recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mat Zemlja** of **Matka Ziemia** (letterlik *moederaarde*) is die versamelnaam van ’n paar Slawiese gode wat gewy is aan plante, groei, geboorte en die skepping. 

In die vroeë Middeleeue was moederaarde een van die belangrikste godhede in die Slawiese wêreld. Ede is bindend gemaak deur aan die aarde te raak en sondes is voor die dood aan die aarde bely. Sy is aanbid in haar natuurlike vorm en is nie gelykgestel aan ’n menslike ewebeeld nie. Sedert die aanvaarding van die Christendom in al die Slawiese lande is sy verbind met die Maagd Maria, die moeder van Jesus.

’n Voorbeeld van haar belangrikheid kan gesien word in hierdie tradisionale smeekbede aan haar wat gemaak is oor ’n fles hennep-olie, wat ná elke smeekbede begrawe is:

Oos – "Moederaarde, beheers elke bose en onreine wese sodat hy ons nie kan toor of skade kan berokken nie." Wes – "Moederaarde, verswelg die onrein mag in u kokende kuile en in u brandende vure." Suid – "Moederaarde, kalmeer die winde vanuit die suide en alle slegte weer. Kalmeer die bewegende sand en warrelwinde." Noord – "Moederaarde, kalmeer die noordewinde en wolke, kalmeer die sneeustorms en die koue." 

In die huidige Rusland was daar ’n skrikwekkende ritueel wat aan Mat Zemlja gewy is aan die vooraand van die Eerste Wêreldoorlog om dorpe teen cholera te beskerm. Om middernag sou die ouer vroue al om die dorp loop en die ander vroue roep sonder die medewete van die mans. Hulle sou nege maagde en drie weduwees kies wat uit die dorp gelei sou word. Hulle sou almal uittrek tot hulle net hul onderrokke aanhet. Die maagde het hul hare laat loshang en die weduwees het hul koppe met wit sjaals bedek. Hulle sou ploeë gryp, die maagde sou hulle met sekels bewapen, en ander vroue sou verskeie voorwerpe met ’n skrikwekkende voorkoms gryp, soos die skedels van diere. Die optog sou dan al om die dorp beweeg terwyl hulle huil en gil. Hulle sou ’n voor ploeg om die kragtige geeste van die aarde los te laat en die oorsprong van boosheid te vernietig. Enige man wat ongelukkig genoeg was om die vroue teë te kom, is sonder genade neergevel.

Sien ook
--------

* Slawiese mitologie
* Mokosj

| * l
* b
* w
Slawiese mitologie en folklore |
| --- |
| Hoofgode | 
* Dazjbog
* Jarilo
* Marzjana
* Peroen
* Živa
* Swjatowid
* Swarog
* Triglaf
* Weles
* Zarja
* Die Zori

 |  |
| Ander gode | 
* Belobog
* Berstuk
* Tsjernobog
* Chors
* Lada
* Mat Zemlja
* Mokosj
* Oźwiena
* Porewit
* Radogost
* Rod
* Roejewit
* Stribog
* Złota Baba

 |
| Legendariese helde | 
* Aljosja Popowitsj
* Baš Čelik
* Dobrinja Nikititsj
* Ilja Moeromets • Iwan Tsarewitsj
* Ljech, Tsjech en Roes
* Libuše

 |
| Magiese figure en plante | 
* Alkonost
* Zjar-ptitsa
* Varingblom
* Gamajoen
* Raskovnik
* Simargl
* Sirin
* Zmei

 |
| Geeste en demone | 
* Ala
* Baba Jaga
* Bagiennik
* Bannik
* Bjes
* Boginki
* Domowoi
* Drekawats
* Kikimora • Kosjtsjei
* Poloednitsa
* Lesji
* Licho
* Roesalka
* Wila
* Wodjanoi

 |
| Geskrifte | 
* Boek van Weles
* Primêre Kronieke

 |
| **Salzburg*****Rome van die Noorde***

 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Oostenryk |
|  **Deelstaat** |  Salzburg |
|  **Koördinate** | 47°48′N 13°2′O﻿ / ﻿47.800°N 13.033°O﻿ / 47.800; 13.033 |
|  **Stigting** | 15 v.C. *(Iuvavum)* |
|  **Stadstatus** | Voor 1120 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 65,678 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 424 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (1 Januarie 2012) | 148 521 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 2 261/vk km |
|  **Tydsone** | UTC +1 (MET) |
|  - Somertyd | UTC +2 |
|  **Burgemeester** | Heinz Schaden (SPÖ) |
|  **Amptelike Webwerf** | *Stadt Salzburg* |
|

**Salzburg** is die hoofstad van die gelyknamige Oostenrykse deelstaat en met 'n bevolking van 148 521 die vierde grootste stad in die land ná Wene, Graz en Linz. Die agglomerasie van Salzburg het sowat 210 000 inwoners. 

Dikwels word na Salzburg as die "Mozartstad" verwys aangesien dit die geboortestad van die beroemde komponis is en ook die plek waar hy meer as die helfte van sy lewe deurgebring het. Danksy die verwysing na 'n aartsbiskoplike stadsregter in 'n historiese dokument uit die tydperk tussen 1120 en 1130 is Salzburg die oudste nedersetting met stadstatus in die gebied van die huidige Oostenryk. 

Die stad het sy naam en oorspronklik ook sy welvaart aan sout, die "wit goud", te danke, terwyl die onafhanklike vorsbiskoppe, wat die stad tot in die vroeë 19de eeu geregeer het, aan die stad 'n sterk Italiaanse karakter gegee het sodat na Salzburg dikwels as die "Rome van die Noorde" verwys word. Die historiese stadskern - met sy kenmerkende stadshorison wat die vesting Hohensalzburg, die domkerk in die Barokstyl, die Fransiskane- en Universiteitskerk aan die voet van die Mönchsberg insluit - is deur UNESCO in 1997 as wêrelderfenisgebied gelys.

Fotogalery
----------

* Panoramiese uitsig
* Salzach-rivier
* Sigmund-Haffner-Gasse
* Red Bull Hangar 7
* Mirabellgarten
| **Goethiet** |
| --- |
|    |
| Goethiet op kwarts  |
| Formule | FeO(OH)  |
| Onsuiwerhede | Mn  |
| Nickel-Strunz (10) | 4.FD.10    |
| Kleur | bruinerig swart, geelbruin, rooierig bruin  |
| Streep | gelerig bruin, oranjegeel, okergeel  |
| Glans | adamantyn, syagtig, metallies, dof  |
| Hardheid | 5 -5,5 (Mohs)  |
| Digtheid | 4,27 -4,29 g/cm3  |
| Dubbelbreking | tweeassig (-)  |
| RI-waardes | nα = 2.260 – 2.275 nβ = 2.393 – 2.409 nγ = 2.393 – 2.409  |
| Ruimtegroep | Pnma  |
| Struktuurtipe | Diaspoor  |
| Eenheidsel | a = 9.956 Å, b = 3.0215 Å, c = 4.608 Å (in Pnma)  |
|  |
| \* Lys van minerale |

**Goethiet** is 'n mineraal met formule FeOOH. Dit is die ortorombiese α-allotroop van yster(III)oksiedhidroksied. Dit is na die Duitse digter Johann Wolfgang von Goethe genoem wat ook 'n mineraalversamelaar was.

Hierdie mineraal word volop in die grond en sediment op Aarde en is selfs op Mars se oppervlak aangetref.

Magnetisme
----------

Die mineraal se teenwoordigheid is kenmerkend aan die vorming en die latere geskiedenis van 'n sediment. Verwering is die rede vir sy vorming en sy magnetiese eienskappe maak dit 'n belangrike mineraal in die navorsing van paleomagnetisme wat tydens sy vorming geheers het.

Goethiet is ferrimagneties met die c-as as die eenvoudigste magneetrigting. Dit het 'n Néel-temperatuur van gemiddeld 102 °C. In die temperatuurbereik van 300 – 400 °C ontbind die mineraal en vorm α-Fe2O3 (hematiet) wat 'n Néel-punt van 680 °C uitwys. Die anisotropiekonstante K = 90 ± 20 J/m3 volgens die kamertemperatuurbepaling van Martin-Hernandez en García-Hernández.

Kristalstruktuur
----------------

Goethiet is isostruktureel met diaspoor (AlO(OH)). Dit bestaan uit 'n heksagonale digpakking van suurstofatome (altwee oksied-O2−- en hidroksied-(OH)−-ione) in die [010]-rigting van die Pnma-sel gestapel. Tussen hierdie lae is (hoë-spin) Fe(III)-ione wat die helfte van die oktaëdriese holtes vul. Hulle is in dubbelrye gerangskik. Daar is dubbelrye van leë holtes tussen hulle, wat aan die oppervlak van die kristal as striasie sigbaar kan wees. Die ysterioon word deur 3 O2−- en 3 (OH)−-ione omring in 'n effens vervormde FeO3(OH)3-oktaëder. 'n Dubbelketting van oktaëders wat rande deel loop ewewydig aan die [100]-rigting. Van die O2−-ione is ook deur die proton van 'n hidroksiedioon verbind deur waterstofbindings wat deur die lëe oktaëderholtes strek. Die leë oktaëders vorm 'n soort tonnelstruktuur deur die kristal.
**Dirk Izak Catoggio (Dirkie) de Villiers** (1 November 1921 – 2 Julie 1993), bekende Suid-Afrikaanse komponis en musiekpedagoog, is op 1 November 1921 te Simonstad gebore en is die seun van ds. M.L. de Villiers wat Die Stem gekomponeer het. Hy was van 1941 tot 1956 onderwyser en lektor in die Kaapse Skiereiland en op Graaff-Reinet. Daarna is hy aangestel as inspekteur van skoolmusiek in die Vrystaat. Hy was saam met dr. Gawie Cillié en prof. Jacques Malan mede redakteur van die Koraalboek (1946) en in 1961 die hoofredakteur van die FAK-sangbundel. In 1974 het hy met die orkestrale onderwysprogram begin, wat jare lank enig in sy soort in Suid-Afrika was. De Villiers het ook op die hersieningskommissie van die Psalm- en Gesangboek gedien, en het 'n Afrikaanse vertaling vir Nkosi Sikelel' iAfrika die lig laat sien. Hy het veral bekendheid as stigter van die Vrystaatse Jeugkoor verwerf.

De ViIIiers komponeer ook talle skoolliedere en verwerk Afrikaanse volksliedjies. Sy beste werke is waarskynlik sy toonsettings van *Waar die nag in ademlose stilte* (teks deur sy vrou, Doll de Villiers) en D.F. Malherbe se *Slaap,* wat ook die eerste toonsetting van dié gedig is.

Van sy ander werke is toonsettings van *Grense* en *Winterbome* van N.P. van Wyk Louw, *Skoppensboer* van Eugène Marais en *Komaan!: Wees sterk!* van Jan F.E. Celliers.

Hy het op Onrus afgetree en is op die ouderdom van 72 aan emfiseem oorlede.

Bronnelys
---------

* Wêreldspektrum, Vol. 5, 16, ISBN 0 908409 46 X
* Gekry vanaf http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1993/07/03/3/18.html
**Salpeterkop** naby Sutherland is 'n rustende vulkaan wat 66 miljoen jaar gelede aktief was. Dit is die jongste bekende aktiewe vulkaan in Afrika suid van die Sahara.

Hierdie kop lê 15km suidoos van die dorp op die plaas Blaauwbloemetjes Keep, steek 300m bo die omringende vlakte uit en bereik 'n hoogte van 1 766m bo seevlak. Minstens 2km van die bopunt van die piek het deur erosie verdwyn.
Die kop bestaan uit die brokstukke van ander gesteentes (bekend as breccia) en uit poreuse vulkaniese gesteente (bekend as tufsteen of asklip). Verskeie minerale insluitende salpeter is in die breccia en tufsteen geïmpregneer.
Op en rondom die kop is intensief geëksploreer. Alhoewel 77 verskillende minerale teengekom is, kan slegs bariet (swaarspaat) lonend gedelf word. 
In verskeie grotte in die kop is duidelike tekens van San- en na bewering Nguni-bewoning. Die naam Salpeterkop is waarskynlik in 1778 deur kol. Robert Jacob Gordon gegee. 

Let wel: Daar is ook 'n Salpeterkop in die Bergkwaggapark by Cradock.

Bibliografie
------------

* Coetzee, C.B. (red.): Delfstowwe van die Republiek van Suid-Afrika. Pretoria: Departement van Mynwese, 1976. ISBN 0-621-06436-X
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 9. Kaapstad: Nasou, 1973. ISBN 0-625-00325-X
* Strauss, Pieter: San-oupas was in dié vulkaan. Buite, Die Burger, 5 Augustus 2014.
* Yell, Nicholas: Circling the Great Karoo. A back-roads journey through history on an old scrambler. Botrivier: WritingInc, 2008. ISBN 978-0-620-420-23-5
* www.geocaching.com
**Hertford Kollege** (Engels: |h|ɑːr|t|f|ər|d |HART|fərd) is 'n kollege van die Universiteit van Oxford wat geleë is in Engeland. Dit is geleë in Catte Straat in die middel van Oxford, direk oorkant die hoofhek van die Bodleian Biblioteek.

Die kollege is bekend om sy ikoniese brug naamlik die *Bridge of Sighs*. Daar is omtrent te enige tyd 600 studente by die Kollege ingeskryf, bestaande uit voorgraadse-, nagraadse- en besoekende studente van oorsee. Vanaf begin 2018 was die kollege se finansiële befondsing £65m.

Die eerste Hertford Kollege het in die 1280s as *Hart Hall* begin, en in 1740 'n Kollege geword. Die kollege was egter in 1816 ontbind. In 1820 was die perseel oorgeneem deur *Magdalen Hall*, wat om en by 1490 gestalte gekry het op 'n perseel oorkant *Magdalen Kollege*. In 1874 was *Magdalen Hall* geïnkorporeer as 'n kollege, met die herleefde naam *Hertford Kollege*. In 1974 was Hertford deel van die eerste groep van *manlike kolleges* om vrouestudente toe te laat.

Bekende alumni sluit William Tyndale, John Donne, Thomas Hobbes, Jonathan Swift and Evelyn Waugh in. Meer onlangse voormalige studente het Jacqui Smith, Jeremy Heywood en Olly Robbins ingesluit, sowel as die nuuslesers en -verslaggewers Fiona Bruce, Carrie Gracie, Krishnan Guru-Murthy en Natasha Kaplinsky.
**Dirk Frederik Mudge** (16 Januarie 1928 – 26 Augustus 2020) was 'n Namibiese boer en politikus. Hy het in verskeie hoë posisies in die Suid-Afrikaanse administrasie van Suidwes-Afrika gedien. Hy was die voorsitter van die 1975–1977 Turnhalle Grondwetlike Konferensie, en mede-stigter van die Republikeinse Party sowel as die Demokratiese Turnhalle Alliansie.

Met die Namibiese onafhanklikheid, was Mudge 'n lid van die Wetgewende Vergadering en die eerste Nasionale Vergadering totdat hy in 1993 afgetree het. Mudge was die stigter van Namibië se Afrikaanse dagblad die *Republikein* en sy uitgewer Namibia Media Holdings. Hy het op die raad van direkteure gedien tot 2008.

Vroeë lewe en opvoeding
-----------------------

Dirk Mudge, 'n Blanke Namibiër van Afrikanerafkoms met gemengde Nederlandse en Duitse voorgeslagte, is op die plaas Rusthof naby Otjiwarongo gebore. Hy was 'n boer van beroep. In 1947 het hy gegradueer aan die Universiteit van Stellenbosch met 'n Baccalaureus Commercii, waarna hy 'n rekenmeester in Windhoek was. Tussen 1952 en 1960 het hy met beeste geboer.

Politieke loopbaan
------------------

### Tot die 1975–77 Turnhalle-konferensie

In 1955 het Mudge 'n lid van die pro-apartheid Nasionale Party (NP) geword, wat in Suid-Afrika regeer het tussen 1948 en 1994. Hy was een van sewe verkose lede wat Suidwes-Afrika se wit burgers by die Wetgewende Vergadering in 1961 en in die Parlement van Suid-Afrika verteenwoordig het. In 1965 het Mudge 'n lid van die Uitvoerende Komitee vir Suidwes-Afrika geword en dus 'n hoë-posisie administrateur van die gebied. Hy beklee hierdie pos tot 1977.

Toe AH du Plessis, die leier van die Suidwes-Afrika Nasionale Party in 1969 as Minister aangestel is, het Mudge in sy pos as leier van die NP opgetree. Op daardie stadium het hy met die NP se standpunte oor die toekoms van Suidwes-Afrika begin verskil. Hy het 'n vriendskap met Hererohoof Clemens Kapuuo aangeknoop, en het planne bespreek vir 'n selfbestuurde Suidwes-Afrika met destydse eerste minister John Vorster. Hy was ook een van die dryfkragte agter die 1975–77 Turnhalle Grondwetlike Konferensie.

Die Turnhalle Konferensie was 'n poging om deur middel van klein hervormings en kompromieë 'n wye spektrum van die inheemse bevolking se steun te wen vanaf die gewapende SWAPO op daardie tydstip. Die doel was ook om die skeiding van die Suidwes-Afrika-etnisiteite te sement deur die toekomstige staat van Namibië te stig, deur klein, etnies gedefinieerde partye in een groter liggaam saam te voeg teen SWAPO.

Familie
-------

Mudge het uit die politiek getree in April 1993. Hy was getroud met Stienie Jacobs, hulle het vyf kinders en 16 kleinkinders saam. In Mei 2015, op die ouderdom van 86 het hy sy outobiografie gepubliseer, met die titel *"Dirk Mudge: Enduit vir ’n onafhanklike Namibië"*.

Sterfte
-------

Hy is op 26 Augustus 2020 in Mediclinic in Windhoek oorlede in die ouderdom van 92.
| **Bakeriet** |
| --- |
|    |
| Bakeriet in 'n mineraalversameling van die Bringham Young Universiteit se Departement Geologie, Provo, Utah.  |
| Nickel-Strunz (10) | 9.AJ.20    |
| Kleur | kleurloos, wit  |
| Glans | glasagtig, dof  |
| Hardheid | 4,5  |
| Digtheid | 2,88 g/cm3  |
| Dubbelbreking | tweeassig (-)  |
| Ruimtegroep | P2₁/c  |
| Eenheidsel | a=4,850(2) Å; b=7,627(4) Å; c=9,659(5) Å; 90,255(8)° |
| \* Lys van minerale |

**Bakeriet** is die algemene naam wat gegee word aan gehidreerde kalsiumboorsilikaathidroksied, 'n borosilikaatmineraal met chemiese formule Ca4B4(BO4)(SiO4)3(OH)3·(H2O) wat voorkom in vulkaniese gesteentes in die Baker-area in Kalifornië.

Geskiedenis
-----------

Dit is die eerste keer in 1903 beskryf waar dit voorkom in die Corkscrew Canyonmyn van die Black Mountains, Death Valley Nasionale Park, Kalifornië, VSA. Dit is vernoem na Richard C. Baker, 'n direkteur van die *Pacific Coast Borax Company*.

Kristalstruktuur
----------------

Bakeriet (Ca4B5Si3O15(OH)5) se struktuur is nouverwant aan datoliet s'n (Ca4B4Si4O16(OH)8), maar daar is geen minerale gevind wat op 'n oplossingsreeks wys nie.

Bakeriet besit 'n gelaagde struktuur. Daar is kalsiumlae wat afwissel met lae wat 'n netwerk van twee tipes tetraëders bevat. Die kalsiumatome het 'n koördinasie wat as 'n vervormde tetragonale antiprisma beskryf kan word. Die hidroksielgroepe wys na die kalsiumatome. Die eerste tipe tetraëder is T₁ = Si¾B¼O3¼(OH)¼; die ander een T₂ = BO3(OH). Die tetraëders is aan hoekpunte met mekaar verbind en vorm 'n 2D-netwerk.

DTA-eksperimente het uitgewys dat die mineraal sy hidroksielgroepe stapsgewys by 652 °C en 703 °C verloor, pleks van in een stap by 733 °C soos met datoliet.
**Sir Dirk Bogarde** (gebore as **Derek Jules Gaspard Ulric Niven van den Bogaerde**; 28 Maart 1921 – 8 Mei 1999) was ’n Britse akteur en skrywer. Hy was aanvanklik gewild in rolprente soos *Doctor in the House* (1954) en het later in kunsflieks gespeel. Hy was ook ’n skrywer wat onder meer memoires, ses romans en ’n versameling artikels die lig laat sien het.

Loopbaan
--------

### Akteur

Bogarde en Jane Birkin, sy medester in *Daddy Nostalgie*, in 1990 by die Cannes-rolprentfees.
Bogarde het sy toneelloopbaan in 1939, kort voor die begin van die Tweede Wêreldoorlog, op die verhoog begin as "Derek Bogaerde". Nadat hy tydens die oorlog in die weermag was, het hy sy akteursloopbaan hervat en het sy agent sy naam na "Dirk Bogarde" verander. 

In die 1950's het hy die rolle vertolk van ’n skurk in *The Blue Lamp* (1950), ’n aantreklike kunstenaar in *So Long at the Fair*, ’n toevallige moordenaar in *Hunted* (1952) en ’n man wat onskuldig in die tronk sit in *Desperate Moment* (1953).

In die ligte komedie *Doctor in the House* (1954) was Bogarde ’n mediese student. Die fliek het hom een van die gewildste Britse sterre van die 1950's gemaak en het tot verskeie opvolgflieks gelei. In *The Sleeping Tiger* (1954) was hy ’n neurotiese misdadiger en in 1955 het hy in sy tweede *Doctor*-fliek, *Doctor at Sea*, gespeel saam met Brigitte Bardot in een van haar eerste rolle. Hy was ook in *Simba* (1955), *Cast a Dark Shadow* (1955), *The Spanish Gardener* (1956), *Doctor at Large* (1957), *Ill Met by Moonlight* (1957), *A Tale of Two Cities* (1958), *The Doctor's Dilemma* (1959) en *Libel* (1959).

In die vroeë 1960's het Bogarde afgesien van sy beeld as hartebreker om meer uitdagende rolle te vertolk. In 1961 was hy in *Victim* en in 1963 in *The Servant*, waarvoor hy ’n Bafta gewen het, en *The Mind Benders*. Ander flieks sluit in *Altered States* (1980), *King & Country* (1964), *Darling* (1965), waarvoor hy ’n tweede Bafta gewen het, die film noir *Our Mother's House* (1967), *Death in Venice* (1971), *Despair* (1978) en *Daddy Nostalgie* (ook bekend as *These Foolish Things*; 1991).

In die 1960's en 1970's het Bogarde teenoor bekende sterre soos Judy Garland, Terence Stamp, John Gielgud, Laurence Olivier, Henry Fonda en Yul Brynner gespeel. Van sy prente in dié tyd sluit in *The Angel Wore Red* (1960), *Song Without End* (1960) as die pianis Franz Liszt, *H.M.S. Defiant* (ook bekend as *Damn the Defiant!*; 1962), *Hot Enough for June* (1964), *Modesty Blaise* (1966), *Sebastian* (1968), *Oh! What a Lovely War* (1969), *Night Flight from Moscow* (1973) en *A Bridge Too Far* (1977). 

### Skrywer

In 1977 het Bogarde ’n tweede loopbaan as skrywer begin. Sy eerste boek was *A Postillion Struck by Lightning* en dit is gevolg deur nog 14 trefferboeke wat sy memoires, romans, essays, gedigte en joernalistieke artikels insluit. 

As skrywer was sy styl pittig, elegant en nadenkend.
***Bajadasaurus*** is 'n genus van dicraeosauride sauropod dinosourus van die vroeë Kryt Bajada Colorada-vorming van Patagonië, Argentinië. Die tipe en enigste spesie is ***B. pronuspinax***.

Ontdekking en benaming
----------------------

 Skelet-rekonstruksie (bewaarbene in wit), ligging en steengroefkaart
Die generiese naam is afgelei van die Spaanse woord "Bajada" (afdraand) met verwysing na die Bajada Colorada-omgewing en die Griekse woord "saurus" (akkedis). Die spesifieke epithet is afgelei van die Latynse *pronus* (vorentoe oorgebuig) en die Griekse woord spinax (ruggraat), wat verwys na die neurale ruggraat van die servikale werwels wat vorentoe wys.

Die holotipe- model, **MMCh-PV 75**, bestaan uit 'n byna volledige skedel, beide proatlases, atlantal neurapofise, as, en 'n servikale werwel wat tentatief as die vyfde geïnterpreteer word.

Beskrywing
----------

Die mees prominente anatomiese kenmerke van *B. pronuspinax* is die merkwaardige langwerpige neurale ruggrate van die servikale werwels wat vorentoe wys. Gallina *et al.* (2019) het voorgestel dat hierdie strukture moontlik as passiewe verdediging teen roofdiere gedien. Soortgelyke verlengde neurale rugrate is reeds in die verwante dicraeosouride *Amargasourus aangeteken* , behalwe dat dit agtertoe gebuig is.
**Hertogdom Cornwall**| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Vlag) | (Wapen) |

 |
| *Leuse (Kornies): Onen hag oll(Een en almal)* |
| Huidige hertog | William, Prins van Wallissedert 8 September 2022 |
| Status | Eiendom van the Britse Kroon |
| Gestig | 17 Maart 1337 |
| Webwerf | duchyofcornwall.org |
| **Oppervlakte** | 531,3 km2 |

Die **Hertogdom van Cornwall** (Kornies: Duketh Kernow) is een van twee koninklike hertogdomme in Engeland, die ander is die Hertogdom Lancaster. Dit is in 1337 deur Eduard III gestig om 'n inkomste vir sy seun, Eduard die Swart Prins te genereer. Volgens die handves van die hertogdom, kry die oudste seun van die regerende Britse monarg besit van die hertogdom en die titel van 'Hertog van Cornwall' of by geboorte of wanneer sy ouer op die troon opvolg. Hy mag nie bates vir persoonlike voordeel verkoop nie en het beperkte regte en inkomste terwyl hy minderjarig is. Wanneer die monarg geen manlike kinders het nie, keer die regte en verantwoordelikhede van die hertogdom terug na die Kroon.

Die hoofaktiwiteit van die hertogdom is die bestuur van sy grondbesit in Engeland van 53 130 hektaar. Dit sluit 7 571 ha grond in Cornwall self in wat 13% van die hele Hertogdom-landgoed uitmaak. Die helfte van die landgoed is op Dartmoor in Devon, met ander groot hoewes in Herefordshire, Somerset en byna al die Scilly-eilande. Die hertogdom het ook 'n portefeulje van finansiële beleggings.

Die huidige hertog is William, Prins van Wallis wat die titel van sy pa geërf het op 8 September 2022, toe sy pa, Charles III, die troon opgevolg het. Toe Charles did title in 1952 onvang het, was daar geen hertog van Cornwall nie, want sy oupa, George VI het geen seuns gehad nie.

Die Hertogdomraad, genaamd die Prins se Raad, vergader twee keer per jaar en word deur die hertog gelei. Die Prins se Raad is 'n nie-uitvoerende liggaam wat advies aan die hertog verskaf met betrekking tot die bestuur van die hertogdom. Die hertogdom oefen ook sekere wetlike regte en voorregte uit oor Cornwall en die Scilly-eilande, insluitend sommige wat elders in Engeland aan die Kroon behoort. Die hertog stel 'n aantal amptenare in die graafskap aan en tree op as die hawe-owerheid vir die hoofhawe van die Scilly-eilande.

Die regering beskou die hertogdom as 'n kroonliggaam en dus vrygestel van die betaling van korporatiewe belasting. Die belastingvrye status van die hertogdom is betwis, en vanaf 1993 tot sy troonbestyging in 2022 het prins Charles, die hertog van Cornwall, vrywillig inkomstebelasting op die hertogdom se inkomste betaal.
Die **Moggel** (*Labeo umbratus*) is 'n varswatervis wat voorkom in die Oranje-, Vaal-, Gourits-, Gamtoos-, Sondags-, Groot-Vis- en Boesmansrivier-stelsels. In Engels staan die vis ook bekend as die *Moggel*.

Voorkoms
--------

Die vis het 'n ronde, vlesige kop met 'n klein mond waaraan twee pare baard vas is. Die vis is grys met 'n pienk en roomkleurige skakering en is wit aan die onderkant. Die vis word tot 500 mm lank en die Suid-Afrikaanse hengelrekord is 2.853 kg.

Habitat
-------

Die vis leef in stilstaande of stadigvloeiende water en floreer in vlak water en plaasdamme. Hulle vreet onder andere detritus en broei in die somer.

Broeiwyse
---------

Die wyfies migreer stroomop na geskikte broeiplekke by grasbanke in riviere of in vlak, rotsagtige dele van die rivier. Hier lê sy 250,000 eiers wat sowat veertig uur later uitbroei. Die larwes swem herhaaldelik na die oppervlak en word deur die stroom na dieper water gedra. Die jong vissies groei vinning en is na een jaar reeds 100 mm lank. Na 2 - 3 jaar bereik die mannetjies volwassenheid en is sowat 150 mm lank; die wyfies bereik volwassenheid wanneer hulle sowat 250 mm lank is. Die spesie kan 5 - 6 jaar oud word.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bron
----

* Skelton, Paul: *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.*. 2001. ISBN 978-1-86872-643-1
Beelde van Nasa se Shuttle Radar Topography Mission STS-99 wys ’n deel van die 180 km wye ring van die Chicxulub-krater.
Die **Chicxulub-krater** (uitspraak: tʃ|iː|k|ʃ|ə|l|uː|b) is ’n prehistoriese slagkrater in die see onder die Yucatán-skiereiland in Mexiko. Sy middelpunt lê naby die dorp Chicxulub, waarna dit genoem is. Die ouderdom van die asteroïde-impak en die Kryt-Paleogeen-grens (K-Pg-grens) stem presies ooreen. Die krater is 180 km breed en 20 km diep, en dit is dus een van die grootste impakkraters op Aarde. Die hemelliggaam wat dit veroorsaak het, se deursnee was minstens 10 km.

Die krater is in die 1970's ontdek deur twee geofisici wat petroleum in die Yucatán gesoek het. Die ouderdom van die rotse wat deur die impak geraak is, wys die krater dateer uit sowat 66 miljoen jaar gelede, die einde van die geologiese periode Kryt en die begin van die Paleogeen-periode. Dit val saam met die K-Pg-grens, die geologiese grens tussen die Kryt en Paleogeen. Dit dui daarop dat die impak verantwoordelik was vir die Kryt-Paleogeen-uitwissing, waarin onder meer al die nievlieënde dinosourusse uitgesterf het.

Sien ook
--------

Kryt-Paleogeen-uitwissing

Bronne
------

* Renne. "Impact and Extinction".
* Schulte, Peter (5 Maart 2010). "The Chicxulub Asteroid Impact and Mass Extinction at the Cretaceous-Paleogene Boundary". *Science*. AAAS. **327** (5970): 1214–1218. Bibcode:2010Sci...327.1214S. doi:10.1126/science.1177265. ISSN 1095-9203. PMID 20203042. Besoek op 5 Maart 2010.
* Rincon, Paul (2010-03-04). "Dinosaur extinction link to crater confirmed". *BBC*. Besoek op 2010-03-05.
**Elleke Boehmer** (1961-) is ’n Suid-Afrikaansgebore akademikus en skryfster. Sy is 'n professor in Engelse wêreldliteratuur aan die Universiteit van Oxford in Engeland. Haar romans en kortverhaalbundels sluit in *Screens Against The Sky*, *An Immaculate Figure*, *Bloodlines* en *Sharmilla, and Other Portraits*. Onder haar akademiese werk tel in *Colonial and Postcolonial Literature: Migrant Metaphors*, *Empire Writing: An Anthology of Colonial Literature 1870–1918*, *Nelson Mandela: Post-colonial Thinker* en *J.M. Coetzee in Context and Theory*.

Lewensloop
----------

Elleke Boehmer is in 1961 van Nederlandse ouers in Durban gebore. Sy studeer vir 'n graad in Engels en Moderne Tale in die Oos-Kaap, gevolg deur 'n onvolledige jaar in geneeskunde. In die tyd is sy sterk deur Steve Biko en die Swart Bewussynsbeweging beïnvloed. Sy werk vir 'n jaar en 'n half as 'n Engelse onderwyser in Mamelodi, waarna sy 'n Rhodes-beurs wen om aan die Universiteit van Oxford te studeer.

In Engeland verwerf sy 'n MPhil-graad in Engelse letterkunde gevolg deur 'n doktorale tesis, beide aan die St John's College. In 1990 verskyn haar eerste roman *Screens Against the Sky*. Sy doseer aan die St John's College, en daarna aan die universiteite van Exeter, Leeds, Nottingham Trent en die Universiteit van Londen. Sedert 2007 is sy professor in Engelse wêreldliteratuur aan die Universiteit van Oxford.

Boehmer is getroud en het twee seuns.

Die Olive Schreiner-prys word in 2018 aan haar toegeken.
Die **Macchi C.200 Saetta** was 'n Italiaanse vegvliegtuig wat tydens die Tweede Wêreldoorlog diens gedoen het. Dit was een van die hoofvegvliegtuie van die *Regia Aeronautical* waarmee Italië die oorlog begin het. Die vliegtuig is ontwikkel na aanleiding van 'n spesifikasie vir 'n enkelsitplekvegvliegtuig deur die Italiaanse Lugmag.

Die doelwit was om die hele Italiaanse Lugmag van vooraf toe te rus met beter vliegtuie nadat die Italiaanse militêre bedrywighede in Oos-Afrika tot 'n einde gekom het. Die prototipe het sy nooiensvlug op 24 Desember 1937 onderneem en teen die tyd dat Italië sy toetrede tot die Tweede Wêreldoorlog in Junie 1940 maak, was daar reeds 156 van die vliegtuie in diens. Die vliegtuig se eerste aksie was teen die Britte by Malta en het ook aksie beleef in Griekeland, Noord-Afrika, Joego-Slawië en die Sowjetunie.

Die *Saetta* het ook teen Amerikaanse magte in Noord-Afrika geveg en ook ter verdediging van Italië self. Daar was 1 151 van die vliegtuie gebou.

Tegniese besonderhede
---------------------

Besonderhede van die Macchi M.C.202:| Item | Statistiek |
| --- | --- |
| Aantal motore | 1 |
| Tipe motor | Skroef |
| Vervaardiger | FIAT A.74 RC38 dubbelry, 14-silinder stermotor |
| Kraglewering per motor | 870 perdekrag |
| Vlerkspan | 10,58 m |
| Lengte | 8,19 m |
| Hoogte | 3,5 m |
| Vlerkoppervlakte | 16,8 m2 |
| Maks. opstygmassa | 2 590 kg |
| Maks. snelheid | 502 km/h |
| Operasionele hoogte | 8 900 m |
| Togafstand | 870 km |
| Klimvermoë | 3 000 m in 3 minute en 24 sekondes |
| Bewapening | Twee 12,7 mm gesinchroniseerde masjiengewere |

Sien ook
--------

* Lys van vegvliegtuie

Bron
----

* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015. ISBN 978-1-84476-917-9

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 7622530-6
* LCCN: sh2012004083

 |
Toring van die Mariakerk in Gdansk, Noord-Pole
Stralsund, Noord-Duitsland: Raadsaal en Nikolaikerk
Sint Mariakerk, Prenzlau, Duitsland
Belfort van Duinkerken, Frankryk
Katedraal van Wrocław in Silesië, Suidwes-Pole
Sint Janshospitaal in Brugge, België
Die kasteel Turaida in Letland
Riddersaal in Den Haag, Nederland
Storkyrkan ("Groot Kerk") in Stockholm, Swede
Kaart van alle plekke met gotiese baksteengeboue in Europa
Kerk van Bunde in Oos-Friesland
Baksteengotiese boukuns het in die laat 19de en vroeë 20ste eeu herleef as Neogotiese Hannoverskool en Baksteenekspressionisme: *Maritimes Museum* in Hamburg in 'n historiese hawestoorhuis
Die term **Baksteengotiek** (Duits *Backsteingotik*) verwys na 'n vereenvoudigde Gotiese boustyl wat vanaf die 12de eeu veral in Noord-Duitsland en in die gebiede rondom die Oossee gebruiklik was waar natuurstene nie beskikbaar was nie en bakstene as die enigste boumateriaal ingespan is. Met die verowering van Lyfland (tans Estland en Letland) deur Duitse en Deense ridderleërs en die vestiging van Duitse Hanse-koopmans in Baltiese seehawens het Noord-Duitse baksteen-boutradisies ook na Noordoos-Europa versprei.

Baksteengotiese argitektuur is dus kenmerkend vir lande soos Duitsland, Nederland, Vlaandere, Denemarke, Swede, Finland, Estland, Letland, Litaue, Rusland, Wit-Rusland en Pole. Die Iberiese skiereiland (met Spanje en Portugal) het sy eie Gotiese baksteenstyl ontwikkel, die sogenaamde Mudéjar-gotiek.

Bakstene is in Noord-Europa reeds vanaf die 12de eeu gebruik sodat die oudste baksteengeboue nog by die Baksteenromaanse styl gereken word. Tydens die 16de eeu is die Baksteengotiek geleidelik vervang deur die Baksteenrenaissance.

Die Baksteengotiese styl word in teenstelling met Gotiese geboue in ander Europese gebiede deur die gebrek aan figuratiewe beeldhoukuns gekenmerk (wat met bakstene nie verwesenlik kon word nie), maar ook deur die stylvolle onderverdeling en strukturering van mure, waarby versierings wat van bakstene vervaardig is asook die sterk kleurkontras tussen rooi bakstene, geglasuurde teëls en wit gekalkte mure 'n beduidende rol gespeel het.

Sowel historiese stadskerne, wat deur Baksteengotiese argitektuur oorheers word, asook enkele geboue is deur Unesco as wêrelderfenis gelys. Baksteengotiese boukuns het in die laat 19de eeu en vroeë 20ste eeu herleef in style waarna as respektiewelik Neogotiese Hannoverskool en Baksteenekspressionisme verwys word. Belangrike voorbeelde hiervan word onder meer in Hamburg aangetref - die *Chilehaus* en stoorhuise in die *Speicherstadt*.
'n Matoppie in Botswana met sy opmerklike wit bas.
Die **Matoppie** of **Witgat** (*Boscia albitrunca*) is 'n kleinerige boom, gewoonlik 6 m hoog, maar uitsonderlik tot 10 m hoog. In Engels staan die boom bekend as die *Shepherd's tree*.

Dit is 'n immergroen boom inheems aan Suider-en tropiese Afrika, wat voorkom in die warm, droë, en dikwels brak laagliggende gebiede, soms op kalkkoppies asook rotsagtige terrein. Dit is 'n algemene boom in die Bosveld en Laeveld, behalwe in die Oos- en Wes-Kaap. In Afrika is die boom inheems aan Angola, Botswana, Eswatini, Mosambiek, Namibië, Zambië en Zimbabwe.

Hierdie boom het 'n prominente, stewige wit stam, dikwels met repies van ruwe, donker bas. Die kroonblare word dikwels deur bokke gevreet, asook deur ander grasvreters wat die blare kan bereik, wat lei tot 'n opvallende plat onderkant. Die blare is smal, omgekeerd lansetvormig, baie kompak met onduidelike are, behalwe vir die duidelike hoofaar. Die blomme is klein, groen-geel, stervormig en gegroepeer. Die vrugte, op 'n gelede steel, is sowat 10 mm in deursnee en het 'n bros vel met wit vlees en 'n groot endokarp.

Die boom se FSA-nommer is 122.

Lees ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
* Gaat

Bronne
------

* Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. ISBN 1-86872-527-8
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
**Touwsrivier** is 'n dorp in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Die N1 nasionale pad gaan verby die dorp.

Die NG kerk op Touwsrivier.

Vroeë geskiedenis
-----------------

Reeds in die eerste helfte van die 18de eeu het boere hulle hier gevestig. Die plaas waarop die dorp ontwikkel is, is reeds in 1748 toegeken. Die naam *Touw* is moontlik 'n vervorming van die Khoikhoi woord *dau* ('weg' of 'pas').

Spoorweggeskiedenis
-------------------

Nadat die spoorlyn na die noorde Matjiesfontein in die 1870's bereik het, is 'n steenkool- en diensdepot aan die noordekant van die Hexrivierberge as 'n noodsaaklikheid beskou. Die keuse het op Touwsrivier geval waar 'n stasie met die naam Montaguweg op 7 November 1877 geopen is. Die naam is op 1 Januarie 1883 na Touwsrivier verander.

Die aanleg is juis hier so groot gemaak omdat daar 'n steil opdraande na Worcester voorgelê het en sommige treine se massa en lengte minder gemaak moes word om die stywe Hexrivierpas te kon uitkom. Die hotel Frere is deur die spoorwegowerhede gebou om voorsiening te maak vir passasiers wat 'n dag of twee op Touwsrivier moes deurbring. Vir die volgende 60 jaar was die dorp niks meer as 'n groot spoorwegsentrum nie. Dit het daartoe gelei dat die destydse Suid-Afrikaanse Spoorweë die dorp se administrasie oorgeneem het. Dit het tot 1959 geduur totdat die eerste bestuursraad vir die dorp ingestel is.

Nadat die spoorlyn geëlektrifiseer is, het die belangrikheid van die dorp begin afneem. Omrede die gebruik van stoomlokomotiewe afgeneem het, is die uit diens onttrekte stoomlokomotiewe in Touwsrivier gehuisves en was dit 'n nasionale gedenkwaardigheid vir baie jare totdat die Spoorweë besluit het om hierdie lokomotiewe as skrootmateriaal te verkoop. Die Verkeerdevleidam is ontwikkel om die stoomtreine van water te voorsien.

Wapen
-----

Die munisipale raad het 'n wapen in 1962 by die Kaapse Provinsiale Administrasie geregistreer: *Verhoogde, omgekeerde kepersgewys deursnede, silwer en groen, in die skildhoof 'n aansiende stoomlokomotief van natuurlike kleur, in die skildvoet 'n silwer golwende dwarsbalk belaai met 'n ander van blou, in die skildhoof vergesel van twee goue koringgerwe en in die skildvoet van 'n silwer aansiende ramskop*. Die helmteken was 'n rooi blom, en die wapenspreuk "Floreat flumen Touense".

Die wapen is in 1994 gewysig deur (a) die lokomotief met "twee oop en een toe rooidirkieblomkelke (*Ornithogalum maculatum*) van natuurlike kleur aan 'n groen stingel" te vervang en (b) die lokomotief na die helmteken te skuif, en toe by die Buro vir Heraldiek geregistreer.

Omgewing
--------

Die belangrikste produkte van die distrik is merinowol, koring, lusern en gars wat onder besproeiing verbou word.

Sien ook
--------

* Lys van dorpe in Suid-Afrika

Bronne
------

* Erasmus, B.P.J. (1995). *Op Pad in Suid-Afrika*. Jonathan Ball Uitgewers. ISBN 1-86842-026-4.
**Cluny** is 'n stad in die Franse département Saône-et-Loire, 30 kilometer suid-oos van Mâcon, met sowat 4 600 inwoners (2009). Cluny staan veral bekend vir sy middeleeuse abdy, wat in 910 deur Willem I van Akwitanië gestig is. Die klooster is tydens die Franse Rewolusie verwoes.

Sowat tien kilometer noord van Cluny lê die dorp Taizé met sy bekende ekumeniese gemeenskap.

Besienswaardighede
------------------

Die *Tour Fabry*, 'n wagtoring by die noordelike muur van die klooster
Naas sy abdy en die kloostermuseum beskik Cluny oor 'n aantal nasionale en historiese instellings en monumente. *Haras National de Bourgogne* is 'n bekende Franse stoetery.

Die middeleeuse argitektuur van Cluny is grotendeels bewaar, terwyl die Clunisois, die omgewing van die stad, oor talle kastele, grotte, kerke in die Romaanse boustyl, museums en wynroetes beskik.

Kloosterlewe
------------

Die abdy van Cluny staan onder die beheer van die pous; sy stigting is 'n reaksie op die groot invloed wat plaaslike owerhede soos biskoppe en wêreldlike heersers op die kerk en kloosters van daardie tyd uitoefen. Cluny se gemeenskap van monnike is deur die ab Berno (910-927) volgens die Benediktynse reëls georganiseer. In plaas van fisiese arbeid beklemtoon die kloosterlewe in Cluny die liturgiese aanbidding en meditasie.

Cluny
Die instelling het 'n sterk aristokratiese grondslag, en sy besondere karakter is die voorbeeld wat deur baie ander kloosters opgevolg word.

Die leerstelling dat die monnike deur hulle gebede nie net hul eie verlossing kan bereik nie, maar ook die van die leke, verseker dat die klooster wyd geag word as een van die mees gesaghebbende kerklike instellings van sy tyd en talle skenkings ontvang. Die groot inkomste word onder meer gebruik omdie reusagtige abdykerk van Cluny op te rig, wat as die voorbeeld van die Romaanse boustyl in Europa dien.

Eers in die 12de eeu verswak die abdy se posisie, en dit word steeds meer afhanklik van die feodale wêreldlike owerhede van die omgewing. Die Franse koning tree as die beskermheer van die klooster op, wat steeds as een van die belangrikste kerklike instellings geag word. 'n Groot paleis in die gotiese boustyl in Parys dien as setel van die ab tydens sy besoeke aan die hoofstad.

In die 11de eeu is daar sowat duisend kloosters volgens die reëls van Cluny in Wes- en Suid-Europa en die Heilige Land. Die orde van Cluny speel onder meer 'n belangrike rol by die Christelike *reconquista* in Spanje.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb15273110z (data)
* GND: 4010317-1
* LCCN: n83010510
* MusicBrainz: 891d4ed0-99b2-4074-8525-7e1f7fd7ce3f
* NKC: ge134120
* SUDOC: 028163680
* VIAF: 127382067
* WorldCat Identities: viaf-241412268

 |
**Mathilda Hanekom** (Prins Albert, 9 Desember 1899 – Pretoria, 6 Januarie 1977) was ’n baanbreker van Afrikaanse toneelspel. Sy was getroud met Hendrik Hanekom en hulle het ’n dogter, Tilana Hanekom, gehad.

In 1925 het sy en Hendrik *Die Afrikaanse Toneelspelers*, ’n Afrikaanse toneelgeselskap wat 27 jaar bestaan en die land vol getoer het, gestig. Van die stukke wat hulle opgevoer het, was *Oom Gawerjal*, *Liefde en Geldsug*, *Hans die Skipper*, *Oom Paul*, *Oorskotjie*, *Onskuldig Veroordeel*, *Generaal De Wet* en *Die Stille Haard*.

In 1945 is die eerste Erepenning vir Toneel deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns aan hulle gesamentlik toegeken. Ná Hendrik se dood in 1952 het Mathilda voortgegaan met toneelspel.

Toneel uit die toneelstuk: Ek onthou vir Mamma. Die drie moeders met hul drie dogters – almal saam in een N.T.O.-geselskap wat Ek onthou vir Mamma in 1954 opgevoer het. Die stuk het 'n jaar op die pad gebly. Links agter: Wena Naudé en voor haar Nilo, haar dogter. Middel: Elsa en Bobbette Fouché. Regs: Mathilda en Tilana Hanekom.
**Totale bekende gewig** (**TBG**), ook genoem **totale bekende massa**, is 'n term wat hoofsaaklik deur handelaars in meteoriete en versamelaars daarvan gebruik word om die gekombineerde gewig van al die fragmente van 'n enkele meteoriet aan te dui. Die totale bekende massa van 'n meteoriet is 'n klein deel van die massa van die oorspronklike meteoroïde wat die aardatmosfeer binnegekom het om die meteoriet te vorm.

Massa en TBG
------------

Meteoroïdes wat meteoriete vorm, brand terwyl hulle deur die atmosfeer trek en verloor gevolglik massa. Die totale massa van 'n meteorietval sal dus altyd minder wees as dié van die oorspronklike meteoroïde. Die boonste perk van die "totale bekende massa" van 'n meteoriet is dus die massa van die meteorietval.

Verskeie faktore kan meebring dat die "totale bekende massa" van 'n meteoriet minder is as die massa van die val. Meteorietvalle kom dikwels voor as meteorietreëns wanneer die meteoriet opbreek. Net in gevalle waar 100% van die fragmente herwin is, kan die "totale bekende massa" dieselfde wees as die massa van die val. As nuwe fragmente ontdek word, behoort die TBG dus eintlik te styg. Weens die moderne manier waarvolgens fragmente individueel genommer word, al is dit taamlik seker dat dit van 'n sekere meteoriet af kom, word die TBG egter met die val vasgestel en kan dit nie styg nie.

Gebruik
-------

'n Lae TBG beteken minder materiaal vir wetenskaplikes en navorsers. Dit is 'n faktor in die bepaling van die prys, veral as die meteoriettipe skaars is.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
*Hierdie artikel handel oor die geografiese streek in Suid-Asië. Vir die etniese groep, sien Punjabi's, en vir die taal, sien Pandjabi.*
Ligging van Punjab in Suid-Asië
Ligging van Punjab in Indië
Kaart van die streek Punjab
Ligging van Punjab in Pakistan
**Punjab**, ook gespel en translitereer as **Panjab** (van Persies: پنج, *panj*, [pændʒ], "vyf" en آب, *âb*, [ɒːb] "water" of "rivier". پنجاب beteken dus "vyf riviere"; Pandjabi: ਪੰਜਾਬ, پنجاب, *pañjāb*; Hindi: पंजाब; Oerdoe: پنجاب), is 'n geopolitieke, kulturele en historiese streek in Suid-Asië, meer spesifiek in die noordelike deel van die Indiese subkontinent, wat gebiede van Oos-Pakistan en Noord-Indië behels. Die grense van die streek is swak gedefinieer en het veral 'n historiese betekenis. Die vyf riviere wat deur Punjab vloei is Indus, Jhelum, Chenab, Ravi en Sutlej (van noord na suid). Van Punjab se belangrikste stede sluit in Rawalpindi, Gujranwala, Faisalabad, Lahore, Amritsar, Multan, Ludhiana en Chandigarh; almal met 'n bevolking van meer as een miljoen.

Tot die Verdeling van Indië in 1947 het die Punjabprovinsie van Brits-Indië die hedendaagse deelstate en gebiede Punjab, Haryana, Himachal Pradesh, Chandigarh en Delhi, asook die Pakistanse provinsies Punjab en Islamabad beslaan. Dit het aan die streke Beloetsjistan en Pasjtoenistan in die weste, Kasjmir in die noorde, die Hindigordel in die ooste, asook Rajasthan en Sindh in die suide gegrens. Met die Verdeling van Punjab is die land van die vyf riviere tussen Indië en Pakistan opgedeel, maar in geografiese opsig bestaan dit as 'n ondeelbare eenheid voort.

Die mense van Punjab word Punjabi's genoem, en hul moedertaal is Pandjabi. Die merderheidsgodsdienste van die Indiese Punjab is Sikhisme en Hindoeïsme. Die hoofgodsdiens van die Pakistanse Punjab is Islam. Ander godsdienste sluit in Christendom, Djainisme, Zoroastrisme en Boeddhisme. Die Punjabstreek is al bevolk deur die Indusvalleibeskawing, Indo-Ariese volke en Indo-Skitiërs, asook verskeie kere deur Perse, Grieke, Koesjane, Ghaznawide, Timoeriede, Mogole, Pasjtoene, Britte en ander magte binnegeval. Historiese buitelandse invalle het veral die produktiewe, sentrale gebied van Punjab, die Majha-streek, geteiken, wat ook die hoeksteen van die Punjabiese kultuur en tradisies vorm. Na Punjab word in beide Indië en Pakistan dikwels as die broodmandjie verwys.
**Bakong** (Khmer: ប្រាសាទបាគង) is die eerste tempelberg van sandsteen wat die heersers van die Khmer-ryk in Angkor, Kambodja, laat bou het. In die laaste dekades van die 9de eeu was dit die amptelike staatstempel van koning Indravarman I in die antieke stad Hariharalaya, naby die hedendaagse Roluos.

Die struktuur van Bakong is in die vorm van ’n trappiramide, wat in die vroeë Khmer-argitektuur as ’n tempelberg bekend is. Die treffende ooreenkoms in die argitektoniese detail van Bakong en die Borobudur-tempel in Java dui daarop dat Borobudur as prototipe vir Bakong gedien het. Daar moes ’n uitruiling van reisigers, of selfs sendings, tussen die Khmer-ryk en Java plaasgevind het, en so het nie net idees nie, maar ook tegniese en argitektoniese kennis Kambodja bereik.

Terrein
-------

Die terrein waar Bakong staan, is 900 x 700 m groot en bestaan uit drie konsentriese ingeslote areas wat deur twee gragte geskei word; die hoofas is van oos na wes. Die buitenste insluiting het nie ’n muur of poorttoring nie, maar het ’n grag as grens wat vandag net gedeeltelik sigbaar is. Tussen die twee gragte is die ruïnes van nog 22 kleiner tempels van steen. Die binneste insluiting, wat deur ’n laterietmuur omring word, is 160 x 120 m groot en bevat die sentrale tempelpiramide en agt steentorings, twee aan elke sy. ’n Paar ander geboue kom ook in die insluiting voor. Net buite die oostelike poorttoring is ’n moderne Boeddhistetempel.

Die standbeeld van ’n leeu hou wag by ’n trap van die sentrale piramide.
Die piramide self het vyf vlakke. Bo-op is ’n enkele toring met ’n veel later herkoms, moontlik die 12de eeu. Die piramide was eens met basreliëfs bedek, maar vandag is net fragmente daarvan oor. Groot klipbeelde van olifante staan soos wagters op die hoeke van die drie laer vlakke van die piramide. Beelde van leeus hou wag oor die trappe.
Skoolkinders in 'n toutrekkompetisie
Piktogram wat Toutrek aandui
Ierland tydens die Europese Kampioenskappe van 2009
**Toutrek** (Engels: *Tug of war*) is 'n sport waar twee spanne hulle kragte teen mekaar toets deur aan verskillende punte van 'n tou teen mekaar te trek.

Die spanne bestaan gewoonlik uit agt lede elk. Die dik tou is met vyf linte gemerk. In die middel is 'n rooi lint wat die beginposisie aandui. Op 4 meter aan beide kante is 'n wit (of geel) lint wat die wenafstand aandui, en een meter verder 'n lint wat die posisie van die eerste spanlid aandui. Die span wat die ander vier meter ver oor die middellyn kan trek, wen die kompetisie.

Afgesien van die brute krag benodig vir toutrek, is dit in der waarheid ook 'n tegniese sport. Die samewerking of ritme van spanlede speel net so 'n groot rol in 'n oorwinning, indien nie meer nie, as hul fisieke krag. Hiervoor word 'n "drywer" gebruik, 'n oud-trekker wat die span se gesamentlike trekkrag harmoniseer. Hy beweeg op en af langs sy span aan die tou, en gee bevele van wanneer om te trek en wanneer om te rus (genoem "hang"). As hy sien die opponente probeer sy span wegtrek, gee hy 'n "hang"-opdrag, waarna elke lid net met sy stewels in die gras vasskop en dus beweging van die tou beperk. Wanneer die opponente se gô dan uit is, skree hy "trek" en waai ritmies met sy hoed of sakdoek vir sy span om saam te trek. Stadig maar seker word die ander span tot oorgawe gedwing deur 'n wegholtrek.

Toutrek is ook gewild tydens boeresportdae.

Sien ook
--------

* Lys van kinderspeletjies
Die **gouestompie** (*Mimetes chrysanthus*) is 'n blomdraende struik wat tot die genus *Mimetes* behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap en kom voor in die Gamkaberg en Perdeberg naby Herold. Die struik is regop en word 2 m hoog. Die struik dra blomme van Maart tot Julie met die hoogtepunt in April en Mei.

'n Brand vernietig die plant maar die sade oorleef. Twee maande nadat dit geblom het, val die vrugte af en miere versprei die sade. Hulle stoor die sade in hul neste. Die plant is tweeslagtig. Bestuiwing vind plaas deur die werking van voëls en bye. Die plant groei in sanderige grond op hoogtes van 800-1 450 m.

In Engels staan dit as die *Golden Pagoda* bekend.

Galery
------

* 
* 
* 
* 
*

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Biodiversityexplorer
* Protea Atlas
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q5459472
* ARKive: mimetes-chrysanthus
* GBIF: 5636361
* iNaturalist: 440714
* IPNI: 936110-1
* IUCN: 39726
* NCBI: 206277

 |