recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Lugfoto van Saldanhabaai. Schaapeneiland is die laaste eiland voor die strandmeer aan die regterkant van die baai.
**Schaapeneiland** is 'n eiland in Saldanhabaai aan die Weskus.

Beskermde gebied
----------------

Die eiland van 267 500 vk m lê in die mond van die Langebaan-strandmeer. Dit vorm deel van die Weskus Nasionale Park en val onder die Konvensie van Ramsar. Sedert toegang tot die eiland verbied is, het die plantegroei en seelewe goed herstel. Dit is nou 'n voëlreservaat wat die tuiste is van baie ibisse en 'n groot broeikolonie swartrugmeeue.

Geskiedenis
-----------

In 1612 het die skip *Pearl* onder kapt. Samuel Castleton hier aangedoen om drinkwater in te skeep. Elf jaar later besoek die Yslander Jon Olafsson met sy skepe Christianshaven en Flensborg die eiland en tref vate walvisolie aan. Dit het gedui op Franse besoekers. Jan van Riebeeck het kort na sy vestiging aan die Kaap vir Sijmon Turver na die omgewing gestuur. En sy geselskap vind hier netjies verpakte robbevelle en leë vate. Ook weer 'n aanduiding van Franse besoekers. Turver begin hier met 'n skaapboerdery. Maar in 1655 en weer in 1670 is die Franse weer hier en slag van die skape. In die Amerikaanse Vryheidsoorlog vind op die eiland selfs 'n skermutseling plaas. Schaapeneiland was nooit 'n goeie bron van guano nie.

Ander eilande
-------------

Malgas (eiland), Meeuwen, Markus en Jutten lê in die Saldanhabaai. Vondeling is net buite die baai.

Sien ook
--------

* Lys van eilande van Suid-Afrika

Bibliografie
------------

* Burman, José en Stephen Levin: The Saldanha Bay story. Kaapstad: Human & Rousseau, 1974. ISBN 0-7981-0456-2
* Groenewald, J.A.: Schapen … nie sommer nog 'n Weskus-eiland nie. Lantern, Julie 1985, jaargang 34, no. 3

Koördinate: 33°5′22.8″S 18°1′24″O﻿ / ﻿33.089667°S 18.02333°O﻿ / -33.089667; 18.02333
Die spektogram van die menslike stem ontbloot die harmoniese eienskappe daarvan.
Die menslike **stem** is die klank wat deur 'n mens gegenereer word deur gebruik te maak van die stembande vir praat, sing, lag, huil, skree, ens. Stem is daardie deel van menslike klankproduksie waar die stembande die primêre bron van klank is. Die meganisme vir die generering van die menslike stem word algemeen in drie subdele verdeel: die longe, die stembande binne die strottehoof, en die artikulators. Die longe dien as 'n pomp wat lugvloei en lugdruk verskaf waarmee die stembande gevibreer word. Die stembande vibreer en verdeel die lugvloei van die longe in hoorbare polse. Die spiere van die strottehoof pas die lengte en spanning van die stembande aan om toonhoogte en stemtoon fyn te stel. Die artikulators is die dele in die spraakkanaal bo die strottehoof wat uit die tong, verhemelte, wange, lippe, esv. bestaan. Hulle artikuleer en filtreer die klank wat vanuit die strottehoof teweeggebring word en kan tot 'n mate op die strottehoofse lugvloei inwerk om die rol daarvan as klankbron te versterk of te verswak.

Die stembande, in samewerking met die artikulators, kan 'n wye reeks klanke produseer. Die stemtoon kan gemoduleer word om emosies soos woede, opgewondenheid of gelukkigheid te kommunikeer. Sangers en sangeresse benut die menslike stem as 'n musikale instrument om musiek te skep.

Skree
-----

'n Geroep, skree, gil, toet, getier, oproer, of geloei is 'n groot vokalisasie deur die lug, wat deur die vokale voue met 'n groter krag voortgebring word as wat gebruiklik is in gereelde of naby-afstand vokalisasie. Hierdie funksie kan deur enige wese wat longe besit, insluitend die mens, uitgevoer word. Daar is geringe verskille in betekenis tussen hulle; byvoorbeeld, "skree" en "gil" verwys gewoonlik na 'n hoër-frekwensie, skerp geluid, wat gebruik word deur sommige voëls en ander diere, en 'n "toet", soos wat uitgestraal word deur 'n uil, het gewoonlik nie betrekking op woordspraak nie.

'n **Gil** is dikwels 'n instinktiewe optrede, met 'n sterk sielkundige aspek, soos vrees, pyn, verbasing, vreugde, woede of ander.

Kraamgil
Gregory Whitehead definieer die gil tydens geboorteskenk as 'n "ja"-gil, want dit open die wêreld vir 'n nuwe mens wat die lewe begin deur te skree. Vroue beskryf hierdie gil as onopsetlik en as 'n reaksie op die verbasing oor die baba wie se koppie tevoorskyn kom. Hierdie oomblik word deur die meeste vroue as baie eufories beskou, want blykbaar skree sommige vroue gelyktydig van pyn, plesier én entoesiasme.
Die Porkeri-Kerk
Die grootste **Faroëse godsdiens** vorm deel van die Evangelies-Lutherse beweging. Die tweede grootste Protestante beweging is die Open Brethren gemeenskap. Die Faroëreilande is tussen Skotland en Ysland geleë en word deels deur Denemarke beheer. Sodoende het die volk baie lank dieselfde geloof as die Dene beoefen.

Die Faroëreilande het 'n Katolieke staat omstreeks die jaar 1000 geword. Die land het oorspronklik aan Noorweë behoort, maar val in 1523 onder Deense jurisdiksie. Die laaste Katolieke Biskop van die Faroëreilande was Amundur Olavson; hy is in 1540 vervang deur die eerste Lutherse biskop, Jens Gregorsøn Riber.

Die *Færeyinga saga* is antieke bewyse wat die leser inlig hoe die land verchristelik het. Die saga vertel hoe die koning van Noorweë vir Sigmund beveel het om per skip na die Faroëreilande te reis, met die opdragte van die koning. Sigmund se opdragte was duidelik: hy moes 18 klein eilandjies kersten, wat hy ook gedoen het, volgens die saga. Hierdie gebeurtenis het waarskynlik rondom 1000 plaasgevind. Die Faroëse het geen georganiseerde Katolieke Kerk voor omstreeks 1100 gestig nie, so dit wil lyk of daar teenstrydighede in die saga kan voorkom. 

Die derde grootste godsdiensgroep is die charismatiese beweging.

Vandag vorm die Katolieke kerk 'n bitter klein minderheidsgroep. Daar is ook klein groepies Sewendedagadventiste, Jehovagetuies en Bahá'ís in die land.
Die **rooikophoutkapper** (*Lybius torquatus*) is een van die houtkappers wat die volopste in Afrika is. In Engels staan die voël as die *Black-collared barbet* bekend.

Voorkomsgebied
--------------

Die houtkapper kom voor in Afrika suid van die Sahara deur Angola, Botswana, Burundi, die Demokratiese Republiek van die Kongo, Eswatini, Kenia, Lesotho, Malawi, Mosambiek, Namibië, Rwanda, Suid-Afrika, Tanzanië, Uganda, Zambië en Zimbabwe.

Roepgeluide
-----------

Volwassene inspekteer 'n boomstam
Kuiken van 'n kleinheuningwyser, in werklikheid 'n broeiparasiet, wag om gevoed te word (Honeydew, Johannesburg).
Die rooikophoutkapper is een van etlike duetspesies in die *Lybius*-genus en uiter gereeld duette in sy dag-tot-dag lewe. Daar word geen sang deur enkelinge gemaak nie. Die repertoire van die duette wissel ook nie veel nie. Hierdie spesie word geredelik herken aan sy harde duet, wat klink soos *"toe-poedlie! toe-poedlie! toe-poedlie!"* of *"toe-toedel! toe-toedel!"*.... vergesel van 'n vlerkgeklap. Benewens die vlerkgeklap, draai die voëls van die paar na mekaar terwyl hulle fluit, en leun vorentoe terwyl plegtig voor mekaar gebuig word. Hierdie voël gee 'n verskeidenheid van roepe, insluitende sy grommende waarskuwingsroep en skril, harde gegons. Die gromgeluid kan die inisiëring van die duet wees.

### Duet

Die *toe-poedlie*-deuntjie is eintlik 'n antifonale duet. Dit beteken dat een voël in die paar die eerste noot sing, en die ander voël in die paar die tweede noot. Vir omstanders klink dit nie of dit uit twee verskillende voëls kom nie. Dit het duidelike seksuele duetrolle, na 'n groetseremonie, en die maat se note verskil. Die voëls sing nie gelyktydig nie, maar is gesinchroniseer in hul duette. Die tyd tussen wanneer een voël ophou sing, en wanneer die ander voël in die paar die deuntjie voortsit, word die ouditiewe reaksietyd vir die duet genoem. Die geskatte ouditiewe reaksietyd vir hierdie voël is 178 ms.

Dieet/voeding
-------------

Hierdie houtkappers is meestal enkellopende voëls wat verskeie soorte vrugte en groente vreet. Hulle besoek gereeld plantasies om daar kos te vind. Die vrugte word heel geëet en die pitte later uitgebraak.

Broeityd
--------

Die *L. torquatus*-spesie se broeiseisoen strek van Desember tot Februarie.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name
Drie Okapi-glipgewrigmesse
Die **Okapi** is 'n ratelsluit-klammer of glipgewrig-mes wat oorspronklik in 1902 vir uitvoer na Duitsland se kolonies in Afrika vervaardig is. Die mes is na die kameelperdagtige Sentrale-Afrikaanse Okapi vernoem.

Handelsmerk
-----------

Okapi-messe word nie meer in Duitsland vervaardig nie. In 1988 het *Okapi South Africa* (toe as *All Round Tooling* bekend) die handelsmerk en gereedskap gekoop en die Okapi-reeks in Suid-Afrika begin vervaardig. Die Suid-Afrikaanse Okapi-terugsluitmesse is met koolstof- of vlekvrye-staallemme vervaardig, met of sonder 'n getande rand. Meeste Okapi-messe in Afrika is van harsgeïmpregneerde hout (gewoonlik kers) gemaak, en die lemme van 1055 koolstofstaal.

Gebruik
-------

Okapi-messe word veral deur mense in die werkersklas gebruik omdat hulle baie bekostigbaar is, en hoewel hulle ru lyk, sterk messe is. Gebruik kan wissel van gebruik by oesgewasse, selfverdediging, jag, visvang of algemene mesgebruike. Okapi-messe is baie gewild in Suider-Afrika, maar het 'n afwykende reputasie omdat dit met misdadigers en straatbendes geassosieer word. In Jamaika is hulle sowel 'n werktuig as een van die meer gewilde "ratelmesse" wat deur *rude boys* gedra word, en staan ook as die "3-ster-ratel bekend." Dit is bekend dat Keith Richards van die Rolling Stones jare lank 'n groot Okapi gedra het, wat hy in Jamaika gekry het.

Sien ook
--------

* Knipmes
***Portal 2*** is 'n 2011 legkaart-platform-speletjie wat ontwikkel is deur Valve vir Windows, Mac OS X, Linux, PlayStation 3 en Xbox 360. Die digitale rekenaarweergawe word aanlyn deur Valve se Steam-diens versprei, terwyl alle kleinhandeluitgawes deur Electronic Arts versprei is. 'n Poort vir die Nintendo Switch is ingesluit as deel van *Portal: Companion Collection*.

Soos die oorspronklike *Portal* (2007), los spelers raaisels op deur portale te plaas en tussen hulle te teleporteer. Portal 2 voeg kenmerke by, insluitend trekkerbalke, lasers, ligbrûe en verfagtige gels wat spelerbeweging verander of toelaat dat portale op enige oppervlak geplaas word. In die enkelspeler-veldtog beheer spelers Chell, wat die vervalle Aperture Science Enrichment Centre navigeer tydens die rekonstruksie daarvan deur die superrekenaar GLaDOS (Ellen McLain); nuwe karakters sluit in robot Wheatley (Stephen Merchant) en Aperture-stigter Cave Johnson (J. K. Simmons). In die nuwe samewerkende modus los spelers raaisels saam op as robotte Atlas en P-Body (albei uitgespreek deur Dee Bradley Baker). Jonathan Coulton en The National het liedjies vir die speletjie vervaardig.

Valve het *Portal 2* in Maart 2010 aangekondig en dit bevorder met alternatiewe werklikheidspeletjies, insluitend die Potato Sack, 'n samewerking met verskeie onafhanklike speletjie-ontwikkelaars. Na vrystelling het Valve aflaaibare inhoud en 'n vereenvoudigde kaartredigeerder vrygestel om spelers in staat te stel om vlakke te skep en te deel.

*Portal 2* het kritieke lof ontvang vir sy spel, gebalanseerde leerkurwe, tempo, donker humor, skryfwerk en toneelspel. Soos sy voorganger, is dit beskryf as een van die grootste videospeletjies wat nog ooit deur talle publikasies en kritici gemaak is.
Die **Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Noord** was die jongste en ook die kleinste van die vier gemeentes van die GKSA wat tussen 1951 en 1988 op die nywerheidsdorp Vanderbijlpark in die suide van die huidige provisie Gauteng gestig is. Die kerkgebou van die gemeente Vanderbijlpark op die hoek van Bequerrel- en Lodgestraat was ook Vanderbijlpark-Noord se plek van samekoms.

Weens die afname in die getal Gereformeerde lidmate op die dorp (in 1997 was die sieletal byvoorbeeld 1 778, vergeleke met 852 einde 2015), is al vier die gemeentes mettertyd ingelyf sodat net Vanderbijlpark-Trinitas, gestig in 2009, oorbly. Die Gereformeerde kerk Vanderbijlpark het in 1951 van die Gereformeerde kerk Vereeniging afgestig nadat ’n staalnywerheid hier gevestig is. In Mei 1962 het dit nodig geword om Vanderbijlpark-Suid af te stig en uit dié gemeente het die Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos op 9 Junie 1974 ontstaan. Veertien jaar, in 1988, later het die Vanderbijlpark-Noord aan die beurt gekom. 

Nadat Vanderbijlpark en Vanderbijlpark-Noord se lidmate skerp afgeneem het (laasgenoemde het reeds in 1997 net 122 belydende en 34 dooplidmate gehad), het die twee gemeentes in 2000 saamgesmelt as die Gereformeerde kerk Vanderbijl met 256 belydende en 66 dooplidmate. Toe nog het die Suid-gemeente ’n sieletal van 445 gehad en die Oos-gemeente 788. Algaande het die drie oorblywende gemeentes se lidmaattal egter bly afneem sodat al drie in 2009 saamgesmelt het as die Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Trinitas.

Predikant
---------

1. Van Bemmel, 1988 – 2000 (van 1986 Vanderbijlpark; Vanderbijl 2001 – 2009; Vanderbijlpark-Trinitas 2009 – 2014) (aanvaar sy emeritaat)

Bronne
------

* (af)  Harris, C.T. Noëth, J.G. Sarkady, N.G. Schutte, F.M. en Van Tonder, J.M. 2010. *Van seringboom tot kerkgebou: die argitektoniese erfenis van die Gereformeerde Kerke*. Potchefstroom: Administratiewe Buro.
* Schalekamp, ds. M.E. (voorsitter: redaksiekommissie). 2001. *Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2002*. Potchefstroom: Administratiewe Buro.
* Van der Walt, dr. S.J. (voorsitter: deputate almanak). 1997. *Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 1998*. Potchefstroom: Administratiewe Buro.
* Venter, ds. A.A. (hoofred.) 1960. *Almanak van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika vir die jaar 1961*. Potchefstroom: Administratiewe Buro.
* Vogel, Willem (red.). 2015. *Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2016*. Potchefstroom: Administratiewe Buro.

Sien ook
--------

* NG gemeente Vanderbijlpark-Noord
Jacob Rothschild
**Nathaniel Charles Jacob Rothschild** (29 April 1936 - 26 Februarie 2024) was 'n Britse bankier en prominente lid van die oorspronklike Joods-Duitse Rothschild-bankiersfamilie.

Hy het belangrike rolle in besigheid, finansies en in die Britse openbare lewe beklee, en was aktief in verskeie liefdadigheids- en filantropiese gebiede.

Biografie
---------

Hy is in 1936 gebore as die oudste seun van Victor Rothschild en Barbara Judith Rothschild. Sy pa is in 'n Joodse gesin gebore, terwyl sy ma Ortodoks Joods was. Rothschild het aan Eton College gestudeer en later geskiedenis aan die Universiteit van Oxford by Hugh Trevor-Roper.

Loopbaan
--------

Vanaf 1963 het Jacob Rothschild vir sy pa se bank NM Rothschild & Sons in Londen gewerk totdat hy in 1980 weens 'n meningsverskil afgedank is. Die voorsitterskap van die bank het gegaan van sy pa, wat gekies het om 'n wetenskaplike loopbaan te volg en beheer oor die meerderheid se stemaandele verloor het, aan sy neef Evelyn Robert de Rothschild. Jacob Rotschild het gevoel dat sy ambisies verydel sou word. Hy het sy minderheidsbelang in die bank verkoop, maar het beheer oor die Rothschild Investment Trust (nou RIT Capital Partners) behou.

Dié maatskappy is 'n beleggingsfonds wat op die Londense aandelebeurs genoteer is, met 'n intrinsieke waarde van ongeveer £ 2 miljard. Hy is ook voorsitter van filiaal J. Rothschild Capital Management.

In 1989 het hy 'n onsuksesvolle bod vir die Brits-Amerikaanse maatskappy *Tobacco* met James Goldsmith en Kerry Packer gedoen. In 1991 het Jacob Rothschild die maatskappy Rothschild Assurance Group (nou St. James's Place plc) saam met Mark Weinberg gestig. 

Van November 2003 tot sy aftrede in 2008 was hy die ondervoorsitter van die televisienetwerk British Sky Broadcasting, 'n filiaal van die mediamagnaat Rupert Murdoch.

Rothschild het gereeld vergaderings van die Bilderberg-konferensie bygewoon.

Jacob Rothschild, 4de Baron Rothschild, is op 26 Februarie 2024 in die ouderdom van 87 oorlede.
O.P.M. Prozesky, om en by 1964
**Otlef Paul Martin Prozesky** (20 Junie 1914 – c.2000) is op Ermelo in Transvaal gebore as die seun en kleinseun van sendelinge van die Berlynse Sendinggenootskap. As kleuter het hy sy pa op sendingreise met kar en perd vergesel, een daarvan na Swaziland. Hiertydens het sy pa by hom ‘n liefde vir die natuur aangewakker. Nadat hy op Ermelo matrikuleer, bekwaam hy hom as onderwyser in Pretoria. By die Universiteit van Pretoria verwerf hy ook ‘n BSc-graad met Wiskunde en Fisika as hoofvakke.

Nadat hy vir 23 jaar by ondermeer Afrikaanse Hoër Seunskool skoolgee, bedank hy om voltyds Dierkunde by Tuks te studeer. Toe Austin Roberts in 1940 sy "Birds of South Africa" publiseer het dit sy belangstelling op voëls gevestig. In 1956 was hy verantwoordelik vir die totstandkoming van die Austin Roberts-voëlreservaat in Pretoria. Sedert 1958 was hy aan die Transvaal Museum verbonde as voëlkundige. Hiertydens het hy sy nagraadse studie rakende die waterverbruik van saadvretende voëls begin, met die Kalahari- en Namibwoestyne as navorsingsgebiede.

In 1964 het hy met die opname van ‘n praatjiereeks, "Ons Voëls", by die SAUK begin. Dit was sodanig gewild by die publiek dat die stasie met versoeke oorval is om die praatjies in boekvorm uit te gee. "Ons Voëls" is in 1964 deur Voortrekkerpers uitgegee. Hy het dit opgevolg deur in 1970 ook "A Field Guide to the Birds of Southern Africa" uit te gee, waarvan in 1974 ‘n Afrikaanse vertaling, "Veldgids – Voëls van Suider-Afrika", verskyn het, waarvan in 1975 'n tweede oplaag verskyn het. Hy en Johan Nel was medeskrywers van "Ons Geveerde Vriende", 'n reeks van 10 episodes wat in 1985 op TV1 verskyn het. In 1988 het die Universiteit van Pretoria aan hom die kanselliersmedalje toegeken. Die OPM Prozesky-voëlreservaat van 60 hektaar te Potchefstroom is na hom vernoem.

Hy was getroud met Marie Niemeyer (1914–), en later met Lieselotte Schulze (1917–2011), 'n entomoloog. Sy oupa, J.J.A. Prozesky (1840–1915), het in 1868 die Königsberg-sendingstasie naby Newcastle aangelê, en tydens die Tweede Vryheidsoorlog na die Boere oorgeloop, waarvoor hy byna die doodstraf ontvang het.
**Hans Friedrich Heese** (1945 - 18 Maart 2024) was ‘n Suid-Afrikaanse skrywer en genealoog. Heese was ‘n gerekende geskiedenisskrywer en kenner op die gebied van die bevolkingsamestelling van die vroeë Kaap, en veral die slawegeskiedenis.

Heese het sy skoolopleiding aan die Hoërskool Uniondale ontvang, 1962-1966 aan die Universiteit Stellenbosch (US) gestudeer (BA en Senior Onderwysdiploma) en by verskeie skole in Malawi, Noord-Kaap, Namibië en Kaapstad onderrig gegee. Hy het sy Meestersgraad in Geskiedenis aan die Universiteit Kaapstad (UK) (1974) verwerf en sy PhD-graad aan die UK in 1976 behaal vir sy proefskrif "Afrikaners in Angola, 1880-1928".

Hy het in 1976 as navorser by die nuutgevonde Instituut vir Historiese Navorsing aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) aangesluit. In 1985 publiseer hy sy navorsing oor rasse-integrasie in die vroeë Kaapse samelewing onder die titel "Groep sonder Grense", later na Engels vertaal en gepubliseer onder die titel *Cape Melting Pot*. ’n Studie oor misdaad en geregtigheid gedurende die 18de eeu, "Reg en Onreg", het in 1994 gevolg.

Sy publikasie, "Amsterdam tot Zeeland. Slawestand tot Middestand?" handel oor slawerny in Stellenbosch-distrik.
Olieverfskildery van die Grosvenor deur George Carter
Die wrak van die **Grosvenor** is die bekendste van alle skeepswrakke aan die Suid-Afrikaanse kus. Dit is te danke aan die vermoede dat die skip groot hoeveelhede silwer en goud vervoer het en aan die besondere suidwaartse voetslaantog van die oorlewendes na redding.

Hierdie koopvaardyskip van 729 ton was die eiendom van die *English East India Company* en het op 13 Junie 1782 van Trincomalee in Sri Lanka onder kapt. John Coxon na Engeland vertrek. Weens 'n ongekende sterk suidwestewind, swaar bewolkte weer en onervarenheid van die matroos op wagdiens was dit moeilik om betroubare roetebepalings te maak. Die skip was 450 km van die berekende koers toe dit op 4 Augustus 50 km noord van Port St. Johns naby die mond van die Tezanirivier in Pondoland op die rotse geloop het. Ongeveer 120 matrose en passasiers het die ramp oorleef. Twintig het verdrink. Op die strand het die inheemse bevolking die lewe vir die skipbreukelinge moeilik gemaak. Enkelinge het Algoabaai te voet bereik. Sommige is vermoor. Ander het weens ontbering gesterf. Sommige vroue het met die inheemse bevolking geassimileer. Soekgeselskappe is deur die Nederlandse bewind aan die Kaap vanaf Swellendam na oorlewendes uitgestuur.

Verhale oor groot skatte aan boord van die skip dateer uit 1880 toe kanonne en 'n paar munte op die terrein van die skeepsramp gevind is. In 1896 is 'n verdere 340 goud- en silwermunte gevind. Sedertdien is verskeie vrugtelose pogings aangewend om die gewaande juwele en goud- en silwerstawe te vind. Skepe op 'n tuisvaart vanaf die Ooste het gewoonlik nie groot hoeveelhede goud en silwer vervoer nie, afgesien dalk van die persoonlike skatte versamel deur 'n terugkerende amptenaar na sy dienstermyn in Asië.

Sien ook
--------

* Grootste rampe in Suid-Afrika

Bibliografie
------------

* Kirby, Percival R.: The true story of the wreck of the Grosvenor. Oxford: O.U.P. 1960
* Leverton, B.J.T.: Mysteries of the wreck of the Indiaman *Grosvenor*. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 32, nr. 1, Desember 1982
* Turner, Malcolm: Shipwrecks and salvage in South Africa – 1505 to the present. Kaapstad: Struik, 1988 ISBN 0-86977-387-9
* Willcox, A.R.: Shipwreck and survival on the south-east coast of Africa. Winterton: Drakensberg Publications, 1984 ISBN 0-620-07958-4

Koördinate: 31°22′26″S 29°54′53″O﻿ / ﻿31.37389°S 29.91472°O﻿ / -31.37389; 29.91472
Die **Apiacá** of Apiaká is ’n inheemse volk van Brasilië wat in die noorde van die deelstaat Mato Grosso, naby die grens met Pará, woon. Hulle praat ’n Apiacá-taal, wat 'n subgroep van die Tupí-Guaraní-tale is, hoewel baie vandag Portugees praat. 

Daar is geglo die naam "Apiaká" kom van die Tupí- woord *apiapa*, wat man of mens beteken. Die Apiacá-leiers het egter verduidelik hul volk se naam "verwys na ’n perdeby wat lang afstande aflê om met ’n besonder pynlike steek wraak te neem as dit aangeval is".  Die naam verduidelik ook hul geloof in oorlog en hul vegterhouding.

Geskiedenis
-----------

Die eerste rekords oor die Apiacá dateer van 1791 tot 1805, hoewel dit moontlik is dat hulle omstreeks 1747 al met Europeërs te doen gekry het. Voor die 19de eeu was hulle ’n oorloglustige volk met ’n groot landboukultuur. Hulle het dikwels hul bure aangeval – nie vir materiële gewin nie, maar om wraak te neem vir vorige konflikte. Hulle sou elke jaar met sowat 200 tot 300 vegters teen ’n ander stam opruk. Die Apiacá het ook kannibalisme beoefen deur hul gevangenes te eet.

Hulle het tot 1848 hoofsaaklik aan die Arinos- en Juruenarivier gewoon, maar druk deur setlaars het ’n groot deel van die stam na die São Manoelrivier laat migreer en hul getalle het begin afneem.

In die laat 1800's het hulle van São Manoel verdwyn. Daar is in ’n stadium gedink hulle het uitgesterf, maar in 1895 is sowat 100 van hulle op ’n ander plek aangetref. Vandag woon hulle in sewe dorpies in die deelstate Mato Grosso en Pará. Hul getalle neem nou toe. In 2001 was daar net 192, maar in 2014 sowat 850.

Kultuur en gebruike
-------------------

Apiacá-nedersettings was voorheen aan ’n rivier geleë en het uit een groot gemeenskaplike geboue bestaan, omring deur ’n oop stuk grond. Die hutte was vierkantig en het grasdakke gehad. Elke gemeenskaplike hut het ’n hoofman gehad. Dié was die enigste een wat drie vroue kon hê. Hy het sy gesag diskreet uitgeoefen, maar in oorlogstyd of by ontmoetings met buitelanders het hy opvallende versierings gedra wat ’n groot, wit skulpkraag, ’n veerkroon en ’n breë gordel van swart krale en mensetande ingesluit het. 

Vroue het die seuns getatoeëer totdat hulle 14 was. Hulle het ’n reghoekige tatoe om die mond gekry, wat gesimboliseer het dat hulle mensvleis mag eet. Ander gesigtatoes het ingesluit merke van elke oor na die neus, ken en mond, en liggaamsontwerpe het oorlog- en jagtonele uitgebeeld. Vroue is ná hul troue getatoeëer met ’n reghoek op die ken en ’n band wat na die ore loop. Die trou-ouderdom was 14. 

Die Apiacá het geglo in ’n godheid wat die lug en aarde geskep het en sy woede gewys het met donder en weerlig. Sjamaans was gerespekteer en het die toekoms voorspel terwyl hulle in beswymings was en deur met die geeste te praat. Hulle het die siekes behandel deur op die pasiënt te blaas, die aangetaste liggaamsdeel te suig en hom of haar ’n kruiebad te laat neem.
**Diah Permata Megawati Setiawati Sukarnoputri** (Indonesiese: [meɡawati sukarnɔputri] (luister); gebore op 23 Januarie 1947) is 'n Indonesiese politikus wat van 2001 tot 2004 as die vyfde president van Indonesië gedien het. Sy was voorheen van 1999 tot 2001 die agtste vise-president.

Megawati is die eerste vroulike president van Indonesië en die sesde vrou wat 'n land met 'n Moslem-meerderheid lei. Sy is ook die eerste Indonesiese leier wat gebore is nadat Indonesië sy onafhanklikheid verklaar het. Nadat hy as visepresident vir Abdurrahman Wahid gedien het, het Megawati president geword toe Wahid in 2001 uit sy amp onthef is. Sy het in die presidensiële verkiesing in 2004 vir herverkiesing deelgeneem, maar is deur Susilo Bambang Yudhoyono verslaan. Sy het weer in die presidentsverkiesing in 2009 deelgeneem, maar Yudhoyono het haar vir die tweede keer verslaan.

Sy is die leier van die Indonesiese Demokratiese Party van die stryd (PDI-P), een van die grootste politieke partye in Indonesië. Sy is die oudste dogter van die eerste president van Indonesië, Sukarno.
**Doornik** (Frans: *Tournai*) in die Franstalige provinsie Hainaut (Nederlands: *Henegouwen*) is op een na die oudste stad van België en die sesde grootste van die Frankofone gewes Wallonië met sowat 69 000 inwoners (2011). Die stad, wat aan die Schelderivier lê, verwerf bekendheid deur die skilder Rogier van der Weyden en ook deur die porselein en muurtapyte wat hier vervaardig word. Twee historiese geboue is tot kulturele wêrelderfenis verklaar.

Geskiedenis
-----------

Die stad se geskiedenis begin as 'n Gallo-Romeinse dorp (Turris Nerviorum) sowat 2 000 jaar gelede. In die 5de eeu word Doornik die hoofstad van die klein Salies-Frankiese koninkryk. Die graf van koning Childeric I is hier in die 17de eeu gevind. Met die verowering van Gallië onder sy seun koning Clovis I verskuif die middelpunt van die ryk na die gewes van die *Île-de-France*, met Parys as die nuwe hoofstad. Tot in die 9de eeu bly Doornik 'n dorp. Die biskoppe van die graafskap Vlaandere kies Doornik as die kerklike hoofstad. In die bloeitydperk van die Vlaamse lakennywerheid (11de tot 13de eeu) groei die stad tot een van die besigste sentra, en 'n aantal beroemde geleerdes van die tyd dien hier as biskoppe. Pogings om van die stad en sy omgewing 'n kerklike prinsdom te maak word deur die Vlaamse grawe en burgers verwerp. Biskop Johannes Chevrot (1430-1468) word 'n belangrike raadgewer van die Boergondiese hertog Filips en bevorder die Vlaamse skilderskool van die 15de eeu. Die stad kom later herhaaldelik onder vreemde bewind; Britte, Nederlanders en Franse oefen hul heerskappy tot in die 18de eeu uit.

Besienswaardighede
------------------

Die cathédrale Notre-Dame
Van die duisende ou huise wat veral in die 17de en 18de eeu ontstaan het is talle in die jaar 1940 deur 'n bomaanval vernietig. Die oudste Europese burgerhuise van 1175 is gespaar (10 en 12 rue Barre Saint-Brice). Die ou stadskern is na die Tweede Wêreldoorlog grotendeels gerestoureer; hier staan die **cathédrale Notre-Dame** wat tussen 1140 en 1200 opgerig is. Met sy vyf torings en 'n lengte van 134 meter is dit een van die pragtigste voorbeelde van die Romaanse argitektuur in Wes-Europa. Die katedraal beskik oor 'n indrukwekkende versameling skilderye (waaronder werke van meesters soos Rubens en Jordaens) en 'n skatkamer (waar onder meer 'n altaar van 1247 met die oorblyfsels van die heilige Eleutherius en 'n madonnafiguur uit die 13de eeu wat van ivoor gemaak is vertoon word).

Doornik se kloktoring van 1200 is die oudste in België en bied met sy hoogte van 72 meter 'n uitsig oor die hele stad.

Sowel Rogier van der Weyden, 'n boorling van Doornik, asook Rubens, Van Gogh, Brueghel, Manet en Ensor is onder die skilders wie se werke in die **Musée des Beaux-Arts** vertoon word.

In die 18de eeu ontstaan die beroemde porselein van Doornik met sy dekor van sagte kleure. Naas hierdie kosbaarhede kan 'n mens in die **Musée d'Histoire et d'Archéologie** ook silwersmeewerk en plaaslik vervaardigde muurtapyte uit die 15de en 16de eeu bewonder.

In die omgewing van Doornik lok die statige kasteel van Antoing met talle voorwerpe uit die 15de en 16de eeu.
Velázquez se *Sibille met ‘n Tabula Rasa*, Meadows Museum, Dallas, Texas
**Tabula rasa** is Latyns vir '**skoon lei** (Kan ook as 'n 'blank bladsy' beskou word). Die term word vir die eerste keer deur Aristoteles gebruik. Later is dit ook deur die Middeleeuse filosoof en teoloog Thomas van Aquino en deur die Engelse filosoof John Locke oorgeneem. In die natuur-opvoedingsdebat oor aangebore en verworwe eienskappe, veral in filosofie, antropologie en sielkunde, is dit 'n sentrale opvatting, omdat dit die 'koestering'-posisie in sy ekstreme posisie kenmerk. Die vraag is dan of die persoon gebore word as 'n *tabula rasa* en gevorm word deur sy of haar omgewing, en of die persoon se karakter reeds (gedeeltelik) by geboorte bepaal is.

Sedert die ontstaan van moderne genetika word algemeen aanvaar dat sekere menslike eienskappe soos die temperament geneties vooropgestel is. Die bespreking fokus uitsluitlik op die verhouding tussen natuur en koestering.

In die filosofie word hierdie konsep hoofsaaklik binne empirisme gebruik en kan (in 'n minder eksplisiete vorm) na Aristoteles teruggevoer word. Die *tabula rasa*, wat in ons brein of in ons siel geplaas word, is soos 'n wastafel waarop die stimuli as kennisbeelde deur ons sintuie geberg word. Ander vorme van kognisie is Descartes se aangebore idees, en Kant se *a priori* vorms van kennis. Hedendaagse kritici van die idee van 'n *tabula rasa* is Noam Chomsky en Jerry Fodor, wat self argumenteer dat daar vorme van aangebore kennis moet wees.

Notas
-----

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Nederlandse Wikipedia vertaal. | 

Klik vir info oor hierdie sjabloon.
 |
**Lyn Wadley** FRSSAf is 'n ereprofessor in argeologie, geaffilieer met die Department van Argeologie en die Instituut vir Evolusie aan die Universiteit van die Witwatersrand.

Opleiding
---------

Wadley het in 1977 haar meestersgraad aan die Universiteit van Kaapstad behaal en in 1986 haar PhD aan die Universiteit van die Witwatersrand. Haar proefskrif was getiteld "A Social And Ecological Interpretation Of The Later Stone Age In The Southern Transvaal." ('n Sosiale en ekologiese interpretasie van die later-Steentydperk in die Suidelike Transvaal).

Loopbaan
--------

Wadley het van 1982 tot 2004 aan die Universiteit van die Witwatersrand gedoseer. Alhoewel sy van die universiteit afgetree het, hou sy steeds toesig oor doktorale studente. Sy het 'n span argeoloë na die Sibudu-steenskuiling in KwaZulu-Natal gelei en het nuwe bewyse vir vroeë mense se kognitiewe vermoë ontbloot.

Sy is gelys op die Thomson Reuterslys van hoogs-aangehaalde navorsers.

In 2014 het die Koninklike Vereniging van Suid-Afrika haar 'n genoot gemaak.

Navorsing
---------

Vir haar doktorale-navorsing het sy 'n model van die sosiale organisasie van holoseen (Later-steentydperk-jagterversamelaars) ontwikkel wat fokus op seisoenale samevoeging en verspreiding van groepe. By uitgrawings het sy 'n moontlike versamelingsplek, Jubilee-skuiling, en 'n moontlike verspreidingsgebied, Cave James, geïdentifiseer.

Ná haar Ph.D het sy Rose Cottage Cave in die Vrystaat begin uitgrawe. Haar navorsing het gefokus op die Holocene en Pleistocene Later-Steentydperk en op die Middel-Steentydperk. Die opgrawings het belangrike inligting opgelewer oor die tegnologiese organisasie van die Middel-Steentyd Howieson se Poort industrie en op die kognitiewe kompleksiteit van moderne menslike gedrag gedurende hierdie deel van die middelste Steentydperk.

Wadley is die direkteur van die navorsingseenheid ACACIA (Ancient Cognition and Culture in Africa) (Antieke Kognisie en Kultuur in Afrika) aan die Universiteit van die Witwatersrand. Die doel van hierdie navorsingseenheid is om kwessies van kognisie en kultuur in die Middelste Steentydperk ​​in Suid-Afrika te ondersoek. Die argeologiese materiaal wat deur die ACACIA-personeel en gegradueerde studente die afgelope 12 jaar ontleed is, was in die Sibudu grot in KwaZulu-Natal ontdek. Wadley het ook eksperimentele argeologie gedoen om tegniese prosesse wat tydens die Middeleeue aangeneem is, te verstaan.
’n Monument in Zomba vir Malawiese soldate van die KAR wat in die Eerste Wêreldoorlog gesterf het.
Die **King's African Rifles** (KAR) was ’n Britse koloniale regiment wat bestaan het uit soldate van die gebiede om die hedendaagse Groot Mere van Afrika, van 1902 tot die streke se onafhanklikwording in die 1960's. Dit was beide militêr en intern as sekuriteitsmagte aktief in die koloniale gebiede en het later buite dié gebiede in die Wêreldoorloë diens gedoen. Die soldate was plaaslike inwoners, terwyl die meeste van die offisiere van die Britse weermag was.

Geskiedenis
-----------

Soldate van die 11de Oos-Afrikaanse Divisie op pad na Kalewa, Birma.
[[Lêer:KAR Mau Mau.jpg|duimnael|links|180px|KAR-soldate vervoer voorraad per perd tydens die Mau Mau-opstand.
Die King's African Rifles het in die vroeë 1900's deelgeneem aan die veldtogte teen Mohammed Abdullah Hassan in Somalië. Dit was ook deel van die Britse lug- en grondmag wat Hassan in 1920 verslaan het.

Die KAR het aan die begin van die Eerste Wêreldoorlog bestaan uit 21 klein kompanjies in drie bataljonne oor die hele Brits-Oos-Afrika. Daar was in 1914 altesaam 70 Britse offisiere en 2 325 soldate. In 1917 is die KAR in ’n groot mate uitgebrei en van die bataljonne se getalle is verdubbel. Laat in 1918 het die KAR uit 22 bataljonne bestaan.

Die regiment het in WO1 onder andere teen die Duitse bevelvoerder Paul Erich von Lettow-Vorbeck en sy magte in Duits-Oos-Afrika geveg. Teen die einde van die oorlog was daar 1 193 Britse offisiere en 30 658 Afrika-soldate. Altesaam 5 117 soldate is gedood en gewond en nog 3 039 het aan siektes gesterf.

In die Tweede Wêreldoorlog het die KAR in verskeie veldtogte geveg – onder andere teen die Italianers in Italiaans-Oos-Afrika, teen die Franse in Madagaskar en teen die Japannese in Birma. Ná WO2 het die regiment ’n groot rol gespeel teen die oproermakers in die Mau Mau-opstand in Kenia. Die 1ste, 2de en 3de Bataljon het ook in die Maleise noodtoestand diens gedoen waar hulle baie betrokke was by gevegte teen kommunistiese rebelle.

In 1957 is die regiment hernoem tot die **Oos-Afrikaanse Landmagte**. Hul laaste hoof was koningin Elizabeth II. Toe die onderskeie streke waaruit die KAR-soldate gekom het onafhanklik raak, het die regiment begin disintegreer.

Die mate waarin die KAR se tradisies die moderne leërs van die voormalige Oos-Afrikaanse kolonies beïnvloed, verskil van land tot land. In Tanzanië was daar ’n opstand in 1964, waarna besluit is om weg te beweeg van die Britse militêre model. In Kenia, aan die ander kant, bestaan die naam Kenya Rifles steeds en die veldtogte waarop die KAR presteer het, word steeds gevier. Ook die Malawi Rifles bestaan steeds.

Bronne
------

* Mollo, Andrew; McGregor, Malcolm; Turner, Pierre (1981). *The armed forces of World War II: uniforms, insignia, and organization*. New York: Crown Publishers. ISBN 0-517-54478-4.
* Mills, T.F.; Buyers, Christopher (12 September 2006). "Land Forces of Britain, the Empire and Commonwealth at Regiments.org – King's African Rifles". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 15 Oktober 2007. Besoek op 12 September 2007.
**Johannes Brahms** (7 Mei 1833 – 3 April 1897) was 'n Duitse komponis en pianis en een van die voorste musikante van die Romantiese periode. Hy is in Hamburg gebore, maar het 'n groot deel van sy professionele lewe in Wene in Oostenryk deurgebring, waar hy die leidende figuur van die Oostenrykse musiektoneel was. Brahms word vandag as een van die vooraanstaande Europese komponiste van die tweede helfte van die 19de eeu beskou.

Brahms was reeds in sy eie leeftyd 'n gewilde en invloedryke musikant en komponis. Hy het komposisies vir klavier, kamerorkeste, simfonie-orkeste, kore en solo-sangers geskep. Hy was 'n bedrewe pianis en het dikwels die eerste opvoering van sy eie werke gegee. Hy het ook saam met die vooraanstaande opvoerders van sy tyd gewerk, soos die pianis Clara Schumann en vioolspeler Josef Joachim. Baie van sy werke vorm vandag steeds die hoofbestanddeel van konsertrepertoriums. Talle werke is egter vandag verlore: Brahms was 'n perfeksionis wat baie van sy komposisies vernietig het en geweier het om ander te publiseer.

|  |
| --- |
| SpeelSpeel**Komposisies** |
| *Sonata in F-mineur, 1ste beweging* |
| *Intermezzo Opus 76. Nr. 7* |
| *Concerto in A-mineur, Opus 102* |
| Probleme? Sien *Mediahulp*. |

Dit is kenmerkend van Brahms se komposisies dat hulle tradisioneel dog innoverend is. Sy musiek is gewortel in die strukture en komposisietegnieke van die barok- en klassieke meesters. Verder was Brahms self 'n meester van kontrapunt, 'n komplekse metode van komposisie wat die verhouding tussen twee of meer stemme uit 'n ander oogpunt as harmonie benader. 

Hy het gepoog om die "reinheid" van die tradisionele komposisiestrukture te eer deur hulle tot 'n romantiese vorm te ontwikkel en het in die proses nuwe benaderings tot harmonie en melodie geskep. Alhoewel baie van sy tydgenote sy musiek as té akademies beskou het, is sy bydraes en vakmanskap sedertdien deur verskeie komponiste bewonder, soos die progressiewe komponis Arnold Schoenberg (1874–1951) en die konserwatiewe komponis Edward Elgar (1857–1934).

Benewens sy talle liedjies (waarvan sy *Wiegelied* moontlik die bekendste is) het Brahms vier simfonieë, vier concerto's, 'n requiem, klavier- en kamermusiek gekomponeer.

Sien ook
--------

* Oeuvre van Johannes Brahms
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Kaliumsianied  |
| Sistematiese naam | Kaliumsianied |
| Struktuurformule vanStruktuurformule van  |  |
| Chemiese formule | KCN |
| Molêre massa | 65,116 [g/mol] |
| CAS-nommer | 151-50-8   |
| Voorkoms | Wit vastestof |
| **Fasegedrag**   |
| Selkonstantes | a=483,8 pm   |
| Ruimtegroep | Fm3m; F4/m 3 2/m  |
| Nommer | 225   |
| Schönfliess-simbool | O5h  |
| Strukturbericht | B1 |
| Smeltpunt | 634°C |
| Kookpunt | 1625°C |
| Digtheid | 1,55 [g/cm3] @ 20 °C |
| Oplosbaarheid | oplosbaar in water 116[g/L] water @298K  |
| Brekingsindeks | 1,410 |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa |  |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt | onbrandbaar |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |
| Portaal  Chemie |

**Kaliumsianied** is 'n sout van kalium en blousuur met formule KCN.

Dit vervloei aan die lug. Dit is baie toksies deur oop wonde of deur inname. Dit kan effens na bitter amandels ruik en word gebruik vir silwer- en goudekstraksie. Ander aanwendings is in chemiese ontleding en as grondstof vir ander chemikalieë.

Chemiese eienskappe
-------------------

Dit hidroliseer in water en maak die oplossing basies. 

{\displaystyle K^{+}+CN^{-}+H\_{2}O\rightleftarrows K^{+}+HCN(aq)+OH^{-}}
Hierdie oplossing is egter nie stabiel nie en kan verder ontleed na formiaat en ammoniak:

{\displaystyle KCN+2H\_{2}O\rightarrow HCOOK+NH\_{3}}
Kaliumsianied kan verkry word deur potas (kaliumcarbonaat) saam met koolstof in 'n stroom van stikstof te verhit. Dit ontstaan ook by verhitting van K4Fe(CN)6.

{\displaystyle K\_{4}Fe(CN)\_{6}\xrightarrow {hitte} 4KCN+Fe+2C+N\_{2}\uparrow }
Teen hoë temperature kan dit suurstof en swawel opneem en isosianaat en tiosianaat vorm.

Kristalstruktuur
----------------

Kaliumsianied het teen kamertemperatuur 'n wanordelike pseudokubiese struktuur, gebaseer op die NaCl-tipe kristalstruktuur. (Strukturbericht-klassifikasie B1) In hierdie struktuur beset die kaliumione die natriumposisies en die sianiedione die chloorione s'n. Hulle is lukraak verdeel oor 8 [111]-rigtings (die rigtings van die kubus se liggaamsdiagonale). Die sianiedioon besit egter 'n elektrise dipool en teen 168K raak hulle georden langs die ses [011]-rigtings van die kubiese sel en die simmetrie raak verlaag na ortorombies. Die oorgang is 'n ferrodistortiewe faseoorgang van die eerste orde. Die nuwe struktuur het ruimtegroep Immm. Teen 83K vind opnuut 'n oorgang plaas na 'n antiferroëlektriese fase wat die ruimtegroep Pmnm besit.
**Louis Cameron Gossett jr.** (gebore op 27 Mei 1936 - 29 Maart 2024) is ’n Afro-Amerikaanse akteur. Hy is seker die bekendste vir sy rolle as sersant Emil Foley in die 1982-rolprent *An Officer and a Gentleman*, waarvoor hy ’n Oscar gewen het, as Fiddler in die 1977-TV-minireeks *Roots*, waarvoor hy ’n Emmy ingepalm het, en Ol' Mister in *The Color Purple* (2023).

Loopbaan
--------

Gossett het sy verhoogdebuut in 1953 gemaak toe hy ’n ander akteur vervang in die Broadway-toneelstuk *Take a Giant Step*, wat deur *The New York Times* se dramaresensente gekies is as een van die 10 beste toneelstukke van die jaar. Gossett het ook die Donaldson-prys vir beste nuweling gewen. Hy was 17 en nog op skool, sonder enige formele dramaopleiding.

Sy latere Broadway-toneelstukke sluit in *A Raisin in the Sun* (1959). Sy rolprentdebuut was in 1961 in Sidney Poitier se fliekweergawe daarvan met dieselfde naam. 

Hy was in dieselfde jaar een van die oorspronklike akteurs van Jean Genet se toneelstuk *The Blacks*. Met 1 408 opvoerings het dit die langste Off-Broadway-speelvak van die dekade gehad.

Die rol in *Roots* het hom in 1977 bekend gemaak. Terwyl hy in die wetenskapsfiksiereeks *The Powers of Matthew Star* (1982–1983) te sien was, het hy ook in *An Officer and a Gentleman* gespeel. Sy rol as die drilinstrukteur in dié prent het hom die eerste swart persoon gemaak wat ’n Oscar vir beste manlike byspeler wen, die tweede swart man wat ’n Oscar vir toneelspel kry en net die derde een wat enigsins ’n Oscar wen.

Benewens stemwerk in produkte soos die geanimeerde TV-reeks *The Batman* en die videospeletjie *Half-Life 2*, was hy ook in *Left Behind: World at War* (2005) en die omstrede drama *Boiling Pot* (2013), wat gebaseer is op ware voorvalle van rassisme by universiteite tydens die Amerikaanse presidentsverkiesing van 2008. In 2014 het hy in *Boiling Pot* die rol van ’n speuder vertolk wat ’n moord moet oplos wat deur rassisme aangevuur is terwyl hy sy eie vooroordele eenkant toe moet skuif.
'n *Aedes aegypti-*muskiet
**Aedes aegypti**, van Grieks αηδής: "haatlik" en /aɪˈdʒɛpti/ van Latyn, betekende "van Egipte", die geelkoorsmuskiet, is 'n muskiet wat dengue-koors, chikungunya, Zika-koors, Mayaro en geelkoorsvirusse, en ander siekte-middels kan versprei. Die muskiet kan herken word aan swart en wit merke op sy bene en 'n merk in die vorm van 'n lier op sy borskas. Hierdie muskiet het sy oorsprong in Afrika, maar word nou in tropiese, subtropiese en gematigde streke regoor die wêreld aangetref.

Biologie
--------

*Aedes aegypti* is 'n 4–7 millimeter lange donker muskiet. Wyfies is groter as mannetjies. Mikroskopies het wyfies klein voelhorings wat met silwer of wit skubbe omrand is, en hul antennas het yl kort hare, terwyl dié van mannetjies veeragtig is. Aedes aegypti kan verwar word met *Aedes albopictus*, sonder 'n vergrootglas: laasgenoemde het 'n wit streep aan die bokant van die middelborskas.

Mannetjies leef van vrugte af en net die wyfie byt vir bloed, wat sy nodig het om haar eiers volwasse te maak. Om 'n gasheer te vind, word sy aangetrokke tot chemiese verbindings wat deur soogdiere vrygestel word, insluitend ammoniak, koolstofdioksied, melksuur en oktenol.

Wetenskaplikes by die Verenigde State se Departement van Landbou (USDA) Landbounavorsingsdiens het die spesifieke chemiese struktuur van oktenol bestudeer om beter te verstaan hoekom hierdie chemikalie die muskiet na sy gasheer lok en gevind dat die muskiet 'n voorkeur het vir "regshandige" (dekstroroterende) oktenolmolekules. Die voorkeur vir byt van mense is afhanklik van uitdrukking van die reukmiddelreseptor AaegOr4.

Hul wit eiers word apart in water gelê en nie saam nie, anders as die meeste ander muskiete, en word gou swart. Die larwes voed op bakterieë en groei oor 'n tydperk van weke totdat hulle die papiestadium bereik.

Die lewensduur van 'n volwasse Aedes aegypti is twee tot vier weke, afhangende van toestande, maar die eiers kan vir meer as 'n jaar lewensvatbaar wees in 'n droë toestand, wat die muskiet toelaat om weer na 'n koue winter of droë periode uit te kom.

Gashere
-------

Soogdiergashere sluit mak perde, wilde perde en perdagtiges in. Vanaf 2009 is gevind dat voëls die beste voedselvoorraad vir Aedes aegypti onder alle taksa is.
Die **Klaviersonate No. 18 in G majeur D. 894**, Op. 78 deur Franz Schubert is 'n sonate vir klavier wat in Oktober 1826 voltooi is. Die werk staan ook soms bekend as die "Fantasie", welke titel die uitgewer Tobias Haslinger aan die eerste beweging van die werk gegee het. Dit was die laaste van Schubert se klaviersonates wat tydens sy leeftyd gepubliseer is, en is later deur Robert Schumann beskryf as die "mees perfekte wat vorm en konsepsie betref" van enige van Schubert se sonates. 'n Tipiese uitvoering beloop ongeveer 35 minute.

The oorspronklike manuskrip in Schubert se handskrif word bewaar in die Britse Biblioteek.

Bewegings
---------

Die sonate bestaan uit vier bewegings:

* Molto moderato e cantabile (G majeur, grootliks geskryf in sonatevorm)
* Andante (D majeur, met twee trios, die eerste in B mineur, die relatiewe mineur, en die tweede in die parallele mineur, D mineur)
* Menuetto: Allegro moderato - Trio (B mineur, trio in B majeur)
* Allegretto (G majeur)

Karakter van die sonate
-----------------------

Die Engelse pianis en Schubert-spesialis Imogen Cooper het die G majeur sonate beskryf as "een van die seldsame geheel en al rustige sonates wat hy geskryf het," en bygevoeg: "Natuurlik, soos altyd die geval met Schubert is, is daar kontrasterende gedeeltes wat stormagtig word en 'n bietjie donker, maar die algehele stemming is een van vrede en helderheid, op 'n manier wat die Strykkwartet No. 15 in G Majeur, wat 'n paar maande tevore geskryf is, beslis nie is nie. ". Sy het verder opgemerk dat "die laaste beweging 'n geweldige geestigheid bevat - en een of twee oomblikke van groot ontroering, asof 'n wolk skielik die son bedek, waarna die son weer kop uitsteek".

Die derde beweging se openingstema is merkwaardig soortgelyk aan die tweede tema van die eerste beweging van Schubert se Klaviertrio No. 2, beide wat sy ritme en nootvordering betref.

Peter Pesic het kommentaar gelewer op Donald Francis Tovey se opmerking dat Schubert gebruik gemaak het van 'n reeks sleutels bestaande uit 'n "sirkel van sesdes" in die vierde beweging van die sonate, in die volgorde G → E♭ → B = C♭ → G = Adouble flat.

Die pianiste Sviatoslav Richter en Paul Lewis het gekonstateer dat die Sonate No. 18 hul gunsteling Schubert-sonate is. Richter is bekend vir sy uiters langsame en plegtige vertolking van die eerste beweging, wat teweegbring dat die werk in geheel gewoonlik 45 minute duur.