recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Olaf I** (Deens: Oluf I Hunger; omstreeks 1050 – 18 Augustus 1095) was van 1086 af koning van Denemarke ná die dood van sy broer, Knoet IV.

Hy was die seun van koning Sven II en het getrou met Ingegard, die dogter van Harald III van Noorweë.

Hy was die derde seun van Sven wat koning van Denemarke geword het. Hy was die graaf van Suid-Jutland en sy broer Knoet het hom daarvan beskuldig dat hy teen hom saamsweer. In 1086 is Olaf in kettings na Vlaandere verban om hom uit Knoet se pad te hou. Toe Knoet op 10 Julie 1086 in ’n kerk in Odense vermoor is, is Olaf uitgeroep as koning, hoewel hy steeds in Vlaandere was. ’n Ooreenkoms is bereik om Olaf vir sy jonger broer, Niels, te ruil sodat Olaf na Denemarke kon terugkeer.

Olaf se bewind is gekenmerk deur mislukte oeste ’n paar jaar agtereenvolgens en dit het hom die bynaam "Honger" ("Hunger" in Deens en Engels) besorg. Die mense was so honger dat hulle wortels uit die grond gegrawe het en baie dood is. Ondersteuners van sy vermoorde broer Knoet het beweer dat dit God se straf vir Olaf was omdat hulle vir Knoet se dood verantwoordelik was. Olaf en sy broers Ubbe, Harald en Niels het die opstand teen Knoet gesteun.

Olaf is op 18 Augustus 1095 in vreemde omstandighede dood. Sommige meen hy het selfmoord gepleeg en ander dat hy geoffer is namens sy ongelukkige volk.

Hy is die enigste Deense koning wat op ’n onbekende plek begrawe is.
**Mohammad ibn Zakarija al-Razi** (Persies: محمد زکریای رازی), ook bekend as **al-Razi**, **Rhazes** of **Rasis** (28 Augustus 854 - 6 Oktober 925) was 'n Persiese dokter, alchemis, chemikus, filosoof en een van die noemenswaardigste figure in die geskiedenis van die geneeskunde. Hy is ook as 'n Uomo universale erken.

Lewensloop
----------

Razi is in Rei, 'n stad wat in die suide van die Teheran-provinsie geleë is, gebore. Dit is moontlik dat sy agternaam na sy geboorteplek verwys. Daar word dikwels gesê hy het in sy jeug die kans gehad om 'n loopbaan in musiek te volg, maar dat hy meer in alchemie belanggestel het. Omdat sy eksperimente hom 'n oogsiekte gegee het, het Razi met sy studies in alchemie opgehou. Sy soektog na 'n geneesmiddel vir hierdie oogsiekte is moontlik die rede hoekom hy met geneeskunde bemoeid geraak het.

Razi het voortgegaan om geneeskunde onder Ali ibn Sahl Rabban al-Tabari te bestudeer. Later het hy 'n dokter op sy tuisdorp geword. Daarna het hy die hele Persië deurreis om lesings in geneeskunde te gee. Hy was hoof van die hospitaal wat deur Haroen al-Rasjid in Bagdad gestig is. Volgens 'n paar bronne het Razi as dokter baie aandag aan sy pasiënte gegee. Hy staan ook as 'n rasionalis bekend, wat volgens geskiedkundiges vry van vooroordele was.

Razi se oogsiekte het nooit genees nie en het uiteindelik tot algehele blindheid gelei. Hierna het hy geweier om siektes te behandel, omdat hy gevoel het sy afsterwe kom nader. Hy is in 923 of 925 n.C. oorlede.
Bensielpenisillien se chemiese struktuur

Bal-en-stokkiemodel:  
Blou=stikstof  
Rooi=suurstof  
Geel=swael  
Swart=koolstof en koolstofbindings  
Wit=waterstof
**Bensielpenisillien**, ook bekend as **penisillien G**, is 'n antibiotikum wat gebruik kan word om 'n aantal bakteriese infeksies te behandel. Dit sluit in longontsteking, seerkeel, sifilis, witseerkeel, gasgangreen, leptospirose, sellulitis en klem-in-die-kaak (tetanus). Dit is nie 'n eerste-lynmiddel vir pneumokokkale meningitis nie. Bensielpenisillien word met 'n inspuiting in 'n aar of spier toegedien. Twee langwerkende vorms, nl. bensatienbensielpenisillien en prokaienbensielpenisillien is beskikbaar vir gebruik as binnespierse inspuiting.

Newe-effekte sluit in diarree, aanvalle, en allergiese reaksies , insluitend anafilakse. Wanneer dit gebruik word om sifilis te behandel, mag 'n reaksie bekend as Jarisch–Herxheimer voorkom. Dit word nie aanbeveel vir diegene met 'n geskiedenis van penisillienallergie nie. Gebruik tydens swangerskap is oor die algemeen veilig. Dit is in die penisillien en β-laktam klas van medikasie.

Bensielpenisillien is in 1929 ontdek en het in kommersiële gebruik gekom in 1942. Dit is op die WGO se Lys van Noodsaaklike Medisyne, die mees doeltreffende en veilige medisyne wat nodig is in 'n stelsel van gesondheidsorg. Die groothandelkoste in die ontwikkelende wêreld is VS$ 0.24 tot 2.72 per dag. In die Verenigde State kos 'n behandelingskursus VS$ 100 tot 200.
'n Paasruiker met Paaseiers
'n Mandjie met Paaseiers
Handgeverfde Sorbiese Paaseiers
Litause Paaseiers (*Margučiai*)
'n **Paaseier** is 'n geverfde, dikwels beskilderde of met patrone versierde en meestal hardgekookte hoendereier wat mense tradisioneel in Paastyd aan mekaar skenk of eet. Die voedselbedryf bied 'n oordaad sjokolade-eiers in kleurryke verpakkings as Paaseiers aan.

Die term verwys daarnaas ook na nie-eetbare eiers wat in Paastyd vir dekorasie of as geskenk gebruik word. Gewoonlik word hiervoor hoendereiers uitgeblaas of kunseiers uit materiale soos karton, gips, hout, natuursteen of plastiek vervaardig. Afhangende van die materiaal en funksie waarvoor hulle benodig word, word ook hierdie Paaseiers van 'n groot verskeidenheid versierings voorsien.

Oorsprong van die tradisie
--------------------------

Die Christelike tradisie van eierverf as deel van die Paasviering is inheems aan 'n verskeidenheid Europese en Westerse kulture soos Armenië, Rusland, Griekeland, die Middellandse Seegebied en Sentraal-Europa. Vir 'n gewilde kinderspeletjie word geverfde Paaseiers op Paassondagoggend versteek.

Alhoewel die Christelike Paasviering sy oorsprong in die Joodse Pasgafees het en eiers tydens die seder-maaltyd genuttig is, is daar geen samehang tussen die Joodse feesviering en Europese Paaseiertradisies nie. Die historiese en kulturele agtergrond van die Paaseiertradisie is tans nie bekend nie. Weliswaar word daar dikwels na die simboliese betekenis van eiers in die antieke tydperk asook in ander beskawings en godsdienste verwys. In die moderne tyd maak geverfde eiers deel uit van die *Nouruz*-fees in Iran, veral by Zoroastriërs en Jesiede.

In die Christelike teologie speel die eiersimboliek al lank 'n beduidende rol. In die Middeleeue is die eier reeds met Christus se heropstanding geassosieer. Die eier is dan ook in die Europese kunsgeskiedenis algemeen as 'n simbool vir die heropstanding beskou – dit kom byvoorbeeld op Mariaportrette in die agtergrond of as randmotief voor om na die maagdelike geboorte te verwys.
Philadelphia roomkaas
**Philadelphia Cream Cheese** is 'n spesifieke handelsmerk van roomkaas. Dit is wêreldwyd een van die topverkoper handelsmerke van roomkaas. Dit is die eerste keer in 1872 vervaardig en word tans deur Kraft Heinz besit.

Oorsprong
---------

Ten spyte van die naam, is Philadelphia roomkaas in die staat New York uitgevind, en nie Philadelphia nie.  In 1872 het William Lawrence, 'n melkboer van Chester, New York, probeer om Neufchâtel te maak, 'n pikante, krummelrige kaasproduk wat destyds gewild was in Europa. In plaas daarvan het hy per ongeluk 'n oormatige hoeveelheid room bygevoeg en 'n ryker, meer smeerbare kaas geskep, wat uiteindelik "roomkaas" genoem sou word. Dit is eers in 1880 as "Philadelphia Cream Cheese" bemark. Daardie jaar het Lawrence saamgewerk met A.L. Reynolds, 'n kaasverspreider in New York, om groter hoeveelhede roomkaas te verkoop. Destyds het Philadelphia, PA en die omliggende gebied 'n reputasie gehad vir sy hoëgehalte-suiwelplase en romeriger kaasprodukte, en daarom het hulle besluit om die naam "Philadelphia" op die foelie-toegedraaide blokke van hul roomkaas te gebruik. Die maatskappy het deur die jare 'n paar veranderinge ondergaan en die Philadelphia handelsmerk is verkoop aan die *Phenix Cheese Company* in South Edmeston, New York. In 1928 het Phenix met Kraft saamgesmelt om die Kraft-Phenix Kaasmaatskappy te vorm. Philadelphia roomkaas het 'n stapelproduk in gemiddelde huishoudings gebly asook in eetplekke en bagelwinkels wêreldwyd.

Produkte
--------

Die Philadelphia-handelsmerk is veral bekend vir sy gewone roomkaas-smeer, sowel as verskeie ander geure in die reeks. Afgesien van roomkaassmeer, verkoop die handelsmerk ook dips en klaargemaakte nageregte. 'n Lys produkte hieronder (sommige bedien in verskillende grootte houers en baksteenvormige pakkies):

### Smere

Philadelphia roomkaas smere
Oorspronklike roomkaas (gewone roomkaas)

Verminderde vet roomkaas

Tuingroente roomkaas

Grasui & uie roomkaas

Bloubessie roomkaas

Oorspronklike geklopte roomkaas

Aarbei roomkaas

Pampoengeur roomkaas

Heuning-pekanneut roomkaas

Knoffel & kruie roomkaas

Gerookte salm roomkaas

Geurige jalapeno roomkaas

Pynappel roomkaas

Gemengde bessie geklopte roomkaas

Spek roomkaas

Perske roomkaas

Olyf met rooi soetrissie roomkaas

Melksjokolade roomkaas

Karamel wit sjokolade beperkte uitgawe roomkaas

### Peuselhappies

* Kaaskoek-krummel oorspronklike kaaskoek-nageregte met Graham-krummel
* Jalapeno cheddar roomkaasdip met tortilla-skyfies
* Spinasie & artisjok roomkaasdip met pita-skyfies
* Lemmetjiekaaskoek peuselhappies
**Gerrit Van Niekerk Viljoen** (11 September 1926 – 29 Maart 2009) was 'n Suid-Afrikaanse kabinetsminister en lid van die Nasionale Party. Hy was die voorsitter van die Broederbond vanaf 1974 tot 1980, administrateur van Suidwes-Afrika van 1978 tot 1980 en kabinetsminister tot 1992.

Vroeë lewe
----------

Gebore in Kaapstad op 11 September 1926 as die seun van Hendrik Geldenhuys Viljoen en Helena Viljoen. Hendrik, sy vader, was die redakteur van die Huisgenoot, 'n Afrikaanse tydskrif. Sy familie verhuis na Pretoria, waar hy sy skoolloopbaan begin by die Pretoria-Oos Laerskool in 1933. Hy ontvang sy hoërskoolopleiding by Afrikaanse Hoër Seunskool in Pretoria en matrikuleer in 1943. Hierna skryf hy in by die Universiteit van Pretoria, waar hy 'n meestersgraad MA (Klassieke Studies) en LL.B verwerf. Terwyl hy aan die Universiteit studeer, speel hy 'n aktiewe rol in politiek en dien vier jaar op die studenteraad. Hy was ook een van die stigterslede van die Verenigde Afrikaanse Studente Organisasie in 1948. Hierna studeer hy klassieke letterkunde en filosofie aan die Universiteit van Cambridge en word 'n meestersgraad toegeken. Aan die Universiteit van Leiden verkry hy die doktorsgraad D Litt et phil in 1955 , gebaseer op sy navorsing oor die gedigte van Pinder, 'n klassieke Griekse digter en skrywer. By sy terugkeer na Suid-Afrika werk hy as senior lektor by die Universiteit van Pretoria en later as professor by die "Classics" departement. In 1967 word hy aangestel as visekanselier van die nuutgestigte Randse Afrikaanse Universiteit.

Politieke loopbaan
------------------

In 1974 volg hy Dr Andries Treurnicht op as voorsitter van die Broederbond, 'n invloedryke organisasie vir Afrikaners, waaraan omtrent alle ministers van hierdie tyd behoort het. In 1978 word hy aangestel as die administrateur van Suidwes-Afrika en in 1980 word hy die Minister van Nasionale Opvoeding in die kabinet van P.W. Botha. Hy wen die setel Vanderbijlpark in die algemene verkiesing van April 1981. In 1989 word hy die Minister van Konstitusionele Ontwikkeling in F.W. de Klerk se regering. As senior ideoloog en spraakbuis vir die Nasionale Party, ondersoek hy verskillende konstitusionele modelle vir 'n "nuwe Suid-Afrika". Hy neem ook deel aan die eerste amptelike onderhandelinge met die ANC in Mei 1990. Hy tree uit die politieke lewe as gevolg van swak gesondheid.

Gesinslewe
----------

Gerrit Viljoen was getroud met Magdalene en hulle het sewe kinders. Hy sluit sy lewe af in 'n ouetehuis in Stilbaai vanwaar hy uit die NG Kerk begrawe is, na sy afsterwe aan longontsteking op die ouderdom van 82.

Bronne
------

* Gerrit Viljoen op "SA History Online":  Geargiveer 6 Junie 2011 op Wayback Machine
* Vertaal uit en:Gerrit Viljoen
* SAUK-nuusberig

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 128172800
* ISNI: 0000 0000 6143 4698
* LCCN: n80018606
* NTA: 067706827
* VIAF: 60127622
* WorldCat Identities: lccn-n80018606

 |
**Prempeh I** (Otumfuo Nana Prempeh I, 18 Desember 1870 tot 12 Mei 1931) was die 13de koning van die Ashantiryk. Asantehene (koning) Prempeh I het van 26 Maart 1888 tot met sy dood in 1931 regeer. Hy het onder meer in 1893 oorlog teen Brittanje gevoer.

Biografie
---------

Koning Prempeh I se oorspronklike naam was prins Kwaku Dua III Asamu. Sy ma, koningin Yaa Akyaa, was die koninginmoeder van die Asjantiryk. Deur strategiese politieke huwelike het sy die Goue Stoel, of troon, vir haar seun verseker.

In 1888 het Prempeh die troon as 16-jarige bestyg. Hy het verskeie oorloë teen Brittanje geveg en toe Brittanje hom vra om ’n protektoraat in sy koninkryk te aanvaar, het hy geweier.

In Januarie 1896 het die Britte onder sir Robert Baden-Powell in die hoofstad van die Asjantiryk, Kumasi, aangekom. Kort daarna het goewerneur William Maxwell ook in Kumasi aangekom.

Brittanje het die gebiede van die Asjanti en Fanti geannekseer. Prempeh I is afgesit en na die Seychelle verban. Asjanti het deel van die Britse Goudkuskolonie geword en ’n Britse minister-resident is in Kumasi aangestel.

In 1900 het ’n versoek dat die Goue Stoel, die simbool van die Asjanti se soewereiniteit, aan die Britte oorhandig word, gelei tot ’n opstand onder Yaa Asantewaa wat bekend geword het as die Oorlog van die Goue Stoel. Die opstand is onderdruk en Yaa Asantewaa is ook na die Seychelle verban. In Januarie 1902 het Brittanje ’n protektoraat in die Asjantiryk afgekondig. 

Op 31 Januarie 1935 is Asjanti se onafhanklikheid herstel. Ná Prempeh I se dood op 12 Mei 1931 is hy deur Prempeh II opgevolg. Hy is in Kumasi begrawe.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Prempeh I.
* Koning Prempeh se troon
* Asantehene (koning van Asante).
* Konings en koninginne van Asante

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb145350472 (data)
* GND: 129094048
* ISNI: 0000 0001 1746 3085
* LCCN: no00084533
* NKC: jx20091104004
* NTA: 250547090
* SUDOC: 077394011
* VIAF: 15839171
* WorldCat Identities: lccn-no00084533

 |
**Gregoire Boonzaier** (1909–2005) was 'n Suid-Afrikaanse skilder van veral natuur- en straattonele, Distrik Ses en die Bo-Kaap. Hy werk in verskeie media in ’n kenmerkende Impressionistiese styl. In later jare skilder hy vele selfportrette, boomstudies en stillewes. Hy het slegs een student gehad, Conrad Theys (1940-).

Lewensloop
----------

Gregoire Johannes Boonzaier is op 31 Julie 1909 in Kaapstad gebore. Hy was die vyfde kind van die bekende spotprenttekenaar Daniel Cornelis Boonzaier en Maria Elizabeth Boonzaier. Hy studeer in Kaapstad en Londen in 1934. Hier het hy bekendheid verwerf as 'n landskapskilder.

In 2003 het sy seuns, Anton en Emile, saam met die familie rekenmeester Sybrand Smit, die kunsateljee se finansies oorgeneem. In dieselfde jaar is Marie, sy lewensmaat van nagenoeg 60 jaar, aan 'n beroerte oorlede. In November 2004 voltooi Boonzaier van sy laaste werke en ruim sy ateljee vir oulaas op. In Februarie 2005 gaan op 'n eetstaking en wend hom tot sy bed om die dood in te wag. Hy is uiteindelik op 22 April 2005 om 22:15 in Onrus oorlede. Hy was 95 jaar oud.

Boonzaier het drie eredoktorsgrade oor sy loopbaan ontvang. Onder sy talle pryse en toekennings is 'n silwer *Orde vir Voortreflike Diens* van Nelson Mandela in 1999. Sy werk kan in privaat en korporatiewe versamelings oor die wêreld gevind word.

Fotogalery
----------

Bronne
------

* Green, Eldred: Gregoire Boonzaier - an appreciation. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 9, nr. 3, Maart 1960
* Trümpelmann, J.: Gregoire Boonzaier - 'n waardering. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 9, nr. 3, Maart 1960

| * l
* b
* w
Die Nuwe Groep |
| --- |
| Stigters | 
* Gregoire Boonzaier
* Freida Lock
* Terence McGaw
* Lippy Lipshitz
* Walter Battiss
* Alexis Preller

 |
| Ander lede | 
* Judith Gluckman
* Louis Maurice
* Solly Disner
* Moses Kottler

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 1240933657
* ISNI: 0000 0000 3972 260X
* LCCN: n91089653
* NTA: 070335893
* RKD: 111783
* SNAC: w69w0pbb
* ULAN: 500102589
* VIAF: 1653053
* WorldCat Identities: lccn-n91089653

 |
'n Presto-kaart
Die **Presto-kaart** (gestileer as **PRESTO**) is 'n kontaklose slimkaart outomatiese tariefinvorderingstelsel wat gebruik word op deelnemende openbare vervoerstelsels in die provinsie Ontario, Kanada, spesifiek in Groter Toronto, Hamilton en Ottawa. Presto-kaartlesers is vanaf 25 Junie 2007 tot 30 September 2008 op 'n proefbasis geïmplementeer. Volle implementering het in November 2009 begin en dit is uitgerol oor snelvervoerstasies, spoorwegstasies, bushaltes en terminale, en transitovoertuie op elf verskillende vervoerstelsels.

'n Variant van die Presto-kaart is die Presto-kaartjie, wat op 5 April 2019 bekendgestel is, wat 'n eenmalige papierkaartjie met 'n ingeboude skyfie is. Die Presto-kaartjie kan slegs gebruik word vir die dienste van die Toronto Transit Commission.

Een van die 10 strategieë van *The Big Move*, die GTHA se streekvervoerplan, was om 'n geïntegreerde vervoertariefstelsel tussen die 10 openbare vervoer-agentskappe in die GTHA te skep. Die Presto-stelsel is ontwerp om die gebruik van een algemene metode van tariefbetaling op verskeie deelnemende openbare vervoerstelsels te ondersteun, vergelykbaar met ander stelsels soos Londen se Oyster-kaart en Hongkong se Octopus-kaart. Presto is 'n bedryfsafdeling van Metrolinx, die Ontario-regeringsagentskap wat padvervoer en openbare vervoer in die Groter Toronto en Hamilton Area (GTHA) bestuur en integreer.
Rietveld op 27 Desember 1962
**Gerrit Rietveld** (24 Junie 1888 – 25 Junie 1964) was 'n Nederlandse ontwerper en argitek wat as een van die belangrikste baanbrekers van moderne 20ste eeuse ontwerpkuns beskou word. As medestigter van die kunsbeweging *De Stijl* het hy met sy progressiewe benadering tot boukuns en meubelontwerp beslissende invloed in Nederland uitgeoefen en lewer met sy werk tot op hede inspirasies vir moderne Nederlandse ontwerpkuns. Argitektuur was sy tweede besigheidsveld waarin hy as een van die voorste Nederlandse verteenwoordigers van modernisme en die Internasionale Styl bekendheid verwerf het.

Lewe
----

Rooi-en-blou stoel
Gerrit Thomas Rietveld is in 1888 in Utrecht as seun van Johannes Cornelis Rietveld en Elisabeth van der Horst gebore. Reeds op die ouderdom van elf het Gerrit Rietveld in die meubelmakery van sy pa begin werk. Later hy aandkursusse in tekenkuns by die Museum vir Toegepaste Kuns in Utrecht bygewoon wat deur die argitek en meubelontwerper Piet Klaarhamer (1874–1954) aangebied is. Klaarhamer was 'n onafhanklike vakman wat in sy ontwerpkuns vernuwing en suiwerheid nagestreef het. Eerste ervaring in sy loopbaan as ontwerper het Rietveld tussen 1906 en 1911 by Carel Begeer, 'n plaaslike goudsmid en juwelier, opgedoen voordat hy in 1917 sy eie meubelmakery gevestig het.

Rietveld het die vervaardigingsproses van meubels noukeurig bestudeer wat in sy tyd gewoonlik nog met die hand vervaardig is en as arbeidsintensiewe produkte betreklik duur was. Vir hom was meubels met 'n meer eenvoudige ontwerp, wat nogtans aantreklik vir die oog was, 'n uitdaging wat met meganisering bemeester sou kon word. Masjienvervaardigde meubels vir die massamark was dus sy hoofbelangstelling.

Moontlik het hy reeds in Klaarhammer se tekenklasse in aanraking gekom met moderne ontwerpers soos Hendrik Petrus Berlage en Frank Lloyd Wright. Rietveld se eerste eksperimentele meubels, wat in 1918 ontstaan het, waaronder die voorloper van sy latere rooi-en-blou stoel, wat wêreldfaam sou geniet, toon in elk geval invloede van destydse moderne strominge. Al was die eerste meubels nog bestem vir eie gebruik, het een Rietveld se vriende, Robert van 't Hoff, daarop aangedring dat die ontwerpe aan 'n breër publiek bekendgestel moes word. Theo van Doesburg se nuut opgerigte tydskrif vir moderne kuns *De Stijl* sou hiervoor 'n gepaste medium wees.

In Julie het Theo van Doesburg 'n kinderstoel, wat deur Rietveld ontwerp is, in sy tydskrif bekendgestel. In September het 'n leunstoel gevolg wat van houtlatte vervaardig is. Rietveld se eerste eksperimentele meubels is van ongeverfde hout gemaak. Eers toe hy begin het om meubels vir sy eie ses kinders en dié van opdraggewers te ontwerp, het hy sy ontwerpe van kleure voorsien. 'n Hoë kinderstoel is in 1918 groen geskilder met rooi leerbande. Vyf jaar later is 'n kinderkruiwa en handwa uit sy ateljee vir die eerste keer in die primêre kleure geskilder wat kenmerkend was vir *De Stijl*. Kort daarna het die beroemde rooi-en-blou stoel gevolg.
**Johann Amos Comenius** (1592–1670), ook genoem Jan Amos Komensky, was bekend as die vader van moderne onderwys. Hy was 'n Tsjeggiese opvoedkundige wat die eerste prenteboek vir kinders, "Orbis Pictus", geskryf het. Hy het geglo dat dit 'n riglyn vir onderwysers kan wees om die kinders se sintuie te stimuleer in die leerproses om die natuur te bestudeer. Hy het geredeneer dat kinders leer deur dinge te doen en opvoedkunde moet 'n natuurlike orde volg, en gebaseer wees op die natuur. Hy het daarin geglo dat arm kinders ook opgevoed moet word. Kinders moet toegelaat word om teen hul eie tempo te leer. Hy het ook geglo dat onderwysers met kinders se eie inklinasies moet werk, want "wat natuurlik kom vind plaas sonder dwang".

*Via Lucis', 1668*
Jan Amos Comenius het gesê, "*Children ought to be dearer to parents than gold and silver, than pearls and gems, may be discovered from a comparison between both gifts of God; for... Gold and silver are fleeting and transitory; children an immortal inheritance.*"

Comenius het 'n teorie gehad wat geïmplementeer was deur moderne onderwys. Hy het gereken dat kinders moet leer op 'n geleidelike vlak gebaseer op dit wat hulle kan verstaan en onthou. Onderrig moet in hul eie moedertaal geskied indien moontlik, maar dit is 'n moeilike saak met al die nasies en tale in die land. Comenius het sy teorieë op 'n Christelike grondslag gebaseer omdat hyself 'n Christen was, maar hy het steeds ook vir 'n publieke Christelike onderwys aanspraak gemaak. Dit is weer moeilik om in 'n land met multi-kultuur groepe en verskeie gelowe op 'n Christelike grondslag skool aan te bied.

Comenius se siening oor die onderwys, het bepaal dat die hoof doel van die lewe is om met God een te word en om 'n ewige lewe na die dood te hê. Om dit te bereik moet 'n mens ten eerste alles weet, en dan moet 'n mens 'n persoon wees wat alles self kan beheer en 'n mens moet ook dan soos die beeld van God word.

Hy het drie soorte onderwys aanbeveel, nl. intellektuele onderwys, morele onderwys, en geloofs onderwys. Om alles aan almal te leer was Comenius se hoof doelstelling, en dit word genoem "pansaphia" (alwetendheid). Comenius het gereken dat die talent om die doelwitte van onderwys te erken, ingebore is in elke mens, en dit is die rol van onderwys om hierdie natuurlike geskenk na vore te bring. Hy het gereken dat ouers die belangrikste is in die onderwys, maar as hulle nie suksesvol is nie moet die skool die alternatief wees. Comenius het geglo dat die ideale persoon 'n "pansophist" (alwetende) moet wees, iemand wat alle kennis aangaande God, die natuur en die mens geleer het.
**Ian Scheckter** (gebore 22 Augustus 1947, Oos-Londen, Suid-Afrika) is 'n voormalige renjaer wat onder andere tussen 1974 en 1977 aan altesaam 20 renne in die Formule Een-wêreldkampioenskap deelgeneem het.

Hy het sy Formule Eendebuut by die Suid-Afrikaanse Grand Prix op 30 Maart 1974 gemaak. Hy kon gedurende sy Formule Eenloopbaan van twintig wedrenne geen bestuurderskampioenskappunte aanteken nie en die beste plek wat hy behaal het was 'n tiende plek. Hy het sy Formule Eenloopbaan as 'n lid van die Gunstonspan begin. Hy het in 1975 vir Williams aan die Sweedse Grand Prix en Hollandse Grand Prix deelgeneem.

In 1977 het hy vir die *Team Rothmans International*-span in 'n *March* gejaag en was vir die volle seisoen ingeskryf. Scheckter se finale Grand Prix sou die Japannese Grand Prix in 1977 wees, maar weens sy Suid-Afrikaanse paspoort is hy verhoed om Japan te besoek.

Ná sy Formule Eenloopbaan het hy na Suid-Afrika teruggekeer om die plaaslike Formula Atlantic-reeks vir 'n paar seisoene te oorheers. Hy was die Formula Atlantickampioen vanaf 1976 tot 1979, en weer in 1983 en 1984.

Ian Scheckter is die ouer broer van die 1979 Formule Eenwêreldkampioen Jody Scheckter, en die oom van die Indy Racing League-renjaer Thomas Scheckter.
**Johann Heinrich Ferdinand Parow** (1 Maart 1833 – 4 Desember 1910) was 'n Duitse kaptein. Parow is in Born auf dem Darß in die provinsie Pommere, Pruise (vandag deel van Duitsland), gebore. Hy is op 9 Maart 1834 aldaar gedoop; sy peetouers was die kapteins Johan Christoph Zecher en Johann Carl Brushagen. Johann Parow het vyf broers en twee susters gehad. Sy verdere loopbaan is nie bekend nie; hy het moontlik die gewone loopbaan van 'n kaptein gevolg.

Johann Parow het in 1865 kaptein van die skip *Kehrwieder* geword, wat in 1852/1853 deur Richters in Hamburg gebou is. Dié skip se redery was Johann Cesar Godefroy en is bestuur deur die seun Hamburg. Parow moes in 1865 om die Kaap die Goeie Hoop seil, maar tydens 'n groot storm het 19 skepe in Tafelbaai skipbreuk gely, waaronder kaptein Parow se skoener. Nadat hy skipbreuk gely het, het kaptein Parow baie hulp van die Timmerman-gesin ontvang. Hy besluit om hom hier te vestig en hy het oor 'n kusvaarder tussen Tafelbaai en die Weskus bevel gevoer. Hy is kort daarna getroud met Johanna Wilhelmina Timmerman, die dogter van die familie wat hulp aangebied het nadat hy skipbreuk gely het. Kaptein Parow het spoedig besef dat die Tygervallei groot moontlikhede inhou en hy het hom landwaarts gewend en aanvanklik met grootvee handel gedryf. Hy het later met grond begin spekuleer in die omgewing waarop die dorpsgebied van Parow, wat na hom vernoem is, later uitgelê is en het groot welvaart opgebou. Hierdie dorpsgebied is vandag 'n voorstad van Kaapstad.

Kapt. Parow is op 4 Desember 1910 op sy plaas Cassibelle in Maitland oorlede. Sy vrou is tien jaar vantevore reeds oorlede en die huwelik was kinderloos.

Sien ook
--------

* Parow

Bron
----

* (de)

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* VIAF: 45399931
* WorldCat Identities: viaf-45399931

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Hierdie artikel bevat nie ’n bronnelys nie, wat beteken dat die inhoud nie geverifieer kan word nie. Enige bevraagtekende inligting mag dus ook mettertyd verwyder word. Help Wikipedia deur betroubare bronne tot die artikel by te voeg.
 |

**Johann Rudolf Czernin** (ca. 9 Junie 1755 – ca. 23 April 1845) was 'n Oostenrykse diplomaat en staatsman wat 'n sleutelrol in die politiek van die Heilige Romeinse Ryk gespeel het gedurende die laat 18de en vroeë 19de eeu.

Czernin is in 'n bekende Boheemse adellike familie gebore en het 'n deeglike opleiding in reg en diplomasie ontvang. Hy het sy diplomatieke loopbaan in 1775 begin, waar hy as sekretaris vir die Oostenrykse ambassadeur in Parys gedien het. Oor die volgende paar dekades het Czernin 'n aantal belangrike diplomatieke poste beklee, insluitend ambassadeur na die Ottomaanse Ryk, die Russiese Ryk en die Koninkryk Pruise.

In 1801 is Czernin as die Keiserlike Ambassadeur aangestel by die Franse Republiek, 'n pos wat hy tot 1805 beklee het. Gedurende hierdie tyd het hy 'n belangrike rol gespeel in die onderhandeling van die Verdrag van Pressburg, wat die oorlog van die Derde Koalisie tussen Frankryk en die Heilige Romeinse Ryk beëindig het.

Czernin het hierna as die Keiserlike Buitelandse Minister van 1805 tot 1809 gedien, waartydens hy 'n leidende rol gespeel het in die onderhandelinge wat gelei het tot die Verdrag van Schönbrunn, wat die oorlog van die Vyfde Koalisie tussen Frankryk en die Heilige Romeinse Ryk beëindig het.

Na die val van die Heilige Romeinse Ryk in 1806, het Czernin uit die openbare lewe getree, maar het politiek aktief gebly. Hy is in 1845 oorlede, en hy het 'n erfenis nagelaat as een van die belangrikste en bekwaamste diplomate van sy tyd.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 130133469
* ISNI: 0000 0000 6145 9641
* LCCN: n2015047721
* NKC: jx20140425001
* RKD: 348376
* SUDOC: 191613916
* VIAF: 18323139
* WorldCat Identities: lccn-n2015047721

 |
Portret van Francisco D'Andrade as Don Juan in Wolfgang Amadeus Mozart se *Don Giovanni* deur Max Slevogt in 1912
**Don Juan** (of Don Giovanni) is 'n legendariese fiktiewe pierewaaier wie se verhaal al baie keer vertel is deur verskillende skrywers. *El burlador de Sevilla y convidado de piedra* is 'n toneelstuk wat deur Tirsa Molina rondom 1630 gepubliseer is en in die 14de eeu afspeel. Bewyse bestaan dat dit moontlik die eerste geskrewe weergawe van die Don Juan legende is. Die ander groot werk in die Spaanse literatuur oor hierdie karakter is *Don Juan Tenoria*, 'n toneelstuk van 1844 deur José Zorrilla.

Die naam word soms figuurlik gebruik as sinoniem vir "vrouejagter", veral in die Spaanse taal.

Die Don Juan-legende
--------------------

Volgens die legende is Don Juan 'n vrygeestige skobbejak wat groot plesier daaruit put om vroue te verlei en dit geniet om teen hulle beskermhere te veg. Die legende draai in hoofsaak om sy verleiding van 'n jong vrou van die adelstand en die doodmaak van haar vader. Later kom hy 'n standbeeld van haar pa in 'n begraafplaas teë en nooi hom dan oneerbiediglik uit om saam met hom te kom eet, 'n uitnodiging wat die standbeeld aanvaar. Die gees van die pa daag dan op vir ete en nooi Don Juan dan op sy beurt uit om by hom in die begraafplaas te kom eet. Don Juan aanvaar die uitnodiging en by die graf vra die standbeeld om Don Juan se hand te skud. Wanneer hy sy hand uitsteek, gryp die standbeeld hom en sleep hom weg na die hel.
**Neferefre** (ook bekend as **Raneferef** en onder die Hellenistiese naam **Cheres** volgens Manetho) was ’n Egiptiese farao van die 5de Dinastie tydens ’n tydperk bekend as die Ou Ryk. Sy naam beteken "Mooi is Ra".

Familie
-------

Neferefre was die seun van Neferirkare en sy vrou, koningin Chentkaoes II, en moontlik die broer van sy opvolger, Nioeserre. Dit is onbekend of Neferefre enige vroue of kinders gehad het. ’n Kalksteenreliëfwerk by Aboesir bevestig dat hy as prins Ranefer bekend was voor sy troonbestyging. Die verwantskap tussen hom en die familielid wat vir ’n kort ruk voor hom regeer het, Sjepseskare, is ook nie bekend nie. Die Egiptoloog Silke Roth meen hulle was broers. Die Tsjeg Miroslav Verner glo egter Sjepseskare was Sahoere se seun en dus ’n oom van Neferefre.

Bewind
------

’n Standbeeld van Neferefre met die wit kroon van Bo-Egipte. Dit is in sy piramidekompleks by Aboesir ontdek (Egiptiese Museum, Kaïro).
Hoewel Manetho aandui dat Neferefre 20 jaar lank regeer het, word algemeen aanvaar dat sy bewind veel korter was na aanleiding van sy onvoltooide piramide. Die gedeeltelik beskadigde plek waar sy bewind in die Turynse Koningslys aangedui word, wys net een vertikale streep langs sy naam (elke streep dui ’n jaar aan). Dit sou ’n bewind van een tot twee jaar beteken, wat ooreenstem met die argeologiese bewyse. Volgens Verner lyk dit of die koning skielik dood is en die onvoltooide piramide vinnig omskep is in ’n vierkantige mastaba. Met die koning se dood was nie die grafkelder gebou of die fondament van die dodetempel gelê nie.

Min is oor Neferefre bekend. Hoewel die naam van sy sontempel se naam bekend is (*Hetep-Re*), is geen so ’n struktuur nog ontdek nie.

Piramidekompleks
----------------

Weens die vroeë dood van Neferefre het sy opvolger die werk aan sy piramide by Aboesir haastig voltooi en het dit die vorm van ’n mastaba aangeneem. Anders as ander mastabas loop dit nie van noord na suid nie en is dit nie reghoekig nie, maar vierkantig. Dit is net 7 m hoog. Nes dié van ander farao's bevat die terrein meer as een piramide en Neferefre se piramides vorm ’n reguit lyn. Volgens artefakte wat op die terrein gevind is, is Neferefre se piramide ook bekend as "Goddelik is Neferefre se Mag".

Al die ander geboue in die kompleks is voltooi tydens Neferefre se broer, Nioeserre, se bewind. Tydens uitgrawings deur ’n Tsjeggiese span is papirusse, standbeelde van die koning, versierde borde en seelafdrukke gevind. Stukke van mummiebedekkings is ook ontdek en ’n ondersoek het getoon dit is Neferefre s 'n. Dit het ook gewys die koning is in sy vroeë twintigs dood; hy was tussen 20 en 23 jaar oud. Dit verklaar sy kort bewind en sy onvoltooide piramide.
Die **Sava** (Sloweens: [ˈsàːʋa]; Serwo-Kroaties: [sǎːʋa]; Serwiese Cyrillies: Сава) is 'n groot oos-vloeiende rivier in suidelike Sentraal-Europa. Die rivier, met 'n lengte van 990 km, vorm die tweede grootste sytak van die Donau na die Tisza (volgens sy gemiddelde afloop van 1 609 m³/s is die Sava die waterrykste takrivier). Die Sava vorm die noordelike grens van die Balkanskiereiland en die suidelike grens van die Pannoniese Laagvlakte. Die Sava vloei deur drie nasionale hoofstede: die Sloweense Ljubljana, die Kroatiese Zagreb en die Serwiese Belgrado. Altesaam meer as agt miljoen mense leef in die Sava-bekken, veral Bosniërs, Kroate, Serwiërs en Slowene. Die Sava-bekken word in die suide deur die Dinariese Alpe begrens.

Die Sava in Zagreb, Kroasië
Die Sava in Slavonski Brod, Kroasië. Bosnië en Herzegowina is oorkant dié rivier
Die Sava ontstaan deur die saamvloei van Sava Bohinjka en Sava Dolinka naby Radovljica, Slowenië, in die Alpe, net suid van die grens met Oostenryk. Aansluitend vloei die Sava in 'n suidoostelike rigting en bereik die Sloweense hoofstad Ljubljana. Van hier af vloei die rivier verder in 'n suidoostelike rigting en bereik Kroasië. Net ná die grens vloei die Sava deur die Kroatiese hoofstad Zagreb. Die rivier gaan voort in 'n suidoostelike rigting en vorm later vir 'n lang stuk die noordelike grens van Bosnië en Herzegowina met Kroasië. Verder oos vorm die Sava vir 'n kort stukkie die grens tussen Serwië en Bosnië en Herzegowina, voordat hy in 'n oostelike rigting vloei en in die Serwiese hoofstad Belgrado in die Donau uitmond.

Geskiedenis
-----------

In antieke tye is die Sava *Savus* genoem. Die naam is dalk afgelei van die Proto-Indo-Europese wortel *\*sewh1* ("om vloeistof te neem") en die agtervoegsel *\*eh2*, sodat dit letterlik "wat [die grond] besproei" beteken.
Die *Ranger* ter see in die 1930's
Die **USS *Ranger* (CV-4)** was 'n vliegdekskip wat tussen die twee Wêreldoorloë gebou is vir die Amerikaanse Vloot as die enigste skip van sy klas. Die *Ranger* is ontwerp en gebou, onderhewig aan beperkings van die Vlootverdrag van Washington. Dit is die eerste Amerikaanse skip wat ontwerp en gebou is as 'n vliegdekskip. Die *Ranger* was relatief klein, slegs 222,5 m lank en het maar 15 000 ton geweeg. Sy grootte en verplasing is nader aan Amerika se eerste vliegdekskip USS *Langley* (CV-1) as aan ander skepe. Die eiland-bobou was nie ingesluit in die oorspronklike ontwerp nie, maar is aangebring nadat die skip voltooi was.

Die *Ranger* was geag te stadig te wees vir diens in die Stille Oseaan-vloot se vliegdekskiptaakmag teen Japan en het die hele Tweede Wêreldoorlog in die Atlantiese Oseaan diens gedoen teen die Duitse Vloot, die *Kriegsmarine*, wat 'n swakker opponent was. Die *Ranger* het aan aksie deelgeneem in daardie front en onder andere lugondersteuning verskaf vir Operasie Torch. In Oktober 1943 het die skip deelgeneem aan Operasie Leader, lugaanvalle teen Duitse skeepsvervoer aan die kus van Noorweë. Die *Ranger* was as skroot verkoop in 1947.
Volksblad se hoofkantoor in Bloemfontein.
***Volksblad*** is 'n Afrikaanse, Suid-Afrikaanse koerant wat voorheen in druk in die Vrystaat en Noord-Kaap versprei is. Dit is die oudste Afrikaanstalige dagblad in die land. Sy hoofkantoor is in Bloemfontein en die uitgewer is Media24. Dit word sedert 10 Augustus 2020 net in digitale formaat uitgegee wat op Netwerk24 se webtuiste beskikbaar is.

Hoewel die koerant, vergeleke met Die Burger en Beeld 'n beskeie sirkulasie van 14 701 eksemplare per dag gehad het (tweede kwartaal 2015), was die markpenetrasie onder Afrikaanssprekendes in die ylbevolkte provinsies Noord-Kaap en Vrystaat groot.

Geskiedenis
-----------

Die geskiedenis van Volksblad begin op 18 November 1904, toe die Nederlandse drukker Hendrik de Graaff op Potchefstroom die Nederlandse weekblad "Het Westen" stig. Die blad spits hom toe op die belange en die ontwikkeling van die Afrikanerbevolking in die voormalige Boererepublieke Oranje-Vrystaat en Transvaal, wat swaar in die Tweede Vryheidsoorlog (1899–1902) gely het. In Maart 1915 word die nasionalistiese blad herdoop tot Het Volksblad en in 1916 verskuif sy hoofkantoor na Bloemfontein. In 1917 verander die naam weer, na Die Volksblad, en begin die blad om in Afrikaans te skryf. In 1925 word Die Volksblad 'n dagblad.

Op 20 April 2001 word die "Die" voor die naam amptelik geskrap en word die koerant kort en kragtig Volksblad. Sedert die jare negentig begin Volksblad sy fokus verbreed om ook ander bevolkingsgroepe, behalwe sy tradisionele wit leserskorps, in te sluit.

Die koerant vier in 2004 sy eeufees, met onder meer die publikasie van die boek *’n Lewe van sy eie – die biografie van Volksblad*. Die laaste papieruitgawe verskyn op 8 Augustus 2020.

Die redakteurs van die blad, onder al sy name, voorheen en tans, was en is:

* Hendrik de Graaf (stigter-eienaar, 1904 – 1917)
* Paul G. Das (1904 – 1905)
* Adam Boshoff (1905 – 1907)
* B.G. Versélewel de Witt Hamer (1907 – 1909)
* D.P. du Toit (1909 – 1914)
* J. H. Malan (1914 – 1916)
* dr. H.G. Viljoen (1916)
* dr. J.F.W. Grosskopf (1917 – 1919)
* J.H. Malan (waarnemende redakteur, 1919 – 1921)
* dr. J.G. Conradie (1921)
* dr. Reinard G. Kottich (1921 – 1922)
* A.J. Werth (1922 – 1925)
* dr. A.J.R. van Rhijn (1925 – 1948)
* dr. Otto du Plessis (1948)
* Hubert Coetzee (1949 – 1957)
* Hugo Dreyer (1958 – 1970)
* dr. Bart Zaaiman (1970 – 1980)
* Hennie van Deventer (1980 – 1992)
* Johan de Wet (1992 – 1994)
* Paul Marais (1994 – 1999)
* Jonathan Crowther (1999 – 2009)
* Ainsley Moos ( 2010 – 2012)
* Johanna van Eeden (2012 – 2014)
* Gert Coetzee (2015 – tans)

Sien ook
--------

* Lys van Suid-Afrikaanse dagblaaie
* *Het Volksblad*
**Savignano sul Rubicone** is 'n munisipaliteit in die Italiaanse provinsie Forlì-Cesena (in die streek Emilia-Romagna). Die munisipaliteit het 'n oppervlakte van 23,2 km2 met 16 991 inwoners (soos op 28 Februarie 2009). Die bevolkingsdigtheid is 730 inwoners per km2.

Die munisipaliteit het sy naam aan die Rubiconrivier te danke wat Julius Caesar in 49 v.C. oorgesteek het. 'n Kombinasie van natuurlike en mensgemaakte obstruksies het die rivier se loop mettertyd verander. Vir eeue was die presiese ligging van die oorspronklike rivier onbekend. In 1991 is die *Fiumicino*, 'n rivier, wat deur Savignano Sul Rubicone vloei, as die mees waarskynlike plek vir die oorspronklike Rubicon geïdentifiseer.

Savignano sul Rubicone beskik oor ongeveer 5809 huishoudings. Volgens ISTAT se tienjaarlikse volkstelling het die aantal inwoners oor die periode van 1991 tot 2001 met 14,9% gestyg.

| Jaar | Inwoners |
| --- | --- |
| 1991 | 12 871 |
| 2001 | 14 786 |

Savignano sul Rubicone grens aan die volgende munisipaliteite: Gatteo, Longiano, San Mauro Pascoli en Santarcangelo di Romagna (RN).
Butatrieen, die eenvoudigste van die kumulene
'n **Kumuleen** is 'n koolwaterstof met drie of meer opeenvolgende dubbelbindings. Die naam is afgelei van die woord "kumulatief". Hulle is soortgelyk aan allene, maar het net 'n meer uitgebreide ketting. Die eenvoudigste molekule in hierdie klas is **butatrieen** (H2C=C=C=CH2), wat ook eenvoudig "kumuleen" genoem word. In teenstelling met die meeste alkane en alkene, is kumulene geneig om onbuigbaar te wees, vergelykbaar met alkyne, wat hulle aantreklik maak vir molekulêre nanotegnologie. Kumulene kom voor in gebiede in die buitenste ruimte waar waterstof skaars is. Kumulene wat heteroatome bevat, word heterokumulene genoem; 'n voorbeeld is koolstofsuboksied (C3O2 of O=C=C=C=0).

Sintese
-------

Die eerste sintese van 'n butatrieen is dié van tetrafenielbutatrieen (C28H20) in 1921. Die mees algemene metode vir butatrieen-sintese is gebaseer op reduktiewe koppeling van 'n geminale dihalovinielideen. Tetrafenielbutatrieen is in 1977 gesintetiseer deur die reaksie van 2,2-difeniel-1,1,1-triklooretaan met elementêre koper in dimetielformamied.

Struktuur
---------

Isomeriese vorms van kumulene
Die onbuigbaarheid van die kumulene is weens die feit dat die interne koolstofatome twee dubbelbindings dra. Hul sp-hibriediseering het twee π-bindings tot gevolg, een aan elke buurman, wat loodreg op mekaar staan. Hierdie binding versterk die lineêre geometrie van die koolstofketting.

Kumulene met nie-ekwivalente substituente aan elke kant vertoon isomerie. As die aantal opeenvolgende dubbelbindings onewe is, is daar cis – trans-isomerie soos vir alkene. As die aantal opeenvolgende dubbelbindings gelyk is, is daar aksiale chiraliteit soos vir allene.
'n Uitsig oor die Kunlun
Nasa-Satellietbeeld van die Pamir en die Himalaja met die Tiensjan, Karakoram, Hindoekoesj en Pamir in Sentraal-Asië
Die **Kunlun** (Vereenvoudigde Chinees: 昆仑山; Tradisionele Chinees: 崑崙山; pinyin: *Kūnlún Shān*, [kʰu̯ə́nlu̯ə̌n ʂán]; Mongools: Хөндлөн Уулс, *Khöndlön Uuls*; Oeigoers: كۇئېنلۇن تاغ تىزمىسى; Tibettaans: ཁུ་ནུ་རི་རྒྱུད), is 'n bergreeks in Sentraal-Asië aan die kruispunt van die Himalaja met die Tiensjan, Karakoram, Hindoekoesj en Pamir op die grens van die twee Chinese outonome gebiede Tibet in die suide en Xinjiang in die noorde. Die hoogste bergpiek, Liushi Shan, is met 7 167 meter bo seevlak op die grens tussen Tibet en Xinjiang net wes van Aksai Chin geleë.

Die Kunlun is een van die langste bergreekse in Asië en streek oor meer as 3 000 km (1 900 myl) in 'n wes-oostelike rigting. In die breedste sin vorm dit die noordelike einde van die Hoogland van Tibet en grens in die noordweste aan die Tarim- en in die noordooste aan die Qaidambekken. Die presiese definisie van hierdie bergreeks wissel. In die weste is die Yarkand-vallei tussen die Pamir en die Kunlun geleë en in die suidweste skei die Karakorampas die Karakoram van die Kunlun. In die ooste word die Kunlun deur die Geelrivier begrens en in die suidooste vloei die Yangtze; albei is van die belangrikste riviere in die Volksrepubliek China.

Die naam blyk van 'n gelyknamige, half-mitiese plek in die klassieke Chinese teks *Shanhaijing* afkomstig te wees. Volgens Sima Qian (*Shiji*, rol 123) het keiser Han Wudi (141–87 v.C.) manne gestuur om die bron van die Geelrivier te vind en die berge aan sy bron Kunlun genoem.
'n Ligstraal ondergaan refraksie in 'n plastiese blok
Die **brekingsindeks** of **refraksie-indeks** is 'n verskynsel in optika. Dit is 'n eenheidlose getal wat beskryf hoe lig deur 'n medium voorplant met betrekking tot die spoed van lig deur 'n vakuum. Dit word gedefineer as:

{\displaystyle n={\frac {c}{v}}}
waar *c* die spoed van lig is en *v* die fase snelheid is van lig in die medium. Byvoorbeeld, die refraksie-indeks van water is 1.333 wat beteken dat lig 1.333 keer vinniger in 'n vakuum as in water voortplant.

Ligstraal wat refraksie ondergaan
Die brekingsindeks bepaal met watter graad ligbreking plaasvind en die pad van die lig gebuig word, d.w.s. hoeveel refraksie dit ondergaan wanneer dit 'n materiaal binnedring. Vir hierdie verskynsel is brekingsindekse die eerste keer amptelik gebruik en word beskryf deur die Wet van Snell. Die wet bepaal dat n1 sinθ1 = n2 sinθ2, waar θ1 en θ2 die invals- en uitvalshoeke is, wanneer 'n ligstraal die koppelvlak tussen twee verskillende mediums kruis wat onderskeidelik refraktiewe indekse van n1 en n2 het. Die refraksie-indeks bepaal ook hoeveel van die lig word gereflekteer vanaf die koppelvlak asook die kritiese hoek vir totale interne refleksie sowel as Brewster se hoek.
**Hakea gibbosa**, ook bekend as **harige hakea** en as **rotshakea**, ‘n lid van die Proteaceae-familie, is met Wet 42 van 1937 in Suid-Afrika tot onkruid verklaar.

Verspreiding
------------

Hierdie plant is waarskynlik rond 1830 vir ‘n heiningplant uit Nieu-Suid-Wallis waar dit inheems voorkom, ingevoer. Teen 1910 is dit as vinnig-groeiend brandhout by Caledon aangeplant. Die plant aard besonder goed in die winterreënvalgebied in die Wes-Kaap. Dit kom daarom wydverspreid in die Kaapse Skiereiland (veral by Houtbaai), by Caledon en Hermanus en in die Franschhoekberge voor. Orals verdring dit daar die Kaapse fynbos.

Morfologie
----------

Harige hakea kom voor as vertakte struike of klein boompies tot 3 m hoog. Dit het dik houtagtige wortels. Die stamme is dik, houtagtig met ‘n donkergrys bas en die takke is dig, bruinerig tot grys. Die blare is eenvoudig, grysgroen, naaldvormig, tot 80 mm lank, 1,5 mm in deursnee, stekelpuntig, met fyn haartjies en word later onbehaard. Geel blommetjies lewer die houtagtige skurwe vrugte wat gewoonlik in die okselknoppe gedra word. Die vrugte is 30 mm lank en 25 mm in deursnee en grys van kleur. Dit bevat twee sade, elkeen 10 mm lank en 8 mm breed met aan die bokant ‘n vleuel van 15 mm by 12 mm. Hulle word vrygestel na ‘n brand of as die moederplant sterf.

Gevaar
------

Rotshakea kom dikwels saam met syerige hakea (Hakea sericea) voor en is geneig om baie digte bosse te vorm wat die natuurlike plantegroei heeltemal verdring. Die probleem word vererger deur die feit dat hierdie plante reeds vrugte (dus sade) vorm as dit nog klein is, die struike boonop oud word en dit selfs in donker skaduwee goed groei. Daarom onderduk dit die groei van die Kaapse fynbos. Die plante gebruik so baie water dat dit die volume afloopwater van die berge na die damme aansienlik verminder.

Bibliografie
------------

* Herselman, Mia e.a.: Die voorkoms en beheer van Hakea sericea. Joubertina: Apperpium Landsdiensklub, Hoërskool McLachlan, 1992.
* www.invasives.org.za
***KwaNdebele***  
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **1981 – 1994** |  → |

 |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Vlag | Wapen |

 |
| Ligging of KwaNdebeleLigging van KwaNdebele in Suid-Afrika |
| **Hoofstad** | KwaMhlanga |
| **Taal/Tale** | Suid-Ndebele |
| **Regering** | Republiek |
| **Wetgewer** | Parlement |
| **Historiese tydperk** | Apartheid |
|  - Stigting | 1981 |
|  - Weer ingelyf in Suid-Afrika | 27 April 1994 |
| **Oppervlakte** |
|  - 1994 | 2 208 km2 853 sq mi |
| **Bevolking** |
|  - 1994 skatting | 373 012  |
|      Digtheid | 168,9 /km² 437,5 /sq mi |
| **Geldeenheid** | Suid-Afrikaanse Rand |

**KwaNdebele** was 'n vorige Bantoestan (*tuisland*) in Suid-Afrika. Die hoofstad in 1981 was KwaMhlanga. Die tuisland was geskep om Suid-Ndebelesprekende mense te huisves. Die tuisland is geskep nadat die Suid-Afrikaanse regering negentien plase van wit eienaars opgekoop het.

Na die eerste demokratiese Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994 is die tuisland heringelyf by die Republiek van Suid-Afrika, en wel in die provinsies Gauteng en Mpumalanga.

KwaNdebele was die kleinste en jongste van die swart nasionale state van Suid-Afrika. Dit was in Transvaal geleë, noordoos van Pretoria. KwaNdebele het 'n oppervlakte van sowat 2 000 km² tussen Bronkhorstspruit in die suide, Marble Hall in die noorde en Groblersdal in die ooste beslaan. Dit het 'n bevolking van 200 000 gehad, waarvan die oorgrote meerderheid Suid-Ndebele.

KwaNdebele se gebiedsowerheid is op 7 Oktober 1977 ingestel en die staat het selfregerend geword toe ’n Wetgewende Vergadering met 46 setels in 1979 ingestel is. Mnr. Simon Skosana het tussen 1977 en 1981 as hoofminister gedien en die tydelike hoofstad was Siyabuswa.

Die Suid-Ndebele is tradisioneel 'n akkerbouvolk, en akkerbou en veeteelt was dan ook die vernaamste ekonomiese bedrywighede van die inwoners van KwaNdebele. Die gebied val in 'n streek met ’n gemiddelde jaarlikse reënval van 750 mm en is veral geskik vir die verbouing van mielies en vir beesboerdery.

Bokke is ook op betreklik groot skaal aangehou. Die Elandsrivier vloei deur die voormalige KwaNdebele, wat die ontwikkeling van 'n besproeiingskema moontlik maak. In die vroeë tagtigerjare was daar nog geen erkende nywerheidsgroeipunt binne KwaNdebele nie, maar Groblersdal was die belangrikste grensnywerheidskompleks.

Bronne
------

* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0-908409-57-5 band