recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
'n Gewone vlieëplak
Nog 'n vlieëplak
'n Elektriese vlieëplak
'n Gewone **vlieëplak**, ook **vlieëslaner**, is 'n voorwerp wat gebruik word om vlieë en ander insekte soos wespe en muskiete mee dood te slaan. Die vlieëplak bestaan uit 'n steel, ongeveer 30 cm lank, met die een kant 'n handvatsel en aan die ander kant 'n geperforeerde slagblad van sagte plastiek of leer, ongeveer so groot soos 'n hand. Die slagblad is so buigsaam ontwerp dat die klap die insek doodslaan sonder dat die insek uitmekaar spat.

Gebruik
-------

Professor Michael Dickinson aan die Kaliforniese Instituut vir Tegnologie het ondersoek ingestel hoe die vlieëplak die beste hanteer kan word:

* Kies 'n vlieëplak met 'n goeie kamoeflering en wat dus nie opval nie. *(Nota: Insekte kan dikwels baie ander kleure sien as mense! Baie insekoë is byvoorbeeld ongevoelig vir rooi lig maar hul kan wel ultraviolet sien.)*
* Nader die vlieg van agter af. Die gesigsveld van 'n vlieg is net ietwat minder as 360º.
* Slaan van naby, sodat die vlieëplak 'n kort afstand moet aflê en die vlieg nie betyds die plak kan sien aankom nie.
* Maak die vlieëplak stadig gereed om te slaan. Vermy sover moontlik enige lang hale vooraf.
* Die vlieg is so ingesteld dat hy altyd van die gevaar wegvlieg. Hy vlieg dus van jou af weg. Sorg daarom dat die vlieëplak net effens verby die sittende vlieg tref.

Elektriese vlieëplak
--------------------

Daar bestaan ook elektriese vlieëplakke met 'n battery as bron. Die gaas van hierdie vlieëplakke verkeer onder elektriese spanning wanneer 'n knoppie ingedruk word. Die spanning op die gaas, en 'n parallelgeskakelde kondensator, is ongeveer 1000 Volt. Die ontlading deur aanraking van die gaas is vir die mens slegs prikkelend en onskadelik. Insekte raak bewusteloos van die skok, maar hulle kan weer bykom tensy hul op die gaas verskroei word deur die knoppie lank genoeg in te druk. Vir die verbruikersmark is die spanning beperk tot onder 2000 V en die lading van die kondensator tot onder 45 µC.
'n **Finansiële staat** word gebruik om die finansiële stand sowel as die finansiële prestasie van 'n entiteit te openbaar. Finansiële state word tipies jaarliks deur besighede opgestel en bestaan normaalweg uit 'n reeks aparte state tesame met die notas daartoe. Die opstel van finansiële state word gereguleer deur 'n verskeidenheid van wetgewing en moet gewoonlik voldoen aan spesifieke voorgeskrewe standaarde (soos byvoorbeeld IFRS).

Komponente
----------

Finansiële state bestaan tipies uit die volgende:

* Voorblad en indeks
* Algemene inligting
* Verklarings deur die direksie en/of ouditeure
* Balansstaat (staat van finansiële posisie)
* Inkomstestaat (staat van omvattende inkomste)
* Staat van verandering in ekwiteit
* Kontantvloeistaat (staat van kontantvloeie)
* Notas tot die finansiële state
* Aanvullende skedules soos bv. 'n belasting berekening.

Gebruikers
----------

Finansiële state kan tipies deur van die volgende partye gebruik word, maar kan ook deur ander partye gebruik word:

* Direksie (vir bestuursbesluite)
* Aandeelhouers (vir beleggingsbesluite)
* Finansiers (vir bepaling van risiko)
* Belastingowerhede (vir berekening van belasting)

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb11979217r (data)
* GND: 4162679-5
* LCCN: sh85048313
* NARA: 10630790
* NDL: 00574548
* NKC: ph939275

 |
**Julius Kambarage Nyerere** (13 April 1922 - 14 Oktober 1999) was Tanzanië (vroeër Tanganjika) se eerste verkose leier ná onafhanklikheidswording in Desember 1961. 'n Staatsgreep in Zanzibar het daartoe gelei dat die eiland opgeneem is as deel van 'n unie met die Tanzaniese vasteland - 'n proses wat Nyerere begin en gelei het.

Nyerere se "ujamaa"-beleide - die kollektivisering van die landbou en die nasionalisering van die handel en nywerheid - was sowel utopies as rampspoedig; desnieteenstaande het hulle 16 jaar lank beleid gebly. Sy regering het opleiding en hulp verleen aan antikolonialistiese groepe wat die regering van wit minderheid in die hele Suider-Afrika beveg en toesig gehou het oor die oorlog tussen 1978 en 1979 in Tanzanië met Uganda, wat gelei het tot die omverwerping van die Ugandese president Idi Amin. In 1985 het Nyerere afgetree en is hy opgevolg deur Ali Hassan Mwinyi, wat baie van Nyerere se beleid omgekeer het. Onder Nyerere het Tanzanië baie aktief by streekskonflikte betrokke geraak. Nyerere, wat oral in Afrika as Mwalimu ("leraar"/"onderwyser") bekend gestaan het, het homself gewy aan boerdery en diplomasie, veral in die voortslepende krisis in Burundi. Hy het sy leierskap van die regerende party tot 1990 behou.

Lewensgeskiedenis
-----------------

Julius Kambarage Nyerere, die seun van 'n ondergeskikte hoofman, is op 13 April 1922 in Butiama aan die oostelike oewer van die Victoria-meer gebore. Hy het eers op twaalfjarige ouderdom begin skoolgaan. Sy potensiaal is deur die Rooms-Katolieke vaders wat vir hom klas gegee het raakgesien en met hul bystand is hy aan die Makerere-universiteit in Uganda as onderwyser opgelei.

Hy het met behulp van 'n staatsbeurs sy meestersgraad in die geskiedenis en politieke ekonomie aan die Universiteit van Edinburg verwerf, waar hy met sosialistiese denkwyses kennis gemaak het. Met sy terugkeer na Tanganjika moes hy tussen die onderwys en die politiek kies. Hy het die politiek gekies. Nyerere het 'n belangrike rol gespeel in die byeenbring van 'n aantal nasionalistiese faksies en die stigting van die Tanganyika African National Union (TANU), wat hy gelei het. Ná onafhanklikwording in Desember 1961 - die nuwe republiek is Tanzanië genoem - is hy tot president verkies en sy beleidsrigtings is 16 jaar lank gevolg. In 1985 - ná 23 jaar - het hy die amp neergelê, maar tot 1990 die partyleier gebly.

Nadat vasgestel is dat hy aan bloedkanker ly, is Nyerere in Londen se St Thomas-hospitaal opgeneem en behandel, waar hy in 1999 aan 'n massiewe beroerte-aanval gesterf het.

Onderskeidings
--------------

In 1992 word hy saam met Aung San Suu Kyi bekroon met die UNESCO Internasionale Simón Bolívar-prys, 'n prys wat bedoel is om aktiwiteite van buitengewone verdienste te beloon wat in die gees staan van die Latyns-Amerikaanse vryheidsvegter Simón Bolívar.
Die **Mercedes-Benz MB100** (Modeltipe 631) was 'n ligte kommersiële vervoerwa wat van 1981 tot 1996 deur Mercedes-Benz España SA vervaardig is in hul fabriek te Vitoria-Gasteiz in die noorde van Spanje. Dit is aangebied as 'n vragwa, 'n passasierswa en 'n bakkie. 

Die MB100 is aangedryf deur 'n 2,4 liter-diesel wat ongeveer 55 kW geproduseer het, 'n enjin wat ook in die Mercedes Benz 207D gebruik is. Die MB100 is vanaf 1987 tot 1995 in Duitsland aangebied as 'n uitbreiding van Daimler-Benz se kommersiële motorvoertuigreeks. In 1992 kry die MB100 'n skuins verkoeler en 'n verlengde voorkant, onder andere om die veiligheid in 'n botsing te verbeter.
Die MB100 is in 1996 deur die Mercedes-Benz Vito vervang, maar het tot 1997 beskikbaar gebly vir uitvoermarkte soos Brasilië en Argentinië toe daar begin is om die Sprinter in Argentinië te vervaardig. 

Agterstewe
In 1999 het DaimlerChrysler Australia/Pacific die MB100 en die MB140 (Modeltipe 661), 'n groter afgeleide van die MB100, aan die Australiese en Stille Oseaan-markte bekendgestel. Hierdie waens is vervaardig onder lisensie deur die SsangYong Motor Company, wat ook 'n naamplaat-weergawe, die SsangYong Istana, gebou het.

Die Stille Oseaanmark se MB100D en MB140D het albei 'n gelisensieerde weergawe van die natuurlike lugvloei 2.9L OM602 I5-dieselenjin van Mercedes gebruik, wat aan 'n 5-gang handratkas gekoppel was, terwyl die MB100 en MB140 'n gelisensieerde Mercedes M111 2.3L-petrolenjin gebruik het, ook 'n 5-spoed. Daar was sowel wa- as minibus- weergawes, met die busweergawes met skuifvensters, lugversorging in die plafon verborge en dakliggies vir die gemak van passasiers.

In sommige markte, byvoorbeeld Singapoer, was daar ook 'n elektriese trap wat kon uitgly as die skuifdeur oopgemaak word vir die gemak van passasiers. Dit is gebou in beide regter- en linkerstuur, afhangende van die mark waarin dit was, en afhangend van die sitplekreëling, kon hulle tot 15 passasiers akkommodeer. Aan die einde van 2004 het Shanghai Huizhong Automotive Manufacturing Co, Ltd 'n groot belang in Ssangyong se motorafdeling oorgeneem en 'n herontwerpte weergawe van die MB140 begin vervaardig.
Die skip *SS Waratah*.
Die **SS Waratah** was 'n passasierstoomskip van die *Lund's Blue Anchor*-redery wat om Suid-Afrika op die roete tussen Australië en Brittanje gevaar het. Die skip is verantwoordelik vir een van die grootste seegeheime in die geskiedenis van Suid-Afrika. Op 26 Julie 1909 het die *Waratah* (9 339 ton) met 211 persone aan boord - 92 passasiers - uit Durban na Oos-Londen vertrek. Die skip het nooit in Oos-Londen aangekom nie. Die lot van die skip is tot hede nog onbekend. Daar word geglo dat die Waratah in 'n storm vergaan het en geen oorblyfsels is ooit gevind nie.

Daar was reeds verskeie pogings om die wrak op te spoor. Die Suid-Afrikaanse NUMA (South-Africa National Underwater and Marine Agency) berig in 1987 dat hulle die skip 10 km vanaf die kus ontdek het. In 2001 blyk dit dat dit 'n ander skip was, die *Nailsea Meadow*, wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gesink het.

Sien ook
--------

* Grootste rampe in Suid-Afrika

Bronne
------

* Ensiklopedie van Suidelike Afrika, Eric Rosenthal, 1967
* Die Burger, 15 Julie 1999.
**Wapenisering van alles** (Engels: *Weaponization of everything*) is 'n frase wat verwys na 'n uitbreiding van die definisie van wat 'n wapen is, en dienooreenkomstig die uitbreiding van wat 'n bedreiging, aanval en verdediging beteken. Hierdie uitbreiding of toename in verspreiding maak dit moeiliker om te identifiseer wat 'n (bedreiging) aanval (of verdediging) is. Die frase wanneer dit tot 'n uiterste geneem word, beteken dat elke individu of groep mense die veiligheid van elke ander individu of groep mense sal kan beïnvloed. Tussen die realiteit en die teoretiese konseptualisering van die frase is 'n gaping wat impliseer dat die wêreld nie sy geleenthede vir veiligheid uitgeput het nie. Die frase impliseer ook begrip in watter mate iets gewapeniseer kan word. Dit lei tot die identifikasie van hoe oorlog op ander maniere gevoer kan word, insluitend minder gewelddadige middele.

Die geskiedenis van oorlog maak dit duidelik dat die onderliggende konsep nie nuut is nie; die omvang van "alles" verander egter. Die frase is vergelyk met die wet van die instrument; wanneer al wat jy weet is hoe om aan te val, sal alles as 'n wapen gebruik word, en vir die 'vyand' sal alles soos 'n wapen voel, en alles sal as 'n verdediging gebruik word.
**Lavazza** is die grootste vervaardiger van koffie en espresso in Italië wat tans 'n markaandeel van 48 persent het. Die Turynse onderneming, wat reeds vier generasies lank in besit van die Lavazza-familie is, het filiaalmaatskappye in meer as 90 lande vir die internasionale bemarking en verspreiding van koffieprodukte en -masjiene. Die Lavazza-groep self bestaan uit 'n dertigtal ondernemings wat regstreeks of indirek deur die Turynse moedermaatskappy Luigi Lavazza S.p.A. bestuur word.

Geskiedenis
-----------

'n Advertensie vir Lavazza-koffie (omtrent 1900) wys die vervoer van koffie in Indosjina
Die maatskappy Lavazza het sy oorsprong in die klein kruidenierswinkel van Luigi Lavazza (1859-1949) in Paissa Olivero, die ou sakedistrik van Turyn, Noord-Italië. Soos baie ander van sy soort is ook Lavazza se winkel 'n kleinhandelonderneming wat sy eie handelsgoedere vervaardig. Luigi Lavazza het hom op die koffieproduksie toegespits, en hy rooster in sy winkel koffiebone en vermeng hulle volgens sy spesiale resepte. 

In 1910 brei Lavazza sy onderneming op groothandelvlak uit. Die toetrede van sy drie seuns Mario, Beppe en Pericle tot die onderneming in die tydperk van die Eerste Wêreldoorlog en die toespitsing op 'n kleiner reeks produkte lei tot die vinnige groei van die maatskappy. Dit speel gou 'n beduidende rol op die plaaslike mark van Turyn en sy omgewing. Die Volkebond se tydelike sanksies teen Italië, wat ook 'n verbod op die uitvoer van koffie na die land insluit, en die ekonomiese gevolge van die Tweede Wêreldoorlog is geen werklike teenslag vir Lavazza nie.

In 1927 word die moderne Lavazza S.p.A. in sy huidige vorm gestig, en die onderneming begin hom op die koffievervaardiging toespits. Lavazza se produkte kry die eerste spesiaal ontwerpte etiket. Die jaarlikse produksie beloop aanvanklik 1 000 ton koffie.

In 1936 tree Luigi Lavazza af en oorlaat die bestuur van die maatskappy aan sy seuns. Hy sterf in 1949. Lavazza het sy hoofkwartier nog steeds in Turyn en word tans deur die vierde generasie van Luigi Lavazza se nakomelinge bestuur.
Lavash op 'n mark in Jerewan
Volgens die tradisionele Armeense metode word lavash-deeg dun uitgerol en teen die verhitte binnewande van 'n klei-oond geklap
**Lavash** (Armeens: լավաշ, Azerbeidjans: *lavaş*, Persies: ﻟﻮﺍﺶ, Turks: *lavaş*) is 'n baie dun, ongesuurde Oosterse platbrood en belangrike bestanddeel van die Armeense, Azerbeidjanse, Turks-Anatoliese en Persiese kookkuns en geregte in dié lande. 

Die deeg vir lavash-brood word tradisioneel slegs van meel, sout en water berei, dun uitgerol en in groot buite-oonde of binnenshuise bakkamers gebak. Dun platbrode met 'n groot deursnee word teen die verhitte binnewande van 'n klei-oond geklap waar hulle binne 'n minuut of so klaargebak is. 

Vars gebakte lavash kan nog maklik gevorm word, maar dit begin daarna vinnig droog en bros word. Vars lavash word derhalwe ook dikwels saamgerol om as toebroodjie of hulsel vir vleisgeregte te dien. Die laasgenoemde variant word in Turkye *dürüm* genoem. Gedroogde lavash kan weke of maande lank gestoor word. Voordat dit bedien word, word die platbrood effens met water bevogtig om dit sagter te maak.

Gedroogde lavash word in die Armeens-Apostoliese Kerk ook as hostie gebruik.

Etimologie
----------

Volgens die Armeense Sowjet-ensiklopedie is lavash 'n samestelling van twee Armeense woorde, *lav* "goed" en *ash* "kos, gereg".
Mariam in 1986.
**Mengistu Haile Mariam** (Amharies: መንግስቱ ኃይለ ማርያም, uitgespreek as [mənɡɨstu haɪlə marjam]; gebore 21 Mei 1937) is 'n Ethiopiese soldaat en politikus wat van 1977 tot 1991 die leier van Ethiopië was. Hy was die voorsitter van die Derg, die sosialistiese militêre junta wat Ethiopië van 1977 tot 1987 regeer het, en van 1987 tot 1991 president van die Demokratiese Volksrepubliek van Ethiopië (PDRE).

Die Derg het die mag oorgeneem in die Ethiopiese rewolusie ná die omverwerping van keiser Haile Selassie in 1974, en dit was die einde van die Salomoniese Dinastie wat Ethiopië sedert die 13de eeu regeer het. Mengistu het mededingers van die Derg gesuiwer en 'n diktator geword. Hy het probeer om die feodale ekonomie van Ethiopië te moderniseer deur 'n Marxisties-Leninisties-geïnspireerde beleid soos nasionalisering en grondherverdeling. Sy bloedige konsolidasie van mag in 1977-'78 staan bekend as die Rooi Terreur, 'n wrede onderdrukking van opposisiegroepe en burgerlikes ná 'n mislukte sluipmoordpoging van die Ethiopiese Rewolusionêre Volksparty (EPRP) in September 1976, nadat hulle die Derg se uitnodiging geïgnoreer het om by die unie van sosialistiese partye aan te sluit.

Interne rebellie en regeringsonderdrukking het die presidentskap van Mengistu gekenmerk, terwyl die Rooi Terreur-tydperk 'n stryd om oorheersing was tussen die Derg, die EVPP en hul teenstanders, die Sosialistiese beweging All-Ethiopia, wat hulle aanvanklik in lyn gebring het met die Derg. Terwyl hierdie interne konflik beveg is, is Ethiopië bedreig deur die Somaliese Inval sowel as die guerrillaveldtog van die Eritrese Volk se Bevrydingsfront wat onafhanklikheid geëis het vir Eritrea, destyds 'n provinsie van Ethiopië. Die Ogaden-oorlog van 1977–78 oor 'n betwiste grensstreek met Somalië was opvallend vir die prominente rol van Mengistu se Sowjet- en Kubaanse bondgenote in die verkryging van 'n Ethiopiese oorwinning. Die katastrofiese hongersnood van 1983–'85 het die regering se probleme onder internasionale aandag gebring.

Mengistu het in Mei 1991 na Zimbabwe vertrek nadat die PDRE-nasionale vergadering homself ontbind en gevra het vir 'n oorgangsregering. Sy vertrek het die Ethiopiese Burgeroorlog skielik beëindig. Mengistu woon steeds in Harare, Zimbabwe, en bly daar ondanks 'n Ethiopiese hofuitspraak dat hy skuldig bevind is aan die volksmoord.

Die regering van Mengistu is na raming verantwoordelik vir die sterftes van meer as 1,2 miljoen Ethiopiërs.
Julius Meinl se vlagskipwinkel in Graben, 'n straat in die middestad van Wene (1ste distrik), is die enigste wat nog deur die onderneming besit en bestuur word
**Julius Meinl International** (Duits: **Julius Meinl AG**, **Meinl-Gruppe**), dikwels kort **Julius Meinl** genoem, is 'n Oostenrykse vervaardiger van koffie, fynproewerkos en ander voedsel wat sy hoofkwartier in die hoofstad Wene het. Behalwe vir sy vlagskipwinkel in die Weense middestad het die onderneming, wat na sy stigters Julius Meinl I en Julius Meinl II vernoem is, sy kleinhandelbelange in 1998/99 onder meer aan die Duitse Rewe-groep verkoop.

Die onderneming het sy oorsprong in 'n koffiewinkel wat deur Julius Meinl I in 1862 in die 1ste Weense Distrik gestig is. Aanvanklik is hier net groen koffiebone verkoop, later ook vars geroosterde koffiebone. Die onderneming se kenteken – 'n swart kinderhoof met 'n hoë rooi fes-hoed teen 'n geel agtergrond – is oorspronklik deur die grafikus Joseph Binder ontwerp. In 2004 is dit deur 'n hersiene weergawe vervang wat deur die Italiaanse ster-ontwerper Matteo Thun geskep is.

In 1877 het Julius Meinl II 'n omwenteling in die koffiebedryf teweeggebring deur sy eie roostermetode te ontwikkel waarby koffiebone nie meer regstreeks aan verhittingsgasse blootgestel is nie wat die koffie 'n onaangename bysmaak gegee het. Sy onderneming het vervolgens tot die leidende koffierooster in Oostenryk-Hongarye asook die grootste invoerder van tee en koffie op dié mark met vyftig miljoen verbruikers gegroei.
**Timothy Eaton** (\* Maart 1834 in Clogher naby Ballymena, graafskap Antrim, Ierland; † 31 Januarie 1907 in Toronto, Kanada) was 'n Kanadese sakeman van Presbiteriaanse Ulster-Skotse afkoms wat bekendheid verwerf het as die stigter van T. Eaton Co. Ltd. Kanada se grootste afdelingswinkelketting wat op sy hoogtepunt winkels dwarsoor die land bedryf en kantore in oorsese wêreldstede soos Londen en Parys geopen het.

Eaton was die vierde seun van John Eaton, 'n pagboer in Ulster (tans Noord-Ierland) en sy vrou Margaret Craig. Nadat hy 'n opleiding as verkoper in 'n Ierse winkel ontvang het, het Eaton sy twee ouer broers gevolg en hom in 1854 in Kanada gevestig waar hy 'n tyd lank in 'n winkel in Bo-Kanada gewerk het. Twee jaar later het hy saam met sy broer James 'n klein winkel in Kirkton, 'n nedersetting in die Huron Tract-streek van Suidwes-Ontario, geopen. Die onderneming is in 1860 na St Mary's naby Stratford verskuif.

Eaton se herfs-en-winter-katalogus van 1905/1906
Eaton was bewus van die omwenteling wat in die destydse kleinhandelbedryf aan die gang was en vol van idees hoe hy self voordeel kon trek uit dié veranderinge. In 1869 het hy sy eie winkel op die sidwestelike hoek van Yonge- en Queenstraat, Toronto geopen waar hy 'n reeks nuwe verkoopmetodes met sukses ingevoer het, waaronder verkope teen vaste pryse en kontant in teenstelling met ouer handelspraktyke waarin kredietkope, ruilhandel en prysonderhandelinge 'n sentrale rol gespeel het. 

Sy tweede doelwit was om die diensvoorwaardes en werksomstandighede van sy personeel te verbeter. In die laat 1880's was vaste sluitingstye om ses uur saans tussen Maandag en Vrydag en teen middag op Saterdae reeds 'n vaste instelling in Eaton se onderneming. Hy het daarnaas vir 'n aangename werksomgewing met soveel as moontlik natuurlike lig en vars lug gesorg.

In 1884 het Timothy Eaton begin om sy handelsware ook per katalogus te bemark sodat bewoners van afgeleë boerderygemeenskappe vir die eerste keer toegang tot 'n wye verskeidenheid verbruikersgoedere gekry het. Binne enkele jare was Eaton se katalogusse in die meeste Kanadese huishoudings te vinde. Toe Eaton in 1907 in die ouderdom van 72 in Toronto oorlede is, het sy handelsonderneming meer as 9 000 werknemers in sy winkels in Toronto en Oshawa in diens gehad. Dwarsoor die wêreld is kantore gevestig om goedere in te koop.

In die laat 20ste eeu het Eaton's se bestuur moeilikhede ondervind om betyds by nuwe ontwikkelinge in die kleinhandelsbedryf aan te pas en in 'n veranderde ekonomiese klimaat op koers te bly, terwyl ook wanbestuur 'n rol by die onderneming se agteruitgang gespeel het. In 1999 het Kanada se suksesvolste kleinhandelreus bankrot gespeel.
**Timothy Cooper Partridge** (7 Desember 1942 – 8 Desember 2009, Balgowan) was 'n akademikus by Wits Universiteit, waar hy nou met Phillip Tobias saamgewerk het.

Studieveld
----------

Hy was 'n bekende klimatoloog, geoloog en palaeoantropoloog. Hy was 'n lid van Tobias se palaeoantropologiese navorsingseenheid wat vanaf 1966 tot aan die eeu-einde die uitgrawings by fossielterreine van aapmense geloods het, en was vir meer as 40 jaar betrokke by studies in menslike ewolusie. Sy kennis van geomorfologie het hom in staat gestel om datums te verskaf vir aapmens-fossielfondse, veral dié van genus *Australopithecus*. Hy was vir baie jare werksaam by die fossielterreine te Makapansgat, Sterkfontein, Taung en die Wieg van die Mensdom, en is as 'n ondernemende en pligsgetroue spanlid beskryf.

Sienings
--------

Partridge het gewaarsku omtrent ekstreme weersomstandighede wat weens globale verwarming kon ontstaan. As ereprofessor in klimatologie by Wits het hy sedert 2004 in die *Guardrisk Update* uitgewys dat atmosferiese koolstofdioksied die hoogste vlakke in 420 000 jaar bereik het. Dit sou atmosferiese energie opgaar wat ernstige weerskommelings moet meebring. Warmer temperature sou groter verdamping ten gevolg hê, wat meer reën in sekere wêrelddele sal meebring, en erger droogte in ander.

Persoonlike lewe
----------------

Sy eerste gade was dr Marilyn Phillips (1933-2004). Sy was 'n geregistreerde narkotiseur, en was ook 'n student van Tobias by die Wits mediese skool. Hul enigste seun Astley is as jong volwassene oorlede. Drie maande voor sy dood is hy met die redakteur en uitgewer Susie Jordan getroud. Hy is in 2009 tydens 'n besoek aan KwaZulu-Natal aan 'n hartaanval oorlede, en is uit die St Martins-in-the-Veld Anglikaanse Kerk in Johannesburg begrawe.
Jurriaan Andriessen
**Jurriaan Hendrik Andriessen** (15 November 1925, Haarlem - 19 Augustus 1996, Den Haag) was 'n Nederlandse Komponis.

Sy vader was die komponis Hendrik Andriessen, en sy broer die komponis Louis Andriessen. Sy oom was Willem Andriessen. Hulle almal was noemenswaardige komponiste. Andriessen het komposisie saam met sy vader gestudeer by die Utrecht Konservatoria , voordat hy aanbeweeg het na Parys , waar hy saam met Olivier Messiaen studeer het.

Die grootste deel van Andriessen se werk is vir die verhoog. Sy studie in Parys het vernaam gegaan oor die skryf van rolprentmusiek. Hy het 'n variëteit van musikale invloede gehad om uit te put, insluitende Amerikaanse rolprentmusiek, Aaron Copland se ballette, volksmusiek van verskeie kulture, Neoklassieke musiek, en Serialisme.

Bogenoemde eklektisisme, gekombineer met sy komposisionele vaardighede, het sy werk geskik gemaak vir die skryf van dramatiese werke. Sy eerste verhoogkomposisie was insidentele musiek vir *Het wonderlijke uur*, 'n verhoogstuk wat sy buiging ontvang het tydens die viering van die vyftigste jaar van Koningin Wilhelmina se troonstyging. 

In 1954 het die Haagse Comedie (nou die Nationaal Toneel, of "Nasionale Teater") hom as resident-komponis aangestel, en in die hoedanigheid het hy onder andere musiek geskryf vir Eugene O'Neill se *Mourning Becomes Electra* en Tom Stoppard se *Rosencrantz & Guildenstern Are Dead*.

Die tyd van 1949 tot 1951 in die Verenigde State , danksy 'n Rockefeller Stigting Beurs, was 'n vrugbare tyd vir sy orkestrale komposisie, welke 'n ander noemenswaardige deel van sy werk uitmaak. Gedurende die tyd het hy die *Tanglewood Ouverture* vir Serge Koussevitsky gekomponeer, sowel as die *Berkshire Simfonieë*, wat later gebruik is as balletmusiek deur George Balanchine. 

Sy komposisies was aangevra vir staatsvieringe, insluitende die troue en kroning van Koningin Beatrix van Nederland, en die Silwer Jubilee van Koningin Juliana van Nederland.

Bykomend tot die verhoog oftewel teaterstukke waarvoor hy die bekendste is, was Andriessen ook 'n produktiewe komponis van kamermusiek- en vokale werke, baie wat bedoel was om uitgevoer te word deur amateurs. Hy was ook 'n direkteur vir televisie.

Geselekteerde werke
-------------------

* *Het wonderlijke uur*, Insidentele musiek (1948)
* *Berkshire Symphonies*, orkestraal (1949)
* *Rouw past Elektra* Insidentele musiek (1954)
* *Concertino*, vir fagot en dubbele houtblaaskwintet (1962)
* *Entrata Festiva*, orkestraal vir die troue van Prinses Beatrix (1966)
* *Rosencrantz and Guildenstern are Dead*, verhoogwerk (1968)
* *Een Prince van Orangien*, orkestraal, vir die Silwer Jubilee van Koningin Juliana (1973)
* *Entrata della regina*, orkestraal, vir die kroning van Koningin Beatrix (1980)
* *Sciarada Spagnuola, Divertimento voor Blaaskwintet (1963)*
* *Les Cloches des Clochards*, suite voor carillon (1976)

Bronne
------

* Jos Wouters and Ronald Vermeulen: "Andriessen". Grove Music Online, ed. L. Macy. Accessed 7 March 2005.
**Agne** of **Agni Skjálfarbondi**, ook verkeerdelik **Hogne** genoem, was in die Noorse mitologie 'n legendariese koning van Swede se Huis van Yngling. Volgens Snorri Sturluson was hy die seun van Dag die Wyse, wat hy as koning opgevolg het. Hy was op baie gebiede bekwaam.

Een somer het hy en sy leër Finland gaan plunder. Die Finne het 'n groot mag onder 'n hoof met die naam Frosti bymekaargemaak. In die groot geveg wat gevolg het, het Agne baie Finne, onder andere Frosti, doodgemaak en geseëvier. Agne het toe die hele Finland onderdruk en baie buit bymekaargemaak. Hy het ook Frosti se dogter Skjalf en haar landgenoot Logi gebuit.

Agne het na Swede teruggekeer en hulle tent by Stocksund (Stockholm) opgeslaan. Hy is toe met Skjalf getroud. Skjalf het Agne gevra om haar oorlede pa met 'n fees te vereer en Agne het ingestem. Hy het baie gaste genooi en hulle het 'n drinkkompetisie gehou, waarin Agne baie dronk geword het. Skjalf het Agne toe in sy slaap met 'n tou vermoor en so haar pa se dood gewreek. Sy en haar manne het na die skepe gehardloop en na Finland ontsnap.

Agne is opgevolg deur sy seuns Alarik en Erik. Sy verhaal word vertel in die *Ynglinga saga*, *Ynglingatal* en *Historia Norwegiæ*.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Voorganger**← Dag** | **Legendariese Sweedse konings** | Opvolger**Alarik en Erik →** |
Die Agiou Panteleimonos-klooster
Die **Agiou Panteleimonos-klooster** (Grieks: Άγιος Παντελεήμων; Russies: Пантелеймонов), ook bekend as **Rossikon** (Ρωσσικόν), is ’n Oosters-Ortodokse klooster in die suidwestelike deel van Berg Athos in Griekeland. Dit is 19de in rang van die skiereiland se kloosters en die grootste wat fisieke grootte betref.

Geskiedenis
-----------

Die klooster is in die 11de eeu deur monnike van Kiëf-Roes gestig, vandaar die naam "Rossikon". Dit is eers deur Kiëfse en later Russiese monnike bewoon. Dit is in 1169 as ’n selfstandige klooster erken.
Die klooster was in die 16de en 17de eeu vooruitstrewend danksy die geldelike steun van die tsaars van Moskowië, maar het in die 18de eeu agteruitgegaan totdat daar in 1730 net vier monnike oor was. In die 19de eeu het dit herstel. Die huidige klooster is in die eerste twee dekades van dié eeu nader aan die see gebou. In 1895 was daar 1 000 monnike, in 1903 altesaam 1 446 en teen 1913 meer as 2 000.

Verskeie brande het die klooster beskadig. Die grootste hiervan was in 1307, toe Katalaanse huursoldate dit aan die brand gesteek het, en in 1968. Die eerste Russiese leier wat dit besoek het, was pres. Wladimir Poetin op 9 September 2005.

Moderne tyd
-----------

Vandag lyk die klooster soos ’n klein dorpie, met geboue van verskeie hoogtes. Dit is die grootste klooster op Berg Athos.

Die biblioteek is in ’n aparte gebou in die klooster se binnehof. Dit bevat 1 320 Griekse en 600 Ou Kerkslawiese manuskripte en 25 000 gedrukte boeke. Daar is ook belangrike relieke, soos die kop van sint Panteleimon, ’n gewilde heilige van die Russies-Ortodokse Kerk na wie die klooster genoem is. Die 19de-eeuse kloosterklokke is glo die grootstes in Griekeland.

Die klooster is in die 20ste eeu geknou deur die ateïstiese ideologie van die Sowjetunie en die beperking op reis tydens die Koue Oorlog. Met die verbrokkeling van die Sowjetunie was daar net sowat drie dosyn monnike oor. Die getal het egter sedert die begin van die 21ste eeu weer gestyg.

Sien ook
--------

* Berg Athos
Die **Peloponnesiese oorlog**, van 431 tot 404 v.C. was 'n oorlog van die antieke Grieke, waarin 'n stryd om die oorhand gevoer is deur Athene en sy ryk, teenoor die Peloponnesiese bond onder leiding van Sparta. Geskiedkundiges het die oorlog tradisioneel in drie fases verdeel. In die eerste fase, die Archidamiese oorlog, het Sparta herhaalde invalle in Attika van stapel gestuur, terwyl Athene haar leierskap ter see benut het om die kusstreke van die Peloponnese te plunder, en om tekens van onrus in die Atheense ryk te onderdruk. Hierdie periode van die oorlog is voltrek in 421 v.C. met die ondertekening van die Vrede van Nikias. Daardie verdrag is egter gou ondermyn deur hernude gevegte in die Peloponnese. In 415 v.C. het Athene 'n massiewe ekspedisiemag afgevaardig om Sirakuse in Sisilië aan te val; die aanval het noodlottig uitgeloop, met die uitdelging van die hele mag, in 413 v.C.. Dit het die finale fase van die oorlog ingelui, wat dikwels na verwys word as die Dekeleaanse of Ioonse oorlog. In hierdie fase het Sparta, nou met ondersteuning van Persië, opstande in Athene se onderhorige state in die Egeïese See en Ionië aangewakker, wat die Atheense ryk ondergrawe het, en, uiteindelik die stad van sy vlootoorhand ontneem het. Die vernietiging van die Atheense vloot by Aegospotami het die oorlog effektief voltrek, en Athene het in die volgende jaar oorgegee. 

Die Peloponnesiese oorlog het die antieke Griekse wêreld omvorm. Op die vlak van internasionale betrekkinge, is Athene, die sterkste stadstaat in Griekeland voor die uitbreek van die oorlog, gereduseer tot 'n staat van byna volkome onderhorigheid, terwyl Sparta gevestig is as die leidende mag in Griekeland. Die ekonomiese koste van die oorlog is regdeur Griekeland gevoel; armoede was wydverspreid in die Peloponnese, terwyl Athene haarself in 'n volkome afgetakelde toestand bevind het, waaruit sy nooit haar vooroorlogse welstand kon hernuwe nie. In Athene het die Dertig Tiranne met die hulp van Spartaans gesinde Atheense burgers in 404 v.C. die mag in Athene oorgeneem. Die oorlog het ook meer subtiele omwentelinge in die Griekse gemeenskap meegebring; die konflik tussen demokratiese Athene en oligargiese Sparta, wat elk vriendskapsbetrekkinge met ander state gehandhaaf het, het van burgeroorlog 'n algemene verskynsel in die Griekse wêreld gemaak. 

Griekse oorlogvoering, intussen, wat voorheen beperk was tot geformaliseerde konflikte, is omskep in 'n verbete stryd tussen stadstate, wat grootskaalse afgryse ingesluit het. Godsdienstige en kulturele waardes is omvergewerp, uitgestrekte landstreke is geplunder en stede is uitgedelg, sodat die Peloponnesiese oorlog 'n dramatiese einde gebring het aan die Griekse goue era van die vyfde eeu v.C..
1/12 Shilling van 1913
Die **Pond Sterling van Jersey** is die amptelike geldeenheid van die Bailiwick of Jersey, die grootste van die Kanaaleilande. Die Pond van Jersey is saam met die Pond Sterling van Guernsey en banknote van die Bank van Engeland, asook van Skotland, wettige betaalmiddel op die eiland.

Banknote van die State van Jersey
---------------------------------

Die Tesourier van die State van Jersey hou vir elke banknoot van 1 £ (Jersey), wat uitgegee word, £1,10 in banknote van die Bank van Engeland. Die Pond van Jersey is gevolglik 'n baie stabiele geldeenheid.

Die banknote, wat tans in omloop is, het 'n beeld van Koningin Elizabeth II op die voorkant en bekende bakens of historiese gebeurtenisse van Jersey op die agtersy. 'n Jersey-bees dien as watermerk.

* 1 Pond-banknoot, groen, Parogiale kerk van Saint Helier
* 5 Pond-banknoot, perskleur, La Corbière vuurtoring
* 10 Pond-banknoot, rooi, *Die dood van Majoor Pierson*, Slag van Jersey (1781)
* 20 Pond-banknoot, blou, Herehuis van Saint Ouen
* 50 Pond-banknoot, bruin, Regeringsgebou

Muntstukke van Jersey
---------------------

Die muntstukke van Jersey wys die Koningin se profiel op die voorkant, terwyl daar 'n verskeidenheid ontwerpe op die agtersy is:

* 1p Toring van Le Hocq
* 2p L'Hermitage (woonplek van die Heilige Helier)
* 5p Seymour-toring
* 10p La Pouquelaye de Faldouet (dolmen)
* 20p Vuurtoring van La Corbière
* 50p Kasteel van Grosnez

Alhoewel ook pond-muntstukke uitgegee word, word hulle nie dikwels gebruik nie. Die ontwerpe van die agtersy sluit 'n reeks wapens van die twaalf parogieë van Jersey en historiese skepe, wat op die eiland gebou is, in.
Dawid-standbeeld

Standbeeld| Datum van stigting of ontstaan | 1500s |
| Beweging | High Renaissance |
| Land | Italië |
| Ligging | Galleria dell'Accademia in Florence, piazza della Signoria, Italië, Florence |
| Geografiese ligging | 43°46′36″N 11°15′34″E |
| Naam van werk | David, David |
| Gebaseer op | 1 Samuel |
| Afgeleide werk | Statue of David, David (inspired by Michelangelo) |
| Genre | beeldhoukuns |
| Skepper | Michelangelo |
| Opdraggewer | Arte della Lana |
| Kataloguskode | S10 |
| Materiale gebruik | Carrara marble |
| Teenwoordig in werk | Pang! 3 |
| Uitbeelding | Dawid, sling, man, Naaktheid |
| Versameling | Galleria dell'Accademia in Florence |
| Inventarisnommer | 1076 |
| Tydperk | High Renaissance |
| Amptelike webwerf |  |
| Beskryf by URL |  |

Die **Dawid-standbeeld** is 'n meesterstuk van Renaissance-beeldhouwerk, wat tussen 1501 en 1504 deur die Italiaanse kunstenaar Michelangelo uit marmer geskep is. Dawid is 'n 5,17-meter hoë marmerbeeld van die Bybelse figuur Dawid, 'n gunstelingonderwerp in die kuns van Florence. 

Dawid is in die oorspronklik opdrag bestel as een van 'n reeks standbeelde van profete wat langs die daklyn van die oostelike punt van die Florence-katedraal geplaas moes word. Dit is egter uiteindelik op 'n openbare plein buite die Palazzo Vecchio geplaas, die setel van die burgerlike regering in Florence, in die Piazza della Signoria, waar dit op 8 September 1504 onthul is. Die standbeeld is in 1873 na die Galleria dell'Accademia, Florence, verskuif en later op die oorspronklike plek deur 'n replika vervang.

As gevolg van die aard van die figuur wat dit verteenwoordig het, het die standbeeld gou die verdediging van burgerlike vryhede gesimboliseer in die Republiek van Florence, 'n onafhanklike stadstaat wat aan alle kante bedreig word deur kragtiger mededingende state en deur die hegemonie van die Medici-familie. Die oë van Dawid, met 'n waarskuwingsglans, was gerig op Rome waar die Medici-familie gewoon het.
Die **Grey’s Pass** (Greyspas) oor die Olifantsrivierberge het in onbruik verval met die opening van die Piekenierskloofpas.

Die aanvanklike roete oor hierdie berge was ‘n voetpad van die Khoisan. Ongeveer hierdie koers is ook gevolg deur die geselskappe van Jan Danckaert in 1660, Pieter Cruythoff in 1661, Simon van der Stel in 1685, Carl Peter Thunberg in 1773 en Hinrich Lichtenstein in 1803.

Thomas Bain het hier ‘n roete oor die Piekenierskloof uitgemeet op ‘n afstand van ongeveer 2km vanaf die oorspronklike voetpad. Op 17 Februarie 1857 het hy met ‘n span bandiete aan die pas begin bou en na slegs anderhalwe jaar was die nuwe pas voltooi. Met die amptelike opening op 17 November 1858 is dit na die goewerneur, sir George Grey, vernoem. Die geleidelike helling van die nuwe pas het dit uitstekend geskik gemaak vir die gebruik daarvan deur ‘n kar en perde.

Die latere Piekenierskloofpas tussen Eendekuil en Citrusdal volg ‘n ander roete, alhoewel dit die Grey’s Pass by die kruin kruis. Dele van die ou pas word egter nog deur boere gebruik.

Let Wel
-------

'n Kort straatjie tussen Koningin Victoriastraat en Oranjestraat in die middestad van Kaapstad staan ook bekend as Grey’s Pass.

Lees ook
--------

* Lys van bergpasse in Suid-Afrika

Bron
----

* Burman, Jose: So High the Road – mountain passes of the Western Cape. Kaapstad: Human & Rousseau, 1963
**Grey-Kollege** is 'n parallelmedium seunskool in Bloemfontein en word allerweë as een van Suid-Afrika se voorste skole beskou.

Ontstaan
--------

Sir George Grey se skenking van £5 000 het die stigting van Grey-Kollege voorafgegaan.
Oudleerder en politikus dr. Colin Steyn.
Oudleerder en politikus Hjalmar Reitz.
Oudleerder en politikus kol. Deneys Reitz.
Sir George Grey, Kaapse goerwerneur, het tydens 'n besoek aan die nuwe Republiek van die OVS op 13 Oktober 1855 'n bedrag van £5 000 aan die Nederduitse Gereformeerde Kerk geskenk vir die oprigting van die Kollege in Bloemfontein. Die skool is amptelik op 17 Januarie 1859 met ds. (later dr.) Andrew Murray as eerste skoolhoof geopen. Die modelrepubliek, Bloemfontein en Grey-kollege het saam gegroei en ontwikkel – die skool onder leiding van skoolhoofde soos dr. Johannes Brill, mnre. James Lyle, Jock Meiring, J.M.B. Faure, A.K. Volsteedt, J.L. Cronje, dr. M.G. Heyns en mnr. Johan Volsteedt. Mnr. Deon Scheepers neem as skoolhoof oor in 2013.

Dit was die eerste skool in die destydse Transgariep en voorloper van die Grey-universiteitskollege, die latere Universiteit van die Vrystaat. Dit is ook die derde oudste skool in die land.

In 1950 is die sekondêre skool en die primêre skool geskei en het die primêre afdeling vinnig ontwikkel onder andere onder mnre. C.C.R Bornman, Steve Strydom en Chris Bester. Vanaf 1992 is mnr. Lindsay Mould die skoolhoof van die primêre skool.

Vandag
------

Die snoepwinkel.
Grey-kollege is een van die bekendste skole in die land en sy oudleerders word in alle vertakkinge van die samelewing aangetref, nie net in Suid-Afrika nie, maar selfs in die buiteland. Die skool bied parallelmediumonderrig in afsonderlike klasse aan Afrikaanse en Engelse leerders, wat andersins saam sosialiseer, in die koshuise woon en aan buitemuurse bedrywighede deelneem. Die skool is wyd bekend vir sy akademiese en sportprestasies.

Oudleerders
-----------

Die skool het tot 2012 41 Springbok-rugbyspelers opgelewer, naas Paul Roos Gimnasium (50) die meeste van enige skool.

Onder die oudleerlinge tel die rugbykaptein Morné du Plessis, asook die krieketkapteins Kepler Wessels en Hansie Cronje, die politici Hjalmar Reitz, kol. Deneys Reitz (seuns van pres. F.W. Reitz) en pres. M.T. Steyn en sy seun dr. Colin Steyn. Steyn jr. en Deneys Reitz het drie keer in die vroeë twintigerjare mekaar die stryd aangesê in die kiesafdeling Bloemfontein-Suid, wat Reitz twee maal vir die Suid-Afrikaanse Party wen en Steyn een maal vir die Nasionale Party. In sowel die 1943- as die 1948-verkiesing was Colin Steyn die enigste suksesvolle kandidaat van die Verenigde Party in die Vrystaat. In 1953 verloor hy en wen die Nasionale Party al 15 Vrystaatse setels in die Volksraad.

Bronne
------

* Grey-Kollege, Bloemfontein. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis, Kuns en Kultuur. Jaargang 31, nr. 1, Desember 1981
* Potgieter, D.J. (red.) 1972. *Standard Encyclopaedia of Southern Africa*. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).
* Schoeman, B.M. 1977. *Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910-1976*. Pretoria: Aktuele Publikasies.
**Radama II** (23 September 1829 – vermoedelik 12 Mei 1863) was die seun en erfgenaam van koningin Ranavalona I van die Koninkryk Madagaskar. Hy het van 1861 tot 1863 oor feitlik die hele eiland regeer.

Bewind
------

Radama se bewind, hoewel kort, was ’n deurslaggewende tydperk in die koninkryk se geskiedenis. Onder die streng 33 jaar lange bewind van sy ma het Madagaskar sy kulturele en politieke onafhanklikheid van Frankryk en Brittanje behou. Hy het die koningin se beleid van isolasionisme en die vervolging van Christene verwerp en godsdienstige vryheid toegelaat. Hy het ook weer buitelandse invloede verwelkom. 

Radama II en sy vrou Rabodo, wat hom as koningin Rasoherina sou opvolg.
Volgens die terme van die Lambert-charter, wat Radama in die geheim in 1855 met die Franse entrepreneur Joseph-François Lambert onderteken het terwyl sy ma nog geheers het, het Frankryk eksklusiewe regte gehad om groot stukke waardevolle grond en ander hulpbronne te ontgin. Hierdie ooreenkoms, wat later deur eerste minister Rainilaiarivony herroep is, was ’n belangrike faktor in die vestiging van Madagaskar as ’n Franse protektoraat en in 1896 as ’n kolonie.

Die drastiese kontras tussen Ranavalona se isolasionisme en haar seuns se pro-Europese houding het ’n skielike beleidsomkeer teweeggebring wat die tradisionele sosiopolitieke orde bedreig het. Radama se instelling van drastiese hervormings ondanks die advies van sy ministers daarteen, het eindelik teen hom geboemerang. In ’n staatsgreep onder eerste minister Rainivoninahitriniony is Radama II op 12 Mei 1863 verwurg. Sy vrou Rabodo, wat die troonnaam Rasoherina aangeneem het, is deur die ministers toegelaat om haar man op te volg op voorwaarde dat sy en toekomstige monarge nie meer alleen sou regeer nie, maar saam met die *Hova* (vry burgers), wat deur die eerste minister verteenwoordig sou word. Aan die publiek is gesê Radama het selfmoord gepleeg en dat sy liggaam onseremonieel in ’n graftombe in Ilafy begrawe is. 

Gerugte het egter gou ontstaan dat Radama nog lewe en beplan om die troon terug te neem. Daar is bewyse dat hy wel nog kon gelewe het en tot op ’n hoë ouderdom in anonimiteit naby die Kinkonymeer in die noordweste van die land gewoon het.
**Tenzin Gyatso**, die **14de Dalai Lama** (gebore as **Lhamo Dondrub**, 6 Julie 1935), is die huidige en langslewende Dalai Lama, wat belangrike monnike is van die Gelug, die jongste skool van Tibettaanse Boeddhisme. Die hoof van dié skool is in naam die Ganden Tripas. Die 14de Dalai Lama het die Nobelprys vir Vrede in 1989 ontvang en is bekend vir sy passievolle voorspraak vir Tibettane wêreldwyd.

Lewensgeskiedenis
-----------------

Tenzin Gyatso in Wene, Oostenryk, in 2012.
Lhamo Dhondrup, die vierde oudste seun van ’n arm arbeidersgesin, is op die Tibettaanse dorp Taktser in die Amdo-provinsie gebore. Nadat die 13de Dalai Lama oorlede is, is soekpartye uitgestuur om sy opvolger te vind en hulle het die tweejarige Lhamo herken as die 14de reïnkarnasie van die Dalai Lama. In 1939, net ná sy vierde verjaardag, is hy na die hoofstad, Lhasa, gebring waar hy amptelik as die nuwe Dalai Lama bekragtig is.

Hy het die grootste deel van sy kinderlewe saam met leermeesters of op sy eie deurgebring. Sy opleiding as Boeddhistiese monnik het begin toe hy ses jaar oud was en het ingesluit ’n bestudering van groot volumes Boeddhistiese leringe, gereelde meditasiesessies en die bemeestering van die vaardigheid om oor godsdienstige onderwerpe te debatteer.

In 1949 het die kommuniste die burgeroorlog in China gewen en op 7 Oktober 1950 het die Chinese magte Tibet ingeval. Die 15-jarige Dalai Lama is opgeroep om politieke gesag te aanvaar. Sy eerste stap was ’n beroep op die Verenigde Nasies, maar dit is afgewys.

In die daaropvolgende nege jaar het hy probeer om vreedsaam met die Chinese saam te leef, maar teregstellings en verwoesting deur die Chinese het gelei tot ’n groot opstand op 10 Maart 1959 in Lhasa. Die Chinese het die opstand onderdruk en die Dalai Lama het uit Tibet gevlug. Hy het asiel in Indië verkry. Sedert 1960 woon hy in Dharamsala in Noord-Indië.

In Indië het hy in 1959 ’n demokratiese regering in ballingskap gestig wat hom beywer vir die bevryding van Tibet en die welsyn van die nou meer as 120 000 Tibettaanse vlugtelinge. Hy het 53 landbou-vlugtelinggemeenskappe begin, die skepping van ’n Tibettaansse skoolstelsel bestuur, verskeie kultuurinstellings ingewy om Tibet se kuns en wetenskap te bewaar en meer as 200 abdye hervestig om die Boeddhisteleringe lewend te hou.

Sedert sy eerste oorsese besoek in 1967, het hy uitgebreid deur die wêreld gereis; hy bied lesings aan en werf ondersteuning vir die Tibettaanse saak. Hy word dikwels deur wêreldleiers genooi om oor wêreldvrede te praat en het die afgelope 40 jaar ’n simbool van vrede geword. In 1989 het hy ook die Nobelprys vir Vrede ontvang.
***Myst IV: Revelation*** is wys-en-kliek rekenaarspeletjie en die vierde in die *Myst*-reeks. Dit is die eerste speletjies in die reeks wat eksklusief op DVD vrygestel is ('n CD-weergawe sou 12 CD's nodig gehad het om al die data te bevat). Soos die vorige speletjie in die reeks, *Myst III: Exile*, kombineer *Revelation* vooraf gesintetiseerde grafika met digitale video, maar bevat dit ook intydse 3D-effekte om 'n groter gevoel van werklikheid te gee.

Die storielyn van *Revelation* voltooi dié van die oorspronklike *Myst*. Die speler word deur Atrus ontbied, 'n man wat skakels na ander wêrelde (sogenaamde *Ages* of "Tye") skep deur spesiale skakelboeke te skryf. Ongeveer 20 jaar vroeër toe Atrus se twee seuns byna al sy skakelboeke vernietig het, het Atrus hulle elk in 'n aparte Tyd gevangene geneem. Atrus versoek die speler om as 'n neutrale beoordelaar op te tree deur die broers in hulle Tye te besoek en te kyk of hulle tot inkeer gekom het. Kort na die begin van die spel verdwyn Atrus se jong dogter, Yeesha, en dit blyk dat een van haar twee broers haar ontvoer het. Die speler moet dus na elke broer se Tyd reis in 'n poging om Yeesha te red.

Die ontwikkeling van *Revelation* het meer as drie jaar geduur en Ubisoft het tot 80 werknemers gehad wat aan die speletjie gewerk het. Die musikant Peter Gabriel het sy stem verleen aan die klankbaan en die spel se oudio. Die klankbaan is deur Jack Wall gekomponeer (hy het ook die klankbaan van *Myst III: Exile* behartig). Die speletjie het oor die algemeen positiewe resensies ontvang, alhoewel sommige publikasies ontevrede was oor die speler se beheerskema.

Spel
----

*Myst IV: Revelation* is 'n avontuurspel waarin die speler die rol inneem van 'n anonieme hooffiguur. Die speler ontdek interaktiewe wêrelde wat as *Ages* ("Tye") bekend staan deur die toetsbord of muis te gebruik. Tydens sy besoek aan die Tye, moet die speler raaisels oplos om die verhaal te laat vorder. Die speler kan nie na willekeur rondbeweeg nie, maar kan elke keer 'n skerm verder beweeg en dan hul blik op die toneel in enige rigting beweeg. 

Die muis se pyltjie bied visuele aanduidings vir moontlike aksies en bewegings. Die pyltjie verskyn as 'n hand, wat verander na gelang van watter aksies uitgevoer kan word. Indien dit byvoorbeeld moontlik is om in 'n spesifieke rigting te beweeg, verander die hand só dat 'n vinger in die rigting wys. Indien dit moontlik is om 'n item van nader te beskou, verander die hand in 'n vergrootglas, ensovoorts.

Om die speler by te staan bied die speletjie die moontlikheid om "foto's" te neem, so kan die speler skermskote vasvang wat moontlik leidrade bied vir raaisels later in die verhaal. Die speler het ook 'n dagboek waarin hy aantekeninge kan maak of leidrade neer kan skryf. Die gebeurtenisse wat voor die speletjie se tyd plaasgevind het, kan gesien word deur 'n spesiale amulet, wat herinneringe uit voorwerpe kan oproep.