recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Die **Perd** (Chinees: 馬) is die sewende dier in die twaalfjaarlikse siklus van die Chinese astrologie, volgens die Chinese kalender. Dit hou ook verband met Oos-Asiatiese diereriem- en kalenderstelsels. Die **Jaar van die Perd** word verbind met die Aardse taksimbool 午.

Beskrywing
----------

Volgens een legende is daar ’n rede vir die volgorde van die twaalf diere in die twaalfjaarsiklus. Daarvolgens is ’n resies oor ’n groot rivier gehou en die volgorde van die diere in die siklus is die volgorde waarin hulle die resies voltooi het. In dié verhaal maak die Slang op daarvoor dat hy nie ’n vinnige swemmer is nie deur skelmpies op die Perd se hoef te ry. Toe die Perd op die punt was om die eindstreep oor te steek, het die Slang afgespring – dit het die Perd laat skrik en die Slang het hom geklop om die sesde plek. Die Perd was dus sewende.

Die Chinese tekens word ook die diereriem genoem omdat geglo word ’n mens se persoonlikheid word deur die dier beïnvloed wat oor jou geboortedatum heers. Net so word die jaar waaroor ’n spesifieke dier heers, daardeur gekenmerk. Die invloed is veral sterk by mense wat in die jaar van die dier gebore is.

Dieselfde twaalf diere word gebruik om die siklus van ure in ’n dag te simboliseer – elk word verbind met ’n tydperk van twee uur. Die tydperk van die Perd is van 11:00 tot 13:00 – die tyd wanneer die Son hoog sit en ander diere lê en rus, maar perde bly staan. 

In Chinese simbologie word Perde beskou as goedhartig, eerlik en verdraagsaam, maar ook kooplustig en hulle gooi maklik die handdoek in.

Jare en die Vyf Elemente
------------------------

Mense wat binne dié datums gebore is, is in die Jaar van die Perd gebore, met ook die volgende elementêre teken:

| Begindatum | Einddatum | Hemelse tak |
| --- | --- | --- |
| 30 Januarie 1930 | 16 Februarie 1931 | Metaalperd |
| 15 Februarie 1942 | 4 Februarie 1943 | Waterperd |
| 3 Februarie 1954 | 23 Januarie 1955 | Houtperd |
| 21 Januarie 1966 | 8 Februarie 1967 | Vuurperd |
| 7 Februarie 1978 | 27 Januarie 1979 | Aardperd |
| 27 Januarie 1990 | 13 Februarie 1991 | Metaalperd |
| 12 Februarie 2002 | 31 Januarie 2003 | Waterperd |
| 31 Januarie 2014 | 18 Februarie 2015 | Houtperd |
| 17 Februarie 2026 | 5 Februarie 2027 | Vuurperd |
| 4 Februarie 2038 | 23 Januarie 2039 | Aardperd |

Perde en hul maats
------------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Teken** | **Beste maats** | **Gemiddelde maats** | **Slegte maats** |
| Perd | Perd, Hond, Tier | Vark, Konyn, Bok, Slang, Haan, os, Draak, Aap | Rot |

Basiese astrologiese elemente
-----------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Aardse tak van geboortejaar | Wu |
| Die Vyf Elemente | Vuur |
| Jin/jang | Jang |
| Maanmaand | 5de |
| Gelukkige nommers | 1, 4, 5, 7, 9; vermy: 2, 3, 6 |
| Gelukkige blomme | Sonneblom, jasmyn |
| Gelukkige kleure | Goud, geel, rooi, blou; vermy: pienk, bruin, wit |
| Seisoen | Somer |
| Naaste Westerse teken | Tweeling |

Sien ook
--------

* Aardperd
* Houtperd
* Metaalperd
* Vuurperd
* Waterperd
*Hierdie artikel handel oor die geografiese streek in Suid-Asië. Vir die etniese groep, sien Bengale (volk).*
Ligging van Bangladesj
Ligging van Bengale
Ligging van Wes-Bengale in Indië
Satellietbeeld van die Gangesdelta
**Bengale** of **Bongo** (Bengaals: বাংলা, *Bangla*, [baŋla], luister (hulp·inligting) of বঙ্গ *Bônggo* [bɔŋɡo]; Engels: *Bengal*) is 'n gebied van Suid-Asië wat Bangladesj en die Indiese deelstaat Wes-Bengale insluit. Dit vorm 'n geografiese en etnolinguistiese streek in die oostelike gedeelte van die Indiese subkontinent tussen die Himalaja in die noorde en die Golf van Bengale in die suide. Dit is suidoos van Nepal, suid van Sikkim, suidwes van Bhoetan en noordwes van Mianmar geleë.

Bengale is een van die digbevolkste streke ter wêreld en hier mond die Ganges saam met die Brahmaputra in die Golf van Bengale uit. Die streek bestaan uit die onafhanklike land Bangladesj in die ooste en die Indiese deelstaat Wes-Bengale in die weste. Bengale beslaan 'n totale oppervlakte van 236 322 km² en het 'n bevolking van sowat 260 miljoen in 2015 gehad. Twee van die wêreld se megastede is in die streek geleë: Dhaka, die hoofstad van Bangladesj, en Kolkata, Indië se derde grootste stad.

Bengale se bevolking bestaan veral uit Bengale, wat Bengaals as moedertaal praat. Die Bengale van Bangladesj is oorwegend Moslems, terwyl die Bengale van Wes-Bengale oorwegend Hindoes is. Daarbenewens leef ander etniese groepe in Bengale wat Austro-Asiatiese, Drawidiese en Tibeto-Birmaanse tale praat.

Bengale het tot 1905 een van die subdivisies van Brits-Indië gevorm met Kolkata as sy hoofstad tot in 1912. Met die Partisie van Indië het Oos-Bengale met sy Islamitiese bevolking as Oos-Pakistan deel van Pakistan geword, terwyl die Hindoeïstiese Wes-Bengale deel van die onafhanklike Republiek Indië geword het. Dit het tot 'n grootskaalse uitruiling van bevolkingsgroepe tussen Oos- en Wes-Bengale gelei. As gevolg van die Bengaals-Indiese oorwinning oor Pakistan tydens die Bangladesj Bevrydingsoorlog het Bangladesj in 1971 onafhanklik geword.
Die **Baie Groot Teleskoop** of **BGT** (Engels: *Very Large Telescope* of *VLT*) is ’n teleskoopaanleg van die Europese Suidelike Sterrewag in die Atacamawoestyn van Noord-Chili. Die BGT bestaan uit vier individuele teleskope, elk met ’n primêre spieël van 8,2 m breed; hulle word gewoonlik apart gebruik, maar kan ook saam ingespan word om ’n baie hoë hoekresolusie te behaal. Die vier aparte teleskope is bekend as *Antu* (Son), *Kueyen* (Maan), *Melipal* (Suiderkruis) en *Yepun* (Aandster), wat alles woorde is in Mapudungun, die taal van die streek se Mapuche-volk. Die teleskope vorm ’n versameling wat aangevul word deur vier beweeglike hulpteleskope met ’n lensopening van 1,8 m.

Algemene inligting
------------------

'n Laserstraal vanuit die Yepun-teleskoop skep 'n kunsmatige lasergidsster sodat die atmosferiese verwringing van lig reggestel kan word
Die BGT werk by sigbare en infrarooi-golflengtes. Elke individuele teleskoop kan voorwerpe waarneem wat rofweg vier miljard keer dowwer is as wat die blote oog kan sien, en as al die teleskope gekombineer word, kan die aanleg ’n hoekresolusie van sowat 0,001 boogsekonde behaal. Dit is rofweg gelyk aan ’n hoekresolusie van twee meter op die afstand van die Maan. Een teleskoop op sy eie het ’n hoekresolusie van sowat 0,05 boogsekonde.

Die BGT is die mees produktiewe gerief op die grond vir astronomie – van alle geriewe wat by sigbare lig werk, het net die Hubble-ruimteteleskoop meer wetenskapgeskrifte tot gevolg. Van die pioenierswerk wat al met die BGT gedoen is, sluit in die eerste direkte beeld van ’n eksoplaneet, die volging van individuele sterre wat om die supermassiewe swartkolk in die middel van die Melkweg beweeg, en die waarneming van die nagloed van die verste bekende gammastraaluitbarsting.

Teleskope
---------

Die vier individuele teleskope (ook eenheidsteleskope of ET's genoem), elk met ’n deursnee van 8,2 meter, bevat optiese elemente wat hulle in ’n sterrekundige interferometer kan kombineer en waarmee klein voorwerpe waargeneem kan word. Die interferometer sluit ook vier beweeglike hulpteleskope, elk met ’n deursnee van 1,8 meter, in. Die eerste ET het in Mei 1998 in werking getree en die ander in 1999 en 2000. Vier hulpteleskope is tussen 2004 en 2007 gebou; hulle is beskikbaar as die vier ET's vir ander projekte gebruik word.

### Eenheidsteleskope

Die vier ET's word in kompakte, hittebeheerde geboue gestoor wat saam met die teleskope roteer. Dié ontwerp verminder enige steurende uitwerking op die waarnemingstoestande.

Die hoofdoel van die ET's is om individueel gebruik te word. Die interferometer (waar die lig van al vier teleskope gekombineer word), word sowat 20 persent van die tyd gebruik vir ’n baie hoë resolusie op helder voorwerpe, byvoorbeeld op Betelgeuse. Dit stel sterrekundiges in staat om detail te sien wat tot 25 keer fyner is as met die individuele teleskope.

### Hulpteleskope

Die vier kleiner hulpteleskope, of HT's, is elke nag beskikbaar vir interferometrie. Hulle loop op spore en kan na 30 verskillende plekke beweeg sodat ’n voorwerp uit presies die regte hoek waargeneem kan word.

*
Franse stokbrood ("baguette")
**Baguette** (Frans: *pain de baguette* of kort *baguette*, "stok") is die mees bekende soort van Franse witbrood, wat vanweë sy lang, dun vorm in Afrikaans ook **Franse stokbrood** genoem word. Tipiese kenmerke van hierdie sagte witbrood is sy bruin kors en die kruim se growwe en ongelykmatige porieë, wat danksy 'n spesiale kniemetode teen laer temperature en die byvoeging van net 'n klein hoeveelheid gis verkry word. Die stokvorm van die brood verseker dat ook die maksimum hoeveelheid kors verkry word. Baguettes het gewoonlik 'n lengte van een meter, 'n ovale deursnee van vyf tot ses sentimeter en 'n gewig van 250 gram.

Baguettes word in Frankryk slegs deur besondere bakkers, die sogenaamde *boulangers* (letterlik: "bakkers van bolvormige brode"), gebak.

Metode
------

Baguettes word in Frankryk oorwegend van die Franse meelblomtipe T65 (Frans: *farine blanche T65*, 'n witmeel wat tussen 0,62 et 0,75 persent minerale bevat) gebak, maar die meeste bakkerye het hulle eie resepte en spesiale metodes. Baguettes van hoë gehalte word van meelblom met 'n hoër persentasie gluten, water, gis en sout gebak, en hulle spesiale deeg neem langer om ryp te word as dié van ander soorte brood.

Baguette in Frankryk
--------------------

Vars gebakte baguette. Die kors behoort bros en taai te wees, die binnekant sag
Die tipiese struktuur van die tradisionele Franse baguette het in die laaste dekades duidelik verander. Die kruim het helderder geword en die porieë fyner. Bakkerye het begin om stywe deeg vir hulle baguettes te gebruik, wat deur bakmasjiene makliker gehanteer kan word. Daarnaas is ook bakmiddels by die deeg gevoeg. Die stokbrode word ook nie meer op stoofplate gebak nie, aangesien die moderne oonde die gebruik van bakplate noodsaaklik maak.

Die tipiese deegsoorte vir baguettes is:

* "Levain de pâte" (gefermenteerde deeg)
* "Poolisch" ('n gegiste voordeeg) en
* "Levain" ('n suurdeeg, wat van graanmeelblom berei word).

Levain de pâte was vroeë die mees gebruiklike deegsoort, maar Poolish en Levain het intussen meer gewild geraak. In Frankryk word dikwels nog meel van bone of mieliemeel bygevoeg - tydens die Eerste Wêreldoorlog is hierdie bestanddele gebruik om broodgraan in te spaar. Die smaak van Franse baguettes is afhanklik van die deegresep en kniemetode.

### Franse stokbrood in die VSA

In die VSA word na stokbrood-toebroodjies ook as *submarine sandwiches* (kortweg *subs*) verwys, terwyl *po' boys*, wat in die helfte oopgesny en met gebraaide vleis of seekos bedien word, 'n gewilde soort toebroodjie in Louisiana is.
Die **Wehrmacht** (Duits: [ˈveːɐ̯maxt] luister (hulp·inligting), letterlik: "Weermag") was die naam van die gewapende magte van Nazi-Duitsland van 1935 tot 1946. Tydens die Tweede Wêreldoorlog het die *Wehrmacht* bestaan uit die Duitse Leër, die mariene (*Kriegsmarine*), die lugmag (*Luftwaffe*), en die *de facto*-*Waffen-SS*.

Voor die opkoms van die Nasionaal-Sosialistiese Duitse Werkersparty (NSDAP) was die term *Wehrmacht* as 'n algemene term gebruik om na die gewapende magte van die nasie te verwys en gebruik as die "tuisverdediging" van die meer algemene *Streitmacht*. Daar sou bv. na die Suid-Afrikaanse Leër verwys word as die *Südafrikanische Wehrmacht*. Artikel 47 van die Weimar Grondwet van 1919 verklaar dat "Der Reichspräsident hat den Oberbefehl über die gesamte Wehrmacht des Reiches" (betekenis: "Die Rykspresident het die opperbevel oor alle gewapende magte in die Ryk"). Ter onderskeiding was die term *Reichswehr* oor die algemeen gebruik om die Duitse Leër te identifiseer.

In 1935 is die *Reichswehr* hernoem na die *Wehrmacht*. Na die Tweede Wêreldoorlog en na die Geallieerde besetting van Duitsland is die *Wehrmacht* ontbind. Na die hermilitarisering van Wes-Duitsland in 1955 was die nuwe leër bekend as die *Bundeswehr*. Oos-Duitsland se leër, formeel gestig in 1956, was bekend as die *Nationale Volksarmee*. Na Oos-Duitsland met Wes-Duitsland herenig is in 1990 het 'n groot deel van die *Volksarmee* se eiendom en sommige van sy personeel aan die *Bundeswehr* behoort.

Dus verwys die term *Wehrmacht* gewoonlik na die Duitse leër tydens die Derde Ryk-era en die Tweede Wêreldoorlog.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb11880872d (data)
* GND: 4064995-7
* ISNI: 0000 0001 2178 9424
* LCCN: no2015002790
* NKC: kn20020423007
* SUDOC: 115554548
* VIAF: 130135419
* WorldCat Identities: viaf-130135419

 |
Weltenburger Enge naby die Klooster Weltenburg
Uitsig oor die rivierravyn en die *Befreiungshalle* wat as monument ter nagedagtenis aan die oorwinnings in die Napoleontiese Oorloë tussen 1813 en 1815 op die bergpiek Michelsberg opgerig is
Die **Weltenburger Enge** is 'n vernouing van die Donauvallei in die Neder-Beierse distrik Kelheim wat amptelike erkenning geniet as natuurbewaringsgebied en geotoop. Oor 'n afstand van vyf kilometer vloei die Donau hier deur tussen 40 en 100 meter hoë kalksteen-rotswande uit die Juratydperk. Tussen die oorhangende rotse met talle grotte is daar steil beboste hellings.

Die rivierravyn is in die suide van die bergreeks Fränkische Alb tussen Kelheim en die Klooster Weltenburg geleë. Die Donau het hier deur die eeue al dieper in die kalksteenrotse ingekerf en 'n landskap gevorm wat as een van die laaste grotendeels onbeboude Donau-rivierlandskappe 'n toevlugsoord vir talle seldsame plant- en dierspesies geword het, waaronder die sogenaamde "vuurwerkplant" of wit diptam (*Dictamnus albus*) en oehoe.

Kulturele besienswaardighede soos die Klooster Weltenburg vorm 'n onskeibare simbiose met die ongerepte natuur en maak van die landskap die enigste in Beiere waaraan 'n Europa-diploma toegeken is. Nogtans dra die kulturele trekpleisters, wat jaarliks honderdduisende besoekers lok, by tot die konflikpotensiaal wat toerisme vir die natuurbewaringsgebied inhou.

Ontstaansgeskiedenis
--------------------

Die massiewe kalkrotse in die rivierravyn is tussen 135 en 154 miljoen jaar gelede in die Laat Juratydperk as sedimentgesteente gevorm. Groot dele van Suid-Duitsland was in dié geologiese tydperk deur 'n subtropiese see met vlak water bedek. Die kalk-skelette van seediere is deur seegolwe omgevorm tot kalksedimente. Vloeiende water het later op baie plekke die kalk opgelos en grotte in die rotsformasies gevorm.

In geologiese opsig is die diep ravyn nie deur die Donau in die massiewe Jurarotse gesny nie, maar deur een van sy destydse klein syriviere, die sogenaamde Oerlech. Die Oerdonau se watermassas het vyf miljoen jaar gelede verder noordwaarts \*n ravyn in die Fränkische Alb-gebergte se kalktafel ingekerf en sodoende die Oerdonauvallei gevorm (tans die Altmühlvallei tussen Dollnstein en Kelheim).

Eers gedurende die sogenaamde Riss-ystydperk sowat 150 000 jaar gelede is 'n verbinding tussen die twee rivierbeddings gevorm, en Donauwater het deur die bed van sy vroeëre syrivier gestroom. Die Weltenburger Enge is dus streng genome deur die Lech-rivier geskep, terwyl die Donau vanaf Dollnstein die pad vir die Altmühlrivier gebaan het.
**Merneptah** (ook bekend as **Merenptah**) was die vierde farao van Antieke Egipte se 19de Dinastie, wat tydens die Nuwe Ryk regeer het. Hy het byna 10 jaar lank regeer, van Julie of Augustus 1213 tot 2 Mei 1203 v.C. volgens historiese rekords.

Familie
-------

Hy was die 13de seun van Ramses II en het aan die bewind gekom nadat al sy ouer broers voor hom dood is – hy was teen dié tyd in sy laat 60's of dalk vroeë 70's. Sy troonnaam was *Ba-en-re Meri-netjeroe*, "Die Siel van Ra, Geliefde van die Gode".

Merneptah was met koningin Isetnofret getroud, wat moontlik sy suster was. Daar word aangeneem hy was ook getroud met koningin Tachat, en een van hul seuns sou later farao Seti II word. Hulle was ook die ouers van prins Merenptah en moontlik die troonrower Amenmesse. Hul dogter was Twosret, vrou van Seti II en later farao uit eie reg.

Bewind
------

Merneptah moes verskeie militêre veldtogte voer tydens sy bewind. In sy vyfde bewindsjaar het hy teen die Libiërs, wat Egipte uit die Weste bedreig het, oorlog gevoer en hulle gewen.

In ’n stele word ook melding gemaak van die sogenaamde "algehele verwoesting van Israel" in ’n veldtog in Kanaän voor sy vyfde jaar: "Israel is uitgewis. .. sy saad bestaan nie meer nie." Dit is die eerste erkenning van Israel deur Egipte – as ’n volk, nie as ’n land nie.

Opvolging
---------

Merneptah bring ’n offerande aan Ptah op ’n suil.
Merneptah het die administratiewe hoofstad van Pi-Ramses na Memphis geskuif waar hy ’n paleis laat bou het langs die tempel van Ptah.

Sy opvolger, Seti II, was ’n seun van koningin Tachat. Hy het egter ’n mededinger, Amenmesse, gehad wat óf ’n ander seun van Merneptah by Takhat was óf, minder waarskynlik, ’n seun van Ramses II. Hy het in die middel van Seti se bewind die mag oorgeneem in Bo-Egipte en Koesj. Seti het daarna, in sy vyfde jaar, beheer oor Thebe teruggekry nadat hy Amenmesse verslaan het.
**Epinephelinae** is 'n sub-familie van visse wat hoort tot die familie *Serranidae* en staan ook bekend as die klipkabeljoue. Hierdie sub-familie se lede verskil in grote en word gekenmerk deur hulle sterk, robuuste lywe, geronde pektorale vinne en groot bekke. Die meeste van die visse word as wyfies gebore en verander hulle geslag na mannetjies later in hulle lewenssiklus; hulle is dus hermafrodiete. Hulle is gewoonlik alleenlopers en karnivore wat in riwwe bly. Hulle skuil die grootste gedeelte van die dag in grotte of oorhange en jag in die nag. Hulle is territoriaal van aard en nuuskierig. Sommige van die groter spesies is belangrik vir hengelaars.

In Engels staan die sub-familie as *Groupers* bekend.

Genera
------

Die volgende genera en gepaardgaande spesies kom aan die Suid-Afrikaanse kus voor:

*Aethaloperca*
*Aethaloperca rogaa* – Rooibek-kabeljou
*Anyperodon*
*Anyperodon leucogrammicus* – Slankklipkabeljou
*Cephalopholis*
*Cephalopholis argus* – Pou-klipkabeljou
*Cephalopholis miniata* – Koraalklipkabeljou
*Cephalopholis nigripinnis* – Swartvin-klipkabeljou
*Cephalopholis sexmaculata* – Seskol-klipkabeljou
*Cephalopholis sonnerati* – Tamatie-klipkabeljou
*Cephalopholis urodeta* – Donkervin-klipkabeljou
*Dermatolepis*
*Dermatolepis striolata* – Gladde klipkabeljou
*Epinephelus*
*Epinephelus albomarginatus* – Witrand-klipkabeljou
*Epinephelus andersoni* – Katgesigklipkabeljou
*Epinephelus chlorostigma* – Bruinspikkel-klipkabeljou
*Epinephelus coeruleopunctatus* – Witkol-klipkabeljou
*Epinephelus coioides* – Oranjekol-klipkabeljou
*Epinephelus fasciatus* – Rooibalk-klipkabeljou
*Epinephelus flavocaeruleus* – Geelstert-klipkabeljou
*Epinephelus lanceolatus* – Briekwabaars
*Epinephelus macrospilos* – Grootkol-klipkabeljou
*Epinephelus malabaricus* – Malabar-klipkabeljou
*Epinephelus marginatus* – Geelpensklipkabeljou
*Epinephelus polyphekadion* – Maskering-klipkabeljou
*Epinephelus posteli* – Tierklipkabeljou
*Epinephelus rivulatus* – Halfmaan-klipkabeljou
*Epinephelus tauvina* – Slym-klipkabeljou
*Epinephelus tukula* – Aartappel-baars
*Plectropomus*
*Plectropomus laevis* – Swartsaal-luiperdkabeljou
*Plectropomus punctatus* – Marmer-luiperdkabeljou
*Variola*
*Variola louti* – Geelrant-maanstert

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bron
----

* *The Reef Guide: Fishes, corals, nudibranchs & other invertebrates: East & South Coasts of Southern Africa.* Dennis King & Valda Fraser. Struik Nature. 2014 ISBN 978-1-77584-018-3
'n Moderne Mercedes-dieselenjin
Die eerste dieselenjin van 1893
Dieselkragopwekker op 'n olietenkskip
'n **Dieselenjin** is 'n binnebrandmotor wat die Dieselsiklus benut. Dit is in 1892 deur die Duitse ingenieur, Rudolf Diesel uitgevind en was gebaseer op die warm gloeikop-ontwerp en is gepatenteer op 23 Februarie 1893.

Dieselenjins gebruik die **kompressie-ontstekingsmeganisme**, 'n proses waardeur die brandstof ingespuit word nadat die lug saamgepers is in die verbrandingskamer en veroorsaak dat die brandstof selfontbrand. In teenstelling daarmee gebruik petrolenjins die Otto-siklus waar die brandstof met die lug vermeng word voordat die mengsel saamgepers en ontsteek word met behulp van 'n vonkprop.

Omstredenheid oor die patent
----------------------------

Terwyl Rudolf Diesel erken word as die uitvinder van die dieselenjin, het Herbert Akroyd Stuart en Charles Richard Binney reeds 'n kompressie-ontstekingsenjin gepatenteer wat ontwerp was om met steenkoolstof te werk. Die erkenning vir die uitvinding hang dus grootliks daarvan af of die ontsteking van 'n petroleumgebaseerde brandstof die uitstaande kenmerk is. Diesel se patent aansoek (No. 7241) is in 1892 ingedien. Herbert Akroyd Stuart en Charles Richard Binney het egter reeds 'n patent (No. 7146) in 1890 verkry met die titel "Improvements in Engines Operated by the Explosion of Mixtures of Combustible Vapour or Gas and Air" (*Verbeteringe in enjins wat werk deur die ontploffing van mengsels van brandbare dampe of gas en lug*). Akroyd-Stuart het die eerste kompressie-ontstekingsenjins wat met olie gewerk het in Bletchley in Engeland in 1891 gebou en die regte aan Richard Hornsby & Sons gelisensieer, wat teen Julie 1892, vyf jaar voor Diesel se prototipe, 'n werkende dieselenjin vir die *Newport Sanitary Authority* gebou het.

Sien ook
--------

* Turbodiesel
**Meridel Le Sueur** (22 Februarie 1900, Murray, Iowa – 14 November 1996, Hudson, Wisconsin) was 'n Amerikaanse skryweres en kampvegter vir vroueregte wat met die proletariese literatuurbeweging van die 1930's en 1940's verbind word. Sy is gebore as **Meridel Wharton** en het later die familienaam van die tweede eggenoot van haar moeder, Arthur Le Sueur (1867−1950), die vroeëre sosialistiese burgemeester van Minot in Noord-Dakota, aangeneem. Meridel Le Sueur het in Kansas grootgeword, maar die grootste deel van haar lewe in Minnesota gewoon. 

Kwessies soos vroueregte en sosiale hervormings staan sentraal in haar fiksie, digkuns en joernalistiese werk. Daarnaas het sy belang gestel in die plattelandse lewe van die Amerikaanse Middelweste. Gedurende die McCarthy-tydperk, toe linkse intellektueles aan politieke vervolging blootgestel was, is haar politieke werke geswartlys, en sy moes 'n bestaan maak uit die publikasie van kinderliteratuur, doseerwerk in werkswinkels vir skrywers en 'n verskeidenheid ander baantjies. 

Haar politieke werke het sedert 1970 gewild geraak by nuwe gehore. In 1996 is haar naam tot die *Iowa Women's Hall of Fame* bygevoeg.
**Diergaarde Blijdorp**, ook bekend as die **Rotterdamse Dieretuin** of amptelik die Stichting Koninklijke Diergaarde Rotterdam, is een van die oudse dieretuine in Nederland.

Die ontwerper van die nuwe dieretuin is Sybold van Ravesteyn, wie traliewerk en hekke so min moontlik gebruik het, dit is vervang deur gragte en slote. Die verwarmde binneverblyf en ruim leefareas was destyds uniek in die wêreld. 

Bokito in sy buiteverblyf
Op 7 Julie 1940 is die noordelike gedeelte geopen en in Desember was die hele dieretuin oop. Van Ravesteyn het die dierentuin so ontwerp dat daar 'n simmetrieas deur die park loop, waarop die betongeboue le: die Rivièrahal, die 47 meter hoë uitkyktoring, die roofdiergebou, die groot vyver en die teekamer. Aan weerskante van dié as lê groot stukke weiding vir hoefdiere soos bisons en sebras.

In 1988 neem Blijdorp 'n meesterplan aan wat die hele dieretuin sou verander. Volgens die plan word diere per wêrelddeel georden, in biotope wat heel natuurlik vertoon. Hiermee word nie net diere nie, maar ook plante en kulturele elemente uit die nagebootste biotoop vertoon. Die eerste jare staan dié aanpassings in die teken van Asië. So word in die lente van 1991 die vlermuisgrot geopen, waar besoekers vry tussen honderde vlieënde Egiptiese vrugtevlermuise kan loop. In 1992 word die wolwevallei geopen, die eerste nuwe verblyf vir Europese diere, 'n groot bosryke verblyf waar 'n trop wolwe ook aangehou word.

Ontsnapping van Bokito
----------------------

By geleentheid van die 150-jarige jubileum onthul koningin Beatrix op 24 April 2007 by die ou ingang 'n kunswerk deur Marcelle van Bemmel. Op 18 Mei 2007, presies 150 jaar na die opening van die dieretuin, ontsnap die mannetjiesgorilla **Bokito** uit sy blyplek. Hy was aggressief en beseer 'n gereelde besoeker wat reeds lankal gereeld kontak soek met die mensaap, tewens hy saai verwoestings in die restaurant. Drie mense word in die paniek wat hieruit ontstaan lig beseer. Uiteindelik word die gorilla gevang na hy verdoof is, en word weer toegesluit. Die hele dieretuin moes vanweë dié voorval ontruim word. Intussen is die hele gorillablyplek verbou en beveilig met 'n vyf meter hoë rotsmuur.

Galery van diere
----------------

* Die oseaniumDie oseanium
* Woonarea vir Sumatraanse tiereWoonarea vir Sumatraanse tiere
* Steller se seearendSteller se seearend
* Die buiteverblyf vir gorilla'sDie buiteverblyf vir gorilla's
* Die voormalige kameelperdhokDie voormalige kameelperdhok
* Die huidige kameelperdhuisDie huidige kameelperdhuis
* Die huidige flamingodamDie huidige flamingodam
Die **William Campbell-meubelversameling** van die Universiteit van KwaZulu-Natal in Durban bestaan oorwegend uit meubels wat in die pionierstyd in Natal gebruik is.

Meubels
-------

Uitstaande items is die stinkhoutrusbanke en -stoele uit die 18de en 19de eeu, kaste uit dieselfde periode met die oorspronklike silwerbeslag, ‘n kiaat- en geelhoutkas en stinkhoutklaptafels met ysterbeslag. By die meubels is ‘n stoel en Bybel gebruik deur Daniel Lindley en ‘n stoel gemaak deur Dinuzulu op St. Helena. Verskeie konfore en ‘n brandewynstookketel is te besigtig.

Breekware
---------

Borde uit ‘n 19de eeuse Sevres-eetstel is versier met handgeskilderde tonele. Uit die 18de eeu is daar ook ‘n Chinese keramiekvaas. Skerwe van Ming-porselein uit die periode 1360 tot 1440 is waarskynlik afkomstig van skepe wat langs die kus van Pondoland vergaan het.

Horlosies
---------

‘n Goue sakhorlosie deur Winston Churchill geskenk aan Charles Burnham as dank vir sy hulp met Churchill se ontsnapping herinner ons aan die Tweede Vryheidsoorlog.

Skilderye
---------

Die groot versameling olie- en waterverfskilderye deur ‘n wye verskeidenheid kunstenaars beeld hoofsaaklik tonele in die vroeëre Natal en Zoeloeland uit. Daar is waterverfskilderye deur Thomas Baines en Thomas William Bowler, etse deur Nita Spilhaus en Tinus de Jongh, met die hand gekleurde akwatinte deur William John Burchell en litografieë deur William Cornwallis Harris.

Naam
----

Die versameling dra die naam van die suikermangaat William Alfred Campbell (1880-1962), die oudste seun van die sakeman en politikus Marshall Campbell en broer van Killie Campbell. William Campbell het in 1955 sy ouerhuis Muckleneuk, waarin die versameling uitgestal word, aan die stad Durban geskenk.

Lees ook
--------

* Campbell-versamelings
* Killie Campbell-Africana-biblioteek
* Mashu-etnologiemuseum

Bibliografie
------------

* Duggan, J.F.: Killie Campbell se weergalose kultuurnalatenskap. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 13, nr. 3, Maart 1974.
* phambo.wiser.org.za
* web.archive.org
**Solon** (Grieks: **Σόλων**, c. 638 v.C.–558 v.C.) was 'n Atheense staatsman, wetgewer en digter. Hy word veral onthou vir sy voorgestelde wetgewing teen politiese, ekonomiese en morele verval in argaïese Athene. Sy hervormings was oor die korttermyn nie geslaagd nie, tog word die grondlegging van die Atheense demokrasie dikwels aan hom toegeskryf.

Kennis van Solon word beperk deur die gebrek aan dokumentêre en argeologiese getuienis betrefffende Athene in die vroeë 6de eeu v.C.. Hy het vir plesier gedig, as patriotiese propaganda, en ter verdediging van sy grondwetlike hervormings. Sy werke oorleef slegs in fragmente, en blyk interpolasies van latere outeurs in te sluit. Dit is verder moontlik dat fragmente verkeerdelik aan hom toegeskryf word (sien Solon die hervormer en digter). Antieke outeurs soos Herodotos en Plutarchus is die vernaamste bronne van inligting, alhoewel hulle eeue na sy afsterwe oor Solon geskryf het — terwyl geskiedenis op hierdie tydstippe geensins 'n akademiese dissipline was nie (sien byvoorbeeld Anekdotes). Vierde-eeuse redenaars, soos Aischines, het geneig om aan Solon al hul eietydse, alhoewel veel latere, wette toe te dig. Argeologie onthul 'n skemering van Solon se era in die vorm van fragmentariese inskripsies, maar weinig verder. Vir sekere geleerdes bestaan ons 'kennis' van Solon en sy tye grootliks uit 'n fiktiewe konstruksie, gebaseer op onvoldoende getuienis terwyl ander vertrou dat daar oor 'n substansieële liggaam van werklike kennis beskik word. Solon en sy tye hou dan 'n besondere uitdaging in vir geskiedenisstudente as 'n toets van die beperkings en aard van historiese argumentering.

Sien ook
--------

* Seisachtheia
**William Byrd** (/bɜrd/; \* 1540 of 1543 in Lincolnshire, Engeland; † 14 Julie 1623 in Stondon Massey, Essex) was die beduidendste Engelse komponis van Renaissance-musiek. Byrd het sy werke in die musikale vorme van sy tyd geskryf, waaronder verskillende variante van sakrale en wêreldlike polifonie, klawermusiek in die styl van die sogenaamde Virginaliste-skool, orrel- en consort-musiek. Sy psalms, motette en madrigale word by die gewildste komposisies van die 16de eeu gereken.

Baie van Byrd se komposisies het 'n sterk emosionele karakter aangesien hulle temidde van die politieke, godsdienstige en maatskaplike woelinge van die Tudor-tydperk ontstaan het. Byrd was 'n diep, vrome aanhanger van Rooms-Katolisisme sodat van sy belangrikste werke, veral sy missiklusse, in die regeringstyd van Elizabeth I nie in die openbaar opgevoer kon word nie, maar eerder tydens privaat of selfs geheim kerkdienste gesing is.

Byrd het nogtans die vertroue van die koningin geniet en het sedert 1572 saam met 'n bekende komponis, Thomas Tallis, as orrelis van die Koninklike Kapel (*Chapel Royal*) te Londen gefungeer. Koningin Elizabeth I het aan Tallis en Byrd selfs die gemeenskaplike monopolie op die druk van notasies verleen.

Sien ook
--------

* Lys van komponiste
Die **Solowjetski-eilande** (Russies: Солове́цкие острова́, Соловки́) is in die Onegabaai van die Witsee in Rusland geleë. Die eilande word van van Archangelsk geadministreer as die **Solowjetski-distrik** en kan bereik word deur die Solofki-lughawe. Dit beslaan ’n gebied van 347 km2 en het ’n bevolking van 968 (2002-sensus).

Geografie
---------

Die Solowjetski-klooster in 1915.
Die eilandgroep bestaan uit ses eilande wat saam bekend is as die Solofki:

* Bolsjoi Solowjetski – 246 km².
* Anzerski (Anzer) – 47 km².
* Bolsjaja Moeksalma – 17 km².
* Malaja Moeksalma – 0,57 km².
* Bolsjoi Zajatski – 1,25 km².
* Mali Zajatski – 1,02 km².

Die kus van die eilande is baie getand en bestaan uit graniet en gneis. Die eilande is heuwelagtig (die hoogste punt is 107 m) en die meeste is bedek met woude, waarvan party moerasagtig is. Daar is verskeie mere wat deur kanale verbind is.

Klooster
--------

*Die Bombardement van die Solowjetski-klooster deur die Russiese Vloot tydens die Krimoorlog* (afdruk, 1868).
Die eilande was histories die tuiste van die bekende Russies-Ortodokse Solowjetski-kloosterkompleks. Dit is in die eerste helfte van die 15de eeu gestig deur twee monnike van die Kirillo-Belozerski-klooster. Teen die einde van die 16de eeu was dit een van die grootste grondbesitters en invloedrykste godsdienssentrums in Rusland.

Die klooster en kerke is tydens die bewind van Iwan die Verskriklike in steen opgerig. Met die skeuring in die Russiese Kerk het die monnike gehou by die ou geloof en die tsaar se verteenwoordigers verban. Dit het gelei tot die agt jaar lange beleg van die fort deur tsaar Aleksei.

Arbeidskamp
-----------

Ná die Russiese Rewolusie in 1917 het die eilande berug geraak as die terrein van die eerste Russiese strafkamp. Tot in 1921 is dit as 'n "aanhoudingskamp" geklassifiseer en in 1929 het dit ’n tronk geword. Tien jaar later, aan die vooraand van die Tweede Wêreldoorlog, is dit gesluit. Die Sowjet-regering het die strategiese belang van die eilande besef en teen die begin van die oorlog is 'n vlootbasis daar gevestig.

In 1974 het die eilande ’n historiese en argitektuurmuseum en ’n natuurlike reservaat van die Sowjetunie geword. In 1992 is hulle verklaar tot ’n Unesco-wêrelderfenisgebied. Vandag is die Solowjetski-eilande ’n groot toeriste-attraksie in die noorde van Rusland. ’n Mens kan hulle óf per skip van die dorp Kem of per vliegtuig van Archangelsk af bereik.
**Solvabiliteit II** is 'n riglyn van die Europese Unie wat versekeringsregulasies kodifiseer en harmoniseer. Die riglyn bestaan uit drie sogenoemde pilare wat beoog om 'n toesigraamwerk vir versekeraars te skep om te sorg dat versekeraars genoeg kapitaal hou en sodoende die risiko van insolvensie verminder. In hierdie opsig kan Solvabiliteit II as die versekeringsekwivalent van die bankbedryf se Basel II gesien word. Solvabiliteit II integreer 'n groot aantal bestaande versekeringsriglyne en tree op 1 Januarie 2016 in werking. Dit vervang die Solvabiliteit I-riglyn van 1973.

'n Wysigingsontwerp van die Solvabiliteit II-riglyn dateer uit 19 Januarie 2011 en hou onder andere verband met die vestiging op 1 Januarie 2011 van die Europese Versekering- en Bedryfspensioenegesag (*European Insurance and Occupational Pensions Authority*, EIOPA) en die inwerkingtreding van die Verdrag van Lissabon.

Die oorspronklike datums waarop Solvabiliteit II van krag sou word, was 31 Oktober 2012 en 1 November 2012, maar in afwagting van die afronding van die lopende wetgewingsonderhandelinge oor die Omnibus II-riglyn is hierdie datums na 30 Junie 2013 en 1 Januarie 2014 verskuif. Om aanhoudende regsonsekerheid te vermy en die juridiese kontinuïteit van die huidige solvabiliteitsvoorskrifte (Solvabiliteit I) te verseker totdat die volledige Solvabiliteit II-pakket uitgevaardig is, stel die Europese Kommissie op 2 Oktober 2013 voor dat die vasgestelde omsettingstermyn tot 31 Januarie 2015 verleng word en dat die finale riglyn op 1 Januarie 2016 van krag word.

Sien ook
--------

* Eie risiko- en solvabiliteitassessering
* Solvabiliteit
* Solvabiliteitassessering en -bestuur
Die **Solowjetski-klooster** (Russies: Соловецкий монастырь) was lank die grootste vesting van die Christendom in die Russiese noorde. Dit is geleë op die Russiese Solowjetski-eilande in die Witsee. 

Die bombardement van die klooster tydens die Krimoorlog (afdruk, 1868).
Die klooster en kerke is tydens die bewind van Iwan die Verskriklike in steen opgerig. Die belangrikste geboue dateer uit die 16de eeu. Die klooster moes verskeie aanslae weerstaan deur die Sweedse leër (in 1571, 1582 en 1611) en is tydens die Krimoorlog (1853-1856) deur Brittanje aangeval. Met die skeuring in die Russies-Ortodokse Kerk in 1666-1667 het die monnike gehou by die ou geloof en die tsaar se verteenwoordigers verban. Dit het gelei tot die agt jaar lange beleg van die fort deur tsaar Aleksei.

Van 1926 tot 1939 was dit een van die eerste Goelag-strafkampe van die Sowjetunie. In 1974 het die eilande ’n historiese en argitektuurmuseum en ’n natuurlike reservaat geword. In 1992 is hulle verklaar tot ’n Unesco-wêrelderfenisgebied. Vandag is die eilande en die klooster ’n groot toeriste-attraksie.
***Wendiceratops*** is ’n genus van plantvretende seratopsiërs (dinosourusse met horinggesigte) uit Kanada uit die Laat Krytperiode.

Die Kanadese fossielsoeker Wendy Sloboba het in 2010 seratopsiër-bene in die Pinhorn Provinsiale Reserwe in Alberta, Kanada, ontdek. In 2011 het ’n span van die Koninklike Tyrrell-museum die terrein begin opgrawe en in 2013 en 2014 nog talle fossiele gevind.

David Evans en Michael Ryan het die tipe-spesie in 2015 beskryf en die naam *Wendiceratops pinhornensis* gegee. Die genusnaam verwys na Wendy Sloboda en die spesienaam na die Pinhorn-reservaat. *Wendiceratops* was die tweede seratopsiër wat in 2015 ontdek en ’n naam gegee is.

Die holotipe, **TMP 2011.051.0009**, is in ’n gesteentelaag gevind wat moontlik tussen 79 miljoen en 78,7 miljoen jaar oud is. Onder die aanname dat al die bene wat gevind is tot dieselfde spesie behoort, word al die bene beskou as dié van *Wendiceratops pinhornensis* – daar is altesaam 184 bene wat aan verskeie individue behoort het, insluitende onvolwasse diere. Die vonds bevat bene van onder meer die skedel, onderkake, ruggraat, skouers, pelvis en ledemate.

Beskrywing
----------

*Wendiceratops* het sowat ’n ton geweeg en was sowat ses meter lank. 

Dit het twee unieke kenmerke gehad: aan die agterkant van die skedel is dik velverhardings wat ’n nekskild met ’n breë basis vorm wat vorentoe tot oor die wangbene buig. Daarbenewens het die agterrand van die nekskild nie ’n lang, vertikale stekel nie en die neushoring steek reguit na bo uit.
Buite-Mongolië
**Buite-Mongolië** (Mongools: *Ar Mongol*, Mantsjoerys: *Tulergi Monggo*, Chinees: 外蒙古) was 'n politieke onderafdeling van die Qing-ryk. Dit het bestaan uit die volgende vier provinsies (*aimags*), van oos na wes:

* Chechen Khan (Chechen Khan, Setsen Khan)
* Töshiyetü Khan (Töshiyetü Khan, Tüsheet Khan)
* Sayin Noyan Khan (Sayin Noyan Khan, Sain Noyon Khan)
* Jasaghtu Khan (Jasaghtu Khan, Zasagt Khan)

Die term word vandag soms steeds gebruik om na die land Mongolië te verwys omdat die grondgebied grootliks daarmee ooreenstem. Die historiese definisie het ook Tannu Uriankhai ingesluit, waarvan die grootste deel die huidige Republiek Tiwa in die Russiese Federasie beslaan. Dit het egter nie die moderne Mongoolse provinsies Khovd en Bayan-Ölgii ingesluit nie.

Die naam Buite-Mongolië staan teenoor Binne-Mongolië (内蒙古; Nèi Měnggǔ), vandag 'n Mongoolse outonome gebied van die Volksrepubliek China. Die terme Buite- en Binne-Mongolie is administratiewe terme wat deur die Qing-disnastie (1644–1911) geskep is. Mongole self gebruik terminologie wat na die liggaam verwys, naamlik Övor ("boesem") vir Binne-Mongolië en Ar ("rug") vir Buite-Mongolië.

Die Republiek China (Taiwan) het nie grondwetlik die land se aanspraak op Buite-Mongolië laat vaar nie. Artikel 3 van die "Toespassingsreëls vir die Wet wat die verhoudings tussen die mense van die Taiwan gebied en die vasteland gebied bepaal", wat op 30 Januarie 2002 van krag geword het, is aangepas om Buite-Mongolië van die vastelandgedeelte uit te sluit.
Katbalkon by die Kasteel
Cloete-kelder by Groot Constantia
**Anton Anreith** (11 Junie 1754 – 4 Maart 1822) was 'n Duitsgebore beeldhouer en een van die eerste belangrike beeldhouers wat in Suid-Afrika werksaam was. Hy het in verskeie media gewerk en is veral bekend vir sy houtgekerfde preekstoele. Sy houtsnee- en beeldhouwerke word vandag onder Suid-Afrika se kosbaarste kultuurbesittings gereken en toon kenmerkende sierlike lyne uit die barokstyl.

Anreith is in Duitsland gebore en het daar in Freiburg in kuns gestudeer. Hy was ook in diens van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie en is in sy hoedanigheid as soldaat van die VOC in 1777 na die Kaap gestuur. In Suid-Afrika het hy egter sy kunsloopbaan hervat en as skrynwerker begin werk. Van sy eerste opdragte was vir die Lutherse Kerk in Kaapstad, waar hy die houtsnywerk aan die preekstoel, orrelraam en koorlessenaar gedoen het. Die werke het aandag getrek en in 1786 is hy as die VOC se amptelike beeldhouer aangestel.

In diens van die V.O.C. het hy ook verskeie beeldhouwerke vir die Kasteel de Goede Hoop geskep en nou saamgewerk met die beroemde argitek Louis Thibault (Anreith het die versieringswerk aangebring aan geboue wat Thibault ontwerp het). Van sy ander werke sluit in die gewel by die Cloete-wynkelder by Groot Constantia en die preekstoel van die Groote Kerk in Kaapstad.

Fotogalery
----------

* Kansel van die Groote KerkKansel van die Groote Kerk
* Kansel van die Lutherse Kerk in KaapstadKansel van die Lutherse Kerk in Kaapstad
* Leeuepoort langs die Goewermentslaan in die KompanjiestuinLeeuepoort langs die Goewermentslaan in die Kompanjiestuin
* Martin Melck-huis in StrandstraatMartin Melck-huis in Strandstraat
* Koopmans-de Wet-huis, KaapstadKoopmans-de Wet-huis, Kaapstad
* Saasveld, KaapstadSaasveld, Kaapstad
* 'n Bolig van Rust-en-Vreugd, Kaapstad'n Bolig van Rust-en-Vreugd, Kaapstad

Bronnelys
---------

* *Anton Anreith* in Wêreldspektrum, volume 2. 1983 Ensiklopedie Afrikana: (EDMS) BPK.
* C. Bosdari: *Anton Anreith. Africa's First Sculptor.* Cape Town, A.A. Balkema, 1954
* Johannes Meintjes: *Anton Anreith. Sculptor 1754–1822*. Cape Town, Juta and Co, Cape Town, 1951

1. ↑  HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, ISBN 978-1-77578-243-8
*Hierdie artikel handel oor die hoofstad van Nieu-Seeland. Vir plekke elders met dieselfde naam, sien die dubbelsinnigheidsblad by Wellington.*

| WellingtonTe Whanga-nui-a-Tara |
| --- |
| Panorama von WellingtonPanorama von Wellington |
|
| Ligging |
|  |
| Wapen |
|  |
| Algemene feite |
| Stigting: | 1839 |
| Inwoners: | 389 700 (Junie 2010) |
| Oppervlakte: | 444 km² |
| Bevolkingsdigtheid: | 877,7 Inwoners/km² |
| Gemiddelde inkomste: | NZ$ 23.900 (2001) |
| Geografiese ligging: | 41°17′S 174°46′O﻿ / ﻿41.283°S 174.767°O﻿ / -41.283; 174.767 |
| Amptelike webwerf: | wellingtonnz.com |
| Administratiewe verdeling |
| Land: | Nieu-Seeland |
| Streek: | Greater Wellington |
| Distrikte: | * Wellington City
* Porirua
* Upper Hutt
* Lower Hutt
 |

**Wellington** (Māori: **Te Whanga-nui-a-Tara**) is die hoofstad van Nieu-Seeland en is die tweede grootste stedelike gebied in die land asook die mees bevolkte nasionale hoofstad in Oseanië en die mees suidelike ter wêreld. Die stad is geleë in die Wellington-streek aan die suidelike punt van die Noordeiland, naby die geografiese middelpunt van die land.

Soos baie ander stede, strek die gebied wat die stad in beslag neem verder as die grense van die plaaslike munisipaliteit. *Greater Wellington* of die Wellington-streek word gebruik om na die hele stedelike gebied te verwys, asook die landelike dele van die stad, die Kapiti-kus en verby die Rimutaka Range tot by Wairarapa.

Naam
----

Die stad Wellington is vernoem na Arthur Wellesley, die eerste Hertog van Wellington en die oorwinnaar in die Slag van Waterloo. Die hertog se titel is afkomstig van die dorp Wellington in die Engelse graafskap Somerset.

In die taal van die Māori's, die inheemse nasie van Nieu-Seeland, het die stad drie name: *Te Whanganui-a-Tara* verwys na die hawe van Wellingtong en beteken "die groot hawe van Tara"; *Pōneke* is 'n transliterasie van "Port Nick" (kort vir "Port Nicholson") en *Te Upoko-o-te-Ika-a-Māui* (soms verkort na *Te Upoko-o-te-Ika*), wat beteken "die kop van die vis van Māui"). Die laaste naam is meer tradisioneel en verwys na die legende waarin die Noordeiland uitgevis is deur die demigod, Māui Tikitiki-a-Taranga.

Sport
-----

Wellington was een van die Nieu-Seelandse gasheerstede tydens die Rugbywêreldbeker 1987, Krieketwêreldbeker 1992, Rugbywêreldbeker 2011 en Krieketwêreldbeker 2015.
Die **Birchenoughbrug** oor die Saverivier is van groot ekonomiese belang vir Zimbabwe. Dit is een van die grootste enkelspanbrûe ter wêreld.

Ligging
-------

Hierdie indrukwekkende staalbrug kruis die Saverivier net noord van die samevloeiing met die Devurerivier op 493 meter bo seespieël by die GPS-koördinate 19°57′43″S 32°20′40″O﻿ / ﻿19.96194°S 32.34444°O﻿ / -19.96194; 32.34444. Dit is 62 km noordwes van Chipinge, 134 km suid van Mutare en 181 km oos van Masvingo. Dit verbind Masvingo en Buhera met Mutare, Chimanimani en Chipinge in die ooste van die land.

Brug
----

Dit is 329 m lank en 85 m bo die rivierbedding. In 1984 is die brug op koste van die Wêreldbank versterk en verbreed tot 10 m, maar in die jaar 2000 is daar na ernstige vloedskade 'n massabeperking van 25 ton op die brug geplaas en slegs een voertuig op 'n slag word oor die brug toegelaat.

Geskiedenis
-----------

Die brug is ontwerp deur Ralph Freeman, die raadgewende ingenieurs was sir Douglas en Francis Fox van Londen en die bouers was Dorman Long en kie. Wêreldwyd is die brug geprys as ‘n hoogstaande ingenieursprestasie. Die projek is gefinansier deur die Beit Trust en is op 20 Desember 1935 deur die goewerneur van Suid-Rhodesië, sir Herbert Stanley, geopen en vernoem na sir Henry Birchenough (1853-1937) as erkenning vir sy bydrae tot die ontwikkeling van Suid-Rhodesië. Gedenkplate aan die brug erken sy bydrae. Hierdie brug het dit moontlik gemaak om in alle seisoene per pad van Kaapstad na die destydse Belgiese Kongo te ry. Boonop het dit die roete met sowat 1 000 km verkort.

Vergelyking
-----------

* Hierdie brug was ten tyde van sy ingebruikname naas die Sydneyhawebrug (503 m) in Australië en die Bayonne-brug (510 m) in New York die langste enkelspanbrug in die wêreld.
* Ralph Freeman was ook die ontwerper van die Sydneyhawebrug en die Beitbrug oor die Limpoporivier.
* Dorman Long het ook die Sydney-brug ontwerp.
* Die Birchenoughbrug het in 1962 as model gedien vir die Ayub-brug van 246 m in Pakistan. Dit is ook deur Dorman Long gebou.

Trivia
------

Die dorpie by die brug staan bekend as Birchenough Bridge.

Bibliografie
------------

* 
*
Die **biosfeer** bestaan uit mense, diere en plante.

Mense het baie natuurlike vyande, waarvan mikroskopiese organismes wat mense siek maak en hul lewens eis, van die gevaarlikste is. Mikrobes soos bakterieë en virusse wat ons siek maak, kan gewoonlik deur medisyne genees en voorkom word. Soms, soos in die geval van MIV/vigs, is daar egter nie 'n geneesmiddel nie.

Epidemies en pandemies het in die verlede miljoene mense se lewens geëis en miljoene rande se skade veroorsaak, en dit gebeur selfs vandag nog.

Tussen 1348 en 1350 het die Swart Dood naastenby 25% van die Europese bevolking uitgewis. In 1665 het die Groot Pes van Londen duisende mense laat sterf.

Vandag is die plae van die verlede nie meer so 'n groot gevaar nie, as gevolg van inenting en beter mediese dienste. Soms kan so 'n plaag opnuut in sekere streke uitbreek, veral in die ontwikkelende lande. So byvoorbeeld het daar in Mei 1974 'n pokke-epidemie in ontwikkelende gebiede uitgebreek. 55 127 gevalle is aangeteken, maar 'n intensiewe inentingspoging deur die Wêreldgesondheidsorganisasie het dit vinnig onder beheer gebring.

Melaatsheid is 'n siekte wat in die Bybelse tyd algemeen voorgekom het. Dit is 'n siekte wat geassosieer word met swak gesondheid as gevolg van ondervoeding. Vandag kom hierdie siekte nog in onontwikkelde lande voor, en die mense wat dit opdoen word nie meer uit die gemeenskap verban nie.

Soorte Siektes
--------------

Daar bestaan honderde siektes op aarde. Net sekere soorte siektes is oordraagbaar. Daar is ses siektes wat 90% van alle sterftes aan oordraagbare siektes veroorsaak. Hulle is:

* Griep
* MIV/vigs
* Cholera
* Tuberkulose
* Malaria
* Masels

Dit is ook hoofsaaklik hierdie siektes wat epidemies en pandemies veroorsaak en 'n wêreldwye poging verg om effektief beveg te word.
**Gammelstad** is 'n nedersetting naby die Noord-Sweedse stad Luleå waarna dikwels as dié stad se oudste deel verwys word. Dit het as 'n tipiese kerkdorp met 408 huisies rondom die plaaslike steenkerk uit die 14de eeu ontstaan.

Gammelstad word as die bes bewaarde kerkdorp in Swede beskou en is deur UNESCO in 1996 as wêrelderfenisgebied gelys.

Die tradisie van kerkdorpe
--------------------------

In die ylbevolkte noorde van Swede het tientalle van sogenaamde *kyrkstäder* of kerkdorpies met 'n kerk en 'n aantal klein huise ontstaan wat deur die bevolking van verafgeleë nedersettings net op kerklike feesdae en markdae en ter geleentheid van politieke vergaderings besoek en bewoon is. Hier het mense met vriende en kennisse uit ander landelike gemeenskappe gesels. Kerkfeeste is geleidelik in feeste vir ouer en jongmense ingedeel, en tydens die feeste vir jonger bewoners het mense dikwels kennis gemaak met hul latere eggenote.

Die huidige wêrelderfenisgebied van Gammelstad het sy oorspronklike Middeleeuse straatuitleg bewaar en bestaan naas die kerk en sy aangrensende geboue uit rooi houthuise wat uit die 17de eeu dateer en hul funksie as tydelike veblyfplek vir kerkgangers nog tot in die vyftigerjare van die 20ste eeu vervul het. Gammelstad het vandag 'n lewendige kerkgemeente waarvan sommige lede op kerklike feesdae steeds hul eie huise bewoon - veral in die somer wanneer jongmense hier hul aanneming vier.