recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Frans De Potter
**Frans de Potter** (4 Januarie 1834, Gent - 15 Augustus 1904) was 'n Vlaamse skrywer.

Hy was hoofklerk van die *Fondsenblad* van Gent, en vanaf 1886 sekretaris van die *Vlaamse Akademie*. Hy het oor 'n uitgebreide oeuvre beskik soos bv. *Geschiedenis der Nederlandse Letterkunde*, (1854), *Volksliederen*, (1861), 'n kantate getiteld *Jacob van Artevelde*, (1863), *Geschiedwerk over Gent en Kortrijk* en *Geschiedenis van Jacoba van Beieren* (1880).

Van besondere belang is sy *Vlaamsche bibliografie* uit 1893 en sy *Geschiedenis van de gemeenten van Oost-Vlaanderen*, (46 volumes). Hy word in 1870 bekroon vir sy *Gemeentefeesten in Vlaanderen*. Hy het ook 'n historiese roman getiteld *Robert van Valois te Gent* (1862) geskryf.

Frans de Potter was die hoofstigter van die Rooms-Katolieke Davidsfonds en het die eerste hoofsekretaris daarvan geword. In 1886 het hy die *Vlaamse Akademie* in Gent geskep as 'n toevoeging tot die Koninklike Akademie in Brussel .

Bibliografie
------------

* Spelling der aardrijkskundige namen. In: Het Belfort: volume 1 (1886)
* Een hoekje der stad Gent. In: Het Belfort: volume 1 (1886)

Sien ook
--------

* Vlaamse literatuur

Bronne
------

* Frans de Potter
* K. ter Laan, *Letterkundig woordenboek voor Noord en Zuid* (1941)

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNE: XX4684055
* BNF: cb104116061 (data)
* BPN: 84092461
* GND: 124273661
* ISNI: 0000 0001 2017 8058
* LCCN: no96067192
* NTA: 069502560
* SUDOC: 160738563
* VIAF: 42766892
* WorldCat Identities: lccn-no96067192

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Frans De Potter***. |
Die **Morane-Saulnier M.S.406** was 'n Franse monovlerk, enkelsitplek vegvliegtuig was deur die Franse Lugmag gebruik is tydens die Tweede Wêreldoorlog. Die vliegtuig was ontwikkel na aanleiding van 'n versoek deur die Franse Lugvaart Kantoor. Die prototipe het sy nooiensvlug op 8 Augustus 1935 voltooi.

Die vliegtuig was gebou met laaghout en bedek met plaat metaal. Die romp tussen die stert en kajuit was bedek met materiaal. Alhoewel die vliegtuig oor 'n intrekbare onderstel beskik het, het dit nie oor 'n stertwiel beskik nie maar 'n gly ski; later is dit verander.

Die ontwerp was deeglik getoets met die voorproduksie M.S.405 series vliegtuie. In Maart 1938 het Morane-Saulnier 'n bestelling van 1000 vliegtuie vir die M.S.406C-1 model ontvang. Die eerste M.S.406C-1 het in Januarie 1939 gevlieg.

Bestellings is daarna ontvang vanaf China, Finland, Turkye, Lithuania, Pole en Joego-Slawië. Switserland het ook twee vroeë modelle gekoop wat hulle later onder lisensie vervaardig het.

Daar was egter produksie probleme met die 12Y motor en slegs 572 van die vliegtuie word afgelewer aan die Franse Lugmag voor die val van Frankryk. Die Franse vlieëniers vind gou uit dat die vliegtuig, alhoewel net ses jaar oud, nie werklik opposisie vir die Messerschmitts is nie. Meer as 400 *Morane-Saulnier M.S.406* word vernietig vir slegs 175 vyandelike verliese tydens die Slag om Frankryk. Nadat Frankryk oorgegee het, het die Vichy-Frankryk lugmag slegs een groep van die vliegtuig bedryf.

Tegniese besonderhede
---------------------

Besonderhede van die Morane-Saulnier M.S.406:| Item | Statistiek |
| --- | --- |
| Aantal motore | 1 |
| Tipe motor | Skroef |
| Vervaardiger | Hispano-Suiza 12Y-31, V-12 vloeistofverkoel |
| Kraglewering per motor | 860 perdekrag |
| Vlerkspan | 10,6 m |
| Lengte | 8,16 m |
| Hoogte | 2,83 m |
| Vlerkoppervlakte | 16,0 m2 |
| Maks. opstygmassa | 2 470 kg |
| Maks. snelheid | 485 km/h |
| Operasionele hoogte | 9 400 m |
| Togafstand | 800 km |
| Klimvermoë | 850 m per minuut |
| Bewapening | Een 20 mm kanonne in skroef
en twee 7.5 mm masjiengewere in vlerke |

Sien ook
--------

* Lys van vegvliegtuie

Bron
----

* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015. ISBN 978-1-84476-917-9
Die **apiesdoring** *(Senegalia galpinii)* is 'n boom in die peulplantfamilie (Fabaceae). Die spesie is in Suid-Afrika inheems in Gauteng, Limpopo, Mpumalanga en Noordwes. Dit is ook inheems in Angola, Botswana, Malawi, Namibië in die Caprivistrook, Mosambiek, Tanzanië, Zambië en Zimbabwe.

Apiesdorings kom van Zambië in die Noorde tot die Noordwesprovinsie in die Suide voor. Ander name vir die boom is *monkey-thorn* (Engels), *mologa* (Noord-Sotho) en *tshikwalo* (Venda). Die boom se FSA-nommer is 166.

Naam
----

Die spesie is vernoem na Ernest Edward Galpin (1854-1941), bankier en plantversamelaar.

Beskrywing
----------




loof, bloeiwyses en peule

Die apiesdoring is 'n groot, halfbladwisselende boom tot 36 m hoog, met 'n spreidende half ronderige kroon. Die stam van ou bome het lengteverlopende groewe. Bas van jong takke is kurkagtig en gelerig, maar gelerig tot bruin, kurkagtig, grof en oorlangs gegroef by ouer takke, dikwels met verspreide dorings op stam en takke.

Dorings is teruggekrom tot byna reguit, 8–12 mm lank, donkerbruin en in pare onder die knoppe. Blare is dubbelveervormig saamgesteld, glad, met 'n groot klier net onderkant die eerste blaartjies, tot 160 mm lank, met 7-14 paar pinnas met 12-40 blaartjies.

Blomtyd is van September tot Januarie. Blomme is 60–120 mm lank en op kort sytakke, blomme sittend, rooierig tot pers voor hulle oopgaan en die boom is dus rooierig voor die blomme heeltemal oop is. Die blomme het 'n heuninggeur. Vrugtevorming vind van Desember tot Maart plaas. Die peule is reguit, 100–200 mm lank, rooierig tot persbruin, oopspringend en bros.

Die hout het 'n ligbruin spinthout en 'n harde, swaar (lugdroog 980 kg/m3), donkerbruin kernhout met growwe draad.

Habitat
-------

Die apiesdoring kom voor op rivieroewers, in oop beboste grasveld en oop bosveld.

Gebruike
--------

Redelike sterk tou kan van die bas gemaak word.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Galery
------

* StamStam
* Bloeiwyses van nabyBloeiwyses van naby
* Blomme van nabyBlomme van naby
* Apiesdoring wat deur 'n Bosvy verstrengel word in die Manie van der Schijff Botaniese TuinApiesdoring wat deur 'n Bosvy verstrengel word in die Manie van der Schijff Botaniese Tuin
* Statige apiesdorings groei op die oewer van die ElandsrivierStatige apiesdorings groei op die oewer van die Elandsrivier

Bronne
------

* Benut ons Inheemse bome, deur Fanie en Julye-Ann Venter, ISBN 9781875093342
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World ONline
Kaart van die kus.
Die **Koromandelkus** is die smal vrugbare suidoostelike kusstrook van Indië.

Aardrykskunde
-------------

Die gebied lê tussen die Oos-Ghats in die weste, die Golf van Bengale in die ooste, die deltamonding van die Krisjna (rivier) in die staat Andhra Pradesh in die noorde en Kaap Calimere naby die delta van die Kaveririvier in die staat Tamil Nadu in die suide. Verskeie ander riviere mond ook as deltas hier uit, soos die Palar en die Penner. Al die riviere kom uit die oostelike hellings van die Wes-Ghats. Weens die deltas is die kus baie vlak en is daar ‘n gebrek aan natuurlike hawens. Hawens is ontwikkel by Pulicat (Pazhaverkadu), Chennai (Madras), Puducherry (Pondicherry), Karaikal en Nagappattinam (Negapatam) en bied beskerming teen die moeson. Katamarans word dikwels gebruik. In Oktober tot Desember val die meeste reën. Daar is immergroen woude en wortelboommoerasse. Die alluviale vlaktes is vrugbaar en geskik vir landbou en die binneland lewer sekere minerale. ‘n Goeie infrastruktuur verbind die stede. Met die tsunami van 26 Desember 2004 het die kusgebied baie gely.

Geskiedenis
-----------

In die oudheid het die gebied met die Romeinse Ryk handel gedryf. Griekse en Arabiese handelaars het wierook, ivoor, edelstene, pêrels en tekstiel na die Weste geneem sowel as speserye wat hulle uit die lande in die suidooste van Asië verkry het. In die 15de eeu ontdek Vasco da Gama die seeweg na Indië. Nederland verower in 1659 Negapatam van die Portugese en beveilig daarmee die VOC se skeepvaart rondom Indië. Hulle bou daar indrukwekkende forte as simbole van mag, maar ook as huisvesting vir die koopmanne en soldate en as magasyne vir die uitvoer van katoen en diamante. Die Britte kry beheer ook Madras en Machilipatnam, die Nederlanders oor Pulicat, Sadras, Tuticorin en later ook Machilipatnam, die Franse oor Pondicherry, Nizampatnam en Karaikal en die Dene in November 1620 oor Tranquebar. In 1825 neem Engeland beheer oor die Nederlandse besittings oor. Frankryk regeer tot in 1954 oor die gebiede Pondicherry en Karaikal.

Slawe
-----

Tot ongeveer 1660 was die meeste Kaapse slawe in besit van die VOC van Indiese afkoms. Hulle was hoofsaaklik vakmanne, talle was Christene en het Kreools-Portugees gepraat. Die Koromandelkus was bekend om die bedrukte katoenstof sis en meubelstukke beskilder met lak verkry uit skulpe. Slawe afkomstig uit die streek was ook bekend as bedrewe met naald en gare.

Bronnelys
---------

* De Wet, Con; Hattingh, Leon en Visagie, Jan (reds.): Die VOC aan die Kaap, 1652-1795. Pretoria: Protea, 2016. ISBN 978-1-4853-0019-9

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* SUDOC: 069923078
* VIAF: 315126463
* WorldCat Identities: viaf-315126463

 |
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Waterstoftelluried |
| Struktuurformule vanStruktuurformule van  |  |
| Chemiese formule | H2Te |
| Molêre massa | 129,616 [g/mol] |
| CAS-nommer | 7783-09-7   |
| Reuk | Baie onwelriekend |
| **Fasegedrag** |
| Smeltpunt | -49°C |
| Kookpunt | -2°C |
| Digtheid |  |
| Oplosbaarheid | 0,701 g/100 ml (@20°C)  |
| ΔfHɵ | +99,7(0,8) kJ/mol  |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa | 1ste: 2,63, 2,64; 2de: 11 11,8  |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt |  |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |
| Portaal  Chemie |

**Waterstoftelluried** is 'n verbinding van waterstof en telluur in sy -2 oksidasietoestand en formule H2Te. Die soute word telluriede genoem.

Dit is 'n toksiese, brandbare en baie onwelriekende gas wat oplosbaar is in water. Dit is 'n suur wat amper so sterk soos fosforsuur is.

Die vorming van die verbinding is endotermies en dit kan nie uit die elemente gevorm word nie. Gewoonlik word dit deur hidrolise van 'n metaaltelluried soos Na2Te of Al2Te3 vervaardig. Natriumtelluried kan vervaardig word deur telluur in watervrye vloeibare ammoniak op te los en te laat reageer met natrium.

H2Te los in water, alkohol en basisse op, maar die gas is in lug nie stabiel nie en ontbind vinnig deur oksidasie in telluur en water.

{\displaystyle 2H\_{2}Te(g)+O\_{2}(g)\rightarrow 2Te(s)+2H\_{2}O(l)}

Reagens
-------

Waterstoftelluried word in die organiese chemie as reduserende reagens gebruik. Dit reduseer α,β-onversadigde karbonielverbindings tot ketone teen milde temperature. Teen hoër temperature, na langer reaksietye of met 'n oormaat H2Te word die alkohole gevorm. Aromatiese nitro-verbindings word tot anilines gereduseer. Hierdie reaksie is doeltreffender wanneer dit in THF uitgevoer word. NaHTe is nie as vastestof geïsoleer nie, maar dit vorm in oplossing. Dit hidrogeneer olefiene.
**Verbania** (Italiaans: [verˈbaːnja]; Lombardies: [ʋerˈbɑːnja]; Piëmontees: [verˈbɑnja]) is die grootste munisipaliteit (*comune*) in en sedert 1992 administratiewe setel van die Noordwes-Italiaanse provinsie Verbano-Cusio-Ossola in die administratiewe streek Piëmont, met 'n oppervlakte van 37,49 km2 en 'n bevolking van 30 709 soos op 1 Januarie 2018. Die stad, wat eers in 1939 met die samesluiting van twee nedersettings, Intra en Pallanza, ontstaan het, is die grootste langs die oewer van die meer Lago Maggiore, sowat 91 km noordwes van Milaan geleë.

Verbania bestaan uit 'n aantal stadsdele, waarby Verbania Pallanza (met sy historiese middestad en nou straatjies) en Verbania Intra (met sy ligging teen die meeroewer) die belangrikstes vir die besoeker is. 

Die *Giardini botanici* in Verbania Pallanza, met die Villa Taranto teen die agtergrond. Hul skepper, die Skot Neil McEacharn, het hier ná sy afsterwe in 1964 sy laaste rusplek in 'n mausoleum gevind
Villa Taranto is tans in staatsbesit en in teenstelling met die botaniese tuin nie toeganklik vir die publiek nie. Dit dien onder meer as konferensielokaal vir Italië se eerste minister
Die bekendste besienswaardigheid in Verbania is Villa Taranto, 'n laat 19de eeuse herehuis met sy eie botaniese tuin. In 1931 het die Skotse kommandant (*captain*) en lid van die *Royal Archers*, Neil McEacharn, die villa in besit van die Savoy-familie gekoop en in sy tuin oor 'n tydperk van drie dekades met die planting van sowat 20 000 gewasse een van die aantreklikste botaniese tuine in Europa geskep. Die tuin strek oor 'n golwende heuwellandskap met velde vol purperrooi rododendrons, tulpe en kamelias en kweekhuise met lelies.
Strandmeer (lagoon) en monding van die Soutrivier.
Soutrivier is in Oos-KaapSoutrivierSoutrivierLigging naby die grens tussen die Wes- en die Oos-Kaap.

Die **Soutrivier** (Engels: *Salt River*) aan die Tuinroete ontspring in die Tsitsikammaberge tussen Knysna en Gqeberha (Port Elizabeth) in Suid-Afrika, en mond in die Indiese Oseaan net wes van Nature's Valley.

Dit is gewoonlik net 'n klein stroompie, maar die rivier se hidrologie is sodanig dat kitsvloede na swaar reën in sy klipperige loop kan afspoel. Riviere langs hierdie kuslyn is onderhewig aan sulke oorstromings, met meestal kort, steil lope, maar relatief groot opvangsgebiede, wat water in smal, steil, rotsagtige klowe laat kantel, gepaardgaande met vinnige stygings in watervlakke. Avontuurlike kloofstappers loop die risiko om op sulke tye meegesleur te word, die laaste so 'n voorval het in 2015 plaasgevind.

In die jaar 2000 het die Albany Museum in Grahamstad met opnames begin om te bepaal watter akwatiese makro-invertebrate in die Soutrivier gewoon het. Hierdie studie het gevolg op 'n voorstel om forel in die rivier in te voer, wat geen varswatervis van sy eie het nie. Sowat 13 onbeskrewe spesies makro-invertebrate fauna wat deur navorsers ingesamel is, het geblyk van groot belangstelling te wees, wat planne vir die bekendstelling van forel beëindig het. Hierdie getal het later gegroei tot 33 nuwe spesies, waarvan verskeie beskryf is deur entomoloë Ferdy de Moor en Helen James van die Albany-museum.

Elf van die Tsitsikamma-riviere is gekies vir nadere studie en daar is gevind dat hulle 'n ryk diversiteit van waterinsekte huisves, waarvan baie streek-endemiese spesies is. "Hierdie fynbosbedekte sandsteenberge met hul talle klowe bepaal die aard van die riviere wat koue, vinnig vloeiende, goed suurstofryke waters met min sediment is. Hierdie riviere is suur en van 'n rooi-bruin kleur, as gevolg van die teenwoordigheid van humiensuur." Verdere studies het getoon dat die ernstigste bedreiging vir die riviere se fauna oormatige wateronttrekking, verminderde vloei wat lei tot pH-veranderinge, eutrofikasie en onstabiele watertemperature is. Daar is voorgestel dat die Soutrivier spesiale bewaringstatus ontvang en dat uitheemse visse in damme binne die opvanggebied verwyder word.

Koördinate: 33°59′22″S 23°32′11″O﻿ / ﻿33.9894°S 23.5363°O﻿ / -33.9894; 23.5363
**Anna Pavlovna Pavlova** (Russies: Анна Павловна Павлова, eintlik Анна Матвеевна Павлова *Anna Matvejevna Pavlova*) (1881 - 1931) was 'n Russiese meesterdanseres van klassieke ballet wat in die laat 19de en vroeë 20ste eeu as een van die hoofdansers van die Sint Petersburgse Mariinskiteater se Keiserlike Russiese Ballet en Sergei Diaghilev se *Ballets Russes* opgetree het.

Anna Pavlova se as word in die Londense Golders Green-krematorium se columbarium bewaar
Anna Pavlova is aangewys as die wêreld se beste ballerina wat veral met haar eteriese solodans *Die Sterwende Swaan* in Tsjaikofsi se *Swanemeer* internasionale bekendheid verwerf het. Met haar eie balletgeselskap was sy die eerste ballerina wat 'n wêreldtoer begin het. In 1925 het sy in die ou Kaapstadse operahuis opgetree.

In Parys, ná die Eerste Wêreldoorlog die toevlugsoord vir duisende vlugtelinge uit Rusland, is Anna Pavlova emosioneel geraak deur die lot van Russiese weeskinders wat dikwels 'n lewe op straat in die gesig gestaar het. Sy het geld, wat sy met dansoptredes verdien het, asook verdere fondse wat ingesamel is (soos donasies van die *Camp Fire Girls of America* wat haar tot erelid verklaar het), gebruik om 'n gebou in Saint-Cloud naby Parys aan te koop wat as weeshuis ingerig is. Vyftien Russiese meisies het hier 'n tuiste gevind. Ook hul opleiding is deur die danseres geborg.

Pavlova het haar hele lewe aan haar danspassie gewy. Optredes dwarsoor die wêreld het lang en uitputtende reise beteken. Nogtans het sy volgens oorlewering nooit een enkele geskeduleerde optrede misgeloop nie. In Desember 1930 het haar trein op pad na Nederland tegniese probleme ondervind en passasiers in die bitterkoue nag laat strand. Pavlova het verkoue gekry wat tot longontsteking en vervolgens borsvliesontsteking vererger het. Vir die eerste keer in haar lewe was sy genoodsaak om 'n dansoptrede te kanselleer. Sy is op 23 Januarie 1931 in Den Haag oorlede.

Pavlova is in die Golders Green-krematorium te Londen, haar woonplek sedert 1912, veras. Daar is voorstelle gemaak om haar as na haar geboorteland te neem.
**Jacques Marquette** (1 Junie 1637 – 18 Mei 1675) was 'n Franse Jesuïet-sendeling en ontdekkingsreisiger, ook bekend as Père Marquette. Hy het sy opleiding ontvang aan die Jesuïet Kollege te Nancy ongeveer in die jaar 1654. Hy het later gestudeer en doseer by Reims en ander Franse stede. In 1666 was hy gestuur na Kanada as 'n sendeling en arriveer by Quebec op 20 September 1666. Om homself toe te rus met die nodige vaardighede bestudeer hy die Indiane en hul tale te Trois-Rivières vir twee jaar. Hy begin eindelik met sy taak in 1668 te Sault. Ste Marie in Michigan en in 1671 begin hy 'n sendingspos op die eiland Mackinac.

Ontdekkingsreise
----------------

In 1673 vertrek hy en Louis Joliet, 'n mede Jesuïet, vanaf Quebec om die Mississippirivier te herontdek en te verken. Hulle doel was ook om land in die naam van Lodewyk XIV van Frankryk te annekseer. Die ekspedisie het uit sewe man bestaan wat met twee kano's gereis het. Hulle kruis die boonste gedeelte van Michiganmeer en draai suidwaarts by die westelike oewer tot by Green Bay, Wisconsin. Hiervandaan volg hulle die *Foxrivier* teen die vloei tot by sy waterskeiding. Hulle het vir 'n kort wyle by De Père gestop by die St. Francis sendingskerk. Hiervandaan het hulle die kano's vir 'n paar kilometer gedra tot by die Wisconsinrivier. Mascouten Indiane het opgetree as gidse. Hulle het die vloei van die Wisconsinrivier gevolg tot in die Mississipirivier wat hulle weer gevolg het tot waar die Arkansasrivier uitmond in die Mississipi.

Marquette was oortuig dat die Mississipi uitmond in die Golf van Meksiko en draai om. Hy keer terug via die Illinoisrivier tot by Green Bay, dra die kano's tot by die Michiganmeer en vaar na Sturgeon's Bay, Wisconsin. Sy metgesel, Joliet, gaan na Montreal om verslag te doen oor hulle bevindinge terwyl Marquette terugkeer na De Père. Hy het op hierdie stadium gely aan disenterie.

Marquette onderneem om 'n nog 'n sendingstasie te bou in Illinois in 1674 maar hy word siek. Hy keer terug na St. Ignace maar sterf op pad soontoe, op die oewer van die *Lessor Père Marquetterivier* op 18 Mei 1675. Hy is begrawe te St. Ignace. Daar is 'n monument gebou op sy graf in 1882.

Bron
----

* *Collier's Encyclopedia*, Crowell-Collier Educational Corporation, Volume 15, Bladsy 442.
Amasi

| Subklas van | JogurtWysig |

**Amasi** (in Ndebele, Zoeloe en Xhosa), **maas** (in Afrikaans), of **mafi** (in Sesotho), is 'n gefermenteerde melkproduk wat soortgelyk is aan maaskaas of gewone jogurt. Dit is 'n gewilde versnapering in Suid-Afrika en Lesotho.

Voorbereiding
-------------

Maas word tradisioneel voorberei deur ongepasteuriseerde koeimelk in 'n kalbashouer te stoor of leersak om dit te laat fermenteer. Melk word by die koei gemelk, en word in 'n velsak of emmer gesit, waar dit fermenteer en 'n skerp suur smaak verkry. Die fermenterende melk ontwikkel 'n waterige stof genaamd *umlaza*; die res is amasi. Hierdie dik vloeistof word meestal oor mieliepap gegooi. Dit word tradisioneel in 'n kleipot bedien en dit kan ook gedrink word. Amasi word ook kommersieel vervaardig met behulp van *Lactococcus lactis*, saam met subspesies van *L. lactis*.

In kultuur
----------

### Zoeloe

Tradisioneel glo Zoeloes dat amasi 'n man sterk, gesond en begeerlik maak. Tydens "taboes", soos tydens menstruasie of wanneer 'n persoon met die dood in aanraking was, moet die geaffekteerde persoon nie amasi nuttig nie. Melk word amper nooit vars gedrink nie, maar dit word soms gebruik om amasi te verdun wat as te dik beskou word om gebruik te word.

### Xhosa

In die Xhosa-kultuur word 'n bruid met amasi en 'n stuk vleis, wat *uTsiki* genoem word, bedien as 'n teken van verwelkoming in haar nuwe familie.
Die *agora* van Antiphellos (Lisië)
'n **Agora** (Oudgrieks: ἀγορά) was die markplein en die hart van die *polis* in Hellas. 'n Voorbeeld hiervan is die Agora van Athene in die 5de eeu v.C. (vgl. Forum Romanum te Rome).

Dit was die plek waar die sosiale lewe plaasgevind het. Dit het vroeër verskillende funksies gehad: politiek, sosiaal en kommersieel. Die woord *agora* beteken "versamelplek". Die agora was aanvanklik 'n ontmoetings- en bymekaarkomplek vir die vryburgers (mans, omdat algemene werksaamhede deur vroue en slawe verrig is). Oorspronklik het die "ekklèsia" (volksvergadering) ook hier plaasgevind. Daarbenewens is die agora gebruik as 'n mark en as 'n plek waar mense kon ontspan. Boonop was die agora dikwels met tempels omring, wat gewy was aan allerlei, maar meestal gewilde gode.

Die Atheense *agora* was dus die ontmoetingspunt vir alle Atheense mans, wat hulle tyd bestee het aan hul gunsteling aktiwiteit op die plein of in die skadu van die stoa (kolonnades): die filosofiese gesprek. Hier het hulle die jongste nuus aangehoor en hulle deur allerlei filosowe laat "onderrig". Met die groei van Athene het elke funksie 'n gepaste plek gekry, die plenêre sessies van die volksvergadering het na die Pnyx verhuis, maar die meeste openbare geboue van die Agora het steeds in gebruik gebly.

Bronne
------

* E. Guillaume, art. agora, in C. Daremberg - E. Saglio (reds.), *Le Dictionnaire des Antiquités Grecques et Romaines*, I.1, Parys, 1877, pp. 150-154.
* O. Seyffert, art. agora, in O. Seyffert, Dictionary of Classical Antiquities, Londen, 1894, p. 18.
* P. Smith, art. agora, in W. Smith (red.), *Dictionary of Greek and Roman Antiquities*, Boston, 1870, bl. 32-36.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Agoras***. |

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Nederlandse Wikipedia vertaal. | 

Klik vir info oor hierdie sjabloon.
 |
Die **Laval-dekreet** was 'n Franse wet wat die inhoud van films wat in Franse Afrika-kolonies verfilm is, beheer het. Dit is gebruik om veral die werk van Afrika filmmakers in die Franse kolonies aan bande te lê.

Geskiedenis
-----------

In 1934 het die Franse regering die Laval-dekreet uitgevaardig om te keer dat rolprente ondermynende of antikoloniale boodskappe versprei. Dit is opgestel deur Pierre Laval, wat later die minister van kolonies in Vichy-Frankryk geword het. Die dekreet bepaal dat "enige persoon wat film of klankopnames wil maak, 'n skriftelike versoek moet rig tot die luitenant-goewerneur van die kolonie waar die aansoeker van plan is om te verfilm".

Die versoek bevat al die inligting oor die aansoeker se professionele verwysings, draaiboeke vir die film of musiekbegeleiding (vir skyfies). Die besluit beperk die werk van sowel Afrikane as Europese filmmakers vanaf 1934 totdat dit in 1960 herroep is.

Die dekreet het die Franse regering se toestemming vereis om films in Franse kolonies te skiet en te vertoon en verbied gekoloniseerde mense om hulself te verfilm. In 1960, toe kolonies begin onafhanklik word het, kom die dekreet tot 'n einde.
Hermann Scherchen.
**Hermann Scherchen** (21 Junie 1891 – 12 Junie 1966) was 'n Duitse dirigent.

Lewe
----

Scherchen is in Berlyn gebore. Hy was oorspronklik 'n altviolis, en het vir die Bluthner-orkes van Berlyn gespeel terwyl hy nog in sy tienerjare was. Van 1914 tot 1916 dirigeer hy in Riga, en van 1928 tot 1933 in Königsberg, waarna hy Duitsland verlaat uit protes teen die nuwe NSDAP, en in Switserland gaan werk. Saam met die filantroop Werner Reinhart het Scherchen vir baie jare 'n leidende rol gespeel in die vorming van die musieklewe van Winterthur, met talle première-uitvoerings, met die klem op kontemporêre musiek. Van 1922 tot 1950 was hy die hoofdirigent van die stadsorkes van Winterthur (vandag bekend as die Orchester Musikkollegium Winterthur).

Hy het sy debuut gemaak met Arnold Schoenberg se *Pierrot Lunaire*. Hy was 'n groot voorstander van komponiste soos Richard Strauss, Anton Webern, Alban Berg en Edgard Varèse, en het aktief deelgeneem aan die bevordering van jonger kontemporêre komponiste soos Iannis Xenakis, Luigi Nono en Leon Schidlowsky.

Hy het musiekonderrig gegee aan Karel Ančerl, Egisto Macchi, Marc Bélanger, Françoys Bernier, Anna Renfer, Frieda Belinfante en Karl Amadeus Hartmann, en het 'n byrae gemaak tot die libretto van Hartmann se opera *Simplicius Simplicissimus*. Hy het ook die eerste opvoering gegee van Hartmann se vroeëre werk, *Miserae*. Die dirigent Francis Travis was een van sy studente, en daarna vir vyf jaar Scherchen se assistentdirigent.

Scherchen is veral bekend vir sy orkestrale verwerking (en opname) van Bach se *Die Kuns van die Fuga*. Sy verhandeling van 1953, getiteld "Lehrbuch des Dirigierens", (Verhandeling oor Dirigeer, ISBN 3-7957-2780-4) is 'n standaardwerk. Sy opgeneemde repertorium was baie wyd, en het van Vivaldi tot Reinhold Glière gestrek.

Soos Vasily Safonov en (in sy latere jare) Leopold Stokowski, het Scherchen gewoonlik nie gebruik gemaak van 'n dirigeerstok nie. Sy tegniek het dan soms probleme vir spelers veroorsaak; 'n ongeïdentifiseerde BBC Simfonieorkes fagotspeler het aan die sanger Ian Wallace vermeld dat die interpretasie van Scherchen se minuskule handbewegings is soos om 'n vlieënde muggie te probeer melk. Volgens Fritz Spiegl, het Scherchen hoofsaaklik by wyse van verbale instruksies gedirigeer, en sy partiture was gevul met herinnerings van wat hy op elke kritieke punt in die musiek moes sê.

Scherchen het egter nie altyd sonder die dirigeerstok gedirigeer nie. In die rolprent van sy repetisie van Bach se *Die Kuns van die Fuga* saam met die CBC Toronto Kamerorkes, maak hy deurgaans gebruik van 'n dirigeerstok.

Bronnelys
---------

* J.S. Bach – Kuns van die Fuga. Orchestre de Radio Beromunster. Hermann Scherchen, 1949. (History-plaatetiket – Soli Deo Gloria, 204583-308. Twee CD's, 2000.)
* Beethoven – Simfonie No. 5, Opus 67. Orchestra della Radio Televisione della Svizzera Italiana (RTSI), Februarie 1965. (CD1 bevat die volledige repetisieweergawe en CD 2 die volledige konsertweergawe.) Ermitage ERM 126–2 ADD.
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Koper(II)fosfaat |
| Struktuurformule vanStruktuurformule van  |
| Chemiese formule | Cu3(PO4)2 |
| Molêre massa | 380,58 [g/mol] |
| CAS-nommer | 7798-23-4   |
| Voorkoms | ligblou of blougroen vastestof |
| **Fasegedrag**   |
| Selkonstantes | a=485,37 pm; b=528,55 pm; c=618,21 pm; α=72,35°; β=86,99°; γ=68,54°   |
| Ruimtegroep | P1  |
| Nommer | 2 |
| Smeltpunt | 1020 °C |
| Kookpunt | (ontbind) |
| Digtheid | 4,503 [g/cm3] |
| Oplosbaarheid | onoplosbaar in water |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa |  |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt | nie-brandbaar |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |
| Portaal  Chemie |

**Koper(II)fosfaat** is 'n soutagtige verbinding met formule Cu3(PO4)2 wat beskou kan word as die sout van koper in sy +2 oksidasietoestand met fosforsuur.

Dit is oplosbaar in ammoniumhidroksied en sure; enigsins oplosbaar in asetoon en onoplosbaar in etanol. Dit word as swamdoder en katalisator gebruik. As bron van koper aan kunsmis bygevoeg en dit word gebruik om korrosie deur fosforsuur te verhoed.
Dit kan uit oplossings van (NH4)2HPO4 en koper(II)sulfaat vervaardig word, maar die neerslae is dikwels hidrate of basiese hidrate. Die trihidraat het blou rombiese kristalle

Kristalle van die watervrye fosfaat is vervaardig deur (NH4)2HPO4 met CuO herhaaldelik te verhit teen 1000 °C en die produk hidrotermaal tot 450 °C onder 'n druk van 2-3 kbar in 'n oplossing van fosforsuur te verhit.

Bamberger et al. het gemeld dat die stof ook op ander maniere vervaardig kan word, soos:

{\displaystyle 3CuO+2(NH\_{4})\_{2}HPO\_{4}\xrightarrow {850-900C;inlug} Cu\_{3}(PO\_{4})\_{2}+4NH\_{3}\uparrow +3H\_{2}O\uparrow }
of:

{\displaystyle 3CuO+2BPO\_{4}\xrightarrow {950C;24h;inlug} Cu\_{3}(PO\_{4})\_{2}+B\_{2}O\_{3}}
Die booroksied kan na afkoeling maklik verwyder word omdat dit in water oplos.

Watervrye koper(II)fosfaat is termies taamlik stabiel. Termogravimetriese eksperimente wys dat dit geen massa verloor tot 1020°C nie. Teen hierdie temperatuur begin dit om te smelt en te ontbind. Ontbindingsprodukte soos koper en koperfosfiede is aangetref. Dit beteken dalk dat suurstof vrygestel word.==Kristalstruktuur==
Watervrye koperfosfaat kristalliseer in 'n trikliniese struktuur wat isomorfies is met die mineraal stranskiïet s'n (Zn2Cu(AsO4)2). Die forfaatione vorm effens verwronge tetraëders. Daar is twee koperposisies. Cu(I) lê op 'n inversiesentrum in 'n effens verwonge plat vierkante omringing met Cu-O-afstande 192,4 pm en 198,2 pm. Cu(II) het 'n onreëlmatige vyfvoudige koördinasie. Vier suurstofatome lê op 'n gemiddelde afstand van 196,5 pm en 'n vyfde op 226,5 pm.
Die Saracens logo.
**Saracens Football Club** (/ˈsærəsənz/) is 'n Engelse professionele rugbyklub gebaseer in Noord-Londen, Engeland. Sedert die huidige 2022–23-seisoen neem hulle deel aan Premierliga Rugby, die hoogste kompetisie in Engelse rugby, sowel as die binnelandse Premierskap Rugbybeker en die Europese Rugbykampioenebeker.

Die klub, wat in 1876 gestig is, het die grootste deel van sy bestaan in en om Southgate in die Londense Enfield-distrik deurgebring. Sedert 2012 speel Saracens hul tuiswedstryde by die Copthall-stadion (of StoneX-stadion vir borgskapredes) in Hendon, in die stadsdeel Barnet. Voor dit het hulle vir 15 jaar by Vicarageweg in Watford gespeel. Die klub se tuisdragkleure is swart en rooi. Hulle is ook geaffilieer met die Saracens-vrouespan, wat in die topvlak Premier 15s-kompetisie meeding.

Saracens het 10 groot trofeë gewen. Hulle was drie keer Europese kampioene, in 2016, 2017 en 2019. Hulle het die Engelse Premierliga vyf keer gewen, mees onlangs in 2019, en twee keer die plaaslike beker in 1998 en 2015 gewen. Hulle het ook drie keer die tweede afdelingstitel gewen, in 1989, 1995 en 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: nr00010697
* VIAF: 134128750
* WorldCat Identities: lccn-nr00010697

 |
**Kersefontein** is ‘n plaas van historiese belang in die Sandveld.

Ligging
-------

Die plaas is by die koördinate 32° 54′ suid en 18° 46′ oos. Dit is aan die oewer van die Bergrivier en ‘n 20 km van Hopefield.

Geskiedenis
-----------

Reeds in 1744 het die VOC die plaas aan Johannes Mijndertsz Cruywagen toegeken. Op 13 Augustus 1770 word Martin Melck die eienaar en tans is die agtste geslag van die Melck-familie in beheer. In die beginjare was die plaas ‘n uitspanning vir reisigers onderweg na en van die binneland.

Opstal
------

Die kern van die huis dateer waarskynlik uit 1770 (aldus die jaartal op die gewel). Aan die besondere gebouekompleks is verskeie male ver- en aangebou. Buiten die slaweklok is daar op die werf stalle, ‘n waenhuis, smidswinkel, bakkery, koringskuur, koetsiershuis en gastekamers. In 1953 is die Kaaps-Hollandse gewel gerestoureer en is dit ‘n duidelike nabootsing van die gewel op die geskiedkundige plaas Elsenburg buite Stellenbosch. Dit is gemeubileer met antieke Kaapse meubels. Die opstal en die plaas is tot monument verklaar.

Boerdery
--------

Aanvanklik is hier met Arabierperde geboer en het jaarliks ‘n veiling van reisiesperde plaasgevind. Later is met Afrikanerbeeste, Boerperde en muile en op nog ‘n later tydstip met Hereford- en Friesbeeste, Merinoskape en koring geboer. Tans is die hoofhuis as gastehuis ingerig.

Naam
----

Die oorspronklike naam van die plaas was Karse Fontein. Blykbaar was dit weens die baie wilde kersies wat hier groei.

Bibliografie
------------

* capetownlegends.com/legend/julian-melck/
* Fransen, Hans (samesteller): A guide to the old buildings of the Cape. A survey of the extant architecture from before c.1910 in the area of Cape Town, Calvinia, Colesberg, Uitenhage. Kaapstad: Jonathan Ball, 2004. ISBN 1-86842-191-0
* westerncape.gov.za/other/2010/11/provincial\_heritage\_sites\_2002\_09\_19\_-\_old\_national\_monuments.pdf
* www.kersefontein.co.za
| **Magneetkies** |
| --- |
|    |
| Magneetkies uit die Santa Eulalia-myn in Meksiko (7,5x7cm)   |
| Strukturbericht-kode | B8₁  |
| Nommer | 194 |
| \* Lys van minerale |
| Portaal  Geologie |

**Magneetkies** (ook bekend as **pirrotiet**) is 'n ongewone ystersulfied-mineraal met 'n varieerbare ysterinhoud: Fe(1-x)S (x = 0 tot 0.2). Die FeS-eindlid is bekend as troiliet. Magneetkies word ook beskryf as magnetiese piriet aangesien dit soos piriet gekleurd en swak magneties is. Die magnetisme neem toe volgens die ysterinhoud, terwyl die troiliet nie magneties is nie. Die naam **pirrotiet** is afgelei van Grieks *pyrrhos*, vlamkleurig.

Kristalstruktuur
----------------

Magneetkies is nie-stoigiometries: die Fe:S verhouding kan effens van 1:1 afwyk. Dit kan as Fe1-xS geskryf word. Die eienskappe hang van die waarde van x af, maar algemeen kan gesê word dat dit 'n defek-NiAS-struktuur het bo 'n temperatuur van 138 (x=0) tot 74 °C (x=0.08). Onder hierdie temperatuur het dit 'n supersel met a'= a√3.
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Kalsiumkarbonaat |
| Struktuurformule vanStruktuurformule van  |  |
| Chemiese formule | CaCO3 |
| Molêre massa | 100,09 [g/mol]  |
| CAS-nommer | 471-34-1   |
| Voorkoms | Wit vastestof |
| **Fasegedrag**   |
| Selkonstantes | a=4,989; c=17.062 Å; (heks.) Z=6 (kalsiet)
a=4,959; b=7.968; c=5,741 Å; Z=4 (aragoniet)   |
| Ruimtegroep | romboedries R͞3c (kalsiet)
ortorombies Pmcn (aragoniet)   |
| Nommer | 167 |
| Smeltpunt | 825°C |
| Kookpunt |  |
| Digtheid | 2,7-2,9 (rel)  |
| Oplosbaarheid | 13 [mg/L]  |
| Ksp | 2,8 10-9  |
| Brekingsindeks | dubbelbrekend (kalsiet) no=1.6557, ne=1.4852 @630nm  |
| Hardheid | 3 Mohs (kalsiet) |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa |  |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt | onbrandbaar  |
| LD50 | 6450 [mg/kg] (oraal in rotte)  |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |
| Portaal  Chemie |

**Kalsiumkarbonaat** is 'n kalsiumsout van koolsuur. Die stof se chemiese formule is CaCO3.

Dit is 'n algemene stof wat in gesteentes voorkom as die minerale kalsiet en aragoniet, veral in kryt en kalksteen, eierdoppe, buikpotige skulpe, skulpvisskelette en pêrels.

Kalsiumkarbonaat word al baie eeue in die bounywerheid gebruik, byvoorbeeld in portlandsement.

Vorming
-------

Kalsiumkarbonaat kan vorm uit ongebluste kalk en koolstofdioksied

{\displaystyle CaO+CO\_{2}\to CaCO\_{3}}
Of uit gebluste kalk en koolstofdioksied:

{\displaystyle Ca(OH)\_{2}+CO\_{2}\to CaCO\_{3}+H\_{2}O}

Verwering
---------

In aanwesigheid van water kan kalsiumkarbonaat self verder reageer met koostofdioksied om kalsiumbikarbonaat te vorm

{\displaystyle CaCO\_{3}+CO\_{2}+H\_{2}O\to Ca(HCO\_{3})\_{2}}
Omrede die bikarbonaat beter oplosbaar is as die karbonaat kan hierdie reaksie tot verwering lei van gesteentes soos kryt wat uit kalsiumkarbonaat bestaan. Die opgeloste kalsiumbikarbonaat kan in die grondwater deursyfer en in grotte druipsteen vorm, as stalagmiete en stalaktiete, soos dit gebeur in Suid-Afrika se Kangogrotte.

Optiese eienskappe
------------------

'n Kalsietkristal wat sy dubbelbreking vertoon
Groot kristalle van kalsiet kom in die natuur voor, veral op Ysland. In die sigbare en naby-infrarooigebied is hulle deursigtig, maar sterk dubbelbrekend. Die kristal is negatief eenassig en dit word toegepas as polariseerder in hierdie golflengtegebied.  Dit is moontlik om kwartgolflengteplaatjies daaruit te maak wat liniêrgepolariseerde lig omsit in sirkulêrgepolariseerd.
Die **smalblaarbossuikerbos** (*Protea lanceolata*) is 'n blomdraende struik wat aan die bekende Protea genus behoort. Die plant is endemies aan Suid-Afrika. Dit staan ook as die *smalblaarsuikerbos* bekend en kom tussen Potberg en Riversdale-vlakte tot Mosselbaai, voor waar dit deel van die fynbos-bioom is. Die spesie word tot 4 m hoog en blom van April tot Oktober met die hoogtepunt van Mei tot Julie.

Die plant gaan dood nadat dit gebrand het maar die sade oorleef. Die saad word geberg in 'n doppie en deur die wind versprei. Die plant is eenslagtig. Bestuiwing vind plaas deur die werking van voëls. Die plant groei in kalkagtige witsand op hoogtes van 0 - 200 m. Die plant se voortbestaan word bedreig deur die rooikrans, 'n indringerplant.

Die boom se FSA-nommer is 90.1. In Engels staan dit as die *Lance-leaf sugarbush* bekend.

Galery
------

* 
* 
*

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
* Lys van proteaspesies

Bronne
------

* PlantZAfrica
* Protea Atlas
* Biodiversityexplorer
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Gewone gemaalde semolina (links) en gerooster (regs)
**Griesmeel** of **semolina** is die naam van grofgemaalde durumkoring wat hoofsaaklik gebruik word om koeskoes, pasta en soetpoedings te berei. Die term *semolina* word ook gebruik om growwe maalsels van ander variëteite van koring aan te dui, en soms ook ander korrels (soos rys of mielies).

Gestoomde "savory" semolina

Produksie
---------

Die moderne maal van koring tot meel is 'n proses wat gegroefde staalrollers gebruik. Die rollers is so verstel dat die spasie tussen hulle effens smaller is as die breedte van die koringpitte. Soos die koring in die meule ingevoer word, skil die rollers die semels en kiem af terwyl die stysel (of endosperm) in die proses in growwe stukke gekraak word. Deur sifting word hierdie endospermdeeltjies, die semolina, van die semels geskei. Die semolina word dan tot meel gemaal. Dit vereenvoudig die proses om die endosperm van die semels en kiem te skei aansienlik, en maak dit ook moontlik om die endosperm in verskillende grade te skei omdat die binneste deel van die endosperm geneig is om in kleiner stukke as die buitenste deel af te breek. Verskillende grade meel kan dus geproduseer word.

Soorte
------

Upma, 'n soutdis van semolina wat oral in Indië voorgesit word
Hollandse griesmeelpoeding met 'n rooibessiesous
Rooibessie semolina mousse (*jāņogu debesmanna*)
Griesmeel gemaak van harde durumkoring (*Triticum turgidum subsp. durum*) is bleekgeel van kleur. Dit kan óf grof óf fyn gemaal word, en albei word gebruik in 'n wye verskeidenheid soet en sout geregte, insluitend baie soorte pasta. 

Algemene name in ander tale sluit in:

* Italiaans: *semola di grano duro*; grof (geen beskrywing), fyn *rimacinata*
* Grieks: *simigdáli* σιμιγδάλι; growwe *chondró χονδρό*, fyn *psiló ψιλό*
* Arabies: *samīd* سميد; growwe *ḵašin* خشن, fyn nāʿim ناعم
* Turks: *irmik*; growwe *iri*, fyn *ince*
* Pakistani (Urdu): sooji سوجی
* Hindustani: *baṃsī ravā, bansi rava* बंसी रवा (net grof gemaal, nie fyn nie)

Disse
-----

Griesmeel gemaak van gewone koring (*Triticum aestivum*) is beige van kleur. In die Verenigde State word dit *farina* genoem (nie te verwar met Italiaanse *farina* nie, wat gewone koringmeel is), en dit word meer dikwels vir nageregte as vir hartige kosse gebruik. Op die Indiese subkontinent kan gewone koringsemolina óf grof óf fyn gemaal word, en albei word in 'n wye verskeidenheid soet- en soutgeregte gebruik.
Oorspronklike uitgawe, titelblad van *Vom Kriege* (Oor Oorlog).
***Vom Kriege*** (Duitse uitspraak: [fɔm ˈkʁiːɡə]), (Afrikaansː **Oor Oorlog**) is 'n boek oor oorlog en militêre strategie deur die Pruisiese generaal Carl von Clausewitz (1780–1831), geskryf meestal ná die Napoleontiese Oorloë, tussen 1816 en 1830, en postuum uitgegee deur sy vrou Marie von Brühl in 1832. Dit is een van die belangrikste verhandelings oor politiek-militêre analise en strategie wat ooit geskryf is, en bly beide kontroversieel en invloedryk op strategiese denke.

*Vom Kriege* is al verskeie kere in Engels vertaal as *On War*. *Vom Kriege* is 'n onvoltooide werk. Clausewitz het in 1827 begin om sy opgehoopte manuskripte te hersien, maar het nie geleef om die taak te voltooi nie. Sy vrou het sy versamelde werke geredigeer en dit tussen 1832 en 1835 gepubliseer.

Sy versamelde werke van tien volumes bevat die meeste van sy groter historiese en teoretiese geskrifte, hoewel nie sy korter artikels en referate of sy uitgebreide korrespondensie met belangrike politieke, militêre, intellektuele en kulturele leiers in die Pruisiese staat nie. *Vom Kriege* word gevorm deur die eerste drie volumes en verteenwoordig sy teoretiese verkennings.

Geskiedenis
-----------

Clausewitz was een van diegene wat geïnteresseer was deur die wyse waarop die leiers van die Franse Revolusie, veral Napoleon, die oorlogvoering verander het deur hul vermoë om die bevolking te motiveer en toegang tot die volle hulpbronne van die staat te verkry, en sodoende oorlog op 'n groter skaal ontketen as wat voorheen in Europa gesien is. Clausewitz het geglo dat morele magte in geveg 'n beduidende invloed op die uitslag daarvan gehad het. Clausewitz was goed opgevoed en het sterk belangstellings in kuns, geskiedenis, wetenskap en onderwys gehad. Hy was 'n professionele soldaat wat 'n aansienlike deel van sy lewe teen Napoleon geveg het. In sy leeftyd het hy sowel die Franse Revolusionêre Leër (1792-1802) se ywer as die dienspligtige leërs in diens van die Franse kroon ervaar. Die insigte wat hy uit sy politieke en militêre ervarings verkry het, gekombineer met 'n goeie begrip van die Europese geskiedenis, het die basis vir sy werk verskaf.

'n Magdom historiese voorbeelde word gebruik om die verskillende idees daarvan te illustreer. Napoleon en Frederik die Grote is prominent omdat hulle die terrein, beweging en die magte tot hul beskikking baie doeltreffend benut het.
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Kobalt(II)oksied |
|   |  |
| Chemiese formule | CoO |
| Molêre massa | 74,93 [g/mol] |
| CAS-nommer | 1307-96-6   |
| Voorkoms | bruin vastestof   |
| Reuk | reukloos  |
| **Fasegedrag**   |
| Selkonstantes | a= 426,3 pm   |
| Ruimtegroep | Fm3m  |
| Nommer | 225   |
| Strukturbericht | B1 |
| Smeltpunt | 1785 °C |
| Kookpunt |  |
| Digtheid | 6,44 [g/cm3] |
| Oplosbaarheid |  |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa |  |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt | nie-brandbaar  |
| LD50 | 202 mg/kg (rot; oraal) |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |
| Portaal  Chemie |

**Kobalt(II)oksied** is 'n verbinding van kobalt in sy oksidasietoestand +2 en suurstof met die chemiese formule CoO.

Die stof is 'n isolator en onder 291K 'n tipe II antiferromagneet.

Kristalstruktuur
----------------

Bo sy Néelpunt van 291K is die stof kubies en het die haliet-struktuur; die B1-tipe van die strukturbericht-klassifikasie. Onder hierdie temperatuur is die struktuur monoklinies (C2/m; a = 518 pm; b = 301,5 pm; c = 301,7 pm; β = 125.55°)
Die monokliniese struktuur is 'n effens verwronge weergawe van die kubiese een. Die magnetiese fase ondergaan 'n sterk tetragonale verwringing, soos reeds in 1964 deur van Laar voorgestel, met 'n swakker monokliniese verwringing daarboonop.

Fisiese eienskappe
------------------

Volgens die eenelektronbandstruktuurteorie sou hierdie verbinding 'n metalliese geleier moet wees, maar dit is 'n isolator. Die rede daarvoor is dat die 3d-elektrone se beweging niet onafhanklik is maar gekorreleer. Dit kan nie met 'n eenelektronteorie beskryf word nie. Die korrelasie verhinder dat 'n elektron van die een kobaltioon na die ander kan beweeg. Die oksied behoort tot 'n klas van isolatore wat Mott-Hubbard- en ladingsoordragisolators genoem word. 'n Sterk Coulomb-afstoting verhind die vorming van 'n 3d-band.

Vervaardiging
-------------

Die oksied kan verkry word deur die metaal in lug bo 800 °C te verhit of deur die hidroksied, kanbonaat of nitraat in vakuum te verhit:

{\displaystyle Co(OH)\_{2}\xrightarrow {hitte;invacuo} CoO+H\_{2}O\uparrow }
Daar is ook meer gesofistikeerde metodes wat gebruik word om nanodeeltjies van 'n bepaalde groottete vervaardig. Shi en He
gebruik kobalt(III)asetielasetonaat [Co(acac)3] en oleïelamien en meng dit teen 140 °C onder argon. Die rooi oplossing word verhit tot 215 °C gedurende een uur. 'n Bruin kolloïed word gevorm met nanodeeltjies van 42 nm of 76 nm grootte. Die selparameter verskil effens van 'n grootmaat poeier s'n en die Néeltemperatuur word laer.
|  |
| --- |
| 'n Saudia L-100-30 styg op by RIAT 2011
Lockheed L-100-20 van Delta Air Lines vlieg lugvrag vanaf Atlanta-lughawe, Georgia, in 1972
'n Franse L-100 in 1981
Saudi L-100 in 2011 |

Die **Lockheed L-100 Hercules** is die burgerlike variant van die produktiewe C-130 Hercules militêre transportvliegtuig wat deur die Lockheed Corporation gebou word. Sy eerste vlug het in 1964 plaasgevind. Langer L-100-20 en L-100-30 weergawes is ontwikkel. L-100-produksie het in 1992 geëindig met 114 vliegtuie wat afgelewer is. ’n Opgedateerde variant van die model, LM-100J, het sy eerste vlug in Marietta, Georgia op 25 Mei 2017 voltooi en sou in 2018–19 met produksie begin.

Ontwikkeling
------------

In 1959 het Pan American World Airways 12 van Lockheed se GL-207 Super Hercules bestel, wat teen 1962 afgelewer moes word, aangedryf deur vier 6 000 eshp Allison T56 turboskroefenjins. Slick Airways sou later in 1962 6 sulke vliegtuie ontvang. Die Super Hercules sou 7,11 meter langer as die C-130B wees; 'n variant aangedryf deur 6 445 eshp Rolls-Royce Tynes en 'n straalaangedrewe variant met vier Pratt & Whitney JT3D-11 turbowaaiers was ook in ontwikkeling. Beide Pan American en Slick Airways het hul bestellings gekanselleer en die ander variante het nie in verder as slegs ontwerpstudies ontwikkel nie.

Variante
--------

Burgerlike variante is gelykstaande aan die C-130E-model sonder buitetenks of militêre toerusting.

L-100 (Model 382)
Een prototipe aangedryf deur vier Allison 501-D22's en die eerste keer in 1964 gevlieg
L-100 (Model 382B)
Produksie variant
L-100-20 (Model 382E en Model 382F)
Gerekte variant gesertifiseer in 1968 met 'n nuwe 1,5 m gedeelte voor die vlerk en 1,02 m gedeelte agter die vlerk.
L-100-30 (model 382G)
'n Verdere uitgerekte variant met 'n bykomende 2,03 m rompgedeelte.
LM-100J (model 382J)
'n Bygewerkte burgerlike weergawe van die militêre C-130J-30-model.
L-400 Twin Hercules
’n Twee-enjin variant van die C-130. Dit is in ten minste een publikasie geadverteer dat dit "meer as 90% onderdele gemeenskaplikheid" met die standaard C-130 sou hê. Die vliegtuig is in die middel-1980's afgelê sonder dat enige gebou is.

Operateurs
----------

### Burgerlike operateurs

In Maart 2011 was altesaam 36 Lockheed L-100 Hercules-vliegtuie in kommersiële diens. Operateurs sluit in Safair (4), Lynden Air Cargo (8), Transafrik (5), Libyan Arab Air Cargo (3), en ander operateurs met minder vliegtuie.

### Militêre operateurs

In Mei 2011 was 35 Lockheed L-100's in gebruik by verskeie militêre operateurs.