recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Laringeale konsonante**, ’n term wat dikwels as ’n sinoniem van keelklank gebruik word, is konsonante wat hoofsaaklik in die larinks geartikuleer word: die faringeale (ook epiglottale) en glottale konsonante, en vir party tale uvulêre (of party uvulêre) konsonante.

Die term *laringeaal* word dikwels beskou as sinoniem met glottaal, maar die larinks bestaan uit meer as net die glottis (stemvoue): dit sluit ook die epiglottis en ariëpiglottiese voue in. In breë sin sluit laringeale artikulasies gevolglik die radikale konsonante in, wat die wortel van die tong betrek. Die verskeidenheid klanke wat in die larinks geproduseer word, is die onderwerp van voortgesette navorsing, en die terminologie word nog gevorm.

Die term *laringeale konsonant* word ook gebruik vir gelaringealiseerde konsonante wat in die boonste deel van die stemkanaal geartikuleer word, soos die Arabiese 'klemme' en Koreaanse 'gespanne' konsonante.

Bronne
------

* Ladefoged, Peter; Maddieson, Ian (1996). *The Sounds of the World's Languages*. Oxford: Blackwell. ISBN 0-631-19814-8.
* Miller, Amanda (2005), "Guttural vowels and guttural co-articulation in Ju|’hoansi". *Journal of Phonetics,* dl. 35, Nommer 1, Januarie 2007, pp 56–84.
**Marcianus** (Latyn: Flavius Marcianus Augustus, Grieks: Μαρκιανός; 392 – 27 Januarie 457) was die Bisantynse keiser van 450 tot met sy dood in 457. Sy bewind is gekenmerk deur die herstel van die Oos-Romeinse Ryk, wat hy teen aanvallers beskerm het, en ekonomiese en finansiële hervormings. Aan die ander kant het sy beleid van isolasie die Wes-Romeinse Ryk sonder hulp gelaat teen aanvalle soos dié van Attila die Hun en die Vandale.

Vroeë lewe
----------

Marcianus is in 392 gebore as die seun van ’n soldaat en was die grootste deel van sy lewe ’n gewone soldaat in Thracië. Terwyl hy saam met sy eenheid teen die Sassaniede geveg het, het hy siek geword en daarna na Konstantinopel gegaan waar hy 15 jaar lank onder generaals Ardaburius en Aspar gedien het. Danksy die invloed van dié twee generaals het hy ’n kaptein geword en later die rang senator gekry. Met die dood van Theodosius II in 450 is hy gekies as man deur Theodosius se suster Pulcheria en het hy keiser van die Oostelike Ryk geword, wat teen dié tyd verarm was weens die aanvalle van die Hunne.

Bewind
------

Toe hy keiser word, het Marcianus ophou belasting betaal aan die Hunne. Dié belasting is tydens Theodosius II se bewind ingestel om die Hunne daarvan te weerhou om Konstantinopel aan te val. Attila was bewus daarvan dat hy nooit die hoofstad van die Oostelike Ryk sou kon verower nie en het hom daarna toegespits op die Weste.

Marcianus het sy ryk se geldsake hervorm, uitspattigheid gekeer en die verwoeste distrikte weer bevolk. Hy het aanvalle deur die Romeinse provinsie Sirië en Egipte in 452 afgeweer en onrus aan die Armeense grens in 456 beëindig.

Marcianus het hom min gesteur aan die sake van die Westelike Ryk en dié deel aan sy lot oorgelaat. Hy het niks gedoen om hulle teen Attila te help beskerm of toe die Vandale Rome in 455 geplunder het nie. Net voor Attila se dood in 453 het konflik weer tussen hom en Marcianus opgevlam. Die magtige Hun-koning is egter dood voor ’n volwaardige oorlog uitgebreek het.

Marcianus is op 27 Januarie 457 dood aan ’n siekte, waarskynlik gangreen, wat hy opgedoen het ná ’n lang godsdienstige reis. Hy is in Konstantinopel begrawe saam met Pulcheria. Ondanks sy kort bewind en sy gebrek aan hulp aan die Westelike Ryk, word hy beskou as een van die Oostelike Ryk se beste keisers. Die Oosters-Ortodokse Kerk erken hom en Pulcheria as heiliges. Hul feesdag is op 17 Februarie.

Huwelike
--------

Pulcheria was Marcianus se tweede vrou. Sy het ’n eed van kuisheid afgelê en die huwelik was bloot ’n politieke verbintenis om Marcianus as lid van die Dinastie van Theodosius erken te kry. Sy enigste dogter sover bekend was Marcia Euphemia, wat later met keiser Anthemius van die Westelike Ryk getroud is. Dit is nie bekend wie haar ma was nie.

Bronne
------

* Chisholm, Hugh, red. (1911). "Marcian". *Encyclopædia Britannica* (11de uitg.). Cambridge University Press.
* Arnold Hugh Martin Jones, "Marcianus 8", *The Prosopography of the later Roman empire: A.D. 260–395, Volume 1*, Cambridge University Press, 1987, ISBN 0-521-20159-4, p. 714-5.
**Isolezwe** is 'n Zoeloe-koerant wat deur Independent News & Media besit word, en is die grootste dagblad in KwaZulu-Natal. Dit word daagliks in Durban, Suid-Afrika, in die poniekoerant-formaat gepubliseer. 

Kiki Ntuli, die koerant se vorige redakteur, beskryf hul teikenmark as "die moderniserende Zoeloe...iemand wat dalk teruggaan huis toe na die landelike gebiede om 'n koei vir die voorvaders te slag, maar net so gemaklik is om sy gesin uit te neem vir aandete en 'n fliek in 'n winkelsentrum".

In Junie 2004 het Isolezwe hul aanlyn-uitgawe bekendgestel; hul mede Independent News & Media-publikasies het die webbladsy as die eerste Zoeloetalige nuuswebwerf beskryf.

Geskiedenis
-----------

In die vyf jaar ná sy stigting het dit baie beter gevaar as Independent se Engelstalige Suid-Afrikaanse dagblaaie, en het gegroei van 'n sirkulasie van minder as 30 000 tot meer as 95 000, volgens die syfers van die Sirkulasie-ouditburo. Baie van hul sirkulasie bestaan uit enkelkopieverkope eerder as intekening. Dit het sy sterk vertoning in die eerste kwartaal van 2010 voortgesit, met 'n 34%-toename in sirkulasie tot 104 481, vergeleke met 'n 2,3%-daling in verkope in die hele bedryf. Die sirkulasie vir hul Sondag-uitgawe, Isolezwe ngeSonto, het ook 71 219 bereik. Koerantkenners het verskil oor die redes vir die groei; hoofredakteur Mbathi het verhale en plaaslike nuus van menslike belang gekrediteer, terwyl besturende direkteur Brian Porter redaksionele inhoud en sport as "noodsaaklike bestanddele" genoem het.

Sien ook
--------

* Lys van Suid-Afrikaanse dagblaaie
Die **kleinrietreier** of **woudapie** is 'n skaars standvoël en besoeker. Dit is 'n klein spesie met 'n kort nek en lang snawel.

Identifikasie
-------------

Die mannetjie se opvallende kleurpatroon is onmiskenbaar. Die vlerke is swart met 'n groot wit kol op elke vlerk. Die wyfie word aan haar vaalgeel nek, bruiner rug, ligbruin vlerkkol en swart mussie uitgeken. Jonges verskil van die gatto s'n weens hul valer, ligte rooibruin onderkante en olyfkleurige pote (nie oranjegeel nie), en van die Groenrugreier s'n weens hul gevoude vlerke wat geelbruin is (nie donker nie). Word nie maklik opgejaag nie; gaan staan regop met die snawel boontoe en word maklik misgekyk.

Lengte is 33–38 cm met 'n 49–58 cm vlerkspan.

Habitat
-------

Die broeigebied is in riete en hulle maak nes op platforms van riete en ander plantmateriaal en lê 4 tot 8 eiers wat moeilik is om raak te sien.

Kom een-een in rietplate of watergras voor. Daglewend. Nomadies. Hulle vreet insekte, vis, amfibiese diertjies ens.

Verspreiding
------------

Broeigebiede is in die gematigde dele van Europa en die westelike Asië. Hulle is trekvoëls wat in Afrika oorwinter, en word selde noord van hul broeigebiede gesien.

Geluid
------

'n Kort blaf-geluid "rao".

Ander name
----------

* Engelse naam: *Little Bittern*
* Wetenskaplike naam: *Ixobrychus minutus*
* Ander Afrikaanse name: Woudapie
* Nederlandse name: Woudaapje, Wouwaapje

Fotogalery
----------

* 'n Onvolwasse voël, gekamoufleer in sy riet-habitat.'n Onvolwasse voël, gekamoufleer in sy riet-habitat.
* 'n Onvolwasse voël in die ope, maar steeds in die water.'n Onvolwasse voël in die ope, maar steeds in die water.
* Woudaapje in Nederlandsche Vogelen 1750Woudaapje in *Nederlandsche Vogelen* 1750
* Museum specimenMuseum specimen

Sien ook
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Ixobrychus minutus***. |

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

Bronnelys
---------

* Newman se Voëls van Suider-Afrika, ISBN 1868729826

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q26129
* ADW: Ixobrychus\_minutus
* Avibase: 7AAD57ACA1C4ECA9
* BioLib: 8394
* eBird: litbit1
* Fauna Europaea: 96634
* GBIF: 2480850
* IBC: little-bittern-ixobrychus-minutus
* iNaturalist: 204527
* ITIS: 174850
* IUCN: 22735766
* NCBI: 498209
* WoRMS: 212660
* Xeno-canto: Ixobrychus-minutus

 |
U 107

U-boat| Onderdeel van | 2nd U-boat Flotilla |
| Vaartuig klas | Type IXB submarine |
| Konflik | Tweede Wêreldoorlog |
| Operateur | Kriegsmarine |
| Crew member(s) | Günther Hessler |
| Vervaardiger | AG Weser |
| Location of creation | Bremen |
| Gebruik | Onderwys, deployment |
| Vlagstaat | Nazi-Duitsland |
| Commanded by | Günther Hessler, Harald Gelhaus, Karl-Heinz Fritz |
| Teken nommer | U 107 |
| Skipnommer | 970 |

***U-107*** was 'n Duitse IXB tipe duikboot tydens die Tweede Wêreldoorlog. *U 107* is in diens gestel gedurende Oktober 1940, en het hoofsaaklik diens gedoen in die noord-Atlantiese Oseaan en somtyds in die omgewing van Freetown. Hy het 38 skepe met 'n gesamentlike tonnemaat van 217 751 ton gesink, maar is self uiteindelik in Augustus 1944 deur 'n *Short Sunderland* vlieënde boot met dieptebomme gekelder.

Tipe IX duikboot
----------------

Dié tipe duikboot was 251 voet lank en toegerus met vier 21-duim torpedobuise in die boeg en twee in die agterkant. Die tipe kon twee-en-twintig torpedo's dra en het genoeg diesel gedra om 'n tog van 8 700 myl te verseker. Die duikbote het 1 051 ton water verplaas wanneer op die oppervlak, was ook toegerus met een 4,1-duim kanon en twee lugafweermasjiengewere van 37 mm en 20 mm. 

Die duikboot was aangedryf deur twee diesel-elektriese enjins van 4 400/1 000 perdekrag wat snelhede van 18,5 knope (op die oppervlak) en 7,25 knope (onder die water) kon verseker.

Hierdie klas het altesaam 1,4 miljoen ton se skepe gesink, een tiende van alle skepe gesink deur U-bote.

Trivia
------

U is die Duitse afkorting vir *Untersee Boten*.

Bron
----

* The Encyclopedia of Sea Warfare. Spring Books. 1975. ISBN 0-600-33111-3
**Luis Alfredo Garavito Cubillos** (geb. 25 Januarie 1957 in Génova, Quindío, Colombia) is ’n Colombiaanse verkragter en reeksmoordenaar van kinders. In 1999 het hy skuld beken aan die verkragting, marteling en moord van 147 jong seuns. Gebaseer op die ligging van geraamtes wat aangedui is op kaarte wat Garavito in die tronk geteken het, kan daar meer as 300 slagoffers wees. Hy is deur die plaaslike media beskryf as "die wêreld se ergste reeksmoordenaar" vanweë sy talle slagoffers.

Die byname wat aan hom gegee is, is **La Bestia** ("Die Ondier") en **Tribilín** (Amerikaanse Spaans vir die Disney-karakter Goofy.)

Vroeë lewe en moorde
--------------------

Garavito is op 25 Januarie 1957 in Colombia gebore. Hy is die oudste van sewe broers en is blykbaar as kind fisiek en geestelik deur sy pa mishandel. In sy getuienis sê hy hy was die slagoffer van seksuele misbruik toe hy jonk was.

Sy slagoffers was arm plattelandse en straatkinders tussen die ouderdomme van 8 en 16. Hy het hulle geskenke en klein bedrae geld aangebied. Nadat hy hul vertroue gewen het, het hy hulle saam met hom laat loop en wanneer hulle moeg was, sou hy hulle aanrand en verkrag, hulle keelaf sny en gewoonlik hul ledemate afsny. Die meeste lyke het tekens van uitgerekte marteling getoon.

Arres en vonnis
---------------

Garavito is op 22 April 1999 in hegtenis geneem. Hy het skuld beken op 140 kindermoorde en is aangekla weens 172 moorde regdeur Colombia. Hy is op 139 van die 172 aanklagte skuldig bevind; die ander is nog hangende. Hoewel die maksimum tronkstraf vir moord in Colombia vermenigvuldig met 139 neerkom op 1 853 jaar, beperk Colombiaanse wetgewing tronkstraf tot 30 jaar. Omdat hy die polisie gehelp het om van die lyke te vind, en ook vanweë sy bekentenisse, is sy vonnis verder verkort tot net meer as 22 jaar. Hy kan selfs nog afslag kry vir goeie gedrag en verdere samewerking.

Openbare reaksie
----------------

Baie Colombiane kritiseer die moontlikheid dat Garavito vroeg vrygelaat kan word. In onlangse jare voel hulle al hoe meer dat sy vonnis te lig was. Sommige meen hy moes die doodstraf of lewenslange tronkstraf gekry het, maar nie een van dié strawwe bestaan in Colombia nie. Die straf vir sulke grudade in die land is egter intussen tot 60 jaar tronkstraf verleng.
Die **venturi-effek** is 'n verlaging in druk wanneer die vloeier deur 'n vernouing vloei. Die verlaging word beskryf volgens die Bernoullibeginsel:

|  |
| --- |
| {\displaystyle {v^{2} \over 2}+gh+{P \over \rho }=\mathrm {konstant} } |

Vloeimeting
-----------

Venturi-opstelling om vloei in 'n pyp te meet. Die temperatuur word benodig om die digtheid te bepaal.
Die venturi-effek kan gebruik word om die vloei van vloeiers te bepaal. Dit word gedoen deur 'n massa- en energiebalans tussen punt 1 en punt 2 te doen volgens die tekening aan die regterkant:

**Energiebalans**

Volgens die Bernoullibeginsel is:

{\displaystyle {v^{2} \over 2}+gh+{P \over \rho }=\mathrm {konstant} }
{\displaystyle {v\_{1}^{2} \over 2}+gh\_{1}+{P\_{1} \over \rho \_{1}}={v\_{1}^{2} \over 2}+gh\_{2}+{P\_{2} \over \rho \_{2}}}
**Massabalans**

{\displaystyle W\_{1}=W\_{2}}            Indien {\displaystyle W=\rho V}, dan:
{\displaystyle \rho \_{1}V\_{1}=\rho \_{2}V\_{2}}            Indien {\displaystyle V=vA}, dan:
{\displaystyle \rho \_{1}v\_{1}A\_{1}=\rho \_{2}v\_{2}A\_{2}}            Indien {\displaystyle A={\frac {\pi }{4}}D}, dan:
{\displaystyle \rho \_{1}v\_{1}D\_{1}=\rho \_{2}v\_{2}D\_{2}}
Nou is daar twee vergelykings om die twee onbekendes, {\displaystyle v\_{1}} en {\displaystyle v\_{2}} op te los.

Waar:

| Veranderlike | Beskrywing | Kommentaar |
| --- | --- | --- |
| {\displaystyle W} | Massavloei | Nie in finale vergelykings nie. |
| {\displaystyle V} | Volumevloei | Nie in finale vergelykings nie. |
| {\displaystyle P} | Druk | Bekend. Dit word gemeet. |
| {\displaystyle g} | Swaartekragversnelling | 9.81 m/s2 |
| {\displaystyle h} | Hoogte | h1 = h2 en kanselleer daarom uit. |
| {\displaystyle \rho } | Digtheid | Bekend. 'n Funksie van druk en temperatuur. |
| {\displaystyle A} | Pyp deursnitarea | Bekend |
| {\displaystyle D} | Pyp binnediameter | Bekend |
| {\displaystyle v} | Snelheid | Onbekend. Word bereken deur die twee vergelykings gelyktydig op te los. |

Kyk ook
-------

* Bernoullibeginsel
* Vloeimeetskyf
* Spuitstuk
* Annubar
* Pitotbuis
* Pypvloei
**Audley End House**  

**naby Saffron Waldon, Essex**   
  

Engeland  
 Verenigde Koninkryk  


---

**Opgerig**  

Tussen 1603 en 1614

---

**Boustyl**  

Jacobiaans

---

**Webtuiste**  

*English Heritage: Audley End House and Gardens*

**Audley End**, dikwels ook **Audley End House** genoem, is 'n vroeë 17de eeuse herehuis net buite Saffron Waldon en suid van Cambridge in die Engelse graafskap Essex. Die paleisagtige gebou temidde van 'n formele tuin is oorspronklik tussen 1603 en 1614 deur Thomas Howard, eerste graaf van Suffolk (1561-1626) gebou om verblyf vir die besoekende koning te bied. 

Audley End is vroeër as een van die wonderlikste Jacobiaanse herehuise beskou, maar oor die eeue heen het periodes van verval afgewissel met tye van herbouing en uitbreiding. Die huis is geleidelik verklein tot sy huidige grootte ('n derde van die oorspronklike ontwerp) en die uitleg van sy tuin verander. 

In die tweede helfte van die 18de eeu het Sir John Griffin Griffin (1719–1797) die herehuis saam met die befaamde argitek Robert Adam (1728–1792) en die landskapsargitek Lancelot "Capability" Brown (1716–1783) omgebou en elegante onthaalkamers bygevoeg, terwyl 'n park en 'n tuin in die "natuurlike styl" aangelê is. Die huidige interieur weerspieël die smaak van Lord Braybrooke wat groot belangstelling in die geskiedenis van Audley End getoon en 'n reeks opulente kamers in 'n romantiese Jacobiaanse styl geskep het. 

Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het Audley End as die geheime hoofkwartier van die *Special Operations Executive* se Poolse afdeling gedien. Die herehuis is in 1948 deur James Lees-Milne, 'n verteenwoordiger van die Engelse *National Trust*, vir ₤30 000 gekoop en deur die Britse *Ministry of Works* bestuur. Audley End en sy verskeidenheid versamelings is tans onder die administrasie van *English Heritage*.

Geskiedenis
-----------

Die uitgestrekte Walden-landgoed het ná die Normandiese verowering van Engeland in 1066 in besit gekom van die De Mandeville-familie, die grawe van Essex, wat hier 'n kasteel en die latere nedersetting Walden (tans Saffron Walden) gevestig het. In 1139 het Geoffrey de Mandeville 'n Benediktyne-klooster gestig wat in 1190 deur koning Richard I tot die status van abdy verhef is. Die klooster was in Brookwalden geleë, naby die Cam-rivier en die pad tussen Londen en Cambridge, en is oorspronklik van hout gebou. Dit is in 1190 deur 'n steengebou vervang.

In die tydperk tussen die 13de en 15de eeu het die De Bohun-familie, wat vervolgens die titel grawe van Essex en Hereford gedra het, as beskermhere van die klooster opgetree. Baie familielede het hul laaste rusplek in die klooster gevind.
Die **Audi S3** is 'n kompakte motorvoertuig wat sedert 1999 deur die Duitse motorvervaardiger Audi gebou word.

Audi het die A3-afgeleide **S3** blitsbuks in 1999 vrygestel, slegs as 'n driedeurluikrug. Die inlynviersilinder 20V 1.8 L turbo-petrolenjin kom in twee kragleweringweergawes: 154 kW (207 pk) en 165 kW (222 pk). Vroeë modelle (1999-2001) het 154 kW (207 pk) gelewer, moontlik uit 'n afgeskaalde Audi TT enjin. Latere modelle (2001-2003) het veranderlike kleptydreëling en 'n 165 kW (222 pk) enjin wat 'n maksimum 280 N·m wringkrag bied, die meeste daarvan beskikbaar vanaf 2200 tot 5500 rpm. Dit was die eerste keer dat 'n klein viersilinderenjin in 'n Audi S-reeksmotor gebruik is.

Alhoewel sy bynaam "quattro" is, gebruik die S3 'n ander "op-aanvraag" vierwielaandrywing stelsel. Die Haldex Traction koppeling pas die vooroordeel van die wringkragverspreiding van die voorkant na agteras soos greepvereistes verander - die meeste van die tyd funksioneer dit in voorwieldryf-modus.

Die S3 is reeds verkoop in Europa, Japan, Meksiko, Suid-Afrika, Australië en Nieu-Seeland, maar is nie amptelik in die Verenigde State van Amerika bemark nie.

Die S3 is in 2000 opgekikker en het eenstuk hoofligte/rigtingwysereenhede, ander voorste kantpanele, agterligstelle, en 'n paar klein opgraderings aan die binne-afwering ontvang.

Standardfunksies sluit in xenon HID-kopligte met 'n hoëdruk wassers met self-hoogteverstelling, misligte voor, 17 duim "Avus" allooiwiele met 225/45R17-bande, elektries verstelbare Recaro leersitplekke, klimaatbeheer, alarm en elektroniese stabiliteitsprogram (ESP) met wieltolbeheer.

Opsies sluit in 'n Bose klankstelsel, 6-CD-wisselaar, metaalverf, 18-duim 9-speek RSTT wiele, glassondak, sentrale armrus, privaatheidsglas (agter die B-pilaar), self-domp truspieël, parkeerhulp, verhitte voorste sitplekke, spoedbeheer, aluminium deurspieëls, en deel leer/Alcantara (blou/silwer/geel) kombinasie sitplekoortreksels. Hierdie items is standaard in sommige uitvoermarkte, waar Audi 'n gesogte handelsmerk is.

Die enjins wat gebruik word, is dieselfde as dié vir baie ander motors in die Volkswagengroep.
Logo van die American Atheists 2017.
**American Atheists** is 'n Amerikaanse organisasie wat hom vir die verdediging van die burgerlike vryheide van ateïste beywer en vir die volledige skeiding van kerk en staat pleit. Die organisasie verskaf sprekers wat by kolleges, universiteite, klubs en die nuusmedia optree en gee ook boeke en die maandelikse tydskrif *American Atheist Magazine* uit. Die organisasie het tans sowat 2 200 lede, en sy hoofkwartier is in Cranford (deelstaat New Jersey).

Oorsprong en vroeë geregtelike stappe
-------------------------------------

Die organisasie is oorspronklik in 1963 deur Madalyn Murray O'Hair as die *Society of Separationists* gestig. 'n Aantal regsake oor verpligte skoolgebede in openbare skole het die aanleiding tot die stigting van American Atheists gegee. Die organisasie het oor die jare talle klagte teen openbare instellings ingedien wat na bewering die amptelike skeiding tussen kerk en staat - 'n grondwetlike beginsel in die VSA - verbreek het.

In 1959 het Murray 'n klag namens haar seun William J. Murray ingedien wat gedwing is om Bybellesse op skool by te woon en deur onderwysers en skooladministrateurs gepla is nadat hy geweier het om deel te neem aan die Bybelklasse. Die saak is in Amerikaanse Hooggeregshof aangehoor, en die regters het in hul uitspraak op 17 Junie 1963 met 'n meerderheid van 8 teen 1 stem
verpligte skoolgebede en gemeenskaplike Bybellesse in openbare skole as 'n skending van die *Establishment Clause* in die Eerste Wysiging van die Amerikaanse Grondwet beskou.

In haar openingstoespraak het Murray gesê: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *An atheist loves himself and his fellow man instead of a god. An atheist thinks that heaven is something for which we should work for now — here on earth — for all men together to enjoy*. |  |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Hierdie artikel bevat nie ’n bronnelys nie, wat beteken dat die inhoud nie geverifieer kan word nie. Enige bevraagtekende inligting mag dus ook mettertyd verwyder word. Help Wikipedia deur betroubare bronne tot die artikel by te voeg.
 |

’n Voorstelling van *S. aegyptiatus*.

’n Gerekonstrueerde skedel van *S. aegyptiacus*.

***Spinosaurus*** ("ruggraat-akkedis") was ’n genus teropode-dinosourusse wat 112 to 97 miljoen jaar gelede, van die Albium- tot die Senomanium-tydsnede van die Kryt-periode, in Noord-Afrika voorgekom het. Die genus is eerste in 1912 in Egipte ontdek. Die aanvanklike oorblyfsels is in die Tweede Wêreldoorlog vernietig, maar nog materiaal is in onlangse jare ontdek. Dit is onduidelik of albei spesies, of net een, in wetenskaplike geskrifte beskryf word. Die bekendste spesies is *S. aegyptiacus* van Egipte; die ander moontlike spesie is *S. maroccanus* van Marokko.

Die **spinosourus** is dalk die heel grootste van alle vleisvretende dinosourusse, selfs groter as *Tyrannosaurus* en *Giganotosaurus*. Volgens ramings wat in 2005 en 2007 gepubliseer is, kon hulle 12,6 tot 18 m lank gewees het en 7 tot 20,9 ton geweeg het. Die skedel was lank en smal soos dié van ’n moderne krokodil. Hulle het onder meer vis geëet; daar is bewyse dat hulle dalk op land en in die see gebly het, nes moderne krokodille. Die lang, kenmerkende stekels op die rug van *Spinosaurus* het tot 1,65 m lank geword en is waarskynlik deur vel verbind om ’n seilagtige struktuur te vorm, hoewel sommige geleerdes dink dit was omring deur vet om ’n boggel te vorm. Daar is verskeie teorieë oor die funksie daarvan, soos hitteregulering of vertoon.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q130966
* BioLib: 125803
* EoL: 4531253
* Fossilworks: 38598
* GBIF: 4822933
* iNaturalist: 558832

 |
Die **spikkel-kuilvissie** (*Nothobranchius orthonotus*) is 'n varswatervis wat voorkom in riviere op die oostelike kusvlakte van Afrika vanaf die onderste gedeelte van die Zambezirivier tot by Mkuze in KwaZulu-Natal. In Engels staan die vis bekend as die *Spotted killifish*.

Voorkoms
--------

Die vis het 'n stewige lyf met die dorsale vin agter op die lyf, teenoor die anale vin. Beide vinne is omtrent ewe groot. Die stertvin is groot en bolrond terwyl die kop groot en met skubbe bedek is. Mannetjies het groter dorsale en anale vinne as die wyfies. Die vis word tot 100 mm lank.

### Wyfie

Die wyfies is eenvoudig vlesig bruin met 'n ligte silwer of blouerige skynsel.

### Mannetjie

Die mannetjies het 'n rooi of blou voorkoms. By beide voorkomste is daar rooi spikkels op die kop. By die vis met die rooi voorkoms is die skubbe geel of blou in die middel met helder rooi rantjies. Die stert-, pektorale- en bekkenvinne is rooi. Daar is rooi strepe op die basis van die dorsale en anale vinne; die vinne is groen met wynrooi kolle op die onderste helfte terwyl die rante van die vinne helderwit is.

By die vis met blou voorkoms is die rooi kleur minder opvallend en die skubbe met blou in die middel domineer. Die vinne is groen met klein rooi strepe en kolle. Die stertvin het feitlik geen kolle op nie.

Die Beira-kuilvissie lyk baie soos die vis met die rooi voorkoms en daar is 'n moontlikheid dat dit dieselfde spesie is.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bronne
------

* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. ISBN 978-1-86872-643-1
Die **kleinbyvreter** (*Merops pusillus*) is 'n algemene standvoël.

Identifikasie
-------------

Die voëltjie word aan sy klein, slanke grootte en helder kleure, nl. 'n geel keel, oranjebruin onderkant en feitlik reghoekige stert uitgeken. Die koppie en vlerke is groen en bruin met 'n swart bek. Die swart kraag ontbreek by die jonges en hulle onderkante is liggroen. Dit is die kleinste byvreter, ongeveer 15–17 cm lank. Beide geslagte lyk eenders. Hulle broei hoofsaaklik in sandwalle naby water, maar soms ook in die openinge van erdvarkgate. Die wyfie lê gewoonlik 6-8 ronde wit eiers waarop albei geslagte om die beurt broei.

Habitat
-------

Hulle hou in pare of swerms naby groot riviere of by oop kolle in boomveld of bosveld. Hulle sit meestal saam op 'n lae tak of draadheining vanwaar hulle jagvlugte uitvoer. Vreet hoofsaaklik insekte, veral bye en perdebye, en raak ontslae van die angel deur die insek herhaaldelik teen 'n harde oppervlakte te slaan.

Verspreiding
------------

Kom meestal voor in Afrika suid van die Sahara. Migrasie is beperk tot seisoenale reënvalpatrone.

Geluid
------

Uiter 'n rustige "tjip,tjip trriee-trriee-trriee".

Ander name
----------

* Engelse naam: "Little Bee-eater"

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

Bronnelys
---------

* Newman se Voëls van Suider-Afrika. ISBN 1868729826

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q244368
* ADW: Merops\_pusillus
* ARKive: merops-pusillus
* Avibase: C0A68CA01963299C
* eBird: libeat1
* GBIF: 2475403
* iNaturalist: 2185
* ITIS: 554647
* IUCN: 22683688
* NCBI: 325341
* WoRMS: 212739
* Xeno-canto: Merops-pusillus

 |
Die **strandwolf**, **strandjut**, of **bruin hiëna** (*Hyaena brunnea*) is 'n hiëna wat hoofsaaklik in die Kalahari en Namibwoestyne van suidelike Afrika voorkom. 'n Volwasse strandwolf het 'n gemiddelde massa van 65 kg en 'n hoogte van ongeveer 70 cm. Die wêreldbevolking van bruin hiëna's word deur die IUBN op 'n getal tussen 4 000 en 10 000 geskat en die bewaringstatus daarvan is op die IUBN-rooilys as byna-bedreig aangedui.

'n Klein strandwolfwelpie.
Dit is hoofsaaklik 'n aasdier, maar sal ook klein diertjies jag. Omdat voedsel in die woestyn skaars is, eet strandwolwe ook soms vrugte en vang soms ook robwelpies langs die kus van Namibië. Strandwolwe is dikwels die slagoffers van leeus en gevlekte hiënas, wanneer hulle te naby aan dié diere se prooi kom. Die strandwolf het 'n moontlike lewensduur van 24 jaar.

Strandwolwe is snags aktief en bly bedags in gate in die grond. Soms grawe hulle die gate self (tot 150 cm diep), maar hulle gebruik ook erdvarke se gate of natuurlike gate wat tussen rotse voorkom.

Die wyfie is 3 maande dragtig en gee telkens aan 2 tot 4 kleintjies geboorte.

Sien ook
--------

* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere
* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name
* Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes

Bronne
------

* *Soogdiere van die Krugerwildtuin en ander Nasionale Parke* (1979). Saamgestel deur Die Nasionale Parkeraad. 'n Publikasie van die Raad van Kuratore vir Nasionale Parke van die Republiek van Suid-Afrika. ISBN 0-86953-027-5.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q28157482
* Fossilworks: 241935
* GBIF: 2433500
* iNaturalist: 500648
* ITIS: 622007
* IUCN: 10276
* NCBI: 172271

 |
**Marco Börries** (\* 1 Augustus 1968) is 'n Duitse besigheidsman - ook "die Duitse Bill Gates" genoem.

Börries het op 16 jarige leeftyd as leerder aan die hoërskool Gymnasium Oedeme, die firma Star Division as 'n *motorhuisbesigheid* in Lüneburg gestig. Hy het dit gedoen nadat hy as 'n uitruilleerder in die Silicon Valley, VSA gewoon het. Hy het die sagtewarepakket StarWriter (StarOffice) as 'n alternatief vir die kantoorpakket van Microsoft ontwikkel. Meer as 25 miljoen eenhede van StarOffice is reeds verkoop. Op 5 Augustus 1999 het hy Star Division vir 70 miljoen VSA-dollar aan die firma Sun Microsystems verkoop en het ook 'n kort tydperk vir die maatskappy gewerk.

Marco Börries het in Augustus 2001 die firma VerdiSoft gestig. Die firma het die nuwe tegnologie *YahooGo* ontwikkel is. Die sagteware het die soek na rolprente op die Internet moontlik maak. Die firma VerdiSoft en die tegnologie is in Februarie 2005 aan Yahoo! verkoop, waar hy sedertdien as *Executive Vice President of Connected Life* werksaam is.
Jason Pierce van Spiritualized in konsert.
**Shoegaze** is 'n meestal Britse subgenre van indiemusiek, die naam waarvan na die tipiese houding van die musikante op die podium verwys: onbeweeglik met hul hoofde na hul skoene gerig. Die genre word deur die groot en sferiese klankmuur gekenmerk waaronder dromerige melodieë skuil. Die stemme is moeilik van die instrumente te onderskei omdat laasgenoemde luider as die stem gemeng is en die instrumente self is nouliks te herken; hulle vorm 'n klankmuur. Liedtekste, indien dit uitkenbaar of verstaanbaar is, beskryf soete, kleurryke drome oor liefde, dood en dwelmmiddels.

Shoegaze het sy oorsprong in die midde van die jare '80, toe The Jesus and Mary Chain op sy debuut *Psychocandy* met ongehoorde hoeveelhede terugvoer, distorsie (*distortion*) en enorm luide dreunende kitaarriwwe uitpak. Ook groepe soos Spacemen 3 en Loop het hul musiek met oorklankde (*overdubbed*) kitaarlae oorgiet. Hierdie groepe het onder andere My Bloody Valentine geïnspireer om met daardie soort geraas (*noise*) te gaan eksperimenteer. In 1988 het hulle op *Isn't Anything* 'n soort hibride van geraas (*noise*) en dromerige sang en melodieë à la Cocteau Twins uitgebring. Shoegaze is gebore.

Spoedig het vele gelykwaardige groepe in die voetspore van My Bloody Valentine getree, soos Ride, Slowdrive en Galaxie 500. Die shoegazing-genre het teen die einde van die jare '80 en begin van die jare '90 veel invloed op andere, verwante genres gehad, soos die psychedeliese pop en rock van The Stone Roses en Spiritualized, en Radiohead se "Creep".

In 1991 het My Bloody Valentine die bekende *Loveless* uitgereik — volgens sommige die beste shoegaze-album. Andere hoogtepunte was *Nowhere* van Ride en *Souvlaki* van Slowdrive uit 1993 wat met die hulp van Brian Eno meer op die dromerige aspek van shoegazing gerig was.

Teen die begin van die jare '90 het die genre egter 'n stille dood gesterf. Geen enkele groep kon daarin slaag om eg kommersieel sukses te boek nie, mede deurdat in die pers alle aandag na britpop en grunge verskuif het. Sommige het die genre verlaat, andere het 'n meer popperige afwerking ingevoer; tog het The Verve daarin geslaag om 'n suksesvolle loopbaan in die genre uit te bou.

Die erfenis van shoegaze is egter nie te onderskat nie. So het geraasrock (*noise rock*) en droompop (*dream-pop*) in die jare '90 tot die gewildste indie-subgenres uitgegroei, soos die geval was met Mercury Rev, The Flaming Lips, American Analog Set en Yo La Tengo. Ook is die opkoms van postrock 'n soortgelyke musikale herwaardering vir sferiese rock.

Verwante genres
---------------

* New wave
* Postrock
* Noise rock

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: sh2015002489

 |
|  |
| --- |
| **Edoardo Villa-museum, Pretoria** |
| 'n Beeld van die museum. |
| Die Edoardo Villa-museum word gehuisves in die Ou Merensky-biblioteek op die Hatfieldkampus van die Universiteit van Pretoria. |
| 

---

 |
| Plek | Pretoria |
| Land | Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika |
| Openingsjaar | 1995 |
| Tipe museum | Kunsmuseum |
| Webtuiste | *University of Pretoria Museums: Edoardo Villa Collection* |

Die **Edoardo Villa-museum** in Pretoria is 'n kunsmuseum geleë in die Ou Merensky-biblioteek by die Hatfieldkampus van die Universiteit van Pretoria. Die museum huisves 'n versameling beeldhouerke deur die Suid-Afrikaanse beeldhouer van Italiaanse afkoms, Edoardo Villa.

Geskiedenis
-----------

Edoardo Villa
Edoardo Villa is in 1915 in Italië gebore. Villa het tydens die Tweede Wêreldoorlog in die Italiaanse weermag gedien, en is in Noord-Afrika gewond en gevange geneem, waarna hy na die Zonderwater-krygsgevangenekamp naby Cullinan gestuur is. Hy is in 1947 vrygelaat, en besluit om in Suid-Afrika aan te bly en as beeldhouer te werk. Die museum het sy ontstaan te danke aan die sowat 140 beeldhouwerke wat Villa in 1994 en 1995 aan die Universiteit van Pretoria geskenk het. Villa, tesame met Dr Andre Breedt en Mnr. Uwe Gunter was betrokke by die beplanning van die museum wat amptelik op 31 Mei 1995, op Edoardo Villa se 80ste verjaardag, geopen is. Mnr. Gunter was die eerste kurator van die museum. Gedurende die eerste 14 jaar van die museum se bestaan is 51 kunswerke tot die versameling bygevoeg. Die Edoardo Villamuseum huisves tans die grootste enkele versameling van kunswerke deur dié kunstenaar en bied 'n oorsig van sy werk tussen 1943 en 2004. Villa is op 1 Mei 2011 in Johannesburg oorlede.

Villa-museum in Italië
----------------------

'n Tweede Villa-museum is deur Giovanni Cervi, 'n vurige versamelaar van Villa se beeldhouwerke, naby Villa se geboorteplek in Treviglio, Italië, geopen.
Berg Mycale, die terrein van die Panionium, ’n Ioniese heiligdom gewy aan Poseidon.
**Ionië** (Antieke Grieks: Ἰωνία of Ἰωνίη; Turks: İyonya) is ’n antieke streek aan die sentrale kus van Anatolië in die hedendaagse Turkye: die streek die naaste aan Izmir, of die historiese Smyrna. Dit het bestaan uit die mees noordelike streke van die Ioniese Bond van Griekse nedersettings. Dit was nooit ’n verenigde staat nie en is genoem na die Ioniërs, wat hulle in die Argaïese tydperk (600–480 v.C.) hoofsaaklik aan die kus en op die eilande van die Egeïese See gevestig het.

Die Ioniese Bond was eerder ’n godsdienstige en kulturele konfederasie as ’n politieke of militêre een. Die stede in die streek het egter ’n groot rol gespeel in die stryd tussen die Persiese Ryk en die Grieke.

Volgens Griekse tradisie is die stede van Ionië deur koloniste van die ander kant van die Egeïese See gestig. Die "Ioniese migrasie", soos dit later genoem is, het plaasgevind 140 jaar ná die Trojaanse Oorlog.
Die eilande van die Karibiese See, wat ook onder die term Wes-Indiese eilande saamgevat word, bestaan uit die Lucayan-argipel (Bahamas en die Turks- en Caicoseilande), die Klein-Antille en die **Groot-Antille** (Engels: *Greater Antilles*; Frans: *Grandes Antilles*; Haïtiaanse Kreools: *Gwo Zantiy*; Jamaikaanse Patois: *Grieta hAntiliiz*; Spaans: *Antillas Mayores*). Die Groot-Antille sluit Kuba, Jamaika, die Kaaimanseilande, Hispaniola met die lande Haïti in die weste en die Dominikaanse Republiek in die ooste, en Puerto Rico in. Die kleiner eilande in die omgewing van die vier groot eilande word soms as deel van dié eilandgroep beskou. Die Groot-Antille bestaan uit kontinentale rots, terwyl die Klein-Antille meestal uit jong vulkaniese rots of koraaleilande bestaan. Die Groot-Antille beslaan meer as 90% van Wes-Indië se oppervlakte en huisves ook meer as 90% van die bevolking.

Ligging van die Groot-Antille (groen) in die Karibiese gebied
Die Groot-Antille was vroeër 'n strategies belangrike hawe onderweg na die Amerikas. In die koloniale tydperk, toe die oorheersing van die see 'n land se mag gedefinieer het, was die eilande slagvelde vir verskeie imperiale magte, veral Spanje, Frankryk, Nederland en die Verenigde Koninkryk. Die eilande is aan die begin gekoloniseer vir hul hulpbronne, maar het later as belangrike vasmeerpunte vir skepe op hul reis tussen Europa en die Nuwe Wêreld gedien. Met die opkoms van kommersiële lugrederye het die strategiese waarde van die eilande stadigaan verminder.

Die eilande kan in kontras gebring word met die Klein-Antille.

Lande van die Groot-Antille
---------------------------

* Dominikaanse Republiek
* Haïti
* Jamaika
* Kaaimanseilande (Verenigde Koninkryk)
* Kuba
* Puerto Rico (Verenigde State)

Bronne
------

* (en)  Rogonzinski, Jan (2000). *A Brief History of the Caribbean*. Londen: Penguin. ISBN 978-0-452-28193-6.
'n Grasveld in die Treptower Park
'n Panoramiese uitsig oor die handelskouterrein van 1896
**Treptower Park** is 'n openbare park in Berlyn wat regstreeks aan die Spree-rivier in die stadsdeel Alt-Treptow van die administratiewe distrik Treptow-Köpenick geleë is. Die park beslaan 88,2 hektaar.

Ontstaansgeskiedenis
--------------------

Die park is tussen 1876 en 1888 volgens planne van die destydse stedelike tuinbou-direkteur Gustav Meyer aangelê. As voorloper van die park word 'n klein bos naby Treptow beskou wat deur Johann Peter Paul Bouché stelselmatig aangeplant is. Die park se boukoste het 1,2 miljoen mark beloop. Die terrein is as "volkspark" ontwerp en was destyds een van die eerste tuine wat vir die algemene publiek toeganklik was. 'n Uitgestrekte speel- en sportterrein, wat in die vorm van 'n hippodroom met 'n lengte van 250 en 'n wydte van 100 meter aangelê is, het as middelpunt van die park gedien.

Tussen 1 Mei en 15 Oktober 1896 is 'n groot handelskou, die *Berliner Gewerbeausstellung*, in die Treptower Park gehou. Ter ere van Gustav Meyer het die beeldhouer Albert August Manthe 'n borsbeeld geskep wat in 1890 in die westelike gedeelte van die park tussen die strate Puschkinallee en Am Treptower Park geplaas is.

Die sentrale speel- en sportterrein is deur die Militêre Sowjet-administrasie in Duitsland (SMAD) vir die bou van 'n monument ter ere van gesneuwelde Sowjet-soldate gekies. Die monument met 'n oppervlakte van 93 000 m² het tussen 1946 en 1949 ontstaan. Die monument, wat ook as militêre begraafplaas gedien het, herdenk sowat 80 000 lede van die Rooi Leër wat tydens die verowering van Berlyn in die Tweede Wêreldoorlog geval het.

Tussen 1957 en 1958 is 'n somerblomtuin volgens 'n ontwerp van die landskapsargitek Georg Pniower aangelê - die voorloper van die huidige rosetuin met 25 000 roosplante, skulpture en 'n fontein.
Die Corioliseffek is sigbaar by Orkaan Elena.
Die **Corioliskrag** is 'n traagheids- of skynkrag in 'n roterende stelsel (soos die draaiende Aarde) waarvan die uitwerking die **Carioliseffek** genoem word. Die krag verduidelik die wegbuiging van die baan van 'n voorwerp in 'n roterende stelsel. Dit is veral duidelik by die beweging van wolkmassas van 'n hoogdruk- na 'n laagdrukgebied wat nie reg na die middel van laasgenoemde stroom nie, maar daaromheen sirkel. 

In die Noordelike Halfrond gebeur dit antikloksgewys en in die Suidelike Halfrond kloksgewys. Die Carioliseffek is genoem na die Franse wetenskaplike Gustave-Gaspard Coriolis, wat dit in 1835 die eerste keer beskryf het.

Beskrywing
----------

'n Waarnemer wat van bo op die roterende skyf afkyk (bo) kan sien die swart bal beweeg in 'n reguit lyn. Vir 'n waarnemer wat egter op die roterende skyf staan en saambeweeg (rooi kol, onder) lyk dit of die bal in 'n gekromde baan beweeg vanweë die Coriolis- en middelpuntvliedende krag wat hier teenwoordig is.
Newton se bewegingswette beskryf die beweging van 'n voorwerp in 'n traagheidsverwysingsraam (een wat nie beweeg nie). Wanneer Newton se wette na 'n roterende verwysingsraamwerk verskuif, tree Coriolis- en middelpuntvliedende versnellings in werking. Wanneer dit toegepas word op voorwerpe met 'n massa, hang die kragte van die massa af. Die grootte van die Corioliskrag is eweredig aan die rotasietempo en die grootte van die middelpuntvliedende krag eweredig aan die vierkantswortel van die rotasietempo. 

Deur dié skynkragte in 'n roterende stelsel in ag te neem, kan Newton se bewegingswette op die roterende stelsel toegepas word asof dit 'n nieroterende stelsel is; die kragte is korreksiefaktore wat nie in 'n nieroterende stelsel nodig is nie.

In gewilde, nietegniese gebruik van die term "Corioliseffek" is die roterende verwysingsraamwerk waarna verwys word die Aarde. Omdat die Aarde in die rondte tol, moet waarnemers op die Aarde die Corioliskrag in ag neem om die beweging van voorwerpe reg te ontleed. Die Aarde voltooi een rotasie in 24 uur en daarom is die Carioliseffek op alledaagse voorwerpe relatief klein; die effek word gewoonlik net opmerklik by bewegings oor groot afstande en vir lang tye, soos die grootkaalse beweging van lug in die atmosfeer of water in die see, of wanneer groot presisie belang is, soos met langafstandartillerie of missielbane. 

Sulke bewegings word deur die oppervlak van die Aarde beperk, en daarom is net die horisontale komponent van die Corioliskrag gewoonlik belangrik. Die horisontale effek is gewoonlik groter by die pole en neem af tot byna nul by die ewenaar.

Eerder as om soos in 'n nieroterende stelsel regstreeks van hoogdruk- na laagdrukgebiede te beweeg, sal winde en seestrome geneig wees om noord van die ewenaar na die regterkant van dié beweging te vloei (antikloksgewys) en suid van die ewenaar na die linkerkant (kloksgewys). Dié effek is verantwoordelik vir die rotasie en dus vorming van siklone.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4259538-1
* LCCN: sh85032605

 |
**Eddie de Waal** is ’n Afrikaanse skrywer en die ouer broer van die skrywer Johann de Waal.

Lewe en werk
------------

Eduard Hugo de Waal is in 1955 te Eldoret in Kenia gebore. Sy voorouers vestig hulle in 1909 in Kenia kort na die verwoesting van die Anglo-Boereoorlog in Suid-Afrika op soek na ’n beter lewe vir hulle nageslag, maar die familie keer terug na Suid-Afrika nadat onafhanklikheid aan Kenia toegestaan word in die sestigerjare. In 1972 voltooi hy sy matriek aan die Hoërskool Eshowe in Natal. Op skool is hy aktief in drama en speel onder andere ’n hoofrol in die skool se opvoering van "*Dienie speel toneel*". Hy studeer verder aan die Universiteit van Pretoria, waar hy in 1977 die B.A.-graad en later ook die B.A. Honneurs-graad en die Hoër Onderwysdiploma verwerf. Hierna studeer hy verder in die Teologie en behaal in 1999 sy M.D.-graad in die Nuwe Testament.

Skryfwerk
---------

"*Aan die wilde olyf*" is ’n studenteverhaal wat hoofsaaklik die universele spanning tussen goed en kwaad uitbeeld. Die taalgebruik is die realistiese spraak van studente van die tyd, met die verhaal wat in episodes, somtyds kort en versplinter, weergegee word. Hy skryf ook kortverhale en "*Die man wat gewag het op die vuur*" word in Augustus 1986 in *Tydskrif vir Letterkunde* gepubliseer.

 Publikasies
------------

| Jaar | Publikasies |
| --- | --- |
| 1980 | Aan die wilde olyf |

Bronnelys
---------

### Tydskrifte en koerante

* Anoniem "Eduard Hugo de Waal" "Tempo" 1 Oktober 1982

### Resensies

1. ↑  Louw, M. Die Transvaler. 25 Mei 1981
**Allan MacLeod Cormack** (23 Februarie 1924 – 7 Mei 1998) was 'n Suid-Afrikaansgebore natuurkundige. In 1979 wen hy en Godfrey Hounsfield die Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde vir die ontwikkeling van rekenaartomografie (mediese CT-skandering). In 2002 is die Orde van Mapungubwe postuum aan hom toegeken vir sy bydrae tot die wetenskap.

Beknopte biografie
------------------

Cormack is op 23 Februarie 1924 in Johannesburg gebore. Hy was die jongste van drie kinders. Sy ouers, George Cormack en Amelia McLeod Cormack, het kort voor die Eerste Wêreldoorlog uit die noorde van Skotland na Suid-Afrika geëmigreer. Hy word aan die Rondebosch Hoërseunskool in Kaapstad onderrig, waar hy onder andere lid van die debat- en die tennisspan was. Vervolgens studeer by natuurkunde aan die Universiteit van Kaapstad en verwerf sy B.Sc. in 1944. Daarna studeer hy kristallografie aan dieselfde universiteit, en verwerf 'n meestersgraad in 1945.

Van 1947 tot 1949 was hy 'n navorsingstudent aan die Universiteit van Cambridge, waar hy by die Cavendish-laboratorium onder Otto Frisch aan probleme met helium-6 werk. Hier ontmoet hy sy toekomstige vrou, Barbara Seavey, 'n Amerikaanse natuurkundestudent.

In 1950 keer hy na die Universiteit van Kaapstad terug. Ná 'n sabbatsjaar aan die Harvard-universiteit in 1956–57, besluit hy en sy vrou om na die Verenigde State te verhuis. Cormack begin hier as 'n professor aan die Tufts-universiteit te werk. In 1966 kry hy Amerikaanse nasionaliteit.

Hoewel hy hom hoofsaaklik op deeltjiefisika toegespits het, het hy ook in X-strale belanggestel. Hy ontwikkel die teoretiese beginsels vir CT-skandering, 'n metode op wiskundige analise gegrond, waarmee akkurate beeld-rekonstruksie van X-strale verkry kan word. Sy resultate is onderskeidelik in 1963 en 1964 in twee artikels in die *Journal of Applied Physics* gepubliseer. Dit kry egter min aftrek nie, totdat Hounsfield en sy kollegas die eerste CT-skandeerder in 1971 met behulp van Cormacks se teoretiese berekeninge bou. Cormack en Hounsfield het die Nobelprys vir hul afsonderlike bydrae tot die ontwikkeling van die CT-skandeerder gedeel.

Cormack is op 7 Mei 1998 in Winchester (Massachusetts) aan kanker oorlede. Hy was 74 jaar oud.
’n Skematiese voorstelling van die oorgang van ’n kontinent na ’n oseaan: A = kontinent; B = kontinentale plat; C = kontinentale helling; D = kontinentale verheffing; E = oseaan (abissale vlakte).
   Die wêreldwye kontinentale platte

’n **Kontinentale plat** of **vastelandsplat** is ’n onderwaterlandmassa wat van ’n kontinent af uitstrek en ’n gebied met relatief vlak water tot gevolg het. Baie van die platte is ontbloot tydens glasiale en interglasiale tye. Die plat om ’n eiland word ’n **insulêre plat** of **eilandsplat** genoem.

Beskrywing
----------

Die kontinentale helling, tussen die kontinentale plat en die abissale vlakte (oseaan), bestaan uit ’n steil helling. Afsettings van die kontinent daarbo tuimel teen die helling af en vergader in ’n hoop aan die voet van die helling, wat as die kontinentale verheffing bekend is. Dit kan tot 500 km van die helling af strek en bestaan uit dik afsettings wat deur troebeldigtheidstrome van die plat en helling daarheen gevoer word. Die skuinste van die verheffing is tussen dié van die helling en die plat.

Volgens die Verenigde Nasies se konvensie oor seereg het die term "kontinentale plat" ’n regsdefinisie as die deel van die seebedding reg langs die kus van ’n spesifieke land, waartoe dit behoort.
**Martin Weinek** (gebore in Leoben, 30 Junie 1964) is 'n Oostenrykse akteur, wynmaker, entrepreneur en vermaakkunstenaar, wat waarskynlik die beste bekend is om sy rol in die televisiereeks *Inspector Rex* (as *inspekteur Fritz Kunz*).

Weinek het drama gestudeer van 1983 tot 1986 onder professor Peter P. Jost.

Van 1986 af was hy deel van *Group 80* van die teaters in Wenen en het 'n klein rolletjie vertolk in die rolprent *Nachsaison*, waarin hy 'n hysbakassistent was.

In 1987 het hy opgetree tydens die Recklinghausen-feeste onder die regie van Georg Mittendrein in *The Lechner Edi looks into Paradise* en 'n straatveër in die rolprent *Müllomania* onder die regie van Dieter Berner. Van 1988 tot 1989 was hy verbonde aan die Jura Soyfertheater in Wenen asook verpligtinge aan ander teaters en bedrywighede as regisseur en vervaardiger het gevolg op sy artistieke bestuur van die Hernalser-stadsteater van 1990 tot 1991.

Weinek was met tussenposes keer op keer betrokke by rolprente en televisie, byvoorbeeld in 1989 in die televisiereeks *Calafati Joe*. 

Buiten akteur is hy ook wynprodusent saam met sy vrou, Eva. Hulle het wyn begin vervaardig as stokperdjie in 1993 en boer op drie hektaar wingerde naby Heiligenbrunn.

Filmografie
-----------

* 1989: *Calafati Joe (TV-reeks)*
* 1999-2004, 2008- : *Inspector Rex* (TV-reeks)
* 2004: *Silentium*
* 2005: *Grenzverkehr*
* 2006: *Unter weißen Segeln* (Episode *Träume am Horizont*)
* 2007: *Die Rosenheim-Cops* (Episode *Liebe bis zum Ende*)