recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Frederik I** (Duits: Friedrich I. Italiaans: Federico I; 1122 – 10 Junie 1190), ook bekend as **Frederik Barbarossa** (Italiaans: Federico Barbarossa), was vanaf 2 Januarie 1155 tot sy dood op 10 Junie 1190 die Keiser van die Heilige Romeinse Ryk. Hy is op 4 Maart 1152 by Frankfurt verkies as die Koning van Duitsland en op 9 Maart 1152 in Agen bekroon. Hy is op 24 April 1155 in Pavia as die Koning van Italië bekroon en op 18 Junie 1155 as Keiser deur Pous Adrianus IV in Rome. Twee jaar later het die term *sacrum* (Latyn) ("heilig") vir die eerste keer in verband met sy ryk verskyn.  Hy is later, op 30 Junie 1178, formeel by Arles as Koning van Boergondië gekroon. Hy is *Barbarossa* (Italiaans) genoem deur die noordelike Italiaanse stede, welke hy gepoog het om te beheer: Barbarossa beteken "rooibaard" in Italiaans; in Duits was hy bekend as *Keiser Rotbart*, wat dieselfde betekenis dra.

Voor sy keiserlike verkiesing was Frederik die Hertog van Swabe (1147–1152, as *Frederik III*). Hy was die seun van Frederik II, Hertog van Swabe van die Hohenstaufe-dinastie en Judith van Beiere, Hertogin van Swabe, dogter van Henri IX, Hertog van Beiere, van die mededingende Huis van Welfe. Frederik het dus afgestam van die twee voorste families in Duitsland, wat hom 'n aanvaarbare keuse vir die Ryk se prinslike elektors gemaak het. 

Geskiedkundiges beskou Frederik I as een van die Heilige Romeinse Ryk se grootste middeleeuse keisers. Hy het oor kenmerke beskik wat hom as byna bomenslik aan sy teenstanders laat voorkom het. Sy langlewendheid, ambisie, buitengewone organisatoriese vaardighede en skerpsinnigheid op die oorlogsveld sowel as in die politiek het hom as byna bomenslik laat voorkom. Sy bydrae tot die samelewing en kultuur van Sentraal-Europa sluit die hervestiging van die *Corpus Juris Civilis* (Latyn) (oftewel die Romeinse opperheerskappy van die reg) in, wat as teenvoeter vir die pouslike mag gedien het wat die Duitse state sedert die beëindiging van die inhuldigings-kontroversie gedomineer het. 

Frederik I het in 1190 in Klein-Asie beswyk terwyl hy in beheer was van 'n leër tydens die Derde Kruistog.
'n **Samestellende afleiding** is 'n woord met meer as een basisvorm plus 'n morfeem of morfeme. Byvoorbeeld, die woord "vliegtuigwiele" bestaan uit 3 basisvorme en een morfeem (vlieg + tuig + wiel + e).

'n Basisvorm of stam word gedefinieer as die kleinste betekenisvolle eenheid van 'n woord. Die lettergrepe van "tafeltjie" is: ta-fel-tjie, maar nie een van hierdie dele is betekenisdraend nie, maar wanneer dit in woorddele in gedeel word naamlik tafel+tjie is dit duidelik dat "tafel" die basisvorm is omrede dit 'n bekende voorwerp is, wat betekenis dra. Die "tjie" dui die verkleiningsvorm aan.

Dis belangrik om te onthou dat die basisvorm van 'n woord eerstens betekenisdraend moet wees en tweedens moet dit verband hou met die betekenis van die saamgestelde of afgeleide woord, byvoorbeeld: in "bok-makierie" is die basisvorm bloot bokmakierie, want "bok", "ma" en "kierie" hou geen verband met die woord se betekenis nie. Dit is dus net 'n skynbare samestelling. In teenstelling met die bostaande, in die woord "knopkierie" is "knop" en "kierie" albei basisvorme, aangesien albei verband hou met die betekenis van die saamgestelde woord

Morfeme het nie selfstandige betekenis nie en kan ook nie selfstandig gebruik word nie. Hulle word saam met 'n basisvorm gebruik om nuwe woorde te vorm en dra dus so betekenis oor. Daar is drie soorte morfeme,naamlik premorfeem, metamorfeem en postmorfeem. Samestellende afleidings word gevorm deur meer as een basis en 'n afleidingsmorfeem of morfeme, wat dan 'n pre- of postmorfeem is. 'n Premorfeem staan voor die basisvorm byvoorbeeld: oermens, wandaad. 'n Postmorfeme staan agter die basisvorm byvoorbeeld: eetbaar

Afleidingsmorfeme word gebruik om nuwe woorde van bestaande woorde te vorm deur gebruik te maak van premorfeme of postmorfeme. Die funksie van afleidingsmorfeme sluit in eerstens, om geslag uit te druk byvoorbeeld: Kelner (manlik) en kelnerin (vroulik). Tweedens om gevoel of affek uit te druk byvoorbeeld: 'n bittere lyding, tere liefde, gryse verlede ens. Derdens sluit afleidingsmorfeme se funksie in om die betekenis van die basisvorm te verander soos byvoorbeeld: "ont" in ontbos beteken "om weg te neem" en dien "mis" in misdaad beteken "sleg" - 'n slegte daad. Laastens is afleidingsmorfeme se funksie om die woordsoort te verander bv. "man" (s.nw.) na "beman" (ww.) of tem (ww) – tembaar (b.nw.) ens.

Sien ook
--------

* Afleiding
* Samestelling
Nestle se hoofkantoor in Vevey, Switserland
Henri Nestlé, 'n Duitsgebore Switserse banketbakker, was die stigter van Nestlé en een van die hoofskeppers van kondensmelk
**Nestlé SA** is 'n Switserse multinasionale voedsel- en drankverwerkingskonglomeraatkorporasie met sy hoofkwartier in Vevey, Vaud, Switserland. Dit is die grootste voedselmaatskappy ter wêreld, gemeet aan inkomste en ander maatstawwe, sedert 2014.    
Dit was nommer 64 op die Fortune Global 500 in 2017  en nommer 33 in die 2016-uitgawe van die Forbes Global 2000-lys van grootste openbare maatskappye. 

Nestlé se produkte sluit babakos, mediese kos, gebottelde water, ontbytgraankosse, koffie en tee, lekkergoed, suiwelprodukte, roomys, bevrore kos, troeteldierkos en versnapperinge in. Nege-en-twintig van Nestlé se handelsmerke het jaarlikse verkope van meer as 1 miljard CHF (ongeveer VS$ 1,1 miljard),  insluitend Nespresso, Nescafé, Kit Kat, Smarties, Nesquik, Stouffer's, Vittel en Maggi. Nestlé het 447 fabrieke, is in 189 lande bedrywig en het ongeveer 339 000 mense in diens.  Dit is een van die hoofaandeelhouers van L’Oréal, die wêreld se grootste skoonheidsmiddelsmaatskappy. 

Nestlé is in 1905 gestig deur die samesmelting van die "Anglo-Switserse Melkmaatskappy", wat in 1866 deur die broers George en Charles Page gestig is, en "Farine Lactée Henri Nestlé", wat in 1867 deur Henri Nestlé gestig is.  Die maatskappy het aansienlik gegroei tydens die Eerste Wêreldoorlog en weer na die Tweede Wêreldoorlog, en het sy aanbiedinge uitgebrei naas sy vroeë kondensmelk en babaformule-produkte. Die maatskappy het 'n aantal korporatiewe verkrygings uitgevoer, insluitend Crosse &amp; Blackwell in 1950, Findus in 1963, Libby's in 1971, Rowntree Mackintosh in 1988, Klim in 1998, en Gerber in 2007.

Die maatskappy word geassosieer met verskeie kontroversies, wat kritiek en boikotte in die gesig gestaar het oor sy bemarking van sy babaformule as 'n alternatief vir borsvoeding in ontwikkelende lande (waar skoon water dalk skaars is), sy afhanklikheid van kinderarbeid in kakaoproduksie, en die produksie en bevordering van gebottelde water.
**James Alexander** (8 Januarie 1978 tot 28 April 2023, ook bekend as **James Gracie**) was ‘n Suid-Afrikaanse akteur en vervaardiger. Hy was veral bekend vir sy rol as Dr Rico Maartens in die M-Net en kykNET Afrikaanse sepie Binnelanders van 2005 tot 2008 en het ook vir die rol van Tristan in M-Net se *The Wild*.

Loopbaan
--------

Die Boksburg-gebore akteur en het in Suid-Afrika, die Verenigde Koninkryk en die Verenigde State gewerk.
Hy was in 2004 die mede-aanbieder van die M-Net-werklikheidskompetisieprogram *Project Fame* en het in SABC1 se Generations, SABC2 se Binnelandse Sake en in die kortfilms *Thoughts*, *Lost* en Voëltjie verskyn. Hy het in verskie rolprente en reeks gespeel waaronder die derde seisoen van die Amerikaanse reekse *Black Sails*,Semi-Soet, Donderland, Geraamtes in die Kas, *Discreet*, *Sink*, *Heartlines*, *Madiba*, *Roots*, *The Book of Negroes*, en het as Lemmer in M-Net se *Trackers* verskyn.

Persoonlike lewe
----------------

Alexander was met die aktrise Anel Alexander (gebore Flett) getroud. Die egpaar wat Suid-Afrika in 2016 verlaat het, het in 2022 na Suid-Afrika teruggekeer nadat hulle in Los Angeles gewoon het en vir vyf jaar in Hollywood gewerk het. Hy is in Januarie 2019 met kop- en nekkanker gediagnoseer.

Bronne
------

* Tamika Gounden, *SA Actor James Alexander Dies*. 29 April 2023.EWN. Besoek 29 April 2023.

* Thinus Ferreira, *Actor and producer James Alexander dead at 45*, 29 April 2023. News24. Besoek 29 April 2023.
**Kharosthi** of **Kharoṣṭhī** is ’n antieke Indiese skrif wat deur die Gandhara-kultuur van die noordwestelike deel van Suid-Asië (hoofsaaklik hedendaagse Afganistan en Pakistan) gebruik is om Ghandari (’n dialek van Prakrit) en Sanskrit te skryf. Dit is ’n abugida, ’n soort lettergreepstelsel, wat van minstens die middel van die 3de eeu v.C. gebruik is totdat dit in omstreeks die 3de eeu n.C. uitgesterf het.

Letters
-------

Kharosthi is meestal van regs na links geskryf, maar in sommige inskripsies is reeds van links na regs geskryf, ’n neiging wat algemeen was in latere Suid-Asiese skrifte. Elke lettergreep bestaan uit ’n konsonant en kort a-klank; ander klinkers word met leestekens aangedui. Onlangs is bewyse gevind dat die letters ’n volgorde gehad het wat nou bekend is as die "Arapacana"-alfabet is. Soos dit in Sanskrit-dokumente bewaar gebly het, is die volgorde:

*a ra pa ca na la da ba ḍa ṣa va ta ya ṣṭa ka sa ma ga stha ja śva dha śa kha kṣa sta jñā rtha (*of *ha) bha cha sma hva tsa gha ṭha ṇa pha ska ysa śca ṭa ḍha*
Sommige variasies kom in bestaande dokumente voor in die getal en volgorde van die letters. Kharosthi het net een klinker gehad wat aan die begin van woorde gebruik is. Ander beginklinkers gebruik dieselfde teken met leestekens bygevoeg.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  a |  i |  u |  e |  o |  ṛ |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  k |  kh |  g |  gh |  |
|  c |  ch |  j |  |  ñ |
|  ṭ |  ṭh |  ḍ |  ḍh |  ṇ |
|  t |  th |  d |  dh |  n |
|  p |  ph |  b |  bh |  m |
|  y |  r |  l |  v |  |
|  ś |  ṣ |  s |  h |  |

|  |  |
| --- | --- |
|  ḱ |  ṭ́h |

Syfers
------

Kharosthi het ’n stel syfers ingesluit wat herinner aan die Romeinse stelsel.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  1 |  2 |  3 |  4 |  10 |  20 |  100 |  1000 |

Unicode
-------

Kharosthi is tot die Unicode-standaard gevoeg in Maart 2005, met die uitreiking van weergawe 4.1. Die Unicode-blokdaarvoor is U+10A00—U+10A5F.

Sien ook
--------

* Geskiedenis van die alfabet
Joerofski in 1918.
**Jakof Michailowitsj Joerofski** (Russies: Я́ков Миха́йлович Юро́вский; 19 Junie [O.S. 7 Junie] 1878 - 2 Augustus 1938) was 'n Russiese Bolsjewistiese rewolusionêr en 'n Tsjekis (geheime polisieagent) van die Sowjetunie. Hy is die bekendste as hooflaksman in die moord op die Romanofs, onder andere die voormalige tsaar, Nikolaas II, sy hele gesin en nog lede van die huishouding wat in die Ipatijef-huis in Jekaterinburg aangehou is.

Nadat die moord deur die Oeralse Sowjet beplan is, het Joerofski die begrafnisterrein op 14 Julie gefinaliseer, asook planne om soveel getuienis as moontlik te vernietig. Hy het voortdurend met Pjotr Jermakof, die militêre kommissaris van Werch-Isetsk, beraadslaag – dié was in beheer van die opruiming en het beweer hy ken die omgewing goed.

Die gesin sou in die nag van 16-17 Julie 1918 in die Ipatijef-huis se kelder geskiet word. In die kommandant se kantoor het Joerofski slagoffers aan elke teregsteller toegewys en die wapens uitgedeel. Hy het 'n Mauser en Colt geneem. Ná 'n ruk het die lede van die teregstellingspan chaoties en oor mekaar se skouers begin skiet totdat die kamer so vol rook en stof was dat niemand iets in die donkerte kon sien of enige bevele bo die geraas kon hoor nie. Die moord het in 'n slagting ontaard.

Terwyl Joerofski en sy manne die lyke weggery het, het die Fiat-trok waarin die lyke vervoer is, in modder naby Porosenkof-kloof vasgeval. Dagbreek was naby en Joerofski het besluit om die lyke in die pad te begrawe waar die trok vasgeval het. Hulle het 'n graf van 1,8 x 2,4 m en skaars 60 cm diep gegrawe. Die lyke is ingegooi en swaelsuur is in die gat gegooi. Die gesigte is met die agterkant van gewere plat geslaan. Dwarslêers is oor die graf geplaas om dit weg te steek en daar is heen en weer met die Fiat-trok oor die dwarslêers gery om hulle in die grond in te trap. Aleksei en een van sy susters is in 'n vlak graf 'n entjie daarvandaan begrawe. Teen 06:00 die oggend van 19 Julie was alles verby.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb166432422 (data)
* ISNI: 0000 0000 4292 590X
* LCCN: no92019704
* VIAF: 16793400
* WorldCat Identities: lccn-no92019704

 |
**Khan** (Mongools: хан *chan*, Turks: *han*, Oudturks: *kan*, Chinees: 汗 *hán*; uitgespreek /kɑːn/) is ’n historiese titel van onsekere oorsprong wat in Middeleeuse Sentraal-Asiatiese gemeenskappe gebruik is om na ’n heerser of militêre leier te verwys. Dit is die eerste keer deur die Blouturke gebruik as ’n variant van khagan (keiser) vir ’n ondergeskikte leier. In die Seldjoekse Ryk was dit die hoogste adellike titel, net onder *malik* en *emir* (koning). 

Daar is eers ná Djengis Khan se dood na hom verwys as "Khagan".
In die Mongoolse Ryk was dit die leier van ’n horde (oeloes), terwyl die hoofleier van die Mongole as die "khagan", of "groot khan", bekend was. Daarna het die titel se belangrikheid afgeneem. In Safawidiese Persië was dit die titel van ’n provinsiale goewerneur en in Mogol-Indië was dit ’n adellike titel vir howelinge. Later het dit ’n van geword. Khan en sy vroulike vorms kom in baie persoonlike name voor, sonder enige aanduiding van adelikheid, hoewel dit steeds ’n algemene van onder adellikes ook is.

Geskiedenis
-----------

Die presiese oorsprong van die titel is onbekend. Tydens die bestaan van die Mongoolse Ryk het verskeie Mongoolse en Turkse volke van Sentraal-Asië egter nuwe belangrikheid aan die titel gegee en dit het later na Noord-Asië versprei, waar plaaslike volke dit aangeneem het. 

Khagan was ’n hoër titel en het "khan van khans" beteken. Dit was die titel van die Chinese keiser Taizong van Tang ("hemelse khagan"), wat van 626 tot 649 regeer het, asook van Djengis Khan se opvolgers wat van 1229 af oor die Mongoolse Ryk regeer het. Djengis Khan self is eers ná sy dood khagan genoem. So was Möngke Khan (1251-1259) en Ögedei Khan (1229-1241) khagans, maar nie Tsjagatai Khan nie, want hy is nie deur ’n *koeroeltai* (politieke raad) as Mongoolse heerser aangewys nie.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
Nestor die Kroniekskrywer, 1661
Sint **Nestor die Kroniekskrywer** (omstreeks 1056 – omstreeks 1114, in Kiëf, moderne Oekraïne) was die beroemde skrywer van die *Primêre Kronieke*, die oudste Oos-Slawiese kronieke, asook *Die Lewe van Theodosius van die Grotte* en *Die Lewe van die Geseënde Passiedraers Boris en Gleb*.

’n Ikonografiese uitbeelding van Nestor uit 1919, deur Wiktor Wasnetsof (Sint Wladimir-katedraal, Kiëf).
Nestor het in 1073 ’n monnik van die Kiëfse Klooster van die Grotte geword. Die enigste ander besonderheid van sy lewe wat redelik seker is, is dat hy en twee ander monnike opdrag gekry het om die relieke van sint Theodosius van Kiëf te vind, ’n sending wat hy suksesvol voltooi het. Daar word ook gespekuleer dat hy die regerende prins, Swjatopolk II, ondersteun het en dat die pro-Skandinawiese heilige die Griekse invloed op Kiëf verpes het.

Primêre Kronieke
----------------

Nestor se kronieke begin met die Sondvloed, soos die meeste van die Christelike kronieke van dié tyd. Dit lyk of die skrywer vertroud was met die Bisantynse historici se werke. Hy het waarskynlik ook ander Slawiese kronieke gebruik wat intussen verlore gegaan het. Sy styl is by tye so poëties dat hy miskien ook ander *bilini* wat nou verlore is, ingevoeg het.

As ’n getuie kon Nestor net oor die bewind van Wsewolod I en Swjatopolk II (1078–1112) geskryf het, maar daar word veronderstel hy het ook inligting van ouer inwoners gekry. Die huidige teorie oor Nestor is dat die Kronieke ’n samevoeging van baie dele van verskillende kronieke is en dat Nestor se naam daaraan gekoppel is omdat hy óf die grootste deel geskryf óf al die dele aanmekaargelas het.

Sint Nestor is omstreeks 1114 oorlede en is in ’n Kiëfse kloostergrot begrawe. Die Russies-Ortodokse Kerk het hom tot heilige verklaar. Sy feesdag is 27 Oktober. Hy word ook saam met ander heiliges van die Grotklooster herdek op 28 September en op die Tweede Sondag van die Groot Vastyd.
Die kerkgebou vorm gewoonlik die spil waarom 'n godsdienstige gemeente se bedrywighede draai. Hier verlaat lidmate van die NG gemeente Drieankerbaai die kerk ná die erediens op Sondag 28 November 2010.
'n **Gemeente** is in Protestantse tradisie 'n plaaslike geloofsgemeenskap. Die nasionale kerkverband word meestal met die term kerk aangedui, byvoorbeeld Nederduitse Gereformeerde Kerk. In die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika word egter gewoonlik na elke plaaslike groepering as 'n kerk verwys omdat, volgens dié kerkverband, "elke plaaslike kerk (gemeente) 'n komplete openbaring van die liggaam van Christus is". Vandaar die meervoudsvorm "Kerke" in die genootskap se naam.

In ander kulture
----------------

Die begrip **gemeente** het verskillende betekenisse in verskillende lande en tale. In Suid-Afrika (Afrikaans) het die begrip 'n godsdienstelike (kerklike) verbintenis.

In Nederland word 'gemeente' gebruik om na 'n munisipaliteit te verwys. Ook in Duitsland (Duits) word die begrip 'Gemeinde' gebruik vir 'n oord, stad, dorp, dog ook vir 'n Christelike kerkgemeenskap.

Vertaling
---------

Die Nederlandse woord "gemeente" word gewoonlik in Afrikaans vertaal as "munisipaliteit" of "munisipale gebied". Die Afrikaanse woord "gemeente" sal 'n mens in Nederlands vertaal met "parochie" of "kerkgemeente".

Sien ook
--------

* Lys van eerste honderd NG gemeentes in Suid-Afrika
* Lys van ingelyfde NG gemeentes
* Lys van Gereformeerde kerke in Suid-Afrika
* Lys van ontbinde gemeentes van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika
**Johannes Willem (Jan) Viljoen** (14 Mei 1812, naby Uitenhage - 20 April 1893, naby Zeerust) was 'n Suid-Afrikaanse pionier, soldaat en jagter. Hy was 'n veteraan van die Slag van Boomplaats, die Transvaalse Burgeroorlog en die Eerste Boereoorlog, en as jagter het hy ontdekkingsreise deur die huidige Botswana en Zimbabwe onderneem. Viljoen beweer dat hy die Victoria-waterval drie jaar voor David Livingstone ontdek het.

Biografie
---------

Viljoen is in 1812 in die Britse Kaapkolonie gebore. In 1833 trou hy met Maria Catharina Messer, dogter van die Duitse sendeling J.G. Messer, en het vyftien kinders by haar gehad.

In 1843 migreer hy met sy gesin na die Transoranje, waar hy hom naby Winburg vestig. Saam met vyf ander Voortrekkers is hy in 1846 vir drie maande in Colesberg opgesluit weens anti-Britse aktiwiteite. Viljoen het die Britte onder Andries Pretorius geveg tydens die Slag van Boomplaats. Die stryd is verlore, sy plaas is gekonfiskeer en hy vlug oor die Vaalrivier na die Transvaal, waar hy hom op sy plaas Vergenoeg (ver genoeg van die Britte) naby Zeerust vestig. Hy word die eerste veldkornet en later bevelvoerder van die distrik Marico.

Viljoen het baie jagtogte onderneem deur die onontdekte binneland van Afrika en bereik die Ngami-meer in 1851. Hy neem deel aan 'n strafekspedisie teen die Tswana-opperhoof Sechele en dien vir die Transvaalse regering as ambassadeur aan die Wesfront, waar hy vriendskappe met verskeie hoofmanne sluit. 

Viljoen was 'n ywerige voorstander van die Nederduitse Gereformeerde Kerk en was vyandiggesind teenoor ander kerke van Transvaal. Dit het so ver gegaan dat hy in 1868 vir ds. Frans Lion Cachet met 'n shambok aangeval het toe hy 'n Gereformeerde gemeente in Marico wou stig. Dit was 'n oorsaak van die Transvaalse burgeroorlog, waarin hy hom by die opstandige Stephanus Schoeman aangesluit het. Viljoen word bevelvoerder van die sogenaamde Volksleër, maar word op 5 Januarie verslaan deur die Staatsleër onder leiding van Paul Kruger.

Die volgende jaar word Viljoen en vier ander jagters die eerste Boere, met Mzilikazi se toestemming, om in Mashonaland te jag. In die 1870's het hy gejag in die Kalahari, Mashonaland en ander gebiede van die huidige Zimbabwe, wat volgens wit standaarde nog nie ontdek was nie. Gedurende die Eerste Boereoorlog het Viljoen teen die Tswana-hoofman Montshiwa geveg.

Viljoen is in 1893 op sy plaas Vergenoeg oorlede.

Bronne
------

* (af)  Grobler, John Edward Holloway: *Jan Viljoen (1812-1893), 'n Transvaalse wesgrenspionier*. Universiteit van Pretoria, 1976.
* (en)  South African History Online - Johannes Willem (Jan) Viljoen
* (en)  Rosenthal, Eric, *Encyclopaedia of Southern Africa*, Juta and Company Limited, Kaapstad en Johannesburg, 1978, p.611.
* (af)  Swart, M.J. e.a. (red.): *Afrikaanse Kultuuralmanak*. Aucklandpark: Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge, 1980. ISBN 0-620-04543-4, p.100.
Lede van die Nasionaal-Bolsjewistiese Party tydens 'n protesoptog in Moskou met 'n kopie van die "Limonka"-koerant.
Die **Nasionaal-Bolsjewistiese Party** of **NBP** (Russies: Национал-большевистская партия, НБП; Natsional-Bolsjewistkaja Partija), ook bekend as **Natsbol**, was ’n politieke party in Rusland wat nasionale bolsjewisme voorgestaan het.

Die NBP is ’n prominente lid van Die Ander Rusland, ’n koalisie van opposisiepartye. Daar is ook kleiner NBP-groepe in ander lande. In Rusland is die organisasie verbied en dit is nooit amptelik as ’n politieke party geregistreer nie. Sy ledetal het afgeneem sedert dit verbied is.

Die amptelike spreekbuis van die organisasie is die koerant *Limonka* (Лимонка). Die naam is ’n woordspeling op die naam van die leier, Edoeard Limonof, en is ’n Russiese idioom vir "handgranaat". Dit is gedwing om sy naam te verander nadat die owerheid dit verbied het vir die "aanhitsing van ekstremisme en haat".

Die NBP verkondig die skepping van ’n ryk wat deur Rusland oorheers word en wat die hele Europa en Noord- en Sentraal-Asië insluit. Dit is sterk gekant teen die VSA se buitelandse beleid en glo ’n Eurasiese ryk sal ’n noodsaaklike teenwig skep vir kapitalistiese wêreldoorheersing.
**ǀXam** of **!Xam** (uitspraak: ǀ͡xam, luister (hulp·inligting)) word beskou as ’n uitgestorwe taal van Suid-Afrika wat voorheen deur die ǀXam-ka ǃʼē gepraat is. Dit is deel van die ǃKwi-tak van die Tuu-tale en nou verwant aan die bedreigde Nǁng. Baie van die werk oor die taal is gedoen deur Wilhelm Bleek, ’n Duitse linguis van die 19de eeu, wat ’n vorm van ǀXam bestudeer het wat in die Agterveld gepraat is, en (saam met Lucy Lloyd) nog een van Strandberg en Katkop terwyl hy saam met ǁKábbo, Diaǃkwāin, ǀAǃkúṅta, ǃKwéite̥n ta ǁKēn, ǀHaṅǂkassʼō en ander sprekers gewerk het. Die oorblywende korpus van ǀXam kom van die stories in die Bleek-en-Lloydversameling wat deur hierdie individue vertel is.

Naam
----

Die strepie vooraan die naam "ǀXam" verteenwoordig ’n klikgeluid voor teen die tande. Die "X" toon ’n stemlose velare frikatief aan.

Tuu
---

Die Tuu-taalfamilie, waarvan ǀXam deel is, bestaan uit twee groepe wat aan mekaar verwant is. Die tale was eens deel van die Khoi-San-tale, maar vorm nou ’n eie familie. Hulle is tipologies baie na aan die Kxʼa-tale, maar geen verband is nog bewys nie.

* Tuu
	+ Taa
		- !Xóõ (dialekgroep; 4 200 sprekers)
		- Laer Nossob (twee dialekte, ǀʼAuni en Kuǀhaasi; uitgesterf)
	+ ǃKwi
		- Nǁng (dialekgroep; sterwend)
		- ǀXam (dialekgroep; uitgesterf)
		- ǂUngkue (uitgesterf)
		- ǁXegwi (uitgesterf)
		- ǃGãǃne (uitgesterf)

Die landswapen van Suid-Afrika met sy leuse in ǀXam.
### Mitologiese karakters

Bleek het aangeteken dat sekere diere in die ǀXam-mitologie verskillende spraakpatrone het. Skilpad vervang byvoorbeeld klikklanke met lipklanke, Perdeby vervang klikgeluide met *ts, tsy, ty, dy*, ens. en Jakkals gebruik ’n "snaakse" lipklik. Maan, en moontlik Haas en Miervreter, gebruik ’n "byna onuitspreekbare" klikgeluid. Bloukraanvoël eindig die eerste lettergreep van byna elke woord met ’n /t/.

Leuse van Suid-Afrika
---------------------

ǀXam is gebruik vir die leuse op die Suid-Afrikaanse landswapen wat op 27 April 2000 aanvaar is:

*ǃke e꞉ ǀxarra ǁke*
Die direkte vertaling is "mense wat verskil, ontmoet", maar dit word algemeen vertaal as "eenheid in diversiteit". Dit is onbekend of dit ’n idiomatiese uitdrukking in ǀXam was. Omdat ǀXam uitgesterf het, is dit nie een van Suid-Afrika se 11 landstale nie. Die laaste sprekers is in die 1910's oorlede.

Skakels
-------

* Bleek en Lloyd se argief van ǀxam en ǃkun-tekste aanlyn

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
**Keiser van die Hele Rusland** (Russies: Императоръ Всероссійскій, *Imperator Wserossiiski*) was van 1721 tot 1917 die titel van die heerser van die Russiese Ryk. Die vroulike vorm is **Keiserin van die Hele Rusland** (Russies: Императрица Всероссійская, *Imperatritsa Wserossiiskaja*). Dit is geskep ná die Russiese oorwinning in die Groot Noordelike Oorlog en is ’n aanpassing van die vorige titel, "Tsaar van die Hele Roes". Die laaste deel van die titel is gebruik sedert die bewind van die grootprinse van Wladimir.

Titel
-----

Artikel I van die basiese wette van die Russiese Ryk bepaal dat die Keiser van die Hele Rusland ’n outokratiese monarg sonder perke is. "God self beveel" dat sy oppergesag gehoorsaam word.

Die volle titel van keisers het begin met *Ons, deur Gods genade, Keiser en Outokraat van die Hele Rusland. . .* (Мы, Божию Милостию, Император и Самодержец Всероссийский. . .; *Mi, Bozjijoe Milostijoe, Imperator i Samodjerzjets Wserossiiski*. . .). Daarna het ’n lang lys gevolg van al sy titels en die gebiede onder sy beheer.

In sommige gevalle, wat deur die wet bepaal is, kon die "Afgekorte Keiserlike Titel" gebruik word, wat heelwat minder titels en name bevat het, en in uitsonderlike gevalle die "Kort Keiserlike Titel", met net ’n paar name. In alle gevalle is die titel afgesluit met "ens. ens. ens."

Geskiedenis
-----------

Die titel is in 1721 aan Pieter die Grote gegee. Ná die oorwinning in die Groot Noordelike Oorlog en die ondertekening van die Verdrag van Nystad, het die Russiese senaat en sinode besluit om die titel "volgens die gebruik van die Romeinse senaat" aan Pieter toe te ken uit dankbaarheid vir sy leierskap en sy oorwinning in die "Sweedse Oorlog".

Pieter het die titel op 2 November 1721 aanvaar. Ander lande het dit mettertyd erken: Nederland en Pruise dadelik, Swede in 1723, die Ottomaanse Ryk in 1739, Brittanje en Oostenryk in 1742, Frankryk en Spanje in 1745 en die Pools-Litause Gemenebes in 1764. Daarna is na Rusland verwys as die Russiese Ryk.
Die **Borsbeeld van Nefertiti**, ook die **Hoof van Nefertiti** of net **Nefertiti** genoem, is een van die beduidendste kunsskatte van Ou Egipte en word as meesterwerk van die Amarna-tydperk en die beeldhoukuns beskou. Dit is in die regeringstyd van farao Echnaton tydens die 18de dinastie van die Nuwe Ryk tussen 1353 en 1336 v.C. as 'n model geskep.

Die buuste in die *Neues Museum Berlin*
Die borsbeeld van koningin Nefertiti is op 6 Desember 1912 tydens argeologiese opgrawings van die *Deutsche Orient-Gesellschaft (DOG)* onder leiding van Ludwig Borchardt in Tell el-Amarna in huis P 47,2, die ateljee van die hoofbeeldhouer Thutmosis, ontdek. Die kunswerk is in Januarie 1913 volgens 'n ooreenkoms oor die verdeling van vondse en met die goedkeuring van die Egiptiese Raad van Antikwiteite na Duitsland geneem.

In 1920 is die borsbeeld saam met ander kunswerke, wat tot daardie tydstip as 'n permanente lening aan die Egiptiese afdeling van die Koninklik-Pruisiese Kunsversamelings gegee is, deur 'n skenking van James Simon aan die Vrystaat Pruise oorhandig. Dit is tans in besit van die *Stiftung Preußischer Kulturbesitz* (*SPK*, Stigting Pruisiese Kultuurbesit) en een van die hoofattraksies in die Egiptiese Museum te Berlyn wat sedert 16 Oktober 2009 weer in die noordvleuel van die Nuwe Museum gehuisves is.

Die waarde van Nefertiti se borsbeeld is deur 'n Amerikaanse assuransie op sowat 300 miljoen € (3,791 miljard ZAR) beraam.
Die twee kante van die Narmer-palet.
Die **Narmer-palet**, ook bekend as die **Groot Hierakonpolis-palet**, is ’n belangrike argeologiese vonds uit Antieke Egipte en dateer uit omstreeks die 31ste eeu v.C.. Dit bevat van die vroegste hiëroglief-inskripsies wat nog gevind is. Sommige geleerdes glo dit beeld die vereniging van Bo- en Benede-Egipte onder koning Narmer uit.

Beskrywing
----------

Aan die een kant word die koning gewys met die wit kroon van Bo-Egipte (in die suide) en aan die ander kant met die rooi kroon van Benede-Egipte (in die noorde). Dit is een van die vroegste uitbeeldings van ’n Egiptiese koning. Die palet toon baie van die klassieke elemente van Antieke Egiptiese kuns, wat reeds gevestig moes gewees het in die tyd dat die palet geskep is. Die Egiptoloog Bob Brier het na die Narmer-palet verwys as die "eerste historiese dokument ter wêreld".

Die palet, wat vyf millenniums lank feitlik ongeskonde bewaar gebly het, is in 1897-1898 deur die Britse argeoloë James E. Quibell en Frederick W. Green ontdek in die Tempel van Horus by Nechen. Nechen, of Hierakonpolis, was die antieke hoofstad van Bo-Egipte in die voordinastiese Naqada III-fase van die Egiptiese geskiedenis.

Die Narmer-palet is deel van die permanente versameling van die Egiptiese Museum in Kaïro.

Bronne
------

* Stan Hendrickx, Narmer Palette Bibliography Geargiveer 23 September 2017 op Wayback Machine, 2017.
**Émile Nelligan**

**Kanadese digter**

---

**Gebore**   

24 Desember 1879   

in Montreal, Quebec  
  Kanada

---

**Oorlede**   

18 November 1941   

in Montreal, Quebec  
  Kanada

---

**Literêre stroming**  
  

Simbolisme

---

**Bekende werke**  
  

*La romance du vin (1899)*  
*La Vaisseau d'or (1899)*  
*Soir d'hiver (1903)*

**Émile Nelligan** (\* 24 Desember 1879; † 18 November 1941 in Montreal) was 'n Franssprekende Kanadese digter en aanhanger van die simbolisme. Sy werk toon invloede van Octave Crémazie, Louis-Honoré Fréchette, Charles Baudelaire, Paul Verlaine, Arthur Rimbaud, Georges Rodenbach, Maurice Rollinat en Edgar Allan Poe. Die fokus op kindheid, geestesversteuring, musiek, liefde en dood is herhalende motiewe in sy werk.

Lewe
----

Nelligan is as die eerste seun uit die huwelik van David Nelligan, 'n Engelssprekende boorling van Dublin, Ierland wat in die ouderdom van twaalf jaar na Quebec geëmigreer het, en Émilie Amanda Hudon, 'n Franssprekende Québécoise uit Rimouski, gebore. Hy het twee jonger susters gehad, Béatrice en Gertrude.

Émile het gelukkige kinderjare beleef wat hy afwisselend in Montreal en in die somerhuis van sy ouers in Cacouna, Quebec deurgebring het. Dikwels het hy skool nie bygewoon nie en is dan deur sy ma onderrig. Vir die grootste deel van sy lewe het hy by sy gesin in Montreal gewoon.

In September 1893 het Nelligan sy opleiding in klassieke tale aan die *Collège de Montréal* begin, maar het sy basiese kursus in Latyn nie geslaag nie sodat hy dit in die volgende jaar nog eens moes bywoon. Toe het hy ook die kursus in sinsbou nie bemeester nie. Sy pa, 'n posinspekteur, het hom een jaar later saamgeneem sodat sy seun weer beheer oor sy lewe kon kry. Nelligan het sy klassieke studies in die lente van 1896 hervat, hierdie keer by die *Collège Sainte-Marie de Montréal*.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb12174823w (data)
* GND: 118785869
* ISNI: 0000 0001 2119 3751
* LCCN: n82004954
* MusicBrainz: e0c0d90c-de99-432a-944a-6ef71ece35cf
* NKC: xx0019667
* NLA: 35504273
* NLI: 000098813
* NLK: KAC201838077
* NTA: 070295743
* The SBN id LO1V143800 is not valid.
* SUDOC: 030304563
* Trove: 977175
* VIAF: 7432345
* WorldCat Identities: lccn-n82004954

 |
Die **dwergmuishond** (*Helogale parvula*) is 'n klein, donker soogdier wat van Ethiopië tot Angola en suidwaarts tot in die oostelike streke van Suider-Afrika aangetref word.

Identifisering
--------------

'n Gemiddelde volwasse dwergmuishond bereik 'n lengte van 40 cm: die liggaam en kop het saam 'n lengte van tussen 18 en 260 cm, met 'n stert wat tussen 12 en 20 cm lank is. Dwergmuishonde is donker diertjies en hulle pelse wissel van 'n gespikkelde bruin tot grys kleur. Die onderbene en stert is oor die algemeen bietjie donkerder as die liggaam, terwyl die maag weer bietjie ligter is.

Habitat
-------

Die dwergmuishond woon hoofsaaklik in tonnels en gate in termietneste of boomstompe in grasvelde, beboste gebiede en bergagtige struikvelde. Hulle word van seevlak tot hoogtes van 1800 m bo seespieël aangtref.

Dieet
-----

Die dwergmuishond se dieet bestaan oor die algemeen uit insekte, reptiele en ander klein soogdiertjies.

Gedrag
------

Dwergmuishonde word gewoonlik in groepe aangetref, met 'n dominante wyfie en haar nageslag. Die wyfie se maat het tweede rang in die groep en hulle is die enigste paartjie in die groep wat sal paar. Die ander volwasse dwergmuishonde maak die kleintjies skoon, dra, voer en versorg hulle. Dit is nie ongewoon dat 'n ander wyfie (buiten die dominante wyfie) soms die kleintjies sal soog nie. Kleintjies sal vanaf 'n ouderdom van 6 maande saam met die groep begin kos soek. Die groep breek op wanneer die dominante wyfie vrek. Elke groep het 'n tuisgebied van ongeveer twee hektaar - die denkbeeldige bakens van die gebied skuif namate prooi minder of meer volop is in ander areas.

Voortplanting
-------------

Die wyfie is vir 49-56 dae dragtig en sal in die reënerige seisoen (November tot Mei) geboorte skenk aan ongeveer vier kleintjies. Sy kan tot drie keer per jaar dragtig wees. Die kleintjies word vir 45 dae gespeen en kos word ook in hierdie tyd vir hulle aangedra. Geslagsrypheid word met drie jaar bereik.

Sien ook
--------

* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere
* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name
* Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes

Bronnelys
---------

* Mustelid Specialist Group (1996). *Helogale parvula**[dooie skakel]*. *2006 IUCN Red List of Threatened Species*. IUCN 2006. Verkry op 12 Junie 2008.
* *Soogdiere van die Krugerwildtuin en ander Nasionale Parke* (1979). Saamgestel deur Die Nasionale Parkeraad. 'n Publikasie van die Raad van Kuratore vir Nasionale Parke van die Republiek van Suid-Afrika. ISBN 0-86953-027-5.
* Sorin, A. 1999. "Helogale parvula", Animal Diversity Web.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q743563
* ADW: Helogale\_parvula
* ARKive: helogale-parvula
* EoL: 999177
* EPPO: HLGEPA
* Fossilworks: 231465
* GBIF: 2434165
* iNaturalist: 41906
* ITIS: 621890
* IUCN: 41609
* MSW: 14000568
* NCBI: 210647

 |
Die NG kerk op Lüderitz.
Ds. P.A.M. Brink, leraar van 1950 - 1955.
Die **NG gemeente Lüderitz** is 'n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk aan die suidelike kus van Namibië. Dit is’n driekoppige gemeente met bedieningspunte op Lüderitz, Aus en Rosh Pinah.

Die gemeente is op 7 Desember 1949 afgestig van die NG gemeente Bethanie. Dit is geleë in een van die droogste dele ter wêreld en die lidmate was met die afstigting baie yl verspreid. Die gemeente sluit die groot, uitgestrekte Diamant-Sperrgebiet in en aan die kus lê ook sowat 15 eilande binne die gemeente se grense. Die middelpunt van die gemeente is Lüderitz, voorheen Angra Pequena, waar Bartolomeus Dias sy eerste kruis opgerig het. Die gemeente bestaan uit karakoelboere, mynwerkers, ghwano-eilandbewoners, fabriekswerkers, geregsdienaars, spoorwegmense en andere. Die 550 lidmate van 1952 was so yl verspreid dat om een buitewyk van 15 huisgesinne te besoek, 'n totale reis van amper 1 400 km beteken het. Destyds is gereeld buitedienste op Aus, 130 km van die kus af, en op Oranjemund, amper 300 km van Lüderitz af, gehou. Oranjemund het in 1959 afgestig en het tot omstreeks 2013 geressorteer onder die Sinode van Wes-en-Suid-Kaapland, waarna dit oorgekom het na die Namibiese Sinode. 

Agtien maande ná die stigting het die gemeente reeds die voorreg gehad om die kerk op Lüderitz in te wy op 10 Junie 1950. Die gemeente se eerste leraar was ds. P.A.M. Brink, voorheen van die moedergemeente Bethanie.

Enkele leraars
--------------

* Philippus Albertus Myburgh Brink, 1950 - 1955
* Dirk Johannes Malan, 1955 - 1958
* Albertus Johannes de Bruyn, 1959 - 1961
* Pierré Herman Bosman, 18 Februarie 1982 - 1985 (waarna Keetmanshoop-Noord)

Bronne
------

* Olivier, ds. P.L. (samesteller). 1952. *Ons gemeentelike feesalbum*. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-Uitgewers.
* Amptelike inligting op die webtuiste van die NG Kerk in Namibië.
**Île de l'Est** (*Ooseiland*) is die mees oostelike en tweede grootste eiland in die Crozeteilande. Dit is 18 km oos van Île de la Possession. Die eiland se oppervlak is ongeveer 100 km2. Dit is bergagtig met styl kushange en verskeie diep valleie wat deur gletsers uitgekerf is. *Mont Marion-Dufresne* is teen 1 090 m nie net die hoogste piek op die eiland nie maar is ook die hoogste punt in die Crozeteilande.

Kaart van die Île de l'Est
Marion-Dufresne het die eiland in 1772 tydens die ontdekking van die Crozeteilande *Île Aride* gedoop. Engelse en Amerikaanse robjagters het dit, as gevolg van die eiland se ligging, *East Island* genoem. Guillaume Lesquin gee dit in 1825 die naam *Île Chabrol* ter ere van *Comte Chabrol de Crouzo*, Vlootminister onder Charles X.

Daar is geen menslike teenwoordigheid op die eiland nie en daar is tans geen soogdiere op die eiland nie. Soos die ander Crozeteilande het Île de l'Est 'n ryk voëllewe. Meer as 'n miljoen Marionwalvisvoëls broei op die eiland wat tagtig persent van die wêreld bevolking verteenwoordig. 'n Klein bevolking van Eaton se Pylsterteend in die vorm *Anas eatoni drygalskyi* kom ook op die eiland voor.

Die eiland bied ook tuiste aan meer as 'n miljoen pikkewyne. 100-duisend Koningpikkewyne broei op die eiland, 900000 Langkuifpikkewyne, 93000 Oostelike Geelkuifpikkewyn en 9000 Witoorpikkewyne.
**Île des Pingouins** (*Pikkewyneiland*) is aan die westelike rand van die Crozeteilandgroep geleë naby Île aux Cochons. Die eiland behoort soos Île aux Cochons 30 km noord daarvan aan die Westelike groep (*L'Occidental*) van die Crozetargipel, 100 km wes van Île de la Possession. Dit is 'n klein eiland, 4 km by 1 km. Die kushange wat die eiland omring wissel in hoogte van 50 m tot 300 m. Die hoogste punt is die 360 meter hoë *Mont des Manchots*. Die eiland is so te sê heeltemal ontoeganklik vanaf die see en word daarom baie selde deur mense besoek. Dit is vry van uitheemse spesies wat beteken dat beide die plant- en dierelewe ongeskonde is. Ten minste 29 voëlspesies broei op die eilande. Dit het 'n uitsonderlike hoë digtheid seevoëls insluitend ses malmok spesies.

Marion-Dufresne het die eiland in 1772 die naam *Ile Inaccessible* (Ontoeganklike eiland) gegee. Engelse en Amerikaanse Robjagters het die eiland in die 19de eeu *Penguin Island* gedoop as gevolg van die teenwoordigheid van verskeie pikkewynkolonies. Die huidige naam is 'n misvertaling van die Engelse naam na Frans aangesien *pingouin* na alke verwys wat slegs in die Noordelike halfrond voorkom. Die Franse woord vir pikkewyn is *Manchot*.
Ds. H.C. de Wet was die eerste leraar van Marandellas.
Die gemeente se kerksaal.
Die **NG gemeente Marondera** is 'n gemeente van die Ring van Midde-Afrika (vroeër die Sinode van Midde-Afrika) in Zimbabwe waarby Rusape ingelyf is.

Die gemeente, wat tot 1982 as Marandellas bekend gestaan het, is op 1 November 1950 gestig met ds. H.C. de Wet as eerste leraar. Die gemeente se eerste groot mylpaal was toe die eerste Dankoffer-insameling die reuse-bedrag van £2 000 inbring.

Voor die gemeente sy eie kerkgebou gekry het, is dienste gehou in die Dingaansfeeshuis in een van die wyke. Buitedienste is ook gereeld elke Sondag in die buitewyke gehou.

Met afstigting het die gemeente slegs 270 lidmate gehad wat oor 'n uitgestrekte gebied van meer as 600 km van noord tot suid gewoon het.

Enkele leraars
--------------

* Hendrik Christoffel de Wet, 1951 - 1959
* Johan Theobold Hattingh de Jager, 1960 - 1966
* Louis Haarhoff, 6 Januarie 1968 - 1973
* Stephanus Sebastian Walters, 1975 - 1978
* Wessel Johan Lötter, 1998 - 1999
* Philippus Johannes Jacobus Venter, 1999 - 2000 (aanvaar sy emeritaat)

Bronne
------

* Olivier, ds. P.L. *Ons gemeentelike feesalbum*. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952.
Die **Engelse nasionale sokkerspan** het Engeland sedert die eerste internasionale wedstryd in 1872 in internasionale sokker verteenwoordig. Dit word beheer deur The Football Association (FA), die beheerliggaam vir sokker in Engeland, wat by UEFA geaffilieer is en onder die wêreldwye jurisdiksie van wêreldsokker se beheerliggaam FIFA val. Engeland neem aan die drie groot internasionale toernooie deel waarom deur Europese nasies meegeding word: die FIFA Wêreldbeker, die UEFA Europese Kampioenskap en die UEFA Nasiesliga. Engeland se tuisveld is Wembley-stadion, Londen, en sy oefenhoofkwartier is St George's Park, Burton upon Trent.

Die doelwagter Peter Shilton is Engeland se speler met die meeste wedstryde (125).
Wayne Rooney is Engeland se voorste doelskieter met 53 doele.
Engeland is die gesamentlike oudste nasionale span in sokker. Dit het die wêreld se eerste internasionale sokkerwedstryd in 1872 teen Skotland gespeel. Die wedstryd het in Hamilton Crescent, Glasgow, die tuiste van die West of Scotland Cricket Club, plaasgevind. Engeland het as "tuiste van sokker" die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1966 aangebied en tydens die eindstryd Wes-Duitsland met 4–2 geklop. Met 'n Britse televisie gehoorpiek van 32,30 miljoen is die eindstryd die mees gesiene televisie-gebeurtenis ooit in die Verenigde Koninkryk. Tydens die UEFA Europa-beker 2020 het Engeland vir die eerste keer die eindstryd gehaal, maar hulle is deur Italië met 3–2 ná strafskoppe verslaan. Engeland se hoogste sokkerliga is die Premier League, gevolg deur die Football League Championship.

Engeland is een van agt nasies wat die Wêreldbeker gewen het. Engeland het 16 keer vir die Wêreldbeker-toernooi gekwalifiseer. Hulle het die 1966 Wêreldbeker-eindstryd gewen, 'n toernooi wat hul ook aangebied het, en het in beide 1990 en 2018 vierde geëindig. Engeland het nog nooit die Europese Kampioenskap gewen nie, met sy beste vertoning tot dusver as naaswenners in 2020. 

As 'n samestellende land van die Verenigde Koninkryk is Engeland nie 'n lid van die Internasionale Olimpiese Komitee nie en neem dus nie aan die Olimpiese Spele deel nie. 

Engeland is tans die enigste span wat die Wêreldbeker op seniorvlak gewen het, maar nie hul groot kontinentale titel nie, en die enigste nie-soewereine entiteit wat die Wêreldbeker gewen het.
Die **dwergrietreier** is 'n skaars somerstandvoël en besoeker in die familie *Ardeidae*.

Identifikasie
-------------

Die volwassenes het 'n leikleurige rugkant en 'n swaar gestreepte onderkant, maar lyk donker van ver af; die oranjegeel pote hang as hulle vlieg. Jonges, wat 'n rooierige onderkant en rugvere met rooi punte het, verskil verder van ander jong reiers deurdat hul pote ook oranjegeel is.

Dwergrietreiers vlieg reguit en nogal soos duiwe. Hulle neem soms 'n regop houding aan as hulle versteur word en vlieg dikwels in 'n boom in as hulle opgejaag word.

Hulle word 25 cm groot.

Habitat
-------

Hou gewoonlik een-een, maar maak soms in yl kolonies nes en is veral teen skemer en snags aktief. Verkies digbeboste riviere en oorstroomde bosse.

Verspreiding
------------

Kom yl voor in groot dele van die Wes-Kaap, Oos-Kaap, KwaZulu-Natal, Namibië en Botswana en oor die hele Limpopo, Mpumalanga, Noordwes, Mosambiek en Zimbabwe.

Ander name
----------

* Wetenskaplike naam: *Ixobrychus sturmii*
* Engelse naam: *Dwarf Bittern*

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

Bron
----

* Newman se Voëls van Suider-Afrika, ISBN 1868729826

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q888654
* eBird: dwabit1
* GBIF: 2480845
* iNaturalist: 5004
* ITIS: 174852
* IUCN: 22697327
* NCBI: 1002791
* Xeno-canto: Ixobrychus-sturmii

 |
Die **Amaryllidaceae** of **narsingleliefamilie** is ’n familie kruidagtige, hoofsaaklik meerjarige blombolplante, wat deel is van die eensaadlobbige orde Asparagales. Die familie se naam kom van die genus *Amaryllis*, vandaar die sinoniem **amarillisfamilie**. Die blare is gewoonlik lynvormig, die blomme tweeslagtig en simmetries, en gerangskik in bloeiskerms aan die stam.

Die familie, wat in 1805 geskep is, bevat nou sowat 1 600 spesies, wat verdeel is in 75 genera, 17 tribusse en drie subfamilies: Agapanthoideae (agapante), Allioideae (uie en grasuie) en Amaryllidoideae (narsinglelies en affodille).

Amaryllidaceae word aangetref in die tropiese en subtropiese klimaatstreke en sluit baie sierplant en groente in.

Eienskappe
----------

Verskillende blomme. A: *Crinum*, B: *Narcissus*, C: *Sprekelia*, D: *Agapanthus*, E: *Allium*, F: *Tristagma*.
Die meeste spesies in die familie is blomplante met meestal grondwortels (’n paar is waterplante) en is meerjarige kruid- of vetplante. Die meeste genera groei van bolle, maar ’n paar soos *Agapanthus*, *Clivia* en *Scadoxus* ontwikkel uit risome (wortelstokke).

Die blare is eenvoudige met parallelle are. Hulle kan langwerpig, ellipties, lans-, lyn- of garevormig wees, en is óf by die basis gegroepeer óf alternatiewelik om die stam gerangskik.

Die blomme, wat tweeslagtig is, is gewoonlik aktinomorf (radiaal simmetries), en aan die bokant van blaarlose stamme om blomskerms gerangskik. Die kroonblare en skutblare is ongedifferensieer as blomblare. Sommige spesies het ook ’n blomkroon.

Die vrugbeginsel is óf bo- óf onderstandig. Daar is ses meeldrade wat drie-drie gerangskik is. Die vrugte is droog en kapsulevormig, of vlesig en bessieagtig.
Illustrasie deur Gerhard Munthe (1899).
**Jorund** of **Jörundr** (5de eeu) was in die Noorse mitologie 'n legendariese koning van Swede se Huis van Yngling. Hy was die seun van Yngvi en het die troon van Swede teruggeneem van Haki.

Snorri Sturluson vertel dat toe Jorund jonk was, hy saam met sy broer Erik oor die see gevaar en ander lande geplunder het. Hulle was goeie vegters. Een somer het hulle Denemarke geplunder en koning Gudlög van Hålogaland ('n provinsie in Noorweë) vermoor.

Toe die broers hoor van Haki wat die Sweedse troon geroof het en dat sy leërs elders plunder, het hulle 'n groot leër bymekaargemaak en na Swede opgeruk. Die twee broers het na Uppsala gegaan, waar hulle koning Haki met 'n baie kleiner leër ontmoet het. Haki was egter 'n gewelddadige vegter en het baie mans, onder andere Erik, doodgemaak. Jorund en sy manne het na hulle skepe gevlug, maar Haki is self dodelik gewond.

Jorund het koning geword. In Jutland, wat hy eenkeer geplunder het, het hy egter 'n geveg verloor en is hy gehang. Hy is deur sy seun Aun opgevolg.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Voorganger**← Hugleik** | **Legendariese Sweedse koning** | Opvolger**Aun →** |
Witels-piek in die Tsitsikammaberge gesien vanaf die N2 nasionale pad
Tsitsikamma se kuslyn, uitsig oor Nature's Valley, Formosa-piek is die hoogste piek bo links in die foto.
Die **Tsitsikammaberge** is 'n bergreeks wat van die Wes-Kaap na die Oos-Kaap strek in Suid-Afrika en is deel van die Kaapse Plooigordel. Die hoogste punt is Formosapiek (1675m) naby 'n gehuggie met die naam van Krakeelrivier. Die bergreeks begin aan die oostekant van die Prins Alfredpas (die Outeniekwaberge begin aan die westekant) en eindig net oos van die Stormsrivier waar hulle afplat en later eindig by Kareedouw. Die pas se naam is afgelei van 'n Khoikhoi woord wat 'plek van helder water' beteken. Die Langkloof is noord van die Tsitsikammaberge.

Dreinering
----------

Die Grootrivier, die Bloukransrivier en die Stormsrivier is van die meer bekende riviere wat ontspring in die berg.
Die riviere word almal gekenmerk deur die diep ravyne wat hul uitgekerf het op pad na die see. Om deurgang te kry deur die ravyne was etlike skouspelagtige passe gebou nl. Grootrivierpas, Bloukranspas en die Stormsrivierpas. Al drie die passe was weer deur onderskeidelik die Grootrivierbrug, Bloukransrivierbrug en Groot Stormsrivierbrug vervang.

Ligging
-------

* Die Bloukransrivier is die grens tussen die Wes- en Oos-Kaap.
* Die N2 nasionale pad is parallel met en aan die suidekant van die Tsitsikammaberge.