recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Peter Daniel Victor** (Wynberg, 18 Augustus 1935 - Durbanville, 19 September 2003) was 'n leraar in die Nederduitse Gereformeerde Kerk wat wyd bekend was vir sy werk onder haweloses en sy onomwonde politieke oortuigings. Hy is op 19 September 2003 tydens 'n skietgeveg met rowers in Durbanville doodgeskiet toe hy sy buurvrou probeer help het.

Victor het in Wynberg en Observatory op die Kaapse Skiereiland grootgeword. Hy was die derde van die vier kinders van Johannes Jacobus Victor, self die jongste van tien kinders, gebore op sy ouers se plaas in die Moordenaarskaroo, wat hulle tydens die Anglo-Boereoorlog verloor het. Sy moeder was Adriana Maria Prins, die oudste van twee kinders wat op Ceres grootgeword het. Ná matriek het sy vader Kaap toe getrek waar hy by die Kaapse stadsraad gaan werk het en ná jare lange diens as hoof van die tekenaarskantoor (elektries) afgetree het. 

As kind was Victor baie siek weens asma, allergieë en 'n longkwaal en dokters het nie gedink hy so 'n volwasse leeftyd bereik nie, maar hy was van kleins af 'n vegter en het heeltemal herstel. Later het hy vir die eerstespan rugby gespeel en op die atletiekbaan talle rekords laat spat. Hy het sy skoolopleiding aan die Laerskool Nassau in Observatory begin en aan die Hoërskool Nassau in Mowbray in 1952 voltooi. Die skoolleuse, "Ek sal handhaaf", het ook sy lewensleuse geword. In Wynberg was hy voorsitter van die KJV, koorlid en voorsitter van die grootste volkspele-laer in die gebied. In die geskiedkundige NG gemeente Wynberg was hy diaken, ouderling en later predikant.

Victor is op 21 Mei 1960 getroud met Anna Aletta Prins in die NG kerk Wellington-Noord. Annette is 'n gekwalifiseerde maatskaplike werker wat haar man bygestaan en ondersteun het. Twee dogters is uit die huwelik gebore. Dr. Lizann Victor is 'n dokter in Kaapstad en Madri Gerber 'n boekhouer in Nederland. Albei dogters het aan die Hoërskool Groote Schuur in Nuweland gematrikuleer.

Victor het in 1971 ná sy studie aan die Universiteit van Stellenbosch die NG Kerk se straatwerkaksie begin, eers in die St. Stephen's-kerk en later in die Trovato-rehabilitasiesentrum in Wynberg. Hy was van 1985 tot 1996 leraar van die NG gemeente Wynberg.
Keiser Arnolf
**Arnolf van Karintië** (ook: *Arnulf, Arnold*) omtrents 850 - 8 Desember 899, Regensburg) was 'n Karolinger. Hy was vanaf 887 koning van die Oos-Frankiese Ryk en van 896-899 keiser.

Arnolf se voorganger Karel III die Dikke het kort die drie dele van die Frankiese Ryk verenig en die hele ryk van Karel die Grote onder sy bewind gebring. Karel het egter aan epilepsie gely en die Wikings het sy ryk onveilig gemaak. Arnolf het dit gebruik om met hulp van Beiere, Franke, Sakse, Turinge en Alemanne self koning te word. Arnolf het hom beperk tot die Oos-Frankiese Ryk en na Karel se dood het die ryk opnuut uitmekaar geval. Vanaf 888 het Arnulf sy mag ook oor Italie en Lotaringe uitgebrei. 

Die Wikings word deur hom in die Slag aan die Dyle naby Leuven in 891 verslaan en dit beteken die einde van hulle invalle in die Oost-Frankiese Ryk. Die rus wat dit in die noorde skep help die Liudolfinge om in mag en aansien te styg en hulle sal 'n paar dekades later keiser word.

Die Hongare word in hierdie tyd 'n steeds groter bedreiging van die Oos-Frankiese Ryk. Arnolf sluit 'n bondgenootskap met hulle teen die Morawiese vorste. Later verwyt geskiedkundiges hom dat hy hiermee vir die Hongare die deur opgemaak het, maar in sy tyd was hulle nog nie 'n bedreiging nie.
BoxerCup replika
Die **BMW R1100S** is 'n sportmotorfiets wat vervaardig is deur BMW Motorrad tussen 1999 en 2005. Dit is ongeveer 25 jaar na die R90S, die maatskappy se eerste sportfiets, die R90S, vrygestel. Die R1100S was die eerste BMW fiets met aanknip handvatsels, agterste voetrusplekke en 'n verwyderbare dekking vir die passasiersitplek. Dit het byna 100 perdekrag gelewer, en is wyd beskryf as 'n "sportiewe sporttoerfiets".

Ontwerp
-------

Die enjin is 'n plattweesilinder "oilhead" wat lugverkoelde silinders maar olieverkoelde koppe het. Afgelei van die BMW R1100RS, is die 1085 cc brandstofingespuite agtklepenjin ingestel vir 'n maksimum uitset van 73 kW teen 8400 opm. Teen die tyd van sy bekendstelling, was dit BMW se kragtigste bokserenjin ooit vervaardig, en die eerste een gekoppel aan 'n sesgangratkas. Die ohk-enjin het kettinggedrewe nokaste in die silinderkoppe gemonteer, wat die kleppe via kort stootstange en kantelarms beweeg. Enjins wat na 2003 vervaardig is, het dubbele ontsteking, met twee vonkproppe per silinder. Die kompakte nabyverhouding vyf- en daarna 'n sesgangratkas is afgelei van die BMW K1200RS. Ver van 'n toersnelrat, lewer die hoogste versnelling 20 km per 1000 opm; teen 80 km/h draai die enjin dus teen 4000 opm.

Bykomend tot die gebruik van die enjin as 'n gestresde lid, het die R1100S 'n saamgestelde aluminiumraam waaraan die suspensiekomponente geheg is. Die voorste suspensie is BMW se gepatenteerde Telelever, met lang teleskopiese vurkglyers sonder enige vere of demping. Ten einde "vurkduik" te minimaliseer, word die remkragte teruggeneem na die raam *via* 'n tuimelende veerstelsel. 'n Monoshock op hierdie wensbeen hanteer opspring en demping. Die agtersuspensie bestaan uit BMW se "Paralever", 'n enkel-eensydige swaaiarm bevattende die dryfas. Die resultaat is groter raamrigiditeit en beter hantering".

Die R1200S
----------

Die R1100S is in 2006 deur die **R1200S** vervang. Die aluminiumraam van die R1100S is vervang deur 'n liggewig buistraliewerk, en te same met 'n goed-ingestelde enjin, was die R1200S 13 kg ligter en 25% kragtiger.

In 2008 is die R1200S weer vervang deur die dubbeloorhoofse nokas **HP2 Sport**.
*Hierdie artikel handel oor die Bybelse persoon. Vir ander gebruike, sien Eva (dubbelsinnig).*

**Eva** (Hebreeus: חַוָּה, *Chava*; Arabies: حَوَّاء, *Ḥawwāʾ*; Grieks: Εὕα, *Heúa*; Latyn: *Eva*) is 'n persoon in Beresjiet/Genesis van die Hebreeuse Bybel en in die skeppingsverhaal in die Koran. Volgens die skeppingsverhaal van die Abrahamitiese gelowe was sy die eerste vrou. Eva is bekend as Adam se vrou.

Volgens die tweede hoofstuk van Beresjiet/Genesis is Eva deur God (JHWH/Allah) uit een van Adam se ribbebene geskape, om Adam se metgesel te wees. Sy val onder die versoeking van die slang om die verbode vrug van die boom van kennis van goed en kwaad te eet. Sy deel die vrug met Adam, en as gevolg daarvan word die eerste mense uit die Tuin van Eden verban. Christelike kerke verskil oor hoe hulle Adam en Eva se ongehoorsaamheid aan God (dikwels die sondeval genoem) beskou, en die gevolge wat hierdie optrede op die res van die mensdom gehad het. Christelike en Joodse leringe hou Adam (die eerste man) en Eva soms op 'n ander vlak van verantwoordelikheid vir die sondeval, hoewel volgens Islamitiese leringe albei ewe verantwoordelik is.

Volgens antieke tradisies beskou die Rooms-Katolieke Kerk Eva saam met Adam as heilige. Die tradisionele liturgiese fees van die heiliges Adam en Eva word sedert die Middeleeue in baie Europese lande soos Duitsland, Estland, Hongarye, Litaue en die Skandinawiese lande op 24 Desember gehou.

Baie vorms van Kreasionisme en Bybelse literalisme beskou Eva as 'n historiese persoon.

Etimologie
----------

Die woord "Adam" (Hebreeus: אָדָם, *ādām*), wat in die skeppingsverhaal as 'n eienaam gebruik word, beteken "mens" (in teenstelling tot ander wesens, veral diere). As gevolg van die skepping word na die verwante woord *Adamah* (Hebreeus: אֲדָמָה, *ădāmāh* "aarde", grond") verwys.

Die naam "Eva" (Hebreeus: חַוָּה, *ḥawwāh* of *cḥawwah*; [ħaˈva] of [χaˈva]) hou verband met die werkwoord חיה *chajah* ("leef", "lewendig bly") en beteken dus "die geanimeerde". Na hierdie naam word in die Hebreeuse Bybel net twee keer verwys, naamlik in Beresjiet/Genesis 3,20 en 4,1. Voorheen word na haar net as "vrou van Adam" verwys. Die Hebreeuse woorde vir vrou (אִשָּׁה, *iššāh*) en man (איִשׁ, *īš*) lyk amper dieselfde, hoewel hulle nie met mekaar verwant is nie. Dit is egter 'n woordspeling: Soos die mens (*ādām*) uit die aarde (*ădāmāh*) geskape is, is die vrou (*iššāh*) uit die man (*īš*) geskape.

In die Septuagint word die naam Adam as 'n eienaam αδαμ *adam* gebruik, terwyl die naam van Eva met Ζωἠ*Zoë* "lewe" vertaal word. In die Nuwe Testament, wat net twee keer na Eva verwys (2 Korintiërs 11,3 en 1 Timoteus 2,13), word Eva se naam met die Griekse Εὕα *Heúa* weergegee. In die Middeleeuse *Biblia Vulgata* is haar naam *Hava*, *Heva* of later *Eva*.

Sien ook
--------

* Adam en Eva
* Lys van persone in die Bybel
**Eutuchios Proklos** (Grieks: Εὐτύχιος Πρόκλος), of **Tuticius Proculus** in sommige tekste, was ’n taalkundige wat in die 2de eeu n.C. floreer het. Hy was een van die twee Latynse onderwysers van Markus Aurelius. Hy was van die stad Sicca Veneria in Noord-Afrika (die hedendaagse El Kef in Tunisië).

Hy is moontlik die Proklos wat deur Trebellius Pollio genoem word as die geleerdste grammatikus van sy tyd. Vir sy werk saam met die keiser het hy later die rang senator gekry, asook konsul, hoewel dit nie duidelik is in watter jaar hy konsul was nie. Hy het finansiële hulp van Aurelius gevra om die finansiële las van sy loopbaan as senator te verlig; daaruit kan afgelei word hy is nie in ’n ryk of aristokratiese familie gebore nie.

Sy identiteit
-------------

Sy skrywes is nou verlore, hoewel daar ’n (moontlik fiktiewe) werk is wat soms aan hom toegeskryf word met die titel *De peregrinis regionibus*. Dit is waarskynlik weens die verwarring oor sy identiteit.

Sommige geleerdes van die 19de eeu het geglo hy is die skrywer van ’n *Chrestomatie*, wat een van die belangrikste bronne oor die Epiese Siklus is. Die meeste moderne geleerdes dink egter dit is nie so nie, omdat dit ’n Griekse werk is en Proklos ’n kenner van Latyn was.

Die grootste deel van die verwarring oor sy naam is weens ’n historiese bron deur die Italiaanse historikus Raffaello Maffei van die 15de en 16de eeu. Maffei identifiseer die 5de-eeuse Platoniese filosoof Proklos as "Tuticius Proculus", hoewel die twee mans drie eeue uitmekaar gelewe het, en sê dit is die filosoof wat Aurelius se onderwyser was. Die werk bevat ook ander foute, byvoorbeeld oor werk wat aan hom toegeskryf word, en baie latere skrywers het soortgelyke foute begaan geskoei op Maffei se werk.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* SUDOC: 168944219
* VIAF: 300248844
* WorldCat Identities: viaf-300248844

 |
**Perim** (Arabies: بريم, *Barīm*, [Barīm]; ook Mayyun genoem) is 'n eiland in Jemen op die grens tussen Afrika en Asië en is van besondere strategiese belang. Tussen 1857 en 1967 het die eiland as deel van die protektoraat Aden aan die Britse Ryk behoort.

Ligging
-------

Kaart van die Bab-el-Mandeb met Perim in die middel
Perim lê in die Bab-el-Mandebseestraat by 12° 39′ 24″ noord, 43° 24′ 54″ oos, tussen die Golf van Aden en die Rooisee en waar die lande Eritrea, Djiboeti en Jemen bymekaarkom. Hierdie unieke ligging gee die eiland beheer oor die verkeer deur die Suezkanaal.

Die eiland
----------

Dit is van vulkaniese oorsprong, 5,63 km lank, 2,85 km breed, 13 km² groot en sy hoogste punt is 65 m bo seevlak. Daar is geen varswaterbron op die eiland nie en daarom weinig bewoners en 'n skrapse plantegroei. Op die suidwestelike punt is 'n natuurlike hawe en in die noorde 'n lughawe.

Bridge of Horns
---------------

Reeds geruime tyd bestaan die plan om hierdie brug van 28 km van Djiboeti na Jemen via die Bab-el-Mandebstraat en Perim na Jemen te bou om sodoende Afrika en Asië te verbind.

Geskiedenis
-----------

Deur die geskiedenis was die eiland agtereenvolgens beset deur die Portugese, Turke, Franse en die Engelse. Vanaf 1869 tot 1936 het skepe wat deur die Suezkanaal vaar hier vasgemeer om steenkool in te skeep. Toe die kruiser Gelderland op 27 Sepetember 1900 die eiland aangedoen het om steenkool te laai, het die kaptein 'n telegram van die Nederlandse vlootminister ontvang om op las van koningin Wilhelmina van Nederland dadelik na Maputo (destyds Lourenço Marques) te vaar om Paul Kruger aan boord te neem.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: sh91004315
* VIAF: 315131781
* WorldCat Identities (via VIAF): 315131781

 |
Alfred Bernitz, 1963.
**Alfred Bernitz** (Johannesburg, 28 Junie 1913 – onbekend) was ’n Suid-Afrikaanse sakeman en direkteur van maatskappye.

Bernitz, wat ook ’n broer, Mischa, gehad het, was die seun van Isador Bernitz, die seun van Michel Behr en Lea Friedman. Isador was die eerste lid van die Bernitz-familie wat uit Litaue na Suid-Afrika geëmigreer het. Hoewel die datums vergete geraak het, was Isador reeds voor die Tweede Vryheidsoorlog op Smithfield in die Suid-Vrystaat woonagtig. Hy het tydens die oorlog in genl. Christiaan de Wet se kommando aan Boerekant geveg. Isador Bernitz het die plaas Caledondraai besit en was voorsitter van Smithfield se Sionistiese Beweging, maar ook ’n Vrymesselaar. Destyds het Smithfield ’n klein gemeente van sowat 40 Jode en hul eie rabbi gehad. Isador het ’n winkel besit en die eerste motorhawe op Smithfield. Isador was getroud met Polly (Pescha Lippa) Suzman, wat in 1889 in die shtetl Salant, Litaue, gebore is. Hulle het mekaar in Suid-Afrika ontmoet.

Alfred Bernitz het sy opvoeding ontvang aan die Grey-kollege in Bloemfontein en daarna aan die Universiteit van die Witwatersrand. Hy het in 1935 by die onderneming van sy moeder se familie, L. Suzman Bpk. aangesluit en eindelik gevorder tot mede- besturende direkteur. In 1962/'63 was hy adjunkvoorsitter van die Johannesburgse Handelskamer. Hy was ook ’n tyd lank lid van die Suid-Afrikaanse Vereniging van Handelskamers en van 1961-'62 voorsitter van die Invoerbeheeradviesraad. In die Tweede Wêreldoorlog het hy diens gedoen in die Unie-verdedigingsmag in die Midde-Ooste. 

Bernitz is op 23 Maart 1938 met Joan, die dogter van B. Rosenthal, getroud. Drie dogters (en blykbaar ook drie seuns) is uit dié huwelik gebore. Bernitz se stokperdjie was gholf. Hy was lid van die Houghton-gholfklub, die Wanderers-klub en die Aeroklub. In die vroeë 1960's het hy en sy vrou by Oxfordweg 144, Melrose, Johannesburg, gewoon.

Bron
----

* (af)  (en)  Kruger, dr. D.F. 1963. *Wie is wie in Suid-Afrika*. Johannesburg: Vitae Uitgewers.
Voormalige Oos-Duitse BTR-152 (SPW-152) tydens 'n openbare uitstalling.
Die **BTR-152** is 'n seswiel Sowjet gepantserde troepedraer (**БТР**, van Бронетранспортер / *Bronetransporter*, letterlik 'gepantserde vervoerder'), gebou op die onderstel en dryfstelsel van 'n ZIS-151 nutsvoertuig. Dit begin diens in 1950 in 'n aantal lidlande van die Warskou-verdragslande en vorm die steunpilaar van Sowjet-gemotoriseerde infantriebataljons tot die indiensstelling van die amfibiese BTR-60-reeks gedurende die 1960's.

BTR-152's was in verskillende variante beskikbaar en is in groot getalle vervaardig vir die Sowjet-weermag en uitvoer. Laatproduksiemodelle gebruik motoronderdele van die meer betroubaar ZIL-157-vragmotor. Drie primêre variante van die BTR-152 verskyn tussen 1950 en 1959: die basis gepantserde troepedraer met 'n enkele masjiengeweer van 7,62 mm of 12,7 mm, 'n ongewapende bevelsvoertuig met 'n hoër daklyn en 'n lugafweergawe gewapen 'n ZPU-2-steunpunte. BTR-152's kon elk 'n enkele infanteriespan of spesialis-wapenspanne saam met hul mortiere en teen-tenk-toerusting vervoer. In die Sowjet-diens is 'n aantal ook as artillerietrekkers ingespan.
Die groep **The Wallflowers** is 'n rockgroep van Los Angeles, Kalifornië wat 'n Grammy-toekenning ontvang het.

Geskiedenis
-----------

### (1992–1994) Die album getitel *The Wallflowers*

Die groep se self-getitelde debuut album is vrygestel in 1992 deur Virgin Records. Alhoewel dit deur die resensente geprys is, het aanvanklik slegs 40 000 kopieë verkoop. Sedertdien is 'n daar egter reeds 'n beraamde 600 000 kopieë verkoop.

Die oorspronklike lede van die groep bestaan uit die sanger en kitaarspeler Jakob Dylan (die jongste seun van Bob Dylan), basspeler en agtergrondsanger Barrie Maguire, Peter Yanowitz op tromme, Rami Jaffee op orrel en kitaarspeler Tobi Miller. Die vier het opgebreek kort na die vrystelling van hul eerste plaat as gevolg van 'n geskil tussen die lede en hul platemaatskappy.

Die groep het 'n nuwe kontrak met Interscope Records geteken en sedertdien nog vier ander albums uitgereik. Die onlangste, *Rebel, Sweetheart* was on 2005 vrygestel.

Ateljeealbums
-------------

* The Wallflowers (1992)
* Bringing Down the Horse (1996)
* (Breach) (2000)
* Red Letter Days (2002)
* Rebel, Sweetheart (2005)
* Glad All Over (2012)

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb139965015 (data)
* GND: 16041813-6
* ISNI: 0000 0001 1547 5250
* LCCN: n97062721
* MusicBrainz: d9c90718-d54d-4ccf-a92e-37a5415ce299
* NKC: xx0037081
* VIAF: 141792662
* WorldCat Identities: lccn-no97062721

 |
**Niavaran-paleiskompleks**  

Niavaran, Teheran  
Vlag van Iran Iran  


---

**Voltooi in**  

1968, heropen as museum in 2000  


---

**Tipe**  

Historiese en kulturele museum

---

**Historiese betekenis**  
  

  

Hoofresidensie van  
die laaste sjah van Iran

Die **Niavaran-paleiskompleks** (Persies: کاخ نیاوران) is 'n historiese parkterrein in die noordooste van die Iranse hoofstad Teheran met 'n oppervlakte van elf hektaar. Die huidige paleiskompleks het sy oorsprong in 'n tuin wat deur 'n vroeëre heerser, Naser al-Din Shah, in die 19de eeu as somerwoning gebruik is.

Meer as twintig geboue en 'n museum is tans op die terrein geleë, waaronder die Niavaran-paleiswoning wat volgens 'n ontwerp van die Iranse argitek Mohsen Foroughi ontstaan het en in 1968 as hoofresidensie vir die laaste sjah van Iran, Mohammad Reza Pahlavi, en die keiserlike gesin voltooi is. Die Pahlavi's het hier tot die Iranse Rewolusie in 1979 gewoon. Vyf kilometer wes van Niavaran is 'n ander paleiskompleks geleë, Saadabad.

Geskiedenis
-----------

Naas moderne geboue is die Sahebqraniyeh-paleis op die terrein geleë. Dié historiese gebou is vanaf 1870 vir Naser al-Din Shah, 'n heerser uit die Kadjare-dinastie (16 Julie 1831 tot 1 Mei 1896), gebou en het oorspronklik self die naam Niavaran-paleis gedra. Gedurende die bewind van sjah Mohammad Reza Pahlavi is alle omliggende geboue afgebreek - met uitsondering van die Ahmad-Shahi-pawiljoen (*Kushk-e Ahmad-Shahi*) waarin later geskenke uitgestal is wat wêreldleiers aan Iran gegee het. Noord van die ou paleis het die huidige Niavaran-paleis ontstaan.

Ná die Iranse Rewolusie en die afskaffing van die monargiese regeringstelsel is die paleis ses jaar lank gerenoveer. Sedert 2000 word die kompleks deur 'n stigting bestuur en staan sommige geboue oop vir die publiek. Hulle is tot musea omgeskep of word vir ander kulturele doeleindes gebruik, waaronder die Jahane Name-museum (1997), die Sahebqraniyeh-paleis (1998) en Kushk-e Ahmad-Shahi (2000).
Die **Mbiyamitirivier** is 'n rivier in die verre suide van die Krugerwildtuin, in Mpumalanga, Suid-Afrika. Die opvangsgebied ontvang 'n neerslag van 500 tot 600 mm per jaar, en die monding is aan die noordoewer van die Krokodilrivier oorkant sirkelbesproeiingslanderye en die nabye Marlothpark. Die rivier is oorwegend 'n klein stroompie op 'n breë sandbedding wat uit Ecca-skalie verweer is. Mbiyamiti is 'n Tsonganaam wat omheinde statte in herinnering roep. Die eMlambenirivier se samevloeiing met die Krokodil is 13 km stroomop, en die Bumespruit se samevloeiing 2,6 km stroomaf.

Flora en geologie
-----------------

Langs die rivieroewers groei ondermeer jakkalsbessies en trosvye, waarvan groot eksemplare by Biyamiti-bosveldkamp aangetref word. Deur die vlaktes weerskante van die S139-rivierpad loop 'n band van relatief sagte Ecca-skalie noord- en suidwaarts deur die laeveld, wat ook plaaslike riviere se vloeirigting beïnvloed. Die eiesoortige veldtipe op hierdie substraat beslaan slegs 3% van die wildtuin en word die Delagoa-ruigtes genoem. Die ruigtes word oorheers deur Delagoadorings en meerstamvalsdorings, met swartapiesdorings plek-plek.

Verblyfplekke
-------------

Op die regteroewer, net stroomop van die H3-toeristeroete, word die Jock Safari Lodge en Fitzpatricks Lodge deur private konsessiehouers bedryf. Stroomaf, 5 km van die Krokodilsamevloeiing, is die relatief klein Biyamiti-bosveldkamp ook op die regteroewer geleë. Dit word deur Sanparke bestuur en bestaan uit slegs vyftien selfsorg-akkommodasie-eenhede, sonder 'n restaurant of winkel. Die 22 km lange S139-rivierpad wat dit met die buitewêreld verbind is vir die uitsluitlike gebruik van Biyamiti-gaste. Begeleide staptogte en dag- en nagritte kan ook bespreek word, en die uitkykpunt sowat 2 km van die kamp bied vergesigte oor die omgewing. Digby die S139 se aansluiting met die S114-roete is die Biyamiti-keerwal, waarvan die standhoudende rotspoele veral in droër tye 'n bestendige toeloop van dier- en voëllewe verseker.

Sytakke
-------

* Mitomenispruit
* Meetsemohlaba
* Matimachwewu
* Mtlhowa
* Mahlambamadube
* Siphampanane
* Dabidabi
* Komapiti
* Mhukweni
* Samarhole
* Napispruit
* Shitlhavespruit

Monding
-------

* 25°10′59″S 31°18′39″O﻿ / ﻿25.18297°S 31.31088°O﻿ / -25.18297; 31.31088

Fotogalery
----------

* Dierelewe naby Biyamiti-bosveldkampDierelewe naby Biyamiti-bosveldkamp
* Shitlhavedam in die Shitlhavespruit, 'n Mbiyamiti-boloopShitlhavedam in die Shitlhavespruit, 'n Mbiyamiti-boloop
* Vervoerdam in die Siphampananespruit, 'n boloop van die MbiyamitiVervoerdam in die Siphampananespruit, 'n boloop van die Mbiyamiti
Illustrasie van 'n volwasse *Peripatus*
***Peripatus*** is 'n interessante diergenus wat 'n skakel vorm tussen wurms en insekte. Omtrent 20 spesies is bekend, wat voorkom in Suid-Afrika, Australië, Nieu-Seeland, Suid-Amerika en in die Wes-Indiese Eilande.

Anatomie en verwantskappe
-------------------------

Hulle het 'n lang liggaam soos dié van 'n wurm of ruspe, maar die segmente of partisies is nie uitwendig sigbaar nie. Inwendig is hulle egter duidelik onderskeibaar. Daar is geen onderverdeling tussen borsstuk en agterlyf nie. Die kop dra voelers en kake. Die liggaam is toegerus met kort gelede pote (14 tot 24 pare), soos 'n duisendpootagtige. Soos die myriapode word hulle onder klippe en in verrotte hout aangetref, en voed op insekte endiesmeer. Hul inwendige struktuur is noemenswaardig. Hulle beskik oor een paar lusvormige buise in elke segment van die liggaam, soos dié van wurms, en benewens oor asemhalingsbuise soos dié van insekte en myriapode.

Strukturele kenmerke van twee verskillende subkoninkryke van diere word aldus in *Peripatus* verenig. Dit is 'n soort ongespesialiseerde oorbruggingsvorm tussen wurms en myriapode, en die myriapode sluit aan by die basale insekte. *Peripatus* is besonder interessant vir dierkundiges as 'n oorlewende van 'n baie antieke dierefamilie en as 'n skakel tussen die wurms en geleedpotiges.
Die **McDonnell F3H Demon** is 'n Amerikaanse vegvliegtuig wat deur die Amerikaanse Vloot gebruik is op vliegdekskepe. Dit is die eerste vliegtuig wat McDonnell ontwerp het met swiepvlerke asook die eerste vegvliegtuig wat slegs met missiele toegerus was en geen masjiengewere gehad het nie.

Die *Demon* is 'n vliegdekskip gebaseerde, supersoniese, alleweerstoestand vegvliegtuig wat ontwerp is met een doel voor oë: om net so goed of beter te wees as enige land gebaseerde vegvliegtuig. Ongelukkig het die eerste J40 motors nie aan die verwagtinge voldoen nie en het die eerste modelle (F3H-1N) onderpresteer. Produksie was ook vertraag deur die vloot se spesifikasie dat dit 'n alleweerstoestand nagvegter model moet wees. Alhoewel die prototipe op 7 Augustus 1951 sy nooiensvlug voltooi het, is die produsie modelle eers in 1956 in diens gestel as die F3H-2N met die *Allison J71 motor.* 

Teen die tyd dat produksie gestaak is in 1959 is 519 vliegtuie gebou. Op een stadium was elf eskaders toegerus met die *Demon*.

Tegniese besonderhede
---------------------

Besonderhede van die McDonnell F3H Demon:| Item | Statistiek |
| --- | --- |
| Aantal motore | 1 |
| Tipe motor | Straalmotor |
| Vervaardiger | Allison J71-A 2E turbostraal met nabrander |
| Kraglewering per motor | 6 350 kg stukrag |
| Vlerkspan | 10,77 m |
| Lengte | 17,96 m |
| Hoogte | 4,44 m |
| Vlerkoppervlakte | 48,22 m2 |
| Maks. opstygmassa | 15 377 kg |
| Maks. snelheid | 1 041 km/h |
| Operasionele hoogte | 13 000 m |
| Togafstand | 2 205 km |
| Klimvermoë | 3 660 m per minuut |
| Bewapening | Vier 20 mm kanonneen vier AIM-7C Sparrow lug-tot-lug-missiele |

Sien ook
--------

* Lys van vegvliegtuie

Bron
----

* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015. ISBN 978-1-84476-917-9
**Kali** (Sanskrit: काली *Kālī*), ook bekend as **Kalika** (Sanskrit: कालिका Kālikā), is ’n godin in Hindoeïsme. Sy is die hoof van die Mahavidyas, ’n groep van 10 tantriese godinne wat elk ’n ander aspek van die moedergodin Parvati verteenwoordig. Sy is 'n vegtergodin wat bose magte vernietig.

Geskiedenis
-----------

Kali se vroegste verskyning is as ’n verwoester van bose magte. Sy is die kragtigste vorm van Shakti en vernietig die bose om die onskuldiges te beskerm. Met verloop van tyd is sy deur bewegings en sektes aanbid as die moedergodin, moeder van die heelal, Adi Shakti of Adi Parashakti. Hindoes van Shaktisme en tantriese sektes aanbid haar ook as die opperste werklikheid, of Brahman.

Sy word ook beskou as die goddelike beskermer en die een wat moksha, of bevryding, bewerkstellig. Kali word dikwels uitgebeeld waar sy op haar metgesel, Shiva, staan of dans terwyl hy stil op die grond lê. Kali word deur Hindoes dwarsdeur Indië en Nepal aanbid.

Etimologie
----------

*Kālī* is die vroulike vorm van "tyd" (*kāla*), en as uitbreiding tyd as die "veranderende aspek van die natuur wat dinge laat lewe en doodgaan". Ander name vir haar sluit in *Kālarātri* ("die swart nag") en *Kālikā* ("die swart een").

Die homoniem *kāla* ("tyd") is nie dieselfde as *kāla* ("swart") nie, maar dit het verbind geraak deur gewilde etimologie. Sy word ook genoem Kali Mata ("die donker moeder"). Volgens Cuburn kan Kali beskou word as óf ’n eienaam óf die beskrywing "die donkerblou een". Die manlike vorm, Kala, is ook ’n ander naam vir Shiva, haar metgesel.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 118714902
* LCCN: n2018241428
* NKC: jo2017939707
* VIAF: 30331686
* WorldCat Identities: viaf-30331686

 |
| Periode/sisteem | Epog/serie | Tydsnede/etage | M. jaar gelede |
| --- | --- | --- | --- |
| Trias | Vroeg | Indusium | **jonger** |
| Perm | Lopingium | Changhsingium | 252,2–254,1 |
| Wuchiapingium | 254,1–259,8 |
| Guadalupium | Capitanium | 259,8–265,1 |
| Wordium | 265,1–268,8 |
| Roadium | 268,8–272,3 |
| Sisuralium | Kungurium | 272,3–283,5 |
| Artinskium | 283,5–290,1 |
| Sakmarium | 290,1–295,0 |
| Asselium | 295,0–298,9 |
| Karboon | Pennsylvanium | Gzhelium | **ouer** |
| Die verdeling van die Perm (IKS). |

Die **Perm** is die laaste geologiese periode van die Paleosoïese Era en strek van die einde van die Karboon sowat 298,9 miljoen jaar gelede tot die begin van die eerste periode van die Mesosoïese Era, die Trias, sowat 252,2 miljoen jaar gelede. Dit het in 1841 sy naam gekry van die geoloog sir Roderick Murchison en is genoem na die antieke koninkryk Permië. Dit is ook die laaste chronostratigrafiese sisteem van die Paleosoïese erateem.

Die floraryke van die Perm se beginIn die Perm het die vroeë Amniota verdeel in die voorouers van die soogdiere, waterskilpaaie, Lepidosauria en Archosauria. Daar was in dié tyd ’n enkele kontinent, Pangaea, wat omring was deur die oseaan Panthalassa. Die uitgebreide reënwoude van die Karboon het verdwyn en groot, droë woestyne het ontstaan in die middelste dele van die kontinent. Reptiele, wat beter kon aanpas by die droë toestande, het begin oorheers in die plek van hul amfibiese voorouers. 

Die Perm en die Paleosoïkum het geëindig met die Perm-Trias-uitwissing, die grootste massa-uitwissing in die Aarde se geskiedenis. Byna 90% van die seespesies en 70% van die landspesies is uitgewis. Die Aarde sou eers weer ’n ruk ná die begin van die Trias van dié katastrofe herstel.
**Federale Volksbeleggings Beperk** (FVB) is ‘n finansiële instelling wat gestig is met die oog op die ekonomiese bemagtiging van die Afrikaner.

Agtergrond
----------

Weens aanhoudende droogte en die depressie was die Afrikaner vroeg in die 20ste eeu erg verarm. Helaas het die Afrikaner van homself gedink dat hy nie die geaardheid vir deelname aan die sakewêreld het nie. Op die Ekonomiese Volkskongres wat die FAK vir 3 tot 5 Oktober 1939 in Bloemfontein gereël het, het dr. M.S. Louw, prof. C.G.W. Schuhmann en dr. T.E. Dönges die toetrede van die Afrikaner tot die handel en nywerheid bepleit. Hulle het voorgestel dat ‘n Afrikaanse beleggingsmaatskappy gestig moet word om die Afrikaner se ideaal van ekonomiese onafhanklikheid na te streef deur die Afrikaner by die handel en nywerheid te betrek. Hulle koopkrag en kapitaal moes aangewend word om hulle eie mense op te hef tot ekonomiese selfstandigheid. Hierin is hulle gesteun deur o.a. Die Burger, die Helpmekaarfonds, Santam en Sanlam.

Beleggings
----------

Op 8 Julie 1940 word die finansieringsmaatskappy FVB gestig met dr. Charlie Louw as eerste voorsitter en C.H. Brink, W.B. Coetzer en dr. P.E. Rossouw as bestuurspan met ‘n hoofkantoor in Kaapstad. Ten spyte van aanvanklik baie teenkanting ontwikkel dit tot een van die grootste instellings in sy soort in die land. Om die aandeelhouers se bates te beskerm, is die kapitaal belê in byna elke sektor van die plaaslike ekonomie. ‘n Kenmerk van FVB was sy besondere vermoë om suksesvolle vennootskappe met ander maatskappye te sluit. Reeds in 1941 doen FVB groot beleggings in die visbedryf en die vervaardiging van landbougereedskap. Die volgende jaar is dit betrokke by die Klipfonteinsteenkoolmyn. Dit loop in 1953 uit op die stigting van Federale Mynbou. Een van FVB se eerste lenings het gegaan aan Anton Rupert se Rembrandt-sigaretmaatskappy. In 1954 steun die FVB die stigting van Jan S. Marais se Trust Bank. Na ‘n ooreenkoms in 1963 tussen FVB en die Anglo-American-korporasie word Mainstraat Beleggings gestig en verkry FVB die jaar daarop beheer oor die General Mining and Financial Corporation. Vroeg in die 1970’s vind ‘n herskikking van FVB se bates plaas. Daarna word die firma se grootste beleggings gehuisves in die finansiële, chemiese en nywerheidsektore van die beurs.

Lees ook
--------

* AHI
* Bonuskor

Bibliografie
------------

* Pretorius, F. (red.): Geskiedenis van Suid-Afrika – van voortye tot vandag. Kaapstad: Tafelberg, 2012. ISBN 978-0-624-05466-5
* gelofteland.org
Federasies in die wêreld
'n **Federasie** (Latyn: *federare* van *foedus* verbond) is 'n vereniging van state onder 'n federale bestuur wat gemeenskaplike belange soos verdediging, buitelandse sake en dergelike behartig, maar waarby die state hulle soewereiniteit behou.

Staatsvorm
----------

’n Federasie is ’n staatsvorm waarby die sentrale gesag as minder belangrik beskou word, terwyl die afsonderlike state ’n groot mate van onafhanklikheid gegun word. Die deelstate staan onder gesag van die federale regering. Die belangrikste funksies van die federale regering is die formulering van buitelandse beleid en die gesamentlike verdediging van die deelstate. Omdat die deelstate sterk van mekaar kan verskil word die magsewewig in ’n federale grondwet vasgelê.

Die deelstate het eie parlemente met omvattende bevoegdhede. Deelstate het ook eie grondwette en eie wette wat per deelstaat (sterk) van mekaar kan verskil op die gebied van taalerkenning, godsdiens, kultuur, ekonomie, ens. Die Federale staatsvorm van Indië is die grootste en mees uitgebreide federasie in die wêreld. Die regering van ’n deelstaat word ’n deelregering genoem.

’n Federale en konfederale staatsvorm verskil in die praktyk nouliks. By ’n federale staatsvorm word deelstate saamgebind deur ’n federale grondwet en staan deelstate onder gesag van ’n federale regering. By ’n konfederasie word soewereine state saamgebind deur ’n verdrag (en nie ’n grondwet nie). Hierdie verdrag kan maklik opgesê word en bly die state verder soewerein. Die huidige Europese Unie is ’n voorbeeld van ’n konfederale staatsvorm.

Voorbeelde
----------

Voorbeelde van federale state is Argentinië, Australië, België, Duitsland, Indië, Italië, Kanada, Maleisië, Meksiko, Nigerië, Rusland, Spanje, Switserland, Oostenryk, Venezuela, die Verenigde State van Amerika en die Verenigde Arabiese Emirate.

Vereniging
----------

Die term **federasie** word ook gebruik vir die samewerking tussen selfstandige vereniginge in 'n vaste verband met 'n gemeenskaplike doel soos **Die Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge FAK.**

Bronne
------

* HAT Verklarende Handwoordeboek Van Die Afrikaanse Taal (F.F. Odendahl/R.H. Gouws) Kaapstad 2005

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb13318437p (data)
* GND: 4009006-1
* HDS: 009801
* LCCN: sh85047611
* NDL: 00569402

 |
**David Carstens** (1914–1955) was ’n Suid-Afrikaanse bokser. By die Olimpiese Spele van 1932 in Los Angeles het hy ’n goue medalje in die ligswaargewigafdeling gewen deur Gino Rossi van Italië in die eindrondte te verslaan.

Lewensloop
----------

David Krynauw Enslin Carstens is in September 1914 in Strand gebore en was 'n diamantsnyer van beroep.

By die Los Angeles-spele van 1932 was Carstens een van die boksers wat aan 'n spesiale fondsinsamelingstoernooi ter wille van die swemmer Jenny Makaal deelgeneem het, omdat haar ma 'n tweede huisverband moes uitneem om haar dogter se reis na Los Angeles te finansier. 

Ná die Olimpiese Spele het hy met gemengde sukses professioneel geboks, wat 'n stryd teen die Duitse IBU-wêreldkampioen Adolf Heuser in Berlyn ingesluit het. In 1933 is hy deur sy spanmaat Eddie Peirce vir die Suid-Afrikaanse titel verslaan. Carstens het uiteindelik van 1932 tot 1939 professioneel geboks. Hy het in totaal 11 oorwinnings, 12 nederlae en 2 gelykop-tellings behaal.

Carstens is op 6 Augustus 1955 in Johannesburg oorlede. Hy was 41 jaar oud.
**BWT AG** is 'n Oostenrykse vervaardigingsonderneming van waterbehandelingstelsels met sy hoofkwartier in Mondsee.

Produksieaanlegte en filiale
----------------------------

Die maatskappy het vier vername produksieaanlegte in Mondsee (Oostenryk), Schriesheim (Duitsland), Parys (Frankryk), Aesch (Switserland), talle filiale en geaffilieerde maatskappye en 'n wêreldwye verspreidingsnetwerk.

Geskiedenis
-----------

Die geskiedenis van BWT AG begin in 1823, toe Johann Adam Benckiser in Duitsland as Benckiser Wassertechnik gestig is. Na verskeie verkrygings en samesmeltings is die onderneming in 1990 deur Andreas Weißenbacher gekoop in 'n bestuursuitkoop. Die maatskappy is in 1992 op die aandelebeurs van Wene genoteer. Die WAB-groep is die hoofaandeelhouer van BWT AG, met ongeveer 20% van die aandele wat deur verskillende aandeelhouers besit word (en ongeveer 6% deur die maatskappy (soos in Februarie 2014).

Produkte
--------

BWT bied produkte, waterbehandelingstelsels en dienste vir: 

* Drinkwater
* Farmaseutiese en proseswater (suiwer water, ultrasuiwer water, water vir inspuiting (WFI), suiwer stoom, verspreiding van waterluste). Die farmaseutiese afdeling se hoofkwartier is in Duitsland naby Stuttgart. Hierdie afdeling staan bekend as BWT Pharma & Biotech. Dit lewer sy stelsels aan die grootste wêreldwye farmaseutiese maatskappye.
* Ontsouting van seewater
* Brandstofselmembrane
* Industriële water
* Hotelle en restaurantwater
* Ketel- en verhittingswater
* Afkoelingswater
* Water vir lugversorgingstelsels
* Swembadwater
* Swembadskoonmaakrobots

Die produkportefeulje dek die hele spektrum van waterbehandelingstegnologie. Dit sluit in filtrasie, ioonuitruilingstelsels vir filtermedia vir demineralisasie, alternatiewe beskerming van kalkvorming, versagting van water, ontwatering, ontsmetting (UV, osoon, chloordioksied, ens.), metertegnologie, membraantegnologie- mikrofiltrering, ultrafiltrering en nanofiltrering, tru-osmose), suiwer stoomgenerators, suiwer waterdistillasie, UV-stelsels, osoongenerators, ioonuitruilmembrane, elektrolise, elektrodialise, elektrode-ionisasie, chloordioksiedopwekkers en doseerpompe. BWT ontwikkel tans ook membrane vir brandstofselle en batterye.

Motorsportborgskap
------------------

Force India renmotor geborg deur BWT.
BWT het 'n wye verskeidenheid borgskappe met verskillende motorsportspanne. Die belangrikste is dat hulle hul pienk korporatiewe kleure sedert 2017 aan die Racing Point F1-span (voorheen Force India Formule Een) geleen het.
**Carl George Klibbe** (24 Desember 1852 - 21 Mei 1931) was die stigter en apostel van die Nuwe Apostoliese Kerk in Suid-Afrika en later die Ou Apostoliese Kerk.

Klibbe word op 24 Desember 1852 in Ossecken, Pomerania gebore. Hy tree in die huwelik met Christina Henriette Krause. Vier seuns (Friedrich, Herman George, Charles en John) en twee dogters (Amalie Hermine en Anne Wilhermine) is uit die huwelik gebore.

Hy word 'n Lutherse geestelike, waarna hy vanaf Duitsland na Skotland en toe na Australië verhuis. In Australië kom hy in kontak met apostel H.F. Niemeyer van die Apostoliese Kerk. Hy sluit by Niemeyer se kerk aan. In 1889 word hy deur Niemeyer na Suid-Afrika as 'n evangelis gestuur. 

Klibbe se eerste poging om 'n gemeente te stig in Bellville en Worcester was onsuksesvol. Hy stig wel die eerste Apostoliese gemeente in Southernwood, Oos-Londen.

Op 8 Julie 1893 word Klibbe deur Niemeyer verordineer as apostel vir die Apostoliese Kerk vir Afrika.

Klibbe neem die eerste verseëlingsdiens in Suid-Afrika in Woodstock waar.

Na 1908 begin Klibbe homself meer en meer onttrek van die kerk se leierskap in Duitsland wat die naam van die Nuwe Apostoliese Kerk dra. In 1913 word Wilhelm Schlaphoff in sy plek as apostel aangestel en hy van sy pligte onthef deur die Hoofapostel van die Nuwe Apostoliese Kerk. 

In 1915 verklaar die Suid-Afrikaanse tak van die Nuwe Apostoliese Kerk onder Klibbe onafhanklikheid van die Duitse Kerk. Die redes vir die onafhanklikheidsverklaring is die persoonlikheidskultus wat ontstaan het rondom Hermann Niehaus en die Hoofapostel-amp. Klibbe was ook ontevrede omdat die profete-amp in Duitsland afgestel is.

Vanaf 1915 is daar in Suid-Afrika twee groepe met die naam Nuwe Apostoliese Kerk en dit lui tot 'n hofgeding wat later buite die hof geskik is. 

As deel van die ooreenkoms het Klibbe besluit dat sy groep die naam Ou Apostoliese Kerk van Afrika sal gebruik en Schlaphoff se groep sal die Nuwe Apostoliese Kerk wees. 

Klibbe sterf op 21 Mei 1931 en word vanuit die Regents Park gemeente van die Ou Apostoliese Kerk begrawe. Hy word opgevolg deur C.F.W. Ninow, W. Campbell en E.F.W. Ninow.
Ds. Alexander Smith, in 1822 in diens getree, na wie die NG gemeente Alexandria en dus ook die Oos-Kaapse dorp Alexandria, vernoem is.
Ds. **Alexander Smith** (? - 13 Augustus 1866) was een van die eerste Skotse predikante wat dr. George Thom gewerf het om die tekort aan predikante in Suid-Afrika aan te vul en uitvoering aan goewerneur lord Charles Somerset se verengelsingsbeleid te gee.

Uit Skotland na SA
------------------

Die proponente wat Thom in Skotland van die Presbiteriaanse Kerk gewerf het, moes almal eers Nederland toe gaan om die Hollandse taal aan te leer, hoewel die opleiding van korte duur was en sommige lewenslank met die vreemde taal gesukkel het. Thom het, in samewerking met die Britse koloniale sekretaris, graaf Bathurst, kommissies in Aberdeen en Glasgow gestig om voornemende predikante te oorreed om na die Kaap te kom.

Die kommissie van Aberdeen stuur di. Andrew Murray sr. Colin Fraser en George Morgan, wat onderskeidelik op Graaff-Reinet, Beaufort-Wes en Somerset-Oos geplaas word. Die kommissie van Glasgow stuur di. Henry Sutherland, Smith en William Ritchie Thompson, wie se eerste gemeentes onderskeidelik Worcester, Uitenhage en Stockenström (eers as sendeling en van die gemeente se stigting in 1832 af as leraar) was.

Leraar van Uitenhage
--------------------

Ds. Smith was die tweede leraar van die NG gemeente Uitenhage. Met voorbeeldige getrouheid en kennelike seën het hy dié uitgestrekte veld 40 jaar lank bearbei tot hy in 1863 afgetree het. Tydens sy bediening (1843) is ook die kerkgebou voltooi, wat later as die gemeente se kerksaal gedien het. Tydens ds. Smith se dienstyd was Olifantshoek een van die gemeente se buitewyke. Lidmate moes per ossewa Uitenhage toe gaan vir doop, nagmaal ens. Jare lank het hy daarheen gegaan om die lidmate op Olifantshoek op Kerkplaas te besoek en bedien en daarom kry die nuwe gemeente met afstigting in 1854 die naam Alexandria, ook die naam van die dorp. Ook die gemeente wat in 1849 op Humansdorp van Uitenhage afgestig is, is na ds. Smith vernoem nadat dit deur sy toedoen selfstandig geword het. Dit het tot 1859 Alexander geheet, waarna dit vernoem is na die plaaseienaar, M.J. Human, wat 'n gedeelte van sy grond gratis afgestaan het vir die oprigting van 'n kerk en pastorie.

Bronne
------

* Dreyer, eerw. A. 1924. *Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika 1824 - 1924*. Kaapstad: Publikatie-kommissie van de Z.A. Bijbelvereniging.
* Dreyer, eerw. A. 1932. *Jaarboek van die Nederduits-Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 1933*, Kaapstad: Jaarboek-Kommissie van die Raad van die Kerke.
* Olivier, ds. P.L. (samesteller). 1952. *Ons gemeentelike feesalbum*. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers.
**Lisburn** (Iers-Gaelies: *Lios na gCearrbhach*) is 'n stad in Noord-Ierland wat suid-wes van Belfast aan die Laganrivier geleë is. Lisburn maak deel uit van die metropolitaanse gebied van Belfast, met 'n bevolking van 71 465 volgens die sensus van 2011. Lisburn se groter *council area*, die tweede grootste in Noord-Ierland na Belfast, het 'n groeiende bevolking van sowat 114 000.

*The Island Spinning Company, Ltd.* - 'n plaaslike linnespinnery
Lisburn is in die Laganvallei geleë, en alhoewel dit lankal tot 'n besige voorstad van Belfast gegroei het, het die stad sy 18de eeuse argitektoniese erfenis van historiese geboue en strate in die middestad bewaar. Die nabygeleë M1-snelweg en die A1-grootpad verbind die stad met Belfast en Dublin.

Lisburn was oorspronklik 'n *borough*, maar het in 2002 as deel van koningin Elizabeth II se Goue Jubileumfeesvierings stadstatus ontvang. Dit is die derde grootste stad in Noord-Ierland en die sesde grootste op die eiland Ierland.

Lisburn is in die vroeë 17de eeu gestig. Sy Ierse naam, Lios na gCearbhach of Lisnagarvey, beteken "fort van die dobbelaars". Die eerste verwysing na die naam *Lisburn* verskyn in 'n doopboekinskrywing gedateer 11 Januarie 1662. Die dorpsnaam is moontlik van Lisnagarvey na Lisburn gewysig nadat die nedersetting tydens die opstand van 1641 aan die brand gesteek is. Tans dra baie plaaslike sportklubs nog die stad se oorspronklike naam. Vanaf die eerste helfte van die 18de eeu het Lisburn tot 'n belangrike sentrum van die Ierse linnebedryf gegroei.
**Matthias** (\* 14 Februarie 1557 in Wene, † 20 Maart 1619 in Wene) was 'n heerser uit die Huis van Habsburg wat in die ouderdom van 19 jaar stadhouder-generaal van die Nederlande geword het. Belangriker as dié amp was sy rol as aartshertog van Oostenryk; stadhouder in Oostenryk (*Österreich ob und unter der Enns*) vanaf 1595; regent in Hongarye (as Mátyás II) en Kroasië (as Matija II), Neder- en Opper-Oostenryk asook Morawië vanaf 1608; koning van Boheme (vanaf 1611); en - vanaf 1612 tot en met sy afsterwe in 1619 - keiser van die Heilige Romeinse Ryk. Sy leuse was *Concordia lumine maior* ("Eendrag is sterker as lig"). Ná sy troonbestyging het Matthias die keiserlike regeringsetel van Praag na Wene verskuif.

As stadhouder in Oostenryk het Matthias die Protestantse geloof met 'n reeks teenreformasies teruggedring en opstande van boere neergeslaan. Vanaf 1599 het hy binne die Huis van Habsburg 'n leidende rol in die opposisie teen sy broer Rudolf II, keiser van die HRR. Danksy die steun van die aartshertoë het Matthias daarin geslaag om as koning van Hongarye, Morawië, Boheme en Silesië gekroon te word. Rudolf was ongewild en het aan depressie gely sodat hy as ongeskik vir enige politieke amp geag is. Ook het hy, net soos Matthias, kinderloos gebly.

Ná Rudolf se afsterwe in 1612 in Praag is Matthias as keiser van die Heilige Romeinse Ryk gekroon. Die broedertwis het sy politieke invloed egter steeds verswak. Belangrike politieke besluite is toenemend deur sy raadgewer Melchior Khlesl, biskop van Wene, geneem. Weens die gebrek aan 'n erfgenaam is Matthias se neef Ferdinand II as troonopvolger benoem. Matthias het sy invloed laat geld om Ferdinand, 'n felle aanhanger van die Rooms-Katolieke geloof, in 1617 as koning van Boheme te laat kroon - 'n land waar destyds sowat 90 persent van die bevolking Protestantse gelowe aanvaar het. Khlesl, wat 'n vreedsame politieke skikking in die stryd met die Protestantse Boheemse state probeer bereik het, is deur Ferdinand van sy amp onthef.

Matthias en Ferdinand het Rudolf II se beleid van religieuse verdraagsaamheid in Boheme laat vaar. Reeds een jaar ná Ferdinand se kroning het die Boheemse state met die sogenaamde Tweede Praagse Defenestrasie in opstand teen die keiserlike bewind gekom. Die konflik het uiteindelik uitgebrei tot een van die mees verwoestende Europese oorloë, die Dertigjarige Oorlog tussen 1618 en 1648, wat hoofsaaklik op Duitse bodem uitgeveg is.
Die **Kaapse grysbok** (*Raphicerus melanotis*) is 'n klein boksoort wat endemies aan die Wes-Kaap van Suid-Afrika is. Hulle bewoon 'n klein streek wat strek van Zoeloeland tot in die Kaapprovinsie.

Hierdie bokkies het 'n gemiddelde, volwasse massa van 12 kg en 'n hoogte van ongeveer 55 cm. Die ramme het klein spitshorinkies wat tot 12 cm lank kan wees. Hulle word soms met steenbokke verwar, met hulle rooibruin pelse, rooi mae en rooi-geel kele. Verder het hulle ook plek-plek wit hare oor hulle rûe versprei, van hul nekke tot hulle agterpote. Kaapse grysbokke het kenmerkende groot ore, met strepe wat aan die are van 'n blaar herinner.

Hulle wei in die oop grasvlaktes, maar sal nie ver van bosgebiede dwaal nie, aangesien hulle daar kan wegkruip vir gevare.

Die ramme is uiters territoriaal en sal heftig teen mekaar veg. Hulle merk hulle gebiede met mishope en urine. Alhoewel paring nie tot 'n spesifieke tyd van die jaar beperk is nie, sal die meeste ooie in die lente kalf. 'n Ooi is telkens 6 maande dragtig, waarna sy aan 'n enkele lammetjie geboorte skenk. Daar word aanvaar dat die moeder die kleintjie soog en beskerm, maar dit is nie bekend watter rol die vader in die lammetjie se lewe speel nie.

Kaapse grysbokke vreet hoofsaaklik wingerdlote, maar ook grasse, vrugte en die blare van bosse en bome. Sommige waarnemings meld dat hulle lang periodes sonder water kan oorleef.

Siende dat hulle so klein is, word hulle deur baie karnivore gejag, waaronder luiperds, jakkalse, arende en luislange. Die bok kan homself slegs teen aanvalle beskerm deur tussen plante weg te kruip en desnoods in 'n gat (soos dié van 'n erdvark) te kruip. Hulle uiters skerp gehoor help hulle om potensiële gevare vroeg genoeg te bespeur. Hulle word ook deur die mens gejag vir trofeepryse tydens jagkompetisies.

Die Kaapse grysbok het geen negatiewe effek op die mens nie. Daar is bewerings dat hulle soms boere se oeste beskadig, maar dit word nie as 'n wesenlike probleem gesien nie.

Sien ook
--------

* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere
* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name
* Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes

Bronne
------

* *Soogdiere van die Krugerwildtuin en ander Nasionale Parke* (1979). Saamgestel deur Die Nasionale Parkeraad. 'n Publikasie van die Raad van Kuratore vir Nasionale Parke van die Republiek van Suid-Afrika. ISBN 0-86953-027-5.
* Fowler, L. en C. Yahnke. 2004. "Raphicerus melanotis" (On-line), Animal Diversity Web. Verkry op 18 April 2009 by "Raphicerus melanotis".