recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Frans Banninck Cocq (geklee in swart met 'n rooi serp) is die sentrale figuur in Rembrandt se *Die Nagwag.*
**Frans Banninck Cocq** (soms verkeerd gespel as Banning) (Amsterdam, 23 Februarie 1605 – 1 Januarie 1655) was teen die middel van die 17de eeu 'n burgemeester van Amsterdam. Hy is veral bekend as die sentrale figuur in Rembrandt se meesterstuk *Die Nagwag*.

Biografie
---------

Frans Banninck Cocq
Frans was die seun van Jan Jansz Cock, 'n plaaslike apteker in die Warmoesstraat en Lysbeth Frans (Banninck). Hy is op 27 Februarie 1605 in die nabygeleë Ou Kerk gedoop. Aangesien sy ouers nie getroud was nie, het dit 'n skandaal veroorsaak, maar op 17 September dieselfde jaar het hulle na die stadhuis gegaan om in die huwelik te tree. Albei was familie van Cornelis Hooft. Frans het tussen 1625 en 1627 regte studeer in Poitiers en Bourges. Hy word kaptein van die burgermag nadat hy na Amsterdam teruggekeer het. In 1630 trou hy met Maria Overlander van Purmerland, dogter van Volkert Overlander (haar suster Geertruid Overlander was getroud met Cornelis de Graeff), handelaar en een van die stigters van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie, en 'n paar keer burgemeester van Amsterdam. Toe sy skoonpa oorlede is, erf Banninck Cocq sy eiendomme, waaronder 'n kanaalhuis, die kasteel van Ilpenstein noord van Amsterdam, tesame met die titel Lord van Purmerland en Ilpendam. Banninck Cocq het die hoofsaal versier met portrette van die voorvaders van sy vrou. Die egpaar het geen kinders gehad nie.

Cocq het in "De Dolphijn", Singel 140 gewoon.
Rondom 1630 volg Banninck Cocq sy skoonpa op as 'n lid van die stadsraad. In 1651 word hy aangestel as burgemeester van Amsterdam. Hy was 'n adviseur vir sy swaers Cornelis en Andries de Graeff. In 1653 word hy herkies.

Banninck Cocq is vandag veral bekend daarvoor dat hy uitgebeeld word in 'n skildery van Rembrandt van Rijn in opdrag in 1638, wat Cocq en sy geselskap van burgerwagte toon. Alhoewel bekend as *Die Nagwag* (1642), is dit nie die oorspronklike titel nie; destyds was dit in werklikheid ongewoon om skilderye te benoem, maar as dit inderdaad 'n naam gehad het, sou die korrekter "Die geselskap van kaptein Frans Banning Cocq en luitenant Willem van Ruytenburch" wees. Die skildery is onder meer opvallend vanweë sy groot grootte: ongeveer 3,35 m by 4,26 m (11 vt by 14 vt).

Frans Banninck Cocq is op 6 Januarie 1655 begrawe; sy grafkapel is in die Oude Kerk geleë.
Anton van Wouw Huis, Pretoria.
**Anthonie (Anton) van Wouw** (27 Desember 1862, Driebergen - 30 Julie 1945, Pretoria) was 'n Nederlandsgebore beeldhouer en word beskou as die vader van die beeldhoukuns in Suid-Afrika. Van Wouw was die pleegpa van die bekende skilder Jacobus Hendrik Pierneef.

Van Wouw is begrawe in Rebecca-begraafplaas Pretoria-Wes.

Biografie
---------

Van Wouw het op ouderdom 28 besluit om na die ontwikkelende stad van Pretoria te trek en wag vir tien jaar vir sy eerste opdrag. Die kom toe van die finansier Sammy Marks om die Krugerstandbeeld ter ere van oud-president Paul Kruger te ontwerp wat vandag nog op Kerkplein, Pretoria staan.

In sy werk vang hy gereeld die rowwe en emosionele kern van sy onderwerp vas. Een van sy belangrikste werke is die figuur van 'n vrou wat deel uitmaak van die Vrouemonument naby Bloemfontein. Hy het saam met Frans Soff gewerk in die skep van die figuur. Hy het ook die figuur van 'n vrou en kinders gemaak wat deel is van die Voortrekkermonument in Pretoria, 'n borsbeeld van generaal Christiaan de Wet en die standbeeld van Louis Botha in Durban.

Hy het ook verskeie kleiner beelde gemaak van inheemse mense. Hulle is baie minder formeel as sy groter werk met treffende lewensgetroue gesigsuitdrukkings.

Hy ontvang in 1936 'n eredoktorsgraad van die Universiteit van Pretoria en in 1937 die SA Akademie Medalje vir Beeldhou.

Sy huis (ontwerp deur Norman Eaton in 1939) is as 'n museum ingerig deur die Universiteit van Pretoria in 1974.

Werke
-----

*Vrou en kinders*, voltooi in 1938. Die bronsbeeld wat die rol vereer wat die vrou gespeel het tydens die Groot Trek was van Wouw se laaste opdrag. Die beeld teen die voet van die Voortrekkermonument in Pretoria staan 4,1 meter hoog en weeg 2,5 ton. Die gietwerk is gedoen deur Renzo Vignali in Pretoria. Die modelle vir die standbeeld was Cato Roorda of Isabel Snyman as die vrou, Betty Wolk as die dogter en Joseph Goldstein as die seun.

Galery
------

* Standbeeld van President Paul Kruger, 1899, Kerkplein, PretoriaStandbeeld van President Paul Kruger, 1899, Kerkplein, Pretoria
* Standbeeld van Onze Jan Hofmeyr, 1916, Kerkplein, KaapstadStandbeeld van Onze Jan Hofmeyr, 1916, Kerkplein, Kaapstad
* Standbeeld van President M.T. Steyn, 1928, by die Universiteit van die Vrystaat, voordat dit in 2020 na die Oorlogsmuseum Van Die Boererepublieke verskuif isStandbeeld van President M.T. Steyn, 1928, by die Universiteit van die Vrystaat, voordat dit in 2020 na die Oorlogsmuseum Van Die Boererepublieke verskuif is
* Majoor-Generaal Henry Lukin, 1930, KaapstadMajoor-Generaal Henry Lukin, 1930, Kaapstad
* Vrou en Kinders, 1939, VoortrekkermonumentVrou en Kinders, 1939, Voortrekkermonument
* Anton van Wouw in Rome, omstreeks 1896 - 1899Anton van Wouw in Rome, omstreeks 1896 - 1899
Félix Houphouët-Boigny in 1962.
**Félix Houphouët-Boigny** (18 Oktober 1905 – 7 Desember 1993), liefderik **Papa Houphouët** of **Le Vieux** ("Die Oue") genoem, was 'n Ivoriaanse politikus en geneesheer wat as die eerste president van die Ivoorkus gedien het van 1960 tot sy dood in 1993. Hy was 'n stamhoof en het as mediese assistent, vakbondleier en planter gewerk voordat hy tot die Franse parlement verkies is. Hy het in verskeie ministeriële poste binne die Franse regering gedien voordat hy Ivoorkus na onafhanklikheid in 1960 gelei het. Deur sy lewe het hy 'n belangrike rol in die politiek en die dekolonisering van Afrika gespeel.

Onder Houphouët-Boigny se polities gematigde leierskap het die Ivoorkus ekonomies gefloreer. Hierdie sukses, ongewoon in die armoedgeteisterde Wes-Afrika, het bekend geword as die "Ivoorse wonderwerk"; dit was te danke aan 'n kombinasie van goeie beplanning, die handhawing van sterk bande met die Weste (veral Frankryk) en ontwikkeling van die land se sterk koffie- en kakaobedrywe. Afhanklikheid van die landbousektor het egter in 1980 probleme veroorsaak, ná 'n skerp daling in die prys van koffie en kakao.

Gedurende sy presidentskap het Houphouët-Boigny 'n noue verhouding met Frankryk gehandhaaf, 'n beleid bekend as Françafrique, en hy het 'n hegte vriendskap opgebou met Jacques Foccart, die hoofadviseur oor Afrika-beleid in die de Gaulle- en Pompidou-regimes. Hy het die samesweerders gehelp wat Kwame Nkrumah in 1966 uit die mag in Ghana verdryf het, deelgeneem het aan die mislukte staatsgreep teen Mathieu Kérékou in Benin in 1977, is verdink van betrokkenheid by die staatsgreep van 1987 wat Thomas Sankara van bewind in Burkina Faso verwyder het en het hulp verleen aan UNITA, 'n Verenigde State-gesteunde, anti-kommunistiese rebellebeweging in Angola. Houphouët-Boigny het 'n sterk anti-kommunistiese buitelandse beleid gehandhaaf, wat daartoe gelei het dat onder meer diplomatieke betrekkinge met die Sowjetunie in 1969 verbreek is, en tot 1983 geweier het om die Volksrepubliek China te erken. Hy het in 1986 betrekkinge met die Sowjetunie hervestig.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BIBSYS: 90773016
* BNE: XX1311827
* BNF: cb118865721 (data)
* GND: 118639714
* ISNI: 0000 0001 0928 3885
* LCCN: n50031022
* NARA: 10581446
* NLA: 49785267
* NLG: 295101
* NTA: 06996808X
* RERO: 02-A003385045
* SNAC: w67d510f
* SUDOC: 026659182
* Trove: 1496195
* VIAF: 98495871
* WorldCat Identities: lccn-n50031022

 |
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Kaliumjodied  |
| Sistematiese naam | Kaliumjodied |
| Struktuurformule vanStruktuurformule van  |  |
| Chemiese formule | KI |
| Molêre massa | 166,00 [g/mol] |
| CAS-nommer | 7681-11-0   |
| Voorkoms | Wit vastestof |
| **Fasegedrag**   |
| Selkonstantes | a=708 pm   |
| Ruimtegroep | Fm3m; F4/m 3 2/m  |
| Nommer | 225   |
| Schönfliess-simbool | O5h  |
| Strukturbericht | B1 |
| Smeltpunt | 681°C |
| Kookpunt | °C |
| Digtheid | 3,13 [g/cm3] @ 25 °C |
| Oplosbaarheid | oplosbaar in water 1430 [g/L] water @300K  |
| Brekingsindeks | 1,6608 @ 632,8 nm |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa |  |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt | onbrandbaar  |
| LD50 | >2.000 [mg/kg] |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |

**Kaliumjodied** is 'n sout van die alkalimetaal kalium en waterstofjodied met die formule KI. Dit is 'n stof met 'n baie hoë oplosbaarheid in water. 'n Liter versadigde oplossing bevat ongeveer 1430 gram KI, meer as die gewig van 'n liter water.

Chemiese eienskappe
-------------------

Die stof is kleurloos of wit en suurstofvrye oplossings is ook kleurloos. Maar die jodiedioon kan deur oksidasie deur die lug se suurstof maklik vrye jodium vorm en dit gee die oplossing 'n geel kleur. Jodium self is nie in water oplosbaar nie, maar saam met jodied word die oplosbare trijodiedioon I−3 gevorm wat geel of bruin is by hoër konsentrasies.

{\displaystyle 4H^{+}(aq)+O\_{2}(aq)+6I^{-}(aq)\rightarrow 2H\_{2}O+2I\_{3}^{-}(aq)}

Jodometrie
----------

Die oplossing voor en na die ekwivalensiepunt
Hierdie oksidasie deur atmosferiese suurstof word deur lig gekataliseer. 'n Belangrike ontledingsmetode wat in bv. die voedselindustrie aangewend word, die *jodometrie*, word daarom in die donker uitgevoer. Hierdie tegniek is 'n voorbeeld van titrasie. 'n Oplossing van kaliumjodied word gemeng met 'n analietoplossing wat 'n oksideermiddel bevat wat se konsentrasie bepaal moet word. Dit sal trijodied vorm en die oplossing geelbruin kleur. 'n Oplossing van natriumtiosulfaat met 'n bekende konsentrasie word stadig drupsgewys bygevoeg. Tiosulfaat reageer vinnig met die trijodied wat die analiet vorm volgens:

{\displaystyle 2S\_{2}O\_{3}^{2-}+I\_{3}^{-}\rightarrow 3I^{-}+S\_{4}O\_{6}^{2-}}
Die iodied- en tetrationaatione (I− en S4O2−6) is kleurloos. Wanneer genoeg tiosulfaat bygevoeg is, word die ekwivalensiepunt bereik en ontkleur die oplossing. Die kleuromslag kan nog beter waargeneem word indien naby die ekwivalensiepunt 'n styseloplossing as aanduider toegevoeg word. Trijodied gee met stysel 'n diepblou kleur. Uit die hoeveelheid tiosulfaat wat by die ekwivalensiepunt bygevoeg is, kan die oorspronklike konsentrasie van die analiet bereken word.

Klassiek word hierdie tegniek met 'n buret met die hand uitgevoer, maar die meeste titrasies is nou geoutomatiseer en word deur rekenaars uitgevoer.
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Kaliumchromaat |
| Struktuurformule vanStruktuurformule van  |  |
| Chemiese formule | K2CrO4 |
| Molêre massa | 194,2 g/mol  |
| CAS-nommer | 7789-00-6   |
| Voorkoms | Geel vastestof   |
| Reuk | geen |
| **Fasegedrag**   |
| Selkonstantes | a=760,5 pm; b=591,7pm; 1039,5 pm   |
| Ruimtegroep | Pnma  |
| Nommer | 62   |
| Strukturbericht | H1₆ |
| Smeltpunt | 975 °C |
| Kookpunt |  |
| Digtheid | 2,73 [g/cm3 bereken |
| Oplosbaarheid | oplosbaar in water |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa | geen |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt | onbrandbaar  |
| LD50 | > |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |

**Kaliumchromaat** is 'n sout van kalium en chroomsuur met formule K2CrO4. Chroom is hier in sy hoogste oksidasietoestand Cr(VI).

Kristalstruktuur
----------------

Die stof kristalliseer in die ortorombiese K2SO4-struktuur.(strukturbericht-klassifikasie H1₆) Die struktuur bevat CrO2−4-tetraëders wat se Cr-O afstande amper gelyk is (161pm; 159pm en tweemaal 160pm). Daar is twee verskillende kaliumione. KI word omring deur 10 suurstofatome (gemiddelde afstand 299pm) en 'n elfde op 347pm afstand. KII het nege bure (gemiddelde afstand 285 pm).

Chemiese eienskappe
-------------------

Kaliumchromaat kan verkry word deur Cr2O3 (chroom(III)oksied) met 'n oksidasiemiddel soos kaliumnitraat te verhit. In oplosing gaan dit oor in bichromaat as 'n sterk suur, soos swaelsuur bygevoeg word:

{\displaystyle 3K\_{2}CrO\_{4}+H\_{2}SO\_{4}\rightarrow K\_{2}Cr\_{2}O\_{7}+K\_{2}SO\_{4}+H\_{2}O}

Aanwending
----------

Kaliumchromaat word as aanduider gebruik in die argentometrie. Na die eindpunt bereik is, vorm oormaat [Ag+] 'n rooi neerslag met chromaat:

{\displaystyle 2Ag^{+}(aq)+CrO\_{4}^{2-}(aq)\rightarrow Ag\_{2}CrO\_{4}(s,rooi)\downarrow }
So lank as chloried in oormaat is bly hierdie neerslag in oplossing deur:

{\displaystyle Ag\_{2}CrO\_{4}+2Cl^{-}\rightarrow 2AgCl(s)+CrO\_{4}^{2-}(aq,liggeel)}
Pozjarski (sittende) en Minin (staande) se gedenkteken in Moskou.
Die **Gedenkteken vir Minin en Pozjarski** (Russies: Памятник Минину и Пожарскому, *Pamjatnik Minini i Pozjarskomoe*) is ’n bronsstandbeeld voor die Sint Basilius-katedraal op Rooiplein in Moskou. Dit is in 1812–1818 opgerig vir Koezma Minin en prins Dmitri Pozjarski, wat in 1612 ’n leër op die been gebring het om die Pole uit die Kremlin te verdryf en so ’n einde te bring aan die Russiese Tyd van Beroeringe.

Dit is gemaak volgens ’n ontwerp deur die beeldhouer Iwan Martos en is ná ’n beplannings- en boufase van 15 jaar in Februarie 1818 feestelik onthul. Dit was ’n paar jaar ná die oorlog teen Napoleon en net nadat Moskou weer herbou is, en die gedenkteken het dus terselfdertyd gedien as simbool van die onoorwinbaarheid van Rusland en sy dapper seuns.

Dit het aanvanklik voor die hoofingang van die GUM gestaan, maar is in 1930 na sy huidige plek geskuif om plek te maak vir militêre parades van die voormalige Sowjetunie.

Sedert 2005 word 4 November weer gevier as die "Dag van die Vereniging van die Volk".

Hierdie artikel is vertaal vanuit die Engelse Wikipedia

Koördinate: 55°45′10″N 37°37′21″O﻿ / ﻿55.75278°N 37.62250°O﻿ / 55.75278; 37.62250

| * l
* b
* w
Bakens aan Rooiplein |
| --- |
| 
* Moskouse Historiese Staatsmuseum
* Opstandingspoort en Iberiese Kapel
* Voormalige Moskouse Provinsiale Raadsgebou
* Kazan-katedraal
* GUM-afdelingswinkel
* Voormalige Groothandelsgebou • *Lobnoje Mesto*
* Gedenkteken vir Minin en Pozjarski
* Sint Basilius-katedraal
* Oostelike Kremlinmuur
* Lenin-mausoleum
* Kremlinmuur-dodeakker

 |
| **Piriet** |
| --- |
|    |
| Formule | FeS2  |
| Onsuiwerhede | Ni,Co,As,Cu,Zn,Ag,Au,Tl,Se,V  |
| Nickel-Strunz (10) | 2.EB.05a    |
| Kleur | ligte geelkoperkleur  |
| Streep | groenerig swart  |
| Glans | metallies  |
| Hardheid | 6 – 6,5 (Mohs) 1505–1520 kgf/mm2 (Vickers)  |
| Digtheid | 4,8 – 5 g/cm3  |
| **Optiese eienskappe**  |
| Dubbelbreking | isotroop  |
| **Kristallografie**  |
| Kristalsisteem | kubies  |
| Ruimtegroep | P2₁/a3  |
| Strukturbericht-kode | C2  |
| Nommer | 205  |
| Schoenflies-simbool | T6h  |
| Eenheidsel | a = 5.417 Å  |
|  |
| \* Lys van minerale |

**Piriet** (ook bekend as **ysterkies** of **ysterpiriet**) is 'n mineraal met formule FeS2 wat volop aangetref word in 'n verskeidenheid van geologiese formasies soos hidrotermale are of as deel van sedimentêre lae of metamorfiese gesteentes.

Struktuur
---------

Die pirietstruktuur is die argetipe van die C2-strukture in die strukturbericht-klassifikasie. Die struktuur het 'n primitief-kubiese eenheidsel.

Die posisies is:

Fe op 4*a*: (0,0,0)
S op 8*c*: (x,½+x,x) met x=0.11490
Die interne rotasie-simmetrie van die non-simmorfe Pa3-ruimtegroep waartoe dit behoort is nogtans taamlik laag.
Die lokale simmetrie van die ysteratome is net 3 en hulle is deur 'n vervormde oktaëder van swawelatome omring. Die swawelatome vorm pare wat as die disulfiedioon S2−2 beskou kan word. Die ysteratoom se oksidasietoestand is Fe(II) en in die sterke kristalveld van die disulfiedione is dit in 'n laespintoestand met 'n diamagnetiese konfigurasie t62e0 vir die 3d-elektrone.

Oplosbaarheid
-------------

Piriet se oplosbaarheid in water is uiters klein en moeilik meetbaar. Die oplosbaarheidsproduk vir die reaksie:

{\displaystyle FeS\_{2}\leftrightarrows Fe^{2+}+S\_{2}^{2-}}
word geraam op {\displaystyle K\_{sp}=8,52x10^{-26}}

In aangesuurde water kan 'n ander ewewig optree:

{\displaystyle FeS\_{2}+H^{+}\leftrightarrows Fe^{2+}+HS\_{2}^{-}}

Dié ewewig se konstante pK = -13,84. Dit beteken dat in neutrale water met pH=7, 'n nanomolêre konsentrasie [Fe2+]= 10-9 saam met 'n pikomolêre konsentrasie 
[HS2-]=10-12 volstaan om pirietneerslae te veroorsaak. Dit gebeur nogtans slegs onder reduserende omstandighede, maar dit verklaar waarom piriet 'n uiters algemene mineraal is.

Sien ook
--------

* Gekkegoud
Air Zoo Learjet
Die **Learjet 23** (oorspronklik Lear Jet 23) is 'n Amerikaanse ses-tot-agtsitplek (twee bemanning en vier tot ses passasiers) tweeling-, hoëspoed-sakestraler vervaardig deur Learjet. Dit is in 1964 bekendgestel, dit was Learjet se eerste model en het 'n nuwe mark vir vinnige en doeltreffende kleinsakevliegtuie geskep. Produksie is in 1966 gestaak nadat 101 vliegtuie afgelewer is.

Ontwikkeling
------------

Met die erkenning van die potensiaal van die Switsersontwerpte enkelmotorige grondaanval FFA P-16 vegvliegtuig, het William Powell Lear, Sr. Swiss American Aviation Corporation (SAAC) gestig om 'n tweemotorige passasiersweergawe te vervaardig: die SAAC-23 Execujet. Die maatskappy het na Wichita, Kansas verhuis en is herdoop na Lear Jet Corporation. Produksie het op 7 Februarie 1962 op die eerste Model 23 Lear Jet begin. Die eerste vlug het op 7 Oktober 1963 met toetsvlieëniers Hank Beaird en Bob Hagen plaasgevind. Op 4 Junie 1964 het die prototipe kort ná opstyg neergestort, toe die vlieënier die vlerkklappe per ongeluk ontplooi het terwyl hy 'n enjinstaking tydens opstyg gedemonstreer het. Uiteindelik is vasgestel dit was 'n vlieënierfout. Hierdie ongeluk het nie die FAA afgeskrik om die Lear Jet 23 sy tipe sertifikaat op 31 Julie 1964 toe te ken nie. Op 13 Oktober 1964 is die eerste produksievliegtuig afgelewer.

Produksie is in 1966 gestaak nadat honderd-en-een vliegtuie afgelewer is. In 1998 was daar na raming nege-en-dertig Model 23's in gebruik. Daar is bekend dat sewe-en-twintig verlore geraak het of onherstelbaar beskadig is deur ongelukke, die mees onlangse was in 2008.
Kafeïen is die wêreld se mees gebruikte psigoaktiewe stof
Blou lotus (*Nymphaea caerulea*), ook Blou waterlelie genoem, is een van die oudste bekende psigoaktiewe plante. Hierdie seldsame plant is reeds in antieke Egipte verbou, onder meer vir geneeskundige doeleindes
'n **Psigotropiese middel** is 'n stof (of 'n mengsel van meerdere stowwe) wat die menslike psige beïnvloed. Meer neutrale benaminge vir hierdie psigoaktiewe stowwe is psigotropikum (meervoud: psigotropika; afgelei van die Griekse *psychḗ* «siel» en *tropḗ* «'n draai in 'n bepaalde rigting») of psigoaktiewe stof. Die laasgenoemde benaminge word ten behoewe van objektiwiteit gekies in plaas van emosioneel gelaaide terme soos "psigoaktiewe dwelm". Hulle is daarnaas neutraal in terme van wettigheid en onwettigheid aangesien onder meer ook psigofarmaka as psigotropiese middels gekategoriseer word.

Van die bekendste psigotropiese stowwe is kafeïen, amfetamien, barbiturate (soos barbital) en LSD.

Internasionale konvensies
-------------------------

Een van die belangrikste internasionale ooreenkomste in verband met psigotropiese middels is die Verenigde Nasies se Konvensie oor psigotropiese stowwe wat op 21 Februarie 1971 deur die gevolmagtigdes van deelnemende state onderteken is en op 16 Augustus 1976 in werking getree het. Die konvensie, wat byna alle bekende psigoaktiewe stowwe dek, is daarop gemik om die inname van psigotropiese middels deur die algemene publiek te beperk en die gebruik daarvan vir wetenskaplike en geneeskundige doeleindes te reël.
Sweedse vuurhoutjies
'n **Vuurhoutjie** is 'n gereedskap waarmee maklik vuur gemaak kan word.

In 1827 het 'n Brit, John Walker, houtjies in swawel gedoop saam met 'n stof wat maklik suurstof vrygestel het. Maar hierdie vuurhoutjies was hoegenaamd nie veilig nie. Hulle het dikwels spontaan ontbrand. 'n Sweedse chemikus Gustaf Erik Pasch het in die "Säkerhets Tändstickor", die veiligheidsvuurhoutjies, uitgevind wat hierdie probleem in 1844 opgelos het. In die vuurhoutjie se kop bring hy kaliumchloraat aan en in 'n strokie skuurpapier op die dosie word fosfor aangebring. Die houtjies het net ontbrand as hulle teen die strykvlak afgestryk word. Vandag bestaan die kop vir die helfte uit kaliumchloraat en 5% uit swawel en die strykvlak bevat rooi fosfor en glaspoeier. 

Vuurhoutjies word dikwels van die vuurhoutjiepopulier se hout vervaardig. Dit is 'n Noord-Amerikaanse boomspesie wat vir hierdie doeleindes in Suid-Afrika ingevoer is. Hy is nou in alle nege provinsies ingeburger.

Kyk ook
-------

* Vuurhoutjiebos
Die **Atlas Aircraft Corporation** (ook bekend as **Atlas Aviation**) was 'n Suid-Afrikaanse vliegtuigvervaardiger. Dit was 'n afdeling van **Krygkor**, die Suid-Afrikaanse staatsbeheerde verdedigingskonglomeraat.

Dit is gedurende 1965 gestig om vliegtuie vir die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) plaaslik te vervaardig; die maatskappy se skepping is gemotiveer deur toenemende internasionale druk op Suid-Afrika, as gevolg van die regering se rassediskriminerende beleid bekend as Apartheid, wat daartoe gelei het dat 'n internasionale wapenverbod kragtens die Verenigde Nasies se Veiligheidsraad-resolusie 418 ingestel is. Omdat dit byna onmoontlik was om militêre toerusting, insluitend vliegtuie, in te voer, het Atlas verskeie vliegtuie en verwante komponente vir die land plaaslik vervaardig. 

Dit het verskeie ontwerpe van buitelandse bronne gelisensieer, soos die Impala ('n Italiaanse grondaanvalvegter), die Oryx ('n afgeleide van die Franse Aérospatiale SA 330 Puma medium helikopter), en die Cheetah ('n omvattend gewysigde model van die Franse Dassault Mirage III vegvliegtuig).

Die SALM was 'n produktiewe gebruiker van die Aérospatiale SA 330 Puma, 'n Franse mediumlig-helikopter. Suid-Afrika het gesorg dat die meeste van sy Puma-aankope, insluitend onderdele, voltooi word voor nog 'n wapenverbod wat gedurende 1977 ingestel is. Die SALM se Puma-vloot, wat gewild was by die diens, het talle plaaslik ontwikkelde opgraderings ontvang. Die mees uitgebreide hiervan was die Atlas Oryx, 'n omvattend gemodifiseerde afgeleide. Dit is ontwikkel met hulp van Portugal, wat gehelp het om komponente te verskaf deur geheimsinnige transaksies in stryd met die sanksies. Terwyl die Oryx grootliks ontwikkel is om aan plaaslike vereises te voldoen; het die maatskappy die tipe gereeld aan potensiële uitvoerkliënte bemark.

'n Atlas Cheetah in vlug
Die 1980's was 'n bedrywige dekade vir Atlas, aangesien Suid-Afrika betrokke geraak het by 'n uitgerekte konflik wat nou bekend staan as die Suid-Afrikaanse Grensoorlog. Die SALM het gevind dat dit meer bekwame veg- en aanvalsvliegtuie benodig om 'n voorsprong te kry bo steeds meer gesofistikeerde Sowjet-geboude vliegtuie, soos die MiG-23, wat aan beide Angolese en Kubaanse magte verskaf is. Verder moes die toenemende koste van instandhouding weens internasionale sanksies en die toenemende ouderdom van bestaande vliegtuie in die SALM se voorraad ook aangespreek word. Weens die wapenverbod het die opgradering van bestaande vliegtuie die enigste realistiese opsie geword wat beskikbaar was; dus is die Atlas Cheetah -program van stapel gestuur. Ingevolge hierdie program is die SALM se vloot Frans-geboude Dassault Mirage III's omvattend opgegradeer. Na berig word, kon die Cheetah drie keer soveel ordonnansie (in terme van massa) dra as die Mirage III terwyl hy ook uitstekende ratsheid besit, laasgenoemde deels bereik deur die byvoeging van nie-bewegende vinne net agter die enjininlate.

Atlas het ook die Suid-Afrikaanse Lugmag bygestaan om sy vloot vliegtuie te onderhou wat (meestal) aangekoop is voor die begin van sanksies in die 1970's.
'n Groot aantal tegniese woorde en terme word in wiskunde ingespan. Die terme verskyn dikwels in woordsomme, lesings en in die gedrukte media. Baie van hierdie woorde is algemene Afrikaanse terme, maar kan 'n meer spesifieke, nie-ooglopende betekenis hê wanneer dit in 'n wiskundige konteks gebruik word.

 **Bewerkingstekens**

Tekens soos + (plus); - (minus); × (maal) en ÷ (deel).
27 + 19 = 46
212 - 88 = 124
63 × 9 = 567
1008 ÷ 18 = 56
**Verwantskapstekens**

Tekens soos gelyk aan (=); groter as (>) en kleiner as (<).
Voorbeelde:
15 > 1,5  (15 is *groter* as 1,5)
3,3 km = 3 300m  (3,3 km is *gelyk aan* 3 300 m)
50 g < 0,5 kg  (50 g is *kleiner as* 0,5 kg)
**Som van / vermeerder / totaal**

Die som van 23 en 47 is 70.
As mens 32 met 87 vermeerder, kry mens 119.
Die totaal van 56 en 76 is 132.
**Verskil / verminder / - (minus)**

Die verskil tussen 24 en 69 is -45.
As mens 244 met 46 verminder kry mens 198.
**Produk van / vermenigvuldig / × (maal)**

Die produk van 17 en 22 is 374.
As mens 11 en 334 vermenigvuldig kry mens 3674.
**Deler / deeltal / kwosiënt / ÷ (deel)**

12 (deeltal) ÷ 3 (deler) = 4 (kwosiënt)
15 (deeltal) ÷ 4 (deler) = 3 res 3 (kwosiënt)
**Veelvoude**

Veelvoude is getalle waarin die gevraagde getal presies kan indeel.
V3 (veelvoude van 3): 3; 6; 9; 12; 15; 18; ....
V12 (veelvoude van 12):  12; 24; 36; 48; 60; 72; ....
**Faktore**

'n Faktor is 'n heelgetal wat presies in 'n spesifieke getal indeel (sonder 'n res).
F8 (faktore van 8):  1; 2; 4; 8
F15 (faktore van 15): 1; 3; 5; 15
**Magte**

'n Mag dui die hoeveelheid keer aan wat 'n getal met homself moet vermenigvuldig word.
2² (2 tot die mag 2) beteken: 2 × 2
7³ (7 tot die mag 3) beteken: 7 × 7 × 7
**Getalle**

 'n Ander woord vir syfers / nommers. Mens kry:
Natuurlike getalle (N):  1; 2; 3; 4; 5; 6; ....
Telgetalle (N0): 0; 1; 2; 3; 4; 5; ....
Heelgetalle (Z): -3; -2; -1; 0; 1; 2; 3; ....
Ewe getalle: 2; 4; 6; 8; 10; ....
Onewe getalle: 1; 3; 5; 7; 9; ....
Priemgetalle (alle natuurlike getalle wat slegs ***deelbaar deur 1*** en ***die getal self*** is): 2; 3; 5; 7; 11; 13; 17; …
Saamgestelde of deelbare getalle (het meer as 2 faktore): 4; 6; 8; 9; 10; …
Vierkant getalle (Die faktore is dieselfde getal met homself vermenigvuldig): 1 (1x1); 4 (2x2); 9 (3x3); 16 (4x4); …
**Volgorde van bewerkings**

Hierdie reël bepaal die volgorde waarin bewerkings gedoen moet word wanneer daar verskillende bewerkingstekens in een som voorkom. Die volgorde waarin hulle hier onder neerskryf is, is dieselfde volgorde wat gebruik moet word om 'n probleem op te los (som te doen).
1. **Hakies**
2. **Van**
3. **× en  ÷** (van links na regs: hierdie tekens is ewe belangrik en jy doen eers die een wat eerste staan)
4. **+ en -** (van links na regs: hierdie tekens is ewe belangrik en jy doen eers die een wat eerste staan)

Bronnelys
---------

*
'n **Haloalkaan** (Algemene formule CxHyXz is 'n organiese verbinding waarin een of meer waterstofatome van 'n alkaan deur 'n halogeenatoom X gesubstitueer is.

Die halogeenatome kan fluoor, chloor, broom of jood wees. (Astaat en tennessien is baie radio-aktief en te onstabiel om haloalkane te lewer).

Vorming
-------

Die eenvoudigste manier om 'n haloalkaan te vorm is direkte halogenering van 'n alkaan, bv. deur metaan CH4 met chloorgas te meng en dit aan sonlig bloot te stel:

{\displaystyle CH\_{4}(g)+Cl\_{2}\xrightarrow {h\nu } CH\_{3}Cl+HCl}
Die gevormde verbinding CH3Cl is 'n haloalkaan wat chloormetaan (of soms metielchloried) genoem word. Die reaksie vind sonder lig nie plaas nie omdat dit 'n radikaalreaksie is. Die eerste stap is die verbreking van die Cl-Cl-binding en die vorming van twee los chlooratome. Hulle buitenste elektroneskil is nie vol nie en hulle is chloorradikale Cl•:

{\displaystyle Cl\_{2}\xrightarrow {h\nu } 2Cl\bullet }
Hierdie radikale kan 'n waterstofatoom van die metaanmolekule steel. Dit lei tot die vorming van 'n metiel radikaal CH3•

{\displaystyle CH\_{3}-H+\bullet Cl\rightarrow CH\_{3}\bullet +HCl}
Die metielradikaal kan kombineer met 'n chlooratoom en chlorometaan vorm:

{\displaystyle CH\_{3}\bullet +\bullet Cl\rightarrow CH\_{3}Cl}
Maar dit is nie die enige endreaksie wat kan gebeur. Twee metielradikale kan ook etaan vorm:

{\displaystyle CH\_{3}\bullet +\bullet CH\_{3}\rightarrow CH\_{3}CH\_{3}}
Of 'n chloorradikaal kan 'n tweede waterstof steel en *di*chloormetaan produseer:

{\displaystyle CH\_{3}Cl+2Cl\bullet \rightarrow HCl+CH\_{2}Cl\_{2}}
Dit lei tot die vorming van dichloormetaan (CH2Cl2), trichloormetaan (oftwel chloroform) (CHCl3) en tetrachloormetaan (CCl4)
'n Loods vlieg 'n Curtiss vliegtuig by College Park in 1912
Foto van College Park-lughawe na die tornado van 24 September 2001
**College Park-lughawe** (IATA: **CGS**, ICAO: **KCGS**, FAA LID: **CGS**) is 'n openbare lughawe geleë in die City of College Park, in Prince George's County, Maryland, Verenigde State. Dit is die wêreld se oudste lughawe wat deurlopend bedryf word. Die lughawe is suid van Paint Branch en Lake Artemesia geleë, oos van US Route 1 en die College Park Metro / MARC-stasie en wes van Kenilworthlaan.

Geskiedenis
-----------

College Park-lughawe is in Augustus 1909 deur die United States Army Signal Corps gestig om as opleidingsplek vir Wilbur Wright te dien om twee militêre offisiere opdrag te gee om in die regering se eerste vliegtuig te vlieg. Die eerste vliegtuig, 'n Wright Tipe A-tweedekker is op 25 Augustus gehuur en op 7 Oktober uit kratte gehaal en hier aanmekaar gesit. Burgerlike vliegtuie het so vroeg as Desember 1911 vanaf College Park-lughawe begin vlieg, wat dit die wêreld se oudste lughawe wat voortdurend bedryf word. In 1977 is die lughawe by die Nasionale Register van Historiese Plekke gevoeg.

College Park-lughawe is die tuiste van baie "eerstes" in lugvaart, en is veral belangrik vir die bekende vlieëniers en lugvaartuitvinders wat 'n rol gespeel het in hierdie veld se lang geskiedenis. In 1909 het Wilbur Wright vir luitenante Frederic Humphreys en Frank Lahm onderrig. Humphreys het die eerste militêre vlieënier geword wat solo in 'n regeringsvliegtuig was. Dieselfde jaar op 27 Oktober het mev. Ralph Henry Van Deman is deur Wilbur Wright gevlieg om die eerste vrou te word wat in 'n aangedrewe vliegtuig in die Verenigde State gevlieg het.

Die Christmas Airplane Company van Washington, D.C. het sy eerste vliegtuig, die "Red Bird II" by College Park-lughawe gebou met 'n vlug op 15 Oktober 1911. Die "Red Bird III" is in die lente van 1912 gebou, met 'n kontrak van die US Postal Service om lugpos af te lewer.

Fasiliteite
-----------

College Park-lughawe beslaan 70 acres (28 ha) en het een aanloopbaan:

* Aanloopbaan 15/33: 795 m × 18 m
* Oppervlak: Asfalt

Die pad na die lughawe is genoem ter ere van korporaal Frank S. Scott, wat die eerste Amerikaanse aangewese man was wat in 'n militêre vliegtuig gesterf het, 'n ongeluk wat by hierdie vliegveld plaasgevind het.

College Park Lugvaartmuseum
---------------------------

Die College Park Lugvaartmuseum het die eerste keer in 1981 vir die publiek geopen en huisves antieke en reproduksievliegtuie wat verband hou met die geskiedenis van College Park-lughawe. Die huidige museumgebou het op 12 September 1998 geopen Dit sluit 'n ouditorium met 90 sitplekke, 'n afspraak-alleen-biblioteek, geskenkwinkel, museumkantore en 'n replika van die oorspronklike 1909 College Park-lughawe-loods in, benewens 'n hoofloods met vliegtuie en uitstallings wat uitgestal word. Artefakte en praktiese aktiwiteite beklemtoon die vlieëniers, vliegtuigbouers en vliegtuie wat op die lughawe gewerk het.
Die **Kusrooimelkhout** (*Mimusops caffra*) is 'n boom wat aan die Suid-Afrikaanse kus voorkom vanaf Port Alfred, noordwaarts deur KwaZulu-Natal tot by Mosambiek se suidergrens. Die spesie speel 'n belangrike rol in die duineplantegroei en wel in die konsolidering van die sandduine. Hul staan ook bekend as die 'lopende boom' omrede wanneer hul deur winde omgewaai word die takke net daar wortelskiet waar dit aan die grond raak en die boom neem dus 'n nuwe posisie in.

Beskrywing
----------

*Mimusops caffra* is 'n klein tot medium grootte boom. Die stam is tot 50 cm in deursnee, dikwels knoetserig of gedraai met donkergrys bas wat in die lengte geplooid is. Hierdie bome bereik 15 m  tot 25 m  in hoogte, maar is korter aan die seekant van duine  waar hulle selde meer as 5 m hoog word en waar die blare onder die gedurige soutsproei en seewinde ly. Dit kan dominant wees in beskutte duinbos agter die kussone, waar dit 20 m in hoogte kan bereik  maar 'n paar met beskerming teen die soutwind in woude ontwikkel krone so hoog as 30 meter.

Die blare is alternatief, hard en leeragtig met afgeronde of stomp punte. Ouer blare is blou-groen bo en ligter aan die onderkant. Jong blare is liggroen.

Die romerige-wit ster-agtige blomme is 10–20 mm in deursnee en kom voor in klein trosse in die blaaroksels.

Die vrugte word ongeveer 15–20 mm lank en is vet, rond tot ovaal, rooi of oranje-rooi wanneer dit ryp is, met 'n soet styselagtige pulp en met 'n enkele ovaal, blinkbruin of swarterige saad.

Galery
------

* Nuwe blareNuwe blare
* BlommeBlomme
* Groen vrugte en blareGroen vrugte en blare

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronnelys
---------

* Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. ISBN 1-86872-527-8
'n Skerptandbaber in 'n bak.
Jong skerptandbabers wat in Rishon Le-Zion (Israel) se rioolstelsel gevang is.
Die **skerptandbaber** (*Clarias gariepinus*) is 'n varswatervis wat voorkom in die Oranjerivierstelsel en alle ander riviere noordwaarts in Suider-Afrika; dit kom feitlik oor die hele Afrika voor. Dit staan ook bekend as die *baber* en in Engels as die *Sharptooth catfish*.

Voorkoms
--------

Die vis het 'n lang, bruin- tot swartkleurige lyf, en 'n plat kop met vier paar lang baarde om die mond. Die dorsale vin is lank tot amper by die stertvin en die anale vin is ook lank. Die kop is groot en plat, die oë is kein en die bek is groot. Die vis word tot 1.4 m lank en 33 kg swaar. Die Suid-Afrikaanse hengelrekord is 33.3 kg, Zimbabwe 30.845 kg en Malawi 16.1 kg.

Habitat
-------

Die vis kom regdeur Afrika voor in byna alle varswaterstelsels. Die vis oorleef gemaklik in slegte watertoestande en kan asemhaal met 'n spesiale kamer bokant die kieue. Dit kruip oor land om by ander watermassas uit te kom en vreet byna enigiets. Die wyfie lê haar eiers gedurende die somerreën.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bronne
------

* 
* First Field Guide to Fishes of Southern Africa. Rudy van der Elst. 1999. ISBN 978-1-86872-288-4
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. ISBN 978-1-86872-643-1
|  |
| --- |
| **Suid-Afrikaanse politiek** |
| Parlement van Suid-AfrikaNasionale VergaderingNasionale Raad van Provinsies |
| PresidentAdjunkpresidentMinistersSpeaker van die Nasionale VergaderingOpposisieleier |
| PoliticiPolitieke partye |
| Konstitusionele HofHoogste Hof van AppèlHooggeregshof |
| Verkiesings |

**Verkiesings in Suid-Afrika** vind plaas op nasionale, provinsiale en plaaslike vlakke. Suid-Afrika is 'n veelparty-demokrasie met die African National Congress wat regeer met 'n beduidende meerderheid sedert 1994. Alhoewel die Demokrasie-Indeks wat deur die *Economist* geloods is, meen dat demokrasie in Suid-Afrika misluk het, is die telling vir die verkiesingsproses dieselfde as dié van die Verenigde State en Japan. 'n Sisteem van proporsionele verteenwoordiging is in plek wat dit moontlik maak vir klein partye om verteenwoordiging in die parlement te kry.

Die parlement het twee kamers en kies self die president. Die Nasionale Vergadering het 400 lede wat vir 'n termyn van vyf jaar verkies word. Die Nasionale Raad van Provinsies het 90 lede wat ook vir 'n termyn van vyf jaar verkies word deur die provinsiale parlemente. Die Nasionale Vergadering en Provinsiale Rade word verkies wanneer die algemene verkiesings plaasvind.

Lede van die plaaslike regeringsrade in die munisipaliteite, asook die burgemeesters, word in plaaslike verkiesings verkies.

Geskiedenis
-----------

### Vroeë dae van die Unie

Ten tyde van die Unifikasie en toelating as 'n afdeling van Groot-Brittanje in 1910 tot die 1929-verkiesings was die strukture van die kolonies van toepassing. Gevolglik kon slegs blanke mans in drie van die provinsies stem terwyl 'n beperkte hoeveelheid swart en gekleurde mans in die Kaapkolonie kon stem. In 1930 het blanke vroue ook die stemreg gekry. Teen 1939 is swart mans in die Kaap op 'n aparte kiesersrol geplaas.

### Republiek van Suid-Afrika

In 1960 is 'n referendum gehou om te besluit of die land 'n republiek moet word al dan nie. In terme van die kiesproses is geen wysigings gemaak nie. Met die totstandkoming van die tuislande het swartes hul stemreg in Suid-Afrika verloor maar in hul eie tuislande kon hulle normaalweg stem.

### Driekamerparlement

Met die referendum in 1983 is 'n besluit geneem om die bestel na 'n driekamerparlement te verander. Dit het beperkte politieke invloed en verteenwoordiging aan Indiërs en Kleurlinge in die Parlement verleen.

### Einde van apartheid

Na afloop van die referendum in 1992 is besluit om 'n einde te maak aan die beleid van afsonderlike ontwikkeling, wat universele stemreg aan alle kiesers binne die grense van Suid-Afrika sou verleen. Dit het gelei tot die eerste demokratiese verkiesing in Suid-Afrika in April 1994.
**Lee Teng-hui** (Chinees: 李登輝; 15 Januarie 1923 - 30 Julie 2020) was 'n Taiwanese politikus en ekonoom wat die vierde president van die Republiek China (Taiwan) sedert die Grondwet van 1947 aanvaar is. Hy was ook die voorsitter van die Kuomintang (KMT) vanaf 1988 tot 2000. Lee was die eerste president van die Republiek van China wat in Taiwan gebore is en ook die eerste wat direk verkies is. Lee het tydens sy presidentskap toesig gehou oor die beëindiging van krygswetgewing en die volle demokratisering van die Republiek China, Taiwanese nasionalisme bepleit en 'n ambisieuse buitelandse beleid gelei om bondgenote regoor die wêreld te bekom.

Na sy ampstyd was Lee bekend daarvoor dat hy baie omstrede politieke menings uitgespreek het wat nie tydens sy presidentskap openbare kennis was nie. Lee is ook uit die KMT geskors vanweë sy rol in die stigting van die Taiwanese Solidariteit-unie (TSU), wat deel vorm van die Pan-Groen Koalisie saam met die Demokratiese Progressiewe Party van Taiwan. Lee word beskou as die 'geestelike leier' van die TSU. en het lede vir die party gewerf. Met die bynaam "Mr. Demokrasie", was Lee die president wat die oorgang van Taiwan na die demokratiese era van stapel gestuur het.
**Krokus**, ook bekend as die **saffraanblom**, is 'n irisagtige sierplant wat uit 'n genus van ongeveer 75 laaggroeiende bolagtige kormusse bestaan. Dit behoort tot die iris familie (*Iridaceae*) en is inheems in die Alpe, Suid-Europa en die Mediterreense gebiede. Die naam krokus is afgelei van die Griekse woord krokos.

Krokus (Latyn: *crocus*) is ’n eensaadlobbige plantgenus wat veral baie in Europa aangeplant word vanweë die mooi kelkvormige blomme wat in die vroeë lente oopgaan. Die krokusspesies is stingelloos (ondergronds is dit 'n kormus of stingelknol), die blare is kort en grasagtig en die wit, geel of lilakleurige blomme kom alleen op die kormus voor. Hulle is veral gewilde sierplante in randakkers en plantpotte en vertoon indrukwekkend in groot massas. Die blomme vou saans of tydens bewolkte weer toe. Omdat kormusse van 'n koue winter en 'n koel, nat lente hou, word hulle nie juis in Suid-Afrika gekweek nie.

Hulle blom in die lente en hou van son en goeie grond met baie sand en kompos vir goeie dreinering. Vroeër jare is *Crocus sativus* op groot skaal gekweek vir gebruik as spesery. 'n Oranjegeel tot oranjebruin poeier, bekend as saffraan, is verkry uit die vars gedroogde stempels en style van die plante. Saffraan is 'n outydse geneesmiddel sowel as 'n kleurstof vir tekstielware. Vandag word dit nog gebruik as geursel vir voedsel en vir die kleur van likeur.

Bron
----

* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0-908409-57-5 band
**Jacob Abraham Uitenhage de Mist** (Zaltbommel, Nederland, 20 April 1749 - Voorburg, Nederland, 3 Augustus 1823) was 'n Nederlandse staatsman, staatshoof van die Bataafse Republiek van 17 April 1797 - 1 Mei 1797 en kommissaris-generaal van die Kaapkolonie tydens die afwesigheid van 'n goewerneur van 21 Februarie 1803 tot 25 September 1804 in ooreenstemming met die Verdrag van Amiens.

De Mist word in 1768 meester in die regte aan die Universiteit van Leiden en in 1796 afgevaardig as lid vir die distrik Deventer na die Nasionale Vergadering. In 1800 is hy benoem tot lid van die "Raad der Aziatische Bezittingen en Etablissementen". Op 10 Desember die volgende jaar gee die Bataafse regering hom opdrag om ondersoek in te stel na die wyse waarop die Kaap geregeer moet word. Hy gee sy beskouinge in sy memorandum.

As kommissaris van die Kaap stel hy op 1 Maart 1803 vir luitenant-generaal Jan Willem Janssens aan as goewerneur van die Kaap en stel ook die Politieke Raad en Raad van Justisie in. Hierna vertrek hy op 'n reis na die binneland. In 1804 besoek hy die sendeling dr. J.T. van der Kemp en proklameer op 7 Februarie 'n nuwe distrik wat later ter ere van hom Uitenhage genoem sou word. In Mei stel hy 'n Kommissaris van Veeteelt aan en vaardig op 25 Julie die Kerkorde en op 11 September sy Onderwysordonnansie uit.

Op 25 September lê hy die amp van kommissaris-generaal neer en vertrek 25 Februarie die volgende jaar met die *Silenus of New York* oor Amerika na Nederland. Op 25 Julie lê hy 'n verslag voor oor sy handelinge en besluite aan die Kaap.

Sien ook
--------

* Lys van kommandeurs en goewerneurs van die Kaapkolonie

Bronne
------

* Rosenthal, Eric, 1978. *Encyclopaedia of Southern Africa*. Kaapstad en Johannesburg: Juta and Company Limited.
* Albertyn, C.F. dr. (hoofred.), 1972. *Die Afrikaanse Kinderensiklopedie*. Kaapstad: Nasou.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BPN: 04431583
* GND: 1018631100
* ISNI: 0000 0000 7291 913X
* LCCN: nb2009027793
* NTA: 069935513
* VIAF: 102966898
* WorldCat Identities: lccn-nb2009027793

 |
*Hierdie artikel handel oor die etniese groep. Vir die taal, sien Herero (taal).*

Die **Herero** is 'n swart stam van wie die meerderheid in Namibië voorkom, en die res in Botswana en Angola. In 2013 is die getal Herero's in Namibië op ongeveer 250 000 geraam. Hul taal behoort tot die Bantoesubfamilie van die Niger-Kongo-groepering. Daar bestaan ondergroepe soos Himba, Tjimba en Zemba.

Voorkoms
--------

Die Herero kan beskryf word as lank, waardig en ligter van kleur as ander stamme in die omgewing en het vermoedelik uit Sentraal- of Noord-Afrika geëmigreer. Hulle glo tradisioneel aan voorvaderaanbidding en is hoofsaaklik beesboere.

Die vroue dra 'n buitengewone lang, wye hooftooisel, die *otjikalva*. Dit is 'n simbool van respek, wat gedra word om hulde te gee aan die koeie wat hulle histories onderhou het. Die hooftooisel kan gevorm word deur 'n opgerolde koerant wat in die materiaal bedek word. Dit word gemaak om te pas by hul rokke, met dekoratiewe borsspelde en penne in die middel.

Kontak met westerlinge
----------------------

Jacobus Coetzee het in 1760 die Herero's vir die eerste keer teëgekom. In 1830 het die Duitse sendeling Johann Schmelen en in 1842 het eerw. Carl Hugo Hahn probeer om hulle tot die Christelike geloof oor te haal. Die Duitsers het die land gekoloniseer en het herhaaldelik in botsing gekom met die Herero's onder hoofman Samuel Maherero. Die eerste Herero wat die Christelike doop ontvang het en wel op 25 Julie 1858, 15 jaar nadat Hahn sy werk onder dié volk begin het, was Johanna Gertze. Sy het hom ook 'n Duits-Herero-woordeboek help opstel en in Duitsland gehelp om Herero-tekste persklaar te maak.

Namibiese volksmoord
--------------------

*Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Namibiese volksmoord 1904–1908.*
In die Herero-oorlog (1904–1908) tussen Duitse koloniste en die Herero's word die stam heeltemal verslaan en baie word gedood. Talle sterf aan dors en uitputting nadat hulle die woestyn in verdryf is deur gewapende Duitsers. Gedurende hierdie tyd het die Herero-bevolking van 90 000 tot 20 000 verminder. 179 Duitse offisiere en 2 169 manskappe het in die opstand gesneuwel.

Fotogalery
----------

* 'n Herero-vrou in Okahandja, Namibië'n Herero-vrou in Okahandja, Namibië
* Herero-vroue in hul tradisionele klere naby Uis, NamibiëHerero-vroue in hul tradisionele klere naby Uis, Namibië
* Herero in tradisionele drag aan die einde van die 19de eeuHerero in tradisionele drag aan die einde van die 19de eeu
* 'n Duitse argiefbeeld van Herero uit die koloniale tyd (Duits-Suidwes-Afrika)'n Duitse argiefbeeld van Herero uit die koloniale tyd (Duits-Suidwes-Afrika)
* Verspreiding van etniese groepe in Angola, 1970 (oranje: Herero)Verspreiding van etniese groepe in Angola, 1970 (oranje: Herero)

Bronne
------

* Ensiklopedie van Suidelike Afrika, Eric Rosenthal, 1967
**Toghon Temür** (Mongools: Тогоонтөмөр, *Togoontömör*, Chinees: 妥懽帖睦尔; 25 Mei 1320 – 23 Mei 1370), ook bekend onder sy tempelnaam **Huizong**, word beskou as die laaste Groot Khan van die Mongoolse Ryk. Hy was die seun van Kuśala, keiser van die Yuan-dinastie.

In die laaste jare van sy bewind is die Yuan-dinastie omvergewerp deur ’nChjinese rebellie, waarna die Ming-dinastie gestig is, hoewel die Mongole steeds beheer oor Mongolië behou het.

Bewind
------

Toghon Temür is as jong keiser deur krygshere beheer. Toe hy ouer word, het hy van sommige van die mense wat hom oorheers het, ontslae geraak.

In die latere jare van sy bewind het mense op die platteland gely onder talle natuurlike rampe: droogtes, vloede en hongersnood. Die regering se gebrek aan doeltreffende maniere om hulle te help het daartoe gelei dat die keiser ongewild geraak het. In 1348 is ’n rebellie deur ontevrede burgers begin. Dit het gelei tot opstande oor die hele ryk. Die hele sentrale regering het verswak.

Toghon Temür het geleidelik belang in die regering verloor en ophou optree om politieke struwelinge te besleg. Die pogings van sy seun, kroonprins Ayushiridar, om sy bewind oor te neem het die politieke en militêre mag van die regering verder geknou.

Rebellegroepe in Suid-China het die Ming-dinastie gestig en die leër van die Yuan-dinastie in Noord-China in 1368 verslaan. Toghon Temür het na sy somerbasis, Shangdu, gevlug. In 1369, toe Shangdu ook val, het hy noordwaarts na Yingchang gevlug, waar hy in 1370 dood is.
'n Bakkie semelbeskuit.
**Beskuit** is 'n tradisionele Afrikaanse gebak, wat saam met tee of koffie geëet word en selfs daarin gedoop word. Verskeie resepte bestaan waarvan die bekendste boerbeskuit, mosbolletjies en karringmelkbeskuit is. Die kommersiële "Ouma se Beskuit" is ook alombekend. Beskuit word oorwegend saam met die oggendkoffie genuttig, maar maak soms ook 'n verskyning by die laatmiddag- en aandkoffie.

Op die platteland word beskuit as 'n stapelvoedsel beskou en verskaf dit soggens die nodige energie vir die dag se fisiese werk. In stedelike gebiede word dit ook, saam met ander koekies en beskuitjies, as 'n lekkerny geëet.

Beskuit in sy huidige vorm het sy ontstaan gehad tydens Jan van Riebeeck se verblyf aan die Kaap. Brood was in toendertyd nog van Holland af ingevoer. Hy meld in sy *Daghregister* (III) op 23 September 1660 dat van die "cruymelbeschuit" vir die varke gegee moes word, waarskynlik omrede dit muf geword het. Suid-Afrikaanse beskuit verskil aansienlik van die oorspronklike Nederlandse *beschuit* in beide vorm en smaak en daar is tans in Suid-Afrika 'n wye verskeidenheid soorte beskuit beskikbaar, met basissmake soos anys, karringmelk of selfs hawermout.

Beskuit kom van die Franse woord *biscuit de guerre*, 'n harde, haas oneetbare brood van meel en water wat vir soldate gegee is.

Die eerste beskuitresepte verskyn in *De volmaakte Hollandsche keuken-meid* van 1761. Beskuit was in groot aanvraag gewees aan die Kaap vir mense wat na die binneland of oorsee gereis het, weens die goeie raklewe daarvan.

Bronnelys
---------

* *Die geskiedenis van Boerekos 1652-1806*, Hester Wilhelmina Claassens