Die stadsmure.
**Kuelap** of **Kuélap** is 'n ommuurde nedersetting in die berge naby die dorpe María en Tingo in die suidelike deel van die Amazonas-streek, Peru. Dit is in die 6de eeu n.C. deur die Chachapoyas-kultuur gebou op 'n rif wat oor die Utcubambavallei uitkyk.

Ligging
-------

Kuelap is op 'n 3 000 m hoë kalksteenrif aan die linkerower van die Utcubambarivier geleë. Dit val in die Tingo-distrik in die provinsie Luya, Amazonas. Die gebied is bedek met newelwoude, met 'n verskeidenheid bome, orgideë en lugplante. Die beskermde gebied beslaan 'n oppervlakte van 218,33 ha en 'n buffersone van 609,67 ha, wat albei sowat 12 argeologiese terreine en Kuelap, die hoofterrein, insluit.

Argitektuur
-----------

*El Tintero*.
Kuelap is 'n ommuurde nedersetting met 'n oriëntasie van nood-suid. Dit is 584 m lank en op sy breedste 110 m, en beslaan 'n gebied van sowat 6 ha. Die mure is 10 tot 20 m hoog en is van kalksteenblokke wat fyn afgewerk is (sommige blokke kan tot 3 ton weeg).

Die stad het drie ingange, twee in die ooste en een in die weste. Die hoofingang is trapesiumvormig en het dalk 'n kraaggewelf gehad; dit word nouer totdat net een persoon op 'n slag kan inloop.

Detail van 'n reliëf by Kuelap.
Daar is meer as 550 strukture op die terrein. Almal is rond behalwe vyf, wat vierhoekig is. Net die fondamente of mure is oor; sommige mure was tot 2 m hoog en 50 cm dik. 'n Paar is gerestoureer.

Aan die suidwestekant van die nedersetting is 'n 5,5 m hoë struktuur, bekend as *El Tintero* (Spaans vir "inkpot") of *Templo Mayor* ("hooftempel") wat die vorm van 'n omgekeerde keël het. Seremoniële argeologiese oorblyfsels is daar ontdek en daar is 'n hipotese dat die gebou as 'n sonobservatorium gebruik is.

In die noordwestelike deel is 'n sektor bekend as *Pueblo Alto* (Spaans vir "hoë dorp"), met 'n muur van 11,5 m hoog wat deur twee smal ingange bereik kan word. Noord van *Pueblo Alto* is 'n toringagtige struktuur bekend as *Torreón* ("toring") wat tot 7 m hoog is. Dit is dalk vir verdediging gebruik, want klipwapens is daar ontdek.

Baie van die klippe by Kuelap het mens-, dier of geometriese ontwerpe op. Talle grafte is ook binne die mure en die ronde strukture gevind. Verder is daar waterkanale van klip, wat vermoedelik gebruik is om water na die nedersetting te gelei vanaf 'n fontein op die berg.

Geskiedenis
-----------

'n Deel van die nedersetting.
Mense het in die 5de eeu n.C. op die terrein begin woon, maar die meeste strukture is tussen 900 en 1100 gebou. Die stad kon sowat 3 000 inwoners gehad het, maar is in 1570 verlaat weens die Spaanse verowering. As gevolg daarvan het die stad vervalle geraak en is dit deur boomwortels bedek.

Die massiewe mure om die nedersetting.
Kuelap is per ongeluk in 1843 herontdek deur Juan Crisóstomo Nieto, 'n regter van die stad Chachapoyas. In 1870 het Antonio Raimondi 'n opname van die terrein gedoen.

Die ontdekker Charles Wiener het die terrein in 1881 besoek. In 1939 het die Franse generaal Louis Langlois dit bestudeer en besonderhede van die hoofgeboue neergeskryf. Kuelap is ook bestudeer deur die argeoloë Ernst Middendorf (1887) en Adolf Bandelier (1940); die egpaar Henry en Paule Reichlen (1948); en Arturo Ruíz (1972).

Sedert die 1980's doen Peruaanse en buitelandse argeoloë opgrawings en ondersoeke op die terrein.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Kuelap.

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.