recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hans van Heerden** (23 November 1935 – 9 September 2023) was ‘n Suid-Afrikaanse bariton.

Van Heerden is in 1935 in Pretoria gebore. Op grond van sy sangtalent verwerf hy die Mimi Coertse-beurs om in Wene sang te studeer. Daar maak hy vinnig opgang en tree in verskeie operahuise op. Hy het hoofbariton geword by die operahuise van Ulm, Bonn, Wiesbaden en Frankfurt, asook gasoptredes regoor Duitsland gemaak. Hy het saam met beroemde sangers soos Mario del Monaco, Rudolf Schock, Renato Cioni, Johan Botha, René Kollo, Kim Borg, Ileana Corubas, Edda Moser, Anneliese Rothenberger, Marina Arroyo, Agnes Baltsa en Helga Dernesch opgetree.

Hy het in die vroeë 1970's na Suid-Afrika teruggekeer. Hy was agt jaar lank ‘n voltydse sanger van Kruik (Kaaplandse Raad vir Uitvoerende Kunste, die voorganger van Kunstekaap) en in 1978 administratiewe en artistieke direkteur van opera by Sukovs (destydse Streeksraad vir die Uitvoerende Kunste van die Oranje-Vrystaat) in Bloemfontein. In 1991 word hy aangestel as hoof van die Operaskool van die Tshwane-Universiteit vir Tegnologie. In sy loopbaan het hy in 110 operarolle opgetree. Die rol van Scarpia in *Tosca* het hy 134 keer gesing en dié van *Rigoletto* 116 keer. Hy het ook ‘n boek "*More about opera*" in 2021 gepubliseer.

Bronne
------

* Holtzhausen, K. LitNet Lesersindrukke, More about opera deur Hans van Heerden: ’n lesersindruk 2021-07-21

* Opperman, J.J. 11 September 2023, Sanger Hans van Heerden sterf op 87. Netwerk24.

* PACT Operateaterprogram vir Les Contes d'Hoffmann, Oktober-November 1995

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* IMDb: nm2760199

 |
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Kopersilisied |
|   |  |
| Chemiese formule | Cu3Si |
| Molêre massa |  |
| CAS-nommer |   |
| Voorkoms | Grys vastestof |
| **Fasegedrag**   |
| Selkonstantes | 472 pm; alfa=95,72 (romboëdriese weergawe)   |
| Ruimtegroep | R3 (η-fase) |
| Smeltpunt | 868°C  |
| Kookpunt |  |
| Digtheid |  |
| Oplosbaarheid | Onoplosbaar |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa |  |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt |  |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |

**Kopersilisiede** is verbindings van silikon en koper.

Daar is verkeie kopersilisiede in die Cu-Si-fasediagram geïdentifiseer. Die bekendste is die η(êta)-fase wat gewoonlik as Cu3Si weergegee word maar eintlik effens ryker aan koper is. Ander weergawes is Cu7Si2 of Cu76Si24. Die η-fase smelt kongruent teen 868°C. Solberg het in 1978 die η-fase se struktuur bepaal as romboëdries (trigonaal). Dit is 'n baie kompakte struktuur.
Daar is twee koperposisies CuI en CuII, waarvan een op die drietallige as lê. Elke silikonatoom het 

* een Si-buur en een CuI-buur op 0,5166 maal die lengte van die romboëdriese a-as,
* ses CuII-bure op 0,5235a
* ses CuI-bure op 0,6025a

Maar Solberg het ook gevind dat teen kamertemperatuur superstukture gevorm kan word wat η' en η'' genoem word. Later elektrondiffraksiewerk het gewys dat die superstrukture baie ingewikkeld is. Meer navorsing is nodig. Daar is ander fases wat nog ryker aan koper is soos die epsilon fase Cu79Si21 of Cu15Si4 en die delta-fase Cu82Si18 wat peritekties ontbind teen 796°C en 726°C.

Gebruike
--------

Cu3Si word gebruik in die suiweringsproses van silikon vir die halfgeleierindustrie. Dit is die sleutel om suiwerhede soos 99,99999% te bereik. Daar is egter 'n toenemende aantal aanwendings in ander gebiede soos vir fotovoltaïese of elektriese doeleindes. Dit word ook as katalisator gebruik vir die vervaardiging van nanodraadjies van halgeleiers en van koolstof. 'n Ander gebied van aanwending is litiumbatterye.
Luglyn van die stad
**Sharjah** (Arabies: ٱلشَّارقَة, *aš-Šāriqah*) is die hoofstad en grootste stad van die emiraat Sharjah van die Verenigde Arabiese Emirate aan die Persiese Golf. Met 'n bevolking van sowat 1 400 000 in 2015 is dit ook die derde grootste en derde mees bevolkte stad van dié land ná Doebai en Aboe Dhabi.

Die emiraat deel wetlike, politieke, militêre en ekonomiese funksies met die ander emirate van die VAE binne 'n federale raamwerk, hoewel elke emiraat jurisdiksie het oor sommige funksies soos siviele wetstoepassing en voorsiening en instandhouding van plaaslike fasiliteite. Sharjah word sedert die 18de eeu deur die Al Qasimi-dinastie regeer.

Die stad is 'n sentrum vir kultuur en nywerheid, en dra op sy eie 7,4% van die BBP van die Verenigde Arabiese Emirate by. Die stad beslaan 'n benaderde oppervlakte van 235 km² en het 'n bevolking van meer as 800 000 (2008). 

Die verkoop of verbruik van alkoholiese drank is verbode in die emiraat Sharjah sonder die besit van 'n alkohollisensie en alkohol word nie in Sharjah-hotelle, restaurante of ander afsetpunte bedien nie weens die Moslem-meerderheid in die area. Dit het Sharjah gehelp om die aantal Islamitiese toeriste wat die land besoek, te verhoog. Sharjah is amptelik aangewys as 'n WGO gesonde stad. Die 2016-uitgawe van QS Best Student Cities het Sharjah as die 68ste beste stad ter wêreld gelys om 'n universiteitstudent in te wees. Sharjah word beskou as die kulturele hoofstad van die VAE, en was die Islamitiese kultuurhoofstad in 2014. Sharjah is deur UNESCO as Wêreldboekhoofstad vir 2019 aangewys.

Sharjah is per lug verbind aan die buiteland met die Sharjah Internasionale Lughawe. Sharjah was een van die gasheerstede tydens die T20I-wêreldbeker 2021.
Die koor van 'n tipiese kerkgebou. Hierdie grondplan wys 'n basiliek
Die koor van die katedraal van Bristol, Engeland
Koor met halfronde koornis (apsis) in die Romaanse kerkburg te Michelsberg, Siebenbürgen, Roemenië
In die kerkargitektuur verwys die term **koor** of **koorruimte** (soms ook **priesterkoor** of **sanktum** genoem) na die altaarruimte, wat net vir geestelikes toeganklik was. Oorspronklik was die koor bestem vir sangers, wat naby die altaar gestaan het. Die koor is gewoonlik van 'n koorstoel, koorbalies en 'n koortoring voorsien. In die Middeleeue is die koor dikwels deur 'n afskeiding met galery van die middelskip afgebaken.

In Protestantse kerke verwys die term koor na die galerye wat in die langhuis gebou is en plek vir die orrel (orrelkoor) en die sangers (sangerskoor) bied.

In die vroeë Christelike tydperk is geen bepaalde argitektoniese vorm aan die koor gegee nie, en dit is slegs deur balies van die gewone kerkruimte geskei. Later het dit tot 'n afsonderlike deel van die kerkgebou ontwikkel en is veral in die Romaanse styltydperk bo-oor 'n kript opgerig. Hiervan afgelei is die vakterm hoogkoor.

Die koor lê gewoonlik aan die mees oostelike hoek van die kerkskip. Die Sint-Pieterskerk in Rome is een van die bekendste uitsonderings. Die koor bestaan uit die koorhuis (wat in die geval van 'n vierkante plattegrond ook koorkwadraat genoem word) en die kooreinde wat volgens die geometrie van die oostelike einde genoem word. Die Romaanse boustyl het 'n ronde einde, die sogenaamde apsis, bygevoeg, terwyl Cisterciënserkerke en die Engelse gotiek die voorkeur aan 'n reglynige of plat kooreinde gegee het.

Die koor van Cisterciënserkerke word onderverdeel in die monnikskoor (soms ook herekoor genoem) en die koor van die lekebroeders, wat aan die westelike kant by die monnikskoor aansluit. Die Gotiese boustyl word deur poligonale kooreindes gekenmerk wat volgens hulle segmente geklassifiseer word (byvoorbeeld 5/8-einde).

Ander koorvorms word volgens die verhouding tussen die res van die kerk en die aangeboude dele. In die Romaanse en Gotiese tydperk is kore met kooromgang en kapelkrans gebou, waarvan veral in Frankryk se katedrale pragtige voorbeelde aangetref word. Die Karolingiese tydperk en die Duitse Romaanse boustyl het kerke met 'n dubbelkoor ontwikkel, waarby 'n westelike en 'n oostelike koor gebou is. Voorbeelde is die katedrale van Mainz, Worms en Hildesheim en die munsterkerk van Bonn.

|  |
| --- |
| **Kerkargitektuur** |
| ***Kerk***: Koornis (apsis) | Dwarsskip | Koor | Skip | Vensterkruis | Narthex | Apsiskapel | Wandelgang | Boog | Sybeuk | Kript | Kerktoring | Chevet | Toringspits | Lanterntoring | Doksaal | Kerkplein |
| ***Geboue en monumente***: Kerk | Kapittelkerk | Doopkapel | Klooster | Abdy | Basiliek | Kapel | Katedraal | Campanile | Kalvarie |
| ***Argitektoniese elemente***: Boog | Gewelf | Kapiteel | Steunbeer | | Suil |
| ***Versierings***: Kerkvenster | Roosvenster | Gargouille | Timpaan |
| Romaanse argitektuur | Gotiese argitektuur | Middeleeuse godsdienstige argitektuur |
Hierdie nukleotied bevat die vyfkoolstofsuiker-deoksiribose (in die middel), ’n stikstofbasis (adenien, regs bo) en een fosfaatgroep (links). Die deoksiribosesuiker en stikstofbasis vorm ’n deoksiribosenukleosied, terwyl die hele struktuur saam met die fosfaatgroep ’n nukleotied is, ’n bestanddeel van DNS met die naam deoksiadenosienmonofosfaat.

|  |
| --- |
| Deel van 'n reeks oor |
| **Genetika** |
|  |
| Inleiding tot die genetika |
| * Chromosoom
	+ Chromatied
	+ Chromosoom 2
	+ Chromosomale afwyking
	+ X-chromosoom
	+ Y-chromosoom
	+ Sentromeer
* DNS
	+ RNS
* Dominansie
	+ Resessiewe geen
* Geen
	+ Alleel
	+ Basispaar
	+ Geenlokus
	+ Genoom
	+ Haplogroep
* Nukleotied
* Spesievorming
	+ Genetiese variasie
	+ Genetiese veranderlikheid
	+ Hibried
	+ Hibriedspesievorming
* Mutasie
 |
| Geneties gemanipuleerde organismes |
| * Geneties gemanipuleerde organisme
* Genetiese manipulasie
 |
| Geskiedenis en regulering |
| * Biogenetiese wet
* Dubbele heliks
* Poliploïdie
* Vierkant van Punnett
* Wette van Mendel
 |
| Prosese |
| * Genoomredigering
	+ CRISPR
* Meiose
* Mitose
* Polimerase kettingreaksiemetode
* Proteïensintese
* Pseudoknoop
 |
| Toepassings |
| * Basale klade
* Bloedgroep
* Genotipe
	+ Fenotipe
		- Fenotipiese kenmerk
* SRGAP2
 |
| Twispunte |
| * Eugenetika
* GGO-samesweringsteorieë
* Inteling
* Kloning
 |
| s • b • w |

**Nukleotiede** is organiese molekules wat dien as die monomeereenhede vir die vorming van die nukleïensuur-polimere deoksiribonukleïensuur (DNS) en ribonukleïensuur (RNS), wat albei noodsaaklike biomolekules in alle lewensvorme op aarde is. Nukleotiede is die boustene van nukleïensure; hulle is uit drie subeenheid-molekules saamgestel: 'n stikstofbasis, 'n suikergedeelte (vyfkoolstofsuiker) en 'n fosfaatgroep.

’n **Nukleosied** is saamgestel uit ’n stikstofbasis en suikergedeelte. ’n Nukleosied plus ’n fosfaatgroep vorm dus ’n nukleotied.

Nukleotiede speel ook ’n sentrale rol in metabolisme op ’n basiese, sellulêre vlak. Hulle dra pakkies chemiese energie – in die vorm van die nukleosiedtrifosfate ATP, GTP, CTP en UTP – regdeur die sel na baie sellulêre funksies wat energie verg. Dit sluit in die sintetisering van aminosure, proteïene en selmembrane en -dele; die beweging van die sel en seldele, beide intern en tussen selle; die verdeling van die sel; ens. Daarbenewens maak nukleotiede deel uit van intersellulêre kommunikasie en is hulle betrokke by belangrike kofaktore van ensiemreaksies.
Matthijs de Castelein
**Matthijs de Castelein** (Pamele, omstreeks 1485/9 - Pamele, 1550) was 'n Oudenaardse priester wat verbonde was aan die *parochiekerk* van Pamele en hoof was van die *rederijkerskamer* Pax Vobis van Oudenaarde en De Kersouwe van Pamele. Ingevolge sy eie verklaring skryf hy 36 klugte, 38 *tafelspelen*, 12 stukke oor moraliteit en 30 *wagenspelen*, maar weinig daarvan het egter bewaar gebly.

Tot sy jeugwerk behoort die drama *Historie van Pyramus ende Thisbe* (vermoedelik reeds vóór 1521 gedruk) en die *Balladen van Doornijcke* (waarskynlik in 1522 geskryf), waaruit 'n sterk anti-Franse gesindheid blyk. Voorts dig hy 'n bundel *Diversche liedekens* (oudste bekende druk, 1573/1574), met afwisselende inhoud, waarvoor hyself die musiek komponeer. Veral sy amoreuse- en *drinkliedere* munt uit deur hul losse, lugtige en sangerige trant, die eerste ook deur hul dartelende toon.

De Castelein is veral bekend omdat hy die eerste uitvoerige Nederlandstalige poësie geskryf het, wat van kardinale betekenis was vir kennis van die letterkundige opvatting van die *rederijkers*. Hy voltooi *De Const van Rhetoriken* in 1548, maar sy poësie word eers vyf jaar na sy dood in 1555 te Gent uitgegee deur die *rederijker* Jan Cauweel. Tussen 1555 en 1616 verskyn ses drukke van *De Const van Rhetoriken*. In 239 strofes word 'n oorsig gegee van rymsoorte, strofevorme en poësiegenres, wat alles geïllustreer word deur 'n nie onaansienlike aantal stukke deur homself (Rondo's, ballades en refreine), waardeur die *Const van Rhetoriken* tewens uitgroei tot 'n soort bloemlesing uit sy werk, wat ongelukkig vir die grootste gedeelte verlore gegaan het.

Die *Const van Rhetoriken* word dikwels beskou as 'n kodifikasie wat eerder die weg agtertoe as vorentoe wys. Matthijs de Castelein is egter 'n moderniserende digter wat in velerlei opsigte die weg na die renaissance wys. Hy vereenselwig hom met die huiwerigheid van die *rederijkers* om hul digkuns aan die drukpers af te staan (ambagtelike proteksionisme), en maak so die weg vry vir die idee van 'n individuele digterskap.

As leidraad vir sy werk gebruik hy die vyftiende-eeuse *Art de rhétorique* (1493) van de Franse *rederijker* Jean Molinet. Hy bring egter ook aanpassings en korreksies aan om die reëls in ooreenstemming te bring met die Nederlandstalige gebruike van die *rederijkers*.

Sien ook
--------

* Vlaamse letterkunde

Bronne
------

* Coigneau, D. e.a. *Overzicht van de Nederlandse letterkunde (deel 1)*, Gent, Academia Press, 1997.
* Van Vaeck, M. *Nederlandse literatuur: vroegmoderne tijd*, Leuven, Alpha Copy, 2010.
* "Castelein, Matthijs." Microsoft® Encarta® Winkler Prins 2006 [CD]. Microsoft Corporation, 2005.

Notas
-----

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Nederlandse Wikipedia vertaal. | 

Klik vir info oor hierdie sjabloon.
 |
Die **minimale staat** is ‘n siening van die staat in Politieke Wetenskap.

Die minimale staat is die ideaal van klassieke liberaliste wat ten doel het om te verseker dat individue die grootste moontlike vryheid geniet. Hierdie siening van die staat ontstaan uit sosiale kontrak-teorie en het ‘n negatiewe beeld van die staat. Van hierdie perspektief is die staat se waarde opgesluit in die kapasiteit van die staat om menslike optrede te beperk en dus te verhoed dat individue die regte en vryhede van ander skend. 

Die staat is slegs ‘n beskermende liggaam met die kern funksie om ‘n raamwerk van vrede en sosiale orde te skep waarin burgers kan lewe soos hulle self verkies. John Locke, wat ‘n voorstaander van hierdie tipe staat was het dit met ‘n nagwag vergelyk wat slegs moet intree wanneer orde bedreig word.

Die minimale staat het drie kern funksies. Eerstens bestaan die staat om binnelandse orde te handhaaf. Tweedens moet die staat verseker dat kontrakte en vrywillige ooreenkomste tussen burgers afgedwing word. Laastens moet die staat beskerming teen eksterne aanval bied. Dit beteken dat die institusionele apparaat van die minimale staat beperk is tot ‘n polisiemag, ‘n regstelsel en ‘n weermag. Alle ander verantwoordelikhede, hetsy ekonomies, sosiaal, kultureel, moreel of enige ander soort, behoort aan die individu en is deel van burgerlike samelewing (Heywood, 2013:67). 

Vanuit die liberalis se oogpunt is staatsinmenging in die persoonlike lewe van die individu ongewenste optrede. ‘n Minimale staat is opreg liberaal vanuit die idee dat die staat geen morele waardes afdwing op burgers nie en nie inmeng in die private sake van burgerlike samelewing nie (Bloor). Die idee van die minimale staat as die enigste geregtige staat word sterk met die libertinisme verbind en veral met Robert Nozick wat ‘n minimale staat voorstaan in sy boek *Anarchy, State and Utopia* van 1974.

Bronne
------

* Heywood, Andrew. 2013. Politics. 4de uitgawe. New York: Palgrave.
* Bloor, K. Minimal State (Liberalism).  [Datum van gebruik: 25 Mei 2019]
Die verhaal van 'n man met 'n sak kom in verskeie kulture voor. In die geval stop Sint Nikolaas 'n stout seun in 'n sak.
**Antjie Somers** is 'n Suid-Afrikaanse legende van 'n man wat bedags teen die hange van Tafelberg woon, maar hom snags as 'n vrou vermom en in die woonbuurte ronddwaal. Volgens die legende vang hy kinders wat stout is of laat uitbly en dra hulle dan in 'n sak op sy rug weg. Sy naam kom in rympies voor wat aan kinders voorgehou word, soos "*Antjie Somers kom jou haal*".

Sover bekend het die eerste verwysing na Antjie Somers op 10 Augustus 1866 in The Friend in Bloemfontein verskyn. Die artikel vermeld dat Antjie Somers tydens die bewind van lord Charles Somerset 'n berugte Kaapse struikrower was wat vroueklere aangetrek en snags mense op pad huis toe voorgelê het. Die oorspronklike verhaal het mettertyd vervaag en nuwe stories is vertel om kinders skrik te maak.

'n Ander weergawe is dat Andries (Antjie) 'n baie hardwerkende visserman was. Iemand dryf die spot met hom en hulle raak in 'n skermutselling betrokke. Die persoon val met sy kop op 'n klip en is op slag dood. Andries vermom hom toe in sy suster se rok en kappie. Hy verdwyn en die legende ontstaan van Antjie Somers met haar breë skouers, wat eintlik 'n man is, wat van alles denkbaar beskuldig word.

Sien ook
--------

* Spookplekke in Suid-Afrika
**Lucie van Dam van Isselt**, later bekend as **Lucie Ekker**, (15 Junie 1871 – 7 Junie 1949) was 'n Nederlandse kunstenaar wat bekend was vir haar blomskilderye.

Lewe
----

*Meizoentje* deur Lucie van Dam van Isselt
Van Dam van Isselt is in 1871 in Bergen op Zoom, Noord-Brabant, in Nederland gebore. Haar formele skilderopleiding het by die Koninklike Akademie vir Visuele Kunste in Den Haag begin. Sy het etse en litografie onder leiding van Auguste Morisot bestudeer by die École nationale supérieure des beaux-arts de Lyon.

Sy het deur Europa gereis en op verskeie plekke in België, Frankryk en Italië geskilder. Haar oeuvre is gevarieerd: portrette, verskillende soorte stillewes, genre-, figuur- en dierevertonings. Die Vlaamse neo-impressionistiese skilder Théo van Rysselberghe was veral vir haar 'n inspirasie. Sy het in die Zeeuwse dorp Veere geskilder en word dus onder die *Veerse Joffers* gereken.

Van Dam van Isselt was in 1905 die onderwerp van 'n portret deur Jan Toorop.

*Zinnias* deur Lucie van Dam van Isselt
Sy het skilderye aan verskeie versamelings, insluitend die Teylers Museum, voorsien. Isselt se werk is ingesluit in die 1939-uitstalling en verkope *Onze Kunst van Heden* (Ons Kuns van Vandag) by die Rijksmuseum in Amsterdam.

Sy het twee keer getrou, en is twee keer geskei. Sy tree in 1892 in haar tuisdorp in die huwelik met die skilder en meganiese ingenieur Evert Cornelis Ekker.  Hulle is in 1907 geskei nadat hulle twee kinders gehad het. Sy hertrou daarna op 12 Mei 1909 in Utrecht met die kunskritikus Albert Charles Auguste Plasschaert. Hulle huwelik is in 1921 ontbind.

Van Dam van Isselt is in 1949 in Den Haag in Nederland oorlede.

Galery
------

* Sans Titre deur Lucie van Dam van Isselt*Sans Titre* deur Lucie van Dam van Isselt
* Lucie van Dam van Isselt deur Jan Toorop.*Lucie van Dam van Isselt* deur Jan Toorop.
| Inligtingsteorie |
| --- |
|  |
| * Entropie
* Differensiële entropie
* Voorwaardelike entropie
* Gesamentlike entropie
* Wedersydse inligting
* Voorwaardelike wedersydse inligting
* Relatiewe entropie
* Entropie koers
* Beperking van digtheid van diskrete punte
 |
| * Asimptotiese ekwipartisie-eienskap
* Tempo-vervorming teorie
 |
| * Shannon se bronkoderingstelling
* Kanaal kapasiteit
* Ruiserige-kanaal kodering stelling
* Shannon–Hartley stelling
 |
| * l
* b
* w
 |

**Inligtingsteorie** is ’n vertakking van toegepaste wiskunde en elektroniese ingenieurswese en het te doen met die meting of kwantifisering van inligting. Die veld is fundamenteel gevestig deur die werke van Harry Nyquist en Ralph Hartley, in die 1920s, en Claude Shannon in die 1940s. Claude Shannon word as vader van hierdie studie beskou en sy 1948 gepubliseerde wetenskaplike artikel *A Mathematical Theory of Communications* het die grondslag gelê vir die informasie-era (Engels: *Information Age*).

’n Beeld van krapplekke op die leesbare oppervlak van ’n CD-R. Musiek- en Data-CD’s word gekodeer met foutherstellingskodes en kan dus steeds deur middel van foutoptelling- en foutherstellingstegnieke gelees word, alhoewel hulle klein krapplekke bekom het.
Inligtingsteorie help wetenskaplikes om verskillende stelsels se kapasiteit om informasie te stoor, oor te dra en te verwerk, te bepaal. Inligtingsteorie is ook bemoeid met datakompressie en met metodes vir die vermindering van geraas en foute, om sodoende so veel as moontlik data betroubaar te kan stoor of oor ’n kanaal te kan stuur. Die maatstaf van informasie, ook bekend as informasie entropie, word gewoonlik uitgedruk as die gemiddelde hoeveelheid bisse benodig vir die berging of oordrag van data. Baie van die ondersteunende wiskunde is deur Ludwig Boltzmann en Josiah Willard Gibbs vir termodinamika ontwikkel. Alan Turing het soortgelyke idees gebruik toe hy gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Duitse *Enigma* syferskrifkode (Engels: *ciphers*) gebreek het.

Inligtingsteorie affekteer ’n wye verskeidenheid van velde, wat strek vanaf wiskunde en rekenaarwetenskap tot by neurobiologie, taalkunde en swart kolke. Praktiese toepassings, sluit in die herstel van foute as gevolg van krapplekke op DVD’s. ’n Artikel in 1953 in die tydskrif *Fortune*, bevat die volgende: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | It may be no exaggeration that man's progress in peace, and security in war, depend more on fruitful applications of Information Theory than on physical demonstrations, either in bombs or in power plants, that Einstein’s famous equation works. |  |

Claude Shannon is in 2001 oorlede, teen die ouderdom van 84, na ’n lang stryd teen Alzheimer se siekte.

Bronne
------

* **The Math Book**, Clifford A. Pickover. ISBN 978-1-4027-5796-9
Skryftafel met kasboek vir dubbel-inskrywings, ongeveer 1910.
Volgens die dualiteitsbeginsel van rekeningkunde word die finansiële toestand van 'n entiteit deur die volgende basiese rekenkundige vergelyking aangedui.

EIENAARSBELANG = BATES - LASTE

Transaksies kan hierdie finansiële toestand verander op verskeie wyses en word opgeteken dmv die dubbelinskrywingstelsel waar transaksies ontleed word in debiete en krediete wat dan moet balanseer. Tradisioneel word bates as debiete aangeteken en laste as krediete met die eienaarsbelang dan om dit te balanseer.

By 'n nuwe besigheid is:

```
R0 (eienaarsbelang) = R0 (bates) - R0 (laste) of
R0 (bates) = R0 (laste) + R0 (eienaarsbelang)
```

Sou die eienaar nou 'n bedrag beskikbaar stel aan die besigheid bv R2000, word dit volgens die dubbelinskrywingstelsel wat in die grootboeke opgeteken word (en gestaaf moet word deur rekenkundige brondokumente):

1. Die bate rekening word vergroot met die bedrag (Debiteer)
2. Die eienaarsbelang rekening word vergroot met dieselfde bedrag (Krediteer)

```
R2000 (bates) = R0 (laste) + R2000 (eienaarsbelang) 
```

Sodoende kry rekening sy eie saldo (verskil tussen sy debiete en krediete), maar die totale krediete en debiete bly in ewewig.

Omdat dit lomp sou wees om vir elke transaksie in 'n besigheid die algemene grootboek rekord weer te gee, word periodieke opsommings van die transaksies saamgestel.

So is 'n proefbalans 'n opsomming van al die rekenings se saldo's wat gebruik word om te verseker dat al die kredietsaldos en die debietsaldos balanseer. 

Die proefbalans word dan verder ontleed om finansiële state in die vorm van 'n balansstaat en inkomstestaat op te stel.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4113337-7
* NKC: ph115767

 |
Die **Koue Bokkeveld** is ‘n boerderygebied rondom Op-die-Berg by 33° suid en 19° 20′ oos in die Wes-Kaap. Die gebied lê in die bron van die Olifantsrivier, noord van Ceres, Prince Alfred Hamlet en die Gydopas op die R303-streeksroete, oos van Porterville en die Groot-Winterhoekberge en suid van die Middelbergpas by Citrusdal. Dit is 65 km lank en die breedte wissel van 24 tot 32 km.

In die winter is dit een van die koudste dele in die provinsie en sneeu kom gereeld hier voor. 

Reeds in 1727 het die eerste veeboere hier ingetrek en dit vernoem na die baie springbokke wat hulle aangetref het. Weens die besondere koue het die boere in die winter met hul kleinvee na laer dele getrek, naamlik die Warm Bokkeveld.

Vroeg in die 20ste eeu is begin om vrugteboorde aan te plant. Daar word met appels, pere en ander sagtevrugte geboer. Droëvrugte word gemaak en weens die koue kan siektevrye aartappelmoere hier gekweek word.

Op 13 Oktober 1838 was hier 'n meteorietreën wat gepaard gegaan het met 'n skrikwekkende lawaai en helder lig wat ver gehoor en gesien is. Dit was die grootste neerslag van steenmeteoriete (aëroliete) in die suidelike halfrond waarvan wetenskaplikes bewus is.

Trivia
------

Dit is die kontrei van Boerneef van Boplaas.

Lees ook
--------

* Lys van streeksname in Suid-Afrika
* Warm Bokkeveld
Soldate in die kake van die dood
**Omaha-strand** was een van die vyf strande wat die Geallieerdes gebruik het op D-dag tydens Operasie Overlord tydens die Tweede Wêreldoorlog op 6 Junie 1944. Dit is die tweede mees westelike van die vyf strande. Amerikaanse troepe het hier aan land gegaan.

Die strand is een van die wêreld se wydste getyvlaktes. Tydens die beplanningsfase in 1943 is Omaha geïdentifiseer as 'n landingplek omrede dit bykans nie op daardie stadium enige verdediging gehad het nie. Selfs 'n maand voor D-dag het intelligensie nog aangedui dat die situasie nog dieselfde was. Daar is verwag dat die Geallieerdes se bomaanval, gevolg deur bombardering van die vloot, die meeste van die Duitse verdedigers uit die weg sou ruim. Wat egter vir hulle gewag het was 85 masjiengeweer-neste, 38 vuurpyle-basisse, 35 bunkers, 18 anti-tenk kanon posisies, agt versterkte kanon-batterye, ses mortier-putte en vier veld-artillerie posisies. Al die posisies was verbind met loopgrawe. Die Duitse soldate wat al die stellings beman het was veterane van die Russiese oosfront.

Die eerste landingskepe het reeds om 06:30 soldate begin aflaai en 27 van die 32 amfibiese tenks het gesink as gevolg van die onstuimige see. Die res is vernietig voor hulle enige bydra tot die landing kon maak. Die lugmag se bombardering het egter hulle teikens gemis met dodelike gevolge. Die eerste golf soldate het 1 uit 18 manskappe verloor. Teen 09:00 het 5 000 soldate reeds geland. Eers teen 11:00 het die Amerikaanse soldate die oorhand begin kry en teen 20:30 was alle Duitse teenstand uitgewis. Teen 22:30 het 30 000 troepe reeds aan land gegaan. Daar het egter 2000 troepe gesneuwel op die dag.

Die ander vier strande is *Juno*, *Gold*, *Sword* en *Utah*.

Bron
----

* D-DAY: 24 Hours That Saved the World. By the Editors of TIME. 2004. ISBN 1-932273-22-0

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4467970-1
* NARA: 10044444
* VIAF: 247372298
* WorldCat Identities (via VIAF): 247372298

 |
Bariumsulfaat

**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Sulfaat   |
|  |   |
| Termochemiese radius | 2,18  Å   |
| {\displaystyle \Lambda \_{m}^{-}} | 160,7 [Scm2/mol] |

'n **Sulfaat** is 'n sout wat die komplekse ioon SO42- bevat of 'n ester wat 'n (bidentate) -SO4-groep bevat. Die ioon is die suurres van swaelsuur, H2SO4.

Die ioon het 'n tetraëdriese vorm en die sentrale atoom het 'n oksidasietoestand van +6. In beginsel is dit 'n sterk oksidant, maar kineties is hierdie werking dikwels gehinder en vertoon die sulfaatioon groot stabiliteit. Baie sulfate is goed oplosbaar in waterige oplossings. Uitsonderings is die sulfate van kalsium, stronsium, barium, radium en lood(II).

Sulfate van kalsium kom baie voor as minerale en word gemyn. Die dihidraat se naam is gips. Suid-Afrika het aansienlike reserwes en gips word daar sedert 1913 geproduseer.

Opgeloste sulfate is 'n baie belangrike voedingstof vir plante. Swael kan net deur plante opgeneem word as dit in die vorm van 'n sulfaatioon aangebied word. Sulfaat kan ook deur sulfaatreduserende bakterië gebruik word vir hulle metabolisme.

Sien ook
--------

* Lys van anione
* Kaliumsulfaat
* Kategorie:Sulfaatminerale
**Daman-lughawe** (IATA: **NMB** – ICAO: **VADN**) is 'n militêre lugbasis by Daman in die uniegebied van Dadra en Nagar Haveli en Daman en Diu in Indië. Dit is die tuiste van die Indiese Kuswag-lugstasie, Daman, wat lugverkeerbeheer (ATC)- en parkeergeriewe aan militêre sowel as burgerlike vliegtuie verskaf.

Geskiedenis
-----------

Daman-lughawe is in die 1950's deur die regering van Portugees Indië gebou. Die TAIP (Portuguese India Airlines) het op 29 Augustus 1955 met bedrywighede na Daman begin. TAIP het Daman met Goa, Diu en Karachi verbind tot Desember 1961, toe Daman deur die Indiese Gewapende Magte bevry is, met TAIP wat hierna hul bedrywighede gestaak het.

Die Indiese Kuswag het sy eerste Dornier-eskader in Januarie 1987 by Daman ontplooi, gevolg deur sy eerste volwaardige lugstasie in Oktober 1987.

Indiese Kuswag-lugstasie
------------------------

Die stasie het twee eskaders onder sy administratiewe en operasionele beheer.

* 750 SQN (ICG) wat Dornier 228- vliegtuie bedryf
* 841 SQN (ICG) wat Chetak- helikopters bedryf

Die stasie maak ook voorsiening vir maritieme verkenning en soek- en reddingsoperasies langs die noordweskus. Dornier- en Chetak-vliegtuie word van Daman uitgestuur vir operasionele verpligtinge langs die kus. Uitvoer van avontuur-aktiwiteite is 'n gereelde kenmerk. Daarvoor is die stasie toegerus met een mikroligte vliegtuig en een kragsweeftuig. Opleiding vir die Indiese Seekadetkorps word by die lugstasie onderneem.
*Hierdie artikel behoort versmelt te word met São João Baptista.*

In die skeepvaartgeskiedenis van die wêreld is daar min tragedies wat met die ondergang van die galjoen **São João** (Sint Johannes) vergelyk kan word. Die São João was die spogskip van die Portugese handelsvloot en op daardie tydstip die ryksbelaaide Portugese skip wat Indië ooit verlaat het. Die stranding van hierdie skip op 11 Junie 1552 langs die kus van die Transkei was die eerste van 'n hele reeks soortgelyke skeepsrampe.

Op 3 Februarie 1552 het die skip onder bevel van kapt. Manuel de Sousa Sepùlvida die hawe van Cochin aan die Malabarkus op pad na Lissabon verlaat. Dit was oorlaai met slawe, peper, tekstiel en porselein. Stormagtige weersomstandighede waai die skip verby die Transkeise kus en Kaap Agulhas tot suidwes van die Kaap die Goeie Hoop. Toe die wind draai, is die skip weer aan die kus van Pondoland. In die rukwinde skeur die seile, breek die maste en die roer en die skip begin selfs lek. Net oos van die Mtamvunarivier is die ankers uitgegooi. Selfs 'n ankerkabel breek. In die branding verbrokkel die hele skip en 40 Portugese en 70 slawe laat die lewe. Ongeveer 'n 500 mense bereik die strand, waarvan verskeie ernstig beseer is deur drywende wrakstukke.

Na 12 dae in 'n tydelike skuiling by 'n varswaterbron begin die oorlewendes op 'n staptog noordooswaarts na Delagoabaai. Omdat kapt. De Sousa nie meer by sy volle verstand was nie, strompel die groep leierloos in verskeie rigtings voort. Talle sterf weens hongersnood, dors, ontbering of sneuwel in gevegte met die plaaslike bevolking. Sommige sterf selfs weens aanvalle deur wilde diere. Na nagenoeg 'n jaar bereik slegs 25 oorlewendes Mosambiek.

Dit is nie seker waar die presiese plek van die stranding was nie. Porseleinskerwe op die strand dui op 'n plek effens noordoos van die mond van die Mtamvunarivier naby Port Edward. Die naam van die dorp Port St. Johns aan die kus van Pondoland in die Oos-Kaap herdenk hierdie skeepsramp.

Bibliografie
------------

* Axelson, Eric: Portuguese pioneers in Southern Africa. Johannesburg: Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie, s.j.
* Potgieter, Coenraad: Skipbreuke aan ons kus. Kaapstad: Tafelberg, 1969.
* Turner, Malcolm: Shipwrecks and salvage in South Africa – 1505 to the present. Kaapstad: Struik, 1988. ISBN 0-86977-387-9
**Damaskus Internasionale Lughawe** (Arabies: مَطَار دِمَشْق الدَّوْلِيّ Maṭār Dimašq ad-Dawaliyy) (IATA: **DAM**, ICAO: **OSDI**), is die internasionale lughawe van Damaskus, die hoofstad van Sirië. Dit is in die middel-1970's ingewy en was ook die land se besigste lughawe. In 2010 het 'n geraamde 5,5 miljoen passasiers die lughawe gebruik, 'n toename van meer as 50% sedert 2004.

In die laat 1980's het die Damaskus-lughawe 'n omvattende lugdiens gebied. Meer as 30 lugrederye het by die stad aangedoen, met ononderbroke vlugte na verskeie bestemmings in Europa, Noord-Afrika, die Midde-Ooste en Suid-Asië. 

Belastingvrye winkels in 2007
Die lughawetoring in 2007
In Maart 2007 het Iran Air 'n direkte verbinding tussen Damaskus en Suid-Amerika ingewy. Die lugredery het vir 'n kort tydperk na Caracas gevlieg met Boeing 747's voordat sy vennoot Conviasa die roete oorgeneem het. Vlugte het aanvanklik in Teheran ontstaan. Teen vroeg in 2011 het Conviasa 'n stop in Madrid by die vlug gevoeg.

Sedert die aanvang van die Siriese Burgeroorlog is die lughawe en die pad wat daarheen lei af en toe gesluit en die meeste internasionale lugrederye het vlugte gestaak. Verskeie lugrederye soos Emirates en EgyptAir met voormalige gereelde diens na Damaskus het hul vlugte na Damaskus gekanselleer. British Midland International en British Airways het in Mei 2012 ook opgehou om na Damaskus te vlieg, terwyl Royal Jordanian in Julie 2012 opgehou het. In November en Desember 2012 is intense gevegte rondom die lughawe aangemeld, wat gelei het tot 'n tweedae-lange sluiting. 

Op 20 Mei 2022, as deel van voortdurende Israeliese aanvalle op Sirië, het Israel 'n missielaanval op 'n Siriese militêre pos naby die lughawe geloods en drie Siriese soldate het gesterf. Verskeie Israeliese missiele is glo ook deur Siriese lugverdedigingstelsels afgeskiet. Sommige vlugte is ook gekanselleer as gevolg van die aanval.

Fasiliteite
-----------

Die lughawe is 30 km suidoos van Damaskus geleë en word met 'n hoofweg aan die stad verbind. 'n Pendelbus ry tussen die middestad en die lughawe.

Die lughawe is van Islamitiese argitektuur en het twee terminale, een vir internasionale vlugte en een vir binnelandse vlugte. Die lughawe beskik oor twee belastingvrye verkooppunte. Die vertreksaal sluit ook 'n koffiewinkel, verskeie aandenkingswinkels, drie restaurante en 'n sitkamer vir eerste- en sakeklaspassasiers in. 

Die suidelike deel van die lughawe het verharde vliegtuigskuilings en artilleriebeskerming.
'n Straalbrug by El Dorado Internasionale Lughawe in Bogotá, Colombia
’n Airbus A380 van Lufthansa is gelyktydig aan drie straalbrûe gekoppel.
Schiphol, lugvaartbrug in 1961
’n **Vliegtuigbrug** of **straalbrug** (amptelik **passasiersbrug**, maar daardie term word byna nooit gebruik nie, die Engelse term jet bridge of jetway word ook gebruik) is ’n beweegbare brug wat aan die een kant na 'n terminaal skarnier en bewegings in drie rigtings toelaat: draai in vertikale en horisontale rigting en verleng (of verkort). 

Dit bring 'n bedekte verbinding tot stand, met enige vliegtuig wat naby genoeg aan die terminaal geparkeer is. Afhangende van die grootte van 'n vliegtuig, kan verskeie straalbrûe ook gebruik word. Die hek wat vir groter vliegtuigtipes gebruik word, kan dan met twee of drie vliegtuigbrûe toegerus word. Sommige lughawens het byvoorbeeld drie straalbrûe vir hul hekke vir groter vliegtuie, insluitend die Airbus A380.

Met vertrek stap passasiers van die hek deur die straalbrug na die deur van die vliegtuig. Aan die einde van die romp is daar 'n beheerpaneel om die slurp aan die vliegtuig te koppel. By sommige lughawens, vanaf die vliegtuig gesien, vertak die slurp halfpad in twee, een deel is bedoel vir aankomende passasiers en arriveer in die aankomsgedeelte van die lughawe, dikwels die onderste verdieping, terwyl die ander deel bedoel is vir vertrekkende passasiers en vloei uit die hek vir vertrekkende passasiers. Dit voorkom vermenging van passasiers.

Opstel van vliegtuie
--------------------

'n Straalbrug in Vancouver, Kanada
Straalbrûe by Denver-lughawe, in Denver, Colorado, VSA
Aanvanklik was dit algemeen dat vliegtuie parallel met die terminaalgebou geparkeer was. Die slurpe moes dus langer as die lengte van die vlerk wees. Boonop was dit ten koste van die spasie in die parkeerplek wat nodig is om die vliegtuig te maneuvreer. 

Grondpersoneel verkies deesdae om die vliegtuie met die neus na die gebou toe te plaas. Die romp is dan relatief kort en die vliegtuie kan nader aan mekaar geparkeer word. Die nadeel hiervan is dat die vliegtuig nie onder sy eie krag kan opstyg nie (hoewel dit in beginsel moontlik is). Die vliegtuig moet deur 'n terugstootmotor agteruit gestoot word, voor dit kan lanseer.

Trivia
------

Sommige kleiner vliegtuie (insluitend die Fokker F28 Fellowship en Bombardier CRJ1000) het 'n deur met 'n trap aan die binnekant van die deur wat ondertoe oopklap. Dit het die voordeel dat geen vliegtuigtrappe nodig is nie. ’n Straalbrug pas egter nie by so ’n vliegtuig nie. Die oplossing hiervoor is om die brug se romp op die grond naby die trappe van die vliegtuig te plaas.

By sommige lughawens is daar hekke sonder 'n straalbrug gekies weens 'n gebrek aan spasie of om koste te besnoei. Dit word veral deur laekosterederye soos bv. Ryanair benut. Passasiers kan dan eenvoudig oor die teerblad na die vliegtuig stap en dan via die trappe opklim.

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Nederlandse Wikipedia vertaal. | 

Klik vir info oor hierdie sjabloon.
 |
'n Termometer wat in albei kelvins en grade Celsius gekalibreer is.
Die **kelvin** (simbool: **K**) is die SI-eenheid van temperatuur en is een van die sewe SI-basiseenhede. Dit word gedefinieer as 'n 1/273,16 fraksie van die termodinamiese temperatuur van die trippelpunt van water. 'n Temperatuur wat in kelvin sonder enige voorbehoud aangedui word, word gemeet ten opsigte van absolute nul waar die molekulêre beweging ophou. Dit is ook algemene praktyk om 'n temperatuur relatief tot 'n verwysingstemperatuur van 273,15 K aan te dui, wat ongeveer ooreenstem met die smeltpunt van water onder normale toestande; hierdie konvensie is die Celsius-temperatuurskaal.

Die kelvin is vernoem na die Britse fisikus en ingenieur William Thomson, wat later na hy tot die adelstand verhef is, as Lord Kelvin bekend gestaan het.

Tipografiese konvensies
-----------------------

Die woord *kelvin* as 'n SI-eenheid word met 'n kleinletter *k* geskryf (tensy dit aan die begin van 'n sin voorkom), en word anders as *Fahrenheit* of *Celsius* nooit voorafgegaan deur die woorde *graad*, *grade* of die simbool ° nie. Die simbool vir kelvin is altyd die hoofletter K en word nooit in skuinsskrif gedruk nie. Daar moet 'n spasie tussen die getal en die K kom soos met alle SI-eenhede.

Unicode sluit die "kelvin-teken" onder die kode U+212A in (in die huidige skrif vertoon dit so: Κ teenoor die gewone alfabetletter: K). Die kelvin-teken behoort bietjie langer te wees as die gewone K. Dit is egter moontlik dat die karakter nie op alle rekenaars beskikbaar is nie. Dit is dus beter om 'n gewone K tebruik ter wille van leesbaarheid vir die grootste gehoor.

Omskakelingsfaktore
-------------------

**Kelvin temperatuur omskakelingsformules**| Omskakeling van | na | Formule |
| --- | --- | --- |
| kelvin | grade Celsius | °C = K – 273,15 |
| grade Celsius | kelvin | K = °C + 273,15 |
| kelvin | grade Fahrenheit | °F = K × 1,8 − 459,67 |
| grade Fahrenheit | kelvin | K = (°F + 459,67) / 1,8 |
| Neem kennis dat vir temperatuurintervalle eerder as temperatuurlesings, 1 K = 1 °C en 1 K = 1,8 °FAddisionele omskakelingsformulesOmskakelingsprogram vir temperatuureenhede Geargiveer 29 Januarie 2005 op Wayback Machine |

### Kelvin en Celsius

Die Celsius temperatuurskaal word nou gedefinieer in terme van die kelvin, met 0 °C wat ooreenstem met 273,15 kelvin.

* *kelvin na grade Celsius*
{\displaystyle \mathrm {C} =\mathrm {K} -273,15}

### Temperatuur en energie

Die energie wat deur partikels in 'n termodinamiese stelsel gedra word is eweredig aan die absolute temperatuur, waar die eweredigheidskonstante die Konstante van Boltzmann is. Dit is gevolglik moontlik om die energie van partikels by 'n sekere temperatuur te bereken of om andersom die temperatuur van partikels met 'n sekere energie te bepaal.

* *elektronvolt na kelvin*

{\displaystyle \mathrm {K} =\mathrm {eV} \times 11,\!605}
* *kelvin na elektronvolt*

{\displaystyle \mathrm {eV} ={\frac {\mathrm {K} }{11,\!605}}}

Sien ook
--------

* ITS-90 Internasionale temperatuurskaal
* William John Macquorn Rankine - skepper van die Rankine-temperatuurskaal
**Air France-vlug 4590** was 'n Concorde-vlug wat deur Air France onderneem is van die Charles de Gaulle-lughawe naby Parys, Frankryk, na John F. Kennedy Internasionale Lughawe in New York, VSA. Op 25 Julie 2000 het dit neergestort op 'n hotel in Gonesse, Frankryk. Al honderd passasiers en nege bemanningslede aan boord het gesterf. Op die grond is vier mense dood en een ernstig beseer. Die vlug is gehuur deur die Duitse maatskappy *Peter Deilmann Cruises*; die passasiers was almal op pad na die *MS Deutschland* boot in New Yorkstad vir 'n 16-dag-vaart na Manta, Ecuador.

Dit was die enigste noodlottige ongeluk tydens die Concorde se 27 jaar operasionele geskiedenis.

Agtergrond
----------

Die ondersoek ná die ongeluk het aan die lig gebring dat die vliegtuig op of oor die maksimum opstygmassa teen lugtemperatuur en ander toestande was, en 810 kilogram oor sy maksimum strukturele massa. Daar is egter bevind dat dit nie enige invloed op die ramp gehad het nie.

Vyf minute voor die Concorde se vertrek, het 'n Continental Airlines DC-10 wat opgestyg het na Newark, New Jersey, 'n titaniumlegeringstrook (deel van die enjinhulsel), 435 mm lank, 29-34 mm breed en sowat 1,4 millimeter dik, verloor tydens sy opstyg van dieselfde aanloopbaan. 'n Inspeksie van die aanloopbaan, wat geskeduleer was vir 15:00, is nie uitgevoer nie.

Oorsaak
-------

Gedurende die Concorde se opstygtyd, het hierdie stuk puin nog op die aanloopbaan gelê. Nadat die Concorde daaroor gery het, het dit 'n band van die Concorde in stukke gesny. 'n Groot stuk van die bandpuin (4,5 kilogram) tref die onderkant van die vliegtuigvlerk teen 'n beraamde spoed van 140 meter per sekonde (310 mpu). Hoewel dit nie direk enige van die brandstoftenks laat lek nie, stuur dit 'n drukskokgolf uit wat die nommer vyf brandstoftenk by sy swakste punt laat bars, net bokant die onderstel. Brandstof lek onbeheers uit die onderkant van die vlerk, wat waarskynlik die brand veroorsaak het deur 'n elektriese vonk in die landingwielruim of deur kontak met warm dele van die enjin.

Effek
-----

Op die punt van die brand se ontsteking het albei enjins krag verloor, maar die nommer-een enin het stadig herstel oor die volgende paar sekondes. 'n Groot bol vlamme bars uit en die vlugingenieur sluit enjin nommer-twee af in reaksie op 'n brandwaarskuwing en 'n bevel van die kaptein. Lugverkeerbeheerder Gilles Logelin het die vlamme gewaar voordat die Concorde in die lug was, maar met slegs 2 km se aanloopbaan oor, en teen 'n spoed van 328 km/h was die kaptein se enigste opsie om maar op te styg. Die Concorde sou ten minste nog 3 km se aanloopbaan benodig het om veilig te kon stop.
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Kalsiuminosilikaat |
| Struktuurformule vanStruktuurformule van  |
| Chemiese formule | CaSiO3 |
| Molêre massa | 116,16 [g/mol] |
| CAS-nommer | 13983-17-0   |
| Voorkoms | wit vastestof |
| **Fasegedrag**   |
| Selkonstantes | a = 7.94 Å, b = 7.32 Å, c = 7.07 Å
α = 90.03°, β = 95.37°, γ = 103.43°   |
| Ruimtegroep | P1  |
| Nommer | 2 |
| Smeltpunt | 1540 °C  |
| Kookpunt |  |
| Digtheid | 2,69 rel.  |
| Oplosbaarheid | 0,095 [g/L]  |
| Brekingsindeks | 1,62-1,64 |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa |  |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt | geen |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |
| Portaal  Chemie |

**Kalsiuminosilikaat** of (verouder) **kalsiummetasilikaat** is 'n sout van kalsium en (meta)kieselsuur.

Kristalstruktuur
----------------

Die stof kristalliseer in 'n trikliniese struktuur met kettings van silikaattetraëders in die b-rigting van die sel ewewydig aan kalsiumatome in oktaëdriese omringing. Die struktuur het egter politipes met 'n a-as wat 2,3,4,5 of 7 maal langer is. Die 1A-struktuur kom in die natuur voor as die mineraal wollastoniet. Die 2M-struktuur word ook parawollastoniet genoem. Dit is monoklinies met c=706,6pm; b=732,0 pm; c=1542,6 pm β=95,404°. P21/c #14. Hierdie struktuur is eers beskryf en het van Gottfried die strukturbericht-klassifikasie S33 ontvang. Ongelukkig het Gottfried hierdie nommer eerder ook aan crancriniet gegee. Parawollastoniet is daarom S33 (II).

Gebruike
--------

Kalsiuminosilikaat is 'n afvalproduk van die ysterproduksie. Dit vind egter wye aanwending as vervanging van asbes vanweë sy groot termiese stabiliteit.
| **Epsomiet** |
| --- |
|    |
| Epsomiet  |
| Formule | MgSO4.7H2O  |
| Onsuiwerhede | Ni,Fe,Co,Mn,Zn  |
| Nickel-Strunz (10) | 7.CB.40    |
| Kleur | wit, grys, kleurloos, pienk, groenerig  |
| Streep | wit  |
| Glans | glasagtig, syerig, aardagtig   |
| Hardheid | 2-2,5 (Mohs)  |
| Digtheid | 1,675-1,679 g/cm3  |
| **Optiese eienskappe**  |
| Dubbelbreking | tweeassig (-)  |
| RI-waardes | nα = 1.433 nβ = 1.455 nγ = 1.461  |
| **Kristallografie**  |
| Kristalsisteem | ortorombies  |
| Ruimtegroep | P212121  |
| Strukturbericht-kode | H4₁₂  |
| Nommer | 19  |
| Eenheidsel | a = 1186 pm, b = 1199 pm, c = 685,8 pm  |
|  |
| \* Lys van minerale |

**Epsomiet** is 'n hidraat van magnesiumsulfaat. Dit is 'n mineraal wat dikwels in beskutte kolle op uitlopers van dolomitiese of kalkagtige rotse aangetref word. Dit is 'n evaporiet wat in soutmeerafsettings voorkom en op mure van grotte en myne. Soms op houtstutte of verlate toerusting.

Kristalstruktuur
----------------

Die struktuur is isomorfies met die struktuur van morenosiet (NiSO4.7H2O; strukturbericht-klassifikasie H412) Ses van die sewe watermolekules vorm 'n oktaëder rond die magnesiumioon. Die sulfaatione is tetraëdries. Die ses watermulekules is deur waterstofbinding met die suurstofatome van die sulfaatione verbind. Een watermolekule verbind sulfaat met 'n ander watermolekule pleks van met 'n magnesiumioon.

Die heptahidraat is die stabiele fase tussen ongeveer 1,8 °C en 49,5 °C. Bo 49,5 °C verloor dit die een ekstra watermolekule en vorm dit heksahidriet.
| **Boraks** |
| --- |
|    |
| Borakskristalle uit Boron, Kalifornië  |
| Formule | Na2B4O5(OH) 4 · 8 H2O   |
| Kleur | Kleurloos tot witgrys  |
| Streep | Wit  |
| Hardheid | 2-2,5 (Mohs)  |
| Digtheid | 1,715 kg/dm3  |
| Eenheidsel van boraks se kristalstruktuur  |
| Ruimtegroep | B2/b  |
| Eenheidsel | a = 12.2012(2) Å, b = 10.644 Å, c = 11.879 Å
β = 106.617(1) °  |
|  |
| \* Lys van minerale |

**Boraks** is 'n mineraal met die chemiese samestelling Na2B4O7.10H2O. Dit is 'n hidraat van natriumdiboraat, of dinatriumtetraboraat.

Die mineraal is 'n evaporiet wat eers in droë meerbeddings in Tibet aangetref is. Dit word ook sinteties uit borate vervaardig wat veral in die suidweste van die VSA gemyn word. Die bekendste myn is in Boron, Kalifornië. Hierdie mynbou is die bron vir die element boor, wat talle toepassings het.

Die mineraal vorm kleurlose deursigtige monokliene kristalle, dog blootgestel aan droë lug kan die hidraat water verloor en oorgaan in 'n ander laer hidraat wat as die mineraal tinkalkoniet bekend is.

Geskiedenis
-----------

Die mynbou van boraks en ander boraatneerslae het 'n lang geskiedenis. Die goudsmede van Babilonië het reeds omstreeks 2000 v.C. borate as vloeimiddel aangewend en die Egiptenare het dit sedert 1500 v.C. in die mummifikasieproses gebruik. Ongelukkig is dit nie moontlik om te bepaal presies watter boraatminerale hulle gebruik het nie. Die eerste gedateerde gebruik deur die Arabiere van Mekka, Medina en Bagdad stam van die jaar 762. Borate se gebruik versprei vanuit die Midde-Ooste na China, waar Arabiese tekste daaroor in Chinees vertaal word. Marco Polo vermeld dat in die hoë berge van Tibet boraks uit die droë modder van mere verkry word wat in die basaars verhandel word. Hierdie Tibetaanse bron word 'n belangrike rede vir die glasmonopolie van Venesië, wat vier eeue geduur het. Die Hollanders het daarna die monopolie gebreek en in die 17de eeu begin om boraks uit Indië in te voer. Die VOC se handelsmonopolie het tot 1770 standgehou.

In 1818 word in vulkaniese stoomuitlate in Toskane boraat ontdek en hierdie ontoeganklike Lardello-gebied word die nuwe hoofbron. Omstreeks 1856 word egter in Kalifornië 'n meer ontdek wat nou *Borax Lake* heet en dit is die begin van die oorheersende posisie van hierdie gebied vir die mynbou van borate wat — saam met neerslae in die huidige Turkye — tot vandag voortduur.