recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
'n **Amalgaam** (van Grieks μάλαγμα *malagma* "weekmaker", deur Arabies *Al Malgam* en Latyn *amalgama*) is 'n allooi van kwik, dit wil sê 'n oplossing van of 'n verbinding met 'n ander metaal.

Amalgame is reeds lank bekend. In 659 word dit beskryf in 'n Sjinese boek van Su Kung (die *Materia Medica*). Soms word die term amalgaam ook gebruik vir legerings van andere metale wat maklik smelt soos gallium of indium.

Goud
----

Een bekende amalgaam is dié een met goud. Goud los al by kamertemperatuur op in kwik. Dit is dus nie aan te beveel om met 'n goue ring aan die vinger aan vloeibare kwik te raak nie. Die goud sal vinnig oplos, maar die kwik kan deur verhitting weer verwyder word. Goudsoekers het hierdie eienskap lank reeds gebruik om goud uit te snuffel. Ongelukkig lei dit tot besoedeling van die natuur met kwik. 

In die Middeleeue is die amalgaam van goud gebruik om metaalvoorwerpe te verguld. Die metaaloppervlak word gevryf met kwik wat 'n lagie amalgaam vorm, dan word 'n lagie bladgoud aangebring wat ook oplos in die amalgaam. Dan word dit verhit om die kwik te verdamp en die goud bly agter, gelegeer met die substraat. Die proses word herhaal as dit nodig is. Hierdie metode om voorwerpe te verguld lewer pragtige resultate op, maar is uiters ongesond vir die werker wat aan kwikdampe blootgestel word. Dit is om hierdie rede verbied.

Silwer
------

Amalgame met silwer word baie gebruik om gaatjies in tande te vul. Die amalgaan wat tandartse gebruik word gemaak deur 'n fyn poeier van silwer, tin en koper met soms 'n bietjie sink te tritureer met kwik. Daar is twee tipes amalgame:

Lae koper: silwer (68-70%), tin (26-27%) koper (4-5%), sink (0-1%) word gemeng met 45-50% kwik
Hoë koper: silwer (40-70%), tin (22-30%) koper (13-30%), sink (0-1%) word gemeng met 40-45% kwik

Natrium
-------

Nog 'n voorbeeld is die amalgaan met natrium wat ontstaan by een van die elektroliseprosesse wat gebruik word om chloor te genereer.

Ander
-----

Amalgame van ander metale word soms gebruik as elektrodes om aktiwiteite van ione in oplossings of ionogene vloeistowwe te bepaal.

Fasegedrag
----------

Kwik kan met talle metale reageer. Die eintlike oplosbaarheid van metale in vloeibare kwik is dikwels nie groot nie, maar vir die meeste metale kan talle intermetaliese verbindings gevorm word wat gewoonlik vastestowwe is. Vir goud is die oplosbaarheid by 80 °C 0,00467 in molfraksie en vir silwer 0,00071 by 25 °C. 'n Uitsondering is indium wat 'n molfraksie van 0,70 kan bereik.

In tandamalgaam word gewoonlik twee Ag-Hg fases aangetref. Die ζ-fase wat 43-46% Hg bevat met 'n heksogonaal diggepakte struktuur (a=0,2964; c=0,4831 nm) en die γ-fase (56-57% Hg) wat kubies is (a=1.0046 nm).

Vir goud is daar vyf verbindings:

* α 16-23% Hg
* ζ ("Au3Hg") 21-26%
* Au2Hg
* Au6Hg5
* Au5Hg8

Die laaste fase is kubies, die ander het heksagonale strukture.
**Amadeus Ferdinand Maria van Savoye** (Italiaans: Amedeo; Spaans: Amadeo) (Turyn, 30 Mei 1845 – aldaar, 18 Januarie 1890), die hertog van Aosta, was van 1870 tot 1873 die koning van Spanje. Hy was die tweede seun van koning Victor Emanuel II van Italië en Adelheid van Oostenryk en dus 'n broer van die latere Italiaanse koning Umberto I.

Hy het in 1859 as kaptein by die leër aangesluit en veg in 1866 saam met sy broer Umberto as generaal-majoor tydens die Slag van Custoza. In Mei 1867 tree hy met Maria dal Pozzo della Cisterna in die huwelik.

Spanje het sedert die verdrywing van koningin Isabella II in 1868 nie 'n monarg gehad nie. Die kroon is in 1870 aan die Duitse prins, Leopold van Hohenzollern-Sigmaringen, aangebied. As gevolg van die politiek van die dag moes Leopold sy kandidatuur terugtrek (die gebeure gee aanleiding tot die Frans-Duitse Oorlog). Die Spanjaarde kies vervolgens Amadeus tot koning. Hy wou aanvanklik niks hiervan weet nie, maar die Italiaanse kabinet dwing hom om die uitnodiging te aanvaar. Op 16 November 1870 is hy tot koning gekroon en op 2 Januarie 1871 sweer hy in Madrid om die land se grondwet te handhaaf. Voordat hy in Madrid aankom is Juan Prim egter vermoor, die persoon wat sy kandidatuur die meeste gesteun het.

Amadeus se koningskap begin dus op 'n slegte noot en dit sou ook nie veel beter word nie. Hy kry met onstabiele politiek te make, asook republikeinse teenstand, Carlistiese opstande in Baskeland en Katalonië, separatisme in Kuba, verskillende opstande deur die hele land deur, regerings in ballingskap en 'n moordaanslag (daar is op 18 Augustus 1872 op sy koets geskiet). Slegs die monargistiese vleuel van die progressiewe party het hom gesteun. Hy het egter geweier om absolute mag te gryp en sy vader, Victor Emanuel, het hom hierin ondersteun.

Maria Victoria
In 1873 het hy feitlik alle steun verloor en besluit hy om af te tree. Hy proklameer sy aftrede op 11 Februarie 1873 en om tien uur dieselfde aand word die Eerste Spaanse Republiek in Spanje uitgeroep. Amadeus verskyn by die geleentheid en verklaar die Spaanse volk onregeerbaar. Hy keer na Italië terug en neem weer sy funksie as die Hertog van Aosta op. Die Spaanse republiek sou slegs twee jaar staande bly. In 1875 bestyg Isabella se seun Alfons XII die troon.

Amadeus se vrou, Maria Victoria, het as gevolg van die spanning aan die Spaanse hof gesondheidsprobleme ondervind en sterf op 3 November 1876. In September 1888 trou Amadeus met sy niggie, Marie Laetitia Eugénie Bonaparte, dogter van sy suster Clothilde en Napoleon Josef Karel Paul Bonaparte.

Amadeus sterf op 18 Januarie 1890 in Umberto (sy broer) se arms. Hy het drie kinders uit sy eerste huwelik agtergelaat:

* Emanuel Filibert (1869–1939), hertog van Aosta (vader van Tomislav II van Kroasië)
* Victor Emanuel (1870–1946)
* Lodewyk Amadeus (1873–1933), hertog van Abruzzi

Asook 'n seun uit sy tweede huwelik:

* Humbert (1889–1918)
Dr. Adriaan Moorrees het die hoeksteen van Laingsburg se NG kerkgebou op 4 Junie 1904 gelê. Die argitekte was Hermann Kallenbach en A.M. Reynolds. Kallenbach was onder meer ook verantwoordelik vir die NG gemeente Jeppestown en die NG gemeente Barkly-Oos se ewe indrukwekkende kerkgebou.
'n Uitsig oor Laingsburg se sogenaamde bruin woonbuurt, Drawol.
Karoo by Laingsburg
Karoo by Laingsburg
Die NG kerk is ingewy op 29 April 1905.
**Laingsburg** is 'n dorp in die Karoo (provinsie Wes-Kaap, Suid-Afrika), wat in 1881 gestig is en veral bekend staan om die verwoestende Laingsburgvloed 100 jaar later op 25 Januarie in 1981. Die N1 nasionale pad gaan deur die dorp.

Geskiedenis
-----------

Laingsburg het op die plaas Zoute Vlakte tot stand gekom, wat in 1862 is deur Stephanus Carel Greeff gekoop is. Hy het glo gereeld verblyf en etes aan reisigers op pad na die Noorde verskaf.

Die ontdekking van minerale in die Vrystaat en Transvaal het die aanlê van 'n dorp, as 'n halfwegstasie tussen Worcester en Beaufort-Wes, genoodsaak. Boonop het die spoorlyn in 1879 die Buffelsrivier bereik en die Buffalo River-stasie het ontstaan.

Greeff het die plaas Vischkuyl, wat aan die Buffelsrivier gelê het, gekoop en proviand aan die spoorwegwerkers en reisigers verkoop. Ongemerk het 'n klein dorpie, Nassau, by die stasie ontwikkel en die eerste erwe is op 1 April 1880 uitgesit.

'n Bepaling dat daar 'n trekpad van 800 voet breed deur dié nedersetting moet wees, het byna die planne vir 'n volwaardige dorp in die wiele gery. Die Kommissaris van Kroongrond, John Laing, het ingegryp en die serwituut is tot 150 voet gewysig.

Uit dankbaarheid het die inwoners van die klein Nassau-gemeenskap besluit om die dorp na Laing's Town te herdoop. Later is dié naam verafrikaans na Laingsburg, veral toe neerhalend verwys is na dié dorp as Linkstoon. In 1882 is die eerste NG gemeente op Laingsburg gestig.

Wapen
-----

Laingsburg se munisipale raad gebruik 'n skynheraldiese "wapen" wat toon (1) 'n ossewa, (2) 'n horing van oorvloed, (3) 'n brug oor 'n rivier en (4) 'n skaap in die veld. Die wapenspreuk is "Noli procrastinare".

Trivia
------

Laingsburg word as die mees interessante geologiese gebied in die Groot Karoo beskou. Dit was in die 1870’s deur Stephanus Greeff begin toe hy sy plaas Vischkuil-aan-de-Buffelsrivier daar gekoop het. Na verskeie name het Laingsburg sy naam by John Laing gekry wat die destydse Kommissaris van Kroongrond hier was.

Die dorp Laingsburg was in 1881 uitgelê en word 'n munisipaliteit in 1904. Laingsburg se ekonomie rus op boerderye met bokke, skape, lusern (Alfalfa) en ook vrugte

Sien ook
--------

* Laingsburgvloed, oorstromings van 1981.
* Lys van dorpe in Suid-Afrika
**Lucy Maud Montgomery**  (OBE, \* 30 November 1874; † 24 April 1942), algemeen bekend as **L. M. Montgomery**, was 'n Kanadese skrywer wat met 'n reeks van twintig romans, wat vanaf 1908 gepubliseer is, wye bekendheid verwerf het. Daarnaas het 530 kortvehale, 500 gedigte en dertig essays uit haar pen gekom.

Haar grootste internasionale sukses was *Anne of Green Gables*, 'n werk wat oorspronklik op alle ouderdomme van jonk tot oud gemik was, maar vanaf die middel van die 20ste eeu oorwegend as jeugboek beskou word. Die hoofkarakter Anne, 'n weeskind, staan ook sentraal in Montgomery se volgende romans wat hoofsaaklik op Prins-Edward-eiland, Kanada se kleinste provinsie, afspeel. Plekke wat met Montgomery se fiksie verbind word, is tans gewilde literêre bakens en toeristetrekpleisters, soos die plaas Green Gables – die bakermat van die latere Nasionale Prins-Edward-eilandpark.

In 1935 is Montgomery tot Offisier in die Orde van die Britse Ryk benoem.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BIBSYS: 90098054
* BNE: XX846193
* BNF: cb13091851s (data)
* GND: 118974661
* IMDb: nm0599844
* ISNI: 0000 0003 6862 7574
* LCCN: n81018346
* MusicBrainz: addbb9cb-9d3e-4d50-b7f0-7a33a93d6971
* NDL: 00450382
* NKC: ola2003169722
* NLG: 184150
* NLK: KAC200000032
* NLP: A11812849
* NTA: 069640165
* SELIBR: 194744
* SNAC: w6w66ht6
* SUDOC: 028812107
* Trove: 924857
* VIAF: 30145542359096640697
* WorldCat Identities: lccn-n81018346

 |
Die **Europese wildekat** (*Felis silvestris silvestris*) is ’n subspesie van die wildekat wat in die woude van Wes-, Sentraal-, Oos- en Suid-Europa voorkom, asook in Skotland, Turkye en die Kaukasusgebergte.

Die Europese wildekat is baie stewiger as sy Afrika-eweknie en die huiskat. Die dik pels en die grootte maak ’n onderskeid gewoonlik maklik. Anders as die huiskat, is die Europese wildekat bedags aktiewer as snags.

Status
------

Wildekatte was algemeen in die Pleistoseen-tydperk van 2 588 000 tot 11 700 v.C; toe die ys smelt het hulle aangepas by ’n lewe in die digte woude. In die meeste Europese lande het hulle skaars geword en hoewel hulle beskerm word, word hulle steeds soms deur mense geskiet wat hulle vir huiskatte aansien. In die Skotse Hoogland, waar vermoedelik sowat 400 wildekatte in die natuur oor is, hou inteling met huiskatte ’n aansienlike bedreiging vir die wildekatte in. Ook in Spanje en Portugal, die Wes-Europese lande waar die meeste wildekatte voorkom, word hul voortbestaan bedreig deur inteling en die verdwyning van hul habitat. In die oostelike dele soos die Oekraïne, Moldowa en die Kaukasus vind min verbastering plaas.
| Laguna Colorada |
| --- |
| James se flaminke in Laguna Colorada |
| Foto van Laguna Colorada, geneem deur Nasa Earth Observatory |
| Koördinate: | 22°11′S 67°46′W﻿ / ﻿22.183°S 67.767°W﻿ / -22.183; -67.767Koördinate: 22°11′S 67°46′W﻿ / ﻿22.183°S 67.767°W﻿ / -22.183; -67.767 |
| Ligging: | Bolivië |
| Soort: | Binnemeer, vlakwatermeer, soutmeer |
| Oppervlakte: | 60 km² (220 myl²) |
| Gemiddelde diepte: | 0,35 meter |
| Maksimum diepte: | 1,5 meter |
| Volume: | 21 km³ |
| Lengte: | 10,7 km |
| Breedte: | 9,7 km |
| Omtrek: | 35 km |
| Invloei: | Rio Sulor |

**Laguna Colorada** is 'n vlakwatermeer in die Boliviaanse nasionale natuurreservaat *Reserva Nacional de Fauna Andina Eduardo Abaroa*, geleë in die suidelike deel van die hoogplato Altiplano en naby die grens met Chili op 'n hoogte van 4 278 bo seevlak. Administratief behoort die meer aan die provinsie Sur Lípez in die Departamento Potosí.

Die meer het sy naam aan sy opvallende rooi kleur te danke wat deur rooi alge en die hoë gehalte aan mineraalstowwe veroorsaak word. Die rooi mikroörganismes is die gunstelingdieet van flaminke en gee aan hierdie voëls hul eie kenmerkende pienkerige kleur. Laguna Colorada se gemiddelde diepte is slegs 0,35 m, sy diepste punt is 1,5 m. Die meer is temidde van 'n landskap met warmwaterbronne, vulkane en indrukwekkende rotsformasies geleë.

Andesflaminke
'n Oewertoneel van Laguna Colorada
Die rooi kleureffek word deur wind en sonwarmte veroorsaak en gerwoonlik vanaf elf uur soggens waargeneem
Die meer en sy omgewing is in 1990 tot 'n natuurreservaat verklaar om die plaaslike fauna van die Andes-bergwêreld te beskerm. Laguna Colorada staan as habitat vir drie spesies flaminke bekend - die Chileense flamink (Phoenicopterus chilensis), Andes-vlamink (Phoenicoparrus andinus) en James se flamink (Phoenicoparrus jamesi). Daarnaas word 'n tagtigtal ander voëlspesies hier aangetref. Die plaaslike flora word oorheers deur quinoa-plante en queñua-struike.
**TSG Weinheim**|  |
| **Volledige naam** | Turn- und Sportgemeinde 1862 Weinheim e.V. |
| **Stigtingsdatum** | 20 Augustus 1862 |
| **Tuisveld** | Sepp Herberger-stadion, Weinheim |
| **Kapasiteit** | 9 000 |
| **Kompetisie** | Oberliga Baden-Württemberg |
|

 **TSG Weinheim**  is 'n sportklub uit Weinheim in die deelstaat Baden-Württemberg in Duitsland. Behalwe sokker, het die klub heelwat ander afdelings waarvan die bekendste die Amerikaanse voetbalafdeling, wat in die 1. Bundesliga meeding, asook die trompoppie-afdeling, wat al die Duitse kampioenskap gewen het.

Die klub is op 20 Augustus 1862 gestig as 'n gimnastiekklub genaamd *Turnverein Weinheim*. In 1878 het die klub in twee geskeur met die stigting van *TV II Weinheim*, wat in 1883 herdoop is na *Turngenossenschaft Weinheim*. In 1907 is die naam weer verander na *Turngenossenschaft Jahn 1878 Weinheim*. Na die Tweede Wêreldoorlog, op 29 Junie 1946, het die moederklub *TV Weinheim* weer verenig met *TGS Jahn Weinheim* en het *DJK Schwarz-Weiß 1923 Weinheim* ook by die verenigde klub aangesluit om *TSG 1862 Weinheim*, die huidige klub, te vorm.

In 1998 het die buurklub *FV 09 Weinheim* bankrot gespeel en het die sokkerafdeling ook by TSG Weinheim aangesluit. Die sokkerafdeling ding sedertdien mee onder die naam *TSG Weinheim 62/09*.

Wat sokker aanbetref, het *FV 09 Weinheim* ’n roemryker verlede gehad as TSG Weinheim. In 1933 het *FV 09 Weinheim* onsuksesvol deelgeneem aan die uitspeelrondtes om promosie na die Gauliga Baden op die hoogste vlak. *FV 09 Weinheim* het ook na 1962 verskeie geleenthede gehad om na die tweede vlak te promoveer deurdat die promosie-uitspeelwedstryde gehaal is vir die Regionalliga Suid en later die 2. Bundesliga.

*FV 09 Weinheim* het by vier geleenthede die hoofrondte van die DFB-Pokal gehaal en het sy grootste prestasie in die 1990/91-seisoen behaal toe daar verrassend in die eerste rondte met FC Bayern München afgereken is. Die klub is hierna in die tweede rondte deur SC Rooiwit Essen uitgeskakel.

Onlangse ligaposisionering
--------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| * 1993-94 (VI) Landesliga 1ste
* 1994-95 (V) Verbandsliga N-Baden 6de
* 1995-96 (V) Verbandsliga N-Baden 10de
* 1996-97 (V) Verbandsliga N-Baden 7de
* 1997-98 (V) Verbandsliga N-Baden 5de
* 1998-99 (V) Verbandsliga N-Baden 1ste
* 1999-00 (IV) Oberliga Suidwes 15de
* 2000-01 (V) Verbandsliga N-Baden 1ste
* 2001-02 (IV) Oberliga Suidwes 16de
 | * 2002-03 (V) Verbandsliga N-Baden 1ste
* 2003-04 (IV) Oberliga Suidwes 18de
* 2004-05 (V) Verbandsliga N-Baden 6de
* 2005-06 (V) Verbandsliga N-Baden 3de
* 2006-07 (V) Verbandsliga N-Baden 2de
* 2007-08 (V) Verbandsliga N-Baden 4de
* 2008-09 (VI) Verbandsliga N-Baden 1ste
* 2009-10 (V) Oberliga Suidwes
 |
Wiele gouda op ’n kaasmark in Gouda.
**Gouda** (Nederlands: *Goudse kaas*) is ’n Nederlandse geel kaas wat van koeimelk gemaak word. Dit is genoem na die die stad Gouda (Zuid-Holland). Dit is wêreldwyd een van die gewildste kase en die naam word vandag algemeen gebruik vir ’n verskeidenheid ander, soortgelyke kase wat op die tradisionele Nederlandse manier gemaak word.

Vervaardiging
-------------

Volgens verskeie bronne behoort die naam "gouda" eerder te verwys na ’n algemene manier van kaas maak, as na ’n spesifieke soort kaas, omdat die smaak aansienlik verskil na gelang van die ouderdom. Die sewe verskillende soorte gouda is geskoei op ouderdom. Die geur van ’n jong, fabriekvervaardigde gouda is al beskryf as "fudgerig met neute, maar baie, baie, baie gematig". Dieselfde bron het ’n ouer plaasgouda beskryf as met ’n "lieflike vrugterige smaak" met ’n "soet afronding"; dit "kan ’n amperse botterkaramelgeur" aanneem as dit langer as twee jaar verouder is.

Nadat die wrongel gevorm het, word van die wei afgegooi en water bygevoeg. Dit word genoem die "was van die wrongel" en het ’n soeter kaas tot gevolg. Sowat 10% van die mengsel is wrongel, en dit word vir ’n paar uur in ronde kaasvorms gepers. Die kaas word dan in ’n pekeloplossing laat lê wat aan die kaas en buitelaag sy kenmerkende smaak gee.

Die kaas word ’n paar dae lank gedroog voordat ’n geel laag oorgesit word om te keer dat dit uitdroog. Dit word daarna verouder, ’n proses waartydens die kaas van halfhard in hard verander. Namate dit ouer word, ontwikkel dit ’n karamelagtige soetigheid. Nederlandse kaasmakers gebruik gewoonlik ses kategorieë vir gouda:

* Jonk (4 weke)
* Min verouder (8-10 weke)
* Verouder (16-18 weke)
* Ekstra verouder (7-8 maande)
* Oud (10-12 maande)
* Baie oud (12 maande en ouer)

In Nederland woud stukkies gouda dikwels met skeppies mosterd geëet. Ouer soorte kry soms suiker of appelstroop op. Baie ou soorte word geniet saam met bier of port.
Rondawels by Goudini Spa.
**Goudini Spa** is 'n warmwaterbron naby Worcester in die Wes-Kaap. Dit is 'n gewilde naweekbestemming vir inwoners van Kaapstad.

Die bron is geleë by 33°40′7.67″S 19°15′50″O﻿ / ﻿33.6687972°S 19.26389°O﻿ / -33.6687972; 19.26389Koördinate: 33°40′7.67″S 19°15′50″O﻿ / ﻿33.6687972°S 19.26389°O﻿ / -33.6687972; 19.26389 en 6 km noordwes van Rawsonville aan die pad deur die Slanghoekvallei. Dit lewer 270 000 liter per dag teen ongeveer 40,1°C by die oog.

Die bron was al aan die begin van die 18de eeu aan die blanke setlaars bekend. Dit was egter maar min deur reisigers besoek, omdat dit ver van die destydse hoofroetes geleë was. Destyds het die verkeer na die binneland oor die Hottentots-Hollandberge of via die Roodezand gegaan. Die bou van die Bainskloofpas, Du Toitskloofpas en die spoorlyn van Wellington na Ashton het hierdie landsdeel ontsluit, bygedra dat die warmbron ontwikkel is en in 1841 tot openbare oord verklaar is. In die 1920’s is 'n hotel hier gebou, later het Rondalia dit in 'n vakansieoord omskep en tans word dit deur die ATKV bedryf.

**Goudini** is 'n Khoikhoi-woord met die waarskynlike betekenis van "wilde heuning".

Bibliografie
------------

* Booyens, Bun: Bronwaters van genesing. Die tradisionele warmbron-waterkuur in ons volksgeneeskunde. Kaapstad: Tafelberg, vir die Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, 1981. ISBN 0-624-01584-X
**Mary Wollstonecraft**

**Engelse skryfster, filosoof, reisskrywer en kampvegter vir vroueregte**

---

**Gebore**   

27 April 1759   

in Spitalfields, Londen, Engeland,  
 Groot-Brittanje

---

**Oorlede**   

10 September 1797   

in Somers Town, Londen, Engeland

---

**Literêre stroming**  

Vroeë vroueliteratuur

---

**Bekende werke**  
  

  
  

*A Vindication of the Rights of Woman* (1792)

**Mary Wollstonecraft** ([ˈwʊlstən.krɑːft]; \* 27 April 1759; † 10 September 1797; huweliksnaam: **Mary Wollstonecraft Godwin**) was 'n Engelse skrywer, filosoof en kampvegter vir vroueregte. Gedurende haar kort loopbaan het sy romans, verhandelinge, 'n reisverhaal, 'n geskiedenis van die Franse Rewolusie, 'n gedragboek en 'n kinderboek geskryf. Sy staan veral bekend vir haar werk *A Vindication of the Rights of Woman* (1792) waarin sy argumenteer dat vroue nie natuurlikerwys ondergeskik is aan mans nie, en waar dit ook al só mag voorkom, is dit te wyte aan ontoereikende opvoeding. Wollstonecraft pleit daarvoor dat beide mans en vroue as vernuftige wesens behandel word en beeld 'n maatskaplike orde uit wat op gesonde verstand gegrond is.

Nog tot in die laat 20ste eeu het Wollstonecraft se privaat lewe, waaronder verskeie onkonvensionele persoonlike verhoudinge, meer aandag getrek as haar literêre werk. Ná twee ongelukkige liefdesverhoudings, met Henry Fuseli en Gilbert Imlay (met wie sy 'n dogter gehad het, Fanny Imlay), het Wollstonecraft met die filosoof William Godwin getrou, een van die vroeë voordenkers van die anargistebeweging. Mary Wollstonecraft is in die ouderdom van 38 oorlede, net elf dae nadat sy die lewe aan haar tweede dogter geskenk het. Haar nalatenskap het verskeie onvoltooide manuskripte ingesluit. Haar tweede dogter het self 'n literêre loopbaan gevolg en sou – as Mary Shelley – bekendheid verwerf as die skrywer van *Frankenstein*.

Haar wewenaar het ná haar afsterwe haar lewensverhaal as *Memoirs of the Author of A Vindication of the Rights of Woman* (1798, heruitgawe in 2001) gepubliseer, 'n werk waarin hy haar onortodokse leefstyl onthul en sodoende byna 'n eeu lank haar reputasie beskadig. Eers met die opkoms van die vroueregtebeweging teen die begin van die 20ste eeu het Wollstonecraft se pleidooi vir geslagsgelykheid en haar kritiek op konvensionele vroulike geslagsrolle nuwe aandag getrek. Tans word Wollstonecraft erken as een van die grondleggers van feministiese filosofie. Feministe noem dikwels beide haar lewe en haar werk as belangrike invloede.
Die **Witteberg vexator** (*Vexatorella obtusata albomontana*) is 'n blomdraende struik wat tot die genus *Vexatorella* behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap en kom in die Witteberg, Bonteberg en Anysberg voor. Die struik is regop en word to 1.0 m in lank. Die struik blom van Augustus tot November.

Vuur vernietig die plant maar die sade oorleef. Twee maande nadat dit geblom het, val die vrugte af en miere versprei die sade. Hulle stoor die sade in hul neste. Die plant is eenslagtig. Bestuiwing vind plaas deur die werking van insekte. Die plant groei in kwartsiet grond op hoogtes van 1 000 - 1 500 m.

In Engels staan dit as die *Witteberg Vexator* bekend. Daar is 'n subspesie: Montagu vexator

Galery
------

* 
* 
*

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Protea Atlas
* Biodiversityexplorer
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q66091700
* GBIF: 3998998
* iNaturalist: 601553
* IPNI: 923972-1
* IUCN: 185420812

 |
**Witsous** (soms ook genoem **Béchamelsous**) is 'n sous van Franse oorsprong wat bestaan uit meel, botter, melk, sout en peper.

Geskiedenis
-----------

Die heel eerste witsous was geskep deur kalfsvleis en kruie vir lang periodes in melk te smoor en dan ekstra room by te voeg. Die resep verskyn onder die benaming van béchamelsous in *Le Cuisinier françois* (1651), 'n resepteboek deur die kok van Lodewyk XIV, François Pierre (de) La Varenne (1615–1678). Die boek het 30 uitgawes oor die volgende 75 jaar gehad en word as een van die grondleggers van Franse kookkuns beskou. Die sous se Franse naam, "Béchamel", was gekies ter ere van die Markies van Nointel, Louis de Béchaimel (1603–1703), 'n howeling en finansierder van die Franse hof. Béchaimel, wat op 'n tyd ook die opsigter van Bretagne was, word soms ontereg die uitvinder van die sous genoem.

Bestanddele en voorbereiding
----------------------------

Die mees basiese vorm van die sous bestaan uit gelyke hoeveelhede botter en meel, met 'n varieërende hoeveelheid melk, afhangende van die dikte van die sous wat verlang word. Sout en peper word na smaak bygevoeg.

Die botter word verhit, waarby die meel dan toegevoeg word. Die bestanddele word gemeng en gelaat om te braai tot verkleurd. Daarvolgens word die mengsel met melk verdun, bietjie vir bietjie en gemeng tussen toevoegings om klonte te voorkom. Die mengsel word toegelaat om oor baie lae hitte geprut tot die verlangde dikte verkry is. Sout en peper word dan na smaak bygevoeg.

Variasies
---------

In Frankryk word 'n lourierblaar en 'n fyn gesnipperde ui oor die algemeen tot die sous bygevoeg en in Nederland en België is dit gebruiklik om neutmuskaat by te voeg.

Gebruike
--------

Witsous word gereeld in pastadisse soos lasagne en macaroni en kaas gebruik, of om gekookte groente mee te bind. Die sous vorm ook die basis vir ander souse: kaas kan bygevoeg word om 'n kaassous te vorm (ook genoem 'n Mornay-sous), of mosterd kan bygevoeg word om 'n mosterdsous te vorm.
Millwood circa die 1870's
**Millwood** is ‘n verlate goudmyn aan die suidelike hellings van die Outeniquaberge en ongeveer 17 km noord-noordwes van Knysna.

Geskiedenis
-----------

Die ontdekking in 1876 van ‘n goudklont in die Karatararivier deur James Hooper het ‘n toestroming van delwers van so ver as Kalifornië en Australië tot gevolg gehad. C.F. Osborne, ‘n padingenieur, het spoelgoud in die Millwood-gebied gevind. In 1886 is die aanwesigheid van ‘n goudrif in die heuwels vasgestel. Gevolglik word in Januarie 1887 340 hektaar grond by Millwood amptelik as een van die eerste goudveld in Suider-Afrika geproklameer. Om koningin Victoria se 50 jaar op die Britse troon te herdenk, word in dieselfde jaar die spoelgouddelwerye tot Victoria Jubilee Creek herdoop. 

Millwood het op daardie stadium bestaan uit ‘n aantal woonhuise, losieshuise, kerke, winkels, ‘n doktersspreekkamer, ‘n bank, ‘n skool, ‘n poskantoor en ‘n staatskantoor en het ‘n permanente inwonertal van nagenoeg 400 gehad. Goudproduksie was egter baie laag en teen die einde van 1887 was dit reeds duidelik dat die voortsetting daarvan nie lonend was nie. Delwers het na die nuwe goudvelde van Barberton en die Witwatersrand vertrek om daar hul geluk te soek. Teen 1890 was Millwood feitlik verlate.

Millwood vandag
---------------

In 1924 is die Millwood-goudveld gedeproklameer en die gebied is vandag deel van Sanparke. Twee huise staan nog. Buiten die begraafplaas kan oorgroeide skagte, fondamente van huise en strate en ou mynboutoerusting gesien word. Dalene Matthee verwys in Kringe in 'n bos na Meulbos wat waarskynlik die Afrikaans vir Millwood is.

Bibliografie
------------

* Duff, Allen: The story of the Millwood/Knysna goldfield. George: Uitgegee deur die skrywer, 2020. ISBN 978-0-620-89180-6
Koördinate: 33°50′23.82″S 22°38′48.3″O﻿ / ﻿33.8399500°S 22.646750°O﻿ / -33.8399500; 22.646750
Die historiese pas by **Duiwelskop** in die Outeniquaberge het die kusstrook tussen Knysna en George met die Langkloof verbind.

Vir baie jare na die blanke se binnedringing van die kusgebied was daar verder noordoos van die Attakwaskloofpas geen geskikte ossewaroete oor die Outeniquaberge nie. Enige reisiger wat Outeniqualand tussen die huidige George en Knysna bereik het, moes omdraai na Attakwaskloof weens die moeilik begaanbare berge, digte inheemse bosse en diep riviervalleie. Totdat vroeg in die 18de eeu 'n "pas" so 'n 35 km oos van George by Duiwelskop en Skoonbergpiek oor die berge ontdek is.

Duiwelskop is naby Kleinplaat, noord van Bergplaas en Woodville op die Sewepassepad. Aan die noordekant kom die pas uit op die plase Schoonberg en Louvain in die Langkloof. Die hele ou wapad loop oor privaat grond.

Duiwelskop is deur die vroeë reisigers Anders Sparrman (1775), Joachim van Plettenberg en Robert Jacob Gordon (November 1778), Francois le Vaillant (1781-82), John Barrow (1797) en John Campbell (1813) as 'n baie moeilike pas ervaar en beskryf, geskik vir ruiters en stappers, maar nie vir ossewaens nie. In 1812 is hierdie roete met die Cradockpas vervang. Maar dit is nog vir lange jare gebruik, omdat die Cradockpas nie veel van 'n verbetering was nie. Eers toe Thomas Bain die passe in die Tsitsikamma by die Bloukransrivier, Grootrivier en Stormsrivier in 1884 voltooi het, het die pas oor Duiwelskop werklik in onbruik verval. Teenswoordig gebruik slegs voetslaners en viertrekvoertuie die pad. Die afstand tussen die bosboustasie by Bergplaas en Louvain is nagenoeg 30 km.

Duiwelskop is 998 m bo seevlak en die hoogste punt wat die pad bereik, is 'n 900 m. Die roete lê op die waterskeiding tussen die Touwrivier wat by Wildernis uitmond en die Dieprivier, wat as die Wolwerivier in Swartvlei uitmond.

Bibliografie
------------

* Burman, Jose: Towards the far horizon – the story of the ox-wagon in South Africa. Kaapstad: Human & Rousseau, 1988. ISBN 0-7981-2411-3
* Snyman, Danie: Duiwelskoppas se uitsigte. Ry gemaklik waar ossewa-reisigers meer as 'n eeu gelede vasgeval het. Die Burger, 26 April 2005.
* Topografiese kaartreeks 1:50 000 Suid-Afrika: 3322DC en 3422BA Wildernis
* van Huyssteen, Anista: Die storie van Langkloof. Melkbosstrand: Danista, 2008. ISBN 978-0-620-41316-9

Sien ook
--------

* Die Vleie
* Sewepassepad
Die **Witsuikerbos** (*Protea lacticolor*) is 'n blomdraende struik wat aan die bekende Protea genus behoort. Dit staan ook as die **hottentotwitsuikerbos** bekend. Die plant is endemies aan Suid-Afrika en kom vanaf die Slanghoek- tot die Hottentots-Hollandberge en ook die Groenlandberg voor waar dit deel van die fynbos-bioom is. Die struik is groot, regop en word tot 6 m hoog en blom hoofsaaklik van Maart tot April.

Die plant gaan dood na 'n brand maar die sade oorleef. Die saad word geberg in 'n doppie en vrygelaat na hulle ryp is en word deur die wind versprei. Die plant is eenslagtig. Bestuiwing vind plaas deur die werking van voëls. Die plant groei op die banke langs strome of nat Sederberg-skalie op hoogtes van 600 - 1 500 m.

In Engels staan dit as die *Hottentot sugarbush* bekend. Die plant se FSA-nommer is 90.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
* Lys van proteaspesies

Bronne
------

* PlantZAfrica
* REDLIST Sanbi
* Protea Atlas
* Biodiversityexplorer
* Plants of the World Online
Die monument ter ere van die **Duitse setlaars** op die Esplanade in Oos-Londen herdenk die Duitssprekende immigrante wat hulle in die middel van die 19de eeu in die oostelike deel van die Kaapkolonie gevestig het.

Geskiedenis
-----------

In 1857 is 'n Duitse Legioen onder baron Von Stutterheim tussen die Amatolaberge en die see gevestig om as 'n buffer te dien tussen die Xhosas en die Kaapkolonie om verdere Kaapse grensoorloë te voorkom. Hierdie huursoldate is aanvanklik gewerf om vir Brittanje in die Krimoorlog te veg, maar 2 400 het die aanbod aanvaar om na die Kaapkolonie te kom. Afgesien van nog 450 families, meesal uit Pommere, het ander groepe hulle ook in die Oos-Kaap gevestig. Dorpsname soos Berlyn, Braunschweig, Frankfort, Hamburg, Potsdam, Stutterheim en Döhne is 'n nalatenskap van hierdie pioniers.

Monument
--------

Die beeld in Oos-Londen is geskep deur Lippy Lipshitz, is twee maal lewensgroot en toon 'n setlaar, sy vrou en hul dogtertjie wat 'n pop vashou. Fier en blymoedig stap hulle 'n onsekere toekoms tegemoet. Hulle vorm die middelpunt van 'n argitektoniese aanleg. Brons plate toon die afskeid in Duitsland, die reis na Afrika, die bou van 'n huis hier en die boerdery in die vreemde land. Dit wil ons herinner aan die moeilike aanvangsjare in die nuwe land. Die fondament van die beeld is op 12 Julie 1958 onthul deur die minister van binnelandse sake, dr. T.E. Dönges, en die bewoording daarop is **Den deutschen Einwanderern**. Op 10 Oktober (Krugerdag, Heldedag) 1960 is die hele monument deur die goewerneur-generaal, adv. C.R. Swart, ingewy.

In King William’s Town is 'n monument ter ere van die Duitse Legioen.

Bibliografie
------------

* Bauch, Kurt en Alice Mertens: Duitse kultuur aan die Kaap. Kaapstad: Tafelberg, 1964.
Die Griekse god Pan
Die term **duiwelsaanbidding** verwys na die rituele verering of aanbidding van die Duiwel, wat in die Christelike geloof die kwaad versinnebeeld.

Die wanvoorstelling van duiwelsaanbidding as 'n middel om bonatuurlike kragte te verkry en ander mense kwaad te doen was veral gedurende die Middeleeuse heksewaan wydverspreid, maar dit word nog steeds deur massamedia en Christelike organisasies vir hul eie doeleindes misbruik. Dikwels word duiwelsaanbidding, 'n neweverskynsel van Christelike praktyke, met moderne Satanisme vereenselwig, alhoewel dit 'n hoogs ontwikkelde religieuse filosofie is waarin geen meer primitiewe religieuse praktyke soos rituele aanbidding meer voorkom nie.

Duiwelsaanbidding was egter dikwels 'n belangrike motief in die kunste en letterkunde, veral in die Franse literatuur van die 19de eeu (soos in *Là bas* ["Daar benede"] van Joris-Karl Huysmans of in rolprente soos *Rosemary's Baby* (VSA 1969). Alhoewel sensasielus steeds weer aanleiding gee tot opspraakwekkende persberigte van Swart Misse, is daar geen bewyse vir georganiseerde duiwelsaanbidding in die verlede of in die huidige tyd. Net bepaalde aspekte daarvan kan in sommige okkultiese bewegings of in die subkulture van sekere jeuggroepe aangewys word, soos byvoorbeeld in die *Death Metal* en *Black Metal*-musiekstyle.

Vreemde religies
----------------

Christelike groeperings stel dikwels vreemde religies aan duiwelsaanbidding gelyk deur vreemde gode met die duiwel te vereenselwig. Die uitbeelding van die duiwel in die Europese volkskuns het sy oorsprong in die Griekse god Pan. Ook die naam *Lucifer*, wat dikwels as sinoniem met "duiwel" gebruik word, was oorspronklik dié van 'n Romeinse godheid.

Die beskuldiging van duiwelsaanbidding is hierby 'n instrument om andersgelowiges te diskrimineer en te "verduiwel". Selfs nie-religieuse mense, wat net so min aan 'n duiwel glo as aan 'n god, word soms van duiwelsaanbidding beskuldig.

Samesweringsteorie
------------------

Veral in Amerikaans-Christelike kringe leun mense soms op die samesweringsteorie dat duiwelsaanbidders (wat hier valslik met Sataniste vereenselwig word) begin het om die staat en samelewing te ondermyn. Hierdie stelling is meestal nie valsifiseerbaar nie, aangesien mense met afwykende opvattings self as samesweerders uitgebeeld word.

Verdere leesstof en bronne
--------------------------

### Leesstof

* Elaine Pagels: *Satans Ursprung*, Frankfurt am Main 1998, ISBN 3-518-39368-5,
* Ulrich Dreikandt (Hg.): *Schwarze Messen*, Frankfurt am Main 1994, ISBN 3-518-38817-7,
* Joachim Schmidt: *Satanismus – Mythos und Wirklichkeit*, Marburg 2002, ISBN 3-927165-66-2
* Charles Baudelaire / Joris-Karl Huysmans / Octave Mirbeau: *Die Blumen des Bösen/ Tief unten/ Der Garten der Qualen*, Erftstadt 2004, ISBN 3-89996-071-8

### Verwysings

1. ↑  Catholic Encyclopedia: Devil Worship (en)

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Duitse Wikipedia vertaal. | 

 |
’n **Geslagsklier**, **voortplantingsklier** of **gonade** is ’n gemengde klier wat die gamete (geslagselle) en geslagshormone van ’n organisme vervaardig. In die manlike lid van die spesie is die voortplantingselle die sperma en in die vroulike lid is dit die eierselle. Die manlike geslagsklier, die testikel, vervaardig sperma en die vroulike klier, die eierstok, vervaardig eierselle. Albei hierdie gamete is haploïede selle.

Ontwikkeling
------------

Geslagskliere begin ontwikkel in die vroegste stadium van ontwikkeling, en word later gedifferensieer tot manlike en vroulike geslagsorgane. Die teenwoordigheid van die SRY (geslagsdeterminerende streek Y)-geen, wat aan die Y-chromosoom geleë is en die testisdeterminerende faktor enkodeer, bepaal manlike geslagsdifferensiasie. As die SRY-geen aan die Y-chromosoom afwesig is, ontwikkel die vroulike geslag (eierstokke in plaas van testes).

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb11961089x (data)
* GND: 4157909-4
* LCCN: sh85055840
* NKC: ph281349

 |
**Pegasus Airlines** (Turks: Pegasus Hava Taşımacılığı A.Ş.) is 'n laekostelugredery met sy hoofkwartier in die Kurtköygebied van Pendik, Istanboel, Turkye. Dit was voorheen 'n huurvlugredery in vennootskap met Aer Lingus, maar word nou ten volle besit deur ESAS Holdings.

'n Boeing 737-800 van Pegasus Airlines kom in Zürich aan in Augustus 2011.

Oorsig
------

### Kajuit

Pegasus Airlines bedryf 'n eenklas-binnekonfigurasie op al sy vliegtuie. 'n "Vliegkafee" is beskikbaar vir alle passasiers waar voedsel en drinkgoed voorsien word teen 'n bykomende koste. Pegasus oorweeg dit ook om invlugvermaak te installeer met oorfone, teen betaling (tans is slegs oorhoofse skerms op geselekteerde 737-800's beskikbaar en hulle vertoon slegs 'n rekenaargegenereerde kaart wat die vlug se vordering aandui). Alle nuwe Boeing 737-800's wat ná November 2011 aangekom het, het Boeing Sky Interior.

### Opleiding en instandhouding

Anders as die meeste laekoste-maatskappye, bedryf Pegasus sy eie opleidingsentrum en instandhoudingsorganisasie, Pegasus Technic. Albei sentrums is ten volle gelisensieer en word gebruik om nuwe personeellede sowel op die grond as in die lug op te lei.

### Borgskappe

Pegasus Airlines was een van die amptelike borge van Nef Stadium, die stadion van Turkish Footbal Club Galatasaray S.K. van 2011 tot 2013.

Vloot
-----

Teen Oktober 2021 het Pegasus Airlines se vloot uit die volgende vliegtuie bestaan:

| Vliegtuig | In diens | Op bestelling | Passasiers | Nota |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Airbus A320-200 | 9 | — | 180 | Word uitfaseer en vervang deur A320neo-reeks |
| Airbus A320neo | 46 | 15 | 180 | aflewering tot 2022 |
| Airbus A321neo | 11 | 31 | 186 |  |
| Boeing 737-800 | 22 | — | 189 | Word vervang deur A320neo reeks |
| Totaal | 88 | 46 |  |  |
Die Bybel bevat die volgende geslagsregisters:

Genesis 5
---------

Adam tot Noag. Dit bevat ook die ouderdom van elke persoon. Hierdie kan gebruik word om uit te werk hoe lank Noag ná Adam geleef het.

Genesis 10
----------

Sem, Gam en Jafet se geslagsregister.

Genesis 11
----------

Van Sem tot by Abraham. Dit bevat ouderdomme van elke persoon.

1 Kronieke 1-9
--------------

1 Kronieke 1 tot 1 Kronieke 9 bevat geslagsregister van verskeie mense.

Rut 4:18-22
-----------

Van Peres tot Dawid

Matteus 1
---------

Die geslagsregister van Jesus deur sy vader, Josef. Dit begin by Abraham en eindig met Jesus.
Dit is slegs 'n lys en bevat geen ouderdomme van mense nie.

Lukas 3
-------

Die geslagsregister van Jesus deur sy moeder, Maria. Dit begin by Jesus en werk terug tot by Adam en sluit af met: "...seun van Enos, seun van Set, seun van Adam, die seun van God."
Soos Matteus is dit slegs 'n lys en bevat geen ouderdomme van mense nie.

Sien ook
--------

* Kreasionisme
* Kronologie van die Bybel
Vlad II Dracul van Walachye.
*Vir 'n artikel oor Vlad II se seun, Vlad III, sien Vlad Dracula.*
**Vlad II** (Roemeens: *Vlad al II-lea*), ook bekend as **Vlad Dracul** of **Vlad die Draak** (voor 1395 - November 1447), was van 1436 tot 1442 *woiwode* (prins of hertog) van Walachye, en weer van 1443 tot 1447. Hy is veral bekend as die pa van die wrede Vlad Dracula ("Vlad, seun van die Draak"), of Vlad die Deurboorder, 'n moontlike inspirasie vir Bram Stoker se fiktiewe karakter graaf Dracula. 

Vlad is gebore as die buite-egtelike seun van Mircea I van Walachye en het 'n groot deel van sy kinderdae aan die hof van Sigismund van Luxemburg deurgebring. Dié het hom in 1431 lid van die Orde van die Draak gemaak (vandaar sy bynaam). Sigismund het hom ook erken as die wettige *woiwode* van Walachye en het hom toegelaat om in die nabygeleë Transsilvanië te gaan woon. 

Vlad se halfbroer, Aleksander I Aldea, het die heerskappy van die Ottomaanse sultan, Murat II, oor Walachye erken. Ná sy dood in 1436 het Vlad egter met Hongaarse steun beheer oor Walachye oorgeneem. Ná die dood van Sigismund van Luxemburg in 1437 het Hongarye se posisie verswak, en Vlad moes eer aan Murat II betoon en heffings aan hom betaal. Dit het ingesluit deelname aan Murat II se inval in Transsilvanië in die somer van 1438. 

Ná 'n kruistog teen die sultan in 1441 het die sultan Vlad na Edirne laat kom om sy lojaliteit te bewys. Toe hy vrygelaat word, is hy gedwing om sy jongste twee seuns, Vlad en Radu, in die Ottomaanse Ryk te los as gyselaars. Die Ottomane het hom gehelp om weer die troon in 1443 te bestyg nadat sy neef, Basarab II, dit intussen oorgeneem het.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 118627325
* ISNI: 0000 0000 4196 4931
* LCCN: n88636731
* VIAF: 67258642
* WorldCat Identities: lccn-n88636731

 |
'n **Gestadigde toestand** is 'n meer algemene situasie as 'n dinamiese ewewig. As 'n stelsel in 'n gestadigde toestand verkeer dan sal die onlangs waargenome gedrag van die stelsel in die toekoms voortduur. In stogastiese stelsels sal die waarskynlikheid dat verskeie toestande herhaal sal word, konstant bly. In baie stelsels sal gestadigde toestande eers bereik word na 'n sekere tyd verloop het na die stelsel aan die gang gesit is. Die aanvanklike situasie word dikwels as 'n oorgangstoestand, 'n aanskakel- of opwarmtydperk geïdentifiseer.

'n Dinamiese ewewig kom voor wanneer twee of meer omkeerbare prosesse teen dieselfde tempo voorkom. So 'n stelsel kan beskou word as 'n stelsel in 'n gestadigde toestand; 'n Stelsel wat in 'n gestadigde toestand is, is egter nie noodwendig in 'n dinamiese ewewigstoestand nie omdat sommige prosesse betrokke nie omkeerbaar is nie.

Byvoorbeeld: Die vloei van materiaal deur 'n stelsel of elektrisiteit deur 'n netwerk kan in 'n gestadigde toestan verkeer omdat daar 'n konstante vloei van materiaal of elektrisiteit is. Daarteenoor sal die volmaak of dreinering van 'n tenk met materiaal 'n voorbeeld van 'n oorgangstoestand wees.

Bronne
------

* Bronowski, J. (1973). *The Ascent of Man*, Little, Brown, bl'e. 348-349.
In musiek is **toonkleur** (ook bekend as **timbre** of **toonkwaliteit** uit psigoakoestiek) die eienskap van ’n musieknoot, klank of toon wat verskillende soorte klankproduksie onderskei, soos stemme en musiekinstrumente, snaarinstrumente, blaasinstrumente en slaginstrumente. Die fisiese eienskappe wat die waarneming van toonkleur bepaal, sluit in spektrum en omhulsel.

Eenvoudig gestel is toonkleur wat ’n besondere musikale klank anders maak as ’n ander, selfs wanneer hulle dieselfde toonhoogte en klanksterkte het. Byvoorbeeld, dit is die verskil tussen ’n kitaar en ’n klavier wat dieselfde noot teen dieselfde klanksterkte speel. Albei instrumente kan gelyk gestem wees ten opsigte van mekaar wanneer hulle dieselfde noot speel, en hoewel hulle teen dieselfde amplitude speel, sal elke instrument nog altyd sy eie unieke toonkleur hê. Ervare musici kan tussen instrumente van dieselfde soort onderskei op grond van hulle onderskeie toonkleure, al speel daardie instrumente note van dieselfde toonhoogte en klanksterkte.

Harmoniese deeltone
-------------------

Harmoniese spektrum
Die rykheid van die klank of noot wat 'n musiekinstrument voortbring, word soms beskryf in terme van die som van 'n aantal afsonderlike frekwensies. Die laagste frekwensie word die grondfrekwensie genoem, en die toonhoogte wat daardeur voortgebring word, word gebruik om die noot te benoem, maar die grondfrekwensie is nie altyd die dominante frekwensie nie. Die dominante frekwensie is die frekwensie wat die meeste gehoor word, en dit is altyd 'n veelvoud van die grondfrekwensie. Byvoorbeeld, die dominante frekwensie vir die dwarsfluit is dubbel die grondfrekwensie. Ander belangrike frekwensies word botone van die grondfrekwensie genoem, wat harmonieke en deeltone kan insluit. Harmonieke is heelgetalveelvoude van die grondfrekwensie, soos ×2, ×3, ×4, ens. Deeltone is ander botone. Daar is ook soms subharmonieke by heelgetal*verdelings* van die grondfrekwensie. Die meeste instrumente bring harmonieke voort, maar baie instrumente bring deeltone en onharmoniese note voort, soos simbale en ander instrumente sonder spesifieke toonhoogte.

Wanneer die instemnoot in ’n orkes gespeel word, is die klank ’n kombinasie van 440 Hz, 880 Hz, 1320 Hz, 1760 Hz ensovoorts. Elke instrument in die orkes bring ’n verskillende kombinasie van hierdie frekwensies voort, sowel as harmonieke en deeltone. Die klankgolwe van die verskillende frekwensies oorvleuel en kombineer en die balans van hierdie amplitudes is ’n groot faktor in die kenmerkende klank van elke instrument.

In musiekgeskiedenis
--------------------

Daar word gereken dat die musiek van Debussy, wat gedurende die laaste dekades van die negentiende en die eerste dekades van die twintigste eeu gekomponeer is, die rol van toonkleur in musiek verhef het: "Die musiek van Debussy verhef toonkleur in noemenswaardige mate tot ’n ongekende strukturele status; reeds in *Prélude à l'après-midi d'un faune* funksioneer die *kleur* van die fluit die harp op ’n verwysende manier" ( Samson 1977, [*verwysing benodig*]).
**Trudie Taljaard** (1948 – 31 Januarie 2009) was ’n bekende Afrikaanse verhoog- en TV-aktrise en toneelafrigter. Sy het haar eie dramaskool, ACTA (Another Centre for Training Actors), gehad en was ook speels bekend as die tweejaarwaarborg-tannie nadat sy lank in ’n bekende meubelwinkel se advertensies opgetree het.

Biografie
---------

Trudie het in Melville, Johannesburg, grootgeword en daarna aan die Universiteit van Pretoria drama studeer. Sy was getroud met die akteur Errol Roelofsz en daarna met die akteur Nico Liebenberg. Sy het drie dogters gehad: Marlene, Justine en Eloise.

Sy is op 31 Januarie 2009 op 60-jarige ouderdom oorlede nadat sy in 2007 met beenkanker gediagnoseer is.

Verhoog, TV en rolprente
------------------------

Van die toneelstukke waarin Trudie oor meer as twintig jaar opgetree het, is ’n Seder Val in Waterkloof, Die Potlooddief en die Engel, Die Vrek, Drie Seisoene, Die Ander Man, Die Wonderwerk, Raka, Droomsmokkelaar, Treinstories en die omstrede eenmanstuk Kombuis-blues van die skrywer Jeanne Goosen. Sy het veral vir laasgenoemde groot lof gekry en is vir ’n paar pryse benoem vir haar toneelspel.

Op TV was sy onder andere te sien in Dokter, Dokter, Sonkring, Home Affairs, Tekwan, Die Hartseerwals, Arende III, Suburban Bliss, Pastorie-petaljes, People Like Us, Dit Wat Stom Is en Saartjie. Haar laaste rol was as matrone Netta Nortjé se suster Esther in die Afrikaanse sepie 7de Laan.

Van haar rolprente sluit in Elsa se Geheim (1979), Broer Matie (1984), Windprints (1990), The Long Run (2000) en Hitchhiker (2007).

Pryse en benoemings
-------------------

Trudie is vir verskeie pryse benoem en het onder andere in 1991 die Star Tonight!-prys vir Beste Aktrise gewen vir haar rol as Charlene Brits in die TV4-komediereeks People Like Us en in dieselfde jaar die Computicket-prys vir haar spel in Kombuis-blues.

Ander pryse waarvoor sy benoem is, is die Dalro-teaterprys as Beste Aktrise in ’n Afrikaanse hoofrol (1991), die Fleur du Cap-toneelprys (1991), IGI Life se Vita-toneelprys vir Natal (1992) en die Artes-prys (1989).

Lys werke
---------

### Toneel

* ’n Seder val in Waterkloof
* Die potlooddief en die engel
* Die vrek
* Drie seisoene
* Die ander man
* Die wonderwerk
* Raka
* Droomsmokkelaar
* Treinstories
* Kombuis-blues

### TV

* Dokter, Dokter
* Phoenix en Kie
* Mattewis en Meraai
* Tekwan
* Die hartseerwals
* Pastorie-petaljes
* Arende III
* Suburban Bliss
* People Like Us
* Dit wat stom is
* Home Affairs
* Sonkring
* Saartjie
* 7de Laan

### Rolprente

* Elsa se Geheim (1979)
* Grensbasis 13 (1979)
* Broer Matie (1984)
* Windprints (1990)
* The Long Run (2000)
* Beat the Drum (2003)
* Hitchhiker (2007)