recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Die Gambiërivier in die Niokolo-Koba Nasionale Park
Die **Gambiërivier** (Engels: *Gambia River*, Frans: *fleuve Gambie*) is 'n belangrike rivier in Afrika wat oor 1 130 km vanaf die Fouta Djallon-plato in Noord-Guinee tot in die Atlantiese Oseaan vloei by die stad Banjul. Dit is bevaarbaar vir ongeveer die helfte van sy lengte.

Die rivier is hoofsaaklik bekend as gevolg van Gambië, die kleinste land in Afrika, wat uit omtrent net die stroomafhelfte van die rivier en sy twee oewers bestaan.

Van Fouta Djallon loop die rivier noordwes in die Tambacounda provinsie van Senegal in waar dit deur die *Parc National du Niokolo Koba* vloei en die Nieri Ko en Koulountou daarby aansluit voor dit in Gambië invloei by Fatoto. Van hierdie punt af vloei die rivier hoofsaaklik wes, maar kronkelend met 'n aantal hoefystermere. Sowat 100 km van die monding begin dit geleidelik wyer word, tot meer as 10 km wyd waar dit by die see uitmond.

Volgens Alex Haley se roman *Roots*, het die Gambiërivier een van die leidrade verskaf wat hom gehelp het om sy Amerikaanse familiegeskiedenis terug te spoor na Afrika. Die woorde "Kamby Bolongo" was van die min woorde wat sy familie oor die geslagte heen aangegee het; hy ontdek dat 'n *bolongo* 'n "bewegende water" of "rivier" is in Mandinka, hy lei dus daaruit af dat die frase waarskynlik na die Gambiërivier verwys. Sy teorie is bevestig toe hy na Juffure, Gambië, op die noord-oewer van die rivier reis, en vind dat die mondelingse familiegeskiedenis ooreenkom met sy eie.

Langs die rivier naby Juffure is Jameseiland, 'n plek gebruik in die slawehandel wat nou 'n UNESCO Wêrelderfenisgebied is.
**Michael Gross** (gebore 1963) is 'n wetenskapskrywer gebaseer in Oxford en 'n ere-navorsingsgenoot by die Skool van Kristallografie, Birkbeck, Universiteit van Londen.

Biografie
---------

Hy het 'n graad in chemie en 'n doktorsgraad in natuurwetenskappe, beide van die Universiteit van Regensburg, Duitsland. Tydens die sewe jaar van post-doktorale navorsing in proteïen biochemie by die Universiteit van Oxford, het hy wetenskap-joernalistiek geskryf as 'n stokperdjie. In 2000, het hy oorgeskakel na voltydse skryf. Soms dien hy ook  as 'n vertaler, redigeerder, en dosent.

Michael Gross is die skrywer van ongeveer 30 navorsingsartikels, meer as 700 joernalistieke stukke, en sewe boeke, insluitend *Life on the Edge, Travels to the Nanoworld, en Light and Life*. Hy skryf in Engels en Duits en dele van sy werk is vertaal na Frans, Spaans en Italiaans. Hy is getroud met drie kinders en woon in Oxford.

Bronne
------

* Reviews of *Life on the Edge* in *Nature* (393, 227, 21.5.1998), *New Scientist* (15.8.1998), *Trends in Biotechnology*, *Trends in Microbiology*
* Reviews of *Travels to the Nanoworld* in *Nature* (402, 119, 11.11.1999), *Chemistry & Industry* (6.12.1999)
* Career profile in Science’s Next Wave, 29.3.2003: Science Writer in Residence.
'n **Wesel** (*Mustela nivalis*) is 'n klein karnivoriese roofdier. Dit is die kleinste roofsoogdier ter wêreld. 'n Wyfie weeg slegs 35 gram, selfs ligter as 'n veldmuis.

Wesels het 'n lang, dun liggaampie met kort pootjies. Die volwasse dier is ongeveer 4 tot 5 sentimeter dik en 16,5 tot 24 sentimeter lank. Die stert is ongeveer 6 sentimeter lank. Die wyfies is ietwat kleiner as die mannetjies. Dié wat in die suide van Europa voorkom is groter as dié in die noorde. Hulle grootte wissel verder van streek tot streek.

'n Wesel in wintergewaad.
Die diertjies het 'n rooierige tot kastaiingbruin rugkant en 'n wit onderkant. In die noorde word hulle (gedeeltelik) wit in die winter. Die wit pels dien as kamoeflering teen die sneeu.

'n Wesel in somergewaad.
Wesels vreet muise, konyne, voëls, eiers, klein reptiele, paddas en insekte. Meeste van hulle prooi is groter as hulself. Hulle eet ongeveer 'n derde van hul liggaamsgewig aan voedsel elke dag. Hulle moet daagliks voed om nie van hongersnood om te kom nie.

Die eerste werpsel word in April en Mei, na 'n draagtyd van 34 tot 37 dae, gebore. As daar genoeg voedsel is, word 'n tweede werpsel in Julie of Augustus gebore. Die werpsel bestaan uit een tot ses kleintjies. Die kleintjies se ogies gaan na vier weke oop, en na 'n verdere drie tot vier weke word hulle gespeen. As die kleintjies agt weke oud is, kan hulle al goed jag.

Ná 40 tot 45 weke verlaat die kleintjies hul moeder om 'n eie territorium te soek. Die diere is na 5 tot 7 maande geslagsryp. Hulle word in die wildernis 'n maksimum van drie jaar oud, maar kan in gevangenisskap tot 50 jaar oud word.

Subspesies
----------

Daar word oor die algemeen tussen twee subspesies onderskei:

* *Mustela nivalis nivalis*, Noord-Skandinawië, Rusland en Noord-Amerika
* *Mustela nivalis vulgaris*, Wes- en Sentraal-Europa, Middellandse Seegebied

Die twee subspesies verskil in liggaamsbou, velkleur, gedrag en voortplanting. Hulle kan egter met mekaar kruis en vrugbare kleintjies voortbring.
**Voorraadbeheer** is in enige onderneming van belang sodat die aankoopafdeling die hoeveelheid en waarde van voorraad op enige tydstip sonder voorraadopname kan bepaal. Dit moet verseker dat daar altyd genoeg voorraad voorhande is om die nodige verskeidenheid, gehalte en pryse te voorsien.

Die moet beheer oor kospryse en verkoopspryse uitoefen en deur voorraadopname diefstal, veroudering, en skade beheer. Die optimale voorraadvlak is wanneer die totale waarde van die voorraad op sy laagste is sonder die risiko dat die onderneming uit voorraad kan raak. Die koste om voorraad te hou, te verkry, en te hanteer, moet tot die minimum beperk word sonder dat voorraad uitgeput sal raak. Dit skep praktiese probleme. Dit sal groter praktiese waarde hê om perke te plaas waarbinne voorraadvlakke kan wissel.

Die aankoopafdeling moet 'n balans vind tussen die minimum voorraad in die pakhuise en die maksimum voorraad soos vereis deur die verskillende departemente. Die balans kan net verkry word as die aankoopafdeling doeltreffende beheer oor aankope, voorraad in die verskillende departemente, en voorraad in die pakhuise uitoefen.

Voorraadvlakke moet so ekonomies en doeltreffend as moontlik gehandhaaf word om tekorte te voorkom, te voorkom dat té veel voorraad gehou word, die belegging van bedryfskapitaal in vorraad so laag as moontlik te hou, en die koste om voorraad te hou so laag as moontlik te hou.

Die koste om voorraad te hou sluit in:

* Skade weens bederfde en verouderde produkte
* Verliese weens diefstal
* Finansiële kostes: rente op kapitaal, versekeringskoste, ensovoorts.
* Berginskoste: beligting, verhitting, koelbewaring, elektrisiteit, sekuriteit, huur
* Administratiewe uitgawes: voorraadrekords, dokumentasie
Voorstelling van Gandalf
***Gandalf*** is die hoofkarakter in J.R.R. Tolkien se romans The Hobbit en The Lord of the Rings. Hy is 'n towenaar van die Istari-orde, en leier en mentor van die Fellowship of the Ring. Tolkien het die naam "Gandalf" uit die Oudnoorse "Katalogus van Dwerge" (Dvergatal) in die Völuspá geneem.

As towenaar en draer van 'n Ring of Power, het Gandalf groot mag, maar doen dit meestal deur aan te moedig en te oorreed. Hy vertrek as Gandalf die Gryse, beskik oor groot kennis en reis voortdurend, altyd gefokus op die missie om Donker Heer Sauron teë te werk. Hy word verbind met vuur, sy ring is Narya, die Ring van Vuur, en hy geniet beide vuurwerke om die Hobbits van die Graafskap te vermaak, en gebruik vuur in nood as wapen. As een van die Maiar is hy 'n onsterflike gees, maar in 'n fisiese liggaam op Middelaarde kan hy in stryd gedood word, soos deur die Balrog van Moria. Hy word teruggestuur na Middelaarde om sy missie te voltooi, nou as Gandalf die Witte en leier van die Istari.

Tolkien het Gandalf eens beskryf as 'n vleesgeworde engel; later het beide hy en ander geleerdes Gandalf vergelyk met die Noorse god Odin in sy swerwersgedaante.

Bronne
------

* JRR Tolkien: *Letters.* Uitgegee deur Humphrey Carpenter. Klett-Cotta, Stuttgart 1991, ISBN 3-608-93650-5.
* JRR Tolkien: *The Lord of the Rings.* Vertaal na Duits uit Engels deur Wolfgang Krege. 3 volumes, Klett-Cotta, Stuttgart 2000.
* JRR Tolkien: *The Lord of the Rings. Appendices and registers.* Klett-Cotta, Stuttgart 2000.
* JRR Tolkien: *The Book of Lost Stories.* Geredigeer en geannoteer deur Christopher Tolkien. 11de uitg. 2 volumes. Klett-Cotta, Stuttgart 2002, ISBN 3-608-93061-2.
* JRR Tolkien: *The Silmarillion.* Geredigeer deur Christopher Tolkien. Klett-Cotta, Stuttgart 2002.
Piccadilly Circus – die hart van die West End met sy befaamde neon- en LED-reklame
Die **West End of London** (meestal net **West End** genoem) is 'n stadsdeel in Sentraal-Londen waar baie van die Britse hoofstad se bekendste toeriste-aantreklikhede, winkels, besighede, regeringsgeboue en vermaaklikheidsplekke geleë is (insluitende West End se teaters).

Die term *West End* het in die vroeë 19de eeu gebruiklik geword om na gesogte buurte wes van Charing Cross te verwys. In verband met strategiese beplanningsdoeleindes word na die gebied in die sogenaamde *London Plan* as een van twee "internasionale sentrums" verwys.

Terwyl die *City of London* of *Square Mile* die finansiële distrik van Londen is, het die West End tot die sentrale besigheidsdistrik en vermaaklikheidsbuurt ontwikkel. Dit is die grootste sakedistrik in die Verenigde Koninkryk, vergelykbaar met Midtown Manhattan in New York, Tokio se Shibuya-distrik of die 8ste arrondissement in Parys. Wat huurbare kantoorruimte betref, het die West End in Desember 2013 by Tokio verbygesteek om die duurste plek ter wêreld te word.

Ligging
-------

Shaftesbury Avenue, soos gesien vanuit Piccadilly Circus, in 1949
Die West End, wat wes van die historiese Romeinse en middeleeuse City of London geleë is, was tradisioneel 'n gesogte woonbuurt vir Londen se welgestelde elites – veral omdat die rook van ongetelde vuurherde en vuurplekke in die City nie in die westelike rigting gewaai het nie. Dit was daarnaas ook naby die koninklike magsentrum in Westminster geleë. Vandag behoort dit administratief grotendeels aan die City of Westminster, een van 32 *boroughs* of administratiewe distrikte in Londen.

Die gebied is tussen die 17de en 19de eeu ontwikkel en oorspronklik met reekse van paleise, luukse stadswonings, gesogte winkels en vermaaklikheidsplekke bebou. In buurte wat digby die City geleë is, soos Holborn, Seven Dials and Covent Garden, is tradisioneel arm huishoudings gevestig. Hierdie stadsdele is in die 19de eeu gesloop en herontwikkel.

Die naam *West End* is nie presies gedefinieer nie en kan in verskillende kontekste afwykende betekenisse hê. Dit kan byvoorbeeld na die vermaaklikheidsdistrik rondom Leicester Square en Covent Garden verwys, of na die winkelbuurt rondom Oxford Street, Regent Street en Bond Street; of – in enkele gevalle – ook na die hele stadsdeel van Sentraal-Londen ('n deel van Londen wat ook nie presies afgebaken kan word nie) wat wes van die City of London geleë is.
**Anatomie van die manlike geslagsorgane:**  

1. Blaas, 
2. Skaambeen, 
3. Penis, 
4. Swelliggaam, 
5. Eikel, 
6. Voorhuid, 
7. Urinebuis, 
8. Dikderm, 
9. Rektum, 
10. Saadblasie, 
11. Saadleier, 
12. Prostaat, 
13. Cowper se klier, 
14. Anus, 
15. Saadleier, 
16. Bytestis, 
17. Testis, 
18. Skrotum

Die voorhuid, wat die eikel bedek.
Die **voorhuid** in menslike anatomie is ’n dubbellaag-vou van gladde spierweefsel, are, senuwees, vel en slymvlies wat die eikel van die penis bedek. Dit is redelik beweegbaar en rekbaar, en dien as ’n natuurlike smeermiddel.

Die voorhuid kan gewoonlik teruggetrek word oor die eikel. Die mate van bedekking van die eikel in ’n slap of erekte toestand hang van die lengte van die voorhuid af. Die voorhuid is met geboorte aan die eikel vas en kan gewoonlik nie by kinders teruggetrek word nie.

Volgens die Wêreldgesondheidsorganisasie is die doel van die voorhuid onseker – dit kan onder meer wees om die eikel klam te hou, die ontwikkelende penis te beskerm of seksuele plesier te verhoog vanweë die teenwoordigheid van senuweereseptors.

Die voorhuid kan deur verskeie siektetoestande geraak word. Die meeste gevalle is skaars en kan maklik behandel word. In sommige gevalle, veral as die toestand chronies is, kan behandeling besnydenis insluit, ’n prosedure waarydens die voorhuid gedeeltelik of heeltemal verwyder word.

Ook niemenslike primate het ’n voorhuid. Dit sluit die sjimpansee in.

Nadat die voorhuid van die eikel geskei geraak het, kan die binneste en buitenste laag van die voorhuid teruggetrek word om die eikel te ontbloot.

Ontwikkeling
------------

Agt weke ná bevrugting begin die voorhuid oor die kop van die penis, of eikel, groei. Teen 16 weke is die eikel heeltemal bedek. In hierdie stadium deel die voorhuid en eikel ’n slymlaag wat die twee laat saamsmelt. 

By kinders bedek die voorhuid die eikel heeltemal, maar by volwassenes nie. Tydens ’n ereksie kan die mate van outomatiese terugtrekking van die voorhuid aansienlik verskil van man tot man; soms bedek die voorhuid steeds die hele eikel totdat dit met die hand of deur seksuele omgang teruggetrek word. Daar word aanbeveel dat die voorhuid dikwels teruggetrek en daaronder gewas word, veral as die voorhuid besonder lank is. As die voorhuid korter as die stywe penis is, sal dit self terugtrek tydens ’n ereksie. 

Sommige mans kan huiwerig wees om hulle eikel te ontbloot omdat dit ongemaklik is as die eikel teen klere skuur, hoewel berig is die ongemak kan ná ’n week van voortdurende blootstelling afneem. Guochang (2010) meen mans wie se voorhuid te nou is om terug te trek, moet dit nie terugdwing nie omdat dit beserings kan veroorsaak.

Die WGO sê daar is "’n debat oor die rol van die voorhuid" – moontlike funksies kan insluit om die eikel klam te hou, die ontwikkelende penis in die baarmoeder te beskerm of seksuele plesier te verhoog vanweë die teenwoordigheid van senuweereseptors. Dit beskerm die eikel, onder meer teen ontlasting in ’n baba se doek en teen skaafplekke en trauma later in die lewe.
**Anton Kannemeyer** (gebore 30 Oktober 1967) is 'n Suid-Afrikaanse spotprenttekenaar, wat soms teken onder die skuilnaam **Joe Dog**. Kannemeyer het doseer aan die Universiteit van Pretoria, Technikon Witwatersrand, en was ook 'n senior lektor by die Universiteit van Stellenbosch.

Biografie
---------

Anton Kannemeyer was gebore in Kaapstad. Hy het grafiese ontwerp en illustrasie by die Universiteit van Stellenbosch studeer, en het 'n Meestersgraad in illustrasie. Saam met Conrad Botes wat soms teken onder die skuilnaam **Konradski**, is hy die mede-stigter van die tydskrif *Bitterkomix* in 1992 en het eerbied gewerf vir sy ondermynende houding en donker humor. Hy is gekritiseer vir die maak van "offensief, rassistiese beelde". Dit was die enigste onafhanklike spotprent in Suid-Afrika. Kannemeyer het self gesê dat hy "baie haat pos van wit Afrikaners" kry.

Sy werke daag uit om die rigiede beeld van Afrikaners bevorder onder Apartheid. "X is vir Xenofobie", wat deel uitmaak van sy "Alfabet van Demokrasie", toon Ernesto Nhamwavane, 'n Mosambiekse immigrant wat lewendig verbrand was in Johannesburg in 2008. Sommige van Kannemeyer se werke gaan met die kwessies van ras verhoudings en kolonialisme, deur die beskikbaarstelling van die styl van Hergé se strokiesprente, naamlik van *Kuifie in die Kongo*. In "Pappa in Afrika", word Kuifie as 'n wit Afrikaner uitgebeeld of as 'n wit liberale of as 'n rassistiese wit imperialistiese in Afrika. In hierdie stereotipe satire, is die blankes beter, geletterd en beskaafde, en die swartes is wreed en dom. In 'Peekaboo', 'n groot akrielkunswerk, skrik 'n wit man vir 'n swart man wat sy kop uit die oerwoud uitsteek en 'peekaboo' kreet. 'n Spotprent genoem "Die Liberale" is geïnterpreteer as 'n aanval op wit vrees, dwepery en politieke korrektheid: 'n groep van anonieme swart mense (wat lyk soos golliwogs) is oor die verkragting van 'n wit vrou, wat haar aanvallers "histories benadeelde mense" noem.

Bibliografie
------------

* The Big Bad Bitterkomix Handbook (2006)
* Fear of a Black Planet (2008)
* Bitterkomix 15 (2008)
* Alphabet of Democracy (2010)
* Pappa in Afrika (2010)
* Bitterkomix 16 (2013)
* Bitterkomix 17 (2016)
*Hierdie artikel handel oor die dorp in Herefordshire. Vir plekke elders, sien die dubbelsinnigheidsblad by Wellington.*
 St Margaret van Antiochië kerk
**Wellington** is 'n dorpie in Herefordshire, Engeland by roosterverwysing SO494481. Dit het 'n bevolking van 1 005 tydens die 2011-sensus gehad.

Die dorpie word beskut deur die beboste hange van Dinmore-heuwel in die noorde. Naby die A49 en ongeveer halfpad tussen Hereford en Leominster. Sy halfhouthuise 'swart en wit' gemeng met latere tipes geboue in klip en baksteen gee dit 'n sterk streekkarakter. 'n Fjord deur die Wellington-spruit by die kerk bied 'n unieke en skilderagtige gesig.

Die plaaslike kerk is opgedra aan St. Margaret van Antiochië en is 'n graad I-gelyste gebou.

Die gemeenskap is entoesiasties en het onlangs 'n aantreklike en baie suksesvolle dorpswinkel gebou met 'n poskantoor en vergaderlokaal wat te huur is. 'n Entoesiastiese groep doen 'n bod om die dorpskroeg te koop en dit tot sukses te herstel. Nog 'n groep is besig om 'n broodnodige kinderspeelarea op die sportveld te ontwikkel. Ander groepe is besig om toeganklike voetpaadjies vir gestremdes uit te lê.

Daar is baie plaaslike klubs en verenigings wat vergader in die gemeenskapslokaal wat deur die Wellington-gemeenskapsvereniging bestuur word.
Wessel Jacobus Wessels
**Wessel Jacobus Wessels** (27 April 1865 - 19 Januarie 1945) was 'n Boeregeneraal tydens die Tweede Vryheidsoorlog. Hy is in Harrismith gebore en sy ouers was Hermanus Nicolaas Wessels en Johanna Wilhelmina Wessels. Hy was met Susanna Magdalena Wessels getroud en hulle het sewe kinders gehad.

Nadat die oorlog uitgebreek het, was Wessels na die Natalse front gestuur as deel van die Harrismith-kommando. Hy het later onder Kommandant Marthinus Prinsloo in die Oranje-Vrystaat geveg. Toe Prinsloo in die Brandwater area oorgegee het in Julie 1900 het Wessels daarin geslaag om te ontsnap. 

Hy was hierna bevorder tot die hoof van die Harrismith-kommando. In Februarie 1901 was hy saam met generaal Christiaan de Wet se inval in die Kaapkolonie. 'n Maand later word hy aangestel as een van sewe assistent-kommandante in die Oranje-Vrystaat, hy was in beheer van die Vrededistrik. Gedurende die laaste jaar van die oorlog was hy betrokke in verskeie skermutselings met die Britse Magte en het ook die groot Britse skoonmaakoperasie van Februarie 1902 ontwyk. Dit blyk dat Guerilla-oorlogvoering hom soos 'n handskoen gepas het en hy word een van generaal De Wet se staatmakers.

Hy was een van die sestig verteenwoordigers tydens die Verdrag van Vereeniging en het ten gunste van vrede gestem.

Hy is op 19 Januarie 1945 in Reitz oorlede.

Bronne
------

* 
* *The War Reporter*. J.E.H. Grobler. Jonathan Ball Publishers. 2004. ISBN 978-1-86842-186-2
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Vrywaring: Die mediese inligting verskaf op Wikipedia dien slegs as 'n riglyn en dra geen waarborg van feitelike korrektheid nie. Enige vrae of klagtes oor u persoonlike gesondheid behoort na 'n dokter verwys te word.* |

Biobeskikbaarheid is die vehouding tussen die areas onder die kromme. IV = binneaars; PO = mondelinge roete; C = plasmakonsentrasie
In farmakologie is **biobeskikbaarheid** 'n vorm van absorpsie en is 'n gemiddelde fraksie (persentasie) van 'n toegediende geneesmiddel wat die sistemiese sirkulasie bereik.

Wanneer 'n medikasie binneaars toegedien word, is die biobeskikbaarheid daarvan 100% per definisie. Wanneer 'n medikasie egter deur ander roetes as binneaars toegedien word, is die biobeskikbaarheid daarvan oor die algemeen laer as dié van binneaars as gevolg van endoteelabsorpsie in die ingewande en presistemiese metabolisme. Wiskundig is die biobeskikbaarheid gelyk aan die verhouding van die plasma geneesmiddellading binne die vaskulêre stelsel (binneaars) tot dié buite die vaskulêre stelsel (oraal). Plasma geneesmiddellading word bepaal uit die area onder die kromme van die geneesmiddelkonsentrasie teenoor tyd. Area onder die kromme word gebruik omdat dit proporsioneel vergelykbaar is met die dosis wat die sistemiese sirkulasie binnegekom het.

Biobeskikbaarheid van 'n geneesmiddel is 'n gemiddelde waarde; om bevolkingsveranderlikheid in ag te neem, word die standaardafwyking met ± getoon. Om te verseker dat 'n pasiënt wat die middel swak opneem, toepaslik gedoseer word, word die onderste waarde van die standaardafwyking aangewend om werklike biobeskikbaarheid voor te stel en om die geneesmiddeldosis te bereken wat nodig is vir die pasiënt om sistemiese konsentrasies wat soortgelyk is aan die binneaarse formulering te bereik. Om te doseer sonder om die pasiënt se absorpsietempo te ken, word die onderste waarde van die standaardafwyking gebruik om die beoogde doeltreffendheid te verseker, tensy die middel met 'n nou terapeutiese reeks geassosieer word.

Vir dieetaanvullings, kruie en ander voedingstowwe waarin die toedieningsroete byna altyd mondeliks is, dui biobeskikbaarheid gewoonlik bloot die hoeveelheid of fraksie van die ingeneemde dosis aan wat geabsorbeer word. Biobeskikbaarheid verwys na beide die opname en metaboliese benutting van 'n voedingstof. Biobeskikbaarheid is die belangrikste faktor wat dieetvereistes beïnvloed. Vleis as voedsel fasiliteer biobeskikbaarheid, alhoewel onverteerbare Zn-bindende ligande biobeskikbaarheid verminder.

Aantekeninge
------------

1. ↑   Endoteel is 'n enkele laag selle wat op die binne-oppervlak van bloedvate en limfatiese vate gevind word.
2. ↑   Presistemiese metabolisme is 'n verskynsel van geneesmiddelmetabolisme waardeur die konsentrasie van 'n geneesmiddel, spesifiek wanneer dit oraal toegedien word, aansienlik verminder word voordat dit die sistemiese sirkulasie bereik.
Die **Welbedachtdam** is 'n swaartekragtipe betondam geleë in die Vrystaat, wat in 1973 voltooi is.
Bloemfontein is die sesde grootste stad in Suid-Afrika met 'n bevolking van ongeveer 300 000. Dit is geleë in die Modderrivier se opvanggebied wat onvoldoende waterhulpbronne het om te voldoen aan die groeiende waterbehoefes. Die watertoevoer na Bloemfontein word dus aangevul uit die aangrensende Caledonrivier deur middel van die Caledon-Modderrivier-Staatswaterskema (CMRGWS).

Oorspronklik was in die vooruitsig gestel dat Bloemfontein water uit die Vanderkloofdam in die Oranje sou ontvang, en die uitlaatwerk vir die oordragskema bestaan steeds by die damwal. Vir verskeie redes is daar egter besluit om eerder 'n kleiner skema in die Caledonrivier te bou, wat geïmplementeer kon word voor die voltooiing van die Vanderkloofdam. Die Welbedachtdam in die Caledonrivier is gebou as die belangrikste waterstoor van die CMRGWS en water is onttrek uit hierdie dam vir oordrag na Bloemfontein en verskeie kleiner gebruikers langs die roete.

Die Welbedachtdam is 'n spertipe betondam in die Caledonrivier wat deur die Departement van Waterwese ontwerp en gebou is. Die dam het 'n opvanggebied van 15 245 km2 met 'n natuurlike gemiddelde jaarlikse afloop van ongeveer 1210 miljoen m3 p.j. (1920 tot 1987) en is voltooi in 1973. Sy doel is om water te voorsien aan die stad Bloemfontein via die 115 km lang Caledon-Bloemfonteinpyplyn wat oor 'n kapasiteit van ~1.157 m3/s beskik. Weens die hoë sedimentkonsentrasie in die water, moet die oordragwater uit die dam eers gesuiwer word by die Welbedacht-suiweringsaanleg wat net stroomaf van die dam geleë is. Die suiweringsaanleg het 'n kapasiteit van 1.68 m3/s.

As gevolg van erge toeslikking het die stoorkapasiteit van die Welbedachtdam vinnig afgeneem van die oorspronklike 115 miljoen m3 tot ongeveer 16 miljoen m3 gedurende die twintig jaar sedert sy voltooiing. Hierdie stoorafname het probleme geskep om aan Bloemfontein se watervraag te voldoen, teen 'n aanvaarbare vlak van betroubaarheid, en as 'n gevolg is die 50 m hoë Knellpoortdam in 1988 gebou.

Sien ook
--------

* Knellpoortdam
* Lys van grootste damme in Suid-Afrika
Logo
Die **Biografisch Portaal** (Biografie portaal) is 'n inisiatief gebaseer by die Huygens Instituut vir Nederlandse Geskiedenis in Amsterdam, met die doel om biografiese tekste van Nederland meer toeganklik te maak.

Die projek is in Februarie 2010 begin met materiaal vir 40 000 gedigitaliseerde biografieë, met die doel om digitale toegang te gee tot alle betroubare inligting oor (gestorwe) mense van die Nederlande van die vroegste begin af van die geskiedenis tot moderne tye. 

Nederland as 'n geografiese term sluit voormalige kolonies in, en die term "mense" verwys beide na mense wat in Nederland en sy voormalige kolonies gebore is, en ook na mense wat elders gebore is maar aktief in Nederland en sy voormalige kolonies is. Sedert 2011, is slegs biografiese inligting oor afgestorwe mense is ingesluit. Die stelsel wat gebruik word, is gebaseer op die standaarde van die tekskenkoderingsinisiatief. Toegang tot die Biografisch Portaal is gratis beskikbaar deur middel van 'n webgebaseerde koppelvlak.

Die projek is 'n samewerkende onderneming deur tien wetenskaplike en kulturele liggame in Nederland met die Huygens Instituut as hoofkontak. Die ander liggame is:

* Die Biografie Instituut [nl]
* Die Sentraal Bureau voor Genealogie (CBG)
* Die Digitale Biblioteek vir Nederlandse Letterkunde (DBNL)
* Data-argief- en netwerkdienste (DANS)
* Die Internasionale Instituut vir Sosiale Geskiedenis (IISG)
* Die Onderzoekscentrum voor Geschiedenis en Cultuur (OGC),
* Die Parlementair Documentatie Centrum (PDC)
* Nederlandse Instituut vir Kunsgeskiedenis (RKD)

Benewens deurlopende digitale projekte, is Nederlandse biografiese woordeboeke wat oorspronklik in boekvorm gepubliseer is wat gedigitaliseer en in die indekse van die Biografisch Portaal opgeneem is: 

* Die werk van Abraham van der Aa, wat die eerste Nederlandse biografiese woordeboek was
* Die BWN, oftewel *Biografisch Woordenboek van Nederland*
* Die NNBW, of *Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek*
* Die werk van Johan Engelbert Elias oor die Amsterdamse regentskap bekend as *Vroedschap van Amsterdam*
* Die werk van Barend Glasius bekend as *Godgeleerd Nederland*
* Die werk van Roeland van Eynden en Adriaan van der Willigen, bekend as *Geschiedenis der vaderlandsche schilderkunst*
* Die werk van Jan van Gool bekend as *Nieuwe Schouburg*
* Die werk van Jacob Campo Weyerman bekend as *The Lives of Dutch painters and painttresses*
* Die BLNP, of *Biografisch leksikon voor die geskiedenis van het Nederlands protestantisme*

Sedert November 2012 bevat die Biografisch Portaal 80 206 persone in 125 592 biografieë. In Februarie 2012 is 'n nuwe projek met die naam "BiographyNed" begin om 'n analitiese hulpmiddel te bou vir gebruik met die Biografisch Portaal wat biografieë sal koppel aan gebeure in tyd en ruimte.  Die hoofdoel van die driejaarprojek is om 'die grense van Nederland' te formuleer.
*Hierdie artikel behandel die ekologiese betekenis van "endemies". Sien endemies vir ander betekenisse.*
Fynbos is endemies aan Suid-Afrika en kom nie elders voor nie.
Die dodo (reeds uitgestorwe) was endemies aan Mauritius en het nie elders voorgekom nie.
**Endemies** in biologie en ekologie beteken eksklusief inheems aan 'n plek of biota. Dit is in kontras met 'n aantal ander terme wat "nie inheems" beteken (soos eksoties, indringer, ingevoer, genaturaliseer, nie-inheems). Let daarop dat dit ook onderskei word van ***inheems***: 'n *Endemiese spesie* is uniek aan daardie plek of omgewing, en word nie natuurlik gevind op enige ander plek ter wêreld nie, terwyl 'n *inheemse spesie* nie uniek is nie, omdat dit ook inheems aan ander liggings is.

Gewoonlik word die term aan 'n diskrete geografiese eenheid toegeken, mees algemeen 'n eiland of eilandgroep, maar soms aan 'n land of ander gedefinieerde area.

Eilande is veral geneig om endemiese lewensvorms te ontwikkel juis as gevolg van hul geografiese isolasie; afgeleë eilandgroepe, soos Hawaii en die Galapagos het groot getalle endemiese spesies. Die afgesonderde area en kwesbaarheid aan die invloed van mense en ingevoerde spesies beteken dat endemiese spesies al té maklik kan uitsterf.

Endemiese spesies kan ook ontwikkel in ander biologies geïsoleerde areas, soos die hoëvelde van Ethiopië, of groot waterliggame soos die Baikalmeer.

Volgens die Wêreldnatuurlewefonds besit die volgende ekostreke die grootste persentasie endemiese plante:

* Madagaskar laeveldwoude en droë bladwisselende woude (Madagaskar)
* Nieu-Kaledonië reënwoude en droë woude (Nieu-Kaledonië)
* Hawaii tropiese klamwoude en droë woude (Verenigde State)
* Sierra Madre de Oaxaca denne-eikwoude en Sierra Madre del Sur denne-eikwoude (Mexiko, Guatemala)
* Fynbos (Suid-Afrika)
* Kwongan heidevelde (Australië)

Sien ook
--------

* Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika
**Karl XV** of **Karel XV** (Carl Ludvig Eugen; 3 Mei 1826 - 18 September 1872) was van 1859 tot met sy dood in 1872 koning van Swede en Noorweë. In laasgenoemde land word hy dikwels korrek **Karl IV** genoem. Hoewel hy in Swede as Karl XV bekend is, was hy eintlik die negende Sweedse koning met dié naam, want een van sy voorgangers, Karl IX (bewind: 1604-1611), het die syfer agter sy naam geskoei op 'n fiktiewe geskiedenis van Swede.

Karl XV was die derde Sweedse monarg van die Huis van Bernadotte en die eerste een wat in Swede gebore is.

Biografie
---------

Karl XV as ruiter, deur Carl Fredrik Kiörboe, omstreeks 1860.
Hy is in 1826 in Stockholm gebore as die oudste seun van kroonprins Oscar van Swede en sy vrou, Josephine van Leuchtenberg. Hy was die tweede aanspraakmaker op die troon van sy oupa Karl XIV Johan van Swede. Hy het by sy geboorte die titel Hertog van Skone gekry.

Die koning het op sy 81ste verjaardag in 1844 'n beroerte gehad en is minder as 'n maand later oorlede. Hy is deur sy seun, Karl se pa, opgevolg as Oscar I van Swede. Kroonprins Karl was van 1856 tot 1857 vir 'n kort ruk onderkoning van Noorweë. Hy het op 25 September 1857 regent geword en ná sy vader se dood op 8 Julie 1859 koning.

As kroonprins het Karl se kortaf maniere gelei tot ongerustheid oor sy troonbestyging, maar hy was een van die gewildste Skandinawiese konings en 'n konstitusionele heerser in die beste sin van die woord. Sy bewind is gekenmerk deur verreikende hervormings. Hy het die wet in 1858 deurgevoer waarkragtens ongetroude vroue wetlik volwasse kon word – sy suster prinses Eugenie het die eerste vrou geword wat volwasse verklaar is.

Karl XV het 'n mate van sukses behaal as 'n skilder en digter.

Persoonlike lewe
----------------

In 1872 het hy omstrede planne gehad om 'n niemorganatiese huwelik met die Poolse gravin Marya Krasińska aan te gaan, planne wat teenstand in die koningshuis én regering gekry het en net deur sy dood in die wiele gery is.

Hy het by sy vrou, Louise van Nederland, 'n dogter gehad, asook 'n seun wat as baba dood is. Hy is op die Sweedse en Noorweegse troon opgevolg deur sy jonger broer, Oscar II. Hy het ook minstens een buite-egtelike seun en dogter gehad, en daar was gerugte van nog buite-egtelike kinders.

Van sy afstammelinge was al op die trone van Denemarke, Luxemburg, Griekeland, België en Noorweë, maar nie van Swede nie. Die huidige koning van Noorweë, Harald V, is Karl se agteragterkleinseun.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BIBSYS: 90632322
* BNF: cb10614830h (data)
* CANTIC: a11467228
* GND: 118958445
* ISNI: 0000 0003 8259 1686
* KulturNav: e4d4ab30-8bea-4b32-ac39-edff283cf8fa
* LCCN: n88064857
* NTA: 070421315
* RKD: 449940
* The SBN id TO0V425421 is not valid.
* SELIBR: 213501
* SUDOC: 111033888
* ULAN: 500082128
* VIAF: 265309035
* WorldCat Identities: lccn-n88064857

 |
’n **Greep** (Engels: *byte*) is die kleinste adresseerbare gedeelte van ’n rekenaargeheue. Met adresseerbaar word bedoel dat dit nie moontlik is om minder as een greep tegelyk na die geheue te skryf of daarvan te lees nie.

By moderne rekenaars bestaan ’n greep uit 8 bisse.
Een greep is ’n groep van agt bisse wat saam gebruik word.

Soms word die waarde van ’n greep weergegee as twee heksadesimale syfers; daarby word die greep opgedeel in twee groepe van vier bisse elk. Die groepe word halfgrepe genoem.

| Naam | Hoeveelheid |   | Naam | Hoeveelheid |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| kilo (k) | 1000 | kibi (Ki) | 1024 |
| mega (M) | 1 000 000 | mebi (Mi) | 1 048 576 |
| giga (G) | 1 000 000 000 | gibi (Gi) | 1 073 741 824 |
| tera (T) | 1 000 000 000 000 | tebi (Ti) | 1 099 511 627 776 |

Geskiedenis
-----------

Vroeë rekenaars het ’n verskeidenheid van 4-bis binêrgekodeerde desimale (BKD) verteenwoordigings gebruik en die 6-bis kodes vir drukbare grafiese patrone wat algemeen gebruik is in die Amerikaanse weermag. Hierdie verteenwoordigings het alfanumeriese karakters en spesiale grafiese simbole ingesluit. Die stelle is in 1963 uitgebrei na 7 koderingsbisse, genaamd die Amerikaanse Standaardkode vir die Verwisseling van Inligting (ASCII), om die Federale Inligtingsprosesseringstandaard wat die onversoenbare teledrukkerkodes wat in verskeie Amerikaanse regeringstakke gebruik is, te vervang. ASCII het die onderskeiding van hoof- en kleinletters ingesluit asook ’n stel beheerkarakters om die oordrag van geskrewe taal en druktoestelfunksies, soos bladsy- en lynvoere en die fisiese of logiese beheer van datavloei oor die oordragmedia, te fasiliteer. Aangesien daar met slegs een bis meer twee 4-bispatrone gebruik kon word om twee syfers te kodeer met binêrgekodeerde desimale, is die 8-bis EBCDIC-karakterkodering gedurende die vroeë 1960’s aangeneem en uitgevaardig en as standaard deur die IBM in die *System/360* gebruik.

In die vroeë 1960’s het AT&T digitale telefonie oor langafstand hooflyne bekendgestel. Dit het die 8-bis µ-wetkodering gebruik. Hierdie groot belegging het beloof om die oordragkoste van 8-bisdata te verminder. Die gebruik van 8-biskodes vir digitale telefonie het ook veroorsaak dat 8-bisdata-oktette aanvaar word as die basiese data-eenheid van die vroeë internet.

Die ontwikkeling van die 8-bis mikroverwerker in die 1970's het hierdie bergingsgrootte gewild gemaak. Mikroverwerkers soos die Intel 8008, die direkte voorganger van die 8080 en die 8086 wat in vroeë persoonlike rekenaars gebruik is, kon ook ’n klein hoeveelheid operasies op 4-bisse uitvoer, soos die DAA- (desimale verstelling) instruksie. Hierdie 4-bishoeveelhede word soms ’n halfgreep genoem en korrespondeer met heksadesimale syfers.

Sien ook
--------

* Binêre getallestelsel
*Hierdie artikel handel oor die etniese groep. Vir die taal, sien Engels.*

Die **Engelse** (Engels: *English* of *English people*) is 'n Germaanse nasie en etniese groep inheems aan Engeland wat Engels as moedertaal praat. Die Engelse identiteit is van vroeë Middeleeuse oorsprong, toe hulle in Oud-Engels as *Angelcynn* ("familie van die Engele") bekend was. Engeland is een van die vier lande van die Verenigde Koninkryk en Engelse mense in Engeland is Britse burgers. Hul etnoniem is afgelei van die Angele, een van die Germaanse volke wat omtrent die 5de eeu n.C. na Groot-Brittanje migreer het.

Carl Spitzweg: *Engländer in der Campagna*  
Waterverfskildery, omstreeks 1845. Alte Nationalgalerie, Berlyn
Histories gesien is die Engelse bevolking afstammelinge van 'n paar volke — die vroeë Keltiese Bretonners en die Germaanse stamme wat hulle in Brittanje as gevolg van die onttrekking van die Romeine gevestig het, insluitende die Angele, Sakse, Jute en Friese. Gesamentlik bekend as die Anglosakse, het hulle wat later as Engeland (van Oud-Engels *Englaland*) bekend geword het, saam met die latere Dene, Normandiërs en andere groepe gestig. Met die Acts of Union 1707 is die Koninkryk van Engeland deur die Koninkryk van Groot-Brittanje opgevolg. Deur die jare heen het die Engelse gewoontes en identiteit redelik nou in lyn met die Britse gewoontes en identiteit in die algemeen geword.

Vandag het baie Engelse mense onlangse voorsate uit ander dele van die Verenigde Koninkryk, terwyl sommige ook afstammelinge van meer onlangse immigrante uit andere Europese lande en van die Britse Statebond is.

Die Engelse is die oorsprong van die Engelse taal, die Westminster-stelsel, die Gemenereg en talle groot sportsoorte soos krieket, sokker, rugby en tennis. Hierdie en ander Engelse kulturele eienskappe het wêreldwyd versprei, deels as gevolg van die invloed en reikwydte van die voormalige Britse Ryk en deels as gevolg van migrasie.

Bronne
------

* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
’n Diagram wat die generasiewisseling wys tussen ’n diploïede sporofiet (onder) en ’n haploïede gametofiet (bo).
’n Plant met verskeie gametofiete.
’n **Gametofiet** is die stadium in die generasiewisseling-lewensiklus van plante en alge wat die gamete vorm. Dit het net een stel chromosome (*n*) en is dus haploïed. Dit ontwikkel deur mitose uit ’n spoor, wat weer deur meiose ontstaan uit ’n sporofiet (met twee stelle chromosome, dus 2*n* of diploïed).

Die generasiewisseling sorg dus vir ’n kringloop waar gametofiete en sporofiete om die beurt bestaan.

Werking
-------

Die diploïede sporofiet (2*n*) vervaardig haploïede spore (*n*) deur meiose. Dié spore ontwikkel in ’n gametofiet. Die gametofiet vervaardig manlike of vroulike gamete (of albei) deur mitose. Die samesmelting van ’n manlike en vroulike gameet vorm ’n sigoot (2*n*), wat weer in ’n sporofiet ontwikkel.

By saadplante (bedeksadiges en naaksadiges) is die vroulike gametofiet die embriosak in die saadknop. Die manlike gametofiet is die stuifmeelkorrel aan die helmknop van die meeldraad.

By spoorvormende plante soos varings vervaardig die ontkiemde spore die gametofiet en die varing self is die sporofiet. By mosse is die groen plantjie die gametofiet en by seewier die wier self.

Sien ook
--------

* Bestuiwing
'n Intense koue front veroorsaak dat stormsterk winde van 6 tot 8 Junie 2017 oor die Wes-Kaap waai. Die brande wat ontstaan word in rooi aangedui.
Hierdie gesig op die Tuinroete-gebied van die Wes-Kaap is op 14 Junie 2017 tydens IRS-ekspedisie 52 verkry. Oos van Diepwalle-staatsbos woed 'n brand langs die Kransbosrivier, en die Knysna-strandmeer is steeds in rook gehul.
Die **Knysnabrande** was 'n reeks brande wat vroeg in Junie 2017 in bebosde dele van die suidelike Wes- en Oos-Kaap gewoed het. Stormsterk wind van 50 tot 90 km/h het die brande oor 'n afstand van 100 km aangeblaas sodat ekstensiewe skade aangerig is voordat dit uitgewoed het of onder bedwang gebring kon word. Volgens 'n verslag van die WNNR het dit ontstaan nadat die stormwind 'n smeulende bos opnuut laat opvlam het. Die brand het om en by 'n duisend huise verwoes en die lewens van 7 mense te Knysna en 2 te Port Elizabeth geëis, waaronder twee wat besig was om die brand te bestry. 

Volgens Phillip Frost van die WNNR is die bos te Elandskraal naby Karatara reeds op 22 Maart deur weerlig getref, en die brand het dan waarskynlik ondergronds in boomwortels gesmeul. Op 6 en 7 Junie het stormwinde van 120 km/h oor die Kaapse skierleiland, en bergwinde van 50 km/h oor die suid-Kaap gewaai. Dit het dadelik tussen 20 en 30 omvangryke brande in die omstreke van Knysna aangeblaas. Nege mense het in die vlamme gesterf, sowat 10 000 moes skuiling soek teen die vuur, en om en by 600 strukture het in die omgewing van Plettenbergbaai, Knysna en Port Elizabeth in die slag gebly. Bykans 20 000 hektaar is in puin gelê, en skenkings het van regoor die land ingestroom om hulpbehoewendes by te staan.

Die brande is gekenmerk deur die grootste ontplooiing van brandbestryders tot nog toe in Suid-Afrika. Altesaam 985 brandbestryders, 78 voertuie, tien helikopters, en twee vastevlerkvliegtuie is tussen 6 en 10 Junie 2017 aangewend om die brand onder bedwang te bring. Daar word vermoed dat die brande skade van tussen R4 miljard en R5 miljard aan privaateiendom aangerig het, benewens 'n bykomende R136 miljoen se skade aan publieke infrastruktuur. Versekeringsuitbetalings het meer as R2 miljard beloop.

Daar word beweer dat verdigting van uitheemse indringerplante bygedra het tot die omvang van die ramp. Dit was na bewering die grootste brand in Suid-Afrika sedert 1869, en het met die ergste plaaslike droogte in 'n eeu saamgeval. 'n Nie-amptelike vermoede het aanvanklik bestaan dat sommige van die brande deur brandstigters veroorsaak is.
**Vonones I** (Grieks: ΟΝΩΝΗΣ, *Onōnēs* op sy muntstukke) was van 8 tot 12 n.C. koning van die Partiese Ryk en daarna, van 12 tot 18 n.C. die heerser van die Koninkryk Armenië. Hy was die oudste seun van Fraates IV en is in 10/9 v.C. as gyselaar na Rome gestuur om te voorkom dat daar konflik is in die troonbestyging van Fraates se jongste seun, Fraatakes.

Vonones het koning geword nadat die Parters Augustus ná die dood van Orodes III omstreeks 6 n.C. gevra het vir 'n nuwe koning uit die Huis van Arsakes. Augustus het Vonones vir hulle gestuur, maar dié kon homself nie as koning handhaaf nie; hy was opgevoed as 'n Romein en die Partiese adel het hom geminag. 'n Ander lid van die Huis van Arsakes, Artabanus II, wat oor Atropatene regeer het, is genooi om die troon oor te neem. In 'n burgeroorlog het hy Vonones I verslaan en van die troon gesit.

Vonones het na Armenië gevlug en in 12 n.C. hulle koning geword. Artabanus II het hom van die Armeense troon probeer afsit om sy eie seun as koning aan te stel. Rome het 'n stokkie daarvoor gesteek omdat hulle gevoel het dit hou 'n bedreiging vir hulle in. Eindelik is Artaxias III as nuwe koning aangewys. Die Romeine het Vonones I na Sirië gestuur, waar hy aangehou is. Hy is later na Sisilië geskuif, waar hy omstreeks 19 n.C. deur sy wagte vermoor is toe hy probeer ontsnap.

Bronne
------

* Tacitus, *Annals*, ii, 4, 58, 68.
* Dąbrowa, Edward (2012). "The Arsacid Empire". In Daryaee, Touraj (red.). *The Oxford Handbook of Iranian History*. Oxford University Press. pp. 1–432. ISBN 978-0-19-987575-7.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Voorganger**← Orodes III** | **Vonones I** | Opvolger**Artabanus II →** |

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* VIAF: 500159474048127660645
* WorldCat Identities (via VIAF): 500159474048127660645

 |
**Terrestriale Tyd** (**TT**), of **aardtyd**, is ’n moderne sterrekundige tydstandaard wat deur die Internasionale Astronomiese Unie (IAU) gedefinieer is, hoofsaaklik vir tydmeting van sterrekundige waarnemings wat van die oppervlak van die Aarde af gemaak word.

Die Astronomiese Almanak gebruik byvoorbeeld TT vir sy tabelle van die posisies (efemerides) van die Son, Maan en planete soos van die Aarde af gesien. In dié hoedanigheid is TT ’n voortsetting van **Terrestriale Dinamiese Tyd** (TDT of TD), wat weer volg op Efemeristyd (ET). TT het dieselfde doel as waarvoor ET aanvanklik ontwerp is: om vry te wees van die onreëlmatighede van die Aarde se draaiing.

Die eenheid van TT is die SI-sekonde, waarvan die definisie tans gebaseer is op die sesium-atoomhorlosie, maar TT word nie self deur atoomhorlosies gedefinieer nie. Dit is ’n teoretiese ideaal, en werklike horlosies stem net by benadering daarmee ooreen.

TT verskil van die tydskaal wat dikwels as ’n basis vir burgerlike doeleindes gebruik word, Gekoördineerde Universele Tyd (UTC). TT lê indirek ten grondslag van UTC, via Internasionale Atoomtyd (TAI). Vanweë die historiese verskil tussen TAI en ET toe TT ingestel is, is TT sowat 32,184 sekondes voor TAI.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
**Anton Myburgh**, ook bekend as Murgpyp, is 'n Afrikaanse liedjieskrywer en sanger. Sy loopbaan het op 13 begin toe hy vir sy stiefma, Cora Marie, die lied *Ek kan lewe* geskryf het. Hy is ook bekend vir liedjies soos *Boer met sy roer*.

Lirieke vir Boer met sy roer
----------------------------

Hier is die lirieke vir *Boer met sy roer*, een van Anton se meer bekende liedjies:

Sit jou hand op die ploeg  

In die son sal jy swoeg  

Want die boer en sy roer  

Word nooit moeg  

  

Want die boer en sy roer  

Word nooit moeg om te ploeg  

As hy staan staan hy sterker as ’n rots  

Sit jy kettings om sy taal  

Sal die duiwel jou kom haal  

Los sy grond  

Jy speel met bom se lont

Albums
------

**Soekmekaar**, 2007 SELECT

1. Dream masjien
2. Hier staan ek weer
3. Soekmekaar
4. Boer en sy roer
5. Vlam in my hart
6. Voetspore
7. Spinnekop
8. Jolene
9. Van die aarde
10. Baby jy´s nog lief vir my
11. Choc 99
12. Blaartjie
13. Onder my vel
14. Adam se feetjieland
15. Ek´s fyn
16. Jackie McKay
17. Reënboog
18. Murg Medley: Katrina/Deur die Straights/Kosie/Spinnekop/Saartjie van Biesievlei

Sien ook
--------

* Lys van Suid-Afrikaanse musikante
**Antoine Abed** (26 Oktober 1896 - 15 September 1975) was 'n biskop van die Maroniet-Katolieke kerk van Tripoli in Libanon.

Lewe
----

Abed word op 17 Mei 1925 in Tripoli, Libanon, tot priester georden. Sy aanstelling as aartsbiskop van Tripoli vind op 23 April 1933 plaas, en Abed word op 7 Mei 1933 as biskop georden deur die Maroniete Patriarg van Antiochië, Anthony Peter Arida. Saam met hom was Paul Aouad, Aartsbiskop van Siprus, Chuchrallah Khoury, Aartsbiskop van Tyre, Abdallah Khoury, Titulêre biskop van Arca in Phoenicia dei Maroniti, Pierre Feghali, titulêre biskop van Epiphania in Sirië, Elie Rischa, titulêre biskop van Nazareth per i Maroniti, Elie Chedid, titulêre aartsbiskop van Chyrrus per i Maroniti, Emmanuel Phares, titulêre biskop van Tarsus dei Maroniti en Paul Akl, titulêre biskop van Laodicea in Sirië per i Maroniti. Hy is op 16 Oktober 1933 deur die Heilige Stoel bevestig, en op 5 September 1965 aangewys as Aartsbiskop van Tripoli, in welke hoedanigheid hy gedien het tot met sy afsterwe op 15 September 1975. Hy het twee-en-veertig jaar gedien in die amp van Aartsbiskop van Tripoli.

Toekennings
-----------

* 1959: Orde van Verdienstelikheid van die Federale Republiek van Duitsland
**Robert Stephenson and Company** was 'n lokomotief-vervaardigingsmaatskappy wat in 1823 gestig is. Dit was die eerste maatskappy wat gestig is om spesifiek spoorlokomotiewe te vervaardig.

Stigting en vroeë sukses
------------------------

Fabriekskantore in Suidstraat, Newcastle, Engeland.
Die maatskappy is gestig in 1823 in Forthstraat, Newcastle-upon-Tyne in Engeland deur George Stephenson en sy seun, Robert, saam met Edward Pease en Michael Longridge (die eienaar van die ysterwerke op Bedlington). Die bestuurder van die fabriek was aanvanklik James Kennedy.

Die maatskappy se eerste lokomotief was *Locomotion No 1*, wat die Stockton en Darlington-lyn geopen het, gevolg deur drie meer: Hope, Black Diamond en Diligence. Hul vertikale silinders het veroorsaak dat hierdie lokomotiewe oormatig geskud het, en op die Hetton steenkoolspoorlyn het Stephenson selfs "stoomvere" ingestel wat as onbevredigend bewys is. In 1828 het hy die "Eksperiment" van stapel gestuur, 'n lokomotief met skuisgemonteerde silinders, wat verbeterde stabiliteit beteken het en gemonteer kon word op vere. Oorspronklik was dit 'n vierwiel, maar dit is aangepas vir ses wiele, en nog 'n voorbeeld, *Victory*, is gebou. Rondom hierdie tyd is twee lokomotiewe vir Amerika gebou. Die eerste, 'n vier-gekoppelde loko met die naam *America*, is deur die Delaware en Hudson Spoorweg bestel. Die tweede, 'n ses-gekoppelde loko met die naam *Whistler*, is vir die Boston and Providence Spoorweg gebou in 1833.

Ontwerp van die langketel
-------------------------

Die toename in die afstand deur baie treine afgelê, het probleme uitgewys met die vuurherte en skoorstene. In samewerking met die North Midland Railway by hul Derbywerke, het Stephenson die temperatuur van die uitlaatgasse gemeet, en besluit om die ketels op toekomstige stoomenjins te verleng. Aanvanklik was hierdie "langketelenjins" 2-2-2 ontwerpe, maar in 1844 het Stephenson die volgwiele na die voorkant verskuif in 4-2-0 uitleg, sodat die silinders tussen die ondersteuningswiele gemonteer kon word. In 1846 voeg hy weer 'n paar volgwiele by - die eerste lokomotief met agt wiele. Nog 'n belangrike innovasie in 1842 was die Stephenson skakelbeweging.

In die twintigste eeu
---------------------

Vir res van die eeu, was die maatskappy vooruitstrewend ten spyte van toenemende mededinging, deur die verskaffing van toerusting aan plaaslike asook oorsese spoorweë.
Teen 1899 was reeds 3 000 lokomotiewe gebou, en 'n nuwe maatskappy met beperkte aanspreeklikheid is gevorm, **Robert Stephenson and Company**. Die fabriek en werke is verskuif na Darlington, waar die eerste lokomotief die werkswinkel verlaat in 1902.