recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Die **matspinnekopbos** (*Serruria viridifolia*) is 'n blomdraende struik wat tot die genus *Serruria* behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap, is seldsaam en kom in die Riviersonderendberge vanaf Jonaskop tot Wolfieskop voor. Die struik neig om 'n mat te vorm, word 1,0 cm hoog en blom van Julie tot November.

'n Brand vernietig die plant maar die sade oorleef. Twee maande nadat dit geblom het, val die vrugte af en miere versprei die sade. Hulle stoor die sade in hul neste. Die plant is eenslagtig en bestuiwing vind plaas deur die werking van insekte. Die plant groei in sand op sandsteenhellings op hoogtes van 800 - 1 100 m.

In Engels staan dit as die *Mat spiderhead* bekend.

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Biodiversityexplorer
* Protea Atlas
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q18080992
* GBIF: 3997094
* iNaturalist: 594486
* IPNI: 940340-1
* IUCN: 113239621
* Plant List: tro-50225340
* Tropicos: 50225340

 |
**Hoërskool Langenhoven** is 'n hoërskool in Pretoria. Dit is in Paul Krugerstraat geleë, teen die berg, oorkant die Nasionale Dieretuin. Dit is op 'n ou ashoop gebou, en daar word ook soms skertsenderwyse na die skool as die "ashoopskool" verwys. Hoërskool Langenhoven beskik oor akademiese-, tegniese-, en praktiese rigtings.

Geskiedenis
-----------

Die Hoërskool Langenhoven is een van die oudste skole in Pretoria. Dit is in 1885 gestig en was aanvanklik bekend as *De West Eind School* met Nederlands as onderrigtaal. Na die Anglo-Boereoorlog, in die tydperk tussen 1902 en 1917 is die meeste skole gedwing om in Engels onderrig te gee maar *De West Eind School* is toegelaat om voort te gaan in Nederlands.

In 1914 het dit een van die eerste skole geword om Afrikaans te gebruik. In 2002 het die skool oorgeskakel na parallelmedium met Afrikaans en Engels as onderrigtale.

In 1936 is die skool se naam verander na *Die Hoërskool Langenhoven*. Dit is vernoem na die Afrikaanse skrywer en politikus, C.J. Langenhoven, wie se pogings bygedra het tot die gebruik van Afrikaans as onderrigtaal van graad 1 tot standerd 4, en die erkenning van Afrikaans as een van die amptelike tale in 1925.

In 1910 het die skool na 'n nuwe gebou verhuis op die hoek van Pretorius- en Potgieterstraat, maar in die 1950's kon die gebou en skoolterrein nie bybly met die toename in leerlingtal nie. In 1957 het die skool na die huidige geboue en terrein verhuis. Ná 'n oorgangstyd sedert 1995 van eers dubbel- en toe parallelmediumonderrig, is die skool se onderrigmedium sedert 2010 Engels, met Afrikaans as eerste addisionele taal.

Tegniese rigting
----------------

In 1974 is vir die eerste keer tegniese vakke aangebied. Destyds was mnr. Belling die hoof van die tegniese afdeling.

Voormalige skoolhoofde
----------------------

* Mnr Rautenbach
* Mnr Leon de Beer
* Mnr Willie JH Kahts
* Me JE De La Port
* Me C O'Neil (Huidige skoolhoof)

Skoollied
---------

Die skool se skoollied:

Kinders van die Trekkergees  

Laat ons leuse ons wagwoord wees:  

Ons vir jou Suid-Afrika!  

  

Trou aan God en ideaal,  

Aan ons naaste volk en taal  

Ons vir jou Suid-Afrika!  

  

Kom Langenhoven Hoërskool  

Hou hoog jou naam en dra  

Jou donkerblou en goue vaandel  

Oor groot Suid-Afrika.  

  

Children of a brand new day  

Rising up to show the way  

We are proud South Africans!  

  

True to God and fellow man  

Trying to be the best we can  

Hear our call South Africa!  

  

Come Langenhoven High school  

Stand proud in who you are  

And carry the blue and gold  

Across South Africa

Bekende alumni
--------------

* Lucas Maree
**Josef Serchuk** (1919 - 6 November 1993) was die bevelvoerder van die Joodse partisaan-eenheid in die Lublin in Pole tydens die Tweede Wêreldoorlog. Na die oorlog, het hy getuig by die verhoor van Nazis en het hy spesiale erkenning ontvang van die Staat van Israel.

Biografie
---------

Na sy ouers en ander familielede dood is in die ghetto in 1941, is Josef en sy broer, David na die Sobibor uitwissing kamp gestuur. Na een dag in die kamp het hy saam met sy broer na die naaste bos gevlug. Hulle het saam met ander vlugtelinge die kern van die partisaan groep gestig. Gedurende die oorlog het die groep gelei deur die Jode wat uit die ghetto's ontsnap het, en in die omgewing en van Sobibor geveg. In die groep was ook die skrywer Dov Freiberg.

Na die oorlog neem Josef deel in die opspoor van Nazi-oorlogmisdadigers in Europa en het gedien as 'n getuie in die Neurenberg-verhore. Nadat hy teruggekeer het na Pole het hy aansoek gedoen om te emigreer na Israel, maar is afgekeur.

Na hy in 1950 'n paspoort bekom en het daarna na Israel gegaan. Onmiddellik met sy aankoms in Israel is aangestel in die Weermag. Na sy weermagdiens het hy getrou, en hom in Yad Eliyahu in Tel Aviv gevestig en besigheid bedryf.

Oor die jare het Serchuk 'n paar keer teruggekker na Europa om te getuig in die verhoor van die Nazi-oorlog misdadigers. In die verhoor van Oberscharführer Hugo Raschendorfer was hy die enigste vervolging getuie. Na Raschendorfer skuldig bevind en tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis was, was spesiale toekenning van die Nazi-misdade ondersoek departement van die Israel Polisie aan Serchuk gemaak.

In 1967 het Levi Eshkol, die Israeliese eerste minister, aan hom die vegters teen Nazi's medalje toegeken en in 1968 ontvang hy ook die staat vegters medalje.

Serchuk sterf in 1993 in Tel Aviv op die ouderdom van 74. Hy was getroud en laat nege kinders en meer as 'n honderd kleinkinders en agterkleinkinders agter.
**Pieter Cloete** was ’n agtiende eeuse inwoner van die Kaap, wat in hierdie tyd ’n belangrike reisverslag geskryf het oor die sedes en gewoontes van die binnelandse inwoners.

Lewe en werk
------------

Pieter Lourens Cloete is op 18 Julie 1756 in Kaapstad gedoop. Hy is die seun van Hendrik Cloete (1725–1799), die eienaar van die plaas Constantia in die Kaap, en Hester Anna Lourens (1731–1794), dogter van Pieter Lourens, vanaf 1729 tot 1784 landdros van Stellenbosch. Hulle is afstammelinge van die vryburger Jacob Cloete wat in die tyd van Jan van Riebeeck na die Kaap gekom het. Die eerste eiendomsreg wat in die boeke van die landmeter-generaal in die argief van die Kaap voorkom, het betrekking op Jacob Cloete. Sy grond was aan die Liesbeeckrivier geleë en in 1659 het hy nog veertig akkers bygekry, wat daarop dui dat hy ’n bekwame boer was. Na die dood van sy vrou, by wie hy drie kinders gehad het, is hy terug na Europa maar keer gou weer terug en boer weer tot 1693, toe hy op sy plaas vermoor is. Pieter is die tweede oudste van elf kinders, nege seuns en twee dogters. Hy word ’n landmeter. Op 12 September 1779 is hy met Catharina Christina Scheller getroud, maar hulle het nie kinders nie. Hy is omstreeks 1789 oorlede. Na sy dood trou sy weduwee met Johannes Zorn van Kempen.

Skryfwerk
---------

Op 10 September 1776 vertrek Pieter saam met Hendrik Swellengrebel, seun van die voormalige Kaapse goewerneur, vanaf die plaas Nooitgedacht in die Stellenbosch distrik op ’n reis na die binneland. Hy skryf ’n joernaal wat besonderhede oor die reis meedeel onder die titel "*Journaal van eenen landtogt die den ondergeteekende met den Weledelen heer Mr. Hendrik Swellengrebel in den jare 1776 gedaan heeft*". Hierin beskryf hy die sedes en gewoontes van die binnelandse volkere, die Khoi en die Xhosa, asook die leefwyse en omstandighede van die koloniste, wat ’n waardevolle kultuur-historiese bydrae tot ons begrip van hierdie tyd in die geskiedenis is. Hulle keer op 26 Desember 1776 na Nooitgedacht terug. Sy reisjoernaal word later in die Ryksargief in Nederland bewaar.

 Bronnelys
----------

### Boeke

* Antonissen, Rob "Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede" Nasou Beperk Derde hersiene uitgawe Tweede druk 1964
* Conradie, Elizabeth "Hollandse skrywers in Suid-Afrika (Deel I) (1652–1875) J.H. de Bussy, Pretoria, 1934
* Dekker, G. "Afrikaanse Literatuurgeskiedenis" Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970
* Kannemeyer, J.C. "Die Afrikaanse literatuur 1652-2004" Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005
* Lindenberg, E. (red.) "Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde" Academica Pretoria en Kaapstad Vierde  uitgawe Eerste druk 1973

### Internet

* Geni:
Vivian Bethlehem, 1963.
**Vivian Bernard Bethlehem** (Humansdorp, Kaapkolonie, 14 April 1909 – onbekend) was ’n Suid-Afrikaanse sakeman.

Bethlehem was die seun van E. Bethlehem. Hy het sy skoolopleiding aan die Hoërskool Humansdorp ontvang en aan ’n skool in Berlyn, Duitsland. In die Duitse hoofstad was hy ’n vakleerling by ’n maatskappy wat papier uitgevoer het, maar in 1924 het hy aangesluit by ’n metaalfirma. In 1934, sowat ’n jaar ná die Nazi's se bewindsoorname, het hy na Suid-Afrika teruggekeer. Hy het in 1935 ’n betrekking aanvaar by ’n metaalsmeltery in Johannesburg, tot hy in 1959 aangesluit het by Regent Metals Benoni (Edms.) Bpk. 

Bethlehem was lid van die Sokkerkomitee van Balfour Park en lid van die Vrouehokkiekomitee, Balfour Park. Hy was ook spankeurder van die junior spanne van SA Maccabi, ’n oorkoepelende Joodse sportliggaam.

Hy is op 20 Maart 1938 met Muriel, dogter van M. Rosenblatt, getroud. Uit hul huwelik is een dogter en twee seuns gebore. Sy stokperdjies was sokker, hokkie en swem. In die vroeë 1960's het die egpaar in Sydenham gewoon, terwyl Bethlehem in Benoni gewerk het.

Lees ook
--------

* Makkabiese Spele

Bron
----

* (af)  (en)  Kruger, dr. D.F. 1963. *Wie is wie in Suid-Afrika*. Johannesburg: Vitae Uitgewers.
Robert Bowker.
Die Bowkers se plaas Tharfield naby Port Alfred waar Robert sy jeugjare deurgebring het.
**Robert Mitford Bowker** (Newcastle-On-Tyne, Northumberland, Engeland, 30 Augustus 1810 – Craigie Burn, by Somerset-Oos, Kaapkolonie, 23 September 1892) was ’n Britse Setlaar en Kaapse parlementslid.

Bowker was die sesde van die nege seuns van Miles Bowker en sy vrou, Anna Maria Mitford. Hy word groot op sy vader se plaas Tharfield in die distrik Albanie, en blykbaar woon hy daar tot sy huwelik op 19 Desember 1838 met Sarah Elizabeth, dogter van Robert Hart van die (nou geskiedkundige) plaas Glen Avon, by Somerset-Oos. Uit hulle huwelik is vyf dogters en agt seuns gebore. 

Bowker en sy vrou vestig hul op Craigie Bum, 'n plaas hoog in die berge bokant Somerset-Oos, wat as gevolg van sy afgeleë ligging dikwels tydens die grensoorloë deur sy broers as skuilplek vir hul gesin en hul vee gebruik word. Daar hou hy hom besig met boerdery en tuinmaak, waarvan hy besonder baie hou. Hoewel sy afgesonderde bestaan deur krygsdiens en sy parlementêre verpligtinge onderbreek is, kon dit moontlik tot sy konserwatiewe opvattings bygedra het. 

Bowker het hom in die Agtste Grensoorlog (1850–’53) onderskei. Campbell stel dit beslis dat hy ook in die Sesde (1834–’35) en Sewende (1847) Grensoorloë gedien het, maar I. en K. Mitford-Barberton vind nie bevestiging hiervoor nie. 

Bowker verteenwoordig Somerset-Oos in die laerhuis van 1854 tot 1868, en weer van 1870 tot 1873. Later word hy van 1881 tot 1890 ook lid van die Wetgewende Raad vir die Noordoostelike Sirkel. In albei rade was hy 'n voorstander van 'n hoër stemregkwalifikasie. Bowker was 'n beskeie verteenwoordiger van die Britse Setlaars, en van 'n familie wat baie bygedra het tot die ontwikkeling van die land waar hulle hul kom vestig het. 

Hy is begrawe in die familiekerkhof op Craigie Burn.

Bronne
------

* (af)  De Kock, W.J. (hoofred. tot 1970) en Krüger, prof. D.W. (hoofred. sedert 1971). 1972. *Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek*. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing.
’n Persiese manuskrip uit die 15de eeu wat die bou van die Al-Khornaq-kasteel in Al-Hira uitbeeld en beskryf.
Die **Lachmiede** (Arabies: اللخميون) was ’n Christelike Arabiese koninkryk in die hedendaag Suid-Irak, met al-Hirah van 266 n.C. af as hoofstad. Digters het dit as ’n paradys op aarde voorgehou; een Arabiese digter het dit so beskryf: "Een dag in al-Hirah is beter as ’n jaar se behandeling."

Die ruïnes van al-Hirah is 3 km suid van die hedendaagse Kufa, aan die westeroewer van die Eufraatrivier. Die Lachmiede se moderne afstammelinge is die Mandhari's in Oman, Irak en die Verenigde Arabiese Emirate, die Na'amani's, ook in Oman, en verskeie ander stamme en families.

Geskiedenis
-----------

Die Lachmidiese Koninkryk is gestig deur ’n stam wat in die 2de eeu uit Jemen geëmigreer het en regeer is deur Banu Lakhm, vandaar die naam wat aan hulle gegee is. Die stigter van die dinastie was 'Amr, wie se seun Imru' al-Qais hom volgens Westerse skrywers tot die Christendom bekeer het.

Hy het gedroom van ’n verenigde Arabiese koninkryk en het baie stede in Arabië verower. Hy het toe ’n groot leër op die been gebring en die koninkryk as ’n seemag ontwikkel waarvan die skepe aan die Bahreinse kus bedrywig was. Van daar het hy die kusstede van Persië aangeval – dié land was toe in ’n burgeroorlog gewikkel.

In 325 het die Perse onder Shapur II ’n veldtog teen die Arabiese koninkryke begin. Imru' al-Qais het die Romeinse Ryk se hulp gevra, maar die ryk kon nie help toe sy hulp nodig was nie en Shapur II het die Lachmidiese leër verslaan, al-Hirah verower en die koninkryk as ’n buffersone gebruik tussen Persië en die ander Arabiese gebiede op die skiereiland.

Die Lachmiede het deur die 6de eeu invloedryk gebly, maar in 602 is hul laaste koning, Nu'man III, deur die Sassanidiese koning Chosroës II laat doodmaak weens ’n valse suspisie van verraad, en die Lachmidiese Koninkryk is geannekseer. Islam het die Sassanidiese Ryk in die 7de eeu verower en die materiaal van al-Hira is gebruik om die stad Kufa te bou.

Bronne
------

* Esat Ayyıldız, "Lahmîlerin Arap Edebiyatına Etkisi", *2nd International Archeology, Art, History and Cultural Heritage Congress*, ed. Kenan Beşaltı (Şanlıurfa: Iksad Yayınevi, 2022), 38-44.
* Rothstein, Gustav (1899) (in German), *Die Dynastie der Lahmiden in al-Hira. Ein Versuch zur arabisch-persischen Geschichte zur Zeit der Sasaniden*, Berlin: Reuther & Reichard
* Britannica Encyclopedia
* Bahreinse Arabiese regeringswebtuiste


1. ↑  Esat Ayyıldız, "Lahmîlerin Arap Edebiyatına Etkisi", *2nd International Archeology, Art, History and Cultural Heritage Congress*, ed. Kenan Beşaltı (Şanlıurfa: Iksad Yayınevi, 2022), 38-44.
Die Krugerhof-huis, nou 'n museum.
**Krugerhof** is die huis in Waterval Onder waarin pres. Paul Kruger van 30 Junie tot 28 Augustus 1900 gewoon het.

In Mei 1900 moes Kruger Pretoria verlaat weens die oprukkende Britse magte tydens die Tweede Vryheidsoorlog. Kruger woon daarna 'n paar weke in 'n treinwa by Machadodorp. Dit was daar egter te koud vir die bejaarde president en daarom het hy op 30 Junie na Krugerhof in Waterval Onder verhuis. Staatssekretaris F.W. Reitz, regeringslede en amptenare het elke dag per trein van Machadodorp na Waterval Onder heen en weer gery. Op 28 Augustus het Kruger die huis verlaat en in 'n treinwa op Nelspruit gaan woon totdat hy kort daarna via Lourenco Marques (Maputo) met die skip Gelderland na Europa vertrek het.

Krugerhof lyk nog baie soos in Kruger se jare. Dit huisves tans 'n klein museum ter ere van Kruger. Die gebou is in 1962 tot monument verklaar.

Lees ook
--------

* Krugerhuis in Pretoria

Bibliografie
------------

* Oberholster, J.J.: Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede, 1972. ISBN 0-620-00191-7
* www.artefacts.co.za

Koördinate: 25°38′49.03″S 30°23′3.81″O﻿ / ﻿25.6469528°S 30.3843917°O﻿ / -25.6469528; 30.3843917
Die **smeltingswarmte** (ook latente smeltingswarmte genoem) is die hoeveelheid warmte-energie wat 'n materiaal moet absorbeer om 'n bepaalde hoeveelheid massa van die stof van 'n vastestof tot 'n vloeistof en omgekeerd te verander. Die temperatuur waarteen hierdie omskakeling van toestand plaasvind word die smeltpunt genoem. Die warmte-energie wat afgegee word om die teenoorgestelde toestandsverandering te bewerkstellig is gewoonlik ewe veel en daar kan daarna verwys word as die stollingswarmte.

Wanneer 'n mens termiese energie van 'n vloeistof of 'n vastestof onttrek, val die temperatuur. Wanneer warmte-energie bygevoeg word styg die temperatuur. Wanneer die oorgangspunt tussen die vastestof- en vloeistoffases egter bereik word (die smeltpunt), bly die temperatuur vir 'n suiwer stof konstant met verdere toevoeging of onttrekking van energie totdat die toestandverandering voltooi is, voordat daar weer 'n verdere styging of daling respektiewelik in die temperatuur sal plaasvind. Dit is dan ook die rede waarom daar na die latente smeltingswarmte verwys word, aangesien die addisionele toegevoegde energie se impak "weggesteek" is in soverre dit die temperatuur betref. Om van 'n vloeistof- na 'n vastestoftoestand te verander moet die molekules van die stof meer georden raak en moet addisionele hitte verwyder word. In die teenoorgestelde rigting moet daar 'n groter wanorde tussen die molekules wees en moet hitte bygevoeg word.

Die eenhede waarin smeltingswarmte gewoonlik uitgedruk word is:

joule per mol (die SI-eenheid)
of

kalorieë per gram (ou metriese eenheid wat tans min gebruik word)
of

Britse termiese eenheid per pond (British Thermal Unit) of Btu per pond-mol (Nog in algemene gebruik in sekere Amerikaanse publikasies).

Smeltingswarmte van bekende stowwe
----------------------------------

Die smeltingswarmte van water is

334.5 kilojoule per kilogram
Die smeltingswarmte van 'n paar ander algemene stowwe:

| Stof | Smeltingswarmte (kJ/kg) |
| --- | --- |
| metaan: | 58.41 |
| etaan: | 95.10 |
| propaan: | 79.96 |
| metanol: | 99.16 |
| etanol: | 108.99 |
| gliserol: | 200.62 |
| mieresuur: | 276.35 |
| asynsuur: | 192.09 |
| asetoon: | 97.99 |
| benseen: | 127.40 |
| myristiese suur: | 198.70 |
| palmitiensuur: | 163.93 |
| steariensuur: | 198.91 |

Hierdie waardes is afkomstig van die CRC Press se **Handbook of Chemistry and Physics**, die 62ste uitgawe.

Sien ook
--------

* Verdampingswarmte
* Warmtekapasiteit

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb13602342v (data)
* GND: 4476517-4
* LCCN: sh85052595

 |
**Petrus Johannes Clase** (gebore op 13 Oktober 1930 te Bothaville, Oranje-Vrystaat, Suid-Afrika) is 'n voormalige Suid-Afrikaanse politikus, lid van die Nasionale Party, LP vir die kiesafdeling Virginia (1974 - 1991).

Clase gee agtereenvolgens klas in die skole van Vanderbijlpark, Henneman en Welkom. Gedurende hierdie jare was hy voorsitter van die Afrikaanse Kultuurvereeniging in Welkom en Henneman. Van 1966 tot April 1974 het Piet Clase die Welkom Gimnasium gelei.

In die Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1974 word hy verkies tot die parlement vir die setel van Virginia. Hy word ook verkies tot president van die raad van direkteure van die vereniging van onderwysers van die Oranje-Vrystaat.

Hy word in Julie 1985 in die PW Botha-regering aangestel as Minister van Onderwys en Kultuur in die Volksraad.

In Julie 1991 kom Clase in 'n persoonlike teenstryd met die beleid wat deur die regering voorgestaan word, en hy kondig sy bedanking aan en gee al sy politieke funksies op. Sy setel in Virginia word toe in 'n tussenverkiesing verower deur Kobus Beyers, 'n voormalige konserwatiewe volksraadslid vir Schweizer-Reneke.
Uitsig vanaf Sir Lowryspas oor Somerset-Wes en Helderberg.
Kruin van Sir Lowryspas - Tollenaar se huis  
1832-skets van pen en was deur Charles D'Oyly.
**Sir Lowryspas** (Engels: *Sir Lowry's Pass*) is 'n bergpas in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Die pas dra die N2 nasionale pad oor die Hottentots-Hollandberge en verbind Kaapstad met die Overberg.

Geskiedenis
-----------

Die Khoikhoi het die Hottentots-Hollandberge oorgesteek met 'n voetpaadjie wat die Gantouw genoem was. Gedurende 1662 was Hendrik Lacus die eerste blanke persoon wat die berg oorgesteek het deur die spoor te volg. Met verloop van tyd is 'n pad meer gesleep as gemaak aangesien dit baie steil was. Teen 1821 het 4500 waens per jaar die berg oorgesteek. Elke vyfde wa het dit nooit gemaak nie. Die groewe wat deur die vasgesluite wawiele in die rotse geskuur is, kan vandag nog gesien word. Die Gantouwpas is in 1958 tot 'n nasionale monument verklaar.

Sir Lowry Cole
--------------

Die Goewerneur, sir Lowry Cole, het vir majoor Charles Michell, superintendant van werke in die Kaapkolonie, opdrag gegee om 'n pas suid van die bestaande pad te bou. Hy het sy loopbaan op die spel geplaas. Konstruksie het reeds gedurende 1829 begin. Cole se plan is egter afgekeur deur die Ministerie van Koloniale werke in Londen. Hulle het gedreig om die ₤8000 wat reeds gespandeer was van sy salaris af te trek. 

Cole het hom na die inwoners van Kaapstad gewend. Die inwoners was briesend en het aangebied om die goewerneur teen enige verlies van inkomste te vrywaar. Die ministerie het bes gegee en toestemming verleen dat die pas voltooi word.

Sir Lowryspas
-------------

Die pas is in 1830 voltooi, in die 1930's geteer en in die 1950's oorgebou. Die kruin van die pas is 452 m bo seevlak en word bereik na 60 km vanaf Kaapstad.

Sien ook
--------

* Lys van bergpasse in Suid-Afrika

Bronne
------

* Oberholster, J.J.: Die historiese monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede, 1972. ISBN 0-620-00191-7
* Ross, Graham: The romance of Cape mountain passes. Kaapstad: Sunbird, 2011. ISBN 978-1-920289-51-5
* Passes & Poorts. Marion Whitehead. 2010 ISBN 978-1-77009-805-3
* Op Pad in Suid-Afrika. B.P.J. Erasmus. 1995. ISBN 1-86842-026-4
* Wood, V.C.: Die Bergpasse van Kaapland. In: Lantern. Tydskrif vir Volksopvoeding. Jaargang 7, nr. 4, Oktober 1957
Die **Sint Petrus en Sint Paulus-argipel** (Portugees: *Arquipélago de São Pedro e São Paulo*, [ɐʁkiˈpɛlɐgu dʒi sɐ̃w ˈpedɾw‿i sɐ̃w ˈpawlu]) is 'n groep van vyftien eilande en rotse wat bykans op die ewenaar geleë is in die Atlantiese Oseaan en deel uitmaak van die grotendeels ondersese Mid-Atlantiese Rug (MAR). Die argipel is 940 km vanaf Suid-Amerika en word beheer deur Brasilië. Die argipel het bekend geraak tot die Franse Vlug 447 hier naby neergestort het op 1 Junie 2009.

Die argipel is op 20 April 1511 per ongeluk deur 'n Portugese vloot ontdek onder die leiding van kaptein Garcia de Noronha op 'n tog na Indië. Terwyl hulle op die oop see navigeer het, het die karveel *Saint Peter* onder beheer van kaptein Manuel de Castro Alcoforado op een van die eilande op die rotse geloop. Die bemanning is gered deur die ander karveel *Saint Paul*. Die eilande is vernoem na die twee karvele.

Op 16 Februarie 1832 was die argipel ook besoek deur Charles Darwin op hulle eerste been van die tog om die wêreld met die HMS *Beagle*. Die Amerikaanse kernaangedrewe duikboot, USS *Triton*, het sy onderwatervaart om die wêreld amptelik hier begin.

Ernest Shackleton het op sy laaste ekspedisie (1921 - 1922) na Antarktika ook hier aangedoen.

Fauna en Flora
--------------

Slegs op die grootste eiland, Belmonte, is daar plantegroei wat bestaan uit mosse en grasse. Al die ander is bar met slegs see alge en fungi wat die see omgewing kan verduur. Daar kom wel seëvoels voor onder andere die Bruinmalgas (*Sula leucogaster*), Grootbruinsterretjie (*Anous stolidus*) en Swartkopseeswael (*Anous minutus*). Die krap (*Grapsus grapsus*), insekte en spinnekoppe word ook hier gevind.
**Piers Stefan Pughe-Morgan** (/ pɪərs /; gebore O'Meara; 30 Maart 1965) is 'n Engelse omroeper, joernalis, skrywer en televisiepersoonlikheid.

Morgan begin sy loopbaan in 1989 in Fleet Street as skrywer en redakteur vir verskeie Britse poniekoerante, waaronder *The Sun*, *News of the World* en die *Daily Mirror*. In 1994, op 29-jarige ouderdom, word hy deur Rupert Murdoch aangestel as redakteur van die *News of the World*, wat hom die jongste redakteur van 'n Britse nasionale koerant in meer as 'n halwe eeu gemaak het. Van 2006 tot 2007 was hy die redaksionele direkteur van *First News*. Op televisie het Morgan sy eie geselsprogramme *Piers Morgan's Life Stories* (2009 – hede) en *Piers Morgan Live* (2011–2014) aangebied, saam met Susanna Reid die ITV-ontbytprogram *Good Morning Britain* (2015–2021) aangebied, en saam met Susanna Reid beoordeel op die talentkompetisie *America's Got Talent* (FIPS1) en *Britain's Got Talent* (2007–2010). In 2008 wen hy die sewende seisoen van die Amerikaanse *Celebrity Apprentice.* Morgan het agt boeke geskryf, waaronder vier volumes van sy outobiografie.

Terwyl hy by die *Daily Mirror* gewerk het, was hy aan die stuur van sake tydens die tydperk wat die koerant betrek is by die skandaal vir telefoonafluistering. In 2011 het Morgan ontken dat hy ooit 'n telefoon afgeluister het of "na my wete 'n verhaal gepubliseer het wat verkry is uit die afluister van 'n telefoon". Die volgende jaar is hy gekritiseer in die bevindings van die Leveson-ondersoek deur voorsitter, Brian Leveson, wat verklaar het dat kommentaar in Morgan se getuienis oor die afluister op die telefoon "heeltemal onoortuigend" was en dat hy daarvan bewus was dat dit in die pers plaasgevind het as 'n geheel en dat hy onbevange oor die misdadige gedrag was dat hy bereid was om daaroor grappe te maak". Morgan se uitgesproke menings en omstrede kommentaar oor *Good Morning Britain* het Ofcom daartoe gelei dat hy by verskeie geleenthede uitspraak gelewer het.  Op 9 Maart 2021 het ITV aangekondig dat Morgan besluit om die program onmiddellik te verlaat, na aanleiding van negatiewe opmerkings wat hy gemaak het oor Meghan, Hertogin van Sussex, in die dae nadat die Oprah Winfrey onderhoud met Meghan- en  Harry uitgesaai is. Ofcom het meer as 41 000 klagtes van kykers ontvang.
Sint Patricksdag in Buenos Aires, Argentinië
'n Godsdienstige prosessie ter ere van Sint Patrick in County Down, Noord-Ierland
Die Operahuis in Sydney, Australië, word ter geleentheid van Sint Patricksdag groen verlig
Twee meisies speel Ierse folkmusiek tydens 'n feesoptog in Dublin
**Sint Patricksdag** of die **Sint Patrickfees** (Engels: *Saint Patrick's Day*; Iers: *Lá Fhéile Pádraig*) is 'n kulturele en godsdienstige feesdag wat op 17 Maart, die tradisionele sterfdag van Ierland se beskermheilige Sint Patrick (omstreeks 385-461), gehou word.

Sint Patrick is in die laat 4de eeu in die Romeinse provinsie Britannia gebore vanwaar hy in die ouderdom van 16 ontvoer en as slaaf na Ierland geneem is. Hy het daarin geslaag om te ontsnap, maar het in 432 na Ierland teruggekeer om die Iere tot die Christendom te bekeer. Ná 'n lewe van diens en toewyding, waartydens hy talle kloosters, kerke en skole op die eiland gevestig het, is hy op 17 Maart 461 oorlede.

Ná sy afsterwe het talle legendes rondom Sint Patrick begin groei. So is onder meer beweer dat hy alle slange uit Ierland verdryf het (slange is nie endemies aan die eiland nie, maar in die destydse konteks as metafore vir heidense gelowe gebruik wat deur Sint Patrick teruggedring is) en die klawer gebruik het om die leerstelling van die Drie-enigheid te verduidelik. Sy sterfdag is in Ierland met kerkdienste en feeste herdenk.

Sint Patricksdag is in die vroeë 17de eeu tot feesdag verklaar en word deur die Rooms-Katolieke Kerk, die Anglikaanse Gemeenskap (veral die Kerk van Ierland), die Oosters-Ortodokse Kerk en Lutherse kerke waargeneem. Die fees herdenk Sint Patrick en die koms van die Christendom in Ierland, maar dit is ook die dag waarop die Ierse erfenis en kultuur en die Ierse volk in die algemeen gevier word.

Feesvierings sluit openbare optogte en feeste, *céilithe* (tradisionele Gaeliese byeenkomste met musiek en dans) en die dra van groen kleding of *shamrock* (jong klawerplante) in. Christene woon daarnaas ook kerkdienste by, en ter geleentheid van Sint Patricksdag word kerklike voorskrifte aangaande die vastyd voor die Paasfees tydelik opgehef – dit is ook die rede hoekom die feesdag tradisioneel met drankverbruik verbind word.

Sint Patricksdag is 'n openbare vakansiedag in die Republiek van Ierland, Noord-Ierland, Newfoundland en Labrador en Montserrat. Die fees word dwarsoor die wêreld ook deur Ierse gemeenskappe waargeneem, veral in Groot-Brittanje, Kanada, die Verenigde State, Australië, Nieu-Seeland en Argentinië waargeneem.

St Patrick's Day viering in Ierland
-----------------------------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
| ***Moderne Wetenskap*** |
| --- |
| **Oorspronklike titel** | Science Study Series |
| **Outeur** | Verskeie |
| **Land** | Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State |
| **Taal** | Afrikaans |
| **Onderwerp** | Wetenskap |
| **Genre** | Nie-fiksie |
| **Uitgewer** | Tafelberg |
| **Uitgegee** | 1962 |
| **Medium** | Druk |
| Letterkunde-portaal |

**Moderne Wetenskap** is die titel van 'n reeks van 12 boeke wat in 1962 deur Tafelberg-uitgewers gepubliseer is. Die boeke was Afrikaanse vertalings van die Engelstalige reeks *Science Study Series* wat onder leiding van die *Physical Science Study Committee* (PSSC) aan MIT die lig gesien het. Die PSSC het hom dit ten doel gestel om wetenskapsonderrig in die Verenigde State te moderniseer en te verbeter, en dit het deel uitgemaak van die opskuddings in Amerikaanse onderrig wat op die onverwagte lansering van Spoetnik deur die Sowjetunie gevolg het. Die Amerikaanse publiek en regering was erg geskok dat die Russe blykbaar die leiding op wetenskaplike gebied oorgeneem het, en 'n program is van stapel gestuur om laer- en hoërskool wetenskapsonderrig te verbeter. Die PSSC was nou hierby betrokke gewees en die *Science Study Series* was 'n reeks boeke, geskrewe deur voorste fisici, wat die publiek en onderwysers op 'n informele manier aan gevorderde wetenskap probeer blootstel het.

Die vertaling van die reeks is deur 'n groep akademici aan meestal Afrikaanse universiteite behartig. Die volgende titels is uitgegee:

1. *Die verhaal van die Neutron*, deur Donald J Hughes
2. *Die woelige atoom*, deur Alfred Romer
3. *Die orde van die heelal*, deur Hermann Bondi
4. *Die diensvaardige eggo*, deur Donald R Griffin
5. *Seepbelle*, deur Sir Charles Vernon Boys
6. *Magnete*, deur Francis Bitter
7. *Die fisika van televisie*, deur David M Lutyens en Donald G Fink
8. *Versnellers*, deur Raphael Littauer en Robert R Wilson
9. *Michelson en die spoed van lig*, deur Bernard Jaffe
10. *Die geboorte van 'n nuwe fisika*, deur I Bernard Cohen
11. *Die ouderdom van die aarde*, deur Partrick M Hurley
12. *Ridder van die wetenskap*, deur René Dubos
Genl. J.B.M. Hertzog se Nasionale Party het in 1929 alleen 'n volstrekte meerderheid behaal, maar nietemin weer twee Arbeiders in sy kabinet ingesluit. Creswell sit voor links langs dr. D.F. Malan, genl. Hertzog, N.C. Havenga em P. Grobler. Agter staan Oswald Pirow, genl. Jan Kemp, Adriaan Fourie, adv. E.G. Jansen, Henry Sampson en C. Malan.
Kol. Creswell.
Kolonel **Frederick Hugh Page Creswell**, ook wel *F.H.P. Creswell*, (gebore 13 November 1866 in Gibraltar, oorlede 25 Augustus 1948 in Kuilsrivier) was met kort tussenposes parlementslid van 1910 tot 1938 en leier van die Arbeidersparty.

Creswell ontvang sy naskoolse opleiding aan die Royal School of Mines in Engeland en bekwaam hom as myningenieur. In dié hoedanigheid kom hy in 1893 na Suid-Afrika.

Hy het in Rhodesië en aan die Witwatersrand gewerk en in die Tweede Vryheidsoorlog in die eenheid Imperial Light Horse. Hy het die eerste keer aansien verwerf as algemene bestuurder van die Village Main Reef Mine in Johannesburg, toe hy die mynwerkerstaking in 1907 ondersteun en voorspraak doen vir die vervanging van Chinese arbeid met blanke arbeid.

In die eerste algemene verkiesing ná Uniewording op 15 September 1910 word hy tot die parlement verkies as een van drie suksesvolle kandidate van die Arbeidersparty. Hy wen in die kiesafdeling Jeppes teen die Unionisteparty se R. Feetham met 'n meerderheid van net 97 stemme. Hy dien ook van daardie jaar, toe hy in Januarie een van die stigters van die party was, tot in 1938 as partyleier. In 1915 verslaan die Unionis L. Blackwell vir Creswell in Bezuidenhout met 'n meerderheid van net 13 stemme. Creswell wen Troyeville in 'n tussenverkiesing op 26 Januarie 1917 onbestrede. In 1920 behaal hy weer sukses in Troyeville toe hy die Unionis O.A. Reid oortuigend klop, maar in 1921 verloor hy in dieselfde kiesafdeling teen die Suid-Afrikaanse Party se W.S. Webber met 216 stemme. In 1924 en 1929 wen hy in Denver en in 1933 in die Kaapse kiesafdeling Bellville.

Creswell is tydens die mynwerkerstaking van 1914 in hegtenis geneem vir sy bedrywighede, maar dien nietemin in die Eerste Wêreldoorlog in Suidwes-Afrika en Oos-Afrika. In 1923 sluit hy aan by die koalisie met die Nasionale Party van genl. J.B.M. Hertzog. Toe die partye as die Pakt-regering in 1924 aan bewind kom, word hy minister van verdediging en van arbeid. Die Arbeidersparty is nie betrek by die stigting van die Verenigde Party nie en word saam met die Nasionale Party en Dominiumparty die opposisie in die Volksraad.

Creswell het teen omstreeks 1938 uit die amp as partyleier bedank, is opgevolg deur Walter Madeley en hom in Kaapstad gaan vestig, waar hy in 1948 oorlede is.

Bronne
------

* Mostert, J.P.C. *Politieke Partye in Suid-Afrika*, Instituut vir Eietydse Geskiedenis, U.O.V.S. Bloemfontein, 1986.
* Rosenthal, Eric, *Encyclopaedia of Southern Africa*, Juta and Company Limited, Kaapstad en Johannesburg, 1978.
* Albertyn, dr. C.F. (hoofred.), *Die Afrikaanse Kinderensiklopedie*, Nasou, Kaapstad, 1972.
'n Manlike promosiemodel tydens die Tokio-motorskou in 2015. Promosiemodelle trek besoekers se aandag en wek belangstelling vir 'n produk
Die professionele Britse fotomodel David Gandy in 'n advertensie vir mansmode  
Foto: Conor Clinch
'n **Model**  is 'n persoon wat of

* as visuele hulpmiddel vir 'n kunstenaar of kunstenares (gewoonlik 'n fotograaf, skilder of beeldhouer) poseer terwyl hy of sy 'n kunswerk skep, of
* 'n persoon wat vir 'n fotograaf poseer om kommersiële produkte (soos mode by 'n modeskou, in 'n tydskrif of vir 'n advertensieveldtog) of dienste te adverteer, bemark of bekend te maak. Die visuele en seksuele aantreklikheid van die model self staan sentraal in erotiese modelwerk wat sedert die laat 19de eeu tot 'n kunsvorm binne die fotografie ontwikkel het - die model word hier as esteties bevredigend en/of seksueel prikkelend ervaar. Modelwerk word gewoonlik onderskei van ander soorte openbare optredes en opvoerings (soos teater- en filmkuns), alhoewel grense hier nie altyd maklik getrek kan word nie.

Model is geen klassieke opleidingsberoep nie, alhoewel suksesvolle kabdidate, wat vir modelwerk gekeur word, bepaalde voorvereistes moet vervul. Besonderhede soos die perfekte loopplank-optrede tydens modevertonings moet deur harde oefenwerk aangeleer word. 'n Professionele model met langjarige ervaring, wat vir 'n fotograaf einige liggaamshouding en -uitdrukking sonder verdere aanwysings kan handhaaf, bespaar tyd en sodoende tyd help bespaar, mag gewoonlik 'n hoër vergoeding vra.

'n Professionele modelloopbaan begin op die ouderdom van twintig jaar of jonger; meestal is modelle op die ouderdom tussen 20 en 30 jaar in die beroep werksaam. Natuurlik word steeds ook modelle in hoër ouderdomsgroepe benodig. Met toenemende ouderdom word die persentasie potensiële kandidate, wat vitaal en opties aantreklik genoeg is, nogtans steeds kleiner.
**Aasvoëlkop** is 'n 1 787 m hoë heuwel in Johannesburg, Gauteng, waarop die Northcliff-watertoring gebou is. Die koppie is sowat 10 km noordwes van die Johannesburgse stadsaal. 

Die naam is 'n verafrikaansing van die Nederlandse Aasvogelkop. In die pionierstyd voor die spoorlyn uit die Kaap Johannesburg bereik het, was tot duisend ossewaens op 'n keer op pad om die Vaalrivier by Viljoensdrif oor te steek. Trekosse wat onderweg na die Rand gevrek het, is langs die pad gelos. Duisende aasvoëls het dan aan hulle kom vreet. Aasvoëlkop, toe nog ver van enige bewoonde gebied, was een van die voëls se gunsteling-bymekaarkomplekke. Die NG gemeente Aasvoëlkop se naam is aan die heuwel ontleen, terwyl die "mont" (berg in Frans) in die voorstad Montroux se naam verwys na Aasvoëlkop.

Bron
----

* (en)  Raper, Peter Edmund. 2004. *New Dictionary of South African Place Names*. Johannesburg & Cape Town: Jonathan Ball Publishers.

Sien ook
--------

* NG gemeente Aasvoëlkop

Koördinate: 26°08′43″S 27°58′07″O﻿ / ﻿26.14528°S 27.96861°O﻿ / -26.14528; 27.96861
’n Kaart van Kiëf-Roes in die 9de eeu.
**Askold** (*Haskuldr* in Ou Oos-Noors en *Höskuldr* in Ou Wes-Noors) was ’n prins van Kiëf en die stigter van die eerste Wikingstaat aan die Dnieper. Hy is algemeen gewild na aanleiding van die *Primêre Kronieke*, waarvolgens hy en nog ’n woiwode, **Dir**, in die 870's van die clan van Rjoerik, leier van Kiëf-Roes, was. Die kronieke gee te kenne dat hulle nie sy familie of van koninklike afkoms was nie.

Primêre Kronieke
----------------

Volgens die *Primêre Kronieke* was Askold en Dir op pad na Tsargrad (Konstantinopel) toe hulle op ’n klein stad op ’n heuwel aan die Dnieper afkom. Toe hulle uitvra, is aan hulle vertel dit is Kiëf, wat gebou is deur drie broers, Ki, Sjtsjek en Chorif. Hulle was voorouers van die inwoners, wat nou heffings aan die Chasare betaal. Askold en Dir het hulle in die stad gevestig en ’n klomp mede-Warangiërs bymekaargemaak om ook daar te kom woon. Hulle het oor die stad en die omringende gebied begin heers. Volgens die Kronieke is hulle omstreeks 882 deur prins Oleg vermoor.

Aanval op Konstantinopel
------------------------

Die Roesvolk se aanval op Konstantinopel in Junie 860 het die Grieke onkant betrap en die omringende gebied is verwoes. Patriarg Photios van Konstantinopel het die verwoesting van die voorstede en nabygeleë eilande beskryf, en ’n ander verslag bevestig die bloedbad. Die aanval was die eerste skermutseling tussen die Roes en die Bisantyne en het daartoe gelei dat die patriarg sendelinge noord gestuur het om die Roes en die Slawiërs te bekeer.

Hoewel die *Primêre Kronieke* die aanval met Askold en Dir verbind (en die datum 866 noem), word dit deur geleerdes bevraagteken.
**Frederick Jacob Titus Chiluba** (gebore 30 April 1943 - oorlede 18 Junie 2011) was die tweede president van Zambië ná hy die eerste verkiesing na die herinstelling van veelparty-demokrasie laat in 1991 gewen het. 

Chiluba was 'n voormalige leier van die land se vakverbond, die Zambian Congress of Trade Unions, en 'n teenstander van die eerste president, Kenneth Kaunda, se eenparty-regering, vir wie hy as kandidaat van die Movement for Multiparty Democracy (MDD) in die verkiesing van Desember 1991 verslaan het. Hy is herverkies in 1996, maar sy pogings om die grondwet te wysig sodat hy ook in 2001 die MDD se presidentskanditaat kon wees, het misluk weens wye teenstand uit die parlement sowel as die burgerlike samelewing.

Die MDD het gevolglik vir Levy Mwanawasa as sy kandidaat aangewys. Mwanawasa wen die verkiesing met minder as 'n derde van die stemme. Ná Chiluba die amp verlaat, is hy aangekla van korrupsie en uiteindelik in 2009 vrygespreek.

| * l
* b
* w
Presidente van Zambië |
| --- |
| 
* Kenneth Kaunda
* Frederick Chiluba
* Levy Mwanawasa
* Rupiah Banda
* Michael Sata
* Guy Scott\*
* Edgar Lungu

 |
| \* dui tussentydse presidente aan |

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 1147238790
* ISNI: 0000 0000 2948 4361
* LCCN: n92024071
* NTA: 152359184
* SUDOC: 08204435X
* VIAF: 60735059
* WorldCat Identities: lccn-n92024071

 |
Robert Moffat
**Robert Moffat** (Ormiston, Skotland, 21 Desember 1795 - Engeland, 9 Augustus 1883) was 'n Skotse sendeling.

Hy kom in Januarie 1817 na Suid-Afrika as sendeling van die Londense Sendinggenootskap en vestig hom in 1818 op Afrikanerskraal in Namakwaland om sy sendingwerk daar te verrig. Hy bring in 1819 besoek aan Kaapstad en verhuis twee jaar later na Kuruman. In 1829 besoek hy Silkaats, die Matabelehoof. Die volgende jaar reis hy na Kaapstad om die werke wat hy in Tswana geskryf het, te laat druk. Vyf jaar later vergesel hy 'n wetenskaplike geselskap onder leiding van dr. Andrew Smith na Silkaats. Hy voltooi die Bybelvertaling in Tswana in 1857 nadat hy intussen in 1838 besoek aan Engeland gebring het. In 1870 preek hy vir die laaste keer op Kuruman en vertrek later daardie jaar vir oulaas na Engeland.

Bronne
------

* Albertyn, C.F. dr. (hoofred.), 1972. *Die Afrikaanse Kinderensiklopedie*. Kaapstad: Nasou.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNE: XX1368841
* BNF: cb153426788 (data)
* GND: 118734490
* ISNI: 0000 0000 8133 5961
* LCCN: n50000259
* NKC: js20030428010
* NLA: 35357467
* NTA: 068856113
* SNAC: w6s7638g
* SUDOC: 133443744
* Trove: 924192
* VIAF: 54450073
* WorldCat Identities: lccn-n50000259

 |
|  |
| --- |
| Deel van ’n reeks oor |
| Oosterse Ortodoksie |
|  |
| Geskiedenis |
| Oosters-Ortodokse Kerk Bisantynse Ryk Ekumeniese konsilie Oos-Wes-skisma Oriëntale Ortodoksie
*Belangrikste konsilies:* Nicea I  • Konstantinopel I  • Efese  • Chalcedon  • Konstantinopel II  • Konstantinopel III  • Nicea II |
| Oosters-Ortodokse kerke |
| Ekumeniese Patriargaat van Konstantinopel Grieks-Ortodokse Kerk van Alexandrië Grieks-Ortodokse Kerk van Antiogië Grieks-Ortodokse Patriargaat van Jerusalem Russies-Ortodokse Kerk Georgies-Ortodokse en Apostoliese Kerk Serwies-Ortodokse Kerk Roemeens-Ortodokse Kerk Bulgaars-Ortodokse Kerk Kerk van Siprus Kerk van Griekeland Pools-Ortodokse Kerk Ortodokse Kerk van Albanië Ortodokse Kerk van Tsjeggië en Slowakye (Ortodokse Kerk in Amerika) |
| Geloof |
| Askese  • Diofisitisme  • Eerste onder gelykes  • Heilige liturgie  • Ikonografie  • Jesusgebed  • Kruisteken  • Miafisitisme  • Monofisitisme  • Monoteletisme  • Nestorianisme  • Raskolniki  • Teose  • Teotokos |
| s • b • w |

**Askese** (van die Griekse ἄσκησις: *áskēsis*, "oefening") beskryf ’n lewe wat gekenmerk word deur onthouding aan verskeie wêreldlike plesiere, dikwels met die doel om godsdienstige of spirituele doeleindes na te streef. Askese kan saamgaan met selfkastyding, maar nie noodwendig nie.

Etimologie
----------

Die Griekse byvoeglike naamwoord *askēsis* beteken "oefening". Die oorspronklike gebruik daarvan het nie op selfonthouding gedui nie, maar op fisieke oefening vir atletiese byeenkomste. Die betekenis is later uitgebrei om te beteken die beheersing of onderdrukking van natuurlike behoeftes om die een of ander vorm van reinheid te bereik. Vas en seksuele onthouding is twee vorms van askese. Dit word in die meeste godsdienste in die een of ander graad toegepas.

Die vroeë 20ste-eeuse sosioloog Max Weber het ’n onderskeid gemaak tussen innerwêreldlike en uiterwêreldlike askese. Eersgenoemde is wanneer iemand hom aan die wêreld onttrek om ’n asketiese lewe te lei, soos monnike in ’n klooster sowel as hermiete, wat alleen woon. Uiterwêreldlike askese verwys na mense wat ’n asketiese lewe lei, maar hulle nie aan die wêreld onttrek nie.

Doel
----

Die doel van askese verskil. Dit kan ’n vorm van boetedoening wees, ’n offer aan ’n godheid, ’n middel tot dissipline vir ’n geestelike lewe of om verdienste te verwerf vir die hiernamaals. Dit kan ook wees omdat die beoefenaar daarvan sy liggaam of die lewe self waardeloos ag en eerder sou verkies om te sterf weens ’n onthouding aan kos en vloeistof.

Die 20ste-eeuse Amerikaanse psigoliese teoretikus David McClelland het gemeen buitewêreldlike askese is spesifiek gerig teen wêreldlike plesiere wat mense se aandag aflei van hul roeping en dat sulke mense wêreldlike plesier kan beoefen wat nie hul aandag aflei nie. As voorbeeld het hy Kwakers genoem, wat histories teen die dra van helderkleurige klere was, maar ryk Kwakers het dikwels hul somber klere van duur materiaal gemaak. Die kleure is as afleidend beskou, maar nie die materiaal nie. Amiese Doopsgesindes gebruik soortgelyke kriteria om te besluit watter moderne tegnologie om te gebruik en watter nie.
Nicholas Cugnot se *Fardier* van 1769
Die eerste kommersiële stoomwa ter wêreld: Richard Trevithick se *London Steam Carriage* van 1803
Amédée Bollée se *L'Obéissante*. Die foto is in 1875 geneem
White touring car (1909)
Stanley-stoomwa van 1912
Stanley-stoomwa van 1923
'n **Stoomwa** is 'n motor wat deur 'n stoomenjin aangedryf word.

Stoomwaens was die eerste egte motorvoertuie wat ooit gebou is - so het Nicholas Cugnot sy artillerie-trekmasjien reeds in 1769 in Parys aan die publiek bekend gestel. Amédée Bollée se stoomwa *La Mancelle* was in 1878 die eerste motor wat as 'n produksiereeks met vyftig eksemplare vervaardig is, terwyl Francis Edgar Stanley en Freelan O. Stanley se *Stanley Rocket*-stoomwa in 1906 as eerste motor met 205,5 km per uur 'n snelheid van meer as 200 km per uur bereik het.

Aanvanklik was dit nie duidelik of motors met stoom- of met elektriese enjin die opperhand op die mark sou kry nie, maar uiteindelik het verbrandingsenjins geseëvier. Stoomenjins het slegs as trekmotors en padwalse nog tot omstreeks 1950 oorleef, terwyl elektriese motors intussen 'n hergeboorte beleef het. Die spoedrekord van stoomwaens, wat in 1906 opgestel is, is selfs eers in 2009 gebreek.

Sien ook
--------

* Stoomlokomotief
Die **smalkopkurper** (*Serranochromis angusticeps*) is 'n varswatervis wat voorkom in die Okavangorivier, Kunenerivier, boonste gedeelte van die Zambezirivier en die Kafuerivier. Dit kom ook in die sytakke van die Kongorivier in Zambië voor.

In Engels staan die vis bekend as die *Thinface largemouth* of die *Thinface bream*.

Voorkoms
--------

Die smalkopkurper het 'n groot kop met klein oë en 'n skuinsbek wat soos 'n konsertina oopvou. Die kop en lyf is redelik plat. Daar is drie tot vier rye enkelpunt, klein tandjies in die bokaak en twee tot drie rye onder. Die onderste keeltandbeen is smal en lank, met lang dun, enkel- of dubbelgepunte tande.

Die kop en lyf van beide geslagte het kenmerkende rooi kolletjies op. Volwasse mannetjies het 'n heldergeel kop en die stert- en dorsalevinne is blougrys met donker bruin kolle, die anale vin is geel met oranje kolletjies op. Die gespikkelde bek, wange en kiefdeksels is uniek aan die vis.

Die skubbe is grof en daar is 35 tot 39 op die systreep.

Die vis word tot 41 cm lank en die Zimbabwe-hengelrekord is 2.195 kg.

Habitat
-------

Die smalkopkurper kom in alle tipes water voor maar verkies diep en stil water en lagunes met digte plantegroei.

Die vis se plat vorm help hom om ander visse te bekruip soos spesies van die genera *Brycinus* en *Micralestes*.

Hulle broei in die somer; die mannetjies maak neste by die plantegroei in water wat 1–3 m diep is.

Hengel vir smalkopkurper
------------------------

Die smalkopkurper is 'n goeie sport- en eetvis. Alle tipes kunsaas werk goed, maar swaailemme is van die beste. Vir die beste hengel resultate moet die swaailem, lepel of kunsvissie, óf so na as moontlik aan die bodem óf so na as moontlik aan die plantegroei of rivierwal ingebring word.

Erdwurms, visaas of klein vissies, asook insekte werk goed. Waar tiervis afwesig is, of nie so volop is nie, kan lewendige aas soos die *Imberi* (*Tweekol Tiervis*), net onder 'n stroomversnelling gehengel, baie goeie resultate oplewer.

Dieselfde aas en hengeltegnieke wat vir die bloukurper gebruik word, kan ook met groot vrug op roofkurpers soos die smalkopkurper gebruik word.

Benaming
--------

Die naam *smalkop* dui op die afstand tussen die oë. Hierdie vis was aanvanklik verwar met die kromkop-kurper en die twee was eers as 'n enkele spesie beskou.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Kurper
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bronne
------

* Skelton, Paul: *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa*. 2001. ISBN 978-1-86872-643-1
* Botha, Willem: *Hengelvisse in die Caprivi*. 1984.