recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ingang tot die akademie se hoofkwartier.
’n Standbeeld van Albert Einstein in die akademie se tuin.
Die **Israeliese Akademie van Wetenskap en Geesteswetenskappe**, met sy hoofkwartier in Jerusalem, is in 1961 deur Israel gestig om kontak tussen geleerdes in wetenskap en geesteswetenskappe in Israel te bevorder; om die regering te adviseer oor navorsingsprojekte van nasionale belang; en om uitnemendheid te bevorder. Dit bestaan uit 102 van Israel se mees vooraanstaande geleerdes.

Die akademie se hoofkwartier is langs die ampswoning van die president van Israel en die gebou van die raad vir hoër onderwys op die Albert Einstein-plein in Jerusalem.

Die akademie befonds wetenskapprojekte in geologie, flora en fauna; en fasiliteer die deelname van Israeliese wetenskaplikes aan navorsing in internasionale projekte, soos hoë-energiefisika by CERN en sinkrotronbestraling by die Europese Inrigting vir Sinkrotronbestraling. 

In die geesteswetenskappe word geld verskaf vir navorsing oor die Hebreeuse Bybel, Talmoed, Joodse geskiedenis, filosofie, kuns en die Hebreeuse taal, prosa en poësie.

Die akademie administreer die Einstein-genootskappefonds, wat verhoudings tussen wetenskaplikes van oor die wêreld en in die Israeliese akademiese gemeenskap bevorder; die Israeliese Wetenskapfonds met 'n jaarlikse begroting van $53 miljoen en 'n aantal navorsingsfondse. Die akademie bedryf ook die Israeliese Akademiese Sentrum in Kaïro, wat Israeliese geleerdes help met navorsing oor Egipte en die Egiptiese kultuur, en samewerking met Egiptiese akademici bevorder.

Die Akademie het waarnemerstatus by die Europese Wetenskapstigting en uitruilprogramme met die Britse Royal Society, die Britse Akademie, die Sweedse Akademie en die Nasionale Navorsingsraad van Singapoer.
**Alison en Peter Smithson**

**Engelse argitekte**

---

**Gebore (Alison)**  

22 Junie 1928  

in Sheffield, Suid-Yorkshire, Engeland

---

**Oorlede**  

14 Augustus 1993  

in Londen, Engeland

---

**Gebore (Peter)**  

18 September 1923  

in Stockton-on-Tees, Engeland

---

**Oorlede**  

3 Maart 2003  

in Londen, Engeland

---

**Skool**  

Nuwe Brutalisme

---

**Beduidende projekte**  

*The Economist*-gebou, Londen (1959-65)  

Britse Ambassade in Brasília (1961)  

*Robin Hood Gardens*-behuisingskompleks, Londen (1972) 


---

**Alison Margaret Smithson** (22 Junie 1928 – 14 Augustus 1993) en **Peter Denham Smithson** (18 September 1923 – 3 Maart 2003) was Engelse argitekte wat 'n gemeenskaplike ateljee gevestig en 'n beslissende bydrae gelewer het tot 'n stroming binne die Britse boukuns waarna as Nuwe Brutalisme verwys word, veral in die velde van argitektuur- en stadbeplanningsteorie. Met hul vormtaal van puristiese modernisme was die Smithsons van die eerste argitektuurteoretici wat die modernistiese benadering tot ontwerp en stadsbeplanning bevraagteken het. 

Die halfverlate Park Hill-woonstelkomnpleks in Sheffield in 2007
'n *Street in the sky* in Park Hill
Peter het sy akademiese opleiding in argitektuur in Newcastle begin in 'n tersiêre instelling wat destyds nog deel uitgemaak van die Universiteit van Durham, maar was genoodsaak om sy studies met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog tydelik te staak. Hy het vervolgens in die Britse leër gedien as Ingenieur in Indië en Burma (tans Mianmar). Toe hy na die einde van die oorlog sy studies in Durham hervat het, het hy kennis gemaak met Alison Gill. Die paar het in 1949 in die huwelik getree nadat Alison haar graad in argitektuur verwerf het. Die paar het sy loopbaan in die Londense Graafskapsraad se Departement Argitektuur begin waaraan in dié tyd omvangryke bevoegdhede verleen is, insluitende stadsbeplanning en munisipale behuising.

Met hul eie ontwerpe het hulle 'n nuwe boustyl help ontwikkel wat as Brutalisme sou bekendstaan, met die *streets in the sky*-konsep vir behuisingsbeplanning wat rigtingwysend sou wees vir munisipale behuisingsprojekte in die Verenigde Koninkryk gedurende die 1950's en 1960's: die oprigting van toringgeboue.
***No Country for Old Men*** is 'n 2007 Amerikaanse neo-Western misdaadrillerfilm geskryf en geregisseer deur Joel en Ethan Coen, gebaseer op Cormac McCarthy se 2005 roman met dieselfde naam. Met die akteurs Tommy Lee Jones, Javier Bardem en Josh Brolin, speel die film af in die woestynlandskap van Wes-Texas in 1980. Die rolprent behandel temas van die noodlot, die gewete en omstandighede wat die Coen-broers in die rolprente Blood Simple (1984), Raising Arizona (1987) en Fargo (1996) ondersoek het. 

Die rolprent volg drie hoofkarakters: Llewelyn Moss (Brolin), 'n Viëtnamoorlogveteraan en sweiser wat op 'n groot som geld in die woestyn afkom; Anton Chigurh (Bardem), 'n geheimsinnige huurmoordenaar wat die taak het om die geld terug te kry; en Ed Tom Bell (Jones), 'n plaaslike sheriff wat die misdaad ondersoek. Kelly Macdonald as Moss se vrou Carla Jean, en Woody Harrelson wat ook vir Moss soek om die $ 2 miljoen terug te kry, speel ook in die film.

Bronne
------

* Alvarez-López, Esther (2007), *En/clave De Frontera, Homenaje Al Profesor, Urbano Vinuela Angulo*, Oviedo, Spain: Publicaciones de la Universidad De Oviedo, ISBN 978-84-8317-681-8,
* Boule', Jean-Pierre; McCaffrey, Enda (2009), *Existentialism and Contemporary Cinema: A Sartrean Perspective*, Berghahn Books, ISBN 978-0-85745-320-4,
* Chapman King, Lynnea; Wallach, Rick; Welsh, Jim (2009), *No Country for Old Men: From Novel to Film*, Lanham: The Scarecrow Press, ISBN 978-0-8108-6729-1,

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb16587725g (data)
* GND: 7679565-2
* IMDb: tt0477348
* SUDOC: 143046489
* VIAF: 196922059
* WorldCat Identities (via VIAF): 196922059

 |
Bouvalle van die 14de eeuse veldsteenkerk in die *Wüstung* Dangelsdorf in die Duitse deelstaat Brandenburg
**Wüstung** ("woesteny") is 'n Duitse vakterm uit die historiese geografie. Dit verwys na 'n nedersetting of landbougrond wat nog voor die begin van die Nuwe Tyd omstreeks 1500 deur sy bewoners verlate is en in verval geraak het, terwyl historiese dokumente, plekname, oorblyfsels in die grond of plaaslike mondelinge oorleweringe nog steeds van sy bestaan getuig.

Enkele argeologiese monumente soos kastele en bouvalle val nie in hierdie kategorie nie, net soos nedersettings wat reeds in die vroeë geskiedenis in verval geraak het of *Wüstungen* uit die antieke tydperk. Spookdorpe uit die moderne tydperk word eweneens nie as *Wüstungen* geklassifiseer nie aangesien hul geboue nog bestaan, al is hulle lankal verlate.

Tydperke, waartydens nedersettings as gevolg van 'n bevolkingsafname deur pesepidemieë, klimaatsveranderinge en die gepaardgaande landboukrisis of die stigting van nuwe stede of dorpe verlate is, word in die Duitse vaktaal *Wüstungsperioden* genoem. Tydperke, waartydens talle nedersettings in Sentraal-Europa vanweë 'n landboukrisis of pandemie verlate is, sluit veral die laat 8ste eeu, die begin van die 10de eeu, die periode tussen die laat 11de en die vroeë 13de eeu asook die laat 14de eeu in.
'n **Struktuurtipe** dui in die kristalchemie en mineralogie aan watter struktuur 'n bepaalde vastestof besit.

Baie vastestowwe het 'n struktuur wat dieselfde simmetrie en opbou van die eenheidsel besit as ander stowwe. Daar is byvoorbeeld talle stowwe wat dieselfde struktuur as tafelsout (natriumchloried) besit. Die grootte van die eenheidsel kan effens wissel asook die koördinate van die atoom, indien hulle altans nie deur die struktuur se simmetrie vasgelê is nie. 

Die tipe struktuur kan op verskeie maniere aangegee word. Van die bekendste en volopste kristalstrukture het gewoonlik 'n simbool in die strukturbericht-klassifikasie gekry. Stowwe wat 'n struktuur soos tafelsout het word byvoorbeeld B1-strukture genoem. 'n Ander metode om hierdie stowwe se struktuur weer te gee, is na die mineraal haliet as argetipe te verwys wat hoofsaaklik uit natriumchloried bestaan. Strukturbericht "B1" kom dus ooreen met "haliet-struktuur". Omdat die strukturbericht-klassifikasie vandag nie meer bygewerk word nie, is daar baie strukture wat net 'n mineraalverwysing besit. Hulle is dikwels minder volop of heeltemal uniek vir een bepaalde stof.

'n Ander aanduiding van struktuurtipes is die Pearson-simbool Hierdie simbool beskryf watter simmetrie die struktuurtipe het en hoeveel atome sy eenheidsel bevat, maar lê nie die struktuurtipe eenduidig vas nie.

Daar is verskeie maniere waarop na 'n bepaalde struktuurtipe verwys kan word:

| Strukturbericht | Mineraalnaam | Chemiese formule | Chemiese naam | Pearson | Ruimtegroep |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| B1-tipe | Haliet | NaCl | natriumchloried | cF8 | Fm3m |
| S1₄-tipe | Granaat | ideaal: Ca3Al2Si3O12 | kalsiumaluminiumsilikaat | cI120? | Ia3d |
| (bestaan nie) | Kolumbiet | Mn,FeNb,Ta2O6 | yster/mangaanniobaat/tantalaat? | oP36 | Pbcn |
| (bestaan nie) | (bestaan nie) | AuCl | goud(I)chloried | tI? | P4₁/amd |

Watter aanduiding die volopste gebruik word hang af van die stowwe en van die wetenskappers. Mineraloë sal dikwels die mineraalname gebruik. Vastestofchemici gebruik die chemiese name meer, veral indein hulle met strukture werk wat as minerale nie voorkom nie. Die pearsonsimbole word meer deur metaalkundiges gebruik.

'n Ander komplikasie is dat strukture dikwels vervorm word indien die een atoom deur die ander vervang word. Die simmetrie kan daardeur laer word. Die ideale perovskiet-struktuur is kubies maar die meeste perovskiete het 'n effens laer simmetrie. Dit verander die pearson- en die ruimtegroep-simbole, maar geleerdes praat tog van perovskiete. Dit geld ook vir vastestofchemici wat sintetiese stowwe met hierdie strukture vervaardig. Maar daar is ook sintetiese stowwe soos AuCl wat hulle eie struktuurtipe het en nie as mineraal aangetref word nie. In hierdie geval praat vastestofchemici van die AuCl-tipe.
’n Bromelia naby Orosí, Costa Rica.
’n Wortel van ’n orgidee wat aan ’n boom klou.
’n **Epifiet** of **lugplant** is ’n plant wat nie ’n parasiet is nie, maar op ander plante soos bome groei. Hulle kry hul vog en voedingstowwe uit die lug, reën of ander bronne en nie van hul gasheerplant nie.

Epifiete kom gewoonlik voor in die gematigde sone (bv. mos, lewermos, korsmos en alge) of in die trope (bv. baie varings, kaktusse, orgideë en bromelias). Baie huisplante is epifiete omdat hulle min water en grond nodig het. Die plante skep ’n ryk en uiteenlopende habitat vir ander organismes soos diere, swamme en bakterieë.

Die term "epifiet" is afgelei van die Griekse *epi-* ("op") en *phyton* ("plant"). Die term "lugplant" kom van die feit dat hul wortels nie in die grond groei nie, maar baie epifiete groei in die water op ander waterplante en is dus nie werklik lugplante nie.

Biodiversiteit
--------------

Die bekendste epifiete sluit mosse, orgideë en bromelias in, maar hulle word in elke groot plantgroep aangetref. Sowat 89% van epifietspesies (sowat 24 000) is blomplante. Die tweede grootste groep is varings met sowat 10% (2 800 spesies). ’n Derde van alle varings is lugplante.

Hoewel epifiete gewoonlik net fisieke steun van hul gasheerplant kry, beskadig of bedreig sommige lugplante wel hul gashere. Sommige epifiete is groot bome wat hul lewe hoog bo die grond begin. Oor dekades heen stuur hulle wortels al met die stam van die gasheerboom langs, en oorweldig en vervang dit mettertyd. Die wurgvy en *Metrosideros robusta* is voorbeelde hiervan.

Voordele
--------

Epifiete wat hoog in bome voorkom, het ’n voordeel bo ander plante op die grond, waar minder sonlig kom en meer skade deur diere aangerig word.

Hulle kan ook vir die ekologie voordelig wees, deur byvoorbeeld water te behou sodat minder water in die grond wegsak. Hulle skep ook ’n vogtiger en koeler omgewing, wat verdamping verminder en toelaat dat die gasheerplant meer vogtigheid kry.

Galery
------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

| * l
* b
* w
-fiete |
| --- |
| oksielofiet (suur grond)  • halofiet (sout grond)  • psammofiet (sandgrond)  • litofiet (rotse, klippe)  • chasmofiet (in rotssplete)  • epifiet (op ander plante) |
| xerofiet (in droë omstandighede)  • chersofiet (onvrugbare grond)  • eremofiet (in woestyne en steppes)  • psigrofiet (koue grond)  • hidrofiet (in of naby water) |
**Alinta** is 'n Australiese maatskappy wat betrokke is by energie infrastruktuur. Dit het gegroei van 'n klein, Wes-Australies gebaseerde gasverspreider en -handelaar tot die grootste energie infrastruktuur maatskappy in Australië. Die maatskappy is bekend vir sy aggressiewe benadering tot groei deur oornames en finansiële manipulasie. Die maatskappy word besit deur 'n konsortium wat Singapore Power en verskeie Babcock & Brown fondse insluit.

Geskiedenis
-----------

Die woord Alinta is afgelei vanaf die woord vir vuur in 'n tradisionele taal van 'n inboorlingstam uit Victoria.

Die maatskappy is aanvanklik in Januarie 1995 gestig as **AlintaGas** toe die vertikale monopolistiese energieverskaffer, die staatsbeheerde *State Energy Commission of Western Australia* opgebreek is in verskillende gas- en elektrisiteitsverskaffers. Op 13 Julie 2000 is wetgewing deurgevoer deur die regering van Wes-Australië wat die verkoop van **AlintaGas** en die daaropvolgende notering op die Australiese beurs op 17 Oktober 2000 moontlik gemaak het.

Op 8 Mei 2003 het AlintaGas Ltd hul sy naam amptelik na Alinta Limited verander.

Op 23 Julie 2003 het Alinta deur middel van 'n ingewikkelde reeks transaksies wat Alinta, Aquila Inc, United Energy en AMP Henderson Global ingesluit het; deels eienaar en bestuurder geword van verskeie gereguleerde energiebates in Wes-Australië en Victoria. Deur hierdie transaksie het die maatskappy ook beheer oor National Power Services verkry.

in April 2004 het Alinta Duke Energy International se bates in Australië en Nieu-Seeland oorgekoop. In Oktober 2004 het 'n konsortium bestaande uit DUET, Alinta en Alcoa die Dampier na Bunbury Aardgaspyplyn by Epic Energy gekoop. Alinta Network Services is aangestel om die pyplyn te bedryf en te bestuur onder 'n bedryfsdiens ooreenkoms.

Op 4 Oktober 2005 het Alinta die bates wat die pyplyne en kragstasies wat dit vanaf Duke Energy gekry het ingesluit het as 'n afsonderlike maatskappy by name Alinta Infrastructure Holdings (AIH) genoteer. In Oktober 2006 het Alinta deur Alinta IH Pty Ltd 'n aanbod gedoen om 80% van die aandeelhouding wat dit nie reeds besit het nie by AIH oor te koop. Teen 11 Januarie 2007 het Alinta 91,4% van die maatskappy aangekoop wat dit in staat gestel het om die verpligte aankoop van die oorblywende aandele te doen.

Alinta het infrastruktuur bates en die *Agility* besigheid by AGL oorgekoop deur 'n kombinasie van 'n samesmeltings- en opbreektransaksie op 25 Oktober 2006.
William Murray
Ds. **William Murray** (Graaff-Reinet, 29 Oktober 1829 – Worcester, 16 Junie 1899) was die derde van ds. Andrew Murray sr. se vyf seuns wat predikant geword het.

Reeds op 'n vroeë ouderdom gaan hy na Nederland om in die teologie te studeer en kom saam met ds. A.A. Louw in 1852 na Suid-Afrika terug. Sy eerste gemeente was die NG gemeente Middelburg, Kaap, waar hy arbei van 1854 tot 1865. Toe die Ringskommissie van Graaff-Reinet op 19 Mei 1852 amptelik oorgaan tot die stigting van die dié gemeente, was sy vader een van die drie kommissielede. Die eerste konsulent was sy oudste broer, ds. John Murray, destyds leraar van die NG gemeente Burgersdorp, waarna William die eerste leraar word. Gedurende sy bediening daar word 'n nuwe kerkgebou opgerig.

Op 18 Junie 1865 vind sy bevestiging in die NG gemeente Worcester plaas, waar hy arbei tot en met sy dood in 1899. Blykbaar is die NG gemeente op De Doorns, NG gemeente Murray, na hom vernoem.

Ds. Murray is, so skryf eerw. A Dreyer, gekenmerk deur buitengewone nederigheid, buitengewone liefde, buitengewone ywer en buitengewone toewyding aan die Here en die diens van die Here. Hy het hom oor die ellendiges ontferm, hy trek hom die lot van mense wat ly en armes aan en arbei met selfverloënende liefde aan hulpbehoewendes. Daarvan getuig sy onwaardeerbare diens aan die sending, aan die opvoeding van gesig- en gehoorgestremdes en van die jeug.

Hy was jare lank voorsitter van die Binnelandse Sendingkommissie en stigter van die Instituut vir Doofstommes en Blindes op Worcester. Hy het ook 'n groot bydrae gelewer tot die stigting van die NG Kerk se arbeidskolonie op Kakamas. In sy eie gemeente het hy opvoedingsinstellings tot stand gebring, waaronder een waarin verarmde jong seuns gratis gevoed, geklee en in 'n ambag opgevoed kon word.
| Periode/sisteem | Epog/serie | Tydsnede/etage | M. jaar gelede |
| --- | --- | --- | --- |
| Kryt | Vroeg | Berriasium | **jonger** |
| Jura | Laat | Titonium | 145,0–152,1 |
| Kimmeridgium | 152,1–157,3 |
| Oxfordium | 157,3–163,5 |
| Middel | Callovium | 163,5–166,1 |
| Batonium | 166,1–168,3 |
| Bajosium | 168,3–170,3 |
| Aalenium | 170,3–174,1 |
| Vroeg | Toarsium | 174,1–182,7 |
| Pliensbachium | 182,7–190,8 |
| Sinemurium | 190,8–199,3 |
| Hettangium | 199,3–201,3 |
| Trias | Laat | Rhaetium | **ouer** |
| Die verdeling van die Jura (IKS). |

*Metriorhynchus superciliosus*, ’n krokodilagtige tydens die Bajosium.
Die **Bajosium** is ’n chronostratigrafiese etage sowel as ’n geologiese tydsnede van onderskeidelik die sisteem en periode Jura (serie/epog Middel-Jura). Dit verwys dus na ’n tydperk sowel as die gesteentes wat in dié tydperk gevorm het. 

Die tydperk was van sowat 170,3 tot 168,3 miljoen jaar gelede. Dit is voorafgegaan deur die Aalenium en gevolg deur die Batonium.

Naam en definisie
-----------------

Die Bajosium is genoem na Bayeux in die Franse département Calvados. Die naam is in 1864 daaraan gegee deur die Franse paleontoloog Alcide d'Orbigny. 

Die basis van die etage word gedefinieer deur die eerste voorkoms van die ammonietgenus *Hyperlioceras*, en die bokant deur die eerste voorkoms van die ammoniet *Parkinsonia (G.) convergens*.

Bronne
------

* (en)  Gradstein, F.M.; Ogg, J.G.; Schmitz, M.D. & Ogg, G.M.; **2012**: *A Geologic Time Scale 2012*, Elsevier, ISBN 0444594256.
Die Herschel-ruimtesterrewag.
Die **Herschel-ruimtesterrewag** was ’n ruimtesterrewag wat deur die Europese Ruimteagentskap (ESA) gebou en beheer is. Dit was van 2009 tot 2013 aktief en was die grootste infrarooi-teleskoop wat nog gelanseer is; dit het ’n enkele 3,5 m-spieël gehad, asook instrumente wat sensitief was vir infrarooi en submillimeter-golfbande (55–672 µm). Nasa was ook ’n vennoot in die sending.

Die sterrewag is in Mei 2009 in ’n wentelbaan gestuur en het die Tweede Lagrange-punt van die Son-Aarde-stelsel, sowat 1 500 000 km van die Aarde af, twee maande later bereik. Dit is genoem na William Herschel, die ontdekker van die infrarooispektrum en die planeet Uranus, en sy suster en samewerker, Caroline Herschel.

Herschel kon die koudste en stowwerigste plekke in die ruimte sien. Dit het deur stervormende wolke gesif om te ondersoek hoe moontlike lewegewende molekules soos water gevorm word.

Die teleskoop se lewensduur is bepaal deur die hoeveelheid koelmiddel vir sy instrumente; die instrumente sou nie meer reg gewerk het as die koelmiddel opraak nie. Met sy lansering is dié tydperk geraam op 3,5 jaar (tot aan die einde van 2012). Dit het egter bly werk tot 29 April 2013 voor die koelmiddel opgeraak het.
Die Goedit-steleterrein naby Aksum, Ethiopië.
Die kerk van Abreha en Atsbeha.
**Goedit** (Ge'ez: ጉዲት) is die Klassieke Ethiopiese naam van ’n legendariese koningin wat ook bekend is as **Jodit** in Tigrinya, **Isato** in Amharies en **Ga'wa** in Ţilţal. Sy het oor die beweerde Koninkryk Semien regeer wat volgens ’n laat tradisie die Koninkryk Aksum verwoes, kerke en monumente vernietig en lede van die regerende dinastie probeer uitmoor het.  Die dade wat aan haar toegeskryf word, word genoem in mondelinge tradisies en ’n verskeidenheid historiese vertellings.

Inligting oor Goedit is weersprekend en onvolledig. Paul B. Henze skryf: "Sy het na bewering die keiser vermoor, self die troon bestyg en 40 jaar lank regeer. Verhale oor haar wrede misdade word steeds onder boere van die noordelike Ethiopiese platteland vertel." Henze vertel voorts in ’n voetnoot:

> "Op my eerste besoek in 1970 aan die rotskerk van Abreha en Atsbeha in Oos-Tigray het ek opgemerk die kunstig gesnede plafon is swart van die roet. Die priester het verduidelik dit was die werk van Goedit, wat die kerk nege eeue tevore vol strooi gepak en dit aan die brand gesteek het."
> 

Volgens een tradisie het Goedit die *amba* (plat berg) Debre Damo verwoes en laat brand wat in dié tyd die staatskas en ’n tronk vir die manlike familielede van die koning gehuisves het; dit kan ’n nabootsing wees van die vertelling van ’n latere verwoesting van Amba Geshen deur Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi. Goedit is bekend as *ʿEsato* van die Amhariese woord *ʿEsat* vir "vuur".

Die Skotse reisiger en skrywer James Bruce vertel van ’n tradisie waarvolgens Dil Na'od se bewind deur Goedit omvergewerp is, en dat Mara Takla Haymanot (wat Bruce "Takla Haymanot" noem) ’n neef van Goedit was wat haar ná verskeie van haar familielede opgevolg het.

In mondelinge tradisies smelt Goedit soms saam met die 16de-eeuse Moslemse koningin Ga'ewa van Tigray.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
**Geoffrey Peter Bede Hawkshaw Tozer** (5 November 1954 – 21 Augustus 2009) was 'n Australiese pianis en komponis van Europese klassieke musiek. Hy was 'n wonderkind, en het reeds op die ouderdom van agt jaar operastukke begin komponeer, en het op dertienjarige leeftyd die jongste ontvanger van die Churchill Fellowship toekenning geword.

Sy loopbaan het musiektoere van Europa, Verenigde State van Amerika, Australië en Republiek China ingesluit. Tydens laasgenoemde het hy die Geelrivier Concerto opgevoer voor 'n geskatte skare van 80 miljoen mense. Tozer se repertoire het uit meer as 100 concertos bestaan, insluitende die werke van Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven, Franz Liszt, Johannes Brahms, Pjotr Tsjaikofski, Nikolai Medtner, Sergei Rachmaninoff, Béla Bartók, Igor Strawinski, Sergei Prokofiëf en Gerhard.

Tozer het opnames gemaak vir die Chandos etiket, beginnende met die werke van Nikolai Medtner. Hy was beskou as 'n "uitstekende uitvoerder" en het die vermoë gehad om te improviseer en op oombliklike wyse te transponeer en boonop om op sig 'n stuk orkestrale musiekblad te reduseer of te verminder tot 'n klavierstuk. Tozer het verskeie toekennings gewen en wêreldwye erkenning geniet, maar was merendeels verwaarloos in Australië gedurende die laaste jare van sy lewe.
Macaroni-en-kaas, met 'n bros kaas- en broodkrummelkors wat met tamatie versier is. Sedanini is i.p.v. macaroni gebruik en spek is ook by die dis gevoeg.
**Macaroni-en-kaas** is 'n eenvoudige pastagereg wat gemaak word deur macaroni in 'n witsous te bak, met 'n gesmelte kaaskors bo-op.

Geskiedenis
-----------

Die oorsprong van die dis word al dekades lank betwis: sommige mense beweer dat die Amerikaanse president Thomas Jefferson die dis aan die begin van die 19de eeu uitgevind het, terwyl sommige mense dit as 'n tradisionele Britse dis beskou. Ander weer, beweer dat die antieke Romeine, Arabiere of selfs die antieke Sjinese die dis vir die eerste keer gemaak het.

Bestanddele en voorbereiding
----------------------------

Die basiese bestanddele van die dis is gekookte macaroni waarby 'n vorm van witsous gevoeg word (daar word gereeld kaas by die witsous gevoeg om 'n kaassous te vorm). Gerasperde kaas word bo-op gestrooi en dan word die dis vir een uur in 'n matige oond (180 °C) gebak. Die gereg word ook gereeld met tamatiesous bedien.

Variante
--------

Die gereg kom in baie gedaantes voor: soms word blokkies spek, maalvleis of groente by die macaroni gevoeg. Die sous kan ook vervang word deur gewone melk of room, of verryk word met kaas of mosterd. Broodkrummels kan ook bo-oor die kaas gestrooi word om die gereg 'n bros, krokante tekstuur te gee, of selfs gegeur word deur kruie of speserye (soos basilikum) by te voeg. Tamatieskywe kan ook bo-op die kors geplaas word.

Wanneer geen macaroni verkrygbaar is nie kan ander vorms van pasta ook gebruik word.

Bronnelys
---------

* S.J.A. de Villiers (2002). *Kook en Geniet*. Human & Rousseau: Kaapstad.
* S. Freeman. (1993). *The Student Pasta Cookbook.* Collins & Brown: Londen.
* *About Macaroni and Cheese* van About.com. Laaste besoek 14 Mei 2007.
* *Macaroni and Cheese* Geargiveer 4 Mei 2007 op Wayback Machine van inmamaskitchen.com Geargiveer 6 Mei 2007 op Wayback Machine. Laaste besoek 14 Mei 2007.
’n Kunstenaarsvoorstelling van ’n X-straaldubbelster.
’n **X-straaldubbelster** is ’n soort dubbelster wat baie X-strale uitstuur. Een van die komponente van die dubbelsterstelsel is ’n kompakte voorwerp soos ’n witdwerg, neutronster of swartkolk. Die ander ster word die begeleidende ster genoem.

Die twee voorwerpe word deur middel van swaartekrag verbind en draai om hul massamiddelpunt. Die begeleidende ster kan materie oordra aan die kompakte voorwerp en dié materie stel energie vry in die vorm van X-strale.

Swaar X-straaldubbelster
------------------------

’n Swaar X-straaldubbelster is ’n stelsel waar die begeleidende ster ’n massa van meer as 10 sonmassas het, gewoonlik ’n ster van spektraaltipe O of B of ’n blousuperreus. Die massaoordrag vind hoofsaaklik plaas deur middel van windakkresie. Die begeleidende ster verloor massa in die vorm van ’n sterrewind wat deur die swaartekrag van die kompakte voorwerp aangetrek word. Die X-strale word vrygestel wanneer ’n deel van die sterrewind op die oppervlak van die kompakte voorwerp val.

In ’n tipiese swaar X-straaldubbelster stuur die massiewe ster die meeste optiese lig uit, terwyl die kompakte voorwerp die grootste X-straalbron is.

Ligte X-straaldubbelster
------------------------

’n Ligte X-straaldubbelster se begeleidende ster het ’n kleiner massa as die Son en kan ’n hoofreeksster of rooireus wees. Die begeleidende ster se materie vul die ster se Roche-lob (die deel om ’n ster in ’n dubbelsterstelsel waarin materie deur daardie ster se swaartekrag aangetrek word). As die begeleidende ster groter word as sy Roche-lob, sal materie na die kompakte voorwerp oorgedra word.

Die gas (hoofsaaklik waterstof) van die begeleidende ster val nie direk op die kompakte voorwerp nie, maar draai om dit en vorm eindelik ’n akkresieskyf. Die meeste X-strale kom vanuit die binnenste deel van die akkresieskyf. Dié materie word verhit tot enorme temperature (meer as ’n miljoen grade).

’n Tipiese ligte X-straaldubbelster stuur feitlik al sy straling uit as X-strale en gewoonlik net so 1% in visuele lig. Hulle is dus van die helderste voorwerpe wat X-strale betref, maar lyk redelik dof vir die mens.
Die **Xenacoelomorpha** is 'n filum van tweesydig simmetriese wurmagtige diere (Bilateria) wat geen regte maagdermstelsel, anus, nephridia of bloedsomloop het nie. Hulle is die eenvoudigste Bilateria en word op grond van DNS-navorsing as 'n sustergroep van die Nephrozoa beskou, wat die Proto- en Deuterostomia bevat. Hulle taksonomiese posisie is nogtans nie heeltemal duidelik nie.

Die filum bestaan uit drie groepe (klasse):

1. Nemertodermatida
2. Acoela
3. Xenoturbella

Die oudste Bilateria het dalk soos die Acoela gelyk: 'n tweesydig simmetriese liggaam met drie lae selle, net een opening in die epidermis wat tot 'n liggaamsholte toegang gee. Hierdie organismes was waarskynlik benties.

Kladogram
---------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bilateria | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nephrozoa | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Protostomia |
|  |
|  | Deuterostomia |
|  |

 |
|  |
|  | Xenacoelomorpha |
|  |

 |
|  |
**Bajezid I** (Ottomaanse Turks: بايزيد اول, moderne Turks: I.Bayezid, Serwies: Бајазит; 1360 – 8 Maart 1403), ook genoem **die Weerligstraal**, was van 1389 tot 1402 sultan van die Ottomaanse Ryk. Hy was die seun van Murat I en het hom opgevolg nadat hy in 1389 in die Slag van Kosowo dood is.

Met die Turkse oorwinning in dié slag het Serwië ’n afhanklike staat van die Ottomaanse Ryk geword. ’n Jaar later is Bajezid getroud met prinses Olivera Despina, die dogter van Lazar van Serwië, wat ook in die slag dood is.

Bisantynse beleg
----------------

In 1394 het Bajezid Konstantinopel, die hoofstad van die Bisantynse Ryk, beleër. Die Anadoluhisarı-fort (Fort van Asië) is tussen 1393 en 1394 gebou as deel van die voorbereiding vir die tweede beleg van Konstantinopel deur die Turke in 1395. Op aandrang van die Bisantynse keiser Johannes V Paleologus is ’n nuwe kruistog gereël om hom te verslaan. Dit het egter nie geslaag nie; in 1396 is hulle verslaan.

Die beleg van Konstantinopel het daarna voortgeduur, tot in 1401. Daarna het die Bisantyne ’n blaaskans gekry toe Bajezid teen die Timoeriede in die ooste geveg het.

Timoer en die Slag van Ankara
-----------------------------

Bajezid in aanhouding, Stanisław Chlebowski (1878).
In 1400 het die Sentraal-Asiatiese krygsheer Timoer Lenk die afhanklike state van die Ottomaanse Ryk opgesteek in ’n aanval teen Bajezid.

In die Slag van Ankara op 20 Julie 1402 het Timoer vir Bajezid gevange geneem. Sy seuns het egter ontsnap en sou later ’n burgeroorlog begin. Volgens sekere moderne bronne het Timur Bajezid in ’n goue hok in kettings aangehou as ’n trofee.

’n Jaar later het Bajezid selfmoord gepleeg – óf deur sy kop teen die tralies van sy hok te stamp óf deur gif te drink wat in sy ring versteek was.
Die **Equisetaceae** Rich. ex DC. is 'n familie van varingagtige plante.

Hierdie familie is taamlik oud en is reeds bekend in die Devoon van meer as 300 miljoen jaar gelede. Die verwantskap met ander varingagtiges is nie duidelik nie. Kenmerkend is die hoë silikaatgehalte van die plant wat die selwande van die epidermis versterk.

Die familie bevat een genus:

1. *Equisetum* L.

Die genus het ongeveer 15 spesies wat behalwe in Australië en Nieu-Seeland oor die hele wêreld voorkom.

In Suider-Afrika word die perdestert *Equisetum ramosissimum* aangetref

Voortplanting
-------------

Net soos by die ander varingplante en mosse kom generasiewisseling ook by perdesterte voor: 'n geslagtelike en ongeslagtelike generasie wissel mekaar tydens die lewensiklus af. In die lente groei eers liggeel of bruinrooi stingels (lentestingels) uit die ondergrondse wortelstok. Aan die eindpunt van die stingel is 'n spoorkeël (strobilus) met 5 tot 10 spoorliggame wat kransgewys gerangskik is. 

Die spore word hierin ryp en in ŉ blougroen wolk deur die wind versprei. Wanneer die spore vrygelaat is, sterf die stingels af. Ryp spore het 'n meersellige wand en dra 2 lang, lintvormige hegorgane (hapterone). Tydens vogtige weer lê die aanhangsels spiraalsgewys om die spore gerol, maar in droë weer vou dit weer uit en dien as sweeforgane. Wanneer die spore in goeie grond val, ontkiem dit en vorm meestal 'n eenslagtige voorkiem (protallus). 

Die voorkiem dra die geslagsorgane: die manlike anteridiums, wat spermatosoïede vorm, en die vroulike argegoniums, waarin een eiersel ryp word. Spore word dikwels in groepies versprei omdat hulle met hul hegorgane aan mekaar vasklou, en daarom word die manlike en vroulike geslagselle gewoonlik nie ver van mekaar af ryp nie. Die manlike selle swem na die eierselle om hulle te bevrug. 

Die tweede generasie ontwikkel uit die bevrugte sel. Die tweede generasie is aanvanklik altyd groen omdat daar bladgroen in die stingel is. Die wortelstokke wat uit die lengtestingel ontwikkel het, word in die somer 'n onvrugbare somerstingel. In teenstelling met die voorjaarstingel wat op die voedsel in die wortelstok teer, kan die somerstingel fotosintetiseer en nuwe voedsel produseer. Die somerstingels is verkiesel en geriffel. Die plante is daarom vlymskerp en word sover as moontlik deur vee vermy.

Verteenwoordigers
-----------------

Egte boomvormige perdesterte met v*erhoute* *stamme soos die Calamitaceae* gehad het, kom nie meer voor nie. Die grootste lewende spesie is *Equisetum giganteum*, wat in Suid-Amerika aangetref word en stingels van 3 m het. Die reuse-perdestert (*Equisefum telmateia*) groei in vrugbare, vogtige bosse in Europa. Die plant se onvrugbare stingels is wit en hoogstens 50 cm lank; in die somer is die stingels onvrugbaar en kan tot 2 m lank word. Die somerstingels dra meestal onvertakte, groot sytakke aan die liggroen hoofstingel.

Bronne
------

* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 090840963X, volume 22, bl. 139
**Hennie Steynbrug**| Die Hennie Steynbrug vanaf die Oos-Kaapse kant |
| Oorspan | Oranjerivier |
| Ligging | Bethulie |
| Totale lengte | 1,2 km |
| Vryhoogte onder | 51,5 m hoog |
| Openingsdatum | 20 Junie 1970 |
| Koördinate | 30°31′53″S 26°1′23″O﻿ / ﻿30.53139°S 26.02306°O﻿ / -30.53139; 26.02306 |

Die **Hennie Steynbrug** oor die Oranjerivier is ‘n pad- en spoorbrug naby Bethulie. Dr. D.H. Steyn was die eerste voorsitter van die Oranje-ontwikkelingsraad.

Hierdie brug is op die R390-pad tussen Venterstad in die Oos-Kaap en Bethulie in die Vrystaat. Dit gaan oor die oostelike punt van die Gariepdam en 4 km oos daarvan sluit die Caledonrivier by die Oranje aan. Die brug is by 30°31′53″S 26°1′23″O﻿ / ﻿30.53139°S 26.02306°O﻿ / -30.53139; 26.02306.

Die brug is 51,5 m hoog en 1,2 km lank. Dus is dit een van die langste brûe in die land en is op 20 Junie 1970 geopen.

‘n Vorige brug wat uit 1901 dateer en 3 km stroomaf van die nuwe brug geleë was, het onder die opstotende damwater verdwyn.

Sien ook
--------

* Lys van kruisings oor die Oranjerivier
Reddingswerkers laat sak klanktoerusting in ’n skag af in ’n poging om klank te hoor van vasgekeerde myners in die Coalbrook-myn.
Die **Coalbrook-ramp** (ook **Clydesdale-mynramp**) was die grootste mynramp tot nog toe in Suid-Afrika. Die ramp het op 21 Januarie 1960 in die Coalbrookskag van die Clydesdale-steenkoolmyn naby Sasolburg in die Vrystaat plaasgevind. Altesame 435 mynwerkers het omgekom. Die gebeure is deur Die Briels in hulle liedjie *Ter nagedagtenis aan 435 mynwerkers* beskryf.

Gebeure
-------

Om 19:00 op die betrokke dag het die skag op 'n diepte van 180 meter ondergronds ingegee. Ongeveer 1 000 myners was op daardie stadium in die myn gewees. Die meeste kon met behulp van 'n skuinsskag (hellingskag) ontsnap. Reddingspanne van ander myne in die omgewing het hulle te hulp gesnel. Boorgate is geboor in gebiede waar oorlewendes na verwagting sou wees en mikrofone is in die gate laat afsak. Hulle kon egter geen teken van lewe vind nie. Die reddingspoging is na 11 dae gestaak.

Oorsaak
-------

In reaksie op die nuutgeboude Taaibos-kragstasie by Kragbron het produksie van steenkool by die myn van 134 230 ton (1954) tot 2 260 660 ton per jaar (1958) toegeneem.

Die ongeluk is deur 'n kaskade van gebreekte pilare veroorsaak. Slegs 'n paar pilare het aanvanklik gefaal, wat die las op aangrensende pilare verhoog het, tot hulle ook gefaal het. Die effek het uiteindelik oor 'n gebied van 324 hektaar versprei.

'n Bydraende faktor was die verwydering van kool aan die bokant van die horisontale skagte. Dit het die tonnels vergroot, maar 'n gaping tussen die tonneldak en die strukture wat dit moes dra gelaat.

Reaksie
-------

Ná die ramp het die Suid-Afrikaanse regering die koolmyn-navorsingsbeheerraad gestig om die veiligheid by steenkoolmyne te verbeter en navorsing oor die sterkte van pilare te doen. Die Wetenskaplike en Nywerheidsnavorsingsraad (WNNR) en die Kamer van Mynwese Navorsingsorganisasie het hulle hierin bygestaan.

Sien ook
--------

* Grootste rampe in Suid-Afrika
**William Caxton** (1415/1422–1491) was die eerste persoon in Engeland wat boeke gedruk het. Hy is in Duitsland, waar die eerste boeke op die Europese vasteland gedruk is, touwys gemaak. Daarna is hy terug na Engeland waar hy 'n drukkersonderneming in 1476 begin het. Hy was ook die eerste Engelse handelaar wat gedrukte boeke verkoop het.

Lewensloop
----------

William Caxton se drukkersmerk
Caxton toon sy eerste drukwerk aan koning Edward IV in die aalmoeseniershuis in Westminster Abbey
Caxton is tussen 1415 en 1422 in die graafskap Kent gebore en trek na Londen, waar hy as vakleerling by 'n stoof-handelaar werk. In 1446 vertrek hy na Brugge (België) om meer oor die syhandel te leer. Hy word 'n suksesvolle sakeman en kom in Mechelen in aanraking met Margaretha van York, die hertogin van Boergondië en suster van die Engelse koning. Sy bestel die eerste gedrukte Engelse werk by hom. Tydens sy reise maak hy met die boekdrukkuns kennis (onder andere in Keulen in Duitsland), wat êrens tussen 1451 en 1456 deur Johannes Gutenberg ontwikkel is.

Kort daarna rig hy sy eie drukkery in Brugge op, waar hy die eerste Engelse boek in 1475 druk, *The Recuyell of the Historyes of Troye*, wat deur Caxton self vanuit Frans vertaal is. Caxton het uiteindelik drie boeke in Brugge gedruk.

Hy keer in 1476 na Engeland terug en rig die eerste drukpers op Engelse bodem in die aalmoeseniershuis van Westminster Abbey in Westminster op. Selfs hier beperk hy homself nie net tot drukwerk nie, hy het verder vertaal (meestal uit Frans) en gee nog boeke uit. Op 18 November 1477 lewer Caxton die eerste gedateerde boek in Engels af, getiteld *"Dictes and Sayenges of the Phylosophers"*, 'n werk van Guillaume de Tignonville, wat deur Anthony Woodville uit Frans vertaal is.

In 1928 is 'n nóg ouer gedrukte dokument van Caxton in die vorm van 'n aflaatbrief in Engeland gevind. In die dokument skeld John Sant, die ab van Abingdon, Henry Langly en sy vrou Katherine op 13 Desember 1476 van hulle sonde vry. Verskeie bronne beskou hierdie aflaatbrief dan ook as die eerste gedrukte dokument in Engeland. In 1481 druk Caxton die eerste geïllustreerde boek "*The Myrrour of the Worlde*".

Caxton druk onder meer Geoffrey Chaucer se *The Canterbury Tales* (1478) en Thomas Malory se *Morte d'Arthur* (1485). Hy het 'n groot invloed op die standaardisering van die Engelse taal en spelling gehad.
Die huidige kiebla van Islam is na die Kaäba.
Die **kiebla** of **kibla** (Arabies: قبلة|, "rigting") is die rigting waarin Moslems moet kyk wanneer hulle bid. Dit is die rigting van die Kaäba in Mekka. Die meeste moskees het ’n muur met ’n nis bekend as die mihrab wat die kiebla aandui.

Moslems bid almal in dieselfde rigting om die aanbidding van een God (Allah) te simboliseer. Die kiebla het ’n groter funksie ook, soos dat die kop van ’n dier wat met die halaal-metode geslag word, gewoonlik met die kiebla ooreenstem. Ná hul dood word Moslems begrawe met die liggaam teen ’n regte hoek met die kiebla en die gesig gedraai in die rigting van die kiebla.

Geskiedenis
-----------

Wêreldkaart gesentreer op die Kaäba in Mekka, die kiebla word met groen lyne getoon.
Die kiebla was voorheen in die rigting van die Tempelberg in Jerusalem, waar die Al-Aqsa-moskee vandag staan.
Die Moskee van die Twee Kieblas, waar die kiebla in die rigting van Mekka verander is.
Tradisioneel was die kiebla in die rigting van die Edele Heiligdom in Jerusalem. Dit is 13 jaar lank, van 610 tot 623 n.C. gebruik. Op 11 Februarie 624 het die profeet Mohammed die kiebla verander in die rigting van die Kaäba in Mekka. Volgens die vertelling van Mohammed se metgeselle het die verandering skielik gebeur tydens die middaggebed in Medina, in ’n moskee wat nou as die Masdjid Kiblatain (Moskee van die Twee Kieblas) bekend is. Mohammed het die gebed gelei toe hy ’n openbaring van Allah ontvang om die Kaäba as die kiebla te aanvaar (letterlik: "wend u aangesig na die Heilige Moskee", Koran 17:144). Mohammad het hom dadelik in die rigting van Mekka gedraai, en dié wat saam met hom gebid het, het sy voorbeeld gevolg.

Sommige beweer die Koran noem nie Jerusalem as die eerste kiebla nie en dat die praktyk om na Jerusalem te kyk, net in tradisionele biografieë van Mohammed en hadit-versamelings genoem word. Daar word geglo die Joodse gebruik om na Jerusalem te draai tydens gebed kon die Islamitiese kiebla beïnvloed het. Ander glo die gebruik van Jerusalem as die kiebla was om Jode in Medina te probeer oorreed om hulle tot die Islam te bekeer of om "hul harte te wen". Toe die verhouding met die Jode versuur, het Mohammed die kiebla na Mekka verander. ’n Ander rede wat aangegee word vir die verandering van die kiebla, is dat die Jode die gebruik van Jerusalem beskou het as ’n teken dat Moslems hul geloof wou aanneem. Die verandering was glo om ’n einde te bring aan dié siening.
*Hierdie artikel behoort versmelt te word met Geslagsel.*

Twee menslike gamete verenig vir bevrugting.
’n **Gameet** (van die Antieke Griekse γαμετή *gamete*, "vrou") is by organismes wat seksueel voortplant, ’n sel wat tydens bevrugting met ’n ander sel verenig. In spesies wat twee morfologies verskillende soorte gamete vervaardig en waarin elke individu net een soort vervaardig, vervaardig ’n vroulike organisme die grootste gameet – die eiersel (of ovum) – en die manlike organisme die kleiner paddavisagtige gameet – die spermsel. Dit is ’n voorbeeld van anisogamie of heterogamie, wanneer die manlike en vroulike individue gamete van verskillende groottes vervaardig, soos by die mens (die menslike eiersel is sowat 100 000 keer so groot soos die manlike spermsel). By isogamie is die manlike en vroulike gamete ewe groot en het hulle dieselfde vorm.

Elke gameet bevat die helfte van die genetiese inligting van ’n individu, een ploïed van elke soort, en word geskep deur meiose. Die term "gameet" is deur die Oostenrykse bioloog Gregor Mendel geskep.

Gamete vs. liggaamselle
-----------------------

Anders as gamete, bevat die diploïede liggaamselle van ’n individu een kopie van die spermsel se chromosoomstel en een kopie van die eiersel se chromosoomstel; dus het die liggaamselle van kinders gene met eienskappe van beide die vader en moeder.

’n Gameet se chromosome is nie presiese duplikate van enige van die chromosoomstelle wat in die diploïede chromosome voorkom nie, en hulle ondergaan dikwels lukrake mutasies, wat gewysigde DNS tot gevolg kan hê.

Plante
------

Plante wat seksueel voortplant, het ook gamete. Omdat plante ’n wisseling van diploïede en haploïede generasies het, is daar verskille. In blomplante gebruik die blomme meiose om ’n haploïede generasie te vervaardig wat gamete deur mitose vervaardig. Die vroulike haploïed word ’n saadknop genoem en word vervaardig deur die blom se vrugbeginsel. Wanneer dit ryp is, vervaardig die haploïede vrugbeginsel die vroulike gamete wat gereed is vir bevrugting. Die manlike haploïed is stuifmeel en word deur die helmknop vervaardig. Wanneer die stuifmeel op die ryp stempel van ’n blom beland, groei dit ’n stuifmeelbuis in die blom in af. Die haploïede stuifmeel vervaardig dan sperma deur mitose en stel hulle vry vir bevrugting.

Geslagsbepaling by mense en voëls
---------------------------------

By mense kan ’n normale vroulike eiersel net ’n X-chromosoom bevat en nie ’n Y-chromosoom nie, terwyl die manlike spermselle enigeen van die twee kan bevat. Daarom bepaal die manlike spermsel die geslag van die sigoot; as die sigoot twee X-chromosome bevat, sal dit in ’n dogter ontwikkel, en as dit ’n X- en ’n Y-chromosoom bevat, sal dit in ’n seun ontwikkel.

By voëls bepaal die eiersel die geslag.

Kunsmatige gamete
-----------------

Kunsmatige gamete is gamete wat van stamselle verkry word. Navorsing toon kunsmatige gamete kan dalk ’n voortplantingstegniek vir selfdegeslagpaartjies word, hoewel ’n surrogaatma steeds nodig sal wees vir die swangerskap. Vroue wat verby hul menopouse is, sal ook eiers kan vervaardig en geneties verwante kinders kan hê danksy kunsmatige gamete.
**Reusekelp** (*Macrocystis pyrifera* (L.) C. Agardh.) is 'n spesie van bruinwier wat tot 60 meter lank kan word. Dit kan onderwaterwoude vorm, wat 'n tuiste van baie organismes is. Kelp is ook eetbaar en word veral in die Asiatiese kombuis aangewend.

Hulle word teenswoordig (2018) in die orde Laminariales van die klas Phaeophyceae in die filum Ochrophyta van die superfilum Heterokonta geplaas. Dit beteken dat hulle eintlik nouer aan byvoorbeeld die malariaparasiet verwant is as aan die plante, hoewel hulle dikwels wel as 'n soort plant beskou word.

Die genus *Macrocystis* bevat net een spesie, *Macrocystis pyrifera*, wat wêreldwyd voorkom. Ander verwante genera is *Pelagophycus*, *Nereocystis* en *Postelsia,* wat ook net een spesie bevat en endemies is aan die noordoostelike Stille Oseaan. Die enigste genus wat geen woude vorm nie is *Postelsia*.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: sh85079441

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q278392
* AlgaeBase: 4427
* ARKive: macrocystis-pyrifera
* BioLib: 299873
* EoL: 906815
* GBIF: 5422328
* iNaturalist: 124748
* ITIS: 11274
* NCBI: 35122
* WoRMS: 232231

 |
**Anton Döckel** is ’n Afrikaanse skrywer.

Lewe en werk
------------

Anton Döckel is ’n rekenaarkundige en -programmeerder van Kaapstad. Hy het deelgeneem aan die "*Flinkdink*"-reeks op televisie en was 'n lid van die Kaapse radiospan in die vasvraprogram "*Klop die kampioene*" oor die radio.

Skryfwerk
---------

"*Om te wen*" is ’n jeugverhaal oor ’n alleenkind se doel om homself met deelname aan ’n rekenaarspel te bewys. "*Terug na Klein Paradys*" is ’n bundel kortverhale waar ’n jong seun of jong man in meeste van die verhale as hoofkarakter optree. Die verhale handel telkens oor ’n wêreld wat die hoofkarakter uit die verlede onthou. In die titelverhaal word die verhalende element ondergeskik gestel aan die insig dat met die verloop van tyd en ervarings wat mens opdoen, daar onvermydelik ’n slang in elke paradys indring. Hierdie bundel is in 1991 op die kortlys vir die toekenning van die Ou Mutual-prys en word in 1990 genomineer vir die Rapportprys. Kortverhale van hom word deur Abraham H. de Vries in die versamelbundels  "*Steekbaard*" en "*Uit die kontreie vandaan*" opgeneem.

Publikasies
-----------

| Jaar | Publikasies |
| --- | --- |
| 1987 | Om te wen |
| 1990 | Terug na Klein Paradys |

Bronnelys
---------

### Boeke

* Kannemeyer, J.C. "Die Afrikaanse literatuur 1652-2004" Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe. 2005.

### Resensies

1. ↑  Anoniem "Suidwester" 2 November 1990
2. ↑  Anoniem "Tempo" 7 Februarie 1991
3. ↑  Grové, A.P. "Beeld" 30 Julie 1990
4. ↑  Van Zyl, Ia "Tydskrif vir Letterkunde" "Jaargang 29 no. 3, Augustus 1991
Youssou N'dour wat tydens die 5de Kruiskultuurfees in Warskou, Pole, optree
**Youssou N'Dour** ook bekend as **Youssou Madjiguène Ndour**; gebore 1 Oktober 1959) is 'n Senegalese sanger, liedjieskrywer, komponis, af en toe akteur, sakeman en politikus. In 2004 beskryf die tydskrif *Rolling Stone* hom as "miskien die bekendste lewende sanger "in Senegal en 'n groot deel van Afrika. Van April 2012 tot September 2013 was hy minister van toerisme in Senegal.

N'Dour het gehelp om 'n styl van gewilde Senegalese musiek te ontwikkel wat deur alle Senegambiërs (insluitend die Wolof) bekend is as mbalax, 'n genre wat heilige oorsprong het in die Serer musiek njuup tradisie en ndut inisiasieseremonies. Hy is die onderwerp van die bekroonde films *Return to Gorée* (2007), geregisseer deur Pierre-Yves Borgeaud en *Youssou N'Dour: I Bring What I Love* (2008), geregisseer deur Elizabeth Chai Vasarhelyi, wat regoor die wêreld vrygestel is.

In 2006 vertolk N'Dour die rol van Olaudah Equiano in die rolprent *Amazing Grace*.