recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Webb se Eerste Diepveld.
**Webb se Eerste Diepveld** is die eerste amptelike foto wat die James Webb-ruimteteleskoop geneem het. Dit is van die sterrestelselswerm SMACS 0723, wat 4,6 miljard ligjare van die Aarde af geleë is. Dit is op 11 Julie 2022 aan die wêreld uitgereik en dek 'n klein deeltjie van die lug wat uit die Suidelike Halfrond sigbaar is. Duisende sterrestelsels is sigbaar op die foto, wat die beeld met die hoogste resolusie is wat nog van die vroeë heelal geneem is.

Agtergrond
----------

Infrarooi-astronomie word met die James Webb-ruimteteleskoop onderneem. Webb se Eerste Diepveld is deur die teleskoop se NIRCam geneem en is 'n samestelling van beelde teen verskillende golflengtes. Dit het altesaam 12,5 uur geduur om te neem.

Met die foto is dieptes bereik van infrarooigolflengtes verder as die Hubble-ruimteteleskoop se diepste velde, wat weke geduur het om te neem. Die ruimtetuig wentel sedert 24 Januarie 2022 af om die Aarde-Son se tweede Lagrange-punt (L2), sowat 1,5 miljoen km van die Aarde af. By L2 hou die gravitasie van beide die Son en Aarde die teleskoop se beweging om die Son gesinchroniseerd met die Aarde s'n.

SMACS 0723 is 'n sterrestelselswerm wat uit die Aarde se Suidelike Halfrond sigbaar is en is al dikwels ondersoek deur Hubble en ander teleskope wat op soek is na die verre verlede.

Wetenskaplike resultate
-----------------------

Die foto wys die sterrestelselswerm SMACS 0723 soos dit 4,6 miljard jaar gelede gelyk het. Dit dek 'n deel van die lug omtrent so groot soos 'n sandkorrel soos van die Aarde af gesien. Baie van die voorwerpe het merkbare rooiverskuiwings ondergaan vanweë die uiterse afstand van die lig wat deur hulle uitgestraal word.

Die gekombineerde massa van die swerm dien as gravitasielens en vergoot die verder geleë sterrestelsels daaragter. Webb se NIRCam het die afgeleë sterrestelsels in skerp fokus gebring en klein, dowwe strukture onthul wat nog nooit gesien is nie, insluitende sterreswerms.

Betekenis
---------

Die diepveld is van die oudste deel van die heelal wat nog afgeneem is. Duisende sterrestelsels, waarvan sommige van die dofste voorwerpe is wat nog in infrarooi waargeneem is, is op Webb se foto te sien.

Dit is op 11 Julie 2022 die eerste keer op 'n Withuisfunksie deur die Amerikaanse president Joe Biden aan die wêreld onthul.

Sien ook
--------

* Hubble-diepveld
* Hubble-ultradiepveld
* Hubble- Ekstreme Diepveld

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

Koördinate: Sky map 07h 23m 19.5s, −73° 27′ 15.6″
Die **ruie-suikerbos** (*Protea foliosa*) is 'n blomdraende struik wat aan die bekende Proteagenus behoort. Die plant is endemies aan Suid-Afrika en kom vanaf die Elandsberg tot by Gqeberha en Riebeek-Oos tot by die Boesmansriviermond voor. Dit is deel van die fynbos-bioom. Die struik is rond en word 1.5 m hoog en blom hoofsaaklik van Mei tot Junie.

Die plant spruit weer uit na 'n brand. Die saad word in 'n doppie geberg, na twee jaar vrygelaat en deur die wind versprei. Die plant is eenslagtig. Bestuiwing vind plaas deur die werking van knaagdiere. Die plant groei in sandsteen en kwartsietgronde op hoogtes van 150 - 1 600 m. 

In Engels staan dit as die *Leafy sugarbush* bekend.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
* Lys van proteaspesies

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Biodiversityexplorer
* Protea Atlas
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q15586119
* GBIF: 5637708
* iNaturalist: 592513
* IPNI: 705803-1
* IUCN: 113209843
* NCBI: 273532
* Plant List: tro-26500450
* Tropicos: 26500450

 |
Ruimtestof van die Perdekop-newel soos waargeneem deur die Hubble-ruimteteleskoop.
**Ruimtestof** of **kosmiese stof** is deeltjies in die ruimte wat wissel van ’n paar molekules tot 0,1 mikrometer (µm). Dit kan enige stof in die kosmos wees, of beperk tot ruimtestof in ons sonnestelsel.

Stof kan verder opgedeel word na gelang van waar dit voorkom: intergalaktiese (tussen sterrestelsels), interstellêre (tussen sterre), interplanetêre (tussen planete) en sirkumplanetêre stof (soos in ringe om ’n planeet). In ons eie sonnestelsel veroorsaak interplanetêre stof die sodiaklig. Bronne van stof in die sonnestelsel is komete, asteroïdes, die Kuiper-gordel en interstellêre stof wat deur ons stelsel beweeg. Daar val sowat 40 ton ruimtestof per dag op die Aarde.

Wetenskaplikes het ruimtestof eers as lastig beskou omdat dit hulle soms gekeer het om voorwerpe van belang te bestudeer. Toe begin is met infrarooi astronomie, het hulle besef hoe belangrik en noodsaaklik dié stof is. Dit speel ’n groot rol in ster- en planeetformasie, die sodiaklig, komete en planetêre ringe.

Die bestudering van ruimtestof is ’n omvattende navorsingsveld wat verskeie wetenskappe behels: etlike terreine van fisika, elektromagnetisme, wiskunde, chemie en meteoritika, sowel as elke tak van die astronomie en astrofisika.
Amerikaanse ruimtependeltuigreisiger. Foto deur NASA
Joeri Gagarin, die eerste mens in die ruimte (1961)
Valentina Teresjkova, die eerste vrou in die ruimte (1963)
'n **Ruimtevaarder** is 'n persoon wat in of na die ruimte toe reis, of wat dit as 'n beroep beoefen. In die Verenigde State word persone, wat hoër as 50 myl (80 kilometer) bo die aarde reis, geklassifiseer as ruimtevaarders. Die FAI definieer ruimtevaart as meer as 100 kilometer, die Kármán-lyn. Ruimtevaarders van meer as 32 lande het reeds ruimtereise meegemaak.

Geskiedenis
-----------

Die eerste mens in die ruimte was Joeri Gagarin van die Sowjetunie, wat op 12 April, 1961 aan boord Vostok 1 vir 108 minute rondom die aarde gewentel het. Die eerste vrou in die ruimte was Valentina Teresjkova, ook van die Sowjetunie, sy is op 16 Junie 1963 aan boord die Vostok 6 die ruimte ingestuur en het vir byna drie dae om die Aarde gewentel. Alan Shepard was die eerste Amerikaner in die ruimte.

Trivia
------

Mark Shuttleworth is die eerste ruimtevaarder uit Afrika.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb11950047j (data)
* GND: 4143247-2
* LCCN: sh85008988
* NARA: 10637145
* NDL: 00574075
* NKC: ph114990

 |
**Leonidas Kavakos** (Grieks: Λεωνίδας Καβάκος; gebore op 30 Oktober 1967) is 'n Griekse violis en dirigent. Hy het as violis reeds verskeie pryse tydens internasionale vioolkompetisies gewen, insluitende die Internasionale Jean Sibelius Vioolkompetisie, Paganini Kompetisie en Internasionale Vioolkompetisie van Indianapolis. Hy het ook opnames gemaak vir plate-etikette soos Sony/BMG en BIS Records. As dirigent was hy artistieke direkteur van die *Camerata Salzburg* en ook 'n gasdirigent van die Londen Simfonieorkes en Boston Simfonieorkes.

Opnames
-------

Nadat hy die Sibeliuskompetisie gewen het, het hy voortgegaan om 'n verdere prestigeryke onderskeiding te behaal in soverre hy weer by die Sibeliuskompetisie werksaam was. Hy het in 1991 die Gramophone Concerto van die Jaar toekenning gewen vir die wêreldpremiére vrystelling op die BIS plate-etiket van die Vioolconcerto van Sibelius in beide sy finale en oorspronklike 1903/04 weergawe. Hy het verskeie ander opnames vir Delos en Finlandia Records gemaak met werke deur komponiste soos Debussy, Paganini, Schubert, Tsjaikofski, Wieniawski en Ysaÿe.

In 2006 het hy vir Sony/BMG die vyf vioolconcertos en een simfonie deur Mozart opgeneem as beide solis en dirigent van die Camerata Salzburg. Vir sy opname as dirigent en solis van die Mendelssohn Vioolconcerto (Op. 64) saam met die Camerata was die "ECHO-Klassik 2009" prys in die kategorie "opname van die jaar - concertos - 19de eeu - viool" aan hom toegeken.

Kamermusiek
-----------

Kavakos is ook 'n ywerige kamermusikant en bied elke jaar sy eie kamermusiekfees in sy tuisstad Athene aan, en neem aan verskeie internasionale feeste deel.

Dirigeerwerk
------------

Kavakos het ook as dirigent opgetree. Hy was in 2001 aangewys as die hoof gasdirigent van die Camerata Salzburg en het saam met die orkes opgetree as beide solis en dirigent. In 2007 was hy aangewys as die orkes se artistieke direkteur, waar hy Roger Norrington opgevolg het. Op 1 Julie 2009 het hy aangekondig dat hy nie meer as artistieke direkteur sal waarneem nie. Kavakos het verduidelik dat hy nie daarop kon reken om sy pligte as artistieke direkteur uit te voer en 'n kreatiewe atmosfeer te skep nie te midde van die voortgaande moeilikhede en struwelinge wat die ensemble se bestuur betref. (7 algehele veranderings in 8 jare); 'n onlangse mosie van wantroue (in die huidige bestuur) wat deur die ensemble se musikante gebring is; sowel as die versuim van die musikante en personeel om hom van die stem te verwittig, wat daarop dui dat kommunikasie binne die organisasie geheel en al verval het.

Instrumente
-----------

Met ingang 2017 maak Kavakos gebruik van die "Willemotte" Stradivarius van 1734 wat hy van die Londense en New Yorkse handelaar en kenner Florian Leonhard aangekoop het. Kavakos het voorheen die "Abergavenny" Stradivarius van 1724 gespeel (sedert Februarie 2010). Hy het sy "Falmouth" Stradivarius van 1692 verkoop, asook 'n 1782 viool deur Giovanni Battista Guadagnini (Torino).
Kavakos besit nou slegs die Willemotte en drie moderne viole, insluitende 'n instrument van Florian Leonhard (met ingang 4 September 2010).
| **Boehmiet** |
| --- |
|    |
| Formule | AlO(OH)  |
| Nickel-Strunz (10) | 4.FE.15    |
| Kleur | wit, grysbruin  |
| Streep | wit  |
| Glans | glasagtig, pêrelagtig  |
| Hardheid | 3,5 (Mohs)  |
| **Optiese eienskappe**  |
| Dubbelbreking | tweeassig (+)  |
| RI-waardes | nα = 1.644 - 1.548 nβ = 1.654 - 1.657 nγ = 1.661 - 1.668  |
| Ruimtegroep | Amam  |
| Eenheidsel | a = 3.693(1) Å, b = 12,221(w) Å,c = 2.865(1) Å |
| \* Lys van minerale |

**Boehmiet** (ook: Böhmiet) is 'n mineraal met formule AlO(OH). Die chemiese naam is aluminiumoksiedhidroksied. Diaspoor is 'n allotroop.

Die mineraal is 'n belangrike onderdeel van die aluminiumerts bauxiet, saam met gibbsiet, diaspoor, kaoliniet en oksihidroksiede van yster en titaan.

Struktuur
---------

Boehmiet het 'n ortorombiese kristalstruktuur wat aan die ruimtegroep Cmcm behoort. (Soms word die asse anders gekies en word dit as Amam weergegee.) Die struktuur bestaan uit dubbellae van AlO4(OH)2-oktaëders wat rande met mekaar deel. Die lae se oppervlakte bevat die -OH hidroksielligande Hierdie lae word in die b-rigting net deur waterstofbinding bymekaar gehou. Dit maak die (010)-vlak die oorheersende oppervlakte van boehmietkristalle.

As boehmiet gevorm word hang die kristalgroei baie af van die heersende omstandighede. 'n Lae pH byvoorbeeld sorg eers vir groei in die [101]-rigting, maar later in die [010] waardeur dikker plate kan ontstaan.
| **Wasserthaleben**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Duitsland |
|  **Deelstaat** |  Thüringen |
|  **Koördinate** | 51°16′N 10°54′O﻿ / ﻿51.267°N 10.900°O﻿ / 51.267; 10.900 |
|  **Stigting (eerste verwysing)** | 1224 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 8,5 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 219 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (31 Desember 2014) | 408 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 48/vk km |
|  **Tydsone** | UTC +1 (MET) |
|
|  **Somertyd** | UTC +2 (MEST) |
|
|  **Burgemeester** | Norbert Diessl (CDU) |
|

**Wasserthaleben** is 'n munisipaliteit in die administratiewe distrik Kyffhäuser van die deelstaat Thüringen, in die voormalige Oos-Duitsland. Dit was van 1599 tot 1920 deel van die vorstedom Schwarzburg-Sondershausen. Vir administratiewe doeleindes en munisipale dienslewering het Wasserthaleben op 25 Maart 1992 met vier ander munisipaliteite saamgespan om die administratiewe gemeenskap Greußen te vorm, genoem na die grootste nedersetting, Greußen. Nog vier nedersettings het mettertyd bygekom. Die dorpie se bevolking was 549 in 1994, maar dit toon 'n geleidelike afname sodat die inwoners in 2014 net 408 getel het.

Wasserthaleben is geleë op die vlakte van die Thüringen-bekken. Die Helbe vloei deur die dorp. Die spoorlyn Erfurt-Nordhausen loop deur die vallei. Links en regs van die vallei is hoogtes wat met gras bedek of met bome beplant is.

Die vroegste vermelding van die dorpie is in ’n dokument van 1224 waarin dit Talhahem of Thalheim genoem word. Thalheim, waaruit die huidige dorpie ontstaan het, was suid van Wasserthaleben aan die oorkant van die Helbe geleë. Dit het ontstaan rondom die Klooster Sorge, waarvan die oorblyfsels vandag nog gesien kan word. Dié gebied het tot 1918 deel gevorm van die prinsdom Schwarzburg-Sondershausen. Die plaaslike herehuis en sy grond is in 1945 deur die staat oorgeneem, maar dit is nou weer in privaat besit en grotendeels gerestoureer.

Eerw. Gustav Zahn, wat 56 jaar lank sendeling van die Rynse Sendinggenootskap op Tulbagh in die Kaapkolonie was, is op 15 April 1808 hier gebore en in 1980 oorlede op die sendingdorpie Steinthal naby Ceres wat hy gestig het.

Bronne
------

* (de)  Besonderhede van die dorpie. URL besoek op 4 Mei 2016.
Jan Luyken uit die Bowyer-bybel. 
**Johannes**, **Joan** – uitgespreek soos die naam *Johan(n)* in Afrikaans –, of **Jan Luyken** (16 April 1649 – 5 April 1712) was 'n Nederlandse digter, illustreerder en gravis.

Biografie
---------

Jan Luyken het die gravures vir die gewilde "matrose-bybel" genaamd "Lusthof des Gemoeds", deur Jan Philipsz Schabaalje (1714) gemaak.
Jan Luyken se afdruk van die boot wat in 1590 as 'n skelmstreek gebruik is deur die Nederlanders om besit van Breda weg te neem van die Spanjaarde.
Hy is gebore in Amsterdam (waar hy ook tot sterwe sou kom) en het die gravuurkuns by sy vader Kaspar Luyken aangeleer. Hy het op 19-jarige ouderdom in die huwelik getree en verskeie kinders gehad, van wie Kasparus Luiken ook 'n bekende gravis sou word. Hy het in sy ses-en-twintigste jaar 'n godsdienstige belewenis gehad wat hom geïnspireer het om moralistiese poesie te skryf.

Werke
-----

Hy het die 1685-uitgawe van die *Martyrs Mirror* met 104 koper etse geïllustreer. Dertig van hierdie plate bestaan steeds en is deel van die The Mirror of the Martyrs-uitstalling.

Hy het ook in 1694 *Het Menselyk Bedryf* gepubliseer wat verskeie gravures (van 17de eeuse ambagte) deur Luyken en sy seun Caspaares bevat.

Voorbeelde van sy digkuns
-------------------------

### Air

 Droom is 't leven, anders niet;  

 't Glijt voorby gelijk een vliet,  

 Die langs de steyle boorden schiet,  

 Zonder ooyt te keeren.  

 d'Arme mensch vergaapt sijn tijt,  

 Aan het schoon der ydelheyd,  

 Maar een schaduw die hem vlijt,  

 Droevig! wie kan 't weeren?  

 d'Oude grijse blijft een kint,  

 Altijd slaap'rig, altijd blind;  

 Dag en uure,  

 Waart, en duure,  

 Word verguygelt in de wind.  

 Daar me glijt het leven heen,  

 't Huys van vel, en vlees, een been,  

 Slaat aan 't kraaken,  

 d'Oogen waaken  

 Met de dood in duysterheen  

 

* *Uit: Duytsche lier (1671*

### De Ziele Betracht de Nabyheyt Godts

 Ick meende oock de Godtheyt woonde verre,  

 In eenen troon, hoogh boven maen en sterre,  

  En heften menighmael myn oogh,  

  Met diep versuchten naer om hoogh;  

 Maer toen ghy u beliefden t'openbaren,  

 Toen sagh ick niets van boven nedervaren;  

  Maer in den grondt van myn gemoet,  

  Daer wiert het lieflyck ende soet  

 Daer quamt ghy uyt der diepten uytwaerts dringen.  

 En, als een bron, myn dorstigh hart bespringen,  

  Soo dat ick u, ô Godt! bevondt,  

  Te zyn den grondt van mynen grondt.  

 Dies ben ick bly dat ghy myn hoogh beminden,  

 My nader zyt dan al myn naeste vrinden.  

  Was nu alle ongelyckheyt voort,  

  En 't herte reyn gelyck het hoort,  

 Geen hooghte, noch geen diepte sou ons scheyden,  

 Ick smolt in Godt, myn lief; wy wierden beyde  

  Een geest, een hemels vlees en bloedt,  

  De wesentheyt van Godts gemoedt,  

 Dat moet geschien. Och help getrouwde Heere,  

 Dat wy ons gantsch in uwen wille keeren.  

 

* *Uit: Jesus en de ziel (1678)*

Bronne
------

* 1979 *Keur uit die Nederlandse poësie*, A.P. Grové, J.L. Steyn (samestellers),(Nasou Beperk), ISBN 0 625 00160 5 , Twaalfde druk.
**Calitzdorp Spa** (voorheen ook bekend as Olifantsbron, Olifantsrivierbad en Gamkabad) is 'n warmwaterbron in die Klein Karoo van Suid-Afrika.

Die bron lê aan die oewer van die Olifantsrivier, ongeveer 20 km van Calitzdorp, 40 km van Oudtshoorn, by 33°39′41″S 21°46′31″O﻿ / ﻿33.66139°S 21.77528°O﻿ / -33.66139; 21.77528Koördinate: 33°39′41″S 21°46′31″O﻿ / ﻿33.66139°S 21.77528°O﻿ / -33.66139; 21.77528. Dit is slegs enkele kilometers voor die Olifantsrivier en die Gamkarivier bymekaar aansluit om die Gouritsrivier te vorm.

Die oog lewer daagliks sowat 650 000 liter water teen 51°C op. Die water is sterk ysterhoudend en daarom donker van kleur. Die bron is al verskeie male deur die vloedwater van die rivier oorstroom.

Die bron is ver van die ou hoofroetes na die binneland geleë. Uit ou reisverslae is bekend dat Robert Jacob Gordon in 1771 en John Barrow in 1801 hier was. Tans is die Eden-distriksmunisipaliteit die eienaar van die bron.

Bibliografie
------------

* www.calitzdorpspa.co.za
* Waring, Gerald A. en hersien deur Reginald R. Blankenship en Ray Bentall: Thermal springs of the United States and other countries – a summary. Washington: US Government Printing Office, 1965. (Geological Survey Professional Paper 492). Internet-aanlyn beskikbaar.
Jallikattu word beoefen.
Bul gooi 'n deelnemer af.
**Jallikattu** (Tamil: சல்லிகட்டு, sallikaṭṭtu) is sportgeleentheid waartydens wilde bulle getem word. Jallikattu word hoofsaaklik in die Indiese deelstaat Tamil Nadu gedurende die Pongal-oesfees beoefen. Die doel van die spel is om 'n bul te vang, vir 'n sekere tyd daaraan te hang of dit onder bedwang te bring en aan 'n boom of paal te bind. Dit word deur jong mans beoefen en pryse is op die spel vir diegene wat 'n bul suksesvol kan tem. 

Jallikattu word as een van die oudste sportsoorte wat steeds beoefen word beskou. Volgens oorlewering het jong dames die spel in antieke tye dopgehou en is suksesvolle deelnemers as bruidegom gekies.

Die *pulikulam*-beesras word gewoonlik vir die geleentheid gebruik. Die beeste word in groot kuddes met slegs 'n paar veldwagters aangehou en is vir alle praktiese doeleindes wild. Slegs ervare herders kan veilig tussen die diere beweeg. Gesonde en sterk kalwers word van hierdie kuddes gekies en spesiaal vir die Jallikattu grootgemaak.

In teenstelling met Spaanse bulgevegte word die diere nie gedood nie en word hulle selde beseer. Daarteenoor is beserings algemeen onder deelnemers en is ongevalle nie ongewoon nie. Deelnemers moet die bulle met hul kaal hande en sonder enige wapens aandurf. Die beeste se horings word soms skerpgemaak, wat die spel omstrede en uiters gevaarlik maak.

Van die moderne gebruike sluit in om die bulle voor deelname deur 'n veearts te laat ondersoek en om hulle met GPS-toestelle te merk sodat hulle per selfoon opgespoor en gevolg kan word.
**Wat Phnom** (Khmer: វត្តភ្នំ; "Bergpagoda") is ’n Boeddhistetempel (*wat*) in Phnom Penh, Kambodja. Dit is in 1372 gebou en rys 27 m bo die grond uit. Dit is die hoogste godsdiensstruktuur in die stad. Die pagoda het die naam **Wat Preah Chedey Borapaut**. Wat Phnom is in die middel van Phnom Penh geleë.

Geskiedenis
-----------

Volgens legende het ’n ryk weduwee Penh (algemeen *Daun Penh*, of "ouma Penh", genoem in Khmer) ’n groot boom in die rivier gesien. In die boom het sy vier bronsbeelde van die Boeddha gekry. Sy het ’n klein heiligdom op ’n kunsmatige heuwel opgerig wat deur die dorpenaars gebou is om die heilige beelde te beskerm. Eindelik het dit ’n heilige terrein geword waarheen mense gekom het om te bid.

In die Jaar van die Slang 1437 het koning Ponhea Yat gelas dat die grond verder verhoog word nadat hy die nuwe koninklike paleis in die nuwe stad laat bou het. Hy het dit toe "Krong Chaktomok Mongkol", of eenvoudig bekend as Phnom Penh, genoem. Die opvallende stoepa net wes van die heiligdom bevat die as van die koning en sy familie.

Wat Phnom is die middelpunt van die viering van die Kambodjaanse Nuwejaar en Pchum Ben.

Argitektuur
-----------

Die heiligdom self is in die 19de eeu verskeie kere herbou en weer in 1926. Die binnekant bevat ’n sentrale altaarkompleks met ’n groot bronsbeeld van ’n sittende Boeddha, omring deur ander beelde, blomme, kerse en voorwerpe van aanbidding. Die mure is bedek met skilderings, veral van stories oor die Boeddha se vroeëre reïnkarnasies voor sy verligting. Die nuwer muurskilderings is ’n kombinasie van tradisioneel en modern.

In die suidwestelike hoek van die tempel en stoepa is ’n klein heiligdom wat aan lady Penh opgedra is. Gelowiges bring hul gebede en kosofferandes na die vrou wat beskou word as die stigter van die tempel.

Galery
------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| ’n Standbeeld van koning Sisowath.
 |
| ’n Standbeeld van koning Sisowath.
  |

|  |
| --- |
| Die trap na die hoofpagoda.
 |
| Die trap na die hoofpagoda.
  |

|  |
| --- |
| Die hoofpagoda.
 |
| Die hoofpagoda.
  |

|  |
| --- |
| Skilderings in die tempel.
 |
| Skilderings in die tempel.
  |

|  |
| --- |
| Die binnekant.
 |
| Die binnekant.
  |

 |

Bronne
------

* Art and Archaeology, Wat Phnom
* EeventSeeker, Wat Phnom
**Wasili Iwanowitsj Tsjoeikof** (Russies: Васи́лий Ива́нович Чуйко́в; 12 Februarie 1900 – 18 Maart 1982) was ’n luitenant-generaal van die Sowjetunie in die Rooi Leër tydens die Tweede Wêreldoorlog, bevelvoerder van die 62ste Leër tydens die Slag van Stalingrad, ’n dubbele Held van die Sowjetunie (1944 en 1945) en ná die oorlog ’n maarskalk van die Sowjetunie.

Vroeë lewe
----------

Tsjoeikof is op die dorp Serebrjanije Proedi in die Toela-streek suid van Moskou gebore as die agtste van twaalf kinders. Hy en al sewe sy broers het soldate geword en in die Russiese Burgeroorlog geveg. Op die ouderdom van twaalf het hy die skool en sy ouerhuis verlaat om in ’n fabriek in Sint Petersburg te gaan werk.

Tydens die Russiese Rewolusie in 1917 was hy werkloos en ’n ouer broer het gereël dat hy deel word van die Rooi Garde. Die volgende jaar, in 1918, het hy by die Rooi Leër aangesluit.

In Oktober 1918 is Tsjoeikof na die suidfront gestuur as ’n onderbevelvoerder teen die Wit Lëer. In die lente van 1919 het hy bevelvoerder van die 40ste Regiment geword en in Siberië teen die Wit Leër geveg.

Hy het van 1919 tot 1920 twee Ordes van die Rooi Vlag ontvang vir dapperheid. Hy is onder meer in sy linkerarm gewond en dit kon nie geopereer word nie. Dit het gedeeltelike verlamming veroorsaak. In 1981 het dit tot septisemie en eindelik sy dood gelei.

Nadat hy in verskeie oorloë geveg het, is Tsjoeikof in beheer van die 64ste Leër op die wesoewer van die Donrivier geplaas. Net voor die Slag van Stalingrad het hy bevelvoerder van die 62ste Leër geword wat Stalingrad moes verdedig, met die 64ste Leër aan sy suidelike flank.

Slag van Stalingrad
-------------------

In Stalingrad het Tsjoeikof die taktiek van "omarming" van die vyand (guerrilla-oorlogvoering) begin gebruik waardeur die Sowjet-magte so naby aan die soldate van Nazi-Duitsland gebly het dat dit hul uitstekende skietvermoë ondermyn het. Hulle het aan gevegte van naby deelgeneem, waarin die Sowjet-soldate weer beter was. Dit het ook meegebring dat Duitse vliegtuie nie die Sowjet-magte kon aanval sonder om hul eie soldate in gevaar te stel nie.

Die grafsteen van maarskalk Wasili Tsjoeikof.
Ná die oorwinning by Stalingrad het die 62ste Leër die 8ste Wagteleër geword en ’n veldtog deur Pole gelei. Eindelik was Tsjoeikof aan die hoof van die Sowjet-offensief wat Berlyn in April/Mei 1945 saam met die Geallieerdes verower het.

Hy het in die dokumentêre rolprent *Berlin* (1945) verskyn wat deur Joeli Raizman geregisseer is.

Latere lewe
-----------

Ná die oorlog het Tsjoeikof in Duitsland gebly en later hoof van die Groep van Sowjet-magte daar geword. In 1953 het hy bevelvoerder van die Kiëfse Militêre Distrik geword en terwyl hy daar diens gedoen het, is hy op 11 Maart 1955 bevorder tot maarskalk van die Sowjetunie. Van 1961 tot met sy dood was hy lid van die Sentrale Komitee van die Kommunistiese Party van die Sowjetunie.

Hy was ’n belangrike raadgewer met die oprig van die gedenkkompleks by die Mamajef Koergan in Stalingrad en is ná sy dood op 82 daar begrawe.

Bronne
------

* Jones, Michael K. (2010). *Stalingrad: How the Red Army Triumphed*. VK: Pen & Sword Books. ISBN 978-1-84884-201-4.
Die **Caledonrivier** (Sotho: **Mohokare**) is 'n rivier in Suid-Afrika. Dit vorm die grens tussen die Vrystaat en Lesotho.

Die Caledonrivier op die grens van Suid-Afrika en Lesotho

Stroomgebied
------------

Die rivier ontspring in Sentraal- Suid-Afrika in die Malutiberge naby Witsieshoek en die Monantsapas op die Lesotho-grens. Dit vloei suidweswaarts, eers langs Ficksburg en dan langs Maseru verby en is die grens met Lesotho tot by Wepener. Net suidwes van Wepener is die Welbedachtdam. Die rivier vloei verder suidwes en gaan onder die N6 nasionale pad deur tussen Smithfield en Rouxville. Net voor die rivier weswaarts in die Gariepdam invloei (naby Bethulie) lê die Tussen-die-Riviere Wildreservaat tussen die Caledon se suidelike oewer en die Oranjerivier. Dit het voorheen bekendgestaan as die Wilhelminarivier.

Afmetings
---------

Die rivier is 507 km lank, waarvan 290 km die grens tussen Lesotho en die Vrystaat vorm. Sy opvanggebied is 21 500 km² waarvan 6 750 km² in Lesotho geleë is.

Sytakke
-------

Die bekendste sytakke is die Klein-Caledonrivier (wat naby Bethlehem ontspring), Phuthiatsanarivier (wat suid van Maseru in Lesotho ontspring), Leeurivier, en die Slykspruit.

Besproeiing
-----------

Weens die afwesigheid van geskikte landbougrond naby die rivier is die ontwikkeling van besproeiingsprojekte blemmer.

Naam
----

Kolonel Robert Jacob Gordon het die rivier in 1777 besoek. Aanvanklik was die rivier as die Prinses Wilhelminarivier (Wilhelmina van Nederland) bekend, maar in 1809 het kol. Richard Collins (\* 1774 - † 1813), die kommisssaris van die oostelike grensdistrikte van die Kaapkolonie, dit na die Kaapse goewerneur van die tyd vernoem.

Oorsprong
---------

* 28°37′05″S 28°42′13″O﻿ / ﻿28.61804°S 28.70374°O﻿ / -28.61804; 28.70374 (suidoos van Monantsapas)

Damme
-----

Damme in die rivier:

* Armeniadam
* Egmontdam (in die Witspruit, 'n sytak van die Caledonrivier)
* Knellpoortdam
* Koppieskraaldam
* Meulspruitdam (in die Meulspruit, 'n sytak van die Caledonrivier)
* Moperridam
* Welbedachtdam
Dis hoe 'n tradisionele Skotse uitrusting lyk. Die wyle politikus Cameron Mackenzie vertoon dit hier op sy dogter Emma se troue in 2020.
Die **Caledoniese Vereniging** is ‘n wêreldwye organisasie met die doel om die Skotse kultuur, geskiedenis en tradisies te handhaaf en versterk.

Doel
----

Lede van hierdie klub is gebore Skotte of hul direkte afstammelinge en wat hul band met hul land van herkoms koester. Daarom is die doel van die byeenkomste om die patriotisme vir Skotland aan te wakker.

Aktiwiteite
-----------

Sosiale byeenkomste word gewoonlik gehou om die dae te herdenk wat belangrik is in die geskiedenis van die Skotte. Sulke dae is veral

* Halloween (Allerheiligeaand) op 31 Oktober
* St. Andrew’s Nicht op 30 November
* Hogmanay op 31 Desember en
* Burns Nicht om die geboorte van Robert Burns op 25 Januarie 1759 te herdenk.

‘n Kenmerk van hierdie soort gesellighede is sang en dans. Mans woon dit gewoonlik by geklee in ‘n *kilt* (die tradisionele Skotse rokkie) in die juiste *tartan* (ruitpatroon) om te toon aan watter *clan* (familiegroep) hy behoort. Skotse danse word uitgevoer met musiek verskaf deur ‘n doedelsakorkes. *Haggis*, ‘n tradisionele Skotse gereg bestaande uit gekookte skaapharslag, kruie en meel word by sulke byeenkomste geëet.

Suid-Afrika
-----------

Oos-Londen se tak is reeds in 1876 gestig. Aan die einde van die 19de eeu was daar verskeie klubs versprei oor die hele Suider-Afrika. Vroeg in die 21ste eeu is daar ‘n tiental verenigings gesetel in die stede met die grootse tak in Johannesburg. 

Die Suid-Afrikaanse Caledoniërs beskou hul oprigting in 1934 van 'n standbeeld van die sendeling en befaamde ontdekkingsreisiger, David Livingstone, by die Victoria-waterval as hul grootste prestasie. Die politici Patrick Duncan, Frederick Sturrock en meer onlangs Cameron Mackenzie, was waarskynlik die bekendste Suid-Afrikaanse lede.

Naam
----

Caledonia was die Romeine se naam vir Skotland.

Bibliografie
------------

* rampantscotland.com
* robroy.co.za
* tartansauthority.com
* www.glartent.com
Enheduanna, dogter van Sargon.
**Enheduanna** (Sumeries: 𒂗𒃶𒌌𒀭𒈾, ook getranslitereer as Enheduana, En-hedu-ana, ensovoorts, was die hoëpriesteres van die maangod Nanna (Sīn) in die Sumeriese stad Ur tydens die bewind van haar vader, Sargon van Akkad (omstreeks 2334-2279 v.C.). Sy is waarskynlik deur haar vader aangestel as die leier van die godsdienstige kultus by Ur om bande te versterk tussen die Akkadiese godsdiens en die inheemse Sumeriese godsdiens.

Die skyf van Enheduanna, wat in 1927 ontdek is, wys die hoëpriesteres in aanbidding van wat vertolk word as 'n naakte manlike figuur.
Enheduanna word vereer as die eerste bekende skrywer in die wêreldgeskiedenis. Sy het vermoedelik verskeie werke in die Sumeriese letterkunde geskryf, onder meer die *Verheerliking van Inanna*, waarin sy in die eerste persoon skryf, en moontlik ander werke soos die *Sumeriese Tempelgesange*. 

Daar word egter onder Assirioloë gedebatteer of sy werklik enige van dié werke geskryf het, gebaseer op linguistiese en argeologiese bewyse. Daarbenewens is die enigste werke waarvoor sy die eer kry, geskryf deur skribas van die Eerste Babiloniese Ryk, sowat ses eeue nadat sy gelewe het. Hulle is geskryf in 'n moderner weergawe van Sumeries as die een wat sy sou gepraat het. Die skribas het haar die eer vir die werke gegee as deel van die legandariese verhale van die dinastie van Sargon.

Die kultuurherinneringe aan Enheduanna en haar werke het kort ná die Eerste Babiloniese Ryk verlore gegaan. Haar bestaan is eers in 1927 deur moderne argeoloë herontdek toe uitgrawings by die antieke stad Ur gedoen en 'n skyf met haat naam ontdek is, asook haar verbintenis met Sargon. Verwysings na haar is ook later ontdek in Sumeriese letterkundige werke wat opgegrawe is – dit het gelei tot 'n ondersoek na haar moontlike outeurskap van die genoemde werke.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BIBSYS: 98023306
* BNF: cb14578789g (data)
* CiNii: DA13604861
* GND: 119490536
* ISNI: 0000 0003 9346 4113
* LCCN: n82055064
* NKC: jx20110831012
* NLG: 86473
* SELIBR: 185259
* SUDOC: 147580714
* Trove: 816498
* VIAF: 10094476
* WorldCat Identities: lccn-n82055064

 |
**Omer Šipraga** (7 Januarie 1926 – 7 April 2012) was 'n partisaan wat saam met sy broer Mustafa een van die eerste plaaslike Bosniese opstandelinge tydens die Tweede Wêreldoorlog was.

Biografie
---------

Omer Šipraga is in 1926 gebore. Hy was deel van die aristrokratiese familie van Mujo Šipraga; en 'n direkte afstammeling van een van die stigterslede van die plaaslike nedersetting; (vandag die landelike gemeenskap van Šiprage) gewees. Hy het in 'n liefdevolle gesin grootgeword, en was op 'n jeugdige ouderdom daartoe verbind gewees om hom teen die geweld van die gendarmerie in die Koninkryk van Joegoslawië te verset. Hy het hom later in Bosnië en Herzegowina en die Onafhanklike staat Kroasië bevind.

Onmiddellik na die stigting van die eerste plaaslike partisaan-eenheid, wat bekendgestaan het as *Eenheid uit die Djevojačka-ravan* (ook bekend as die *Imljani-eenheid* of as die *Šiprage-eenheid*) sluit hy daarby aan en toon opvallende waagmoed, alhoewel hy nog minderjarig is. Hy word vir ideologiese opleiding en aansluiting by die Kommunistiese Jeug aanbeveel. Hy woon eers 'n kursus vir jonger lede by, en word in 1942 verkies as sekretaris van die kommunistiese jeugorganisasies vir die Šiprage-munisipaliteit.

>  "Werk soos syne het 'n massa-reaksie by die jeug ontlok om by die proletariese brigades en nuutgestigte partisaan eenhede aan te sluit. Daarnaas is die bates van die komitees van die Kommunistiese Jeug en Nasionale Bevryding herstel. Reuse bates was vir kommunistiese doeleindes beskikbaar gestel. **Omer Šipraga** was die sekretaris vir Šiprage; in Skender-Vakuf was die sekretaris Jovanka Crnomarković; en in Maslovare was dit Nevenka Petrić. In die bevryde Kotor-Varoš is die Kommunistiese Jeugorganisasie gevestig, waarvan die sekretaris Advan Hozić was; en die lede Arfan Hozić, Mustafa Karaselimović, Teufik Korić-Tufko, Drago Luburić en Vlasta Tvrz ".
>

Sien ook
--------

* Šiprage
Die **Oorlams** is 'n etniese groep, wat afstam van Nama of Khoikhoivroue en Nederlandse vaders, meestal boere uit die Nederlandse Kaapkolonie. Die Oorlams bly oorwegend in Namibië en hulle is deesdae grotendeels met die Namas geassimileer. Hulle is verwant aan die Rehoboth-basters en die Griekwas.

Die Oorlams het van die Kaapkolonie (nou deel van Suid-Afrika) na Namakwaland en Damaraland (nou deel van Namibië) migreer. Die term Oorlams is afgelei van die Maleise woorde *orang* vir "mens" of "persoon" en *lama* vir "ervare", "ou" of "lank gelede; "Oorlams" beteken dus "ervare mense" of "die wat weet".

Oorlamklans het uit nasate van die inheemse Khoikhoi, Europeërs en slawe van Mosambiek, Madagaskar, Indië en Indonesië ontstaan. Nes die ander destydse Afrikaanssprekende groep, die Trekboere, het die Oorlams oorspronklik langs die grense van die jong Kaapkolonie gebly; hulle het later halfnomadiese kommando's van berede gewapende stryders geword. Soos die Boere het hulle vanaf die Kaap binnelands migreer en verskeie state in die hedendaagse Namibië en Suid-Afrika gestig. Uit die Oorlams se migrasie in Suid-Afrika het ook die verwante Griekwas ontstaan.

Geskiedenis
-----------

Gemengde Trekboer-nomades in die Kaapkolonie, voorouers van die Oorlam- en Griekwa-migrasies.
Die inheemse Khoikhoi of Nama het al eeuelang in Namakwaland, 'n gebied tussen Namibië en Suid-Afrika, geleef.

Ná die anneksasie van hul gebied deur die Nederlandse Kaapkolonie aan die einde van die 18de eeu het die Oorlams na Namakwaland in die noorde migreer; deels om die Nederlandse Kaapkolonie se diensplig te voorkom, deels weens invalle en vir handel, en deels om land vir landbou en veeteelt te verkry. Hulle het hulle in plekke gevestig wat voorheen deur Namas bevolk was. Van die geëmigreerde Oorlams (insluitende die bekende Jan Jonker Afrikaner en sy seun Jonker Afrikaner in die Transgariep) het hul bande met die Oorlam-gemeenskappe in, of naby die grense van, die Kaapkolonie gebly het, gehandhaaf. Te midde van die geleidelike Boere-uitbreiding en ná die grootskaalse Boere-migrasies weg van die Britse bewind aan die Kaap, het Jonker Afrikaner in die middel van die 19de eeu sy volk na Namakwaland gebring en sodoende vir 'n rukkie 'n geweldige krag vir die Oorlams se gesag oor die Namas en teen die Bantoesprekende Herero's geword. Later het hulle verder noord na Namibië getrek, waar op 18 Oktober 1890 deur Curt von François die huidige hoofstad Windhoek gestig is.

Afkomstig van Khoikhoi-bediendes wat op Boerplase grootgemaak is, is baie van hulle wees gelaat en toe in Nederlandse strooptogte vasgevang; vervolgens het Oorlams 'n Nederlandse dialek of proto-Afrikaans gebesig. Daarbenewens was hulle baie deur die Kaap-Hollandse leefwyse, insluitende die gebruik van perde en gewere, Europese klere en die Christendom beïnvloed.

Ná twee eeue se assimilasie in die Namakultuur besig baie Oorlams nou Nama as moedertaal. Die onderskeid tussen Namas en Oorlams het geleidelik verdwyn, sodat hulle ten spyte van hul verskillende oorsprong as 'n enkele etniese groep beskou word.
**Iwan VI Antonowitsj** (Russies: Иоанн VI Антонович) (Sint Petersburg, 23 Augustus 1740 – Sjlisselboerg, 16 Julie 1764) was van 1740 tot 1741 keiser van Rusland.

Iwan was die seun van Anton Ulrich van Brunswyk-Wolfenbüttel en Anna Leopoldowna, dogter van keiserin Anna van Rusland se suster Elisabeth. Anna het die agt weke oue seuntjie op 5 Oktober 1740 aangeneem en hom as haar opvolger aangewys. In dieselfde maand is Anna dood en het Iwan keiser geword.

Bewind
------

Sy belangrikste regent in die eerste drie weke van sy bewind was Ernst Johann Biron, maar dié se teenstander Burkhard Christoph von Münnich het gesorg dat Biron ná net drie weke van sy amp onthef en deur ’n hof ter dood veroordeel is. Die vonnis is nie voltrek nie, maar hy is wel verban na ’n dorpie in Siberië. In sy plek is Iwan se ma as sy regent aangewys.

Iwan VI is gekies bo Elisabeth, hoewel die troon haar as dogter van Pieter die Grote en Katharina I eintlik toegekom het. Dit is egter teengestaan deur die regerende adel onder leiding van die Dolgoroekof-familie, wat ’n hekel gehad het in alles wat aan Pieter die Grote herinner het.

Aanhouding
----------

Iwan was gesond en dus ’n hindernis vir Elisabeth. Daarom het sy en ’n aantal vriende hom op 6 Desember 1741, slegs dertien maande nadat hy aan die bewind gekom het, laat gevange neem met behulp van die paleiswag. Hy is eers in die fort by Dünamünde aangehou en daarna in Cholmogori aan die Witsee, waar hy sonder sy familie die volgende twaalf jaar deurgebring het. Hier het hy niemand behalwe sy bewaker gesien nie. Nadat sy teenwoordigheid uitgelek het, is hy in 1756 laat opsluit in die fort by Sjlisselboerg.

Nadat Katharina II die troon in 1762 bestyg het, is hy nog strenger aangehou. Sy bewakers het opdrag gekry om hom te vermoor as enigiemand hom probeer bevry. Teen daardie tyd het twintig jaar van eensame aanhouding Iwan se geestestoestand aangetas, hoewel daar geen bewyse is dat hy versteur was nie.

Dood
----

Sy teenwoordigheid kon egter nie altyd geheim bly nie. ’n Luitenant Wasili Mirowitsj het van hom uitgevind en die fort op 5 Julie 1764 binnegeval om hom te bevry. Iwan se bewakers het hom daar en dan vermoor. Hy is stil-stil in die fort begrawe.
**F.W. (Francois) de Jongh** (1951–) is 'n Afrikaanse digter.

Lewe en werk
------------

Hy het aan die Universiteit Stellenbosch studeer waar hy hom as onderwyser bekwaam het. Hierna word hy 'n onderwyser op Villiersdorp.

Skryfwerk
---------

Sy gedigte word eers in letterkundige tydskrifte soos *Standpunte* en *Graffier* gepubliseer, waarna hy debuteer met die bundel *Klipsweet*. Die titel is na aanleiding van dassies se droë urine op die rotse, wat vroeër dae as geneesmiddel gebruik is. Die bundel ontgin veral die tema van die mens se stryd met die natuur en word in vier afdelings verdeel. Die eerste (*Om 'n beeldjie te kap*) bevat gedigte oor digterskap en *Klipbok* handel hoofsaaklik oor die liefde. Die langste afdeling is *Skape lek blink klippe*, waarin die ongenaakbaarheid van die natuur belig word. Soos die afdelingtitel aandui, bevat *Spoelgoed* verse van uiteenlopende aard, ook oor die Suid-Afrikaanse aktualiteite van die dag. Sy gedigte word in verskeie versamelbundels opgeneem, insluitende *Groot verseboek* en *Die Afrikaanse poësie in 'n duisend en enkele gedigte*.

In 2019 verskyn sy tweede bundel getiteld *Konglomeraat* by Naledi Uitgewers. Die blakerteks, geskryf deur digter Daniel Hugo, sien soos volg daar uit: In *Konglomeraat* neem hy bestek op van ’n hele lewe. Sy ervarings as dienspligtige, onderwyser, joernalis, gesinsman, natuurliefhebber en amateur-geoloog klonter hier saam tot boeiende versgesteentes. Enkele gedigte uit sy debuutbundel is ook opgeneem om die beeld van ’n gevoelige en vaardige vakman af te rond.

Publikasies.
------------

| Jaar | Publikasies |
| --- | --- |
| 1981 | Klipsweet |
| 2019 | Konglomeraat |

Bronnelys
---------

### Boeke

* Kannemeyer, J.C.: *Die Afrikaanse literatuur 1652–2004* Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe. 2005.

### Internet

* Esaach: .

### Resensies

1. ↑  Hugo, D.J. "Die Vaderland" 26 November 1981; Le Roux, André "Beeld" 28 September 1981
2. ↑  Brink, André P. "Standpunte" Nuwe reeks 161, Oktober 1982
3. ↑  Cloete, T.T. "Tydskrif vir Geesteswetenskappe" Jaargang 22 no. 2, Junie 1982
4. ↑  Cloete, T.T. "Tydskrif vir Letterkunde" Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982
5. ↑
Triode

| 'n Soort | Vakuumbuis, Elektroniese komponent |
| Ontdek deur | Lee de Forest, Robert von Lieben |
| Ontdekkingsdatum | 1906 |
| Gebruike | termionise emissie |

'n **Triode** is 'n elektronbuis met drie elektrodes en die eerste aktiewe elektroniese komponent wat dit moontlik gemaak het om 'n versterker te bou. 'n Triode kan geïnterpreteer word as 'n verlenging van 'n vakuumdiode, waarin 'n derde elektrode in die vorm van 'n rooster, die beheerrooster, tussen katode en anode geplaas word. Die elektron vloei van die verhitte katode na die hoëspanningsanode gaan deur hierdie beheernet en word beïnvloed deur die spanning op hierdie rooster.

Die naam "triode" is ongeveer 1920 deur die Britse fisikus William Eccles geskep, afgelei van die Grieks τρίοδος, *tríodos*, van *tri-* (drie) en *hodós* (pad, weg), wat oorspronklik *die plek waar drie paaie ontmoet* beteken.

Werking
-------

In teenstelling met 'n vakuumdiode word die elektriese veld rondom die katode by die triode nie net bepaal deur die toegepaste positiewe spanning op die anode nie, maar ook deur die spanning op die beheernet. Hierdie veld beheer die grootte van die katodestroom. Omdat die rooster baie nader aan die katode as die anode is, is 'n veel kleiner spanning nodig om vergelykbare velde te genereer as deur die anodespanning. Om die veldvlak te hou, dws met konstante katode stroom, moet 'n klein verandering van die spanning op die beheernet vergoed word deur 'n groot verandering van die anodespanning. Die verhouding van hierdie veranderinge word versterkingsfaktor (μ) genoem. Dit is nie moeilik om te sien dat die versterkingsfaktor presies die verhouding van die kapasitans "Cgk" C tussen die beheerrooster en die katode is nie, en "Cak" tussen die anode en die katode.
**Trinomiale naam** verwys in biologie na name wat in taksons laer as spesie gebruik word. Die naam bestaan uit drie dele en verskil in dierkunde en plantkunde.

In dierkunde
------------

By diere is daar net een rang onder spesie, en dit is subspesie. So is *Coloeus monedula monedula* een van die subspesies van die kerkkraai (*Coloeus monedula*).

In plantkunde
-------------

Vir alge en plante is daar ’n onbepaalde aantal infraspesifieke range onder die vlak van spesie. Die sekondêre range onder spesie is variëteit en forma, en nog range kan gevorm word met die voorvoegsel "sub": subspesie, subvariëteit en subforma. In uitsonderlike gevalle kan nog range gevorm word, soos supersubspesie. Nie alle range hoef gespesifiseer te word nie; sommige skrywers verkies om plantspesies in subspesies te verdeel en ander verkies variëteite.

Hierdie range is deel van ’n biologiese klassifikasie. So is *Corylopsis sinensis* var. *calvescens* f. *veitchiana* ’n ornamentele tuinplant. ’n Naam verskil egter van ’n klassifikasie. Laasgenoemde sal ’n trinomiale naam wees (dus met drie dele): die twee dele van die spesienaam, *Corylopsis sinensis*, plus die formanaam, *veitchiana*, dus *Corylopsis sinensis* f. *veitchiana*.

Sien ook
--------

* Binomiale naam

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
Die **sambar** of **perdhert** (*Rusa unicolor*) is ’n groot takbok wat inheems is aan Indië, Suid-China en Suidoos-Asië. Die naam "sambar" verwys hoofsaaklik na *R. unicolor*, hoewel dit soms ook gebruik word om te verwys na ’n paar ander hertsoorte.

Beskrywing
----------

’n Sambar-ooi en ’n jong rammetjie.
Die voorkoms en grootte van die sambar wissel grootliks deur hul verspreidingsgebied, en dit het in die verlede tot groot verwarring gelei; meer as 40 wetenskaplike sinonieme is al vir die spesie gebruik. Hulle is gemiddeld 102 tot 160 cm hoog by hul skouers en kan tot 546 kg weeg, hoewel die gemiddelde gewig 100 tot 350 kg is. Hulle is sowat 1,62 tot 2,7 m lank. Sambars van die westelike subspesies is meestal groter as dié van die oostelike subspesies, en ooie is kleiner as ramme.

Hulle het groot gewei en die balke vurk aan die punte. Dit is sowat 110 cm lank in volwasse ramme. Ooie het nie gewei nie.

Die pels is enigiets van geelbruin tot donkergrys en is gewoonlik eenkleurig, hoewel sommige spesies se kleure kol-kol kan verskil. Hulle het klein, maar digte maanhare, wat meer prominent by ramme is. Die stert van 22 tot 35 cm is relatief lank vir ’n takbok en is gewoonlik swart bo en wit onder.

Verspreiding en ekologie
------------------------

Die sambar kom voor in Suid-Asië (tot so ver noord as die hange van die Himalaja), Suidoos-Asië (Birma, Thailand, Indo-China en die Maleise Skiereiland), Suid-China, Taiwan en die eilande van Sumatra en Borneo. Hulle verkies die digte beskerming van bladwisselende struike en grasse, maar dit verskil weens hul groot verspreidingsgebied. 

Die diere kom hoofsaaklik in bosgebiede voor en eet ’n groot verskeidenheid plante, onder meer gras, blare, vrugte en waterplante, afhangend van die plaaslike habitat. Hulle eet ook struike en bome.

Sambars se grootste vyande is tiers en leeus. In Indië maak hulle tot byna 60% van die prooi van die Bengaalse tier uit. Hulle word ook deur krokodille en wildehonde aangeval, veral as hulle siek is.

Subspesies
----------

’n Sambar word in Indië deur wildehonde aangeval.
Die subspesies van Indië en Sri Lanka is die grootste en hulle het die grootste gewei. Die Sumatraanse sambar van die Maleise Skiereiland en Sumatra en die Borneotiese sambar het die kleinste gewei in verhouding met hul liggaamsgrootte. Die Formosaanse sambar is die kleinste *Rusa unicolor*.

Sewe subspesies word tans erken, hoewel verskeie ander al voorgestel is:

* *R. u. brookei*
* *R. u. cambojensis*
* *R. u. dejeani*
* *R. u. equina*
* *R. u. hainana*
* *R. u. swinhoii*
* *R. u. unicolor*
'n Stapper by 'n trigonometriese baken op die Tsitsikammaberge
'n **Trigonometriese baken** is 'n landmerk of peilmerk wat vir geodetiese opmeting gebruik word. Hierdie bakens word gewoonlik deur regerings opgerig, en die koördinate en hoogte van die baken word dan gepubliseer. Die vorm van hierdie bakens verskil van land tot land. Die posisie en hoogte van elke trigonometriese baken word gewoonlik op topografiese kaarte aangewys.

Trigonometriese bakens in Suid-Afrika
-------------------------------------

Daar is ongeveer 28 000 trigonometriese bakens in Suid-Afrika, gewoonlik 'n wit betonbasis met swart metaalplate bo-op. Die bakens in Suid-Afrika word deur die Departement van Landelike Ontwikkeling en Grondhervorming bestuur. Hierdie bakens word meestal op berge, heuwels en prominente mensgemaakte strukture aangetref.

Trigonometriese bakens vorm deel van 'n ou opnamestelsel, wat ook 24 000 stadspeilmerke in 122 dorpe en stede in Suid-Afrika insluit, asook duisende peilmerke wat oorspronklik langs spoorlyne in 'n betonbasis geplaas is, maar ook later langs paaie en snelweë. Hierdie bakens en peilmerke is 'n passiewe stelsel aangesien die baken slegs die koördinate wat aan hom toegewys is verteenwoordig, en geen rol speel in die opdatering of monitering van sy posisie nie. Hierdie opnamestelsel word geleidelik vervang deur aktiewe GPS-stasies, wat in Suid-Afrika bekend staan as *TrigNet*. Die voordeel van die nuwe GPS gebaseerde stelsel is dat dit lewendige data voorsien, en die data kan elektronies gestoor word om later verwerk te word.

Fotogalery
----------

* 'n Trigonometriese baken op Leeukop in Kaapstad.'n Trigonometriese baken op Leeukop in Kaapstad.
* 'n Trigonometriese baken in Australië.'n Trigonometriese baken in Australië.
* 'n Trigonometriese baken in Kazakhstan.'n Trigonometriese baken in Kazakhstan.
* 'n Trigonometriese baken in Nieu-Seeland.'n Trigonometriese baken in Nieu-Seeland.
* 'n Trigonometriese baken in Portugal.'n Trigonometriese baken in Portugal.
* 'n Trigonometriese baken in die Verenigde Koninkryk.'n Trigonometriese baken in die Verenigde Koninkryk.
* 'n Trigonometriese baken in die Spanje.'n Trigonometriese baken in die Spanje.

Sien Ook
--------

* Peilmerk