recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Thomas Sylvester Barthel** (4 Januarie 1923 – 3 April 1997) was ’n Duitse etnoloog en epigraaf wat veral bekend is vir sy katalogus van Paaseiland se onontsyferde rongorongo-skrif.

Barthel het ná die Tweede Wêreldoorlog folklore, geografie en voorgeskiedenis in Berlyn, Hamburg en Leipzig studeer. Hy het in 1952 sy doktorsgraad behaal met ’n tesis oor die Maya-skrif. Van 4 Julie 1957 tot 1 Februarie 1958 was hy ’n gasnavorser oor Paaseiland aan die Universiteit van Chili.

Om rongorongo te dokumenteer, het Barthel die meeste van die museums besoek waar die tablette gehou is, en met ’n potlood afdrukke daarvan gemaak. Daarmee het hy die eerste korpus van die skrif saamgestel en dit in 1958 gepubliseer as *Grundlagen zur Entzifferung der Osterinselschrift* ("’n Grondslag vir die Ontsyfering van die Paaseilandskrif"). Hy was die eerste geleerde wat enigiets van die skrif ontsyfer het, en dit is dat twee reëls in die *Mamari*-tablet met ’n kalender te doen het.

Barthel was ook in die middel 20ste eeu aktief betrokke by pogings om die Maya-skrif te ontsyfer. Hy was een van die eerste mense wat embleemgliewe in besonderhede en in terme van hul politieke en hiërargiese verband ontleed het.
Die **effektiewe bevolkingsgrootte ({\displaystyle N\_{e}})** is ’n eenheid in biologie wat onder meer gebruik word om die minimum lewensvatbare bevolking (MVP, vir *minimum viable population*) te bereken.

Eienskappe
----------

Die effektiewe bevolkingsgrootte is gebaseer op die voortplantingstempo van ’n geïdealiseerde bevolking met ’n lukrake alleelverspreiding. Die totale grootte van ’n bevolking kan misleidend wees, aangesien nie alle lede kan voortplant en hulle allele aan die volgende geslag oordra nie. Daarom, om ’n sinvolle skatting van die kleinste lewensvatbare bevolking te maak, word die effektiewe bevolkingsgrootte volgens die volgende formule bereken:

{\displaystyle N\_{e}={4N\_{f}N\_{m} \over N\_{f}+N\_{m}}}

Hier staan {\displaystyle N\_{f}} vir die getal vroue in die bevolking en {\displaystyle N\_{m}} vir die getal mans. As daar byvoorbeeld 400 reproduktiewe vroue en 400 reproduktiewe mans in ’n bevolking van 1 000 mense is, kan dit so bereken word:

{\displaystyle N\_{e}} = (4 × 400 × 400) / (400 + 400) = 800 (80%).

In bevolkings wat werklik ondersoek is, het {\displaystyle N\_{e}} altyd slegs ’n breukdeel van die totale bevolking beloop, aangesien talle invloede op die individue inwerk en hul vermoë beperk om voort te plant. Die doel om ’n {\displaystyle N\_{e}} te handhaaf bo die MVP het ontstaan uit kommer oor die vraag of bevolkings genoeg genetiese veranderlikes het om hulle deur evolusie te kan aanpas.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Duitse Wikipedia vertaal.
Geen Jode
Duitsland 1933: 'Duitsers! Verdedig jouself! Moenie by Jode koop nie!'
Slagoffers van die 1905-pogrom in Dnipro.
**Antisemitisme** is 'n haat vir, of vooroordeel teenoor Jode (m.a.w. **Jodehaat**). Jode het oor die geskiedenis dikwels met teenstand en selfs haat van ander te doen gekry. Antisemiete diskrimineer teen Jode as gevolg van hulle etnisiteit of godsdiens. Verskeie vorme van weerstand is later met die term 'antisemitisme' saamgevat. Dit sluit diskriminerende wette, en selfs moord op Jode, soos tydens pogroms en die Sjoa (*Holocaust*) in.

Hoewel die woord 'antisemitisme' haat jeens alle Semiete (sprekers van Semitiese tale, waaronder Arabiere) insluit, is die term slegs op Jode van toepassing. Die term *antijudaïsme* word ook soms gebruik, veral deur teologiese teenstanders van die Jodedom (dus nie op etnisiteit, maar teen die Joodse geloof gerig).

Antisemitisme het sy hoogtepunt tussen 1933 en 1945 met die Sjoa, ook bekend as die finale oplossing, bereik. Die plan was om van die totale Joodse bevolking in Europa ontslae te raak. Ongeveer ses miljoen Europese Jode is as gevolg van die Nazi-leier Adolf Hitler se optrede dood. Volgens hom was die Jode 'n rasgroep met swak natuurlike eienskappe.

Antisemitisme is vandag steeds algemeen. 'n Opname in 2011 deur die *Pew Research Center* toon dat Moslem-lande in die Midde-Ooste oor die algemeen steeds 'n slegte indruk van Jode het. Slegs 2% van Egiptenare, 3% van die Libanese Moslems en 2% Jordaniërs het 'n gunstige houding jeens Jode. In 'n 2013-opname van 5847 Jode in Europa, het 76% gedink dat antisemitisme oor die afgelope vyf jaar toegeneem het en 29% het emigrasie oorweeg omdat hulle onveilig voel.

In die Bybel
------------

Die Nuwe Testament bevat antisemitiese inhoud:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Want julle het navolgers geword, broers, van die gemeentes van God in Judeʹa wat in eenheid met Christus Jesus is, omdat julle ook dieselfde dinge onder julle eie landgenote begin ly het as wat hulle ook onder die *Jode* ly, wat selfs die Here Jesus en die profete doodgemaak en ons vervolg het. Daarbenewens behaag hulle God nie, maar is teen die belange van alle mense, aangesien hulle ons probeer verhinder om met mense van die nasies te praat sodat dié gered kan word, met die gevolg dat hulle altyd die maat van hulle sondes vol maak. Maar sy gramskap het eindelik oor hulle gekom. |  |
Die **gerimpelde klipspringer** (*Istiblennius edentulus*) is 'n vis wat voorkom in die westelike Stille Oseaan, die Indiese Oseaan, die Rooisee en aan die ooskus van Afrika suidwaarts tot by die Oos-Kaap. In Engels staan die vis bekend as die *Rippled rockskipper*.

Identifikasie
-------------

Die vis word tot 16 cm lank. Die mannetjie is dof grysgroen met 5-6 pare rooibruin, vertikale strepe oor die lyf. Daar is 'n vlesige, vel lel op die kop. Daar is ook ligte diagonale strepe op die dorsale vin. Die wyfie lyk amper soos die mannetjie maar het nie die lel op die kop nie, die strepe op die lyf word gebroke en verander eindelik na kolletjies na die agterkant van die lyf. Beide geslagte kan een of twee horisontale, ligte strepe op die kop en voorkop *aanskakel* of verander na donker, amper swart streep.

Hulle leef in rotsstrande wat aan golwe blootgestel is en word gevind in getypoele. Die vis word selde in water wat dieper as 1 m is, gesien. Hulle is gewoonlik alleenlopers, kom in pare voor of klein groepies. Die vis vreet alge. Die vis is volop.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bron
----

* *The Reef Guide: Fishes, corals, nudibranchs & other invertebrates: East & South Coasts of Southern Africa.* Dennis King & Valda Fraser. Struik Nature. 2014 ISBN 978-1-77584-018-3

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q2446169
* BioLib: 153169
* EoL: 1002437
* FishBase: 6049
* GBIF: 2395208
* iNaturalist: 446125
* ITIS: 171238
* IUCN: 46079801
* NCBI: 587055
* WoRMS: 219294

 |
Die *Grand Luberon*, soos gesien uit noordwestelike rigting
Die *Petit Luberon*, soos gesien vanuit die *Grand Luberon*
'n Dorp in die *Petit Luberon*
Die **Luberon** (Frans: *Massif du Luberon*) is 'n bergreeks wat uit kalksteen gevorm is en oor sowat 65 kilometer tussen die Suid-Franse stede Cavaillon en Manosque (naby Avignon) strek. 'n Laagte naby Lourmarin verdeel die Luberon in twee bergmassiewe: die Klein Luberon (*Petit Luberon*) met sy buitengewone rotsformasies in die weste bereik 'n maksimale hoogte van sowat 700 meter, terwyl die Groot Luberon (*Grand Luberon*) in die ooste met die bergspits Mourre Nègre 1 250 meter bo seevlak rys.

Die bergreeks se twee hellings verskil duidelik van mekaar. Die sonnige suidhelling daal geleidelik en bied met sy Mediterreense klimaat 'n uitgestrekte oppervlakte wat vir landboudoeleindes gebruik kan word. Daarenteen word die steil noordelike helling deur laer temperature gekenmerk. Die Luberon het onder meer bekendheid met sy landskapsvorme - valleie met steil rotswande en grotte - asook met sy dorpe verwerf wat dikwels bo-op rotshellings troon.

Kultuurgeskiedenis
------------------

In die prehistoriese tydperk was die Luberon relatief dig bevolk aangesien die kalksteenformasies met sy talle grotte as menslike behuisings kon dien. Die bevolkingsdigtheid het in latere periodes duidelik afgeneem, en veral tydens die Middeleeue het baie bewoners hulle in die groter nedersettings van die omgewing gevestig. Hier het klein heerskappye ontstaan wat hul landerye vanuit kastele bestuur het.

Gedurende die 16de eeu het bloedige kruistogte teen die Vaudois- of Waldenser-beweging in die Luberon-berggebied plaasgevind - 19 dorpe wat na bewering aanhangers van die beweging gehuisves het, is in April 1545 aan die brand gesteek en hul leiers vermoor. Meer as 3 000 mense het in die veldtog hul lewens verloor, terwyl 'n verdere 600 bewoners gedwing is om as gevangenes op galeie te roei.

Die Luberon was in die volgende eeue 'n afgeleë en rustige gewes wat ook nie deur die 19de eeuse toerisme geraak is nie. Eers ná die einde van die Tweede Wêreldoorlog het veral kunstenaars en intellektueles die natuurskoon en afgeskeidenheid van die Luberon begin waardeer en hulle in die streek gevestig. Om die bergmassief teen die nadelige gevolge van massatoerisme te beskerm, is groot dele van die bergreeks met sy skaarse diere- en plantspesies in 1977 tot natuurbewaringsgebied verklaar (*Parc naturel régional du Luberon*).

Die Luberon het in die laat 20ste eeu onder meer by Britse toeriste gewild geraak, en 'n aantal Britte het hulle in die streek gevestig, waaronder die skrywer Peter Mayle wat in die dorp Lourmarin woon. Die gebied het ook die belangstelling van argeoloë gewek wat hier opgrawings doen.

Landbou
-------

Tans is wyn (*Côtes du Luberon*), graan, vrugte, groente en laventel die belangrikste agrariese produkte in die Luberon. Die berggebied is grotendeels bebos, onder meer met Atlas-seders.
Nuweveldberge in die Karoo Nasionale Park
Die **Nuweveldberge** is 'n bergreeks in die provinsie Wes-Kaap (Suid-Afrika), noordwes van die dorp Beaufort-Wes, met 'n maksimumhoogte van sowat 2 000 meter bo seevlak. Die indrukwekkende platorand van die Nuweveldberge toring oor die laagliggende vlaktes van die Karoo Nasionale Park.

Geologie
--------

Die Nuweveldberge maak in geologiese opsig deel uit van die Karoo-supergroep, magtige sedimentêre gesteentes of afsaksels, wat bekend staan as 'n skatkis van fossiele. Hulle bestaan hoofsaaklik uit geelbruin sandsteen en grysblou leiklip. Die verweerde rooi dagsome van die Nuweveldberge en ander bergreekse in die omgewing het danksy die doleriet ontstaan, 'n nie-sedimentêre gesteente wat as gevolg van vulkaniese aktiwiteit uit magma gevorm het. Hierdie baie harde gesteente weerstaan erosie baie goed - in teenstelling met die sandsteen en leiklip van die omgewing. Die huidige voorkoms van die Nuweveldberge is dan ook aan die Leeu- en Gamkariviere te danke, wat die gebied deur middel van erosie verander het.
**Lu Xun** (Vereenvoudigde Chinees: 魯迅, Tradisionele Chinees: 鲁迅, Pinyin: *Lǔ Xùn*) of **Lu Hsün** (volgens die fonetiese Wade-Giles-transkripsie), was die skrywersnaam van **Zhou Shuren** (Vereenvoudigde Chinees: 周樹人, Tradisionele Chinees: 周树人, Pinyin: *Zhōu Shùrén* en *Chou Shu-jen* volgens Wade-Giles; \* 25 September 1881,; † 19 Oktober 1936) was een van die belangrikste 20ste eeuse skrywers in China. Dikwels word na hom as die grondlegger van die moderne Chinese literatuur verwys. Hy het sy werke sowel in *baihua* (白話), die huidige Chinese omgangstaal, asook in klassieke Chinees geskryf.

Hy was een van die invloedryke intellektuele wat die sogenaamde 4 Mei-beweging gesteun het wat aan Beijing se Beida-universiteit in die lewe geroep is, en het saam met ander intellektuele ook aan die Baihua-beweging deelgeneem wat hom met kwessies rakende literêre styl en genre bemoei het.

Lu Xun was 'n skrywer van kortverhale, uitgewer, vertaler, kritikus, essayis en digter. In die 1930's het hy die titulêre leier van die Chinese Liga van Linkse Skrywers in Sjanghai geword. Ná die 4 Mei-beweging het hy met sy werke baie groot invloed in China uitgeoefen en is deur die Kommunistiese bewind ná 1949 as een van die Volksrepubliek China se beduidendste persoonlikhede vereer. Mao Zedong was sy hele lewe lank 'n groot bewonderaar van Lu Xun se literêre werk.

Maar ondanks die simpatie wat Lu Xun vir linkse politieke ideale getoon het, het hy self nooit by die Kommunistiese Party van China aangesluit nie. Danksy vertalings in onder meer Engels (waaronder *Selected Stories of Lu Hsun* deur Yang Hsien-yi en Gladys Yang) het sy werke ook in die Weste bekendheid verwerf.
**Metafiksie** is 'n vorm van literêre werk, wat sy eie struktuursvorm of -aard benadruk op 'n wyse wat die leser aanhoudend daaraan herinner dat hulle 'n fiksionele werk lees of besigtig.

Metafiksie is o.a. selfbewus van taal, literêre vorm, verhaal en diskoers, en hou die aandag deurentyd, op direkte of indirekte wyse, op spesifieke aspekte. Metafiksie word gereeld gebruik as 'n vorm van parodie, of 'n gereedskapstuk ten einde literêre gebruike of konvensies te ondermyn en die verhouding te ondersoek tussen die literatuur en realiteit, die lewe, en die kuns.

Alhoewel metafiksie dikwels geassosieer word met postmodernistiese literatuur, kan die gebruik daarvan teruggetrek word na veel vroeër werke van fiksie soos Geoffrey Chaucer se *Canterbury Tales* (1387), Miguel de Cervantes se *Don Quijote*, (1605), William Shakespeare se *Perokles, Prins van Tyre* (c.1608), Laurence Stern se *The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman* (1759), en William Makepeace Thackeray se *Vanity Fair* (1847). 

Meer onlangse werke in die vorm sluit in J.R.R. Tolkien se *Lord of the rings* (1954-1955), of Douglas Adams se *The Hitchiker's Guide to the Galaxy* (1979). Nietemin het metafiksie baie prominent geword in die 1960's, met skrywers en werke soos John Barth se *Lost in the Funhouse*, Robert Coover se *The Babysitter* en *The Magic Poker*, Kurt Vonnegut se *Slaughterhouse-Five*, John Fowles se *The French Lieutenant's Woman*, Thomas Pynchon se *The Crying of Lot 49* en laastens William H. Gass se *Willie Master's Lonesome Wife.*
Die Takbir "Allahoe Akbar" geskryf in die Arabiese alfabet saam met die Engelse vertaling
Die Takbir "Allahoe Akbar" geskryf in die Koefiese skrif van die Koran
'n Moslem lig beide hande om die Takbir tydens die salaahgebed te resiteer
Die term **Takbir** (Arabies: تَكْبِير, [tækˈbiːr]) verwys na die Arabiese frase **Allahoe Akbar** (الله أكبر) wat algemeen as "God is Groot" vertaal word. Dit is 'n algemene Arabiese uitdrukking in Islam en word deur Moslems in verskeie samehange gebruik; tydens elke dag se vyf gebede (salaah), die roep tot gebed (adhān), as 'n informele uitdrukking van gelowigheid, in tye van nood of vreugde, of om vasberadenheid of verset uit te druk.

Die vorm *Allāhu* is die nominatief van *Allah* en verwys na God. In die Islamitiese konteks is dit die eienaam van die Abrahamitiese God. Die vorm *akbar* is die elatief van die adjektief *kabīr*, wat "groot" beteken, afgelei van die Semitiese wortel *k-b-r*. In die konteks van *Takbīr* word dit dikwels as "grootste" vertaal, maar ander skrywers verkies "groter". Die frase word dikwels minder akkuraat as *Allah akbar* vertaal. Die term *Takbīr* op sy eie is die stem II verbale naamwoord (*tafʿīlun*) van die Semitiese wortel *k-b-r*, wat "groot" beteken, waarvan *akbar* ("groter") afgelei is.

In die nie-Islamitiese wêreld, waarvan veral Westerse lande, is die frase veral weens sy algemene gebruik tydens Islamistiese phrase optogte, en as 'n oorlogskreet in Islamitiese ekstremisme en Islamitiese terrorisme bekend. In werklikheid word die uitdrukking egter in die alledaagse lewe op verskillende geleenthede deur sowel Moslems asook Arabiessprekende Christene en Jode gebruik, soos om algemene vreugde uit te spreek.

Gebed
-----

Tydens die roep tot gebed (*Adhān*) deur die muezzin volg op die viermalige Takbirresitasie die twee dele van die Sjahada, voorafgegaan deur *(wa) ašhadu ʾan* أشهد أن "Ek getuig, dat...", twee keer elk.

Tydens die fees Eid-oel-Adha en die dae wat dit voorafgaan resiteer Moslems die Takbir. Dit is veral op die Dag van Arafah die geval.

Vlae met die Takbir op
----------------------

Die Takbir word op die vlae van die drie Islamitiese lande Afghanistan (saam met die Sjahada), Irak (sentraal in die wit baan) en Iran (22 keer bo en onder die wit baan) vertoon.

* Vlag van AfghanistanVlag van Afghanistan
* Vlag van IrakVlag van Irak
* Vlag van IranVlag van Iran
Die **Oorlog van die Goue Stoel** was die laaste in die reeks konflikte tussen die regering van die Britse Ryk aan die Goudkus (later Ghana) en die Asjantiryk (later die Asjantistreek), ’n outonome staat in Wes-Afrika wat in voortdurende konflik met Brittanje en sy vasalstate aan die kus was. Dit was ook bekend as die **Yaa Asantewaa-oorlog**, die **Derde Asjanti-ekspedisie** en onder verskeie ander name.

Verloop
-------

Brittanje het die Asjantiryk in 1896 geannekseer en die koning, Prempeh I, na die Seychelle verban. Toe die Asjanti teen die Britse bewind begin rebelleer onder leiding van die Asantekoningin Yaa Asantewaa, die koninginmoeder van Ejisu, het die Britte die onrus probeer onderdruk. Die Britse goewerneur, sir Frederick Hodgson, het ook daarop aangedring dat die Goue Stoel, die troon en simbool van die Asjanti se soewereiniteit, aan die Britte oorhandig word.

Die Asjanti en die Britte was van 28 Maart tot laat in September 1900 in ’n stryd gewikkel. Die Britte het eindelik geseëvier; hulle het Asantewaa en ander leiers ook na die Seychelle verban. In Januarie 1902 het die Britte finaal ’n protektoraat in die koninkryk afgekondig. 

Toe die Britse kolonie van die Goudkus in 1957 die eerste onafhanklike land in Afrika suid van die Sahara word, is die Asjantiryk in die nuut gestigte Ghana opgeneem.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: sh85008586

 |
Die **pragstompie** (*Mimetes splendidus*) is 'n blomdraende struik wat tot die genus *Mimetes* behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap en Oos-Kaap, waar dit voorkom in die westelike Langeberg, Outeniekwaberge en Tsitsikammaberge. Die struik is 'n lank en regop en word 2.5 m hoog. Die struik dra blomme van Mei tot Julie.

Vuur vernietig die plant maar die sade oorleef. Twee maande nadat dit geblom het, val die vrugte af en miere versprei die sade. Hulle stoor die sade in hul neste. Die plant is tweeslagtig. Bestuiwing vind plaas deur die werking van voëls. Die plant groei op klam, suidelike hellings op hoogtes van 600-1 200 m.

In Engels staan dit as die *Splendid Pagoda* bekend.

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Biodiversityexplorer
* PlantZAfrica
* Protea Atlas
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q15586292
* GBIF: 7636450
* iNaturalist: 590024
* IPNI: 705248-1
* IUCN: 113181386
* Plant List: tro-26500330
* Tropicos: 26500330

 |
**Ben-Hur** is ’n historiese roman deur die Amerikaanse skrywer Lewis Wallace wat op 12 November 1880 deur Harper & Brothers gepubliseer is. Dit is die eerste werk van fiksie wat die seën van 'n pous ontvang het.

Die roman speel in die tyd van Jesus in Antieke Rome en Antieke Judea af. Dit vertel die verhaal van twee mans – 'n Joodse prins (Ben-Hur) en 'n Roomse volkstribuun – wie se lewenslange vriendskap tot bittere haat versuur. Teen die einde beleef Ben-Hur die kruisiging van Jesus en bekeer hom tot die Christendom.

Charlton Heston in die lokprent van *Ben-Hur*, 1960.
Die boek was Amerika se topverkoper-roman tot *Gone with the Wind* in 1936 verskyn het. Ná die vrystelling van die Ben-Hur-fliek in 1959 (met Charlton Heston in die hoofrol) het die roman se verkope weer die hoogte ingeskiet, en die van *Gone with the Wind* oortref. Talle ander flieks is van die storie gemaak, onder andere in 2016 met Morgan Freeman in die hoofrol.

Die verhaal is deur H.J.M. Redelinghuys in Afrikaans vertaal.
**Praalgraf van die Ajatolla Chomeini**

**Behesht-e Zahra, Teheran**

---

 Iran

---

**Akbar Hasjemi Rafsandjani se graf binne die Praalgraf van die Ajatolla Chomeini**

---

**Opgerig**

1989-

---

**Argitek**

Mohammad Tehrani

---

Die **Praalgraf van die Ajatolla Chomeini** huisves die laaste rusplek van die ontslape ajatolla Roeholla Chomeini en sy tweede oudste seun, Ahmad Chomeini († 1995). Die grafkompleks, wat deur die argitek Mohammad Tehrani ontwerp is, is sowat tien kilometer suid van die Iranse hoofstad Teheran op die Behesht-e Zahra ("Paradys van Zahra")-begraafplaas geleë.

Standbeeld van die ajatolla Chomeini se handtekening buite die praalgraf
Boubedrywighede vir die kompleks het kort ná Chomeini se afsterwe op 3 Junie 1989 begin. Dele van die kompleks is tans nog in aanbou, en ná sy voltooiing sal dit 'n oppervlakte van meer as 20 km² beslaan, met die praalgraf as sy sentrale gedeelte en bykomende geboue, waaronder 'n kultuur- en toerismesentrum, 'n universiteit vir Islamitiese studies, 'n seminarie, 'n winkelsentrum, en 'n parkeerterrein vir 20 000 motors. Die Iranse regering sal altesaam $2 miljard aan die projek bestee.

Die kompleks is 'n pelgrimsoord vir aanhangers van Chomeini, en meer as tien miljoen mense het sy begrafnis bygewoon. Ook regeringslede en buitelandse persoonlikhede bring besoeke aan die praalgraf wat deur Chomeini se kleinseun, Hassan Chomeini, bestuur word. Die kompleks is toeganklik vir aanhangers van ander gelowe.
Kaart van Indië met die Oos-Ghats in die suidooste
Beboste berglandskap (nat moesonbos) in die sentrale Oos-Ghats (Kambalakonda Natuurreservaat naby Visakhapatnam, Andhra Pradesh)
Die **Oos-Ghats** (Engels: *Eastern Ghats*; Hindi: पूर्वी घाट, *Pūrvī Ghāṭa*; Telugu: తూర్పు కనుమలు, *Tūrpu Kanumalu*; Tamil: கிழக்குத் தொடர்ச்சி மலைகள், *Kiḻakkut Toṭarcci Malaikaḷ*) is 'n bergreeks langs die ooskus van Indië. Dit loop parallel tot die kus van die Golf van Bengale deur die Indiese deelstate Odisha, Andhra Pradesh en Tamil Nadu. Arma Konda is met 1 680 meter bo seevlak die hoogste bergpiek van die Oos-Ghats.

Die Oos-Ghats word in die noorde deur die Mahanadirivier begrens. Van die riviere wat die Oos-Ghats deurkruis sluit in Godavari en Krisjna. Albei riviere ontspring in die Wes-Ghats en mond in die Golf van Bengale uit.

Etimologie
----------

Die term ghat word in verskeie Drawidiese tale soos Kannada *gaati* en *ghatta* (bergreeks), Tulu *gatta* (heuwel), Tamil *kattu* (dam, rif, kant van ’n berg, verhoogde pad of brug) en Telugu *katta* en *gattu* (dam, oewer) gebruik.

*Ghat*, 'n term wat in die Indiese subkontinent gebruik word, kan afhangende van die konteks na 'n bergreeks of trap-heuwel soos die Oos-Ghats en Wes-Ghats verwys; of die reeks trappe wat aflei na 'n waterliggaam of kaai, asook na 'n bad of verassingplek langs die oewers van 'n rivier of dam, Ghats in Benares, Dhoby Ghaut of Aapravasi Ghat. Paaie wat deur die ghats loop word Ghatpaaie genoem.
Die **Heklavulkaan** is die bekendste vulkaan van Ysland. Dit is in die suide van die eiland geleë en bereik 'n hoogte van 1 488 meter bo seevlak. Die sneeubedekte Hekla is naas Grímsvötn die aktiefste vulkaan in Ysland en was in die volksmitologie tot die 17de eeu as 'n poort na die hel beskou nadat dit net in die tydperk van 1104 tot 1693 twaalf keer uitgebars en verwoesting gesaai het. Die grootste uitbarsting van die 20ste eeu het in 1947 plaasgevind, en vulkaanas is destyds tot by die Finse hoofstad Helsinki gewaai. Die laaste uitbarsting is in April 2010 aangeteken.

Daar word aangeneem dat ook die Ierse monnik Sint Brendan, wat in die 8ste eeu langs die Yslandse kus geseil het, ooggetuie van een van Hekla se uitbarstings was.

Vulkanologies gesien, is Hekla 'n verskynsel tussen 'n skild- en stratovulkaan, wat tans veral in die laasgenoemde rigting ontwikkel en uit vyf kraters bestaan. Hekla het vermoedelik sowat 6 600 jaar gelede of nog vroeër ontstaan, en maak deel uit van 'n 40km-lange vulkaanrif.

Uitbarstings is aangeteken in 1104, 1158, 1206, 1222, 1300, 1341, 1389, 1510, 1597, 1636, 1693, 1766, 1845, 1947, 1970, 1980, 1991, 2000 en 2010.
Igor Oistrakh (regs) in 1957 met sy vader David (links) en dirigent Franz Konwitschny
**Igor Davidovich Oistrakh** (Oekraïens: Ігор Давидович Ойстрах; Russies: И́горь Дави́дович О́йстрах; gebore op 27 April 1931) is 'n Russiese violis.

Lewe en loopbaan
----------------

Oistrakh was in Odessa, Oekraïne (toe deel van die Sowjetunie) gebore en is die seun van Tamara Rotareva en die violis David Oistrakh. Hy het die Sentrale Musiekskool in Moskou bygewoon en sy konsertbuiging in 1948 gemaak. Van 1949 tot 1955 het hy by die Moskou Staat Tsjaikofski Konservatoria gestudeer en in 1949 die Internasionale Vioolkompetisie in Boedapest gewen asook die *Henryk Wieniawski Vioolkompetisie* in Poznań in 1952. Hy het daarna in 1958 by die fakulteit van die Konservatoria aangesluit en in 1965 'n lektor daar geword. Oistrakh hou sedert 1996 die pos van Professor van die Koninklike Konservatoria van Brussel.

Oistrakh het gereeld internasionaal as beide solis, in gesamentlike uitvoerings met sy vader, of met sy vader as dirigent, opgetree. Hy is bekend om sy nugtere en modernistiese interpretasies. 

Die asteroïde 42516 Oistrach is ter ere van hom en sy vader vernoem.
Ringstruktuur van D-heksoses
'n **Heksose** is 'n monosakkaried, 'n eenvoudige suiker, met **ses** koolstofatome C6H12O6. Heksoses kan 'n ringstruktuur hê, maar dit kan ook in oopkettingvorm voorkom.

Heksoses speel 'n belangrike rol in die biochemie, die natuur en die landbou. Byvoorbeeld wyn-mos bevat sowel glukose as fruktose, altwee heksoses, en die verhouding tussen hierdie twee kan ongunstig raak om fermentasies te onderhou. Dit kan lei tot die verlies van wynproduksie en -kwaliteit.

Daar is twee tipes heksose:

1. Aldoheksoses — hulle het 'n aldehied-funksionele-groep (R-(C=O)-H) in posisie 1
2. Ketoheksoses — hulle het 'n ketoon-funksionele-groep (R'-(C=O)-R) in posisie 2

Aldoheksoses
------------

Die aldoheksoses het vier chirale sentrums. Dit beteken dat daar 16 moontlike stereo-isomere bestaan, waarvan 8 D en 8 L-vorme. Hiervan kom nogtans net 3 in die natuur voor: D-glukose, D-galaktose, en D-mannose.

Die 8 D-aldoheksoses in oopkettingvorm is:

```
   CH=O           CH=O          CH=O            CH=O
   |              |             |               |
  HC-OH        HO-CH           HC-OH         HO-CH
   |              |             |               |
  HC-OH          HC-OH       HO-CH           HO-CH
   |              |             |               |
  HC-OH          HC-OH         HC-OH           HC-OH
   |              |             |               |
  HC-OH          HC-OH         HC-OH           HC-OH
   |              |             |               |
   CH2OH          CH2OH         CH2OH           CH2OH
 
 D-Allose       D-Altrose     D-Glukose       D-Mannose
 
 
   CH=O         CH=O            CH=O            CH=O
   |            |               |               |
  HC-OH      HO-CH             HC-OH         HO-CH
   |            |               |               |
  HC-OH        HC-OH         HO-CH           HO-CH
   |            |               |               |
HO-CH        HO-CH           HO-CH           HO-CH
   |            |               |               |
  HC-OH        HC-OH           HC-OH           HC-OH
   |            |               |               |
   CH2OH        CH2OH           CH2OH           CH2OH
 
 D-Gulose     D-Iodose         D-Galaktose     D-Talose
```

Ketoheksoses
------------

*Struktuurformule van fruktose*
Die ketoheksoses het drie chirale sentrums. Daardeur bestaan daar 8 moontlike stereo-isomere, waarvan net die D-isomere in die natuur voorkom.

```
  CH2OH        CH2OH         CH2OH        CH2OH
  |            |             |            |
  C=O          C=O           C=O          C=O
  |            |             |            |
 HC-OH      HO-CH           HC-OH      HO-CH
  |            |             |            |
 HC-OH        HC-OH       HO-CH        HO-CH
  |            |             |            |
 HC-OH        HC-OH         HC-OH        HC-OH
  |            |             |            |
  CH2OH        CH2OH         CH2OH        CH2OH
 
D-psikose    D-fruktose    D-sorbose    D-tagatose
```

Sien ook
--------

* Pentose
* Sellulose
Metropolitan Life Insurance Company Tower

Wolkekrabber, office building, Hotel| Datum van stigting of ontstaan | 1909Wysig |
| Land | Verenigde State van AmerikaWysig |
| Geleë in administratiewe eenheid | ManhattanWysig |
| Geografiese ligging | 40°44′28″N 73°59′15″WWysig |
| Eienaar | Marriott InternationalWysig |
| Belangrike gebeurtenis | konstruksieprosesWysig |
| Argitek | Napoleon LeBrunWysig |
| Boustyl | Renaissance Revival architectureWysig |
| Erfenisbenaming | New York City Landmark, National Historic Landmark, National Register of Historic Places listed placeWysig |
| Street address | 1 Madison Avenue, New York City, NY, United StatesWysig |

Die **Metropolitan Life Insurance Company Tower** is 'n wolkekrabber by Madison Square in die Amerikaanse hoofstad New York. Die gebou is 213,36 meter hoog met 50 verdiepings. Dit is tussen 1907 en 1909 gebou en ontwerp deur Napoleon LeBrun & Sons. Die argitekte was geïnspireer deur die Campanile van Venesië.

Die gebou was van 1909 tot en met 1913 dit hoogste gebou ter wêreld, maar is in 1913 deur dit Woolworth-gebou onttroon.

Ontwerp
-------

Die gebou is 'n latere toevoeging aan die oorspronklike 11 verdieping-hoë kantoorgebou wat in 1893 voltooi is. Die toring begin met 'n voetstuk, waarna die skag volg. Daarna kom 'n kopstuk, wat weer gevolg word deur 'n piramiedvormige spits, met koepel en lantern.

Die gebou bevat aan elke kant 'n klok, elk met 'n deursnee van 8 meter. Die syfers op die klok is 1,2 meter groot. Dit oorspronklike gebou was bedek met Tuckahoe-marmer, maar dié is tydens die opknapping in 1964 vervang met kaal kalksteen. Ook die oorspronklike kantoorgebou word met nuwe kalksteen bedek, waardeur baie detail verlore gegaan en die gebou 'n moderne voorkoms gekry het.

Galery
------

* Die toring in Januarie 2007Die toring in Januarie 2007
* Januarie 2006Januarie 2006
* Julie 2003Julie 2003

Sien ook
--------

* Chronologiese lys van die wêreld se hoogste wolkekrabbers
Die **Jansen-versameling** in die Nasionale Kultuurhistoriese en Opelugmuseum in Pretoria bestaan uit antieke voorwerpe en Africana nagelaat deur dr. E.G. Jansen en sy vrou Mabel Jansen.

Die versameling bestaan uit 600 items waarvan die kern gevorm word deur ‘n aantal Kaapse meubelstukke uit die 17de en 18de eeu gemaak van stinkhout en geelhout. Onder die 122 skilderye en grafiese werke is werke van Thomas Bowler, Thomas Baines, Frederik I’Ons, Jahleel Brenton, Abraham de Smidt, Emily Sophia Hamilton, Pierneef, Frans Oerder, W.H. Coetzer, Ruth Prowse en Jan Volschenk. Daar is bronsbeelde deur Anton van Wouw, antieke Kaapse gebruiksartikels (veral kombuisware) in koper, stukke in Kaapse silwer, Africana-gravures, enkele besondere boeke oor Afrika, Chinese porselein, ornamente, horlosies en besondere stukke naaldwerk.

Die versamel van besondere oudhede was Mabel Jansen se stokperdjie. Jare lank het sy rommelwinkels, afslaerslokale, oudhedehandelaars, veilings en markte (veral die Parade) besoek.

Hierdie versameling is in 1977 deur die staat aangekoop.

Bibliografie
------------

* Die Jansen-versameling. ‘n Kultuurskat nagelaat deur Ernest en Mabel Jansen. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis, Kuns en Kultuur. Jaargang 31, nr. 2, April 1982
'n **Verstekwaarde** (Engels: *default value*) is 'n waarde wat gebruik of toegeken word as een nie verskaf word nie. Dit word tipies in sagtewareontwikkeling gebruik om 'n waarde aan 'n veranderlike toe te ken as die gebruiker dit oorslaan of 'n vooraf ingevulde waarde aanvaar. In so 'n geval word 'n waarde by verstek deur die program of toestel toegeken.

'n Verstekwaarde is gewoonlik voor die hand liggend. Om 'n paar voorbeelde te noem:

* As items aanlyn gekoop word, word aangeneem dat die persoon een item per soort sal neem. Die waarde "1" word dus vooraf ingevul, en kan gewysig of so aanvaar word.
* As 'n treinrit bespreek word, kan 'n program aanneem dat die gebruiker dit "vandag" wil doen. Indien nie, sal die gebruiker die verstek tydwaarde moet verander.
* Gedeeltes van 'n gebruiker se afleweringsadres (bv. land van verblyf) kan volgens sy IP-adres bepaal en vooraf ingevul word.

Verstekwaardes help om programme en elektroniese toestelle meer gebruikersvriendelik te maak. Dit spaar die gebruiker die moeite om 'n waarde in te vul. Verstekwaardes is dus 'n noodsaaklike element van minimalistiese gebruikerskoppelvlakke en kan help om gebruikersfoute te vermy.

Voorafbepaalde verstekwaardes word gewoonlik deur die ontwikkelaar gekies in 'n poging om dit makliker en vinniger te maak om die produk te gebruik. Sommige programme laat mense ook toe om verstekwaardes in hul persoonlike voorkeure te stoor. Webwerwe kan ook koekies gebruik om voorkeure te stoor en velde vooraf in te vul. Kunsmatige intelligensie kan selfs ingespan word om die gebruikers se voorkeure aan te leer.

Rekenaartale
------------

Die meeste programmeertale (soos C++ en Java) laat die gebruik van funksies en prosedures toe. Parameters kan gebruik word om veranderlike data na so 'n prosedure of funksie te stuur. Verstekwaardes kan dan aan opsionele parameters toegeken word. As die opsionele parameters dan weggelaat word, sal die verstekwaarde aangeneem word.

'n C++-voorbeeld, waar die verstekwaarde 3 aan die derde parameter toegeken word:

```
int my_funksie(int a, int b, **int c=3**)
```

Bovermelde funksie kan met twee of drie parameters geroep word:

```
resultaat1 = my_funksie(1, 2, 3);
resultaat2 = my_funksie(1, 2);
```

Databasisse
-----------

Tabelle met verstekwaardes kan in meeste databasisse geskep word. Rekords kan opsionele kolomme/velde bevat. 'n MySQL-voorbeeld:

```
CREATE TABLE werknemers (
   ID             int NOT NULL,
   Voornaam       varchar(255) NOT NULL,
   Salaris        int,
   AftreeOuderdom int **DEFAULT 65**
); 
```

As rekords in bovermelde tabel gelaai word, en die aftree-ouderdom word nie verskaf nie, sal 'n ouderdom van 65 jaar aangeneem word.
*Vir die gelyknamige musiekgroep, sien Vertikaal (musiekgroep).*
'n Skietlood word gebruik om die vertikale rigting te bepaal.
**Vertikaal** (Latyn: vertex, draaipunt, hoogste punt) is die lyn wat in dieselfde rigting as swaartekrag wys. Dit wil sê, die lyn wat reguit opwaarts of afwaarts loop. Die vertikaal is reghoekig aan die  horisontale vlak.

Bepaling van die vertikaal
--------------------------

Die vertikale rigting kan deur middel van 'n skietlood bepaal word. Dit is een van die oudste metodes, en is al deur die antieke Egiptenare gebruik. Alhoewel 'n waterpas eintlik die horisontale vlak bepaal, kan hy ook gebruik word om die vertikaal te bekom, aangesien die vertikaal altyd loodreg op die horisontale vlak lê.

In Fisika
---------

In fisika word die vertikaal formeel beskryf as die rigting parallel met die gradiënt van die swaartekrag potensiaal. Dit beteken dat die vertikale rigting van punt tot punt verander, en in 'n onreëlmatige gravitasieveld is die vertikaal nie noodwendig 'n reguit lyn nie.
In kernfisika is 'n **vervalproduk**, ook bekend as 'n **dogterproduk**, **dogterisotoop** of **dogternuklied**, 'n nuklied wat ontstaan as gevolg van die radioaktiewe verval van 'n moederisotoop of die voorgangernuklied. M.a.w. die dogterproduk kan stabiel wees of dit kan verder verval om dogterprodukte van sy eie te vorm.

Vervalprodukte is uiters belangrik vir die begrip van radioaktiewe verval en ook die bestuur van radioaktiewe afval.

In die praktyk is bykans alle vervalprodukte self ook radioaktief. Die resultaat hiervan is dat die meeste radionukliede nie eenvoudig 'n vervalproduk het nie, maar eerder 'n vervalketting, wat uiteindelik lei tot 'n stabiele nuklied. Vir elemente met atoomgetalle hoër as dié van lood is die uiteindelike stabiele isotoop bykans altyd lood. Lood is met ander woorde die stabiele punt waar radioaktiewe verval gestaak word.

In vele gevalle kan lede van die vervalketting selfs meer radioaktief wees as die oorspronklike nuklied. Só is uraan nie gevaarlik-reaktief in die suiwer vorm nie, maar sommigepikblende wat natuurlik voorkom kan relatief gevaarlik wees vanweë hul hoë radiuminhoud. Op soortgelyke wyse kan thoriumgasmantels net effens radioaktief wees wanneer dit nuut is, maar heelwat meer radioaktief word nadat dit vir slegs 'n paar maande gestoor is.

Al kan dit nie voorspel word presies wanneer 'n gegewe atoom van 'n radioaktiewe stof sal verval nie, is die vervalprodukte uiters voorspelbaar. Om hierdie rede is vervalprodukte baie belangrik vir wetenskaplikes in verskeie vakgebiede waar die wetenskaplike moet weet waaruit die oorspronklike moederproduk bestaan het. Sulke studies word gedoen om besoedelingsvlakke (onder ander rondom kernfasiliteite) te bepaal, asook vir ander doeleindes.
’n **Vertaalprojek** is ’n projek wat hoofsaaklik die aktiwiteit van vertaling behels.

Uit ’n tegniese standpunt gesien, is ’n vertaalprojek nou verwant aan die projekbestuur van die vertaalproses. Maar uit ’n interkulturele standpunt beskou, is ’n vertaalprojek baie komplekser; dit word duidelik wanneer daar byvoorbeeld na Bybelvertaling of ander literêre vertalingsprojekte gekyk word.

Vertaaldeskundiges soos Antoine Berman verdedig die beskouing dat elke vertaler sy/haar eie vertaalprojek moet ontwikkel, daarby moet bly en later vertaalkritiek moet ontwikkel. Elke vertaler kn net aan sy/haar eie vertaalprojek getrou wees.

Sien ook
--------

* Skopos-teorie
* Vertaalstudies
* Vertaalkritiek
* Vertaling

Bibliografie
------------

* Keiran J. Dunne; Elena S. Dunne (2011). *Translation and Localization Project Management:The Art of the Possible*. American Translators Association Scholarly Monograph Series. John Benjamins Publishing Company. ISBN 978-90-272-3192-5.

* Matis Nancy (2014). *How to manage your translation projects*. Translation of the French book "Comment gérer vos projets de traduction". Matis Nancy, edi.pro 2010. e-book.
Plakaat van *Nieuwsblad van het Noorden* uit 1900. 
**Nieuwsblad van het Noorden** was van 1888 tot 2002 'n koerant vir die noordelike streke van Nederland. Dit is deur Hazewinkel Pers in Groningen uitgegee. Op 1 April 2002 smelt *Nieuwsblad van het Noorden* met die *Groninger Dagblad* en die *Drentse Courant* saam om die **Dagblad van het Noorden** te vorm.

Vroeë geskiedenis
-----------------

Die eerste eksemplaar van die koerant verskyn op 2 Junie 1888. Dié nie-partygebonde koerant kom aanvanklik slegs op Woensdae en Saterdae uit en kos 2 sent per los eksemplaar. Die uitgewer was die joernaliste Joan Nieuwenhuis (1856–1939). Enkele maande later neem die drukker Ruurt Hazewinkel Jzn. (1855–1940) die koerant oor.

Oorlogsjare
-----------

Tydens die eerste vier jaar van die Tweede Wêreldoorlog is *Nieuwsblad van het Noorden* steeds uitgegee omdat die redaksie 'n welwillende houding ingeneem het teenoor die Duitse besetters. Toe die aanstelling van 'n hoofredakteur uit die Nationaal-Socialistische Beweging egter geweier word, word 'n verskyningsverbod in Julie 1944 op die koerant geplaas. Op 26 Januarie 1946 verskyn die koerant egter weer in 'n oplaag van 35,000 eksemplare.

Die Groningense skrywer Johan van Gelder het in 2001 'n boek aan die oorlogsperiode gewy. Hierin wys hy op die destydse pro-Duitse houding van die koerant, en meen hy verder dat die verskyning van die koerant gestaak moet word. Van Gelder het die uitgewers, die broers Hazewinkel, verwyt dat hulle ten alle koste hul familiebedryf in stand wou hou, en nie aan die moontlike gevolge van hul beleid gedink het nie. Dit was volgens hom geen "daad van bovengronds verzet", soos die Hazewinkels beweer nie. By die verskyning van die boek het die direkteur van die saak, Gijs Lensink, Van Gelder se aantygings "zwaar" en "niet terecht" genoem.

Ger Vaders was van 1961 tot 1987 die hoofredakteur van die koerant. Hy het landswyd bekendheid verwerf toe hy 'n passasier was van 'n trein wat in Desember 1975 vir twaalf dae gekaap is. Na die gebeurtenis het hy verslag gelewer van sy ervaring in Nieuwsblad onder die titel *Gevallenen uit Gods hand*. Aan die einde van die sewentigerjare het hy egter rusies met die redaksie gehad, waarna hy die daaglikse bestuur van die koerant oorgedra het.

Kantoor
-------

 Die kantoor van Nieuwsblad in Zuiderdiepstraat
Nieuwsblad was vir geruime tyd gevestig in 'n eiendom in Gedempte Zuiderdiep ('n straat in Groningen, dikwels kortweg bekend as *Zuiderdiep* of *Gronings Suderdaip*). Die gebou uit 1903 is ontwerp deur Gerrit Nijhuis en is 'n *rijksmonument*. Die koerant het in 1997 na 'n nuwe gebou in Lübeckweg verhuis.
'n **Versnelren** is 'n wedren tussen spesiaal gemodifiseerde motors op 'n gelyk, reguit baan oor 'n afstand van sowat 402 m (tradisioneel ŉ kwartmyl). Die motors word gewoonlik met remvalskerms toegerus en maak dikwels van kragtige alkoholbrandstof gebruik. 

Die sportsoort het in die twintigerjare in Kalifornië in die VSA ontstaan. Feitlik elke soort motorvoertuig, selfs motorfietse en bate, word vir versnelrenne gebruik, maar die algemeenste is versnelmotors. Die motors het 'n raamwerk van ligte buismetaal, met die enjin (soms is daar twee) so ver moontlik na agter gemonteer. Die bestuurder sit feitlik bo-op of net voor die enjin en word deur rolstawe (rondom die sitplek) beskerm. Die 2 voorwiele is motorfietswiele en die 2 agterwiele is baie breed en van 'n spesiale soort rubber gemaak wat sag en klewerig word wanneer dit warm word, sodat die motor aan die begin van die ren beter kan wegspring. 

Versnelmotors word in verskillende klasse ingedeel volgens die soort brandstof wat gebruik word. Die vinnigstes is die wat 'n mengsel van suiwer alkoholbrandstof (gewoonlik metanol en nitrometaan) gebruik, en hulle kan snelhede van meer as 400 km/h haal. Versnelmotors wat van konvensionele petrolbrandstof gebruik maak, is effens stadiger. 'n Derde klas is die "grapmotors", met dieselfde soort raamwerk en enjin, maar met ŉ veselglasbak wat 'n namaaksel van 'n outydse produksiemotor is. 

Versnelrenne word in reekse uitdunkompetisies beslis, sodat net die 2 beste motors in elke klas uiteindelik teen mekaar te staan kom. Net 2 versnelmotors ding op 'n slag met mekaar mee. Daar word van gevorderde elektroniese toerusting by die wegspringplek asook by die wenstreep gebruik gemaak, sodat snelhede en plektoekenning noukeurig aangedui kan word. Wanneer die motors verby die wenstreep is, word hulle met behulp van valskerms op 'n rembaan van sowat 800 m tot stilstand gebring. Daar is gewoonlik ook 'n terugkeerbaan parallel met die renbaan vir motors wat hulle beurt gehad het.

Bronnelys
---------

* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0908409699, volume 28, bl. 132, 133
Die Beloselski-Belozerski-paleis gesien vanaf die Nefski-prospekt.
Die paleis vanaf die Anitsjkof-brug oor die Fontanka-rivier (1850's).
Die **Beloselski-Belozerski-paleis** (Russies: Дворе́ц Белосе́льских-Белозе́рских; voor die Russiese Rewolusie ook bekend as die **Paleis van Groothertogin Elizabeth Fjodorowna**, die **Sergei-paleis** en die **Dmitri-paleis**) is ’n Nieu-Barok-paleis op die kruising van die Fontanka-rivier en Nefski-prospekt in Sint Petersburg, Rusland. Die malvapienk paleis lyk baie soos die Stroganof-paleis wat in die 1750's deur Bartolomeo Rastrelli ontwerp is en aan die ander kant van die Newarivier geleë is.

Geskiedenis
-----------

Die eerste Beloselski-Belozerski-paleis is in 1747 tydens die bewind van keiserin Elisabeth aan Nefski-prospekt gebou vir prins Michail Andrejewitsj Beloselski (1702–1755). Die gebou, wat destyds baie kleiner was, is in ’n Franse styl ontwerp met ’n groot private tuin en ’n vasmeerplek aan die rivier.

Sy seun prins Aleksander Michailowitsj Beloselski (1752–1809) het die plek geërf en ’n ekstra stuk grond gekoop om die gebou te vergroot. Vanweë sy goeie verhouding met keiser Paul het hy die antieke titel Prins van Belozersk gekry. Van toe af was die familie bekend as die Beloselski-Belozerski's.

Die paleis is later herbou deur Andreas Stackensneider, die persoonlike argitek van tsaar Nikolaas I. Dit was een van die uitspattigste paleise in Rusland. In 1883 is dit verkoop aan groothertog Sergei Aleksandrowitsj van Rusland toe hy verloof geraak het aan prinses Elisabeth van Hesse en die Ryn. Dit is hy wat gesorg het vir die huidige pienk kleur van die paleis.

Die paartjie het nie self kinders gehad nie, maar was die peetouers van groothertog Dmitri Pawlowitsj, wat die paleis geërf het. Hy het dit aan die vooraand van die Russiese Rewolusie verkoop en twee jaar later is dit genasionaliseer. Dit het eers ’n streek-sowjet gehuisves tot dit in 1991 ’n munisipale kultuursentrum geword het. Dit is kwaai beskadig tydens die Tweede Wêreldoorlog, maar is in 1954 gerestoureer. Vandag word konserte daar gehou.
Die **Ierse Vrystaat** (Iers: Saorstát Éireann; Engels: The Irish Free State) was die naam wat deur die suide van Ierland aangeneem is ná die ondertekening van die vredesverdrag met Groot-Brittanje in Desember 1921 wat die Ierse stryd om onafhanklikheid beëindig het.

Die Vrystaat sou deel van die Statebond bly as 'n heerskappy en sou byna heeltemal onafhanklik word met die Statuut van Westminster. Nadat 'n nuwe grondwet in 1937 aanvaar is, het Ierland homself nie meer as deel van die Statebond beskou nie. Met die proklamasie van die republiek in 1949 is die laaste skakel met Londen ook verbreek. Sedertdien is daar na die land verwys as Ierland.

Cumann na nGaedheal
-------------------

Die **Ierse Vrystaat** is regeer deur die wegbreeklede van Sinn Féin, wat hulself *Cumann na nGaedheal* genoem het. Michael Collins het die leier van die staat geword as voorsitter van die voorlopige regering. Onenigheid het gelei tot die burgeroorlog van 1922 tot 1923, waarin Collins tydens 'n nederlaag by Béal na Bláth doodgeskiet is. Na sy dood het William Thomas Cosgrave die leierskap van die staat aanvaar. 

Die **Ierse Vrystaat** verteenwoordig vir sommige die begin van Ierse demokrasie, vir ander 'n tydperk van sosiale en kulturele konserwatisme. Na die burgeroorlog ontwikkel daar polities onderskeidelik die *Fine Gael* en *Fianna Fáil* ideologiese lyne.

Bronne
------

* Coogan, Tim Pat (1993). *Éamon de Valera*. ISBN 0-09-175030-X.
* Coogan, Tim Pat (1990). *Michael Collins*. ISBN 0-09-174106-8.
* Longford, Lord. *Peace by Ordeal*.
* McCardle, Dorothy (Januarie 1999). *The Irish Republic*. ISBN 0-86327-712-8.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* ISNI: 0000 0001 0944 0254
* LCCN: n84090519
* NKC: ge139268
* Trove: 1144514
* VIAF: 143719795
* WorldCat Identities: lccn-n84090519

 |
Diagram van twee massas wat mekaar aantrek.
Volgens **Newton se Swaartekragwet** trek elke massapunt in die heelal elke ander massapunt aan. Die krag van dié aantrekking is eweredig aan die produk van hul massas en omgekeerd eweredig aan die kwadraat van die afstand tussen hulle, en vind plaas al langs die lyn wat albei punte kruis. (Daar is apart bewys dat groot, ronde simmetriese massas aantrek en aangetrek word asof hul massa by hul middelpunt gekonsentreer is.) Newton het dié wet geformuleer in sy werk *Philosophiae Naturalis Principia Mathematica*, wat op 5 Julie 1687 die eerste keer gepubliseer is.

Dit word soos volg aangedui:

{\displaystyle F=G{\frac {m\_{1}m\_{2}}{r^{2}}}\ },
waar:

* *F* = die krag tussen die massas
* *G* = die swaartekragkonstante
* *m*1 = die eerste massa
* *m*2 = die tweede massa
* *r* = die afstand tussen die middelpunte van die massas

In SI-eenhede word *F* gemeet in newton (N), *m*1 en *m*2 in kilogram (kg), *r* in meter (m) en die konstante *G* is min of meer gelyk aan 6,674×10−11 N m2 kg−2.

Die waarde van die konstante, *G*, is die eerste keer reg vasgestel uit die resultate van die Cavendish-eksperiment wat in 1798 deur die Britse wetenskaplike Henry Cavendish uitgevoer is, hoewel Cavendish nie self die waarde bereken het nie. Dié eksperiment was ook die eerste toets van Newton se teorie van swaartekrag tussen massas in die laboratorium. Dit het plaasgevind 111 jaar ná die publikasie van die *Principia* en 71 jaar ná Newton se dood; Newton kon dus nie die waarde van *G* in sy berekenings gebruik nie – in plaas daarvan kon hy net ’n krag relatief tot ’n ander krag bereken.

Dié wet is intussen vervang met Einstein se algemene relatiwiteitsteorie, maar word steeds gebruik as ’n uitstekende benadering van die invloede van swaartekrag. Relatiwiteit is net nodig as daar ’n behoefte is aan uiterse presisie of wanneer gewerk word met die swaartekrag van "uiters" groot en digte voorwerpe.

Kyk ook
-------

* Swaartekrag