recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Die eerste kerkgebou van die gemeente.
Die tweede kerkgebou. ds. P. Krüger het 'n gedenksteen onthul met die ingebruikneming van die kerk op 1 Februarie 1975.
Die interieur van die tweede kerk.
Die **Gereformeerde kerk Uitenhage** is ’n gemeente van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika op die Oos-Kaapse dorp Uitenhage. Dis die vierde oudste gemeente in die Klassis Karoo-Kei en einde 2015, toe hier 88 belydende en 13 dooplidmate was, die vierde kleinste van die 12 gemeentes. Vyf jaar vantevore was dit onderskeidelik 77 en ses en in 1997 99 en 14.

Die gemeente Uitenhage het op 8 Desember 1951 van die Gereformeerde kerk Port Elizabeth afgestig. Dienste is aanvanklik in huise en skoolsale gehou en op uitnodiging van die Kongregasionalistiese kerk is hul saal en later kerkgebou vir eredienste gebruik. In 1956 het die gemeente ’n kerkgeboutjie gekoop, maar dit ná 16 jaar verkoop en besluit om ’n groter gebou op te rig. Die erf vir dié doel het die gemeente teen R2 van die stadsraad aangekoop.

Prof. J.P. Snyman het as argitek opgetree in ’n tyd toe hy lidmaat was van Port Elizabeth. Die bouaannemer was Jaap vermaak, ’n lidmaat van Uitenhage. Hierdie gebou het ’n unieke karakter. Van die ingang af loop die mure van klein na groot, wat die klein mens voorstel wat na die grote God toe gaan. Die enigste venster in die hoofdeel van die gebou is so geplaas dat alles lig op die preekstoel val, want deur prediking van die Woord ontmoet die Here die gemeente. Dié kerk is op 1 Februarie 1975 in gebruik geneem.

Predikante
----------

1. De Jager, Johannes Jacobus, 1964 – 1968
2. Krüger, dr. Petrus, 1968 – 1982
3. Mouw, Evert Gerrit, 1982 – 1986
4. Kruger, Lourens Marthinus, 1986 – 1990; 1990 – 1993 (in kombinasie met Jeffreysbaai); 1994 – 30 Julie 2017 (aanvaar sy emeritaat; bly aan hom hulpdiens te verleen)

Bronne
------

* (af)  Harris, C.T. Noëth, J.G. Sarkady, N.G. Schutte, F.M. en Van Tonder, J.M. 2010. *Van seringboom tot kerkgebou: die argitektoniese erfenis van die Gereformeerde Kerke*. Potchefstroom: Administratiewe Buro.
* (af)  Schalekamp, ds. M.E. (voorsitter: redaksiekommissie). 2001. *Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2002*. Potchefstroom: Administratiewe Buro.
* (af)  Van der Walt, dr. S.J. (voorsitter: deputate almanak). 1997. *Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 1998*. Potchefstroom: Administratiewe Buro.
* (af)  Venter, ds. A.A. (hoofred.) 1957. *Almanak van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika vir die jaar 1958*. Potchefstroom: Administratiewe Buro.
* (af)  Venter, ds. A.A. (hoofred.) 1958. *Almanak van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika vir die jaar 1959*. Potchefstroom: Administratiewe Buro.
* (af)  Vogel, Willem (red.). 2014. *Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2015*. Potchefstroom: Administratiewe Buro.

Sien ook
--------

* NG gemeente Uitenhage
Die **Europese jaguar** (*Panthera (onca) gombaszoegensis*) het sowat 1,5 miljoen jaar gelede geleef en is die oudste bekende *Panthera*-spesie van Europa. Fossieloorblyfsels is eerste in op die Olivola-terrein in Italië gevind, wat allereers onder die sinoniem *Panthera toscana* bekend gestaan het en ook in ander Italiaanse streke gevind is. Later is soortgelyke fossiele ook in Engeland, Duitsland, Spanje, Frankryk en Nederland opgegrawe. Dit word soms as 'n subspesies van die jaguar, *Panthera onca*, erken. 

Europese jaguars was groter gebou as dié wat in Suid-Amerika gevind is, en kon moontlik groter prooi plattrek. 'n Spesie soortgelyk aan die *Panthera gombaszoegensis*, wat uit die Pleistoseen Oos-Afrika dateer, het oor beide leeu- en tierkenmerke beskik.

Die Europese jaguar was moontlik 'n alleenlopende dier. Daar word dikwels aangevoer dat hierdie katsoort 'n bosbewoner was, ooreenkomstig met die gedrag en gewoontes van die moderne jaguar, hoewel onlangse bevindinge daarop dui dat die verbintenis tussen die Europese jaguar en woudgebiede nie soseer so sterk is as wat voorheen aangeneem is nie.

Letterkunde
-----------

* A. Turner: *The big cats and their fossil relatives*. Columbia University Press, 1997.ISBN 0-231-10229-1
**Jaco Barnard-Naudé** is 'n Suid-Afrikaanse skrywer en is in die laat sewentigerjare in Pretoria gebore. Tans is hy Navorsingsprofessor in die Vrystaat Sentrum vir Menseregte aan die Universiteit van die Vrystaat.

Lewe en werk
------------

Hy gaan skool in Brits in die Noordwes Provinsie en studeer dan verder aan die Universiteit van Pretoria vir 'n B.Com.-graad in die Regte (wat hy in 2000 met lof behaal) en 'n LL.B.-graad (wat hy in 2002 summa cum laude behaal). Een van sy deurlopende byvakke is uitvoerende musiek en hy speel die tjello. Na voltooiing van sy voorgraadse studies is hy kortstondig betrokke in 'n prokureurspraktyk in Johannesburg, maar wend hom dan eerder tot die akademie. In 2003 skryf hy in vir 'n doktorsgraad in kritiese regsfilosofie wat hy in 2005 aan die Universiteit van Pretoria verwerf met 'n proefskrif oor die beregtiging in die Suid-Afrikaanse kontraktereg in transformasie. Tydens sy regstudies verwerf hy vele bekronings vir sy prestasies, onder andere die Grotius-medalje, die Sanlam-prys vir Ekonomie en die Gauteng Regsraad-prys. Sedert 2004 is hy verbonde aan die Departement Privaatreg aan die regsfakulteit van die Universiteit van Kaapstad, waar hy tans professor is. 'n Gedeelte van elke jaar spandeer hy in Londen om as ere-navorsingsgenoot by die Birkbeck Instituut vir die Geesteswetenskappe aan die Universiteit van Londen te werk. Hy spandeer ook tyd aan navorsing aan die Max Planck Instituut vir Internasionale Privaatreg in Hamburg in Duitsland en die Regskool aan Birkbeck-Kollege aan die Universiteit van Londen.

Hy skryf verskeie vakkundige artikels wat in tydskrifte soos *The South African Journal on Human Rights*, *Law and Critique*, *Stellenbosch Law Review*, *South African Law Journal* en die *South African Journal on Criminal Justice* verskyn. Hy is lid van die uitvoerende raad van die Instituut vir Geregtigheid en Versoening saam met Pumla Gobodo-Madikizela medestigter van die Living Reconciliation Forum aan die Universiteit van Kaapstad en die Universiteit van die Vrystaat. Aan die Universiteit van Kaapstad behaal hy in 2009 'n M.A.-graad in Kreatiewe Skryfkuns.

Skryfwerk
---------

Hy begin skryf in standerd agt. Na 'n mislukte poging tot 'n liefdesverhouding met 'n heteroseksuele man skryf hy aan die einde van standerd nege 'n aantal gedigte op 'n ou tikmasjien in sy koshuiskamer op Brits en stuur hierdie "bundel" na Tafelberg-Uitgewers. Die antwoord is dat die manuskrip nie publiseerbaar is nie, maar Charles Fryer bring uitvoerige kommentaar in potlood op die manuskrip aan, wat dien as besondere motivering. Hy publiseer van sy gedigte op LitNet en dit word dan opgeneem in "*Nuwe stemme 5*".

Ander Verwysings
----------------

* Versindaba:  Geargiveer 5 Februarie 2014 op Wayback Machine
Standbeeld van Theophrastos in die Orto botanico di Palermo
*Historia plantarum*, 1549
**Theophrastos** (Grieks: **Θεόφραστος**; c. 371 – c. 287 v.C.), ‘n Griekse boorling van Eresos in Lesbos, was die opvolger van Aristoteles in die Peripatetiese skool. As jeugdige het hy reeds na Athene gekom, waar hy aanvanklik in Plato se skool studeer het. Na die dood van Plato het hy hom by Aristoteles geskaar. Aristoteles het sy geskrifte aan Theophrastos nagelaat, en hom aangewys as sy opvolger by die Lykeion. Theophrastos het oor die Peripatetiese skool gepresideer vir ses en dertig jaar, waartydens die skool besondere opbloei getoon het. Na sy dood, het die Atheners hom vereer met ‘n publieke begrafnis. Sy opvolger as hoof van die skool was Strato van Lampsakos.

Theophrastos se belangstellings was uiteenlopend, en het gestrek van biologie en fisika tot etiek en metafisika. Sy twee behoue botaniese werke, *Ondersoek na Plante* en *Omtrent die Oorsake van Plante*, het ‘n belangrike invloed op middeleeuse wetenskap gehad. Sy verdere ekstante werke is *Omtrent Morele Karakters*, *Omtrent Sensasie*, *Omtrent Stene* en die fragmente van sy *Fisika* en *Metafisika*, almal in Grieks. In filosofie, het hy grammatika en taal bestudeer, en Aristoteles se werk in logika voortgesit. Hy het ook ruimte beskou as ‘n blote rangskikking en plasing van liggame, tyd as ‘n toevalligheid van beweging, en beweging as ‘n noodsaaklike gevolg van alle aktiwiteit. In etiek, het hy geluk beskou as die meegevolg van eksterne invloede néwens deugsaamheid, en is beroemd vir sy stelling dat die "lewe deur welstand regeer word, nie wysheid nie."
Die **goudtrompet** (*Solandra guttata*) behoort tot die blomfamilie *Solanaceae*. Die genus Solandra bestaan uit vier immergroen rankplante wat net in warmer streke kan groei. Hulle is veral geskik om hoe heinings, boomstompe, traliewerk en mure te bedek.

Die goudtrompet (*Solandra guttata*) is een van die vier immergroen rankplante van die genus *Solandra*. Hierdie plant kom oorspronklik uit Meksiko en rank minder weelderig as die nou verwante *Solandra grandiflora*, wat uit Jamaika kom. Die goudtrompet rank selde hoër as drie meter. Die plant het bres, ellipsvormige blare wat tot 15 cm lank kan word. Die blare het 'n leeragtige tekstuur en is glimmend groen aan die bokant en dofgroen, met 'n donserigheid, aan die onderkant.

Die blomkelke is buisvormig en donserig en word tot 7 cm lank. Die blomkrone, daarenteen, is tregtervormig en word tussen 10 en 15 cm lank. Die lobbe van hierdie kroonblare is 'oopgesprei en omgekrul. Die blomme is liggeel met pers strepe. Die goudtrompet blom gewoonlik in die laat winter en die lente. Die plant het heelwat kompos en kraalmis nodig, en voldoende water is veral gedurende die bloeityd baie belangrik. Die plant kan gesnoei word om dit in die gewenste rigting en vorm te laat rank.

Dit het baie sonskyn nodig. Nuwe goudtrompetplante kan verkry word deur steggies van blomlote te maak, maar die saad wat in die ronde veselagtige vruggies voorkom, kan ook gebruik word. Plante wat van saad gekweek word, sal langer neem om te blom as die wat van steggies gekweek word. Ander bekende spesies is die *Solandra hartwegii*, *Solandra grandiflora* en *Solandra nitida*.

Bronnelys
---------

* Wêreldspektrum, 1982, ISBN, 0908409494 band
Detail van 'n man wat op sy maag lê terwyl 'n ander man 'n wapen op sy rug gebruik.
Die **bloedarend** was 'n metode om iemand tereg te stel volgens Oudnoorse poësie. Dit word twee keer genoem en in albei gevalle was die tereggestelde lid van 'n koninklike familie. 

Die slagoffers is vooroor laat lê en hulle ribbes is van die ruggraat geskei met 'n skerp wapen. Hulle longe is dan deur die opening getrek om twee "vlerke" te vorm. Daar is 'n debat oor of die ritueel 'n letterkundige uitvinding was, die verkeerde vertaling van die oorspronklike teks of 'n ware historiese praktyk.

In die *Verhaal van Ragnar se seuns* word vertel hoe Ragnar Lodbrok se seun Ivar koning Aelle van Northumbria, wat Ragnar laat vermoor het, vang en vermoor:

> Hulle het die bloedarend op die rug van Aelle laat uitkerf, en hulle het al die ribbes van die ruggraat weggesny, en toe ruk hulle sy longe uit.
> 

Ook in die Noorse verhaal Knutsdrapa deur Sigvat Thordarson (omstreeks 1038) word die verhaal van die moord op Aelle deur Ivar vertel.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
'n Japannese soldaat wat 'n Chinese seun onthoof tydens die Bloedbad van Nanjing.
Die **Bloedbad van Nanjing** of **Nanjing-bloedbad** (Vereenvoudigde Chinees: 南京 大 屠杀; Tradisionele Chinees: 南京 大 屠殺; Pinyin: Nánjīng dà túshā) is 'n grootskaalse massamoord wat die Japannese Imperiale Leër tydens die Tweede Sino-Japannese Oorlog gepleeg het. Die massamoord het begin nadat die Japannese die destydse Chinese hoofstad Nanjing (voorheen ook bekend as Nanking) oorgeneem het op 13 Desember 1937, na 'n beleg. Die gebeurtenis staan ook bekend as die "verkragting van Nanjing". Dit is moeilik om 'n einde aan te dui, maar die slagting is ten minste tot die begin Februarie 1938 voortgesit.

Tydens die besetting van Nanjing het die Japannese keiserlike leër talle misdade gepleeg soos verkragtings, plundering, brandstigting en moord op gevangenes en burgerlikes. Alhoewel die teregstellings begin het met die verskoning om Chinese soldate wat as burgerlikes geklee was, uit te skakel, was daar baie slagoffers onder die burgerlike bevolking. Baie mans is doelbewus verkeerd geïdentifiseer as soldate, en sodra die moorde begin het, is mense lukraak doodgemaak. As gevolg daarvan het talle vroue en kinders slagoffers geword.

Die onderwerp self en die skaal waarop die moorde plaasgevind het, is steeds die onderwerp van 'n hewige debat tussen Japan en die Volksrepubliek China. In China word die aantal burgerlike slagoffers geskat op 300 000. Japannese ramings wissel van 100 000 tot 200 000. Party ekstremiste beweer selfs dat slegs 'n paar honderd burgerlikes vermoor is of dat geen bloedbad plaasgevind het nie.

Oor die algemeen erken die Westerse lande die skatting van 300 000 sterftes. Dit is deels te wyte aan ooggetuie-verslae en bewaarde fotos en argeologiese navorsing. Op grond hiervan het die Tokio-proses die massamoord as bewys beskou. Die sukses van Iris Chang se "*Rape of Nanking*" het die bewussyn van die bloedbad in die Weste versterk en die skatting van 300 000 sterftes. Besprekings oor die massamoord veroorsaak steeds spanning in die verhouding tussen Japan en China.
Verloop van die Witsee-Oossee-kanaal
Gevangenearbeid tydens die bou van die Belomorkanaal, 1931–1933
Die **Witsee-Oossee-kanaal** (Russies: Беломо́рско-Балти́йский кана́л, *Belomorsko-Baltijskij kanal* (BBK)) is 'n skeepskanaal wat op 2 Augustus 1933 geopen is. Dit verbind die Witsee en die Oossee naby Sint Petersburg. Die oorspronklike naam was *Belomorsko-Baltijski Kanal imeni Stalina*, die "Stalin-Witsee-Oossee-kanaal", en is afgekort as **Belomorkanal**. Tydens die bou daarvan het tot 100 000 Goelag-gevangenes gesterf.

Die kanaal loop parallel aan 'n aantal riviere en twee mere, die Onega- en Wigozeromeer. Die totale lengte is 227 km (141 myl). Die kanaal se ekonomiese waarde word tans beperk deur sy diepte, slegs 4 meter (12 voet), wat dit vir baie vaartuie onmoontlik maak om dit te gebruik.

Die Sowjetunie het die kanaal as 'n voorbeeld van die sukses van die Eerste Vyfjaarplan voorgehou. Die kanaal is vier maande voor die teikendatum voltooi. Die hele kanaal is gebou oor 'n tydperk van twintig maande, tussen 1931 en 1933, byna geheel en al met handearbeid.

Dit was die eerste groot projek wat met die dwangarbeid van Goelag-gevangenes gebou is. BBLAG, die direktoraat van die BBK-kamp, het 'n arbeidsmag verskaf wat op 150 000 gevangenes geskat word. Die Sowjetunie het die projek voorgehou as bewys van die doeltreffendheid van die Goelag. Gevangenes is deur sogenaamde korrektiewe arbeid, "hervorm" onder wrede werksomstandighede in die BBK-kamp. 'n Sorgvuldig beplande besoek aan Belomorkanal het die ergste vergrype weggesteek van 'n groep Russiese skrywers en kunstenaars, onder wie Maksim Gorki, Aleksei N. Tolstoi, Viktor Sjklofski en Michail Zosjtsjenko, wat die projek lof toegesing het.

Die kanaal word herdenk deur die Russiese sigarethandelsnaam Belomorkanal.

Omdat die kanaal so vlak is, is dit nutteloos vir die meeste vaartuie en vandag trek dit slegs ligte verkeer – 10 tot 40 bote per dag. Selfs al is dit destyds reeds as 'n totale mislukking beskryf, het Stalin dit ontken en was hy oënskynlik baie trots op die kanaal.

Bronne
------

* Paul R. Gregory, Valery Lazarev en V. V. Lazarev, *Economics of Forced Labor: The Soviet Gulag*, Hoover Institute Press, Oktober, 2003, slapband, 356 bladsye, ISBN 0817939423
**Nur Muhammad Taraki** (15 Julie 1917 - 8 Oktober 1979) was 'n Afghaanse kommunistiese staatsman tydens die Koue Oorlog wat van 1978 tot 1979 as president van Afghanistan gedien het. Taraki is naby Kabul gebore en studeer aan die Universiteit van Kabul, waarna hy sy politieke loopbaan as joernalis begin het. Hy het later een van die stigterslede van die Volksdemokratiese Party van Afghanistan (PDPA) geword en is op die eerste kongres tot die sekretaris van die party verkies. Hy het as kandidaat in die Afgaanse parlementsverkiesing in 1965 gestaan, maar kon nie daarin slaag om homself te kry nie. In 1966 publiseer hy die eerste uitgawe van Khalq, 'n partykoerant, maar dit is kort daarna deur die regering gesluit. Hy het die Khalq-vleuel van die PDPA gelei. In 1978 het Taraki saam met Hafizullah Amin en Babrak Karmal die Saur-rewolusie geïnisieer en die Demokratiese Republiek Afghanistan gestig.

Die presidentskap van Taraki, hoewel van korte duur, was altyd gekenmerk deur kontroversies. Die regering was verdeel tussen twee PDPA-faksies: die Khalqiste (waarvan Taraki die leier was), die meerderheid, en die Parchamiete, die minderheid. Hy het 'n suiwering van die regering en party begin wat daartoe gelei het dat verskeie hooggeplaaste Parchamitiese lede in de facto-ballingskap gestuur is deur die opdrag om as buitelandse ambassadeurs in die buiteland te dien. Taraki het op 1 Januarie 1979 'n grondhervorming van stapel gestuur wat baie ongewild was. Sy regime het ook wreedaardig toesluit oor dissidente en toesig gehou oor massamoorde van die inwoners. Hierdie faktore het onder meer gelei tot 'n gewilde terugslag wat 'n opstand begin het. Ondanks herhaaldelike pogings gedurende sy bewind, was Taraki nie in staat om die Sowjetunie te oorreed om in te gryp ter ondersteuning van die herstel van die burgerlike orde nie.

Sy bewind is gekenmerk deur 'n diktatoragtige kultus van persoonlikheid wat rondom homself gesentreer is en wat deur Amin gekweek is. Die staatspers en daaropvolgende propaganda het na hom verwys as die 'Groot Leier' en 'Groot Onderwyser'. Sy verhouding met Amin het tydens sy bewind suur geword, wat uiteindelik tot gevolg gehad het dat Taraki op 14 September 1979 omver gewerp is en op 8 Oktober daarna op 8 Oktober moord op die bevel van Amin. Sy dood was 'n faktor wat gelei het tot die Sowjet-ingryping in Desember 1979.

Buiten die politiek het hy vanaf 1940 ook 'n aantal romans en kortverhale in die sosialistiese realisme-styl geskryf.
Vladimir Ashkenazy in 2007
Ashkenazy met sy vrou Þórunn en oudste seun Vladimir in 1963
**Vladimir Ashkenazy** (\* 6 Julie 1937 -) is 'n Russiese pianis en dirigent wat in die Sowjetunie gebore is en van 1987 tot 1994 die musiekdirekteur van die Koninklike Filharmoniese Orkes in Londen was.

Vladimir Davidovitsj Asjkenazi (Russies: *Владимир Давидович Ашкенази*) is op 6 Julie 1937 in Nizjni Nowgorod gebore. Hy studeer aan die Moskou-konservatorium, en behaal in 1955 die tweede plek op die internasionale *Frederick Chopin*-kompetisie in Warschau. In 1956 wen hy die Koningin Elisabeth-wedstryd in Brussel en in 1962 wen hy (saam met John Ogdon) die eerste prys by die internasionale Tsjaikowski-wedstryd in Moskou.

Van 1998 tot 2003 was Asjkenazi die hoofdirigent van die Tsjeggiese Filharmoniese Orkes. Hy is tans die musikale leier van die Sydney Filharmoniese Orkes en die Europese Unie se Jeugorkes. Daarnaas is hy eredirigent van die Yslandse Simfonieorkes en voorsitter van die Rachmaninoff Genootskap.

Hy het in 1972 na Ysland gemigreer en woon tans in Switserland. Naas Russiese burgerskap is hy ook 'n Yslandse burger.
Die **witrugnagreier** is 'n skaars standvoël.

Identifikasie
-------------

Hy word aan sy swart laksmansmus, geel gesigvel, geel pote en roesbruin veredrag uitgeken. Die wit pluime word deur volwassenes en jonges gedra. Die voël word ongeveer 53 cm groot.

Habitat
-------

Kom een-een of in pare ylverspreid langs stil riviere en damme voor. Skugter; skuil bedags in digte oewerplantegroei en kom net snags te voorskyn.

Verspreiding
------------

In Suidelike Afrika kom hulle voor vanaf Knysna, al langs die kusstrook wat ooswaarts en noord-ooswaarts strek, oor KwaZulu-Natal, Mpumalanga, Limpopoprovinsie, Mosambiek en Zimbabwe, asook Noordwes en dele van Namibië , maar die grootste hoeveelheid in die pypsteel van die Okavangodelta in noord-Botswana. Daar is ook afgesonderde groepies langs die kus in die Wes-Kaap en die benede- Garieprivier.

Geluid
------

As hy opgejaag word, maak hy 'n padda-agtige "kraak".

Ander name
----------

* Wetenskaplike naam: *Gorsachius leuconotus*
* Engelse naam: "White-backed Night Heron"

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

Bronnelys
---------

* Newman se Voëls van Suider-Afrika. ISBN 1868729826.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q763338
* Avibase: 3C12AA44FDEE84C6
* eBird: wbnher1
* EoL: 1049032
* GBIF: 2480840
* iNaturalist: 5040
* ITIS: 560272
* Xeno-canto: Gorsachius-leuconotus

 |
**Witseerkeelentstof** is 'n entstof wat gebruik word teen *Corynebacterium diphtheriae*, die agent wat witseerkeel (of difterie) veroorsaak.  Die gebruik daarvan het gelei tot meer as 90% afname in die aantal gevalle wêreldwyd tussen 1980 en 2000. Die eerste dosis word aanbeveel op ouderdom ses weke met twee addisionele dosisse vier weke uitmekaar, waarna dit ongeveer 95% effektief is tydens die kinderjare. Drie verdere dosisse word aanbeveel tydens kinderjare. Versterkerdosisse elke tien jaar word nie meer aanbeveel nie.

Die witseerkeelentstof is baie veilig. Beduidende newe-effekte is skaars. Pyn kan voorkom by die inspuitplek. 'n Ophewing kan vorm op die plek van inspuiting wat 'n paar weke duur. Die entstof is veilig tydens swangerskap en vir diegene wat 'n swak immuunfunksie het.

Witseerkeelentstof kom in verskeie kombinasies voor. Een is saam met tetanustoksoïed (bekend as DT-entstof), 'n ander het die tetanus- en pertussisentstowwe (bekend as die DPT-entstof), en ander sluit in bykomende entstowwe soos Hib-entstof, hepatitis B-entstof of geïnaktiveerde polio-entstof. Die Wêreldgesondheidsorganisasie beveel sedert 1974 die gebruik daarvan aan. Ongeveer 84% van die wêreld se bevolking is ingeënt. Dit word toegedoen as 'n binnespierinspuiting. Die entstof moet koel gehou, maar nie gevries word nie.

Die witseerkeelentstof is in 1923 ontwikkel. Dit is op die Wêreldgesondheidsorganisasie se lys van noodsaaklike medisyne, die mees doeltreffende en veilige medisyne wat nodig is in 'n basiese gesondheidstelsel. Die groothandelprys in die ontwikkelende wêreld van 'n weergawe wat tetanustoksoïed bevat, is van 2014 af tussen $0,12 en $0,99 per dosis. In die Verenigde State van Amerika is dit minder as $25.
**Nubiërs** is 'n etnies-linguistiese groep van Afrikane inheems aan die hedendaagse Soedan en suidelike Egipte wat afkomstig is van die vroeë bevolking van die sentrale Nylvallei, wat as een van die vroegste wieë van die beskawing beskou word. Hulle besig Nubiese tale, 'n tak van die Nilo-Sahariese taalfamilie.

'n Antieke Nubiese manuskrip
Nubiese piramides in Meroë, Soedan
Vroeë Neolitiese nedersettings van die prehistoriese Egipte uit 7000 v.C. is is in die sentrale Nubiese gebied al opgegrawe, waarvan Wadi Halfa glo die oudste in die sentrale Nylvallei is. Dele van Nubië, soos Ta-Seti (die eerste nomos of administratiewe streek in Antieke Egipte), was dwarsdeur die dinastiese tydperk deel van die Antieke Egipte. Ander dele van Nubië, veral Benede- en Bo-Nubië, was ten tye deel van die Antieke Egipte en op ander tye 'n mededingende staat wat dele van Meroë of Koesj verteenwoordig het. Onder die 25ste Dinastie van Egipte is egter die hele Nubië, tot by die hedendaagse Khartoem, met Egipte verenig.

Aan die einde van die dinastiese tydperk het Bo-Nubië van Egipte weggebreek. In hierdie tydperk het die Nubiërs 'n eie dinastie gestig wat Bo- en Benede-Egipte in die agtste eeue v.C. sal regeer. Die antieke Nubiese krygers was vir hul vaardigheid en akkuraatheid met die pyl en boog bekend.

In die Middeleeuse het die Nubiërs Christene geword en drie koninkryke gestig: Nobatië in die noorde, Makurië in die sentrum en Alodië in die suide.

Vandag bly Afrikane van Nubiese herkoms veral in suidelike Egipte, in besonder in die gebiede rondom Luxor en Aswan, asook in noordelike Soedan, hoofsaaklik in die streek tussen die stede Wadi Halfa op die Egipties-Soedanese grens en al Dabbah. Daarbenewens bly verskeie groepe soos die Berg-Nubiërs in die noordelike Nuba-gebergte en in die Suid-Kordofan-deelstaat van Soedan. Die Nubiërs se hoofgroepe van noord na suid is die Kenzi, Faadicha (Halfawi), Sukkot, Mahas en Danagla.

Etimologie
----------

Deur die loop van die geskiedenis was verskeie dele van Nubië onder ander name bekend; van die name sluit in *tꜣ stj* "land van die boog", *tꜣ nḥsj*, *jꜣm* "Kerma", *jrṯt*, *sṯjw*, *wꜣwꜣt*, Meroities: *akin(e)* «Benede-"Nubië"» en *qes(a), qos(a)* "Koesj", en Grieks *Aethiopia*. Die oorsprong van die benaminge *Nubië* en *Nubies* is omstrede. Waarskynlik dui hulle op 'n geografiese herkoms pleks van 'n etniese oorsprong. Gebaseer op kulturele eienskappe glo baie geleerdes dat Nubië afgelei is van *nbw* vir "goud". Die Romeinse Ryk het met die term *Nubia* na die gebied vaan Bo-Egipte en noordelike Soedan verwys. Volgens 'n ander etimologie het die toponiem sy oorsprong by 'n uitgestorwe bevolkingsgroep, die *Noubai*, wie in die gebied gebly het wat later as Nubië bekend sal word. Die afleiding van die term "Nubies" is ook al met die Griekse geskiedkundige Strabo geassosieer, wie na die Nubas-volk verwys het.
Die Starr Nunatak is 'n kenmerkende nunatak aan die Scott-kus van die Oos-Antarktiese Victoria-land. Dit styg aan die noordekant van die monding van die Harbordgletser in die Rosssee.
'n **Nunatak** (van Inuit, nunataq) is die kruin of rant van 'n berg wat uitsteek uit 'n ysveld of gletser wat andersins die grootste deel van die berg of rant bedek. Hulle word ook gletsereilande genoem. Die woord is van Groenlandse oorsprong en word sedert die 1870's in Engels gebruik.

Beskrywing
----------

Die term word tipies gebruik in gebiede waar 'n permanente yslaag teenwoordig is en die nunataks bo die laag uitsteek. Nunataks bied maklik identifiseerbare landmerkverwysingspunte in gletsers of yskappe. Terwyl sommige nunataks geïsoleer is, vorm hulle soms digte trosse, soos Queen Louise Land in Groenland. 

Nunataks is oor die algemeen hoekig en gekartel, wat die vorming van gletserys op hul toppe belemmer, hoewel sneeu daarop kan ophoop. Hulle kontrasteer gewoonlik sterk met die sagter kontoere van die gletser-geërodeerde land nadat 'n gletser teruggetrek het.

Nunataks is tipies die enigste plekke waar plantlewe op ysplate of yskappe kan oorleef. Lewensvorme op nunataks word gereeld deur die omliggende ys of gletser geïsoleer, wat unieke habitatte verskaf.
Die **Uvs Nuur-bekken**, **Uvsmeerbekken** of **Oebsoenoer-laagte** (Mongools: Увс нуурын хотгор; Russies: Убсунурская котлови́на, *Oebsoenoerskaja kotlowina*) is ’n kwesbare geslote bekken op die grens tussen Mongolië en die Republiek Tiwa in Rusland. Dit is genoem na die Uvsmeer, ’n groot, vlak soutmeer in die middel van die bekken. Verskeie kleiner mere lê daarrondom.

Die gebied bestaan uit ’n kombinasie van hooglande en laagtes in die Tannu-Ola- en Altai-bergstreke. Die wêreld se mees noordelike woestyn en die Noordelike Halfrond se mees suidelike toendrastreek ontmoet mekaar hier. Die Uvs Nuur-bekken is sedert 2003 ’n Unesco-wêrelderfenisgebied.

Argeologie
----------

Die Uvs Nuur-bekken se belangrikheid lê in sy kulturele erfenis, veral omdat dit die plek in Sentraal-Asië is met die grootste konsentrasie onbestudeerde argeologiese artefakte, veral grafheuwels, rotstekeninge en klipbeelde uit Middeleeuse nedersettings en Boeddhistiese tempels. Daar is tot 20 000 grafheuwels, waarvan baie ouer as die Egiptiese piramides is.

Die bekken is in 1995 benoem as ’n wêrelderfenisgebied as "een van die grootste ongerepte stroomgebiede in Sentraal-Asië waar 40 000 argeologiese terreine gevind kan word van histories beroemde nomadestamme soos die Skitiërs, Turke en Hunne."

Flora en fauna
--------------

Die Mongoolse steppe.
’n Sneeuluiperd.
Die oppervlakte van die bekken is 10 000 km2. Die grootste deel van die meer lê in Mongolië en die noordelike deel in Rusland.

’n Groot verskeidenheid klimate kom hier voor, onder meer gletsers, bergtoendra, hoë graslande en groot bergtaigastreke. Daar is ook woudagtige steppe, boomlose steppe, halfdroë woestyne en skuiwende sandduine. Dit is ’n mooi en hoogs gediversifiseerde natuurlike habitat.

Vanweë die ligging daarvan op die spits van Siberiese en Mongoolse terreine, toon die gebied se fauna en flora ’n groot biodiversiteit vir middel-breedtegrade. Dierespesies wat in berge en op toendra voorkom, soos die Siberiese ree en Altai-koningsfisant, floreer hier. Die bedreigde sneeuluiperd kom ook hier voor, sowel as die Kaspiese rooitakbok, los en veelvraat. Op die steppe word die Mongoolse lewerik, jufferkraanvoël en Siberiese eekhorinkie aangetref. In die woestyngebiede kom die wildepou en Sjinese renmuis voor. Net die voëlspesies tel 359. Aangesien die bekken ’n bewaarde gebied is, het baie antieke spesies wat in ander gebiede uitgesterf het, hier ’n heenkome gevind.

Bevolking
---------

Nomadiese joerte (tente).
Die bevolkingsdigtheid in die Uvs Nuur-bekken is baie laag. Die gebrek aan nywerhede en die bewoners se tradisionele lewe sorg vir ’n ongerepte natuur en die landskap het dus feitlik geen tekens van ’n negatiewe menslike invloed nie.

Beide die Russiese en Mongoolse dele is die tuiste van nomadiese veewagters.
Die **Peers-grot** is 'n grot naby Vishoek waar 'n kopbeen van 'n prehistoriese mens gevind is wat dalk tot 20 000 jaar oud kan wees.

Net noord van Sun Valley en noordwes van Clovelly is 'n reeks sanderige koppies bekend as Skildergat. Daarin is verskeie vlak grotte, onder andere Tonnelgrot en die Peers-grot. Victor Stanley Peers (1874-1940) en sy seun Bertie (1903-1939) het baie in antropologie en argeologie belanggestel en het in die jare 1927 tot 1929 in hul vrye tyd hier opgrawings gedoen en op klipwerktuie, rotstekeninge en volledige skelette afgekom. 

Die kopbeen van die **Vishoekmens** was aansienlik groter as dié van die latere Khoisan. Die kopbeen is wêreldwyd uitgestal en deur argeoloë bestudeer en kan nou in die Suid-Afrikaanse Museum in die Kompanjiestuin besigtig word. In 1941 is die grot tot monument verklaar.

Bibliografie
------------

* Burman, Jose: Cape drives and places of interest. Kaapstad: Human & Rousseau, 1975. ISBN 0-7981-0534-8
* Green, Lawrence G.: Tavern of the seas. Kaapstad: Howard B. Timmins, 1947.
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 9. Kaapstad: Nasou, 1973. ISBN 0-625-00325-X
Alain Bashung het sy laaste rusplek op die Paryse begraafplaas Père Lachaise gevind - met die simboliese groewe van 'n vinielplaat op sy grafplaat
**Alain Bashung**, gebore as **Alain Claude Baschung** op 1 Desember 1947 in Parys, Frankryk en op 14 Maart 2009 aldaar aan longkanker oorlede, was 'n Franse sanger, liedjieskrywer en komediant van Bretons-Algeriese afkoms. Sy moeder was 'n fabriekarbeider in 'n *Renault*-rubberaanleg in die Paryse voorstede, sy vader het hy nooit leer ken nie. Hy het saam met die gesin van sy stiefvader in Wingersheim naby Straatsburg in Elsas grootgeword. 

Nadat hy aan die begin van sy musikale loopbaan nog baie moeilikhede ondervind het, het hy uiteindelik in die vroeë 1980's erkenning gekry as een van die voorste persoonlikhede in die Franse musiekbedryf wat sy stempel op genres soos *chanson française* en *rock français* afgedruk en groot invloed uitgeoefen het op 'n groot aantal musici van die sogenaamde *nouvelle scène française*.

Saam met Mathieu Chadid is hy die Franse sanger wat die meeste *Victoires de la Musique*-pryse ingepalm het. Altesaam dertien keer is hierdie Franse musiekprys aan hom toegeken - waarvan tien keer postuum. Alain Bashung was sedert 2001 met die aktrise Chloé Mons getroud. Uit die huwelik is 'n dogter en 'n seun gebore, Poppée en Arthur.
**Bokwiet** (*Fagopyrum esculentum*) is 'n plant uit die duisendknoopfamilie (Polygonaceae). Belangrike Europese produksielande van bokwiet as voedselgewas is Pole en in 'n mindere mate Frankryk.

Dit is 'n eenjarige plant met 'n hol regopgroeiende, meermaal vertakte rooi stingel. Die blare is driehoekig tot hartvormig en is verspreid op die knope. Die wortelstelsel bestaan uit 'n sterk vertakte penwortel.

Bloeisels
---------

Die bloeityd begin al in 'n jong stadium, soms al na ses weke, wat dan vyf-en-twintig tot dertig dae duur. Die blomme is in langstelige pluime gegroepeer, wit tot pienk van kleur, en bevat baie nektar. Op arm grond bereik bokwiet 'n hoogte van 50 cm. Voordat die bloeityd ten einde loop, is daar al ryp vrugte teenwoordig.

Saad
----

Die eetbare saad sit aan dun steeltjes wat in die ryp toestand maklik loskom. Dit het 'n meel- en eiwitryke inhoud, ooreenstemmend met die van klawer. Daar was vroeër twee rasse bekend: op die veengrond van Staphorster 'n bruinswart ras, en op sandgronde die Brabantse grys bokwiet. Die huidige rasse produseer minder nektar as die ou rasse. Tydens bewaring moet die saad droog wees, want dit muf maklik. Een kilogram saad bevat ± 45 000 sade.

Eienskappe
----------

Bokwietmeel bevat baie magnesium, kalium en fosfor. Dit is voedsaam en lig verteerbaar. Deesdae word dit ook gekweek vir die geneeskunde.

Bokwiet lyk miskien na 'n graanproduk, maar dit is nie. Die meel daarvan kan goed gemeng word met ander graan, byvoorbeeld as basis vir pannekoek. Geroosterde bokwietkorrels staan bekend as 'kasja' in die Oos-Europese kookkuns.

* Dopvrugte en los vrugwandeDopvrugte en los vrugwande
* Uitgedopte bokwietUitgedopte bokwiet
* BokwietdoppeBokwietdoppe

* BokwietbloeiselsBokwietbloeisels
* BokwietmeelBokwietmeel
* Opslag van saad wat tydens die oes neergeval het.Opslag van saad wat tydens die oes neergeval het.
’n Bolied (’n baie helder meteoor met ’n sigbare magnitude van -14 of helderder).
’n Kaart van boliedvoorvalle oor die Aarde heen (1994–2013).
’n **Bolied** (van die Griekse βολίς *bolis*, "missiel" of "om te flits") is ’n uiters helder meteoor, veral een wat in die atmosfeer ontplof. In sterrekunde verwys dit na ’n vuurbal wat omtrent so helder soos die volmaan is. In geologie is ’n bolied iets wat ’n baie groot impak veroorsaak.

Sterrekunde
-----------

’n Animasie van ’n bolied wat in die atmosfeer ontplof.
Een definisie beskryf ’n bolied as ’n vuurbal wat ’n skynbare magnitude van -14 of helderder bereik, wat twee keer so helder soos die volmaan is. Die IAU het nie ’n amptelike definisie nie en beskou die term "bolied" as ’n sinoniem vir "vuurbal", ’n buitengewoon helder meteoor, veral as dit ontplof (ook soms ’n ontploffende vuurbal genoem) of hoorbaar is.

’n **Superbolied** is ’n bolied met ’n sigbare magnitude van -17 of helderder. Voorbeelde van superboliede is:

* Die Toengoeska-voorval (Rusland, 1908)
* Die Sulawesi-superbolied (Indonesië, 2009)
* Die meteoor van Tsjeljabinsk (Rusland, 2013)

Geologie
--------

Geoloë heg ’n effens ander betekenis aan die woord "bolied". In geologie is dit ’n liggaam wat ’n baie groot impak veroorsaak en ’n groot krater vorm; die samestelling daarvan (byvoorbeeld of dit ’n rots- of metaal-asteroïde of ’n yskomeet is) is onbekend.

Galery
------

* ’n Videogreep van die Tsjeljabinsk-meteoor wat ontplof, 2013.
* ’n Bolied van die Geminides-meteoorreën.’n Bolied van die Geminides-meteoorreën.
**Duiwelsklou** (*Harpagophytum*) is 'n genus van plante in die sesamfamilie (*Pedaliaceae*). Die plant is inheems aan Suider-Afrika en het sy naam aan die haakvormige voorkoms van sy vrugte te danke. Dit is 'n meerjarige plant met kruipende stingels wat uit 'n taai wortelstok groei. Die gesteelde blare is ovaal en die blomme is pienkpers en buisvormig. Ander name vir die plant sluit in: bobbejaandoring, bobbejaanklou, duiwelsdoring, duiwelshaak, duiwelshaakdoring, duiwelskloubossie, duiwelsklourank, duiwelsnaels, kloudoring, duiwelsduwweltjie, krappe, leeudoring, sanddoring, skerpioendubbeltjie en skerpioenduwweltjie.

Chemiese formule vir harpagosied, wat in die knolle voorkom.
Die plant het groot, knolagtige penwortels waaruit sekondêre of bergknolle groei. Hierdie knolle bevat harpagosied wat verskeie medisinale gebruike het. Dit word onder meer gebruik om pyn en koors te verlig, en om spysvertering te stimuleer. Ander gebruike sluit in: vir hipertensie, artritis, as aptytwekker, salf vir sere en pitswere, asook verligting van pyn tydens swangerskap.

Houtagtige vrug met sy kenmerkende opwaartsgekrulde stekels.
Duiwelsklou word hoofsaaklik van saad gekweek, maar vegetatiewe voortplanting is ook moontlik. Die saad lyk soos 'n klou vol dorings. As die saad om 'n dier se bek vasgryp, kom dit nie maklik los nie en kan die dier vrek.

Die plant is saam met aalwyne en boegoe die enigste drie inheemse Suid-Afrikaanse plante wat in die amptelike internasionale lys van medisinale plante opgeneem is. Dit word veral in Namibië en Botswana vir die uitvoermark verbou. In Suid-Afrika word 'n permit benodig om die plant op groot skaal te oes. Die mag egter nie van November tot Februarie geoes word nie, omdat die plant dan blom en sade vorm.

Illustrasie uit "Icones selectae plantarum", vol. 5: t. 94 (1846).

Spesies
-------

Daar is twee spesies:

* *Harpagophytum procumbens* – word hoofsaaklik in die oostelike en suidoostelike dele van Namibië, Suid-Botswana en die Kalahari-streek van die Noord-Kaap in Suid-Afrika aangetref.
* *Harpagophytum zeyheri* – word in die noordelike dele van Namibië (Ovamboland) en die suide van Angola aangetref.

Sien ook
--------

* Leeudoringstad, dorp in die Noordwes-provinsie wat se naam van die plant afgelei is.
Man met 'n knooptrui aan.
Voorkant van 'n gebreide trui (vergroot)
Agterkant van 'n gebreide trui (vergroot)
'n **Trui** is 'n gebreide kledingstuk, wat tradisioneel van wol of katoen gemaak word. Dit het moue en word oor die kop aangetrek, omdat dit nie oop is aan die voorkant nie, in teenstelling met 'n sweetpaktop of 'n *cardigan*. Dit is gewoonlik noupassend en masjiengebrei in teenstelling met 'n "Guernsey" wat meer dikwels handgebrei is met dikker gare.

Geskiedenis
-----------

Jersey, in die Kanaaleilande, was bekend vir sy breihandel in die Middeleeue, en as gevolg van dié oorspronklike roem, is die naam jersey/trui nog steeds van toepassing op verskeie vorms van gebreide materiaal, hetsy rond of plat. Die tradisionele trui, en tradisionele Guernsey, was donkerblou gekleur, met behulp van 'n kleurstof wat nie benodig het dat die wol van sy natuurlike olie gestroop word nie, dus was hierdie truie verbasend waterdig. Die wol wat vir die maak van Guernseys gebruik word, word dikwels deur olie getrek om dit dubbeld waterbestand te maak.

Sporttruie
----------

Alternatiewelik, is 'n trui wat tydens sportdeelname gedra word, eintlik 'n soort hemp wat deur elke lid van 'n span gedra word. Dit vertoon tipies die atleet se naam en spannommer, sowel as die logo van die span of die korporatiewe borg. Fietsrytruie van 'n spesifieke kleur verteenwoordig 'n sekere status in die wedren, soos die geel trui van die voorloper in die Tour de France, of die reënboogtrui van die wêreldkampioen. Fietsryers se truie word gewoonlik van sintetiese materiaal ('n mikrovesel) gemaak, wat help om sweet van die vel af weg te trek en dit sodoende te laat verdamp. Die belangrikste kledingstuk van 'n yshokkie-uniform is tradisioneel bekend as 'n "sweater", en staan deesdae bekend as 'n hokkietrui. Hierdie kledingstukke, saam met basketbaltruie wat gewoonlik mouloos is, en bofbaltruie wat gewoonlik toeknoop, word toenemend gebruik as mode-bykomstighede.

In sommige sportsoorte soos hokkie, bofbal, basketbal, en Amerikaanse voetbal, kan 'n speler se trui "afgetree" word. Indien 'n trui aftree, word daardie speler se trui gewoonlik uitgestal waar die span ter ere van die speler se prestasie speel. Wanneer 'n sekere trui afgetree het, is die nommer op die speler se trui gewoonlik nie weer beskikbaar vir toekomstige spelers nie.
**Lānaʻi** of **Lanai** (ləˈnaɪ in Engels en laːˈnɐʔi of naːˈnɐʔi in Hawais) is die sesde grootste eiland in die Hawaii-argipel met 'n oppervlakte van 364 km². Die eiland staan ook as "Pynappel-eiland" bekend – 'n verwysing na die verlede toe die hele eiland as 'n pynappelplantasie gedien het. Lānaʻi het ook ná die Polinesiese volksplanting op die Hawaii-eilande eeue lank onbewoon gebly en is volgens legendes alleenlik deur spoke bewoon – vandaar die tweede bynaam, "Spookeiland". Die eerste Polinesiese setlaars het hulle uiteindelik omstreeks 1400 op Lānaʻi gevestig.

Die enigste nedersetting op Lānaʻi is Lānaʻi City. Die eiland het min of meer die vorm van 'n komma, waarvan die langste gedeelte 'n wydte van sowat 29 km het. Dit word in die noorde deur die Kalohi-kanaal van die buureiland Molokai en in die ooste deur die ʻAuʻau-kanaal van Maui geskei.

Die potensiaal van toerisme op Lānaʻi word geleidelik ontsluit. Baie van die eiland se besienswaardighede en bakens word in meer afgeleë gebiede gevind en kan net met vierwiel-aangedrewe voertuie bereik word.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4311238-9
* LCCN: sh85074274
* NARA: 10036848
* VIAF: 245130843
* WorldCat Identities (via VIAF): 245130843

 |
| Periode/sisteem | Epog/serie | Tydsnede/etage | M. jaar gelede |
| --- | --- | --- | --- |
| Karboon | Mississippium | Tournaisium | **jonger** |
| Devoon | Laat | Famennium | 372,2–358,9 |
| Frasnium | 382,7–372,2 |
| Middel | Givetium | 387,7–382,7 |
| Eifelium | 393,3–387,7 |
| Vroeg | Emsium | 407,6–393,3 |
| Pragium | 410,8–407,6 |
| Lochkovium | 419,2–410,8 |
| Siluur | Pridolium | geen gedef. | **ouer** |
| Die verdeling van die Devoon (IKS). |

Die **Famennium** is die laaste chronostratigrafiese etage sowel as geologiese tydsnede in onderskeidelik die sisteem en periode Devoon. Dit verwys dus na ’n tydperk sowel as die gesteentes wat in dié tydperk gevorm het. 

Die Famennium was van sowat 372,2 tot 358,9 miljoen jaar gelede. Dit is voorafgegaan deur die Frasnium en gevolg deur die Tournaisium, die eerste etage/tydsnede van die Karboon.

Naam en definisie
-----------------

Die etage is genoem na die Oos-Belgiese streek die Famenne. Die basis van die Famennium word gedefinieer deur die uitwissing van die Conodonta *Ancyrodella* en *Ozarkodina* en Goniatitida *Gephuroceratidae* en *Beloceratidae*, en die bokant deur die eerste voorkoms van die Conodonta *Siphonodella sulcata*. Die tipeligging vir die basis is die steengroef Courniac by Cessenon, Frankryk.

Uitwissing
----------

Die einde van die Famennium en die oorgang na die Tounaisium word deur 'n groot uitwissing gekenmerk, hoewel dit dalk nie net een gebeurtenis is nie, maar 'n reeks gebeurtenisse. Driekwart van die spesies verdwyn, veral in vlak seeë waar dalk suurstof in die water onbreek het.

Sommige geleerdes erken die Kellwasser-gebeurtenis aan die *begin* van hierdie tudperk -die oorgang van Frasnium na Famennium- as die grootste uitwissing -met verlies van 20% van alle dierfamilies en 70-80% van alle dierspesies, gevolg deur 'n Laat-Famenniese Krisis-tydperk wat eindig in die Hangelberg-gebeurtenis wat die Devoon besluit. 
Die verliese is veral groot vir bentiese organismes en onder foraminifera, brachiopoda, conodonta, korale van die rugosa en tablulata, kaaklose visse, placoderna, stromatoporoïed-sponse en die trilobiete.

Bronne
------

1. ↑  Gradstein *et al.* (2012)
2. ↑  Klapper *et al.* (1993)
3. ↑  BBC
4. ↑  Devonian times

* (en) Gradstein, F.M.; Ogg, J.G.; Schmitz, M.D. & Ogg, G.M.; **2012**: *A Geologic Time Scale 2012*, Elsevier, ISBN 0444594256.
* (en) Klapper, G.; Feist, R.; Becker, R.T. & House, M.R.; 1993: *Definition of the Frasnian/Famennian Stage boundary* Episodes **16(4)**, p. 433-441.
| **Ettringiet** |
| --- |
|    |
| Formule | Ca6Al2(SO4)4(OH)12·26H2O   |
| Kleur | kleurloos, geel, groen  |
| Streep | wit  |
| Glans | glasagtig  |
| Hardheid | 2 - 2,5 (Mohs)  |
| Kristalsisteem | trigonaal  |
| Ruimtegroep | P31c  |
| Eenheidsel | a = 11.23 Å, c = 21.44 Å  |
|  |
| \* Lys van minerale |

**Ettringiet** is 'n mineraal met formule Ca6Al2(SO4)4(OH)12·26H2O. 

Dié mineraal los maklik in verdunde suur op en ontbind gedeeltelik in water, wat 'n basiese oplossing gee. Dit word naby die Bellerberg-vulkaan in Ettringen in die Duitse Eifel in holtes in metamorfiese kalksteeninsluitings in leusiet-nefelien-tefriet-gesteente aangetref. 
As sintetiese fase word dit maklik in beton gevorm. 

Naby Kuruman in Suid-Afrika word dit in die dorp se mangaanmyn volop aangetref. Die stof reageer ook stadig met die koolstofdioksied in die lug.

Ettringiet kan ook gevorm word indien mynwater gesuiwer word deur byvoeging van vliegas. Navorsing deur Madzivire het vliegas van die Hendrina steenkoolkragstasie en die mynwater van die Middelburg steenkoolmyn saamgevoeg om die sulfaatgehalte van die water tot 500 dpm terug te bring. Daarby het ettringiet gevorm.
**Fanie Eloff** (doopname Stephanus Johannes Paulus, 1885 - 1947) was 'n gesiene Suid-Afrikaanse beeldhouer. Hy is in die Transvaal gebore en was 'n kleinseun van Paul en Gezina Kruger. Sy vader was Frederik Christoffel Eloff, eienaar van die plaas Eloffsdal waarop die Pretoriase voorstede Eloffsdal en Capital Park uitgelê is, en sy moeder Elsie Eloff-Kruger. Ná hul dood drie weke ná mekaar het Fanie 'n marmergrafbeeld van hulle gemaak – 'n vertolking van hul gewyde stemming by die naggebed. Een van sy susters, Elsie, was getroud met dr. Herman van Broekhuizen. Hy studeer in Europa en ontwikkel sy eie, kenmerkende styl wat plaaslik sowel as oorsee groot waardering uitlok. Hy sterf in 1947 in Pretoria.

Fanie het in 1929 'n opskudding in Pretoria veroorsaak toe hy sy beelde en Pierneef dié se skilderye op 'n groot uitstalling uitgestal het. Dit was vir die Pretorianers uit die eerste helfte van die 20ste eeu reeds vreemd dat 'n mens 'n bestaan kon voer uit bronsbeelde. Maar toe hulle die beelde sien, het hulle na hul asem gesnak: Dit was beelde van kaal mans. Toe dit boonop bekendraak dat Eloff gay is, was die oordeel gevel: Bly weg van Eloff en sy kuns.

* Bokser deur Fanie Eloff, Brons (1912) 1050mm hoogBokser deur Fanie Eloff, Brons (1912) 1050mm hoog
* Rhapsody deur Fanie Eloff, Brons (1935) 820mm hoogRhapsody deur Fanie Eloff, Brons (1935) 820mm hoog

Bron
----

* *Ensiklopedie van Suidelike Afrika*, Eric Rosenthal, 1967
Die Vilnius-uitgawe van die Babiloniese Talmoed se eerste bladsy, Traktaat Beragot, folio 2a. Die eerste 13 reëls in die middel van die bladsy onder die titelwoord bevat die Misjna en die volgende 21 reëls die Ghemara, omring deur opmerkings rakende die Misjna
Die **Ghemara** (Hebreeus/Aramees: גמרא, "tradisie" of "studie"; afgelei van die werkwoord גמר, *ghamar*, letterlik: "om af te sluit" of "om te voltooi") is die gedeelte van die Talmoed wat rabbynse ontleding van en kommentaar op die Misjna bevat. Die Misjna, wat deur Jehoeda haNasi (ca. 200 n.C.) geredigeer is, is deur generasies oor generasies van Amoraïete (Ghemara-geleerdes, Hebreeus: אמוראים, *Amora'im*; letterlik: "diegene wat sê") tussen die 2de en 5de eeu n.C. in Babilonië en die Land Israel omvattend bestudeer. Hul gesprekke wat neergeskryf is, sou die Ghemara word, wat in kombinasie met die Misjna die Talmoed vorm.

Daar is twee weergawes van die Talmoed. Die Jerusalemse Talmoed (תַּלְמוּד יְרוּשָׁלְמִי, *Talmoed Jeroesjalmie*) is deur geleerdes van die Land Israel, onder ander van die akademies van Tiberias en Caesarea, tussen 350 en 400 n.C. saamgestel. Die Babiloniese Talmoed (תַּלְמוּד בַּבְלִי, *Talmoed Bawlie*) is rondom 500 n.C. deur geleerdes van Babilonië, veral van die akademies van Soera, Poembedita en Nehardea, saamgestel. Die terme "Ghemara" en "Talmoed" sonder verdere spesifikasies verwys na die Babiloniese weergawe. Die vernaamste opstellers was Raw Awina bar Raw (Rawina) en Raw Asji.