recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Niels** (omstreeks 1064 – 25 Junie 1134) was van sy broer Erik I se dood tot met sy eie dood op 25 Junie 1134 koning van Denemarke. Hy was vermoedelik die jongste seun van Sven I en het getrou met prinses Margaret Fredkulla van Swede, by wie hy Magnus die Sterke en later Ulvhild Håkansdotter gehad het.

Bewind
------

Vier van Niels se ouer broers was voor hom koning en nadat sy broer Erik I in Julie 1103 tydens ’n pelgrimstog dood is, is Niels die volgende jaar as koning gekies. Die presiese jaar van sy geboorte is onbekend, maar hy is vermoedelik in die middel-1060's gebore en was dus sowat 40 jaar oud toe hy koning word. Niels se bewind was vreedsaam en hy het lyfstraf afgeskaf ten gunste van ’n moderner regstelsel met boetes as straf.

Ná 26 van vrede, toe Niels se seun Magnus die Sterke ’n volwasse ouderdom bereik het, het konflik ontstaan tussen Magnus en sy neef Knoet Lavard, die seun van Erik I. Knoet was baie gewild in die hertogdom van Sleeswyk, waar hy ’n graaf van koning Niels was, en Magnus het hom beskou as ’n bedreiging vir sy posisie as troonopvolger. Op 7 Januarie 1131 het Magnus sy neef naby Haraldsted net noord van Ringsted vermoor. ’n Burgeroorlog het ontstaan toe Knoet se halfbroer Erik probeer om Knoet se dood te wreek en die troon vir homself te verseker.

Die kerk en die grootste deel van Denemarke het koning Niels egter steeds gesteun en Erik moes in 1134 na Swede vlug. Toe Niels en Magnus in die somer van daardie jaar in Swede land om met Erik klaar te speel, is hulle verras deur ’n kontingent Duitse soldate en verslaan. Magnus is in die geveg dood, maar Niels het ontsnap en vreemd genoeg besluit om suid na Sleeswyk te reis, waar die mense steeds gretig was om Knoet se dood te wreek. Toe Niels op 25 Junie 1134 op die dorp Sleeswyk aankom, was daar haat in die lug. Die dorp se priesters het hom gewaarsku om in die katedraal skuiling te soek, maar die koning het geweier en deur die dorp begin stap.

Naby die koninklike paleis het die inwoners Niels se lyfwagte aangeval en vermoor. Daarna is Niels self vermoor en so het die heerskappy van Sven I se seuns tot ’n einde gekom. Niels en sy broers het altesaam 60 jaar oor Denemarke regeer. Hoewel hulle elkeen op sy eie manier prysenswaardig was, was Niels waarskynlik die beste heerser. Hy was ’n uitstekende administrateur en pragmatikus wat klaargemaak het wat sy pa begin het en Denemarke die Middeleeue binnegelei het.
|  |
| --- |
|  |

 
Die **Provinsie van Koningin Adelaide** was 'n provinsie van die Kaapkolonie. Sedert 1847 is die gebied bekend as Brits-Kaffrarië en dit was vanaf 1866 weer deel van die Kaapkolonie. In 1981 is die gebied die kern van die Ciskei totdat dit in 1994 weer deel word van die provinsie Oos-Kaap.

Die Kaapse goewerneur, sir Benjamin D'Urban was vasbeslote om 'n einde te maak aan die aanhoudende Kaapse grensoorloë deur 'n grens daar te stel wat maklik verdedig en geadministreer kan word. Daarom het hy in Mei 1835 teen die einde van die Sesde Grensoorlog die gebied oos van die koloniale grens tot by die Groot-Keirivier, van sy oorsprong in die Stormberg, langs die Wit-Keirivier tot by die monding van die Kei as 'n nuwe provinsie met die naam Koningin Adelaide verklaar. As wesgrens is die Keiskammarivier, die Tyhumerivier, Gaikaskop, die Winterberge, Swart-Keirivier, die Klaas Smitsrivier en die Stormberg vasgestel. In die gebied het hy 'n groot aantal forte laat bou, naamlik Fort Beresford, Fort Hill, Fort Murray (al drie langs die Buffelsrivier), Fort Wellington, Fort Warden, Fort Waterloo, Fort Cox en Fort White. Wes van die Keiskammarivier is Fort Montgomery Williams, Fort Thomson en Fort Peddie gebou.

Die lojale Rarabe-stam van die Xhosa is toegelaat om daar te woon en die stamhoofde het 'n beperkte mate van regeringsmag en die gewoontereg behou, maar by elke stamhoof is 'n blanke regeringsagent geplaas. Hulle sou egter Britse burgers word onder 'n Britse resident, kol. Harry Smith, gevestig in die nuwe hoofstad King William's Town. Dit was 'n ingrypende afwyking van vorige beleid. Vir die eerste maal is daar nou 'n amptelike poging om die gesag van die hoofmanne te verminder, die Xhosa oor te haal tot die Westerse leefwyse en die Christelike geloof.

Omdat hierdie beleid die grens veiliger gemaak het, was die Britse setlaars en die grensboere in hul skik daarmee. Die filantrope onder leiding van die sendeling dr. John Philip, Andries Stockenström (die oud-landdros van Graaff-Reinet), en die Xhosa-hoofman Jan Tshatso (Tzatzoe) het by die Britse minister van kolonies, lord Charles Glenelg, beswaar aangeteken teen die nuwe grensreëlings. Gevolglik is die Britse beheer oor die gebied opgehef en het die grens teruggeskuif na die Keiskammarivier. Hierdie optrede van die Britse regering het bygedra tot die Groot Trek.

Bibliografie
------------

* Davenport, T.R.H.: *South Africa – a modern history*. Johannesburg: MacMillan. 1977. ISBN 0-86954-028-9
* Gie, S.F.N.: Geskiedenis vir Suid-Afrika of Ons Verlede. Deel 2 (1795-1918). Kaapstad: UUB, 1955.
* Stockenström, Eric: Historiese Atlas van Suid-Afrika. Stellenbosch: Pro Ecclesia, 1928.
| Periode/sisteem | Epog/serie | Tydsnede/etage | M. jaar gelede |
| --- | --- | --- | --- |
| Paleogeen | Paleoseen | Danium | **jonger** |
| Kryt | Laat | Maastricht | 66,0–72,1 |
| Campanium | 72,1–83,6 |
| Santonium | 83,6–86,3 |
| Coniakium | 86,3–89,8 |
| Turonium | 89,8–93,9 |
| Senomanium | 93,9–100,5 |
| Vroeg | Albium | 100,5–~113,0 |
| Aptium | ~113,0–~125,0 |
| Barremium | ~125,0–~129,4 |
| Hauterivium | ~129,4–~132,9 |
| Valanginium | ~132,9–~139,8 |
| Berriasium | ~139,8–~145,0 |
| Jura | Laat | Titonium | **ouer** |
| Die verdeling van die Kryt (IKS). |

Die **Koniakium** is ’n chronostratigrafiese etage sowel as ’n geologiese tydsnede van onderskeidelik die sisteem en periode Kryt (serie/epog Laat Kryt). Dit verwys dus na ’n tydperk sowel as die gesteentes wat in dié tydperk gevorm het. 

Die tydperk was van sowat 89,8 tot 86,3 miljoen jaar gelede. Dit is voorafgegaan deur die Turonium en gevolg deur die Santonium.

Naam en definisie
-----------------

Die Koniakium is in 1857 deur Henri Coquand genoem na die stad Cognac in die Franse département Charente. 

Die basis van die etage word gedefinieer deur die eerste voorkoms van die tweekleppige *Cremnoceramus rotundatus*, en die bokant deur die eerste voorkoms van die tweekleppige *Cladoceramus undulatoplicatus*.

Bronne
------

* (en)  Gradstein, F.M.; Ogg, J.G.; Schmitz, M.D. & Ogg, G.M.; **2012**: *A Geologic Time Scale 2012*, Elsevier, ISBN 0444594256.
**Condé Nast** is 'n wêreldwye massmediamaatskappy wat in 1909 deur Condé Montrose Nast gestig is en deur Advance Publications besit word. Sy hoofkwartier is in die sakedistrik van Laer Manhattan in New York, VSA. 

Die maatskappy se mediaprodukte word gekoop deur meer as 72 miljoen lesers in druk, 394 miljoen in digitaal en 454 miljoen oor sosiale platforms. Dit sluit in *Vogue*, *The New Yorker*, *GQ*, *Glamour*, *Architectural Digest*, *Vanity Fair*, *Pitchfork*, *Wired* en *Bon Appétit*. Anna Wintour, hoofredakteur van die Amerikaanse *Vogue*, is die artistieke direkteur en globale hoofinhoudbeampte. 

In 2011 is Condé Nast Entertainment gestig om rolprente, televisie, sosiale en digitale video en virtuele werklikheid te ontwikkel.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* ISNI: 0000 0004 1103 8063
* LCCN: n80080342
* NKC: ko2004209391
* SUDOC: 167302795
* VIAF: 151268626
* WorldCat Identities: lccn-n80080342

 |
**Cabaret** (1972) ’n Amerikaanse sang-en-dans-rolprent waarin Liza Minnelli die rol van ’n nagklubsangeres vertolk. In die fliek woon sy in die 1930’s saam met haar minnaar in Berlyn, voordat die Nazi’s beheer oorgeneem het.

Die fliek is 'n verwerking van die gelyknamige musiekblyspel van John Kander (musiek) en Fred Ebb (tekste) uit 1966, die toneelstuk *I Am a Camera* van John van Druten uit 1951 en die semi-outobiografiese verhale uit die bundels, *The Last of Mr. Norris* (1935) en *Goodbye to Berlin* (1939) van Christopher Isherwood.

Cabaret was 'n reuse sukses in bioskope gewees en het meer as 42 miljoen dollar by die loket verdien. Die film is vir tien Oscars genomineer, waarvan agt toegestaan is, waaronder vir beste regie, beste musiek (van Fred Ebb en John Kander), beste kamerawerk, beste kinematografie, beste hoofrolspeler (Minnelli) en beste byrolspeler (Joel Grey). Daarnaas het dit meer as 20 ander pryse losgeslaan, waaronder sewe Bafta-pryse, drie Golden Globes, vier *National Board of Review Awards*, een *Writers Guild of America Award* en twee *Premi David di Donatello*.

Liza Minelli
Die film is vanweë die kulturele, historiese en estetiese belang daarvan in 1995 vir bewaring in die *National Film Registry* van die American Library of Congress opgeneem.

Rolverdeling
------------

* Liza Minnelli: Sally Bowles
* Michael York: Brian Roberts
* Joel Grey: Conferencier
* Helmut Griem: Maximilian von Heune
* Fritz Wepper: Fritz Wendel
**Rivierdolfyne** is vier spesies dolfyne wat in varswater voorkom. Hulle word geklassifiseer in die familie *Platanistoidea*. Drie van die spesies kom in riviere voor.

Ekologie
--------

Rivierdolfyne is die mees bedreigde van alle dolfynsoorte weens faktore wat jag en die besoedeling van habitat insluit. Sommige rivierdolfyne beskik slegs oor swak sig en kom sodoende in gevaar weens aanraking van of verstrengeling in mensgemaakte voorwerpe soos nette.

Klassifikasie
-------------

In die onlangse klassifikasie (Rice 1998) is daar tans vier families rivierdolfyne, alhoewel die *Lipotidae* teen die einde van die dekade reeds uitgewis sal wees. Sedert Desember 2006 is die familie geklassifiseer as *voorlopig uitgewis*.

* Superfamilie
	+ Familie Plantanistidae - Ganges en Indus-rivierdolfyn
	+ Familie Iniidae - Amesone-rivierdolfyn
	+ Familie Lipotidae - Sjinese rivierdolfyn
	+ Familie Pontoporiidae - La Plata-dolfyn

Sien ook
--------

* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere
* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name
* Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes
Emilio Mola
**Emilio Mola y Vidal**, (Placetas (Villa Clara), 9 Junie 1887 - Alcocero de Mola (Burgos), 3 Junie 1937) was 'n Spaanse soldaat wie se deelname aan 'n staatsgreep in 1936, die Spaanse Burgeroorlog begin het. Hy het bekend geword vir die gebruik van die begrip 'vyfde kolonne'.

Mola was die seun van 'n weermagoffisier in Kuba, destyds 'n Spaanse kolonie. Op die ouderdom van 20 het hy by die infanterie aangesluit. Hy het die militêre skool in Toledo bygewoon en in die koloniale oorlog van Spanje in Marokko geveg, waar hy die *Medalla Militar Individual* ontvang het.

Hy was 'n intelligente man wat uitgebreide resensies oor militêre aangeleenthede geskryf het. Hy was gewild en in 1927 is hy bevorder tot brigadier-generaal in die Spaanse leër. Mola is in 1930 aangestel as direkteur-generaal van nasionale veiligheid. Van toe af bots hy toenemend met sosialiste en kommuniste. Hy word daarna bevelvoerder in Marokko. Hy is in Februarie 1936 na Spanje teruggebring na die Spaanse verkiesingsoorwinning van die Volksfront (*Frente Populart*). 

In Julie 1936 het konserwatiewe / monargistiese generaals waaronder Mola 'n staatsgreep geloods wat die Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) begin het. Tydens die Spaanse Burgeroorlog was hy aan die hoof van die nasionalistiese Noordelike Leër. In 'n kort tyd verower hy die noordelike deel van Spanje in Julie 1936 nie, behalwe vir die kusstrook en die Baskiese gebied. Hy is in 1937, ses dae voor sy vyftigste verjaardag, in 'n vliegongeluk dood.

Bronne
------

* Graham, H. (2002). *The Spanish Republic at War 1936-1939*. Cambridge University Press.
* Jackson, G. (1967) *The Spanish Republic and the Civil War 1931-39*, New Jersey.
* Payne, S. 2012. *The Spanish Civil War.* Cambridge University Press.
* Preston, P. (2012) *The Spanish Holocaust.* Harper Press. London.
Die **rooimoeraskreef** (*Procambarus clarkii*) is 'n varswaterkreef wat inheems is aan noordelike Mexico en suidelike dele van Amerika. Die kreef is egter deur troeteldierhandel en akwakultuur oor die wêreld heen versprei en 'n indringer spesie in baie lande geword waar dit inheemse waterspesies en -habitatte vernietig.

Suid-Afrika
-----------

Die kreef is reeds die eerste keer in Oktober 2017 in Welkom in 'n swembad gekry. Na 'n wenk is 'n groot bevolking in Junie 2018 in 'n dam buite Welkom gevind wat deur die Universiteit van die Vrystaat se Prof. Linda Basson as sodanig geidentifiseer is. Die kreef is die draer van 'n dodelike siekte wat reeds inheemse krewe in Europa uitgewis het. Afrika het geen varswaterspesies nie.

Die Departement van Omgewingsake en die Vrystaatse departement van ekonomiese kleinsakeontwikkeling, toerisme en ongewingsake werk nou saam met die plaaslike en distriksmunisipaliteite om die kreef uit roei en die verspreiding daarvan te keer. Die Departement sê die rooimoeraskreef is 'n aggressiewe akwatiese indringerspesie en dit kan in koel weer tot 17 km ver loop na waterbronne. Die departement sê ook die kreef grou tonnels en kan só skade aan damme en besproeingskanale aanrig.

Die rooimoeraskreef word gelys as 'n verbode varswaterspesie en mag glad nie in die land aangehou word nie.

Sien ook
--------

* Indringerspesies van Suider-Afrika

Bron
----

*
**Ketoi** (Russies: Кетой; Japannees: 計吐夷島, *Ketoi-tō*) is 'n onbewoonde vulkaniese eiland naby die middel van die Koerile-argipel in die See van Ochotsk, noordwestelike Stille Oseaan. Dit val in die Sachalin-oblast van Rusland. Die naam kom van die inheemse taal Ainoe en beteken "skelet" of "sleg".

Beskrywing
----------

Die vorm van die eiland is byna rond: Dit is sowat 10 km lank en 9 km breed, met 'n oppervlakte van 71,25 km2. Die kuslyn is 38,3 km lank. 

Ondanks die relatief klein oppervlakte, is die landskap taamlik uiteenlopend danksy die komplekse geomorfologie, wat stratovulkaniese keëls, kalderas, lawastrome, vulkaniese plato's, verskeie valleie, hoë en styl kuskranse, seeterrasse en rotsagtige strande insluit. Daar is talle riviere en strome; die meeste vloei na die suide en ooste. 

Daar is twee hoofpieke: die berg Ketoi (1 172 m) oos van die 1,5 km breë varswaterkalderameer, wat 110 m diep en die bron van die Stotsjni-inham is wat in die Stille Oseaan invloei. Die tweede piek is Pallas (993 m) in die middel van die eiland, wat steeds 'n aktiewe vulkaan is. Die laaste uitbarsting was in 1960, en moontlik in 2013 en 2018. Pallas het ook 'n kalderameer, die Glazok, wat 40 m diep is.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons logo Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Ketoi.
* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
Die Courcy-familiewapen
Carrickfergus-kasteel teen die agtergrond van Belfast Lough se metaalgrys water
**Sir John de Courcy** (alternatiewe spellings soos **Courci** kom voor; \* omstreeks 1150 in Middleton Cheney, Northamptonshire, Engeland; † omstreeks 1219; die presiese sterfdatum is nie bekend nie - maar in 1219 word na sy eggenote Affreca as weduwee verwys) was 'n Anglo-Normandiese ridder wat in 1176 in Ierland voet aan wal gesit het. 

Volgens oorlewering kon John de Courcy ondanks sy adellike afkoms geen vae hoop koester om enige noemenswaardige erflating te ontvang nie. As ambisieuse edelman het hy die aandag van koning Hendrik II gewek wat skertsend Ulster in die noorde van Ierland as skenking aan hom belowe het - mits hy dit met geweld sou kon verower. In Februarie 1177 het De Courcy kans gesien om juis dít te bewerkstellig. Vanuit Dublin het hy met 'n klein groep ridders teen koning Rory MacDunlevy te velde getrek en 'n beslissende oorwinning teen hom behaal. Vervolgens het De Courcy sy posisie as Normandiese heerser van Ulster met die bou van die magtige kasteel in Carrickfergus bevestig. 

Tot en met sy verdrywing in 1204 het John de Courcy in Ulster omvangryke grondbesit verower, skenkings gemaak vir godsdienstige instellings, saam met sy vrou Affreca abdye vir sowel Benediktyne as Cisterciënsers laat oprig (soos dié in Greyabbey) en twee groot vestings gebou - Dundrum-kasteel in die gelyknamige nedersetting in die graafskap Down (tans 'n ruïne) en die bogenoemde Carrickfergus-kasteel in die graafskap Antrim (bewaar), beide tans geleë in Noord-Ierland, Verenigde Koninkryk.
Johnny Herbert in 2006
**John Paul Herbert** (Brentwood, 25 Junie 1964) is 'n Britse motorrenjaer, wat van 1989 tot en 2000 aan Formule Een deelgeneem het en drie seges behaal het.

Renloopbaan
-----------

In 1985 het Herbert die aandag getrek van Eddie Jordan, destyds spanhoof in Britse Formule 3, deur die bekende Formule Ford-fees by Brands Hatch te wen. Twee jaar later het hulle daardie kompetisie gewen en Herbert het as 'n groot talent na die Europese Formule 3000 aanbeweeg. Hy het goeie vooruitsigte vir die titel gehad toe hy ernstig beseer is in 'n dramatiese ongeluk by die Brands Hatch-baan en albei bene gebreek het. Wonder bo wonder het hy ses maande later teruggekeer en selfs saam met die Benetton-span Formule Een betree, hoewel hy nog kreupel geloop het.

Sy debuut in F1 was skouspelagtig; hy het vierde geëindig in die 1989 Brasiliaanse Grand Prix. Sy prestasie het egter daarna verswak en nadat hy nie vir die Kanadese Grand Prix kon kwalifiseer nie, is hy deur Benetton se nuwe bestuur afgedank. Herbert het daardie jaar voortgegaan om in Japannese Formule 3000 te jaag; tussendeur is hy as plaasvervanger deur Tyrrell Racing gebruik.

Ook in 1990 het Herbert geen vaste plek in Formule 1 nie. Aan die einde van die seisoen is hy weer in aksie vir Lotus. Teen die einde van 1994 verruil hy Lotus vir Ligier, waar hy na slegs één wedren deur Flavio Briatore opgeraap word om saam met Michael Schumacher vir Benetton te kom ry.

Hy behaal geen punte in 1994 nie, maar 1995 word daarna sy beste jaar. Hy jaag weer langs Schumacher by Benetton en wen twee wedrenne dié jaar, op Silverstone by die Britse Grand Prix en op Monza by die Italiaanse Grand Prix. Herbert eindig vierde in die wêreldkampioenskap, Schumacher word bestuurderskampioen en saam sorg hulle vir die eerste vervaardigerstitel vir Benetton.

Galery
------

* Montreal, Johnny Herbert in die Benetton B195 tydens die 1995 Kanadese Grand Prix
* Herbert in 2014 by die *Goodwood Festival of Speed*

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: n97007679
* VIAF: 41119330
* WorldCat Identities: lccn-n97007679

 |
*Vir ’n artikel oor die krai met dieselfde naam, sien Chabarofsk-krai.*

**Chabarofsk** (Russies: Хаба́ровск) is die hoofstad en grootste stad in Chabarofsk-krai, Rusland. Dit is sowat 30 km van die Chinese grens geleë en is die tweede grootste stad in die Russiese Verre-Ooste naas Wladiwostok. Die inwonertal is 601 043 (2014).

Die stad lê aan die samevloei van die Amoer- en Oessoeri-rivier, sowat 800 km noord van Wladiwostok en 8 523 km van Moskou.

Geskiedenis
-----------

Die Russiese ontdekkingsreisigers van die 1650's het ’n paar tydelike forte aan die Amoer gebou. Een van die eerstes is in September 1651 gebou deur Jerofei Chabarof. Daar word al lank oor die presiese ligging gedebatteer.

Nog ’n groot groep Kosakke onder Onoefri Stepanof het ná Chabarof gearriveer en was tot in 1658 aktief in die gebied. In dié jaar het Mantjoe-magte Stapanof naby die mond van die Soengari-rivier ontmoet en 270 Russe vermoor.

Ná die Verdrag van Nertsjinsk in 1689 het die gebied vir ’n eeu en ’n half deel van die Qing-dinastie geword. In 1858 is die gebied kragtens die Verdrag van Aigun aan die Russe gegee en het Rusland die militêre buitepos **Chabarofka** daar gestig. In 1894 is ’n departement van die Russiese Geografiese Vereniging daar gestig en dit het biblioteke, teaters en museums in die stad begin bou. Sedertdien het Chabarofsk se kulturele lewe gefloreer.

In 1916 is die Chabarofsk-brug oor die Amoer voltooi. Dit het die Transsiberiese treine in staat gestel om die rivier oor te steek sonder die hulp van veerbote of die oprigting van tydelike spore. Teen 1941 is ’n tonnel ook voltooi.
Die verskil tussen die soorte straling in 'n magnetiese veld. Die twee soorte betastraling word in teenoorgestelde rigting afgebuig
**Betastraling** (simbool: **β**) is een van die drie belangrikste soorte radioaktiewe straling. 

Daar is twee soorte betastraling. Gewoonlik bestaan dit uit negatief gelaaide β-s wat eintlik niks ander is as elektrone nie wat met hoë energie uitgesaai deur word betaverval van 'n instabiele kern. Die ander soort is β+-deeltjies. Hulle is positrone, die positiewe antideeltjies van die elektrone. 

Wanneer die betastraling deur 'n magnetiese veld gelei word sal duidelik word watter soort betastraling dit is omdat die positiewe positrone in die teenoorgestelde rigting afgebuig word as die elektrone. Hulle word ook sterker afgebuig as alfastraling omdat hulle massa kleiner is as die alfadeeltjies s'n.

Positrone se lewensduur is beperk omdat hulle skielik 'n elektron sal teenkom en annihilasie sal ondergaan. Die betastraling van 2211Na word aangewend as 'n bron van positrone om materiale se struktuur te bestudeer. Hulle lewensduur hang af van die elektrondigtheid in die materiaal en kan gemeet word. Hierdie tegniek word positronannihilasiespektroskopie genoem.
Die **Slag van die Falkland-eilande** het plaasgevind op 8 Desember 1914 tydens die Eerste Wêreldoorlog, suidoos van die Falkland-eilande.

Agtergrond
----------

Die Slag van die Falkland-eilande.
Na die Slag van Coronel op 1 November het die Duitse Admiraal, Von Spee, nog 'n maand lank in die Stille Oseaan vertoef voor hy om Kaap Hoorn gevaar het. Op pad terug na die Atlantiese Oseaan besluit hy om ook 'n aanval te loods op die Falkland-eilande. Na Coronel het die Britse opperbevel versterkings, die *HMS Invincible* en die *HMS Inflexible*, na die area te stuur. Die twee skepe vertrek op 11 November vanaf Devonport, Engeland en arriveer by die Falkland-eilande op 7 Desember. Hier ontmoet hulle die kruisers *HMS Carnavon*, *HMS Kent* en *HMS Cornwall* en ligte kruisers *HMS Glasgow* en *HMS Bristol*.

Die slag
--------

Tydens die oggend van 8 Desember word die Britse bevelvoeder, Vise-Admiraal Frederick Sturdee ingelig dat die Duitse vloot die eilande nader. Hy gee die bevel om die Duitse skepe te jaag. Hulle kelder die *Scharnhorst*, *Gneisenau*, *Nurnberg* en die *Leipzig* terwyl die *Dresden* ontsnap.

Bron
----

* The Encyclopedia of Sea Warfare. Spring Books. 1975. ISBN 0-600-33111-3

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Battle of the Falkland Islands***. |
Die **Slag van die Koraalsee** het op 4 - 8 Mei 1942 in die Koraalsee plaasgevind, tussen die Japannese Keiserlike Vloot en die Amerikaanse Vloot tydens die Tweede Wêreldoorlog.

Die vlote
---------

Die Japannese Vloot het bestaan uit twee taakmagte: 

* Vise-Admiraal Aritomo Goto, in beheer van die vliegdekskip *Shoho* toegerus met 21 vliegtuie, vier swaarkruisers en 'n torpedojaer.
* Vise-Admiraal Takeo Takagi, in beheer van twee vliegdekskepe, *Shokaku* en *Zuikaku* toegerus met 63 vliegtuie elk.

Die Amerikaanse Vloot het ook bestaan uit twee taakmagte:

* Skout-Admiraal Fletcher, in beheer van die vliegdekskip USS *Yorktown* toegerus met 72 vliegtuie.
* Skout-Admiraal Aubrey W. Fitch, in beheer van die vliegdekskip USS *Lexington* toegerus met 71 vliegtuie.

Agtergrond
----------

Die Japannese het beplan om die eiland Tulagi in te val wat hulle ook gedoen het op 3 Mei. Hier het hulle 'n seevliegtuigbasis gestig. Terselfdertyd is troepeskepe gelaai te Rabaul vir 'n inval in Port Moresby, die laaste Australiese basis op Nieu-Guinee. Op 4 Mei het die troepeskepe onder Vise-Admiraal Goto se beskerming Rabaul verlaat. Terselfdertyd het Vise-Admiraal Takagi die Koraalsee binnegekom vanaf die ooste. 

Die Amerikaners het die Japannese se aksies verwag vanweë hulle akkurate intelligensie. Beide Fletcher en Fitch was naby gewees en op 4 Mei het die *Yorktown* Tulagi aangeval maar min verrig. Op 7 Mei ontdek die Amerikaners wat hulle gedog het Takagi se mag was en val aan. Dit was egter Goto se mag en die Amerikaners sink die *Shoho*. Gedurende die oggend sink die Japannese 'n Amerikaanse olietenkskip en torpedojaer.

8 Mei
-----

Op 8 Mei was die twee groepe bewus van mekaar se posisies en volskaalse aanvalle word geloods. Die *Yorktown* en *Lexington* word getref en die *Zuikaku* ontsnap deur in 'n reënstorm skuiling te soek. Later sink die *Lexington* en beide magte keer toe terug na hul tuisbasisse vir herstelwerk. 

Die belangrikste uitkoms van die slag was dat die inval op Port Moresby afgestel word. Die twee vlote ontmoet eers weer tydens die Slag van Midway gedurende Junie.

Bron
----

* The Encyclopedia of Sea Warfare. Spring Books. 1975. ISBN 0-600-33111-3

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Battle of the Coral Sea***. |

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb12312869t (data)
* GND: 4295971-8
* LCCN: sh85032537
* NKC: ph164960

 |
Die **Slag van Tannenberg** is op 15 Julie 1410 naby die dorp Tannenberg (huidige Poolse naam: *Stębark*) tussen die leër van die Duitse Ridderorde onder bevel van hoogmeester Ulrich von Jungingen en die gemeenskaplike strydmagte van die Koninkryk Pole onder bevel van koning Władysław II Jagiełło en van die Grootvorstedom Litaue onder bevel van grootvors Vytautas geveg. 

Slag van Tannenberg (Jan Matejko)
Met hierdie veldslag het die gewapende konflik tussen die Duitse Orde en die Grootvorstedom Litaue, wat op hierdie tydstip reeds sowat 'n eeu voortgeduur het, en die latente mededinging tussen die Orde en die Koninkryk Pole sy hoogtepunt bereik. Die beslissende nederlaag, wat die Duitse Orde in die slag gely het, markeer die begin van die Orde se heerskappy in Pruise asook Pole-Litaue se vordering tot 'n Europese supermoondheid.

Die Slag van Tannenberg word as een van die grootste veldslagte tussen Middeleeuse ridderleërs beskou en is sedert die 19de eeu in Pole en Litaue tot nasionale mite verhef. Om hierdie beslissendste oorwinning in die geskiedenis van dié twee nasies het romantiese legendes en verhale ontstaan, en uiteindelik is dit ook vir nasionalistiese propaganda ingespan om as 'n groter simbool van die nasionale stryd teen invallers en vreemde oorheersing asook as 'n bron van nasionale trots te dien. 

In Pole is die metafoor van die *krzyżacy* ("kruisridder") vanaf die 19de eeu as 'n sinoniem vir die onderdrukking van die Poolse volk gebruik, waarby veral die nasionale digter Adam Mickiewicz die Duitse Ridders in sy werke *Grażyna* en *Konrad Wallenrod* grootliks negatief uitgebeeld het. Nogtans was die Orde vir Mickiewicz net 'n metafoor vir die Russiese besetting van Pole - om sensuur te ontsnap kon hy dinge destyds nie by die naam noem nie.

In die 20ste eeu is die slag ook vir Duitse en Sowjet-Russiese propaganda misbruik. Eers in die laat 20ste eeu het geskiedkundiges begin om die slag vanuit 'n onsydige perspektief te benader.
Die **Slag van die Antonof-lughawe**, ook bekend as die **Slag van die Hostomel-lughawe**, was 'n militêre slag wat plaasgevind het by die Antonov-lughawe in Hostomel, Kijif-oblast tydens die Kijif-offensief van die 2022 Russiese inval in die Oekraïne.

'n Nader foto van die oorblyfsels van die Antonof An-225 
Op 24 Februarie 2022, 'n paar uur nadat president van Rusland Vladimir Poetin die begin van 'n "spesiale militêre operasie" in die Oekraïne aangekondig het, het Russiese troepe van die Russiese valskermmagte (VDV) 'n lugaanval op Antonof-lughawe gedoen met die doel om dit oor te neem. Die lughawe het strategiese waarde gehad aangesien dit minder as 10 kilometer (6.2 myl) buite die hoofstad Kijif geleë was, wat Russiese troepe in staat sou stel om meer troepe en swaarder toerusting per lug in te bring om die stad direk te bedreig. Die Oekraïense weermag het egter gereageer met 'n teenaanval wat die onondersteunde Russiese magte omsingel het en die aanvanklike aanval afgeweer het. Die aanval het die volgende dag hervat met nog 'n valskermaanval deur die VDV gekombineer met 'n grondaanval deur gepantserde versterkings wat van die Belarusiese grens af kom en deur die Oekraïense verdediging gebreek het. Die lughawe is toe deur die Russiese magte oorgeneem.Ten spyte hiervan het die onverwagte Oekraïnse weerstand die planne van 'n vinnige kapitulasie van Kijif in die wiele gery, en die lughawe was te beskadig om as 'n funksionele landingstrook gebruik te word.

Die Antonof An-225 Mrija, die wêreld se grootste vliegtuig, is tydens die Slag van die Antonof-lughawe in sy vliegtuigloods vernietig.
Die **Slag van Sjanghai** in 1937 was die eerste van twee en twintig groot gevegte van die Tweede Sino-Japannese Oorlog. Hierdie stryd in en om die stad Sjanghai was een van die bloedigste van die hele oorlog.

Die slag het op 13 Augustus 1937 begin met Japannese vuur en Chinese teenaanvalle. 'n Dag later het die Japannese lugmag die stad gebombardeer, wat tien duisende burgerlike sterftes tot gevolg gehad het. Die landing in golwe van Japannese grond troepe het op 23 Augustus begin. Die Chinese leër het vir twee maande hardnekkig die stad verdedig met die hoop op 'n westerse ingryping teen Japan, omdat beide Brittanje, Frankryk en die Verenigde State tradisioneel baie belange in die Sjanghai Internasionale Konsessie gehad het. Maar vanaf 26 Oktober het die Chinese onttrekking uit die stad begin. Die aantal sterftes word geskat op 200 000 aan die Chinese kant en 70 000 aan die Japannese kant.

Die stryd van Sjanghai het dit duidelik gemaak dat die weermag van Chiang Kai-shek nie opgewasse was ten die Japannese weermag was nie. China moes terugtrek na die westelike binneland en die gesag van Chiang Kai-shek het daarna begin afneem.

Notas
-----

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Nederlandse Wikipedia vertaal. | 

Klik vir info oor hierdie sjabloon.
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: sh2010113167

 |
Die **Slag van die Marne** het plaasgevind tydens die Eerste Wêreldoorlog in Frankryk.

Agtergrond
----------

Die Duitse Magte het 'n vinnige oorwinning oor Frankryk beplan, die *Schlieffen-plan*. Die beplan berus daarop dat die Duitse Magte vir Frankryk deur België binneval om die verdedigingsmuur op die Franse grens te omseil. 

Die Duitse Magte val België binne op 3 en 4 Augustus 1914. Hulle vorder goed maar word tog 'n paar dae vertraag deur die Belgiese weerstand. Die vertraging gee aan die Britse Magte kans om 90,000 soldate van Engeland na Frankryk te stuur tussen 7 tot 17 Augustus. Dit gee ook die Franse kans om vyf leërs bymekaar te kry. Op 3 September was die Duitse Magte, onder beheer van Generaal Alexander von Kluck, slegs sowat 40 km vanaf Parys.

Die Slag
--------

Von Kluck se magte was die regterflank van die Duitse Magte tydens die inval in België en het suidwaarts gedraai. Op 5 September het die Britse en Franse Magte gestrek vanaf Parys tot by Verdun, suid van die Marne-rivier. Generaal Joseph Joffre was in bevel van die Franse Magte. Op 6 September het die slag begin en teen 10 September het die Duitse Magte teruggetrek tot by die Aisnerivier.

Gevolge van die Slag
--------------------

Die oorwinning het groot morele waarde vir die Franse gehad; eerstens is die Duitse Magte gestuit, tweedens was die Franse Magte nie vernietig binne ses weke soos die Duitsers beplan het nie en laastens was Parys gered. Die oorlog het hierna verander van 'n dinamiese na 'n statiese loopgraaf-oorlog.

1918
----

Tydens 1918 het daar nog 'n slag plaasgevind by die Marne-rivier.

Bronne
------

* *Collier's Encyclopedia* Volumes 15 en 23. Crowell-Collier Educational Corporation 1971.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb119563005 (data)
* GND: 4168960-4
* LCCN: sh85081391
* NKC: ph117829

 |
**Ray Phiri** (1947–2017) was 'n Suid-Afrikaanse sanger, asook jazz- en mbaqangamusikant. Hy het die groep *Cannibals* in die 1970's gesig en later ook die groep *Stimela* begin. *Stimela* is bekend vir albums soos *Fire, Passion and Ecstacy* (1991) en *Look, Listen and Decide* (1992), asook die omstrede album *People Don't Talk So Let's Talk*. Phiri was ook 'n kitaarspeler vir Paul Simon se *Graceland* gewees.

Lewensloop
----------

Raymond Chikapa Enock Phiri is op 23 Maart 1947 in Nelspruit gebore. Hy was die seun van 'n Malawiese immigrant en 'n Suid-Afrikaanse kitaarspeler, genaamd "Just Now" Phiri.

In die 1970's stig hy die musiekgroep *Cannibals*. Nadat die groep ontbind het, het hy *Stimela* gestig. Laasgenoemde het talle platinum- en goue albums gelewer.

In 1985 het Paul Simon hom (asook vir Ladysmith Black Mambazo) gevra om aan sy *Graceland*-projek deel te neem. Die onderneming was suksesvol en het gehelp om dié musikante in die buiteland bekend te stel. Phiri het ook vir Simon met sy *Rhythm of the Saints*-album gehelp. In 2012 het Simon 'n Graceland-verjaardagtoer gereël, waaraan Phiri ook deelgeneem het.

Phiri is in 1987 ernstig in 'n ongeluk beseer. Die ongeluk het die lewens van sy musiekbestuurder en ses ander geëis. In 2003 is sy vrou in 'n motorongeluk oorlede, waartydens Phiri weereens ernstig beseer is.

Hy het talle toekennings vir sy musiek ontvang. In 2012 is hy met 'n Sama vir sy lewenslange bydrae tot plaaslike musiek vereer. Hy het ook die Orde van Ikhamanga (silwer) van die president van Suid-Afrika ontvang.

Phiri is op 12 Julie 2017 in Nelspruit (Mbombela) aan longkanker oorlede. Hy was 70 jaar oud.

Diskografie
-----------

* 1982: *Fire, Passion And Ecstasy*
* 1983: *Rewind*
* 1985: *Shadows, Fear And Pain*
* 1986: *Look, Listen And Decide*
* 1987: *Unfinished Story*
* 1989: *Trouble In The Land Of Plenty*
* 1996: *Out Of The Ashes*
* 2000: *Steam Tracks* (Best of)
* 2001: *Live At The Market Theatre – 1st Half* (Live)
* 2002: *The 2nd Half* (Live)
* 2010: *A Lifetime...*
* 2011: *Turn On The Sun*
**Buick** is 'n Amerikaanse motorvoertuig wat deur General Motors (GM) vervaardig word. Die naam word uitgespreek as "Bjoeik". Hierdie voertuie is van 1903 deur die Buick-motormaatskappy gebou, wat later tot die stigting van GM sou lei. Dit is 'n luukse motor met uitstekende werkverrigting en waarde. Ná die beëindiging van die Saturnus-handelsmerk het GM aangekondig dat die Buick se stilering op die Duitse Opel gebaseer sal wees.

Geskiedenis
-----------

David Dunbar Buick is op 17 September 1854 in Skotland gebore. Toe hy twee jaar oud was emigreer hy met sy ouers na Detroit in die Verenigde State. In 1869 begin hy te werk by 'n besigheid wat loodgietersprodukte maak. Die maatskappy het in 1882 probleme ondervind, waarna hy en 'n medewerker dit oorneem. Buick was ook die uitvinder van onder meer die tuinsproeier en 'n goedkoper metode om gietyster met glasuur te bedek. Met hierdie innoverings het die besigheid onder hul bestuur gedy.

In die 1890's raak Buick geïnteresseerd in die binnebrandenjin. In 1899 verkoop hy sy aandeel in die besigheid vir $100 000 en begin hy die *Buick Auto-Vim and Power Company*. Hier het hy hom veral op stilstaande enjins toegespits. Later begin hy ook met motorkarre, maar sy geld raak op, en slegs een kar is gebou.

In 1902 stig hy die *Buick Manufacturing Company* met die bedoeling om enjins en motors te bou en te verkoop. Teen die einde van die jaar was sy geld egter weer op. Hierdie keer kon hy darem twee karre lewer. Tog het hy die kopklepmotor uitgevind, wat beter werkverrigting as die syklepmotor gelewer het. In 1903 leen Buick $5000 van 'n vriend, waarmee hy op 19 Mei 1903 die *Buick Motor Company* in Flint, Michigan, oprig.

Buick verkoop later die besigheid aan James Whiting, wat William Durant kry om die maatskappy te lei. Dit was die einde van Buicks se betrokkenheid by die maatskappy. Onder Durant se leierskap het dit egter tot die grootste motorvervaardiger van die Verenigde State uitgebrei. In 1908 word die winste gebruik om General Motors te stig (met Buick-motors as 'n dogtermaatskappy).

Modelle
-------

Tans in produksie:

* Enclave
* Buick Encore
* LaCrosse
* Regal
* Verano

Gestaak:

* Roadmaster
* Riviera
* Century
* Terraza
* Rainier
* Rendezvous

* Buick Tonneau uit 1910.Buick Tonneau uit 1910.
* Buick Roadster uit 1922.Buick Roadster uit 1922.
* Buick Series 60 uit 1934.Buick Series 60 uit 1934.
* Vierdeur Buick Convertible uit 1937.Vierdeur Buick Convertible uit 1937.
* Buick Sedan uit 1941.Buick Sedan uit 1941.
* Buick Eight uit 1951.Buick Eight uit 1951.
* Buick Electra 225 uit 1965.Buick Electra 225 uit 1965.
* Buick Century Special uit 1977.Buick Century Special uit 1977.
* Buick Skylark uit 1985–1991.Buick Skylark uit 1985–1991.
* Buick Riviera uit 1999.Buick Riviera uit 1999.
* Buick Park Avenue uit 2001.Buick Park Avenue uit 2001.
* Buick Enclave uit 2008.Buick Enclave uit 2008.
Die **Munyatirivier** (Umniatirivier) is 'n rivier in Zimbabwe.

Oorsprong
---------

Hierdie rivier ontspring op 1 400 m bo seevlak in die Daramumbe-bergreeks op 'n waterskeiding 50 km noord van Chivhu in die provinsie Midlands, en 100 km suid van Harare.

Loop
----

Die Munyati vloei noordweswaarts, deur die Ngezipark en verby die dorpe Munyati en Sanyati. By die myndorp Copper Queen vloei die Munyati en die Mupfurerivier (Umfulirivier) ineen en staan van daar af stroomafwaarts as die Sanyatirivier ("die rivier van die baie buffels") bekend en mond uit in die Karibadam. Gesamentlik het die Munyati en die Sanyati 'n lengte van nagenoeg 520 km. Die Mupfure-, Umswewe- en die Sebakweriviere is die grootste sytakke. In die reënseisoen loop die rivierstelsel sterk, maar in die winter is die beddings dikwels droog.

Damme
-----

Die Sanyatirivier se opvanggebied is 44 420 km² groot. In hierdie bekken is verskeie beduidende groot damme:

* Ngezidam in die Ngezirivier
* Sebakwedam en die Dutchman’s Pool in die Sebakwerivier
* Whitewatersdam en die Cactus Poort-dam in die Kwekwerivier
* John Mac-meer in die Umswewerivier
* Suri Suri-dam in die boloop van die Mupfurerivier
* Lower Zivagwe-dam (noord van Kwekwe) in die Sebakwerivier. (Die Kwekwerivier loop in die Sebakwerivier, wat op sy beurt in die Munyatirivier vloei).

Waterval
--------

Die Gandavaroyi-waterval (Ganderowe-waterval) is by 17° 17′ suid en 29° 8′ oos in die Sanyatirivier. Dit is in die Gokwe-distrik, suidwes van Karoi in die provinsie Majonaland-Wes.

Bibliografie
------------

* academic-eb-com.eres.qnl.qa
* britannica.com
* victoriafallszimbabwe.org

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* VIAF: 315125511
* WorldCat Identities (via VIAF): 315125511

 |
Die **Slag van Ulundi** het op 4 Julie 1879 tydens die Anglo-Zoeloe-oorlog in Natal plaasgevind. 'n Britse mag van ongeveer 5 200 soldate het 'n Zoeloemag van ongeveer 15 000 krygers verslaan. Die Britse mag was onder die bevel van lord Chelmsford.

Agtergrond
----------

Na die onverwagse nederlaag in die Slag van Isandlwana was Chelmsford narstigtelik op soek na 'n oorwinning oor die Zoeloes om sy eer gestand te doen. Op 1 Julie het die Britte Fort Nolela langs die Wit-Mfolozirivier bereik. Op 3 Julie het Sir Redvers Buller met verkenners die rivier gekruis en die pad na Ulundi verken. Hulle spring 'n lokval net-net vry en verloor drie soldate in die proses. Voor middernag is hulle terug by Fort Nolela.

Die slag
--------

Lord Chelmsford
Met sonop op 4 Julie het die Britse mag die Wit-Mfolozirivier oorgesteek en begin marsjeer na oNdini, die kamp van Cetshwayo. Die Britse opmars het 'n reghoekige formasie ingeneem, vyf kompanies voor, agt aan elke kant en vier agter. Die waens en ammunisiewaens het aan die kante beweeg en is na die middel van die vierkant geneem sodra die geveg begin het. 'n Kompanie was ongeveer 130 man sterk. Die Zoeloes het die Britte aangeval in hulle bekende *Horings-van-die-os* formasie. Die eerste Zoeloes wat die Britte bereik het was die sogenaamde horings en het die kante van die Britse vierkant aangeval. Die Britte het begin vuur met hulle nege-ponders en Gatling-masjiengewere. Hulle het daarin geslaag om die Zoeloes se aanvalle af te slaan. Toe die Zoeloes se aanvalle verminder en hulle formasies begin opbreek het, het Chelmsford sy berede soldate uitgestuur. Ongeveer 1 500 Zoeloes het gesneuwel terwyl slegs 12 Britte gesneuwel het en 90 gewond is. Cetshwayo se kraal is aan die brand gesteek en hy het gevlug. Hy is twee maande later eers gevange geneem.

Bronne
------

* *Field Guide to the BATTLEFIELDS of South Africa* Nicki von der Heyde. 2013 ISBN 978 1 43170 100 1
* Op Pad in Suid-Afrika. B.P.J. Erasmus. 1995. ISBN 1-86842-026-4
**Buffalo Bill** (1846–1917) was 'n kleurvolle figuur uit die Amerikaanse Wilde Weste. Hy was ’n verkenner vir die Amerikaanse Weermag en ’n bisonjagter. Nadat hy die weermag verlaat het, het hy die "*Wild West Show*" begin waarin hy (saam met mense soos Annie Oakley en Sitting Bull) sy slag met skiet en perdry gewys het. Die doel was om mense ’n kykie in die lewens van mense in die weste van Amerika te gee. Buffalo Bill se regte naam was William Frederick Cody.

Lewensloop
----------

William Frederick Cody is op 26 Februarie 1846 in die Iowa-gebied (nou die Amerikaanse staat van Iowa) in Le Claire gebore. Hy het vir 'n paar jaar in sy vader se tuisdorp in Kanada gewoon voordat sy familie na die Kansas-gebied getrek het.

Hy begin op die ouderdom van elf (ná sy pa se dood) te werk. Op 14 word hy 'n ruiter vir die Pony Express. Gedurende die Amerikaanse Burgeroorlog het hy van 1863 tot die einde van die oorlog in 1865 gedien. Later het hy as 'n burgerlike verkenner vir die Amerikaanse leër tydens die Indiane-oorlog gedien, waarvoor hy 'n eremedalje in 1872 ontvang het.

Sitting Bull en Buffalo Bill in 1885
Buffalo Bill het later bekend geword vir sy Wilde Weste-vertonings met cowboy-temas wat hy georganiseer het. Die eerste vertoning is op 1 Mei 1883 aangebied en hy het selfs daarmee na Brittanje en Europa getoer.

Cody is op 10 Januarie 1917 aan nierversaking oorlede. Hy was omring deur familie en vriende by sy suster se huis in Denver. Die dag voor sy dood is hy deur vader Christopher Walsh in die Katolieke Kerk gedoop. Hy is begrawe op die bergrand van die Rocky Mountains naby Golden, Colorado. Die plek word "Lookout Mountain" genoem en dit is vandag 'n park met 'n museum.
'n **Litiumioonbattery** (soms *Li-ion battery*) is 'n lid van 'n familie van herlaaibare batterye wat litiumione beweeg van die negatiewe elektrode na die positiewe elektrode tydens ontlading, en terug wanneer die battery weer herlaai word. Litiumioonbatterye gebruik 'n organiese litiumverbinding as een elektrodemateriaal, in teenstelling met die metaal litium wat gebruik word in 'n nie-herlaaibare litiumbattery. Die elektroliet, wat voorsiening maak vir ioniese beweging, en die twee elektrodes is die samestellende komponente van 'n litiumioonbatterysel.

'n Varta litiumioonbattery, Museum Autovision, Altlussheim, Duitsland
Litiumioonbatterye is algemeen in huiselektronika. Hulle is van die mees populêre vorme van herlaaibare batterye vir draagbare elektroniese toestelle, met 'n hoë energie-digtheid, klein geheue effek en 'n lae self-ontlading. Buiten in verbruikerselektronika, groei litiumioonbatterye ook in gewildheid vir militêre, elektriese batteryvoertuig- en lug- en ruimtevaarttoepassings.

Litiumioonbatterye is tans besig om 'n gemeenskaplike plaasvervanger vir loodsuurbatterye te word, wat histories gebruik is vir gholfkarretjies en nutsvoertuie. In plaas van swaar loodplate en suurelektroliet, is die neiging om eerder liggewig litiumioonbatterypakke te gebruik wat dieselfde spanning bied as loodsuurbatterye, sodat daar geen verandering aan die voertuig se aandryfstelsel nodig is nie.

Die batterye het in 2013 bekend geraak toe hulle brande aan boord van die Boeing 787 Dreamliner veroorsaak het.

Sien ook
--------

* Litiumkobaltiet
* Aluminiumtetrachloriedanioon
**John "Ian" Catford** (26 Maart 1917 – 6 Oktober 2009) was ’n wêreldbekende Skotse taalkundige en fonetikus.

Biografie
---------

John Cunnison Catford ("Ian" genoem deur sy studente), is in Edinburg, Skotland, gebore. Ná sy skoolloopbaan en universiteitsopleiding, het hy die fonetiek bestudeer. Hy het oorsee  (in Griekeland, in Palestina en in Egipte) Engels klasgegee, ook gedurende die Tweede Wêreldoorlog.

Hy het sy vrou, Lotte, ontmoet terwyl hy in Jerusalem gewoon het. Lotte het van Wene af gekom en het Duits gepraat. Sy het egter na Palestina getrek en het toe sy jonk was ander tale geleer, soos Hebreeus, Engels en Arabies. Dit was een bron van Catford se kennis van tale en hulle fonetiese samestelling.

Catford het die School of Applied Linguistics by die Universiteit van Edinburg gestig, sowel as ’n ander departement in dieselfde universiteit wat die kartering van verskillende Engelse dialekte deur die hele Skotland onderneem het. Catford kon, bloot deur mense se spraak, identifiseer waarvandaan hulle kom.

Sy kundigheid – wat formele fonetika, aërodinamiese en psigologiese spraakproduksie, fonetiese eienaardighede in spraak en ’n verstommende vermoë om woorde, en selfs toesprake, van agter na voor (of agterstevoorom) te herhaal – het daartoe gelei dat hy na die Universiteit van Michigan genooi is. Daar was hy die hoof van die Engelse Instituut en die Laboratorium van Kommunikasiewetenskap (tans die Fonetieklaboratorium). Hy het die meeste van die Taalkunde-vakke by dieselfde universiteit gedoseer.

Hy het in 1985 afgetree, maar het nie onaktief geword nie. Inteendeel, hy is na van die toonaangewendste universiteite in talle wêrelddelel genooi, insluitende dié in Istanboel, Jerusalem en Kalifornië. Hy het talle artikels gepubliseer, aan baie konferensies deelgeneem en aangehou om lesings en aanbiedings te hou, veral aan die Universiteit van Michigan. Baie van sy oorspronklike werke word daar bewaar. Hy was ’n studieleier vir baie universiteitstudente wat ’n loopbaan in Taalkunde wou volg.

Catford het twee kinders uit sy huwelik met Lotte gehad: Lorna en Julian. Hy het in Oktober 2009 van ouderdom gesterf in Shoreline, Washington, VSA.

Werke
-----

Onder die baie artikels, gepubliseerde essays en ander werke, is die volgende veral verdienstelik:

* *A Practical Introduction to Phonetics*
* *Linguistic Theory of Translation: an essay in Applied Linguistics*
* *Fundamental Problems in Phonetics*
* *Word-stress and sentence-stress: a practical and theoretical guide for teachers of Basic English*
* *A Linguistic Theory of Translation*
* *Ergativity in Caucasian Languages*
Edvard Munch naas sy portret van sy vriend en ontdekker Jappe Nilssen, 'n Noorse skrywer en kunskritikus
**Edvard Munch** [ɛdvɒ:rt mʉŋk] (\* 12 Desember 1863 in die dorp Ådalsbruk (munisipaliteit Løten, Hedmark, Noorweë); † 23 Januarie 1944 in sy ateljee-huis Ekeberg naby Oslo) was 'n Noorse skilder en grafikus. 

Munch word as baanbreker van die ekspressionistiese rigting in die moderne skilderkuns beskou, waarby veral sy werke uit die 1890's internasionale bekendheid verwerf en sy status as 'n kunsvernuwer gevestig het. Munch het veral groot invloed op die Duitse skilderkuns uitgeoefen. 

In 1885 en 1889 was Munch in Parys werksaam, 1890 in Duitsland en Italië, daarna tot in 1895 in Berlyn en later nog eens in Parys. Tot in 1908 het Munch in Berlyn geskilder, en die uitstalling van sy werke wat in 1892 in die Duitse hoofstad gehou is het die aanleiding tot die stigting van die Berlynse *Sezession* ('n groep onafhanklike skilders) gegee. In 1908 het Munch vir goed na sy geboorteland teruggekeer.

Munch se vroeë werke is sterk deur kunstenaars soos Paul Gauguin en Vincent van Gogh beïnvloed, en hy het begin om simboliese betekenis aan die kleure te verleen wat hy in 'n skildery gebruik het. Sy gunsteling-onderwerpe was eensaamheid, die dood en die vyandskap tussen die manlike en vroulike geslag. Munch se hoofwerke sluit "Die siek meisie" (1885), "Die gil" (1893), "Die vampier" (1893), "Puberteit" (1895), "Fries van die lewe" (1896 en 1906) asook sy muurskilderye in die Universiteit van Oslo (1909-1915) in. Deesdae geniet ook sy latere skilderye in toenemende mate aandag, en 'n aantal moderne kunstenaars kry inspirasie uit hierdie werke.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* AGSA: 3452
* BIBSYS: 90052639
* BNE: XX1045899
* BNF: cb12363518c (data)
* CANTIC: a10424817
* CiNii: DA00504387
* GND: 118585738
* ISNI: 0000 0001 2135 7541
* KulturNav: fad5b908-b64d-4feb-ac06-c175ea1f5128
* LCCN: n79006348
* MusicBrainz: 354cf3f6-aa42-4bb9-8fa1-319af0827900
* NDL: 00450801
* NGV: 3949
* NKC: jn20000720179
* NLA: 35368296
* NLG: 193511
* NLI: 000096290
* NLK: KAC199639107
* NLP: A1225812X
* NTA: 068948654
* PIC: 308
* RKD: 58436
* The SBN id CFIV054385 is not valid.
* SELIBR: 208221
* SNAC: w6ht2vnc
* SUDOC: 027326950
* Trove: 927868
* ULAN: 500032949
* VIAF: 61624802
* WorldCat Identities: lccn-n79006348

 |