recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Shabbir Banoobhai** (1949-) is ’n Suid-Afrikaanse digter. Onder sy bundels tel *echoes of my other self*, *shadows of a sun-darkened land* en *inward moon outward sun*.

Biografie
---------

Banoobhai is op 23 Oktober 1949 in Durban gebore. Hy wou na skool aan 'n universiteit gaan studeer, maar dit was te duur. Hy studeer aan die Springfield Kollege om 'n onderwyser te word. In 1970 word hy tot voorsitter van die studente se Verteenwoordigende Raad verkies. Hy was ook die assistentredakteur van die kollege se koerant, *Aspect*, wat soms vir sy protes teen die apartheidstaat verban was.

Op kollege ontmoet hy Fatima Meer. Toe sy uitgevind het dat hy gedigte skryf, stel sy voor dat hy die prominente digter Douglas Livingstone ontmoet.

Terwyl hy nog op kollege was verwerf hy 'n Baccalaureus Commercii-graad aan Unisa. Hy werk daarna vir 'n kort rukkie as 'n onderwyser, waarna hy 'n rekenmeester word.

In sy eie woorde, is sy werk daarop gemik: "om 'n visie van 'n meer menslike samelewing te bevorder – 'n samelewing wat nie net sy lede as mense respekteer nie, maar wat hulle as geestelike wesens en essensieel heilig beskou".

Digbundels
----------

* *echoes of my other self* (1980)
* *shadows of a sun-darkened land* (1984)
* *inward moon – outward sun* (2002)
* *lightmail* (2002)
* *book of songs* (2004)
* *lyrics in paradise* (2009)
* *dark light – the spirit's secret* (2009)
* *the drums beat all night* (2013)

Ander werke
-----------

* *wisdom in a jug: reflections of love* (1999)
* *if i could write – Ramadan letters that can be read at Christmas or on any other day* (2006)
* *water would suffice: reflections of love* (2007)
* *a mountain is an upside down valley* (2008)
* *the mirror's memory – reflective essays and thoughts* (2009)
* *Heretic – a novel* (2012)
* *Seeing Perfection – meditations for living in peace* (2013)
**Sewsunker "Papwa" Sewgolum** OIS (1930–1978) was 'n legendariese Suid-Afrikaanse gholfspeler wat bekendheid verwerf het toe hy die eerste swart gholfspeler is wat 'n provinsiale ope toernooi in Suid-Afrika gewen het. Hy het 'n simbool van sportboikotbewegings geword toe foto's waar hy die trofee buite in die reën moes ontvang, as gevolg van Apartheidwetgewing, van hom regoor die wêreld gepubliseer is. Sewgolum is as gevolg van sy ras nie toegelaat om die klubhuis binne te gaan nie.

Vroeë lewe
----------

Sewgolum was die seun van arm plaaswerkers. Hy is met Suminthra getroud en hulle het 'n seun, Rajen, gehad.

Loopbaan
--------

Sewgolum, is deur die Duitssprekende Graham Wulff van Howick "ontdek". Die welgestelde Wulff se rykdom was toe te skryf aan die uitvinding van 'n velsorgroom wat hy *Oil of Olay* gedoop het. Toe Wulf 'n swak hou speel, nadat Sewgolum hom as gholfjoggie geadviseer het oor watter gholfstok om te gebruik, daag Wulf hom uit om die hou beter te speel. Sewgolum se naderhou land binne 'n halwe meter van die putjie en Wulfe is so beïndruk dat hy hom in 1959 oorsee stuur om aan die Britse Ope te gaan deelneem.

Sewgolum, die voormalige gholfjoggie met 'n verkeerdomgreep (linkerhand onder sy regterhand) veroorsaak in 1963 'n opskudding toe hy wen teen 103 wit gholfspelers, wat Harold Henning ingesluit het, in die provinsiale Natal-Opetoernooi by die Durban Buiteklub. In 1965 verslaan hy Gary Player om die titel vir 'n tweede keer te wen. Hy het ook die Nederlandse Ope in 1959, 1960 en 1964 gewen. Hy was ook die wenner van 'n aantal *nie-blanke* gholfkampioenskappe in Suid-Afrika. In terme van hul beleid om nie verslag te doen oor veelrassige sport nie, het die SAUK geweier om kommentaar uit te saai oor toernooie waaraan Sewgolum deelgeneem het.

In 1966 verban die Suid-Afrikaanse regering Sewgolum uit deelname aan alle plaaslike toernooie. In 1966 weier die Ministerie van Beplanning om 'n permit aan Sewgolum uit te reik om aan die Westelike Provinsie Ope deel te neem, gegrond daarop dat permitte in die toekoms net aan "nie-Blankes" uitgereik sal word vir toernooie waaraan hulle reeds voorheen deelgeneem het. Sy paspoort word ook teruggetrek wat hom verhoed om oorsee gholf te speel. Dit bring mee dat hy slegs in amateurtoernooie vir swart spelers kan deelneem wat 'n jammerlike einde aan sy professionele loopbaan bring.

Eerbewyse en toekennings
------------------------

* Sewgolum het in 2003 postuum die Orde van Ikhamanga-prestasietoekenning van President Thabo Mbeki ontvang.
* Durban het 'n gholfbaan na hom vernoem. Die **Papwa Sewgolum Municipal Golf Course** is 'n 18-putjiebaan in die Reservoir Hills woonbuurt.
Mysoreaanse vuurpyle word tydens die Tweede Anglo-Mysore-oorlog (1780–1784) deur Indiese magte teen Britse troepe gebruik.
**Fathul Mujahidin** is 'n militêre handleiding wat deur Zainul Abedin Shustari geskryf soos beveel deur Tipu Sultan, 'n *de facto* heerser van die Koninkryk Mysore, wat as 'n pionier in die gebruik van vuurpylartillerie beskou word. Mysore het in die 1750's hul leër met vuurpyle begin toerus en tydens die Tweede Anglo-Mysore-oorlog (1780–1784) het Tipu en sy vader Haider Ali hierdie tegnologie teen Britse troepe gebruik. Tipu Sultan het ook vuurpyle gebruik in die geveg met die Britse leër in die Beleg van Srirangapatna van 1792, 'n geveg aan die einde van die Derde Anglo-Mysore-oorlog.

Tipu versprei afskrifte van sy militêre handleiding aan al sy offisiere. In die handleiding word gestel dat 200 soldate in sogenaamde Mysore-kushoene dien om vuurpyle te hanteer. Voorts sou 16 tot 24 kushoene in die leër se infanterie ontplooi word. Die soldate wat die vuurpyle hanteer, is opgelei om die lanseerhoek te definieer om die trajek waarteen die vuurpyl sou beweeg, behoorlik te bepaal. Tipu het ook in die handleiding 'n meervoudige vuurpyl-lanseerder (baie soos 'n musiekorrel) gedefinieer wat tot tien vuurpyle gelyktydig sou afskiet. Sommige van die vuurpyle het lemme aan die voorkant van die bamboes-geleidingsstawe gehad, terwyl ander as brandende vuurpyle ontwerp is.

Alhoewel dit nie die eerste gebruik van vuurpyle deur Mysore was nie, het die beleg van Srirangapatna in 1792 na bewering begin met sarsies van tot 2000 vuurpyle wat gelyktydig gelanseer is.

Volgens Stephen Oliver Fought en John F. Guilmartin, jr. in *Encyclopædia Britannica* (2008):

```
"Hyder Ali, prins van Mysore, het oorlogs vuurpyle ontwikkel met 'n belangrike innovasie; die gebruik van metaalsilinders om die verbrandingspoeier te bevat. Alhoewel die gehamerde sagte yster wat hy gebruik het, rof was, was die barssterkte van die houer met buskruit baie hoër as die van die vorige papierkonstruksies. Dus was 'n groter interne druk moontlik, met 'n gevolglike groter druk van die voortstuwende straal. Die vuurpylhouer is met leergordels aan 'n lang bamboesstok vasgemaak. Die trefafstand word bereken op net meer as 'n kilometer. Alhoewel hierdie vuurpyle afsonderlik nie akkuraat was nie, het verspreidingsfoute minder belangrik geword as groot getalle vinnig in massa-aanvalle gevuur is. Hulle was veral doeltreffend teen kavallerie en is na die aansteek in die lug gegooi of op die harde droë grond gelanseer. Die seun van Hyder Ali, Tippu Sultan, het voortgegaan om die gebruik van vuurpylwapens te ontwikkel en dit verder uit te brei, en volgens berigte het die aantal vuurpyle van 1 200 in 'n korps na 5 000 vergroot. In die gevegte by Seringapatam in 1792 en 1799 is hierdie vuurpyle met aansienlike effek teen die Britte gebruik."
```
**William Orpen**  

**Engelse skilder**  
  


---

**Gebore**   

27 November 1878   

in Stillorgan, Ierland,  
 Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland

---

**Oorlede**   

29 September 1931   

in Londen, Verenigde Koninkryk

---

**Kunsstroming**  

Impressionisme  
  


---

**Bekende werke**  
  

  
  

*The Signing of Peace in the Hall of Mirrors (1919)*  

Sir **William Newenham Montague Orpen** KBE RA (\* 27 November 1878 in Stillorgan in die graafskap Dublin (tans graafskap Dun Laoghaire-Rathdown), Ierland; † 29 September 1931 in Londen) was 'n Britse skilder van Ierse afkoms en een van die belangrikste verteenwoordigers van impressionisme in Groot-Brittanje. Naas landskapstonele en talle portrette was Orpen gedurende die Eerste Wêreldoorlog by die Britse regering se *War artist*-projek betrokke en het op die westelike front 'n groot verskeidenheid oorlogskilderye geskep.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* AAG: 282
* AGSA: 2864
* BNF: cb14407467g (data)
* GND: 129993557
* ISNI: 0000 0000 8092 9602
* KulturNav: 1de0fad6-7a66-4e75-a8e2-dd0f20cb8a41
* LCCN: n81102759
* NGV: 1149
* NKC: xx0228797
* NLA: 36313528
* NTA: 149012721
* RKD: 60962
* SELIBR: 255833
* SNAC: w6dj6z6m
* SUDOC: 09355401X
* TePapa: 1737
* Trove: 1245265
* ULAN: 500012943
* VIAF: 13403558
* WorldCat Identities: lccn-n81102759

 |
**William Randolph Hearst Sr.** ([hɜst], \* 29 April 1863 in San Francisco; † 14 Augustus 1951 in Beverly Hills, Kalifornië) was 'n Amerikaanse entrepreneur, politikus en uitgewer wat met *Hearst Communications* die grootste pers-uitgewery en media-onderneming in die Verenigde State gevestig het. Hearst se dagblaaie het met hul fokus op sensasionalisme sterk invloed op die verslaggewing en joernalistiese styl van hoofstroom-dagblaaie in die Verenigde State uitgeoefen het.

Hearst het in 1887 tot die uitgewersbedryf toegetree nadat sy vader George Hearst die bestuur van die dagblad *The San Francisco Examiner* aan hom oorgedra het. Vervolgens het hy homself in New York Stad gevestig waar hy die dagblad *The New York Journal* oorgeneem en vir strawwe mededinging met Joseph Pulitzer se *New York World* gesorg om dié se sirkulasie te oortref. Sirkulasiesyfers is verhoog met reuse-opskrifte op die voorblaaie en skokkende stories oor misdaad, korrupsie, seks en ander gebeure.

Met die oorname van verdere dagblaaie het Hearst 'n dagbladketting geskep wat op sy hoogtepunt uit byna dertig koerante in groot metropole bestaan het. Later het hy sy belange uitgebrei na tydskrifte om uiteindelik die wêreld se grootste personderneming te skep. As een van die welvarendste mense op aarde kon Hearst duur stokperdjies bekostig. Hy was 'n geesdriftige kunsversamelaar en het vir homself 'n kasteelagtige herewoning naby San Simeon in Kalifornië laat bou - *Hearst Castle*.

Hearst se onderneming bestaan voort as *Hearst Communications*. Van 'n beskeie begin met 'n enkele dagblad op 4 Maart 1887 het dit tot een van die wêreld se voorste privaat media- en inligtingsmaatskappye met meer as 360 dogterondernemings in meer as 150 lande gegroei.
'n Skare trek tydens Pesach by die Westelike Muur saam om die priesterlike seën te ontvang
Die **priesterlike seën van Aäron** (ברכת כהנים; *birkat kohanim*), ook bekend as die **uitstrek van die hande** (Hebreeus: *nesiat kapajim*), of **dukhanen** (van die Jiddisje woord *dukhan* – platform – omdat die seëning van 'n verhewe rostrum uitgespreek word), is 'n Hebreeuse gebed wat deur die kohanim, oftewel priesters voorgedra word. Volgens die Tora is hulle as afstammelinge van Aäron, wat die eerste hoëpriester en ouer broer van Moses was, deur God aangewys om in die tabernakel te werk, en die Israeliete by te staan in seëninge, bediening, offerhandes en versoening vir hul sondes voor God, vir alle ewigheid.

Soos in die Tora voorgeskryf, is dit die gewyde taak van die kohanim om hulle hande op te hef en die mense te seën, en God belowe (in Numeri 6:27) dat die volk geseën sal word wanneer die kohanim op hierdie wyse sy Naam oor hulle uitspreek. In die Joodse tradisie, het uitsprake van Joodse wysgere beklemtoon dat alhoewel dit die priesters is wat die seëning uitvoer, dit nie hulle is, of die seremoniële praktyk om hulle hande na die volk uit te strek wat die seëning meebring nie, maar sou dit eerder God se wil wees dat Sy seëning deur die hande van die kohanim oorgedra sou word.

Selfs ná die vernietiging van die Tweede Tempel in Jerusalem, is die gebruik voortgesit in Joodse sinagoges, en vandag selfs in meeste Joodse gemeenskappe, dat die kohanim die aanbidders seën in die sinagoge tydens spesiale Joodse gebedsdienste.

Die teks van die priesterlike seëning wat deur die kohanim voorgedra word, en wat in (Numeri 6:24-26 van) die Tora opgeskrywe staan, is:

Mag die HERE julle seën en julle beskerm –
יְבָרֶכְךָ יהוה, וְיִשְׁמְרֶךָ
(*Jewārēg-gā Adōnāi wejisjmerēgā …*)
Mag die HERE Sy aangesig oor julle laat skyn en julle genadig wees –
יָאֵר יהוה פָּנָיו אֵלֶיךָ, וִיחֻנֶּךָּ
("*Jāʾēr Adōnāi pānāw ēlegā wigoennékkā …*)
Mag die HERE Sy aangesig na julle ophef en julle vrede gee –
יִשָּׂא יהוה פָּנָיו אֵלֶיךָ, וְיָשֵׂם לְךָ שָׁלוֹם
("*Jissā Adōnāi pānāw ēlegā wijāsēm legā, sjālōm.*")
'n Tipe 2-emigrasievisum. Dit is uitgereik aan mense wat toestemming gekry het om die Sowjetunie permanent te verlaat; hulle het hulle Sowjet-burgerskap verloor. Baie mense is so 'n visum geweier.
**Refusenik** (Russies: отказник, *otkaznik*; van "отказ", *otkaz*, "weiering") was 'n nieamptelike term vir individue – gewoonlik Jode van die Sowjetunie, maar nie altyd nie – wat toestemming deur die owerhede van die Oosblok geweier is om te emigreer, veral na Israel.

Geskiedenis
-----------

Yuli Edelstein, een van die Sowjetunie se bekendste refuseniks, wat van 2013 tot 2020 speaker van die Knesset was.
'n Tipiese rede wat vir die weiering aangegee is, is 'n beweerde verbintenis met Sowjetse staatsgeheime. Sommige mense is daarvan beskuldig dat hulle buitelandse spioene of moontlike oproerstokers is wat Israelse alija en die reg om na dié land terug te keer wou misbruik om straf vir dinge soos hoogverraad te ontduik.

Benewens Jode was daar ook ander kategorieë:

* Lede van ander etniese groepe soos Wolga-Duitsers wat na Duitsland wou emigreer, Armeniërs wat by hulle diaspora wou aansluit en Grieke wat deur Stalin uit die Krim en ander suidelike dele na Siberië gestuur is.
* Lede van die godsdiensgroepe wat vervolg is, soos die Oekraïens-Griekse Katolieke Kerk, protestantse groepe, Mennoniete en Jehovasgetuies.

Die KGB het 'n aansoek om 'n emigrasievisum aangeteken, en toekomstige loopbaangeleenthede, wat byvoorbeeld vir Sowjetse Jode altyd onseker was, is so verder belemmer. Sowjetse andersdenkendes en refuseniks is gewoonlik by hulle werk afgedank en verdere werk in hulle veld geweier. Die gevolg was dat hulle klein werkies moes verrig, soos strate vee, anders het tronkstraf weens "sosiale parasitisme" (werkloosheid) hulle in die gesig gestaar.

Die verbod op die emigrasie van Jode na Israel is in 1971 opgehef, en dit het gelei tot 'n uittog van Jode uit die Sowjetunie in die 1970's. Michail Gorbatsjof se verkiesing tot staatshoof in die 1980's, sy beleide van glasnost en perestroika en 'n behoefte om beter betrekkinge met die Weste aan te knoop, het tot groot veranderings gelei en die meeste refuseniks is toegelaat om te emigreer.

Nog leesstof
------------

* Galina Nizhnikov, *Against the Kremlin Wall*. A participant's account of the Soviet Jewish women movement of the 1970's and the events surrounding the arrest and imprisonment of Ida Nudel.
* Aba Taratuta, *Cheerful Memories/Troubled Years: A Story of a Refusenik’s Family in Leningrad and its Struggle for Immigration to Israel*.
* Natan Sharansky, *Fear No Evil: The Classic Memoir of One Man's Triumph over a Police State*. ISBN 1-891620-02-9.
* Chaim Potok, *Gates of November: Chronicles of the Slepak Family*. ISBN 0-394-58867-3.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Refusenik.

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
| Periode/sisteem | Epog/serie | Tydsnede/etage | M. jaar gelede |
| --- | --- | --- | --- |
| Kwartêr | Holoseen | 0–0,0117 |
| Pleistoseen | Tarantium | 0,0117–0,126 |
| Ionium | 0,126–0,781 |
| Kalabrium | 0,781–1,806 |
| Gelasium | 1,806–2,588 |
| Neogeen | Plioseen | Piasensium | **ouer** |
| Die verdeling van die Kwartêr (IKS). |

Die **Gelasium** is die eerste chronostratigrafiese etage sowel as geologiese tydsnede van onderskeidelik die huidige sisteem en periode, die Kwartêr (serie/epog Pleistoseen). Dit verwys dus na ’n tydperk sowel as die gesteentes wat in dié tydperk gevorm het. 

Die tydperk was van sowat 2,588 tot 1,806 miljoen jaar gelede. Dit is voorafgegaan deur die laaste etage/tydsnede van die Neogeen, die Piasensium, en gevolg deur die Kalabrium.

Definisie
---------

Aan die begin van dié tydperk het die eerste yskappe by die pole ontstaan, wat ook verder oor die aarde versprei het. In min of meer dié tyd het die seewater ook afgekoel, waarmee die ystydperk begin het wat vandag nog voortduur. 

Die basis van die etage word gedefinieer deur die laaste voorkoms van die nannoplankton-soorte *Discoaster pentaradiatus* en *Discoaster surculus*, asook die omkering van die aarde se magneetveld; die bokant word gedefinieer deur die laaste voorkoms van die nannoplankton *Discoaster brouweri* en die Foraminifera *Globigerinoides extremus*, en die eerste voorkoms van *Gephyrocapsa spp.*

Bronne
------

* (en)  Gradstein, F.M.; Ogg, J.G.; Schmitz, M.D. & Ogg, G.M.; **2012**: *A Geologic Time Scale 2012*, Elsevier, ISBN 0444594256.
'n Uitsig oor Belfast-hawe. Die foto is in 2012 op *MS Stena Superfast VIII* se agterdek geneem
*Paint Hall*, waar vroeër nuut geboude skepe van die *Harland & Wolff*-werf geverf is, is in Europa se grootste rolprentateljee omgeskep. Hier ontstaan onder meer HBO se *Game of Thrones-*reeks
**Belfast-hawe** (Engels: *Belfast Harbour* of *Port of Belfast*) is 'n belangrike seehawe in Belfast, Noord-Ierland wat die Noord-Ierse ekonomie en in 'n toenemende mate ook dié van die Republiek Ierland bedien. Met jaarliks byna 1,4 miljoen passasiers, meer as 120 000 houers wat hanteer word en 'n halfmiljoen vrageenhede is dit die tweede grootste hawe in Ierland.

Die Belfast-hawe is 'n belangrike nywerheids- en handelsentrum en speel 'n sleutelrol by logistiese aktiwiteite in Noord-Ierland. Sowat twee derdes van Noord-Ierland se seegebonde handel, en 'n kwart vir die hele Ierland, word deur die hawe gehanteer waar jaarliks 6 000 skepe aandoen. Die hawe is in die sentrum van Noord-Ierland se grootste nywerheids- en handelsone geleë, en twee derdes van die gebied se belangrikste werkgewers is binne 'n afstand van 15 kilometer van die hawe af gesetel.

Belfast-hawe is Ierland se leidende seehawe vir grootmaat-droëvrag (4,6 miljoen ton in 2012) en speel 'n oorheersende rol ten opsigte van invoere soos graan, veevoer, steenkool, kunsmis en sement. Meer as 95 persent van Noord-Ierland se ruolie en olieprodukte word eweneens deur die hawe hanteer.
'n Foto van Gekkegoud (piriet).
Chalkopiriet, wat gedeeltelik al na borniet geoksideer het.
**Gekkegoud** (Engels: *Fool's Gold*) is 'n naam wat na die minerale Piriet (FeS2) en Chalkopiriet (CuFeS2) *(minder algemeen bekend)* verwys. Dit is nie sinoniem tot die mineraal piriet nie.

'n Foto van 'n regte goudkristal.
Die naam het sy bestaan te danke aan vele mense wat al die mineraal vir goud (Au) aangesien het, net om tot hul teleurstelling te moet uitvind dat dit geen waarde het nie.

Die naam het ontstaan toe Martin Frobisher in 1576, na sy reis om die Noord-wes gang te soek, met 'n vrag vol gekkegoud na Engeland teruggekeer het, onder die indruk dat dit goud was.

Ooreenkomste en verskille
-------------------------

Gekkegoud (ook dwaasgoud genoem), se ooreenkoms met goud is baie oppervlakkig. Gekkegoud in sy ongeoksideerde toestand is goudkleurig, maar raak dof as dit verweer. Chalkopiriet kan na borniet (ook *Peacock ore* genoem) oksideer, wat helder kleure vertoon.

Pirietis ook redelik swaar (~ 2x die gewig van kwarts), wat baie mense mislei, maar teen 'n relatiewe digtheid van 4.95-5.10 (digtheid van 4.8–5 g/cm3), is dit slegs ongeveer ¼ van die relatiewe digtheid van goud (~19.3, afhangende van die suiwerheid).
Die parlementêre koukus van die Progressiewe Party in 1960 op die trap voor die parlement afgeneem. Voor: Walter Stanford, Harry Lawrence, Boris Wilson, Jan Steytler, Helen Suzman, Colin Eglin, Owen Williams. Agter: Ray Swart, Clive van Ryneveld, John Cope, Zach de Beer, Ronald Butcher.
Volksraadslede van die PP in 1960: Helen Suzman, Boris Wilson, Ray Swart, Clive van Ryneveld, Owen Townley Williams, Walter Stanford, Harry Lawrence, Zach de Beer, Jan Steytler, John Cope, Colin Eglin, Ron Butcher.
Hierdie beriggie het in 'n Suid-Afrikaanse koerant verskyn tydens pres. Carmona se besoek aan Suid-Afrika in 1939.
**Harry Gordon Lawrence** (1901–1973) was ‘n Suid-Afrikaanse politikus.

Hy was lid van die verligte vleuel van die Verenigde Party en die mees senior LV wat die party in 1959 verlaat het om die Progressiewe Party te stig.

Lawrence het in genl. Jan Smuts se kabinet gedien tot die Nasionale Party die bewind in Mei 1948 oorgeneem het. Hy was minister van binnelandse sake van 1939 tot 1943 en van Januarie tot Junie 1948 en minister van justisie van 1945 tot Junie 1948.

Sy milt is beseer toe Nasionaliste hom op ‘n politieke vergadering tydens die Tweede Wêreldoorlog aangeval het. Dit het hom daarna voortdurende pyn besorg, soos hy verduidelik het toe hy in 1959 die leierskap van die Progressiewe Party van die hand gewys het. Hy het wel die PP se eerste voorsitter geword.

In die algemene verkiesing van 18 Oktober 1961 het Lawrence en nog nege van die LV’s wat die PP begin het, hul setels verloor. Net Helen Suzman het die paal gehaal in Houghton. Hy het nooit weer teruggekeer na die Volksraad nie, maar het as tussentydse leier opgetree van Jan Steytler se bedanking einde 1970 tot Colin Eglin se verkiesing as partyleier in Februarie 1971.

Bronne
------

* (af)  Mostert, J.P.C. 1986. *Politieke Partye in Suid-Afrika*, Instituut vir Eietydse Geskiedenis, U.O.V.S. Bloemfontein.
* (en)  Alhadeff, Vic. 1990. *A Newspaper History of Soth Africa*, Don Nelson, Kaapstad.

| * l
* b
* w
Ministers van Binnelandse Sake van Suid-Afrika |
| --- |
| 1910 tot 1984 | Smuts  · Fischer  · Watt  · Duncan  · Malan  · Hofmeyr  · Stuttaford  · Lawrence  · Clarkson  · Lawrence  · Dönges  · Naudé  · Jan de Klerk  · Le Roux  · Muller  · Viljoen  · Gerdener  · Mulder  · Schlebusch  · Heunis  · De Klerk |
| 1984 tot 1994 | F.W. de Klerk  · Botha  · Louw  · Pienaar  · Schutte |
| 1994 tot huidig | Buthelezi  · Mapisa-Nqakula  · Dlamini-Zuma  · Pandor  · Gigaba  · Mkhize  · Dlodlo  · Gigaba  · Nzimande  · Cwele  · Motsoaledi |


|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: n79044211
* VIAF: 57886378
* WorldCat Identities: lccn-n79044211

 |
| * l
* b
* w
Groot Trek |
| --- |
| **Bloedbadings** | 
* Piet Retief Afvaardiging
* Bloukransmoorde

 |
| **Slagtings** | 
* Vegkop
* Mosega
* Kapain
* Italeni
* Bloedrivier
* Opatikloof
* Maqongqo
* Congella
* Boomplaats

 |

Die **Beleg van Congella** was die beleëring van ‘n Britse troepemag deur die Voortrekkers onder Andries Pretorius in Port Natal in 1842. Dit was 'n insident in die Britse imperialisme in Suider-Afrika.

Oorsaak
-------

Die verhouding tussen die Trekkers en die Engelse in Port Natal was swak. Die Boere het besef dat die Engelse heul met die Zoeloes teen die Natalia Republiek. Die Volksraad het duisende Zoeloes op die suidgrens van die republiek gevestig. So ‘n samedromming op die oosgrens van die Kaapkolonie sou kon lei tot konflik tussen die Zoeloes en die Xhosas en dus moontlik probleme skep vir die regering van die Kaapkolonie. Gevolglik word ‘n Britse troepemag van ongeveer 250 man onder kapt. T.C. Smith na Port Natal gestuur. Op 4 Mei word daar die Britse vlag gehys in ‘n staatsgreeppoging om Natalia op te hef.

Verrassingsaanval
-----------------

In die nag van 23 op 24 Mei voer Smith se mag ‘n verrassingsaanval op die Trekkermag uit. Die Engelse mag met die twee kanonne getrek deur osse het gesukkel om deur die digte kusplantegroei te kom en kies daarom koers oor die strand. Daar sukkel hulle ook. Boonop was dit helder maanskyn en is die mag gou gewaar deur Pretorius se verkenners. Die Trekkers skuil in die plantegroei, skiet die trekosse voor die kanonne, 17 Britse soldate sneuwel, drie is naderhand vermis en 31 is gewond. Daarop het die Engelse mag teruggetrek en nog enkele soldate verdrink boonop weens die hooggety. Die Trekkers verower die twee kanonne. Dick King kom weg om versterkings te ontbied. Pretorius hulle neem die Mazeppa (skip) oor wat in die baai voor anker lê.

Beleg
-----

By Congella begin Pretorius dadelik met ‘n beleg van die Engelse invalsmag. Rondom die beleërde mag grawe die Trekkers loopgrawe en bombardeer hulle met die gebuite kanonne. Tydens die beleg val ‘n 651 kanonkoeëls op die omsingelde Engelse en hulle verloor nog vyf man en vier loop ernstige verwondinge op. Boonop ly die omsingelde soldate honger. Met geslepe blufonderhandelinge met Pretorius wen Smith tyd. Op 26 Junie 1842 arriveer Engelse versterkings onder luit.-kol. A.J. Cloete en word die Britse mag ontset.

Gevolge
-------

Op 5 Julie gee die Volksraad van die Republiek Natalia oor. Tien dae later word die vredesverdrag onderteken en die Britse gesag oor Natal erken. In Mei 1844 word die gebied tot ‘n aparte distrik van die Kaapkolonie verklaar en het die Britse verowering van Suider-Afrika nog ‘n stappie gevorder.

Bibliografie
------------

* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 3. Kaapstad: Nasou, 1971.
**Carte Blanche** is die vlagskip tydskrif- en aktualiteitsprogram op M-Net, 'n Suid-Afrikaanse betaaltelevisiekanaal wat onder meer op die DStv-skotteltelevisiediens uitgesaai word. Carte Blanche is in 1988 van stapel gestuur en word tydens spitstyd op Sondagaande uitgesaai. Op 21 September 2008 is 'n spesiale uitsending uitgesaai om twintig jaar se omroep te herdenk. Die program word weekliks deur 'n gehoor van 500 000 gekyk en bly konstant op die top-10-lys van M-Net-programme.

Carte Blanche het 'n plaaslike vlak van betroubaarheid in Suid-Afrikaanse joernalistiek ontwikkel en het al meer as 100 plaaslike en internasionale toekennings ontvang. Onlangse verslaggewing wat die getuienis van spirituele mediums en skynwetenskap insluit, het egter veroorsaak dat Carte Blanche se status vir betroubare joernalistiek in die twyfel getrek word.

Ruda Landman en Derek Watts het as ankers vir die program opgetree sedert die eerste uitsending en was die langste aktiewe ankers in die geskiedenis van Suid-Afrikaanse televisie. Landman het die program op 24 Junie 2007 verlaat. Die program word tans deur Derek Watts en Bongani Bingwa aangebied.
*Hierdie artikel handel oor die etniese groep. Vir die taal, sien Sorbies.*

Die ligging van die Lausitz-streek in Europa
Die verspreiding van Sorbe in die Duitse deelstate Brandenburg en Sakse
Die **Sorbe** (Opper-Sorbies: *Serbja*, Neder-Sorbies: *Serby*, Duits: *Sorben*, vroeër ook *Wende*) is 'n Wes-Slawiese volk van 60 000 wat in Duitsland as nasionale minderheid erken word.

Die merendeels Rooms-Katolieke Sorbe is nasate van Slawiese volksgroepe wat vanaf die 8ste en 9de eeu die gebiede tussen die Elbe-, Oder- en Saale-riviere bewoon het. Hulle is tans in twee Duitse deelstate, Brandenburg en Sakse, en hier in die Opper- en Neder-Lausitz-gebied (in die Spreewald en rondom die stede Hoyerswerda en Bautzen) gekonsentreer.

Die Sorbe het steeds hul eie taal en kultuur bewaar en beskik oor hul eie vlag en volkslied wat deur die Duitse owerheid amptelik erken word. Enigiemand mag homself as deel van die Sorbiese volk reken. Die Sorbe se reg op kulturele outonomie is in die sogenaamde Sorbe-wet van 22 Maart 1948 verskans, hul kulturele aktiwiteite word deur die staat finansieel gesteun.

Sorbiese simbole
----------------

Die eerste verwysing na 'n Sorbiese vlag dateer uit 1842. Ná die Pan-Slawiese Kongres, wat in 1848 in Praag gehou is, het die vlag sy huidige kleure gekry. Die vlag is in 1935 deur die Nasionaal-Sosialiste verbied, word egter sedert 17 Mei 1945 weer amptelik deur die Domowina, die sambreelorganisasie van Sorbiese verenigings, gebruik.

In die vlagwette van die Duitse Demokratiese Republiek is nie na die Sorbiese vlag verwys nie, tog het verordenings, wat deur die rade van die administratiewe distrikte Cottbus en Dresden uitgevaardig is, sy gebruik vir besondere geleenthede en feesdae bepaal.

As Sorbiese volkslied word *Rjana Łužica* ("Mooi Lausitz") gesing. Volgens die grondwet van die Vrystaat Sakse en die Wet oor die Sorbe van die deelstaat Brandenburg mag die Sorbiese volkslied en vlag naas ander staatsimbole gebruik word.

### Vlae

* Vlag van die SorbeVlag van die Sorbe
* Vlag van Neder-LausitzVlag van Neder-Lausitz
* Vlag van Opper-LausitzVlag van Opper-Lausitz
* Nie-amptelike vlag van Neder-SorbiesNie-amptelike vlag van Neder-Sorbies
* Nie-amptelike vlag van Opper-SorbiesNie-amptelike vlag van Opper-Sorbies
'n Beeld uit die Wikingtydperk wat in 1904 in Swede ontdek is en vermoedelik die god Freyr uitbeeld.
**Freyr** of **Frey** (Oudnoors vir "meester) is een van die bekendste gode in die Noorse mitologie. Hy word verbind met heilige koningskap, vrugbaarheid, vrede, vooruitgang en viriliteit, met sonskyn en mooi weer, en met 'n goeie oes. Freyr, soms Yngvi-Freyr genoem, is veral met Swede verbind en beskou as 'n voorouer van die Sweedse koningshuis. Hy is ook verbind met plesier, en 'n fallusstandbeeld van hom is in die tempel by Uppsala opgerig. 

Die geveg tussen Freyr en Surtr, deur Lorenz Frølich.

Mites
-----

In die mitologiese stories in die Yslandse boeke *Poëtiese Edda* en *Prosaïese Edda* is Freyr een van die Wane, die seun van die god Njord en sy suster-vrou, en die tweelingbroer van die godin Freyja. 

Die gode het vir hom Alfheimer (*Álfheimr*), die ryk van die elwe, present gegee toe hy tande kry. Hy ry op die wildevark Gullinbursti, wat deur dwerge gemaak is, en besit die skip Skidbladnir (*Skíðblaðnir*), wat altyd 'n goeie wind kry en wat opgevou en in jou sak gebêre kan word as dit nie gebruik word nie. Freyr is ook al met die perdekultuur vereenselwig. Hy het heilige perde aangehou in sy heiligdom by Trondheim in Noorweë.

Die langste bekende mite oor Freyr handel oor hom toe hy verlief geraak het op die trol Gerd. Sy word eindelik sy vrou, maar eers moet Freyr sy swaard weggee wat self veg as dit deur 'n wyse persoon gebruik word. Sonder sy swaard sal hy eindelik deur die vuurreus Surtr doodgemaak word in die Ragnarök.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons logo Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Freyr.
* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Voorganger**← Njord** | **Legendariese Sweedse konings** | Opvolger**Fjölnir →** |

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 118703110
* LCCN: sh95009899
* VIAF: 52483986
* WorldCat Identities: viaf-52483986

 |
'n Uitsig op Belgravia, Johannesburg, na die ooste met sir Julius Jeppe se herehuis Friedenheim links op die agtergrond teen die heuwel.
Sir Julius Jeppe se woning Friedenheim in Robinsonstraat, Jeppestown (Belgravia), wat vanaf 1916 'n skoolkoshuis gehuisves het, maar in die vroeë 1960's onveilig verklaar en gesloop is.
Nog 'n aansig van die herehuis Friedenheim.
**Friedenheim** was ’n Victoriaanse herehuis in die eertydse spogbuurt Belgravia, Johannesburg.

Met die ontdekking van goud aan die Witwatersrand, het Julius Jeppe, sy oudste broer, Carl, en hul vader, Julius Jeppe sr. – wat almal tot in daardie stadium in Pretoria gewoon het – aandag aan prospektering en eiendomsontwikkeling in en om Johannesburg gewy. In 1886 het al die Jeppes van Pretoria na die Goudstad verhuis. 'n Stuk grond bekend as Randjeslaagte (tussen die huidige Commissionerstraat en Hospitaalheuwel) is afgepen deur 'n sindikaat, Jeppe & Ford, wat die Jeppes saam met L.P. Ford besit het. Maar toe mynbou daarop misluk, is dit omskep in dorpspersele teen £15 per standplaas. Die Jeppes en Ford het voorsien dat die stad wes en oos met die lyn van die goudrif sou ontwikkel; daarom het hulle Jeppestown (1889) oos en Fordsburg (1888) wes van die middedorp aangelê. Uit dié ontwikkeling het hulle ryk geword.

Jeppestown is aangelê vir mense van beperkte vermoëns, maar namate dit moeiliker geraak het om eiendom in die gesogte Doornfontein te bekom, is Belgravia omstreeks 1894 oos van Jeppestown aangelê as die wordende stad se tweede spogbuurt. Die eerste huis, in Parkstraat, is egter reeds in 1892 gebou. In dié eksklusiewe buurt, wat selfs tot 1903 beveilig is deur tolhekke op die hoek van Marshall- en Bergstraat om geld vir die paaie se instandhouding in te samel en snags "ongewenste elemente" uit te hou, het sir Julius Jeppe sy herehuis, Friedenheim, in 1895 in Robinstraat laat bou. 

Die herehuis is ontwerp deur die firma Carter & McIntosh en gebou deur John Moffat. Dit het ’n enorme veranda van hout gehad aangesien ingevoerde gegote yster nie indertyd beskikbaar was nie. Tydens die Tweede Vryheidsoorlog het die opperbevelvoerder van die Britse magte in Suid-Afrika, lord Kitchener, die huis beset en as sy hoofkwartier gebruik. Ná die oorlog het die mynmagnaat sir Abe Bailey Friedenheim by Jeppe gekoop. So ruim was dit, dat hy 300 gaste kon nooi na sy Nuwejaarspartytjie van 1912. 

Die Transvaalse onderwysdepartement het die huis in 1916 aangekoop, waarna dit die koshuis Tsessebe-huis van die Hoër Seunskool Jeppe geword het. Die huis is in die vroeë 1960's onveilig verklaar en gesloop. Al wat daarvan oorbly is die hekke in Robinsonstraat en blykbaar ook die stalle, wat die skool as kleedkamers ingerig het.

Bronne
------

* (en)  Die geskiedenis van die Hoër Seunskool Jeppe op hul webtuiste. URL besoek op 3 November 2017.
* (en)  Johannesburg 1912: Jeppestown en Belgravia. URL besoek op 3 November 2017.
* (en)  Potgieter, D.J. (ed.) 1970. *Standard Encyclopaedia of Southern Africa*, volume 2. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).
**Sophia Theresa Williams** (Sophie de Bruyn) is in 1938 in Port Elizabeth gebore, en het daar grootgeword. Tydens haar skoolloopbaan het sy gedurende skoolvakansies vir sakgeld by die *Van Lane*-tekstielfabriek gewerk. Die werkers by die tekstielfabriek het haar gevra om hulle te help om hul probleme met die fabrieksbase op te los. Sy het later 'n vakbondverteenwoordiger geword en meer betrokke geraak met die werkers se griewe. Sy het aangehou om by die fabriek te werk en nooit weer teruggekeer skool toe nie.

Loopbaan
--------

Sophie was 'n stigterslid van die Suid-Afrikaanse Vakbondkongres (SAVK), voorganger van COSATU. Haar vakbondwerk het oorvleuel met politieke bewegings soos die van die ANC. Rondom dieselfde tyd was die Kleurlingkongres ook gestig. In 1955 was Sophie aangestel as 'n voltydse organiseerder van die Kleurlingkongres in Johannesburg. Die ANC het vir die Transvaalse Indiërkongres (TIC) en vir die Kleurlingkongres kantoorruimte in hul kantore beskikbaar gestel.

Die Kleurlingkongres het vir Sophie afgevaardig om saam met die prokureur Shulamuth Muller te werk, 'n prokureur wie se man, Mike Muller, sekretaris-generaal van die Tekstielwerkersunie, toe reeds verban was. Saam het hulle vroue soos Helen Joseph, Lillian Ngoyi en Rahima Moosa gehelp om pasboekprobleme op te los. Terselfdertyd was Sophia aan die voorpunt van die organiseering van die Vryheidsmanifes van Kliptown. Sy was die leier van die Vroue-optog na die Uniegebou in 1956 en is die enigste oorlewende leier van dié geskiedkundige gebeurtenis.

Familielewe
-----------

Sophie is in 1958 getroud met Andrew de Bruyn, ook 'n aktivis. Gedurende die apartheidsjare is Andrew deur die ANC na Lusaka verskuif, en was vir ses jaar lank van sy familie geskei voordat Sophie en hul kinders by hom kon aansluit. Hulle het in 1990 na Suid-Afrika teruggekeer, nadat die ANC ontban is. Andrew was later aangestel as ambassadeur in Jordanië en sterf in 1999.

Huidig
------

Sophia woon tans in Johannesburg en is Adjunkspeaker van die Gauteng-wetgewer. Sy is 'n lid van die nasionale uitvoerende komitee van die ANC se Vroueliga en is 'n lid van die Saartjie Baartman Verwysingsgroep.

Straatnaam
----------

Sophie de Bruynstraat (voorheen bekend as Schubartstraat) in Pretoria is in 2012 na haar genoem.
Die **Ipatijef-klooster** (Russies: Ипатьевский монастырь, *Ipatijefski Monastir*) is ’n klooster vir monnike aan die oewer van die Kostromarivier, net oorkant die stad Kostroma. Dit is omstreeks 1330 gestig deur ’n Tataar wie se manlike afstammelinge Boris Godoenof insluit. Dit is gewy aan Hypatios van Gangara.

Geskiedenis
-----------

In 1435 het Wasili II van Moskou vrede hier gesluit met sy neef Wasili Kosoi. In dié tyd was die klooster ’n bekende onderrigsentrum en dit is hier waar die weergawe van die Primêre Kronieke ontdek is wat nou bekend is as die Ipatijefse Kodeks.

’n Skare by die Ipatijef-klooster probeer Michail Romanof se ma oorreed om hom na Moskou te laat gaan as Rusland se nuwe tsaar.
Tydens die Tyd van Beroeringe in Rusland is die klooster in die Russiese lente van 1609 deur ondersteuners van Vals Dmitri II beset. In September van dié jaar is die klooster ná ’n lang beleg deur die Moskouse leër verower. Op 14 Maart 1613 is aangekondig Michail Romanof, wat saam met sy ma hier gebly het, sal die volgende tsaar van Rusland wees.

Die meeste van die geboue dateer van die 16de en 17de eeu. Die Drie-eenheidskatedraal is bekend vir sy ryklik versierde binnekant. ’n Kleiner kerk is deur die Sowjet-regering gesloop. ’n Privaat huis van Michail Romanof is op bevel van tsaar Aleksander II van Rusland gerestoureer, maar die egtheid van die gebou word bevraagteken.

Die Ipatijef-klooster is ná die Russiese Rewolusie van 1917 ontbind. Dit is deel van ’n historiese en argitektoniese bewaringsprojek, maar die owerhede het onlangs besluit om dit aan die Russies-Ortodokse Kerk terug te besorg, ondanks sterk teenkanting van museumamptenare.
**Debora Patta** (\* 13 Julie 1964) is 'n Suid-Afrikaanse joernalis, televisie-aanbieder, vervaardiger, verslaggewer en redaktrise veral bekend as die nuusleser vir e.tv se vlagskip ondersoekprogram 3rd Degree, waarvan sy ook die uitvoerende vervaardiger is. Sy het ook tussen 2005 en 2009 as hoofredakteur vir e.tv news gedien. Sy is getroud met Lance Levitas, by wie sy een dogter het.

Patta het in 1976 vanuit Italië na Suid-Afrika gekom. Sy het in 1984 'n baccalaureusgraad in Sosiale Wetenskappe aan die Universiteit van Kaapstad behaal. Tydens haar studiejare aan die UK het sy politieke aktivisme in die plakkerskampe in die Kaapstadse bereik beoefen. Sy het ná graduering tot en met 1990 nog as 'n politieke aktivis gewerk. Haar beroep as joernalis het begin toe sy later by Radio 702 as joernalis aangesluit het, waar sy later Nuushoof geword het. Patta het sedertdien al verskeie onderhoude met hoë-profiel persoonlikhede, soos voormalige Suid-Afrikaanse president en humanis Nelson Mandela, ANC- en nasionale president Jacob Zuma, polisiehoof Robert McBride en ANC-jeugliga-president Julius Malema, gevoer.

Bronne
------

* etv.co.za Geargiveer 4 September 2009 op Wayback Machine (en)
* TVSA (en)
* Who's Who SA Geargiveer 20 Junie 2010 op Wayback Machine (en)
Die iriserende oppervlak van seepbel.
'n Goudwesp.
Iriserende skulp.
**Kleurspeling** (ook **irisering** of **opalessensie** genoem) is 'n speling van reënboogkleure wat van een kleur na 'n volgende oorgaan. Kleurspeling is 'n fisiese eienskap van somme oppervlaktes, wat dit laat lyk of dit van kleur verander soos die hoek van die oog of die beligting daarop verander. Die woord is van die Griekse *iris*, wat reënboog beteken, afgelei.

Irisering kom algemeen in die natuur voor. Mens kry skulpe wat iriseer en olie op water het 'n iriserende skynsel. Ander voorbeelde is die vlerke van sommige skoenlappers, seepbelle en sommige minerale.

Iriserende kleure is die gevolg van die breking en interferensie van lig in of op die oppervlak van 'n voorwerp wat uit verskillende lae met verskillende brekingswaardes bestaan. Dit is die resultaat van meervoudige refleksies in 'n (semi-) deursigtige materiaal. Hierdeur ontstaan faseverskuiwings in die refleksie van die uittredende liggolwe. Deur onderlinge interferensie (inmenging) van hierdie golwe ontstaan modulasieverskille, wat sommige golflengtes versterk en ander weer verswak.

Omdat die effek van die kykhoek afhang, kan die dinamiese karakter van irisering nie met fotografie vasgevang word nie.
'n Grafiek wat die onderlinge verbintenis tussen klimaatsverandering, aanpasbaarheid, kwesbaarheid en veerkragtigheid vertoon.
**Klimaatveerkragtigheid** word gedefinieer as die "vermoë van sosiale, ekonomiese en ekosisteme om 'n gevaarlike gebeurtenis of neiging of versteuring te hanteer". Dit word gedoen deur "te reageer of te herorganiseer op maniere wat hul noodsaaklike funksie, identiteit en struktuur behou. (asook biodiversiteit in die geval van ekosisteme) terwyl ook die kapasiteit vir aanpassing, leer en transformasie behou word".:7 Die sleutelfokus van toenemende klimaatveerkragtigheid is om die klimaatkwesbaarheid wat gemeenskappe, gebiede en state tans het met betrekking tot die vele gevolge van klimaatsverandering te verminder. Tans sluit klimaatveerkragpogings sosiale, ekonomiese, tegnologiese en politieke strategieë in wat op alle skale van die samelewing geïmplementeer word. Van plaaslike gemeenskapsoptrede tot globale verdrae word die aanspreek van klimaatveerkragtigheid 'n prioriteit, alhoewel daar geargumenteer kan word dat 'n aansienlike deel van die teorie nog in die praktyk omgesit moet word. Ten spyte hiervan is daar 'n robuuste en steeds groeiende beweging wat aangevuur word deur plaaslike en nasionale liggame wat daarop gemik is om klimaatveerkragtigheid te bou en te verbeter.

Klimaatveerkragtigheid hou verband met pogings om by klimaatverandering aan te pas. Dit het ten doel om die kwesbaarheid vir klimaatsverandering te verminder en sluit oorwegings van klimaatsgeregtigheid en billikheid in. Praktiese implementerings sluit in klimaatbestande infrastruktuur, klimaatbestande landbou en klimaatbestande ontwikkeling. Mees objektiewe benaderings om klimaatveerkragtigheid te meet gebruik vaste en deursigtige definisies van veerkragtigheid, en maak voorsiening vir verskillende groepe mense om deur middel van gestandaardiseerde maatstawwe vergelyk te word.
Satellietbeeld van die Tsjadmeer, wat wys hoe dit tussen 1984 en 2018 krimp.
**Klimaatsverandering** in Nigerië is duidelik uit temperatuurverhoging, reënvalveranderlikheid (toenemende reënval in kusgebiede en afname in reënval in die kontinentale gebiede). Dit weerspieël ook in droogte, woestynvorming, stygende seevlakke, erosie, vloede, donderstorms, verbranding van fossielbrandstowwe, bosbrande, grondverskuiwings en verlies aan biodiversiteit. Al hierdie sal voortgaan om die menslike lewe en die ekosisteme in Nigerië negatief te beïnvloed. Alhoewel, afhangend van die ligging, ervaar streke klimaatsverandering met aansienlik hoër temperature gedurende die droë seisoene, terwyl reënval tydens reënseisoene help om die temperatuur op meer gematigde vlakke te hou.

Daar is min omvattende verslae wat nuttige bewyse verskaf van die verskeie uitwerking van klimaatsverandering wat vandag in Nigerië ervaar word. Die oorgrote meerderheid van die literatuur verskaf bewyse van klimaatsverandering holisties. Meer fokus behoort egter die landbousektor te rig, veral die bestaanspraktyke in diverse streke waar groot boerderye oorheersend is. Meer beraadslagings behoort te konsentreer op ander versagtings- en aanpassingsmaatreëls in literatuur wat dikwels die vorm van aanbevelings aanneem, eerder as voorbeelde van wat reeds bereik is.

Hierdie aktuele diskoers is waarskynlik te wyte aan die behoefte aan veel groter implementering van versagtings- en aanpassingsmaatreëls om te verseker dat Nigerië regdeur die jaar meer voedsel produseer om die groeiende bevolking te voed. Daarbenewens, terwyl daar 'n mate van bespreking is oor die nodige kapasiteitsbou op individuele-, groep- en gemeenskapsvlak om by klimaatsverandering-reaksies betrokke te raak, word daar ook min of meer aandag gegee aan hoër vlakke van kapasiteitsbou op staats- en nasionale vlak.

Die gepaardgaande uitdagings van klimaatsverandering is nie dieselfde oor alle geografiese liggings in die land nie. Dit is as gevolg van die twee neerslagregimes: hoë neerslag in dele van die suidooste en suidweste en lae neerslag in die noorde oorheers hierdie relevante nasionale kwessie. Hierdie regimes kan dorheid, verwoestyning en droogte in die noorde tot gevolg hê; erosie en oorstromings in die Suide en ander streke.

Kweekhuisgasvrystellings
------------------------

In 2018 was Nigerië se totale kweekhuisgasvrystellings 336 miljoen metrieke ton koolstofdioksiedekwivalent (MtCO2e), wat minder as 1 persent van wêreldwye vrystellings is.(p1)  Dit beteken dat die vrystellings per persoon per jaar minder as 2 ton is, vergeleke met die globale gemiddelde van meer as 6 ton. Hierdie kweekhuisgasse, hoofsaaklik koolstofdioksied en metaan, word meestal gegenereer deur olie- en gasproduksie, verandering in grondgebruik, bosbou, landbou en voortvlugtige uitstoot. Die ekonomie is baie afhanklik van olieproduksie, so dit sal moeilik wees om die teiken van netto nul-emissies teen 2060 te bereik.
Koromandel (twee stukke, gespieëld)
**Ebbehout** is harde, swartbruin tot swart hout van 'n aantal tropiese boomsoorte uit die genus *Diospyros* (familie *Ebenaceae*). Die meeste boomsoorte uit hierdie genus lewer egter nie ebbehout nie, en nie alle ebbehout is tropies nie. Daar word onderskeid getref tussen ebbe en koromandel: ebbe is swart (met 'n tiksel grys en soms bruin strepe) en koromandel is gestreep.

Ebbehout is baie hard, maar kan wel heel goed bewerk word (saag, skaaf, boor en poleer). Dit het 'n homogene struktuur, 'n kort draad en dit splinter byna glad nie. Die hout word gebruik vir snywerk, beeldhouwerk, allerlei sierwerk, skaakstukke, klavierklawers, en musiekinstrumente of onderdele daarvan. Ebbehout is een van die houtsoorte wat per kilogram verhandel word. Die rede hiervoor is die kosbaarheid van die materiaal: bome wat ebbehout lewer, is steeds in toenemende mate seldsaam.

Fotogalery
----------

* Houtsnywerk van ebbe (Afrika-kuns).Houtsnywerk van ebbe (Afrika-kuns).
* Olifantjies van ebbehout. Waarskynlik van Diospyros ebenumOlifantjies van ebbehout. Waarskynlik van *Diospyros ebenum*
* Skaakstukke - die swart stukke is van ebbehout.Skaakstukke - die swart stukke is van ebbehout.
* Kamagong-stoel van ebbehout.Kamagong-stoel van ebbehout.
**Siklotronbeweging** verwys na die sirkelvormige of spiraalvormige beweging van 'n gelaaide deeltjie (soos byvoorbeeld 'n elektron of proton) wanneer hy in 'n konstante magneetveld beweeg. Die krom pad wat die deeltjie volg is die resultaat van die Lorentz krag wat die deeltjie na die middelpunt van die sirkel toe druk. 'n Belangrike eienskap van siklotronbeweging is dat die frekwensie van omwenteling, oftewel die **siklotronfrekwensie**, nie van die deeltjie se spoed of die grootte van die sirkel afhang nie. Hierdeur word die konstruksie van partikelversnellers soos die siklotron moontlik gemaak.

Afleiding
---------

In die vlak reghoekig aan die magneetveld is die Lorentz krag loodreg aan die partikel se beweging, en wys na die middelpunt van die sirkel toe. As die Lorentz krag gelykgestel word aan die sentripetale krag wat benodig word om 'n partikel in 'n sirkel te laat beweeg, dan kry mens:

{\displaystyle {\frac {mv\_{\perp }^{2}}{r}}=qBv\_{\perp }}
waar *m* die partikel se massa is, *v* sy spoed loodreg aan die magneetveld, *q* sy lading, *B* die magneetveld se sterkte, en *r* die straal van die siklotronbeweging.

Die siklotronfrekwensie word dan gegee deur:

{\displaystyle f={\frac {qB}{2\pi m}}},
En die gelykstaande hoeksnelheid is:

{\displaystyle \omega =2\pi f={\frac {qB}{m}}},
Die partikel se beweging in die rigting parallel aan die magneetveld word glad nie geaffekteer nie en bly konstant. Partikels met 'n nie-nul spoed in hierdie rigting sal dus 'n spiraalvormige pad volg (hulle spiraal al om die magneetveldlyne), terwyl partikels wat slegs loodreg aan die magneetveld beweeg sirkelvormige paaie sal volg.

Relatiwistiese geval
--------------------

As die spoed van die partikel baie hoog word, soos in die geval van 'n partikelversneller waar die partikelspoed baie naby aan die spoed van lig kan kom, moet relatiwistiese effekte in ag geneem word. Die hoofeffek wat hier van belang is, is dat die partikel se massa vergroot met die faktor:

{\displaystyle \gamma ={\frac {1}{\sqrt {1-{\frac {v^{2}}{c^{2}}}}}}},
Die gelykstelling van die sentripetale krag en Lorentz krag is dan:

{\displaystyle {\frac {\gamma mv\_{\perp }^{2}}{r}}=qBv\_{\perp }}
waar *m* na die rusmassa van die partikel verwys. Die siklotronfrekwensie is dan:

{\displaystyle \omega =2\pi f={\frac {qB}{\gamma m}}},