recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Die **R511** is 'n streeksroete wat Sandton met Thabazimbi verbind. Die roete begin waar dit kruis met die N1-nasionale pad en noordwaarts gaan. Suid van die N1 dra die pad die naam R81-motorweg. Die roete gaan verby Montecasino, kruis die R564, ook bekend as Witkoppenweg, en gaan noord. Hierdie gedeelte staan ook bekend as William Nicholweg. Dit gaan verby die R562, kruis die N14, R114, mededeel die M26-motorweg, en gaan noord. Die kruis die R104, kruis die N4 se begin, draai regs in Hartbeespoort, gaan verby die R514 en R513, kruis die N4-snelweg, dan die R566 en gaan deur Brits. Dit gaan dan verby die R516 by Koedoeskop en sluit 8 km suid van Thabazimbi by die R510 aan.

Sien ook
--------

* Lys van streeksroetes in Suid-Afrika
* Genommerde roetes in Suid-Afrika

Bron
----

* Dept. Transport (p. 151)

| * l
* b
* w
Genommerde roetes in Gauteng |
| --- |
| Nasionale roetes | 
* N1
* N3
* N4
* N12
* N14
* N17

 |
| Provinsiale roetes | 
* R23
* R24
* R25
* R28
* R41
* R42
* R50
* R51
* R53
* R54
* R80

 |
| Streeksroetes | 
* R500
* R501
* R511
* R512
* R513
* R514
* R515
* R549
* R550
* R551
* R552
* R553
* R554
* R557
* R558
* R559
* R562
* R563
* R564
* R566
* R573

 |
Die **Hyopsodontidae** is 'n familie uitgestorwe primitiewe hoofdiere uit die Paleogeen, wat tradisioneel tot die (asbliktakson) "Condylarthra" behoort.

Taksonomie
----------

Die taksonomie van hierdie groep is onduidelik (2017).

Van die genusse wat in hierdie familie geplaas word is:
*Asiohyopsodus, Bubogonia, Chacomylus, Choeroclaenus, Hyopsodus, Lessnessina, Litaletes, Midiagnus, Mioclaenus, Molinodus, Palasiodon, Promioclaenus, Tiznatzinia, Valenia, Yuodon*. 

*Phenacodus* en *Meniscotherium* behoort dalk ook in hierdie familie, hoewel hulle gewoonlik in die (polifiletiese?) familie *Phenacodontidae* geplaas word.
Pleuraspidotheriidae en Apheliscidae word soms ook in hierdie groep geplaas, maar die ontleding van Halliday ondersteun dat hulle aparte groepe is.

In Halliday se ontleding is hierdie familie net met een spesie *Hyopsodus* verteenwoordig wat saam met *Phenacodus* en *Meniscotherium* 'n sustergroep van die ewehoewiges vorm. Die familie is dus dalk deel van die Euungulata-tak van die Laurasiatheria.
Embleem van die Oekraïense gewapende magte.
Die **Oekraïense Gewapende Magte** (Oekraïens: Збройні сили України [ЗСУ]; Zbroini syly Ukrainy, [**ZSU**]) is die militêre magte van die Oekraïne. Hulle is die vernaamste verdedigingsmag teen enige aggressie teen die soewereine staat Oekraïne. Alle militêre en veiligheidsmagte, insluitend die gewapende magte, is onder die bevel van die president van Oekraïne en onderhewig aan toesig deur 'n permanente Werchowna Rada-parlementêre kommissie.

Oekraïne se gewapende magte is saamgestel uit die Oekraïense Grondmagte, die Oekraïense Lugmag, die Oekraïense Vloot, die Oekraïense Lugstormmagte en die Spesiale Operasionele Magte. Oekraïne se vloot sluit sy eie Oekraïense vlootinfanterie, sowel as Oekraïnse vlootlugvaart. Die Territoriale Weermag dien as die Militêre reserwemag en in gevalle van oorlog kan dit massagemobiliseer word vir burgerlike vrywilligers om in plaaslike verdediging te dien. Die Oekraïense Kuswag is die kuswagdiens van die Oekraïne, maar dit is deel van die Grenswagdiens en nie ondergeskik aan die vloot nie. Die Oekraïense Lugverdedigingsmagte was 'n tak verantwoordelik vir lugafweeroorlogvoering vanaf 1991 totdat dit in 2004 met die Lugmag saamgesmelt is.

As gevolg van die Russiese militêre ingryping in die Oekraïne in 2014, het die president die goewerneurs van oblaste van die Oekraïne opdrag gegee om vrywilligerseenhede onder die regering se Territoriale Verdedigingsmagte te skep. Aanvanklik het hierdie eenhede minimale befondsing uit streeksbegrotings ontvang en meestal op skenkings staatgemaak. In November 2014 is die meeste van die territoriale verdedigingsbataljons by die Oekraïense grondmagte geïntegreer. Die Nasionale Wag van Oekraïne dien as 'n paramilitêre reserwe-komponent van die gewapende magte van die Oekraïne.

Na vyandelikhede met Rusland in 2014, het die Oekraïne die grootte van sy gewapende magte vergroot tot 204 000 soldate (+46 000 staatsamptenare), sonder om bykomende magte soos die grenswagte (53 000), die nuutgestigte Nasionale Wag van Oekraïne (60 000) of die sekuriteitsdiens. In 2021 maak die grootte van die Oekraïne se gewapende magte, wat uit 246 445 (195 626 militêre personeel) bestaan, dit die tweede grootste in die streek ná die Russiese gewapende magte. In 2022 het president Wolodimir Zelenski 'n vergroting van die magte met 100 000 beveel teen 2025, terwyl diensplig in 2024 beëindig sou word. Diensplig sou vervang word met korttermyn intensiewe militêre opleiding.
***Oeroeg*** (in Engels vertaal as "The Black Lake") is Hella Haasse se eerste roman. Dit is eers in 1948 anoniem gepubliseer en het een van die bekendste Nederlandse romans en 'n vername deel van letterkundige opvoeding vir baie Nederlandse skoolkinders geword. Die roman, 'n Bildungsroman, speel af in Nederlands-Indië, en maak die verhaal bekend van 'n anonieme verteller wat op 'n plantasie in die Nederlandse kolonie van Wes-Java grootgeword het. Sy jeugvriend is 'n seuntjie van dieselfde ouderdom, maar van inheemse afkoms. Namate die verteller grootword, word hy vervreem van sy vriend as gevolg van die politieke en rasse-omstandighede van die koloniale lewe. Nadat hy tydens die Tweede Wêreldoorlog in die weermag gedien het, keer hy terug na sy geboorteland, net om te hoor dat dit nie is waar hy hoort nie, en dat hy moet vertrek.

Agtergrond en publikasie
------------------------

Oeroeg is in 1948 gepubliseer, in 'n tyd van groot onsekerheid in Nederland oor die toekoms van hul kolonie in die Ooste; na die einde van die Tweede Wêreldoorlog het dit vinnig duidelik geword dat Indonesië op die een of ander manier onafhanklik sou word, en dat Nederland hul status as 'n koloniserende nasie sou moes heroorweeg en dus die gepaardgaande bewerings van intellektuele en kulturele superioriteit. Skrywer Rob Nieuwenhuys skryf dat Oos-Indiese letterkunde na die rewolusie dikwels 'n "literatuur van verlange en heimwee" genoem word, met herinneringe uit kinderjare as 'n algemene tema. 

Die onmiddellike stukrag vir die publikasie was die Boekenweek van 1948, die jaarlikse geleentheid wat gehou is om Nederlandse letterkunde te bevorder; 'n deel van die feestelikhede is die publikasie van 'n boek wat gratis aan die boekverkopers gegee word. Hella Haasse, wat in Nederlands-Indië grootgeword het en op daardie oomblik in die kabaret- en teaterbedryf in Amsterdam gewerk het, het Oeroeg se manuskrip ingedien onder die skuilnaam *Soeka toelis*, Indonesies vir 'Ek hou van skryf'. Haar naam is eers nadat die roman gepubliseer is, aan die algemene publiek bekend gemaak deur 'n paneel van 19 beoordelaars. Met Oeroeg, haar eerste publikasie in prosa (sy het reeds 'n aantal gedigte gepubliseer), is haar reputasie dadelik gevestig.

Bronne
------

* Bel, J. (2016) *Bloed en Rozen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur, 1900-1945*. Amsterdam: Bert Bakker. ISBN 978-90-351-3047-0
* Boef, A.H. de (1992) ‘Hella S. Haasse. Oeroeg’, in: A.G.H. Anbeek van der Meijden, J. Goedegebuure & M. Janssens (red.), *Lexicon van Literaire Werken* (vol. 6, nr. 13). Groningen: Wolters-Noordhoff.
* Bruyn, M. B. (1991) ‘Er zijn problemen die je beter kent als je afstand neemt*’* Over Hella S. Haasse’, in: M. Prinssen, L. T. Vermij (red.), *Schrijfsters in de jaren 50*. Amsterdam: Sara./ Van Gennep, p. 77.
* Decloedt, L. (1999) ‘Hella S. Haasse-een portret’, *Brünner Beiträge zur Germanistik und Nordistik,* jrg. 13, nr. R4 Sonderheft, p. 291-295. http://hdl.handle.net/11222.digilib/105921
**Ivar Vidfamne** (Deens; of *Ívarr inn víðfaðmi*) was in die Noorse sagas 'n halflegendariese koning van Swede wat afkomstig was van Skone (toe in Denemarke).

Bronne uit die 12de en 13de eeu soos *Heimskringla* en *Hervarar saga* noem dat sy koningskap veel verder gestrek het, oor 'n gebied wat dele van Noorweë, Sakse en Engeland ingesluit het. Daar is egter geen so 'n figuur uit die 8ste of 9de eeu in Middeleeuse bronne uit Sakse of Engeland nie.

Ivar in die sagas
-----------------

Die *Ynglinga saga* en *Sögubrot* maak dit duidelik dat Ivar uit Skone afkomstig was. Volgens die sagas was Denemarke in dié tyd in twee koninkryke verdeel, naamlik Skone en Seeland. Skone is deur twee broers, Guðröðr en Halfdan, regeer. Hroðgar het getrou met Åsa, dogter van die Sweedse koning Ingjald. Volgens verskeie sagas het hulle 'n seun, Ivar, gehad.

Koningin Åsa was nie tevrede met die stand van sake nie en het Guðröðr aangehits om sy broer te vermoor. Later het sy haar eie man ook vermoor. Volgens die *Ynglinga saga* het Ivar uit Skone gevlug ná die moord op sy pa. Hy het later teruggekeer, en Åsa het na haar pa in Swede gevlug. Ivar het 'n leër op die been gebring en na Swede gegaan om sy pa se dood te wreek. Koning Ingjald was op 'n fees saam met sy dogter toe hy hoor Ivar se leër is in die omgewing. Ingjald en Åsa het selfmoord gepleeg deur hulle en hulle dronk gaste in die feessaal aan die brand te steek. Die *Ynglinga saga*, *Historia Norwegiæ*, *Hervarar saga* en *Upplendinga Konungum* vertel Ivar het daarna die sentrale deel van Swede oorgeneem en later Denemarke verower. 

Ivar het daarna 'n groot deel van Skandinawië verower, asook dele van Noord-Duitsland en Engeland, en het die bynaam Vidfamne ("Wydpeiler") gekry. Weens sy wrede heerskappy het baie Swede weswaarts gevlug na Värmland onder sy koning Olof Trätälja.

Ivar het sy dogter, Auðr, laat trou met koning Hrœrekr Ringslinger van Seeland. Hulle het 'n seun, Harald Oorlogtand, gehad. Nadar Ivar verdrink het, het Harald koning geword van Seeland en Skone. Hy het daarna al die gebiede teruggewen waaroor sy oupa regeer het.

Vreemd genoeg noem die Deense kroniek van Saxo Grammaticus nie 'n Ivar Vidfamne nie. Daarvolgens was Harald Oorlogtand die seun van ene Halfdan, wat self die seun was van 'n hoofman van Skone met die naam Borkar.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Voorganger**← Ingjald** | **Legendariese Sweedse koning** | Opvolger**Harald Oorlogtand →** |
***Hypostomus plecostomus***, die suigbekbaber of gemeenskaplike Pleco, is 'n tropiese vis wat deel uitmaak van die familie van gepantserde babers, (Loricariidae), weens hul wapens wat soos longitudinale rye skubbe op die boonste dele van die kop en liggaam voorkom. Die onderkant van die buik is egter naak. Hoewel die naam *Hypostomus plecostomus* dikwels gebruik word om te verwys na plecostomi wat in akwariumwinkels verkoop word, is die meeste eintlik lede van ander genera.

Verspreiding en habitat
-----------------------

Die *H. plecostomus* is een van 'n aantal spesies wat algemeen na verwys word as "plecostomus" of "gemeenskaplike Pleco" deur viskundiges. Die suigbekbaber is vernoem na sy suier-agtige mond, wat dit moontlik maak om dit te vashou aan 'n oppervlak, sowel as om te hou en rasper by voedsel. Hierdie visse word verkoop wanneer hulle jonk en klein is, maar hulle kan groei tot 'n maksimum grootte van 50 sentimeter (20 duim).

In akwariums word hierdie donker, bodemvoeder, nagtelike baber dikwels aangekoop vir sy vermoë om die alge te vreet om sodoende die vistenks skoon te hou. Naglewend, vermy hulle gewoonlik lig en steek hulself weg in donker plekke, om slegs in die nag uit te kom om te voed. Maar in akwariums, kan hulle geleer word om aktief te wees in die dag. Hulle kan 'n verskeidenheid van toestande verdra. In hul natuurlike habitat, teer hierdie spesie op alge, wateronkruide en ander plantmateriaal en klein skaaldiere. Hulle is sterk alg-eters as hulle nog jonk en klein is. Soos hulle groei, begin hulle om alge uit te faseer. Hulle verkies om waterplante en ander groter voedsel te eet, en kan nie floreer op 'n dieet van slegs alge nie. Hul dieet moet aangevul word met geblansjeerde groen blaargroente soos Romaine slaai, kool en spinasie, sowel as kommersiële tabletvoedsel vir herbivore, soos algewafers, en klein gedeeltes van vleiskos, soos garnale of kril. Terwyl hul goeie algeverbruikers is wanneer jonk, maak hul grootte en eetlus dit onprakties in hierdie rol behalwe vir 'n baie groot akwariums. Trouens, die groot hoeveelheid afval wat 'n volwasse vis produseer kan selfs help om alge te voed en brandstof vir groei te voorsien. Hul rol is meer suksesvol in die gemiddelde stokperdjie-akwarium gevul deur ongewerweldes soos *Caridina multidentata* en verskeie spesies van slakke, of net gereelde onderhoud met 'n alge skraper implementeer. *Otocinclus* spesies, *Ancistrus* spesies en die verwante Loricariids, is meer geskik vir algebeheer in akwariums.

Teling
------

Weens die grootte van hierdie baber wanneer hulle volwassenheid bereik het, vind die mees suksesvolle parings slegs plaas in poele met steil klei- of modderbanke.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies
Ahmoses, soos uitgebeeld op sy graftombe by El Kab.
**Ahmoses, seun van Ebana,** het in die Egiptiese weermag gedien onder die farao's Ahmoses I, Amenhotep I en Toetmoses I. Sy outobiografie teen die muur van sy graftombe het ongeskonde bewaar gebly en is ’n waardevolle bron van inligting oor die 17de en vroeë 18de Dinastie van Egipte.

Ahmoses is in die stad Necheb, die moderne El Kab, gebore. Ná die dood van Ahmoses se pa, wat ook in die weermag was, het Ahmoses onder farao Ahmoses I gedien. Hy het aan verskeie veldtogte deelgeneem en medaljes verower. Hy is ook beloon met slawe en ander dinge. 

Onder Amenhotep I het hy teen die Nubiërs geveg en is hy weer vir sy dapperheid beloon. Tydens die bewind van Toetmoses I het hy ’n admiraal geword.

Ebana was die naam van Ahmoses se ma, moontlik ’n belangrike vrou. Sy pa se naam was Baba. Paheri, die kleinseun van Ahmoses wat ’n skriba en priester was, het toesig oor die bou van sy graftombe gehou.

Skakels
-------

* Autobiography of Ahmose, in Lepsius, *Denkmäler* III, 12d.
* Die inskripsies van Ahmoses, seun van Ebana

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Ahmoses, seun van Ebana.

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: no99076897
* VIAF: 24239867
* WorldCat Identities: lccn-no99076897

 |
**Seeslakke** (*Caenogastropoda*) is 'n subklas seediere wat aan die Klas van slakke (*Gastropoda*) behoort. Seeslakke word gevind in alle mariene habitats, van strandmere, kus en oseaan bodems. Almal het 'n dop wat uit proteïne en *chitin* bestaan en versterk is met kalsiumkarbonaat. Verdraaiing van die lyf van 180 ° vind plaas gedurende die ontwikkelingsfase sodat die kieu en anus hoër as die kop is. Dit voorkom dat die water wat hulle gebruik om suurstof van te verkry besmet raak deur afvalstowwe afgeskei deur hul self. Die meeste seeslakke kan hul self terug trek in hulle doppe en die opening seel met 'n operkulum wanneer hulle bedreigd voel of inaktief is. Baie seeslakke is herbivore en vreet seegras. Ander is karnivore en het 'n snuif orgaan om te ruik vir chemiese reuke afgegee deur hulle prooi. Party seeslakke het 'n radula wat deur die doppe van hul prooi kan boor waarna hulle 'n suigbuis deur die opening steek om die prooi se vleis uit te suig.

Bron
----

* *The Reef Guide: Fishes, corals, nudibranchs & other invertebrates: East & South Coasts of Southern Africa.* Dennis King & Valda Fraser. Struik Nature. 2014 ISBN 978-1-77584-018-3
**Keats House**  

**in Keats Grove, Hampstead, Londen**  
  

Engeland  
 Verenigde Koninkryk  


---

**Opgerig**  

1814–1816

---

**Boustyl**  

Regency

---

**Restourasie**  

November 2007 tot Julie 2009

---

**Opening as museum**  

9 Mei 1925

---

**Webtuiste**  

*Keats House* Geargiveer 24 September 2014 op Wayback Machine

**Keats House** is 'n museum wat in die Engelse Romantiese digter John Keats se Noord-Londense woning in Hampstead ingerig is. Die gebou, wat tussen 1814 en 1816 opgerig is, het as halfvrystaande woning oorspronklik deel uitgemaak van 'n dubbelhuis, Wentworth Place, wat in twee huisies met 'n gemeenskaplike tuin opgesplits is. Hampstead was in dié tyd nog 'n afgeleë dorpie buite Londen wat deur velde omring is.

John Keats het die huis se oostelike gedeelte tussen Desember 1818 en September 1820 saam met sy vriend Charles Brown bewoon. Die ander helfte is deur Fanny Brawne en haar gesin bewoon. Keats het op Fanny verlief en later ook aan haar verloof geraak, en hierdie liefdesverhouding het enkele gedigte geïnspireer. Die tyd, wat Keats in Hampstead deurgebring het, word dikwels as die digter se produktiefste jare beskryf. So is Keats House steeds 'n huldeblyk aan die lewensvreugde wat Keats hier in 'n rustige landelike omgewing ervaar het en waar hy die inspirasie vir gedigte soos *Ode to a Nightingale* gevind het. Die *Ode* het volgens oorlewering onder 'n pruimboom in die tuin ontstaan.

Tuberkulose het reeds 'n skadu oor Keats se lewe gewerp toe hy in sy woning in Hampstead ingetrek het, en nadat sy toestand gaandeweg versleg het, is hy aangeraai om na 'n warmer klimaat te verhuis wat die simptome kon verlig. In 1820 het Keats na Italië gereis en is daar in die volgende jaar ongetroud in die ouderdom van 25 oorlede. Fanny Brawne het haar verlowingsring tot en met haar dood gedra, en dit maak tans deel uit van die versameling wat ter nagedagtenis aan die groot digter in Keats House vertoon word, saam met sy manuskripte en boeke met persoonlike notas, asook briewe wat hy aan sy vriende, waaronder Percy Bysshe Shelley, geskryf of van hulle ontvang het.

Ondanks sy verbintenis met Keats is die huis se argitektoniese waarde in die 1920's so gering geskat dat net skenkings uit die Verenigde State dit van sloping kon red. Keats House het sy deure op 9 Mei 1925 as museum vir die publiek geopen en word, net soos Hampstead Heath, deur die *City of London Corporation* bestuur. Die interieur is danksy fondse ter waarde van byna 'n halfmiljoen £, wat deur die *Heritage Lottery Grant* beskikbaar gestel is, tot die oorspronklike toestand gerestoureer en is 'n goeie voorbeeld van die destydse Regency-styl.
*Linen Hall Library* op Belfast se sentrale Donegall-plein Noord
Die biblioteek se gerieflike leessaal
Die ***Linen Hall Library*** is die oudste biblioteek in Belfast, Noord-Ierland, en die laaste intekenbiblioteek op die eiland Ierland. Die biblioteek, wat in 1788 gevestig is, is gegrond op die radikale en verligte gedagtes van sy ontstaanstyd en het van begin af sy onafhanklikheid gehandhaaf as 'n instelling waarvan die bates in besit moet bly van die gemeenskap.

Die biblioteek bewaar die mees omvangryke versameling van publikasies in die veld van Ierse en plaaslike studies (*Irish and Local Studies Collection*), waaronder historiese boeke wat in Belfast en die res van Ulster gedruk is, en 250 000 boeke en ander media in die Noord-Ierse Politieke Versameling (*Northern Ireland Political Collection*), die omvattendste argief oor die politieke onluste in Noord-Ierland. 'n Ander beduidende en unieke argief het Noord-Ierse toneelkuns en uitvoerende kunste as onderwerp (*Northern Ireland Theatre and Performing Arts Archive*).

Andrew Gibson, 'n boorling van Ayrshire in Suidwes-Skotland wat hom in Belfast gevestig en hier as goewerneur van die *Linen Hall Library* en as een van die eerste voorsitters van die *Belfast Scottish Association* gedien het, was 'n entoesiastiese aanhanger van Robert Burns se digkuns. Sy versameling van meer as 2 000 boekdele van Burns-werke en Burnsiana is in 1901 deur publieke subskripsie aangekoop en word sedertdien in die *Linen Hall Library* bewaar. Dit is een van die grootste versamelings oor Skotland se nasionale digter.

Die *Linen Hall Library* dien naas sy funksie as biblioteek as belangrike kulturele sentrum in die Noord-Ierse hoofstad waar maandeliks uitstallings gehou asook lesings en voordragte aangebied word.
**Seepokke** (Engels: *Barnacles* of *Sessilia*) is 'n orde van skaaldiere. Hulle lyk met die eerste oogopslag nie soos krappe of garnale nie, maar hul behoort egter tot die rankpootkrewe (*Cirripedia*). Hulle heg hulself aan verskillende oppervlaktes: hout, klippe, skulpe en selfs die velle van walvisse en doppe van seeskilpaaie.

Die behuising is dikwels wit en kliphard. Die vorm kan konies wees, maar in digte populasies kan dit tot hoë kolomme groei. Dit bestaan uit 'n huis van ses kalksteenplate, met 'n deksel wat gevorm word uit twee kalksteenplate (tergum en scutum). Die larwes van seepokke het nog nie 'n dop nie en hul swem vrylik rond. Sommige seepokke leef heeltemal ingebed in hul gasheer, soos in die binneste rand van die wulk se dop *(Buccinum unatum)*, veral as dit bewoon word deur sy sekondêre inwoner: die algemene hermietkreef *(pagurus bernhardus).*

Leefgebied
----------

Die seepok woon op verskillende plekke, maar kom hoofsaaklik in getygebiede voor. Dit kan voorkom op golfbrekers, waar hulle byvoorbeeld op die skulpe van mossels kan sit, tot in die Noordpoolseë waar dit op bultrugwalvisse voorkom.

'n Seepok aan 'n rotsklip vasgeheg.

Voedingsbron
------------

Die seepok versamel kos deur 'sy dop' oop te maak en sy ses lang pote uit te steek. Hulle maak eers oop as hulle onder water is. Deur die arms heen en weer te beweeg, skep hulle water en voedseldeeltjies daarheen. Die seepok se kos bestaan hoofsaaklik uit plankton. As daar verskeie seepokke bymekaar is, word die vang van plankton doeltreffender, omrede al die trillende pote saam 'n waterstroom veroorsaak.

Voortplanting
-------------

Die penis van 'n seepok word in die paartyd so lank, tot 7 maal die lengte van die dier self, sodat naasliggende diere bevrug kan word. Seepokke is tweeslagtig.

'n Ander manier van voortplanting is dat 'n seepok sy saad in die water stort. Ander seepokke wat verder weg is, kan dan hierdie sperma met hul gryppote binnetrek en hulself bevrug.

Seepokke in die skeepsvaart
---------------------------

Seepokke lê hulself amper op enige substraat in die water neer. Een van die plekke waar hulle gereeld beland, is op die rompe van skepe. Dit verhoog die wrywing tussen die skip se romp en die water en verhoog daarmee die brandstofverbruik.

Daar word dus gepoog om die groei van seepokke en ander organismes op die romp te voorkom deur middel van 'n antihegtingsverf. Dit is verf wat tot 'n beperkte mate giftig is, sodat mariene organismes nie op die romp gaan sit nie of vinnig sal sterf as hulle daaraan heg.
**Lineêre programmering** (**LP**) is 'n studieveld in operasionele navorsing.

Die studieveld fokus op 'n wiskundige probleem wat bestaan uit 'n lineêre funksie wat gemaksimeer (of geminimeer) moet word onderhewig aan 'n aantal lineêre ongelykhede. Die
funksie heet "die doelfunksie" en die ongelykhede word "die beperkings" genoem.
In die algemene probleem is daar ook "tekenvereistes" wat vereis dat die veranderlikes almal nie-negatief moet wees.

Lineêre programmering is die breinkind van George Dantzig wat gedurende die Tweede Wêreldoorlog sekere logistiese probleme uitgedruk het as 'n lineêre funksie (die doelfunksie) wat geoptimeer moet word onderhewig aan 'n aantal lineêre beperkings. Hy was skynbaar foutiewelik onder die indruk dat die meerdimensionele ruimte wat deur die beperkings geskep word 'n meetkundige figuur bekend as 'n simpleks vorm en het sy oplossingsprosedure daarna vernoem; die simpleksmetode.

Lineêre programmering is een van die eerste misleidende benamings wat sedertdien gereeld in die tegnologie gesien word. By die eerste oogopslag dink mense dat lineêre programmering (LP) 'n vorm van (of soort) rekenaarprogrammering is. In werklikheid verwys die woord programmering na die proses om 'n program van aksie te vind. Die simpleksmetode het niks met simplekse te doen nie en LP het niks met rekenaarprogrammering uit te waai nie. Alles vreeslik verwarrend!

Die simpleksmetode en uitbreidings en verbeterings daarop was vir baie jare die enigste oplossingsbenadering tot LP-probleme. Die klassifisering van probleme volgens hulle oplossingsmoeilikheidsgraad of kompleksiteit en die opvolgende klassifisering van LP-probleme as behorende tot die moeilikste groep, het die aansporing tot nuwe benaderings verskaf. In 1979(?) het die Rus Khachiyan die eerste werklik nuwe benadering voorgestel wat dan ook LP uit die moeilikste kategorie uitgehaal het deur aan te toon dat LP-probleme opgelos kan word in polinoomtyd. In 1984 het Karmarkar 'n meer doeltreffende metode gevind.

Toepassings
-----------

Die toepassingsgebiede binne operasionele navorsing is legio en wissel van skedulering tot hulpbrontoewysing, van portefeuljeoptimering tot voorraadprobleme. Die grootte van probleme wat suksesvol opgelos word terwille van praktiese toepassing (dws van tyd tot tyd op roetinebasis opgelos word) het saam met die krag van rekenaars toegeneem en nog vinniger ook omdat daar ook voortdurende verbeterings plaasvind in programmatuur wat in die handel beskikbaar is. Probleme met 70 000 beperkings en 'n paar honderd duisend veranderlikes val binne hierdie groep.
'n **Asbliktakson** (Engels: *wastebasket taxon*) is 'n takson waarin organismes louter geplaas word omdat dit nie duidelik is watter taksonomiese indeling die juiste een is nie.

Die takson is dalk oorspronklik in goeie trou voorgestel, maar later het die insigte verander en daar word besef dat die takson nie juis is nie. Navorsers gaan nogtans voort om die takson te gebruik omdat 'n geskikte nuwe indeling nie beskikbaar is nie of ooreenstemming daaroor ontbreek.

Daar is talle voorbeelde. Ungulata is deur Linnaeus voorgestel vir alle diere wat hoewe besit. Dit het die ewehoewiges soos wildsbokke, skape, varke en die onewehoewiges soos die perde en renosters maar ook die slurpdiere bevat. Linnaeus het in 1766 selfs die dassies ingesluit. Die walvisse het nie hiertoe behoort nie. Vandag praat wetenskaplikes liewer oor die Euungulata (die 'regte hoefdiere', Waddell et al 2001) wat die ewehoewiges (+walvisse) en onewehoewiges verenig (almal Laurasiatheria), maar die slurpdiere en dassies uitsluit (wat Afrotheria is), omdat dit beter met die diere se verwantskap ooreenkom. Die Griekse woord "eu" beteken "goed, wel" en word dikwels gebruik om 'n nuwe taksonnaam te skep wat 'n beter definisies het. Daar is Eulipotyphla pleks van Lipotyphla, Euarchontoglires pleks van Archontoglires ensomeer.

In die paleontologie is asbaktaksons taamlik volop. Die insigte oor verwantskap van organismes het deur die koms van die molekulêre filogenomiese navorsing -die vergelyking van DNS en sy statistiese ontleding- en nuwe (kladistiese) statistiese ontleding van morfologiese gegewens baie verander. Taksons soos "Condylarthra" en "Cimolesta" wat heelparty fossiele soogdiere uit die Paleogeen saamvat het duidelik asblikstatus gekry. Maar wat die juiste taksonomie is, is (in 2017) nog steeds onderwerp van navorsing.
’n Voorbeeld van ’n moderne oekase: vir die aanstelling van ’n ambassadeur.
’n **Oekase** (Russies: указ, *oekaz*) was in die Russiese Ryk ’n proklamasie van die tsaar, regering of patriarg wat regsgeldig was. Dit kan ook as "edik" of "verordening" vertaal word.

Geskiedenis
-----------

Voor die Russiese Rewolusie (1917) is die term in Rusland gebruik vir ’n edik of verordening, geregtelik of administratief, wat die status van ’n wet gehad het. Dit is deur óf die keiser óf die senaat uitgereik. 

Ná die rewolusie is ’n verordening met ’n wye strekking deur die Sowjetregering ’n "dekreet" (декрет, *dekret*) genoem, en meer spesifieke verordenings was ’n *oekaz*. 

Volgens die grondwet van 1993 van die Russiese Federasie is ’n oekase ’n presidensiële verordening. Op die amptelike webtuiste van die Kremlin word die Engelse term *executive order* gebruik as ekwivalent. Sulke oekases het in Rusland die status van ’n verordening. Hulle kan nie regulasies van bestaande regsbronne – soos Rusland se internasionale verdrae, die grondwet, federale of streekswette – verander nie en kan deur enige van bogenoemde nietig gemaak word. Danksy Artikel 15 van die Russiese grondwet het die Europese Konvensie vir Menseregte, as ’n internasionale dokument, byvoorbeeld meer gesag as enige Russiese wet of presidensiële verordening.
Ngawang Namgyal, die eerste Shabdrung van Bhoetan.
**Shabdrung** of **Zhabdrung** (ཞབས་དྲུང་, Wylie: zhabs-drung; "voor die voete van") was ’n titel wat in Tibet gebruik is wanneer na groot lamas verwys of hulle aangespreek is, veral dié van ’n erflike linie. In Bhoetan het die titel feitlik altyd verwys na Ngawang Namgyal (1594-1651), die stigter van die Bhoetanese staat wat as die **Shabdrung Rinpoche** bekend was, of een van die reïnkarnasies wat hom opgevolg het.

Ngawang Namgyal
---------------

Namgyal was die stigter van Bhoetan nadat hy die oorlogvoerende konininkryke in die gebied verenig het. In die Kagyu-skool van Tibettaanse Boeddhisme word hy naas Padmasambhava en Gautama Boeddha as die belangrikste figuur beskou.

Namgyal het ’n dubbele regeringstelsel in Bhoetan gevestig, waarvolgens die Druk Desi die administrasie van die land bestuur het; hy is bygestaan deur goewerneurs bekend as penlops. Die Je Khenpo het godsdienssake beheer. Ná Namgyal se dood in 1651 is hy opgevolg deur ’n reeks reïnkarnasies wat aan die hoof van die land sou gestaan het. 

Om die mag van dié reïnkarnasies te verdeel, het die Druk Desi, Je Khenpo en penlops saamgesweer om nie net een nie, maar drie verskillende persone as Shabdrung te erken – een elk vir die liggaam, gees en spraak. Eindelik het die land weer verval in verskillende faksies wat mekaar die stryd aangesê het.

Die laaste Shabdrung
--------------------

In 1907, in ’n poging om die disfunksionele regeringstelsel te hervorm, is ’n monargie gestig met Ugyen Wangchuck, die penlop van Trongsa, as die land se eerste koning. 

Nadat die nuwe koningshuis teenstand gekry het van die sewende Shabdrung, Jigme Dorji, is dié na ’n klooster gestuur om "af te tree". Hy is in 1931 dood. Hy was die laaste Shabdrung wat deur Bhoetan erken is.:26–28
Gallo-Romeinse voorbeelde van die fascinum in koper. Die heel boonste een is ’n voorbeeld van die "vuis-en-fallus"-gelukbringer met ’n *manus fica*.
’n Fallus uitgekerf op ’n sypaadjie in Pompeji.
’n **Fascinum** of **fascinus** was in die godsdiens van die antieke Romeine die vergestalting van die goddelike fallus. Die woord kan na die god **Fascinus** self verwys, na falliese afbeeldings en gelukbringers of na die towerspreuke waarmee goddelike beskerming gevra is. Plinius die ouere het dit genoem ’n *medicus invidiae*, ’n "dokter" of kuur vir afguns (*invidia*) of die bose oog.

Openbare godsdiens
------------------

Die Vestaalse maagde was die opsieners van die kultus van die *fascinus populi Romani*, die heilige afbeelding van die fallus wat een van die noodsaaklike items was vir die veiligheid van die staat (*sacra Romana*). Uit die Romeinse mitologie blyk die fallus was die verpersoonliking van die manlike voortplantingsvermoë en dus heilig. Wanneer ’n generaal ’n oorwinning gevier het, het die Vestaalse maagde ’n afbeelding van die fascinum onder sy strydwa gehang om hom teen afguns te beskerm.

Towersimbole
------------

’n Grafiese voorstelling van die mag van die fascinum om die bose oog af te weer, word gevind op ’n Romeinse mosaïek wat ’n fallus uitbeeld wat in ’n oog ejakuleer. Die motief is ook bekend van verskeie reliëfwerke van Leptis Magna in die hedendaagse Libië. ’n Terracotta-beeldjie uit die 1ste eeu v.C. wys "twee fallusmannetjies wat ’n oogbal middeldeur saag".

Falliese gelukbringers, dikwels met vlerke, was volop in die Romeinse kultuur, van juweliersware en klokke tot windklokkies en lampe. Daar is ook geglo die fascinum beskerm kinders, veral seuns, teen die bose. Plinius het die gebruik genoem om ’n falliese gelukbringer om ’n seun se nek te hang, en voorbeelde is ontdek van ringe met falusse wat so klein was dat net kinders dit sou kon dra.

Die "vuis-en-fallus"-gelukbringer was gewild onder soldate. Dit het ’n (gewoonlik) gebalde vuis aan die onderpunt van die fallus se skag gehad wat weggewys het van die eikel. Daar was verskeie voorbeeld van die vuis wat die *manus fica* of vyteken (met die duim tussen die eerste twee vingers) wys; dit is as ’n simbool van goeie geluk beskou.

* Basreliëf van ’n fallus met bene wat ejakuleer in ’n bose oog, waarop ’n skerpioen sit (van Leptis Magna).
* ’n Man in ’n geveg met ’n fallus.
* ’n Fascinum uit Pompeji.

Etimologie
----------

Die Afrikaanse woord "fassineer" kom met ’n ompad van die Latynse *fascinum* en die verwante werkwoord, *fascinare*: "om die mag van die fascinum te gebruik", dit is "om towerkrag te gebruik" en dus om "te bekoor, te betower".
**Harry Gordon Selfridge, Sr.** (\* 11 Januarie 1856; † 8 Mei 1947) was 'n Amerikaans-gebore Britse kleinhandelmagnaat wat bekendheid verwerf het as die stigter van die Londen-gebaseerde afdelingswinkel *Selfridges* wat hy dertig jaar lank bestuur het. Hy was een van die mees gerespekteerde en welvarendste kleinhandelmagnate in die Verenigde Koninkryk. Highcliffe-kasteel in Dorset was deel van sy besittings.

Selfridge, 'n boorling van Ripon in die deelstaat Wisconsin, het sy eerste geld as koerantseun verdien en die skool in die ouderdom van veertien verlaat toe hy by 'n bank in Jackson, Michigan aangestel is. Ná 'n reeks ander aanstellings het hy uiteindelik sy loopbaan by *Marshall Field*, 'n bekende afdelingswinkel in Chicago, begin. Hy was 25 jaar by dié onderneming werksaam en het in 1890 met Rose Buckingham getrou, 'n lid van 'n prominente familie in Chicago.

Nadat hy 'n reis na Londen onderneem het, het Selfridge in 1906 £400 000 in sy eie afdelingswinkel belê wat aan die westelike einde van Oxford-straat geleë was - in 'n buurt wat destyds nog as swak beskou is. Die afdelingswinkel het sy deure op 15 Maart 1909 vir die publiek geopen. Selfridge het tot en met sy aftrede in 1941 as bestuurder gefungeer, maar sou in sy latere lewe die grootste deel van sy fortuin verloor.

Selfridge is in 1947 in die ouderdom van 91 in sy klein woonstel in die Londense stadsdeel Putney oorlede en in 'n graf op die St Mark's-begraafplaas te Highcliffe, Dorset langs sy moeder en sy vrou begrawe.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb11190582w (data)
* GND: 138081484
* ISNI: 0000 0001 0969 4369
* LCCN: no2001020373
* NKC: mzk2016932363
* NTA: 074886428
* SUDOC: 069690898
* VIAF: 48874433
* WorldCat Identities: lccn-no2001020373

 |
**Thomas MacDonald** (gebore 21 September 1988), professioneel bekend as **Tom MacDonald**, is 'n onafhanklike Kanadese kletsrymer, sanger, liedjieskrywer en YouTuber. Sy liedjie "Fake Woke", waarin hy krities is teenoor kanselleerkultuur, wat veral algemeen voorkom in die Verenigde State, bereik in Januarie 2021 nommer een in verkope in die Amerikaanse Hip-hop- en kletsrymgenres en iTunes verkope.

Vroeë lewe
----------

MacDonald het in sy tienerjare vir ses jaar as 'n professionele stoeier in Kanada vir die *National Wrestling Alliance*, *Elite Canadian Championship Wrestling*, *Real Canadian Wrestling*, *Prairie Wrestling Alliance*, en *Monster Pro Wrestling* gewerk.

Musikale loopbaan
-----------------

### YouTube

MacDonald het in 2009 met sy loopbaan in rapmusiek begin. Sy eerste album, *LeeAnn's Son*, is in 2014 vrygestel. Gedurende die tyd het hy sy eie YouTube-kanaal begin met die enkelsnit "Wannabe". Sy aanvanklike sukses het begin na sy 2017-enkelsnit, "Dear Rappers".

Persoonlike lewe
----------------

MacDonald het in 2017 begin uitgaan met die Kanadese kletsrymer Nova Rockafeller. Hulle is medebestuurders van die punkgroep "GFBF".

Hy woon tans in Los Angeles, Kalifornië.

MacDonald noem The Beatles, Pink Floyd, Led Zeppelin, Black Sabbath, Joe Cocker, Janis Joplin en Aerosmith as musikale invloede en inspirasie. In sy grootwordjare was die eerste albums waarna hy geluister het 2Pac se *All Eyez on Me*, Eminem se *The Marshall Mathers LP* en Marilyn Manson se *Smells Like Children*.

Diskografie
-----------

### Studio albums

* *LeeAnn's Son* (2014)
* *See You Tomorrow* (2015)
* *Dream People & the Whiskey Wars* (2015)
* *Deathreats* (2018)
* *Ghostories* (2019)
* *Gravestones* (2020)

**Samewerkings**

* *Killing the Neighbors* (met Madchild) (2020)

### "Mixtapes"

* *MacBeth* (2015)
* *Therapy* (2017)
* *Flowers for the Dead* (2020)
Die Kensington-paleis.
Die Koningsgalery in Kensington-paleis uit *The History of the Royal Residences* deur W.H. Pyne (1819).
**Kensington-paleis** (Engels: *Kensington Palace*) is sedert die 17de eeu ’n koninklike woning in Kensington Gardens in Londen, Engeland. Dit is vandag die amptelike woning van die Hertog en Hertogin van Gloucester; die Hertog en Hertogin van Kent; en prins en Prinses Michael van Kent.

Tot 1997 was dit die amptelike woning van Diana, die Prinses van Wallis en tot 2002 dié van prinses Margaret.

Die oorspronklike gebou is in die dorp Kensington gebou as Nottingham House vir die Graaf van Nottingham. Dit is in 1689 van sy erfgenaam gekoop omdat koning William III, wat aan asma gely het, ’n woning naby Londen maar weg van die besoedelde hoofstad wou hê. Kensington was toe ’n voorstad van Londen. ’n Private pad is van die paleis gebou na Hyde Park Corner; dit is deel van wat vandag Rotten Row is. Sir Christopher Wren het die paleis opgeknap en aanbouings gedoen.

Die laaste heersende monarg wat die paleis gebruik het, was George II. Koningin Mary, (die ouma van Elizabeth II, is in 1867 in Kensington-paleis gebore.
**Oeroep** (Russies: Уру́п, *Oeroep*; Ainoe: ウルㇷ゚, *Oeroep*; Japannees: 得撫島, *Oeroeppu-to*) is 'n onbewoonde, vulkaniese eiland in die Koerile-argipel in die suide van die See van Ochotsk, noordwestelike Stille Oseaan. Die naam kom van die Anoe-woord vir salmforel. 

Die eiland was voorheen bekend as die **Geselskapseiland**.

Geografie
---------

Oeroep is rofweg reghoekig en is op 1 430 km2 die vierde grootste eiland van die Koerile. Dit is sowat 120 km lank en 20 km breed. Die hoogste punt is die berg Iwao (1 426 m).

Die seestraat tussen Oeroep en Itoeroep is bekend as die Straat van Vries – dit is genoem na die Nederlandse ontdekkingsreisier Maarten Gerritsz Vries, die eerste Europeër sover bekend wat die gebied verken het. 

Oeroep het vier groot groepe aktiewe en rustende stratovulkane.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons logo Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Oeroep.
* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
**Winooski** is 'n stad in die distrik Chittenden van die deelstaat Vermont (noordoostelike Verenigde State). Winooski, wat aan die monding van die Winooskirivier lê, het volgens die sensus van die jaar 2010 'n bevolking van 6 561 mense.

Die woord "winooski" is ontleen aan 'n woord uit die taal van die Abenaki, *Winoskitegw*, en beteken "rivier van die uieland". Die stad se bynaam is dan ook "Onion City". Hierdie wilde uie het soos bieslook (grasuie) of prei gelyk, maar kom deesdae in die stadsgebied nie meer voor nie.

Winooski het ook die Courage Brothers se lied *She Knows* geïnspireer.

Winooski huisves die hoofkwartier van die VSAC, die *Vermont Students Assistance Corporation*.

Geografie
---------

Volgens die Verenigde State se Sensusburo het die stad 'n totale oppervlak van 3,9 vierkante kilometer (1,5 vierkante myl), waarvan 3,7 vierkante kilometer (1,4 vierkante myl) land en 0,2 vierkante kilometer (0,1 vierkante myl) of 5,3 persent water.

Geskiedenis
-----------

Vanweë sy ligging langs 'n belangrike handelsroete het Winooski waarskynlik as 'n handelspos ontstaan. 'n Indrukwekkende reeks watervalle het die aanleiding vir die oprigting van nywerhede gegee, en Winooski het vinnig tot 'n sentrum van wolverwerking ontwikkel.

Besienswaardighede
------------------

Die Champlainmeul in die middestad van Winooski dien as die hoofkwartier van Winooski se Historiese Vereniging (*Winooski Historical Society*) en huisves daarnaas ook die plaaslike museum.
Die **Olifantsrivierbroodboom** (*Encephalartos lanatus*) is 'n broodboomspesie wat endemies aan Mpumalanga is en hoofsaaklik langs die Olifantsrivier voorkom.

*Encephalartos lanatus* is 'n plant wat deel uitmaak van die Zamiaceae-familie, versprei in die oostelike deel van die voormalige Transvaalprovinsie in Suid-Afrika. Sy wetenskaplike naam, *lanatus*, beteken *wol* in Latyn. Die boom is die eerste keer in 1926 deur die plantkundiges Otto Stapf en Burtt Davy beskryf, en sy FSA-nommer is 5.2.

Identifikasie
-------------

Dit is 'n draagbare plant met 'n 1-1,5 m hoë stam en 'n deursnee van 25-35 cm, wat soms aan die basis uitspruit of vertak. Die blare is 100 cm lank en blougroen, byna silwer. Hulle is bedek met 'n dik waslaag, waaruit die spesifieke naam van hierdie plant kom. Die geel ruggraat is reguit, met die boonste deel duidelik geboë. Die pamflette, 10-14 cm lank, word op die ruggraat op 'n teenoorstaande wyse gerangskik, met 'n byna horisontale invoeghoek, die marges is vol en glad. Die blare van die basale gedeelte is kleiner, en is dikwels gereduseer tot slegs klein dorings.

Dit is 'n godinspesie met manlike keëls rooi van kleur, 25-30 cm lank en 5-6 cm breed. Vroulike keëls, van dieselfde vorm, is 25-30 cm lank en het 'n deursnee van 12-15 cm. Albei word ondersteun deur 'n 2-3 cm lang uitloper en elke plant produseer een tot vier daarvan. Die sade, 25-30 mm lank, het 'n ovaal- of langwerpige vorm en is bedek met 'n geel tapisserie.

Verspreiding en habitat
-----------------------

Dié spesie is wydverspreid in 'n baie beperkte gebied van die Suid-Afrikaanse provinsies Mpumalanga en Gauteng, in die Olifantsrivierkom. Die habitat bestaan uit steil rotsagtige hange wat met grasvlaktes bedek is, met warm weer in die somer en koue in die winter wanneer ryp dikwels voorkom en met 'n jaarlikse neerslag tussen 660 en 770 mm. Dit groei op 'n hoogte van ongeveer 1 500 m bo seevlak.

Bewaring
--------

Die IUBN-rooilys toon *E. lanatus* as 'n byna-bedreigde spesie. Hoewel dit in 'n baie beperkte gebied en slegs agt plekke voorkom, is die bevolking tans stabiel.

Die spesie is opgeneem in Aanhangsel I by die *Konvensie oor internasionale handel in bedreigde spesies* (CITES).

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q3724978
* ARKive: encephalartos-lanatus
* EoL: 630915
* GBIF: 2683748
* GRIN: 319373
* iNaturalist: 135956
* IPNI: 297099-1
* ITIS: 899751
* IUCN: 41933
* NCBI: 179207
* Plant List: kew-2788643
* Species+: 21406
* Tropicos: 9600070
* WCSP: 385200

 |
Die **Kelvin-Helmholtz-meganisme** is 'n astronomiese effek wat plaasvind wanneer die oppervlak van 'n ster of planeet afkoel. Die drukking verlaag as gevolg van die afkoeling en die hemelliggaam word saamgepers om op te maak vir die drukverlaging. Deur die samepersing styg die temperatuur in die kern van die hemelliggaam; die effek is (onder andere) sigbaar op Jupiter en Saturnus - Jupiter straal meer energie uit as wat hy van die son ontvang.

Die meganisme was oorspronklik aan die einde van die 19de eeu voorgestel deur Baron Kelvin en Hermann von Helmholtz as 'n verduideliking van die son se bron van energie. Dit is tans bekend dat die effek van die styging van energie as gevolg van die Kevin-Helmholtz-meganisme heeltemal te klein is om die energieproduksie van die son te verklaar.

Energievrystelling tydens Kelvin-Helmholtz-samepersing
------------------------------------------------------

Daar was geteoretiseer dat die potensiële swaartekragenergie van die samepersing van die son die bron van sy energie is. Dus, om die totale hoeveelheid energie wat die son uitstraal te bereken (waarby die digtheid konstant bly), word aangeneem dat die son 'n perfekte sfeer was wat uit konsentriese skywe bestaan. Die swaartekragenergie kan dan benader word as die integraal oor al die skywe van die middelpunt tot die buitenste radius.

Potensiële swaartekragenergie word volgens Newtoniese meganika gedefinieer as:

{\displaystyle U=-{\frac {Gm\_{1}m\_{2}}{r}}}

waar **G** die swaartekragkonstante is en die twee massas is die massas van die skywe met die dikte **dr** en die massa binne-in die radius **r** wat geïntegreer word tussen 0 (nul) en die radius van die sfeer. Dit gee:

{\displaystyle U=-G\int \_{0}^{R}{\frac {m(r)4\pi r^{2}\rho }{r}}\,dr}

Waar **R** die buitenste radius van die bol is en **m(r)** die massa binne die radius **r** (van die hele sfeer). Deur **m(r)** te omskryf as die produk van volume en digtheid kan die integraal as sulks opgelos word:

{\displaystyle U=-G\int \_{0}^{R}{\frac {4\pi r^{3}\rho 4\pi r^{2}\rho }{3r}}\,dr=-{\frac {16}{15}}G\pi ^{2}\rho ^{2}R^{5}}

Deur dit dan weer te omskryf na die massa van die sfeer word die uiteindelik oplossing:

{\displaystyle U=-{\frac {3M^{2}G}{5R}}}

Alhoewel die aanname dat die digtheid konstant bly nie korrek is nie, kan daar op hierdie manier wel 'n beraamde skatting verkry word van die lewensduur van die son, deur die (bekende) waarde van die massa en die radius van die son in te vul en dan te deel deur die bekende ligsterkte van die son.

Hier word egter nog 'n benadering ingesluit, aangesien die ligsterkte van die son nie altyd konstant is nie. Die berekening is as volg:

{\displaystyle {\frac {U}{L\_{\bigodot }}}\approx {\frac {2{,}3\times 10^{41}}{4\times 10^{26}}}\approx 18,220,650\ yrs}

Waar **L** die ligsterkte van die son is. Alhoewel dit 'n langer lewensduur vir die son voorspel as ander metodes (soos elektrochemiese energie, was dit steeds nie die korrekte waarde nie en veels te kort (aangesien die teendeel reeds bewys was). Die raaisel was eers opgelos nadat daar ontdek was dat die son (en ander sterre) se energie afkomstig is van kernfusie.
**Fridolin Brunner** (\* 1498, Glarus; † 28 Junie 1570, Glarus, Switserland) was 'n Switserse Protestantse pastoor en hervormer in onder meer Mollis, Matt, Betschwanden (in die kanton Glarus), Flums en Mels (wat vandag die kanton St. Gallen is).

Lewe en werk
------------

### Vroeë lewe en herkoms

Brunner is gebore en spandeer sy vroeë lewe in die stad Glarus. 

### Opleiding en begin van loopbaan

Hy was waarskynlik 'n student van Huldrych Zwingli wat tussen 1506 en 1516 in Glarus 'n Katolieke priester was. 

Vanaf 1517 studeer hy in Basel. 

Tussen 1521 en 1525 dien hy as pastoor in Mollis, wat ook  Näfels en Oberurnen ingesluit het. 

### Werk as hervormer

Hy was 'n getroue volgeling van Zwingli en het vanaf 1523 as hervormer begin optree. 

In teenstelling met sy Gereformeerde kollega Valentin Tschudi in Glarus, verwerp hy die *Heilige Messe* van die Katolieke Kerk. 

In 'n brief aan Oswald Myconius beskryf hy homself as die eerste Protestantse predikant in Glarus. Tussen 1525 en 1527 ontvang hy *Messpfründe* in Glarus en dien hy ook as die Kaplan. Tussen 1527 en 1530 dien hy as Protestantse pastoor in Matt, waar in 1528, onder sy invloed, die Heilige beelde uit die Kerk verwyder is. In 1528 neem hy ook deel aan die *Berner Disputation*.

Op versoek van Zürich word hy vanaf 1530 Protestantse prediker in Flums. Die gebied was toe in die graafskap van Sargans wat geleë was in die *Gemeinen Herrschaften*. Hierdie gebiede is gemeenskaplik deur die *Eidgenossenschaft* bestuur en is vandag deel van St. Gallen. 

In 1531 verhuis Brunner na Mels, maar word onder Aegidius Tschudi van Glarus in 1532 uit die kerk verwerp, ingevolge die eerste teen-hervormingspogings, van die *Inneren Orte (*die katolieke lande binne die Eidgenossenschaft.) 

Tussen 1532 en 1555 was hy 'n Protestantse pastoor in Betschwanden.

In 1533 het hy 'n wesenlike bygedra gemaak tot die gemeente van Glarus se pogings om die eerste selfstandige Gereformeerde kerkgemeente te word. 

In 1538 en weer in 1543 preek hy in die naburige dorp van Linthal. 

1542 begin Brunner, 'n Kerkargief (*Kirchenurbar*). 

Tussen 1555 en 1570 dien hy as opvolger van Valentin Tschudi en word weer die pastoor van Glarus. 

In 1561 publiseer hy teen die Katolieke Landammann, Aegidius Tschudi, die skrif *Antwurt uff Herrn Landammann Tschudis fürgebrachten Grund...*. (Die antwoord op die verduideliking van Landammann Tschudi)

Literatuur
----------

* Richard Feller, Edgar Bonjour: *Geschichtsschreibung der Schweiz vom Spätmittelalter zur Neuzeit.* Schwabe, Basel 1962. Band 1, bl. 262f.
* Andreas Gäumann: *Die Reformation im Glarnerland.* Steckborn
* Gottfried Heer: *Fridolin Brunner : Reformator des Landes Glarus.* Zürich 1917.
* Melchior Schuler: *Geschichte des Landes Glarus.* 1836.