recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **Judenburg**

 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Oostenryk |
|  **Deelstaat** |  Stiermarke |
|  **Koördinate** | 47°10′21″N 14°39′37″O﻿ / ﻿47.17250°N 14.66028°O﻿ / 47.17250; 14.66028 |
|  **Stigting** | 1074 (eerste verwysing) |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 63,77 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 737 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (1 Januarie 2019) | 9 899 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 155,2/vk km |
|  **Tydsone** | UTC +1 (MET) |
|  - Somertyd | UTC +2 |
|  **Burgemeester** | Hannes Dolleschall (SPÖ) |
|  **Amptelike Webwerf** | *Stadtgemeinde Judenburg* |
|

Judenburg se stadstoring
**Judenburg** is die administratiewe setel van die distrik Murtal in die Oostenrykse deelstaat Stiermarke, met 'n bevolking van 9 899 soos op 1 Januarie 2019. Die stadsgebied strek oor 63,77 km² en is op 737 meter bo seevlak geleë teen die suidelike rand van die Aichfeld, 'n uitgestrekte bekken in die Alpebergreeks. Hier, by die kruispunt van belangrike handelsroetes, het teen die middel van die 11de eeu 'n burg ontstaan wat die nodige beskerming vir die vestiging van 'n mark- en koopmansdorp gebied het. In die loop van die Middeleeue het die nedersetting gegroei tot 'n ekonomiese en administratiewe sentrum.

Die oudste historiese verwysing na Judenburg as *mercatum Judinburch* dateer van 1074 en getuig van die belangrike rol wat Joodse handelaars destyds in die markdorp 'n gespeel het. Judenburg se welvaart het voortgespruit uit sy ligging en status as belangrikste handelspos langs die roete tussen Wene en Venesië asook die handel met ystererts, wat in Bo-Stiermarke ontgin is, en die plant *Valeriana celtica* waarvan die wortels danksy hul gehalte aan eteriese olies vir die vervaardiging van parfuum gebruik is. 

Judenburg se vernaamste besienswaardighede is die stadstoring uit die 15de eeu (met 'n hoogte van 75,66 m die hoogste vrystaande kloktoring in Oostenryk) wat met sy uitsigplatform (op 'n hoogte van 42 m) 'n uitsig oor die hele Aichfeld bied en tans Europa se mees moderne planetarium huisves (wat met 'n moderne panorama-glashysbak bereik kan word - of deur die 256 trappe op te klim), die Rooms-Katolieke parogiekerk met die sogenaamde Judenburgse Madonna, 'n lewensgrootte-kalksteenskulptuur wat die Moeder Gods uitbeeld, en die Puch Museum wat belangrike mylpale in die geskiedenis van motorvervaardiging behandel.
Zeno van Citium, ’n afbeelding van die oorspronklike beeld in Napels (Poesjikin-museum, Moskou).
**Stoïsisme** is ’n skool van Hellenistiese filosofie wat regdeur die Romeinse en Griekse wêreld floreer het tot met die 3de eeu n.C. Dit is in die 3de eeu v.C. in Athene deur Zeno van Citium begin.

Beskrywing
----------

Dit is hoofsaaklik ’n filosofie van persoonlike etiek waarvolgens die pad na geluk vir mense as sosiale wesens lê in die aanvaarding van dit wat in die lewe aan ons gegee is en om onsself nie toe te laat om beheer te word deur ons begeerte na plesier of ons vrees vir pyn nie. Dit kan ons doen deur ons brein te gebruik om die wêreld om ons te verstaan en ons deel te doen in die natuur se plan, en deur saam te werk en ander op ’n regverdige manier te behandel.

Volgens stoïsyne lei emosies tot ’n verkeerde oordeel, wat vernietigend kan wees. Hulle het geglo hul filosofie is ’n lewenswyse (*lex divina*), en dat die beste aanduiding van ’n individu se filosofie nie dit was wat hy gesê het nie, maar hoe hy opgetree het. Om ’n goeie lewe te lei, moes ’n mens die reëls van die natuurlike orde verstaan, want alles gebeur volgens streng natuurwette. Latere stoïsyne soos Seneca en Epictetus het beklemtoon "deug is voldoende vir geluk", en daarom was ’n wysgeer immuun teen ongeluk. 

Die filosofie was van die begin af gewild in die Romeinse Ryk en aanhangers het keiser Marcus Aurelius ingesluit. Nadat die Christendom in die 4de eeu die staatsgodsdiens geword het, het die gewildheid van stoïsynse leerstellings afgeneem. Deur die eeue was daar oplewings, soos tydens die Renaissance en in die moderne tyd.
Samson Rickard Stuttaford.
**Samson Rickard Stuttaford** (Engeland, Julie 1833–1915) was 'n Suid-Afrikaanse afdelingswinkeleienaar en 'n stigter van die afdelingswinkels Stuttafords.

Hy het na die Kaap toe geëmigreer nadat hy sy opleiding in die handel in Londen gekry het. In die onderneming van A.W. Fletcher ontmoet hy sy lewenslange vennoot, sir William Thorne, en stig in 1857 Plymouth House, wat kort daarna Thorne, Stuttaford & Co. geword het. Die onderneming verhuis in 1871 na Adderleystraat (waar dit meer as 120 jaar sou bly) en rig later takke op in Johannesburg (1892) en Durban (1924). Teen 2011 het Stuttafords 15 winkels gehad: Sandown, Roodepoort, Eastgate, Rosebank (Johannesburg), Cresta, Menlyn Park (Pretoria), Brooklyn (Pretoria), Canal Walk, Claremont, Tygervallei, Umhlanga Rocks, La Lucia, Westville (Durban), Windhoek en Gaborone, maar in Junie 2017 is die winkelgroep gelikwideer.

Stuttaford se seun, Richard, het twee jaar ná sy pa se dood hoof van die maatskappy geword. Hy was ook minister sonder portefeulje van 1933 tot 1936, van 1936 tot 1939 minister van volkswelsyn en van 1939 tot 1942 van handel en nywerhede in genl. Jan Smuts se oorlogskabinet.

Bronne
------

* Rosenthal, Eric. 1978. *Encyclopaedia of Southern Africa*. Cape Town and Johannesburg: Juta and Company Limited.
* Stuttafords se webtuiste
’n Kaart van die wêreld volgens Strabo.
**Strabo** (Grieks: Στράβων, *Strabōn*; 64/63 v.C. – omstreeks 24 n.C.), was ’n Antieke Griekse geograaf, filosoof en geskiedkundige.

Hy is veral bekend vir sy werk van 17 volumes *Geographica*, wat die geskiedenis, mense en plekke beskryf van die verskillende streke wat in sy tyd bekend was. Hoewel dit selde in sy tyd gebruik is, was daar talle kopieë regdeur die Bisantynse Ryk. Dit het omstreeks 1469 in Rome die eerste keer in Wes-Europa verskyn as ’n Latynse vertaling. Die eerste Griekse vertaling het in 1516 in Venesië verskyn. Die *Geographica* is ’n waardevolle bron van inligting oor die Antieke wêreld, veral as dit saam met ander bronne gebruik word.

Dit is nie bekend presies wanneer die werk geskryf is nie, maar die geskatte datum is tussen 7 en 18 n.C. Die laaste deel waaraan ’n datum gekoppel kan word, is sy verwysing na die dood in 23 n.C. van Juba II, koning van Mauretanië, wat volgens hom "net onlangs dood is".

Strabo se eerste groot werk, *Historiese Sketse* (*Historica hypomnemata*), wat geskryf is terwyl hy in Rome was (omstreeks 20 v.C.), het feitlik heeltemal verlore gegaan. Dit het die geskiedenis van die bekende wêreld gedek van die oorname van Griekeland deur die Romeine. Strabo haal self daaruit aan en ander Klassieke skrywers noem dit ook, maar die enigste oorblywende deel daarvan is ’n stukkie papirus wat nou in die besit van die Universiteit van Milaan is.
Beestong met witsous
'n Tonggereg
**Beestong** is 'n dis of gereg wat gemaak word van die tong van 'n koei of enige ander bees. Beestong is baie hoog in vetpersentasie, byna 75% van sy kalorieë is afkomstig van vet.

Voorbereiding
-------------

'n Tong word dikwels gesout en met uie en ander speserye in 'n pot geplaas om te kook. Nadat dit gaar is, word die vel verwyder. 'n Gepekelde tong kan soms deur die kok gebruik word, want dit is reeds met geurmiddels behandel. As die tong in 'n sous gaargemaak word, kan die sous weer later gebruik word vir frikkadelle of enige ander gereg.

Nog 'n manier van voorbereiding van tong is om dit in kookwater te plaas (dit word grys van kleur) en dan die vel af te trek. Hierna word die tong in 'n oond gebak en met behulp van die pandrupsels kan dan 'n heerlike sous berei word.

Oor die wêreld heen
-------------------

Lande soos Kanada, spesifiek die provinsie Alberta, voer groot hoeveelhede beestong uit.

In België word beestong gewoonlik voorberei met sampioene in 'n Madeira-sous. In Pole, Duitsland en Oostenryk word dit bedien met peperwortelsous.

Beestong word ook genuttig in Noord-Amerika as 'n belangrike bestanddeel van die tongroosterbrood, 'n oop broodjie voorberei vir ontbyt, middagete of aandete en soms aangebied as 'n aptytwekker. Dit is ook ryk aan magnesium en natrium en kan bydra tot die herstel ná 'n hartaanval.

Die tonge van ander diere, veral varke en lammers, word ook geëet, en is soortgelyk aan beestong.
**Stowe** is 'n dorp in die Lamoille-distrik van die Amerikaanse deelstaat Vermont (Nieu-Engeland) met 4 339 inwoners volgens die sensus van die jaar 2000. Die eerste nedersetting het in 1794 ontstaan, en die dorp is in 1896 geïnkorporeer. Stowe is 'n gewilde toeristebestemming en een van die grootste ski-oorde in Nieu-Engeland.

Geografie
---------

Stowe het volgens die Sensusburo van die Verenigde State 'n totale oppervlak van 188,4 vierkante kilometer (72,7 vierkante myl), waarvan 188,2 vierkante kilometer land en 0,2 vk km of 0,1 persent water. Ten opsigte van sy oppervlak is dit die grootste dorp in die deelstaat Vermont.

Demografie
----------

Volgens die 2000-sensus was daar 1 905 huishoudings en 1 129 gesinne in die dorp. Die bevolkingsdigtheid was 23,1 inwoners per vierkante kilometer of 59,7 inwoners per vierkante myl. Van die bevolking was 97,51 persent Blankes, 0,28 persent Swartes, 0,37 persent Indiane, 0,44 persent Asiate, 0,23 persent van ander etniese afkoms, en 1,18 prsent van gemengde afkoms.

Die gemiddelde jaarlikse inkomste van 'n huishouding was VSA-$ 52 378 en dié van 'n gesin VSA-$ 64 700. Die gemiddelde jaarlikse inkomste van mans was VSA-$ 37 788 teenoor vroue se VSA-$ 31 689. Die per-capita-inkomste in Stowe was VSA-$ 35 474. Sowat 3,7 persent van die gesinne en 6,8 persent van die totale bevolking was onder die broodlyn.

Ekonomie
--------

Die plaaslike ekonomie steun oorwegend op toerisme. 'n Groot aantal *lodges*, winkels en restourante verskaf hulle dienste veral aan toeriste. Die skigebied van Stowe Bergoord is die belangrikste werkgewer tydens die winter.

Alhoewel Stowe vir sy skisportgeriewe bekend staan, is die somer nogtans die belangrikste toeristeseisoen in Stowe, wat meer inkomste oplewer as die ander drie seisoene.

Die plaaslike nywerhede, wat vroeër skoene vervaardig het, is intussen gesluit, nadat hulle bedrywighede na China verskuif is. Ander plaaslike produkte sluit kano's, elektroniese uitrusting, houtprodukte en esdoringsuiker in. Melkboerdery, veeteelt en handel met ou kunswerk is eweneens belangrike bronne van inkomste.

Ontspanning
-----------

### Skisport

Mount Mansfield is Vermont se hoogste bergspits en 'n skigebied van wêreldgehalte. Die *Front Four*-skipaaie (National, Lift Line, Starr en Goat) behoort tot die uitdagendste en mees bekende skipaaie in die land, wat geskik is vir almal, van beginners tot die mees gevorderdes. Die laer geleë Spruce Peak-bergspits is geskik vir beginners en gevorderdes. Stowe Bergoord word dikwels "Die Ski-hoofstad van die Ooste" genoem. 

### Stowe Ontspanningspad

Die Stowe Ontspanningspad, wat algemeen bekend staan as die Stowe Fietspad, is 'n ontspanningspad, wat oor 'n afstand van 5,3 myl loop en in 1989 teen 'n koste van VSA-$ 680 000 voltooi is. Die Fietspad het verskeie toekennings ontvang.
Beesstert, gereed vir gaarmaak
Gestowe beesstert
Beesstertsop
**Beesstert** (oxtail) is die kulinêre naam vir die stert van geslagde diere. Voorheen het dit slegs verwys na die stert van 'n gekastreerde manlike bees, 'n os. 'n Volle beesstert weeg gewoonlik 1-1,8 kg (2-4 lbs.) en bestaan uit die ronde stertwerwels met 'n klein hoeveelheid spierweefsel (vleis) rondom geheg. Dit word ontvel en in kort lengtes gesny (tussendeur die werwels), gereed vir die kliënt.

Beesstert is 'n bebeende, gelatien-ryke vleis, wat gewoonlik stadig gaargemaak word as 'n stowe of bredie. Dit is ook 'n tradisionele voorraadbasis vir 'n sop. Hoewel die tradisionele voorbereiding dikwels ure se stadige kook benodig het, het moderne metodes 'n kortpad gevind deur die gebruik van 'n drukkoker. Dit verskaf 'n gewilde geur vir poeiersop, kitssop en geblikte sop in die Verenigde Koninkryk en vele lande.

Verskillende lande
------------------

Suid-Afrika
Beesstert is baie gewild in Suid-Afrika waar dit dikwels gestowe word in 'n tradisionele potjie ('n driebeen-gietysterpot wat oor 'n oop vuur geplaas word).

Beesstert word ook geëet in ander suidelike dele van Afrika soos Zimbabwe en bedien met mieliepap en groente.

Italië
Beesstert is die belangrikste bestanddeel van die Italiaanse gereg *koda alla vaccinara*.

Rusland
Beesstert is een van die gewildste basisse vir Russiese aspiekvoorgeregte (холодец of студень), saam met varkpootjies of ore of "koeiknieë", maar is die voorkeurbestanddeel onder Russiese Jode omdat dit kosher kan wees.

V.S.A.
In Amerika is beesstert 'n staatmaker in die Afro-Amerikaanse en Wes-Indiese huishoudings. In die Filippyne, word dit voorberei in 'n grondboontjiebottergebaseerde bredie genoem *kare-kare*.

Wes-Indië
Gestoofde beesstert met botterbone of as hoofgereg (met rys) is gewild in Jamaika, Trinidad en ander Wes-Indiese kulture.


|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. | 

 |
Portret van Samuel Wallis deur Henry Stubble, omstreeks 1785.
Kaptein Wallis word deur Tahitiane aangeval.
**Samuel Wallis** (23 April 1728 in Cornwallis - 21 Januarie 1795 in Londen) was ’n Engelse seevaarder wat om die wêreld geseil het.

Wallis is naby Camelford, Cornwallis, gebore. In 1766 het hy met die HMS *Dolphin* vertrek om saam met die HMS *Swallow* om die wêreld te vaar. Die twee skepe het geskei geraak kort nadat hulle deur die Straat van Magellaan is. Wallis het na Tahiti geseil en dit die "Koning George die Derde-eiland" genoem. Hy het op 17 Junie 1767 in Matavaibaai geland terwyl dit deur ’n vroulike hoof, "Oberea" (Purea), regeer is. Die eerste kontak was moeilik, want op 24 en 26 Junie het sommige Tahitiane probeer om die skip oor te neem, waarskynlik omdat hulle bang was die Engelse gaan permanent bly of omdat hulle die metaalvoorwerpe aan die skip wou hê. Die matrose het op die kano's en die skares op die heuwels geskiet. Die bewoners van die baai se reaksie op dié kragtige aanval was om vir die Engelse offerandes aan te bied om te wys hulle soek vrede. Hierna het Wallis betrekkinge met Purea aangeknoop en 40 dae lank op die eiland gebly, tot 27 Julie.

Van Tahiti is Wallis na Batavia, waar baie van sy bemanning dood is aan disenterie, en toe via die Kaap die Goeie Hoop na Engeland, waar hy in Mei 1768 aangekom het. Hy kon nuttige inligting aan James Cook verskaf; dié sou kort daarna na die Stille Oseaan vertrek. Van die *Dolphin* se bemanning het ook saam met Cook geseil.

Die Polinesiese eiland Wallis is na Samuel Wallis genoem.
'n Diagram van die *United States Geological Survey (USGS)* wys die loop van die San Andreas-breuklyn langs die Kaliforniese kus
Die **San-Andreas-breuk** of **San Andreas-verskuiwing** is 'n breuklyn waarlangs twee tektoniese plate, die Stille Oseaan- en die Noord-Amerikaanse Plaat, by mekaar verbyskuif. Dit loop oor 'n lengte van sowat 1 100 kilometer parallel met die kuslyn vanaf Meksiko in die suide tot by San Francisco in die noorde en verdeel die Amerikaanse deelstaat Kalifornië in twee helftes, waarby San Francisco op die Noord-Amerikaanse Plaat en Los Angeles op die Stille Oseaan-plaat geleë is. Dit is een van min tektoniese plaatgrense wat op die land en nie - soos die meeste breuklyne - op die seebodem van die oseane geleë is nie. Sodoende word wetenskaplike navorsing vergemaklik. Die San Andreas-verskuiwing bestaan nie uit een enkele breuklyn nie, maar vorm 'n hele netwerk van breuke wat dwarsdeur Kalifornië strek - vanaf die Saltonmeer in die suide tot Kaap Mendocino in Noord-Kalifornië.

Die San Andreas-breuklyn in die Carrizo-vlakte, afgeneem in November 2007 uit 'n hoogte van 8 500 voet
Die breuklyn, wat diep in die grond strek, is na die San Andreas-meer vernoem, 'n deel van die breuk wat suid van San Francisco geleë is en met water volgeloop het. Groot dele van die breuklyn is nie sigbaar nie en is met pale gemarkeer. Sterk aardbewings soos dié van 18 April 1906, die sogenaamde San Francisco-aardbewing, laat egter dikwels nuwe breuklyne ontstaan wat duidelik in die landskap waarneembaar is.

Die San Andreas-breuk word as 'n sogenaamde transform-verskuiwingsgrens geklassifiseer. Dit beteken dat die twee tektoniese plate hier by mekaar verbyskuif sonder dat hulle enige litosfeer vernietig of vorm. Kenmerkend vir dié soort breuklyne is plaaslike skuifskeursones en vlak aardskokke. Die Pasifiese Plaat met die Stille Oseaan en dele van Kalifornië wes van die San Andreas-breuk beweeg jaarliks sowat 2,5 sentimeter in noordwestelike rigting, terwyl die Noord-Amerikaanse Plaat met die res van die vasteland oos van die breuklyn teen 'n heelwat stadiger tempo in suid-oostelike rigting skuif. Die stres, wat opgebou word sodra die plate in verskillende rigtings aan mekaar vashaak, kan rampspoedige gevolge inhou.

Die wrywing van die twee plate laat gereeld aardbewings en drukgolwe diep in die aardkors ontstaan. Hierdie drukgolwe beweeg heen en weer in nabygeleë gesteentelae. Die oppervlak van hierdie lae begin as gevolg van sekondêre golwe inmekaarsak sodat breuke en klowe naby die breuklyn ontstaan. In 1906 was die energie, wat deur hierdie tektoniese prosesse vrygestel word, groot genoeg om 'n sterk aardbewing in San Francisco te veroorsaak wat 7,8 op die Richterskaal gemeet het.
Die **Samora Machelbrug** is ‘n brug oor die Zambezirivier. Dit is ‘n belangrike skakel tussen die noordelike en suidelike dele van Mosambiek.

Ligging
-------

Die brug is by 16° 9′ 19″ suid en 33° 35′ 37″ oos, by die stad Tete op die suidelike rivieroewer op die A103-pad noordwaarts na Moatize. ‘n 120km stroomop van die brug is die Cahora Bassa-dam, 5km stroomaf die Kassuende-brug, 230km stroomaf die Dona Anabrug en 280km stroomaf die Armando Emilio Guebuzabrug. Hierdie roete verbind die hawestad Beira en Zimbabwe met die noordelike dele van Mosambiek sowel as Malawi en Zambië.

Doel
----

Die bou van die brug was onderdeel van die wyer plan rondom die bou van die Cahora Bassa-dam. ‘n Padnetwerk tussen Kaapstad en Kenia is in die vooruitsig gestel om streke met groot ekonomiese moontlikhede wat betref landbou, veeteelt en mynbou beter toegang tot markte en hawens te gee.

Brug
----

Hierdie hangbrug is ontwerp deur die Portugese ingenieur Edgar Cardoso en tussen Maart 1968 en 1973 deur die firma Empreiteiros de Moçambique gebou. Toe kom na 50 jaar die vervoer met ‘n pont oor die rivier ten einde. Die brug hang aan vier paar torings en bestaan uit 3 oorspannings van 180m elk en 2 oorspannings van 90m elk. Dit is 762m lank en 11.2m breed, waarvan 7.2m vir die motorpad gebruik word en 4m vir twee voetpaaie van elk 2m breed. Vir geruime tyd was dit die enigste brug oor die Zambezi in Mosambiek. Tydens die bou van die Cahora Bassadam het swaar voertuie die brug baie gebruik en het die brug swaar gely. Daarby het die Mosambiekse burgeroorlog noodsaaklike instandhoudingswerk agterweë laat bly. Sedert die begin van die 21ste eeu is slegs een baan van die brug in gebruik. Net een vragmotor op ‘n keer is op die brug toegelaat en dan ook met ‘n maksimum spoed van 10k.p.u. In Januarie 2011 is ingrypende herstelwerk voltooi en sedert die ingebruikneming van die Kassuende-brug in 2014 is die brug vir swaar voertuie gesluit.

Naam
----

Aanvanklik was die brug bekend as die Marcello Caetanobrug. Marcello José das Neves Alves Caetano (17 Augustus 1906 – 26 Oktober 1980) was van 1968 tot 1974 die premier van Portugal. Dit is later herdoop om Samora Machel te herdenk.

Sien ook
--------

* Kruisings oor die Zambezirivier

Bibliografie
------------

* hpip.org
* structurae.net
Klipspringers in die reservaat afgeneem.
**Mabula** is 'n privaat wildreservaat in Limpopoprovinsie van Suid-Afrika. Die reservaat beslaan 'n gebied van 12 000 ha en is 47 km wes van die dorp Bela Bela. Dit is 'n maklik-bereikbare reservaat in 'n malariavrye gebied van die Transvaalse Bosveld, ongeveer 1½ uur se ry vanaf Johannesburg. 

Die toegangshek is by 24°44′58″S 27°56′33″O﻿ / ﻿24.74944°S 27.94250°O﻿ / -24.74944; 27.94250.

Soogdiere
---------

Krimpvarkie, nagapie, blouaap, bobbejaan, ietermagog, kolhaas, boomeekhoring, springhaas, grootrietrot, ystervark, draaijakkals, rooijakkals, stinkmuishond, grootkolmuskeljaatkat, ratel, groototter, Afrikasivet, aardwolf, gevlekte hiëna, strandwolf, jagluiperd, rooikat, tierboskat, vaalboskat, klein gekolde kat, erdvark, klipdassie, sebra, buffel, olifant, leeu, luiperd, bosvark, vlakvark, seekoei, kameelperd, klipspringer, gewone duiker, steenbok, blesbok,vaalribbok, rooiribbok, rooibok, springbok, blouwildebees, swartwildebees, basterhartbees, rooihartbees, gemsbok, waterbok, bosbok, njala, koedoe en eland.

Huisvesting
-----------

Die oord verskaf hotel- en verskeie soorte tyddeelbehuising in grasbedekte chalets wat in kampe oral oor die wildsplaas versprei is.

* Die hoofeenheid en hotel heet **Mabula Game Lodge** en het 53 grasdak-chalets elk met 'n eie badkamer.  
 Verder is daar die immergewilde wildritte in oop 4-trek voertuie, konferensie-geriewe, 'n groot restaurant, kroeg, swembad en speelvertrekke.
* **Modjadji** kamp, dieper in die bosse, met sy eie swembad en tennisbane.
* **Kwafubesi** safari-tentkamp.
***Begonia rex*** is ’n spesie meerjarige plante in die familie Begoniaceae. Dit is inheems aan Asië en word as ’n huisplant gebruik vanweë sy pragtige, kleurryke blare.

Eienskappe
----------

Die blom van die kultivar *Begonia rex* 'Merry Christmas'.
Begonias word in drie groepe verdeel volgens hul wortelstelsel, en *Begonia rex* is ’n wortelstoktipe.

Feitlik al die kultivars het veelkleurige blare met delikate patrone. Die blaarkleure wissel van groen tot pers en die patrone is grys of silwer. Die plant word tot 40 cm hoog. Die wortelstok is tussen 7 en 14 mm in deursnee. Die blare is bodemstandig. Die steunblare is harig, bladwisselend en sowat 1,5 × 1,8 cm. Die bloeiwyse is 10 tot 13 cm. Die blom het vier pienkerige blare – twee is ovaalvormig en twee langwerpig.

In die natuur word die plant aangetref in woude en grotte van Guangxi, Guizhou en Yunnan in China asook in Indië en Viëtnam.

Probleme
--------

As die plant se blare ongesond lyk, is dit waarskynlik te nat en koud of te warm en droog. As hulle te klein is, kort die plant bemesting.

Rooimyte, aalwurm, grysskimmel, meeldou, swartwortelvrot en komkommermosaïekvirus kan ook voorkom. In laasgenoemde geval moet die plant dadelik vernietig word.

Hibriede
--------

Die volgende hibriede word aangetref:

* *Begonia × clementinae* Bruant
* *Begonia × conspiqua* Sander
* *Begonia × gemmata* Sander
* *Begonia × inimitabilis* De Smet
* *Begonia × leopardinus* Van Houtte
* *Begonia × margaritacea* H.J.Veitch
* *Begonia × punctatissima* Sander
* *Begonia × splendidissima* De Smet
’n Macadampad op die Amerikaanse platteland.
**Macadam** is ’n soort padverharding wat omstreeks 1820 deur die Skotse ingenieur John McAdam uitgevind is. Gekapte klippe van dieselfde grootte en gewig word in dun lae opmekaar geplaas en daarna saamgepers. Dit kan ook met fyner stof aangevul word. 

Volgens McAdam moes geen bindmiddel bo-op die klippe geplaas word nie, omdat die verkeer op die pad sou sorg dat die gebreekte klippe teen die regte hoek verder saamgepers word. Dit sou ’n plat, stewige oppervlak vorm wat die weer en verkeer sou kon weerstaan.

Weens die talle holtes tussen die klippe en die gebrek aan ’n bindmiddel soos teer is spore maklik op ’n macadampad uitgetrap. Klippe het ook opgeskiet en dit het skade veroorsaak aan die paaie self en aan die voertuie wat dit gebruik het. Om hierdie redes word dié soort padverharding deesdae baie selde gebruik.

Teermacadam
-----------

’n Ander weergawe van bogenoemde is **teermacadam** (Engels: *tarmac*, van "tar" en "macadam"), waar teer as bindmiddel gebruik word. Dit is deur die Brit Edgar Purnell Hooley ontwikkel om die nadele van macadampaaie sonder ’n bindmiddel uit te skakel. Hy het sy uitvindsel in 1901 laat patenteer. 

Die proses behels dat mineraalaggregaat vooraf met teer gemeng en agterna met rollers saamgepers word. Teermacadam is die voorloper van die teenswoordig gebruikte asfaltverharding vir paaie.
Die **Slag van Bull Run** is eindelik twee slagte wat tydens die Amerikaanse Burgeroorlog plaasgevind het op bykans dieselfde terrein. Die eerste slag het op 21 Julie 1861 en die tweede op 30 Augustus 1862 plaasgevind. Die slagte is vernoem na die stroompie wat daar naby verby gevloei het. Die Konfederasie het na die slagte verwys as die *Slagte van Manassas*, na die klein dorpie daar naby.

Eerste slag van Bull Run
------------------------

Die eerste slag van Bull Run
Hierdie Slag was die eerste toets van die twee magte se sterkte. Die Noordelike magte het duisende soldate opgeroep vir 90 dae en hulle wou bitter graag gaan veg voor die 90 dae verby was. Die Noordelike magte was onder die illisie dat die oorlog net uit een beslissende veldslag sou bestaan. Die Noordelike magte het uit 65,000 soldate bestaan en die Konfederasie uit 63,000 soldate. Die Konfederasie het die slag gewen.

Verliese van die Unie: 460 gesneuweldes, 1,124 gewond en 1,312 vermis of gevange geneem. Verliese van die Konfederasie: 1,982 gesneuweldes of gewond. Die Slag het die Noordelike magte oortuig dat die oorlog nie binne 90 dae verby sal wees nie.

Tweede slag van Bull Run
------------------------

Die tweede slag van Bull Run
'n Konfederale mag (54,000 soldate) onder leiding van generaal Robert E. Lee het 'n Unie mag (63,000 soldate) onder beheer van generaal John Pope verslaan. Verliese van die Konfederasie was 9,100 soldate en van die Unie was 14,500 soldate.

Bron
----

* *Collier's Encyclopedia* Volume 4. Bladsy 725.
'n Grafmonument op San Michele
Die eiland San Michele, soos gesien vanuit 'n Venesiaanse waterbus (*vaporetto*)
Die 16de eeuse Renaissancekerk San Michele in Isola (noordaansig)
'n Lugaansig van San Michele
**San Michele** (Italiaans: *Isola di San Michele*) is 'n eiland in die Venesiaanse strandmeer, geleë halfpad tussen die *Centro storico*, die historiese middestad, en die eiland Murano. San Michele, oorspronklik 'n kloostereiland wat deur Kamaldulensers bewoon is en sedert 1804, toe die Franse owerheid nuwe begrafnisreëls toegepas en teraardebestellings op stedelike kerkhowe om higiëniese redes verbied het, as Venesië se hoofbegraafplaas ontwikkel is (die eerste teraardebestellings het in 1813 plaasgevind), het – nadat dit in 1839 met die naburige eiland San Cristoforo verbind is – 'n oppervlakte van 17,6 hektaar, met 'n lengte van 460 en 'n wydte van 390 meter.

Volgens die sensus van 2001 was daar elf uitsluitlik manlike bewoners, almal Fransiskane-monnike wat die eiland deel met die laaste rusplekke van Venesiane en bekende buitelanders, wat in Venesië oorlede is of wie se sterflike oorskot volgens hul eie wens hierheen geneem is (soos dié van Igor Strawinski, Sergei Diaghilev, Ezra Pound en Joseph Brodsky), asook talle sipressebome. Die laaste groot uitbreiding van die begraafplaas is in 1998 deur die Britse ateljee *David Chipperfield Architects* ontwerp en in 2017 voltooi.

San Michele val onder die Rooms-Katolieke parogie San Canciano in die *sestiere* (historiese stadsdeel) Cannaregio, alhoewel dit administratief deel uitmaak van die *sestiere* Castello.
Die **Usambaraviooltjie** (*Saintpaulia ionantha*) is ’n spesie plante uit die familie *Gesneriaceae*. Die spesie kom van nature voor in die Usambaraberge in Tanzanië, vandaar die Afrikaanse naam. In Oos-Afrika kom nog sowat 20 spesies voor in dieselfde genus, wat in Engels *African violets* genoem word. Dit is ’n uitstekende huisplant, maar die *S. ionantha* wat natuurlik voorkom, word geklassifiseer as byna bedreig.

Eienskappe
----------

Die blomme van die wilde spesie is blou-pers. Daar is egter kultivars ontwikkel met wit, pienk, rooi, tweekleurige en dubbele blomme. Die blare is in ’n rosetvorm. Die Usambaraviooltjie kan voortgeplant word deur blaarsteggies: ’n blaar kan in stukkies van sowat 1 x 1 cm geknip word. Elke stuk moet ’n aar bevat. As die stukke in vogtige grond geplant word, sal hulle ná ’n ruk wortels ontwikkel.

Probleme
--------

As die blare klein is en teenmekaar sit, moet die plant verplant word. Fosfaat kan by die water gevoeg word om blomgroei aan te moedig.
**Andrei III** (c. 1255 – 27 Julie 1304) was van 1293 tot 1304 die grootprins van Wladimir. Hy was die seun van Aleksander Nefski en het die dorp Gorodets aan die Wolga van sy pa geërf. In 1276 het hy Kostroma by sy besittings gevoeg en daarna probeer om Wladimir oor te neem.

In 1281 het hy na die Goue Horde gegaan en die khan se toestemming gekry om sy ouer broer Dmitri as grootprins te vervang. Hy het met die prinse van Rostof en Jaroslawl saamgespan en Dmitri se land verwoes en sy hoofstad, Pereslawl, ingeneem.

Twee jaar later het Dmitri na Rusland teruggekeer. Hy is na die Swartsee, waar hy Nogai Khan, die grootste vyand van die wettige Goue Horde-khan, Teleboega, ontmoet het. Omdat hy sy mag in Rusland wou vergroot, het Nogai belowe om Dmitri te steun in sy stryd om weer die grootprins te word. Toe Andrei dit hoor, het hy afstand gedoen van Wladimir en Nowgorod en na Gorodets teruggekeer.

In 1285 het Andrei weer Mongoolse magte na Rusland gebring, maar hulle is deur Dmitri en sy bondgenote verdryf. In 1293 het Andrei eindelik daarin geslaag om die Mongole en die Russiese prinse te laat saamspan teen Dmitri. Dmitri wou nie meer die stryd teen sy broer voortsit nie en het in 1293 geabdikeer.

Selfs toe Andrei die grootprins van Wladimir was, het hy in Gorodets gewoon. In die laaste dekade van sy bewind het hy ’n stryd gevoer teen ’n bondgenootskap van Daniil van Moskou, Michail van Twer en Iwan van Pereslawl.
**Slaapapnee** is ’n steuring wat veroorsaak dat tussenposes in asemhaling of tydperke van vlak asemhaling meer dikwels as normaalweg gedurende slaap voorkom. Elke tussenpose kan van ’n paar sekondes tot ’n paar minute duur en hulle kom baie kere per nag voor.

In die meeste gevalle veroorsaak dit dat die persoon hard snork. Daar kan ’n verstikkende of snorkende geluid wees wanneer asemhaling hervat word. Omdat die steuring ’n normale slaappatroon versteur, kan mense wat daaraan ly deur die dag moeg of slaperig voel. By kinders kan dit hiperaktiwiteit of probleme in die skool veroorsaak.

Oorsaak en behandeling
----------------------

Slaapapnee kan óf **obstruktiewe slaapapnee** wees, waar asemhaling onderbreek word deur ’n verstopping van die lugvloei, óf **sentrale slaapapnee**, waar gereelde, onbewuste asemhaling bloot ophou, óf ’n kombinasie van die twee. Obstruktiewe slaapapnee is die algemeenste vorm. Risikofaktore sluit in oorgewig, ’n familiegeskiedenis van die probleem, allergieë, ’n klein lugweg en vergrote mangels.

Sommige mense is onbewus daarvan dat hulle die toestand het. In die meeste gevalle kom ’n gesinslid dit die eerste keer agter. Slaapapnee word dikwels deur middel van ’n slaapstudie deur die nag gediagnoseer. Vir ’n diagnose moet meer as vyf voorvalle per nag voorkom.

Behandeling kan insluit veranderings aan die persoon se lewenstyl, mondstukke, asemhalingtoestelle of chirurgie. Lewenstylveranderings kan insluit die vermyding van alkohol, gewigsverlies, ophou rook, en om op ’n mens se sy te slaap. Asemhalingstoestelle kan insluit ’n lugwegdrukmasjien. Sonder behandeling kan slaapapnee die risiko van ’n hartaanval, beroerte, diabetes, hartversaking, ’n onreëlmatige hartklop, obesiteit en motorongelukke verhoog.

Voorkoms
--------

Obstruktiewe slaapapnee raak 1-6% van volwassenes en 2% van kinders. Mans word sowat twee keer soveel as vroue aangetas. Hoewel mense van enige ouderdom dit kan hê, kom dit meer voor tussen die ouderdomme van 55 en 60. Sentrale slaapapnee kom by minder as 1% van mense voor.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNE: XX547180
* BNF: cb12109415x (data)
* GND: 4137452-6
* LCCN: sh85123402
* LNB: 000320174
* NDL: 00930869

 |
Die **Slag van Bloedrivierpoort** het op 17 September 1901 plaasgevind by Bloedrivierpoort net wes van Vryheid, KwaZulu-Natal tydens die Tweede Vryheidsoorlog. 'n Boeremag van net oor die 1000 man onder bevel van genl. Louis Botha het met 'n Britse mag van 1200 man onder bevel van kolonel Gough slaags geraak.

Die slag
--------

Kommandantgeneraal Louis Botha
Generaal Louis Botha het die grens vanaf die Oos-Transvaal na KwaZulu-Natal oorgesteek om die oorlog na die provinsie te neem aan die begin van September. Op 17 September word sy mag gewaar deur die Britte en hulle maak reg om aan te val. Botha was egter bewus van hulle planne en voer 'n teenaanval uit. Hy betrap die Britte totaal onverwags en gou hys hulle die witvlag. Botha neem 250 van die Britse soldate gevange en daar was 40 Britse dooies en gewondes. Hy lê ook beslag op al hulle wapens en ammunisie asook twee veld kanonne. Aan die Boerekant het slegs een burger gesneuwel en drie was gewond.

Sien ook
--------

* Skermutselinge van die Tweede Vryheidsoorlog

Bron
----

* *The War Reporter*. J.E.H. Grobler. Jonathan Ball Publishers. 2004. ISBN 978-1-86842-186-2
Die Bergstraße roete
Die **Bergstraße** ("Bergstraat") verwys na 'n bergagtige gebied in Hesse en Baden-Württemberg, Duitsland, tussen Darmstadt in die noorde en Wiesloch in die suide. Die Bergstraße vorm die westelike grens van die Odenwald bergreeks. Die naam "Bergstraße" verwys ook na die distrik Kreis Bergstraße en die Badische Bergstraße in die wyngebied van Baden-Württemberg.

Roete
-----

Die Bergstraße volg die B3 munisipale pad (Duits: Bundestraße). Net suid van die aanvangspunt by Darmstadt, verdeel die Bergstraße roete in twee by Eberstadt. Aan die westekant is die "nuwe Bergstraße" en aan die oostekant is die "ou Bergstraße". Die twee roetes ontmoet weer by Zwingenberg

Dorpe en stede in die Bergstraße
--------------------------------

Dorpe en stede wat deel vorm van die Bergstraße|  Darmstadt |  Auerbach |  Heppenheim |  Zwingenberg |
|  Bensheim |  Weinheim |  Heidelberg |  Wiesloch |

Van noord na suid, word die volgende stede en dorpe in die Bergstraße ingesluit.

* Darmstadt
	+ Darmstadt
	+ Darmstadt-Eberstadt*Modau*
* Seeheim-Jugenheim *(ou Bergstraße)*
	+ Malchen
	+ Seeheim
	+ Jugenheim
* Alsbach-Hähnlein *(ou Bergstraße)*
	+ Alsbach
* Bickenbach *(nuwe Bergstraße)*
* Zwingenberg
* Bensheim
	+ Auerbach
	+ Bensheim*Lauter*
* Heppenheim
(*Grens tussen Hesse – Baden-Württemberg)*
* Laudenbach
* Hemsbach
* Weinheim
	+ Sulzbach*Weschnitz*
	+ Weinheim
	+ Lützelsachsen
	+ Hohensachsen
* Hirschberg
	+ Großsachsen
	+ Leutershausen
* Schriesheim
* Dossenheim
* Heidelberg
	+ Heidelberg-Handschuhsheim
	+ Heidelberg-Neuenheim*Neckar*
	+ Heidelberg
	+ Heidelberg-Rohrbach
* Leimen
* Nußloch
* Wiesloch
Die **Skêrstert** (*Ptereleotris evides*) is 'n vis wat in die Indiese-Pasifiese area en aan die ooskus van Afrika voorkom, vanaf die Rooisee tot by die Aliwal-bank. In Engels staan die vis bekend as die *Scissortail goby*.

Voorkoms
--------

Die vis het 'n lang lyf met die dorsale en anale vinne wat ewe groot en amper identies lyk. Die bekkenvinne is klein en die lyf is bedek met klein skubbetjies. Die kop en bors is blouerig terwyl die agterste helfte van die lyf en die dorsale en anale vinne donkerblou tot swart is. Die sentrale gedeelte van die holronde stert is bleekwit. Die onvolwasse vissies is ligblou van kleur met 'n donkerblou kol by die basis van die onderste lob van die stert. Die vis word tot 13 cm lank.

Habitat
-------

Die vis leef tussen koraal- en rotsriwwe in water wat 2 – 30 m diep is. Die volwasse visse leef in pare saam en die onvolwasse visse leef in skole saam in beskermde kuswater. Hulle vreet soöplankton. Die vis kan oorleef in 'n akwarium, maar nie saam met aggressiewe visse nie.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bron
----

* Coastal Fishes of Southern Africa. Phil & Elaine Heemstra. 2004. ISBN 1-920033-01-7
Kopstudie van 'n haan
Die tipiese kraai
Hen
Kraaiwedstryd in Duitsland (2016)
Bantam
Die **Bergse kraaiers**, ook *bergkraaiers* genoem, is die oudste bekende Duitse hoenderras, wat in die hertogdom *Berg* ontstaan het. Daar bestaan ook 'n bantamvariant van die ras. Tipies vir hierdie langkraairas is die lang melodieuse kraai van die hane, wat tot 15 sekondes kan duur.

Geskiedenis
-----------

Volgens oorlewering was die voorvaders van die Bergse kraaier in die Middeleeue uit die Balkan na Duitsland gebring, waar hul familielede, die Bosniese kraaiers, ook tans geteel word. Hierdie teorie word ondersteun deur genetiese navorsing, wat die verwantskap tussen die Bergse kraaiers en die Suidoos-Europese hoenderrasse bevestig. Volgens 'n ander teorie lê die oorsprong van die Bergse kraaier by Spaanse hoenderrasse, wat deur Spaanse monnike ingevoer is. Bergse kraaiers wat deur Duitse immigrante na Brasilië ingevoer is, was later weer die voorouers van die Brasiliaanse kraaier, die "galo músico".

Eienskappe
----------

Bergse kraaiers het 'n langgestrekte en hoë vorm met 'n enkele kam, wit oorlelle en leiblou pote. Tipies is die na bo gewelfde rug en die ietwat plat stert. Die tipiese veretekening, die sogenaamde *Dobbelung*, is die sterkste vorm van omsoming. Hierdie tekening kom slegs by die Bergse kraaier, die kruiper en die Bergse hangkam voor. Die enigste erkende kleurvariant is swart-goudbruin.

Teelt
-----

Die skaarsheid van die ras het daartoe gelei dat die ras in die kategorie "hoogs bedreig" geplaas is. Die teel van die Bergse kraaiers in Duitsland, waar ongeveer 35 telers aktief is, word daarom deur die *Vereinigung der Züchter Bergischer Hühnerrassen*  beheer. Verder word 'n stamboek in stand gehou om alle lewende Duitse Bergse kraaiers te registreer. Om die eienskappe van die ras te beskerm, word daar jaarliks 'n kraaiwedstryd in Duitsland georganiseer, waar die tydsduur van die kraaie bepalend is. In Nederland behoort die Bergse kraaier tot die rasse wat deur die *Nederlandse speciaalclub voor Duitse Hoenderrassen* geteel word. In Suid-Afrika word die ras ook deur die SASPO erken.
|  |
| --- |
|  |
| ***Slaapkamer in Arles*** |
| **Vincent van Gogh**, 1888 |
| Olie op doek, 72 × 90 cm |
| Van Gogh-museum |

***Slaapkamer in Arles*** (Frans: ***La Chambre à Arles***; Nederlands: ***Slaapkamer te Arles***) is 'n skildery deur die 19de-eeuse Nederlandse skilder Vincent van Gogh. Dit is 'n uitbeelding van Van Gogh se slaapkamer by sy "Geel Huis" Geargiveer 11 Maart 2007 op Wayback Machine in Arles, Bouches-du-Rhône, Frankryk.

Van Gogh het *Slaapkamer in Arles* in Oktober 1888 geskilder terwyl hy daar gewoon het kort voor sy opname in die psigiatriese inrigting by die Klooster Saint-Paul de Mausole. Die skildery is bekend vir die gebruik van kleur en perspektief.

Van Gogh het aan sy broer Theo oor die skildery geskryf hy wil uitdrukking gee aan rus en die eenvoud van sy slaapkamer benadruk met behulp van die simboliek van kleure. 

"*Ek het die mure bleeklila geskilder, die vloer ’n geruite rooi, die geel van die stoele en houtbed is dié van vars botter, die kussings en laken ’n bleek lemmetjiegroen, die deken bloedrooi, die toilettafel oranje, die kom blou, die venster groen. En dit is al. Daar is niks anders in die kamer met toe hortjies nie. Die vierkantige meubelstukke moet doelgerigte rus voorstel; ook die portrette teen die muur, die spieël, die bottel, en 'n paar kostuums. Wit is nie in die skildery gebruik nie, die raam sal dus wit wees. Ek het geen vorm van skadu uitgebeeld nie; ek het slegs eenvoudige kleure gebruik soos dié in pannekoeke.*"

Die skildery hang tans in die Van Gogh-museum in Amsterdam.

Tweede weergawe
---------------

Van Gogh het aan sy broer geskryf dat die skildery weens die vloede van die Rhône beskadig is terwyl hy in die psigiatriese inrigting was. Op aanbeveling van sy broer het hy toe ’n tweede weergawe geskilder en dit in September 1889 voltooi. Dit hang tans in die Art Institute in Chicago.

Derde weergawe van die skildery
-------------------------------

|  |
| --- |
|  |
| ***Slaapkamer in Arles*** |
| **Vincent van Gogh**, 1889 |
| Olie op doek, 72 × 90 cm |
| Musée d'Orsay |

Van Gogh het in die somer van 1889 besluit om kleiner weergawes van verskeie van sy beste werke vir sy ma en suster te maak, en *Slaapkamer in Arles* was een van die skilderye wat hy gekies het. Dit is egter nie ’n presiese kopie nie; opmerklik is die gebruik van blouer kleure as in die oorspronklike skildery, die minder detail van die vloer, sowel as verskille in die twee portrette teen die mure.

Die derde weergawe hang tans in die Musée d'Orsay, Parys.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 7691272-3

 |
Kasteel van Puivert

Kasteel| Datum van stigting of ontstaan | 1170Wysig |
| Land | FrankrykWysig |
| Geleë in administratiewe eenheid | PuivertWysig |
| Geografiese ligging | 42°55′16″N 2°3′18″EWysig |
| Erfenisbenaming | monument historique classéWysig |
| Amptelike webwerf | Wysig |

Die kasteel van Puivert
Die kasteel se kapel
Die **Kasteel van Puivert** (Frans: *Château de Puivert*) was 'n Kathaarse kasteel waarvan die bouvalle vandag nog naby die Suid-Franse dorp Puivert in die département Aude gesien kan word. Die middeleeuse vesting is bo-oor die dorp op 'n bergpiek met 'n hoogte van 605 meter opgerig. Puivert is in die gewes Quercorb geleë, sowat 60 kilometer suid van Carcassonne en 45 kilometer oos van Foix.

Die kasteel word deur die Franse departement van kultuur sedert 1907 as 'n *monument historique* gelys. Die kasteel is sindsdien in privaat besit en het danksy die goed bewaarde bergfried as coulisse vir 'n aantal filmproduksies gedien, waaronder Roman Polanski se *The Ninth Gate* en *Le Peuple Migrateur*.
**Berke Khan** (oorl. 1266) (ook **Birkai**; Mongools: Бэрх хаан, Tataars: Бәркә хан) was die heerser van die Oeloes van Djotsji, of Goue Horde. Hy het die mag van die Blou en Wit Horde van 1257 tot 1266 gekonsolideer. Hy het sy broer Batoe Khan en broerskind opgevolg as die leier van die Blou Horde (weste) en was verantwoordelik vir die eerste amptelike vestiging van Islam in ’n khanaat van die Mongoolse Ryk.

Ná Batoe Khan se dood het sy seun Sartaq hom opgevolg. Ná laasgenoemde se dood was Berke eers die regent vir sy nefie Oelaktsji, wat net 10 jaar oud was, maar in 1257 het Berke khan geword. Hy het aanvalle uitgevoer teen Litoue en Pole, veral om geld te kry om sy neef Hülegü aan te val.

Hülegü in Bagdad.

Berke en Hülegü
---------------

Hülegü se ma, Sorghaghtani Beki, was ’n Christen en hy het ’n afkeer van die Islam gehad. Hy was leier van die khanaat in Persië, die Ilkhanaat, en in 1258 het hy Bagdad aangeval en tot op die grond afgebrand. Berke het dit beskou as ’n aanval teen sy mede-Moslems en het wraak gesweer. Hy het Hülegü se leër aangeval en met die Egiptiese Mamelukke saamgespan. Hulle het die Slag van Ain Jalut gewen omdat Hülegü ’n deel van sy leër na Mongolië gestuur het om onder meer die opvolging van Möngke as Groot Khan te reël.

In 1263 het Berke Hülegü se leër verslaan en Hülegü so gekeer in sy poging om die hele Islamitiese wêreld af te brand. Hülegü is in 1265 dood en is opgevolg deur sy seun Abaqa Khan, wat Berke in 1266 vermoor het. Berke is opgevolg deur sy kleinseun Mengoe-Timoer.

Stamboom
--------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | Jesoegei Baghatoer |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | Djengis Khan |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | Hoeloen |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | Djotsji Khan |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | Börte Oejin |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | **Berke Khan** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | Soeltan Khatoen |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Die **Slag van Adoea** (Engels: *Adowa*; Italiaans: *Adua*) het op 1 Maart 1896 plaasgevind tussen Ethiopië en Italië naby die dorp Adoea, Ethiopië, in Tigray. Dit was die bepalende slag van die Eerste Italiaans-Abessiniese Oorlog.

Teen die einde van die negentiende eeu was Afrika opgedeel tussen die verskillende Europese magte, met die uitsondering van Liberië aan die weskus van Afrika en die antieke deur land omringde koninkryk van Ethiopië. Ethiopië grens aan die strategiese Horing van Afrika. Italië, 'n relatiewe nuweling tot die koloniale stormloop om Afrika, wat slegs oor die arm Eritrea en Somalië beheer gehad het, het beplan om sy invloed uit te brei deur Ethiopië te verower. Sodoende sou Italië 'n landbrug tussen sy twee Afrika kolonies skep. Na aanvanklike Italiaanse militêre oorwinnings het die Ethiopiese magte teen die einde van 1895 Italiaanse buiteposte begin bedreig en het die twee magte 'n dooiepunt in Tigray bereik.

Teen laat Februarie 1896 was voorrade aan beide kante grootliks uitgeput. Na druk van die Italiaanse regering gee Generaal Oreste Baratieri, die Italiaanse bevelvoeder, opdrag dat die Italiaanse mag gedurende die nag van 29 Februarie nader aan die Ethiopiese stellings moet beweeg. Hy het nie rekening gehou met die ongelyke terrein nie, en sy leër word gou verdeel in klein groepies wat nie meer kontak met mekaar gehad het nie. Dit is waargeneem deur die Ethiopiese bevelvoerder Ras Makonnen (vader van die latere keiser Haile Selassie), wat sy troepe opdrag gegee het om aan te val. Teen die oggend het troepe van keiser Menelik II en keiserin Taitoe Betoel ook aan die gevegte begin deelneem.

Die 14 527 Italianers was in getal oortref deur meer as 120 000 Ethiopiërs en word uiteindelik omsingel en verslaan. Verdere ongevalle het gevolg op hewige gevegte toe die Italianers teruggetrek het na hulle basisse. Die Italianers het 5 900 ongevalle gely en die Ethiopiërs ongeveer 10 000.

As 'n direkte gevolg van die geveg het Italië die Verdrag van Addis Abeba geteken, ingevolge waarvan Ethiopië as 'n onafhanklike staat erken word. Verantwoordelikheid vir die fiasko word in Italië op Baratieri geplaas en hy word van sy bevelspos ontneem. Die Italianers het veertig jaar later in 1935, Ethiopië na die Tweede Italiaans-Abessiniese-oorlog verower.

Die verslaan van 'n koloniale mag en daaropvolgende erkenning van Ethiopië se soewereiniteit sou 'n baken vir die latere swart nasionalisme in Afrika word, veral gedurende die stryd teen kolonialisme.

Bibliografie
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Slag van Adoea***. |

* David Levering Lewis, "Pawns of Pawns: Ethiopia and the Mahdiyya" in The Race for Fashoda. New York: Weidenfield en Nicholson, 1987. ISBN 1-55584-058-2
* Chris Prouty, "War with Italy: Amba Alage, Meqellle, Adwa" in Empress Taytu and Menelik II: Ethiopia 1883–1910. Trenton: The Red Sea Press, 1986. ISBN 0-932415-11-3