recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mansion House is in Londen se kortste straat geleë - Mansion House Street
**Mansion House** is die ampswoning en kantoorgebou van die Lord Mayor (burgemeester) van die City of London - die historiese middestad van Londen wat as selfregerende nedersetting met stadstatus steeds sekere voorregte geniet. Dit is net teenoor die Bank van Engeland in Mansion Street geleë.

Die statige gebou, wat tussen 1739 en 1752 volgens 'n ontwerp van George Dance die Ouere met 'n Palladiaanse Portlandsteenfasade en ses Korintiese suile opgerig is, is een van die historiese argitektoniese besienswaardighede in die City of London wat jaarliks sowat 50 000 besoekers lok.

Naas Guildhall is dit ook een van die geboue wat deur die stadsregering vir besondere funksies soos amptelike onthale gebruik word. Die bekendste hiervan is die jaarlikse feesmaal wat deur die Lord Mayor aangebied word en waartydens die Britse minister van finansies, die *Chancellor of the Exchequer*, sy tradisionele *Mansion House Speech* lewer, 'n toespraak oor die toestand van die Britse ekonomie.
Op **Saasveld** in die oostelike buitewyke van George is die kampus van die Nelson Mandela-universiteit gevestig.

Barones Gesina van Reede van Oudtshoorn koop in 1854 die plaas Pampoenkraal en herdoop dit tot Saasveld, die plek in Nederland van waar haar voorgeslagte gekom het. In 1902 het die regering van die Kaapkolonie ‘n kollege gestig om bosbouers op te lei. Tot 1932 was die kollege gevestig by Tokai. Daarna is dit na Saasveld verskuif om naby die inheemse bosse, plantasies en saagmeulens te wees. In 1985 het die Port Elizabeth Technikon die beheer by die Departement Bosbou oorgeneem en sedert 2005 is Saasveld ‘n kampus van die Nelson Mandela-universiteit van Port Elizabeth.

Verskeie vroeë reisigers in die Kaapkolonie soos Carl Peter Thunberg, Francois le Vaillant en Anders Sparrman het Pampoenkraal besoek.

Bibliografie
------------

* Mohr, M.v.N. en H.J. van Aswegen: 'n Loopbaan as bosbouer. Lantern. Tydskrif vir Volksopvoeding. Jaargang 3, no. 1, Junie-Augustus 1953.
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 9. Kaapstad: Nasou, 1973. ISBN 0-625-00325-X
| Periode/sisteem | Epog/serie | Tydsnede/etage | M. jaar gelede |
| --- | --- | --- | --- |
| Jura | Vroeg | Hettangium | **jonger** |
| Trias | Laat | Rhaetium | 201,3–208,5 |
| Norium | 208,5–~228 |
| Karnium | ~228–~235 |
| Middel | Ladinium | ~235–~242 |
| Anisium | ~242–247,2 |
| Vroeg | Olenekium | 247,2–251,2 |
| Indusium | 251,2–252,2 |
| Perm | Lopingium | Changhsingium | **ouer** |
| Die verdeling van die Trias (IKS). |

Die **Trias** is die eerste geologiese periode van die Mesosoïese Era en strek van die einde van die laaste periode van die Paleosoïese Era, die Perm, sowat 250 miljoen jaar gelede tot die begin van die Jura sowat 200 miljoen jaar gelede. Dit is ook die eerste chronostratigrafiese sisteem van die Mesosoïese erateem.

Beide die begin en einde van dié periode word gekenmerk deur groot uitwissings. Die Trias is in 1834 so genoem deur Friedrich von Alberti, na aanleiding van die drie duidelik onderskeibare rotslae wat dwarsdeur Duitsland en Noordwes-Europa voorkom – rooi sandsteen, kalksteen en moddersteen, wat die "Trias" genoem word.

Die Trias het begin net ná die Perm-Trias-uitwissing, wat die Aarde se biosfeer uitgeput gelaat het; dit sou tot omtrent die helfte van die periode duur om die vorige diversiteit te herstel. Therapsida en Archosauria was die twee belangrikste gewerweldes in dié tyd. ’n Subgroep van die Archosauria, die dinosourusse, het in die Laat Trias vir die eerste keer hul verskyning gemaak, maar het nie oorheers tot die daaropvolgende Jurassiese Periode nie. Die eerste ware soogdiere, ’n subgroep van die Therapsida, het ook in dié periode ontwikkel, asook die eerste vlieënde gewerweldes, die pterosourusse, wat nes die dinosourusse ’n subgroep van die Archosauria was. Die groot kontinent Pangaea het tot in die middel van die Trias bestaan, waarna dit in twee landmassas verdeel het, Laurasië in die noorde en Gondwana in die suide. 

Die klimaat in die Trias was hoofsaaklik warm en droog, met woestyne oor ’n groot deel van Pangaea. Die klimaat het egter vogtiger geraak namate Pangaea uiteengedryf het. Die einde van die periode word weer eens gekenmerk deur ’n groot katastrofe, die Trias-Jura-uitwissing, waarin baie groepe uitgewis is. Hierna kon die dinosourusse die Jura-periode oorheers.
**Elizabeth van York** (11 Februarie 1466 - 11 Februarie 1503) was van 1486 tot 1503 die vrou van Hendrik VII van Engeland. Sy was ook die ma van Hendrik VIII.

Elizabeth was van 18 Januarie 1486 tot met haar dood die eerste koningingemaal van die Huis van Tudor. Sy het in 1486 met Hendrik VII getrou ná sy oorwinning in die Slag van Bosworth, wat ’n einde aan die Rose-oorlog gebring het. Elizabeth en Hendrik het sewe kinders gehad.

Lewe
----

Ná die dood van haar pa, Eduard IV, het Elizabeth se broers, die "Prinse in die Tower", verdwyn en dit is onseker wat van hulle geword het. Hoewel haar ouers, Eduard IV en Elizabeth Woodville, se huwelik in 1484 deur die parlement ongeldig verklaar is met die wet genaamd Titulus Regius, is sy en haar susters daarna terugverwelkom aan die hof van Eduard se broer, koning Richard III. 




Elizabeth se ouers, Eduard IV en Elizabeth Woodville.

As ’n prinses van York kon nie finale oorwinning van die Huis van Lancaster in die Rose-oorlog op nog ’n ramp vir haar uitgeloop het, maar Hendrik Tudor het geweet hoe belangrik die steun van die Yorks vir sy oorname van die troon is en voordat hy in Engeland aangekom het, het hy belowe om met Elizabeth te trou. Dit kon daartoe bygedra het dat die Yorks se steun vir Richard afgeneem het.

Dit lyk nie of Elizabeth ’n groot rol in politiek gespeel het nie, maar haar huwelik was op die oog af gelukkig. Haar oudste seun, Arthur, Prins van Wallis, is in 1502 op 15-jarige ouderdom oorlede, en nog drie kinders het jonk gesterf. Haar tweede oudste en enigste oorlewende seun het Hendrik VIII van Engeland geword, terwyl haar dogters, Maria en Margaret, onderskeidelik die koningin van Frankryk en Skotland geword het. Baie hedendaagse koninklikes, soos Elizabeth II, stam van Margaret af.

Sy is die enigste koningin wat die dogter (van Eduard IV), suster (van Eduard V), niggie (van Richard III), vrou (van Hendrik VII), ma (van Hendrik VIII) en ouma (van Maria I, Elizabeth I en Eduard VI) van Engelse monarge was.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb15716760h (data)
* GND: 118999249
* ISNI: 0000 0001 1607 2226
* LCCN: n50047893
* NKC: mzk2012721808
* NLP: A29153621
* NTA: 140212507
* SUDOC: 149159714
* VIAF: 22941717
* WorldCat Identities: lccn-n50047893

 |
'n Chalet
'n Chalet in die berge oos van Orosí (Costa Rica)
'n Chalet in Juquitiba, Brasilië.
Die term **chalet** verwys na 'n landelike tipe huis met 'n kenmerkende platdak, wat in die Alpegebied, veral in Switserland, aangetref word. Chalets word hoofsaaklik van hout gebou of het tenminste 'n raamwerk van hout.

Etimologie
----------

Die woord *chalet* kom uit die Frankoprovensaalse taalgebied van Switserland en het oorspronklik na die berghut van 'n herder verwys. Die term is afgelei van die Middel-Latynse *calittum* of *cala* en 'n Voor-Romaanse wortel *cala*, wat albei "beskutting, skerm" beteken.

Terwyl chalets veral in Wes-Switserland al vroeg as 'n tipiese boustyl in die berge ontwikkel is, is die term "chalet" oorspronklik selde gebruik. Dit is later danksy die werk van Jean-Jacques Rousseau in die Franse taalgebied bekend gemaak en het daarna ook in ander Europese tale gebruiklik geword.

Geskiedenis
-----------

Talle chalets in die Europese Alpe is aanvanklik as seisoenale plaashuise van melkboerderye gebruik, wat hulle melkbeeste gedurende die somer vanuit die laer geleë weivelde van die valleie na die bergweivelde gebring is. Die herders het in die chalets gewoon en daar ook kaas en botter gemaak, om die melk te konserveer. Voor die begin van die winter is hierdie suiwelprodukte saam met die melkbeeste weer na die laer geleë valleie geneem. 

Die chalets is gesluit en tot by die lente nie meer bewoon nie. By talle oorspronklike chalets is daar nog steeds 'n aantal kleiner hutte sonder vensters, die sogenaamde *mazots*, waarin waardevolle gereedskap tydens die winter toegesluit is.

In die tydperk van die Europese Verligting het Switserland danksy die Geneefse skrywer Jean-Jacques Rousseau gewild geraak, en die tipiese chalets het 'n simbool van die Switserse samelewing geword, wat met demokrasie, vryheid, natuurliefde en eenvoud geassosieer is. 

Met die romantisering van die landelike lewe en die bergwêreld in die 19de eeu het die Europese adel en welgestelde burgers belang gestel in die tipiese Switserse houthuis. Chalets is vinnig gebruik om die tuine van adellike luukse villa's te versier. Die chalet-boustyl is ook vinnig toegepas by nuwe villas, en selfs hele voorstede is in die chalet-styl opgerig. Die bou van spoorwegverbindings het die uitvoer vamn tipiese Switserse chalets bevorder, wat in die vorm van halfvervaardigde bouelemente op die Europese markte aangebied is.

Daarnaas het die toerisme, wat destyds begin ontwikkel het, van die chalet 'n gewilde soort vakansiehuis gemaak, en tans word die term sinoniem met vakansiehuis gebruik.
'n Saalpunt op die oppervlak van x^2 - y^2 = z
'n **Saalpunt** is 'n wiskundige begrip waarmee 'n interpretasie van 'n *buigpunt* gegee word. Die intuïtiewe idee waaraan mens dink van 'n punt op die saal van 'n perd kry hiermee 'n wiskundige betekenis. Saalpunte is punte in drie-dimensionele ruimte, gedefinieer op die geboë oppervlak van die grafiek van 'n funksie met twee veranderlikes, waar die funksie 'n maksimum in die een rigting en 'n minimum in die ander rigting bereik. 

Op 'n saalpunt kan daar twee geboë lyne op die oppervlak van die grafiek gevind word wat slegs daarop kruis en só oor die oppervlak loop dat die een 'n minimum in die saalpunt bereik en die ander 'n maksimum.

Wanneer 'n saalpunt grafies getoon word, lyk dit soos 'n saal. In die berge kom saalpunte voor as bergpasse.

Bronne
------

* Gray, Lawrence F.; Flanigan, Francis J.; Kazdan, Jerry L.; Frank, David H.; Fristedt, Bert (1990), *Calculus two: linear and nonlinear functions*, Berlyn: Springer-Verlag, p. 375, ISBN 0-387-97388-5,

* Hilbert, David; Cohn-Vossen, Stephan (1952), *Geometry and the Imagination* (2nd ed.), New York, NY: Chelsea, ISBN 978-0-8284-1087-8

* Von Petersdorff, Tobias (2006), "Critical Points of Autonomous Systems", *Differential Equations for Scientists and Engineers (Math 246 lecture notes)*,

* Widder, D. V. (1989), *Advanced calculus*, New York, NY: Dover Publications, p. 128, ISBN 0-486-66103-2
**Hendrik Andries Hanekom** (17 Julie 1896 – 11 Januarie 1952) was ’n baanbreker van Afrikaanse toneelspel. Hy was getroud met Mathilda Hanekom (gebore De Beer) en hulle het ’n dogter, Tilana, gehad.

Hendrik het sedert 1912 toneelgespeel, onder andere in sy 1915-toneelstuk *Heldinne van die oorlog*. In 1925 het hy en Mathilda Die Afrikaanse Toneelspelers, ’n Afrikaanse toneelgeselskap wat 27 jaar bestaan en die land vol getoer het, gestig. Van die stukke wat hulle opgevoer het, was *Oom Gawerjal*, *Liefde en geldsug*, *Hans die skipper* (deur D.F. Malherbe), *Oom Paul* (deur Calman Postma), *Oorskotjie*, *Generaal De Wet* (ook deur Postma) en *Die stille haard*. Hulle het ook saam met Paul de Groot toneelgespeel in stukke soos *Huis-toe* en *As mans huishou*. 

In 1945 is die eerste Erepenning vir Toneel deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns aan hulle gesamentlik toegeken.

Hendrik Hanekom is in op 11 Januarie 1952 op die ouderdom van 55 oorlede.

Filmografie
-----------

* Lig van 'n Eeu, 1942

* Die Spoorwegwa waarmee die De Groot-Hanekom-geselskap in 1926 met Huistoe gereis het.  
Agter, van links na regs, Henri Steenkap, Maxie Botha, André Huguenet, Anna Marais, **Hendrik Hanekom** en Wena Naudé.  
Voor: Mathilda Hanekom en Paul de Groot.
**Hendrik J. Botha** is ’n Afrikaanse digter.

Lewe en werk
------------

Hendrik J. Botha is in 1958 gebore en word groot op Westonaria aan die Wes-Rand. Hy matrikuleer in 1976 aan die Hoërskool Gimnasium in Potchefstroom en studeer daarna in die medisyne aan die Universiteit van Pretoria. Na sy internskap en verpligte militêre diensplig is hy ’n algemene praktisyn in Louis Trichardt (tans Makhado). In 1993 vestig hy hom in Bloemfontein en spesialiseer in narkose, waarna hy vanaf 1997 as narkotiseur praktiseer, eers in Klerksdorp en vanaf 2011 in Pretoria. In 2011 skryf hy in vir die M.A.-graad in Kreatiewe Skryfkuns aan die Universiteit van Kaapstad, ’n graad wat hy onder leiding van Joan Hambidge in 2013 met lof behaal. Sy mini-verhandeling wat hy as deel van die kursus indien handel oor "*Dokters as digters in die Afrikaanse letterkunde*", terwyl die praktiese vereistes van die graad die gedigte is wat later as "*Atropos*" gebundel word. Hy woon op ’n kleinhoewe aan die oostekant van Pretoria.

Skryfwerk
---------

Hy debuteer met die digbundel "*Atropos*". Die titel word verduidelik in die gedig "*Lotsbestemming*" en verwys na die Griekse mitologie, terwyl die voorbladontwerp ten nouste daarmee saamhang. Zeus se drie dogters Clotho, Lachesis en Atropos beskik oor die mens se lewensdraad: Clotho spin die draad, Lachesis wys dit ewekansig toe en Atropos knip dit willekeurig af. Die gedigte word in ses afdelings verdeel met temas wat behandel word wat insluit herinneringe aan die jeug en verlede; verganklikheid, soos dit veral in die hospitaal ervaar word; liefdesgedigte; herinneringe aan ’n Namibiese plaas; en ’n sterfproses. Die verse munt uit in duidelike segging in ’n klinkklare styl.

Publikasies
-----------

| Jaar | Publikasies |
| --- | --- |
| 2015 | Atropos |

Bronnelys
---------

### Internet

* NB-Uitgewers:  Geargiveer 18 Augustus 2016 op Wayback Machine

### Resensies

1. ↑  Ullyatt, Gisela "Beeld" 29 November 2015:  Geargiveer 25 Maart 2016 op Wayback Machine
**Elize Cawood** (28 Junie 1952 – 18 Julie 2020) was ’n Suid-Afrikaanse aktrise. Haar bekendste TV-rol is waarskynlik dié van Pop in *Verspeelde lente* (1984) en op die silwerdoek teenoor Marius Weyers en Peter Sepuma as die ryk Afrikaanse vrou in *Taxi to Soweto*. Sy was ook te sien in flieks soos *Die wonderwerker* (2012) en *Lien se lankstaanskoene* (2012).

Cawood het talle pryse vir haar rolle ingepalm, onder andere Beste Aktrise in 'n dramareeks in 1984 en 1985, Beste Vroulike Byspeler in die Vita-, Dalro-, Scenaria- en Artes-toekennings, asook Beste Aktrise in die sepie *Villa Rosa* in 2007.

Lewensloop
----------

Elize Cawood is in 1952 gebore en matrikuleer aan die Hoërskool Sentraal in Bloemfontein. Daarna studeer sy drama aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat, waar sy haar B.A.-graad verwerf het.

Cawood begin haar loopbaan in 1974 by die destydse Sukovs. Sy speel onder meer in Paul Ziller se *The Effect of Gamma Rays* (onder regie van Ernst Eloff) en Bertolt Brecht se *Die goeie mens van Setzuan* (onder regie van William Egan). Sy het ook in skole- en biblioteekprogramme opgetree.

Later werk sy by Truk en word hierna 'n vryskutspeler. Op die verhoog raak sy veral bekend waar sy die rol van Olive Schreiner vertolk in Stephen Gray se *Schreiner — A One Woman Play* (onder regie van Lucille Gillwald), as Elsa in die debuutproduksie van Athol Fugard se *Road to Mecca* in die Markteater in Johannesburg, en as Stella in Tennessee Williams se *Die trem se naam: Begeerte* (vertaal deur Lucas Malan en geregisseer deur Bobby Heany).

Sy is in 1982 met die akteur Wilson Dunster getroud, saam met wie sy te sien was in Paul Slabolepszy se *The Art Of Charf* en *Dinner For One*. Haar broer Bromley is ’n rolprent- en televisieregisseur, en haar dogter, Jenna Dunster, is ook 'n aktrise.

Filmografie
-----------

* *Wat jy saai*, 1979
* *Les visiteurs*, 1980 (TV-minireeks)
* *Verspeelde lente*, 1983 (TV-minireeks)
* *Arme moordenaar*, 1986 (TV-fliek)
* *Wolwedans in die skemer*, 1987 (TV-reeks)
* *The Fourth Reich*, 1990 as Romy Taillard
* *Taxi to Soweto*, 1991 as Jessica du Toit
* *Daisy de melker*, 1993 (TV-fliek) as Ethel Balderow
* *Lyklollery*, 2001 as die TV-lisensiedame
* *The Long Run*, 2001 as Mrs. Suiker
* *Red Dust*, 2004 as Anna Hoffman
* *Proesstraat*, 2010 (TV-komediereeks)
* *Liefling*, 2010 as Ouma Elsa Ferreira
* *Die wonderwerker*, 2012 as Maria van Rooyen
* *Lien se lankstaanskoene*, 2013 as Roos
* *Dis ek, Anna*, 2015 as advokaat Gouws
* *Sy klink soos lente*, 2016 as tannie Martie
* *Vir altyd*, 2016 as ouma Betsie van Zyl
* *Vir die voëls*, 2016 as ouma Martie
* *Konings* en die opvolg *Torings* (TV-dramareekse)
| ***Brave New World*** |
| --- |
| **Outeur** | Aldous Huxley |
| **Land** |  Verenigde Koninkryk |
| **Taal** | Engels |
| **Genre** | Wetenskapsfiksie |
| **Uitgewer** | Chatto & Windus |
| **Uitgegee** | 1932 |
| **Medium** | Druk |
| **Bladsye** | 311 (1932-uitgawe) |
| **ISBN** | 978-0-06-080983-6 |
| Letterkunde-portaal |

'n **Brave New World** (*Dapper nuwe wêreld*) is 'n roman deur Aldous Huxley wat in 1932 gepubliseer is. Dit beskryf 'n gevorderde samelewing in die toekoms waarin mense oënskynlik 'n maklike, gelukkige lewe lei, maar niemand werklik enige vryheid het nie. Die roman speel in "AF 632" in Londen af, wat ongeveer 2540 n.C is. Teen die tyd het ontwikkelings in reproduktiewe tegnologie, menslike kondisionering en slaapleer die samelewing onherroeplik verander.

Die titel van die boek is 'n frase wat vir die eerste keer in Shakespeare se toneelstuk The Tempest (Die storm) gebruik is:

 *O wonder!* 
 *How many goodly creatures are there here!* 
 *How beauteous mankind is!* 
 *O brave new world,* 
 *That has such people in it!* 
Hierdie woorde word in die roman deur John Savage aangehaal toe hy nog gedink het dat hy in 'n utopiese wêreld beland het.

Die algemene idee is dat 'n Wêreldregering mense manipuleer sodat hulle maklik regeer kan word. Mense word in vyf vlakke (kaste) verdeel, soos deur die staat bepaal om voorafbepaalde posisies in die samelewing te vul. Die onderste vlak is menslike klone, wat met chemikalieë behandel word om hulle geestelike en fisiese ontwikkeling in te perk. Kinders word met 'n proses behandel wat hulle slegs inligting gee wat vir hulle bepaalde vlak toepaslik is. So word hulle vir hul uiteindelike posisies in die lewe gevorm. Sielkundige behoeftes word deur die verpligte dosering van die dwelm *soma* bevredig, 'n hallusinogeen wat die gebruiker op 'n aangename reis neem. Die roman beskryf verskillende karakters in hierdie beplande samelewing, asook die probleme waarmee hulle worstel.

Sien ook
--------

* Le Monde se 100 boeke van die eeu
Die **Umkomaasrivier** (uMkhomazirivier, Mkomazi, die Umko) is een van die grootste riviere aan die suidkus van KwaZulu-Natal.

Oorsprong
---------

Die rivier ontspring in die Drakensberge op die grens tussen Suid-Afrika en Lesotho, 3km suidoos van Thabana Ntlenyana, suid van Giant's Castle, en net noord van die Sanipas. Dit is by die Ngaqamdolapas en in die Mkhomazi-wildernisgebied by 29° 28′ suid, 29° 19′ oos en 3000 m bo seespieël.

Loop
----

Vanaf sy oorsprong in die suidelike Drakensberge na sy mond by Umkomaas is 298 km. Die rivier sak vinnig deur afgeleë en diep klowe en het ‘n algemene vloeirigting van suidoos. Veral in sy bolope is die rivier baie wild. Daar is verskeie stroomversnellings. Dit loop deur die Vergelegen-natuurreservaat, Cobham-staatsbos, verby die Hella-Hella-pas, deur die Soada-natuurreservaat en die Duma Monzi-wildreservaat na Umkomaas, 47 km suidwes van Durban. Daar is geen damme, keerwalle en laagwaterbrûe in die rivier se loop nie. In die winter spoel die mond dikwels toe weens die groot hoeveelheid slik wat die rivier saamsleep see toe weens erosie as gevolg van swak landboumetodes en oorbeweiding. Dorpsaanleg in die Mkomazi-bekken dra verder daartoe by. Vloede weens donderstorms het gelei tot lewensverlies en aansienlike skade aan paaie, brûe, geboue en landerye.

Takriviere
----------

'n Dertigtal riviere voed die Umkomaas. Die beduidendste hiervan is die Elandsrivier, Ixoporivier (Xobho), Lotheni-, Nkhomazame-, Nzinga- en die Nhlaviniriviere.

Dorpies
-------

In die opvanggebied van die rivier is verskeie kleiner vestigings en dorpies. Die bekendstes is Boston, Richmond, Ixopo, Bulwer, Impendle, Nkomazi, Craigieburn, Magabheni en Umkomaas.

Ekonomie
--------

Tot in die 1860’s het die rivier gewemel van die krokodille en seekoeie. Nou word daar op die oewers geboer met suikerriet, katoen en skape. Bloekomplantasies lewer die grondstof vir viskose. Roeitoernooie en vlotresies vind gereeld op die rivier plaas.

Naam
----

Twee verklarings vir die oorsprong van die naam van die rivier kom voor. Shaka het volgens oorlewering ‘n paar walvisse by die mond gewaar. Hy het hulle *inkomo yamanzi*, die beeste van die water, genoem. ‘n Ander verklaring is dat die Zoeloe-woord "umkomaas" beteken "versamelaar van die water" en verwys na die baie takriviere van die Nkomazirivier.

Trivia
------

* C.J. Rhodes en sy broer het in die vallei met katoen geboer.
* Die Umkomaasvallei word genoem in Alan Paton se boek Cry, the Beloved Country.

Bibliografie
------------

* myriver.co.za
* rafting.co.uk
* southcoasthappenings.co.za
* umgeni.co.za
Döbereinerlamp
Die **döbereinerlamp** is 'n aflogistiese lamp (wat sonder 'n vlam brand). Dit word in 1823 as verbetering op die Fürstenbergerlamp deur die Duitse chemikus Johann Wolfgang Döbereiner ontwikkel en versprei tot so 1880. Hierdie ontdekking waar vuur gemaak word sonder 'n vuursteen, tonteldoos of vuurhoutjie was 'n internasionale sensasie.

Die döbereinerlamp word deesdae uitgestal in die Deutsches-museum, in die Stadsmuseum in Braunschweig, in die ou apteek in die Helderbergkasteel en die Museum Bayerisches Vogtland in Döbereiner se geboortestad.

Hoe die döbereinerlamp werk
---------------------------

In 'n glastoestel gevul met verdunde swaelsuur is 'n klokglas met 'n sinkfles. Die boonste deel van die klokglas is met 'n klep verseël wat deur 'n hefboom oopgemaak kan word, waarna die gas uit die klok ontsnap, die swaelsuur in die glasklok styg en met die sink reageer. Deur hierdie reaksie ontstaan waterstof wat deur die klep ontsnap en oor 'n "platinumspons" (fynverdeelde platinum) gelei word.

Die platinum kataliseer die reaksie van waterstof met suurstof (2 H2 + O2 → 2 H2O: Knalgasreaksie). Deur hierdie hitte vry te stel (eksotermiese reaksie) word die gasmengsel ontsteek en brand dit om water te vorm.

Los mens die hefboom, sluit die klep weer, die waterstofgas kan nie meer boontoe ontsnap nie en die suur word uit die glasklok terug in die reservoir gedruk.
**Harry "The Breaker" Morant** (\* 9 Desember 1864 – † 27 Februarie 1902) was 'n luitenant in die Bushveldt Carbineers uit Australië tydens die Tweede Vryheidsoorlog wat bekendheid verwerf het na sy skuldigbevinding en teregstelling weens moord op talle krygsgevangenes en ander ooggetuies van sy wandade. Die bynaam "Breaker" het hy gekry vanweë sy bedrewenheid met die inbreek van perde. Hy het ook gedig en van sy werk is in verskeie tydskrifte gepubliseer.

Gedurende sy diens in die Tweede Vryheidsoorlog, was hy verantwoordelik vir bevele vir die summiere teregstelling van verskeie Boere- en swart gevangenes, wat gelei het tot sy omstrede krygsverhoor en teregstelling vir moord deur die Britse Leër. Sy doodsbevel is persoonlik deur Lord Kitchener geteken al het hy dit later ontken.

In Australië is Morant na sy dood as 'n volksheld beskou. Sy verhaal is in verskeie boeke vertel asook 'n bekende film, die regisseur Bruce Beresford se *Breaker Morant* (1979), wat 'n romantiese voorstelling van Morant se wandade maak en feite van sy brutale optrede verswyg.
Die regters van die dooies, Minos, Aiakos en Rhadamanthys  

(Ludwig Mack: *Die onderwêreld*, om 1826)
**Rhadamanthys** (Grieks: Ῥαδάμανθυς), Kretiese heerser, en later 'n regter in die onderwêreld, is 'n figuur in die Griekse mitologie. Hy is ook op die Egeïese Eilande en in Boiotië vereer.

Mites
-----

Volgens legendes, wat moontlik nog uit die Minoïese tyd stam, was hy 'n magtige koning. Tydens sy lewe het hy wet en orde na Kreta gebring, en na sy dood het hy in Tartarus as 'n regverdige heerser en regter opgetree. Hy is aanvanklik as 'n afstammeling (agterkleinseun) van Kres beskou. Latere geslagsregisters plaas hom langs Minos en Sarpedon as seun van Zeus en van Europa; in die plek Sarpedon word ook Aiakos as 'n broer van Rhadamanthys en derde regter van die dooies genoem.

Uit die integrasie van die ouer legende het chronologiese probleme gevolg, omdat Sarpedon aan die Trojaanse oorlog deelgeneem het, maar as Zeus se seun twee geslagte tevore gebore is. So het etlike antieke historici, vir die broers elkeen 'n afstammeling met dieselfde naam geskep. Hierdie "afstammelinge" Minos, Sarpedon en Rhadamanthys is dan die seuns van Lykastos en die Ide.

Na die dood van Amphitryon, trou Rhadamanthys Alcmene. Afhangende van die weergawe, geld Erythros, en Gortys as sy seuns. Rhadamanthys het ook Herakles opgevoed en hom boogskiet geleer.

Volgens Homeros het die Phaiake Rhadamanthys eens op 'n tyd met een van hul skepe van Scheria na Euboea gebring.

Ander
-----

Na Rhadamanthys is die Asteroïde (38083) Rhadamanthus vernoem.

Literatuur
----------

* Otto Jessen: *Rhadamanthys*. In: Wilhelm Heinrich Roscher(Ed.): *Gedetailleerde woordeboek van die Griekse en Romeinse mitologie*. Groep 4, Leipzig, 1915, Sp. 77-86 (Digitalisat).
Yves Chaland: *Le jeune Albert*  
(Brussels' Comic Book Route)
**Ligne claire**, wat uit die Frans letterlik beteken die 'helder lyn', is 'n sketsmetode wat ontwikkel is deur Hergé (die skepper van Kuifie). Dit is 'n tekenmetode wat helder, sterk lyne gebruik. Die lyne het dieselfde dikte en klem, en word dus nie gebruik om sekere voorwerpe te beklemtoon of vir skaduering nie. (Dit is ook dan hoekom dit soms *die demokrasie van lyne* genoem word). Voorts lewer die tekenstyl sterk kleure en 'n kombinasie van strokiesverhaalagtige karakters teen 'n realistiese agtergrond. Gebruik van skadu's is gering en al die elemente van 'n strokie word met helder swart lyne omring.

Hergé het aanvanklik in 'n heelwat losser, rowwer styl geskets. Hy was aan die begin van sy loopbaan veral beïnvloed deur die befaamde Amerikaanse strokiesverhaalkunstenaars van die laat 1920's en 1930's. Dit was eers ná die Tweede Wêreldoorlog wat sy tekenstyl ontwikkel het in *ligne claire*. Vir Hergé was die styl nie beperk tot die sketse nie, maar het ook deurgetrek na die storielyn. Dié moes ook reguit en sonder fieterjasies wees.

Die *ligne claire* styl het sy hoogste gewildheid bereik in die 1950's, maar die invloed daarvan het begin taan in die 1960's, toe dit as outyds begin beskou is deur die toentertydse moderne generasie strokiesverhaalkunstenaars. Teen die laat 1970's het dit 'n herlewing belewe, veral as gevolg van die invloed van Hollandse kunstenaars soos Joost Swarte -- die persoon wat die uitdrukking *ligne claire* die eerste keer in 1976/77 gebesig het -- en Theo van den Boogaard, asook die Franse kunstenaar Jacques Tardi. Teen die 1980's het verskeie Franse kunstenaars, maar veral Yves Chaland, die styl weer hoogty laat vier.

Moderne gebruik van die *ligne claire* is dikwels vanuit 'n ironiese oogpunt. Van den Boogaard het die styl byvoorbeeld gebruik om spanning te skep tussen die styl en die amoraliteit van sy karakters.

*Ligne claire* is nie beperk tot Franko-Belgiese strokiesverhale nie. Britse kunstenaars soos Martin Handford en Amerikaanse kunstenaars soos Geoff Darrow het dit ook gebruik.

Voorbeelde van reekse wat die *ligne claire*-styl gebruik
---------------------------------------------------------

* Die avonture van Kuifie, Hergé
* Alix, Jacques Martin

Bron
----

* Hierdie artikel is losweg vertaal vanaf *Ligne claire* op die Engelse Wikipedia.
'n Voorblad van *Life* uit 1911.
***Life*** was van 1883 tot 1972 'n Amerikaanse weektydskrif, tot 1978 'n "spesiale tydskrif" wat van tyd tot tyd gepubliseer is en van 1978 tot 2000 'n maandtydskrif. Gedurende sy goue tydperk van 1936 tot 1972 was dit 'n weeklikse tydskrif van algemene belang en met 'n wye strekking wat bekend was vir die gehalte van sy fotografie.

*Life* was vir die eerste 53 jaar van sy bestaan, tot 1936, 'n onafhanklike tydskrif met artikels van algemene belang en die klem op ligte vermaak, met baie illustrasies, grappe en sosiale kommentaar. Van die bekendste skrywers, redakteurs, illustreerders en spotprenttekenaars van dié tyd het vir die tydskrif gewerk: Charles Dana Gibson, Norman Rockwell en Jacob Hartman jr. Gibson het die tydskrif se redakteur en eienaar geword ná John Ames Mitchell se dood in 1918. 

In 1936 het die destydse uitgewer van *Time*, Henry Luce, *Life* gekoop net omdat hy die naam wou hê. Hy het die tydskrif heeltemal herontwerp. *Life* het die eerste Amerikaanse nuustydskrif met net foto's geword en dit het die mark dekades lank oorheers. In 'n stadium is meer as 13,5 miljoen eksemplare per week verkoop. Die bekendste foto wat in die tydskrif gepubliseer is, was waarskynlik Alfred Eisenstaedt s'n, "V-J Day in Times Square", van 'n verpleegster in 'n matroos se arms wat op 14 Augustus 1945 in New York geneem is terwyl die oorwinning oor Japan in die Tweede Wêreldoorlog gevier is. Ander bekende fotograwe wat vir die tydskrif gewerk het, was Robert Capa, Margaret Bourke-White, Lee Miller, Gordon Parks en Henri Cartier-Bresson.

Ná 2000 het Time Inc. nog die naam *Life* vir spesiale uitgawes gebruik. Dit is weer gereeld gepubliseer toe dit van 2004 tot 2007 'n weeklikse koerantbylae was. Dit het daarna finaal toegemaak. *Life* se foto's is tans te sien op die webtuiste Life.com.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Life (tydskrif).

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4125429-6
* MusicBrainz: 97a1f76a-f7a6-4b08-8616-00d168027429

 |
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Poliëtileen |
| Struktuurformule van  |  |
| Chemiese formule | [CH2-]n |
| Molêre massa | 10 000 - 6 000 000 g/mol |
| CAS-nommer |  |
| **Fasegedrag** |
| Smeltpunt | <130 °C (HD) |
| Kookpunt | Ontbind 500-550K (HD) |
| Digtheid |  |
| Oplosbaarheid | in warme dichloorbenseen (DCB) |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa | geen |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt | geen |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |

'n Bottel wat van PE-LD vervaardig is
**Poliëtileen**, afgekort as *PE*, is 'n polimeer van eteen wat 'n verskeidenheid gebruike het. Dit word onder andere vir die vervaardiging van vullissakke, buise en die isolasie van elektriese kabels gebruik.

Die radikaalmeganisme wat die polimeer vorm
Daar is verskeie tipes PE:

* HDPE – hoë-digtheid poliëtileen
* LDPE – lae-digtheid poliëtileen
* LLDPE - lineêre lae-digtheid poliëtileen
* UHMWPE - ultrahoëmolêregewig poliëtileen
* XLPE – *cross linked* poliëtileen

Die tipes verskil in hoe hulle gemaak word, maar ook in die kettingstruktuur en die morfologie en eienskappe. Poliëtileen is 'n semikristallyne stof. Die kristalstruktuur is gewoonlik ortorombies, hoewel daar ook 'n monokliniese en 'n heksagonale struktuur bestaan. Die ketting vou hom in 'n lamellêre struktuur wat geskei word van die volgende lamel deur 'n amorfe lagie. Die amorfe komponent gee die materiaal sy buigsaamheid, die kristallyne sy sterkte. Die afstand van lamel tot lamel word die lange periode genoem en bedra 50-300 Å afhanklik van die kettingstruktuur en die molekulêre massa (en sy verdeling).

Die HDPE-vorm word met 'n bepaalde katalisator gemaak wat liniêre kettings oplewer. Afhanklik van die molêremassaverdeling kan die kristalliniteit hoog wees (~90%). Die stof is dan wit en taamlik hard en glad en die smeltpunt is hoog. Die katalisator word die Ziegler-Natta-katalisator genoem. Die meeste HDPE word gebruik vir *blow molding* van bottels vir bleikmiddels, seep, melk ens. maar byvoorbeeld ook vir implantasie in heupgewrigte by mense met artritis 

Die LDPE-vorm word by hoë druk vervaardig en bevat lang-kettingvertakkings. Die kristaliniteit is laer as vir HDPE en die smeltpunt is ook laer.

LLDPE is 'n ko-polimeer met hekseen of okteen (afhangend van die produsent). Dit gee aan die kettingstruktuur kort-kettingvertakkings en 'n kort-kettingvertakkingverdeling naas die molêremassaverdeling.  Die smeltpunt is laer dan vir HDPE en afhanklik van die verdelings kan die stof deursigtig wees pleks van wit. Met baie vertakkings voel die stof plakkerig en word dit vir kleefplastiek gebruik ("cling wrap").

UHMWPE is 'n lineêre PE met 'n baie groot molekulêre massa, tot 6.000.000 g/mol] wat tot vesels getrek kan word. Dit kristalliseer nie deur te vou in lamelle nie maar as uitgestrekte kettings. Dit maak die stof baie sterk, meer as staal. Hierdie vorm word ook HHPE genoem (High modulus, high performance)
Manneken PisManneken Pis as Graaf Dracula. Die vampierkostuum is 'n namaaksel van dié wat die Britse akteur Christopher Lee in sy *Dracula*-films gedra het
Die **Manneken Pis** (soms ook **Petit Julien** genoem) is 'n bronsstandbeeld van sowat vyftig sentimeter hoog, wat in die hart van die Belgiese hoofstad Brussel staan. Manneken Pis is as 'n fontein ontwerp en beeld 'n klein seuntjie uit wat urineer, maar simboliseer tegelykertyd die onafhanklike gees van die Brusselaars. Die figuur is vandag saam met die Grand-Place of Groot Markplein van Brussel en die Atomium die bekendste simbole van die stad. Soortgelyke standbeeldjies kom ook in ander Vlaamse stede voor. Die Manneken Pis van Geraardsbergen, is 160 jaar ouer as die Brusselse een, maar nie naastenby so beroemd nie.

Manneken Pis is reg vir KersfeesManneken Pis in die Brusselse Stoofstraat
Die standbeeld is in 1619 deur Jérôme Duquesnoy geskep, en die Brusselaars het groot moeite gedoen om die figuur tydens die Franse beleg van die stad in 1695 te beskerm. 

Toe die beeld op 26 Junie 1817 verdwyn het, verskyn die volgende gedig in 'n koerant om die stomgeslane Brusselaars te troos:

*Ey lieve meisjes! Staakt geschrei*
*Al koomt gy door dees dievery*
*een zoeten troost te missen;*
*hij zal met nerstig onderzoek*
*nog wel eens koomen uit den hoek*
*om zonder schroom te pissen.*
Die vertaling:

*Ey liewe meisies! Staak die geskreeu*
*Al kom jy deur hierdie diefstal*
'*n soet troos te mis;*
*hy sal met ernstige navorsing*
*nog wel eens te voorskyn kom* 
*om sonder skroom te piss.*
Gedurende die nag van 2 Oktober 1817 het 'n sekere Lycas, 'n dwangarbeider wat grasie verkry het, die beeld gesteel. Die volk was buitengewoon bekommerd. Oral is gesoek, en uiteindelik is die oorblyfsels van die beeldjie onder 'n hoop puin ontdek. Die stukke is weer aanmekaar gelas en gebruik om 'n gietvorm van te maak, waarmee die huidige brons beeldjie gegiet is en toe weer op sy oorspronklike fontein in die Stoofstraat terug geplaas is.

Daar is talle legendes rondom die ontstaan van die figuur. Een van hulle beweer dat dit 'n kind voorstel wat die lont van 'n bom, waarmee vyande die stad aan die brand wou steek, op sy eie manier geblus het. 'n Ander storie gaan oor 'n kind wat eers verdwyn het, maar later deur sy vader, 'n welgestelde Brusselse burger, in dieselfde houding gevind is as die Manneken Pis.

Dit is deesdae 'n tradisie om die Manneken Pis by besondere geleenthede met die kleredrag van 'n bepaalde beroep of die heilige van die dag aan te trek. Tans is daar honderde kostuums, waarvan die meeste in die Maison du Roi, 'n museum van die stad Brussel op die Grand-Place, bewaar word. Manneken Pis beskik onder meer ook oor 'n uniform, wat deur die voormalige staatshoof en partyleier van die Duitse Demokratiese Republiek, Erich Honecker, aan hom geskenk is.

Die waterstraal is vroeër jare tydens bepaalde feeste vervang deur minder deursigtige vloeistowwe soos heuningdrank en wyn. In 1890 is daar in Brussel twee dae lank fees gevier, waartydens die klein weldoener vir die laaste keer wyn en *lambic*, 'n Brusselse bier, aangebied het.
In die mediese vakterminologie verwys **saalneus** na 'n misvorming van die menslike neus. Dit word gekenmerk deur die insinking van die neusbrug. Die mees algemene vorm is die insinking in die kraakbeen van die onderste derde van die neus. Die insinking in die been (boonste derde van die neus) kom minder voor.

Simptome
--------

Die insinking van die neusbrug lei gewoonlik tot 'n verswakking van die ander ondersteunende strukture van die neus en dus tot 'n inperking van die nasale asemhaling. Die kosmetiese aspek van die misvorming kan bykomend tot geestelike probleme lei.

Terapie
-------

Die vernietiging van die kraakbeenagtige infrastruktuur van die neus vereis 'n rekonstruksie van die ondersteunende elemente van die neus. Dit behels meestal dat daar 'n oorplanting van kraakbeen moet plaasvind. Die kraakbeen vir so 'n oorplanting word meestal uit die neus self, die ore of die ribbe geneem.

Literatuur
----------

* Ernst Kastenbauer (Hrsg): *Nase, Nasennebenhöhlen, Gesicht, Mundhöhle und Pharynx, Kopfspeicheldrüsen*; = Hans Heinz Naumann u. a. (Hrsg.): *Oto-Rhino-Laryngologie in Klinik und Praxis*, Band 2; Stuttgart: Thieme, 1992; ISBN 3-13-676601-6; bl. 147–148
Die **Saagtandsuikerbos** (*Protea holosericea*) is 'n blomdraende struik wat hoort tot die bekende Protea genus. Die plant is endemies aan Suid-Afrika en kom voor in die Sawedge-piek op die Keeromsberg waar dit deel is van die fynbos-bioom. Die struik groei feitlik regop en word 1.2 m hoog en blom van September tot Oktober.

Vuur vernietig die plant maar die sade oorleef. Die saad word geberg in 'n doppie en deur die wind versprei. Die plant is eenslagtig. Bestuiwing vind plaas deur die werking van voëls. Die plant groei op die droë, boonste berghellings op hoogtes van 1 200 - 1 300 m.

In Engels staan dit as die *Sawedge Sugarbush* bekend. Mense wat die plant se blomme gepluk het, het veroorsaak dat die plant amper uit gesterf het in die 1970's.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
* Lys van proteaspesies

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Protea Atlas
* Biodiversityexplorer
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q15583703
* GBIF: 5637492
* iNaturalist: 592514
* IPNI: 705854-1
* IUCN: 113210048
* NCBI: 273537
* Plant List: tro-26500459
* Tropicos: 26500459

 |
**Saartjie Baartman** (1789– 29 Desember 1815) was die bekendste van ten minste twee Khoikhoi-vroue wat in die 19de eeu as trekpleister in Europa onder die naam *Hottentot-Venus* tentoongestel is. "Hottentot" was die naam van die Khoi-mense, wat nou aanstootlike beskou word, en "Venus" verwys na die Romeinse godin van liefde.

Suid-Afrikaanse Khoikhoi-vroue wat as gevolg van hul groot boude uitgestal is as sirkus-aantreklikhede in Europa in die 19de eeu.

Die Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap se kenteken op Saartjie Baartman se graf in Hankey, Suid-Afrika.

Lewe
----

Baartman is in 1789 van 'n Khoisan-familie naby die Gamtoosrivier in die Oos-Kaap, in die destydse Nederlandse koloniale ryk, gebore. Haar Khoi-naam is tot vandag toe ongekend. Sy was 'n slaaf van Nederlandse boere in Kaapstad, en kon vloeiend Nederlands praat. Haar pa is deur Boesmans vermoor terwyl hulle beeste geskuif het.

Haar eienaar se broer, 'n vrye swart man genaamd Hendrick Cezar en William Dunlop, 'n Engelse dokter wat by die Kaapse slawehuis gewerk het, wou haar in Londen tentoonstel. Hulle beloof haar dat sy as 'n ryk vrou sal kan terugkeer. Saartjie was taamlik klein, met 'n swart vel, 'n groot agterstewe, lang skaamlippe en dik lippe. Europeërs het haar liggaamsbou vreemd gevind en wou graag sien hoe sy lyk. Sy is op 21 in 1810 na Londen en Ierland. Baartman het ook na Manchester verhuis, waar sy as Sarah Bartmann gedoop is. In 1814, ná Dunlop se dood, het 'n man genaamd Henry Taylor, Baartman na Parys (Frankryk) gebring waar sy in die openbaar tentoongestel is.

Sterfte
-------

Baartman het in armoede geleef en sterf uiteindelik op 29 Desember 1815 as gevolg van 'n aansteeklike siekte, moontlik pokke, maar longontsteking is ook as 'n moontlike oorsaak genoem. Die beroemde anatoom Georges Cuvier maak 'n aantal anatomiese preparate van haar waaroor hy ook publiseer. Haar liggaam is tot in 1974 in 'n museum in Parys uitgestal.

Die oorskot van Saartjie is na 'n veldtog in 2002 na Suid-Afrika teruggebring, waarna sy in haar oorspronklike geboortestreek in Hankey ter ruste gelê is op Suid-Afrika se Nasionale Vrouedag.

Films
-----

Die volgende rolprente handel oor haar lewe:

* Abdellatif Kechiche: *Vénus noire (Swart Venus)*. Parys, MK2, 2009
* Zola Maseko: *The life and times of Sara Baartman*. Icarus, 1998

Lees ook
--------

* El Negro
'n Deel van die pas.
Vanaf 'n ander uitkykpunt.
Uitsig vanaf 'n afstand.
Die **Cloetespas** is 'n bergpas op die R327 wat Herbertsdale oor die Outeniekwaberge met Van Wyksdorp, Ladismith en Calitzdorp in die Klein Karoo verbind.

Hierdie redelik onbekende pas is reeds in die 1850's gebou en waarskynlik genoem na die familie wat die grond aan die suidelike kant van die pas besit het. Boere in die Klein Karoo direk noord van die pas het hierdeur 'n kortpad na Mosselbaai met sy hawe verkry. Voorheen moes hulle 70 km weswaarts gaan óm die Plattekloof of 20 km ooswaarts oor die Attakwaskloofpas. Herbertsdale is eers in 1865 en Van Wyksdorp in 1904 gestig.

Aanvanklik het die pas as Cloeteskraalpas bekend gestaan. Cloetesberg direk noord van die pas is 1 007 m hoog. Noordoos lê Spitskop op 1 029 m, noordnoordwes Vreysberg op 1 110 m en daarna sak die pas tot in die vallei van die Gouritsrivier. Met die Jan Mullerbrug (geopen in 1955) gaan die pad oor die Gourits. Omdat die rivier en sy talle sytakke 'n besonder wye opvanggebied het, kan hierdie brug betreklik maklik oorstroom. Gedurende die 1970's en 1980's is die roete verder verbeter.

Ná 1910 is die roete aangepas om die steiler dele uit te skakel. Aan die suidelike hang kan die ou paddele nog gesien word waar dit effens wes van die nuwe trajek loop. Die ou en nuwe dele sluit in die vallei aan die noordekant weer bymekaar aan. Op dié spesifieke punt is oorblyfsels van 'n klipfort uit die Tweede Vryheidsoorlog (1899-1902) wat destyds deur die *Mossel Bay District Mounted Troops* opgerig is. Dit staan op 'n klein koppie in die hoek gevorm deur die aansluiting van die ou en nuwe pad. 'n Kilometer verder na die Klein Karoo is nog 'n ruïne van 'n blokhuis. Dit het uitsig gebied oor die plat gedeelte van die pas wat na die Klein Karoo lei. Daar is selfs 'n derde bouval van 'n fortjie. Hulle moes verhinder dat Boere-kommando's hulp veral in die vorm van vars perde ontvang van ondersteuners in Suid-Kaapland; en van wapens en ammunisie voorsien word deur skepe aan die kus. In ander Suid-Kaapse passe was daar hoogstens twee van hierdie fortjies. Dit dui dalk op die belangrikheid van hierdie roete vir soldate te perd.

Hierdie pas en die Gouritsrivier vorm die skeiding tussen die Lange- en die Outeniekwaberge.

Bibliografie
------------

* *Standard Encyclopaedia of Southern Africa*, vol. 3. Kaapstad: Nasou, 1971
* *Op Pad in Suid-Afrika*. Erasmus, B.P.J. Johannesburg: J. Ball,1995

Sien ook
--------

* Lys van bergpasse in Suid-Afrika

Koördinate: 33°57′31.2″S 21°47′52.6″O﻿ / ﻿33.958667°S 21.797944°O﻿ / -33.958667; 21.797944
Die **Porsche 924** is 'n sportmotor wat van 1976 tot 1988 deur Porsche AG in Duitsland vervaardig is. 'n Tweedeur 2+2-coupé, die 924, was bedoel om die Porsche 914 as die intreemodel van die maatskappy te vervang. 

Hoewel die watergekoelde voorenjin-928-gran turismo eerste ontwerp is, was die 924 die eerste Porsche met 'n voorenin en agterwielaandrywing. Dit was ook die eerste Porsche wat met 'n vol-outomatiese ratkas aangebied is. 

Die 924 het in November 1975 sy openbare debuut gemaak. Dit was geliefd onder entoesiaste vir die prestasie en die sukses van die verkope, met net meer as 150 000 wat tydens 'n produksietydperk 1976–1988 geproduseer is, en 'n belangrike inkomstebron vir die maatskappy. Die nouverwante 944 wat in 1983 op die Amerikaanse mark bekendgestel is, moes die 924 vervang, maar die produksie van die 924 het tot in 1985 voortgeduur, gevolg deur 'n 924S-motor met 'n 944-enjin tot 1988. 

Porsche "Project 425"

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4527212-8
* LCCN: sh92002720

 |
Die **Porsche Panamera** is 'n luukse vierdeursportsedan. Dit is agterwielaangedrewe met 'n voorenjin, met allewieldryfweergawes ook beskikbaar.

Die Porsche Panamera produksiemodel is by die 13de Auto Sjanghai Internasionale Motorskou in Sjanghai, China onthul in April 2009. In 2011 is hibriede en dieselweergawes vrygestel. In April 2013 is die Panamera opgekikker, en weer by die Sjanghai Motorskou vrygestel. 'n Inprophibriede weergawe, die Panamera S E-Hybrid, is op die Amerikaanse mark vrygestel in November 2013.

Konsep en beskrywing
--------------------

Die Porsche 989 konsepmotor in die Porsche-museum in Stuttgart, Duitsland.
Die Panamera se naam is afgelei, soos die Porsche Carrera lyn, van die Carrera Panamericana motorren. Die Panamera word oor die algemeen beskou as die langverwagte vrug van Porsche se 989 konsep van die laat-1980's.

Soos die Porsche Cayenne sportnutsvoertuig (wat die handelsmerk se topverkoper-voertuig geword het) het die Panamera baie Porsche-puriste ontstel, want dit is gesien as 'n poging om Porsche se bekoring wyer as net die geharde liefhebbers te verbreed. Die Panamera hardloop in stryd met die maatskappy se handtekeninglyne, veral sy ligte tweedeur-agterenjinsportmotors soos die 911. Die Panamera word aan die ander kant beskou as 'n volgrootte luukse motor, wat byna 1 800 kg (4 000 lb) weeg met vier deure, en sy enjin gemonteer aan die voorkant. Die Panamera se voorkoms met sy lang enjinkap en agterluik dra egter ooreenkomste met 'n gestrekte 911. Die ikoniese 911 het 'n beknopte binneruim, dus slegs gefokus op rou prestasie, terwyl die Panamera oor 'n weelderige binneruim beskik, gelaai met moderne tegnologiese geriewe, duur klankstelsel en leerbekleedsel.

Produksie
---------

Enjins word die eerste in Stuttgart gemonteer, en die motor se bakwerk word gebou, geverf en finaalgemonteer in Leipzig, Duitsland, saam met die Cayenne en Macan. Vanaf 2009 tot 2016 word bakwerke in die Volkswagen Groepfasiliteit in Hannover vervaardig.

Produksie het in April 2009 'n aanvang geneem, 'n maand na sy debuut by die Sjanghai Motorskou in China.

Porsche Panamera Turbo (voor opkikkering)
Binneruim
Die V8-aangedrewe Panamera S, 4S, en Turbo-modelle was die eerste weergawes wat gedebuteer het in 2009. Bykomend tot die 4,8 L V8 Twin Turbo van 373 kW (500 remperdekrag), het Porsche twee verdere modelle in 2010 bekend gestel: die Panamera en Panamera 4 wat albei aangedryf word deur 3,6 liter-V6 enjins van 224 kW (300 remperdekrag).