recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Rannoch Moor
Blackrock Cottage, met die Buachaille Èite Mòr-bergmassief (Engels: Buachaille Etive Mor) teen die agtergrond
Die meer Lochan na h'Achlaise in Mei
'n Vragtrein ry deur die eensame landskap van Rannoch Moor
'n Passasierstrein van *West Coast Railways* op die *West Highland Line*
Die stamkasteel van Scrooge McDuck, een van die welvarendste Amerikaners met wortels in Skotland, se familie was êrens in Rannoch Moor, oos van Fort William en noord van Loch Rannoch, geleë
**Rannoch Moor** ['rænəx] luister (hulp·inligting), Skots-Gaelies: *Mòinteach Raineach/Raithneach*, is 'n uitgestrekte heideveld met 'n oppervlakte van 50 vierkante myl (130 vk km) wes van Loch Rannoch in Skotland. Die gebied - 'n driehoekvormige plato met Loch Rannoch in die ooste, Loch Tulla in die suide en Glen Coe in die weste as sy drie punte, op 'n hoogte van 300 tot 400 m bo seevlak - is ongeskik vir enige landbouaktiwiteit en derhalwe feitlik onbewoon, met die grootpad A82 (wat Glasgow met Fort William in die Skotse Hoogland verbind) in die suidweste en die spoorlyn van die *West Highland Line* as die enigste noemenswaardige menslike infrastruktuur. Baie van die westelike dele van Rannoch Moor is in die *Ben Nevis and Glen Coe National Scenic Area* geleë, een van 'n veertigtal nasionale gebiede van besondere natuurskoon in Skotland.
Die metode om eksoplanete om sterre te vind deur middel van radiale snelheid, berus op afwykings in die snelheid van die ster wat veroorsaak word deur die swaartekraginvloed wat die (nie-sigbare) planeet daarop uitoefen terwyl dit om die ster wentel. Afwykings vanweë ’n planeet se invloed kan bepaal word deur die ster se snelheid met tussenposes te meet.
**Radiale snelheid** is die snelheid van ’n voorwerp reg na of weg van ’n waarnemer. In sterrekunde verwys dit meestal na spektroskopiese radiale snelheid, dus snelheid soos bepaal deur liguitstraling. ’n Voorwerp met ’n aansienlike radiale snelheid sal onderworpe wees aan die Doppler-effek: die frekwensie van die lig wat ’n voorwerp uitstraal, neem af as dit wegbeweeg van die waarnemer (rooiverskuiwing) en neem toe as dit in die rigting van die waarnemer beweeg (blouverskuiwing). 

Die radiale snelheid van ’n ster of ander verafgeleë liggewende voorwerp kan akkuraat gemeet word deur ’n hoëresolusie-spektrum te neem en die gemete golflengte van bekende spektraallyne te vergelyk met laboratoriummetings. ’n Positiewe radiale snelheid dui daarop dat die afstand tussen die waarnemer en die voorwerp toeneem; ’n negatiewe radiale snelheid beteken die afstand neem af. William Huggins het in 1868 die radiale snelheid van Sirius met betrekking tot die Son geraam, gebaseer op die waargenome rooiverskuiwing van die ster se lig.

In baie dubbelsterre veroorsaak die wenteling van die onderskeie sterre om mekaar afwykings in die radiale snelheid van verskeie kilometers per sekonde. Radiale snelheid kan gebruik word om die verhouding tussen die massas van die sterre te raam, asook sekere wenteleienskappe soos eksentrisiteit en die halwe lengteas. Dieselfde metode word gebruik om eksoplanete om sterre te ontdek.
| **Malmö**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** | Vlag van Swede Swede |
|  **Provinsie** |  Skone |
|  **Distrik** |  Skåne län |
|  **Koördinate** | 55°35′N 13°02′O﻿ / ﻿55.583°N 13.033°O﻿ / 55.583; 13.033 |
|  **Stigting (eerste verwysing)** | 1275 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 332,6 vk km |
|  - waarvan land | 156,9 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 12 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (31 Julie 2023) | 360 249 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 4 049/vk km |
|  **Tydsone** | UTC +1 (MET) |
|  - Somertyd | UTC +2 (MEST) |
|
|  **Klimaat** |   |
|  - Tipe | Gematigde seeklimaat |
|  - Gemiddelde jaarlikse temperatuur | 9,2 °C |
|  - Gem. temp. Januarie/Julie | 0,8 / 18,5 °C |
|  - Gemiddelde jaarlikse neerslae | 673,2 mm |
|  **Burgemeester** | Katrin StjernfeldtJammeh (S) |
|  **Amptelike webwerf** | malmo.se |

**Malmö** (Sweeds: [ˈmâlmøː], luister (hulp·inligting); Deens: *Malmø*, [ˈmælmˌøˀ]) is 'n metropool van die suidwestelike deel van die Suid-Sweedse skiereiland Skone en die derde grootste stad in die land ná Stockholm en Gotenburg met 'n oppervlakte van 332,6 vierkante kilometer en 'n bevolking van 360 249 (31 Julie 2023). Malmö is die administratiewe setel van die gelyknamige munisipaliteit (Sweeds: *Malmö kommun*) en die provinsie Skåne län.

'n Lugbeeld van Malmö
Malmö is een van die oudste handel- en nywerheidstede van Swede wat danksy die opening van die indrukwekkende Öresundbrug, wat Malmö met die Deense hoofstad Kopenhagen verbind, 'n baie dinamiese groei getoon het. Malmö is tans 'n sentrum van die inligtings- en biotegnologie-bedrywe en die setel van 'n beduidende universiteit. Een van die bekendste argitektoniese bakens van Malmö is die wolkekrabber Turning Torso, wat in 2005 volgens 'n ontwerp van die Spaanse argitek Santiago Calatrava as een van die hoogstes in Europa in die westelike hawebuurt Västra Hamnen ontstaan het. As 'n voormalige nywerheidsbuurt het Västra Hamnen tot 'n moderne kwartier met opspraakwekkende argitektuur ontwikkel.

As die hoofstad van die historiese landskap Skåne pronk Malmö daarnaas met 'n ryk argitektoniese erfenis soos Lilla Torg, die Middeleeuse markplein, die Stortorget-plein met die historiese raadsaal en die multikulturele omgewing van die Möllevångstorget-plein. Malmö was een van die gasheerstede tydens die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1958.
Voorstelling van 'n liniaal met **millimeter**- en sentimetermerke
Dwarssnit van 'n plantstingel met 'n deursnee van 4 mm. Die plantselle is duidelik sigbaar. Die spesie is *Ginkgo biloba*.
'n **Millimeter** (simbool: **mm**) is 'n lengtemaat wat van die SI-basiseenheid vir lengte, die meter afgelei is. 'n Millimeter is die grootte van een duisendste deel van 'n meter. Die voorvoegsel *milli* is van die Latynse woord vir *duisend* afgelei.

'n Millimeter is gelyk aan 1 000 mikrometer en 1 000 000 nanometer. Daar is 25,4 mm in een duim.

Reën
----

Daarnaas word millimeter ook dikwels gebruik om 'n hoeveelheid reën op 'n oppervlak aan te dui. In hierdie konteks is 'n millimeter onafhanklik van die grootte van die oppervlak. Een millimeter reën dui een liter water op elke vierkante meter aan (1 L/m² = 1 dm³/m² = 1 000 000 mm³ / 1 000 000 mm² = 1 mm³/mm² = 1 mm).

SI-veelvoude
------------

| Veelvoud | Naam | Simbool | Veelvoud | Naam | Simbool |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 100 | meter | m |   |   |   |
| 103 | kilometer | km | 10–3 | **millimeter** | mm |
| 106 | megameter | Mm | 10–6 | mikrometer | µm |
| 109 | gigameter | Gm | 10–9 | nanometer | nm |
| 1012 | terameter | Tm | 10–12 | pikometer | pm |
| 1015 | petameter | Pm | 10–15 | femtometer | fm |
| 1018 | eksameter | Em | 10–18 | attometer | am |
| 1021 | zettameter | Zm | 10–21 | zeptometer | zm |
| 1024 | jottameter | Ym | 10–24 | joktometer | ym |
|

Daar is eenhede wat tot die metriese stelsel behoort het, maar wat nie meer in die S.I.-stelsel erken word nie, soos:

| Veelvoud | Naam | Simbool | Veelvoud | Naam | Simbool |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 101 | dekameter | dam | 10–1 | desimeter | dm |
| 102 | hektometer | hm | 10–2 | sentimeter | cm |
|  |  |  | 10–10 | Ângström | Â |
**Krappe** (*Brachyura*) is 'n groep van kreefagtige diere wat aan die orde van tienpotiges (*Decapoda*) behoort. Die wetenskaplike naam, *Brachyura*, beteken letterlik kort stert en verwys na die agterlyf wat, anders as ander kreefagtiges, nie 'n sigbare stert het nie.

Alle krappe het 10 pote, 'n dik eksoskelet en 'n plat lyf wat breër is as wat dit lank is. Die oë is op uitsteeksels gemonteer en die voorpote het knypers. Krappe beweeg lateraal voort (loop skuins) en kan vinnig ingrawe as gevaar dreig.

Krappe is 'n uiters suksesvolle groep, wat oor die hele wêreld voorkom. Hulle is basies swaar gepantserde skulp-brekers. Die meeste krappe kom in die see voor, maar daar is 'n paar wat in varswater voorkom, en selfs 'n paar wat op land leef. Die kleinste krappies word so groot soos 'n ertjie; die grootste (die Japanse spinnekopkrap) se bene word tot 4 meter lank. Omtrent 7 000 spesies is bekend.

Krappe is omnivore en vreet bykans enigiets. Dikwels is dit alge, maar dierlike voedsel is noodsaaklik vir hulle gesondheid en ontwikkeling. Hulle sal weekdiere, skaaldiere asook wurms, swamme en bakterieë vreet.

Liggaamsbou
-----------

Krappe kom in alle kleure en groottes voor, die *Geosesarma*-spesie is pers met oranje oë.
'n Krap wat 'n ovaalster aanval.
Die krap se liggaam bestaan uit 'n kopborsstuk (*cephalothorax*; die kop en borsstuk is aaneen) en agterlyf. Die agterlyf is klein en is onder die kopborsstuk ingevou. Aan die kopborsstuk word die volgende gedra:

* vyf pare pote waarvan die voorste paar knypers het
* twee oë op steeltjies (twee steeltjies, elk met 'n saamgestelde oog)
* twee voelers waarmee hulle die wêreld in die donker verken
* monddele (bytend, plat en beweeg om water na die kieue te spoel)

Krappe haal met kieue asem (soos visse) en is dus van water afhanklik. Die kieue word in kieukamers gehuisves wat altyd met water gevul is. Daarom kan krappe ook op land asemhaal.

Die huidbedekking (eksoskelet) is hard en plastiekagtig. Dit bestaan uit chitien wat met kalsium versterk is. Die eksoskelet beskerm die krap teen gevaar en verhoed oormatige waterabsorpsie in die water asook waterverlies op land.

Die knypers word gebruik om hulle prooi te gryp en te onderwerp. As die prooi 'n skulp of dop het, word die knypers gebruik om dit oop te breek. Die mannetjies gebruik ook hulle knypers tydens gevegte of om vir mekaar te wuif.

Die wyfies lê eiers wat in die ruimte tussen die agterlyf en kopborsstuk uitbroei. Die kleintjies lyk soos die volwasse krappe.

Krappe as voedsel
-----------------

Oor die hele wêreld word krappe deur mense gevang en as voedselbron benut. Sommige spesies word met dop en al geëet, veral spesies met 'n sagte dop, met ander spesies word slegs die bene (en kloue) oopgebreek en geëet. Sommige krappe is egter giftig en kan dodelik wees.
Moore se wet is 'n voorbeeld van toekomsstudies; dit is 'n statistiese versameling van verlede en huidige tendense met die doel om toekomstige tendense akkuraat te ekstrapoleer.
**Toekomsstudies** is die stelselmatige interdissiplinêre en holistiese studie van sosiale/tegnologiese vooruitgang, en ander omgewingstendense; dikwels met die doel om te ondersoek hoe mense in die toekoms sal leef en werk. Voorspellingstegnieke, soos vooruitskatting, kan toegepas word, maar hedendaagse toekomsstudiewetenskaplikes beklemtoon die belangrikheid daarvan om alternatiewe stelselmatig te ondersoek. Oor die algemeen kan dit beskou word as 'n vertakking van die sosiale wetenskappe en 'n uitbreiding tot die veld van geskiedenis. Toekomsstudies (in die omgangstaal genoem "**toekoms**" deur baie van die veld se praktisyns) poog om te verstaan wat waarskynlik sal voortgaan en wat waarskynlik kan verander. Deel van die dissipline soek dus 'n stelselmatige en patroongebaseerde begrip van verlede en hede, en om die moontlikheid van toekomstige gebeure en tendense te ondersoek.
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Bariumtitanaat  |
| IUSTC-naam | Bariumtitanaat(IV) |
| Struktuurformule vanStruktuurformule van  |  |
| Chemiese formule | BaTiO3 |
| Molêre massa | 233,19 g/mol |
| CAS-nommer | 12047-27-7   |
| Voorkoms | Wit tot liggroen vaste stof |
| **Fasegedrag**   |
| Selkonstantes | 401 pm    |
| Ruimtegroep | Pm3m  |
| Nommer | 221   |
| Strukturbericht | E2₁ |
| Smeltpunt | 1650 °C |
| Kookpunt |  |
| Digtheid | 6,08 [g/cm3] |
| Oplosbaarheid | onoplosbaar in water; opl. in sure  |
| Hardheid | 5 (Mohs) |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa |  |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt | onbrandbaar |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |
| Portaal  Chemie |

**Bariumtitanaat** kan beskou word as 'n gemengde oksied van barium en titaan, maar ook as 'n sout van die basis bariumhidroksied Ba(OH)2 en die hipotetiese titaansuur H3TiO3

Die stof is oplosbaar in heelparty sure, soos swawelsuur, soutsuur en waterstoffluoried. In water en alkali is dit onoplosbaar.

Die stof is 'n diamagnetiese halfgeleier met 'n indirekte bandgaping van 1,67 eV  In suiwere vorm is dit amper isolerend. 
Die stof se geleidingsvermoë kan deur dotering met elemente uit groep 3, soos Sc, Y, Nd, Sm ens. vergroot word. Eenkristalle vertoon 'n negatiewe temperatuurkoëffisiënt van die elektriese weerstand, soos die meeste halfgeleiers.

Die tetragonale vervorming
Die stof is para-elektries bo 393K en het die kubiese perovskietstruktuur met bariumione in die kuboktaëders. (Strukturbericht-klassifikasie E2₁

Ferro-elektriese eienskappe
---------------------------

Van 278K tot 393 is dit effens vervorm in 'n tetragonale struktuur wat ferro-elektries is. Die katione skuif in die een rigting, die anione in die teenoorgestelde rigting. Onder 278K word dit ortorombies en onder 183K romboëdries. Hierdie vervormings gaan saam met klein verskuiwings van die atome.
Julius Schnorr von Carolsfeld.
**Julius Schnorr von Carolsfeld** (26 Maart 1794 – 24 Mei 1872) was 'n Duitse skilder. Hy het tot die stroming van die Nasarener-beweging behoort.

Lewe
----

Schnorr is in 'n familie van kunstenaars gebore. Sy pa was ook 'n skilder en het hom aanvanklik opgelei. Twee van sy broers het ook skilders geword.

In 1811 het Schnorr aan die *Akademie der bildenden Künste* in Wene begin studeer, waar 'n jaar tevore Johann Friedrich Overbeck, Franz Phorr en verskeie ander studente wat teen klassisisme in opstand gekom het, geskors is. By die akademie het hy aangesluit by simpatiseerders van hierdie studente, wat hulself die Nasareners noem, en hul skilderstyl aangeneem, terug na die laat Middeleeuse skilderkuns van die Quattrocento.

In 1818 het Schnorr by die Nasareners Overbeck, Peter von Cornelius, Friedrich Wilhelm Schadow en Philipp Veit in Rome aangesluit en met hulle saamgewerk aan 'n aantal groot fresko's, onder meer by die Villa Massimo.

In 1825 het hy na Duitsland teruggekeer en hom in München gevestig, waar hy in diens van Lodewyk I van Beiere getree het. Hier het hy gegroei tot 'n soort digter-skilder en verskeie narratiewe muurskilderye gemaak, insluitend 'n reeks fresko's in die paleid van die Nibelungenlied. Hy het ander geboue met sterk komposisie maar ook buitensporige fresko's oor die geskiedenis van Karel die Grote, Frederick Barbarossa en Rudolf van Habsburg versier.

Na sy tydperk by die hof van Lodewyk I het Schnorr hoofsaaklik naam gemaak as 'n Renaissance Bybelillustreerder en ontwerper van loodglasvensters, insluitend vir Glasgow Cathedral en St Paul's Cathedral in Londen. Sy styl was vroeg Florentyns en besonder vol en weelderig in sy Bybeltekeninge.

Schnorr is in 1872 in die ouderdom van 78 in München oorlede. Sy seun Ludwig was een van die bekendste tenore van die negentiende eeu en die eerste wat Richard Wagner se Tristan uitgebeeld het.
Die tropiese rifkalamari (*Sepioteuthis lessoniana*) vertoon hoogsontwikkelde okulêre, lokomotiewe en bioluminessente organe, wat almal van besondere belang in die malakologiese studies van die klas Cephalopoda is.
**Malakologie** is die vertakking van ongewerwelde dierkunde wat handel oor die bestudering van weekdiere (molluske), wat naas geleedpotiges die grootste dierefilum uitmaak versover dit beskrewe spesies betref. Molluske sluit slakke, naakslakke, tweekleppiges en koppotiges in, benewens talle ander soorte, waarvan baie oor skulpe beskik. Die term malakologie is uit die Franse *malacologie* ontleen, 'n kontraksie van *malacozoologie*; uit Neo-Latyn Malacozoa, 'n soölogiese groep wat weeklywige diere insluit; uit Antieke Grieks μαλακός (malakós) 'sag', en ζῷον (zôion) 'dier'.

Studievelde binne malakologiese navorsing sluit taksonomie, ekologie en evolusie in. Daar is verskeie onderafdelings van malakologie, insluitend konchologie, wat die bestudering van weekdierskulpe behels, en teutologie wat met die bestudering van koppotiges soos seekatte, pylinkvisse en inkvisse begaand is. In **toegepasde malakologie** word die mediese, veterinêre en landboukundige toepassings bestudeer, soos ondermeer ondersoeke na molluske as vektore van skistosomiase en ander siektes.

Dierkundige metodes word gebruik in malakologiese navoring. Malakologiese veld- en laboratorium-metodiek soos versameling, dokumentering en argivering, en molekulêre ontledingstegnieke is in Sturm et al. (2006) opgesom.
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Sirkoniumtriselenied |
| Struktuurformule vanStruktuurformule van  |
| Chemiese formule | ZrSe3 |
| Molêre massa |  |
| CAS-nommer | 12166-53-9 |
| **Fasegedrag**   |
| Selkonstantes | a=541pm; b=374pm; c=944pm; β=97,48°   |
| Ruimtegroep | P21/m  |
| Nommer | 11 |
| Smeltpunt |  |
| Kookpunt |  |
| Digtheid | (X-straal) 573 [g/cm3] |
| Oplosbaarheid |  |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa |  |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt |  |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |
| Portaal  Chemie |

**Sirkoniumtriselenied** of **sirkoniumselenieddiselenied** is 'n verbinding van sirkonium in sy + oksidasietoestand en seleen met formule ZrSe3. Dit kan beskou word as ZrSe(Se)2 met een seleenatoom in die 2- oksidasietoestand en die ander twee in die 1- oksidasietoestand.

Dit is 'n halfgeleier. Dit het 'n indirekte bandgaping van 1,1 eV en 'n direkte een van 1,48 eV.

Kristalstruktuur
----------------

ZrSe3 kristalliseer in 'n monokliniese struktuur wat 'n argetipe is vir ander trichalkogeniede soos HfS3, HfSe3, HfTe3, TaSe3, TiS3, ZrS3, ZrTe3 en US3

Die sirkoniumatome vorm kettings langs die b-as en is omring deur twee seleenatome en twee seleenpare (Se-Se)2- wat 'n verwronge trigonale prisma vorm. Die kettings vorm lae wat deur vanderwaalskragte by mekaar gehou word. Die triselenied en die trisulfied vorm mengkristalle ZrSxSe3−x oor die heel gebied 0<x<3.

Sintese
-------

Die verbinding kan uit die element gevorm word en deur chemiese damptransport met jodium kan kristalle gegroei word:

{\displaystyle Zr+3Se\xrightarrow {I\_{2};1023^{o}C} ZrSe\_{3}}

Fisiese eienskappe
------------------

ZrSe3 gedra hom, afhangende van die fisiese dikte van die materiaal, as halfgeleider sowel as halfmetaal en dit vertoon ladingdigtheidgolwe (CDW) by ongeveer 60 K en 'n supergeleidende fase by ~2K. Die lae kan in dun 2D-lae afgeskilfer word.

Gebruike
--------

Sirkoniumtriselenied het toepassings in gepolariseerde liguitstralende en ligopsporingstoestelle wat verband hou met sy kwasi-eendimensionele eienskappe soos hoë anisotropieverhoudings in geleiding en lineêre dichroïsme.
Tydens die Sowjet-inval in Tsjeggo-Slowakye dra Tsjeggo-Slowake hul nasionale vlag verby 'n brandende tenk in Praag.
Die **Praagse Lente** (Tsjeggies: *Pražské jaro*, Slowaaks: *Pražská jar*) was 'n tydperk van politieke liberalisering en massaprotes in die Tsjeggo-Slowaakse Sosialistiese Republiek. Dit het op 5 Januarie 1968 begin, toe hervormer Alexander Dubček verkies is tot Eerste Sekretaris van die Kommunistiese Party van Tsjeggo-Slowakye (KSČ), en het voortgeduur tot 21 Augustus 1968, toe die Sowjetunie en ander Warskouverdraglede die land binnegeval het om die hervormings te onderdruk.

Die Praagse Lente-hervormings was 'n sterk poging deur Dubček om bykomende regte aan die burgers van Tsjeggo-Slowakye toe te ken in 'n daad van gedeeltelike desentralisasie van die ekonomie en demokratisering. Die vryhede wat toegestaan is, het 'n verslapping van beperkings op die media, spraak en reis ingesluit. Na nasionale besprekings oor die verdeling van die land in 'n federasie van drie republieke, Bohemië, Morawië-Silesië en Slowakye plaasgevind het, het Dubček toesig gehou oor die besluit om in twee te verdeel, die Tsjeggiese Sosialistiese Republiek en Slowaakse Sosialistiese Republiek. Hierdie dubbele federasie was die enigste formele verandering wat die inval oorleef het.

Die hervormings, veral die desentralisasie van administratiewe gesag, is nie goed ontvang deur die Sowjetunie nie, wat ná mislukte onderhandelinge 'n halfmiljoen Warskouverdrag troepe en tenks gestuur het om die land te beset. Die *New York Times* het berigte aangehaal van 650 000 manskappe wat toegerus is met die mees moderne en gesofistikeerde wapens in die Sowjet militêre katalogus. 'n Massiewe golf van emigrasie het deur die nasie gespoel. Weerstand het regdeur die land plaasgevind. Straattekens is gevandaliseer en aandklokreëls is geïgnoreer. Terwyl die Sowjet weermag voorspel het dat dit vier dae sou neem om die land te onderdruk, het die weerstand tot agt maande geduur, voordat diplomatieke maneuvrering dit tot 'n einde gebring het. Dit het 'n hoëprofiel-voorbeeld van burgerlike weerstand geword; daar was sporadiese dade van geweld en verskeie protes-selfmoorde deur selfverbranding (die bekendste was dié van Jan Palach), maar geen militêre weerstand nie. Tsjeggo-Slowakye is deur die Sowjetunie beheer tot 1989, toe die fluweelrevolusie die kommunistiese regime vreedsaam beëindig het; die laaste Sowjet-troepe het die land in 1991 verlaat.
**Thabo Bester** (gebore 13 Junie 1986) is 'n veroordeelde misdadiger wat uit die Mangaung-korrektiewe sentrum in Suid-Afrika ontsnap het nadat hy sy dood in 2022 voorgegee het. Hy was amper 'n jaar lank op die vlug voordat hy op 8 April 2023 in Arusha, Tanzanië gevang is. Hy is saam met sy lewensmaat Dr. Nandipha Magudumana gearresteer. Bester was bekend as die "Facebook-verkragter" en is skuldig bevind aan verkragting en moord.

Geskiedenis
-----------

Bester het berug geword vir sy kriminele aktiwiteite en bedrog. Terwyl hy in die tronk was, het hy 'n bedrogspul konstruksiemaatskappy genaamd Arum Properties saam met Magudumana bestuur, wat verskeie mense oortuig het om miljoene rande vir konstruksieprojekte te betaal, maar het nooit die goedere gelewer nie.

Hy is glo in Mei 2022 deur selfverbranding in sy tronksel dood en was vir 'n jaar op vrye voet totdat 'n nuwe nadoodse ondersoek aan die lig gebring het dat die verbrande liggaam wat in sy sel gevind is, nie syne was nie. Na hierdie onthulling is 'n soektog in Maart 2023 van stapel gestuur.
Voor sy opsluiting is hy skuldig bevind aan verskeie misdade, insluitend moord en verkragtingsaanklagte wat gepleeg is teen vroue wat hy via Facebook ontmoet het. Hy is in 2012 skuldig bevind aan die aanranding en moord op Nomfundo Tyhulu, sy modelmeisie. In 2011 is hy daaraan skuldig bevind dat hy twee ander vroue beroof en verkrag het. Hy is tot lewenslange tronkstraf gevonnis.

Burgerskap
----------

Bester is nooit amptelik as 'n Suid-Afrikaanse burger by die departement van binnelandse sake gedokumenteer nie. Minister van Binnelandse Sake, Aaron Motsoaledi, het gesê toe Bester in April 2023 in Tanzanië gevang is, is hy onder die dekmantel van Tom Williams Kelly in besit van 'n Amerikaanse paspoort gevind. Motsoaledi , Minister van Binnelandse Sake van Suid-Afrika het gesê dit is te wyte aan kwessies rondom Bester se ingewikkelde opvoeding, en dat sy ma, Maria Mabaso, nooit vir Bester kon registreer nadat sy op 13 Junie 1986 in die Chris Hani Baragwanath-hospitaal aan hom geboorte gegee het nie.

Ontsnap uit die tronk
---------------------

Bester het op 3 Mei 2022 uit Mangaung Korrektiewe Dienste ontsnap nadat hy sy dood nagemaak het deur 'n lyk in sy tronksel te plaas en dit aan die brand te steek.
Die ontsnapping het aan die lig gekom nadat die departement van korrektiewe dienste bevestig het dat die verkoolde lyk nie 'n DNS-pasmaat vir Bester was nie. Daar is bevestig dat die verbrande lyk dié van Katlego Bereng Mpholo is wat sedert April 2022 vermis word

Die private sekuriteitsfirma, Fidelity, het 'n R100 000-toekenning aan gebied vir enige inligting wat lei tot die arrestasie en skuldigbevinding van die sogenaamde Facebook-verkragter.
Sjabloon:Infobox Aircraft Engine

Die **Pratt & Whitney R-1690 Horne** was 'n Amerikaanse vliegtuigenjin wat wyd gebruik was. Dit was ontwikkel deur Pratt & Whitney en daar was 2 944 eenhede vervaardig vanaf 1926 tot 1942.Dit is die eerste keer gebruik in 1927. Die enjin bestaan uit 'n enkelry van 9-silinders in 'n sterformasie. Die enjin was lugverkoel en sy enjinverplasing was 27.7 L. Die enjin was onder lisensie vervaardig in Italië as die **Fiat A.59**. In Duitsland is die BMW 132 ontwikkel uit die R-1690. Die Pratt & Whitney R-1830 Twin Wasp is ontwikkel uit die R-1690 vanaf 1929.

Die prototipe Boeing B-17 Flying Fortress was aanvanklik toegerus met Pratt & Whitney R-1690-enjins, dit was later vervang met kragtiger Wright R-1820-39 Cyclone -enjins.

Variante
--------

* R-1690-3: 391 kW
* R-1690-5: 391 kW
* R-1690-11: 578 kW
* R-1690-13: 466 kW
* R-1690-S5D1G: 520 kW
* R-1690-52: 560 kW
* R-1690-SDG:
* R-1690-S1EG: 560 kW
* R-1690-S2EG:
* R-1690-25: 630 kW
* R-1690-S1C3G: 780 kW
* Fiat A.59 R.: Produseer in Italië onder lisensie met veranderde ratverhouding.
* Fiat A.59 R.C.: Produseer in Italië onder lisensie met veranderde ratverhouding en superaanjaer.
* BMW Hornet: Produseer in Duitsland onder lisensie, onafhanklik van die ontwikkeling van die BMW 132.
Die **Curtiss P-36 Hawk** was 'n vegvliegtuig wat deur die *United States Army Air Forces* gebruik was voor en tydens die Tweede Wêreldoorlog. Hierdie vliegtuig is die tweede geslag *Curtiss* vliegtuig. Ontwikkeling van die vliegtuig het in 1934 begin en die eerste prototipe het in Mei 1935 sy nooiensvlug voltooi. Dit was 'n gevorderde ontwerp vir sy tyd met 'n toe kajuit en intrekbare onderstel. Die vliegtuig het die *United States Army Air Forces* so beïndruk dat hulle onmiddellik 210 vliegtuie bestel het. Dit was die grootste vredestyd bestelling vir vegter ooit deur die *USAAF*. Aflewering van die vliegtuig het in April 1938 begin maar teen die tyd dat die Tweede Wêreldoorlog uitbreek in Desember 1941 was die vliegtuig as verouderd beskou. Sommige van hulle was wel betrokke in aksie teen Japan. Die P-36A was die hoofvegter in Hawai tydens die Slag van Pearl Harbor.

Die vliegtuig is as die H75 uitgevoer na Frankryk waar hulle in aksie was voor die val van Frankryk in 1940. Een van die *Armée de l'Air* se P-36 het die eerste Duitse vliegtuig vir Frankryk afgeskiet. Na die val Frankryk is die meeste P-36's na Brittanje oorgeplaas waar hulle as die *Mohawks* bekend gestaan het. Duitsland het ook 'n paar van die P-36's in beslag geneem en dit aan Finland gegee (Finland was op daardie stadium gewikkel in die Winteroorlog) nadat hulle dit vir vegvliegtuig opleiding gebruik het. Daar was ook nog 100 *Mohawk's* direk afgelewer aan Brittanje tussen Julie en Desember 1940. Sommiges was oorgeplaas na die Midde Ooste en Indië. Op een stadium was die hele noordoos Indië behartig deur agt *Curtiss P-36 Hawk's*. Die laaste Britse Eskader wat die P-36 gebruik het was 155 Eskader wat hulle tot in Januarie 1944 gebruik het.

Die *Curtiss P-36 Hawk* was ook verskaf aan die Noorweege Lugmag, Nederland en die destydse Persië. Vichy-Frankryk en Peru het ook die vliegtuig bedryf. In 1937 het die vervaardigers die *Hawk 75*, 'n eenvoudiger model ontwikkel vir uitvoere na China, die destydse Siam en Argentinië.

Tegniese besonderhede
---------------------

Besonderhede van die Curtiss P-36G Hawk:| Item | Statistiek |
| --- | --- |
| Aantal motore | 1 |
| Tipe motor | Skroef |
| Vervaardiger | Wright R-1820-G205A Cyclone stermotor |
| Kraglewering per motor | 1 200 perdekrag |
| Vlerkspan | 11,28 m |
| Lengte | 8,69 m |
| Hoogte | 2,82 m |
| Vlerkoppervlakte | 21,92 m2 |
| Maks. opstygmassa | 2 667 kg |
| Maks. snelheid | 518 km/h |
| Operasionele hoogte | 9 860 m |
| Togafstand | 1,046 km |
| Klimvermoë | 4,570m in 6 minute |
| Bewapening | Vier 7.62 mm masjiengewere in vlerke
en twee 12.7 mm in romp. |

Sien ook
--------

* Lys van vegvliegtuie

Bron
----

* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015. ISBN 978-1-84476-917-9
**Sensodyne** is 'n handelsnaam van tandepasta en mondspoelmiddel wat gerig is op mense met sensitiewe tande. Sensodyne word deur *Haleon* besit en word onder die naam *Shumitect* in Japan bemark.

Doeltreffendheid
----------------

Sensodyne tandepasta werk op verskillende maniere na gelang van die produk se aktiewe bestanddele—kaliumnitraat en strontiumasetaat/chloried:

Kaliumnitraat: Die kaliumioon hiperpolariseer die senuwee en keer dat dit afvuur. Die senuwee-impulse word dus gedesensitiseer en daar is geen pyn nie. 

Strontiumasetaat en strontiumchloried: Hierdie verbindings deel 'n soortgelyke chemiese struktuur as kalsium. Strontiumgebaseerde tandepasta (asetaat en chloried) is in staat om verlore kalsium te vervang en blootgestelde buisies in die dentinale weefsel te blokkeer. Dit help om die beweging van vloeistof binne die buisies te voorkom in reaksie op 'n sensitiwiteitstimulus wat andersins tandpyn kan veroorsaak.

Sommige Sensodyne-produkte bevat kalsiumnatriumfosfosilikaat (Novamin), wat help met tandsensitiwiteit. 'n Ewekansige kliniese proef wat in 2015 gepubliseer is, het getoon dat tandgewasse wat 5% kalsiumnatriumfosfosilikaat bevat die potensiaal kan hê om die tandbeen in die mondelinge omgewing te mineraliseer en af te sluit. Sensodyne-produkte wat in die Verenigde State verkoop word, bevat nie kalsiumnatriumfosfosilikaat nie.
Die **Mercedes F1 W06 Hybrid** was die Formule Een renmotors van die Mercedes AMG Petronas F1-span vir die Formule Eenwêreldkampioenskap in 2015. Dit was die sewende Mercedes Formule Eenmotor. Die motor is op 1 Februarie 2015 by die Jerez-renbaan bekendgestel. Die eerste foto's van die motor is reeds op 29 Januarie 2015 vrygestel na 'n paar rondtes voltooi is as deel van 'n fotodag by Silverstone.

Tegnies en ontwikkeling
-----------------------

Die F1 W06 Hybrid was die opvolger van die Mercedes F1 W05 Hibriedmodel. Hoewel dit 'n verbetering was, verskil die motor ooglopend van die vorige jaar s'n, omdat die reëls vir die 2015-seisoen aansienlik verander het ten opsigte van die motor se neus.

Die neus is smal en moet selfs laer begin volgens die regulasies. Die gevolglike versteuring van die lugvloei na die vlerk is deur Mercedes probeer vermy met 'n baie kort neus. Die vlerke strek ver voor die punt van die neus. Die agterkant van die motor is smaller gemaak as sy voorganger, dus moes die verkoelers en luginlate ook verander word.

Na die tweede week se voorseisoentoetse by die Barcelona-Catalunya-renbaan, is aangekondig dat die FIA die kameramontering op die W06 Hybrid as onwettig beskou, en die span is beveel om dit te verander na die eerste wedren van die seisoen in Australië.

Die F1 W06 Hybrid word aangedryf deur 'n Mercedes-Benz PU106B Hybrid, 'n 1,6 liter-V6-enjin met 'n turboaanjaer.
Boeing B-17F-formasie oor Schweinfurt, Duitsland, op 17 Augustus 1943.
Die **Schweinfurt–Regensburg-sending** was 'n strategiese bombardementsending tydens die Tweede Wêreldoorlog wat uitgevoer is deur Boeing B-17 Flying Fortress swaar bomwerpers van die Amerikaanse Leërlugmag op 17 Augustus 1943. Die sending was 'n ambisieuse plan om die Duitse vliegtuigbedryf lam te lê; dit was ook bekend as die "dubbelaanvalsending" omdat dit twee groot magte bomwerpers behels het wat afsonderlike teikens aangeval het om vegterreaksie deur die Luftwaffe te verdeel. Dit was ook die eerste Amerikaanse pendelsending, waarin die hele of 'n gedeelte van 'n sending by 'n ander veld geland het en later 'n ander teiken gebombardeer het voordat dit na sy basis teruggekeer het.

Nadat dit verskeie kere deur ongunstige weer uitgestel is, is die operasie, bekend binne die Agtste Lugmag as "Missie No. 84", gevlieg op die herdenking van die eerste daglig-aanval deur die Agtste Lugmag.

Missie No. 84 was 'n aanval deur 376 bomwerpers van 16 bombaderingsgroepe teen die Duitse swaarnywerheid ver buite die reik van begelei-vegters. Die sending het die Regensburg-teiken groot skade aangerig, maar met rampspoedige verlies aan die mag, met 60 bomwerpers wat verloor is en vele meer beskadig is wat nie ekonomies herstel kan word nie. Gevolglik kon die Agtste Lugmag nie onmiddellik opvolg met 'n tweede aanval wat die Duitse industrie ernstig kon lamlê nie. Toe Schweinfurt twee maande later weer aangeval is, is die gebrek aan langafstandvegterbegeleiding steeds nie aangespreek nie en die verliese was selfs groter. Gevolglik is dieppenetrasie strategiese bombardering vir vyf maande ingekort.

> 
> Sodra die verkenningsfoto's op die aand van die 17de ontvang is, het generaals Eaker en Anderson geweet dat die Schweinfurt-aanval 'n mislukking was. Die uitstekende uitslae by Regensburg was 'n geringe troos vir die verlies van 60 B-17's. Die resultate van die bombardement was oordrewe, en die groot verliese is goed verbloem in verslae na die sending. Almal wat die sending gevlieg het, het die belangrikheid van die begeleiders beklemtoon om verliese te verminder; die beplanners het net besef dat Schweinfurt binnekort weer gebombardeer sou moes word in 'n ander diep-penetrasie, onbegeleide sending. 
> 
> 
> —Donald Caldwell
Gale Cleven
**Gale Winston "Buck" Cleven** (27 Desember 1918 – 17 November 2006) was 'n Amerikaanse vlieënier wat tydens die Tweede Wêreldoorlog by die 100ste Bomwerpergroep van die Amerikaanse Leërlugmag gedien het.

Militêre diens
--------------

### Tweede Wêreldoorlog

Op 20 Februarie 1940 het Cleven by die leër aangesluit. Sy diens by die 100ste Bomwerpergroep van die Agtste Lugmag het op 27 Oktober 1942 begin.

Hy was deel van die Schweinfurt-Regensburg-sending en was een van die min B-17's loodse om Noord-Afrika te bereik. Op 8 Oktober 1943, terwyl hy op sy 22ste sending was, is hy bo Bremen in Duitsland afgeskiet. Cleven is toe as 'n krygsgevangene na Stalag Luft III en Stalag VII-A geneem, voordat hy in Maart 1945 na Amerikaanse linies ontsnap het.

Persoonlike lewe
----------------

Cleven is in Julie 1945 met sy jeugliefde Marjorie née Spencer van Lander, Wyoming getroud. Sy is in Augustus 1953 aan 'n breinaneurisme dood kort nadat sy polio opgedoen het terwyl sy haar familie in Coffeyville, Kansas besoek het. In 1955 trou hy met Esther Lee Athey, met wie hy getroud gebly het totdat hy in 2006 gesterf het.

Tydens vliegskool het Cleven die bynaam Buck gekry deur medevlieënier en beste vriend John "Bucky" Egan, aangesien laasgenoemde gedink het dat hy soos sy vriend van Wisconsin met die naam Buck lyk.

Ná die oorlog het Cleven 'n MBA aan Harvard Business School en 'n Ph.D. in interplanetêre fisika verwerf.

In populêre kultuur
-------------------

Cleven word deur Austin Butler in Apple TV+ se Masters of the Air uitgebeeld. Sy toekomstige vrou Marge Spencer word deur Isabel May uitgebeeld.
Die **bloubos** (*Diospyros lycioides*) is 'n algemene en wydverspreide blomplant-spesie in die ebbehout-familie. Dit is inheems aan Afrika suidwaarts van die ewenaar. Dit is soms 'n klein boom maar kom eerder as 'n geronde, hoë struik voor. Die boom se FSA-nommer is 605.

Verspreiding en habitat
-----------------------

Die spesie is inheems in Angola, Botswana, Demokratiese Republiek die Kongo, Eswatini, Lesotho, Malawi, Mosambiek, Namibië, Zambië en Zimbabwe.

Dit kom in die bosveld dwarsdeur 'n groot gedeelte van Suider-Afrika voor, maar is afwesig in die sentrale gedeelte van die Kalahari en Mosambiek asook van woestyn en fynbosplantegroei.

Beskrywing
----------

Die blare is 15 – 17 mm lank en is dig eindstandig gebondel. Die blaarskyf is die breedste in die derde naaste aan die blaarpunt. Die blare is dofgroen met 'n geronde punt en 'n spitslopende basis. Die vrugte is byna bolvormig met vyf blywende kelklobbe wat sterk na agter buig. Identifikasie van die boom kan moeilik wees aangesien daar 'n paar soortgelyke bloubos- en sterappel-spesies is.

Subspesies
----------

Die spesie het vier subspesies:

* *Diospyros lycioides subsp. guerkei* (Kuntze) De Winter
* *Diospyros lycioides subsp. lycioides*
* *Diospyros lycioides subsp. nitens* (Harv. ex Hiern) De Winter
* *Diospyros lycioides subsp. sericea* (Bernh.) De Winter

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronnelys
---------

* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 ISBN 978 1 77007 832 1
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q15235703
* APDB: 176463
* EoL: 5238941
* EPPO: DOSLY
* GBIF: 4070128
* GRIN: 450272
* iNaturalist: 469308
* IPNI: 322637-1
* ITIS: 896174
* IUCN: 173959
* Plant List: kew-2770072
* Tropicos: 11500012
* WCSP: 384353

 |
**Latakia** (soms ook *Latakiyah* of *Lathaqiya*, of *Latakieh* volgens die plaaslike transliterasie) is die belangrikste seehawe van Sirië en die hoofstad van die gelyknamige administratiewe gewes.

Naas sy ekonomiese funksie as hawestad is Latakia ook 'n belangrike nywerheidsentrum vir omliggende landelike nedersettings. Met 'n bevolking van meer as 400 000 is Latakia die vyfde grootste stad in Sirië na Aleppo, Damaskus, Homs en Hama.

Alhoewel die gebied van Latakia reeds sedert die tweede millennium v.C. bewoon is, is die huidige stad eers in die 4de eeu v.C. onder die Seleukiede-bewind gestig. Dit het later onder Romeinse gesag gekom en vanaf die 8ste tot die 10de eeu deel uitgemaak van die Oemajade- en Abbasiede-ryk. Die hawe is in hierdie tydperk dikwels deur die Bisantyne aangeval en tydelik ook ingeneem voordat dit weer deur die Arabiere, veral die Fatimiede, verower is.

Latakia is later deur die Turkse Seldjoeke, Kruisvaarders, Ajoebiede, Mameloeke en Ottomaanse Turke ingeneem. Ná die Eerste Wêreldoorlog het Latakia deel geword van die Franse mandaatsgebied Sirië waar dit as administratiewe setel van die outonome Alawiete-gebied gedien het. Hierdie gebied is in 1922 in 'n Alawiete-staat omgeskep en het verskeie kere sy onafhanklikheid verklaar voordat dit in 1944 weer by Sirië ingesluit is.

Die huidige hawegeriewe het vanaf die 1950's ontstaan nadat ander seehawens ná Israel se onafhanklikwording in 1948 en die opsegging van die doeane-ooreenkoms met Libanon in 1950 vir Siriese in- en uitvoere nie meer maklik toeganklik was nie. Die uitbou van Latakia as moderne seehawe het gepaard gegaan met 'n vinnige bevolkingsgroei.
**Soekarno** (/suːˈkɑːrnoʊ/; gebore **Kusno Sosrodihardjo**, Javanese: [kʊsnɔ]; 6 Junie 1901 - 21 Junie 1970) was 'n Indonesiese politikus wat van 1945 tot 1967 die eerste president van Indonesië was.

Soekarno was die leier van die Indonesiese stryd om onafhanklikheid van die Nederlandse Ryk. Hy was 'n prominente leier van Indonesië se nasionalistiese beweging gedurende die Nederlandse koloniale periode en het meer as 'n dekade onder Nederlandse aanhouding deurgebring totdat hy in die Tweede Wêreldoorlog vrygelaat is deur die Japannese magte. Soekarno en sy mede-nasionaliste het saamgewerk om steun te verleen vir die Japanse oorlogspoging van die bevolking, in ruil vir Japannese hulp om nasionalistiese idees te versprei. By die Japanse oorgawe het Soekarno en Mohammad Hatta op 17 Augustus 1945 Indonesiese onafhanklikheid verklaar, en is Soekarno as president aangestel. Hy het Indonesiërs gelei om Nederlandse diplomatieke en militêre maniere teen Nederlandse herkolonisasiepogings te weerstaan totdat die Nederlandse erkenning van Indonesiese onafhanklikheid in 1949. Die skrywer Pramoedya Ananta Toer het een keer geskryf: 'Soekarno was die enigste Asiatiese leier van die moderne era wat mense van sulke verskillende verenigings kon verenig. Etniese, kulturele en godsdienstige agtergronde sonder om 'n druppel bloed te vergiet.'

Na 'n chaotiese periode van parlementêre demokrasie het Soekarno in 1959 'n outokratiese stelsel genaamd "Begeleide Demokrasie" tot stand gebring wat die onstabiliteit en rebellies suksesvol beëindig het wat die voortbestaan van die uiteenlopende en kwetsende land bedreig het. In die vroeë sestigerjare het Soekarno Indonesië na links gedraai deur die Kommunistiese Party van Indonesië (PKI) steun en beskerming te verleen aan die irritasie van die militêre en Islamiete. Hy het ook met die hulp van die Sowjetunie en China 'n reeks aggressiewe buitelandse beleid onder die rubriek van anti-imperialisme aangepak. Die mislukking van die 30 September-beweging (1965) het gelei tot die vernietiging van die PKI met teregstellings van sy lede en simpatiseerders in verskeie slagtings, met 'n beraamde 500,000 tot 1,000,000 dood. Hy is in 1967 deur een van sy generaals, Soeharto, vervang en het tot sy dood in 1970 onder huisarres gebly.
Die **Kijifse Petsjersk-lawra** (Oekraïens: Києво-Печерська лавра, Russies: Киeво-Печерская лавра), ook bekend as die **Kijifse Klooster van die Grotte**, is ’n historiese Oosters-Ortodokse klooster in Kijif.
Sedert sy stigting as ’n grotklooster in 1051 is die lawra ’n belangrikse Ortodokse sentrum in Oos-Europa. Dit is saam met die Sint Sofia-katedraal ’n Unesco-wêrelderfenisgebied. Terwyl dit ’n kultuurattraksie is, is die klooster weer aktief met meer as 100 monnike wat daar woon.

Naam
----

Die herboude Mariahemelvaartkerk, 2005.
Die woord *petsjera* beteken "grot", en "lawra" is ’n manlike klooster van ’n hoë rang in die Oosters-Ortodokse Kerk. Die klooster se naam word dus ook vertaal as die Kijifse Grotklooster of Klooster van die Grotte.

Geboue
------

Die Kijifse Petsjersk-lawra bevat verskeie argitektoniese monumente, van kloktorings tot grotstelsels en versterkingsmure. Die hooftrekpleisters sluit in die Groot Lawrakloktoring en die Mariahemelvaartkatedraal, wat in die Tweede Wêreldoorlog verwoes en heeltemal herbou is. Ander kerke is die Kerk van die Alheiliges, die Kerk van die Redder by Berestowe, die Kerk van die Verheerliking van die Kruis, die Kerk van die Drie-eenheid, die Kerk van die Maagd se Geboorteskenking, ensovoorts. 

Daar is ook talle ander konstruksies, soos die Sint Nikolaas-klooster, die Kijifse Teologiese Akademie en Kweekskool, en meer as 100 grafte van onder meer grootprinse en heiliges.

Galery
------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| 
 |
| 
  |

|  |
| --- |
| 
 |
| 
  |

|  |
| --- |
| 
 |
| 
  |

|  |
| --- |
| 
 |
| 
  |

|  |
| --- |
| 
 |
| 
  |

|  |
| --- |
| 
 |
| 
  |

|  |
| --- |
| 
 |
| 
  |

|  |
| --- |
| 
 |
| 
  |

|  |
| --- |
| 
 |
| 
  |

|  |
| --- |
| 
 |
| 
  |

|  |
| --- |
| 
 |
| 
  |

|  |
| --- |
| 
 |
| 
  |

 |
**Davidson Don Tengo Jabavu** (20 Oktober 1885 – 3 Augustus 1959) was 'n swart dosent en politieke leier wat in King William’s Town in die destydse Kaapkolonie gebore is. Hy was die oudste seun van John Tengo Jabavu, redakteur van die eerste koerant in 'n swart taal in Suid-Afrika.

Davidson Don Tengo Jabavu het die Lovedale-sendinginstituut in Kaapstad, die Morija-opleidingskollege in Lesotho, en die Opleidingsinstituut van Colwyn Bay in Wallis bygewoon. Nadat hy 'n B.A.-graad by die Londen-universiteit verwerf het, asook 'n onderwyssertifikaat by Birmingham-universiteit in Brittanje, is hy in 1916 by die South African Native College by Fort Hare as die eerste swart professor aldaar aangestel, waar hy tale gedoseer het. 
Hy het vir meer as dertig jaar by die universiteit aangebly en onder andere 'n swart onderwysersvereniging gestig wat hulle beywer het vir beter landboumetodes, die waarde van hande-arbeid beklemtoon het en om rassesamewerking gepleit het. Hy was President van die All-Africa Convention (AAC), wat gekant was teen die segregasiewette wat in 1936 deur die Hertzog-regering in Suid-Afrika aanvaar is.

Die Rhodes-universiteit het in 1954 'n eredoktorsgraad aan hom toegeken.

Publikasies
-----------

Sy publikasies sluit in:

* The Black Problem (1920)
* The Segregation Fallacy and Other Papers (1928)
* The life of John Tengo Jabavu, editor of Imvo Zabantsundu (1922)
* IziDungulwana (1958)
**Dassiedeur** is ‘n unieke tonnel op ‘n afgeleë grondpad in ‘n boerderystreek tussen Cradock en Kookhuis. Dit is ‘n besienswaardigheid weens die indrukwekkende klipkapwerk uit die verlede.

Die tonnel is by 32° 30′ 22.96″ suid, 25° 44′ 42.50″ oos, op ±800 m bo seespieël, 29 km noord van Kookhuis en 14 km suid van Mortimer. Dit is by Elandsdrift, op die westelike oewer van die Groot-Visrivier, suid van die spooweghalte Drennan en noord van die haltes Nelland, Witmos en Slagtersnek, naby die Daggaboersnek (voorheen bekend as Knapzakfontien) op die N10-pad en suidoos van die Bergkwaggapark.

Hierdie is ‘n voormalige spoorwegtonnel wat in onbruik geraak het met die herbelyning van die Kaapse Middelland se spoortrajek. Die kontrak vir die bou van die oorspronklike spoorweg tussen Kookhuis en Cradock, insluitende hierdie tonnel van 271 m, is aan ene Faviell toegeken, en is in 1879 uitgevoer. Die spoorlyn tot op Cradock is op 21 November 1880 vir gebruik oopgestel. 

By die tonnel is die plaas Das en Door en die Elandsdriftdam. In hierdie kontrei word geboer met mielies, merinoskape, lusern en vrugte.

Bronnelys
---------

* Burman, Jose: Early railways at the Cape. Kaapstad: Human & Rousseau, 1984. ISBN 0-7981-1760-5
* Logie, Bartle: Water in the Wilderness. A journey down the Great Fish River. Port Elizabeth: Bluecliff, 2006. ISBN 0-620-36163-8
* sites.google.com
Die **waboom** (*Protea nitida*) – voorheen *Protea arborea* – is die proteaspesie wat die volopste voorkom in die winterreënvalgebied. Hierdie spesie is endemies aan Suid-Afrika. Dit staan ook as die blousuikerbos, bobbejaansuikerbos of brandhout bekend. Die boom se FSA-nommer is 86.

Habitat en verspreiding
-----------------------

Dit kom in die Wes- en Oos-Kaap voor van die Bokkeveld-eskarp en Kaapse Skiereiland af tot by die Groot-Winterhoekberge in die Oos-Kaap. Dit is deel van die fynbos-bioom. Op die SANBI-rooilys is dit as 'veilig' (LC) gelys.

Beskrywing
----------

Die plant word tot 5 m hoog maar spesies van 9 m bestaan. Hierdie spesie en die gewone protea (ook wabome genoem) is die enigste proteas wat groot genoeg word dat hul hout gebruik kan word. Dit blom regdeur die jaar met 'n hoogtepunt van Mei tot Augustus. Die plant spruit weer uit na dit gebrand het. Die saad word in 'n doppie geberg en daarna deur die wind versprei. Die plant is eenslagtig. Bestuiwing vind plaas deur die werking van voëls. Die plant groei in vlak sandsteengrond of krake in rots op hoogtes van seevlak tot 1 200 m.

Gebruike
--------

Die waboom het sy naam te danke aan die Voortrekkers wat die boom se hout gebruik het om ossewaens van te maak. Die hout van die boom het nie reguit vesels nie, maar is inmekaar gevleg. Dit maak die hout besonder sterk. Verskeie onderdele van 'n ossewa, soos die wielvellings word hiervan gemaak.

Fotogalery
----------

* 'n Mediumgrootte Waboom, met Leeukop in die agtergrond.'n Mediumgrootte *Waboom*, met Leeukop in die agtergrond.
* Waboom in Kammaskloof.*Waboom* in Kammaskloof.
* Waboom op Kogelberg.*Waboom* op Kogelberg.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
* Lys van proteaspesies

Bronne
------

* Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. ISBN 1-86872-527-8
* Biodiversityexplorer
* PlantZAfrica
* Protea Atlas
* Plants of the World Online