Die term **Beleg van Leningrad** (Russies блокада Ленинграда) verwys na die beleg van die tweede grootste stad van die Sowjetunie, die huidige Sint Petersburg, deur die Duitse weermag en Finse troepe gedurende die Tweede Wêreldoorlog. Die beleg het op 8 September 1941 begin, toe 2,5 miljoen inwoners (onder wie 400 000 kinders) sonder kos- en brandstofvoorrade in die stad vasgevang was, en het voortgeduur tot 27 Januarie 1944.

Volgens beramings het meer as 1,1 miljoen Leningraders van honger en koue gesterf.

Die beleg was nie daarop gemik om die stad in te neem nie, maar om sy bevolking stelselmatig van honger te laat sterf. Dit word by die afskuwelikste oorlogsmisdade gereken wat deur die Duitse weermag tydens die oorlog teen die Sowjetunie gepleeg is.

Militêre en politieke agtergrond
--------------------------------

Die inname van Leningrad was een van drie strategiese doelwitte van die Duitse *Operasie Barbarossa*, die kodewoord vir die aanval op Sowjet-Rusland, en die militêre hoofdoelwit van die Duitse *Heeresgruppe Nord* ("Leërgroep Noord"). Hierdie strategie is aangemoedig deur Leningrad se politieke status as voormalige hoofstad van Rusland en as simboliese hoofstad van die Russiese Rewolusie in 1917, sy militêre betekenis as een van die hoofbasisse van die Sowjet-Russiese Oosseevloot en sy belangrikheid as nywerheidstad wat 'n groot aantal wapenfabrieke gehuisves het. In 1939 het Leningrad elf persent van die Sowjetunie se nywerheidsproduksie opgelewer.

Volgens berigte was Adolf Hitler so hoopvol dat die inname van Leningrad binne kort tyd sou slaag dat hy die uitnodigings vir die seëviering, wat in die Leningradse Hotel Astoria sou plaasvind, vooraf laat druk het. Die Duitsers het egter nog geen planne vir Leningrad se uiteindelike lot gesmee nie - daar was voorstelle om die stad tot *Adolfsburg* te hernoem en dit - volgens die sogenaamde *Generalplan Ost* - tot hoofstad van die Duitse Ryk se nuwe provinsie Ingermanland te maak. Ander planne het voorsiening vir die stad se uitwissing en die aftreding van groot gebiede noord van die Newa-rivier aan Finland gemaak.

Syfers
------

Die stad moes 'n hoë prys betaal vir die behoud daarvan. Onder 'n paar syfers:

• 150 000 km leefruimte is deur die Duitsers vernietig.

• 716 000 mense het haweloos geword.

• 526 skole, 21 wetenskaplike instellings en 101 museums, 840 fabrieke, 71 brûe, 187 monumentale geboue asook die Universiteit van Leningrad is almal vernietig.

• Die totale skade word geskat op 45 miljard roebels (meer as 1,3 miljard euro). 'n Ongekende bedrag in daardie tyd.

Maar al hierdie verliese weeg nie so swaar soos alle verlore menselewens nie. Die amptelike verslae van die Russiese regering meld dat 632 253 mense in Leningrad dood is. Navorsers meen egter dat die getal aansienlik hoër is en dat die aantal burgerlike ongevalle meer as een miljoen is. Boonop is ongeveer 300 000 soldate dood, wat die totale verlies aan die Russiese kant op meer as 1,3 miljoen sterftes gebring het. Daar is skaars iets bekend oor die verlies van toerusting.

Niks is bekend oor die Duitse verliese nie. Daar kan egter gesê word dat dit ongekend hoog was en dat dit beslis ook meer as 100 000 man beloop. Dus het die beleg van Leningrad uitgegroei tot een van die bloedigste gevegte in die wêreldgeskiedenis.

Literatuur
----------

* Jaap ter Haar: *Boris*, 1966
* Gert Ledig: *De hel van Leningrad*, 1955 (*Die Stalinorgel*), Nederlandse weergawe, 1984, uitgeverij Kadmos.
* Lidija Ginzburg: *Omsingeld; notities van een overlevende*, Pegasus, Amsterdam, 1988
* Anna Reid: *Leningrad. De tragedie van een belegerde stad, 1941-1944*, 2011, (*Leningrad : tragedy of a city under siege, 1941-44*), Nederlandse weergawe, Ambo, 2011
* Lena Moechina: *Lena's dagboek*, Artemis & co, 2013.
* Ales Adamovitsj: *Leningrad - belegerde stad - 1941-1944*, Agora, 2008