recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sir Marshall Campbell** (1848–1917) was 'n Natalse baanbreker op die gebied van suikerrietverbouing, suikermagnaat en politikus wat as afgevaardigde na Bantoesake omgesien het.

Lewe
----

Campbell is in 1848 in Glasgow, Skotland as seun van William John Campbell en sy vrou Agnes gebore. Toe Marshall twee jaar oud was, het sy ouers besluit om na Suid-Afrika te emigreer. Emigrasie na die Kaap is destyds deur skema's bevorder, soos dié van J.C. Byrne & Co. 'n onderneming wat tussen 1849 en 1851 die vestiging van sowat 2 500 Britse setlaars in die destydse kolonie Natal bevorder het.

Die Campbell-gesin het op 29 Maart 1850 saam met 124 ander emigrante hul seereis na Natal in Greenock naby Glasgow aan boord van die *Conquering Hero*, 'n brik van 320 ton onder bevel van kaptein Cockburn, begin. Op 28 Junie 1850 het hulle in Durban-hawe aangekom.

Kort ná hul aankoms het William John Campbell 'n kontrak gekry om Durban-hawe se noordelike hawehoof te bou. So washy in staat om grond by die Umdhlotirivier te koop om 'n boerdery te begin. Hy het sy plaas Muckleneuk genoem, 'n Skotse term vir "groot draai". Die plaashuis is deur Frank Fleming ontwerp, een van Herbert Baker se vennote. Toe hy in 1865 in die ouderdom van 44 oorlede is, was hy 'n bekende suikerrietboer en -meulenaar.

Marshall Campbell het in sy pa se voetspore gevolg en in 1895 sy eie suikerrietboerdery onder die naam *Natal Estates Limited* begin. Twee jaar later het hy Suid-Afrika se eerste suikerraffinadery geopen.

In 1877 het Campbell met Ellen Blamey getrou, die dogter van 'n ander suikerpionier. Die egpaar het hulle in Mount Edgecombe gevestig waar hulle vier kinders grootgemaak het. Campbell was aktief betrokke by die plaaslike sake- en politieke lewe en het 'n afgevaardigde in die Natalse Wetgewende Raad geword. Later is hy as senator vir Natal benoem. In 1915 is hy vir sy verdienste vir Suid-Afrika tot ridder geslaan.

Campbell se naam word onder meer verbind met die invoering van riksjas in Durban in 1892 wat 'n gewilde vervoermiddel vir toeriste geword het, en die stigting van Umhlanga, 'n kusdorp naby Durban. 

'n Swart woonbuurt buite Durban is ter ere van Campbell Kwa Mashu genoem ("die plek van Marshall" in isiZulu). Twee van sy kinders, Margaret Roach Campbell ("Killie", 1881-1965) en William Campbell, het 'n leidende rol by die stigting van die "Killie Campbell Versameling van Africana" gespeel wat in Muckleneuk bewaar word.
Orfeus (links, met die lier) tussen die Thraciërs (Griekse pot, omstreeks 440 v.C.)
**Orfisme** of **Orphisme** (Grieks: Ὀρφικά) is ’n stel godsdienstige leerstellings en praktyke wat ontstaan het in die Antieke Griekse en Hellenistiese wêreld, sowel as onder die Thraciërs. Dit word verbind met vermeende geskrifte deur die mitiese digter Orfeus, wat na Hades (die onderwêreld) gegaan en teruggekeer het. Orfiste het ook Persefone aanbid wat elke jaar vir ’n seisoen na Hades gegaan en dan teruggekeer het, asook Dionisos of Bacchus (wat ook na Hades gegaan en teruggekeer het).

Orfeus was na bewering ook verantwoordelik vir die Dionisiese misterieë, ’n stel rituele om ’n mens van inhibisies te bevry sodat die individu na ’n natuurlike toestand kon terugkeer, en die *Orfiese Gesange*. Gedigte met duidelik Orfiese denkrigtings is teruggespoor na die 6de eeu v.C. en graffiti uit die 5de eeu v.C. verwys blykbaar na Orfiste.

Elemente
--------

Die hoofelemente van Orfisme verskil soos volg van die gewilde Antieke Griekse godsdiens:

* deur die menslike siel as goddelik en onsterflik te beskryf, maar gedoem om (vir ’n periode) in ’n "sirkel van lyding" te bly deur opeenvolgende reekse metempsigose
* deur ’n asketiese lewenswyse voor te staan wat saam met geheime inwydingsrituele nie net eindelike verlossing van die "sirkel van lyding" waarborg nie, maar verbondenheid met god(e)
* deur gebaseer te wees op heilige geskrifte oor die oorsprong van gode en mense.

Mitologie
---------

’n Goue tablet wat in Petelia, Suid-Italië, ontdek is (Britse Museum).
Die Orfiese geskrifte is genealogiese werke wat moontlik deur Nabye Oosterse modelle beïnvloed is. Die hoofstorie is: Dionisos (in sy inkarnasie as Zagreus) is die seun van Zeus en Persefone. Zeus maak die seun sy erfgenaam omdat hy moet weggaan weens sy vrou, Hera, se jaloesie omdat die kind se ma ’n ander vrou is. Die Titane is woedend oor dié erflating en met Hera se aanmoediging besluit hulle om die kind te vermoor. Hulle lok hom met ’n spieël en speelgoed, vermoor en eet hom. Atena red sy hart en vertel vir Zeus van die misdaad; hy stuur weer ’n weerligstraal na die Titane. Die roet wat hieruit ontstaan en waaruit die sondige mens gebore word, bevat die liggame van die Titane en Dionisos. Die mens se siel (die Dionisos-faktor) is dus goddelik, maar sy liggaam (die Titaanse faktor) hou die siel gevange.

Daar is dus verklaar die siel keer 10 keer terug na ’n gasheer en is vasgevang deur die wiel van hergeboorte.

Oortuigings
-----------

Verskeie fragmente van tablette uit die 4de eeu v.C. en later is in grafte in onder meer Griekeland en Italië ontdek wat saam ’n idee gee van wat die Orfiste geglo het oor die lewe ná die dood. Dit sluit in: Wanneer iemand in die onderwêreld aangekom het, moes hy sekere hindernisse oorkom; hy moes seker maak hy drink van die waterpoel van Mnemosune ("Geheue") en nie dié van Lete ("Vergeetagtigheid") nie; hy moes sekere uitdrukkings gebruik om hom voor te stel en om die heersers van die onderwêreld aan te spreek.
Die vlag van die Orde van die Johanniters.
Die **Orde van die Johanniters** (Latyn: *Ordo Fratrum Hospitalis Sancti Ioannis Hierosolymitani*) was ’n Middeleeuse en vroeë moderne Katolieke militêre orde wat omstreeks 1100 gestig is. Een van sy aanvanklike name was die **Orde van die Ridders van die Hospitaal van Sint Johannes van Jerusalem**. Sy hoofkwartier was tot in 1291 in die Koninkryk van Jerusalem, van 1310 tot 1522 op die eiland Rhodos, van 1530 tot 1798 in Malta en van 1799 tot 1801 in Sint Petersburg. Vandag sit verskeie organisasies die tradisie voort, veral die Soewereine Militêre Orde van Malta.

Die orde het in die 11de eeu ’n opgang gemaak as ’n groep individue wat verbind is met die Amalfi-hospitaal in Jerusalem, wat aan Johannes die Doper gewy was. Ná die verowering van Jerusalem in 1099 tydens die Eerste Kruistog het die organisasie ’n militêre godsdienstige orde geword. Ná die verowering van die Heilige Land deur Islamitiese magte was die ridders van Rhodos af bedrywig en later van Malta af. Die orde was een van die kleinste groepe wat dele van die Amerikas vir ’n kort rukkie gekoloniseer het: Hulle het in die middel 17de eeu vier Karibiese eilande verower wat hulle in die 1660's aan Frankryk oorgegee het.

Die ridders is tydens die Protestantse Hervorming verdeel, toe ryk dele van die orde in Noord-Duitsland en Nederland Protestants geword en van die Katolieke hoofgroep afgestig het. Die orde is in Engeland, Denemarke en ander dele van Noord-Europa onderdruk en is verder benadeel deur Napoleon se verowering van Malta in 1798. Dit het daarna oor Europa versprei.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Orde van die Johanniters.

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* CANTIC: a11507779
* GND: 43583-1
* HDS: 011721
* ISNI: 0000 0001 2325 0385
* LCCN: n79114238
* NKC: kn20010711430
* NLG: 164976
* VIAF: 125677859
* WorldCat Identities: lccn-n79114238

 |
*Hierdie artikel handel oor die etniese groep. Vir die taal, sien Karakalpaks.*

Die **Karakalpakke** (Karakalpaks: *Qaraqalpaqlar*, Қарақалпақлар, قاراقلپقلر) vorm die tweede grootste Turkse etniese groep in Oesbekistan naas die Oesbeke. Hulle vorm die titulêre nasie van Karakalpakië, 'n outonome republiek in Oesbekistan, en praat Karakalpaks, 'n Turkse taal, as moedertaal. Die naam *Qaraqalpaq* is afgelei van twee woorde: *qara* beteken "swart" en *qalpaq* "hoed"; Karakalpak beteken dus "swart hoed" en verwys na die Karakalpakke se tradisionele hoofbedekking.

Etniese kaart van Sentraal-Asië
Karakalpakse nomade in 1932
Sedert die 16de eeu is Karakalpakke langs die Sirdarja se rivierloop as veeboere bevestig. Tydens die 18de eeu het die Karakalpakke hulle langs die Amoedarja se (voormalige) monding in die Aralmeer gevestig. Wêreldwyd leef tans omtrent 620 000 Karakalpakke, waarvan sowat 500 000 outonome Republiek Karakalpakië van Oesbekistan bly. Hulle is nes ander Turkse volke van Sentraal-Asië aanhangers van die Soennitiese Islam.
*Hierdie artikel handel oor die ou hoofstad van die Mongoolse Ryk. Vir die bergreeks in Sentraal-Asië, sien Karakoram.*
’n 13de-eeuse steenoond in Karakoroem.
’n 13de-eeuse steenskilpad op die terrein van die stad.
’n Model van die stad in die Nasionale Museum van die Mongoolse Geskiedenis in Ulaan-Baatar.
’n Moderne rekonstruksie van die Silwerboom van Karakoroem.
**Karakoroem** (Mongools: Хархорум, *Charchoroem*) was die hoofstad van die Mongoolse Ryk in die 13de eeu en van die noordelike Yuan-dinastie in die 14de tot 15de eeu. Die stad se ruïnes lê in die noordweste van die provinsie Övörkhangai in Mongolië, naby die moderne stad Charchorin. Dit is deel van die wêrelderfenisgebied Orchonvallei-kultuurlandskap.

Geskiedenis
-----------

In 1218–'19 het Djengis Khan ’n leër op die been gebring vir een van sy militêre veldtogte op ’n plek met die naam Karakoroem, maar die stad is waarskynlik eers in 1220 gestig. Tot in 1235 was dit blykbaar nie veel meer as ’n dorpie nie; eers daarna het Djengis se opvolger, Ögedei, mure om die dorp laat oprig en ’n paleis daar gebou.

Onder Ögedei en sy opvolgers het Karakoroem ’n groot sentrum vir wêreldpolitiek geword. Möngke Khan het die paleis laat vergroot en ’n groot tempel laat bou. Die bekende Silwerboom van Karakoroem is ook in die middestad gebou. Die boom, met ’n engel aan die bopunt, is deur ’n Franse goudsmid ontwerp en het slim ontwerpte pype gehad waaruit verskeie soorte drank getap kon word. Wanneer die khan vir sy gaste iets te drinke wou aanbied, het die engel ’n trompet na sy lippe gebring en dit geblaas. Uit die mond van goue slange om die boom het drank dan gespuit in ’n kom wat onder die boom geplaas is.

Toe Koeblai Khan en sy jonger broer Ariq Böke albei in 1260 die troon opeis, het Koeblai die Yuan-dinastie gestig en die hoofstad na Shangdu en later na Dadu (nou Beijing) geskuif. Karakoroem het die administratiewe sentrum van een van die dinastie se provinsies geword. In die oorlog met Ariq Böke, en later met Kaidoe Khan, is die stad swaar getref. In 1260 het Koeblai die stad se graanvoorraad onderbreek en in 1277 het Kaidoe Karakoroem ingeneem. Die volgende jaar het Yuan-soldate Kaidoe uit die stad verdryf. In die eerste helfte van die 14de eeu het die stad weer ’n opbloei beleef en het dit uitgebrei.

Ná die val van die Yuan-dinastie in 1368 het Karakoroem die woonplek van Biligtü Khan geword. Die stad is in 1388 deur Ming-soldate ingeneem en verwoes. ’n Latere khan het dit weer die hoofstad gemaak, maar nadat die stad ’n paar keer van eienaarskap verwissel het, is dit eindelik permanent verlaat.
’n Voorstelling van die kousband op ’n ridder se mantel.
Die **Orde van die Kousband** (Engels: **Most Noble Order of the Garter**) is in 1348 gestig en is die oudste ridderorde in Brittanje. Sy medaljes is die hoogste eer naas die Victoriakruis en Georgekruis en is opgedra aan Sint Joris (*Saint George*), Engeland se beskermheilige.

Beskrywing
----------

Die statute van die Orde van die Kousband.
Koning Eduard III het die Orde van die Kousband gestig min of meer ten tyde van sy aanspraak op die Franse troon. Die jaar word gewoonlik beskou as 1348, maar volgens die *Complete Peerage* is die orde op 23 April 1344 gestig, en die lede wat in 1344 tot ridder geslaan is, word as die stigterslede aangegee. 

Die monarg ken lidmaatskap toe as ’n persoonlike geskenk aan burgers van Brittanje en die Statebond. Lidmaatskap is beperk tot die monarg, die Prins van Wallis en hoogstens 24 ander mense, of Companions. Die orde sluit ook ekstra ridders en dames in, soos lede van die Britse vorstehuis en buitelandse monarge. Nuwe aanstellings word altyd op Sint Jorisdag, 23 April, aangekondig.

Die orde se embleem is ’n kousband met die leuse *Honi soit qui mal y pense* (Middelfrans vir "shame on him who thinks evil of it") in goue letters. Lede van die orde dra dit op seremoniële geleenthede.

Legendariese oorsprong
----------------------

Verskeie legendes verduidelik waar die naam vandaan kom. Die gewildste een is oor die "Gravin van Salisbury" (óf Eduard se toekomstige skoondogter Joan van Kent of haar voormalige skoonma, Catherine Montacute). Terwyl sy op ’n hofbal in Calais gedans het, het haar kousband van haar been afgegly. Sommige mans het gegrynslag, maar die koning het dit opgetel en gesê: "*Honi soit qui mal y pense*," wat die leuse van die orde geword het.

Volgens ’n ander legende is koning Richard I in die 12de eeu, terwyl hy in die Kruistogte geveg het, deur Sint Joris geïnspireer om kousbande om die bene van sy ridders te bind, en hulle het die slag gewen. Koning Eduard het na bewering die voorval in herinnering geroep toe hy die orde in die 14de eeu gestig het.
**Mxolisi Thomas Kaunda** (gebore 6 September 1973) is 'n Suid-Afrikaanse politikus. Sedert September 2019 dien hy as die burgemeester van die eThekwini Metropolitaanse Munisipaliteit. Hy was voor dit betrokke in die KwaZulu-Natalse provinsiale regering waar hy as die LUR vir vervoer, gemeenskapsveiligheid en skakeling vanaf 2016 tot 2019 gedien het. Kaunda was ook 'n lid van die Provinsiale Wetgewer tussen 2009 en 2019. Kaunda is 'n lid van die African National Congress (ANC).

Vroeë lewe en opvoeding
-----------------------

Kaunda is op 6 September 1973 in die dorp Inanda buite Durban in die Natalprovinsie gebore. Hy het op die ouderdom van vyftien by politiek betrokke geraak en gevolglik deel van die Kongres van Suid-Afrikaanse Studente (COSAS) geword. Hy het aan Hoërskool Intshisekelo gematrikuleer, waarna hy aan die Universiteit van Suid-Afrika 'n diploma in bestuur en leierskap van die universiteit verwerf het. Hy het later aan die Universiteit van die Witwatersrand studeer en 'n gevorderde diploma in gevorderde bestuur en openbare leierskap verwerf.

Politieke loopbaan
------------------

In 2000 is Kaunda as 'n ANC wykraadslid van die nuutgestigte eThekwini Metropolitaanse Munisipaliteit verkies. Na die 2006-verkiesing is hy ingehuldig as 'n PR raadslid. Hy het op die munisipale subkomitee vir ekonomiese ontwikkeling en markte gedien.

In 2009 verskyn Kaunda op die ANC se kandidatelys vir die KwaZulu-Natalse Provinsiale Wetgewer. Hy is gevolglik verkies en is op 6 Mei 2009 ingehuldig as 'n lid van die wetgewer. Tydens sy eerste termyn as 'n LPW was hy voorsitter van die portefeuljekomitee vir vervoer en lid van die finansies, gemeenskapsveiligheid en skakelkomitee. Hy was ook 'n plaasvervangende lid van die samewerkende regering en tradisionele sake-komitees.

Met sy herverkiesing in 2014, dien hy voort as voorsitter van die vervoerkomitee. Hy het ook 'n lid van die komitee vir ekonomiese ontwikkeling, toerisme en omgewingsake, en gemeenskapsveiligheid en skakelkomitee geword.

In Junie 2016 het die nuutverkose premier Willies Mchunu Kaunda aangewys as die LUR vir vervoer, gemeenskapsveiligheid en skakeling. Sihle Zikalala is in Mei 2019 tot premier verkies en het Kaunda in sy pos behou.

Benewens die feit dat hy verskeie openbare ampte beklee het, het Kaunda ook verskeie leiersposisies in die ANC-Jeugliga (ANCYL) beklee. Hy is in 2004 verkies as die ANCYL Provinsiale Sekretaris en het in die posisie tot 2008 gedien toe hy as ANCYL Provinsiale Voorsitter aangestel is. Hy het daardie pos tot 2010 behou. Hy is sedert 2012 'n lid van die ANC se provinsiale uitvoerende komitee (PEC). Hy is ook 'n lid van die provinsiale werkskomitee (PWC).

Burgemeesterskap
----------------

Kaunda is verkies as burgemeester van eThekwini op 6 September 2019. Dit volg nadat die provinsiale ANC vir Zandile Gumede op 13 Augustus herroep het. Sy het haar bedanking op 26 Augustus aangekondig maar dit op 29 Augustus weer teruggetrek. Sy het amptelik op 3 September bedank nadat die ANC druk op haar geplaas het om haar pos te ontruim.

Persoonlike lewe
----------------

Kaunda is met Nomzamo getroud en hulle het 4 kinders.
Die **Selfstandige Evangeliese-Lutherse Kerk** (SELK) (Duits: *Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche*) is 'n behoudende Lutherse Kerk in Duitsland. Die administratiewe hoofkwartier, die *Kirchenbüro*, is in Hannover (deelstaat Nedersakse). Die biskop is Hans-Jörg Voigt. 

Die SELK is in 1830 gestig. Die verkose demokratiese bestuursorgane van die SELK is die Sinode.

Geskiedenis
-----------

Die Lutherroos was oorspronklik 'n seël wat Martin Luther vir sy briewe gebruik het. Dit is tans een van die simbole van die Evangelies-Lutherse Kerke
Selfstandige Lutherse minderheidskerke het tussen 1817 en 1880 veral in Pruise, Sakse, Hessen en Hannover ontstaan nadat Lutherse en Gereformeerde kerke in Duitsland deur die staat in 'n gemeenskaplike "Evangeliese Kerk" verenig is. Ook in die 20ste eeu het hierdie "Unie" (Duits: *Union*) of samesmelting model gestaan vir die daarstelling van een enkele Evangeliese eenheidskerk in Duitsland wat met die Evangeliese Kerk in Duitsland (EKD) verwesenlik is. Baie Lutherane was egter gekant teen hierdie samesmelting.

Hulle het veral aangevoer dat die Lutherse en Gereformeerde leerstellings onversoenbaar met mekaar sou wees en in 'n gemeenskaplike kerkverband nie gelyke regte sou kon geniet nie. Daar is byvoorbeeld na die uiteenlopende Lutherse en Gereformeerde leerstellings oor die Nagmaal verwys.

Om hul suiwer Lutherse leerstellings, belydenis, kerkdiens en selfstandige kerkorganisasie te bewaar - iets wat in die verenigde kerke van die verskillende Duitse lande nie meer moontlik was nie - het baie Lutherane daarna gestrewe om hul selfstandige kerkorde te herstel. Die stigting van suiwer Lutherse kerke is ook deur die Bybelkritiese teologie bevorder wat vanuit die staatsuniversiteite na ander sfere in die Duitse samelewing uitgebrei is. 'n Derde rede vir die afstigting van behoudende Lutherse kerke - veral in die laaste derde van die 19de eeu - was die toenemende invloed wat staatsinstellings op die tradisionele kerkreg uitgeoefen het.

Die huidige SELK is in 1972 met die samesluiting van kleiner selfstandige Lutherse kerke in Wes-Duitsland gevorm. 1991 het ook die Evangelies-Lutherse (Oud-Lutherse) Kerk in die eertydse Duitse Demokratiese Republiek (DDR) by die SELK aangesluit. Sodoende is byna alle Lutherse minderheidskerke in Duitsland in 'n gemeenskaplike kerkverband verenig.
Die **OM617-enjinfamilie** is 'n inlynvyfsilinder dieselenjin van Mercedes-Benz wat van 1974 tot 1991 vervaardig is. Dit is 'n direkte ontwikkeling vanaf die inlynviersilinder OM616. Die OM617 word beskou as een van die betroubaarste enjins wat ooit vervaardig is met enjins wat dikwels meer as 1 000 000 km sonder om herbou te word en is een van die belangrikste redes vir Mercedes se gewildheid in Noord-Amerika in die 1980's. Dit was 'n kragtige en betroubare enjin in vergelyking met ander dieselmotors van die tyd. Dit is ook 'n baie gewilde keuse vir die gebruik van alternatiewe brandstowwe, hoofsaaklik plantaardige olie of biodiesel.

OM617 natuurlike lugvloei
-------------------------

In wese 'n OM616 met 'n ekstra silinder, het dit in 1974 met die W115 (240 3.0d) onderstel begin. Boor en slag was 91x92.4 mm. Dit was oorspronklik 59 kW (79 hp). Daar is gebruik gemaak van Bosch MW- inspuitpompe met vlieggewigreguleerders en vakuumafsnyding. Vorige enjins het pneumatiese regeerders en 'n "gorillaknop" gebruik om die enjin aan te skakel en af te skakel. Die Noord-Amerikaanse enjins het pompe met ADA-toerusting wat brandstofvloei op hoë hoogtes beperk het om rook in die minder digte lug te voorkom. Nuwe enjinblokke na die .910 het agtergemonteerde oliefilterhuise, met 'n gekombineerde volvloei- en verbyvloeifilterelement. In Augustus 1978 is die voorverbrandingskamer opgedateer om soortgelyk te wees aan die nuwe OM617A-ontwerp vir meer werweling en doeltreffender verbranding. Die enjinkapasiteit is verlaag tot 2998 cc om belastingwetgewing vir enjinverplasing in Europa te bevredig deur die boor te verander na 90.9 mm. In September 1979 is 'n nuwe nokas met groter klephyser ingevoer, sodat lug en uitlaatgasse minder weerstand het. Die kraglewering het tot 65 kW gestyg, en wringkrag het op 172 Nm @ 2400  opm gebly. In November 1980 is die MW-styl inspuitpomp vervang deur die M-tipe vir nie-Noord-Amerikaanse enjins. Enjins was tot en met 1980 met serie-bedrade lusvormige gloeiproppe toegerus, maar is toe vervang deur die veel betroubaarder potloodproppe (dit is reeds sedert 1978 in die OM617A gebruik). Voertuie wat in die Noord-Amerikaanse mark verkoop is, het toerusting vir uitlaatgashersirkulasie gehad.

Enigste turbo-aangejaagde weergawe
----------------------------------

In 1978 is die OM617.950 gekoppel aan die Mercedes-Benz W116 om die eksklusiewe Noord-Amerikaanse mark 300SD, die wêreld se eerste produksie-turbodieselsedan, te produseer. Hierdie enjins is voor die instelling van nuwe, strenger uitlaatwetgewing vrygestel, dus was hul nie met EGR toegerus nie. Die krag was oorspronklik 82 kW (110 hp) @ 4200 opm, wringkrag 228 Nm @ 2400   opm. Van Oktober 1979 was dit 89 kW (119 hp) @ 4350 opm, wringkrag 230 newton metres (170 lb⋅ft) @ 2400 opm.
**Sellin** is 'n nedersetting en strandoord op die Oossee-eiland Rügen in die Duitse deelstaat Mecklenburg-Voorpommere. Administratief behoort Sellin aan die distrik Vorpommern-Rügen en die munisipaliteit (*Amt*) Mönchgut-Granitz, 'n samesluiting van nedersettings vir gemeenskaplike administrasie en munisipale dienslewering met setel in Baabe.

Sellin se houtpier is verskeie kere deur stormvloede en ysgang vernietig. In 1998 is dit volgens die historiese voorbeeld van 1927 herbou
Sellin is teen die oostelike rand van die Granitz, 'n uitgestrekte kusbos, geleë. Die nedersetting is oorspronklik as 'n klein visserdorpie langs die gelyknamige meer gestig. Die oudste vermelding van Sellin dateer uit die jaar 1295. Seshonderd jaar later, in 1895, het die bou van 'n spoorweg die dorpie vir toerisme ontsluit. Aanvanklik het veral gesinne hier hul vakansie by die see deurgebring, maar geleidelik het ook welvarendes aangetrokke gevoel tot Sellin se natuurskoon en die aangename klimaat.

Vanaf 1896 het die huidige hoofstraat Wilhelmstrasse ontstaan. Langs dié straat, wat tot by die strand loop, het villa's met wit geverfde houtfasades, stoepe en balkonne ontstaan. Hulle is tipiese voorbeelde van die sogenaamde Duitse *Bäderarchitektur*, 'n boustyl met elemente uit klassisisme, historisme en Jugendstil wat gedurende die Belle Époque-tydperk veral in vakansieoorde langs die Duitse Oosseekus gewild geraak het. Die bouwerke aan weerskante van Wilhelmstrasse is sorgvuldig gerestoureer en die hele straat tot monument verklaar.

Sellin se Oosseestrand, wat deur besonder fyn sand gekenmerk word, strek oor 'n lengte van twee kilometer en het 'n maksimale wydte van 30 meter. Dit word deur die steil oewer teen winde beskerm. 'n Houttrap, die sogenaamde *Himmelsleiter* ("Hemelleer"), en 'n hysbak verbind die dorpskern met die laer geleër sandstrand. 'n Seepromenade verbind die suidstrand sedert 1995 met die buurdorp Baabe.
"**My hartjie, my liefie**" is ’n Afrikaanse volksliedjie. Dit is as lied 107 in die FAK-sangbundel opgeneem.

Woorde
------

> 
> My hartjie, my liefie, die son sak weg,  
> 
> die son sak weg, die son sak weg.  
> 
> My hartjie, my liefie, die son sak weg  
> 
> daar onder by die blou berge.  
> 
>   
> 
> [Refrein]  
> 
> En ek wil, ek wil, ek wil na die nooi'ntjie gaan vry;  
> 
> Sy is so mooi en so liefies vir my.  
> 
> En ek wil, ek wil, ek wil na die nooi'ntjie gaan vry;  
> 
> daar onder by die blou berge.  
> 
>   
> 
> My hartjie, my liefie, die maan kom op,  
> 
> die maan kom op, die maan kom op.  
> 
> My hartjie, my liefie, die maan kom op  
> 
> daar onder by die blou berge.  
> 
>   
> 
> [Refrein]  
> 
> En ek wil, ek wil, ek wil na die nooi'ntjie gaan vry;  
> 
> Sy is so mooi en so liefies vir my.  
> 
> En ek wil, ek wil, ek wil na die nooi'ntjie gaan vry;  
> 
> daar onder by die blou berge.  
> 
>   
> 
> My hartjie, my liefie, die maan sak weg,  
> 
> die maan sak weg, die maan sak weg.  
> 
> My hartjie, my liefie, die maan sak weg  
> 
> daar onder by die blou berge.  
> 
>   
> 
> [Refrein]  
> 
> En ek wil, ek wil, ek wil na die nooi'ntjie gaan vry;  
> 
> Sy is so mooi en so liefies vir my.  
> 
> En ek wil, ek wil, ek wil na die nooi'ntjie gaan vry;  
> 
> daar onder by die blou berge.
> 
> 
>
|  |
| --- |
| Nasionale Etruskiese Museum |
| 'n Beeld van die museum. |
| 

---

 |
| Openingsjaar | 1889 |
| Tipe museum | Nasionale museum |

*Sarkofaag van die Gades*, laat 6de eeu v.C.
Die **Nasionale Etruskiese Museum** (Italiaans: *Museo Nazionale Etrusco*) is ‘n museum in Rome wat hoofsaaklik gewy is aan die antikwiteite van die pre-Romeinse tydperk van antieke Umbrië, Latium, en suidelike Etruske. Dit word gehuisves in die Villa Giulia, of *Villa di Papa Giulio* (Pous Julius), wat in die middel van die 16de eeu vir Pous Julius III gebou was. Die museum word al sedert 1889 in die villa gehuisves. Die gevierde beeldhouwerke wat gehuisves word, sluit die geverfde terracotta Apollo en Hercules van Formello (Veii); wat in 1916 en 1939 opgegrawe is en as een van die beste voorbeelde van laat 6de eeuse of vroeë 5de eeuse Etruskiese beeldhouwerke beskou word; in. 
Daar is ook ‘n pragtige terracotta sarkofaag wat manlike en vroulike figure tentoonstel wat in ‘n feestelike bui verkeer, welke ‘n rare voorbeeld van die nekropolis by Caere is. Die versameling bestaan uit verskeie artefakte soos vase, bronswerke, borswering, spieëls en standbeelde. Die pragtige versameling Griekse vase sluit die bekende Chigi-vaas in wat by Veii gevind is. Dit is ‘n goeie voorbeeld van Proto-Korintiese vaas-skilderwerk wat vanuit die eerste helfte van die 6de eeu v.C. dateer. Die Castellani-versameling bestaan uit Griekse vase.

Versamelings
------------

Die museum se bekendste enkele skat is die terracotta grafmonument; te wete die byna lewensgrootte *Bruid en Bruidegom* (die sogenaamde *Sarcofago degli Sposi*, of *Sarkofaag van die Gades*), wat so gemodelleer is dat dit lyk asof hulle tydens 'n dinee ontspan.

Ander voorwerpe wat daar gehou word is:

* Die Etruskiese-Fenesiese Pyrgi-tablette
* Die Apollo van Veii
* Die Cista Ficoroni
* 'n Herkonstrueerde fries wat vir Tydeus tentoonstel terwyl hy die brein van sy vyand Melanippus verorber
* Die Tita Vendia-vaas
* Die Sarpedon krater (oftewel, die "Euphronios krater") - dit word tans by die Argeologiese Museum van Cerveteri gehuisves, dit was vanaf 2008 tot 2014 by die Villa Giulia gehuisves
* Die Sentour van Vulci

Bronne
------

* Moretti, Anna Maria Sgubini (red.). *The Villa Giulia National Etruscan Museum: Short Guide*. Roma: "L'Erma" di Bretschneider; Ingegneria per la cultura. ISBN 88-8265-012-X.
'n **Sanger** is 'n persoon wat die sangkuns beoefen. 'n Sanger kan professioneel of vir 'n stokperdjie sing.

Iemand wat sang as 'n beroep beoefen, word ook 'n *vokalis* genoem. Omdat die verskillende musiekstyle elkeen hul eie vokale tegniek vereis, spesialiseer die meeste sangers in een of 'n paar style, soos opera, die klassieke liedere, jazz of pop. Daar kan ook verskillende soorte sang voorkom binne musiekstyle, soos belcanto, keelsang, knor, kletsrym (*rap*), die gebruik van die falsetto en spraaksang.

Sangers kan optree in 'n verskeidenheid funksies, benewens die verskaffing van vermaak, soos die bevordering van leiers, die behoud van tradisionele verhale (die Wes-Afrikaanse griot), die oordra van nuus of die uiting van idees (die protessanger). Historiese voorbeelde sluit in die bard, die troebadoer en die marksanger. Verskillende godsdienste het *voorsangers* wat die godsdienstige tekste of gebede opsê of sing (soms gekombineer met gemeentesang), soos die Joodse chazan in die sinagoge, terwyl die muezzin Moslems gewoonlik op melodieuse wyse tot gebed roep.

Sangers kan ingedeel word volgens toonhoogte, soos sopraan, alt, tenoor of bas. Sangers kan begelei word deur musiekinstrumente. Gesang sonder instrumentbegeleiding word "a cappella" genoem.
Die **Nasionale Kunstefees** (soms ook bekend as ***Grahamstadfees***) is een van die grootste kunstefeeste in die wêreld naas die Edinburghfees in Skotland. Dit vind jaarliks plaas in Grahamstad, 'n ou 1820-Setlaardorp in die Oos-Kaap en tuiste van die Rhodes-universiteit, en strek oor 'n periode van byna twee weke tussen Junie en Julie. 

Die Nasionale Kunstefees het as 'n projek van die Grahamstad-stigting in 1974 begin en ontwikkel tot die leidinggewende kunstefees op die Afrika-kontinent. Die fees word jaarliks bygewoon deur nagenoeg 50 000-120 000 feesgangers.

Die fees sluit dramas, danse, operas, musiek, visuele kunste, lesings en toere in. Daar is ook uitstallings, markte en kulturele aktiwiteite. Baie teatermaatskappye premiere vertonings tydens die fees waarna dit landwyd op toer gaan. Die Nasionale Jeug Jazz Fees en die Standard Bank Jong Kunstenaarstoekennings, wat in 2009 'n bestaansherdenking van 25-jaar gevier het, vind ook plaas tydens die fees. Die hoof en kleiner programme ontvang befondsing van Standard Bank, die SAUK, die Nasionale Lotery, die Oos-Kaapse Regering en die Nasionale Kunsteraad.

*The Long Table* is 'n gewilde saamkomplek vir beide gehoor en kunstenaars, en bedien kos en drinkgoed tot laat met lewendige musiekuitvoerings. Ander plekke sluit die *Beer Garden* en die *Village Green Fair* in. Die grootste fasiliteit is die 1820-Setlaars Nasionale Monument, geopen op 13 Julie 1974 en gebou ter nagedagtenis aan die bydrae van die Britse 1820-Setlaars.

Die voorsitter van die Feesraad, Ayanda Mjekula, het die voormalige radiopersoonlikheid Tony Lankester aangewys as die nuwe hoof- uitvoerende beampte.

Ander Suid-Afrikaanse feeste
----------------------------

* Aardklop
* Klein Karoo Nasionale Kunstefees
* Macufe
* Oppikoppi
* Arts Alive
* Cape Town Arts Festival
* Hilton Arts Festival Geargiveer 23 Februarie 2009 op Wayback Machine
* Voorkamerfest
Monnike buite die Rato Dratsang-klooster in Indië, Januarie 2015.
**Sangha** (Pali: सङ्घ, *saṅgha*; Sanskrit: संघ, *saṃgha*) is ’n woord in Boeddhisme wat "gemeenskap" beteken of soms verwys na die inwoners van ’n klooster. The sangha kan ook oningewydes (leke) insluit.

Definisies
----------

Volgens ’n opsomming van Boeddhistiese terme deur Robinson en ander het sangha twee betekenisse: dit kan alle Boeddhistiese volgelinge beteken, ingewy óf oningewy, wat minstens die vlak van srotapanna bereik het; of dit kan dui op monnike en nonne.

Sommige leke-volgelinge in die Weste gebruik die term vir alle Boeddhiste, terwyl die Pali-kanon die woord *parisā* gebruik vir die groter gemeenskap en *sangha* in ’n meer beperkte sin vir die kloostergemeenskap.

Kenmerke
--------

Die sangha is die derde van die Drie Juwele in Boeddhisme. Weens die versoekings van die lewe word die kloosterlewe beskou as die veiligste en mees geskikte omgewing om die pad na verligting en bevryding te volg.

Sangha (Laos, Luang Prabang).
Die sangha van monnike en nonne is aanvanklik in die 5de eeu v.C. deur Gautama Boeddha gestig om ’n manier te skep vir diegene wat die dharma voltyds wou beoefen, vry van die beperkings en verantwoordelikhede van die alledaagse lewe. Die sangha bewaar ook die Boeddha se leringe en verskaf spirituele steun vir die leke-gemeenskap. Die sleutelaspek van die Boeddhistiese kloosterlewe is die navolging van die vinaya, wat ’n stel gedragsreëls is wat dinge soos selibaat en eet voor twaalfuur die middag insluit. Tussen twaalfuur en die volgende dag word ’n streng lewe van studie, dreunsang, meditasie en ander pligte gehandhaaf. Monnike en nonne mag net die minimum besittings hê. Kloosterlinge sien af van gewone klere en dra kloostergewade, wat gewoonlik aanmekaargewerk is uit ou klere.

Die woorde wat gewoonlik as monnik vertaal word, is *bhikkhu* in Pali of *bhikshu* in Sanskrit. Die vroulike vorm is *bhikkhuni* or *bhikshuni*. Dit beteken letterlik "bedelaar", "leerder"; dit was gebruiklik vir hulle om te bedel vir kos.

Die idee dat alle kloosterlinge vegetariërs is, is ’n Westerse beskouing. In sommige Mahayana-soetras word die eet van vleis sterk ontmoedig. In die Pali-tradisie eet monnike egter vleis solank die dier nie spesifiek vir hulle doodgemaak is nie, dus solank die vleis deur leke geskenk is. ’n Individu kan egter ’n vegetariër wees as hy dit verkies.

Sangha as ’n Boeddhistiese gemeenskap
-------------------------------------

Sommige geleerdes meen die Weste gebruik die term "sangha" verkeerdelik om enige soort Boeddhistiese gemeenskap aan te dui. Die terme *parisa* en *gana* is volgens hulle meer aanvaarbare woorde vir ’n gemeenskap van Boeddhiste. Parisa beteken "volgelinge" en verwys na die vier groepe volgelinge: monnike, nonne, manlike leke en vroulike leke. Die Sanskrit-term *gana* het die betekenis van "gemeente", "stam", "menigte", "reeks" en "klas" en word gewoonlik in ’n meer wêreldse sin gebruik.
Koördinate: 35°26′50.7″N 103°27′28.5″O﻿ / ﻿35.447417°N 103.457917°O﻿ / 35.447417; 103.457917

Die **Linxia-bekken** is 'n paleontologiese vindplaas in die Chinese provinsie Gansu. Die bekken strek oor die graafskappe Hezheng, die weste van Guanghe, die suide van Dongxiang, die oostelike grens van Linxia en Jishishan en die stad Linxia en het 'n oppervlak van ongeveer 1300 km2.

Hierdie bekken is gevul met 700-2000 m neerslae van Laat-Senosoïese tyd van die Laat Eoseen tot onlangs.

Die gebied het lank vanweë sy "drakebeendere" bekend gewees, maar dit was in die 1950s die eerste keer dat 'n ploeg geoloë die streek besoek en fossiele soos *Hipparion*, *Chilotherium*, *Palaeotragus* en *Gazella* uit die Neogeen aangetref. Op 'n ander plek vind hulle kwaternêre beende van *Equus*, *Lynx*, *Ochotona* en *Myospalax*. In die 1980s word die streek se belang vir die paleontologie erken en Qiu en sy kollega's het sedert 1987 in hierdie gebied opgrawings uitgevoer. Hulle vind nuwe soogdierspesies soos *Acerorhinus hezhengensis*, *Dinocrocuta gigantea*, *Paraentelodon macrognatus* en *Hipparion gongxiangense*. Daar word eers gedink dat die Plioseen die oudste tyd is waaruit hulle fossiele vind, maar later word ook Midde-Miosene fossiele gevind soos *Platybelodon*, *Anchitherium*, *Hispanotherium* en *Kubanochoerus* In die 1990 word talle fossiele gevind wat steeds ontleed moet word. Daar is ouer materiaal soos *Dzungatherium* uit die Oligoseen.

Daar is vandag heelparty plekke waar gewerk word en waar 'n verskeidenheid aan vondste aangetref word, soos Jiaozigou (Vroeë Mioseen; groot renosters, entelodonte), Yagou (Laat Oligoseen; *Turpanotherium*, *Tsaganomys altaicus*, *Ardynia*) en Dalangou (*Aprotodon*)
Die **Nasionale Park Jigme Singye Wangchuck** is die mees sentrale beskermde gebied in Bhoetan. Dit beslaan ’n gebied van 1 730 km2 in Sentraal-Bhoetan en sluit die grootste deel van die Trongsa-distrik in, asook dele van Sarpang, Tsirang, Wangdue Phodrang en Zhemgang. 

Aan die grens van die park van noord tot suidoos loop Bhoetan se hoofsnelweë van oos na wes en van noord na suid. Dit is ook deur "biologiese korridors" met ander beskermde gebiede in Noord-, Oos-, Sentraal- en Suid-Bhoetan verbind. Habitats van die Oos-Himalaja-breëblaarwoude-ekostreek word in die park beskerm.

Betekenis
---------

Die park verteenwoordig die beste voorbeelde van Middel-Himalaja-ekostelsels en bevat verskeie ekologiese biome, van subtropiese woude by laer hoogtes tot Alpynse graslande hoër op. 

Die park is ook belangrik vir verskeie migrerende voëls vanweë sy groot verskeidenheid wat hoogte en plantegroei betref en sy sentrale ligging. Dit bevat ’n groot reeks habitats en beskerm die grootste en mees biodiverse gematigdewoudstreek in die Himalaja.

Die hoë berge in die sentrale deel van die park is ’n belangrike afloophelling vir die riviere en strome wat die bolope en sytakke van die Mangde Chhu-rivier na die weste word. Dié rivier sluit aan by die Mangde Chhu-rivier uit die noorde.
**Paul Karl Feyerabend** (Wene, 13 Januarie 1924 – Genolier (Switserland), 11 Februarie 1994) was 'n Oostenrykse gebore wetenskapsfilosoof, wat later in Engeland, die Verenigde State, Nieu-Seeland, Switserland en Italië woon. Onder sy belangrikste werke tel *Against Method* (gepubliseer in 1975), *Science in a Free Society* (gepubliseer in 1978) en *Farewell to Reason* ('n versameling artikels, uitgegee in 1987). Feyerabend het beroemd geword vanweë sy  anargistiese visie van die wetenskap en sy ontkenning van die bestaan van universele metodologiese reëls. Hy is 'n invloedryke figuur in die filosofie van die wetenskap en ook van die sosiologie van wetenskaplike kennis.

Anargistiese wetenskapsfilosofie
--------------------------------

In *Against Method* ontwikkel Feyerabend 'n teorie van wetenskaplike metodologie wat in kontras staan teen alle pogings van die wetenskapsfilosowe soos Karl Popper, Imre Lakatos en die logiese-positiviste om 'n universele wetenskaplike metode te karaktiseer. Aan die hand van Galileo beweer Feyerabend dat wetenskaplike vooruitgang soms slegs kan plaasvind omdat wetenskaplikes alle wette breek. Galileo glo in teorieë wat weerlê was, hy gebruik die induksie metode halfhartig en gebruik meer propaganda as rasionele argumentering. Indien Galileo aldus Feyerabend, by sy tyd se metodes sou hou, het hy nie sy werk hoegenaamd erken gekry nie. Die enige wetenskaplike metode wat volgens Feyerabend nie die vooruitgang van die wetenskap sal belemmer nie is die anargistiese metode: *anything goes*.

Wetenskap en politiek
---------------------

Feyerabend se anargisme het naas die metodologiese implikasie ook 'n politieke element. Sy ideaal is dat elke mens vry moet wees om te kies wat hy wil glo, op basis van sy eie oordeel. In die huidige kulturele dominansie van die wetenskap sien Feyerabend 'n gevaar vir hierdie ideal. Volgens hom word kinders verplig om te glo in die wetenskap wat aan hulle voorgehou word, en alternatiewe beskouings word verketter of doodgeswyg. Hy pleit vir 'n meer pluralistiese denkklimaat, wat in die eerste plek behaal sou word deur die skeiding tussen Staat en Kerk tot sy logiese gevolg te neem naamlik: 'n skeiding tussen Staat en Wetenskap.

Bibliografie
------------

### Belangrikste werke

• *Against Method: Outline of an Anarchistic Theory of Knowledge,* New Left Books, Londen (1975) 

• *Science in a Free Society* (1978)

• *Farewell to Reason* (1987)

• *Three Dialogues on Knowledge* (1991)

• *Killing Time: The Autobiography of Paul Feyerabend* (1995) 

• *Conquest of Abundance: A Tale of Abstraction versus the Richness of Being* (1999)

### Versamelde artikels

• *Realism, Rationalism and Scientific Method: Philosophical papers,* Volume 1 (1981)

• *Problems of Empiricism: Philosophical Papers*, Volume 2 (1981)

• *Knowledge, Science and Relativism: Philosophical Papers*, Volume 3 (1999)
Die **Rhodesiese rifrug** is ‘n honderas wat kenmerkend verskil van ander rasse deur ‘n unieke smal haarrif wat al langs die ruggraat teen die normale groeirigting in van die vag groei.

Eienskappe
----------

Hierdie hond word 10 tot 13 jaar oud, is sterk, gespierd en atleties gebou, het ‘n rustige temperament en blaf min. Die vag bestaan uit kort koringkleurige hare. Gewoonlik is die neus swart, maar soms kom ‘n bruin neus voor. ‘n Reun word 66 cm hoog en weeg gemiddeld 38 kg. ‘n Teef word 63 cm hoog en tot 32 kg swaar.

Geskiedenis
-----------

Europese besoekers het reeds in die 16de eeu honde met ‘n rifrug by die Khoikhoi aangetref. Deur kruising met bekende Europese hondesoorte is ‘n ras jaghonde ontwikkel wat die klimaat en plantegroei van Afrika goed kon verdra. In 1922 het telers van Zimbabwe ‘n standaard daargestel wat betref hoogte en kleur van hierdie besondere ras. Voorheen was die honde beter bekend as jaghonde, maar tans meer as waghonde en geselskapsdiere.

Bibliografie
------------

* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 4. Kaapstad: Nasou,1971. ISBN 0-625-00320-9
* hillspet.com

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: sh85113752
* NKC: ph158501

 |
’n Voorstelling van *Agilisaurus*.

***Agilisaurus*** was ’n genus ornitiskium-dinosourusse van die Middel-Jura-periode wat voorgekom het in wat nou Oos-Asië is. Die naam is afgelei van die Latynse woord *agilis*, wat "rats" beteken, en verwys na sy moontlike ratsheid vanweë sy lang bene en ligte skelet. Die onderbene was langer as die bobene, wat daarop dui dat die dier ’n uiters vinnige tweepotige hardloper was. Hy het waarskynlik sy stert vir balans gebruik en moontlik op al vier pote geloop wanneer hy kos soek. Hy was ’n klein plantvreter van sowat 1,2 m lank en nes alle ornitiskiums het hy ’n snawelagtige bek gehad om plantmateriaal mee af te byt.

Daar is net een spesie met ’n naam: *A. louderbacki*, wat genoem is na dr. George Louderback, ’n Amerikaanse geoloog wat dinosourusfossiele uit die provinsie Sichuan in China in 1915 die eerste keer herken het. Net een volledige skelet van *A. louderbacki* is bekend, en dit is een van die volledigstes van ’n klein ornitiskium wat al gevind is.

Die skelet is ontdek tydens die bou van die Zigong-dinosourusmudeum, waarin dit nou uitgestal word. In dié museum is talle dinosourusse te sien wat buite die stad Zigong in Sichuan gevind is.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q131319
* Fossilworks: 57222
* GBIF: 4965754

 |
Die **Sanktus** is die derde vaste gesang van die Rooms-Katolieke erediens (die Mis). Dit is 'n onderdeel van die eucharistiese gebed en volg op die "prefasie". Die naam van die lied is afgelei van die eerste drie woorde daarvan. Na die Sanktus volg die "kanon".

Engel met die Sanktusteks
Die Sanktus bestaan uit twee dele; die Sanktus self, gebaseer op Jesaja 6:3 (1933 vertaling)

"En die een het die ander toegeroep en gesê: Heilig, heilig, heilig is die Here van die leërskare. Die hele aarde is van sy heerlikheid vol!"
en die Benediktus, gebaseer op Matteus 21:9 (Die intog in Jerusalem; 1933 vertaling)

"En die skare wat voor geloop het en die wat gevolg het, het uitgeroep en gesê: Hosanna vir die Seun van Dawid! Geseënd is hy wat kom in die Naam van die Here! Hosanna in die hoogste hemele!"
Die eerste deel kom uit die Joodse liturgie van die sabbatoggend, die "kedusja". Die Sanktus is in gevoer deur Pous Sixtus I en word deur die priester en die gelowiges saam gesing. Dit is waarskynlik die oudste stuk volksang van die Mis. Sedert 4 Desember 1963 toe die Mis ook in die volkstaal opgedra mog word, is verskeie vertalings in baie tale gemaak.

In Latyn is die woorde van die Sanktus soos volg:

" Sanctus, Sanctus, Sanctus,  
Dominus Deus Sabaoth;  
Pleni sunt cæli et terra gloria tua.  
Hosanna in excelsis.  
Benedictus, qui venit in nomine Domini.  
Hosanna in excelsis."
Vry in Afrikaans vertaal as:

"Heilig, helig, heilig  
Here God van die leërskare  
Die hemel en aarde is vol van U heerlikheid  
Hosanna in die Hoge  
Geseënd is Hy wat kom in die naam van die Here  
Hosanna in die Hoge"
Die tweede Corner House, Johannesburg, ongeveer 1890
Corner House in 1899
**Corner House** (ook Old Corner House) in die sentrale sakekern van Johannesburg was die hoofkantoor van een van die grootste myngroepe in Suid-Afrika. Die besondere gebou met sy unieke geskiedenis is in 1999 tot gedenkwaardigheid verklaar.

Teenswoordig
------------

Toe die eiendomsontwikkelaar Urban Ocean hierdie eerstydse statusgebou by die adres Commissionerstraat 77, op die hoek met Simmondsstraat, in 2003 koop, was dit in 'n verwaarloosde toestand. Tans huisves dit 'n hotel, kantore, woonstelle, restaurante, 'n spa en 'n gimnasium.

Geskiedenis
-----------

Die eerste gebou op hierdie plek het dateer uit 1886 en was van sinkplaat en hout. Toe was dit bekend as "Beit se gebou". In 1893 is 'n dubbelverdiepinggebou opgerig met luukse afwerkings soos balkonne, gietystertralies, 'n koepeldak van koper en groen dakpanne. Na bewering is die Jameson-inval hier beplan. Hermann Eckstein het in 1904 die dienste van die Suid-Afrikaanse argitekte Leck en Emley verkry en is Johannesburg se eerste wolkekrabber met 10 verdiepings gebou. Dit het 'n hyser en marmervloere gehad en die kantore is betimmer met eikehout en kiaathout. In die kelder was twee groot kluise vir die goudstawe. Koeëlgate in die voorgewel herinner aan die 1922-staking. Rand Mines het die gebou in 1964 aan Barclays Bank verkoop. Die myngroep bou toe daarnaby 'n nuwe hoofkantoor op die hoek van Commissionerstraat en Sauerstraat. Aanvanklik is na die nuwe gebou ook verwys as Corner House.

Argitektuur
-----------

Die hele gebou en veral sy fasade word as van argitektoniese belang beskou.

Naam
----

Die naam Corner House verwys na die ligging van die gebou, maar ook na die stiger van Rand Mines, naamlik Hermann Eckstein. Eckstein uit Duits vertaal beteken hoeksteen. Dalk het Eckstein homself as 'n hoeksteen in die mynbedryf beskou.

Bibliografie
------------

* Palmer, Eve en Geoffrey Jenkins: The companion guide to South Africa. Londen: Collins, 1978. ISBN 0-00-211189-6
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 3. Kaapstad: Nasou, 1971.
* www.emporis.com
**Sanet Groenewald** is ’n Afrikaanse skrywer.

Lewe en werk
------------

Sy word groot in die Vrystaat en gaan skool in Bloemfontein. Hier trou sy met ’n prokureur en uit die huwelik word ’n seun (Riaan) en ’n dogter (Lana) gebore. Wanneer die verhouding in troebel waters beland, onderneem sy vir drie maande ’n toer deur Europa om duidelikheid oor haarself en haar situasie te probeer verkry en besoek onder andere Italië. By haar terugkoms skei sy en vestig haar en die kinders op Stellenbosch. Na toepaslike opleiding is sy vir ’n tyd by Rape Crisis en Lifeline as berader werksaam.

Skryfwerk
---------

Sy beeld "weggesteekte" situasies soos huweliksgeweld uit in haar boek "*My man weet nie*". Die boek is ’n versameling monoloë van vroue uit verskillende rasse se ervarings van emosionele en fisiese geweld in die huwelik en word ook verwerk vir die verhoog. "*My babe*" bundel korrespondensie wat sy oor vyf jaar gevoer het met mense wat ’n ervaring van aborsie gehad het. Hierin word vertel van die omstandighede wat mense laat besluit tot so ’n stap en die trauma en die gevoelens, veral depressie, wat daaruit spruit. Die boek gee bloot die verhale (in Afrikaans of Engels) van meer as driehonderd bydraers weer, sonder om standpunt in te neem."*Die geheim van Katjiepoetstraat 9*" is ’n kinderverhaal in die Ster Stories-reeks, wat deur Piet Grobler geïllustreer word. Hierdie boekie word ook in Engels vertaal as "*The secret of Kitty Cat Street*". Haar kortverhaal "*To*" word deur Lina Spies in die versamelbundel "*Majesteit, die kat*" opgeneem.

Publikasies
-----------

| Jaar | Publikasies |
| --- | --- |
| 1995 | My man weet nie |
| 1997 | Die geheim van Katjiepoetstraat 9 |
| 2008 | My babe |

Bronnelys
---------

###  Boeke

* Van Coller, H.P. (red.) "Perspektief en Profiel Deel 2" J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999

### Tydskrifte en koerante

* Greeff, Rachelle "Wat Sanet weet" "De Kat" Februarie 1996
* Rademeyer, Alet "My oumas was formidabele vroue" "Beeld" 30 Januarie 1996

### Internet

* Esaach:
* Rademeyer, Alet Beeld:
* Steyn, Pieter Netwerk24:  Geargiveer 3 Oktober 2018 op Wayback Machine
* Worldcat:
Die **gladde-blaarsuikerbos** (*Protea laevis*) is 'n blomdraende struik wat aan die bekende Protea genus behoort. Die plant is endemies aan Suid-Afrika. Dit kom vanaf die Sederberg tot die Hexrivierberge en Waboomsberg voor waar dit deel van die fynbos-bioom is. Die plant is plat en word 80 cm in deursnee en blom van September tot Februarie met die hoogtepunt van September tot November.

'n Brand vernietig die plant maar die sade oorleef. Die saad word geberg in 'n doppie en een tot twee jaar na dit geblom vrygelaat en deur die wind versprei. Die plant is eenslagtig. Bestuiwing vind plaas deur die werking van rotte, muise en voëls. Die plant groei in droë, rotsagtige lyste op hoogtes van 1 000-1 800 m.

In Engels staan dit as die *Smooth-leaf Sugarbush* bekend.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
* Lys van proteaspesies

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Biodiversityexplorer
* Protea Atlas
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q18080116
* GBIF: 5637350
* iNaturalist: 592519
* IPNI: 705889-1
* IUCN: 113210272
* NCBI: 273586
* Plant List: tro-26500466
* Tropicos: 26500466

 |