recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Brandenburger SC Suid 05**|  |
| **Volledige naam** | Brandenburger Sportclub  Süd 05 e.V. |
| **Stigtingsdatum** | 13 Oktober 1905 |
| **Tuisveld** | Werner Seelenbinder-Sportzplatz, Brandenburg an der Havel |
| **Kapasiteit** | 6 000 |
| **Kompetisie** | Oberliga Noordoos-Noord |
|

 **Brandenburger SC Suid 05** is 'n sportklub uit Brandenburg an der Havel in die deelstaat Brandenburg in Duitsland, veral bekend vir sy sokkerafdeling. Benewens sokker het die klub ook onder meer afdelings vir kegelbal, kanovaart, fietsry, swem en vlugbal.

Die klub het op 13 Oktober 1905 ontstaan as *Brandenburger BC 05* uit die samesmelting van twee ouer klubs genaamd *Tasmania* en *Fußballclub Germania*. *Fußballclub Germania* is in 1902 gestig en *Tasmania* het ontstaan toe 'n groep sokkerspelers van *Fußballclub Germania* weggebreek het.

In Oktober 1933 is Duitse sport deur die Nazi’s geherstruktureer en verskeie sportklubs in Brandenburg is gedwing om met die klub saam te smelt onder die benaming *Brandenburger SC 05*. Dié besluit het die klub aansienlik versterk en in 1937 het die klub gepromoveer na die Gauliga Berlyn-Brandenburg op die hoogste vlak van die destydse Duitse sokkerstruktuur. Na die Tweede Wêreldoorlog is die klub deur die Geallieerdes ontbind. Die klub is in 1945 heropgerig as *Sportgemeinde Brandenburg-West*. In 1948 is die naam verander na *BSG Traktorwerke Brandenburg*. Die volgende jaar het die klub met *BSG Ernst Thälmann Brandenburg* en *BSG Konsum Brandenburg* (vroeër *SG Brandenburg-Nord*) saamgesmelt om *ZSG Werner Seelenbinder Brandenburg* te vorm. In 1951 is *ZSG* herdoop na *BSG Motor Süd Brandenburg*.

Die klub se beste prestasie voor die hereniging van Duitsland was om die kwarteindrondte van die FDGB Pokal (Oos-Duitse uitklopbeker) in 1959 te haal. Na die Duitse hereniging in 1990 het die klub die naam *Branderburger SC Süd 05* aangeneem en in 1991 het *Chemie Premnitz* by die klub aangesluit.

Onlangse ligaposisionering
--------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| * 1990-91 (IV) Verbandsliga Brandenburg 8ste
* 1991-92 (IV) Verbandsliga Brandenburg 3de
* 1992-93 (IV) Verbandsliga Brandenburg 2de
* 1993-94 (IV) Verbandsliga Brandenburg 5de
* 1994-95 (V) Verbandsliga Brandenburg 5de
* 1995-96 (V) Verbandsliga Brandenburg 3de
* 1996-97 (V) Verbandsliga Brandenburg 4de
* 1997-98 (V) Verbandsliga Brandenburg 3de
* 1998-99 (V) Verbandsliga Brandenburg 1ste
* 1999-00 (IV) Oberliga Noordoos-Suid 9de
 | * 2000-01 (IV) Oberliga Noordoos-Noord 6de
* 2001-02 (IV) Oberliga Noordoos-Noord 7de
* 2002-03 (IV) Oberliga Noordoos-Noord 8ste
* 2003-04 (IV) Oberliga Noordoos-Noord 17de
* 2004-05 (V) Verbandsliga Brandenburg 13de
* 2005-06 (V) Verbandsliga Brandenburg 6de
* 2006-07 (V) Verbandsliga Brandenburg 8ste
* 2007-08 (V) Verbandsliga Brandenburg 2de
* 2008-09 (V) Oberliga Noordoos-Noord
 |
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Fosgeen  |
| Ander name | karbonielchloried, koolstofoksichloried |
| Struktuurformule van  |  |
| Chemiese formule | COCl2 |
| Molêre massa | 98,92 [g/mol] |
| CAS-nommer | 75-44-5   |
| Voorkoms | Kleurlose gas   |
| Reuk | Soetig, verstikkend |
| **Fasegedrag** |
| Smeltpunt | -127°C |
| Kookpunt | 7,55°C |
| Digtheid | 3,41 (rel lug) |
| Oplosbaarheid |  |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa |  |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt | Onbrandbaar  |
| LD50 | 800 dpm (mens) |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |

**Fosgeen** is 'n chemiese verbinding met formule COCl2. Dit is die suurchloried van koolsuur.

Eienskappe
----------

Dié gas is baie giftig en is in die Eerste Wêreldoorlog as chemiese wapen gebruik. Dit word egter ook in die chemiese nywerheid gebruik as grondstof vir die vervaardiging van ander chemiese stowwe, soos metielisosianaat.

Geskiedenis
-----------

In 1802 het Cruickshank 'n mengsel van gelyke hoeveelhede koolstofmonoksied CO en chloorgas Cl2 in 'n omgekeerde glasfles bo water 'n dag laat reageer. Die volume het gehalveer en die produk het met kalkwater reageer. Cruiskshank het dit nie as fosgeen onderken nie, maar dit het seker gevorm. Later het Murray probeer dit te herhaal, maar dit is John Davy wat in 1811 verklaar het dat dit 'n nuwe gas is. Hy het dit laat reageer met sinc, antimoon, arseen en kalium en het opgemerk dat dit met water vinnig ontbind. Hy het die nuwe gas fosgeen genoem, na die Grieks φως (lig) en γινομαι (vervaardig) omrede hy dit net met lig het kan vervaardig. Schützenberger vind later 'n katalis wat die sintese makliker maak.

Vervaardiging
-------------

Fosgeen kan ontstaan indien gechlorineerde koolwaterstowwe soos CCl4, CHCl3 of CH2Cl2 bo 400 °C met suurstof reageer.

Die industriële vervaardiging gebeur gewoonlik vanuit koolmonoksied en chloor oor 'n katalis van aktiewe koolstof. 

{\displaystyle CO+Cl\_{2}\to COCl\_{2}}
Die reaksie kan baie hitte vrystel en dié hitte moet afgevoer word om te verhoed dat die fosgeen ontbind. Die gas word in staalsilinders gestoor. Oplossings van bytsoda word gebruik om uitstoot van die gas teen te gaan. Bytsoda vernietig fosgeen volgens: 

{\displaystyle COCl\_{2}+5OH^{-}\to {CO\_{3}}^{2-}+2Cl^{-}+2H\_{2}O}
**Anthony Quinn** (gebore as **Antonio Rodolfo Quinn Oaxaca**; 21 April 1915 – 3 Junie 2001) was ’n Amerikaanse akteur, skrywer en skilder wat in Mexiko gebore is. Hy het in verskeie suksesvolle prente gespeel, onder meer *La Strada*, *The Guns of Navarone*, *Zorba the Greek* en *Lawrence of Arabia*.

Loopbaan
--------

Quinn, wat vroeg in sy lewe professioneel geboks het om geld te verdien, het vir ’n rukkie op die verhoog toneelgespeel voordat hy in 1936 karakterrolle in rolprente begin vertolk het, soos in sy debuut, *Parole*, en *The Milky Way*. Hy het "etniese" skurke uitgebeeld in prente soos *Dangerous to Know* (1938) en *Road to Morocco* (1942).

Quinn in sy rol as Zorba in *Zorba the Greek*.
Teen 1947 was hy in meer as 50 prente en het hy die rol van Indiane, Mafiabase, Hawaise stamhoofde, Filippynse vryheidsvegters, Sjinese guerrillas en Arabiese sjeiks vertolk, maar was steeds nie ’n groot ster nie. Hy het na die teater teruggekeer en op Broadway in *A Streetcar Named Desire* gespeel. In 1947 het hy ’n Amerikaanse burger geword.

Hy het in die vroeë 1950's na Hollywood teruggekeer en ruwe rolle vertolk. Sy deurbraak was in 1952 in Elia Kazan se *Viva Zapata!*, saam met Marlon Brando. Hy het vir sy spel ’n Oscar vir beste manlike byspeler gewen. Hy was die eerste Mexikaanse Amerikaner wat die prys gekry het. 

Een van sy beste vertolkings was in Federico Fellini se *La strada* (1954). Hy het sy tweede Oscar vir beste manlike byspeler gewen vir die uitbeelding van die skilder Paul Gauguin in *Lust for Life* (1956). Die volgende jaar is hy vir ’n Oscar benoem vir sy spel in *Wild Is the Wind*. 

Aan die einde van die dekade het Quinn ’n ruwer voorkoms gekry en begin uitblink in karakterrolle. Hy was ’n Griekse rebel in *The Guns of Navarone* (1961), ’n ouer wordende bokser in *Requiem for a Heavyweight* en ’n Bedoeïene-sjeik in *Lawrence of Arabia* (albei 1962). 

Die sukses van *Zorba the Greek* in 1964 het gelei tot nog ’n Oscar-benoeming, dié keer vir beste akteur. Ander prente sluit in *The 25th Hour*, *The Magus*, *La Bataille de San Sebastian* en *The Shoes of the Fisherman*. In 1969 was hy in *The Secret of Santa Vittoria* en is hy vir ’n Golden Globe benoem. In 1976 het hy in die prent *Mohammad, Messenger of God* (ook bekend as *The Message*), oor die oorsprong van Islam, die rol vertolk van Hamza ibn ‘Abd al-Muttalib, ’n hoogs gerespekteerde oom van die profeet Mohammed.

Quinn het sedert die 1990's in minder rolprente verskyn; hy was onder meer in *Revenge* (1990), *Jungle Fever* (1991), *Last Action Hero* (1993), *A Walk in the Clouds* (1995) en *Seven Servants* (1996). In 1994 het hy die rol van Zeus vertolk in vyf televisieflieks oor die mitiese reise van Hercules.
Die **Masai-mitologie** omvat verskeie gelowe van die Masai, ’n etniese groep van Kenia en Tanzanië.

Gode
----

### Engai en Olapa

Olapa is die maangodin en sy is getroud met Engai, die songod. Die twee gode het eendag baklei en Olapa, wat ’n kort humeur het, het Engai gewond. Om sy wond te verberg het hy so helder geword dat niemand reguit na hom kan kyk en sy vernedering sien nie. Uit wraak het hy een van Olapa se oë uitgeslaan. Volgens die Masai kan dit vandag steeds gesien word met volmaan.

### Neiterkob

Volgens sommige bronne kan Neiterkob/Naiteru-kop ("wat die aarde begin het") ook na Engai verwys. Hy is ’n minder belangrike god wat bekend is as die bemiddelaar tussen God en die mens.

Geskiedenis
-----------

Daar is verskeie weergawes oor hoe die oppergod, Engai, ontstaan het, maar die idee is dieselfde. Daar word geglo Engai was eers ’n mens wat al die beeste in die wêreld besit het. Toe die aarde en die lug skei, het hy al die beeste met ’n tou langs uit die lug gestuur. Die Masai het al dié beeste gekry. Toe ’n groep jaloerse jagters nie beeste kry nie, het hulle die tou afgesny. Dit het ’n gaping tussen die aarde en lug veroorsaak en die vloei van beeste na die Masai onderbreek. Daarom glo die Masai beeste is ’n direkte skakel met Engai en dat alle beeste aan hulle behoort.

Die Masai beskou hulself dus as die middel van die heelal en die uitverkore volk van Engai. Volgens hulle het Engai drie soorte mense geskep: die Dorrobo, of jagters, vir wie hy heuning en wilde diere gestuur het; die Kikuyu, die landbouers, vir wie Engai saad en graan gestuur het; en die Masai, vir wie hy al die beeste in die wêreld gegee het. Om ander stamme se beeste te steel is dus net ’n kwessie van terugneem wat regmatig hulle s’n is.

Vanweë dié mite word groot klem geplaas op die simboliek van beeste. Die Masai glo beeste besit die eienskappe van Engai. Die eet van hul vleis en drink van hul melk simboliseer die eenwording van Engai en die mens.

Beskermgeeste
-------------

Die Masai glo ook elke mens het ’n beskermgees wat hulle met hul geboorte kry. Die gees beskerm die mens tot met sy dood. As die persoon sleg was, dra die gees hom ná sy dood na die woestyn, waar hy geen water en beeste het nie. As hy ’n goeie mens was, word hulle gedra na ’n land met baie beeste en weiveld.
’n Lugfoto van die Fort van Petrus en Paulus.
Die **Fort van Petrus en Paulus** (Russies: Петропа́вловская кре́пость, *Petropawlofskaja krepost*) is die fort wat in 1706–1740 deur Pieter die Grote in Sint Petersburg, Rusland, laat bou is volgens die ontwerp van Domenico Trezzini.

Dit is die sentrale en belangrikste deel van die Staatsmuseum van Sint Peterburgse Geskiedenis. Die museum het geleidelik die enigste eienaar van die fort geword, buiten die gebou van die Sint Petersburgse Munt.

Geskiedenis
-----------

Paleisbrug en die fort.
Die fort is op 16 Mei (volgens die Juliaanse kalender) 1703 gestig deur Pieter die Grote op die klein Zajatsji-eiland aan die Newarivier. Volgens die Gregoriaanse kalender was dit 27 Mei. Dis gebou te midde van die Noordelike Oorlog met Swede om die toekomstige hoofstad te beskerm teen aanvalle deur die vyand. Die aanvanklike fort van grond en hout is binne ’n jaar voltooi en in 1706–1740 met stene oorgebou.

Van omstreeks 1720 af het die fort gedien as ’n basis vir die stad se garnisoen en ook as ’n tronk vir politieke gevangenes. Die Troebetskoi-bastion, wat in die 1870's herbou is, het die hooftronk geword. Die eerste mens wat uit die tronk ontsnap het, was die anargis prins Pjotr Kropotkin in 1876. Ander mense wat hier aangehou is, sluit in Pieter die Grote se seun Aleksei Petrowitsj, Artemi Wolinski, die Dekabriste, Fjodor Dostojefski, Leon Trotsky en Josip Broz Tito.

Tydens die Februarie-rewolusie van 1917 is die fort aangeval deur oproerige soldate en die gevangenes is bevry. Onder die bewind van die Russiese Oorgangsregering is honderde tsaristiese amptenare hier aangehou.

In 1924 is die grootste deel van die fort in ’n museum omskep. Dit het tydens die Tweede Wêreldoorlog groot skade gely weens die bombardement van die stad deur Nazi-Duitsland, maar is ná die oorlog gerestoureer.

Besienswaardighede
------------------

Die fort bevat verskeie geboue van belang rondom die Katedraal van Petrus en Paulus (1712–1733) met sy kloktoring van 123,2 meter (die hoogste in die middestad).

In die katedraal is die grafte van al die Russiese tsaars van Pieter die Grote tot Aleksander III, met die uitsondering van Pieter II en Iwan VI. Die oorskot van Nikolaas II en sy gesin is op 17 Julie 1998 hier herbegrawe. In 2006 is die oorskot van keiserin Maria Fjodorowna van Kopenhagen gebring en langs haar man, Aleksander III, herbegrawe.

Die strande om die fort se mure is van die gewildstes in Sint Petersburg. Dit is gewoonlik stampvol in die somer.

Galery
------

* Die ingang vanaf die Ioannofski-brug.Die ingang vanaf die Ioannofski-brug.
* Die Katedraal van Petrus en Paulus.Die Katedraal van Petrus en Paulus.
* Die fort en katedraal van die Newa af gesien.Die fort en katedraal van die Newa af gesien.
**Fort Thomson** was een van 'n groot aantal vestings wat tydens die nege Kaapse grensoorloë (1779–1877) aan die oosgrens van die Kaapkolonie gebou is.

Een linie forte het vanaf Fort Peddie noordwaarts langs die Keiskammarivier en sy boloop die Tjumirivier geloop. Dit het bestaan uit Fort Montgomery Williams, Line's Drift, Fort Willshire en Fort Thomson.

Fort Thomson is tydens die Sesde Grensoorlog op bevel van kol. Harry Smith naby die samevloeiing van die Gaga- en die Tyhumerivier gebou. Dit is net buite die dorp Alice op die ou pad na Fort Beaufort. Die doel van die vesting was om toesig te hou oor die Xhosas in die vallei van die Tyhumirivier. Hierdie klein klipfort kon 10 ruiters, 30 Engelse en 30 Khoikhoi-voetsoldate huisves. Dit is vernoem na lt.kol. R.T. Thomson, bevelvoerder van die Royal Engineers op die oosgrens. In Junie 1836 het kol. Henry Somerset hier met die Xhosa-hoofmanne Maqoma en Tyali onderhandel. Met die opheffing van die Britse gesag oor die Provinsie van Koningin Adelaide is die fort ontruim.

Bronne
------

* Fort Beaufort Museum
* www.mbendi.com

Sien ook
--------

* Lys van forte in die Oos-Kaap
* Kaapse grensoorloë
**Foto na Dans** of **FND** was 'n Afrikaanstalige Suid-Afrikaanse musiekgroep wat gevorm is nadat vyf ouens dit gestig het slegs omdat hulle gevoel het hulle 'n behoefte het om musiek te maak. Dit het die groep omtrent sewe jaar geneem om lede vir die groep te vind wat na hul sin die regte kombinasie sou wees. Ál die lede behalwe Nel was voorheen lede van *Trompie is Dood,* wat die nasionale hoërskool rockkompetisie *Rockspaaider* gewen het in 2005. Van die lede van Trompie is Dood het die groep verlaat wat veroorsaak het dat die groep 'n sanger benodig het. Nel kon hierdie gaping vul.

Die groep word deur groepe soos Muse, Bloc Party, Springbok Nude Girls en Incubus geïnspireer, maar erken dat hul musiek selde ten volle met enige musiekstyl vergelyk kan word.

Foto na Dans is 'n projek wat streef daarna om die genot wat hulle uit musikale sintese put met almal wat belang stel te deel. Hulle noem hulself 'n "Kulturele, musikale/multi-media reis wat oop is vir jou" en meld dat hulle 'n konsekwente visie het wat lui: "'n magdom klanke/visuele as simbool van ons gevoelens/idees/gedagtes".

Die groep se debuutvideo, *Huiwerig*, het binne 'n paar weke die A-lys op MK89 gehaal. Nadat hul kortspeler in Januarie uitgereik is, het *Foto na Dans* se optredes begin opslae maak. Die video van *Soldaatvolk* was drie weke agtereenvolgens nommer een op MK89 se Top-tien. Foto Na Dans het 'n EP vrygestel op 13 Augustus 2008, *Pantomime op Herwinbare Klanke*. In 2010 het hulle hul laaste CD, *Die Vloed* vrygestel. Op 18 Januarie 2012 kondig die groep deur sy Facebookblad aan dat hulle na afloop van hul laaste toer vir ’n onbepaalde tyd ’n breuk sou neem.

Diskografie
-----------

### Ateljeealbums

* *Intervensie* (2007)
* *Pantomime op Herwinbare Klanke* (2008)
* *Die Vloed* (2010)

#### *Intervensie* (2007)

*Foto na Dans* het in Junie/Julie 2007 hul eerste vollengte (12-snit) ateljeealbum, *Intervensie*, in B-Sharp Studios in Boksburg opgeneem. Hulle sou teen die einde van September 2007 met die album begin toer het.

### EP's

* *Foto Na Dans EP* (2007)

### Enkelsnitte

| Titel | Album | Uitgewer |
| --- | --- | --- |
| "Huiwerig" | Foto Na Dans EP, 2007 | Rhythm Records |
| "Soldaatvolk" | Foto Na Dans EP, 2007 | Rhythm Records |
| "Vergeet Van My" | Intervensie, 2007 | Rhythm Records |
| "Hou Jou Hande by Mekaar" | Intervensie, 2007 | Rhythm Records |
| "Natuurlik Verlig" | Pantomime Op Herwinbare Klanke, 2008 | Rhythm Records |
| "Die Wals" | Intervensie, 2009 | Rhythm Records |

Sien ook
--------

* Lys van Suid-Afrikaanse musiekgroepe
Die **epididimis** (ɛpɪdɪdɪmɪs) is 'n buis wat 'n testikel met sy vas deferens verbind in die manlike voortplantingstelsel. Dit kom voor by alle manlike reptiele, voëls en soogdiere. By volwasse mans is dit 'n enkele, smal, styf opgerolde buis, 6 tot 7 meter lank wat die efferente kanale aan die agterkant van elke testikel met sy vas deferens verbind.

Funksies
--------

Sperm wat in die testis gemaak word, gaan in die kop ( *caput* ) van die epididimis, beweeg deur die liggaam ( *corpus* ) en stop by die stert ( *cauda* ), waar dit gestoor word. As sperms eers gemaak word en na die kop beweeg, is hulle nog nie gereed om te ejakuleer nie. Hulle kan nie swem of 'n eier bevrug nie. Teen die tyd dat hulle die stert bereik, kan die sperm wel 'n eier bevrug. Die sperms word deur die vas deferens na die seminale visikel oorgedra. Die sperm kan nog nie swem nie, so spierkontraksies stoot die sperma na die seminale vesikel waar die finale ontwikkeling voltooi word.

As die sperme ejakuleer, beweeg dit deur die stert van die epididimis. Daar is soveel sperms dat hulle nie kan swem nie, maar gebruik spiere in die vas deferens.

Siekte
------

'n Besering of infeksie van die epididimis veroorsaak epididimitis, 'n pynlike toestand wat maande kan neem om te genees. Soms moet die testikel verwyder word. Dit lyk asof daar geen enkele oorsaak of behandeling vir hierdie toestand is nie. Sommige dokters behandel dit met antibiotika, sommige volg 'n "wag en sien" houding. Soms word slegs een testikel aangetas, anders albei.

Verwydering
-----------

Soms word mans se epididimis verwyder as 'n vorm van geboortebeperking of om ander redes (soos vir post-vasektomiese pyn) tydens 'n operasie bekend as 'n epididimektomie.
Die **brandnetel** se naam is toe te skryf aan die talle brandhare aan die plant, wat by aanraking taamlik pyn en 'n lastige gejeuk veroorsaak. Hoewel die brandnetel alombekend is in Suid-Afrika, is dit nie 'n inheemse plant nie, maar afkomstig uit Europa. Daar is hier egter ’n groot verskeidenheid plante wat tot dieselfde familie *Urticeae* behoort en onder die orde *Urticales* saamgegroepeer word. In Suid-Afrika is die bekendstes onder hulle die bergbrandnetel, Kamdeboostinkhout, dagga en vye- en moerbeibome. Kenmerkend vir hierdie plantorde is dat die plante dieselfde blom eienskappe het.

Groepering
----------

Die orde Netelplante (Urticales) bestaan uit vier families met altesame sowat 2 000 spesies. Die families is Urticeae (brandnetels). Ulmaceae (wat onder meer die Europese iep en die Suid-Afrikaanse inheemse Kamdeboostinkhout insluit), die Cannabinaceae (wat hop en dagga insluit), en Moraceae (waaronder vye- en moerbeibometel).

Op die oog af lyk dit of hierdie families hemelsbreed van mekaar verskil. Die rede waarom hulle saamgegroepeer word, is dat hulle blomme almal dieselfde kenmerke het. Die blomme se kelke en krone lyk baie eenders en vorm saam die blomdek. Elke blom het vier tot ses blomdekblare en dieselfde aantal meeldrade. Die vrugbeginsel is bostandig, met net een saadknop wat of in 'n dopvrug of in 'n steenvrug ontwikkel.

Brandnetel
----------

Twee soorte brandnetels is wêreldwyd verspreid, naamlik die klein brandnetel (*Urtica urens*) en die groot brandnetel (*Urtica dioica*), en is in Suid-Afrika so volop dat dit dikwels as inheems aanvaar is. Dit is egter 'n Europese plant waarvan die saadjies saam met 'n saadbesending na Suid-Afrika gekom het en wat daarna vinnig versprei het. Tog kry 'n mens inheemse plantsoorte wat tot dieselfde familie behoort, byvoorbeeld die berg brandnetel (*Urera tenax*), wat veral in die Transvaalse Laeveld aangetref word.

Brandnetels word gekenmerk deur die sogenaamde brandhare wat die blare en stingels bedek. Die blare is grof en die blommetjies is klein en onopvallend en word deur die wind bestuif. Die haartjies het baie skerp punte wat verhard is met silika. Die onderste deel van die haar is hol en gevul met 'n miersuurvog.

As die haartjies aangeraak word, dring die skerp punte deur die vel en breek af, en dan vloei die vog uit. Dit kan vir 'n kort rukkie ligte blasies veroorsaak wat pynlik is. Die pyn kan verlig word deur 'n bietjie ammoniak aan te smeer. Verskeie tropiese brandnetels kan egter ernstige siektes veroorsaak.

Bronnelys
---------

* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0-908409-44-3
| **Fortaleza**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Brasilië |
|  **Deelstaat** |  Ceará |
|  **Koördinate** | 3°43′S 38°31′W﻿ / ﻿3.717°S 38.517°W﻿ / -3.717; -38.517Koördinate: 3°43′S 38°31′W﻿ / ﻿3.717°S 38.517°W﻿ / -3.717; -38.517 |
|  **Gestig op** | 13 April 1726 (amptelik) |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 312,353 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 16 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (2021) | 2 703 391 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 7 588/vk km |
|  **Tydsone** | UTC -3 (BRT) |
|  **Burgemeester** | José Sarto (PDT) |
|  **Amptelike webwerf** | fortaleza.ce.gov.br |

**Fortaleza** (Portugees: [fɔɦtaˈlezɐ], letterlik: "vesting" of "fort", amptelik: **Fortaleza de Nossa Senhora da Assunção**) is die administratiewe hoofstad van die Noordoos-Brasiliaanse deelstaat Ceará met 'n oppervlakte van 312 vierkante kilometer en 'n bevolking van meer as 2,7 miljoen mense. Die stadsgebied word in die noorde deur die Atlantiese Oseaan begrens, terwyl die stede Patacuba, Eusébio, Maracanaú en Itaitinga ten suide en Caucaia ten weste van Fortaleza geleë is. Fortaleza lê tussen twee riviere, die Ceará in die weste en die Cocó in die ooste.

Die Katedraal van Fortaleza
Die bewoners van Fortaleza staan in Brasiliaanse Portugees as *Fortalezenses* bekend. Die stad beskik oor 'n internasionale lughawe, Pinto Martinas, wat Fortaleza met ander Brasiliaanse metropole en bestemmings in die buiteland verbind. Die wit strande en polsende naglewe het van Fortaleza een van die gewildste bestemmings vir in- en uitheemse toeriste gemaak.

Net soos talle ander Brasiliaanse nedersettings langs die kus was Fortaleza aanvanklik 'n omstrede stad. Die dorp, waaruit Fortaleza later sou ontstaan, het hom sodoende in verskillende tydperke onder die oorheersing van Nederlanders, Portugese en die plaaslike Tabajara-volk bevind. In 1639 het die Nederlanders onder die bevel van Mathias Beck hier 'n fort opgerig wat tot vandag toe in die stadsentrum van Fortaleza lê. Nadat die Nederlanders deur 'n Portugese strydmag verdryf is, het die nedersetting sy huidige amptelike Portugese naam en in 1699 ook stadstatus gekry. In 1823 het Fortaleza die hoofstad van Ceará geword en omstreeks 1880 tot 'n beduidende uitvoerhawe vir katoen ontwikkel.

Vandag is Fortaleza met sy uitstekende toerisme-infrastruktuur en groeiende nywerheidsektor die ekonomiese sentrum van Noordoos-Brasilië. Sy akademiese en navorsingsinstellings, waaronder drie groot universiteite en 'n aantal kleiner tersiêre instellings, het onder meer die opbou van 'n inligtingstegnologiesektor bevorder wat nou steeds meer hoogs gekwalifiseerde spesialiste uit ander dele van die land lok. Fortaleza se Estádio Castelão is tydens beide die FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2013 en FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014 vir wedstryde ingespan.
Die **Anenouspas** op die R382 verbind Steinkopf (op die N7-nasionale pad na Namibië) met die hawe van Port Nolloth aan die Atlantiese Oseaan. Die pas gaan 20 km wes van Steinkopf oor die Klipfonteinbergreeks. Aanvanklik is die pad gebou vir die vervoer van kopererts van die myne rondom Okiep en Concordia na Port Nolloth (in die Richtersveld) vir verskeping na die buiteland. In 1953 is die pad ingrypend verlê en verbou. Sestien kilometer nuwe pad is gebou waarvan die pas 5 km beslaan. Op 10 Julie 1953 het die minister van lande, Paul Sauer, die openingseremonie waargeneem. Weens verdere ontwikkelinge in die mynbedryf (veral koper en diamante) in dié deel van die land is die pas in 1979 verder verbeter en geteer. Die pas bereik 'n maksimum hoogte van 950 m bo seevlak en 'n gradiënt van 1:25.

Bibliografie
------------

* Clement, A.J.: The Port Nolloth mule train. In: Lantern. Tydskrif vir Kuns, Kennis en Kultuur. Jaargang 29, nr. 2, April 1980.
* Ross, Graham: The romance of Cape Mountain Passes. Kaapstad: Sunbird, 2011. ISBN 978-1-920289-51-5

Sien ook
--------

* Lys van bergpasse in Suid-Afrika

Koördinate: 29°13′33.24″S 17°36′26.64″O﻿ / ﻿29.2259000°S 17.6074000°O﻿ / -29.2259000; 17.6074000
Die **Wet van Hubble** is ’n wet in die sterrekunde waarvolgens sterrestelsels van mekaar af wegbeweeg teen ’n snelheid wat eweredig is aan hul onderlinge afstand. Eenvoudiger gestel beteken dit dat hoe verder ’n sterrestelsel van die aarde af is, hoe vinniger beweeg dit van ons af weg.

Die Wet van Hubble is een van die bewysstukke wat die meeste aangehaal word ter ondersteuning van die teorie van die oerknal.

Oorsprong
---------

Edwin Hubble het die wet in 1929 geformuleer. Hy het die wet ontdek deur die rooiverskuiwing in die ligspektrum van die sterrestelsels te verklaar deur die Doppler-effek.

Hy het die berekende snelheid volgens die Doppler-effek gestel teenoor die afstand van die sterrestelsels en gevind daar is ’n lynregte verband tussen snelheid en afstand. Die konstante wat hierdie verhouding uitdruk, word die **Hubble-konstante** genoem.

Die wet kan in ’n eenvoudige formule uitgedruk word: *v* = *H*0*D*, met *H*0 die Hubble-konstante in km/s/Mpk, *D* die afstand van die Aarde af in megaparsek of Mpk (1 Mpk is ongeveer 3,26 miljoen ligjare), en *v* die snelheid waarteen die sterrestelsel van ons af wegbeweeg. Die oorspronklike waarde soos deur Hubble bepaal, was 500 km/s/Mpk. Die nuutste waarde is egter 72 ± 4 km/s/Mpk.

Die bepaling van die Hubble-konstante is moeilik omdat die afstandsbepaling in die heelal gekompliseerd is.

Die leeftyd van die heelal
--------------------------

Die Hubble-konstante word meestal aangegee in kilometer per sekonde per megaparsek (km/s/Mpk) en het dus die dimensie 1/tyd. Die omgekeerde van die Hubble-konstante, 1/H, heet die **Hubble-tyd**: die ouderdom van die heelal indien dit vir altyd sou uitdy teen die snelheid waarteen dit nou uitdy.

As ’n mens uitgaan van die standpunt dat die snelheid *v* van die sterrestelsels dieselfde bly, dan geld: d = *v* \* t en as ’n mens hierdie formule in die wet van Hubble invul, is die resultaat:

H = 1/*tH*
waarby *tH* die Hubble-tyd is, die tyd sedert die oerknal. Dit gee ’n waarde van 4,35×1017 s of 13,8 miljard jaar.

As die uitdying sou versnel, dus *H* > 1/*t* en 1/*H0*, sou die heelal ouer wees.

Toepassing
----------

Die Hubble-konstante word meestal gebruik vir die bepaling van die afstand na ’n bepaalde sterrestelsel. As dit uit die rooiverskuiwing bekend is hoe vinnig dit van ons wegbeweeg, is dit eenvoudig om te bereken hoe ver dit van ons af is.

Met die toepassing van die Wet van Hubble kan net die snelheid vanweë die uitdying van die heelal gebruik word. Alles in die heelal beweeg nie noodwendig van mekaar af weg nie; die Andromeda-sterrestelsel beweeg byvoorbeeld juis in die rigting van die Melkweg. Ook waar die swaartekrag van sterrestelsels ’n invloed op mekaar uitoefen, moet dit in ag geneem word in die toepassing van die wet.
Gregor Mendel, vader van die moderne genetika.
Die **Wette van Mendel** is 'n stel reëls wat heelwat van genetika onderlê. Die monnik Gregor Mendel het verskillende variëteite van ertjies (*Pisum sativum*) gekruis. Met die kruising van die plant het Mendel opgelet wat die verskillende kenmerke was en elke kenmerk afsonderlik waargeneem. Hy reël die bestuiwing om geen foute te maak. Hy ondersoek by die kruising van die soort sewe eienskappe wat telkens op twee moontlike maniere kan voorkom (saadvorm, saadlob, kleur, saadhuidkleur, peulvorm, peulkleur, plaat van die peul en die stingel en die lengte van die stingel). By saadvorm ondersoek hy byvoorbeeld glad en gerimpled en by saadkleur, groen en geel, ens.

Hy sien toe dat na kruising van twee plante elke plant van die eerste generasie (F1) die eienskappe van een van die ouer plante het. 'n Mens noem die eienskap wat in die eerste generasie na vore kom dominant en die alternatiewe eienskap resessief. In die tweede generasie (F2) toon 75% van die plante die dominante kenmerke, terwyl 25% van die plante die resessiewe eienskappe het. Nou kan die resessiewe eienskappe suiwer gekweek word, waarby latere generasies geen veranderinge aan die eienskappe vertoon nie. As die plante met dominante eienskappe egter uit gekweek word sal een derde deel die dominante eienskappe hê, terwyl die wat oor is weer die selfde 3:1 verdeling tussen die dominante en resessiewe eienskappe sal hê as die F2 generasie (sien Vierkant van Punnett).

Mendel stel die volgende hipotese op: Verskeie pare kontrasterende eienskappe kom voor uit een faktor wat die alternatiewe vorm het. Elke plant het een paar van die faktore wat een bepaalde eienskap bepaal, een faktor van elke ouerplant. Die faktor wat Mendel hier noem word tans 'n *geen* genoem. Hiermee lê Mendel die basis vir die wette van erflikheid soos dit nou bekend staan. Hy word origens slegs as die ontdekker hiervan bekend toe sy wette deur andere ongeveer 1900 weer herontdek word.
Die **Wet op die Erkenning van die Onafhanklikheid van Namibië, 1990** is 'n wet van die Parlement van Suid-Afrika waardeur die Suid-Afrikaanse regering die onafhanklikheid van Namibië, wat onder die omstrede Suid-Afrikaanse regering as Suidwes-Afrika bekend was, erken het. Die wet het die toestemming van staatspresident FW de Klerk op 20 Maart 1990 ontvang en die volgende dag in werking getree, die datum van Namibiese onafhanklikheid. Dit het nie onafhanklikheid *toegestaan* aan Namibië nie, maar eerder die Republiek van Namibië as "'n soewereine en onafhanklike staat" *erken*.

Die wet doen afstand van alle Suid-Afrikaanse gesag oor Namibië, en bepaal dat, wat Suid-Afrika betref, Suid-Afrikaanse wette nie meer in Namibië van krag is nie. (Die Grondwet van Namibië maak egter voorsiening vir die wette wat in Namibië voor onafhanklikheid van krag was, om van krag te bly, onderhewig aan wysiging.) Die wet bevat ook 'n uitsluitingsklousule wat bepaal dat dit nie 'die geldigheid van enige bepaling van die Grondwet van Namibië erken wat afwyk van die soewereiniteit van die Republiek oor sy gebied nie. Dit is 'n verwysing na die Oranjerivier-grensgeskil; Suid-Afrika hou vol dat sy grens met Namibië langs die noordoewer van die Oranjerivier loop, terwyl Namibië beweer dat dit langs die middel van die rivier loop en het 'n bepaling daartoe in sy grondwet opgeneem.

Die wet is daarna gevolg deur die *Suid-Afrikaanse burgerskap by die bereiking van onafhanklikheid deur die Namibiese reguleringswet, 1990*, wat voorsiening gemaak het vir die verlies of behoud van hul Suid-Afrikaanse burgerskap deur inwoners van Namibië, en deur twee *toepassing van sekere wette op die afskaffingswette van Namibië* en verskeie *Algemene wetswysigingswette* wat spesifieke wette vir Suidwes-Afrika ingetrek het en wette gewysig het om verwysings na die voormalige gebied te verwyder.

Sien ook
--------

* Grens tussen Suid-Afrika en Namibië
Mede en Perse afgebeeld in Persepolis, Iran in die 5de eeu v.C. Die Mede dra die ronde hoede.
Die **Wet van Mede en Perse** is 'n uitdrukking wat dui op 'n vaste reël of afspraak wat nie verander kan word nie. Die uitdrukking is vanaf twee Bybelverse ontleen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | As die koning dit goedvind, laat daar 'n koninklike woord van hom uitgaan en beskrywe word in die wette van die Perse en Meders, sodat dit onherroeplik is, dat Vasti nie meer voor koning Ahasveros mag kom nie; en laat die koning haar koninklike waardigheid aan haar naaste gee wat beter is as sy.**— Ester I:19** |  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Stel nou 'n verbod vas, o koning, en laat 'n bevelskrif skrywe wat volgens die onveranderlike wet van Meders en Perse onherroeplik is.**— Daniël 6:9** |  |

Selfs die koning kon nie een van die wette ongedaan maak nie. Omdat hierdie wette onherroeplik was, is die koninklike wil ingeperk en het die bevolking regsekerheid bekom.

Die wet van Mede en Perse in die boek Daniël
--------------------------------------------

Daniël 6 beskryf hoe die Babiloniese koning Darius deur so 'n wet gedwing is om teen sy sin op te tree.

Die koning het van Daniël gehou, maar die hoogwaardigheidsbekleërs was jaloers op hom. Hulle versoek toe die koning om 'n wet te skryf om die aanbidding van 'n god, met uitsondering van die koning self, met die dood in die leeukuil te straf. Hulle het geweet dat Daniël die verbod sou oortree en gevang sou word. Toe Daniël daarna vir die oortreding vasgetrek word, kon die koning nie die wet tersyde stel of grasie verleen nie.

Daniël is gevolglik in die leeukuil gegooi, maar God het gesorg dat die leeus hom geen leed aandoen nie. Die wet is uitgevoer, maar nêrens het gestaan dat die veroordeelde in die leeukuil moes bly totdat hy verslind is nie.
Weens die Westminster-stelsel het al die Volksraadslede van die Progressiewe Party, behalwe Helen Suzman, wat in 1959 uit die Verenigde Party bedank het, hul setel in die verkiesing van 1961 verloor, al het die party se 24 kandidate 8,5 persent van die stemme op hulle verenig. Die Progge voor die verkiesing was: Helen Suzman, Boris Wilson, Ray Swart, Clive van Ryneveld, Owen Townley Williams, Walter Stanford, Harry Lawrence, Zach de Beer, Jan Steytler, John Cope, Colin Eglin, Ron Butcher.
Volgens die **Westminster-stelsel** word 'n land vir die doeleindes van 'n verkiesing in kiesafdelings verdeel nadat die gemiddelde getal kiesers per kiesafdeling volgens die sensussyfers of die getal geregistreerde kiesers bepaal is. 

Die stelsel bevoordeel gewoonlik groot partye, omdat klein partye, veral dié wie se steun wyd verspreid is, dit moeilik vind om verteenwoordigers verkies te kry. Die stelsel, anders as proporsionele verteenwoordiging, lei nie tot 'n regstreekse weerspieëling van die kiesers se wil nie, omdat 'n lid teoreties verkies kan word met so min as 20% plus een stem, in kiesafdelings waar daar 'n vyfhoekige stryd is. 

Die stelsel is van 1910 tot 1994 gebruik om lede van die Suid-Afrikaanse Volksraad te verkies. Dit het meegebring dat die Nasionale Party die Verenigde Party in 1948 verslaan het, hoewel eersgenoemde net 401 834 stemme teenoor die V.P. se 524 230 gekry het. Omdat die V.P. se steun mettertyd al hoe meer in die stede saamgetrek was, het die party tussen 1953 en 1974 (sy laaste verkiesing) nie een keer soveel setels gekry soos hy in 'n stelsel met proporsionele verteenwoordiging sou kon kry nie. 

Sommige voorstanders van die stelsel beweer dit lei altyd tot 'n duidelike meerderheid, terwyl proporsionele verteenwoordiging aanleiding gee tot splinterpartytjies en 'n onstabiele, soms minderheidsregering. Die argument word veral in Engeland gebruik. Dit hou Volksraadslede ook direk verantwoordbaar aan hul kiesers, pleks van aan hul party en bied onafhanklike kandidate die kans om verkies te word.
**Westminster Records** was 'n Amerikaanse Plate-etiket van klassieke musiek wat oorspronklike opnames uitgereik het tot 1965. 

Dit was in 1949 mede-gestig deur Mischa Naida, (wat later die Musikale Erfenis Genootskap gestig het) die eienares van die Westminster Platewinkel in New York Stad, die sakeman James Grayson (1897–1980), die dirigent Henry Swoboda, en Henry Gage.

Die Plate-etiket se brandmerk was die Kloktoring van die Paleis van Westminster en sy slagspreuk was "natuurlike balans" , verwysende na sy enkele mikrofoon tegniek in die opneem van musiek, wat soortgelyk is aan die *Mercury Plate-etiket* se *Living Presence* reeks. 

In die begin was die plate-etiket se opnames superieur gewees tot die meeste ander in die mark, en die etiket het gewild geraak onder die groeiende gemeenskap van Audiofiele. Gedurende die laat 1950's het die maatskappy begin om Stereofoniese opnames uit te reik, insluitende 'n rare/skaars plaat van die musiek van die Sweedse komponis Hugo Alfvén (1872-1960), wat deur die komponis self gedirigeer was. Die "Westminster Laboratorium" (W-Lab) reeks van klassieke opnames was tegnies superieur tot ander handelsmerke en is teen 'n hoër prys verkoop as die gewone Westminsters.

Die maatskappy was in die vroeë 1960's verkoop aan die ABC-Paramount Plate-etiket, wat aanvanklik voortgegaan het om nuwe materiaal uit te reik (sowel as om ou opnames her-uit te reik op die "Westminster Gold" etiket). Westminster het in 1965 opgehou om nuwe (oorspronklike) opnames uit te reik. 

In die begin van 1970 het ABC se "Westminster Gold" heruitreikings nuwe ontwerpe aangeneem wat gebruik gemaak het van speelse, pittige en humoristiese motiewe ten einde die goedkeuring te verkry van, en verkope te bevorder, aan klassiek musiek aanhangers in die ouderdomsgroep van hoërskool tot kollege.

Die MCA Plate-etiket het die regte bekom van die Westminster katalogus toe dit die ABC Plate-etiket in 1979 aangekoop het. Terwyl MCA voortgegaan het om ABC se inventaris van klassieke musiek-plate te versprei, het MCA die voormalige hoof van die ABC klassieke musiek departement, John Sievers, aangestel om die maatskappy se eie MCA klassieke musiek departement op die been te bring.

Die volgende jaar het MCA baie van die "ou katalogusse" bestaande uit vroeëre opnames van klassieke musiek van die ''Command'' Plate-etiket, *Decca Plate-etiket*, en ABC/Westminster Plate-etikette her-uitgereik op die "MCA Westminster" handelsmerk.

Die Westminster katalogus, sowel as die res van die MCA katalogus van klassieke musiek, word nou bestuur deur Deutsche Grammophon.
Metro in Singapoer met roete-inligtingpaneel
Die **Mass Rapid Transit Singapore** (**MRTS**, letterlik vertaal: snelmassavervoerstelsel) is die amptelike benaming vir die openbare vervoernetwerk van die metro en 'n ligte stelsel in die land Singapoer. Die netwerk bestaan uit 4 metrolyne en 3 ligte treinlyne. Daar is meer lyne in ontwikkeling.

* Noord-Suidlyn, metrolyn gedeeltelik ondergronds
* Oos-Weslyn, metrolyn gedeeltelik ondergronds
* Noord-Ooslyn, metrolyn geheel ondergronds
* Sirkellyn, metrolyn geheel ondergronds en slegs sentraal in die stad Singapoer.
* Downtownlyn, metrolyn geheel ondergronds; dié lyn is nog in aanbou.
* Drie ligte spoorlyne, almal bogronds.

Aanlê
-----

In Mei 1982 het die regering toestemming gegee om met die aanleg te begin. Die koste was begroot op 5 miljard Singapoer-dollar en die projek moes teen 1992 voltooi wees. 'n Gedeelte van die Noord-Suidlyn word eerste aangelê omdat Orchardweg en die sentrale sakedistrik die drukste gebiede was. Die aanvanklike sisteem met 'n gedeeltelike Noord-Suidlyn en 'n gedeeltelike Oos-Weslyn was 67 kilometer lank en het 42 stasies, waarvan 27 bogronds en 15 ondergronds. Op 14 Oktober 1983 word die *MRT Corporation* opgerig om die werk van die "Provisional Mass Rapid Transit Authority" oor te neem. Op 7 November 1987 word die eerste deel van die sisteem vir die publiek geopen. Minister-president Lee Kuan Yew open die sisteem amptelik op 12 Maart 1988. Die res van die sisteem is in Julie 1990 voltooi, 2 jaar voor skedule.

Betaling
--------

'n Enkele reis varieer in prys van S$ 0.80 tot S$ 1.80.

Die meeste passasiers gebruik 'n kontaklose slimkaart met die naam EZ-Link, 'n sisteem wat byna dieselfde is as die Octopuskaart in Hongkong. Mens hou jou kaart bo die toegangsdeure by die stasies as jy binnekom en weer vertrek, dan word die bedrag outomaties van jou saldo afgetrek.

Skematiese kaart van netwerk/roetes
-----------------------------------



|  |  |
| --- | --- |
|  | Hoëspoedtreine |
| Acela Express | Aérotrain | AGV | AVE | Eurostar | Eurostar Italia | Flytoget | Gautrein | InterCityExpress | JR-Maglev MLX01 Magneetsweeftreine | Pendolino | Sapsan |Shinkansen | Singapoerse MRT | TGV | Thalys | Treno Alta Velocità | Transrapid | X 2000 |
Die massa-oorskot as funksie van die atoomgetal
Die **massa-oorskot** of **-tekort** van 'n nuklied is gedefinieer as die verskil tussen sy massa en sy massagetal (die aantal nukleone).

Die massa van 'n atoomkern word baie goed benader deur die massagetal, die aantal protone en neutrone waaruit dit bestaan, maar daar is altyd klein verskille wat 'n maat is vir die bindingsenergie volgens Einstein se formule {\displaystyle E=mc^{2}}. Die massa-oorskot kan in kg of amu's uitgedruk word, maar volgens hierdie uitdrukking ook in energie-eenhede soos Joule of -gewoonlik- keV of MeV.

Omdat die isotoop koolstof-12 oorspronklik as basis vir die mol-begrip gebruik was, is die massa-oorskot van hierdie nuklied nul. Indien die massa-oorskot van 'n isotoop positief is, beteken dit dat dit 'n kleiner bindingsenergie as 126C het. Dit is die geval vir 136C:

{\displaystyle 13{,}003354838-13=0{,}003354838\ \mathrm {amu} }
Hierdie massa-oorskot kom ooreen met 'n energie van 3,125 MeV.

Die meeste nukliede besit 'n negatiewe oorskot ('n massatekort). Hulle deeltjies in die kern is sterker gebind as 126C s'n.
Skemer is die tydperk tussen (astronomiese) dagbreek en sonsopkoms, of tussen sonsondergang en (astronomiese) skemer.
Oggendskemer: astronomiese, see en siviele stadiums om dagbreek. Die skynskyf van die Son word volgens skaal getoon.
Aandskemer: siviele, see en astronomiese stadiums om skemer. Die sonskyf word volgens skaal getoon.
**Skemer** is lig wat geproduseer word deur die sonlig se verstrooiing in die boonste atmosfeer, wanneer die Son onder die horison is, verlig dit die onderste atmosfeer en die Aarde se oppervlak. Die woord skemer kan ook verwys na die tydperke wanneer hierdie verligting plaasvind.

Hoe laer die son onder die horison is, hoe dowwer is die skemer (gegewe dat ander faktore soos atmosferiese toestande dieselfde is). Wanneer die Son 18° onder die horison bereik, is die skemer se helderheid byna nul, en aand skemer word nagtyd. Wanneer die Son weer 18° onder die teenoorgestelde horison bereik, word die nag oggendskemer. As gevolg van sy kenmerkende kwaliteit, hoofsaaklik die afwesigheid van skaduwees en die voorkoms van voorwerpe silhoeët teen die verligte lug, is skemer lank reeds gewild onder fotograwe en skilders, wat dikwels daarna verwys as die blou uur, na die Franse uitdrukking *l'heure bleue*.

Na analogie van aandskemer word die woord *skemering* ook soms metafories gebruik, om te impliseer dat iets krag verloor en dat dit beëindig. Daar kan byvoorbeeld gesê word dat baie ou mense "in die skemer van hul lewens" is.
Die **Bristol F.2 Fighter** is 'n dubbeldekker, tweesitplek Britse vegvliegtuig wat tydens die Eerste Wêreldoorlog diens gedoen het. Die vliegtuig het 'n bemanning van twee gehad, die vlieënier en die verkenner; beide persone het 'n masjiengeweer gehad wat onafhanklik van mekaar gewerk het. Die vliegtuig is ontwerp deur kaptein Frank Barnwell. Die vliegtuig was ontwikkel as 'n geïntegreerde eenheid rondom die Rolls-Royce Falcon motor; van die bewapening tot by die uitsig van die bemanning. 

Die vliegtuig het sy oorlog debuut gemaak op 5 April 1917 tydens die Slag van Arras. Die vliegtuig was egter nie suksesvol nie vir twee redes; die vlieëniers het 'n taktiese fout gemaak deur die verdediging van die vliegtuig aan die verkenner oor te laat in stede van die voorste masjiengewere daarvoor te gebruik. Die tweede probleem was dat die olie gevries het wat van die masjiengewere nutteloos gemaak het met die gevolg dat vier van die ses vliegtuie afgeskiet is. 'n Paar dae later het die vlieëniers die vliegtuig gebruik asof dit 'n enkel sitplek vliegtuig is met dodelike gevolge. Dit word die beste twee sitplek vliegtuig van die Eerste Wêreldoorlog.

Toe die Britse Lugmag op 1 April 1918 tot stand gekom het was die *Bristol F.2 Fighter* die eerste vliegtuig wat 'n missie onderneem vir die nuwe onafhanklike lugmag. Die vliegtuig was gewild onder die vlieëniers omrede dit vinnig, beweeglik en rats was, kon vinniger duik as enige ander vliegtuig en kon baie straf verduur.

Die Vickers-masjiengeweer wat vorentoe gevuur het, was in die middel van die vliegtuig, onder die enjinkap gemonteer met 'n tonnel wat deur die brandstoftenk gegaan het. Na die oorlog was die vliegtuig gebruik onder andere vir opleiding en die vliegtuig was in produksie tot in 1927. Die laaste *Bristol F.2 Fighter* is afgelewer in Desember 1926 aan die Britse Lugmag. Veertien lugmagte het die vliegtuig gebruik onder andere Kanada, Griekeland en Meksiko. Vyftien jaar nadat die vliegtuig in diens geneem was deur die Britse Lugmag het dit nog gevlieg. Die Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag het die vliegtuig nog gebruik tot in 1938.

Tegniese besonderhede
---------------------

Besonderhede van die Bristol F.2 Fighter:| Item | Statistiek |
| --- | --- |
| Aantal motors | 1 |
| Tipe motor | Skroef |
| Vervaardiger | Rolls-Royce Falcon III inlynmotor |
| Kraglewering per motor | 275 perdekrag |
| Vlerkspan | 11,96 m |
| Lengte | 7,87 m |
| Hoogte | 2,97 m |
| Vlerkoppervlakte | 37,63 m2 |
| Maksimum opstygmassa | 1 474 kg |
| Maksimum snelheid | 198 km/h |
| Operasionele hoogte | 5 485 m |
| Uithouvermoë | Drie ure |
| Klimvermoë | 3 048 m in 11½ minute |
| Bewapening | Een vorentoe gesinchroniseerde 7,7 mm Vickersmasjiengeweeren een of twee agtertoe-gerigte 7,7 mm Lewismasjiengewere. |

Sien ook
--------

* Lys van vegvliegtuie

Bron
----

* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015. ISBN 978-1-84476-917-9
In astrofisika en fisiese kosmologie is die **massa-lig-verhouding** die kwosiënt van die totale massa van 'n volume (gewoonlik op die skaal van 'n sterrestelsel) en sy liggewendheid. Dit word aangedui met die simbool {\displaystyle \Upsilon } of M/L. Dié verhoudings word gewoonlik gemeet aan die waarde van die Son as basis, wat ’n konstante {\displaystyle \Upsilon \_{\odot }} = 5 133 kg/W is; dit is gelyk aan ’n sonmassa (*M*☉) gedeel deur ’n sonligsterkte (*L*☉), dus *M*☉/*L*☉. Die massa-lig-verhoudings van sterrestelsels is almal baie groter as {\displaystyle \Upsilon \_{\odot }}, gedeeltelik vanweë die feit dat die meeste materie in dié voorwerpe nie in die sterre geleë is nie, maar in die vorm van donker materie voorkom. Die tipiese massa-lig-verhouding vir sterrestelsels wissel van 2 tot 10 {\displaystyle \Upsilon \_{\odot }}, terwyl die massa-lig-verhoudings op groter skaal, soos vir die waarneembare heelal, ongeveer 100 {\displaystyle \Upsilon \_{\odot }} is.

Tipiese M/L-verhoudings is:

| Tegnieke | Radius van sterrestelsel (ligjare) | M/L |
| --- | --- | --- |
| Sigbare rotasiekurwes van spiraalsterrestelsels | 30 000 | 2-5 |
| Radiorotasiekurwes van spiraalsterrestelsels | 30 000 | 5-10 |
| Halo's benodig om spiraalmodelle te stabiliseer | 30 000 | 4-12 |
| Elliptiese sterrestelsels vanaf interne snelheidsverstrooiing | 30 000 | 5-12 |
| Melkweg vanaf satelliet-dwergsterrestelsels | 30 000 | 40-70 |
| Plaaslike Groep sterrestelsels | 30 000 | 40-80 |
| Binêre spiraalsterrestelsels | 1,5 miljoen | 40-80 |
| Klein sterrestelselgroepe van snelheidverstrooiing | 1,5 miljoen | 40-90 |
| Groot groep sterrestelsels | 2-6 miljoen | 400-600 |

Dit dui daarop dat daar meer werklike massa is as wat bereken word uit die ligsterkte van hierdie hemelliggame. Die afwyking word tans verklaar aan die hand van donker materie. Vandag word donker materie deur die sterrekundiges gesoek.

Voorstanders van die skeppingsleer soos drr. Russell Humphreys en John Hartnett beweer egter dat hulle kosmologiese modelle (wat aanvaar dat die Melkweg naby aan die middel van die heelal is en dat die heelal begrens is) nie "knoeifaktore" in die vorm van donker materie en donker energie nodig het nie.

Sien ook
--------

* Donker materie