recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pieter Frederik de Bruin.
**Pieter Frederik de Bruin** (plek onbekend, 10 Maart 1799 – plaas Klippan, distrik Lichtenburg, Transvaal, 23 September 1890) was ’n stigter van die Gereformeerde Kerk op 11 Februarie 1859 toe hy reeds amper 60 jaar oud was. 

P.F. de Bruin was een van die Voortrekkers wat die Groot Trek uit die Kaapkolonie in die tweede helfte van die dekade ná 1830 meegemaak het en een van die helde van die Slag van Bloedrivier einde 1838.

De Bruin was getroud met Philippina Maria Charlotte Schutte, ’n suster van oudl. Flip Schutte op wie se plaas, Buffeldoorns, ds. Dirk Postma in Januarie 1858 op sy deurreis van Natal na Rustenburg vertoef en sy tweede preek in Transvaal gehou het. 

Met die stigting van die Gereformeerde kerk Rustenburg op 11 Februarie 1859 en daarmee saam die Gereformeerde Kerkverband in Suid-Afrika, was De Bruin en sy eggenote met hul kinders (en moontlik kleinkinders) ook daar en het hulle almal by die nuut gestigte kerk aangesluit.

Bronne
------

(af)  Van der Walt, ds. N.H. (hoofred.). 1934. *Almanak van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika vir die jaar 1935. Een-en-sestigste jaargang.* Potchefstroom: Adm. Buro.
Die **McDonnell Douglas F-4 Phantom II** is 'n tandemtweesitplek, tweemotorige, langafstand supersoniese onderskepstraalvegter/bomwerper wat in alle weersomstandighede kan funksioneer. Dit is oorspronklik vir die Amerikaanse Vloot ontwikkel deur "McDonnell Aircraft" in die Verenigde State van Amerika. Dit is in 1960 deur die Amerikaanse Vloot in diens gestel. Weens sy hoë aanpasbaarheid, word hy ook sedert die middel-1960's deur die Amerikaanse Marinierskorps en die Amerikaanse Lugmag gebruik en het 'n staatmaker in hul onderskeie lugvleuels geword.

Die Phantom is 'n groot vegter met 'n topspoed van meer as Mach 2,2. Dit kan meer as 8 400 kg se wapens op nege eksterne hegpunte dra, insluitend lug-tot-lug missiele, lug-tot-grond missiele, en verskeie bomme. Die F-4, soos ander onderskeppers van sy tyd, is ontwerp sonder 'n interne kanon. Latere modelle het 'n M61 Vulcan roterende kanon bygekry. Sedert 1959 het dit 15 wêreldrekords opgestel vir in-vlug prestasie, insluitend 'n absolute spoedrekord en 'n absolute hoogterekord.

Die F-4 is op groot skaal gebruik gedurende die Viëtnamoorlog; dit het gedien as die hooflugsuperioriteitvegter vir beide die vloot en lugmag, en het later in die oorlog onmisbaar geword in die grondaanval- en verkenningsrolle. Die Phantom het die onderskeiding dat dit die laaste Amerikaanse vegvliegtuig was om kampioenstatus te bereik in die 20ste eeu. Gedurende die Viëtnamoorlog het die USAF een vlieënier en twee wapenstelselbeamptes (WSOs), en die Amerikaanse Vloot een vlieënier en een radaronderskepbeampte gehad wat vyf lugoorwinnings teen vyandige vegvliegtuie behaal het, en wat bobaasvlieënier status bereik het in lug-tot-lug onderonsies. Die F-4 het voortgegaan om 'n groot deel van die Amerikaanse militêre lugkrag dwarsdeur die 1970's en 1980's te vorm, maar is geleidelik vervang deur moderner vliegtuie soos die F-15 Eagle en F-16 in die Amerikaanse Lugmag, die Grumman F-14 Tomcat in die Amerikaanse Vloot, en die F/A-18 Hornet in die Amerikaanse Vloot en die Marinierskorps.

Sien ook
--------

* Lys van vegvliegtuie
Die **Hirola** (*Beatragus hunteri* soms *Damaliscus hunteri*), ook bekend as **Hunter se hartebees**, is die enige lid van die geslag *Beatragus*.

Uiterlik
--------

Hirola's staan bekend as die "vieroog-antilope", vanweë hul groot preorbitaalkliere. Die dier het 'n skofhoogte van 100 tot 125 cm, is 120 tot 200 cm lank en weeg 80 tot 118 kg. Die stert is 30 tot 45 cm lank. Hul pels is sandbruin van kleur, gryser by die bulle as by die koeie, met 'n ligte pens en 'n klein wit, brilagtige, strook op die brug van die neus. Die horings is liervormig en baie opvallend geringd.

Leefgebied
----------

Die hirola kom deesdae slegs op groot, droë vlaktes op die grens van Kenia en Somalië voor. Voorheen is die soort ook in Somalië aangetref, maar daar word vermoed dat hulle sedert 2005 uitgesterf is in dié land.

Gedrag
------

Kuddes bestaan uit twee tot veertig koeie onder leiding van 'n territoriale bul. Vrygeselkuddes van vyf of meer bulle kom algemeen voor. Die dominante mannetjies is baie gebiedsgebonde. As die bulle veg, sak hulle af op die knieë, terwyl hulle met hul horings die teenstander met die agterpote vorentoe stoot.

Weiding
-------

Dié antilope is dagdiere en bestee hoofsaaklik hul oggende en namiddae aan weiding. Naas gras vreet die hirola's soms ook blare. Die diere verkry die meeste van hul vog uit die oggenddou.

Bedreig
-------

Die hirola is 'n ernstig bedreigde diersoort. Daar is op die oomblik slegs nog tussen 500 en 1 000 eksemplare in die natuur oor. In 1990 was daar nog ongeveer 7 000 diere en slegs tien jaar vroeër is daar nog meer as 14 000 getel. Die sterk afname is omrede hulle moet meeding met ander vee waar daar nie voldoende voedsel in 'n gebied is nie, en ook omdat hul habitat al meer geteister word deur ernstige droogtes. Die jagmaak op die dier het ook 'n rol gespeel.
***Itil Bulğar***  
 **Wolga-Bulgarye**| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **7de eeu – 1240's** | Flag → |

 |
|  |
| Ligging of BulgaryeLigging of BulgaryeWolga-Bulgarye omstreeks 1200. |
| **Hoofstad** | BulgarBilär |
| **Taal/Tale** | Turks |
| **Godsdiens** | Islam |
| **Regering** | Monargie |
| **Heerser** |  |
|  - Mid-7de eeu | Kotrag |
|  - Vroeë 10de eeu | Almish Yiltawar |
|  - Vroeë 13de eeu | Ghabdula Chelbir |
| **Historiese tydperk** | Middeleeue |
|  - Stigting | 7de eeu |

**Wolga-Bulgarye** was ’n historiese Islamitiese staat wat tussen die 7de en 13de eeu bestaan het naby die samevloei van die Wolga- en die Kama-rivier in wat nou Europese Rusland is.

Geskiedenis
-----------

Inligting uit eerstehandse bronne oor Wolga-Bulgarye is taamlik skaars. Aangesien geen Bulgaarse rekords behoue gebly het nie, kom die meeste van die inligting oor die land uit hedendaagse Arabiese, Persiese, Indiese en Russiese bronne. Van die inligting word verkry deur uitgrawings.

Daar word geglo die gebied is aanvanklik bewoon deur Fins-Oegriese volke, onder meer die Mari.

Die meeste geleerdes stem saam dat die Wolga-Bulgare tot in die middel van die 10de eeu onderwerp is deur die Chasariese Ryk, en daarna het die Bulgare nie meer belasting aan die Chasare betaal nie. Chasarië is in die laat 10de eeu vernietig en daarna het die Wolga-Bulgare se mag gegroei en die land groter geword. In die laat 9de eeu het verenigingsprosesse begin en Bulgar (ook Bolghar gespel), 160 km suid van die hedendaagse Kazan, het die hoofstad geword.

Islam is in die vroeë 10de eeu as die staatsgodsdiens aanvaar. Die Wolga-Bulgare het probeer om Wladimir I van Kiëf tot die Islam te bekeer, maar hy het eerder die Oosters-Ortodokse geloof aanvaar.

Die staat het ’n groot deel van die handel tussen Europa en Asië beheer voor die Kruistogte, wat ander handelsroetes oopgestel het. Die hoofstad, Bulgar, was ’n vooruitstrewende stad en het meegeding met ander groot en ryk sentrums van die Islamitiese wêreld.

Die Russiese prinsdomme in die weste was die enigste bedreiging. In die 11de eeu is die land verwoes deur verskeie Russiese strooptogte. Toe, tussen die wisseling van die 12de en 13de eeu, het die heersers van Wladimir (veral Andrei Bogoljoebski en Wsewolod III) die Bulgaarse stede stelselmatig verwoes in ’n poging om hul oostelike grens te verdedig. Weens druk van die Russe het die Bulgare hul hoofstad van Bulgar na Bilär geskuif.

Verval
------

In September 1223 het die Wolga-Bulgare ’n leër van Djengis Khan van die Mongoolse Ryk naby Samara verslaan, maar in 1236 het die Mongole teruggekeer en die hele land binne vyf jaar onderwerp. Wolga-Bulgarye het toe deel van die Goue Horde geword en is in verskeie prinsdomme verdeel. Teen die 1430's is die Khanaat van Kazan gestig as die belangrikste van dié prinsdomme.

Volgens sommige historici is meer as 80% van die land se bevolking vermoor tydens die oorname. Die res het verskuif na die noordelike gebiede (die hedendaagse Tsjoewasjië en Tartarstan).
| **Wolgast**

 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Ligging in Oos-Voorpommere** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Duitsland |
|  **Deelstaat** |  Mecklenburg-Voorpommere |
|  **Koördinate** | 54°3′N 13°46′O﻿ / ﻿54.050°N 13.767°O﻿ / 54.050; 13.767 |
|  **Stigting** | Voor 1123 |
|  **Stadstatus** | 1282 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 61,52 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 12 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (31 Desember 2013) | 12 355 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 200,8/vk km |
|  **Tydsone** | UTC +1 (MET) |
|  - Somertyd | UTC +2 |
|  **Burgemeester** | Stefan Weigler |
|  **Amptelike Webwerf** | www.wolgast.de |
|

**Wolgast** is 'n stad in die uiterste noordooste van Duitsland. Dit maak deel uit van die administratiewe distrik Oos-Voorpommere en dien as administratiewe sentrum van die Amt Am Peenestrom, 'n munisipaliteit met nege ander nedersettings. Dit staan onder meer bekend as die geboortestad van die skilder Philipp Otto Runge (1777-1810), die grondlegger van die Romantiese skilderkuns in Duitsland. Sy geboortehuis naby die hawe, die *Rungehaus*, is in 'n museum omgeskep. 

Die plaaslike ekonomie baseer op skeepsbou en toerisme: die Middeleeuse oustad van Wolgast is in die somer 'n trekpleister vir duisende toeriste.

Geskiedenis
-----------

*Rathaus Wolgast*
Wolgast het sy oorsprong in 'n Slawiese nedersetting wat in die 6de of 8ste eeu n.C. naby die plaaslike riviermonding ontstaan het. Die waterweë in die omgewing het handelsaktiwiteite en sodoende ook die groei van Wolgast bevorder. Later het Duitse setlaars hulle in die gebied gevestig.

In die 10de en 11de eeu was die suidelike Oosseekus reeds 'n omstrede gebied waar die destydse Oossee-groot moondhede - die Heilige Romeinse Ryk, Pole en Denemarke - hul invloed laat geld het. Maar eers met die sendingwerk en kerstening deur biskop Otto von Bamberg is die Slawiese streek rondom Wolgast tot 'n Duitse hertogdom verklaar. 

Wolgast was naas Gütskow, 'n klein graafskap, en Usedom een van slegs drie plekke waar die biskop gedurende sy tweede sendingreis in 1128 besoek afgelê het. In Wolgast het dan ook die eerste Christelike kerk, 'n houtgebou as voorganger van die huidige St.-Petrikerk, ontstaan. Omstreeks 1257 was die klein nedersetting reeds 'n Duitse stad met Slawiese voorstede.
Douglas Mitcell.
**Douglas Edgar Mitchell** (1896 - 1988) was 'n Parlementslid van die Verenigde Party en administrateur van Natal. 

Mitchell is in die distrik Port Shepstone gebore as die seun van Charles Henry Mitchell en ontvang sy opleiding aan die Weenen Country College. Hy trou op 3 Oktober 1925 met Mildred, die dogter van Stanley Hunt. Hulle het drie kinders gehad.

Politieke loopbaan
------------------

Hy is in 1948 as V.P.-lid vir die setel Natal-Suidkus verkies met 'n meerderheid van 3 903. In 1953 behou hy dieselfde setel met 'n meerderheid van 6 828 bo B.S. de Kock van die Nasionale Party en 87,6% van die uitgebragte stemme. Hy vaar selfs beter in 1958 teen 'n onafhanklike kandidaat, C.M. Hulley, toe hy 94,5% van die stemme kry en 'n meerderheid van 6 374. In 1961, twee jaar na die stigting van die Progressiewe Party uit 'n skeuring in die V.P. verenig Mitchell steeds in Natal-Suidkus 4 956 stemme op hom vergeleke met 2 367 vir die P.P.-kandidaat, L. Boyd. 

In 1966 is die N.P. terug op die toneel met sy kandidaat, B.M. Thompson, wat 3 697 stemme kry vergeleke met 5 693 vir Mitchell. Die setel het van toe af net as "Suidkus" bekend gestaan. In 1970 word Mitchell die laaste keer daar verkies, met 'n meerderheid van 4 627 bo die N.P.-kandidaat, G.E. Tracy.

Mitchell was ook boer en algemene handelaar. Op 20 Februarie 1974 kondig die eerste minister, John Vorster, in die Parlement aan dat Mitchell vereer word met die Eerbewys vir Voortreflike Diens.
Doupunt

| Subklas van | physical quantity, thermodynamic temperature |
| Bestudeer deur | Termodinamika |
| ISQ dimension | {\displaystyle {\mathsf {\Theta }}} |
| Definiërende formule | {\displaystyle T\_{p}={\frac {b\ \gamma (T,RH)}{a-\gamma (T,RH)}}} |
| Quantity symbol (LaTeX) | {\displaystyle T\_{\mathrm {d} }} |
| Recommended unit of measurement | Kelvin |
| Faset van | dou |

Spinnerak met dou
Die **doupunt** is die temperatuur tot waar 'n gegewe hoeveelheid lug afgekoel moet word by 'n konstante lugdruk om waterdamp te kondenseer. Die gekondenseerde water word dou genoem. Die doupunt is 'n versadigingspunt. As die doupunt-temperatuur onder vriespunt daal word daar nie dou gevorm nie maar ryp.

Die doupunt hang af van die relatiewe humiditeit (voggehalte) van die lug. 'n Hoë relatiewe humiditeit dui daarop dat die doupunt nader aan die lugtemperatuur is. 'n Relatiewe humiditeit van 100% dui daarop dat die doupunt gelykstaande is aan die heersende lugtemperatuur en dat die lug versadig is met water. As die doupunt konstant bly en die lugtemperatuur verhoog, sal die relatiewe humiditeit afneem.

By 'n gegewe lugdruk en onafhanklik van die lugtemperatuur is die doupunt 'n aanduiding van die molfraksie water in die lug en daarom bepaal dit die spesifieke voggehalte van die lug. Die doupunt is 'n belangrike maatstaf vir weerkundiges, vlieëniers en ontwerpers van verkoelingstelsels.

Konstante druk
--------------

By 'n gegewe lugdruk, onafhanklik van die lugtemperatuur, is die doupunt 'n aanduiding van die molfraksie waterdamp in die lug of, anders gestel, is dit 'n aanduiding van die spesifieke voggehalte van die lug – of steeds anders verwoord die verhouding van water tot lug. As die lugdruk styg sonder dat die voginhoud verander word, sal die doupunt ook styg en sal die water by 'n hoër temperatuur begin kondenseer. As die doupunt by Johannesburg en Durban dieselfde is, beteken dit dus dat daar meer vog in die lug in Johannesburg is (waar die lugdruk laer is).
’n Danseres met ’n *tripundra* aan haar voorkop.
’n Tilaka-seremonie tydens ’n Hindoe-huwelik.
In Hindoeïsme is die **tilaka** (Sanskrit: तिलक; Hindi: *tilak*) ’n merk wat gewoonlik aan die voorkop gedra word, op die belangrikste chakra van die liggaam wat die ajna of "derde-oog-chakra" genoem word. Soms word dit aan ander dele van die liggaam soos die nek, hand, bors of arms gedra. ’n Tilaka kan daagliks of op spesiale geleenthede soos godsdiensgeleenthede gedra word, na gelang van die streek se gebruike.

Die term verwys ook na die Hindoeritueel om iemand se voorkop met ’n geurige pasta, soos van sandelhout of vermiljoen, te merk wanneer hulle op ’n plek aankom as ’n verwelkoming en bewys van eer.

In die geskiedenis is ’n tilaka ook deur ander Dharmiese kulture, soos Boeddhisme, Djainisme en Sikhisme, gedra onder invloed van Hindoeïsme en sy spirituele en filosofiese oortuigings.

Beskrywing
----------

Die tilaka word gemaak deur poeier of pasta aan die voorkop te smeer. Volgelinge van Vaishnavisme dra dit vertikaal. Dit bestaan uit ’n lang vertikale merk wat net onder die haarlyn begin en strek tot byna by die punt van die neus; hulle word ook *urdhva pundra* genoem. Die bokant lyk soos ’n lang "U". Daar kan ook twee merke aan die slaap wees. Dié tilaka word tradisioneel van ’n sandelhoutpasta gemaak.

Die ander belangrike soort tilaka word dikwels deur volgelinge van Shaivisme gedra en is bekend as ’n *rudra-tilaka* of *tripundra*. Dit bestaan uit drie horisontale lyne oor die voorkop met ’n enkele lyn of sirkel in die middel. Dit word tradisioneel gemaak van die heilige as van brandoffers. Dié vorm is die antiekste van die twee en toon ooreenkomste met soortgelyke merke wat dwarsoor die wêreld gedra word.

Shaktas, aanbidders van die verskeie vorme van die godin Devi, dra ’n groot rooi kol van vermiljoen of rooi borrie aan die voorkop.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons logo Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Tilaka.
* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
Een van sy werke met olieverf op doek.
**Wolf Kibel** (16 Desember 1903 – 29 Junie 1938) was 'n Suid-Afrikaanse skilder. 

Hy het in 'n Poolse dorpie, Grodzisk, in die distrik Warschau grootgeword. Sy vader is dood toe hy nog jonk was en hy het by 'n handsakmaker gaan werk. Wolf Kibel wou van jongs af ŉ kunstenaar word. Op 20-jarige ouderdom het hy sy vaderland verlaat en in Wenen gaan studeer. Kibel het hom nooit formeel by ŉ kunsinrigting ingeskryf nie omdat hy nie geld gehad het nie, maar ŉ hoogleraar aan die Weense Staatsakademie was hom goedgesind en het hom toegelaat om klasse by te woon. 

Na twee jaar in Wenen het Kibel nog vier jaar in Tel Aviv en Jerusalem deurgebring voordat hy in 1929 na Suid-Afrika gekom het. Wolf Kibel se kuns het destyds geen inslag by die Suid-Afrikaanse publiek gevind nie omdat hulle gewoond was aan kunstenaars soos Roworth, Gwelo Goodman en Sydney Carter, almal beskrywende kunstenaars met "maklike" onderwerpe. Die publiek het geglo in mooi en realistiese weergawes van verstaanbare onderwerpe. 

Al vier eenmantentoonstellings wat Kibel voor sy dood gehou het, was mislukkings. Een van die redes waarom Kibel se kuns nie aanvaar is nie, is omdat hy hom nie soos die meeste Suid-Afrikaanse kunstenaars by mooi landskaptonele en stillewes bepaal het nie. Sy onderwerpkeuses het uit sy onmiddellike omgewing gekom: informele portretstudies van sy vriende, alledaagse voorwerpe en huislike toneeltjies. 

Sy ekspressionistiese en emosionele skilderye was ver verwyderd van die opvatting en kennis van die Suid-Afrikaners in die tyd. Wolf Kibel is in 1938 aan tuberkulose oorlede. Vandag word Kibel se werk in ŉ ander lig beskou. Na sy dood is drie gedenkuitstallings van sy werk gehou: Die eerste in 1942 in Kaapstad, die tweede in 1947 in Johannesburg en die laaste in 1950 in die Suid-Afrikaanse Nasionale Kunsmuseum in Kaapstad. Sy werk is nietemin steeds swak in Suid-Afrikaanse galerye verteenwoordig.

Bronne
------

* Jeppe, Harold: Wolf Kibel 1903-'38. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 13, nr. 3, Maart 1964
* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0908409559 band
**Besigheidsprosesontwerp** fokus op die uitrol, implementering en meting van nuut- of herontwerpte besigheidsprosesse en die voortdurende verbetering van besigheidsprosesse as 'n stelsel, ten einde 'n kwantum sprong te kry,in waardetoevoeging en besigheidsprestasie, om sodoende kompeterendheid en winsgewendheid te verhoog. 

Besigheidsprosesontwerp poog om nuwe ontwikkelings in besigheidsmetodiek en tegnologie te benut ten einde:

* Werkvloei te versnel
* Besigheidsbesluitneming te verbeter
* Produktiwiteit te verhoog
* Klanttevredenheid te verhoog
* strategiese belyning te kry
* die betroubaarheid van besigheidsprosesse te verhood
* verwydering van bottelnekke in die proses

Besigheidsprosesontwerp is die deeglike en volledige ontwikkeling en implementering van 'n nuwe konsepsuele besigheidsmodel sonder enige toegewing van die veranderinge wat nodig is vir die langtermyn oorlewing van die besigheid. Besigheidsprosesse word herontwerp gesamentlik met die stelsels, belydsraamwerke en organisatoriese strukture wat die prosesse ondersteun. Besigheidprosesontwerp implementeer 'n stel besigheidsveranderingsinitiatiewe wat gesamentlik 'n bepaalde verbetering teiken in 'n besigheidprestasie element. Die verbetering in besigheidsprestasie is gewoonlik fundamenteel, meetbaar en kwantifiseerbaar. Besigheidsprosesontwerp teiken verbeterings in aspekte soos:

* koste
* kwaliteit
* diensvlakke
* spoed
* tyd tot markvoordeel

Besigheidsprosesontwerp word ondersteun deur besigheidsprosesbestuur.
’n Foto van graffiti wat tydens die besetting aangebring is, geneem in 2010.
Die **besetting van Alcatraz** (20 November 1969 - 11 Junie 1971) was ’n 19 maande lange betoging toe 89 Indiane en hulle ondersteuners Alcatraz-eiland beset het. Die protes is gelei deur Richard Oakes, LaNada Means en ander, terwyl John Trudell die groep se woordvoerder was. Hulle het op die eiland gewoon totdat die protes deur die Amerikaanse regering beëindig is.

Die protesgroep het vir hulle die naam **Indians of All Tribes** (IOAT) gekies. IOAT het beweer volgens die Verdrag van Fort Laramie van 1868 tussen die VSA en die Lakotastam sou alle ongebruikte federale grond teruggegee word aan die Indiane wat dit eens bewoon het. Omdat die Alcatraz-gevangenis op 21 Maart 1963 gesluit is en die eiland in 1964 verklaar is tot oortollige federale eiendom, het sommige aktiviste gemeen die eiland kwalifiseer as grond wat deur die Indiane teruggeneem kon word. Op die hoogtepunt van die besetting was daar 400 mense wat op die eiland gewoon het.

Teen laat Mei 1971 het die regering alle elektrisiteit, watertoevoer en telefoondienste na die eiland afgesny. Nog Indiane het egter by die oorspronklike groep aangesluit en hulle het hulle eie krag opgewek. Simpatieke lede van die publiek het kos en water verskaf. In Junie het ’n brand van onbekende oorsprong verskeie geboue op die eiland vernietig. Die openbare steun en simpatie het algaande afgeneem, en daarmee saam die getal besetters. Op 11 Junie 1971 het ’n groot groep polisiemanne die oorblywende 15 mense van die eiland af verwyder. Hulle is tot 10 jaar gevangenisstraf gevonnis en aan enigiemand wat die eiland sonder toestemming betree, is ’n boete van $10 000 belowe.

Hoewel deurspek met omstredenheid en al is die besetting met geweld beëindig, het baie mense die besetting as ’n sukses beskou omdat dit internasionale aandag gevestig het op die lot van die oorspronklike inwoners van Amerika en meer as 200 voorvalle van burgerlike ongehoorsaamheid onder Indiane ontketen het.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: sh92002532

 |
'n Grasperk word met 'n sproeier natgelei.
**Besproeiing** is die kunsmatige natlei van plante deur die toediening van water. Besproeiing is noodsaaklik in droë gebiede of as die natuurlike reënval onvoldoende is. Die water vir besproeiing kan uit 'n dam, rivier of boorgat gepomp word. 'n Besproeiingstelsel word gewoonlik ingespan om die taak te outomatiseer.

Besproeiing is vir die eerste keer in Suid-Afrika net na die koms van Jan van Riebeeck in die Kaap toegepas.

Tipes
-----

Besproeiingstelsels kan in drie tipes ingedeel word, naamlik: vloedbesproeiingstelsels, bewegende besproeiingstelsels en
statiese besproeiingstelsels.

### Vloedbesproeiing

Vloedbesproeiing word toegepas.
'n Vloedbesproeiingstelsel is 'n stelsel waar water oor die grondoppervlak gevloed word om die grond te benat. As voorbeeld kan water vanaf 'n kanaal in 'n bedding afgekeer word. Die tipe stelsel is gewoonlik goedkoop, maar arbeidsintensief. Die voordeel is dat die blare en vrugte nie nat word nie, wat siektes en verrotting verminder.

### Bewegende besproeiing

Landerye word besproei (bewegende besproeiing).
'n Besproeiingstelsel wat beweeg terwyl dit water oor die landoppervlak toedien. Voorbeelde hiervan is stelsels met spilpunte en kruipspuite. Die stelsels is geoutomatiseer (lae arbeidsbehoefte), maar duur om te installeer.

### Statiese besproeiing

'n Drupper in aksie (mikrobesproeiing).
'n Besproeiingstelsel wat stilstaan terwyl water toegedien word. Voorbeelde van hierdie stelsels is sprinkel- en mikrobesproeiingstelsels.

#### Sprinkelbesproeiing

Sprinkelstelsels word geklassifiseer as permanente en verskuifbare stelsels wat water bokant die grond versprei. Die pype van permanente stelsels word permanent op een plek gelaat. Verskuifbare stelsels word heel tyd rondbeweeg om effektiewe dekking te kry, maar kan sekere plante beskadig.

#### Mikrobesproeiing

Mikrobesproeiingstelsels sluit drup- en mikrospuitstelsels in. Hulle verskil van sprinkelstelsels deurdat die water in klein hoeveelhede op 'n gereelde grondslag naby die plant se wortels toegedien word.

Impak
-----

Besproeiing kan die oesopbrengs verhoog of dit moontlik maak om 'n gewas in droë gebiede te verbou. Dit kan ook tydelik ingespan word tydens buitengewone droogtes as 'n oorbruggingsmaatreël. Die tegnologie is gewoonlik duur en daar moet gesorg word dat die voordele van verhoogde oesopbrengste nie die installasie- en bedryfskoste van die besproeiingskema oorskry nie.

Besproeiing veroorsaak verdere 'n styging in watertafel wat soute na die grondoppervlak kan laat styg. Hierdie soute kan akkumuleer tot 'n vlak waar die soutgehalte te hoog is vir plantegroei en organismes om te oorleef.

Soms kan besproeiing selfs skadelik wees as te veel water toegedien word, of as besoedelde water soute en ander gifstowwe versprei wat deur die plante opgeneem word en hul groei belemmer.
Die **Indo-Ariese tale** is 'n subfamilie van die Indo-Irannese tale binne die Indo-Europese taalfamilie, saam met die Irannese tale en die Nuristani-tale. Die meer as 'n honderd tale word deur omtrent een miljard mense oorwegend in Noord- en Sentraal-Indië, Pakistan, Bangladesj, Nepal, Sri Lanka en die Maledive gepraat. Van die belangrikste Indo-Ariese tale sluit in Hindi-Oerdoe (Hindoestani), Bengaals en die klassieke taal Sanskrit. Ook Romani, wat deur Roma in Europa gepraat word, behoort aan die Indo-Ariese tale. Die mees afgeleë Indo-Ariese taal is egter Fidjiaanse Hindi, een van die drie amptelike tale van die eilandstaat Fidji in Oseanië.

Verspreiding van die Indo-Ariese tale binne die tale van Suid-Asië
Die Drawidiese tale, wat veral in Suid-Indië gepraat word, is nie aan die Indo-Ariese tale verwant nie, maar deur duisend jaar se taalkontak het hulle talle gemeenskaplike kenmerke ontwikkel. Dit vorm 'n taalfamilie in eie reg.

Die grootste tale (volgens moedertaalsprekers) is: Hindoestani (Hindi-Oerdoe, 325 miljoen), Bengaals (190 miljoen), Pandjabi (129 miljoen), Marathi (72 miljoen), Rajasthani (50 miljoen), Gujarati (47 miljoen), Awadhi (40 miljoen), Bhojpuri (40 miljoen), Maithili (34 miljoen), Oriya (32 miljoen), Saraiki (26 miljoen), Sindhi (24,5 miljoen), Magahi (20,7 miljoen), Chhattisgarhi (18 miljoen), Nepalees (16 miljoen), Singalees (16 miljoen), Rangpuri (15 miljoen), Assamees (13 miljoen), Kannauji (9,5 miljoen), Hariyanavi (8 miljoen), Marwari (7,8 miljoen), Konkani (6 miljoen), Bundeli (5,6 miljoen), Kasjmiri (5,5 miljoen), Dogri (4 miljoen), Bhili (3,2 miljoen), Bagheli (2,7 miljoen), Garhwali (2,5 miljoen), Kumaoni (2 miljoen) en Braj (1,6 miljoen).

Bronne
------

* (en)  Cardona, George; Jain, Dhanesh, reds. (2003). *The Indo-Aryan Languages*. Routledge. ISBN 978-0-415-77294-5.
* (en)  Masica, Colin (1991). *The Indo-Aryan Languages*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-29944-2.
**Alfred Charles Kinsey** (23 Junie 1894 – 25 Augustus 1956) was ’n Amerikaanse bioloog, ’n professor in entomologie en soölogie, en ’n seksuoloog wat in 1947 die Instituut vir Seksnavoring aan die Indiana-universiteit gestig het; dit is nou bekend as die Kinsey-instituut vir Navorsing in Seks, Gender en Voortplanting. Hy is veral bekend vir die skryf van *Sexual Behavior in the Human Male* (1948) en *Sexual Behavior in the Human Female* (1953), ook bekend as die Kinsey-verslae, sowel as vir die Kinsey-skaal. Kinsey se navorsing oor menslike seksualiteit, wat tot die veld seksuologie gelei het, was in die 1940's en 1950's baie omstrede. Sy werk het sosiale en kulturele waardes in die VSA én wêreldwyd beïnvloed.

Seksuologie
-----------

Kinsey word algemeen beskou as die eerste belangrike figuur in Amerikaanse seksuologie; sy navorsing het gelei tot ’n groter verkenning van seksualiteit onder ander seksuoloë en die publiek, sowel as die bevryding van vroue as seksuele wesens. Kinsey se werk het twyfel gewerp op die idee dat vroue in die algemeen nie seksueel is nie en dat ’n vaginale orgasme beter as ’n klitorale orgasme is. Hy het in 1933 aanvanklik geïnteresseerd geraak in verskillende vorme sekspraktyke nadat hy die onderwerp in diepte met ’n kollega, Robert Kroc, bespreek het. Kinsey het die variasies in paringspraktyke onder galwespe bestudeer. In dié tyd het hy ’n skaal ontwerp wat seksuele oriëntasie meet wat nou bekend is as die Kinsey-skaal. Dit strek van 0 tot 6, waar 0 uitsluitlik heteroseksueel en 6 uitsluitlik homoseksueel is; X is later bygevoeg vir "geen sosioseksuele kontakte of reaksies".

In 1935 het hy die onderwerp die eerste keer in die openbaar bespreek. Hy het die "wydverspreide onkunde oor seksuele struktuur en fisiologie" aangeval en sy mening gegee dat "uitgestelde huwelike" (dus uitgestelde seksuele ondervinding) psigologies skadelik is. Hy het navorsingsgeld van die Rockefeller-stigting gekry wat hom in staat gestel het om menslike seksuele gedrag verder te bestudeer. Hy het *Sexual Behavior in the Human Male* in 1948 gepubliseer, gevolg deur *Sexual Behavior in the Human Female* in 1953. Albei was boaan die topverkoperlys en het Kinsey beroemd gemaak. Hierdie publikasies het later bekend geword as die Kinsey-verslae. Artikels oor hom het in tydskrifte soos *Time*, *Life* en *Look* verskyn. 

Die Kinsey-verslae, wat ’n storm van omstredenheid veroorsaak het, word deur baie beskou as die voorloper van die seksuele revolusie van die 1960's en 1970's.
’n Standbeeld van die Boeddha.
Die Djainisme-godheid Bahubali.
**Indiese gelowe**, ook **Dharmiese gelowe** genoem, is die godsdienste wat op die Indiese subkontinent ontstaan het, naamlik Hindoeïsme, Djainisme, Boeddhisme en Sikhisme. Dit word ook as Oosterse gelowe geklassifiseer. Hoewel Indiese gelowe met mekaar verband hou vanweë die geskiedenis van Indië, omvat dit ’n groot reeks godsdienstige gemeenskappe en is dit nie beperk tot die Indiese subkontinent nie.

Geskiedenis
-----------

Bewyse vir prehistoriese godsdiens op die subkontinent kom uit verspreide rotstekeninge uit die Mesolitikum. Die Harappa-volk van die Indusvalleibeskawing, wat van 3300 tot 1300 v.C. geduur het, was ’n vroeë verstedelikte kultuur wat die Vediese godsdiens voorafgegaan het.

Die gedokumenteerde geskiedenis van die Indiese gelowe begin met die historiese Vediese geloof, die godsdienspraktyke van die vroeë Indo-Iraniërs van omstreeks 1750 tot 500 v.C. Dié godsdiens was naby verwant aan vroeë Zoroastrisme; die liturgiese taal daarvan, Vediese Sanskrit, was verwant aan Avesties.

Die hervormingsperiode tussen 800 en 200 v.C. was ’n "keerpunt tussen die Vediese en die Hindoe-godsdienste". Die Sjramana-beweging, ’n antieke Indiese godsdiensbeweging parallel aan maar apart van die Vediese tradisie, het aanleiding gegee tot Djainisme en Boeddhisme, en was verantwoordelik vir die verwante begrippe joga, *samsara* (die siklus van geboorte en die dood) en *moksja* (die bevryding van dié siklus).

Die Puraniese Periode (200 tot 500 n.C.) en vroeë Middeleeue (500 tot 1100 n.C.) het aanleiding gegee tot ’n nuwe gedaante van Hindoeïsme. Die vroeë Islamitiese periode (1100 tot 1500) het ook nuwe bewegings tot gevolg gehad. Sikhisme is in die 15de eeu gestig na aanleiding van die leringe van Ghoeroe Nanak en die nege opeenvolgende Sikh-ghoeroes in Noord-Indië.

Met die koloniale besetting van Brittanje het ’n nuwe interpretasie van Hindoeïsme ontstaan, wat die Indiese onafhanklikheidsbeweging aangehelp het.

Bronne
------

### Gedrukte bronne

* Michaels, Axel (2004), *Hinduism. Past and present*, Princeton, New Jersey: Princeton University Press
* Jain, Arun (2008), *Faith & philosophy of Jainism*
* Svarghese, Alexander P. (2008), *India : History, Religion, Vision And Contribution To The World*
* Mallinson, James (2007), *The Khecarīvidyā of Ādinātha*
* Flood, Gavin; Olivelle, Patrick (2003), *The Blackwell Companion to Hinduism*, Malden: Blackwell

### Webbronne

1. 1 2  Adams, C. J. Classification of religions: Geographical, Encyclopædia Britannica, 2007. URL besoek op 15 Julie 2010
Pieter Toerien
**Pieter Toerien** (geb. 1945) is ’n Suid-Afrikaanse konsertbestuurder en teatereienaar. Hy was waarskynlik in die 1980's en 1990's die land se suksesvolste private impressario.

Loopbaan
--------

Toerien het sy deurbraak in die vermaakwêreld gemaak deur in 1965 op 20-jarige leeftyd Marlene Dietrich te nooi om Suid-Afrika te besoek. Hy het in die straat buite haar woonstel gesit totdat sy hom uit nuuskierigheid ingenooi het. Hy het in 1965 en weer in 1966 suksesvolle toere vir haar in Suid-Afrika gereël. Hy het later verskeie teaters besit, onder meer die Alhambra, André Huguenet en Montecasino-teater in Johannesburg en die Theatre on the Bay in Kaapstad.

In 1966 het hy meer drama begin aanbied en dikwels hele produksies van die Weseinde na Suid-Afrika gebring. Hy het vir sy eie produksies betaal en gesê dat hy komedie aanbied om minder kommersiële toneelstukke te kan bekostig.

Met Suid-Afrika se rigiede sensuur van die apartheidsjare is ’n hele paar van Toerien se produksies verbied. Toe die woord "gay" nog taboe was, het hy byvoorbeeld *The Other Side of the Swamp* opgevoer. Die skrywer, Royce Ryton, het self teenoor Eckard Rabe gespeel. Dit is ’n jaar lank opgevoer en het ’n Suid-Afrikaanse rekord gebreek.

In die 1980's het Toerien baie van Londen se meesterstukke hierheen gebring, soos *Les Misérables*, *Cats*, *The Phantom of the Opera*, *The Sleeping Beauty on Ice*, *Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat* en *Jesus Christ Superstar*, wat aanvanklik in Suid-Afrika verbied is as godslasterlik.

In 2006 het hy ’n rekord opgestel met Rob Becker se *Defending the Caveman* met die akteur Tim Plewman wat agt jaar lank aangebied is, met 1 500 vertonings van hierdie eenmanstuk. In 2007 het hy *The Lion King* aangebied in ’n nuwe teater wat spesiaal by Montecasino in Johannesburg gebou is.

In 1988 het hy die Fleur du Cap-prys gewen vir sy lewenslange bydrae tot die teater.

In 2005 ontvang Toerien die Erepenning vir Teaterbevordering van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns terwyl Pieter-Dirk Uys in dieselfde jaar die Erepenning vir Toneelkuns ontvang.
Die Transvaalse Volksraad 1885. Maré se portret is in die middel onder dié van pres. S.J.P. Kruger.
**Jacob Maré** was een van drie broers, Voortrekkers, wat vanuit Natal na Transvaal verhuis het. Hy het deelgeneem aan die Slag van Bloedrivier. Sy kleinneefs Dietlof Siegfried Maré, 'n landdros van Soutpansberg (Pietersburg), en Frederik Korsten Maré, albei seuns van Paul Maré, het hoë ampte in die ZAR beklee. Jacob Maré was 'n lid van die Uitvoerende Raad van die Zuid-Afrikaansche Republiek en was ook bekend as Jors Voeter omdat hy so kwaai kon spook om sy mening deur te druk.

Sarie Marais
------------

Sy dogter Sarie was die Sarie Maré (die drukkersduiwel het die van se spelling na Marais verander) wat deur J.P. Toerien in die bekende liedjie *Sarie Marais* besing word.

Straatnaam genoem na hom
------------------------

Jacob Maréstraat in Pretoria is na hom genoem, en in 2012 is dié straatnaam deur die regering van die dag na Jeff Masemolastraat verander.

Jacob Philippus, die oudste seun uit Maré se derde huwelik, was een van die vyf studente of oudstudente van die Teologiese Skool Burgersdorp wat in die Tweede Vryheidsoorlog gesneuwel het.
| **Kayes****Kayi, Xaayi**

 |
| --- |
| **Kaart** | **Vlag** |
|  |
|  |
|  |
| **Wapen** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Mali |
|  **Koördinate** | 14°27′N 11°26′W﻿ / ﻿14.450°N 11.433°W﻿ / 14.450; -11.433 |
|  **Stigting** | 1880's |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 33 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (2009) | 127 368 |
|  - Bevolkingsdigtheid | vk/km |
|  **Tydsone** | UTC +01:00 |
|

**Kayes** (Bambara: *Kayi*, Soninké: *Xaayi*) is 'n stad in die weste van Mali in Wes-Afrika, en is op die oewers van die Sénégalrivier geleë. Tydens die 2009-sensus het dit 'n bevolking van 127 368 gehad.

Kayes is tans die hoofstad van die administratiewe streek Kayes, en was 'n voormalige hoofstad van Mali. Die naam Kayes is afgelei vanaf die Soninké woord "karré", wat 'n laagliggende, vogtige plek beskryf van tydens die droë seisoen oorstroom word.

Ligging
-------

Gouina Waterval in die Sénégalrivier, Mali
Manantalidam, in die Senegalriver, Mali
Interessante plekke in die omgewing sluit die volgende in:
Die stad is ongeveer 420 kilometer (260 myl) noordwes van die hoofstad Bamako geleë, en is redelik naby aan die grense van Mauritanië en Senegal. Die stad het sy eie lughawe, die Kayes Lughawe, en is verder per pad met die hoofstad verbind. Die toestand van die pad is egter baie swak en onveilig.

Geskiedenis
-----------

Voor die Franse koloniale uitbreiding plaasgevind het, was Kayes 'n klein dorpie. Sy ligging op die roete van die toekomstige Dakar-Niger-spoorlyn, asook die Franse behoefte aan handelsentra het tot die stigting van die Kayes markdorp in 1881 gelei. Dit bly ten spyte van die swak pad infrastruktuur 'n belangrike vervoersentrum, hoofsaaklik vir handel met Senegal. In 1892 het Kayes die hoofstad van Frans-Sudan geword. Dit is egter op 17 Oktober 1899 deur Bamako vervang, eers as die hoofstad van Haut Sénégal-Niger, en in 1908 as die hoofstad van die hele Frans-Sudan.

Klimaat
-------

Die streek het 'n Monsoonklimaat, met al die reënval wat tussen Mei en Oktober, maar die oorgrote reënval tussen Junie en September. Die meeste reënval is tydens Augustus. Die res van die jaar is daar feitlik geen reën nie.

Wat temperatuur betref, word Kayes beskou as die warmste permanent-bewoonde stad in Afrika, en word beskryf as die "drukkoker van Afrika" a.g.v. omliggende ysterryke berge. Tydens die warmste gedeelte van die jaar kan die temperatuur in °C (in die skadu) tot in die hoë veertigs – lae vyftigs toe styg.

In die strate van Kayes, 2011

Streek
------

* Fort du Medine
* Felou Waterval, 15 km stroomop in die Sénégalrivier
* Gouina Waterval, 100 km suidoos (stroomop) in die Sénégalrivier
* Die tata (fortifikasie) van Koniakari, gebou deur El Hadj Umar Tall, 70 km (43 myl) na die noordooste
* Magui Meer en Doro Meer (albei word deur die Kolimbiné Rivier van water voorsien)
* Manantali Dam. Hierdie is 'n groot dam, met hidro-elektriese kragopwekking wat deur Eskom bestuur word.
**Jacob "Mpharanyana" Radebe** (16 April 1948 - 21 Augustus 1979) was 'n Suid-Afrikaanse sanger, liedjieskrywer en kitaarspeler. Sy musiek word normaalweg as geklassifiseer jazz, fusion, Disco, Soul en mbaqanga geklassifiseer. Radebe se komposisies was hoofsaaklik in Sesotho maar hy het soms in Engels gesing.

Loopbaan
--------

Radebe is in Katlehong in die Oos-Rand gebore en sy belangstelling in musiek is vroeg reeds aangewakker. Hy is beskou as een van die magtigste stemme in township-soul. In Springs het hy met The Peddlars opgetree en in Katlehong was hy die hoofsanger van The Weavelets. Een van die lede van hierdie groep was Lloyd Lelosa, wat later klawerbord vir Stimela gespeel het. Gedurende die 60's tot en met sy dood het Radebe met vele bekende Suider-Afrikaanse musikante gewerk, waaronder Ray Chikapa Phiri en West Nkosi saam met wie hy die groep The Cannibals gestig het.

Hy was bekend daarvoor dat hy gehoes het terwyl hy sing. Hy het 'n chroniese hoes gehad, wat produsente voorheen uit die opnames sou uitsny, maar wat later 'n soort musikale kenmerk geword het.

Diskografie
-----------

* Mpharanyana and The Cannibals - Ulunywa Izinja
* Mpharanyana and The Peddlers - Morena Re Thuse Kaofela
* Mpharanyana and The Peddlers - Hela Ngwanana
* Mparanyana and The Cannibals - Zion Soul
* Mparanyana and The Cannibals - Nka Nako Ho Motseba
* Mparanyana and The Cannibals- Get Funky
* Mparanyana and The Cannibals- Highland Drifter (Geskryf deur Ray Phiri in 1973)
Die **Kazanse Kremlin** (Russies: Казанский Кремль, *Kazanski Kreml*; Tataars: Казан кирмәне, *Qazan kirmäne*) is die belangrikste historiese vesting van Tatarstan. Dit is op bevel van Iwan die Verskriklike gebou op die ruïnes van vorige kasteel van die khans van Kazan. Dit is sedert 2000 ’n Unesco-wêrelderfenisgebied.

Monumente
---------

Die Mariaboodskap-katedraal (1554-'62).
Daar is talle ou geboue in die Kazanse Kremlin, waarvan die Mariaboodskap-katedraal (1554-'62) die oudste is. Soos baie Kazanse geboue uit dié tydperk is dit van plaaslike sandsteen gebou in plaas van stene. Die katedraal is ná die Russiese Rewolusie van 1917 van die Ortodokse Christene weggeneem. Die kloktoring is in vyf vlakke gebou om soos die Iwan die Grote-kloktoring in Moskou te lyk, maar is in 1930 deur die Kommuniste afgebreek.

Die katedraal is ’n paar jaar gelede gerestoureer. Op 21 Julie 2005, op die feesdag van die heilige ikoon Ons Dame van Kazan, is ’n replika van die langverlore ikoon in die teenwoordigheid van 10 000 pelgrims in die pas gerestoureerde katedraal geplaas.

Die opvallendste baken van die kremlin is die skewe Söyembikä-toring, wat moontlik uit die tyd van Pieter die Grote dateer.

Nog ’n maklik herkenbare baken is die Spasskaja-toring, die hoofingang tot die kompleks. Die toring is genoem na die Spasski-klooster wat daarnaby geleë was. Van die klooster se kerke was die Kerk van Sint Nikolaas (1560's) en die Katedraal van die Verheerliking van die Verlosser (1590's), wat albei tydens Josef Stalin se bewind deur die Kommuniste verwoes is.

Ook van belang is die sneeuwit torings en mure wat in die 16de en 17de eeu gebou maar later gerestoureer is; die Qol-Şärif-moskee wat onlangs in die kremlin herbou is; en die Goewermentshuis (1843-'53) wat nou die Paleis van die President van Tatarstan is. Laasgenoemde staan vermoedelik op die terrein van die eertydse paleis van die khans. Tussen die paleis en Söyembikä-toring is die paleiskerk wat op die fondament van ’n Middeleeuse moskee gebou is.

Die Qol-Şärif-moskee, die grootste moskee in Europa, is op 24 Junie 2005 ingewy. Sowat 17 000 mense, onder andere afgevaardigdes van 40 lande, het dit bygewoon.

Aan die noordemuur van die Kremlin is nog ’n toring met ’n ingang – die Geheime Toring. Dit word so genoem omdat dit voorheen ’n geheime watertoevoerput gehuisves het. Dit bied ook aan voetgangers toegang tot die Kremlin.
Die **Studiensinfonie** of **Simfonie in f mineur**, WAB99, uit 1863 is 'n simfonie vir simfonieorkes van die Oostenrykse komponis Anton Bruckner.

Ontstaan
--------

Met die werk sluit Bruckner sy studie in vrye komposisie af by die Linzerse dirigent Otto Kitzler (1834-1915). Die werk is die eerste meerdelige orkeswerk wat Bruckner nie vernietig het nie.

Die werk is deur Bruckner beskou as 'n onvolwaardige studieobjek. Hy beskou dit - net soos sy strykkwartet - wat op skool geskryf is - as huiswerk. Die outograaf gee hy, saam met die van enkele andere orkeswerke uit 1862 (die *Ouverture in g mineur* en die *Vier Orchesterstücke*) in bewaring aan sy vriend Cyrill Hynais. Hy neem die simfonie nie op in die nommering van sy "amptelike" werke nie. Hy het ook nooit in sy leeftyd 'n opvoering daarvan gehoor nie. 

Die partituur is later gevind in die biblioteke van twee Oostenrykse kweekskole. Die première daarvan vind egter eers plaas in 1923 in Klosterneuburg. Tans word die simfonie af en toe gespeel. Daar bestaan ook 'n enkele opname daarvan.

Betekenis
---------

Dit is interessant hoe die werk reeds al 'n aanduiding gee van wat verwag kan word van Bruckner se volwasse werke, en hoe die kiem van sy latere werke daarin herken kan word. Tog staan die werk in die skadu van die latere, meer volwasse simfonieë. Ook die ongeveer gelyktydig geskrewe *Ouverture in g-mineur* toon groter vaardigheid ten opsigte van sy komposisie.

Dele
----

De simfonie beskik oor 'n klassieke struktuur, naamlik vier dele. De tydsduur daarvan is nagenoeg 40 minute

1. Allegro molto vivace (f)
2. Andante molto (Es)
3. Scherzo: Schnell (c)
4. Finale: Allegro (f)

Instrumentasie
--------------

* 2 dwarsfluite
* 2 hobos
* 2 B♭-klarinette
* 2 fagotte
* 4 horing (blaasinstrument)s (2 in F, 2 in B♭)
* 2 F trompette
* alt-, tenoor- en bastromboon
* keteltrom en
* eerste en tweede viool
* altviool
* tjellos
* kontrabasse

Notas
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Nederlandse Wikipedia vertaal. | 

 |

Bronne
------

* Renate Ulm (red.): *Die Symphonien Bruckners. Entstehung, Deutung, Wirkung*. Bärenreiter, Kassel, 2002. ISBN 3761815905

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb14066681w (data)
* GND: 300296061
* VIAF: 174638672
* WorldCat Identities (via VIAF): 174638672

 |
Die **Indiese Nasionale Kalender** (ook die **Saka-kalender** genoem) is die amptelike kalender van die staat van Indië. Hierdie kalender word naas die Gregoriaanse kalender gebruik. Die Saka-kalender moet nie met die Hindoekalender verwar word nie.

Jaarindeling
------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Maand | Lengte (dae) | Gregoriaanse datum |
| 1 | Chaitra | 30/31 | 22 Maart |
| 2 | Vaishākha | 31 | 21 April |
| 3 | Jyaishtha | 31 | 22 Mei |
| 4 | Āshādha | 31 | 22 Junie |
| 5 | Sravana | 31 | 23 Julie |
| 6 | Bhādrapada | 31 | 23 Augustus |
| 7 | Āshwina | 30 | 23 September |
| 8 | Kārtika | 30 | 23 Oktober |
| 9 | Mārgashīrsha (Agrahayana) | 30 | 22 November |
| 10 | Pausa | 30 | 22 Desember |
| 11 | Māgha | 30 | 21 Januarie |
| 12 | Phālguna | 30 | 20 Februarie |

Die Saka-jaar het dus, net soos die Gregoriaanse kalender, 365 of 366 dae. Jare word getel vanaf die Gregoriaanse jaar 78. In die jaar verslaan koning Gautamiputra Satakarni van die Satavahana ryk sy teenstaanders, wat gesien word as 'n belangrike gebeurtenis in die Indiese geskiedenis. Deur die getal "78" by die Saka-jaar te voeg, kom mens dus by die Gregoriaanse jaartal uit. Wat merkwaardig is, is dat die maande van die Indiese kalender nagenoeg saamval (somtyds één dag verskil) met die periodes van die sterrebeelde van die sogenaamde Westerse astrologie.

Agtergrond
----------

Die Saka-kalender is in 1957 ingevoer.

Sien ook
--------

* Gregoriaanse kalender
* Hindoekalender
’n Sakalava-lamba.
’n **Lamba** is die tradisionele kledingstuk van mans en vroue van Madagaskar. Die materiaal, wat baie emblemies van die Malgassiese kultuur is, is ’n reghoekige stuk lap wat om die liggaam gedraai word.

Kleurvolle lambas
Tradisionele lambas wat vir begrafnisse gebruik is, is dikwels van sy en beesvelle gemaak, terwyl dié vir algemene gebruik meer dikwels van raffia, varkvel, katoen of basvesel is. Hulle kan wissel in kleur – van wit, gestreep en die swart-en-wit wat in die meeste dele van die eiland aangetref word, tot met geometriese patrone in unieke skakerings van groen en bruin wat op ’n paar Sakalava-dorpies gemaak word en die helder, veelkleurige, ingewikkelde patrone wat gewild onder die prekoloniale Merina-aristokrasie was.

Benewens as ’n algemene kledingstuk, word die lamba ook gebruik om babas aan die ma se rug vas te maak of as ’n kussing wanneer swaar voorwerpe op die kop gedra word. Die lamba word ook ritueel gebruik om ’n lyk in toe te draai voordat dit in die familiegraftome geplaas word. 

Lambas in ’n winkel.
Die **besemtrosvy** (*Ficus sur*) - voorheen bekend as *Ficus capensis* - is 'n boom wat groot en spreidend kan word. In Suid-Afrika is die boom inheems in KwaZulu-Natal, Limpopo, Mpumalanga, Oos-Kaap en die Wes-Kaap. Dit word aangetref kuslangs vanaf die Tsitsikamma, deur KwaZulu-Natal, Eswatini, die laeveld tot in Zimbabwe. Buite Suid-Afrika is die spesie inheems in Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Demokratiese Republiek die Kongo, Eritrea, Ethiopië, Eswatini, Gaboen, Gambië, Ghana, Guinee, Guinee-Bissau, Gulf of Guinea Is. Ivoorkus, Jemen, Kaap Verde, Kameroen, Kenia, Liberië, Malawi, Mali, Mosambiek, Namibië, Nigerië, Republiek die Kongo, Rwanda, Senegal, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Sierra Leone, Soedan, Tanzanië, Togo, Tsjad, Uganda, Zambië en Zimbabwe.

Die vye word 3 tot 4 cm in deursnee en is pienk, gespikkeld rooi wanneer hulle ryp is. Die vrugte word in swaar trosse op en naby die stam aan die onderste takke gedra. Die vye kan gebruik word om konfyt mee te maak. Die blare is glad en het onreëlmatige geskulpte rande. In Engels staan die boom bekend as die *Broom cluster fig*. Die boom se FSA-nommer is 50.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. ISBN 1-86872-527-8
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World ONline