recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
'n Kaart van die Overbergstreek
Die Overberg is 'n belangrike graan- en skaapstreek.
'n Winkel aan die N2 op Riviersonderend, wat ook die Overbergse dorpie se hoofstraat is.
Die **Overberg** is 'n streek in Suid-Afrika, oos van Kaapstad anderkant die Hottentots-Hollandberge. Dit is geleë langs die Wes-Kaapprovinsie se suidkus tussen die Kaapse skiereiland en die gebied wat as die Tuinroete bekendstaan in die ooste. Die grense van die Overberg is die Hottentots-Hollandberge in die weste; die Riviersonderendberge, deel van die *Kaapse Plooiberge*, in die noorde; die Atlantiese en Indiese Oseane in die suide en die Breederivier in die ooste. Die N2 nasionale pad gaan deur die Overberg.

Die naam beteken "oor die berg" en is 'n verwysing na die streek se ligging ten opsigte van Kaapstad.

Die streek is nog altyd as die broodmandjie van die Kaap gesien en word meestal vir graanlandbou — hoofsaaklik koring — gebruik. Die koringlande is 'n belangrike broeiplek vir Suid-Afrika se nasionale voël, die Bloukraanvoël. 'n Ander belangrike voedselsoort wat in die Overberg verbou word, is sagtevrugte. Die Elginvallei is die tweede grootste verskaffer van vrugte in Suid-Afrika. 

Die Kogelberg-biosfeerreservaat naby Hermanus het 'n groot verskeidenheid blomplante wat nêrens anders in die fynbosbioom aangetref word nie.

Die hoofdorpe is Hermanus, Caledon en Swellendam, en die streek sluit ook Kaap Agulhas, die mees suidelike punt van Afrika, in. Die landskap word oorheers deur golwende heuwels wat deur die see en berge ingesluit word.

Bibliografie
------------

* Galloway, T.S.: 'n Streeksgeskiedenis oor die kusdorpe in die Strandveld van die Overberg, circa 1940 - 1994. Universiteit van Stellenbosch: ongepubliseerde M.A.-verhandeling, 2017

Fotogalery
----------

* 
* 
* 
*

Kyk ook
-------

* Overberg Distrikmunisipaliteit, Wes-Kaap
* Overberg vuurpyllanseerterrein
* Lys van streeksname in Suid-Afrika
* Adelfotis
Om met die **helm gebore** te wees, verwys na die geval waar 'n kind met die vrugwatersak oor die kop of gesig gebore word. In Duits staan dit as 'n *Glückshaube* (letterlik "Gelukskappie") bekend.

Vrugwatersak (met water gevul) van 'n baba wat met die helm gebore is
Die taai fetale membraan van die vrugwatersak is deursigtig/wit, sodat die kontoere van die baba se gesig dofweg gesien kan word. Die vrugwatersak is skadeloos en kan maklik onmiddellik na geboorte deur die vroedvrou of dokter verwyder word.

Epidemiologie
-------------

Om met die helm gebore te wees gebeur selde, in minder as 1 in 80 000 geboortes. Dié statistiek sluit geboortes in waar die vrugwatersak nog gedeeltelik aan die kop kleef, en dus nie net egte "helms" nie. Om met 'n ongerepte vrugwatersak oor die kop gebore te word is dus nog meer ongewoon. Die meeste sulke geboortes geskied voortydig.

Geskiedenis
-----------

'n Vrugwatersak-helm is skaars, maar glad nie onbekend nie. In die middeleeue is die helm as 'n teken van geluk en as 'n goeie voorteken beskou; dat die kind vir grootheid van gees en grootmoedigheid uitverkore is, of met begaafde welsprekendheid toegerus sal wees. Daarbenewens is geglo dat sulke kinders bonatuurlike vermoëns het en kan "sien".

Soms kon die teenwoordigheid van 'n vrugwatersak-helm 'n noue ontkoming vir die moeder van 'n doodgebore kind beteken. Kindermoord was in die middeleeue baie swaar gestraf en 'n ma met 'n doodgebore baba het min kans gehad om haar onskuld te bewys. Indien die kind met die dun membraan van die ongeskonde vrugwatersak gebore is, is geglo dat die moeder nie die kind kon doodgemaak het nie. Daardeur is sy dus van enige moontlike straf vrygestel.

Daar bestaan 'n tradisie dat die velletjie van die vrugwatersak op 'n papier gekleef word. Die vroedvrou vryf die gesig van die pasgebore baba met 'n stukkie papier en druk so die velletjie op die papier af. Dit is dan aan die moeder oorhandig om as erfstuk te dien. Dikwels is dit in die kinders se klere toegewerk.

Mettertyd het die legende ontstaan dat die eienaar van 'n vrugwatersak-helm besondere geluk besit en dat dit hom van verdrinking sal beskut. Seevaarders het dus moeders en vroedvroue hoë bedrae geld betaal om so 'n helm te bekom. Dit was 'n waardevolle talisman.

Charles Dickens verwys na hierdie tradisie op die eerste bladsye van sy roman, *David Copperfield*, waarin die protagonis met die helm gebore word, maar dat niemand dit wou koop nie.

Alle soogdiere kan ook met die vrugwatersak gebore word.

Noemenswaardige mense met die helm gebore
-----------------------------------------

* Edwin Booth
* Lord Byron
* Karel die Grote
* Charles XII van Swede
* Gabriele D'Annunzio
* J. G. Farrell, skrywer
* George Formby, Jr.
* Sigmund Freud
* Johnny Giles
* Lillian Gish
* James Iha
* Jakobus I van Engeland
* Liberace
* Alan Moore
* Napoleon
* Mabel Normand
* Sergei Pankejeff
* Edna St. Vincent Millay
* Vseslav of Polotsk
* Kim Woodburn
* Hylda Baker
* Jonas Salk
* Abraham Ribicoff
Dr. **Ian Player** (15 Maart 1927 - 30 November 2014) was 'n Suid-Afrikaanse natuurbewaarder en die broer van die gholflegende Gary Player. Hy is bekend as die persoon wat die witrenosters in die 1950’s in KwaZulu-Natal van uitsterwing gered het. Player het op verskeie parkerade, insluitend SANParke, gedien. Hy het ook 'n aantal bewaringsorganisasies op die been gebring en 'n paar boeke geskryf.

Player was die eerste wenner van die Dusi-kanowedvaart in 1951. Agt deelnemers het hieraan deelgeneem. Slegs Player kon die Dusi binne 6 dae voltooi. Dit was ten spyte daarvan dat ‘n nagadder hom vroeër gebyt het. Die kano wat hy gebruik het was van hout en borduurgaas gemaak en het 30 kilogram geweeg. Dit het natuurlik al sy voorraad vir die tog ingesluit.

Beknopte biografie
------------------

Ian Cedric Audley Player is op 15 Maart 1927 in Johannesburg gebore. Hy is by die St. John's College opgevoed, waarna hy in die SAW se 6de Suid-Afrikaanse Pantserdivisie gedien het, wat van 1944 tot 1946 aan die Amerikaanse 5de Leër in Italië verbonde was.

Player het sy loopbaan as wildbewaarder in 1952 by die Natalse Parkeraad begin. Hier het hy hom op die bewaring van laaste suidelike witrenosters toegespits.

Hy het twee eredoktorsgrade ontvang:

* Eredoktor in die Filosofie, van die Universiteit van Natal (1984)
* Eredoktor in die Regte, van die Rhodes-universiteit (2003)

Hy is op 30 November 2014 na 'n kort siekbed in die Karkloof-vallei, KwaZulu-Natal oorlede. Hy laat sy vrou, Ann Player, twee seuns, Kenneth en Amyas, en een dogter, Jessica, agter.

Werke
-----

Van die boeke wat hy geskryf het:

* *Men, Rivers and Canoes*, 1964, ISBN 978-0-9802501-2-1
* *White Rhino Saga*, 1972, ISBN 978-0-00-211938-2
* *Big Game*, 1972, ASIN: B0007BO5E4
* *Man and the Wilderness*, 1986, ASIN: B0007BQ0FG
* *Zululand Wilderness: Shadow and Soul*, 1997, ISBN 978-0-86486-340-9
**Belasting** is 'n verpligte finansiële heffing of 'n ander soort heffing wat deur 'n regeringsorganisasie aan 'n belastingpligtige ('n individu of ander regspersoon) opgelê word om verskeie openbare uitgawes te finansier. Versuim om te betaal, tesame met ontduiking of weerstand teen belastingvordering, is deur die wet strafbaar. Belasting bestaan uit direkte of indirekte belasting en kan in geld of as arbeidsekwivalent betaal word.

Meeste lande het 'n belastingstelsel in plek om te betaal vir openbare, gemeenskaplike of ooreengekome nasionale behoeftes en regeringsfunksies. Sommige hef 'n vaste persentasie van belasting op persoonlike jaarlikse inkomste, maar die meeste skaal belasting gebaseer op die bedrag van jaarlikse inkomste wat ontvang word. Meeste lande hef belasting op korporatiewe inkomste en dividende. Lande of subeenhede stel dikwels rykdombelasting, eiendomsbelasting, verkoopsbelasting, belasting op toegevoegde waarde, loonbelasting of tariewe in.

Tipes belasting
---------------

Daar is verskillende tipes belasting, insluitend:

### Persoonlike Inkomstebelasting

Word gehef op die belasbare inkomste wat deur ‘n persoon verdien word in ‘n belastingjaar teen die glyskaalkoerse soos jaarliks tydens die begrotingsrede aangekondig.

### Besigheidsinkomstebelasting

Word gehef op die belasbare wins van ‘n onderneming van ‘n spesifieke belastingjaar. Die verskillende ondernemingsvorme mag teen verskillende koerse belas word.

### Belasting op Toegevoegde Waarde (BTW)

Lande met BTW
BTW is ‘n indirekte belasting wat gehef word (tans 15%) van ‘n ondernemer se verkoopprys. Die bedrag wat elke 2 maande aan die SAID oorbetaal moet word is die verskil tussen die BTW ingesamel met verkope, en die BTW betaal op aankope.

### Werknemerbelasting

Volgens die belastingwet is elke werkgewer die SAID se "agent" vir die insameling van die werknemerbelastings, wat die volgende is:

#### Lopende betaalstelsel (LBS)

Dis die inkomstebelasting wat van werknemers se salaris afgetrek word en maandeliks deur die werkgewer aan SAID oorbetaal word. Die LBS dien as krediet by die berekening van PERSOONLIKE INKOMSTEBELASTING soos hierbo omskryf.

#### Werkloosheidsversekeringsfonds (WVF)

Werkgewer betaal 1% van die werknemer se bruto loon en die werknemer betaal 1%.

#### Vaardigheidsheffing

Werkgewerbydrae van 1% van bruto salarisse wat verpligtend is wanneer die jaarlikse salarisrekening R500 000 oorskry.

### Ander belasting

Daar is verskeie ander belasting, bv. boedelbelasting, dividendbelasting, invoerbelasting, brandstofheffings en andere.

Sien ook
--------

* Suid-Afrikaanse Inkomstediens
* Inkomstebelasting
Die *Vaterland* is in 1917 deur die Verenigde State gekonfiskeer en deur die Amerikaanse Vloot oorgeneem om as USS *Leviathan* troepe te vervoer
Die term **Imperator-klas** verwys na die grootste Duitse passasierskepe wat vir die *HAPAG*-redery in Hamburg gebou is. Om weekliks een skip uit Europa na Noord-Amerika te laat vertrek, het Albert Ballin, die besturende direkteur van *HAPAG*, 'n vloot van vinnige stoomskepe laat bou. Die naamgewende *Imperator* is deur die *A.G. Vulcan*-skeepsbouwerf vervaardig, die twee susterskepe *Vaterland* en *Bismarck* is deur *Blohm & Voss* gebou, waarby die lengte en grootte met elke nuwe skip toegeneem het. Die bou van hierdie skepe was daarnaas die antwoord op die Britse *Olympic*-klas van luukse passasierskepe wat in opdrag van die *White Star Line*-redery ontstaan en onder meer die RMS *Titanic* ingesluit het.

Die *Vaterland*, wat in 1913 van stapel geloop het en in die volgende jaar deur *HAPAG* op die Noord-Atlantiese roete gebruik is, was die grootste passasierskip wat ooit onder die Duitse vlag gevaar het.
**Roelof Sarel Uytenbogaardt** (Kaapstad, 23 Junie 1933 – 22 Junie 1998) was ’n Suid-Afrikaanse argitek.

Nadat hy in 1950 aan die Hoërskool Voortrekker in Kenilworth, Kaapstad, gematrikuleer het, ontvang hy sy voorgraadse opleiding in argitektuur aan die Universiteit van Kaapstad. In 1957 is die Koninklike Instituut van Argitekte (Riba) se beurs vir verdere studie in Rome aan hom toegeken. Ná twee jaar in Italië se hoofstad, het hy onder Louis Kahn en David Crane aan die Universiteit van Pennsilvanië studeer en opgetree as besoekende dosent aan verskeie Amerikaanse argitektuurskole, onder meer aan die Harvard-universiteit, die Massachusetts Institute of Technology en ander universiteite. Van 1961 tot '63 was hy die hoofbeplanningsontwerper van die Boston Redevelopment Authority.

Nadat hy in 1963 na Kaapstad teruggekeer het om sy eie praktyk op te rig, het hy in 1967 by die UK se fakulteit van argitektuur aangesluit en in 1970 is hy bevorder tot professor in stads-en-streekbeplanning. Hierna het hy ’n ateljee by sy huis gehad. In 1985 het hy ’n vennootskap met Norbert Rozendal betree en later met Ian Macaskill. 

Moontlik sy bekendste werk is die Werdmuller-sentrum in Claremont, Kaapstad. Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns het sy erepennings op die gebied van argitektuur en verbandhoudende dissiplines in 1998 postuum aan Uytenbogaardt toegeken. Die eerste ontvanger, in 1936, was Gerard Moerdijk, en die tweede, in 1940, Wynand Louw.

Bronne
------

* (en)  Besonderhede oor sy lewe en werk op die webtuiste artefacts.co.za. URL besoek op 30 September 2016.
*Hierdie artikel handel oor die destydse teater in Sint Petersburg. Vir die teater in Moskou, sien Bolsjoi-teater.*
Koördinate: 59°55′33″N 30°17′53″O﻿ / ﻿59.92583°N 30.29806°O﻿ / 59.92583; 30.29806

Teaterplein in 1806,  
deur Benjamin Patersen.
Die Bolsjoi-Kamenni-teater, soos uitgebeeld in die 1825 ″Illustrated Map of the Capital City of Saint Petersburg″
Die **Sint Petersburg Keiserlike Bolsjoi-Kamenni-teater** (Die Groot Steenteater van Sint Petersburg, Russies: Большой Каменный Театр) was 'n teater in Sint Petersburg.

Dit is in 1783 gebou volgens 'n neoklassieke ontwerp van die argitek Antonio Rinaldi, as die Kamenni (d.i. Steen) -teater; Giovanni Paisiello se opera *Il mondo della luna* is opgevoer tydens die opening van die teater op 24 September. Dit is in 1802 herbou volgens 'n ontwerp van Thomas de Thomon, en hernoem as die Bolsjoi, maar het in 1811 afgebrand. Die gebou is in 1818 gerestoureer en tussen 1826 en 1836 deur Alberto Cavos gewysig om meer moderne masjinerie te akkommodeer.

Die Bolsjoi-Kamenni-teater het tot 1886 gedien as hoofteater van beide die Keiserlike Ballet en die Keiserlike Russiese Operageselskap. 

In 1886 is die gebou as onveilig verklaar. Die teaterbestuurder, Ivan Vsevolozhsky, het die ballet- en operageselskappe na die Keiserlike Mariinski-teater verskuif, waar hulle vandag nog gehuisves word. Die Keiserlike Bolsjoi-Kamenni-teater is gesloop om plek te maak vir die Sint Petersburgse Konservatorium.

Noemenswaardige premières
-------------------------

**Operas**

* '*n Lewe vir die Tsaar* (1836) – Mikhail Glinka
* *Ruslan en Lyudmila* (1842) – Mikhail Glinka
* *La forza del destino* (1862) – Giuseppe Verdi

**Ballette**

* *Die Farao se Dogter* (1862) – choreografie deur Marius Petipa; musiek deur Cesare Pugni
* *Die Natuurskoon van Libanon, of Die Berggees* – choreografie deur Marius Petipa; musiek deur Cesare Pugni.
* *Die Klein Boggelrugperdjie* (1864) – choreografie deur Arthur Saint-Léon; musiek deur Cesare Pugni
* *La Bayadère* (1877) – choreografie deur Marius Petipa; musiek deur Ludwig Minkus

Bronne
------

* Benois, Alexandre: Reminiscences of the Russian Ballet (Londen, Wyman & Sons, 1941)

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* ISNI: 0000 0001 1018 4286
* LCCN: n94045543
* NLG: 278901
* VIAF: 154924175
* WorldCat Identities: lccn-n94045543

 |
**Bilateria**, of **triploblaste**, is diere met bilaterale simmetrie; hulle het dus ’n kop ("voorkant") en ’n stert ("agterkant"), sowel as ’n rug ("bokant") en ’n maag ("onderkant"). Hulle het dus ook ’n linker- en regterkant. In vergelyking hiermee het radiaal simmetriese diere soos jellievisse ’n bo- en onderkant, maar nie ’n identifiseerbare voor- of agterkant nie.

Bilateria is ’n groot groep diere wat die meeste filums insluit, behalwe Porifera (sponse), Cnidaria, Placozoa en Ctenophora. Die meeste embrio's is triploblasties; dit het drie kiemlae: ’n endoderm, mesoderm en ektoderm. Feitlik almal is (heeltemal of byna) bilateraal simmetries; die mees merkwaardige uitsondering is stekelhuidiges, wat as volwassenes byna-radiale simmetrie het, maar as larwes bilateraal simmetries is.

Buiten ’n paar filums soos platwurms en Gnathostomulida het die diere volledige spysverteringskanale met ’n aparte mond en anus. Sommige diere soos bogenoemde twee filums het geen liggaamsopeninge nie, terwyl ander skynbare openinge het, soos ’n skynbuikholte.

Geskiedenis
-----------

*Dickinsonia costata*
Die vroegste ontwikkeling van die Eumetazoa het in die Neoproterosoïkum plaasgevind. In die vroegste bron van fossiele dierespesies uit die Ediacarium, is 'n paar reste van Bilateria aangetref, soos die spore van 'n wurm. Hierdie spoorfossiel word *Heminthoidichnites* genoem. Die (liggaams)fossiel *Kimberella* word gewoonlik ook as 'n lid van die Bilateria beskou. Fossiele wat volop gevind word is spesies van die genus *Dickinsonia*. Hulle het tot 1 m lank geword en 'n ovale vorm gehad met 'n liggaam wat uit 'modules' bestaan het en 'n middellyn vertoon. Hierdie organismes verteenwoordig dalk 'n uitgestorwe tak wat tussen die Radiata en die Bilateria geplaas moet word.

Kladogram
---------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Metazoa | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Radiata | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ctenophora |
|  |
|  | Cnidaria |
|  |

 |
|  |
| **Bilateria** | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nephrozoa | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Protostomia  |
|  |
|  | Deuterostomia |
|  |

 |
|  |
|  | Xenacoelomorpha |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
**Rooiboswyn** het sy oorsprong in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Die produksieproses van hierdie wyn stem met dié van tradisionele wyne ooreen, behalwe dat die hout van die rooibos (*Aspalathus linearis*) en die heuningbos (*Cyclopia* spp.) in plaas van tradisionele eikehout tydens die verouderingsproses gebruik word. Dit lei tot ’n produk vry van swaweldioksied, met ’n unieke geurkomponent te wyte aan die rooi- en heuningbos.

Swaweldioksied en wynproduksie
------------------------------

Die maak van rooiwyn is ’n proses wat in verskillende fases geskied: pars (ekstraksie van die sap), fermentasie, veroudering en bottelering. Ten einde die groei van ongewenste mikro-organismes soos *Brettanomyces* te voorkom, word daar voor en tydens die verouderingsproses swaweldioksied (SO2) (0.8–1.5 mg/liter) by die druiwe gevoeg asook by die wyn voor die botteleringsproses. Die toevoeging van SO2 verhoed ook die oksidering van die wyn; ’n verskynsel wat tot verbruining van die wyn en die verlies van kultivar-spesifieke geure lei.
As gevolg van die gesondheidsnadele wat met swaweldioksied verbind word, en die allergiese reaksie van sulfietsensitiewe individue, is daar ’n toename in verbruikersvoorkeur vir wyne met min of geen SO2 inhoud.

Antioksidant-eienskappe van rooibos en heuningbos
-------------------------------------------------

Die medisinale gebruik van Suid-Afrikaanse rooibos en heuningbos is welbekend en word gebruik vir die maak van kruietee. Die hout van rooibos en heuningbos bevat hoë vlakke van kragtige antioksidante, lae tannienvlakke en is vry van kafeïen. Hierdie antioksidantiese eienskappe maak hulle nie alleen moontlike alternatiewe vir SO2 in die preservering van wyn nie, maar kan selfs ’n positiewe impak hê op die gesondheid van verbruikers.

Rooiboswyn - produksie
----------------------

Tydens die verouderingsfase van rooiboswyn word die hout van rooibos (*Aspalathus linearis*) en heuningbos (*Cyclopia* spp.) instede van tradisionele eikehout gebruik.

Navorsing aan die Universiteit van Stellenbosch (Suid-Afrika) dui daarop dat behandeling met rooibos- en heuningbos-plantmateriaal rooiwyn teen die negatiewe gevolge van blootstelling aan suurstof beskerm wat daarom die gebruik van SO2 onnodig maak.

Die gebruik van rooibos en heuningbos plantmateriaal as ’n alternatiewe preserveermiddel in die plek van SO2 tydens die produksie van rooiwyn, is gepatenteer en geregistreer in 83 jurisdiksies regoor die wêreld. Die rooiboswynproduk is vry van SO2 en het ’n unieke geurprofiel wat toegeskryf kan word aan die veroudering van die wyn in rooibos- en heuningboshout. Die swaelvrye produk word beskou as ’n gesonder alternatief vir tradisionele wyne en alkoholiese drankies.

Vernaamste handelsmerke
-----------------------

In 2013 was die Stellenbosch-gebaseerde *Audacia* in Suid-Afrika die eerste om ’n rooiboswyn – ’n merlot – in Suid-Afrika te vervaardig. Die reeks rooiboswynprodukte het intussen uitgebrei om Cabernet Sauvignon, shiraz en ’n rooi- en ’n witversnit in te sluit.

In 2014 het KWV Suid-Afrika (Edms) Bpk met ’n pinotage gevolg, wat onder die handelsnaam *Earth’s Essence* bemark word.
Die **Beervleidam** is in die Oos-Kaap, Suid-Afrika. Dit is geleë waar die Kariega- en Soutriviere saamvloei, net langs die N9 tussen Willowmore en Aberdeen in die Oos-Kaap. Die rivier staan hiervandaan bekend as die Grootrivier.

Konstruksie is in 1953 begin en die dam is in 1957 voltooi en amptelik in gebruik gestel. Dit het 'n opvanggebied van 2 071 990 ha, 'n kapasiteit van 85 800 000 m3 en 'n oppervlakarea van 23 vierkante kilometer. Die damwal is 31 m hoog en 348 m lank.

Die doel van die dam is eerstens om die vloedwaters van die Grootrivier te tem en daarna eers om water te verskaf vir vloedbesproeiing (in teenstelling met permanente besproeiing). Beervleipoort net bokant Willowmore by die samevloeiing van die Sout- en Kariegariviere is 'n nou poort waar groot hoeveelhede water met 'n redelike kort wal vasgekeer kan word omdat die water oor die Karoovlaktes agter die bergreeks opstoot.

Die Soutrivier is geneig om sout te word en verdamping oor die groot oppervlakte werk mee dat die soute kondenseer. Daarom is die opgegaarde water nie geskik vir besproeiing nie. Reën kom in die vorm van donderstorms en is uiters wisselvallig. Dit veroorsaak verspoelings en die water dra dan baie slik wat die dam se opgaarvermoë verminder. Na geweldige reën in die Karoo in 1961 het die dam vir die eerste maal oorgeloop. Toe het hy hom bewys as vloedbeheerdam en so skade voorkom in die Gamtoosriviervallei.

Sien ook
--------

* Lys van grootste damme in Suid-Afrika
Bloubontblomme, Texas
**Bloubontblommetjies** is 'n naam wat gegee word aan 'n verskeidenheid persblomspesies van die genus *Lupinus* wat hoofsaaklik in die suidweste van die Verenigde State van Amerika voorkom. Dit is ook die staatsblom van Texas. Die vorm van die blomblare op die blom lyk soos die kappie wat deur pioniervroue gedra was om hulle teen die son te beskerm. Spesies wat dikwels "bluebonnets" genoem word, sluit in:

* *Lupinus argenteus*, silwerige lupine
* *Lupinus concinnus*, Bajada lupine
* *Lupinus havardii*, Big Bend bloubontblom of Chisos bloubontblom
* *Lupinus perennis*, wilde lupine of blou lupine
* *Lupinus plattensis*, Nebraska lupine
* *Lupinus subcarnosus*, sanderige bloubontblom of buffelklawer
* *Lupinus texensis*, Texas bloubontblom of Texas lupine

Op 7 Maart 1901 het *Lupinus subcarnosus* die enigste spesie bloubontblom geword wat as die staatsblom van Texas erken word; *Lupinus texensis* het egter na vore gekom as die gunsteling van die meeste Texane. As gevolg hiervan het die Texas Wetgewer in 1971 enige soortgelyke spesie van *Lupinus* wat in Texas gevind word, die staatsblom gemaak. Ten spyte van die algemene oortuiging onder Texane dat die pluk van bloubontblomme onwettig is in die staat, is dit 'n mite, en daar is geen wette wat spesifiek verbied om dit te pluk nie.

As 'n uitbreiding van Lady Bird Johnson se pogings tot snelwegverfraaiing in die Verenigde State (sien Highway Beautification Act), het sy die aanplanting van inheemse plante langs Texas-hoofweë aangemoedig nadat sy die Withuis verlaat het. Bloubontblomme is nou 'n algemene gesig langs hierdie snelweë in die lente. Hulle dien as 'n gewilde agtergrond vir gesinsfoto's, en die Departement van Openbare Veiligheid gee veiligheidsaanbevelings met betrekking tot bestuurders wat van snelweë aftrek om sulke foto's te neem.

Bloubontblomme in die media
---------------------------

* 1983: *The Legend of the Bluebonnet*, deur Tomie dePaola

Texas bloubontblomme -- Lupinus
**Boetsja** (Oekraïens: Буча, Oekraïens uitspraak: [ˈbut͡ʃɐ]) is 'n stad in die Oekraïne se Kijif-oblast. Die bevolking is ongeveer 36 971 (2021 geraam). Boetsja-dag word op 13 September in die stad gevier.

Geskiedenis
-----------

Die nedersetting het ontstaan met die bou van die Kijif-Kovel-spoorlyn in 1898 rondom 'n klein treinhalte by Boetsjarivier. Boetsja was 'n treinhalte van die Kijif-Kovel-spoorlyn soortgelyk aan een in die moderne stad Irpin. In die nabyheid van die Boetsja-treinhalte was daar 'n klein dorpie genaamd Yablunka, waar daar vroeër 'n baksteenfabriek was. Yablunka word in die 19de eeuse Poolse Geografiese woordeboek genoem as die dorpie Jabłonka 37 verst weg van Kijif.

Gedurende die Tweede Wêreldoorlog, voor die bevryding van Kijif van Nazi-magte in Desember 1943, was Boetsja die ligging van die hoofkwartier van die 1ste Oekraïense Front onder bevel van Generaal Vatutin.

Boetsja is op 9 Februarie 2006 stadstatus verleen (voorheen was Boetsja 'n dorp binne die Irpin-stadsmunisipaliteit.

Slag van Boetsja
----------------

Tydens die 2022 Russiese inval in die Oekraïne, het hewige gevegte in Boetsja plaasgevind as deel van die Kijif-offensief, wat ernstige Russiese verliese tot gevolg gehad het. Die stad is op 12 Maart deur Russiese magte ingeneem. Burgemeester Anatoliy Fedoruk het op 31 Maart 2022 die herowering van Boetsja deur Oekraïense magte aangekondig.

Op 7 April het die Russiese media Meduza 'n hommeltuig-video gepubliseer wat van 23 tot 30 Maart 2022 in Boetsja geneem is, wat bewys dat mense tydens die besetting van die dorp deur die Russe vermoor is.

Boetsja-massamoord
------------------

*Sien hoofartikel*: Slagting van Boetja

Op 2 April 2022 het nuusberigte en video verskyn wat die strate in Boetsja wys wat bedek is met die liggame van mans geklee in burgerlike klere. Van die wat gevind is, se hande is vasgebind. Onder die vermoordes was vroue en kinders. Volgens eerste skattings is ten minste 280 liggame gevind.

Op 7 April het die burgemeester van Boetsja, Anatoly Fedoruk, berig dat byna 90% van die dooie inwoners koeëlwonde gehad het, nie skrapnelwonde nie.

Galery
------

* Shtamm se plattelandse huis ('n ruïne) in BoetsjaShtamm se plattelandse huis ('n ruïne) in Boetsja
* BoetsjastasieBoetsjastasie
* Monument vir Michail BoelgakofMonument vir Michail Boelgakof
* Stadstadion "Yuvileinyi"Stadstadion "Yuvileinyi"
* Afghanistan-oorloggedenktekenAfghanistan-oorloggedenkteken
'n F/A-18 van die VSA-vloot vlieg hier teen transsoniese spoed. Die adiabatiese kondensasiewolk is 'n gevolg van die Prandtl-Glauert singulariteit.
Weens aërodinamika neem die hoeveelheid energie wat benodig word om 'n groot voorwerp te versnel (in 'n medium soos lug) aansienlik toe namate die voorwerp se spoed die spoed van klank nader (in die betrokke medium). Die spoed van klank is gevolglik 'n skynbare grens of limiet wat moeilik oorskry word.

Die woord **klankgrens** het tydens die Tweede Wêreldoorlog in algemene gebruik gekom toe 'n groot aantal vliegtuie vir die eerste keer naby die spoed van klank begin vlieg en allerlei probleme begin ondervind het. Hierdie woord word sedert die 1950's nie meer dikwels gebruik nie, aangesien vliegtuie toe gereeld daarin kon slaag het om vinniger as klank te vlieg. In idiomatiese spraak, "breek" hulle deur die klankgrens. In droë lug teen 20 °C is die klankgrens 343 meter per sekonde of 1 234 km/h/.

Soos 'n vliegtuig al vinniger vlieg en die spoed van klank nader, verander die lugvloei oor die vliegtuig se oppervlaktes, en verander die lug in 'n saamgeperste vloeistof. Die lugweerstand skiet dan die hoogte in en kan beter beskryf word as golfweerstand.

Die sterkte van die golfweerstand neem eksponensieël toe binne noue snelheidsperke rondom die klankgrens. Met slegs die beperkte krag van suierbinnebrandenjins beskikbaar, kon die vroeë vliegtuie nie hierdie vinnige toename in weerstand oorkom nie, en selfs groot verbeterings in die kraguitset van die enjin kon slegs minimale verbeterings tot die topspoed toevoeg. Oënskynlik was 'n oneindige hoeveelheid krag nodig om 'n supersoniese spoed te behaal.

'n Deurbraak het gekom danksy die bestudering van artillerie. Ernst Mach het in die 19de eeu bevind dat 'n koeël se lugweerstand toeneem namate die spoed daarvan vermeerder, tot op 'n punt, waarna dit weer afneem. Mach het hieruit afgelei en ook eksperimenteel bewys dat 'n skokgolf ontstaan in die medium, in die vorm van 'n horing (konus), met die projektiel aan die skerppunt van 'n gedyende horing agter die projektiel. Die verhouding tussen die spoed van die projektiel (=*v*) en die spoed van klank (=*c*) word nou die Mach-getal (=*v/c*) genoem. So verwys "Mach 2" na dubbeld die spoed van klank.

Die uitdaging was toe om genoeg krag te voorsien om wel deur die klankgrens te breek. Frank Whittle het die straalmotor ontwerp in Engeland, en Duitse navorsers het bevind dat sweepvlerke minder weerstand bied op hoë spoed. Teen die 1950's het 'n aantal vliegtuie hierdie twee deurbrake gekombineer om met relatiewe gemak supersonies te vlieg.

Chuck Yeager (toe 'n majoor in die VSA-lugmag) was die eerste persoon om die klankgrens in gelykvlug te breek op 14 Oktober 1947 in die eksperimentele vuurpylaangedrewe Bell X-1 teen Mach 1 op 'n hoogte van 2 126 meter.

Sien ook
--------

* Supersoniese snelheid
Skema van 'n Ag/AgCl-elektrode
Ag/AgCl-elektrode
Die **silwer/silwerchloriedelektrode** is 'n belangrike referensie-elktrode in die elektrochemie. Dit word wyd gebruik in die bepaling van ionisasiekonstantes en ander termodinamiese data deur die elektromotoriesekragmetode (EMK).

Dit bestaan uit 'n silwerdraad met 'n laag silverchloried daarop in 'n kompartement wat 'n versadigde oplossing bevat van kaliumchloried en silwerchloried. Die compartiment is met 'n poreuse prop met die res van die elektrochemiese sel verbind.

Die elektrodereaksie kan geskryf word as:

(1): {\displaystyle AgCl(s)+e^{+}\rightleftarrows Ag(s)+Cl^{-}}
Dis is eintlik 'n kombinasie van twee ewewigte:

(2) {\displaystyle AgCl(s)\rightleftarrows Ag^{+}+Cl^{-}}
en:

(3) {\displaystyle Ag^{+}+e^{-}\rightleftarrows Ag(s)}
Die emk van (1) teenoor die waterstofelektrode as standaardis noukeurig bepaal:

{\displaystyle E\_{Ag/AgCl}^{\ominus }=0,22234(2)\ V(25\ ^{o}C)}

Die waarde is effens afhankelik van die temperatuur. Dit is 0,23655 V teen 0°C en 0,20056 V teen 55°C.

Voor- en nadele
---------------

Die Ag/Ag-elektrode het voordele bo die standaardwaterstofelektrode omdat dit geen waterstofgas of platinum nodig het nie. Die elektrode is komeersieel beskikbaar en dit stabiel oor tyd en min afhankelik van die temperatuur. Dit kan maklik in analietoplossings gebruik word wat chloried bevat soos seewater. Die nadele is dat dit chloried kan lek uit die poreuse prop en dat bromiedione die elektrodepotensiaal kan beïnvloed.
**Braam en die engel** is 'n kinderverhaal deur Marietjie de Jongh. Dit is vir die eerste keer in 1991 uitgegee deur Tafelberg Uitgewers (Kaapstad). Die verhaal bied 'n satiriese blik op die ellendes van die moderne wêreld, wat metafories in die verhaal voorgestel word.

Verhaal
-------

Hnnerik is 'n pasaangestelde streeksengel wat op 'n missie gestuur is: hy moet keer dat die inwoners van Wale "van ellende vergaan". In Wale ontmoet hy Braam en saam vertrek die twee op 'n reis wat hulle deur talle dorpe met verskillende uitdagings en ellendes sal neem.

Kommersiële sukses
------------------

"Braam en die engel" was nie baie suksesvol nie: volgens die uitgewer, Louise Steyn, het dit "soos 'n klip gesink". Haar mening is dat die boek te goed was vir Afrikaanse lesers.

Toekennings
-----------

"Braam en die engel" het die Alba Bouwerprys vir Kinderliteratuur in 1992 gewen - dit het die eersteplek gedeel met *Droomwa* deur Barrie Hough. Dié toekenning word deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gemaak en word elke derde jaar toegeken. Die verhaal het ook 'n "eervolle vermelding" tydens die C.P. Hoogenhout-prys in 1992 gekry ("Droomwa" het die toekenning gewen).

Vertalings
----------

"Braam en die engel" is in 1995 in Engels uitgegee as *Brahm and the Angel*, ook deur Tafelberg Uitgewers. Die vertaling is deur Michiel Heyns behartig.

Verwerkings
-----------

Die verhaal is oor 'n tydperk van ses jaar deur Barbara Poggemiller na 'n toneelstuk verwerk. *Brahm and the Angel* is in 2005 in die D.B. Clarke teater in Montreal, Kanada opgevoer - Poggemiller het ook as regisseur waargeneem. Die toneelstuk het in dieselfde jaar ook die MECCA (Montreal English Critics Circle Award) se "spesiale beoordelaarstoekenning" (*Special Jury Award*) gewen - die kategorie is geskep vir toneelstukke wat nie in enige ander kategorie pas nie.
Nekwerwels van ’n *Sauroposeidon*.

***Sauroposeidon*** ("aardbewinggod-akkedis", na die Griekse god Poseidon) was ’n genus souropode-dinosourusse wat bekend is uit verskeie onvolledige fossiele wat in die Amerikaanse state Oklahoma, Wyoming en Texas gevind is. Dit kom uit rotse uit die Vroeë Kryt-periode, ’n tyd toe die diversiteit van souropodes in Noord-Amerika grootliks afgeneem het. Dit was die laaste bekende Noord-Amerikaanse souropode voor ’n afwesigheid van sowat 40 miljoen jaar van die groep op die kontinent – tot met die verskyning van *Alamosaurus* tydens die Maastricht-tydsnede.

Hoewel die holotipe aanvanklik in 1994 ontdek is, is dit vir versteende hout aangesien vanweë die onverwagte ouderdom en besondere grootte daarvan. ’n Vollediger ontleding in 1999 het die ware aard daarvan onthul en ’n klein media-opskudding veroorsaak. Die amptelike bekendmaking daarvan het in 2000 gevolg.

Grootte en verwantskap
----------------------

Vergelykings met die vollediger *Brachiosaurus* het daarop gedui dat *Sauroposeidon* se kop tot 17 m hoog kon gewees het, wat dit die hoogste bekende dinosourus maak. Die lengte word op 34 m geraam en die massa op 50 tot 60 ton – dit is dus ook een van die langstes en swaarstes. Dié ramings kan dalk verkeerd wees, want dit is dalk nie so na verwant aan *Brachiosaurus* as wat voorheen geglo is nie.

Hoewel dit aanvanklik beskryf is as ’n brachiosouride wat na verwant is aan *Brachiosaurus* en *Giraffatitan*, het die ontdekking van nog oorblyfsels in Wyoming daarop gedui dat dit nader verwant was aan die titanosourus, in die groep Somphospondyli. Verdere ondersoeke het dié bevinding bevestig en daarop gedui ’n vollediger skelet wat voorheen ***Paluxysaurus jonesi*** genoem is, behoort ook aan *Sauroposeidon*.

Naam
----

Die genusnaam kom van *sauros* (Grieks vir "akkedis") en Poseidon, die seegod in die Griekse mitologie wat ook met aardbewings verbind word. Dit is ’n verwysing na die idee dat *Sauroposeidon* so swaar was dat die aarde geskud het wanneer hy loop.
'n Paar selfone.
Die evolusie van selfone. *(Reeds verouderd!)*
'n **Selfoon** of **mobiele foon** is 'n draagbare elektroniese toestel wat gebruik word vir mobiele stem- of datakommunikasie oor 'n netwerk van spesiale basisstasies wat in selle opgedeel is en GSM tegnologie gebruik. Selfone kan ook addisionele dienste en toebehore ondersteun soos SMS vir die stuur van teksboodskappe, e-pos, toegang tot die Internet en MMS vir die stuur van foto's en video's.

Van die grootste selfoonvervaardigers sluit in: Nokia, Apple, BlackBerry, Alcatel, Siemens, Fujitsu, LG, Motorola, NEC, Panasonic, Philips, Samsung, Sanyo, Sharp, Sony Mobile (voorheen Sony Ericsson), en Toshiba.

Geskiedenis
-----------

Die idee om selfone te ontwikkel het in 1947 ontstaan. In 1968 het twee maatskappye, naamlik AT&T en Bell Labs die idee verder geneem, en die stelsels ontwikkel wat nodig sou wees vir sellulêre kommunikasie.

Later, in 1973 het Dr. Martin Cooper, die ware uitvinder van die mobiele selfoon, die eerste selfoonoproep gemaak. Cooper ('n bestuurder by Motorola), het sy opponent, Joel Engel, van Bell Labs geskakel.

Vanaf 1981 tot 1983 is die eerste twee sellulêre netwerke in die VSA opgerig (in Washington-Baltimore en in Chicago).

Suid-Afrika se eerste twee sellulêre telefoonnetwerke, MTN en Vodacom, is op 1 Junie 1994 aangeskakel. Vodacom het met die bekendmaking van die nuus beoog om dieselfde jaar 150 000 – 200 000 intekenare te kry; by die aanskakeling was daar reeds meer as 36 000.
**Jeff Masemola** (ook bekend as *The Tiger of Azania* en *Bra Jeff*) is op 12 Desember 1931 in Bon Accord naby Pretoria gebore, en het in Atteridgeville grootgeword. In 1958 sluit hy by die ANC-jeugliga aan, en in 1959 sluit hy by die Pan Africanist Congress of Azania (PAC) aan as een van die stigterslede.

Masemola was in 1963 die eerste persoon wat onder apartheid lewenslank tronk toe gestuur is na Robbeneiland, nadat hy en 14 ander PAC-aktiviste aangekla is, en skuldig bevind is aan sameswering om sabotasie te pleeg. Hy word beskou as die langsdienende politieke gevangene in die moderne geskiedenis, nadat hy 26 jaar op Robbeneiland en ander gevangenisse deurgebring het, en is op 10 Oktober 1989 vrygelaat

Masemola is op 17 April 1990 in 'n motorongeluk oorlede, ses maande ná sy vrylating uit die tronk. Die vragmotor wat betrokke was in die ongeluk het van die ongelukstoneel verdwyn en is nooit opgespoor nie.

Straatnaam
----------

Jeff Masemolastraat (voorheen bekend as Jacob Maréstraat) in Pretoria is in 2012 na hom genoem.
’n Egiptiese mummie in die Britse Museum.

|  |
| --- |
|  |
| Mummie (*sˁḥ*)in hiërogliewe |

'n Guanche-mummie in die Museo de la Naturaleza y el Hombre (Santa Cruz de Tenerife, Spanje).
’n **Mummie** is ’n gestorwe mens of dier waarvan die vel en organe bewaar gebly het vanweë óf ’n doelbewuste óf ’n toevallige blootstelling aan chemikalieë, uiterste koue, baie lae humiditeit of ’n gebrek aan lug, in so ’n mate dat die liggaam nie verder sal ontbind wanneer dit uitgehaal en op ’n koel, droë plek bewaar word nie. Sommige owerhede beperk die woord tot liggame wat doelbewus met chemikalieë gebalsem is, maar die gebruik van die woord vir liggame wat toevallig behoue gebly het, dateer uit minstens 1615.

Mummies van mense en diere is al op elke kontinent gevind, beide vanweë ’n doelbewuste en toevallige bewaring. Meer as ’n miljoen dieremummies is in Egipte ontdek – baie van hulle katte.

Benewens die bekende mummies van Antieke Egipte, het doelbewuste mummifisering in verskeie kulture in Suid-Amerika en Asië voorgekom, in dele wat ’n baie droë klimaat het. Die oudste bekende liggaam wat doelbewus gemummifiseer is, is van ’n kind wat in die Camarones-vallei in Chili ontdek is; dit dateer uit omstreeks 5050 v.C. Die oudste bekende natuurlike mummie is ’n afgekapte kop wat sowat 6 000 jaar oud is; dit is in 1936 ontdek, ook in Suid-Amerika.

In ander kulture is dooies ook gemummifiseer, soos die Guanche-kultuur van die Kanariese Eilande in Spanje.

Die woord "mummie" is afgelei van die Latynse *mumia*, ’n leenwoord uit Arabies (*mūmiya*, مومياء) en Persies (*mūm*, "was").
**Shoemaker-Levy 9** (kortweg SL9, amptelike benaming D/1993 F2) is 'n komeet wat tussen 16 en 22 Julie 1994 in 21 fragmente op die planeet Jupiter neergestort het. Sommige van die stukke het 'n deursnee van 2 kilometer gehad.

Ontdekking
----------

Jupiter in ultraviolet, ongeveer 2½ uur voor die botsing van fragment R. Die swart punt bo is Jupiter se natuurlike satelliet Io.
Die komeet is op 24 Maart 1993 deur Eugene Shoemaker, sy vrou Carolyn Shoemaker en die astronoom David Levy ontdek. Dit is gesien op 'n foto wat deur die Schmidt-teleskoop van 40 cm by die Palomar-sterrewag in Kalifornië geneem is. Shoemaker-Levy 9 is na die ontdekkers daarvan vernoem en dit was inderdaad die negende komeet wat die gedugte Shoemaker- en Levy-span geïdentifiseer het.

Bruin vlekke dui die impak op Jupiter se suidelike halfrond aan.
Tydens die ontdekking was die komeet reeds verbrokkel en het dit om Jupiter gewentel. Dis was die eerste waarneming van 'n komeet wat om 'n planeet wentel. Wetenskaplikes vermoed dat dit 20 tot 30 jaar voor die ontdekking daarvan in Jupiter se gravitasieveld vasgevang is. Berekeninge toon dat die verbrokkeling waarskynlik in Julie 1992 as gevolg van die werking van Jupiter se getyveld plaasgevind het.

Botsing
-------

Vuurbal van die eerste inslag.
Die 21 brokstukke, van tot 2 km in deursnee, het die atmosfeer van Jupiter se suidelike halfrond teen ongeveer 60 km/s getref. Die eerste impak was nie direk vanaf die Aarde sigbaar nie, maar foto's is vanuit die ruimte geneem. Soos die planeet roteer kon die skade binne enkele ure na impak van die Aarde af gesien word. Die effek van die komeet op Jupiter se atmosfeer was skouspelagtig. Vuurballe so groot soos die Aarde het in die planeet se atmosfeer opgestyg. Die letsels van die botsings was duideliker as die Groot Rooi Vlek en was maande lank sigbaar.

Die impak van die komeet was 'n spesiale geleentheid omdat mense vir die eerste keer kon sien hoe hemelliggame in die Sonnestelsel (buiten die Aarde) met mekaar bots. Die botsings is wyd in die media gerapporteer en sterrekundiges het die gebeure noukeurig gevolg. Die impak het nie net nuwe inligting oor Jupiter beskikbaar gemaak nie, maar het ook getoon hoe dié planeet ruimteafval in die binnenste Sonnestelsel verminder.
Kaap Spartel

kaap, landpunt| Land | MarokkoWysig |
| Geleë in administratiewe eenheid | Tangier-TetouanWysig |
| Geleë in of aan waterliggaam | Atlantiese OseaanWysig |
| Geografiese ligging | 35°48′2″N 5°54′22″WWysig |

Map
Kaap Spartel ligtoring (2015).
**Kaap Spartel** ((ar) رأس سبارطيل; (fr) Cap Spartel) is 'n gebergte in Marokko rondom 300 m bo seevlak by die ingang na die Straat van Gibraltar, 12 km Wes van Tangier. Onder die kaap is die **Grotte van Hercules**.

Beskrywing
----------

Die grotte van Hercules.
Kaap Spartel is dikwels, maar verkeerdelik, verwys as die mees noordelike punt van Afrika, wat eintlik Ras ben Sakka, in Tunisië is. Dit is die mees noordwestelike punt van die vasteland van Afrika. Die kaap styg tot 'n hoogte van 326 m. op die boonste punt van Jebel Quebir waar daar 'n toring is. Daar is nog 'n toring nader aan die einde van die kaap wat dien as 'n vuurtoring.

Onder die kaap is die Grotte van Hercules. Dit is oop vir die publiek en hulle is toeganklik vanaf Robinson Plage. Die grotte het bewyse getoon van neolitiese bewoning. Voor die grotte 'n toeriste-aantreklikheid was, was hulle bordele. Histories was die rots gemyn en dit is een van die belangrike oorsake van die grotte se skepping.

Naby Kaap Spartel is Spartel Bank, 'n gesonke eiland vermoed deur sommige as die ligging van die legendariese eiland van Atlantis.

Kaap Spartel is toeganklik vanaf die nasionale pad S701.

Historiese gebeure
------------------

Kaap Spartel in 1732.
Tydens die Amerikaanse Onafhanklikheidsoorlog op 20 Oktober 1782 was daar 'n onbesliste stryd tussen die Britse en Franse/Spaanse vlote ongeveer 18 kilometer van die kus af. Die Slag van Kaap Spartel tussen skepe onder Admiraal Luis de Córdova y Córdova en 'n Britse Vloot onder admiraal Richard Howe. Die slag was nodig om Britse voorrade in stand te hou aan die beleërde Rots van Gibraltar.

In Desember 1911 het die Britse P&O-lynskip, *SS-Delhi*, naby Kaap Spartel gestrand. Al die passasiers is deur die Britse en Franse oorlogskepe gered, maar drie Franse redders het gesterf.

Die Stryd van die Kaap Espartel was 'n maritieme skermutseling op 29 September 1936 tydens die Spaanse Burgeroorlog. Die skermutseling het plaasgevind tussen die twee Nasionalistiese kruisers en twee Republikeinse torpedojaers, en het die Republikeinse blokkade van die Straat van Gibraltar gebreek, wat die vlootvoorsieningsroete tot Spaanse Marokko vir die Nasionaliste vroeg in die oorlog verseker het.

Panorama van Kaap Spartel

Sien ook
--------

* Kaap Malabata

Bronne
------

* F. Tamburini, Il faro di Capo Spartel (1865-1958), un esempio di cooperazione internazionale in Afrika attraverso ek secoli XIX e XX, in "Africana, Rivista studi di extraeuropei", n. IX, 2003
**Aluminiumtetrachloriedanioon** is 'n chemiese verbinding. Dit word in die Friedel-Crafts-alkileringsreaksie uit aluminiumtrichloried (AlCl3) gevorm. Die anioon het 'n tetraëdrale vorm, soortgelyk aan koolstoftetrachloried, waar koolstof deur aluminium vervang word. Sommige van die verbindings is oplosbaar in organiese oplosmiddels, wat 'n ioniese, nie-waterige oplossing vorm, wat hulle geskik maak as komponent van elektroliete vir batterye. Byvoorbeeld, in sommige litiumbatterye word litiumtetrachlooraluminaat gebruik.

Vorming
-------

Tetrachlooraluminaatione word gevorm as tussenganger in die Friedel–Crafts-alkileringsreaksie, waarin aluminiumchloried as katalisator gebruik word. Die Friedel-Crafts-alkileringsreaksie kan soos volg in drie stappe verdeel word:

**Stap 1:** Die alkielhalied reageer met die sterk Lewis-suur en vorm 'n geaktiveerde elektrofiel wat bestaan uit die tetrachlooraluminaatioon en die alkielgroep.

alkielhalied reageer met sterk Lewis-suur (AlCl3) om geaktiveerde elektrofiel te vorm
**Stap 2:** Die aromatiese ring (in hierdie geval benseen) reageer met die met die geaktiveerde elektrofiel en vorm 'n alkielbensoniumkoolstof-katioon.

Aromatiese ring reageer met geaktiveerde elektrofiel en vorm 'n alkielbensoniumkoolstof-katioon
**Stap 3:** Die alkielbensoniumkoolstof-katioon reageer met 'n tetrachlooraluminaat-anioon, die aromatiese ring en die Lewis-suur word herskep en soutsuur (HCl) vorm.

Benzenoniumkoolstofverbinding reageer met tetrachlooraluminaat anioon, aromatiese ring en Lewis-suur hervorm + HCl
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Kalium-40  |
|   |
| Protone | 19  |
| Neutrone | 21  |
| Kernspin | 4-  |
| Massa-oorskot | -33535,20 keV  |
| **Status** |
| Status | radioaktief, langlewende oerisotoop  |
| Halfleeftyd | 1,251 x 109 j  |
| Vervalvorm | beta- of elektronvangs   |
| **Navigasie** |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 3818Ar | 3919K | 4020Ca |
|  | {\displaystyle \nwarrow }{\displaystyle \uparrow }{\displaystyle \nearrow } |  |
|  | {\displaystyle \leftarrow }**4019K**{\displaystyle \rightarrow } |  |
|  | {\displaystyle \swarrow }{\displaystyle \downarrow }{\displaystyle \searrow } |  |
| 4018Ar | 4119K | 4220Ca |

 |
| Lys van isotope |
| Portaal  Chemie |
| Portaal  Fisika |

**Kalium-40** (chemiese notasie **4019K**) is 'n langlewende radio-aktiewe isotoop van kalium. Dit verval meestal deur betaverval na 4020Ca, maar soms deur elektronvangs na 4018Ar.

Die verval van kalium-40

Radiometriese datering
----------------------

Die verval na argon-40 word dikwels gebruik vir radiometriese datering van (stollings)gesteentes. Die gevormde argon bly in die gesteente ingesluit tot dit smelt. Ouer gesteentes bevat daardeur meer argon-40.

Vorming
-------

Kalium-40 is 'n oerisotoop, wat voor die geboorte van die sonnestelsel in die standaard s-proses van die nukleosintese gevorm is en deur sy baie lang halfleeftyd nog nie uitgesterf het nie.

Lang halfleeftyd
----------------

Die kern het 'n onewe aantal protone en 'n onewe aantal neutrone. Dit veroorsaak dat dit 'n groot kernspin (4 met negatiewe pariteit) besit. Die twee dogterkerne is nogtans ewe/ewe met I=0. Dit maak die oorgange "spin-verbode" en daardeur is die waarskynlikheid dat hulle tog plaasvind, klein. Dit verklaar die isotoop se lang halfleeftyd.

Rol in die liggaam
------------------

Hoewel hierdie isotoop vandag slegs 0,01 van die kalium in 'n organisme se liggaam verteenwoordig, lewer dit ongeveer 40% van die inwendige natuurlike radioaktiwiteit in die liggaam, omdat kalium daar volop aanwesig is. Navorsing van die vermoë om mutasies te veroorsaak deur *E. coli* te laat groei op 'n voedingbodem met natuurlike en met sterk verarmde kalium-40-konsentrasies het nogtans geen mutagene effekte gewys.

Aardhitte
---------

Die bydrae tot die vorming van die aardhitte vanaf die vorming van die planeet tot nou
Aardhitte word hoofsaaklik deur radioaktiewe verval in die binneste van die planeet veroorsaak. Kalium is een van die elemente wat daaraan bydra, saam met U en Th wat ook langlewende oerisotope het. In die begin van die aardgeskiedenis, die Hadeïkum, was die konsentrasie van die oerisotope nog groter en 235U het amper 50% van die gevormde hitte gelewer. Die vorming van hitte was ongeveer vier keer groter as vandag. In hierdie tyd sou die aardkors net vas kon wees indien dit min K, U en Th bevat het, anders het dit gesmelt.