recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Eier
Die **keiserpikkewyn** (*Aptenodytes forsteri*) is 'n voël wat aan die familie van pikkewyne (*Spheniscidae*) en die genus van groot-pikkewyne (*Aptenodytes*) behoort. Dit is die grootste en swaarste pikkewynspesie ter wêreld en is endemies aan Antarktika. Dit is die enigste voëls wat hul eiers op ys kan lê.

Leefwyse
--------

Keiserpikkewyne leef in die koudste klimaat op aarde. Temperature op die Antarktiese ys kan tot so laag as -95.6 °C daal. Hulle broei aan die begin van die Antarktiese winter (in Maart en April) rondom die Antarktiese vasteland. Die pikkewyne kom in groot kolonies van tot 20 000 voëls voor, waar hulle dig teen mekaar saamdrom om warm te bly. Keiserpikkewyne word gemiddeld 20 jaar oud, hoewel sommige tot 40 jaar oud kan word.

Die pikkewyne vreet meestal skaaldiere, soos kril, maar sal ook vis en inkvis vreet.

Hulle liggaamsvorm help hulle om te oorleef. Hulle het kort vlerke wat hulle help om te swem en tot 274 meter diep te duik. Die diepste duik wat aangeteken is, is 525 meter. Hulle kan vir kort rukkies tot 15 km/h swem, wat hulle help om van hul grootste vyand, die seeluiperd, te ontsnap. Hulle het ook 'n dik laag spek, wat hulle help om warm te bly. 'n Laag donserige vere vang lug teen die lyf vas, wat die liggaamshitte binne hou en die koue lug en water uithou. Hulle skei ook olie af wat hulle droog in die water hou.

Terwyl hulle rats en vinnig in die water is, kan hulle net stadig op die grond waggel. Op ys kan hulle op hul mae lê en hul vlerke gebruik om oor die ys te gly.

Voortplanting
-------------

Keiserpikkewyne spandeer die meeste van hul tyd in die water en gaan net aan wal om te broei. Daar is niks op die ys waarmee hulle neste kan bou nie. Die wyfie lê een eier in die winter, waarna die mannetjie die eier op sy voete plaas om dit warm te hou.

Die mannetjie het 'n spesiale vou op sy maag wat oor die eier pas. Hulle vreet nie gedurende hierdie tyd nie, en kan tot die helfte hul gewig verloor. Hulle bondel dig teenmekaar saam terwyl hulle konstant bly beweeg. Die pikkewyne aan die buitekant van die groep sal stadig na die middel waggel. Die groep kan tot 200 meter in 24 uur aflê.

Die wyfie keer in die lente wanneer die eier uitbroei terug, waarna die mannetjie na die see gaan om te vreet, maar kom terug om die kuiken te help grootmaak. Die kuiken leef vir ongeveer 50 dae op sy ouers se voete, totdat dit sterk genoeg is om die koue self te trotseer.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name
**Ségolène Royal**, gebore Marie-Ségolène Royal (sego'lɛn ʁwa'jal) (Dakar, Senegal, 22 September 1953) is 'n Franse politikus en was die Sosialistiese Party van Frankryk (PS) se kandidaat vir die presidentsverkiesing in 2007.

Sy is sedert Junie 2002 lid van die Franse parlement vir Deux-Sèvres en beklee sedert Augustus 2004 ook die amp van voorsitter van die Gewestelike Raad van Poitou-Charentes.

Presidentsverkiesing in 2007
----------------------------

In haar verkiesingsveldtog wat in 2006 begin het, het Royal veral haar charismatiese persoonlikheid gebruik om as die moontlike eerste vroulike President van Frankryk 'n stuk geskiedenis te skryf.

In plaas van 'n presiese politieke houding ten opsigte van kwessies soos Turkye se beplande lidmaatskap van die Europese Unie en die toekoms van die noue politieke samewerking met Duitsland het sy eerder oor basiese politieke waardes gepraat - moontlik met die oog op 'n meerderheid van stemme van sowel links- asook konserwatief gesinde kiesers.

Op sommige gebiede het sy wél haar politieke prioriteite omlyn. Sy het beplan om hernubare energiebronne se aandeel in Frankryk tot by twintig persent te verhoog en het die Amerikaanse President George W. Bush se buitelandse beleid verwerp. Burgerlike verbintenisse sou aan huwelike gelykgestel word.

'n Aantal onvoorbedagte uitlatings tydens onderhoude, soos byvoorbeeld dié met die Kanadese politikus André Boisclair, toe Royal die "soewereiniteit en vryheid" van die Kanadese provinsie Québec beklemtoon het, het haar aansien en gewildheid skade berokken.

In die eerste stemming van die Franse presidentsverkiesing op 21 en 22 April 2007 het Ségolène Royal 25,84 persent van die uitgebragte stemme op haar verenig - die beste resultaat van 'n Sosialistiese kandidaat in twintig jaar. Royal se teenstander in die herstemming op 6 Mei was die konserwatiewe kandidaat Nicolas Sarkozy (31,11 persent), wat haar uiteindelik met 53 persent van die uitgebragte stemme geklop het. Royal het 43 persent van die stemme op haar verenig.
Detail van die smekende heerser (regs), wat Baäl I kan wees, op die oorwinningstele van Esarhaddon.
**Baäl I** was van 680 tot 660 v.C. koning van Tirus. Sy naam is dieselfde as dié van die Fenisiese god Baäl. Hy het heffings betaal aan Assirië, wat die res van Fenisië verower het.

Verdrag met Esarhaddon
----------------------

Omstreeks 675 v.C. het Baäl I 'n vasalverdrag (tans in die Britse Museum) met die Assiriese koning Esarhaddon aangegaan in ruil vir Tirus se handelsregte. Dié twee heersers verskyn waarskynlik saam op die oorwinningstele van Esarhaddon, wat omstreeks 670 v.C. laat maak is. Op die stele, wat opgerig is om die nederlaag van Egipte te gedenk, word die figuur wat veronderstel is om die Fenisiese koning te wees gewys met deurpriemde lippe wat vasgebind is aan toue om Esarhaddon se linkerhand.

Volgens bronne was Baäl I 'n prominente vasal en is hy om verskeie faktore dalk in Assirië begunstig. Sy vloot het die Assiriërs gehelp om die koning van Sidon gevange te neem en om Assirië se gesag in Siprus te versterk. Hy was ook die eerste heerser op die lys vasale wat materiaal vir Esarhaddon se paleis in Nineve verskaf het.

Teen 671 v.C. het Baäl Assirië uitgedaag deur 'n verbond met Taharqa, koning van Koesj, te sluit. Esarhaddon het Tirus aangeval en Baäl I het later oorgegee en die meeste van sy dorpe aan Esarhaddon afgestaan. Sy dogters is na die koning gestuur met aansienlike bruidskatte. Geleerdes dink egter Esarhaddon het nie Tirus verower nie. Baäl Is nooit gevang nie en hy het sy troon behou. Hoewel Esarhaddon op die stele beweer het hy het die stad verower, het hy bloot die eiland afgesper en sy voorraad water en kos afgesny.

Assurbanipal se bewind
----------------------

Die koning van Tirus word weer genoem in die inskripsies oor Esarhaddon se seun, Assurbanipal. Hy word die eerste genoem vir sy deelname aan die koning se tweede veldtog in die Nylvallei en -delta om Assiriese oorheersing oor Egipte te vestig. Die inskripsies noem 'n latere oorlog met Baäl I weens sy betrekkinge met Egipte. Die koning het dalk ook geweier om heffings te betaal. Uit weerwraak het Assurbanipal die Tiriese hawen afgesper totdat Baäl I oorgegee het.

Omstreeks 668 v.C. het Baäl I heffings betaal en vloothulp gestuur vir Assurbarnipal se veldtog teen Egipte. Het het ook sy seun, Yehawmelek, na Assurbanipal gestuur met groot heffings. Volgens Assurbanipal self het hy Baäl se seun later teruggestuur as 'n genadedaad.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
**Willem Jordaan** is 'n Suid-Afrikaanse joernalis wat met ingang 1 April 2016 aangestel is as redakteur van die Kaapse dagblad *Die Burger*. 

Jordaan het sy joernalistieke loopbaan in 1999 by *Die Burger* begin. Hy is in dieselfde jaar bevorder tot parlementêre verslaggewer en het later ook as politieke beriggewer vir die koerant in die Wes-Kaapse wetgewer en in die parlement gewerk. In 2005 is hy aangestel as politieke redakteur en in 2009 as adjunkredakteur. Sedert Januarie 2015 was hy waarnemende redakteur van *Die Burger*. Hy het Bun Booyens opgevolg, wat in Desember 2015 aangedui het dat hy Media24 in Maart 2016 sou verlaat. Booyens, wat in 2010 aangestel is, het *Die Burger* tot in sy eeufeesjaar gelei.

Jordaan is ‘n oudstudent van die Universiteit Stellenbosch, waar hy die grade B.A. (politieke wetenskap en filosofie), B.A. Hons. (filosofie) cum laude, Hons. B.Phil. (joernalistiek) en M.Phil. (joernalistiek) cum laude, behaal het.

Bron
----

* (en)  Besonderhede oor Willem Jordaan op WhosWho.co.za Geargiveer 12 Junie 2020 op Wayback Machine. URL besoek op 2 Maart 2016.
* (af)  Die Burger se redakteur bedank*[dooie skakel]*. URL besoek op 2 Maart 2016.
Keiserlike Seël van Japan
Boeg van die slagskip Mikasa
Die **Keiserlike seël van Japan** (菊花紋章, *Kikka Monshō of Kikuka Monshō*?, amptelik; 菊の御紋 *Kiku no Gomon*, populêr; beide letterlik "Adellike Simbool van krisant" of "Keiserlike Seël van Krisant") Word gebruik deur lede van die Japanse Keiserlike familie. Onder die Meijigrondwet word niemand behalwe die Keiser van Japan toegelaat om die Keiserlike Seël te gebruik nie. Elke lid van die Keiserlike familie gebruik dus 'n effens aangepaste weergawe daarvan. Shinto heiligdomme vertoon of die seël, of gebruik dele daarvan in hulle eie embleme.

Die simbool is 'n geel of oranje krisant met swart of rooi buitelyne en agtergrond. 'n Sentrale skyf word omring deur 'n voorste stel van 16 blomblare. 'n Agterste stel van 16 blomblare is half-gespreid in verhouding met voorste stel en is slegs sigbaar aan die rante van die blom. 'n Voorbeeld van die krisant se gebruik kom voor in die wapen van die Orde van die Krisant. 'n Krisant wat in 'n nie-adellike se *mon*, of tradisionele heraldiese wapen, verskyn sou 17 blomblare hê.

Ander lede van die Keiserlike Familie gebruik 'n weergawe met 14 blomblare, terwyl 'n vorm met 16 enkel-blomblare vir die lede van die Kokkai (parlementslede) se borspelde, ordes, paspoorte, ens gebruik word. Die Keiserlike Seël word ook op die vlae van die keiserlike familie gebruik.
Die **Süleymaniye-moskee** (Turks: *Süleymaniye Camii*) is ’n Ottomaanse keiserlike moskee geleë op die tweede heuwel van Istanboel, Turkye. Dit is die tweede grootste moskee in die stad en een van die bekendste besienswaardighede.

Geskiedenis
-----------

Die moskee in 1890.
Die moskee is op bevel van sultan Süleyman die Manjifieke laat bou deur een van die Ottomaanse Ryk se grootste argitekte, Mimar Sinan. Bouwerk het in 1550 begin en is in 1558 voltooi. Sinan wou ’n moskee bou wat nog groter was as die Bisantynse Aya Sophia, wat onder Mehmet II in ’n moskee verander is en die model was vir baie Ottomaanse moskees in Istanboel. Die Süleymaniye lyk wel groter as die Aya Sophia omdat dit so hoog geleë is, maar is in werklikheid kleiner.

Die Süleymaniye is in 1660 deur ’n brand verwoes en is deur sultan Mehmet IV laat restoureer. ’n Deel van die koepel het weer tydens die aardbewing van 1766 ineengestort. Herstelwerk wat daar aangebring is, het skade aangerig aan wat oor was van Sinan se oorspronklike versierings (onlangse skoonmaakwerk het gewys dat Sinan eers met blou geëksperimenteer het voordat hy rooi die oorheersende kleur van die koepel gemaak het).

Tydens die Eerste Wêreldoorlog is die binnehof as ’n wapendepot gebruik. Toe van die ammunisie aan die brand slaan, het nog ’n brand die moskee beskadig. Herstelwerk is eers in 1956 eindelik voltooi.

Argitektuur
-----------

Die binnekant van die Süleymaniye.
Die koepels binne.
Soos by ander keiserlike moskees in Istanboel is daar ’n enorme binnehof (*avlu*) aan die westekant. Op die vier hoeke van die binnehof is die vier minarette met hul altesaam 10 galerye (*serifes*), wat volgens tradisie aandui dat Süleyman I die 10de Ottomaanse sultan was.

Die binneversiering is subtiel, met matige gebruik van Iznik-teëls. Alles is eenvoudig ontwerp.

Nes die ander moskees in Istanboel is die Süleymaniye gebou as ’n religieuse en kulturele kompleks met skole, ’n hospies, Turkse baddens, ’n karavanserai en ’n openbare kombuis wat kos aan armes verskaf het. Baie van dié geboue word vandag nog gebruik.

In die tuin agter die hoofmoskee is twee mausoleums, wat die graftombes van sultan Süleyman I, sy vrou, Hürrem Sultan, en ander familielede insluit.
**Gaby Casadesus** (9 Augustus 1901 – 12 November 1999) was 'n Franse klassieke pianis en pedagoog wat in Marseille, Frankryk gebore was. Sy was getroud met die bekende Franse pianis Robert Casadesus. Hul seun Jean Casadesus was ook 'n gerekende pianis.

Sy het in 1921 met die pianis Robert Casadesus getrou, saam met wie sy die Robert en Gaby Casadesus duet gestig het.
 Die duet het baie opnames van die vier-handige klavier-repertorium gemaak. Gaby was egter ook 'n ietwat gerekende solis. Sy het die werke van Maurice Ravel, Gabriel Fauré, Florent Schmitt en Moritz Moszkowski geken, en die interpretasie van hul werke was deels deur haar gelei. Haar repertorium het die werke van Felix Mendelssohn, wie se musiek sy 'n voorstander van was, en die musiek van die Barok era, ingesluit.

Gaby Casadesus het in die VSA, die Salzburg Mozarteum, die *Académie Maurice Ravel* in Saint-Jean de Luz en by die Amerikaanse Konservatoria by Fontainebleau klas gegee. Van haar noemenswaardige studente was Donna Amato, David Deveau, Rudy Toth, en Vladimir Valjarević. Gaby Casadesus het saam met Grant Johannesen en Odette Valabrègue Wurtzburger die Robert Casadesus Internasionale Klavierkompetisie gestig wat in Cleveland, Ohio gebaseer is.
Deelstate, wat op die kaart in donkerrooi aangedui word, vorm tans die Amerikaanse Diep Suide of *Deep South*. Aangrensende gebiede in Oos-Texas en Noord-Florida word ook algemeen by dié substreek van die Amerikaanse Suidstate gereken. Histories het dié sewe deelstate die oorspronklike Gekonfedereerde State van Amerika gevorm
Die term ***Deep South*** (of **Amerikaanse Diep Suide**) verwys as beskrywende kategorie na die suidoostelike kulturele en geografiese substreek van die Suidelike Verenigde State. In 'n historiese konteks word dit gebruik om na dié Suidstate te verwys wat in die tydperk voor die Amerikaanse Burgeroorlog sterk afhanklik was van 'n plantasiestelsel-landbousektor en slawerny en sodoende verskil het van die *Upper South*.

Na die Diep Suide is algemeen ook verwys as die *Lower South* (Laer Suide) of die *Cotton States* (die Katoenstate). Voor die grootskaalse binnelandse migrasie na die noordelike deelstate in die eerste helfte van die 20ste eeu het Afro-Amerikaners die demografiese meerderheid in 'n groot aantal gebiede en sommige deelstate gevorm. Tans verwys die term *Deep South* gewoonlik na dié deelstate waar bepaalde kulturele elemente, wat algemeen met die Amerikaanse Suidstate verbind word, in 'n gekonsentreerde vorm aangetref word.

Amptelike toerismebemarkers sluit die deelstate Alabama, Kentucky, Louisiana, Mississippi en Tennessee by hul definisie van *Deep South USA* in.
'n **Wonderkind** is in die algemeen 'n kind wat op 'n baie jong ouderdom buitengewone vermoëns toon op enige gebied van kuns, wetenskap of sport, op 'n vlak wat 'n mens nie van so 'n jong ouderdom sou verwag nie. Soms word wonderkinders kommersieel uitgebuit sonder dat hulle self veel daaruit kry.

Mozart het op vyf begin musiek komponeer.

Geheuekapasiteit van wonderkinders
----------------------------------

PET-skanderings wat op uiteenlopende wiskundige wonderkinders uitgevoer is, dui daarop dat sulke kinders veral van langtermyngeheue gebruik maak. Dié soort geheue, gekombineer met 'n spesifieke kennisveld, kan inligting langer berg, byvoorbeeld 'n paar uur lank. Voorbeelde is ervare kelners wat die bestellings van 20 gaste kan onthou, maar in die herkenning van reekse getalle nie beter vaar as die gemiddelde mens nie. 


"My ma het gesê ek moet eers hoërskool klaarmaak en dan universiteit toe gaan."

Die wonderkind **Saul Kripke** se antwoord toe hy genooi word om klas aan Harvard te gee

Die PET-skanderings dui ook aan in watter dele van die brein die manipulering van getalle plaasvind.

'n Proefkonyn wat as kind nie besonder goed in wiskunde was nie, het homself algoritmes en truuks geleer waarmee hy heel ingewikkelde berekenings vinnig kan doen. Sy brein is getoets en met ses ander mense s'n vergelyk. Dit het geblyk dat hy sekere dele van sy brein daarvoor manipuleer. Hy, en moontlik ander wonderkinders, gebruik onder meer sektore waar die visuele en ruimtelike geheues hulle bevind. Verder het hy 'n gebied van sy brein gebruik wat gewoonlik deur kinders gebruik word wanneer hulle op hulle vingers tel. Vermoedelik het hy so getalle gekoppel aan die visuele korteks van die brein, wat met beelde verbind word.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Nederlandse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4190321-3

 |
**Albius Tibullus** (ook net as **Tibullus** bekend; c. 55-19 v.C.) was ’n Latynse digter en skrywer van treurdigte. Sy eerste en tweede boek met gedigte het bewaar gebly; baie ander tekste wat aan hom toegedig word, is van twyfelagtige oorsprong.

Min is oor Tibullus se lewe bekend. Daar is net ’n paar verwysings na hom deur latere skrywers en ’n kort *Lewe*, wat dalk nie deur hom geskryf is nie. Sy geboorteplek is nie bekend nie en daar is twyfel oor sy geboortenaam. Hy het waarskynlik die status van ’n Romeinse ridder gehad (soos uit *Lewe* blyk), en ’n aansienlike fortuin geërf. Nes Vergilius, Horatius en Propertius, lyk dit of hy die grootste deel daarvan verloor het in 41 v.C. in die beslaglegging van Markus Antonius en Octavianus.

Die geleerde Francis Cairns beskou Tibullus as "’n goeie digter, maar nie ’n wonderlike een nie"; Dorothea Wender dink ook hy is ’n minder belangrike digter, maar sê daar is "grasie en afwerking en simmetrie" in sy werk.

Tibullus skryf onder andere oor sy eerste liefde, wat hy Delia noem maar dalk nie haar regte naam was nie.
Die Dekan-trappe naby Matheran, oos van Moembaai.
Die Dekan-trappe naby Pune.
Die **Dekan-trappe** is ’n groot eruptiewe provinsie op die Dekan-plato van Indië en een van die grootste vulkaniese gebiede op Aarde. Hulle bestaan uit talle lae gestolde basaltlawa wat altesaam meer as 2 000 m dik is en ’n gebied van 500 000 km² beslaan.

Geskiedenis
-----------

Die Dekan-trappe is tussen 60 miljoen en 68 miljoen jaar gelede aan die einde van die Kryt-periode gevorm. Die grootste deel van die vulkaanuitbarstings het sowat 66 miljoen jaar gelede plaasgevind en sowat 30 000 jaar geduur.

Die oorspronklike gebied wat deur lawa oorvloei is, word geraam op tot 1,5 miljoen km², sowat die helfte van die huidige Indië. Die gebied is tot sy huidige grootte gekrimp deur erosie en plaattektoniek; dit is tans sowat 512 000 km² groot.

Voorgestelde verband met die Shiva-krater
-----------------------------------------

’n Geologiese struktuur bestaan in die seebodem aan die weskus van Indië wat deur sommige beskou word as ’n moontlike impakkrater, die Shiva-krater. Dit is ook sowat 66 miljoen jaar oud, nes die Dekan-trappe. Dié wetenskaplikes glo die impak het die vulkaniese uitbarstings van die Dekan-trappe aan die gang gesit. Die huidige konsensus is egter dat Shiva nie ’n impakkrater is nie.
In ensimologie is 'n **tiamien difosfokinase** (EC nommer 2.7.6.2) 'n ensiem wat die volgende chemiese reaksie kataliseer:

ATP + tiamien {\displaystyle \rightleftharpoons } AMP + tiamien difosfaat
Met ander woorde, die twee substrate van hierdie ensiem is ATP en tiamien, terwyl sy twee produkte AMP en tiamien difosfaat is.

Hierdie ensiem behoort aan die transferase ensiemgroepering, spesifiek diegene wat twee fosfor-bevattende groepe op eenmaal oodra (difosfotransferases). Die sistematiese naam van hierdie ensiem klas is **ATP:tiamien difosfotransferase**. Ander name in algemene gebruik sluit **tiamien kinase**, **tiamien pirofosfokinase**, **ATP:tiamien pirofosfotransferase**, **tiamien pirofosfokinase**, **tiamien pirofosfotransferase**, **tiaminokinase**, **tiamien:ATP pirofosfotransferase**, en **TPTase**. Hierdie ensiem neem deel aan tiamien metabolisme.

Strukturele studies
-------------------

Teen die einde van 2007, was 6 strukture vir hierdie klas van ensieme ontleed, met PDB kodes 
1IG0, 
1IG3, 
2F17, 
2G9Z, 
2HH9, en 
2OMK.
Lugfoto van Fermilab se Tevatron-versneller.
Die Koffler-versneller by die Weizmann-instituut in Israel.
'n **Deeltjieversneller** (ook genoem 'n **partikelversneller**) is 'n apparaat waarin gelaaide deeltjies tot hoë energievlakke versnel word deur hulle tot naby die snelheid van lig te bring. Hierdie versnelling gebeur met behulp van sterk elektriese velde.

Mens sou alledaagse toestelle soos die televisie en die rekenaarmonitor as deeltjieversnellers (met lae energievlakke van omtrent 30 keV) kan beskou, net soos die apparate wat gebruik word tydens die opwekking van X-strale. Tydens die produksie van radio-isotope vir mediese gebruik kan 'n deeltjieversneller ook as alternatief vir die omgewingsonvriendelike kernmetode gebruik word.

Baie groot deeltjieversnellers word gebruik om die kleinste boustene van materie en antimaterie te bestudeer. Daar kan onderskei word tussen lineêre en magnetiese versnellers. By laasgenoemde word die deeltjies deur die Lorentzkrag van 'n sterk magnetiese veld in 'n sirkelvormige baan gedwing. Magnetiese versnellers word verder opgedeel in siklotrons, betatrons en sinkrotrons.

Die siklotron is in 1929 deur Ernest Lawrence ontwerp. Hy het dit gebruik vir eksperimente met deeltjies van 1 MeV. Die eerste siklotron het 'n deursnee van slegs 10 cm gehad. Siklotrons word tans gebruik vir die bestraling van kankerpasiënte.

Die betatron is in 1940 deur D.W. Kerst uitgevind. In teenstelling met die siklotron maak die betatron gebruik van stygende magnetiese vloei om die deeltjies te versnel.

Sinkrotons is sirkelvormige deeltjieversneller met 'n deursnee van enkele kilometers. Hiermee kan baie hoë energievlakke bereik word. Voorbeelde hiervan is die Groot Hadronversneller van die CERN-laboratorium en die Tevatron-versneller van Fermilab.
Die Amerikaanse broers Joel (1954-) en Ethan Coen (1957-) staan kollektief as die **Coen-broers** (of *Coen Brothers*) bekend. Hulle is bekend vir die draaiboeke wat hulle skryf en die rolprente wat hulle maak. In die filmwêreld word hulle die "tweekoppige regisseur" genoem, omdat hul meestal nou saamwerk en dieselfde idees vir hul prente deel. Hulle flieks sluit in *Fargo* (1996), *The Big Lebowski* (1998) en *No Country for Old Men* (2007). Hulle het Oscars vir *Fargo* en *No Country for Old Men* ontvang.

Lewensloop
----------

Joel Coen is op 29 November 1954 in St. Louis Park, 'n buitewyk van Minneapolis, gebore. Hy is sedert 1984 met die aktrise Frances McDormand getroud en het 'n aangenome seun genaamd Pedro. Ethan Coen is op 21 September 1957 gebore, ook in St. Louis Park. Hy is met Tricia Cooke getroud. Hulle pa is 'n hoogleraar in ekonomie, terwyl hul ma 'n hoogleraar in kunsgeskiedenis is.

Ná skool het Joel filmwese aan die Bard-kollege by Simon's Rock in Massachusetts studeer. Ethan het filosofie aan die Princeton Universiteit studeer.

Hul eerste film, *Blood Simple* (1984) handel oor 'n kroeg-eienaar wat 'n speurder vra om sy vrou en haar minnaar te vermoor. Cohens het die regie behartig, maar slegs Joel is vir die fliek gekrediteer.

Filmografie
-----------

Ethan en Joel Coen by die Cannes-filmfees (2001).
* *Blood Simple* (1984)
* *Raising Arizona* (1987)
* *Miller's Crossing* (1990)
* *Barton Fink* (1991)
* *The Hudsucker Proxy* (1994)
* *Fargo* (1996)
* *The Big Lebowski* (1998)
* *O Brother, Where Art Thou?* (2000)
* *The Man Who Wasn't There* (2001)
* *Intolerable Cruelty* (2003)
* *The Ladykillers* (2004)
* *No Country for Old Men* (2007)
* *Burn After Reading* (2008)
* *A Serious Man* (2009)
* *True Grit* (2010)
* *Inside Llewyn Davis* (2013)
* *Hail, Caesar!* (2016)
Plantegroei weerskante van die Krokodilrivier. 'n Voetganger- en padbrug verbind die twee dele.
Die **Laeveld Nasionale Botaniese Tuin** is een van nege nasionale botaniese tuine in Suid-Afrika. Dit is geleë by Nelspruit (ook bekend as Mbombela) waar die rivier die Nelspruit in die Krokodilrivier vloei. Die N4-hoofpad loop deur die noordelike deel van die park.

Hierdie tuin van 160 ha is in 1971 geopen. Tans groei daar 600 plantspesies wat natuurlik in die streek voorkom en 'n 2 000 spesies wat aangeplant is. Amper 'n 650 inheemse boomspesies kom voor. Hier is die grootste versameling broodbome in die land en 'n genebank vir die plant word hier bygehou. 'n Wandelpad gaan deur die reënwoud, verby baie clivias en vyebome en 'n kremetartboom en lei na uitsigpunte oor die stroomversnellings in die rivier.

Bibliografie
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Lowveld National Botanical Garden***. |

* www.sanbi.org

| * l
* b
* w
Suid-Afrikaanse nasionale botaniese tuine |
| --- |
| Durban Botaniese Tuin • Hantam Botaniese Tuin • Harold Porter Botaniese Tuin • Johannesburgse Botaniese Tuin • Karoo Woestyn Nasionale Botaniese Tuin • Kirstenbosch • KwaZulu-Natal Botaniese Tuin • Laeveld Botaniese Tuin • Makana Botaniese Tuin • Manie van der Schijff Botaniese Tuin • Noordwes-Universiteit Botaniese Tuin • Pretoria Botaniese Tuin • Tuinroete Botaniese Tuin • Universiteit Stellenbosch Botaniese Tuin • Universiteit van KwaZulu-Natal Botaniese Tuin • Vrystaat Botaniese Tuin • Walter Sisulu Nasionale Botaniese Tuin | Vlag van Suid-AfrikaVlag van Suid-Afrika |

Koördinate: 25°26′40″S 30°57′58″O﻿ / ﻿25.44444°S 30.96611°O﻿ / -25.44444; 30.96611
Laerskool Melpark
Die **Laerskool Melpark** (amptelik *Melpark Primary School*) is ’n primêre Engelsmedium-staatskool in die Johannesburgse voorstad Melville.

Die skool se geskiedenis strek terug tot 1905 met die stigting van die Melville School. Aanvanklik is klasse in tente gehuisves en toe in ’n woonhuis, tot die eerste skoolgebou in Tweede Laan in 1909 betrek is. Reeds in 1913 moes bykomende klaskamers gebou word. Destyds was die onderrigmediums Hollands en Engels in dubbelmediumklasse tot gr. 6. Nadat die skool weer te klein geword het, is van die klasse gehuisves in die NG gemeente Melville (gestig in 1920) se kerksaal.

Omdat die skool steeds aanhou groei het, is die Hollandse klasse oorgeskuif na die nuwe Afrikaansmediumskool die Aucklandparkse Laerskool. Vir die volgende amper 70 jaar het twee laerskole dus in die omgewing bestaan: die Engelstalige Melville Primary School en die Afrikaanstalige Aucklandparkse Laerskool.

Weens ’n afname in die loop van die 1980’s en vroeë 1990’s in albei skole se leerdertal is besluit om die skole in ’n parallelmediumskool te kombineer. So het die leerders en onderwysers van die Aucklandparkse Laerskool, in Eerste Laan oorkant die Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord, op 2 Augustus 1992 oorgeskuif na die perseel van Melville Primary School, in Tweede Laan, 'n hanetree van die NG kerk Melville af. ’n Kompetisie is onder die leerders gereël om ’n naam vir die skool te kies en die gewildste voorstel was Melpark, ’n samestelling van die twee vorige name. Daarna het 'n skool vir minderbevoorregte leerders met spesiale behoeftes, Sparrow, die Aucklandparkse skoolgebou oorgeneem.

Die Laerskool Melpark Primary School het net sowat agt jaar as parralelmediuskool bestaan, want teen 2000 het die Afrikaanse leerders sodanig afgeneem dat dié onderrigmedium afgeskaf is. Sedertdien is die skool Engelsmedium en die leerders hoofsaaklik swart.

Bron
----

* (en)  Die skool se webtuiste. URL besoek op 15 Januarie 2018.
**Tiamat** was ’n oergodin van die oseaan in die Mesopotamiese mitologie (Sumeries, Assiries, Akkadies en Babilonies) wat met Abzu, die god van die varswater, gepaar het om die jonger gode te skep. Sy is die simbool van die chaos voor die skepping, en word uitgebeeld as ’n vrou: sy verteenwoordig die skoonheid van vroue.

Daar was dalk twee weergawes van die Tiamat-mite. In die een is sy die skeppergodin wat die kosmos vreedsaam skep deur ’n "heilige huwelik" tussen die sout- en varswater. In die tweede weergawe word Tiamat beskou as ’n monster wat die oerchaos verteenwoordig. In sommige bronne was sy ’n seemonster of draak.

In die *Enuma Elisj*, die Babiloniese epiese verhaal oor die skepping, skenk sy die lewe aan die eerste generasie gode. Haar man, Abzu, neem (korrek) aan hulle wil hom doodmaak en sy troon oorneem en hy voer oorlog teen hulle. In die proses word hy doodgemaak. Woedend val Tiamat haar man se moordenaars aan in die vorm van ’n enorme seedraak, maar sy word doodgemaak deur Enki se seun, die stormgod Mardoek – maar eers skenk sy die lewe aan die monsters van die Mesopotamiese panteon, onder meer die eerste drake, wie se liggaam sy "met gif vul pleks van bloed". Mardoek skep daarna die hemel en aarde van haar verdeelde liggaam.

Daar word geglo Tiamat se naam is weggelaat in latere vertalings van die *Enuma Elisj* in Akkadies omdat die vertalers haar naam vervang het met die gewone woord vir "see"; die twee name het vanweë assosiasie feitlik dieselfde geword.
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Februarie 2021** | >> |
| So | Ma | Di | Wo | Do | Vr | Sa |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 |  |  |  |  |  |  |
| Al die dae |

Februarie het normaalweg 28 dae, en 29 in skrikkeljare. In 1712 het die kalender van die Sweedse Ryk 'n tweede skrikkeldag gehad, naamlik **30 Februarie**, om 'n fout reg te stel met hul oorskakeling van die Juliaanse na die Gregoriaanse kalender wat sou plaasvind deur 40 jaar se skrikkeldae weg te laat van 1700, maar in 1704 en 1708 is skrikkeldae wel ingesluit.

In 1930 en 1931 het die Sowjetunie 30 dae gehad in Februarie as gevolg van hul revolusionêre kalender. Volgens hierdie kalender het elke maand 30 dae gehad, met 5 of 6 maandlose vakansiedae. Die oorspronklike maandlengtes is in 1932 herstel.

Eksterne skakels en bronne
--------------------------

* (en) 1712-02-30
* (en) 30 days in February 1712 Geargiveer 3 Maart 2012 op Wayback Machine
* (en) Change of calendars - Sweden Geargiveer 18 April 2001 op Wayback Machine
* (en) Russian calendar history Geargiveer 12 Julie 2012 op Wayback Machine
Jef Geeraerts en sy vrou Eleonore Vigenon
**Jozef Adriaan Anna Geeraerts** (23 Februarie 1930 - 11 Mei 2015), beter bekend as **Jef Geeraerts**, was 'n Belgiese skrywer.

Geeraerts is in Antwerpen gebore. Na sy studie in politieke en administratiewe wetenskappe aan die Koloniale Hogeschool van België in Antwerpen word hy 'n koloniale administrateur in die Belgiese Kongo. Met die onafhanklikheid van die Kongo stuur hy sy vrou en kinders terug na België, en in Augustus 1960 keer hy self terug na België. Gedurende die volgende ses jaar word hy deur die regering betaal (terugkeerprogram). Na hierdie tyd moet hy egter werk soek ten einde te kan oorleef. Hy besluit om skrywer te word en studeer Germaanse tale aan die Universiteit van Brussel.

Loopbaan as skrywer
-------------------

Na afloop van sy studies skryf hy sy eerste roman, *Ik ben maar een neger*, wat hom uiters kontroversieel maak. Die boek is gebaseer op sy ervaringe as deel van die militêre magte in die Kongo. Hy het meer van hierdie politiek-gemotiveerde koloniale boeke geskryf, voordat hy met sy *Gangreen-* reeks begin het. Daar is vier dele, *Gangreen 1* (*Black Venus*), *Gangreen 2* (*De Goede Moordenaar*), *Gangreen 3* (*Het Teken van de Hond*) en *Gangreen 4* (*Het Zevende Zegel*). Hierdie boeke was seksueel eksplisiet, welke tot kontroversie in België gelei het. Sy boeke is deur sommige as rassisties en pornografies beskou. 

Geeraerts verwerf later bekendheid vir sy speurverhale. Vandag word hy veral gevier as 'n misdaadromanskrywer van formaat, en is verskeie van sy boeke (*De zaak Alzheimer* en *Dossier K*) vir film verwerk.

Geeraerts skryf in totaal 35 romans, enkele toneelstukke en ook 'n radiodrama. Twee van sy boeke is 'n film verwerk.

Private lewe
------------

Geeraerts het drie kinders uit sy eerste huwelik gehad, waaronder sy dogter Ilse. In 1978 is hy met Eleonore Vigenon getroud. In sy laaste lewensjare woon hy in Baarle in Oos-Vlaandere, deel van Gent. Hy sterf aan 'n hartaanval in Gent in Mei 2015.  
[ *mislukte verifikasie* ]

Toekennings en erkennings
-------------------------

* 1967 - Arkprijs van het Vrije Woord vir *De Troglodieten*
* 1969 - Staatsprijs voor verhalend proza
* 1986 - de Gouden Strop vir beste Nederlandse misdaadroman

(onvolledige lys)

Die stad Antwerpen het 'n gedenkplaat op die geboortehuis van Geeraerts aangebring. Daarbenewens het die stad sy handgeskrewe argief vir bewaring aangekoop.  Die asteroïd 13027 Geeraerts (1989 GJ4) wat op 3 April 1989 deur EW Elst aan die Europese Suidelike Observatorium ontdek is, is na Jef Geeraerts vernoem.
'n **Stogastiese proses** of soms ook 'n **lukrake proses** genoem is die teenoorgestelde van 'n deterministiese proses (of deterministiese stelsel) in waarskynlikheidsleer. In plaas daarvan dat net een moontlike 'werklikheid' oorweeg word oor hoe 'n proses moontlik met tyd kan ontwikkel, is daar in 'n lukrake proses 'n onbepaaldheid in sy toekomstige ontwikkeling soos beskryf deur waarskynlikheidsverspreidings. Dit beteken dat selfs al is die aanvanklike toestand (of vertrekpunt) bekend, daar vele waarskynlikhede bestaan oor waar die proses kan opeindig, al dra sommige moontlikhede 'n hoër waarskynlikheid as ander.

Formele definisie
-----------------

'n **Stogastiese proses** is 'n tydgeïndekseerde toevalsveranderlike {\displaystyle X\_{t}\,} waar die waardes van die proses {\displaystyle X\_{t}(\omega )\,} afhang van {\displaystyle \omega \,} wat uit die steekproefruimte {\displaystyle \Omega \,} is. {\displaystyle \omega \,} verteenwoordig iets soos 'n (moontlike) toestand van die wêreld waarin dié spesifieke {\displaystyle X\_{t}(\omega )\,} waargeneem word.

Stogastiese prosesse word bestudeer in Wiskunde, Statistiek en Operasionele Navorsing en speel 'n groot rol in die toepassings van die Fisika, Ingenieurswese en Finansies.

In die eenvoudigste moontlike geval ('diskrete tyd'), kom 'n stogastiese proses neer op 'n volgorde van ewekansige veranderlikes bekend as 'n tydreeks (vir byvoorbeeld, sien Markov-ketting). Nog 'n basiese tipe van 'n stogastiese proses is 'n willekeurige veld, waarvan die domein 'n gebied van spasie is, met ander woorde, 'n ewekansige funksie waarvan die argumente uit 'n reeks voortdurend veranderende waardes getrek word. Een benadering tot stogastiese prosesse behandel hulle as funksies van een of meer deterministiese argumente ('insette', in die meeste gevalle beskou as 'tyd') waarvan die waardes ('uitsette') willekeurig is veranderlikes: nie-bepalende (enkele) groothede wat sekere waarskynlikheidsverspreidings het. Ewekansige veranderlikes wat ooreenstem met verskeie tye (of punte, in die geval van ewekansige velde) kan heeltemal anders wees. Die hoofvereiste is dat hierdie verskillende ewekansige hoeveelhede almal dieselfde 'tipe' het. Alhoewel die ewekansige waardes van 'n stogastiese proses op verskillende tye onafhanklike ewekansige veranderlikes kan wees, toon hulle in mees algemeen beskoude situasies ingewikkelde statistiese korrelasies.

Notas
-----

1. ↑  Wiskundig gesproke verwys die 'tipe' na die kodomein van die funksie.

Bronne
------

* Papoulis, Athanasios & Pillai, S. Unnikrishna (2001). *Probability, Random Variables and Stochastic Processes*. McGraw-Hill Science/Engineering/Math. ISBN 0-07-281725-9.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
* Boris Tsirelson. "Lecture notes in *Advanced probability theory*".
* J. L. Doob (1953). *Stochastic Processes*. Wiley.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNE: XX4576445
* BNF: cb119326416 (data)
* GND: 4057630-9
* LCCN: sh85128181
* NDL: 00564752

 |
**Prins Arthur, die Hertog van Connaught en Strathearn** (Arthur William Patrick Albert; 1 Mei 1850 – 16 Januarie 1942) was die derde seun en sewende kind van koningin Victoria van die Verenigde Koninkryk en prins Albert van Sakse-Koburg en Gotha. Hy was van 1911 tot 1916 goewerneur-generaal van Kanada.

As die seun van ’n Britse monarg het hy van geboorte af die titel SKH prins Arthur gehad. Hy het in 1874 die Hertog van Connaught en Strathearn en die Graaf van Sussex geword.

In Suid-Afrika
--------------

In 1922 is die amptelike opening van Chapmanspiek-rylaan deur die hertog behartig
In 1910 het Arthur na Suid-Afrika gereis aan boord van die Balmoral Castle, ’n skip van die Union-Castle-Redery, om die eerste parlement van die nuutgestigte Unie van Suid-Afrika te open. Op 30 November 1910 het hy ’n gedenksteen by die Suid-Afrikaanse Nasionale Museum vir Militêre Geskiedenis in Johannesburg gelê ter herdenking aan die Britse soldate wat in die Anglo-Boereoorlog gesterf het.

Van 1912 tot met sy dood in 1942 was Arthur opperkolonel van die Kaapstadse Hooglanderregiment.

Huwelik
-------

Prins Arthur en sy eggenote tydens die opening van die Unieparlement in 1910.
Op 13 Maart 1879 is Arthur in Sint George-kapel in Windsor-kasteel getroud met prinses Louise Margaret van Pruise, die dogter van prins Friedrich Karl van Pruise. Hulle het drie kinders gehad: Margaret, kroonprinses van Swede, prins Arthur van Connaught en Lady Patricia Ramsay.

Dood
----

Arthur het in 1928 uit die openbare lewe getree en is 14 jaar later, in 1942, op 91-jarige ouderdom in Bagshot Park, Surrey, dood. Hy was die laaste oorlewende seun van koningin Victoria.
Die **stokkiespinnekopbos** (*Serruria zeyheri*) is 'n blomdraende struik wat tot die genus *Serruria* behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap en kom van die Du Toitskloofberge tot die Riviersonderendberge voor, moontlik ook in die Groenlandberg. Die struik is regop en word 50 cm hoog en blom van Augustus tot November.

Vuur vernietig die plant maar die sade oorleef. Twee maande nadat dit geblom het, val die vrugte af en miere versprei die sade. Hulle stoor die sade in hul neste. Die plant is eenslagtig. Bestuiwing vind plaas deur die werking van insekte. Die plant groei op sandsteen en turfagtige hellings op hoogtes van 7600 - 1 222 m.

In Engels staan dit as die *Matchstick Spiderhead* bekend.

Bronne
------

* REDLIST Online
* Biodiversityexplorer
* Protea Atlas
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q18081332
* GBIF: 3997069
* iNaturalist: 594488
* IPNI: 706608-1
* IUCN: 113239811
* Plant List: tro-26500313
* Tropicos: 26500313

 |
Die binneste van 'n DVD-speler
'n Draagbare DVD-speler
**DVD-spelers** is ontwikkel om rolprente, wat op DVD-video's gestoor is, te speel. DVD-spelers is steeds versoenbaar met CD-spelers en is dus ook geskik om oudio-CD's te speel. Huidige spelers kan ook 'n aantal spesiale formate soos Video-CD en Super-Video-CD lees, wat op die CD-kompakskyf baseer en as alternatiewe stoormedia vir foto's en gekomprimeerde rolprente dien.

Aangesien verbruikers die voorkeur gee aan universele spelers, groei die aantal formate wat op 'n moderne DVD-speler gelees kan word en sluit nou gewilde kodeks soos MP3 en Windows Media Audio (WMA) vir musiek en DivX, XviD, MPEG-4 en Windows Media Video vir video-toepassings in.

Meer gesofistikeerde spelers kan danksy die laaste generasie van analoog-na-syfer-omsetters vir oudio- en videogegewens 'n baie realistiese kwaliteit van beeld en klank bemeester. In 2005 is DVD-Oudio, Super Audio CD en die hoë-resolusie-herberekening van gewone DVD-videogegewens standaard by die uitstalklas van DVD-spelers. Die Kanadese vervaardiger Classé Audio bied in Junie 2005 die eerste DVD-Video/DVD-Oudio/CD-speler aan wat alle HDTV-resolusies kan weergee.

DVD-spelers is tans beskikbaar as

* standaardspeler,
* draagbare speler met of sonder LCD-vertooneenheid,
* ingeboude speler vir motor of koelkas.
Die DEFA-kenteken
Die DEFA-rolprent *Nackt unter Wölfen*, wat in 1962 onder regie van Frank Beyer gemaak is, is op Bruno Apitz se gelyknamige roman gegrond en behandel die anti-fascistiese verset in die konsentrasiekamp Buchenwald
Die **Deutsche Film AG**, kort **DEFA**, was die rolprentateljee van die Duitse Demokratiese Republiek. Die ateljee, wat deur die Oos-Duitse staat genasionaliseer is, het sy hoofkwartier in Potsdam-Babelsberg gehad en was sedert die 1950's ook 'n belangrike inhoudverskaffer vir die nuutgestigte DDR-televisieuitsaaidiens Deutscher Fernsehfunk (later *Fernsehen der DDR*).

Die DEFA het sowat 700 rolprente, 750 animasiefilms asook 2 250 dokumentêre en kortfilms vervaardig. Sowat 8 000 buitelandse rolprente is van Duitse klankbane voorsien.

Oorhoofse doel
--------------

Volgens sy stigters sou die DEFA die nuwe bewindhebbers in Oos-Duitsland se voorneme ondersteun "om die demokrasie in Duitsland te herstel, fascistiese houdings te verander en mense tot sosialistiese burgers op te voed." Die politieke suiweringsbeleid van denazifisering in die Sowjet-besettingsone van Duitsland en in die DDR was ook daarop gemik om die rolprentbedryf en die kulturele lewe van "reaksionêre elemente en die ondemokratiese anti-humanistiese nasionaal-sosialistiese ideologie en sy voorstanders te bevry".

Die hoofonderwerp van DEFA-rolprente was van die begin af een van die amptelike hoofbestaansredes van die DDR, soos voorgegee deur die Sosialistiese Eenheidsparty van Duitsland (SED) – anti-fascisme, saam met die ideale van sosialistiese realisme. Denkwyses en uitbeeldings van nihilisme, dekadensie, formalisme, burgerlike bekrompenheid en "burgerlike gedrag" moes deur professionele filmlui liewers vermy of gekritiseer en deur sosialistiese ideale vervang word.

So is veral rolprente vervaardig wat in die tradisie van die werkersklas gestaan het, asook anti-oorlogsrolprente wat die NS-ideologie sou ontmasker. Van DEFA-films is verwag dat hulle die sosialistiese, humanistiese en kommunistiese waardes asook die liefde vir die DDR sou weerspieël.
**Primrose Hill** is 'n grasbedekte heuwel 78,1 meter (256 voet) bokant seevlak aan die noordekant van Regent's Park in Londen wat sy naam aan die omliggende buurt verleen het. Sy bopunt - een van ses beskermde uitsigpunte in die Britse hoofstad - bied 'n uitsig oor Sentraal-Londen asook Hampstead en Belsize Park in die noorde. Woonbuurte in die omgewing word onder die mees eksklusiewe en duurste adresse in die Britse hoofstad gereken waar baie bekende persoonlikhede eiendomme besit.

Woonhuise in die Primrose Hill-buurt
Herfskleure op Primrose Hill
Primrose Hill word omring deur welgestelde woongebiede soos St John's Wood in die weste, Swiss Cottage in die noordweste, Belsize Park in die noorde, Chalk Farm in die noordooste, Camden Town in die ooste en Regent's Park net suid van die heuwelpiek.

Die gebied word deur twee moltreinstasies bedien - Chalk Farm in die noordooste en Swiss Cottage noordwes van Primrose Hill. Die Primrose Hill-brug verbind die buurt met die Londense Dieretuin en Regent's Park anderkant die Regent's Canal.
Die engel van die *Primum mobile*, uit die E-reeks van die sogenaamde Mantegna Tarocchi.
Die ***Primum mobile*** (Latyn vir "eerste beweegbare (sfeer)") was in die klassieke, Middeleeuse en Renaissance-sterrekunde die buitenste bewegende sfeer in die geosentriese model van die heelal.

Die begrip is deur Ptolemaeus uitgedink om rekenskap te gee van die oënskynlike daaglikse beweging van die hemel om die aarde, wat gelei het tot die beweging van die son en sterre van oos na wes.

Voorkoms en rotasie
-------------------

Ptolemaeus se stelsel was 'n voorstelling van die heelal waarin oënskynlike beweging as werklik beskou is – 'n siening wat steeds gehandhaaf word in algemene spraak deur middel van woorde soos "maansopkoms" en "sonsondergang". Die rotasie van die aarde om sy poolas, soos gesien in 'n heliosentriese sonnestelsel (iets wat eers lank ná Copernicus algemeen aanvaar is), het daartoe gelei dat vroeëre sterrekundiges geglo het al die hemelliggame draai elke 24 uur om die aarde.

Hulle het geglo die sewe planete wat met die blote oog gesien kan word (insluitende die son en maan) het in onsigbare bane om die aarde beweeg, terwyl 'n agtste sfeer die vaste sterre bevat het. Die beweging van die hele stelsel is veroorsaak deur die *Primum mobile*, wat self binne die hoogste hemel geleë was en wat die vinnigste van al die sfere gedraai het.

Sferiese variasies
------------------

Een stelsel van die hemelse sfere.
Die totale getal hemelse sfere was nie vas nie. In die 16de-eeuse illustrasie regs is die sfeer met die vaste sterre agtste, terwyl 'n negende sfeer voorsiening maak vir die Bybelse verwysing in Genesis1:7 na "die waters bo die gewelf" en die *Primum mobile* tiende is. Buite dit alles is die hoogste hemel, waar God en die uitverkorenes woon.

Copernicus en later
-------------------

Copernicus het die bestaan van die sfeer van vaste sterre aanvaar, asook (twyfelagtiger) dié van die *Primum mobile*. Aanvanklik het Galileo dit ook aanvaar, hoewel hy later die nodigheid daarvan in 'n heliosentriese stelsel bevraagteken het.

Francis Bacon was net so skepties oor die *Primum mobile* as oor die rotasie van die aarde. Nadat Kepler egter die son, en nie die *Primum mobile* nie, as die rede vir die planete se beweging aangegee het, het die *Primum mobile* geleidelik verskuif na die terrein van metafoor en letterkundige sinspeling.

Nog leesstof
------------

* C.S. Lewis, *The Discarded Image* (1964)
* M.A. Orr, *Dante and the Early Astronomers* (1956)

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
**Louis Washkansky** (1913 – 21 Desember 1967) het die wêreld se eerste menslike hartoorplanting ondergaan.

Washkansky was 'n Litause Jood wat in 1922, toe hy nege was, saam met sy familie na Suid-Afrika geïmmigreer het. Hy was 'n groentehandelaar in Kaapstad. Washkansky het diens gedoen gedurende die Tweede Wêreldoorlog in Oos- en Noord-Afrika sowel as Italië. Na die oorlog trou hy met sy vrou Ann.

Washkansky was 'n geesdriftige sportman. Hy het deelgeneem aan sokker, swem en gewigoptel. Later in sy lewe het sy gesondheid agteruitgegaan. Hy was 'n diabeet en het aan ernstige hartversaking begin ly. Hy het drie hartaanvalle gehad.

Washkansky ondergaan 'n hartoorplanting op 3 Desember 1967 in die Groote Schuur-hospitaal in Kaapstad. Die skenker was Denise Darvall, wat in 'n motorongeluk gesterf het. Die hartoorplanting is onderneem deur dr Chris Barnard en sy hartspan. Die operasie was 'n sukses maar Washkansky het 'n verswakte immuunstelsel gehad en sterf aan dubbele longontsteking agtien dae na die oorplanting.
Die **Nossa Senhora dos Milagros** het die hawe van Goa op 27 Februarie 1686 verlaat op pad na Lissabon. Onder die passasiers was 'n hoëvlak-afvaardiging van die koning van Siam na die Portugese koning.

Kaap Agulhas is vir die Kaap die Goeie Hoop aangesien en gevolglik strand die skip op 16 April 1686 by Struisbaai. Slegs 7 of 8 opvarendes verdrink. Die 200 op die strand is onder die indruk dat hulle baie naby Kaapstad is, laat al hulle voedsel agter en begin stap. Langs die pad sterf 50 stappers weens honger, uitputting en blootstelling. Die Portugese loop boonop weg vir die Siamese mandaryne en kom op die VOC-veepos in die Hottentots-Hollandberge af. Ongeveer 'n maand na die stranding vind 'n soekgeselskap wat kommandeur Simon van der Stel gestuur het die mandaryne wat in erbarmlike omstandighede rondgedwaal het. Weens hul kulturele andersheid was die mandaryne met vrees vir die Khoikhoi vervul. Van der Stel was baie geïnteresseerd in die mandaryne omdat hy vermoed het dat hulle waardevolle artikels as geskenke vir die Portugese koning by hulle sou hê. Die Portugese is reeds gou op 'n skip na Portugal geplaas, maar die mandaryne moes maande aan die Kaap wag vir 'n geleentheid na die Ooste.

Die bergingsgeselskap het met teleurstellend min buit na die Kaap teruggekeer. Dit het Van der Stel agterdogtig gemaak. Gerugte van diefstal is versprei en die gevolg was dat luit. Olof Bergh vir 'n aantal jare gevangene was en na Batavia gestuur is voordat hy na die Kaap teruggekeer het en hoof van die garnisoen geword het.

Teen hierdie tyd het die Portugese handel met die Ooste baie agteruitgegaan. Dit was enersyds weens die swaar verliese aan skepe en bemanning en andersyds aan die mededinging van die VOC.

Bibliografie
------------

* Burman, Jose: Great shipwrecks off the coast of Southern Africa. Kaapstad: Struik, 1967.
* Potgieter, Coenraad: Skipbreuke aan ons kus. Kaapstad: Tafelberg,1969.