die kortfliek *Popcorn Shrimp*. In 1995 het hy ’n toneelstuk oor Elvis Presley geskryf met die titel *Him*, waarin hy ook die hoofrol speel.
**Christopher Mhlengwa Zikode**, ook bekend as die **Donnybrook-reeksmoordenaar**, is ’n Suid-Afrikaanse reeksmoordenaar en verkragter wat in 1995 skuldig bevind is aan agt moorde, vyf verkragtings, vyf pogings tot moord en twee onsedelike aanrandings. Hy is egter vermoedelik verantwoordelik vir minstens 18 moorde en 11 pogings tot moord.

Moorde en vonnis
----------------

Zikode het ’n skrikbewind gevoer op die dorp Donnybrook, KwaZulu-Natal. Hy het in die loop van twee jaar huise aangeval, asook vroue wat alleen loop. Hy sou ’n huis binnegaan en al die mans doodskiet. Hy sou dan die vroue na nabygeleë landerye of plantasies neem en hulle herhaaldelik verkrag, soms tot vyf uur lank en dikwels terwyl hulle gewond was. As die vroue nie wou saamwerk nie, het hy hulle doodgeskiet en dan nekrofilie gepleeg. 

Een slagoffer se kopvel is afgeslag, haar oë uitgesteek en haar nek deurgesny. Die linkerbors en geslagsdele is verwyder. Verskeie ander vroue is op dieselfde wrede manier vermink en vermoor. Die slagoffers het almal binne 3 km van sy huis af gewoon.

Zikode is in Julie 1995 die eerste keer in hegtenis geneem vir die poging tot moord op Beauty Zulu. Terwyl hy op brogtog uit was, het hy minstens nog een moord gepleeg en twee mense probeer vermoor. Hy is op 29 September 1995 weer in hegtenis geneem. Hy is op 7 Januarie 1997 gevonnis tot 140 jaar tronkstraf. 

"Jy het nie ’n greintjie respek vir menselewens nie en jou houding teenoor vroue is veragtelik," het die regter gesê toe hy hom vonnis. Hy het gesê Zikode se moorde was die gevolg van ’n primitiewe drang om sy buitengewone sekslus te bevredig.

Sien ook
--------

* Lys van Suid-Afrikaanse reeksmoordenaars
*Hierdie artikel handel oor die Jakarandaboom. Vir ander betekenisse, sien Jakaranda (dubbelsinnig).*

Die **Jakaranda** (*Jacaranda mimosifolia*) is 'n sierboom wat uit die Andes van suidelike Bolivië en aanliggende Argentinië na verskillende wêreldstreke uitgevoer en dan genaturaliseer geraak het. Buite hul bakermat is hulle nou wydverspreid in oostelike Australië, Oos- en suidelike Afrika, Hawaii en die suidoostelike VSA. Die boom word aangeplant as skaduboom en ook vir die laventelpers blomme wat dit in die lente dra wanneer die boom nog sonder blare is. In Suid-Afrika en Queensland, Australië, is dit amptelik as 'n indringerplant verklaar.

Die bome word oor die algemeen tussen vyf en vyftien meter hoog. Die blare is dubbelveervormig en saamgesteld. Naas sierboom, het die boom ook medisinale waarde, wat onder andere teen Bacillus, Staphylococcus en Escherichia coli help.

Die Jakarandastad
-----------------

Pretoria, die administratiewe hoofstad van Suid-Afrika, staan algemeen as die Jakarandastad bekend. 'n Groot aantal jakarandas is in die stad aangeplant. Dié bome kleur die stad se strate pers as dit in Oktober begin blom.

Die eerste twee jakarandabome in Pretoria is in die 1880's uit Brasilië ingevoer en by 'n skool in Arcadia geplant. 'n Ruk daarna het die destydse staatskweker, James Clarke, opdrag gekry om bome in die Staatskwekery in Groenkloof te kweek. Hy het 'n besending saad van Australië bestel, waarby 'n pakkie jakarandasaad per abuis ingesluit is. Teen die jaar 2000 was daar ongeveer 70 000 jakarandabome in Pretoria.

Skoliere en studente aan die Universiteit van Pretoria glo dat jy goed in die eksamen sal vaar as 'n jakaranda-bloeisel op jou kop val. Verskeie Afrikaanse gedigte en liedjies verwys ook na die Jakarandastad, onder andere Valiant Swart se *Jakarandastrate*, Heinz Winckler se *Jakarandakoningin*, Anneli van Rooyen se *Jakaranda jy* en Laurika Rauch se liedjie, *Jakarandas Bloei*.

Fotogalery
----------

* Jakarandabome wat blom in Bhutan.Jakarandabome wat blom in Bhutan.
* Saamgestelde blareSaamgestelde blare
* BlommeBlomme
* VrugkapsulesVrugkapsules
* StamStam
* JakarandahoutJakarandahout

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
* Lys van indringerplante in Suid-Afrika

Bron
----

* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 ISBN 978-1-77007-832-1
Professor **Jakes Gerwel** (1946 – 2012) was 'n Suid-Afrikaanse akademikus, politikus en sakeman. Hy het as die direkteur-generaal van die Presidensie tydens Nelson Mandela se bewind gedien. In 1999 bemiddel hy die uitlewering van die verdagtes van die Lockerbie-bomaanval na Skotland. Na Mandela se presidentskap was hy die voorsitter van die *Nelson Mandela Stigting* en die *Mandela Rhodes Stigting* gewees. Gerwel was ook die voorsitter van die beleidskomitee vir die Krieket Wêreldbeker wat in 2003 in Suid-Afrika aangebied is. Hy het 'n aantal akademiese en besigheidsposisies beklee tot sy dood op 28 November 2012, onder andere as die voorsitter van Media24.

Biografie
---------

Gert Johannes Gerwel is op 18 Januarie 1946 op Somerset-Oos in die Oos-Kaap gebore en matrikuleer by die Paterson Hoërskool in Port Elizabeth.

In 1967 behaal hy 'n BA-graad van die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK). Hy gee vir 'n kort rukkie lesings by die Hewat Onderwyskollege in Kaapstad waarna hy in 1971 'n beurs ontvang om aan die Universiteit van Brussel te studeer. Ná sy terugkeer na Suid-Afrika het Gerwel eers by die *Grassy Park High School* klas gegee, waarna hy as dosent by die UWK aangestel is.

Gerwel is in 1987 as die rektor en vise-kanselier van die Wes-Kaapse universiteit (UWK) aangestel waar hy tot 1994 werksaam was. Hy was ook sedert 1999 'n kanselier van die Rhodes-universiteit gewees.

Hy is op 28 November 2012 op 66-jarige ouderdom in die Netcare-hospitaal in Kuilsrivier oorlede. Hy was in 'n kritieke toestand nadat hy vroeër die maand 'n drievoudige hartomleidingsoperasie ondergaan het. Hy word oorleef deur sy vrou, Phoebe Abrahams, sy seun en dogter, Jessie en Heinrich, en vier kleinkinders.
**Stewart Wilken**, ook bekend as **Boetie Boer** (geb. 11 November 1966), is ’n veroordeelde Suid-Afrikaanse reeksmoordenaar. Hy word beskou as ’n uiters ongewone reeksmoordenaar omdat hy twee verskillende groepe mense vermoor het: vroulike prostitute en jong seuns. Hy het ook sy eie dogter en stiefseun vermoor.

Wilken het in 1990 begin moor. Hy is in Januarie 1997 aangekeer. Hy was in Port Elizabeth aktief.

Hy is op 3 Februarie 1997 aangekla van 10 moorde en 5 aanklagte van sodomie. Hy is op 20 Februarie 1998 skuldig bevind aan sewe moorde en 2 aanklagte van sodomie. Hy is tot sewe keer lewenslange tronkstraf gevonnis. Volgens regter Chris Jansen sou hy die doodstraf gekry het as dit nog in Suid-Afrika geldig was.

Wilken het sy eie adolessente dogter, Wuane, uit sy eerste huwelik vermoor. Hy het gesê haar stiefpa het haar seksueel gemolesteer en hy wou haar siel na God toe stuur. Hy het ook die seun van sy tweede vrou, Henry Bakers, vermoor. Hy het vir die polisie gesê hy het seks met Henry se ontbindende lyk gehad. Hy het ook beweer hy het een van sy slagoffers se tepels geëet.

Sien ook
--------

* Lys van Suid-Afrikaanse reeksmoordenaars
Ishibutai Kofun, wat geglo word die graf van Soga no Umako is
**Asuka** of **Asuka-kyō** (飛鳥, ***Asuka** of **Asuka-kyō***?) was een van die Keiserlike hoofstede van Japan tydens die Asuka-tydperk (538 - 710), wat na die stad vernoem is. Dit is geleë in die hedendaagse dorpie Asuka, Nara Prefektuur. 

Daar is verskillende teorieë oor hoe die paleis sy naam bekom het, insluitend i) dat dit vernoem is na 'n voël – die gewone Kruisbek, of *isuka* in Japannees, ii) dat dit vernoem is na die landvorm, b.v. 洲処 (*suka*, wat sandbank of delta beteken) of 崩地 (*asu*) + 処 (*ka*) en ander. 'n Ander teorie is dat dit vernoem is ter ere van Asuka Nyorai, die Japannese ekwivalent van Akshobhya, een van die Vyf Boeddhas van Wysheid, wat in die Asuka-dera (tempel) aanbid is, die Asuka-niimasu-jinja (heiligdom vir sy manifestasie as 'n Sjinto god), en verskeie ander strukture uit daardie tydeperk. [*verwysing benodig*] Die ruïnes van die gebou het behou gebly en argeologiese projekte ontdek steeds voorwerpe uit die verlede. Onlangse ontdekkings sluit in Wado-muntstukke, wat oënskynlik van die oudste muntstukke in Japan is, en skilderye in die Kitora-tombes.

Die Ishibutai Kofun is in Asuka geleë. Op 12 Maart 2004 is die ontdekking van die hoofgebou van 'n woning aangekondig. Aangesien die gebou langs die kofun geleë is, is dit waarskynlik dat die woning aan Soga no Umako behoort het wat waarskynlik in die kofun begrawe is.
Lateks word vir die vervaardiging van rubber geoes.
'n Plantasie van rubberbome in Thailand.
**Rubber** is 'n elastiese, waterdigte materiaal wat kan rek en krimp. Talle voorwerpe word van rubber gemaak, soos balle, uitveërs, handskoene, bande en proppe. Dit is 'n polimeer wat van natuurlike bronne bekom, of op industriële skaal gesintetiseer word.

Natuurlike rubber (lateksrubber) word van bome wat veral van Suid-Amerika afkomstig is gemaak. Dit word as ’n sap (genaamd lateks) uit boomstamme getap. Ongeveer 33% van hierdie sap bestaan uit rubber. Die lateks word gefiltreer en met water verdun. Dit word dan met suur behandel om die rubberdeeltjes te laat stol. Daarna word dit platgerol en gedroog.

Sintetiese rubber word deur 'n chemiese proses vervaardig. Die proses staan as polimerisasie bekend en word ook vir die vervaardiging van plastiek gebruik. Voorbeelde van sintetiese rubber is chloropreen-rubber, 1,3-butadieen-rubber en butyl-rubber.

Swawel word soms gebruik om rubber sterker te maak en te keer dat dit nie maklik smelt nie. Dit staan as vulkanisasie bekend.

Geskiedenis
-----------

Rubber word al etlike jare in die natuurlike verspreidingsgebied van plante wat rubber lewer versamel en gebruik. Dit is hoofsaaklik van die Brasiliaanse rubberboom (*Hevea brasiliensis*) geoes, terwyl die Meso-Amerikaanse beskawings hul rubber van die *Castilla elastica* gekry het. Hulle het onder andere rubberballe vir 'n balspel gemaak. Pre-Colombiaanse rubberballe is ook gevind. Hierdie vondse dateer terug tot 1600 v.C.

Volgens Bernal Díaz del Castillo was die Spaanse veroweraars so verbaas oor die bonsende rubberballe dat hulle gedink het dat dit heksery was. Die Mayas het 'n tydelike rubberskoen gemaak deur hulle voete in 'n lateksmengsel te doop. Rubber is daarnaas ook vir die konstruksie van goedere gebruik, soos om klip- en metaalwerktuie aan houthandvatsels te bind. In Brasilië is rubber gebruik om klere waterdig te maak. Die eerste Europeërs wat uit Brasilië met hierdie klere na Portugal teruggekeer het is blykbaar van towery aangekla en verhoor.

In 1770 ontdek die chemikus Joseph Priestley per ongeluk dat rubber potloodstrepe kan uitvee. Rubber is sedertdien as uitveërs verkoop. Die eerste rubberbande is in 1791 gemaak.

In 1820 begin Thomas Hancock produkte van rubber in Engeland te vervaardig. In 1828 brei hy na Frankryk uit, en in 1832 na die Verenigde State. In 1839 is die vulkanisering van rubber deur Charles Goodyear en/of Hancock uitgevind. Hierna neem die vraag na rubber sterk toe, wat in die Kongo-Vrystaat tot 'n skrikbewind sou lei. In 1910 slaag die Russiese chemikus Sergei Vasiljevich Lebedev daarin om sintese rubber te maak. Sy boek, *Research in polymerisation of by-ethylene hydrocarbons* (1913), is vir lank as 'n gesaghebbende bron vir die studie van sintetiese rubber beskou.
Stokou foto van 'n pont op die Vaalrivier tydens die Anglo-Boereoorlog, 1899.
Die **Vaalrivier** is die grootste takrivier van die Oranjerivier in Suid-Afrika. Die Vaalrivier kry sy naam van die grys kleur van sy water, veral in die vloedseisoen wanneer baie slik en sediment afgevoer word. Die opvanggebied is ongeveer 200 000 km2 en die jaarlikse afloop is 4 300 miljoen m3.

Oorsprong
---------

Dit het sy oorsprong by Sterkfontein Baken naby Breyten, in Mpumalanga provinsie en vorm die grootste deel van die Vrystaat provinsie se noordelike grens. Dit vloei hiervandaan 1 120 km suidwes tot by sy samevloeing met die Oranjerivier naby Douglas. Sowat 30 km suidoos van Ermelo vloei die rivier onder deur die Paulkrugerbrug wat die N11-nasionale pad dra. Net voor Standerton vloei die rivier in die Grootdraaidam in. Die Kliprivier sluit nou by die rivier aan en dan vloei die Vaalrivier onder deur die N3 nasionale pad by Villiers. Net daarna vloei die rivier by die Vaaldam in. By die Vaaldam vloei die Wilgerivier ook by die dam in; die Vaaldam is oor die samevloeiing van die twee riviere gebou. 

Die Vaalrivier vloei nou wes, deur die Vaaldriehoek. Die ander Klipriviersytak vloei nou saam met die Vaalrivier net voor die rivier oor die Barrage keerwal gaan. Hiervandaan vloei die rivier tot in die Bloemhofdam. 

Die Hartsrivier is een van die noordelike sytakke van die Vaalrivier. In die omgewing waar die Hartsrivier in die Vaalrivier vloei, is die Vaalharts-besproeiingskema in 1933 as deel van die nasionale heropbouprogram ná die Groot Depressie ontwikkel. Dit is 'n groot besproeiingsprojek wat water uit die Vaal- en Hartsriviere deur middel van kanale oor 'n groot gebied wat voorheen redelik droë wêreld was, versprei en die dorpe Jan Kempdorp en Vaalharts laat groei het.

Grootmaatverbruikers
--------------------

Water word uit die rivier onttrek om te voldoen aan die industriële behoefte van die Gauteng en 'n groot deel van die Vrystaat. Die grootmaatverbruikers sluit in: Rand Water, Eskom se steenkoolkragstasies, Yskor, Sasol, die Vrystaatse Goudvelde en myne in die Noord-Kaap.

Damme in die Vaalrivier
-----------------------

Die Vaaldam is die grootste dam in die Vaalrivier. Dit is die tweede grootste dam in Suid-Afrika in terme van oppervlakarea en het die vierde grootste volume. Ander damme in die rivier is die Grootdraaidam naby Standerton en die Bloemhofdam naby Bloemhof. Daar is ook verskeie keerwalle in die rivier waarvan die Barrage naby Vereeniging die bekendste is.

Sytakke
-------

* Blesbokspruit
* Kliprivier, Vrystaat/Mpumalanga grens
* Kliprivier, Gauteng
* Wilgerivier
* Makwassiespruit
* Mooirivier
* Renosterrivier
* Rietrivier, met sy tak die Modderrivier.
* Sandspruit
* Valsrivier
* Vetrivier, met sy tak die Sandrivier.

Vislewe
-------

Geelvisse, Oranjerivier-moddervisse en moggels kom onder andere in die rivier voor.
Die **Rubicon** (Italiaans: *Rubicone*) is 'n rivier in die noorde van Italië. Die rivier is vlakkerig, 29 kilometer lank en vloei deur die streek Emilia-Romagna. Dit ontspring in die Apennyne-bergreeks en mond uiteindelik in die Adriatiese See, suid van Ravenna uit. Die Latynse woord "rubico" kom van die byvoeglike naamwoord "rubeus", wat "rooi" beteken. Die rivier is so genoem omdat sy water deur afsettings rooierig gekleur is.

Ten tye van die Romeinse Republiek was die Rubicon die grens tussen Latium, wat deur die Senaat bestuur is, en die Romeinse provinsie Gallia Cisalpina. Volgens die Romeinse wet mag geen generaal met 'n staande leer die Rubicon oorgesteek het nie. Indien dit wel sou gebeur, sou die generaal beheer oor sy provinsie verloor en sy soldate sou die wet oortree as hulle sy bevele uitvoer.

Die rivier word bekend nadat Julius Caesar en sy legioene die rivier in 49 v.C. suidwaarts kruis. Dit is as 'n opstand beskou en 'n staatsgreep word onvermydelik. Caesar maak tydens die oorsteek 'n toespraak en sê: "*Alea iacta est*" (Latyn: die teerling is geworpe / die dobbelsteen is gegooi).

Die gebeurtenis gee aanleiding tot die slagspreuk: "Die Rubicon oorsteek", wat beteken dat 'n betwisbare daad verrig word, wat nie ongedaan gemaak kan word en waarvan daar nie later teruggekeer kan word nie.

Dit is egter nie duidelik of die historiese Rubico dieselfde as die huidige Rubicon is nie (hoewel meeste bewyse dit wel bevestig). Die huidige rivier kry sy naam in 1933 nadat Benito Mussolini die plek *Savignano nel Romagna* na Savignano sul Rubicone vernoem het.
Die **woud van Knysna en die Amathole** is 'n WWF-ekostreek van Suid-Afrika. Dit is die suidelikste subtropiese reënwoude in Afrika en die suidelikste Afromontane woude. Die twee grootste stukke wat oorgebly het, is die woud van Knysna (568 km²) in die Wes-Kaap en die Amathole-kompleks naby Hogsback (405 km²) in die Oos-Kaap.

Dir grond is gewoonlik arm en suur. Naby Knysna wissel die hoogte van 5 tot 1 220 m, in die Amathole van 700 – 1 250 m. Temperature is gematig: vir die Knysnawoud is die gemiddeld 23,8 °C in die somer en 18,2 °C in die winter. In die Amatholewoud is dit 19,7 °C en 8,9 °C en in die winter kan dit daar sneeu. Neerslag wissel van 525 –1220 mm per jaar en van 750 – 1500 mm per jaar.

Flora
-----

Daar word bome hier aangetref wat nie uit die trope stam nie, soos *Platylophus trifoliatus* en *Cunonia capensis*, maar die meeste spesies is tropies, soos *Olea capensis*, *Ocotea bullata*, *Afrocarpus falcatus*, *Podocarpus latifolius*, *Ilex mitis*, *Apodytes dimidiata*, *Rapanea melanophloeos*, *Cassine peragua*, *Ochna arborea*, *Curtisia dentata*en *Gonioma kamassi*.

Onder die bome word ook *Burchellia bubalina*, *Trichocladus crinitus*, *Rumohra adiantiformis* en *Streptocarpus spesies* gevind.

Fauna
-----

Party seldsame soogdiere word hier aangetref: Samango-aap, boomdassie, blouduiker, reuse-gouemol, ratel en langstertbosskeerbek.

| * l
* b
* w
Ekostreke van Suid-Afrika |
| --- |
| Tropiese of subtropiese reënwoud | AT0115 Woud van Knysna en die Amathole • AT0116 • AT0119 Kuswoud van Maputaland |
| Tropiese of subtropiese grasveld, savanne en struikveld | AT0709 Kalahari se Acacia-Baikiaea-boomveld • AT0717 Bosveld • AT0725 Zambezi- en Mopanieboomveld |
| Berggrasveld en -struikveld | AT1003 • AT1004 Berggrasveld, boomveld en woud van die Drakensberge  • AT1009 Hoëveld • AT1012 Rivierklowe van Maputa- tot Pondoland |
| Toendra | AN1104 Indiese Oseaan se Antarktiese eilande |
| Mediterreense woud, bos- en struikveld | AT1201 Albanie-ruigte • AT1202 Kusfynbos en -renosterveld • AT1203 Bergfynbos en -renosterveld |
| Woestyn en droë struikveld | AT1309 Kalahari se droë savanne • AT1314 Nama-Karoo • AT1322 Sukkulente Karoo |
| Wortelboommoeras | AT1405 Wortelboommoerasse van Suid-Afrika en Mosambiek |
**Woudfries** (Wes-Fries: *Wâldfrysk*) is ’n streektaal van Wes-Fries wat aan die oostelike gedeelte van die Nederlandse Friesland-provinsie gepraat word, wat bekend staan as *Wâlden* (Afrikaans: "woude"). Die dialek word ook gepraat in gedeeltes van Groningen, die provinsie aan die ooste van Friesland.

Vergelyking met Kleifries
-------------------------

### Klankverskil

Die grootste verskil tussen Woudfries en die noordwestelike streekstaal, Kleifries, is die woorde *my* ("ek"), *dy* ("jy"), *hy* ("hy"), *sy* ("sy" of "hulle"), *wy* ("ons"), en *by* ("by"), wat in Woudfries as *mi*, *di*, *hi*, *si*, *wi* en *bi* uitgespreek word en in Kleifries *mij*, *dij*, *hij*, *sij*, *wij*, en *bij*. Ander skille sluit die uitspraak van die diftonge *ei*, *ai*, en *aai* in wat as *ij*, *ai* en *aai* in Woudfries gebesig word, maar as *ôi*, *òi*, en *ôi* in Kleifries uitgespreek word. Daar is dus in Woudfries geen verskil tussen *ei* en *ij* nie, terwyl daar in Kleifries geen verskil in uitspraak is tussen *ei* en *aai* nie.

Ander fonetiese verskille sluit in:

| Afrikaans | Nederlands | Woudfries | Kleifries |
| --- | --- | --- | --- |
| jy | jij | dû | do |
| pruim | pruim | prûm | prom |
| duim | duim | tûme | tomme |
| naak | naakt | nêken | neaken |
| kraak | kraken | krêkje | kreakje |
| week (sag) | week | wêk | weak |
| gras | gras | gjers | gers |
| kersie | kers | kjers | kers |
| kalf | kalf | kjel | kel |

### Woordverskille

Sommige leksikale verskille tussen Woudfries en Kleifries sluit onder meer in:

| Afrikaans | Woudfries | Kleifries |
| --- | --- | --- |
| Saterdag | saterdei | sneon |
| mier | mychammelmychhimmel | eameleamelder |
| vlies (skaapvag) | flij | flues |
| sog | mot | sûch |
Die **vaalribbok** (*Pelea capreolus*) is 'n wildsbok wat in Suid-Afrika, Zimbabwe, Lesotho en Eswatini aangetref word.

Beskrywing
----------

'n Volwasse vaalribbok het 'n gemiddelde massa van ongeveer 19-30kg en 'n hoogte van ongeveer 75 cm. Die ram het dun, regop horings wat tot 29 cm lank kan word en effens vorentoe buig. Die bok se haarkleed is meer wollerig en krullerig as ander wildsbokke s'n en word soms deur leke vir 'n boerbok aangesien. Vaalribbokke het 'n bruingrys bokant, met 'n gelerige gesig en bene en 'n wit pens en stert. Een van die vaalribbok se kenmerke is sy uiters lang, gepunte ore. Sy lang gesig eindig in 'n klein bek en sy oë het wit rande om.

Die diere se dieet bestaan hoofsaaklik uit die blare van tweesaadlobbige plante en gras. Hulle verkry die nodige water uit die blare wat hulle vreet en is dus onafhanklik van 'n varswaterbron.

'n Vaalribbok is bedags aktief, met afwisselende periodes waartydens hy wei en rus, alhoewel die warm middagure hoofsaaklik rustig in die koelte deurgebring word. Daar is twee sosiale groepe wat voorkom: 'n groep wyfies met 'n dominante mannetjie (gemiddeld 8 diere, maar dit kan tot 20 wees) en 'n groep enkellopende mannetjies op soek na 'n groep met wyfies wat oorgeneem kan word. Wanneer 'n vaalribbok gevaar bespeur, vlug hy met kenmerkende skommelperdbewegings en wys die wit onderkant van sy stert. Vaalribbokke is goeie springers en klimmers.

Die ramme is poligaam: hulle word met meer as een ooi geassosieer. 'n Ram sal sy groep ooie teen ander ramme beskerm en die ramme afskrik deur te proes en sy hoewe op die grond te kap of hulle selfs aanval. Ramme wat verloor, is dikwels alleenlopend. Die ramme is uiters aggressief en sal tydens die paarseisoen soms ander vaalribbokramme, skape en boerbokke doodmaak. Die paarseisoen is in April en die ooi skenk in November of Desember die lewe aan 'n enkele lammetjie. 'n Mannetjie is teen 18 – 21 maande geslagsryp en sal dan die groep verlaat om sy eie gebied te vestig.

Vaalribboke het 'n gemiddelde lewensduur van 8 tot 10 jaar. Anders as ander diere, vaar vaalribboke nie goed in gevangenskap nie.

Buiten die mens, word vaalribbokke deur leeus, luiperds, hiënas, wildehonde, luislange en jakkalse gejag. Hulle is ook die teiken van 'n aantal parasiete soos luise, vlooie en bosluise.

Sien ook
--------

* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere
* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name
* Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes

Bronnelys
---------

* *Soogdiere van die Krugerwildtuin en ander Nasionale Parke* (1979). Saamgestel deur Die Nasionale Parkeraad. 'n Publikasie van die Raad van Kuratore vir Nasionale Parke van die Republiek van Suid-Afrika. ISBN 0-86953-027-5.
* Dewey, S. 2002. "Pelea capreolus", Animal Diversity Web. Verkry op 28 April 2009.
* *Die natuurlewe van Suider-Afrika: A Field Guide*, deur Vincent Carruthers, Penny Meakin, Barend Louis Penzhorn. Struik-uitgewers, 2000. ISBN 1-86872-452-2, 9781868724529.
**SAS *Maria van Riebeeck***, later hernoem na SAS *Spear*, was 'n Daphné-klas duikboot van die Suid-Afrikaanse Vloot. Die duikboot is gedurende die 1960's in Frankryk gebou en was die Suid-Afrikaanse Vloot se eerste duikboot.

Tegniese besonderhede
---------------------

Die duikboot het 869 metrieke ton water op die oppervlakte en 1043 metrieke ton onder die water verplaas. Dit was 57,8 m lank, 6,8 m wyd met 'n diepgang van 4,6 m. Die duikboot was toegerus met twee *SEMT Pielstick* 969 kW dieselenjins vir gebruik op die oppervlakte, elk het 'n skroef aangedryf. Vir gebruik onderwater was die duikboot toegerus met twee 1,193 kW elektriese motors wat ook elk 'n skroef aangedryf het. Die *Maria van Riebeeck* kon 'n snelheid van 13,5 knope handhaaf op die oppervlakte en 16 knope onderwater. Terwyl dit die snorkel gebruik het, het die duikboot 'n togafstand van 4 500 seemyl gehad teen 5 knope. Dit was toegerus met twaalf torpedo's van 550 mm, agt voor in die boeg en vier in die agterstewe. Die duikboot het 'n bemanning van ses offisiere en 41 matrose gehad.

Konstruksie en loopbaan
-----------------------

Die duikboot se kiel is op 14 Maart 1968 gelê by die skeepswerf van Dubigeon-Normandie in Nantes, te water gelaat op 18 Maart 1969 en in diens gestel op 22 Junie 1970.

Op 20 Augusts 1970 was die *Maria van Riebeeck* in 'n botsing met die Franse duikboot *Galatée* (ook 'n Daphné-klas duikboot) betrokke naby Toulon. Die skade aan beide duikbote was ernstig, met die *Galatée* wat gedwing was om haarself te strand om sinking te verhoed.

Die duikboot se sonar en elektronika is opgegradeer en voltooi in 1992. Die duikboot is opgebreek vir skroot in Simonstad deur *SA Metal and Machinery Co. (Pty) Ltd* gedurende Junie-Julie 2003.

Bronne
------

* Gardiner, Robert; Chumbley, Stephen; Budzbon, Przemysław (1995). *Conway's All the World's Fighting Ships 1947-1995*. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 1-55750-132-7.
* Moore, John, Captain RN, red. (1981). *Jane's Fighting Ships 1981–82*. London: Jane's Pub. Co. ISBN 0-7106-0728-8.
**SANAE** is die **Suid-Afrikaanse Nasionale Antarktiese Ekspedisie**. Die naam verwys beide na die oorwinterbasisse (genommer in Romeinse syfers, bv. SANAE IV), en die span wat die winter deurleef in die basis (genommer in arabiese syfers, bv. SANAE 47). Die huidige basis, SANAE IV, is op Vesleskarvet in Koningin Maudland, Antarktika, geleë. Somerspanne bestaan uit die administratiewe- en onderhoudspersoneel, helikopterbemanning en wetenskaplikes uit verskillende lande en die bevolking kan tot 100 mense groei. Oorwinterspanne bestaan uit wetenskaplikes en ondersteuningspersoneel uit Suid-Afrika, tipies met 'n totaal van 10 lede in die afgelope jaar.

Die navorsingsprogram by die SANAE IV-basis word onder die vaandel van die Suid-Afrikaanse Nasionale Antarktiese Program (SANAP) uitgevoer.

SANAE IV

Geskiedenis
-----------

Die eerste ekspedisie, SANAE 1, het oorwinter by Noorweë Stasie, wat oorgeneem is deur Suid-Afrika by Noorweë aan die einde van die IGY in 1958. Latere spanne het oorwinter by SANAE I, SANAE II en SANAE III, wat almal gebou was op die Fimbul-ysrak naby die Blåskimen-eiland. Omdat hierdie stasies gebou was op 'n bewegende ysrak, is hulle onvermydelik later onder sneeu begrawe, en het die ys uiteindelik afgebreek as deel van 'n ysberg wat weggedryf het. Opeenvolgende stasies is altyd op dieselfde geografiese posisie van S 70º18 W 2º22 gebou. SANAE IV is gebou op die nunatak Vesleskarvet in die hoop dat die basis 'n langer tydperk bruikbaar sal bly. Die eerste span wat in SANAE IV oorwinter het was SANAE 36 in 1997. Die basis is sedertdien ononderbroke beman.

| Basis | Geopen | Plek | Notas |
| --- | --- | --- | --- |
| SANAE I | 1962 | 70°18 IS 2°22'W / 70.300°S 2.367°W / -70.300; -2.367 (SANAE EK) |
| Borga-veldbasis | 1969 | 350 kilometer (220 myl) suid van SANAE I |
| SANAE II | 1971 | 70°18 IS 2°22'W / 70.300°S 2.367°W / -70.300; -2.367 (SANAE II) |
| SANAE III | 1979 | 70°18 IS 2°22'W / 70.300°S 2.367°W / -70.300; -2.367 (SANAE III) | Begrawe onder die sneeu |
| Sarie Marais-veldbasis | 1979 | 200 kilometer (120 myl) suid van SANAE III |
| SANAE IV | 1997 | 72°40'22"S 2°50'26"W / 72.67278°S 2.84056°W / -72.67278; -2.84056 (SANAE IV) |

Sien ook
--------

* Die Suid-Afrikaanse Nasionale Antarktiese Program
* Gougheiland
* Marioneiland
* SA Agulhas
* SA Agulhas II
Pelindaba soos van die noordekant gesien.
Pelindaba se geboue.
**SAFARI-1** is 'n kernreaktor wat in 1965 vir kernfisika-navorsing in bedryf gestel is. Die reaktor word deur die Suid-Afrikaanse Kernenergiekorporasie (NECSA) by hul aanleg in Pelindaba, Suid-Afrika bedryf. Dit is 'n 20 MW ligte waterverkoelde, berillium-gereflekteerde, swembadtipe reaktor. Die reaktor is ontwerp om op verrykte uraan te loop. Die brandstof wat tans gebruik word is oorblyfsels van Suid-Afrika se buitewerkinggestelde kernwapens.

Geskiedenis
-----------

Die reaktor is in samewerking met die Amerikaanse Departement van Energie in die 1950's en '60's as deel van hulle *Atoms for Peace*-program gebou.

Beplanning vir die konstruksie van die reaktor het in 1960 begin, waarna dit tussen 1961 en 1965 gebou is. In Maart 1965 is die reaktor met 'n uitset van 6,75 MW geaktiveer. Die aanleg se uitset is aanvanklik deur die kapasiteit van die sekondêre koel-kring beperk. In 1968 is die sekondêre koel-kring opgegradeer en kon die uitset na 20 MW opgestoot word.

Aanvanklik het die reaktor op verrykte uraan wat deur die Verenigde State van Amerika verskaf is geloop. In 1975 is die uitvoer van verrykte uraan uit die VSA na Suid-Afrika gestaak, in protes teen Suid-Afrika se kernwapenprogram en die bou van die Valindaba Y-aanleg. Om beskikbare brandstof te bespaar, is die reaktor se uitset na 5 MW verminder en is die aanleg se bedryfsure dramaties ingeperk.

Die reaktor is in 1988 vir herstelwerk gesluit nadat 'n waterlek in die swembad ontdek is.

In 2005 is aangekondig dat die reaktor omgebou gaan word om lae-verrykte, in plaas van hoë-verrykte uraan, as brandstof te gebruik.

Gebruik
-------

Een van Safari-1 se primêre funksies is die vervaardiging van radioisotope vir radio-farmakologiese gebruik in kerngeneeskunde, spesifiek vir die produksie van molibdeen-99.

Radioaktiewe isotope word deur NTP-radioisotope, 'n filiaal van die Suid-Afrikaanse Kernenergiekorporasie, versprei.
Die liter is 'n maateenheid van volume wat gelyk aan 'n kubus met kante van 10 cmDie **liter** is 'n maateenheid wat gelyk is aan 1 dm3 (een kubieke desimeter, waar een desimeter gelyk is aan 10 cm). Dit is ook gelyk aan 1 000 cm3 of 10-3 m3. Die liter is 'n eenheid wat in die Internasionale Stelsel van Eenhede gebruik word. Die naam "liter" is afgelei van die pre-Rewolusionêre Franse eenheid, die *litron*. In 1793 was die liter deur die Franse Rewolusionêre regering as 1 000 cm3 gedefinieer. Terselfdertyd is die kilogram gedefinieer as die gewig van 1 000 cm3 by die vriespunt van ys. In 1799 is die *Kilogramme des Archives* vervaardig. Dit was gebaseer op 1 000 cm3 water by sy grootste digtheid, dit wil sê 4 °C.

Maßkrüge *(1-liter bierbeker)* gedurende die 2006 Oktoberfest in Duitsland
Die CGPM beveel aan dat die naam "liter" nie gebruik word om die resultate van hoë-akkuraatheid volumemates aan te gee nie. Een rede vir hierdie besluit is dat enige SI-eenhede se name 'n een-tot-een ooreenkoms moet hê met die gelykstaande dimensies wat in terme van die SI-basiseenhede uitgedruk word; i.e. 'n SI-naam vir 'n eenheid van volume sou na die kubieke meter moes verwys. Uniek in die SI is die liter twee simbole toegeken: die kleinletter asook die hoofletter Romeinse letter L — d.i. "l" en "L". Die kleinletter word algemeen gebruik, tensy daar 'n risiko bestaan dat dit met die numeriese "1" verwar sou kon word.

Die liter is in die verlede anders gedefinieer. In 1901 het die Derde *Conférence Générale des Poids et Mesures* (CGPM; Frans, "Algemene Konferensie oor Gewigte en Mates") dit vasgestel as die volume wat deur 1 kg suiwer water beslaan word teen die temperatuur by die stof se maksimum digtheid (ongeveer 4 °C) en by een atmosferiese druk.

Die huidige definisie, wat in 1964 aanvaar was, is dieselfde as die oorspronklike definisie: die liter is in presiese verhouding met die meter gedefinieer en is sinoniem met die kubieke desimeter, d.i. 1 liter is presies 1 dm3.

Die liter soos dit in 1901 gedefinieer is, sou dieselfde volume as 1,000028 hedendaagse liters opneem. Moderne metroloë skryf die verskil toe aan die foutiewe gebruik van 'n kilogramstandaard wat ongeveer 28 mg swaarder was as die internasionale kilogramprototipe.

Bronne
------

* "Litre", Microsoft(R) *Encarta(R) 99-Ensiklopedie*. (c) 1993–1998 Microsoft-korporasie. Alle regte voorbehou.
Die **Opel Kadett** is 'n klein gesinsmotor wat deur die Duitse motorvervaardiger Opel vervaardig is tussen 1937 en 1940, en weer van 1962 tot 1991 (die Cabrio het voortbestaan tot 1993), toe dit vervang is deur die Opel Astra.

Die eerste Opelmotor wat die naam **Kadett** gedra het, is in Desember 1936 aan die publiek bekendgestel deur Opel se tegniese direkteur, Heinrich Nordhoff, wie later bekendheid verwerf het vir sy leierskap in die heropbou van die Volkswagenmaatskappy.

Die nuwe Kadett het die innoverende Opel Olympia opgevolg in die gebruik van 'n onderstellose skulprompkonstruksie. Soos die *Vauxhall 10*, wat in 1937 deur Opel se Engelse sustermaatskappy bekendgestel is, het dit daarop gedui dat die Opel Kadett ontwerp is vir hoëvolume-, laekosteproduksie.

* Opel Kadett D (agterkant)
* Driedeur luikrug(1983)
* Opel Kadett D Caravan (1979–1984)

Suid-Afrika
-----------

Die Opel Kadett D is ook in Suid-Afrika gebou deur General Motors Suid-Afrika (Edms) Bpk. Die Suid-Afrikaanse reeks het bestaan uit: 'n vierdeur "fastback"-sedan, vyfdeurluikrug, en 'n vyfdeurstasiewa genoem die "Voyage". Die enjins wat gebruik was, is Opel se 1,2 liter oorhoofseklep inlynviersilinder (L-modelle), of die bonokas 1,3 liter (GL, GLS en Voyage). Kraglewering was 44 en 55 kW onderskeidelik, en later is 'n 1,6 liter-enjin bygevoeg.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Hierdie artikel bevat nie ’n bronnelys nie, wat beteken dat die inhoud nie geverifieer kan word nie. Enige bevraagtekende inligting mag dus ook mettertyd verwyder word. Help Wikipedia deur betroubare bronne tot die artikel by te voeg.
 |

'n **Water-kondisoneerder** is 'n nie-chemiese stelsel wat gebruik word om waterkwaliteit te verbeter. Dit is nie 'n filtreerstelsel of waterversagter nie. Die verbetering van waterkwaliteit verwys na die behandeling van water wat geneig is om probleme soos kalksteenaanpaksels en roes tot gevolg te hê. Die ScaleStop-stelsel wat in Suid-Afrika ontwikkel is, is 'n goeie voorbeeld van 'n water-kondisioneerder. Die stelsel is beskikbaar in verskillende groottes met spesifieke vloeitempo's.

Die stelsels word, behalwe vir huishoudings, ook in industriële applikasies gebruik soos bv. in koeltorings. Waar die stelsel vir besproeiing aangewend word, is bevind dat behandelde water aansienlik vinniger in die grond geabsorbeer word. Die gevolg is dat minder water aan verdamping verlore gaan. Plante en gewasse neem ook behandelde water vinniger op as onbehandelde water. Gewasse groei ook meer gesond en oeste is aansienlik groter. Dieselfde effek kan nie met 'n waterversagter bereik word nie. Dit gee die waterkondisioneerder die voorsprong bo die konvensionele (sout)waterversagter. 'n Verdere voordeel is dat behandelde water wel 'n beter was vermoë het, soortgelyk aan die van 'n waterversagter. Die waterkondisioneerder het geen afvalproduk nie en is 100% omgewingsvriendelik. Installasie is maklik met standaardkoppelstukke. Die eenheid word inlyn geïnstalleer. As opsionele ekstra is 'n elektronaanjaer ook beskikbaar.
**Christopher D'Olier Reeve** (\* 25 September 1952, † 10 Oktober 2004) was 'n Amerikaanse akteur, rolprent-regisseur, -vervaardiger, draaiboekskrywer, skrywer en aktivis wat veral met sy vertolking van die fiktiewe held *Superman* in 1978 internasionale bekendheid verwerf het.

'n Perdry-ongeluk tydens 'n wedren in Culpeper, Virginië op 27 Mei 1995 het Reeve verlam gelaat. Vir die res van sy lewe het hy 'n rolstoel en 'n beasemingsapparaat benodig. Reeve het daarna as 'n aktivis vir die belange van mense met rugmurgbeserings opgetree en het hom vir menslike stamselnavorsing beywer. Hy het sy eie stigting, die *Christopher Reeve Foundation*, in die lewe geroep en was medestigter van die Reeve-Irvine-navorsingsentrum.

In April 1992 het Reeve met Dana Morosini (1961-2006) getrou. Hul seun William Elliot Reeve is op 7 Junie 1992 gebore. Reeve het nog twee kinders, Matthew Exton Reeve (\* 1979) en Alexandra Exton Reeve (\* 1983), uit sy vroeëre verhouding met sy langjarige vriendin Gae Exton gehad.

Christopher Reeve is op 10 Oktober 2004 ná 'n hartstilstand oorlede.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNE: XX1168398
* BNF: cb13898875v (data)
* GND: 119541599
* IMDb: nm0001659
* ISNI: 0000 0001 1033 2496
* LCCN: n88027389
* MusicBrainz: 236ef438-b369-49f7-a8e1-f200e10ab725
* NDL: 00708000
* NKC: jo2004244370
* NLK: KAC201858633
* NLP: A17367001
* NTA: 07084688X
* SNAC: w6d802nn
* SUDOC: 035640766
* VIAF: 116315620
* WorldCat Identities: lccn-n88027389

 |