recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Die **kweekhuiseffek** is 'n wêreldwye verskynsel wat ontstaan as gevolg van die aanwesigheid van kweekhuisgasse in die Aarde se atmosfeer. Hierdie gasse sorg daarvoor dat die temperatuur van die aardoppervlak hoër styg as wat aan 'n kombinasie van die son se hitte en die interne hitte van die Aarde toegeskryf kan word. By gebrek aan die kweekhuiseffek, waar die Aarde bloot op die Son en die planeet se interne hitte aangewese was, sou die temperatuur op Aarde volgens bepaalde teoretiese modelle gemiddeld -18 °C wees; tans is dit 15 °C. Hierdie effek is na 'n kweekhuis vernoem, aangesien dit ooreenstem met 'n ruimte wat met glas of plastiek bedek is om sodoende die uitstraling van warmte teë te hou, wat gevolglik die temperatuur in die kweekhuis laat styg.

Werking van die kweekhuiseffek
------------------------------

Die temperatuur van die aardoppervlak word bepaal deur 'n ewewig van 'n aantal faktore.

Faktore wat warmte toevoeg is:

* straling van die son wat nie dadelik teruggekaats word nie;
* interne verhitting van die Aarde.

Faktore wat warmte van die planeet onttrek is:

* verdamping van water;
* konveksie en
* infrarooibestraling van die aardoppervlak na die heelal (uitstraling), volgens die Wet van Stefan-Boltzmann.

Ander warmtebronne, soos die *hitte* afkomstig van die verbranding van fossielbrandstowwe, afgesien van die gepaardgaande vrystelling van kweekhuisgasse, het min tot geen effek op die gemiddelde temperatuur van die planeet nie.

Die bydrae van sonlig en die afnemende uitstralingshitte is op 'n ingewikkelde manier afhanklik van 'n aantal omstandighede:

* Ys en sneeu verminder die hoeveelheid geabsorbeerde sonstraling en verminder ook die uitstraling.
* Wolke weerkaats sonlig terug, maar verhinder uitstraling.
* Kweekhuisgasse absorbeer straling uit beide rigtings, wat resulteer in verminderde uitstraling.
* Fyn stof in die lug weerkaats veral sigbare lig en verminder dus uiteindelik die opwarming deur die son; bowendien vergemaklik dit die vorming van wolke.
* Sommige stowwe (soos roet) veroorsaak dat wolke minder weerkaats, terwyl ander stowwe (soos swaweldioksied) dit juis laat toeneem.

Voorbeelde van kweekhuisgasse is waterdamp (veroorsaak 36-70% van die kweekhuiseffek, wolke uitgesluit), koolstofdioksied (9-26%), metaan (CH4, veroorsaak 4-9%) en osoon (O3, veroorsaak 3-7%).
**Nico Liebenberg** is ’n Afrikaanse digter.

Lewe en werk
------------

Nicolaas Albertus Liebenberg is in 1944 op Springs gebore. Hy is vir ’n tyd lank takbestuurder van ’n musieksaak, maar sy liefde vir die see dryf hom telkens terug na die Suid-Afrikaanse Vloot.

Skryfwerk
---------

Sy gedigte verskyn onder andere in *Standpunte* en *Tydskrif vir Letterkunde* en hy debuteer met die bundel "*Die eerste gety*". Die titel van die bundel verwys na die see en sy gety wat dinge grensloos en rustig maak en hierdie tema is dan die agtergrond vir die bundel. Daar is ’n versugting na ’n tydloosheid en ruimteloosheid in die gedigte, ’n verlange na uithoeke waar die wêreld mooi is. Terselfdertyd beteken die verlange na elders dat die eie drome ook afgelê moet word, sodat die ideale wêreld ook nie in die self bestaan nie. Hierdie droomwêreld, wat ook in liefdesverse gestalte vind, word gekontrasteer met gedigte oor die aaklige werklikheid van gebeure in die wêreld. In sy gedig "*Voorbladnuus*" omskep hy byvoorbeeld nuusberigte in ’n gedig, terwyl hy ná N.P. Van Wyk Louw se dood ’n huldigingsgedig skryf. Die bundel word gekritiseer omdat mense te veel assimilasie en ontlenings van ander digters se werk daarin lees, onder andere van gedigte in "*Boot in die woestyn*" van Marlise Joubert, maar ook van gedigte van Ingrid Jonker en Breyten Breytenbach. Van sy gedigte word opgeneem in Gerrit Komrij se omvattende bloemlesing "*Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte*" en in vroeë uitgawes van D.J. Opperman se "*Groot verseboek*".

Publikasies
-----------

| Jaar | Publikasies |
| --- | --- |
| 1971 | Die eerste gety |

Bronnelys
---------

### Boeke

* Beukes, W.D. (red.) "Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990" Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992
* Cloete, T.T. (red.) "Die Afrikaanse literatuur sedert sestig" Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980
* Grové, A.P. "Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans" Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988
* Kannemeyer, J.C. "Die Afrikaanse literatuur 1652-2004" Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005

### Internet

* Esaach:
* Le Roux, André Die Burger:  Geargiveer 17 Julie 2012 op Wayback Machine

### Resensies

1. ↑  Coetzee, A.J. "Standpunte" Nuwe reeks 102, Augustus 1972
**George St Leger Lennox** (1845 – 1919), beter bekend as **Scotty Smith**, was 'n Suid-Afrikaanse rower en bekend as Suid-Afrika se eie Robin Hood. Hy is in Perth in 1845 in 'n Skotse adellike gesin gebore. Dwarsdeur die hele Suid-Afrika en veral in die Kalahari is daar baie stories oor Scotty Smith in omloop. Hy sterf tydens die Spaanse griep.

Vroeë lewe
----------

Scotty wou nie met die vrou wat sy vader gekies het, trou nie. Daarom het hy nie sy erfenis ontvang nie. Hy het in die veeartsenykunde studeer voordat hy na die kolonies vertrek het. Hy het eers na Australië gegaan en aan die "Kalgoorlie gold rush" deelgeneem, maar was blykbaar nie baie suksevol nie. Daarna was hy agtereenvolgens "prize fighter" in New York, 'n veeartsoffisier van 'n leërregiment in Indië en 'n bevelvoerder in die ruitery in Indië. Weens die groot aantal ongevalle onder sy manskappe het 'n krygsraad hom ontslaan.

Suid-Afrika
-----------

Scotty het in 1877 in Suid-Afrika aangekom om by die *Frontier Armed and Mounted Police* aan te sluit en het aan die Gaikaoorlog deelgeneem. Dit is nie presies bekend wanneer hy as soldaat uitgetree het nie.

Hy het beweer dat hy die identiteit van 'n oorlede vriend met die naam Scotty Smith as sy eie aangeneem het. Bespiegeling wil dit hê dat hy dokumente met die naam Scotty Smith gebruik het om uit die leër ontslaan te word. Na sy loopbaan as soldaat het sy lewe 'n meer opwindende fase binnegegaan. In 1892 is hy met ene Juffrou Van Niekerk getroud en het by haar twee seuns en vyf dogters.

Stories
-------

In Suid-Afrika was hy wapensmokkelaar, struikrower, jagter, diamantsmokkelaar en 'n perdedief. Hy het so ver as Betsjoeanaland (vandag Botswana) opgetree.

Scotty Smith is dikwels deur die polisie aangekeer, maar het elke keer op een of ander manier ontsnap. Hy het hom dikwels as iemand ander voorgedoen. Menigmaal het Scotty ryk mense se geld gesteel en die geld vir behoeftige mense gegee (hiervandaan die bynaam "Robin Hood van die Kalahari").

Daar was blykbaar 'n boer wat Scotty ontmoet het, maar hy het nie Scotty herken nie. Toe vertel die boer vir hierdie man (Scotty) dat hy wens hy kon Scotty Smith vang en hom aan die polisie op Kenhardt oorhandig om die uitgeloofde beloning vir Scotty se arrestasie te ontvang. Toe identifiseer Scotty homself en sê die boer moet hom met 'n geweer teen die kop na die polisie neem. Die boer het so gemaak en die beloning gekry. Scotty het daardie selfde aand weer ontsnap.

Nog 'n storie van Scotty vertel hoe hy onwettige diamante vir die polisie versteek het. Hy het blykbaar die diamante in die ketel op die kampvuur gesit. Al was die diamante binne die ketel, het hy koffie vir die polisiemanne geskink.

Dit is nie bekend hoe waarheidsgetrou al die anekdotes is nie. In die meeste verhale het hy altyd op een of ander wyse vir die polisie weggekruip.

Bronne
------

* Metrowich, F.C.: Scotty Smith. Kaapstad: Books of Africa, 1983. 3de uitgawe. ISBN 0-949956-20-1
* Green, Lawrence G.: To the river's end. Kaapstad: Howard B. Timmins, s.j.
* Tomlinson, L.L.: Geskiedkundige Swellendam. Kaapstad: Nasionale Pers, 1943
**Madeleine Leonore van Biljon** (14 Mei 1928 Lichtenburg – 23 Februarie 2010) is in die Wes-Transvaal gebore. Sy was 'n skryfster en joernalis. Sy matrikuleer op Montagu en begin na skool as leerlingverpleegster by Groote Schuur-hospitaal in Kaapstad. Sy besef gou dit is nie die beroep vir haar nie, en begin in 1948 by Die Vaderland as joernalis werk. Sy was later vroueredaktrise en het daarna al meer rubrieke vir verskillende Afrikaanse en Engelse koerante en tydskrifte begin te skryf. Sommige van haar rubrieke en sketse is later in boekvorm uitgegee, soos *Mevrou jy’s lastig* (1967), *Kwellings en kwinkslae* (1974) en *Afdraai na bedroef* (1996).

Madeleine was in 1983 en 1984 die president van die Kaapstadse Persklub, en sy het ook jare lank ’n kosrubriek vir die Sunday Times geskryf. Sy was vir meer as 50 jaar 'n joernalis. Cecile Cilliers is haar suster.

Werke
-----

Sketse:

* Mevrou, jy’s lastig. Voortrekkerpers, 1967
* Kwellings en kwinkslae. Tafelberg Uitgewers, 1974
* Merely Madeleine. Tafelberg, 1975
* Afdraai na bedroef. Tafelberg, 1996

Kinderboeke:

* Hier is ons huis. Daan Retief, 1990
* Eduard kuier by Ouma. HAUM-Daan Retief, 1992
* Madeleine van Biljon se oumaboek. Queillerie, 1997

Essays:

* Geliefde leesgoed, Queillerie, 1996

Vertaalde werke:

* Hier is ons huis, Englels (1990)
* Eduard kuier by Ouma; Engels (1992)

Bron
----

* Geargiveer 3 Julie 2014 op Wayback Machine
**Adam Koksland**  
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **1825–1848/1861** |  →  → |

 |
|  |
| Ligging of Adam KokslandLigging van Adam Koksland |
| **Hoofstad** | Philippolis |
| **Taal/Tale** | Nederlands, Afrikaans |
| **Regering** | Republiek |
| **Kaptein** | Adam Kok III |
| **Geskiedenis** |  |
|  - Gestig | 1825 |
|  - Britse anneksasie | 1848 |
|  - Gebied verlaat | 1861 |

**Adam Koksland** is 'n voormalige Griekwarepubliek in die omgewing van Philippolis, wat tans deel van Suid-Afrika vorm. Adam Koksland is tot en met die Britse anneksasie in 1848 deur die Griekwakaptein Adam Kok III regeer. In 1861 verlaat Kok en sy volksgenote die gebied om Griekwaland-Oos te stig.

Geskiedenis
-----------

Adam Koksland, die suide van die teenwoordige Vrystaatprovinsie, is deur die Griekwas onder leiding van die Kok-familie bewoon. Hulle steek die Oranjerivier in gemeenskappe oor omdat hulle as kleurlinge nie in die Kaapkolonie welkom gevoel het nie. Die Griekwas van Adam Koksland het land op individuele basis beset en groot troppe vee aangehou. Hulle was 'n klein, maar ontwikkelde gemeenskap met 'n sterk onafhanklikheidsgevoel.

Vanweë die Groot Trek in die jare 30 en 40 van die 19de eeu is Adam Koksland deur Voortrekkers en Boere oorrompel, wat tot die oop grasvelde aangetrokke gevoel het. Omdat die Britte hulle hande vol gehad het met die Xhosas in die Kaapse grensoorloë, stuur hulle sendelinge om 'n gewapende konflik tussen die Griekwas en die Boere te voorkom.

Britse sendelinge oorreed kaptein Adam Kok III om Adam Koksland 'n Brits protektoraat te maak. In ruil sou hy beskerming kry en aksies sou geneem word om die Boere te blokkeer. Van die beloofde beskerming kom daar egter dadels en die Boere bly onverhinderd die gebied instroom. In 1848 is die Oranjerivier-soewereiniteit deur sir Harry Smith uitgeroep en ses jaar later kom die Boererepubliek, Oranje-Vrystaat tot stand, wat die Griekwas geen kans op onafhanklikheid gelaat het nie. In 1861 vertrek Adam Kok III en sy mense oor die Drakensberge om die nuwe Griekwarepubliek, Griekwaland-Oos te stig, wat tot 1879 bestaan het.
**Deneb**, of **Alpha Cygni**, is die helderste ster in die sterrebeeld Swaan (Cygnus) en een van die hoeksterre van die Winterdriehoek. Dit is die 19de helderste ster in die naghemel, met ’n skynbare magnitude van 1,25. Dit is ’n blouwitsuperreus. Deneb se presiese afstand (en dus helderheid) is moeilik om te bepaal, maar dit is tussen 54 000 en 196 000 keer so helder as die Son.

Sigbaarheid
-----------

Die Winterdriehoek.
Deneb is een van die hoekpunte van ’n asterisme wat in die Suidelike Halfrond die Winterdriehoek genoem word (en in die Noordelike Halfrond die "Somerdriehoek"). Dit is min of meer in die vorm van ’n regte driehoek en die ander twee hoeksterre is Vega in die sterrebeeld Lier en Altair in die Arend.

Eienskappe
----------

Deneb se plek bo in die middel van die HR-diagram.
Deneb se presiese afstand van die Aarde af is nog onseker. Die huidige raming van sowat 2 600 ligjare is met verskeie metodes bepaal en dit verskil aansienlik van die vorige Hipparcos-parallaksmeting wat die afstand op sowat 1 550 ligjare raam. Die Gaia-satelliet behoort afstandsmetings van minstens twee magnitude-ordes betroubaarder as Hipparcos te gee en baie soortgelyke vrae te beantwoord, maar dit sal nie Deneb self meet nie.

Selfs wanneer die laagste ramings as korrek aanvaar word, is Deneb steeds die helderste en verste ster met ’n skynbare magnitude van helderder as 1,5 en die verste van die 30 helderste sterre van die Aarde af. Volgens sy temperatuur en ligsterkte is die ster se deursnee moontlik 100 tot 200 keer dié van die Son. Sy massa is sowat 20 sonmassas. Dit is een van die grootste wit sterre bekend.

Deneb is ’n blouwit ster van spektraaltipe A2Ia, met ’n oppervlaktemperatuur van 8 500 kelvin. Sedert 1943 dien sy spektrum as een van die stabiele ankerpunte waarvolgens ander sterre geklassifiseer word. Dit is die prototipe van die veranderlike sterre bekend as Alpha Cygni-veranderlikes. Sy oppervlak ondergaan nieradiale skommelings wat veroorsaak dat sy helderheid en spektraaltipe effens wissel.

Omdat Deneb so ’n groot, warm ster is, sal hy ’n kort bestaan hê en binne ’n paar miljoen jaar as ’n supernova ontplof. Die waterstoffusie in sy kern het waarskynlik reeds opgehou. Dit was moontlik ’n O-tipe ster terwyl dit in die hoofreeks was en het daarna begin uitsit en ’n superreus geword. Namate dit bly uitsit, sal dit deur die spektraaltipes F, G, K en M gaan.

Deneb se sterwind veroorsaak dat dit massa verloor teen sowat 8×10−7 M☉ per jaar – honderdduisend keer soveel as die Son.

Name
----

Die ster se Bayer-naam is "Alpha Cygni" en sy Flamsteed-naam "50 Cygni". Die tradisionele naam, "Deneb", is afgelei van die Arabiese *dhaneb*, "stert", van die frase ذنب الدجاجة, *Dhanab ad-Dajājah*, of "stert van die hen".

In 2016 het die Internasionale Astronomiese Unie se sternaamwerkgroep (WGSN) die naam "Deneb" vir die ster goedgekeur.
Die **Brigham Young-universiteit** (Engels: ***Brigham Young University***, kortweg ***BYU***, of ***The Y*** in die omgangstaal) is 'n privaat navorsingsuniversiteit in Provo in die Amerikaanse deelstaat Utah. Die universiteit is gestig deur en in besit van die Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae en maak deel uit van die Kerk se eie onderwysstelsel, die *Church Education System (CES)*. BYU is sedert die laat 1960's die grootste Christelike tersiêre onderwysinstelling sowel as een van die grootste privaat universiteite in die Verenigde State. Die universiteit se begroting word grotendeels deur die Kerk befonds en sodoende deur die Kerk se tiendeheffing gefinansieer. Studentegelde is betreklik laer as in ander onderwysinstellings (waarby studente, wat nie Kerklidmate is nie, hoër bydraes betaal).

Die BYU-kampus met die bergpieke Y Mountain en Squaw Peak teen die agtergrond
Die BYU-kampus, met die varswatermeer Utahmeer teen die agtergrond
BYU se uitsaaisentrum. Die universiteit saai radio- en televisieprogramme uit
Die Provo-opleidingsentrum vir sendelinge. Jong dames en here, wat sendingwerk in die buiteland doen, leer hier onder meer die taal aan wat vir hul buitelandse sendings benodig word. Baie van hulle volg daarna 'n akademiese opleiding aan die BYU
Die BYU Departement van Fisika en Astronomie se spesiale Mars Rover-voertuig vir die verkenning van die Rooi Planeet word by die *Mars Desert Research Station* in Hanksville, Suid-Utah getoets
Meer as 90 persent van die studente is Kerklidmate. BYU staan nogtans oop vir studente wat ander gelowe aanhang sowel as ongebonde studente. Van studente word verwag om aan die universiteit se hoë standaarde vir persoonlike voorkoms en gepaste kleredrag te voldoen. BYU-studente is afkomstig uit alle vyftig Amerikaanse deelstate (95 persent van die studente) en 103 lande (vyf persent). Danksy die Kerk se uitgebreide sendingwerk het BYU 'n groter persentasie studente wat vreemde tale magtig is en ervaring opgedoen het tydens langer verblywe oorsee. BYU skenk groot aandag aan onderwys in vreemde tale.

BYU het 33 633 dagstudente (van wie 30 745 voorgraadse en 2 766 nagraadse studente - met 'n eweredige getalleverhouding tussen mans en vroue). Die getal voorgraadse studente is die grootste van alle privaat tersiêre instellings in die VSA. Sowat dertig persent van Provo se stadsbevolking is BYU-studente.

Buite Provo het BYU kampusse in Salt Lake City (*LDS Business College*), Idaho en Hawaii. Die *Polynesian Cultural Center*, wat op die kampus van BYU Hawaii geleë is, is in besit van die Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae. Die sentrum het sy historiese oorsprong in sendingwerk wat deur die Kerk reeds in die 1840's op die Hawaii-eilande begin is. Personeellede is meestal studente op die nabygeleë BYU-kampus vir wie optredes in die sentrum ´n ekstra bron van inkomste is, terwyl die sentrum se inkomste vir die Kerk se opvoedingsprogram aangewend word. In Jerusalem is die *Brigham Young University Center Jerusalem for Near Eastern Studies* gevestig.
**Stóra Dímun** is 'n eiland in die suidelike Faroëreilande, soms net na verwys as Dímun. Dit is toeganklik deur die see slegs tydens periodes van duidelike en kalm weer, maar daar is 'n gereelde helikopter diens twee keer 'n week die hele jaar lank.

Die naam "Stóra Dímun" beteken "Groot Dimun", in teenstelling met 'Lítla Dímun' of 'Klein Dimun'. Volgens die Faroese plaknaam kenner Jakobsen, 'Dimun' kan 'n pre-Noorse, Keltiese pleknaam element verteenwoordig, met 'di' wat 'twee' beteken.

Daar is' n ligtoring op die eiland.

Bevolking
---------

Voor 1920, was daar ruïnes van 'n ou kerk, maar dit bestaan nie meer nie. Daar is twee pieke op Stóra Dímun: Høgoyggj (396 m) en Klettarnir (308 m). Die eiland was eens die tuiste van baie families van die 13de eeu af, maar nou net twee gesinne van sewe maak hul huis op die eiland.

Die Plaas
---------

Daar is net een plaas op die suidelike kant van die eiland, en dit is sy enigste nedersetting. Die plaas baat by grond wat bevrug is deur die guano van miljoene seevoëls vir duisende jare. Dit gee uitstekende weiding vir die 450 ooie Geargiveer 4 November 2015 op Wayback Machine wat die eiland ondersteun. Die plaas is bekend vir hul rape en skaapvel, waarvan hulle sommige 300-400 elke jaar produseer.

Ses tot agt kalwers word geslag elke jaar.

Daar is 'n bietjie toerisme gedurende die somer maande.

Beelde
------

* Aerial view van Stóra DímunStempel FO 475 van Postverk FøroyaUitgereik: 16 Jan 2004Aerial view van Stóra DímunStempel FO 475 van Postverk FøroyaUitgereik: 16 Jan 2004
* Kus van Stóra DímunStempel FO 490 van Postverk FøroyaUitgereik: 2004Kus van Stóra DímunStempel FO 490 van Postverk FøroyaUitgereik: 2004
* Die plaas op die afgeleë eiland van Stóra DímunDie plaas op die afgeleë eiland van Stóra Dímun
* Papegaai (Fratercula arctica) op Stóra DímunPapegaai (Fratercula arctica) op Stóra Dímun
Die Wanino-hawe.
Sachalin-8 in die Cholmsk-hawe.
Die **Wanino-Cholmsk-treinveerboot** (Russies: Паромная переправа Ванино — Холмск) is die veerbootverbinding oor die Straat van Tartarye tussen die hawestad Wanino in Chabarofsk-krai in Rusland en Cholmsk in Sachalin-oblast. Die veerboot verbind die eiland Sachalin met die Russiese vasteland, wat 260 km ver is. Dit word bestuur deur die Sachalin-skeepvaartmaatskappy.

Geskiedenis
-----------

Van 1950 tot 1953 is aan die Sachalin-tonnel gebou. Ná die dood van Josef Stalin in 1953 is bouwerk egter gestaak. Die idee om werk te hervat het verskeie kere kop uitgesteek, en in September 1964 het die Sowjetunie besluit om ’n treinveerbootverbinding tussen Sachalin en die res van Rusland te skep. Die eerste vaart was op 12 April 1973 deur die ysbrekerveerboot Sachalin-1. Op 27 Junie dié jaar is die diens amptelik geopen.

In die 1970's en 1980's, toe die diens op sy besigste was, het tot agt veerbote gelyk diens gedoen. Vrag van miljoene tonne en ’n paar honderd duisend passasiers is vervoer.

Die algemene ekonomiese krisis van die 1990's het ook die veerbootdiens geraak. Vrag is vertraag en soms het bote dae lank nie die hawens verlaat nie.

Huidige diens
-------------

Altesaam 10 bote van die Sachalin-reeks is in Kaliningrad gebou. Vier van die bote is nog oor: Sachalin-7, Sachalin-8, Sachalin-9 en Sachalin-10. Elk kan 28 treinwaens of 37 swaarvragmotors op ’n slag vervoer. Passasiers word deur Sachalin-8 en Sakhalin-9 vervoer. ’n Tipiese vaart duur 11-12 uur – in die winter of in slegte weer kan dit 16-18 uur duur en in uiterste gevalle tot 21 uur.

Sien ook
--------

* Sachalin-tonnel

Skakels
-------

* Wanino-Cholmsk-lyn Geargiveer 13 Januarie 2021 op Wayback Machine
* Wikimedia Commons logo Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Wanino-Cholmsk-treinveerboot.
* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
| **Curitiba**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Brasilië |
|  **Deelstaat** |  Paraná |
|  **Koördinate** | 25°25′S 49°16′W﻿ / ﻿25.417°S 49.267°W﻿ / -25.417; -49.267 |
|  **Gestig op** | 29 Maart 1693 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 430,9 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 934,6 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (2020) | 1 948 626 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 4 062/vk km |
|  **Tydsone** | UTC -3 (BRT) |
|
|  **Burgemeester** | Rafael Greca (DEM) |
|  **Amptelike webwerf** | Curitiba |

**Curitiba** is die hoofstad van die Suid-Brasiliaanse deelstaat Paraná met 'n oppervlakte van 430,9 vierkante kilometer en 1 948 626 inwoners (2020). Curitiba is die grootste stad in Suid-Brasilië en beskik oor 'n versameling aan museums, kunsgalerye, teaters, media-ondernemings, internasionale organisasies en korporasies, en effektebeurse, en is 'n sentrum vir politiek, vermaaklikheid, en kultuur van die Brasiliaanse suide.

Curitiba se stadshorison
Curitiba is een van die vinnigste groeiende metropolitaanse gebiede in die land. Die stad, wat in 1693 gestig is, bestaan uit 'n funksionele middestad met wolkekrabbers wat deur woonbuurte en nywerheidsgebiede omring word. Curitiba word danksy sy moderne en doeltreffende openbare vervoerstelsel, toekomsgerigte stadsbeplanning en hoë lewensgehalte as 'n modelstad vir ander Derde-Wêreld-metropole beskou. Ter geleentheid van die Verenigde Nasies se Wêreld-Habitat-Dag in Bonn is op 6 Oktober 1997 die *World Habitat Award* aan Curitiba toegeken. Curitiba se Estádio Vila Capanema is tydens die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1950 vir wedstryde ingespan, terwyl tydens die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014 van die Arena da Baixada gebruik gemaak is.
Die punt van ’n tulp se meeldraad met stuifmeelkorrels aan.
’n Mikroskopiese blik op die stuifmeelkorrels van verskillende plante.
**Stuifmeel** in saadplante is ’n fyn tot growwe poeier aan die punte van meeldrade wat die mikrogametofiete bevat wat die manlike gamete (spermselle) vervaardig. Stuifmeelkorrels het ’n harde laag wat die gametofiete beskerm wanneer hulle van die stempel na die stamper oorgedra word.

As stuifmeel op die stamper van ’n blom van dieselfde soort beland, ontkiem dit en vervaardig ’n stuifmeelbuis wat die sperma na die saadknoppe met die vroulike gametofiete oordra. Dit word bestuiwing genoem. Individuele stuifmeelkorrels is so klein dat ’n mikroskoop nodig is om hulle te sien.

Stuifmeelvervaardiging
----------------------

’n Tipiese helmknop bevat vier mikrosporangia. Dié vorm **stuifmeelsakkies** in die helmknop. Elke mikrosporangium is uitgevoer met ’n laag voedingsweefsel bekend as die tapetum en bevat aanvanklik diploïede moederselle. Dié ondergaan meiose om enkelkernige spore te vorm. Die spore is óf aanmekaar vas óf ná meiose geskei. Elke mikrospoor verdeel dan deur mitose om onvolgroeide mikrogametofiete te vorm, wat **stuifmeelkorrels** genoem word. Die stuifmeel word eindelik vrygestel wanneer die helmknop oopbars.

Wanneer stuifmeel deur die wind, water, insekte, voëls of ander diere van een blom se helmknop na ’n ander blom se stamper oorgedra word, word dit kruisbestuiwing genoem. Wanneer dit van ’n helmknop op dieselfde blom se stamper beland, is dit selfbestuiwing.

Daarna voltooi die stuifmeelkorrel (onvolgroeide mikrogametofiet) gewoonlik sy ontwikkeling. Dit kan ’n stuifmeelbuis ontwikkel en mitose ondergaan om twee spermkerns te vervaardig.

Allergieë
---------

Stuifmeel veroorsaak by sekere mense ’n allergiese reaksie wat hooikoors genoem word. Plante waarvan die stuifmeel allergieë veroorsaak, is gewoonlik anemofiele, waarvan die stuifmeel deur die wind versprei word. Sulke plante vervaardig groot hoeveelhede liggewig-stuifmeel omdat die kans kleiner is dat die stuifmeel toevallig op ’n blom van dieselfde soort sal beland. Dié stuifmeel word oor groot afstande versprei en is maklik om in te asem. Dit veroorsaak ’n jeukerige, branderige gevoel in die slymvlies in die neus. Dit kan ook die oë en keel aantas.

Anemofiele wat in die lente blom soos die eike, berk, neuthout en pekan, asook vroegsomer-grassoorte kan hooikoors veroorsaak. Die meeste tuin- en huisplante met kleurryke blomme veroorsaak nie allergieë nie.

Sien ook
--------

* Meeldraad
* Stamper
**Die Wonder van Afrikaans** was ‘n landswye fees wat in 1959 gehou is om die ontstaan van Afrikaans as taal te vier.

In 1959 het die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns sy 50ste en die FAK sy 30ste bestaansjaar herdenk. Hierdie twee organisasies het baie gedoen om Afrikaans te handhaaf en te bou. Die kultuurleier Douglas Fuchs het die tema "Die Wonder van Afrikaans" aan die hand gedoen en die FAK het daarop in April en Mei taalfeeste regoor die land gehou, selfs tot in Namibië, Zimbabwe, Nederland en België. Verskeie feesgeskrifte het verskyn om die aandag te vestig op Afrikaans as kultuurtaal, sy snelle aanvaarding en verspreiding en sy stryd teen oorheersing van die wêreldtaal Engels. Hierdie feesvierings sowel as 1960 se Uniefees het baie gedoen om die geesdrif vir die groeiende Afrikaner-nasionalisme gaande te hou. Dit dra dan ook beduidend by tot die stigting van die Republiek van Suid-Afrika in 1961.

Bibliografie
------------

* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 1. Kaapstad: Nasou, 1970.
* Venter, H.: Die Wonder van Afrikaans. In Koers, April 1959, deel 26, no. 11.
Die **Curtiss P-40 Warhawk** is 'n Amerikaanse vegvliegtuig wat deur die *United States Army Air Forces* gebruik is tydens die Tweede Wêreldoorlog. Die vliegtuig het heelwat verskil van die *Curtiss* voorgangers. Die *Warhawk* was toegerus met die Allison vloeistofverkoelde motor in stede van die lugverkoelde Wright stermotor. Die *Warhawk* was ook meer aerodinamies as die *Curtiss P-36 Hawk* omrede gelykvlakkige klinknaels gebruik is om die vliegtuig te bou. Dit was die hoofvegter van die *United States Army Air Forces* se vegtereskaders.

Frankryk het ook 'n bestelling geplaas, maar dié is aan Brittanje afgelewer na die val van Frankryk. Brittanje self het ook P-40's bestel en het dit die *Tomahawk* genoem. Die Allison motor kon egter nie die verwagte prestasie lewer wat die Britse Lugmag verlang het nie en gevolglik is hierdie vliegtuie gebruik vir laevlugverkenning. Eenhonderd van die Britse vliegtuie is aangestuur na die Amerikaanse Vrywilligergroep in China waar hulle sukses teen Japannese vliegtuie behaal het.

Die P-40D het in Mei 1941 sy eerste vlug voltooi en was 'n groot verbetering met 'n nuwe, kragtiger Allison motor. Die neus se deursnit is verklein en die masjiengewere in die neus verwyder. Die bewapening het bestaan uit vier 12.7 mm masjiengewere in die vlerke met 'n bomrak wat onder die romp aangebring kon word om een 227 kg bom te kan dra.

Brittanje het van die P-40D bestel en dit die *Kittyhawk* genoem. Hierdie naam is soms verkeerdelik gebruik vir al die *Warhawk* vliegtuie. Teen hierdie tyd het die *Warhawk* begin agterraak teen die nuwe vegters. Tog was dit steeds voorsien aan die Amerikaanse Vrywilligergroep in China waar dit steeds sukses behaal het. Ook in Noord-Afrika het die vliegtuig sukses behaal. Die Britse vlieënier, Neville Duke, het 12 vegvliegtuie afgeskiet in Noord-Afrika met die *Warhawk*.

Tegniese besonderhede
---------------------

Besonderhede van die Curtiss P-40N Kittyhawk IV:| Item | Statistiek |
| --- | --- |
| Aantal motore | 1 |
| Tipe motor | Skroef |
| Vervaardiger | Allison V-1710-81 inlynenjin |
| Kraglewering per motor | 1 360 perdekrag |
| Vlerkspan | 11,42 m |
| Lengte | 10,2 m |
| Hoogte | 3,77 m |
| Vlerkoppervlakte | 21,95 m2 |
| Maks. opstygmassa | 4 018 kg |
| Maks. snelheid | 609 km/h |
| Operasionele hoogte | 11 630 m |
| Togafstand | 386 km |
| Klimvermoë | 4 590m in 6 minute 42 sekondes |
| Bewapening | Ses 12,7 mm masjiengewere in die vlerke
voorsiening vir een 227 kg bom onder romp |

Sien ook
--------

* Lys van vegvliegtuie

Bron
----

* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015. ISBN 978-1-84476-917-9

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb14534406b (data)
* GND: 7697779-1
* LCCN: sh85096398
* NARA: 10664920
* NKC: ph116976

 |
**Curro** is 'n Suid-Afrikaanse maatskappy wat 59 privaat kampusse en 138 skole in Suid-Afrika en Namibië besit, met meer as 52 000 leerders. Die Suid-Afrikaanse skole is versprei oor al nege se land provinsies. Van die leerders is 85% Engelssprekend en tweederdes bruin, Indiër of swart. Enkele van die maatskappy se skole gebruik ook Afrikaans as onderrigmedium, onder meer dié op Langebaan en Mosselbaai.

Die maatskappy streef daarna om teen 2020 altesaam 73 kampuse en 169 skole met 80 000 leerders te besit. Om dié doel te bereik, word nuwe skole opgerig of bestaande privaat skole uitgekoop. Die eerste buitelandse Curro-skool, die Engelstalige Windhoek Gimnasium, is in 2015 aangekoop nadat dié onafhanklike skool se leerders sedert sy stigting in 2007 van 280 tot 1 520 toegeneem het. 'n Nuwe skool, Baobab Primary in Botswana was in 2017 gekoop.

Curro is op die Johannesburgse Effektebeurs genoteer en besit ook die Embury-onderwyskollege waaraan in 2015 800 studente studeer het sodat die kollege jaarliks 200 afgestudeerdes kon lewer. Dié getal sal mettertyd verhoog word wanneer afstandsonderrig bygevoeg word. Curro se sogenaamde Meridien-skole, wat goedkoper skoolgeld hef (byvoorbeeld sowat R19 500 aan die Pinehurst-skool in Kaapstad), behaal 'n slaagsyfer van 90%, van wie 43% matriekvrystelling kry. In die duurder skole is die slaagsyfer 99% met 'n gemiddelde punt in wiskunde van 65%.

Bronne
------

* (af)  Curro koop Windhoek Gimnasium Geargiveer 6 Desember 2015 op Wayback Machine, *Republikein*, 30 Junie 2015. URL besoek op 8 Mei 2016.
* (en)  Die skool se webtuiste. URL besoek op 8 Mei 2016.
**Die Tuindwergies** is 'n Suid-Afrikaanse musiekgroep wat bestaan uit Pieter de Jager (sang en akoestiese kitaar), Dawie de Jager (baskitaar), Emile Swiegers (leidkitaar en agtergrondsang), en Jean Swiegers (tromme). Naas van Jaarsveld is 'n voormalige lid. Hulle wen die MK-toekenning vir beste nuweling in 2011.

*Tuis gekweek* EP (2009)
------------------------

*Tuis gekweek* is 'n kortspeler en word in 2009 vrygestel. Die snit "Kopskudkinders" bereik nommer-1 op Tuks FM se Top 30 en op Jacaranda FM se Top 10.

*Terwyl die donker wolke dans* (2012)
-------------------------------------

Die Tuindwergies se tweede vollengte-ateljeealbum, *Terwyl die donker wolke dans*, word in 2012 uitgereik en dra invloede van country, folk, en rock. Die lirieke is deur Emile Swiegers en Pieter de Jager geskryf.

Die albumtitel is 'n liriek uit die eerste snit op die album, "Golwe / Terwyl die donker wolke dans", wat oor klimaatverandering gaan. Hierdie snit word dan ook die eerste enkelspeler wat uit die album voortspruit.

Francois van Coke tree as gaskunstenaar op die koor van "Paar stappe voor" op.

"Meisie sonder sokkies" is 'n cover van die oorspronklike deur David Kramer.

Diskografie
-----------

### Vollengte-ateljeealbums

* 2010: *Die Tuindwergies*
* 2012: *Terwyl die donker wolke dans*

### Kortspelers

* 2009: *Tuis gekweek* EP

Bronne
------

* Cloete, Henry (2 Augustus 2012). Die Tuindwergies: "Dit was 'n organiese proses ...". *LitNet*. URL besoek op 10 November 2018.
* Die Tuindwergies on tour. *Channel24* (19 Junie 2012). URL besoek op 10 November 2018.
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Hierdie artikel moet skoongemaak of andersins verbeter word.**Hierdie artikel voldoen nie tans aan die hoë gehaltestandaarde waarna Wikipedia streef nie. Voel vry om self in te spring en verbeterings te maak, en verwyder hierdie kennisgewing ná die tyd. Vir meer hulp, sien die redigeringshulp. Daar is moontlik kommentaar in die artikel of op die besprekingsblad oor wat verbeter moet word. |

Wanneer 'n vliegtuig deur lug beweeg ontstaan daar 'n opwaartse stukrag, FL en 'n sleurkrag, FW
**Stukrag** of **hefkrag** verwys na die komponent van die aerodinamiese krag op 'n liggaam wat in die rigting loodreg aan die beweging wys. Die komponent van die krag wat parallel aan die beweegrigting is staan algemeen bekend as sleurkrag. Die draaiende skroef van 'n motorboot of skip verskaf 'n stukrag wat in die rigting van die as inwerk. In die geval van 'n bewegende vliegtuig ontstaan daar 'n opwaartse stukrag omdat die vlerk van die vliegtuig 'n sekere invalshoek ten opsigte van die aankomende lug het. 'n Sentrifugale pomp het 'n draaiende stuwer wat 'n stukrag aan die vloeistof wat gepomp word verleen en versnel sodoende die vloeistof in 'n rigting loodreg op die as van die pomp.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb13543062j (data)
* LCCN: sh85076855

 |
Hiperbole staan ook bekend as oordrywingsAfrikaanse Taalleer
**Hiperbool** (Antieke Grieks, *huperbolḗ* , van ὑπέρ ( *hupér* , 'bo') en βάλλω ( *bállō* , 'ek gooi')) is die gebruik van oordrywing as 'n retoriese toestel of spraakvorm in taalleer. In poësie beklemtoon dit sterk gevoelens, en skep sterk indrukke. As 'n spraakvorm is dit gewoonlik nie bedoel om letterlik opgeneem te word nie.  Deur 'n hiperbool word iets vergroot of oordryf om dit indrukwekkend te maak en iets te beklemtoon, bv. *Ek is so honger, ek kan 'n hele bees eet! (Nie letterlik nie: dalk net eerder 'n stukkie vleis eet.)*

Gebruik
-------

Hiperbole word veral gebruik vir oordrywing of vergroting. Hiperbole word dikwels gebruik in sosiale gesprekke as versterkers,  soos om te sê "Ek werk my dood!". Dit beteken dat die spreker homself of haarself moeg gewerk het, maar nie letterlik dood is nie. Om hiperbole te verstaan en hul gebruik in konteks ook te verstaan, kan jou vermoë om die boodskappe wat van die spreker gestuur word, te verstaan. Die gebruik van hiperbale werk goed om sterk emosies of gevoelens vanuit die spreker se oogpunt oor te dra. Hiperbole word dikwels gebruik waar humor, opwinding, nood, en baie ander emosies uitgedruk word.
*Himnusz*, opgevoer deur die Amerikaanse Vloot se musiekgroep
Die oorspronklike manuskrip met Ferenc Erkel se handtekening
**Himnusz** (Hongaars: [ˈhɪmnʊs], luister (hulp·inligting); letterlik: "himne" of "volkslied") of **Isten, áldd meg a magyart** (Hongaars: luister (hulp·inligting); "God, seën die Hongaar") is die volkslied van Hongarye. Dit is in gebruik sedert 1844 en 'n pleidooi aan God. Die teks is deur Ferenc Kölcsey saamgestel, terwyl die melodie deur Ferenc Erkel gekomponeer is.

Woorde
------

Isten, áldd meg a magyart

Jó kedvvel, bőséggel,

Nyújts feléje védő kart,

Ha küzd ellenséggel;

Bal sors akit régen tép,

Hozz rá víg esztendőt,

Megbűnhődte már e nép

A múltat s jövendőt!

Őseinket felhozád

Kárpát szent bércére,

Általad nyert szép hazát

Bendegúznak vére.

S merre zúgnak habjai

Tiszának, Dunának,

Árpád hős magzatjai

Felvirágozának.

Értünk Kunság mezein

Ért kalászt lengettél,

Tokaj szőlővesszein

Nektárt csepegtettél.

Zászlónk gyakran plántálád

Vad török sáncára,

S nyögte Mátyás bús hadát

Bécsnek büszke vára.

Hajh, de bűneink miatt

Gyúlt harag kebledben,

S elsújtád villámidat

Dörgő fellegedben,

Most rabló mongol nyilát

Zúgattad felettünk,

Majd töröktől rabigát

Vállainkra vettünk.

Hányszor zengett ajkain

Ozman vad népének

Vert hadunk csonthalmain

Győzedelmi ének!

Hányszor támadt tenfiad

Szép hazám, kebledre,

S lettél magzatod miatt

Magzatod hamvvedre!

Bújt az üldözött, s felé

Kard nyúlt barlangjában,

Szerte nézett s nem lelé

Honját e hazában,

Bércre hág és völgybe száll,

Bú s kétség mellette,

Vérözön lábainál,

S lángtenger fölette.

Vár állott, most kőhalom,

Kedv s öröm röpkedtek,

Halálhörgés, siralom

Zajlik már helyettek.

S ah, szabadság nem virul

A holtnak véréből,

Kínzó rabság könnye hull

Árvák hő szeméből!

Szánd meg Isten a magyart

Kit vészek hányának,

Nyújts feléje védő kart

Tengerén kínjának.

Bal sors akit régen tép,

Hozz rá víg esztendőt,

Megbűnhődte már e nép

A múltat s jövendőt!
*Brie noir*.
**Brie** is ’n sagte kaas van koeimelk wat genoem is na die Brie-streek in Frankryk, waar dit ontstaan het (min of meer die moderne *département* Seine-et-Marne). Dit het ’n vaal kleur met ’n effens grys skynsel onder ’n buitelaag van wit skimmel. Die buitelaag word gewoonlik geëet; die smaak hang grootliks af van die bestanddele wat gebruik is en die omgewing waarin dit vervaardig is.

Vervaardiging
-------------

Brie word van rou of gepasteuriseerde melk gemaak. Dun lae wrongel word in kaasvorms geplaas en sowat 18 uur lank gedreineer. Dit word daarna uit die vorms gehaal, gesout en met die kultuur *Penicillium candidum*, *P. camemberti* of *Brevibacterium linens* ingespuit. Laastens word dit sowat vyf weke lank by ’n konstante temperatuur verouder.

Wanneer dit langer ryp gemaak word, gewoonlik ’n paar maande tot ’n jaar, word die geur en smaak sterker, die kaas droër en donkerder en die buitelaag donkerder en krummelriger; dit word dan *brie noir* ("swart brie") genoem. In en om die streek Île-de-France, waar brie gemaak word, week mense dit in koffie met melk en eet dit vir ontbyt.

As die kaas te ryp is, bevat dit te veel ammoniak – wat vervaardig word deur dieselfde mikroörganisme wat nodig is vir die veroudering.

Sommige soorte brie word berook.
**Walter "Walt" Whitman** (\* 31 Mei 1819 in West Hills, New York; † 26 Maart 1892 in Camden, New Jersey) was 'n Amerikaanse digter, essayis en joernalis. As humanis het hy deel uitgemaak van die oorgang tussen transendentalisme en literêre realisme sodat sy werke albei genres weerspieël. Whitman word beskou as een van die mees invloedryke digters in die Amerikaanse literêre geskiedenis, en na hom word dikwels verwys as die "vader van vrye vers". 

Hy is veral bekend vir sy digbundel, *Leaves of Grass*, wat hy in 1855 gepubliseer het om die gemiddelde persoon bekend te stel aan digkuns. Hy het verskeie ander digters ná hom beïnvloed om nuut te kyk na digkuns styl en onderwerp. Sy literêre werk was in sy leeftyd nogtans omstrede - so ook sy *Leaves of Grass* wat vanweë sy onbeskaamde seksualiteit as aanstootlik beskryf is. Whitman het dié digbundel tot met sy afsterwe in 1892 uitgebrei en hersien.

Walt Whitman het as joernalis gevorder tot redakteur van die nuusblad *Daily Eagle*, maar het die werk verloor as gevolg van sy politieke uitgesprokenheid. Whitman is geken as 'n komplekse mens wat 'n letterkundige persoonlikheid gebou het gedurende sy lewensloop deur veral gebruik te maak van fotografie, wat 'n relatiewe nuwe medium in sy leeftyd was.

Teen die einde van sy lewe het Whitman 'n beroerte gehad, en hy het vervolgens na Camden in New Jersey verhuis. Hier het sy gesondheidstoestand versleg. Hy is op die ouderdom van 72 oorlede, en 'n groot aantal mense het sy begrafnis bygewoon. 

Naas sy digkuns wek ook Whitman se seksualiteit steeds belangstelling. Alhoewel die debat daaroor voortgaan, word die digter se gevoelens en attraksies gewoonlik as homo- of biseksueel beskryf. Sy biograwe huldig nietemin nog uiteenlopende menings oor Whitman se seksuele verhoudings en die rol wat mans in sy lewe gespeel het.

Whitman het hom sy lewe lank met politiek besig gehou. Hy het die *Wilmot Proviso* ondersteun en was gekant teen die uitbreiding van slawerny. Sy digkuns impliseer die gelykheid van rasse, en Whitman het een keer vir die afskaffing van slawerny gepleit. Later het hy die anti-slawernybeweging egter as 'n bedreiging vir die demokratiese stelsel beskou.

Sy lewe het Jan Christian Smuts beïnvloed om die gedagte van holisme te ontwikkel wat bygedra het tot die ontwikkeling van stelselteorie.
**Wallace ("Wally") Henry Hayward** (10 Julie 1908 – 28 April 2006) was 'n Suid-Afrikaanse atleet met 'n 60 jare lange loopbaan. Hy het die Comrades-maraton vyf keer gewen en dié afstand van 90 kilometers vir die laaste keer net voor sy tagtigste verjaarsdag voltooi.

Hy is in Johannesburg gebore en oorlede. Hy is in 2006 op 97-jarige ouderdom, enkele dae voor die jaarlikse Wally Hayward-marathon wat na hom vernoem is, oorlede.

Comrades-maraton
----------------

Hayward wen die Comrades-maraton tydens sy eerste probeerslag in 1930 op 21 jarige ouderdom (die jongste atleet op daardie stadium). Eers twintig jaar later neem hy weer deel en wen dit vanaf 1950 tot 1954, behalwe in 1952 toe hy verkies het om eerder Suid-Afrika tydens die 1952-Olimpiese Somerspele in Helsinki te verteenwoordig. Hy eindig in die tiende plek tydens die Olimpiese marathon-byeenkoms.

In 1951 en 1953 breek hy die afdraande-rekord (die eerste atleet onder 6 uur), en in 1954 breek hy die opdraande-rekord en word so op 45-jarige ouderdom die oudste man om die wedloop te wen (die rekord is later deur Vladimir Kotov in 2004 gebreek).

In 1988 keer hy terug om weer aan die Comrades deel te neem. Hy voltooi dit vinniger as die helfte van die hardlopers met 'n tyd van 9h44m.
Wally sorg vir 'n dramatiese einde in 1989, die daaropvolgende jaar, toe hy afdraande-wedloop op die ouderdom van 80 voltooi. Daar was skaars 'n droë oog in die stadion toe hy in 'n ooglopende swak toestand oor die wenlyn strompel, slegs 1 minute en 57 sekondes voor die afsnytyd, waarna hy sy skoene permanent ophang. Tot vandag hou hy die rekord vir die oudste persoon om die Comrades-maraton te voltooi.

Ander prestasies
----------------

In 1953 breek hy rekords in die *London to Brighton Marathon*, die *Bath to London 100-miler* en die *24-hour track race*.

Tydens die Statebondspele in 1938 wen hy die brons medalje in die 6 kilometer kompetisie in Sydney. In die 3 myl kompetisie geëindig hy vierde.

Hayward het tydens die Tweede Wêreldoorlog in Noord-Afrika en Italië geveg en het in 1942 die *British Empire Medal* vir dapperheid vir sy optrede by El Alamein in Egipte verdien.

Familie
-------

Hy is in Desember 1934 met Gladys Catto getroud. Een dogter, Gwenolyn, is in Oktober 1935 uit die huwelik gebore. In 1957 skei Wally en Gladys, waarna hy in 1971 met sy tweede vrou, Bertha Bland getroud is.

Omstredenheid
-------------

In 1953 het hy 'n klein donasie vir reiskostes aanvaar terwyl hy in Brittanje gekompeteer het. Derhalwe verklaar die Suid-Afrikaanse Atletiek en Fietsry Assosiasie hom as 'n professionele atleet, en plaas 'n verbod op sy deelname aan amateur wedlope. Die verbod is uiteindelik in 1974 opgehef.
Die Appalachiese-staproete oor die Franconia-bergrug in New Hampshire
Die **Appalachiese-staproete** (In Engels die **Appalachian Trail** of voluit die **Appalachian National Scenic Trail**) is 'n skilderagtige 3500 km (2175 myl) lange gemarkeerde langafstand-staproete wat deur die Appalachiese Gebergte loop en 'n geleentheid bied om van die mees asemrowende natuurskoon in die ooste van die Verenigde State te ervaar. Dit strek van *Springer Mountain* in Georgia tot *Mount Katahdin* in Maine. Dit loop deur die deelstate Georgia, Noord-Carolina, Tennessee, Virginië, Wes-Virginië, Maryland, Pennsilvanië, New Jersey, New York, Connecticut, Massachusetts, Vermont, New Hampshire en Maine. Die roete word onderhou deur die "Appalachian Trail Conservancy", 'n oorkoepelende organisasie van staproete- en natuurverenigings.

Geskiedenis
-----------

Die idee vir die pad het sy oorsprong by Benton MacKaye, 'n bosboukundige en natuurbewaarder, wat in 1921 daaroor geskryf het. Die gedagte was om 'n langafstandstaproete te skep wat die boerderye en wildkampe met mekaar sou verbind. Stadsbewoners sou op die wyse die geleentheid kry om die natuurskoon van die gebergtes te ervaar. Sy idees is gepubliseer in die New York Evening Post. Die artikel het die aandag getrek van die Palisades Interstate Park Kommissie, wat sopas die skade herstel het wat opgrawings aan die New Jersey Palisades, 'n ry kranse langs die westelike oewer van die Hudsonrivier, aangerig het. Konsultasies het tot die opening van die eerste gedeelte van die roete op 7 Oktober 1923 gelei. Dié gedeelte loop van "Bear Mountain" deur die "Harriman State Park" na Arden, New York.

Snelheidsrekords
----------------

Een spesifieke wyse van gebruikmaking van die roete is om dit so vinnig moontlik te voet af te lê. Die snelheidsrekords word op verskillende maniere bygehou, te wete: begeleid suid-noord en onbegeleid suid-noord.

Bekende onbegeleide snelheidsrekords is:

* Joe McConaughy, noordwaarts. Hy voltooi die roete op 31 Augustus 2017 in 45 dae, 12 uur en 15 minute.
* Heather Anderson, suidwaarts. Sy voltooi die roete op 24 September 2015 in 54 dae, 7 uur en 48 minute.

Bekende begeleide snelheidsrekords is:

* Karl Meltzer, suidwaarts. Hy voltooi die roete op 18 September 2016, in 45 dae, 22 uur en 38 minute.
* Karel Sabbe, noordwaarts. Hy voltooi die roete op 29 Augustus 2018 in 41 dae, 7 uur en 39 minute.

Bibliografie
------------

* Bill Bryson, *Terug in Amerika, een voettocht door de Appalachen*, Amsterdam, 2006.
* Fer en Loes Daniels, *De wonderen van de Appalachian Trail: het langste voetpad ter wereld van Georgia naar Maine, Amerika*.
**D'Kar** of **Dekar** is ’n dorpie in die distrik Ghanzi van Botswana. Dis sowat 40 km oos van die distriksetel, Ghanzi, geleë. Tydens die 2001-sensus was die bevolking 943, maar 10 jaar later het dit toegeneem tot 1 668.

Agtergrond
----------

'n Leerlooiery op D'Kar.
D'Kar was ’n plaas van die Gereformeerde kerk Ghanzi, waar ’n gemeente van 1948 tot 1963 en weer van 1981 tot 1994 bestaan het, maar het in ’n plattelandse nedersetting ontwikkel nadat dit aan die Narosprekende San geskenk is. Die Christelike Gereformeerde Kerke in Nederland het die distrik Ghanzi in 1990 as sendingveld aanvaar ná ’n versoek van die Nederduitse Gereformeerde Kerk van D'Kar. Sendelinge is gestuur om die Bybel te vertaal, sendingwerk te doen en kerk te plant onder die Naro, hoewel die werk daardeur bemoeilik word dat die San gewoond daaraan is om gedurig rond te trek.

Hede
----

Die dorpie word deur die NG Kerk bestuur. Dit het ’n winkel, motorhawe, skool en kliniek. Die hoofpad loop sowat 1 km by die dorpie verby, maar in die nedersetting self is net een teerstraat, die res is stofstrate. Een van die toeriste-aantreklikhede is Kuru, ’n San-projek met ’n winkel waar handgemaakte produkte van die plaaslike bevolking gekoop kan word. Die opbrengs word teruggeploeg in die gemeenskap.

Sien ook
--------

* Gereformeerde kerk D'Kar

Bronne
------

* (af)  Harris, C.T. Noëth, J.G. Sarkady, N.G. Schutte, F.M. en Van Tonder, J.M. 2010. *Van seringboom tot kerkgebou: die argitektoniese erfenis van die Gereformeerde Kerke*. Potchefstroom: Administratiewe Buro.
* (af)  Vogel, Willem (red.). 2014. *Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2015*. Potchefstroom: Administratiewe Buro.
* (nl)  Die Christelike Gereformeerde Kerke in Nederland se webtuiste. URL besoek op 31 Januarie 2016.