recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Antraseen |
| Struktuurformule vanStruktuurformule van  |
| Chemiese formule | C14H10 |
| Molêre massa | 178,23 g/mol |
| CAS-nommer | 120-12-7 |
| **Fasegedrag** |
| Smeltpunt | 210-215 °C |
| Kookpunt | 340 °C |
| Digtheid | 1,28 g/cm3 (25 °C) |
| Oplosbaarheid | oplosbaar in alkohol, chloroform.CO2 superkrities. |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa |  |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt | 121 °C  |
| LD50 | 100-149 mg/kg |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |
| Portaal  Chemie |

**Antraseen** is 'n aromatiese koolwaterstof met die formule C14H10, bestaande uit drie versmelte benseenringe. Dit is 'n komponent van steenkoolteer. Antraseen word gebruik in die produksie van die rooi kleurstof alizarin en ander kleurstowwe. Dit is kleurloos, maar vertoon 'n blou (400–500 nm piek) fluoressensie onder ultravioletstraling.

Reaktiwiteit
------------

Antraseen het 'n blou fluoressensie en is baie reaktief in sy 9 en 10 posisies. 'n Koue oplossing in CS2 as oplosmiddel reageer met chloorgas en vorm antroseendichloried, wat se middelste ring nie meer aromaties is nie. Na verhitting verloor dit HCl en word dit weer aromaties en vorm 9-chloorantraseen.

In die teenwoordigheid van UV-lig vorm antraseen die polimeer diantraseen, wat ook parantraseen genoem word.

Oksidasie van antraseen lei tot die vorming van antrakinoon (C14H8O2). Substitusie-reaksies met antraseen vind spontaan plaas by posisie 9. Substitusie by ander posisies word indirek bewerkstellig en behels dikwels die vorming van antrakinoon as 'n eerste stap.

Antrakinoon

Gebruike
--------

Antraseen word hoofsaaklik omgeskakel in antrakinoon, 'n voorloper van kleurstowwe.

Antraseen is 'n organiese halfgeleier met 'n breë bandgaping en word gebruik as 'n sintilator in hoë-energie foton-, elektron- en alfa-deeltjie-meters. Plastiek, soos polivinieltolueen, kan met antraseen gedoteer word om 'n plastiese sintilator te produseer vir gebruik in die meeting van dosisse in bestralingsterapie. 

Dit word ook gebruik in houtbeskermingsmiddels, insekdoders en bekledingsmateriaal.

Antraseen word ook gebruik in bedekkings wat op gedrukte stroombaanborde aangebring word. Die antraseen-spoor kan gebruik word om defekte in die bedekking onder UV-lig op te spoor.

Veiligheid
----------

Antraseen word tydens verbrandingsprosesse gegenereer. Menslike blootstelling aan antraseen vind hoofsaaklik plaas deur tabakrook en inname van voedsel wat met verbrandingsprodukte besmet is.

Baie ondersoeke dui aan dat antraseen nie kanker veroorsaak nie: "konsekwent negatiewe bevindings in talle *in vitro* en *in vivo* genotoksisiteitstoetse". Vroeë eksperimente het anders voorgestel omdat rumonsters met ander polisikliese aromatiese verbindings besmet was. Verder word dit maklik in die grond afgebreek. Dit is veral vatbaar vir ontbinding in die teenwoordigheid van lig.

Bronne
------

* Haynes, William M. red. (2011). *CRC Handbook of Chemistry and Physics* (in Engels) (92de uitg.). CRC Press. ISBN 1439855110.
Saturnus se Groot Wit Vlek.
Die **Groot Wit Vlek** op Saturnus, wat dié naam gekry het na aanleiding van Jupiter se Groot Rooi Vlek, is periodieke storms wat groot genoeg is dat dit deur ’n teleskoop van die Aarde af sigbaar is. Die storms kan oor ’n gebied van verskeie duisende kilometers voorkom.

Die Cassini-wenteltuig hou die storm sedert 2010 dop. Data van die tuig af wys ’n verlies aan asetileen in die wit wolke, ’n toename van fosfien en ’n ongewone temperatuurafname in die middel van die storm. Sedert April 2011 het die storm ’n tweede uitbarsting ondergaan.

Voorkoms
--------

Die verskynsel kom elke 28,5 jaar voor, wanneer Saturnus se noordelike halfrond die meeste na die son gekantel is. Die volgende is ’n lys van aangetekende waarnemings; jare met vlekke wat in die algemeen as deel van die siklus beskou word, is 1876, 1903, 1933, 1960 en 1990.

* 1876 – Waargeneem deur die Amerikaanse sterrekundige Asaph Hall. Hy het die wit vlekke gebruik om die planeet se wentelperiode vas te stel.
* 1903 – Waargeneem deur Edward Barnard van Amerika.
* 1933 – Waargeneem deur Will Hay, ’n Britse komediant en amateur-sterrekundige.
* 1960 – Waargeneem deur J.H. Botham van Suid-Afrika.
* 1990 – Waargeneem deur Stuart Wilber, van 24 September tot einde November.
* 1994 – Bestudeer deur waarnemers op Aarde en deur die Hubble-ruimteteleskoop.
* 2006 – Waargeneem deur Erick Bondoux en Jean-Luc Dauvergne.
* 2010 – Eerste waargeneem deur Anthony Wesley.

Dit is ’n raaisel hoekom geen waarnemings voor 1876 aangeteken is nie, en stem in ’n mate ooreen met die lang tye in die 18de en 19de eeu waarin daar geen rekords van Jupiter se Groot Rooi Vlek was nie. Die Wit Vlek van 1876 was besonder prominent en sigbaar met lensopenings so klein as 60 mm. Was vorige rekordhouding net swak, of was die 1876-vlek werklik die eerste in die tyd van teleskope? Sommige glo nie een van dié scenario's is waarskynlik nie.

Eienskappe en oorsake
---------------------

’n "Klassieke" Groot Wit Vlek is ’n skouspelagtige verskynsel waartydens die gewoonlik vaal atmosfeer van Saturnus opgehelder word. Al die groot vlekke het in die planeet se noordelike halfrond voorgekom. Hulle begin gewoonlik as klein vlekkies, maar groei dan in lengtegrade, soos in 1933 en 1990; laasgenoemde het eindelik so lank geword dat dit die hele planeet omsirkel het. Die huidige teorie (gedeeltelik gebaseer op rekenaar-klimaatnabootsing) is dat die vlekke enorme atmosferiese opwellings is, dalk vanweë termiese onstabiliteit.
| **Mirabiliet** |
| --- |
|    |
| Glaubersout  |
| Formule | Na2SO4·10H2O  |
| Nickel-Strunz (10) | 7.CD.10    |
| Kleur | kleurloos, wit  |
| Streep | wit  |
| Glans | glasagtig  |
| Hardheid | 1,5-2,5 (Mohs)  |
| Digtheid | 1,464 [g/cm3  |
| **Optiese eienskappe**  |
| Dubbelbreking | tweeassig (-)  |
| RI-waardes | nα = 1,391 - 1,394 nβ = 1,394 - 1,396 nγ = 1,396 - 1,398  |
| **Kristallografie**  |
| Kristalsisteem | monoklinies  |
| Ruimtegroep | P21/c  |
| Nommer | 14  |
| Eenheidsel | a = 1284,7(2); b = 1037,0(3); c = 1151,2(3) pm; β = 107.789(10)°  |
|  |
| \* Lys van minerale |
| Portaal  Geologie |

**Mirabiliet** is 'n mineraal. Dit is 'n hidraat van natriumsulfaat met die algemene formule Na2SO4·10H2O. Dit is ook as glaubersout bekend.

Dit word in soutmeerafsettings, playas en fonteine, in grotte en op beskutte plekke op onlangse lawas aangetref. Maar net op relatief koel en vogtige plekke omdat dit 'n smeltpunt van slegs 31°C het, maklik water verloor en thénardiet vorm in droë omstandighede. Uit soutwater kan dit in koue seisoene uit seebespuitings kristalliseer. Op kleiagtige, alkaliese gronde vorm dit bloeiwyses van kristalle.

Kristalstruktuur
----------------

Mirabiliet kristalliseer in 'n monokliniese struktuur.

Die Na-ione word deur 'n oktaëder van suurstofione gekoördineer wat tot watermolekules behoort wat katioonkettings oorbrug, wat parallel aan die c-as loop. 
Die sulfaatanione is tetraëdries en vorm deur waterstofbinding lineêre kettings. Hulle vul die kanale by die randmiddelpunte van die nette wat deur die oktaëderkettings gevorm word. 
Levy *et al.* het hierdie struktuur opnuut bepaal met neutrondiffraksie om die posisie van die waterstofatome presies te bepaal. Dit blyk dat daar 'n mate van wanorde in hulle posisies is.
Die **Dodeakker van Giza** (Arabies: أهرامات الجيزة) is ’n argeologiese terrein aan die Nylrivier sowat 9 km van Giza en 25 km suidwes van Kaïro, Egipte. Die kompleks van antieke monumente sluit in die drie piramides bekend as die Groot Piramides, die enorme beeldhouwerk bekend as die Groot Sfinks, verskeie begraafplase, ’n werkersdorp en ’n nywerheidskompleks.

Die piramides het tydens die Hellenistiese tydperk beroemd geword nadat Antipater van Sidon dit gelys het as een van die sewe wonders van die antieke wêreld. Dit is die oudste van dié wonders en die enigste een wat nog bestaan.

Die piramides en die sfinks
---------------------------

’n Lugfoto van die Nylvallei met die piramides op die agtergrond.
Die kompleks vanuit die lig gesien.
Die Piramides van Giza bestaan uit die Groot Piramide van Giza (ook bekend as die piramide van Cheops), die ietwat kleiner piramide van Chafra en die nog kleiner piramide van Menkaoere. Die Groot Sfinks is oos van die kompleks geleë. Egiptoloë stem saam dat die Groot Sfinks se kop dié van Chafra is. Tussen dié piramides is drie kleiner piramides, bekend as koninginpiramides.

Begraafplase
------------

Terwyl die piramides gebou is, is die mastabas van adellikes om hulle opgerig. Die hoofbegraafplaas, naby die piramide van Cheops, is beplan met strate en lane. Begraafplaas G 7000 was een van die eerstes en bevat die grafkelders van vroue, seuns en dogters van die farao's van die 4de Dinastie. Aan die ander kant van die piramide is die grafte van die seuns van Wepemnofret and Hemioenoe. Tydens die 5de en 6de Dinastie is die begraafplase verder uitgebrei.

Nuwe Ryk
--------

Tydens die Nuwe Ryk was Giza nog ’n aktiewe terrein. ’n Steenkapel is naby die Sfinks opgerig tydens die 18de Dinastie, waarskynlik deur Toetmoses I. Amenhotep II het ’n tempel naby die Sfinks gebou wat aan Haoeron-Haremachet gewy was. Toetmoses IV het die piramides en die Sfinks as ’n prins besoek en is glo in ’n droom vertel om die Sfinks uit die sand te grawe. Hy het van dié voorval vertel in sy Droomstele. Toetmoses IV en sy koningin het ook steles by Giza laat oprig. Toetankamen het ’n gebou laat bou wat nou bekend is as die koning se rushuis.

Tydens die 19de Dinastie het Seti I laat aanbou aan die tempel van Haoeron-Haremachet, en sy seun Ramses II het ’n stele in die kapel voor die Sfinks laat oprig en het die rushuis van Toetankamen oorgeneem.
**Édouard Philippe** (/e.dwaʁ fi.lip/) (gebore op 29 November 1970 in Rouen) is 'n Franse politikus. Hy het gedien as Eerste Minister gedien van 15 Mei 2017 tot 3 Julie 2020.

Lewensloop
----------

Sy ouers was altwee leraars Frans en hy het in Bonn skoolgegaan. Hy het aan die Franse eliteskole Sciences Po (promosie 1992) en die École nationale d'administration (promosie Marc Bloch 1995-1997) gestudeer.

Hy het sy loopbaan by die Franse Staatsraad, die *Conseil d'État* begin en het hom gespesialiseer in opnbare aanbestedings. As student was hy lid van die Parti Socialiste en het hy Michel Rocard bewonder, maar later verksuif hy na regs in sy politieke mening. Hy word verkeise as lid van die munisipale raad van Le Havre en wod adjunkburgemeester onder Antoine Rufenacht. Hy is belas met juridiese sake. Hy is in 2002 sonder sukses kandidaat by die verkeisings vir die nasionale parlement. Hy neem dieselfde jaar deel aan die oprigting van die UMP, 'n politieke party wat die opvolger van die RPR wil wees en wil uitgroei tot 'n groot volksparty van regs en sentrumregs. Hy wird hierdie party se direkteur-generaal, tot in 2004, toe Alain Juppé ontslag geneem het. 

Hy word vervolgens prokureur en word verkies as lid van die regionale raad van Haute-Normandie.

In oktober 2010 word hy burgemeester van Le Havre, as opvolger van Antoine Rufenacht. By die munisipale verkiesings van 2014 in Le Havre word hy met 52,04 % herkies.

Hy neem in Junie 2016 in Dresden deel aan 'n byeenkoms van die Bilderberggroep.

### Presidentsverkiesings 2017

Philippe behoort aanvanklik tot Alain Juppé se span by die verkeisings vir die Franse presisentskap in 2017. Hy was een van sy twee woordvoerders. In die voorverkiesings word Juppé verslaan deur François Fillon en Philippe trek hom op 2 Maart 2017 terug toe die skandaal rondom Fillon ontstaan. Hy stel homself nie kandidaat vir die parlement nie, omdat dit 'n opstapeling van ampte is wat in die openbare mening ongewens is.

### Eerste Minister van Frankryk

Hy word op 15 Mei 2017 deur die nuwe president Emmanuel Macron tot Eerste Minister van Frankryk benoem. Macron wil die tradisionele teenstellings tussen links en regs oorbrug en hy vind in Philippe 'n aantreklike kandidaat Hy treed uit as burgemeester van Le Havre en word daar deur sy adjunk op 28 Mei opgevolg.

Sien ook
--------

* Kabinet-Philippe I
* Kabinet-Philippe II

Publikasies
-----------

Saam met Gilles Boyer het Philippe twee politieke romans geskryf:

* *L'heure de vérité*, Parijs, Flammarion, 2007.
* *Dans l'ombre*, Parijs, Jean-Claude Lattès, 2011

Privaatlewe
-----------

Philippe is getrou met Édith Chabre, direkteur van die *École de droit* van die Instituut vir politieke studies, Universiteit Parys 2.

Hy is 'n amateur-bokser.

Bronne
------

* Gaël TCHAKALOFF, *Lapins et Merveilles*, Parijs, Flammarion.
Die hooftema in die romans van die Engelse skrywer **E.M. Forster** (1 Januarie 1879 – 7 Junie 1970) is die botsing van twee teenoorgestelde wêrelde. AI sy romans, waarvan *Howards End* en *A Passage to India* die belangrikste is, is vóór 1925 geskryf. Daarná het hy hoofsaaklik essays, verhale en enkele biografieë geskryf.

Lewe
----

Edward Morgan Forster is op 1 Januarie 1879 in Londen gebore. Hy het in klassieke tale en die geskiedenis aan die Kings's College, Cambridge, gestudeer, waar hy vanaf 1946 'n teruggetrokke lewe gelei het. Enkele jare lank het hy ook in Italië gewoon, waar verskeie van sy romans hulle afspeel, en in 1912 en 1921 het hy as raadgewer van 'n maharadja na Indië gegaan. Gedurende die Eerste Wêreldoorlog was hy 'n amptenaar in Egipte. Forster, wat op 7 Junie 1970 oorlede is, se laaste roman, *Maurice,* het in 1971 verskyn.

Werk
----

Forster se eerste roman, *Where Angels fear to Tread (1905).* is in verskeie opsigte kenmerkend vir sy hele oeuvre. Die hooftema is die teëstelling tussen die koel, beheerste noorderlinge en die warm, spontane suiderlinge, die intrige is ingewikkeld en die ontknoping dramaties, en die karakterbeelding van die Herriton-familie is skerp en komies. Die eintlike hoofkarakter, Philip Herriton, verander weens sy verbintenis met Italië en hy leer hoe om minder geslote te wees. Ook in die deels outobiografiese *The Longest Journey* (1907) word twee teenoorgestelde wêrelde vergelyk en vind 'n semi-intellektuele jong man, Riekie, die pad na die werklikheid, hoewel hy sy lewe daarvoor moes opoffer. In *A Room with* a *View* kom twee Britte ook voor die andersheid van Italië te staan. Van sy eerste drie romans is dit die lughartigste. Die werke wat Forster egter bekend gemaak het as een van die groot romanskrywers van die 20e eeu, is *Howards End* (1910) en *A Passage to India* (1924). In eersgenoemde boek is daar 'n konfrontasie tussen 'n gekultiveerde gesin en 'n bot gesin wat in die handel staan.

In *A Passage to India* het Forster sy eie ervarings in Indië verwerk en daarin geslaag om die ingewikkelde verhouding tussen die Britte en die Indiese bevolking weer te gee. Die tema hier is onder meer dat die koloniale agtergrond die vriendskap tussen die simpatieke Engelse onderwyser en die jong Moslemdokter Aziz onmoontlik maak. Net soos sy latere essays oor Indië is die roman ook 'n pleidooi vir verdraagsaamheid en 'n aanval op die misplaaste meerderwaardigheidsgevoel van die Engelse.

Ander belangrike werk van Forster is die feitelike verslag van sy ervarings in Indië, *The Hill of Devi* (1953), die teoretiese *Aspects of the Novel,* waarin hy onder meer die begrip intrige uitgewerk het, die bundels kortverhale *The Celestial Omnibus* (1914) en *The Eternal Moment* (1928) en die essaybundels *Abinger Harvest* (1936) en *Two Cheers for Democracy* (1915). Sy bekendste bibliografieë is *Virginia Woolf* (1942) en *Marianne Thornton* (1956).

Bronnelys
---------

* *Wêreldspektrum*, Vol. 7, 40, ISBN 0 908409 48 6
**Tolletjies** (*Leucadendron brunioides* subsp. *brunioides*) is 'n blomdraende struik en subspesie van *Leucadendron brunioides*, wat tot die genus *Leucadendron* behoort en deel van die fynbos-bioom vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap waar dit voorkom op die Bokkeveldeskarp naby Nieuwoudtville, die Sandveld, Gifberg, Sederberg tot by die oostelike Koue Bokkeveld, Hexrivierberge, en die Breederiviervallei.

Die plant spruit weer uit nadat dit gebrand het. Die sade word in 'n tol op die vroulike plant geberg en val eers grond toe wanneer die blom ryp geword het en word deur wind versprei. Die plant is eenslagtig en daar is afsonderlike plante met manlike en vroulike blomme, wat deur insekte bestuif word. Die plant groei hoofsaaklik in diep sandsteen grond in valleie op hoogtes van 100 - 1 000 m. 

In Engels staan dit as die *Common Foetid Conebush* bekend. Daar is ook 'n ander subspesie: *Leucadendron brunioides* subsp. *flumenlupinum*.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q97024147
* GBIF: 7287670
* iNaturalist: 322652
* IUCN: 185425185
* NCBI: 1392808

 |
Sir **John Barrow** (1764–1848) was 'n Engelse ontdekkingsreisiger. Hy gebore van arm ouers op Ulverston en het begin werk in 'n ystersmeltery op Liverpool. Hy werk homself op van tydhouer tot vennoot. As sekretaris vir lord George Macartney, die eerste Britse ambassadeur na China, besoek hy die Ooste en in 1797 kom hy saam met Macartney na die Kaapkolonie toe hy Goewerneur geword het onder die eerste Britse bewind. Barrow word op 'n ontdekkings en diplomatieke sending na die grens gestuur, hy stel 'n staatsdiens pos in en trou met 'n plaaslike meisie, Anna Maria Truter en keer in 1803 na Engeland terug. Sy boek *Travels into the Interior of South Africa* verskyn in 1806 en is een van die bekendste werke in sy soort. As minister van die Vloot van 1804 tot 1845 is hy in 1835 verhef tot baronet.

Sy ondervinding as jong man op 'n Groenlandse walvisjagter het sy belangstelling gaande gemaak in Poolontdekkingstogte en Kaap Barrow, Barrow-straat en Punt Barrow is almal na hom vernoem. Hy help met die stigting van die *Royal Geographical Society* in 1830. Hy is oorlede in 1848.

Bronne
------

* Rosenthal, Eric (red.). *Ensiklopedie van Suidelike Afrika*. Londen en New York: Frederick Warne & Kie Bpk.
**Johann Gottfried von Herder** (die Duitse adelspredikaat *von* is in 1802 aan hom toegeken, \* 25 Augustus 1744 in Mohrungen, Oos-Pruise, † 18 Desember 1803 in Weimar) was 'n Duitse kultuurfilosoof, digter en teoloog.

Herder het in Koningsberg teologie, geneeskunde en filosofie gestudeer. Sy dosente het die skrywer en filosoof Johann Georg Hamann (1730-1788) en die filosoof Immanuel Kant (1724-1804) ingesluit. Tussen 1764 en 1769 was Herder as onderwyser en predikant in Riga werksaam. In 1769 het hy 'n reis na die Franse stede Nantes en Parys onderneem waaroor hy 'n reisjoernaal gehou en later gepubliseer het (*Journal meiner Reise im Jahre 1769*).

In 1770 en 1771 het hy in Straatsburg gebly waar hy die digter Johann Wolfgang von Goethe ontmoet en sy geesdrif vir Homeros, Pindar, Shakespeare, Gotiese boukuns en volksliedkuns aangewakker het. Danksy Goethe se invloed het Herder vanaf 1776 die pos van superintendent-generaal in Weimar beklee.

Herder het sy loopbaan met kritiese werke oor kuns en literatuur begin. Later het hy homself met teologiese, histories-filosofiese en filosofiese vraagstukke besig gehou. Met sy werke het hy een van die wegbereiders van die *Sturm en Drang*-periode in die Duitse literatuur asook die literêre Klassisisme geword en het daarnaas ook beduidende invloed op die Romantiek uitgeoefen.

Kenmerkend vir Herder se filosofiese gedagtes is 'n historiese bewussyn waarin hy die wedersydse invloed van natuur en geskiedenis beklemtoon. Volgens hom sou albei in die rigting van steeds groter harmonie ontwikkel. In sy *Ideen zur Philosophie der Geschichte der Menschheit* (1784-1791) beskou hy die humaniteit as die hoogste ideaal en doelwit van alle ontwikkelinge. Sy taalfilosofie en sy teorie oor die ontstaan van taal het onder meer sy belangstelling in volksliedkuns gewek.

Ook as vertaler het Herder beduidende bydraes gelewer; werke wat deur hom vertaal is sluit die Skotse *Edward*-ballade en die Spaanse *El Cid* in, 'n romanse-siklus wat as *Der Cid* in 1805 in Duits verskyn het.

'n Histories-kritiese uitgawe van sy werke is deur Bernhard Ludwig Suphan tussen 1877 en 1913 in 33 boekdele gepubliseer. Sy briewe is vanaf 1977 in 15 boekdele uitgegee.
Die **perdepitjie** (*Leucadendron glaberrimum* subsp. *glaberrimum*) is 'n blomdraende struik en subspesie van *Leucadendron elimense*, wat tot die genus *Leucadendron* behoort en deel van die fynbos-bioom vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap waar dit voorkom in die Sederberg, Koue Bokkeveldberg, Skurweberg en Hexrivierberge.

Die struik word tot 1.3 m hoog en vrek nadat dit gebrand het maar die sade oorleef. Die struik blom van Augustus tot Oktober. Die sade word in 'n tol op die vroulike plant geberg en val eers grond toe twee maande nadat die blom ryp geword het. Die sade kan moontlik deur die Kaapse stekelmuis versamel word. Die plant is eenslagtig en daar is afsonderlike plante met manlike en vroulike blomme en word bestuif deur klein kewers. Die plant groei in bergagtige, steil sanderige of rotsagtige hellings op hoogtes van 900 - 1770 m. 

In Engels staan dit as die *Oily conebush* bekend.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Biodiversityexplorer
* Protea Atlas
* Protea Atlas
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q18078000
* GBIF: 7287572
* iNaturalist: 589066
* IPNI: 704806-1
* IUCN: 113168291
* NCBI: 299980
* Plant List: tro-26500698
* Tropicos: 26500698

 |
Broodboomtuin in die Pretoriase Botaniese Tuin.
Plaket van die stigter, dr. R.A. Dyer.
Die **Pretoria Nasionale Botaniese Tuin** is bekend om sy inheemse sowel as uitheemse plante.

Hierdie "groen long" lê in die area Brummeria aan die oostekant van Pretoria. Die tuin is 76 ha groot, en is in 1984 vir die publiek oopgestel, alhoewel die tuin reeds sedert 1946 ontwikkel word op 'n terrein wat by die Universiteit van Pretoria oorgeneem is. Die tuin huisves ook die hoofkantoor van die Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitsinstituut (SANBI) en die Nasionale Herbarium.

Groot versamelings vygies, broodbome en medisinale plante is hier te besigtig. Onder die unieke en bedreigde plante staan die vetplantversameling uit wat van Madagaskar afkomstig is. Die park is die tuiste van verskeie spesies reptiele en klein soogdiere, sowel as 200 voëlsoorte. Verskeie geplaveide wandelpaadjies is dwarsdeur die park aangelê.

'n 35 m hoë kwartsiet-dagsoom verdeel die tuin van wes na oos in twee dele: 'n koeler suidelike kant en 'n duidelik warmer noordelike deel. Dit skep twee unieke wêrelde vir botanici en belangstellende besoekers.

Bibliografie
------------

* www.gauteng.net
* www.sanbi.org
Die Towenaar (I) in die Rider-Waite-tarotdek.
**Die Towenaar** is die eerste troefkaart of Groot Arcana-kaart in 'n tradisionele pak tarotkaarte. Dit word in kaartspeletjies én waarsêery gebruik.

In kaartspeletjies is Die Towenaar die laagste troefkaart, maar baie punte werd. In waarsêery het dit 'n ingewikkelde esoteriese betekenis. Dit volg op Die Dwaas, wat ongenommer is of 0 gemerk is. Die Towenaar, as die onderwerp van okkultistiese studie, word vertolk as simbolies van mag, potensiaal en die vereniging van die fisieke en geestelike wêreld.

Simboliek
---------

In die Rider-Waite-tarotdek word Die Towenaar uitgebeeld met een hand wat boontoe wys en die ander een wat na die aarde wys. Dit word algemeen vertolk as "soos bo, so ook onder", 'n verwysing na die spirituele en die fisieke ryk. Op die tafel voor hom is 'n staf, 'n pentagram, 'n swaard en 'n beker, wat die vier stelle van die Klein Arcana simboliseer. Dié simbole verteenwoordig ook die klassieke elemente vuur, aarde, lug en water – wat "voor die kenner lê en hy aanpas soos hy wil". Die wit staf wat hy ophou, verteenwoordig die towenaar se status as toevoerkanaal tussen die fisieke en geestelike. 

Sy kleed is wit, 'n simbool van reinheid en min ondervinding, en sy rooi mantel is 'n simbool van wilskrag en passie, asook egotisme, woede en wraak.

Die Towenaar word verbind met die planeet Mercurius, en dus met die tekens Tweeling en Maagd in astrologie.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons logo Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Die Towenaar (tarotkaart).
* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
Die **Acacia-blaartolbos** (*Leucadendron macowanii*) is 'n blomdraende struik wat tot die genus *Leucadendron* behoort en deel van die fynbos-bioom vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap, waar dit voorkom in die Kaapse Skiereiland by Smitswinkelbaai en Wynberg. Die struik word 2.3 m hoog en dra blomme in Mei tot Julie.

Vuur vernietig die plant maar die sade oorleef. Die sade word geberg in 'n tol op die vroulike plant en word vrygelaat waar dit na die grond val en moontlik deur die wind versprei word. Die plant is eenslagtig en daar is manlike- en vroulike plant en plant voort deur windbestuiwing. Die plant groei hoofsaaklik in klam sandgrond naby strome op hoogtes van 60-200 m.

In Engels staan dit as die *Acacia-leaf conebush* bekend.

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* PlantzAfrica
* Biodiversityexplorer
* Protea Atlas
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q18077377
* ARKive: leucadendron-macowanii
* GBIF: 5637909
* iNaturalist: 589075
* IPNI: 704852-1
* IUCN: 113169020
* NCBI: 299988
* Plant List: tro-26500723
* Tropicos: 26500723

 |
Die **syblaartolbos** (*Leucadendron nervosum*) is 'n blomdraende struik wat tot die genus *Leucadendron* behoort en deel van die fynbos-bioom vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap, waar dit op die Jonaskop in die Riviersonderendberge en Grootberg in die Langeberg voorkom. Die struik word 1,5 m hoog en blom in September.

Vuur vernietig die plant maar die sade oorleef. Die sade word geberg in 'n tol op die vroulike plant en word vrygelaat na 'n brand en moontlik deur die wind versprei. Die plant is eenslagtig; daar is manlike en vroulike plante wat voortplant deur windbestuiwing. Die plant groei op noordelike hellings op hoogtes van 1100-1350 m.

In Engels staan dit as die *Silky-ruff conebush* bekend.

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Protea Atlas
* Biodiversityexplorer
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q18076906
* GBIF: 5637866
* iNaturalist: 589078
* IPNI: 704866-1
* IUCN: 113169122
* NCBI: 299994
* Plant List: tro-26500730
* Tropicos: 26500730

 |
Die **Laingsburgtolbos** (*Leucadendron osbornei*) is 'n blomdraende struik of klein boompie wat tot die genus *Leucadendron* behoort en deel van die fynbos-bioom vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap waar dit op die Elandsberg, Anysberg, Touwsberg en Matjiesgoedberg in die Klein Karoo voorkom.

Die struik word 3 m hoog en blom in Oktober. Die plant vrek in 'n brand maar die sade oorleef. Die sade word geberg in 'n tol op die vroulike plant en val na die grond na 'n brand waar dit deur die wind versprei word; die sade het klein vlerkies. Die plant is eenslagtig en daar is afsonderlike plante met manlike- en vroulike blomme, wat deur klein kewers bestuif word. Die plant groei hoofsaaklik in sanderige grond op hoogtes van 800 - 1 600 m.

In Engels staan dit as die *Laingsburg conebush* bekend. Die plant se FSA-nommer is 81.7.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Protea Atlas
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q18077735
* GBIF: 5637833
* iNaturalist: 589080
* IPNI: 996602-1
* IUCN: 113169973
* NCBI: 299996
* Plant List: tro-50192811
* Tropicos: 50192811

 |
Die **Langeberg-tolbos** (*Leucadendron radiatum*) is 'n blomdraende struik wat tot die genus *Leucadendron* behoort en deel van die fynbos-bioom vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap waar dit voorkom op die Langeberg vanaf Grootberg tot by Kampscheberg.

Die struik word 60 cm hoog en blom van Oktober tot Desember. Die plant vrek na 'n brand maar die sade oorleef. Die sade word in 'n tol op die vroulike plant geberg en val grond toe na 'n brand en word moontlik deur die wind versprei. Die plant is eenslagtig en daar is afsonderlike plante met manlike en vroulike blomme, wat deur die wind bestuif word. Die plant groei hoofsaaklik op suidelike hellings op hoogtes van 910 - 1 700 m. 

In Engels staan dit as die *Langeberg conebush* bekend.

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Biodiversityexplorer
* Protea Atlas
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q18076910
* GBIF: 5637689
* iNaturalist: 589084
* IPNI: 704908-1
* IUCN: 113170256
* NCBI: 1482591
* Plant List: tro-26500746
* Tropicos: 26500746

 |
Die **laaste universele gemeenskaplike voorouer** (**LUCA**) is die veronderstelde gemeenskaplike voorouersel waaruit die drie lewensdomeine, die Bakterieë, die Archaea en die Eukarioot ontstaan het. Daar word voorgestel dat dit 'n "sellulêre organisme was wat 'n lipied-dubbellaag gehad het en DNA, RNA en proteïen gebruik het. Die LUCA is ook gedefinieer as "'n hipotetiese organisme voorvaderlik tot al drie domeine". Die LUCA is die punt of stadium waarop die drie lewensdomeine van voorafbestaande lewensvorme afgewyk het (ongeveer 3,5 - 3,8 miljard jaar gelede). Die aard van hierdie punt of stadium van divergensie bly 'n onderwerp van navorsing.

Alle vroeëre lewensvorme wat hierdie divergensie voorafgaan, en natuurlik alle bestaande aardse organismes, word algemeen gemeen om gemeenskaplike afkoms te deel. Op grond van 'n formele statistiese toets word hierdie teorie van 'n universele gemeenskaplike afkoms (UCA) ondersteun teenoor mededingende meervoudige-afkoms-hipoteses. Die eerste universele gemeenskaplike voorouer (FUCA) is 'n hipotetiese nie-sellulêre voorouer van LUCA en ander nou-uitgestorwe suster-afstammelinge.

Die ontstaan van virusse, voor of na die LUCA sowel as die diversiteit van bestaande virusse en hul gashere is onderwerpe van ondersoek.

Alhoewel geen fossielbewyse van die LUCA bestaan nie, maak die gedetailleerde biochemiese ooreenkoms van alle huidige lewe (verdeel in die drie domeine) dit aanneemlik. Die kenmerke daarvan kan afgelei word uit gedeelde kenmerke van moderne genome. Hierdie gene beskryf 'n komplekse lewensvorm met baie mede-aangepaste kenmerke, insluitend transkripsie- en vertalingsmeganismes om inligting van DNS na Boodskapper-RNS na proteïene om te skakel. Die vroeëre lewensvorme het waarskynlik sowat 4 biljoen jaar gelede in die hoëtemperatuurwater van diepsee-openings naby seebodem-magmavloei geleef.
Die **uniondaletolbos** (*Leucadendron rourkei*) is 'n blomdraende struik of klein boompie wat tot die genus *Leucadendron* behoort en deel van die fynbos-bioom vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap en Oos-Kaap waar dit voorkom in die Kammanassieberge, Kougaberge en oostelike Swartberg. Die plant word as seldsaam beskou.

Die struik word 5 m hoog en blom van Desember tot Januarie. Die plant gaan dood na 'n brand maar die sade oorleef. Die sade word geberg in 'n tol op die vroulike plant en val na die grond na 'n brand, dit word moontlik deur die wind versprei. Die plant is eenslagtig en daar is afsonderlike plante met manlike- en vroulike blomme, wat deur die wind bestuif word. Die plant groei op suidelike hellings in skalie of klipperige grond op hoogtes van 1370 tot 1700 m.

Die boom se FSA-nommer is 81.6. In Engels staan dit as die *Uniondale conebush* bekend.

Galery
------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Biodiversityexplorer
* Protea Atlas
* Plants of the World Online
Die **Rocherpan** is 'n natuurreservaat aan die Weskus. Dit grens aan die see, lê aan die pad van Velddrif en Laaiplek na Elandsbaai en is noord van Dwarskersbos.

In 1839 het Pierre Rocher die mond van die Papkuilsrivier opgedam om met die water uit die Auroraberge beter weiding vir sy vee agter die ry duine te skep. So het hy egter ook 'n ideale habitat vir voëllewe daargestel. Tydens die Kaapse reëntyd beslaan die meer soms 'n area van 110ha, is dan tot 6 km lank en tot 2m diep. Van Maart tot Junie is die vlei egter droog. Reeds 183 voëlspesies (insluitende 70 soorte watervoëls) is reeds hier aangeteken. Daaronder is die bedreigde witpelikaan (*Pelecanus onocrotalus*), die swarttobie (die swart oestervanger, *Haematopus moquini*) en grootflaminke. Ook is dit 'n broeiplek vir die Kaapse slopeend (*Anas smithii*). Van Junie tot September is daar meesal walvisse voor die kus. En in die lente is die veld gewoonlik bedek met die Namakwalandse blomme.

Hierdie vlei is in 1966 tot natuurreservaat verklaar. Sedert 1988 is die seegebied vanaf die hoogwatermerk tot 500m weswaarts 'n marine-reservaat. In die park is wandelpaaie, twee voëlkykhutte en ongerepte strand.

Bronne
------

* Die Burger, 23 Julie 2013
* www.capenature.co.za
* www.sa-venues.com
Die **Angolese Burgeroorlog** (Portugees: *Guerra civil angolana*) was 'n burgeroorlog in Angola, wat in 1975 begin en met tussenposes voortgeduur het tot in 2002. Die oorlog het onmiddellik nadat Angola onafhanklik geword het van Portugal in November 1975 begin. Die oorlog was 'n magstryd tussen twee voormalige bevrydingsbewegings, die *Movimento Popular de Libertação de Angola* (MPLA) en die *União Nacional para a Independência Total de Angola* (UNITA). Die oorlog is ook gebruik as 'n surrogaatslagveld vir die Koue Oorlog deur mededingende state soos die Sowjetunie, Kuba, Suid-Afrika en die Verenigde State.

Die MPLA en UNITA het verskillende wortels gehad in die Angolese samelewing en wedersyds onverenigbare leierskap, ten spyte van hul gemeenskaplike doel om die koloniale heerskappy te beëindig. 'n Derde beweging, die *Frente Nacional de Libertação de Angola* (FNLA), het saam met die MPLA en UNITA tydens die oorlog vir onafhanklikheid geveg, maar het 'n geringe rol in die burgeroorlog gespeel. Daarbenewens het die *Frente para a Libertação do Enclave de Cabinda,* (FLEC), 'n vereniging van separatistiese militante groepe, geveg vir die onafhanklikheid van die provinsie Cabinda van Angola.

Die 27-jarige oorlog kan verdeel word in drie periodes van groot gevegte - van 1975 tot 1991, 1992 tot 1994 en vanaf 1998 tot 2002 - met brose periodes van vrede tussenin. Teen die tyd dat die MPLA oorwinning behaal het in 2002, het meer as 500 000 mense gesterf en is meer as een miljoen mense intern verplaas. Die oorlog het Angola se infrastruktuur verwoes en die openbare administrasie, die ekonomie en godsdienstige instellings is erg beskadig.

Die Angolese Burgeroorlog was noemenswaardig weens die kombinasie van Angola se gewelddadige interne dinamika en massiewe buitelandse ingryping. Die oorlog het 'n Koue Oorlog-stryd geword, aangesien die Sowjetunie en die Verenigde State, met hul bondgenote, militêre hulp verleen het aan partye in die konflik. Die konflik het nou verwant geraak met die Tweede Kongo-oorlog in die naburige Demokratiese Republiek van die Kongo en die Suid-Afrikaanse Grensoorlog.
***Jurassic Park*** is 'n Amerikaanse wetenskapsfiksierolprent van 1993 wat deur Steven Spielberg geregisseer en deur Kathleen Kennedy en Gerald R. Molen vervaardig is. Die akteurs sluit in Sam Neill, Laura Dern, Jeff Goldblum en Richard Attenborough. Dit is die eerste prent in die *Jurassic Park*-franchise en in die oorspronklike *Jurassic Park*-trilogie. Dit is geskoei op die roman deur Michael Crichton met dieselfde naam van 1990, en die draaiboek is deur Crichton en David Koepp geskryf.

Verfilming en sukses
--------------------

Die rolprent speel af op die fiktiewe eiland Isla Nublar, naby Costa Rica, waar die ryk sakeman John Hammond (Attenborough) en 'n span genetiese wetenskaplikes 'n natuurpark geskep het met dinosourusse wat lewend herskep is. Toe nywerheidsobotasie lei tot die rampspoedige afsit van die park se kraggeriewe en veiligheidsmaatreëls het 'n groep besoekers, insluitende Hammond se kleinkinders, 'n stryd om op die nou lewensgevaarlike eiland te oorleef.

Verfilming het van Augustus tot November 1992 in Kalifornië en Hawaii plaasgevind en die naproduksie het tot Mei 1993 geduur onder toesig van Spielberg in Pole terwyl hy *Schindler's List* geskiet het. Die dinosourusse is geskep met innoverende rekenaargeskepte beelde, met lewensgroot dinosourusse wat geskep is deur die span van Stan Winston. Vir die klanke, wat 'n mengsel van verskeie dieregeluide ingesluit het, het Spielberg belê in 'n maatskappy wat in digitale omringklankformate spesialiseer.

*Jurassic Park* se première was op 9 Junie 1993 in Washington, D.C.. Dit was 'n groot treffer, wat meer geïn het as Spielberg se eie *E.T. the Extra-Terrestrial*, en het die meeste geld by die loket verdien tot met die uitreiking van *Titanic* in 1997. Die prent het ook uitstekende resensies gekry, met lof vir sy spesiale effekte, klanke, aksie, John Williams se musiek en Spielberg se regie. Dit het meer as 20 pryse gewen, onder andere drie Oscars. Ná sy heruitreiking in 2013 ter herdenking van sy 20ste bestaansjaar, het *Jurassic Park* die oudste rolprent in die geskiedenis geword wat $1 miljard in kaartjieverkope verbygesteek het.

*Jurassic Park* se rekenaargeskepte beelde het die weg gebaan vir spesiale-effekpraktyke in die moderne rolprentwese. Die prent het 'n multimediafranchise tot gevolg gehad wat insluit vyf opvolgprente, *The Lost World: Jurassic Park* (1997), *Jurassic Park III* (2001), *Jurassic World* (2015), *Jurassic World: Fallen Kingdom* (2018) en *Jurassic World Dominion* (2022); 'n televisiereeks; videospeletjies; en strokiesverhale.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BIBSYS: 3091922
* BNE: XX3662342
* BNF: cb166230156 (data)
* GND: 4326023-8
* IMDb: tt0107290
* LCCN: n93018269
* SUDOC: 178173703
* VIAF: 316751722
* WorldCat Identities (via VIAF): 316751722

 |
Die historiese **Ramah-Platberg-lyn** speel ‘n rol in die Diamantveldkwessie en ‘n stuk daarvan is nog deel van die grens tussen die Noord-Kaap en die Vrystaat.

Hierdie grenslyn het in die geskiedenis bekend geword omdat dit ‘n rol gespeel het in die aanhoudende onenigheid en rusies oor die eienaarskap van die diamantvelde. In Oktober 1871 het goewerneur sir Henry Barkly vir landmeter Jos. L. de Villiers opdrag gegee om die grens tussen Griekwaland-Wes (wat later deel van die Kaapkolonie sou word) en die Republiek van die Oranje-Vrystaat amptelik uit te meet op aanwysings van die leiers van die Griekwas-stam wat daar gewoon het. De Villiers is in hierdie taak bygestaan deur die Britse verteenwoordiger sir Charles Warren.

Die grens is getrek vanaf Ramah (by 29° 39′ suid en 24° 21′ oos) aan die Oranjerivier na Davidsgraf (by 29° 2′ suid en 24° 38′ oos), by die samevloeiing van die Modderrivier en die Rietrivier (Vaal) in die omgewing van Ritchie en Magersfontein. Van daar af is die grens verleng na Platberg (by 28° 20′ suid en 24° 45′ oos), ‘n heuwel tussen Windsorton en Windsortonweg, by die Vaalrivier. Hierdie grens is vasgestel in 1876-77. Na die afbakening van die grens is agtergekom dat die diamantvelde aan die oostekant (dus in gebied behorende aan die Vrystaat) van die grens lê. Daarom laat goew. Barkly die grens weer uitmeet en vasstel. Landmeter George Gilfillan sien ‘n ander kop aan vir Platberg. Met die nuwe grenslyn val slegs ‘n stuk van die diamantgebied wes van die grens. Dus word ‘n derde landmeter ingeroep om die grens vas te stel. Landmeter Orpen neem beide die ligging van Ramah en Davidsgraf heelwat kilometers verder oos as die ligging daarvan aangedui deur die Griekwa-leierskorps. Boonop neem hy die oostelike punt van Paardeberg in plaas van Platberg as die noordpunt. Die wesgrens van die Oranje-Vrystaat is dus minstens 30 km ooswaarts geskuif en gevolglik het die diamantdelwery net oos van die huidige Kimberley in Griekwagebied geval.

Landmeter
---------

* Francis Henry Samuel Orpen

(\*Dungourney, Ierland, 22 Oktober 1824 - †Barkly-Wes, 22 Februarie 1893)

Bibliografie
------------

* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 5. Kaapstad: Nasou, 1972. ISBN 0-625-00321-7
* Stockenström, Eric: Historiese Atlas van Suid-Afrika. Stellenbosch: Pro-Ecclesia, 1928
**Chaosteorie** is 'n tak van wiskunde te make met dinamiese stelsels. Klein verskille in die beginstoestande kan groot verandering in die afloop van die stelsels te weeg bring.

Kenmerke
--------

Chaosteorie beskryf die eienskappe van die punt waar stabiliteit in onstabiliteit of orde in wanorde oorgaan. Byvoorbeeld, anders as die gedrag van 'n slinger, wat aan 'n *voorspelbare* patroon voldoen, het 'n chaotiese stelsel as gevolg van sy nie-lineêre prosesse, nie 'n volledig voorspelbare patroon nie. Voorbeelde van chaotiese stelsels sluit in die gedrag van 'n vlaag rook, turbulensie of die weer. Chaotiese sisteme is kenmerkend sensitief vir aanvanklike toestande. Daarom kan 'n effense verandering in die aanvanklike toestand 'n groot impak op die uitkoms hê, soos geïllustreer deur die 'vlinder-effek' en in die werk van die meteoroloog, Edward Lorenz. Dit is slegs moontlik om sy toekoms vir 'n rukkie ongeveer te voorspel, soos die weersvoorspelling vir 'n paar dae of 'n week of twee, maar hoe langer die termyn hoe groter die onsekerheid van die voorspelling.

Wiskunde
--------

Vooruitgang in chaosteorie en sy wiskunde is te danke aan die fisikus en wiskundige Jules Henri Poincare (1854–1912), wat topologiese tegnieke gebruik het om wiskunde te visualiseer. Chaos-wiskundiges in die 1960's het die bane van 'n eenvoudige slinger gekarteer. Hierdie kaart of uitbeelding word 'n faseruimte genoem. Dit stem gewoonlik ooreen met die posisie en snelheidskoördinate van die beweging. 'n Eenvoudige pendulumswaai sal 'n tweedimensionele faseruimte van snelheid en hoek hê. Sodra die beweging op die koördinate voorgestel of gekarteer is, verskyn 'n patroon. Hierdie patroon word 'n 'aantrekker' genoem. Die aantrekkers van chaotiese stelsels word 'vreemde aantrekkers' genoem.

In die tyd dat René Thom (1923–2002) besig was om die verwante 'katastrofeteorie' te ontwikkel, het 'n Franse wiskundige Benoît Mandelbrot (gebore 1924) 'n meetkundige voorstelling ontwikkel van die vreemde aantrekkers van chaos deur 'fraktale meetkunde' te gebruik. Sommige opvallende kenmerke van fraktale sluit in hul merkwaardige ooreenkoms met patrone wat in die natuur voorkom, soos die kristalvorms van sneeuvlokkies, of die patrone in 'n varingblad. Nog 'n opvallende eienskap is dat die vorms wat in die fraktale patrone ingebed is, weer op kleiner en kleiner skale kan herhaal.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Chaosteorie***. |
Juno kry Argus se kop, ca. 1682 (deur Giacomo Amiconi).
Argus(oë) hou vir Io (die koei) dop.
**Argus Panoptes** of **Argus** (Grieks: Άργος ο Πανόπτης; *Argos o Panoptis*) is 'n mensagtige monster in antieke Griekse stories met honderd oë. Hierdie oë is oor sy hele lyf versprei. As hy slaap sal slegs twee van hierdie oë op 'n slag rus. Die Griekse woord *pan* beteken *alles* en *optes* beteken *sien* (dus, alsiende).

Toe Zeus (die oppergod) se oog op die beeldskone Io val, verander hy haar in 'n pragtige silwerkleurige koei, sodat sy vrou Hera niks sou agterkom nie. Maar sy vrou vertrou hom nie, en gee Argus opdrag om Io dop te hou. Argus word daarna in opdrag van Zeus (om Io te bevry) deur Hermes gedood. Hermes speel vir hom fluit, waarna hy in so 'n diep slaap val, dat al sy oë toeval. Na Argus se dood, plaas Hera sy honderd oë (as 'n huldeblyk) op die stert van haar heilige dier, die pou, wat se stert immers vol oë is, en waarvan die waaksaamheid spreekwoordelik is.

Die uitdrukking "*iets met Argusoë gadeslaan*" beteken dan ook om iets waaksaam en met wantroue dop te hou. Sommige Engelse koerante word ook "Argus" genoem (die Cape Argus is 'n voorbeeld hiervan) om te suggereer dat hulle altyd hul oë vir die jongste nuus oophou.
***The Last of the Mohicans: A Narrative of 1757*** is 'n historiese roman wat in 1826 deur James Fenimore Cooper geskryf is. Dit is die tweede boek van die *Leatherstocking Tales*-pentalogie en die bekendste onder hedendaagse lesers. *The Pathfinder*, wat 14 jaar later in 1840 gepubliseer is, is die opvolg daarvan.

Storielyn
---------

*The Last of the Mohicans* speel af in 1757, tydens die Franse en Indiaanse Oorlog (die Noord-Amerikaanse teater van die Sewejarige Oorlog), toe Frankryk en Groot-Brittanje geveg het om beheer oor Noord-Amerika. Gedurende hierdie oorlog het beide die Franse en die Britte inheemse Amerikaanse bondgenote gebruik, maar die Franse was veral afhanklik van hulle, aangesien die Franse in die noordoostelike grensgebiede in die minderheid was teen die Britte. Die gebeurtenisse van die roman speel spesifiek af voor, tydens en na die beleg van Fort William Henry.

Die roman speel hoofsaaklik af in die omgewing van Lake George, New York, en beskryf die vervoer van die twee dogters van kolonel Munro, Alice en Cora, na 'n veilige bestemming in Fort William Henry. Onder die karavaan wat die vroue bewaak, is die grensman Natty Bumppo, majoor Duncan Heyward, sangonderwyser David Gamut, en die Indiane Chingachgook en Uncas, waarvan laasgenoemde twee die titelkarakters van die roman is. Hierdie karakters word soms gesien as 'n mikrokosmos van die ontluikende Amerikaanse samelewing, veral met betrekking tot hul rassesamestelling.

Gewildheid
----------

Die roman is sedert sy publikasie een van die gewildste Engelstalige romans en word gereeld in Amerikaanse literatuurkursusse gelees. Dit is verskeie kere en in baie tale aangepas vir films, TV-films en tekenprente.
’n Chtoniese heiligdom in Akragas
**Chtoniese gode** (Grieks: θεοί χθόνιοι; χθόνιος; *theoi chtheonioi, chthonios*) is gode met betrekking tot die aarde en veral die onderwêreld. Die term word veral gebruik om onderskeid te tref tussen die gode in die Griekse mitologie.

Die Griekse *chthon* (χθών) is een van die vele woorde wat die Grieke het vir "aarde". Dit verwys eerder na die binnekant van die aardbodem as na die oppervlak (soos met die woord *gaea*) of ’n gebied (soos met die woord *chora*).

Die chtoniese gode vind hul wortels in ’n ou Mediterreense tradisie wat verbind word met vondste in Anatolië. Die siklus van die natuur, asook dié van die lewe en die verdere lewe ná die dood, is die belangrikste take waarmee hierdie gode hulle besig hou.

Chtoniese en Olimpiese gode
---------------------------

Terwyl die term "chtonies" vandag gebruik word om gode aan te dui, het die antieke Grieke terme soos *chthonie* en *chthonios* in ’n meer spesifieke betekenis gebruik, naamlik om te verwys na die manier waarop mense offerandes aan die gode gebring het. So is hele diere verbrand en aan die gode geoffer.

Hoewel chtoniese gode veral verbind is met vrugbaarheid, was hulle nie die enigste gode vir wie dit belangrik was nie. Demeter en Persephone het albei te doen gehad met die vrugbaarheid van die grond, hoewel Demeter ’n tipiese Olimpiese kultus en Persephone ’n chtoniese kultus gehad het.

Die onderskeid is ook nie baie duidelik nie. Sommige Olimpiese gode, soos Hermes en Zeus, is gelykgestel aan chtoniese gode en hulle het ook chtoniese offerandes ontvang. Ook Herakles en Asklepios kon as óf Olimpiese óf chtoniese gode beskou word, na gelang van die plek.

Chtoniese gode
--------------

| Assirië | Babilonië | Egipte | Griekeland | Rome | Inuit |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| * 
 | * 
 | * Isis
 | * Campe
* Cybele
* Demeter
* Echidna
* Die Eriniërs
* Gaia
* Hades
* Hekate
* Iacchos
* Die Lampades
* Die Skikgodinne
* Persephone
* Poseidon
* Triptolemos
* Trophonius
* Typhon
* Zagreus
* Zeus
 | * Quirinus
 | * Keelut
 |