recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
John Surtees by die Goodwood Revival in 2011
**John Surtees** MBE (11 Februarie 1934 in Tatsfield – 10 Maart 2017 in Londen) was 'n Britse motorfiets- en renjaer wat die enigste persoon ooit was wat wêreldkampioen (1964) met sowel 'n motorfiets as 'n Formule 1-motor geword het.

Renloopbaan
-----------

Surtees (links) saam met Mauro Forghieri in 1965
Op die ouderdom van vyftien het Surtees reeds aan 'n syspanwedren deelgeneem waarin sy pa, 'n motorfietshandelaar van Londen, die motorfiets bestuur het. Hulle het die wedren gewen, maar is gediskwalifiseer omdat hy te jonk was.

Van 1952 tot 1960 het hy in 49 Grands Prix met 350- en 500 cc-motorfietse gejaag, 38 keer gewen, insluitend ses keer in die TT Assen, en sewe keer kampioen geword.

In die 113 Formule Een Grands Prix waaraan hy van 1960 tot 1972 deelgeneem het, het hy daarin geslaag om die podium 24 keer te haal, waarvan ses oorwinnings was. In 1964 het hy wêreldkampioen geword in die Ferrari 158 met 'n 1500cc-enjin.

Van 1970 tot 1978 het Surtees sy eie Formule 1-span, Surtees, gehad waarmee hy altesaam 118 keer aan 'n grand prix deelgeneem het. Mike Hailwood en Carlos Pace het elk een keer die podium beklee.

In 2006 was hy steeds aktief in die wedrenwêreld deur sy betrokkenheid by die Britse A1 Grand Prix-span.

John Surtees is in 2017 op die ouderdom van 83 in 'n hospitaal in Londen oorlede.
**Jakup Halil Mato** Prof. Dr. (\* 16 September 1934 in Fterra in Bezirk Saranda; † 30 Augustus 2005 in Tirana) was 'n Albanese Literatuur kritikus en lid van die Akademie van Wetenskap in Albanië.

Boeke
-----

"New phenomenons in albanian literature" Risi të letersisë shqipe 1983"Naim Frasheri" Publishing House Bib.m+v 891983.01

"Paradocs of the humor and satire" Paradokset e satirës dhe të humorit- Toena Publishing House 2000 ISBN 99927-1-267-8 / 9992712678

"Images, codes, traditions" Imazhe, kode, kumte, Academy of Sciences publishing 2001 ISBN 99927-761-8-8 / 9992776188

"In the footsteps of the pre-professional art" Rrjedhave të artit paraprofesionist, Academy of Sciences publishing 2004 ISBN 99943-614-2-2

"The poetic of drama and the estetik though" Poetika e dramaturgjisë dhe mendimi estetik, Academy of Sciences Publishing 2005 99943-763-330-2-2

Bronne
------

* Apostol Pango "Enciklopedia e Delvinës dhe e Sarandës" Toena Tirana f 243 ISBN 99927-1-597-9
* Hasan Hasani Lexikon of albanian writer 1500–2001, S 294, Prishtina 2003 ISBN 9951-06-034-X (or ISBN 9789951060349 )

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 1139779893
* ISNI: 0000 0003 8573 2288
* LCCN: n88104236
* SUDOC: 164618015
* VIAF: 238918616
* WorldCat Identities: lccn-n88104236

 |
| **Opole***Oppeln*
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Pole |
|  **Woiwodskap** |  Opole |
|  **Koördinate** | 50°40′N 17°56′O﻿ / ﻿50.667°N 17.933°O﻿ / 50.667; 17.933 |
|  **Stigting** | 1211/1217 |
|  **Stadstatus** | 1327 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 96,2 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 176 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (31 Desember 2010) | 125 710 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 1 306,8/vk km |
|  **Tydsone** | MET (UTC +1) |
|  - Somertyd | MEST (UTC +2) |
|  **Klimaat** |   |
|  - Tipe | Gematigde klimaat |
|  - Gemiddelde jaarlikse temperatuur | 8,5 °C |
|  - Gem. temp. Januarie/Julie | - |
|  - Gemiddelde jaarlikse neerslae | - mm |
|  **Burgemeester** | Ryszard Zembaczyński |
|  **Amptelike Webwerf** | *www.opole.pl/* |
|

**Opole** [ɔ'pɔlɛ], Duits: *Oppeln*, is 'n Poolse stad in die historiese gewes Bo-Silesië. Opole, wat tussen Wrocław (*Breslau*) en Katowice (*Kattowitz*) in die suidweste van die land geleë is, is vandag die administratiewe sentrum van die gelyknamige woiwodskap.

Die stad het oorspronklik in die 8ste eeu as vesting van die Opolane, 'n Wes-Slawiese stam, op 'n klein eiland in die Oder-rivier ontstaan. In die vroeë 13de eeu het hertog Kasimir I (1178–1230) hier 'n koopmansstad laat stig, waarskynlik volgens Vlaamse Reg.

Opole met sy uitgestrekte stadsgebied en harmoniese voorkoms staan in Pole onder meer as gasheerstad van die Poolse sangfees bekend. Die stad is daarnaas die sentrum van 'n gebied met 'n beduidende minderheid Duitssprekendes, alhoewel die persentasie etniese Duitsers in Opole self net sowat drie persent beloop.

Opole is die setel van 'n Rooms-Katolieke biskop en huisves 'n universiteit (met die eerste ooms-Katolieke fakulteit in Pole), 'n tegniese universiteit, 'n kuns- en musiekskool asook wetenskaplike instellings.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4075671-3
* LCCN: n81103444
* MusicBrainz: ba6b5767-f84d-442b-a110-2b289d28212e
* NKC: ge130314
* VIAF: 132535642
* WorldCat Identities: lccn-n81103444

 |
'n **Dyk** is 'n mensgemaakte waterkeerwal wat ontwerp en gebou is om 'n gebied teen hoë water te beskerm. 'n Lae dyk word 'n kade genoem.

In Nederland is daar twee tipes dyke; die primêre keerwal en die sekondêre keerwal. Die primêre keerwal beskerm die land teen uitsonderlike hoë watertoestande, waar die water onbeheerbaar kan styg soos op die see, riviere en die Ysselmeer.

Die sekondêre keerwal, ook boesemkades genoem, beskerm die land teen binnelandse water in mere, boesems en kanale.

Rivierdyk
---------

'n Rivierdykstelsel by Vianen, Nederland
'n Rivierdyk beskerm land teen 'n hoë waterstand in 'n rivier. Die hoeveelheid water wat deur rivier afgevoer word varieer hewig deur die jaar heen. Indien daar op enige plek in die stroomgebied hewige reënval is kan die watervlak van 'n rivier geweldig toeneem.

'n Waterkering in 'n rivier bestaan uit drie dele, die winterdyk, die somerdyk, en die uiterwaardes. As die vlak van die rivier laag is, vorm die somerdyk die belangrikste beskerming teen die water. Die somerdyk word gebou dat die waterstand in die somer altyd laer is dan die somerdyk, sodat die uiterwaardes vry bly.

Die uiterwaardes is die gebied tussen die somer en winterdyk. Dit is deurgaans groen gebiede waar die natuur vry spel het, bebouing is nie moontlik in hierdie gebied. In die somer is die uiterwaardes beskikbaar vir landboudoeleindes.

As die watervlak van die rivier in winter en lente styg, en die somerdyk nie standhou nie kan die rivier hom via die uiterwaardes verbreed. Die winterdyk vorm in so 'n situasie die primêre waterbeskerming. In 'n gesonde waterbeskermingssituasie kom dit slegs eenkeer elke paar jaar voor. 'n Via die uiterwaardes verbreede rivier kan baie keer die debiet aan as die rivier in sy normale bedding kan vervoer.

In 'n goeie waterbeskerming word tydens die bou bereken waar die swakste en sterkste punte gebou moet word. So sal die hoogte van die dyke in die buurt van stedelike gebiede hoër wees as in onbevolkte gebiede en is die walle van die rivier waar die meeste bevolking woon hoër as die andere walle.

Sien ook
--------

* Afsluitdyk
Die **Oppermansgronde** is ‘n landbounedersetting in die suidweste van die Vrystaat.

Ligging
-------

Die gebied lê suid van Jacobsdal en tussen Koffiefontein en die oosgrens van die Noord-Kaap. Dit vorm deel van die Letsemeng Plaaslike Munisipaliteit in die Xhariep-distriksmunisipaliteit.

Boerdery
--------

Die gebied is 340km² (34 000ha) groot en het oorspronklik bestaan uit ses aanligggende plase. Daar was later 42 eienaars wat op kleinhoewes met skape, bokke en donkies geboer het. Hierdie soort boerdery was nie volhoubaar nie en die jongmense het na die stede uitgewyk. Tans word daar op ‘n groot skaal kommersieel koring, mielies en sonneblomme aangeplant. Besproeiing vind plaas uit ‘n kanaal van die Oranje-Rietkanaal.

Geskiedenis
-----------

Oorlewering wil dit hê dat die gebied in ongeveer 1825 beset is deur ‘n weggeloopte slaaf, ene Opperman. Frederik Opperman en sy seun Adam word as die stigters beskou en na hul afstammelinge word verwys as die "bruin Voortrekkers". Die Groepsgebiedewet het die area gereserveer vir die uitsluitlike gebruik van die bruin bevolkingsgroep.

Lees ook
--------

* Lys van streeksname in Suid-Afrika

Bibliografie
------------

* Erasmus, Piet: New identities and old perceptions – Opperman’s grounds land restitution. journals.ufs.ac.za

1. 1 2 3 4  "Hoofplek Oppermansgronde". *Sensus 2011*.
Wys sy tande in 'n dieretuin in Portugal.
Die **dwergseekoei** (*Hexaprotodon liberiensis*) is een van die twee oorlewende spesies seekoeie. Hy lyk baie soos 'n jong seekoei (*Hippopotamus amphibius*); daarom het hy die naam dwergseekoei gekry. Twee subspesies bestaan, *Hexaprotodon liberiensis liberiensis* en *Hexaprotodon liberiensis heslopi*.

Die spesie is baie kleiner as gewone seekoeie en hul oë is meer aan die kante van die kop. Anders as die gewone seekoei, het die dwergseekoei ses snytande in plaas van vier. Hulle bly langer op land as die gewone seekoei en is meer donker van kleur. As dwergseekoeie gepaar het word hul vel bedek met skuim. Dit verhinder dat die vel uitdroog en hou dit klam en soepel. Hulle sweet 'n rooi vloeistof, sodat dit lyk asof die dier bloei.

Hulle het 'n skouerhoogte van 80 sentimeter, is 1,4 tot 1,6 meter lank en weeg 160 tot 275 kilogram. Hulle stert is ongeveer 15 cm lank.

Sosiale gedrag
--------------

By dwergseekoeie is die wyfie dominant. Die mannetjie kan dikwels herken word aan die baie littekens wat hulle het.

Dwergseekoeie is eensame diere en soek slegs mekaar se geselskap gedurende die paartyd.

Voortplanting en lewensverwagting
---------------------------------

Die wyfie is gewoonlik vir ses tot sewe maande dragtig en het dan een, maar soms twee kleintjies. Afgesien van die mens, het die dier min natuurlike vyande. Hulle word soms deur 'n krokodil, luislang of luiperd gegryp. Hulle kan tot 50 jaar oud word, maar in ballingskap gewoonlik ongeveer 45 jaar.

Bronne
------

* wikispecies:Hexaprotodon liberiensis
* Systema naturae 2000 (classification) – Taxon: Hexaprotodon liberiensis Geargiveer 9 Desember 2020 op Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q202241
* ADW: Hexaprotodon\_liberiensis
* EoL: 317313
* GBIF: 2441249
* ITIS: 625022
* MSW: 14200102
* NCBI: 56798
* Species+: 11049

 |
Die **boomspitsmuise** (Scandentia) is 'n klein orde soogdiere wat tot die Euarchontoglires behoort. Die orde het net een familie, vyf onlangse genusse en ongeveer 16-19 spesies. Hulle kom van Indië en die suidweste van China tot die Filippyne en die Indonesiese eiland Borneo voor. Die meeste spesies word op Borneo aangetref en dit is dalk waar hulle ontstaan het. Daar is egter ook fossiele van hulle uit die paleoseen van Noord-Amerika en Europa. 

Hulle is verwant aan die Dermoptera en aan die primate. Nes by die mens is hulle oogkasse met been omgewe. Die mannetjie het 'n balsak (skrotum) en daar is ooreenkomste in party slagare.

Hulle word *tupaya* genoem, maar hierdie naam beteken ook *eekhoring*. Hulle lyk taamlik soos eekhorinkies, maar die voorpote het vyf tone pleks van vier. Hul tandformule is 2/3 1/1 3/3 3/3 = 38. Hulle het groot oë en kan goed hoor. Hulle is hoofsaaklik dagdiere en kom in loofbosse voor. Van hulle is boombewoners. Hulle vreet vrugte en sade maar soms ook klein diertjies. Die wyfie versorg die kleintjies in hul eie nes, wat apart van haar eie nes is.

Klade
-----

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Euarchontoglires | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Glires | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Rodentia |
|  |
|  | Lagomorpha |
|  |

 |
|  |
| Euarchonta | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Scandentia** |
|  |
| Primatomorpha | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dermoptera |
|  |
|  | Primates |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

Fotogalery
----------

* Anathana ellioti - Indiese boomspitsmuis*Anathana ellioti* - Indiese boomspitsmuis
* Tupaia minor*Tupaia minor*
* Tupaia javanica*Tupaia javanica*
* Tupaia glis*Tupaia glis*
Die bamboesgordyn in 1959. Die gordyn word in swart aangedui.
Die **bamboesgordyn** is 'n kleurvolle uitdrukking wat verwys na die politieke afbakening tussen China en ander magtige lande, veral in die tyd toe Mao Zedong die leier was. Mense in China en ander Asiatiese kommunistiese lande is as "agter die bamboesgordyn" beskryf. Die term is afgelei van die ystergordyn, wat Europa simbolies, ideologies en fisiek in twee verskillende gebiede verdeel het

Tydens China se Kulturele Rewolusie het owerhede dele van die bamboesgordyn afgesper, en kon mense nie die grense sonder toestemming van die Chinese regering oorsteek nie. Voornemende vlugtelinge wat probeer het om na kapitalistiese lande te vlug, is sodoende verhinder en ongewensde invloede is uitgehou. Tydelike verslapping van die maatreëls het tot verskeie golwe van vlugtelinge na die destydse Britse kroonkolonie van Hongkong gelei.

Betrekkinge tussen China en die Verenigde State van Amerika het teen die einde van die Koue Oorlog begin verbeter. Daarna het die term grootliks in onbruik verval, en word dit vandag selde gebruik.

Sien ook
--------

* Ystergordyn
**Boompie verplant** is 'n speletjie, soortgelyk aan derdemannetjie, wat deur kinders gespeel word. 

Die kinders tree in twee kringe aan, een binne die ander, sodat daar voor elkeen in die buitekring iemand in die binnekring staan. As daar ewe veel seuns as meisies is, kan die buitenste kring die "Adams" wees en die binnekring die "Evas". Indien nie, kies 'n oorspronklike naam vir die buitenste en die binneste kring.

'n Spelleier gee dan aan die twee kringe aparte opdragte. Hy kan byvoorbeeld uitroep, "binnekring, vier plekke links", waarna die binnekring verby vier maats na links skuif. As die spelleier skree, "binnekring, boompie verplant", moet die binnekring so gou moontlik na hulle oorspronklike maats terughardloop. As hy skree: "buitekring, boompie verplant", moet die buitekring weer hulle maats soek. Die leier kan ook net skree, "boompie verplant", waarna almal moet rondskarrel om by hulle oorspronklike maats te kom.

Die een wat die laaste is om by sy maat te kom, word die nuwe spelleier. As 'n variasie kan 'n permanente leier (moontlik 'n onderwyser of toesighouer) aangestel word, wat diegene wat laaste is speel-speel met 'n lat raps.

Verdere naleeswerk
------------------

* 'Boompie verplant' in herfs, Die Burger, 3 Mei 2003

Sien ook
--------

* Vrugteslaai
* Lys van kinderspeletjies
**Joya de Cerén** (Spaans vir "Juweel van Cerén") is 'n antieke argeologiese Majaterrein in die department La Libertad in El Salvador, sowat 35 km noordoos van die hedendaagse hoofstad San Salvador. Dit kenmerk 'n onder lae van vulkaniese as amper merkwaardig bewaarde Voor-Colombiaanse boeredorp. Daarna word dikwels verwys as "Pompeji van die Amerikas", in vergelyking met die bekende Antieke Romeinse ruïnes.

Kaart van Joya de Cerén
Deur 'n klein boeregemeenskap bewoon so vroeg as 1200 v.C. is Cerén aan die suidoostelike kant van die kulturele Majagebied geleë. Dit is in 200 n.C. ontruim weens die uitbarsting van die vulkaan Ilopango, en is nie vroeër herbevolk as 400 n.C. nie. Dit was in die tyd van sy finale ontruiming 'n sytak van die nabygeleë San Andrés.

Rondom die jaar 590 het 'n ander nabygeleë vulkaan, Loma Caldera, uitgebars en die dorp onder 14 lae se as begrawe. Die dorpenaars was blykbaar in staat om betyds te vlug – geen lyke is gevind nie – alhoewel hulle gereedskap, keramiek, meubels, en selfs half-geëet kos in hul haas om te ontsnap agter gelaat het. Die terrein het besonders goed bewaar gebly as gevolg van die lae temperatuur van die as en se baie vinnige val, 'n 4 tot 8 meter dikke laag het die dorp binne ure bedek.

Die terrein is in 1976 onwetend deur 'n stootskraper bestuurder, wie grond vir 'n landbouprojek van die regering nivelleer het, ontdek. Dit is in 1978 en 1980 noukeurig ondersoek deur Payson Sheets, 'n professor van Antropologie aan die Universiteit van Colorado Boulder, waarna die werk op die terrein onderbreek is deur burgerlike twis en oorlogvoering. Die uitgrawings is voortgesit in 1988 en het sedertdien voortgegaan. Sowat 70 geboue is uitgegrawe, insluitend skure, kombuise, woonkwartiere, werkswinkels, 'n godsdienstige struktuur en 'n gemeenskaplike sauna.

Miskien selfs meer belangrik as die geboue self is paleoethnobotaniese oorblyfsels wat op die terrein gevind is. Die lae temperatuur van die nat as van Loma Caldera, sowel as sy vinnige val, verseker die bewaring van baie van die plantmateriaal. Van groot belang was die ontdekking van maniokvelde, die eerste keer dat verbouing van maniok op 'n argeologiese terrein in die Nuwe Wêreld gevind is. Hoewel die maniok lankal ontbind het, het navorsers gips-gooi deur die gevolglike holtes in die as in te vul geskep. Die boere het die maniok "net ure" voor die uitbarsting geplant.

Joya de Cerén is in 1993 deur Unesco as wêrelderfenisgebied gelys.
Ban Chiang erdewerk in die *Museum für Indische Kunst*, Berlyn-Dahlem
**Ban Chiang** (Thai บ้านเชียง) is 'n argeologiese terrein geleë in die Nong Han distrik, Udon Thani Provinsie, Thailand. Dit word sedert 1992 in die UNESCO lys van Wêrelderfenisgebiede gelys. Die terrein is in 1957 ontdek en het geweldige belangstelling uitgelok as gevolg van die aantreklike rooi geverfde erdewerk wat daar aangetref is. Die eerste wetenskaplike uitgrawings is in 1967 onderneem. Dit het verskeie skedels blootgelê wat saam met brons grafgeskenke begrawe is. Rysfragmente is ook aangetref wat daarop dui dat die Bronstydperkvesting deur landbouers gestig is. Die oudste grafte bevat geen brons nie en is dus afkomstig van 'n Neolitiese kultuur; die jongste dateer uit die ystertydperk.

Die eerste daterings van artifakte wat die termoluminessensie tegniek gebruik het, het datum tussen 4420 v.C tot 3400 v.C. gelwer, wat dit die oudste Bronstydperk kultuur ter wêreld sou maak. In die 1974/75 uitgrawings is daar egter genoeg materiaal versamel dat radiokoolstofdatering gebruik kon word wat baie meer onlangse datums gelewer het - die oudste graf was uit ongeveer 2100 v.C. die jongste omtrent uit 200 n.C. Bronsproduksie het in omtrent 2000 v.C. begin, soos aangedui deur smeltkroese en bronsfragmente. Brons voorwerpe wat gevind is sluit in armbande, ringe, enkelbande, drade en stawe, spiespunte, byle en dissels, hoeke, lemme, en klein klokkies.

Bronne
------

* Higham, Charles, *Prehistoric Thailand*, ISBN 974-8225-30-5, pp 84-88
* Die Ban Chiang projek by die Universiteit van Pennsylvania
* Ban Chiang galery by die Universiteit van Hawai'i
* UNESCO world heritage listing
Bell 407 by die HeliRussia 2008
Bell 407 GX kajuit
Die **Bell 407** is 'n vierlem, enkelmotorige, burgerlike helikopter; 'n afgeleide van die Bell 206L-4 LongRanger. Die 407 maak gebruik van die vierlem-sagte-in-vliegtuig-ontwerprotor met 'n saamgestelde naaf wat ontwikkel is vir die Amerikaanse weermag se OH-58D Kiowa Warrior in plaas van die tweelem, semi-rigiede, wankelende rotor van die 206L-4.

Ontwerp en ontwikkeling
-----------------------

Bell het in 1993 begin met die ontwikkeling van die "New Light Aircraft" as 'n plaasvervanger vir sy Model 206-reeks. Die program het gelei tot die 407, 'n ontwikkeling van Bell's LongRanger.  'n 206L-3 LongRanger is aangepas om as die 407-demonstreerder te dien. Dit het die hardeware van die 407 gebruik en vormskerms bygevoeg om die breër romp van die 407 voor te stel wat hieruit ontwikkel is. 

Die Bell 407 het 'n vierlemhoofrotor wat ontwikkel is vir die OH-58D (Model 406). Die lemme en naaf gebruik saamgestelde konstruksie sonder lewensbeperkings, en bied beter werkverrigting en 'n gemakliker rit. Die romp van die 407 is 20 cm breër, het verbeterde interne kajuitruimte, en bevat 35% groter hoofkajuitvensters. Die kragtiger Rolls-Royce/Allison 250-C47 turbo-as laat die maksimum opstygmassa toe en verhoog die werkverrigting by warmer temperature of hoër hoogtes.  Die 407 se vliegraam is oor die algemeen soortgelyk aan die LongRanger, maar bevat 'n saamgestelde koolstofveselstert. Die helikopter het as standaard sitplek vir twee bemanning en vyf kajuitsitplekke.

In Desember 2017 was meer as 1 400 eenhede opererend.
**Ware noord** (ook bekend as die **geodetiese noorde**) is die rigting met die Aarde se oppervlak langs na die geografiese Noordpool, of ware Noordpool.

Die geodetiese noorde verskil van die magnetiese noorde (die rigting waarin ’n kompas na die magnetiese noordpool wys) en die kaartnoorde (noord volgens die lyne van ’n kaart). Geografiese ware noord verskil ook baie effens van "astronomiese" ware noord (gewoonlik met ’n paar boogsekondes) omdat die plaaslike swaartekrag dalk nie presies na die Aarde se draaias wys nie. 

Die rigting van die astronomiese ware noorde word in die lug aangedui deur die noordelike hemelpool. Dit is binne sowat 1° van die posisie van Polaris, sodat dit lyk of die ster in ’n baie klein sirkel in die lug beweeg. Vanweë die aksiale presessie van die Aarde roteer ware noord in ’n boog met betrekking tot die sterre wat sowat 25 000 jaar duur om te voltooi. Omstreeks 2100-'02 sal Polaris op sy naaste aan die hemelnoordpool wees. Vega was omstreeks 12000 v.C. die noordelike poolster en sal dit omstreeks 13727 n.C. weer wees.

Bronne
------

* Meeus, Jean (1997). *Mathematical Astronomy Morsels*. Richmond, VA: Willmann-Bell. ISBN 0-943396-51-4.
* Ridpath, Ian, red. (2004). *Norton's Star Atlas*. New York: Pearson Education. ISBN 0-13-145164-2.
* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
**Lizette Rabe**  is 'n joernalis en skrywer. Sy is tans professor in joernalistiek aan die Universiteit van Stellenbosch.

Lewensloop
----------

Rabe is gebore op 14 Februarie 1957. Sy matrikuleer aan die Hoër Meisieskool La Rochelle in die Paarl. Aan die Universiteit van Stellenbosch behaal sy die grade BA, BA Honneurs (cum laude), B.Joernalistiek Honneurs (cum laude) en in 1994 ‘n DPhil. Sy is getroud met Anton Hörstmann. Beide is vyfdegeslag-afstammelinge van die Philippi-Duitsers.

Van 1979 tot 1982 was Rabe joernalis by Die Burger. In 1983 begin sy by die vrouetydskrif Sarie, waarvan sy in 1988 die assistentredakteur en in 1994 die redakteur word. Vanaf Januarie 2001 is sy professor.

Bibliografie
------------

Rabe is die skrywer van:

* Wat bababoeke jou nie vertel nie. Kaapstad: Femina/HAUM, 1987
* Bete und Arbeite – The Philippi Germans and their story. Kaapstad: Mzansi Media, 2010
* Rykie: ‘n Lewe met Woorde. Kaapstad: Tafelberg, 2011 (‘n boek oor die lewe van die joernalis Rykie van Reenen)
* Rabe is redakteur en mede-skrywer van verskeie ander publikasies

Bronne
------

* www.StellenboschWriters.com
* La Vita, Murray: Oor hoop en ‘n lewe met woorde. Die Burger, Vrydag 26 Augustus 2011

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* ISNI: 0000 0000 4626 8388
* LCCN: no2006129313
* VIAF: 36683565
* WorldCat Identities: lccn-no2006129313

 |
Die **Wedvaart om die Eiland** (Vaaldam) is die grootste binnelandse wedvaart in die wêreld. Tot 700 seiljagte van alle groottes en vorme neem deel aan hierdie jaarlikse wedvaart op die Vaaldam. Die regatta word georganiseer deur die Deneysmeerseiljagklub in Deneysville in die Vrystaat.

Die seiljagwedvaart het in 1958 begin toe die bemannings van die BOAC (British Overseas Aircraft Corporation) se Catalina-vliegbote by die seiljagklub gestasioneer was. Destyds was die Vaaldam 'n internasionale lughawe. Verveeld gedurende die lang poses tussen vlugte, het 'n bemanningslid 'n kollega uitgedaag vir 'n wedvaart om die Grooteiland in die Vaaldam. In die eerste Wedvaart om die Eiland het hulle mekaar in seilskuite die stryd aangesê. 

Die roete begin en eindig by Deneysmeerseiljagklub en is sowat 24 seemyl lank. Die meeste inskrywings nog vir die wedvaart was 721 seiljagte in 1986 gewees. Die vinnigste tyd vir hierdie 24 seemyl wedvaart is in 2007 deur Danie Colyn opgestel; hy het die wedvaart in 55 minute en 35 sekondes voltooi. Die vorige rekord tyd vir die wedvaart was deur Eric Cook en sy dogter, Julie, opgestel en was 1 uur, 1 minuut en 27 sekondes wat reeds in 1998 opgestel is. 

In 2007 was die resies aangeteken in die Guinness World Records as die grootste binnelandse seiljagwedvaart met 379 seiljagte wat die wedvaart voltooi het.
Die **NatureServe-bewaringstatus**-stelsel, wat deur NatureServe onderhou word in samewerking met die Amerikaanse Natural Heritage Network, is in die 1980's ontwikkel deur The Nature Conservancy (TNC) om die bewaringstatus van spesies plante, diere en ander organismes asook ekologiese gemeenskappe op ’n wêreldwye, nasionale en subnasionale vlak aan te dui. Dit word ook soms **TNC-range** genoem, hoewel The Nature Conservancy nie eintlik meer betrokke is by die instandhouding van die range nie.

Vlakke
------

NatureServe-bewaringstatusse kan op die volgende vlakke toegepas word:

* **G** – op ’n globale of wêreldwye vlak (G-rang)
* **N** – op ’n nasionale vlak vir ’n sekere nasie (N-rang)
* **S** – op ’n subnasionale vlak, soos ’n staat in die VSA (S-rang)

### Syfers

* **1** – Kritiek bedreig (1 000 of minder individue)
* **2** – Bedreig (1 001 tot 3 000 individue)
* **3** – Kwesbaar (skaars; 3 001 tot 10 000 individue)
* **4** – Skynbaar veilig (10 001 of meer individue)
* **5** – Veilig (algemeen; geen langtermynkommer nie)

### Letters

* **X** – Aanvaar as uitgesterf (nie opgespoor nie ondanks uitgebreide soektogte)
* **H** – Moontlik uitgesterf (daar is hoop dat die spesie herontdek kan word)
* **R** – Op ’n nasionale of subnasionale vlak aangetref, maar die plaaslike status is onbekend of nog nie vasgestel nie

’n G3-spesie is dus wêreldwyd kwesbaar en ’n N2-spesie is in ’n sekere land bedreig.

### Kombinasie van range

Enige NatureServe-rang kan alleen of saam gebruik word. ’n Voorbeeld van laasgenoemde is G5N3S1 vir ’n spesie wat wêreldwyd veilig is, maar vir ’n sekere nasie kwesbaar en op subnasionale vlak kritiek bedreig is.
'n Natuurfotograaf aan die werk.
**Natuurfotografie** is dié tak van fotografie wat spesialiseer in die fotografeer van die natuur. Die fotograwe is gespesialiseer in die maak van foto's van landskappe, diere, plante en nabyskote van natuurlike tonele en teksture.

Dissiplines
-----------

Natuurfotografie bestaan uit verskillende vertakkings, en meeste natuurfotograwe spesialiseer in 'n bepaalde onderdeel.

Die mees beoefendes is:

* landskapfotografie
* makrofotografie
* onderwaterfotografie
* wildlewe- en voëlfotografie

'n Voëltjie kyk in 'n kameralens
Daar is verskillende strominge binne natuurfotografie wat die inhoudelike vul. Eén groep wil die werklikheid so akkuraat as moontlik vertoon (registratiewe fotografie), en sien natuurfotografie hoofsaaklik as van illustratiewe en wetenskaplike belang. Ander probeer weer om deur middel van hul werk, soveel moontlik van die groter publiek oortuig van die skoonheid van die natuur.

Natuurfotografie se rol word dikwels onderskat. Dié fotografievorm vereis baie geduld en afgesien van koue sowel as warm temperature, verg dit heelwat liggaamlike vermoeiing, voorbereiding, tegniese kennis van die materiaal en randapparatuur (rekenaarkennis, geologie en ekologie, GPS en navigasie, kartografie, literatuur en biologie) en ook groot belegging in materiaal. Die opbrengs mag egter beperk wees, en die aanbod is wêreldwyd groot en die afsetmark maar klein. Die meeste natuurfotograwe is dan ook fanatieke amateurs, wat baie toegewyd is aan hul stokperdjie.
Die **Wes-Mebon** (Khmer: ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច) is ’n 11de-eeuse tempel in Angkor, Kambodja. Dit staan op ’n kunsmatige eiland in die middel van die Wes-Baray, die grootste reservoir van die Angkor-gebied. Dit is nie bekend wanneer dit gebou is nie, maar daar is aanduidings dat dit in die 11de eeu onder konings Suryavarman I en Udayadityavarman II geskied het.:96,103:371

Beskrywing
----------

In die droë seisoen kan die tempel oor die land bereik word. In die reënseisoen styg die water van die Wes-Baray en word die terrein waarop die tempel gebou is, ’n eiland. Die ontwerp van die tempel is vierkantig, met sye wat sowat 100 m lank is. Rondom was kleiner torings. In die middel van die vierkant was ’n steenplatform wat met ’n pad van lateriet en sandsteen aan die oostelike muur verbind was.

Die Wes-Mebon van die water af gesien.
Die platform, pad en ’n groot deel van die oostelike muur en torings het behoue gebly. Die grootste deel van die tempel is vernietig, hoewel die buitelyne van steen sigbaar is wanneer die baray se water laag is. Geen sentrale heiligdom is sigbaar nie, hoewel die platform ’n relatief klein struktuur kon gehuisves het.

In 1936 is die grootste bekende bronsbeeld in Khmer-kuns by die Wes-Mebon ontdek: ’n deel van ’n leunende beeld van die Hindugod Vishnu. Dit is van die god se kop, bors en twee regterarms. ’n Plaaslike dorpenaar het glo gedroom dat ’n beeld van die Boeddha in die Wes-Mebon begrawe is en bevry wou word van die grond. In daaropvolgende opgrawings is die beeld van Vishnu ontdek.

Die Chinese diplomaat Zhou Daguan, wat Angkor aan die einde van die 13de eeu besoek het, het geskryf ’n groot beeld van die Boeddha waaruit water spuit, staan by die Wes-Mebon. Zhou het die beeld van Vishnu met een van die Boeddha verwar en die Wes-Mebon met die Oos-Mebon.:103,134

Sien ook
--------

* Oos-Mebon

Ekstra bronne
-------------

* Laur, Jean. *Angkor: An Illustrated Guide to the Monuments.* Flammarion 2002
* Rooney, Dawn. *Angkor.* Airphoto International Ltd. 2002
**Natuurlike agtergrondstraling** kom van twee primêre bronne, naamlik kosmiese straling en aardse bronne. Die wêreldwye gemiddelde agtergrondstralingsdosis vir 'n mens is ongeveer 2,4 millisievert (mSv) per jaar. Hierdie blootstelling is meestal afkomstig van kosmiese straling en natuurlike isotope op die aarde. Dit is baie meer as die blootstelling aan mensgemaakte agtergrondstraling. Laasgenoemde per persoon in 2000 was ongeveer 0,01 mSv, afkomstig van historiese kernwapentoetse, kernongelukke en hantering in die kernbedryf. Natuurlike straling is selfs meer as die gemiddelde blootstelling aan mediese toetse, wat tussen 0,04 tot 1 mSv per jaar veroorsaak. Ou steenkoolaangedrewe kragstasies is een van die grootste mensgemaakte bronne van agtergrondstraling.

Die vlak van natuurlike agtergrondestraling wissel van gebied tot gebied, en in sommige areas is dit veel hoër as in ander. Areas met hoë agtergrondstraling sluit in Ramsar in Iran, Guarapari in Brasilië, Kerala in Indië, en Yangjiang in China. In Ramsar is 'n jaarlikse spitsdosis van 260 mSv al aangemeld.
'n Kaart van die Wes-Frankiese Ryk in Europa rondom 843, na die Verdrag van Verdun.
Die **Wes-Frankiese Ryk**, **Wes-Frankië** of **Wes-Frankryk** (Latyn: *Francia Occidentalis*) ontstaan in 843, toe die Frankiese Ryk tydens die Verdrag van Verdun in drie dele van ongeveer dieselfde grootte verdeel word tussen die drie seuns van Lodewyk die Vrome. Karel die Kale word hiermee die koning van die westelike deel. Die Wes-Frankiese Ryk vorm sodoende die grondslag van die Koninkryk van Frankryk, wat tot die Franse Rewolusie bestaan het en waaruit die teenswoordige moderne staat van Frankryk ontstaan het. Die Frankiese Ryk is in die jare 887/888 verdeel sodat die deelryk Wes-Frankia onafhanklik geword het. Historici maak reeds vanaf die jaar 987, toe die Karolingiese huis uitgesterf het, melding van "Frankryk".

Die Wes-Frankiese Ryk het alle gebiede ten weste van 'n ruwe noord-suid-lyn van Antwerpen oor die stad Mâcon na Nîmes omvat.

Dit sluit die volgende dele in: Akwitanië, (Boergondië), Bretagne, Katalonië, Gascogne, Suid-Gotië, die Graafskap van Toulouse, Vlaandere en die Île-de-France.
Frankryk het met die verloop van tyd ooswaars uitgebrei en groot dele van die Middel Frankiese Ryk ingepalm, soos Elsas, Boergondië, Franche-Comté, Rhône-Alpes en Provence. Katalonië het egter reeds vroeg onafhanklik geword. Die ou graafskap van Vlaandere is ingesluk deur die Boergondiese Nederlande en het bestaan uit Kroon-Vlaandere (amptelik Frans) en Ryks-Vlaandere (Duits). In 1529 sorg die Damesvrede van Kamerijk egter daarvoor dat die Franse Koning, Frans I, sy aansprake op Kroon-Vlaandere laat vaar. Hiermee verval die ou Frans/Duitse grens uit die tyd van die Wes-Frankiese Ryk.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb12011222r (data)
* NKC: ge131480
* SUDOC: 028234774

 |
*The Mamas & Papas* tree in 1968 in die *Ed Sullivan Show* op - met Cass Elliot tweede van links
**Cass Elliot** (gebore as **Ellen Naomi Cohen**; \* 19 September 1941, † 29 Julie 1974), ook bekend as **Mama Cass**, was 'n Amerikaanse sangeres en lid van die popgroep *The Mamas & the Papas*. Ná die ontbinding van dié groep het Elliot vyf soloalbums vrygestel. In 1974 is Elliot op die hoogtepunt van haar loopbaan, toe sy 'n konserttoer in die Verenigde Koninkryk onderneem en onder meer in die *London Palladium* opgetree het, in die woonstel van haar vriend, die Amerikaanse sanger Harry Nilsson (1941–1994), in Mayfair, Londen, waar sy tydens die toer gebly het, skielik in haar slaap aan 'n hartaanval oorlede. 

Reeds kort ná haar afsterwe het onware gerugte die rondte gedoen dat sy aan 'n toebroodjie verstik het. Tydens die nadoodse ondersoek, wat deur Keith Simpson, een van die Verenigde Koninkryk se voorste forensiese patoloë op daardie tydstip, en die Londense lykskouer Dr Gavin Thurston gedoen is, is geen onverteerde kos in haar maag gevind nie. Cass Elliot het haar laaste rusplek op die Mount Sinai-begraafplaas in Hollywood Hills, Los Angeles gevind.

In 1998 is Elliot postuum saam met die drie ander groeplede van *The Mamas & the Papas* - John Phillips, Denny Doherty en Michelle Phillips - in die *Rock and Roll Hall of Fame* opgeneem. Die Hollywoodse Kamer van Koophandel se Walk of Fame-keurkomitee het op 22 Junie 2015 bekendgemaak dat Cass Elliot as deel van die Klas van 2016 postuum met 'n ster op die Hollywood Walk of Fame vereer sal word. Cass Elliot se amptelike webtuiste word onderhou deur haar dogter Owen Elliot-Kugell.

Cass Elliot is een van honderde musikale kunstenaars wie se bandopnames in die groot brandramp op 1 Junie 2008 in die Universal Music-ateljees in Universal City, Kalifornië verlore gegaan het.

Biografie
---------

### Vroeë lewe

Cass Elliot is in Baltimore, Maryland as dogter van Philip Cohen († 1962), eienaar van 'n klein besigheid, en Bess Levine (1915–1994), 'n opgeleide verpleegster, gebore. Haar ouers is as kinders van Joodse immigrante gebore wat hulle tydens die groot emigrasiegolf uit die Russiese Tsareryk vanaf 1881 in die Verenigde State gevestig het.
Die **Gestreepte tamarin** (*Anampses lineatus*) is 'n vis wat wydverspreid voorkom in die Indiese Oseaan: die Rooisee, Oman en aan die ooskus van Afrika suidwaarts tot by die middel van KwaZulu-Natal. In Engels staan die vis bekend as die *Lined tamarin*.

Identifikasie
-------------

Die vis word tot 12 cm lank. Die volwasse mannetjies het 'n oranjebruin lyf met ligte kolletjies of golwende lyne op die kop. Daar is ook ligblou ovaalvormige kolletjies in horisontale rye op die lyf. Daar is 'n kenmerkende geel kol agter die pektorale vin en 'n swart kol op die kieudeksel. Onvolwasse en volwasse wyfies het 'n soortgelyke patroon maar die lyf is donkerbruin tot wit met ligblou spikkels en streep lyne. Beide geslagte het 'n swart stertvin met 'n wit band op behalwe die volwasse mannetjies.

Die onvolwasse vissies lyk baie anders, hulle is swart met verskeie liggeel kolletjies en onreëlmatige vlekke op die lyf. Die dorsalevin se rant is witterig wat strek tot by die witband op die stertvin. Daar is ook 'n nou wit band op die kante van die lyf agter die pektorale vin.

Hierdie vis leef in aflandige koraal- en rotsriwwe in water wat 18 tot 42m diep is. Hulle is gewoonlik alleenlopers maak kom ook in klein groepies voor in sanderige of los rots areas. Hulle vreet bodem ongewerweldes.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bron
----

* *The Reef Guide: Fishes, corals, nudibranchs & other invertebrates: East & South Coasts of Southern Africa.* Dennis King & Valda Fraser. Struik Nature. 2014 ISBN 978-1-77584-018-3
Robert Schumann (Daguerreotipe, omstreeks 1850)
**Gesänge der Frühe** (*Liedere van die Oggend*), Op. 133, is 'n komposisie in vyf bewegings vir klavier, deur Robert Schumann. 'n Opvoering neem omtrent 13 minute.

Dit is drie jaar (in Oktober 1853) voor Schumann se dood gekomponeer, en is een van die komponis se laaste komposisies. Terwyl hy nog daaraan gewerk het, het hy reeds aan erge sielkundige en emosionele aftakeling gely. Die stel is vyf maande voor Schumann se poging tot selfmoord, en gevolglike opname in 'n geestesinrigting, voltooi. Dit is gewy aan "die hoë digteres", Bettina von Arnim.

Schumann se vrou, Clara Schumann, het daaroor in haar privaat dagboek soos volg uitgewei, "gesange van die daeraad, soos altyd baie oorspronklik, maar moeilik van begrip, hulle toon is tog so vreemd."

Die Switserse komponis Heinz Holliger het in 1987 'n werk vir orkes en koor onder dieselfde titel gekomponeer, welke werk Schumann en die Duitse digter Friedrich Hölderlin aanhaal.

Bewegings
---------

|  |
| --- |
| { \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver" } <d' fis' a'>2 }
Die D majeur akkoord |

Die vyf bewegings is op tonale vlak georganiseer deur die drie note in D majeur: D, F #, en A. Die eerste, tweede, en vyfde bewegings is in D majeur; die vierde beweging in F # mineur; en die derde beweging in A majeur.

1. *Im ruhigen Tempo* (In 'n rustige tempo, D majeur)

Die eerste beweging is soos 'n koraal, met ritmiese eenvoud en 'n gedempte, maar ryk tekstuur. Verskeie dissonante intervalle deurdring die deursigtige tekstuur. Die hoofmelodie kan gehoor word in *stretto* in die laaste twee fraserings. Die beweging beskik oor 'n byna godsdienstige sonoriteit.
2. *Belebt, nicht zu rasch* (Lewendig, nie te vinnig nie, D majeur)

Die beweging is byna geheel en al kontrapuntaal van aard.
3. *Lebhaft* (Lewendig, A majeur)

Hierdie beweging is waarskynlik die mees virtuose beweging van die stel, en beskik oor 'n konstante, volgehoue, galopperend-ritmiese dryf. Die oktawe en akkoorde dra by tot die swaar sonoriteit.
4. *Bewegt* (Met beweging, F # mineur)

Die melodie word gemeng met die deurlopende begeleiding van 32ste note. Die musiek is rusteloos en raak onrustig in die klimaks.
5. *Im Anfange ruhiges, im Verlauf bewegtes Tempo* (Aanvanklik rustig, dan in vinniger tempo, D majeur)

Die finale beweging keer terug na 'n soortgelyke karakter en klank as die van die eerste beweging. 'n Vinniger 16de noot-begeleiding kom voor uit die dun tekstuur. Die gebrek aan 'n sterk finale kadens bring hierdie enigmatiese stuk tot 'n dubbelsinnige, maar pragtige, afsluiting.
**Tsjalga** (Bulgaars: чалга; dikwels ook as **chalga** getranskribeer) of **popfolk** (попфолк) is 'n Bulgaarse variant van Serwiese turbo-folk wat sedert die 1990's tot dié land se suksesvolste genre van popmusiek ontwikkel het.

Net soos turbo-folk word ook tsjalga deur herhalende ritmes en melodieë asook invloede van 'n verskeidenheid musikale genres oorheers wat tiperend vir die musiek van Balkanlande is - soos Arabiese, Turkse, Griekse en Roma-musiek, maar ook flamenco en klezmer. 'n Belangrike onderwerp in liedtekste is die belangstelling in seks en merkprodukte.

Bekende sangeresse van die genre sluit Malina (Малина) Ivana (Ивана), Desi Slava (Деси Слава), Emilia Walewa (Емилия Вълева), Preslawa (Пρеслава), Anelija (Анелия), Marija (Мария), Gloria (Глория) en Sofi Marinowa (Софи Маринова). Azis (Азис) is een van die gewildste manlike popfolk-sterre.

Die belangrikste Bulgaarse popfolk-etiket *Payner* (Пайнер) het sy eie musiekkanaal, *Planeta Payner* (Планета Пайнер), gestig wat byna uitsluitlik popfolk-titels speel.
Die eerste faktorisering van die heelgetalle is 'n sentrale punt van studie in getalteorie en kan met hierdie Ulam spiraal variant gevisualiseer word. Getalteorie poog om die eienskappe van heelgetalle stelsels soos hierdie te verstaan, ten spyte van hul oënskynlike kompleksiteit.
**Getalteorie** is 'n tak van die suiwer wiskunde wat hoofsaaklik aan die studie van die heelgetalle en heelwaarde-funksies toegewy is. Duitse wiskundige Carl Friedrich Gauss (1777–1855) het gesê, "Wiskunde is die koningin van die Wetenskappe – en getalteorie is die koningin van wiskunde. Aantal teoretiese studie eerste nommers sowel as die eienskappe van voorwerpe gemaak van heelgetalle (byvoorbeeld rasionele getal) of gedefinieer as veralgemenings van die heelgetalle (byvoorbeeld algebraïese heelgetal).

Heelgetalle kan óf in hulself oorweeg word of as oplossings vir vergelykings (Diophantine meetkunde). Vrae in getalteorie word dikwels die beste verstaan deur die bestudering van analitiese voorwerpe (byvoorbeeld, die Riemann zeta-funksie) wat die eienskappe van die heelgetalle, priemgetalle of ander aantal teoretiese voorwerpe in sommige mode (analitiese nommerteorie) Enkodeer. 'n Mens kan ook die studie werklike nommers in verband met rasionele getalle, byvoorbeeld, as benaderings deur die laasgenoemde (Diophantine benadering).
Witelspiek in die Tsitsikammaberge gesien vanaf die N2 nasionale pad
Tsitsikamma se kuslyn, uitsig oor Nature's Valley, Formosapiek is die hoogste piek linksbo op die foto.
**Tsitsikamma** is die gebied wat in die oostelike deel van die Tuinroete tussen Knysna en Humansdorp geleë is en wyd bekend is om sy besondere natuurskoon.

Streng gesproke begin die Tsitsikamma by die Bloukransrivier (die grens tussen die Oos- en die Wes-Kaap) in die weste, met die see naby Jeffreysbaai as die oostelike grens. Die Tsitsikammaberge vorm die noordgrens en waar die berge aan die oostekant eindig, vorm die Kromrivier die grens tot by die see tussen Jeffreysbaai en St. Francisbaai. Die Indiese Oseaan vorm die suidelike grens. Deur toerisme-belange word die Keurboomsrivier egter dikwels as die wesgrens van die Tsitsikamma aanvaar.

Die Tsitsikamma val in twee dele uiteen. Die Bo-Tsitsikamma aan die westekant bestaan oorwegend uit natuurlike bos en plantasies met tussenin plase. Vroeër was die arm boswerkers in hierdie deel gevestig. In die Onder-Tsitsikamma is meer bewerkte landbougrond en weinig plantasies.

Die gebied is bekend vir sy berge, bosse, strome, klowe en ongerepte kuslyn. Verskeie riviere in gewoonlik diep valleie deurkruis die gebied. Dit reën dwarsdeur die jaar, die klimaat is matig en selde is daar sneeu op die bergpieke. Die inheemse bome en die fynbos is 'n aanduiding van die suur grond. Hier is die tuiste van die opregte en Outeniekwageelhout, ysterhout, hardepeer, stinkhout en ander inheemse houtsoorte.

Geen werklike dorpe lê binne die streek nie. Klein vestigings is Coldstream, Stormsrivier, Thornham en Clarkson. Kareedouw (in die Langkloof) en Humansdorp is die naaste dorpe.

Ekonomiese aktiwiteit het begin met die kap van bome in die inheemse woude. Teenswoordig is daar groot denneplantasies en saagmeulens. Veral in die oostelike deel is daar groot plase met melkbeeste. Veldblomme is ook 'n bron van inkomste. Die oopstel van die groot brûe oor die diep rivierklowe en die N2-tolpad in 1984 het die ekonomie en toerisme gestimuleer. Rondom en by die mond van die Stormsrivier is 'n deel van die Tuinroete Nasionale Park met sy Otterwandelpad. Eersterivierstrand en Oubosstrand is as strandoorde ontwikkel. Vanaf die Bloukransrivierbrug vind die wêreld se hoogste rekspronge plaas.

Aan die verraderlike stuk kuslyn tussen Stormsriviermond en Kaap St Francis lê 20 skeepswrakke. Hier is ook die Klasiesriviergrotte wat tekens opgelewer het dat daar reeds menslike bewoning was in die Steentydperk. Oorweging word daaraan geskenk om hierdie grotte tot Wêrelderfenisgebied te laat verklaar.

Sien ook
--------

* Tsitsikamma Nasionale Park (sedert 6 Maart 2009 deel van die Tuinroete Nasionale Park)
* Tsitsikammaberge
* Lys van streeksname in Suid-Afrika

Bibliografie
------------

* Serfontein, Jozua: Tsitsikamma – stories oor sy mense en dié kontrei. Observatory: Lotsha Publications, 2006. ISBN 1-920133-05-4
* *Standard Encyclopaedia of Southern Africa*, deel 10. Kaapstad: Nasou, 1974. ISBN 0-625-00326-8
* van Waart, Sue: Zitzekamma – boomkatedraal van die Tuinroete. Pretoria: LAPA, 2006. ISBN 0-7993-3812-5
Die Royal Pavilion in Brighton, Brittanje.
Die **Royal Pavilion** is ’n voormalige koninklike woning in Brighton, Engeland. Dit is vanaf 1787 in drie fases gebou as ’n strandwoning vir George, die Prins van Wallis, wat in 1811 die land se regent geword het. Dit is gebou in die Indies-Gotiese styl wat vir die grootste deel van die 19de eeu in Indië gewild was.

Geskiedenis
-----------

Die Prins van Wallis, wat later George IV geword het, het Brighton in 1783 op 21-jarige ouderdom die eerste keer besoek. Die kusdorp het in die mode geraak danksy die feit dat George se oom, prins Henry, Hertog van Cumberland, daar gewoon het; George het sy liefde vir kos, die teater en die vinnige lewe gedeel. Sy dokter het ook aanbeveel dat die seewater goed sou wees vir sy jig. 

Hospitaalbeddens in die Pavilion tydens die Eerste Wêreldoorlog.
In 1786 het hy ’n klein eertydse plaashuis gekoop aan die Steine, ’n deel in Brighton wat met gras beplant was en as wandelpad gebruik is. Die huis is in 1787 uitgebrei en dit het ’n vleuel van die **Marine Pavilion** geword aan ’n sentrale rotunda. Dit het uit net drie hoofkamers bestaan: ’n ontbytkamer, eetkamer en biblioteek in die neo-klassieke styl. In 1801–'02 is die Pavilion vergroot met ’n nuwe eetkamer en konservatorium. Die prins het ook grond om die eiendom gekoop waarop ’n ryskool en perdestalle gebou is.

Tussen 1815 en 1822 het die ontwerper John Nash die Pavilion herontwerp en uitgebrei, en dit is sy werk wat vandag gesien kan word. Die paleis het van buite af ’n opvallende Indies-Islamitiese voorkoms, terwyl die binnekant sterk Sjinese en Indiese eienskappe het. Dit is ’n uitstekende voorbeeld van die eksotiese alternatief vir die gewone, meer klassieke argitektuur van die tyd.

Koningin Victoria het nie van Brighton gehou nie omdat dit klein en onprivaat was. In 1850 het die regering die Pavilion aan die dorp verkoop. Die aangrensende perdestalle is in 1860 omskep in ’n konsertsaal wat vandag bekend is as die Brighton Dome. Baie van die oorspronklike vaste bybehore van die Pavilion is verwyder en in onder meer Buckingham-paleis en Windsor-kasteel gebruik. Sedert 1860 is baie van die bybehore terugbesorg aan die dorp se munisipaliteit, wat groot moeite gedoen het om die Pavilion tot sy eertydse glorie te restoureer.

In die Eerste Wêreldoorlog is die Pavilion en ander plekke in Brighton in ’n militêre hospitaal omskep. Daar was twee operasieteaters en meer as 700 beddens. Meer as 2 300 soldate is daar behandel.

Op 29 Maart 2014 is een van Brittanje se eerste gayhuwelike in die Royal Pavilion voltrek.