recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pervez Musharraf in 2004.
**Pervez Musharraf** (Urdu: پرويز مشرف), (11 Augustus 1943 – 5 Februarie 2023 in Doebai) was 'n Pakistanse generaal en politikus. Hy was die 10de president van Pakistan van 2001 tot 2008 sedert die staatsgreep van 1999. Musharraf het op 18 Augustus 2008 bedank nadat die nuwe regeringskoalisie 'n paar maande gevorm is voor die dreigende vervolging en afsetting van hom.

Lewensloop
----------

Musharraf is gebore in 'n gebied wat vandag aan Indië behoort. In 1947 verhuis hy saam met sy ouers na wat nou Pakistan is. Hy het kommando-opleiding gehad en het in twee oorloë teen Indië geveg.

Musharraf het in 1999 die mag in Pakistan oorgeneem. Toe hy in die buiteland was, is hy deur die destydse premier Nawaz Sharif uit sy posisie as die land se top militêre leier verwyder. Met sy terugkeer op 12 Oktober 1999 het Sharif geweier om sy vliegtuig met 200 ander passasiers aan boord toe te laat om te land. Binne ure het die weermag premier Sharif in 'n nie-gewelddadige staatsgreep omvergewerp en die vliegtuig toegelaat om te land met slegs 10 minute brandstof oor. Op 20 Junie 2001 het Musharraf homself as president van Pakistan aangewys.

In 2002 het Musharraf ingestem om van sy mag aan die parlement oor te gee. Hy het ook as eerste minister bedank, 'n pos waartoe Mir Zafarullah Khan Jamali later verkies is. Hy het self 'n kabinet aangestel wat meestal lojaal was aan president Musharraf.

Op 1 Januarie 2004 het Musharraf verkiesings tot die parlement en die vier provinsiale rade gewen. Baie parlementslede van Islamitiese opposisiepartye het nie hierdie uitslag aanvaar nie en het uitgestap. Vir Musharraf het dit 'n verlenging van sy presidentskap tot 2007 beteken.

Musharraf is in Februarie 2023 op die ouderdom van 79 oorlede.
Die **Egadi-eilande** (*Ìsuli Ègadi* in Sisiliaans) is 'n eilandgroep van Italië, in die Tirreense See. Dit is ongeveer 7 km vanaf die westelike kus van Sisilië seleë, oorkant die stad Trapani. Ddie argipel bestaan ​uit drie eilande en twee eilandjies, plus 'n reeks van skere en rotse in see. Reeds in die antieke tye was dit bekend onder die Latynse naam *Aegates* watvan die Griekse taal *Aigatai*, of "*bok-eilande*" kom. Op hierdie argipel is die Mariene Natuurreservaat van die Egadi-eilande geleë.

Geografie
---------

Uit geologiese oogpunt is die Egadi-eilande nou verbind met Sisilië; die eilandgroep, van 37,45 km², bestaan ​​uit die eilande Favignana, Marettimo en Levanzo asook verskeie ander eilandjies. Die meeste is nouliks meer as rotse.

Die klimaat is uiters sag in die wintermaande en daar is lang warm en sonnige somers. Die gemiddelde minimum wintertemperatuur, in die maande Januarie en Februarie, is 5 grade Celsius, terwyl die maksimum in Julie-Augustus 45 grade is. Daar is min neerslag.

Geskiedenis
-----------

Spore van baie ou menslike nedersettings word hoofsaaklik op Levanzo en in 'n mindere mate op Favignana gevind. Dit word beskou as 'n gevolg van die laaste ystydperk, wat 'n natuurlike verbinding tussen Afrika en Sisilië geskep het.

In 241 v.C. het die Romeine die eilande verower na die Slag van die Egadi-eilande. Dit was die laaste vlootgeveg van die Eerste Puniese Oorlog, waarin Gaius Lutatius Catulus het Kartago se vloot verslaan het. Na die ineenstorting van die Romeinse Ryk het die eilande in die hande van die Vandale en die Gote en later van die Sarasene geval.

In 1081 is hulle deur die Normandiërs beset en versterk. Hulle het toe die lot van Sisilië gevolg tot in die 16de eeu, toe hulle die eiendom geword het van die familie Pallavicini-Rusconi van Genua en toe, in 1874, van die Florio wat die tonynvangs op Favignana en Formica gevestig het.

Die eilande is administratief deel van die munisipaliteit Favignana.

Voëllewe
--------

Die avifauna van die Egadi sluit in die korttoonslangarend (*Circaetus gallicus*), die swerfvalk, die aasvoël *Gyps fulvus*,, die Egiptiese aasvoël, die arend *Aquila fasciata* (op Marettimo), die toringvalk, die kleinrooivalk, die pelikaan, die grootflamink, die Europese stormswael, die Europese malgas, die geelbekpylstormvoël, die Swartbekpylstormvoël, die meeu *Larus michahellis*, die kormorant phalacrocorax aristotelis, die witpenswindswael, die nonnetjie-uil, die kliplyster *Monticola solitarius*, die kuiflewerik *Galerida cristata*, die raaf en die swart skaapwagter *Oenanthe hispanica* (op Marettimo-eiland).

Bronne
------

* Gin Racheli, *Egadi, mare e vita*, Mursia, 1979.
* Barbara Bernabò, *I possessi dei Pallavicini nelle Isole Egadi*, in "Quaderni Obertenghi", IV, 2014, pp. 297-314.
Die Babilonië van Hammoerabi
**Babilonië** was 'n antieke kultuurstreek in suid-sentrale Mesopotamië (hedendaagse Irak), met Babilon as hoofstad. Babilonië het opgebloei toe Hammoerabi (fl. c. 1696–1654 v.C. kort chronologie) 'n ryk gevestig het uit die landstreke van die voormalige Akkadiese Ryk. 

Babilonië het die geskrewe Semitiese taal Akkadies vir amptelike gebruik aangewend, en Sumeries vir godsdienstige gebruik behou, wat op daardie tydstip nie meer 'n gesproke taal was nie. Die Akkadiese en Sumeriese tradisies het 'n leidende rol gespeel in die latere Babiloniese kultuur, en die streek sou 'n belangrike kultuursentrum bly, selfs onder eksterne bewind, regdeur die Bronstyd en die Vroeë ystertyd.

Die vroegste vermelding van die stad Babilon word gevind in 'n tablet daterend van die regering van Sargon van Akkad, in die 23ste eeu v.C. Volgende was die val van die laaste Sumeriese "Ur III"-koningshuis aan die hande van die Elamiete (2002 v.C. tradisioneel, 1940 v.C. kort), het die Amoriete beheer verkry van oorgrote Mesopotamië, waar hulle dan 'n reeks klein koninkryke gevestig het. 

Tydens die eerste eeue, bekend as die "Amoritiese periode", was Isin en Larsa die magtigste stadstate, alhoewel dit Sjamsji-Adad I byna geluk het om die meer noordelike streke rondom Assur en Mari saam te snoer. Een van hierdie Amoritiese dinastieë is opgerig in die stadstaat Babilon, wat uiteindelik die ander sou oorneem om die eerste Babiloniese ryk te vorm, tydens die era wat ook bekend staan as die Ou Babiloniese Periode.

Die Oud-Babiloniese Tyd (ca. 2000-1600 v.C.) het begin met die dinastie van Isin (2017-1794 v.C), wat deur Ishbi-Erra gestig is. Die tydperk is oorheers deur die Amoriete wat oral in Benede-Mesopotamië hul eie dinastieë in die stadstate gestig het. 

Die Amoriete het meestal Akkadies as spreek- en skryftaal gebruik. Die stadstate het voortdurend teen mekaar oorlog gevoer, en dit het dikwels gegaan om die besit van die meeste water (vir besproeiing) uit die riviere. Die konings van Isin het hulle as die regmatige opvolg van die dinastie van Ur beskou. Daarom het hulle hulle in lofliedere laat besing en hulle as halfgode voorgedoen. Nippur is as godsdienstige sent rum behou, en Sumeries is as skryftaal gebruik. 

Lipit-Ishtar 1934 1924v.C.het byvoorbeeld 'n eie wetboek in Sumeries laat opstel. Naas Isin was Larsa die belangrikste stad. Onder Rim-Sim (1822-1763 v.C.) het die dinastie van Larsa die leierskap in Benede-Mesopotamië verkry, maar dieselfde koning is op sy beurt verslaan deur Hammoerabi van Babilon, 'n nuwe stad wat verder stroomopwaarts geleë was. Hammoerabi het ten slotte daarin geslaag om sy ryk die omvang van die van Sargon te gee deur die koning van Mari in Bo-Mesopotamië, 'n vasal van die Assiriërs, ook te verslaan.

Bronnelys
---------

* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0908409591, volume 18, bl. 143
**Eugen Sandow**, gebore Friedrich Wilhelm Müller (Koningsbergen, Pruise, (nou Kaliningrad, Rusland), 2 April 1867 - Londen, 14 Oktober 1925) was 'n Duits-gebore pionier in liggaamsbou. Hy word die 'Vader van Moderne Liggaamsbou' genoem. Hy het sy loopbaan op die ouderdom van 19 begin as 'n vertoner en 'kragman'.

Biografie
---------

Toe Sandow as seuntjie saam met sy pa na Italië gegaan het ontwikkel hy 'n belangstelling in die Romeinse standbeelde van gode, gladiators en mitiese vegters. Hy was die eerste wat sy liggaam bewustelik na daardie klassieke model probeer modelleer het. Destyds het sterk mans dikwels in vertonings en sirkusse opgetree en omstanders uitgedaag om met hulle te wed en mee te ding. Sandow het ook 'n sterkman geword toe hy negentien was, maar hy het die gehoor op 'n ander manier gefassineer: met sy liggaam. Sandow het 'n baie laer vetpersentasie as die ander sterkmanne gehad, so mens kon al sy spiere sien. Hy het 'n liggaam soos die Romeinse standbeelde gekry. Sy bestuurder Florenz Ziegfield het hom dus poserings laat inneem waarin mens sy spiere goed kon sien het in plaas daarvan om, soos die ander sterk mans, swaar gewigte op te tel.

Sandow wou soos die gespierde Griekse beelde lyk, wat volgens hom 'n perfekte liggame gehad het. Daarom het hy na museums gegaan om die beelde te meet. Hy het toe geoefen totdat hy 'n ooreenstemmende grootte bors, arms, maag en bene ontwikkel het. Omdat hy so 'n liggaam na gevolg het, word hy die vader van liggaamsbou genoem.

Eugen het deur Europa en Amerika getoer, later met Blanche Brooks getrou en twee dogters gehad. Hy is dikwels gevind saam met ander vroue wat hom betaal het om aan sy spiere te voel. Hy het ook baie gehandel met Martinus Sieveking, 'n Nederlandse musikant en komponis wat die sterkman ontmoet het. Die aard van hul verhouding was nooit juis duidelik nie, maar hulle het 'n rukkie saam gewoon en sy vrou Blanche was jaloers op Sieveking.

Sandow het die eerste liggaamsboukompetisie van alle tye in 1901 gereël. 24 jaar later is hy oorlede, moontlik aan serebrale bloeding. Hy is in Londen begrawe. Sy vrou Blanche Brooks wou niks op sy grafsteen laat verskyn nie. In 2002 is 'n nuwe grafsteen geplaas met die teks "Eugen Sandow, 1867 - 1925. Die vader van liggaamsbou.":6

Erfenis
-------

Sandow het baie dinge nagelaat: hy word nie net gesien as die uitvinder van liggaamsbou nie, hy het ook vyf boeke oor oefening en diëte geskryf. Hy het die moderne dumbell uitgevind (voorheen het sulke gewigte nog geronde koppe en dun stawe met 'n swak greep gehad). Die wenner van die mnr. Olympia liggaamsbou kompetisie kry 'n goue beeldtjie van Sandow.
’n Gabbrospesimen van Rock Creek Canyon, oostelike Sierra Nevada, Kalifornië.
Nabyskoot van ‘n gabbrospesimen uit Rock Creek Canyon, oostelike Sierra Nevada, Kalifornië.
Fotomikrograaf van ‘n dunsnit uit gabbro
’n Gabbrolandskap op die hoofrif van die Cuillin, Skye-eiland, Skotland.
Gabbro as 'n xenoliet in 'n graniet, oostelike Sierra Nevada, Rock Creek Canyon, Kalifornië.
**Gabbro** verwys na ‘n uitgebreide groep donker, grofgreinige, intrusiewe mafiese stollingsgesteentes wat chemies ekwivalent is aan basalt. Die rotse is intusief, en word gevorm wanneer gesmelte magma onder die aardoppervlak vasgevang word, en afkoel na ‘n kristallyne massa. 

Die oorgrote deel van die aardoppervlak word onderlê deur gabbro onder die oseaanvloer, geproduseer deur basalt-magmatisme by die mid-oseaanriwwe.

Petrologie
----------

Gabbro is dig, groenerig of donkerkleurig, en bevat piroksien, plagioklase, amfibole, en olivien (olivien-gabbro wanneer heelwat olivien teenwoordig is). 

Die piroksien is oorwegend klinopiroksien; klein hoeveelhede ortopiroksien mag teenwoordig wees. Indien die ortopiroksien-inhoud aansienlik groter is as die klinopiroksien, is die rots ‘n noriet. Kwartsgabbros is ook bekend, en is waarskynlik die gevolg van magma wat met silika oorversadig was. Essexiete verteenwoordig gabbros waarvan die ouermagma onderversadig was met silika, wat die vorming van die veldspaatoïdmineraal nefelien tot gevolg het. (Silikaversadiging van ‘n rots kan deur normatiewe mineralogie geevalueer word). Gabbros bevat in mindere mate, gewoonlik net ‘n paar persent, ystertitaanoksiede soos magnetiet, ilmeniet en ulwospinel.

Gabbro is oorwegend grofgreinig, met kristalle in die 1 mm of groter ordegrootte. Fynergreinige eweknieë van gabbro word diabaas genoem, alhoewel die term *mikrogabbro* by geleentheid gebruik word vir bykomende beskrywing. Gabbro kan besonder grofgreinig tot pegmatities wees, en sekere piroksien-plagioklase kumulate is effektief grofgreinige gabbro, alhoewel diesulkes asikulêre kristalgedrag mag vertoon. 

Gabbro het gewoonlik ‘n ewegranulêre tekstuur, alhoewel dit by tye porfirities kan wees, veral wanneer plagioklase oikokriste vroeër as die matriksminerale gegroei het.

| * l
* b
* w
Gesteentes |
| --- |
| Vulkaniese stollingsgesteentes | rioliet, dasiet, andesiet, basalt, komatiïet |
| Magmatiese stollingsgesteentes | graniet, granodioriet, dioriet, gabbro, peridotiet |

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb122422777 (data)
* GND: 4155780-3
* LCCN: sh85052652
* NKC: ph138411

 |
Illustrasie uit 1934 deur Iwan Bilibin.
’n **Kikimora** (Russies: кики́мора) is ’n vroulike huisgees in die Slawiese mitologie. Wanneer sy in ’n huis woon, bly sy agter die stoof of in die kelder. Die Oxford English Dictionary verbind die woord "mora" met die Engelse woorddeel *mare* in *nightmare*.

Daar is twee verskillende soorte kikimoras. Die een van die woud is getroud met die domowoi. Die ander een kom uit die moeras (кики́мора боло́тная) en is getroud met die lesji. Jy kan haar teenwoordigheid sien aan haar nat voetspore. Wanneer die bouers van ’n huis iets kwaadwilligs wil doen aan die mense wat die huis koop, sal hulle ’n kikimora inbring. As sy eers in die huis is, is dit moeilik om van haar ontslae te raak.

As die huishouding reg verloop, sal die kikimora vir die kuikens en die huiswerk sorg. Indien nie, sal sy fluit, goed breek en snags ’n lawaai maak. Sy kom ook snags uit om te weef.

Die mite is die basis vir *Kikimora* (op. 63), ’n simfoniese gedig deur Anatoli Ljadof. Hy het geskryf dat sy saam met ’n towenaar in die berge grootword. Van sonsopkoms tot sonsondergang vermaak die towenaar se kat haar met verhale uit die antieke tyd oor verafgeleë plekke terwyl Kikimora in ’n wieg van kristal wieg.

Die kikimora word ook deur die skrywer Wladimir Megre genoem. Hy vergelyk ’n man wat dom trou met een wat met ’n kikimora trou. ’n Voetnoot in die Engelse weergawe beskryf ’n kikimora as ’n bose vroulike gees wat die inwoners, veral die mans, steur. Dit veronderstel ook ’n lelike vrou met slordige klere wat nors is en brom en die lewe van haar man (en mans in die algemeen) ondraaglik maak.

’n Genus van die Linyphiidae-familie spinnekoppe wat in 1988 deur Kirill Eskof ontdek is, word *Kikimora palustris* genoem.
'n Deursnit van die Aarde: Die aardkors (1 kontinentale kors en 2 oseaniese kors) vorm die dun boonste lagie. 3 en 4 is die mantel en 5 en 6 die kern.
'n **Mantel** in geologie is die laag binne-in 'n planetêre liggaam, tussen die kors en die kern. Mantels bestaan uit rots of vlugtige yse en is gewoonlik die grootste en swaarste deel van die liggaam. Mantels is kenmerkend van planetêre liggame wat differensiasie ondergaan het deur digtheid. In die Sonnestelsel het al die aardplanete (insluitende die Aarde), 'n paar asteroïdes en sommige natuurlike satelliete mantels.

Voorbeeld: die Aarde
--------------------

Die Aarde se mantel is 'n laag silikaatrots tussen die aardkors en die buitekern. Sy massa van 4,01 × 1024 kg is sowat 67% van die Aarde se massa.

Die mantel is 2 900 km dik en maak dus sowat 84% van die Aarde se volume uit. Dit is hoofsaaklik solied, maar tree in geologiese tyd op soos 'n taai vloeistof. Gedeeltelike smelting van die mantel by mid-oseaanriwwe produseer oseaniese kors, en die gedeeltelike smelting van die mantel by subduksiesones produseer kontinentale kors.

Nog leesstof
------------

* Don L. Anderson, *Theory of the Earth*, Blackwell (1989). Besoek op 23 Desember 2007.
* Jeanloz, Raymond (2000). "Mantle of the Earth". In Haraldur Sigurdsson; Bruce Houghton; Hazel Rymer; John Stix; Steve McNutt (reds.). *Encyclopedia of Volcanoes*. San Diego: Academic Press. pp. 41–54. ISBN 978-0-12-643140-7.
* Donald L. Turcotte en Gerald Schubert, *Geodynamics*, Cambridge University Press, 3de uitgawe (2014), ISBN 978-1-107-00653-9 (hardeband) ISBN 978-0-521-18623-0 (sagteband)

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
**Die BMW E38**, wat van April 1994 tot 2001 vervaardig is, was die derde generasie van die BMW 7-reeks. Die vlagskip was 'n aantreklike evolusie in die ontwerptaal van die vorige E32-generasie. Die nuwe 7 was beskikbaar met
inlynses-, V8 en V12 petrol- en inlynses en V8 dieselenjins. In 2001 is die E38 vervang deur die E65 7-reeks.

Die E38 was die eerste motor met gordynlugsakke. Dit was ook die eerste Europese motor wat satellietnavigasie gehad het en die eerste BMW wat 'n ingeboude televisie aangebied het. Die E38 was die eerste 7-reeks wat met 'n dieselenjin beskikbaar was.

Ontwikkeling
------------

Daar is vroeg in 1988 met die ontwikkeling van die derde generasie van die 7-reeks begin. Die stylwerk is aanvanklik onder die ontwerpdirekteur Claus Luthe onderneem, tot in 1990 toe Boyke Boyer se konsepontwerp gekies en verder tot produksievorm verfyn is.

In Februarie 1991 is die finale produksieontwerp vir die nuwe 7-reeks deur die raad goedgekeur, 36 maande voor die geskeduleerde produksie-aanvangsdatum van 17 Februarie 1994.

Op 27 April 1993 is Duitse ontwerppatente ingedien met 'n voorproduksie-prototipe as ontwerpvoorstelling. Patente is later op 27 Oktober 1993 ook in die Verenigde State ingedien.

Produksielewe
-------------

Die produksie het op 23 Julie 1993 begin met proefproduksiemodelle en Amerikaanse spesifikasievariante op 13 Januarie 1994, met die produksie van reekse in April 1994 vir die plaaslike Duitse bekendstelling van die 730i en 740i in Junie 1994. Die 750i-produksie het in November 1994 begin, voor die model se amptelike bekendstelling in Januarie 1995.

'n Totaal van 340 242 motors is vervaardig. Die laaste E38 ('n silwer 740i met swart leer binne-afwerking) het van BMW se monteerband afgerol op 27 Julie 2001 om plek te maak vir die vervanger-E65 7-reeks.

Aanboord-elektronika
--------------------

Navigasiemonitor
Die E38 was die eerste Europese motor wat beskikbaar was met satellietnavigasie, 'n stelsel genaamd CARIN wat gesamentlik deur BMW en Philips ontwikkel is.

Die motorvermaak (radio, klankstelsel, satellietnavigasie, televisie- en kommunikasiestelsels) is deel van 'n motor-kommunikasiestelsel genaamd I-bus.

'n Multifunksionele stuurwiel, met beheerknoppies vir die klank, telefoon, tog- en klimaatbeheer, was standaardtoerusting.
**Petrovna Metelerkamp** is 'n Suid-Afrikaanse skryfster. Sy het die afgelope negentien jaar as uitgewer gewerk, maar skryf tans voltyds. Sy skryf meestal in Afrikaans en is bekroon vir haar magistrale biografie oor die digteres Ingrid Jonker:  *Ingrid Jonker - 'n Biografie*. Sy is ook joernalis en radio-omroeper en was op die redaksie van die tydskrifte *Huisgenoot* en *Insig*. 

In 2003 stel sy *Ingrid Jonker - Beeld van 'n digterslewe* vry, en in 2012 *Ingrid Jonker - A Poet's Life*. Sy is die samesteller van onder meer Gesprekke oor Ingrid Jonker en die briewebundels  *'n Blywende vreugde - Briewe van Audrey Blignault*, *Mits dese wil ek vir jou sê - Briewe van Hennie Aucamp*, *Briewe van Peter Blum*, *Briewe van Uys Krige*, en die korrespondensie tussen die broers WEG en NP van Wyk Louw. In 2020 verskyn haar biografie oor Jeanne Goosen getiteld *Jeanne Goosen - 'n lewe vol sinne.*

Sy woon en werk in Vermont in die Kaap.

Lys van werke as samesteller en skrywer
---------------------------------------

* *Ingrid Jonker - Beeld van 'n digterslewe, 2003*
* *Gesprekke oor Ingrid Jonker* (samesteller), 2006
* *EC Steijn - 'n Aristokraat van gees*, 2009
* *'n Blywende vreugde - Briewe van Audrey Blignault* (samesteller), 2010
* *Ingrid Jonker - A Poet's Life*, 2012
* *Mits dese wil ek vir jou sê - Briewe van Hennie Aucamp* (samesteller), 2013
* *Ingrid Jonker - 'n Biografie*, 2018
* *Los gedagtes -* Jeanne Goosen
* *Het jy geweet ek kan toor -* Jeanne Goosen
* *Jeanne Goosen: 'n Lewe vol sinne*, 2020 (Hemel en See Boeke)
* *Sneeu in die Karoo* en *Agnes se boek -* Jeanne Goosen en Agnes Morao
NASA-satellietfoto van Vale se Carajás-ysterertsmyn - die grootste ter wêreld - in die Noord-Brasiliaanse deelstaat Pará
Diesellokomotiewe, wat deur *General Electric* in die VSA vir Vale S.A. vervaardig is, op pad na die uitvoerhawe
'n Vragtrein van Vale se dogteronderneming *Estrada de Ferro Carajás* vervoer mynbouprodukte
Die *Vale Rio de Janeiro*, een van Vale S.A. se *Valemax*-reusevragskepe, bereik Rotterdam-hawe
**Vale S.A.** (Portugese uitspraak: [ˈvali]) is 'n multinasionale onderneming en aandelemaatskappy in die metaal- en mynboubedryf wat sy setel in Rio de Janeiro, Brasilië het. Dit is daarnaas een van die grootste logistiekondernemings op sy Brasiliaanse tuismark. Die onderneming het sowat 237 000 aandeelhouers op alle vastelande. Sy aandele, wat op die New Yorkse Effektebeurs (NYSE), die B3-effektebeurs in São Paulo (*Brasil, Bolsa, Balcão*) en Euronext in Parys verhandel word, was in 2014 die tweede mees verhandelde aandele op die NYSE. Die onderneming het 'n markkapitalisasie van VSA-$67 miljard. 

Vale S.A. is die wêreld se grootste produsent van ystererts en nikkel. Ander belangrike mynbouprodukte, wat deur die onderneming ontgin word, sluit mangaan, ferroallooie, koper, bauxiet, potas, kaolien en kobalt in. Vale S.A. bedryf tans ook nege waterkragsentrales en 'n uitgebreide netwerk van spoorweë en hawens om mynbouprodukte met sy eie skepe na oorsese bestemmings te vervoer.

Vale S.A. bedryf daarnaas een van die wêreld se grootste en modernste staalfabrieke as 'n gemeenskaplike onderneming met 'n Duitse staalvervaardiger, die ThyssenKrupp Companhia Siderúrgica do Atlântico (TKCSA)-aanleg in Rio de Janeiro.
Glinka soos geteken in die 1840s, portret deur Yanenko.
**Mikhail lwanowitsj Glinka** (Russies: Михаил Иванович Глинка, transliterasie: Mikhaíl Ivánovich Glínka; 1 Junie [O.S. 20 Mei] 1804 – 15 Februarie [O.S. 3 Februarie] 1857) was die eerste Russiese komponis om wydverspreide erkenning in sy eie land te geniet, en word dikwels beskou as die ontstaansbron van Russiese klassieke musiek.

Glinka se werke het 'n belangrike invloed op toekomstige Russiese komponiste, vernaam die lede van *Die Vyf*, uitgeoefen, wat in navolging van Glinka 'n kenmerkende styl van Russiese musiek geproduseer het.

Mikhail lwanowitsj Glinka het 'n nuwe tydvak in die Russiese musiekgeskiedenis ingelei. Glinka is in Nowospasskoje gebore en het van 1817 tot 1823 in Sint Petersburg skoolgegaan. Hy het klavieronderrig van John Field ontvang, en ook die viool en musiekteorie bestudeer. Daarna het hy in Milaan, Wenen en Berlyn gestudeer en by sy terugkeer in sy vaderland het hy in Sint Petersburg gaan woon en daar aan sy opera 'n *Lewe vir die tsaar* gewerk.

Die eerste opvoering in 1836 was 'n groot sukses, maar sy tweede opera, *Ruslan* *en Ludmilla*, is nie met geesdrif ontvang nie. Glinka het Rusland ontevrede verlaat. In 1845 het Berlioz uittreksels uit sy operas in Parys opgevoer, die eerste uitvoering van Russiese musiek in die Weste. Glinka se laaste noemenswaardige komposisie was die Feespolonaise vir tsaar Alexander II se kroningsbal. Glinka is op 15 Februarie 1857 in Berlyn oorlede.

Hy was die eerste Russiese komponis wat internasionale erkenning ontvang het en word beskou as die grondlegger van die Russiese nasionale skool. Hy het latere Russiese komponiste soos Balakiref, Borodin en Rimski-Korsakof beïnvloed en veral sy tydgenoot Aleksander Dargomisjki (1813- 1869), wat groter dramatiese ontwikkeling in sy operas nagestreef het.

Bronne
------

* *Wêreldspektrum*, 1982, ISBN 0908409656, volume 24, bl. 168

Notas
-----

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. | 

Klik vir info oor hierdie sjabloon.
 |
Animisme het gelei tot die geloof in baie geeste in die Russiese folklore soos die *lesji*, of woudgees.
**Animisme** (van die Latynse *anima*, "asem", "siel", "lewe") is die geloof dat voorwerpe, plekke en wesens almal 'n eie gees besit. Daarvolgens lewe alle dinge – diere, plante, rotse, riviere, weerstelsels, menslike handewerk en, in sommige gevalle, woorde.

Beskrywing
----------

Animisme word in die antropologie van godsdiens gebruik as 'n term vir die geloofstelsels van baie inheemse volke, in teenstelling met die relatief onlangser ontwikkeling van georganiseerde godsdienste. Animisme fokus op die bonatuurlike heelal (buite logiese fondamente en prosesse): spesifiek op die begrip onstoflike siel.

Hoewel elke kultuur sy eie mitologieë en rituele het, word gesê animisme beskryf die algemeenste, fundamentele wese van inheemse volke se "spirituele" of "bonatuurlike" perspektiewe. Die animistiese perspektief is vir die meeste inheemse volke so algemeen dat hulle dikwels nie 'n woord in hulle taal het wat met "animisme" (of selfs "godsdiens") ooreenstem nie.

Grootliks vanweë sulke etnolinguistiese en kulturele afwykings wissel opinies oor of animisme verwys na 'n voorvaderlike ondervindingsmodus wat algemeen onder die inheemse volke van die wêreld is of na 'n volledige godsdiens uit eie reg. Die huidig aanvaarde definisie van animisme is eers in die laat 19de eeu (1871) ontwikkel deur die Britse antropoloog Edward Tylor. Dit is "een van antropologie se vroegste begrippe, indien nie die vroegste nie".

Animisme lei tot 'n geloof in onder andere water-, woud- en boomgeeste.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons logo Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Animisme.
* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
Iwan Bilibin se illustrasie by ’n Russiese verhaal oor die Zjar-ptitsa (1899)
Tsarewitsj Iwan keer terug met die gevange Zjar-ptitsa
**Zjar-ptitsa** of **Vuurvoël** (Russies: жар-птица) is ’n pragtige gloeiende voël in die Slawiese mitologie op wie se spoor die held van die verhaal gewoonlik is.

Zjar-ptitsa is meestal ’n groot voël met vere wat gloei in rooi, oranje en geel, soos die vlamme van ’n vuur. Die vere hou nie op gloei wanneer dit verwyder word nie en een veer kan ’n hele kamer verlig. Die held van die verhaal gaan gewoonlik op ’n groot soektog na die Vuurvoël. Soms doen hy dit op sy eie, ander kere is dit op versoek van die koning (sy pa). Die held, wat aanvanklik betower word deur die wonderlike voël, blameer haar dikwels vir sy probleme. Die gewildste legende waarin Zjar-ptitsa voorkom, is *Iwan Tsarewitsj en die Grys Wolf*.

Verhale van die Vuurvoël stem ooreen met ander verhale, soos die Iranse legendes van towervoëls, die Broers Grimm se feëverhaal oor die goue voël, die Tsjeggiese volksverhaal oor Pták Ohnivák en die Wes-Europese Feniks wat uit die as herrys.

In baie verhale is Zjar-ptitsa ’n mistieke voël wat die koning se goue appels eet. Volgens ander stories vlieg sy rond en gee hoop, skoonheid en onsterflikheid aan mense. Wanneer sy sing, val daar pêrels van haar bek en sy kan mense genees en blindes laat sien.

Sien ook
--------

* Die vuurvoël en prinses Wasilisa

Bron
----

* SurLaLune Fairy Tale Pages: The Annotated Firebird Geargiveer 23 Mei 2006 op Wayback Machine

Nota
----

*Hierdie artikel is vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel en:Firebird (Russian folklore) en die Russiese Wikipedia-artikel ru:Жар-птица*

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Firebird (Russian folklore)***. |

| * l
* b
* w
Slawiese mitologie en folklore |
| --- |
| Hoofgode | 
* Dazjbog
* Jarilo
* Marzjana
* Peroen
* Živa
* Swjatowid
* Swarog
* Triglaf
* Weles
* Zarja
* Die Zori

 |  |
| Ander gode | 
* Belobog
* Berstuk
* Tsjernobog
* Chors
* Lada
* Mat Zemlja
* Mokosj
* Oźwiena
* Porewit
* Radogost
* Rod
* Roejewit
* Stribog
* Złota Baba

 |
| Legendariese helde | 
* Aljosja Popowitsj
* Baš Čelik
* Dobrinja Nikititsj
* Ilja Moeromets • Iwan Tsarewitsj
* Ljech, Tsjech en Roes
* Libuše

 |
| Magiese figure en plante | 
* Alkonost
* Zjar-ptitsa
* Varingblom
* Gamajoen
* Raskovnik
* Simargl
* Sirin
* Zmei

 |
| Geeste en demone | 
* Ala
* Baba Jaga
* Bagiennik
* Bannik
* Bjes
* Boginki
* Domowoi
* Drekawats
* Kikimora • Kosjtsjei
* Poloednitsa
* Lesji
* Licho
* Roesalka
* Wila
* Wodjanoi

 |
| Geskrifte | 
* Boek van Weles
* Primêre Kronieke

 |
**Tell Sabi Abyad** (Tall Ṣabīy Abyaḑ) is 'n argeologiese terrein in Sirië. In Arabies beteken die naam *Heuwel van die wit seun*. Die plek is geleë in die vallei van die rivier Balich, noord van  Raqqa , sowat 30 km suid van die Turkse grens, naby die dorpie Hammam et-Turkman. Die terrein dek vier tells, waarvan een nie toeganklik was vir opgrawings nie omdat dit die dorpsbegraafplaas was. Ongeveer drie kilometer na die suidweste lê 'n ander terrein, Tell Hammam at-Turkman.

Opgrawings
----------

Sedert 1988 het 'n span argeoloë van Leiden Universiteit meer as twee dekades daar uitgegrawe.

Na die uitbreek van die Siriese Burgeroorlog was opgrawings nie meer moontlik nie en baie materiaal is vernietig of gesteel. 'n Deel was gehuisves in Raqqa, wat gedien het as die hoofstad van Islamitiese Staat in Irak en die Levant (Isis). Olivier Nieuwenhuijse, wat voorheen die Halaf-erdewerk beskryf het, het daarom die Scanning for Syria-projek gestig.

Neolitikum
----------

| Fase | Pre-Halaf | Proto-Halaf | Vroeë Halaf | Tradisionele vroeë Halaf |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Tyd v.C. (14C (gekalibreer)) | 6300 | 6100 | 5950 | 5850 |
| Balich | IIC | IIIA | IIIB | IIIC |
| Tell Sabi Abyad | laag 11-8 | laag 7-4 | laag 3-1 | NE heuwel |

Die terrein het die oudste pottebakkery in Sirië vanaf ongeveer 6900-6800 vC opgelewer. Dit is met minerale getemper. Na 6700 verander dit en word dit getemper met plantmateriaal. Omstreeks 6200 verander die argitektuur en verskyn stoorareas en ronde geboue (*tholoi*). Die erdeware word meer gevarieerd en word dikwels versier. Baie spindels gemaak van klei verskyn ook.
Die terrein het baie keramiek vanaf die vroeë fase van die Halaf-kultuur opgelewer. In die Proto-Halaf-tydperk het verfynde en versierde erdeware verskyn en vinnig die ouer growwer ware vervang. Dit weerspieël waarskynlik 'n verandering in lewenstyl. Later neem die bevolkingsdigtheid af, wat kan dui op 'n meer ongunstige klimaat.Baie spintolle is ook gevind. Dit blyk ook 'n innovasie van die Pre- en Proto-Halaf te wees.

Hanigalbat
----------

In die tyd van Tukulti-ninurta I van Assirië, was die plek 'n *dunnu*, 'n soort versterkte plaas van die vasalprinsdom Hanigalbat waarvan Ili-pada die onderkoning was. Die streek was voorheen deel van die koninkryk Mitanni en oorblyfsels van 'n min of meer vierkantige toring van 18x20 meter uit hul tyd is gevind. Maar oor hierdie tyd is nie veel bekend nie. Assirië was aanvanklik hul vasal. Onder Assur-uballit I het dit egter meer onafhanklikheid verkry en onder Adad-nirari I is die rolle omgeruil en na 'n tweede veldtog in die jare 1275-1270 het Mitanni opgehou om te bestaan.
**Immanuel Libbok** [noemnaam **Manie**] (gebore 15 Julie 1997) is 'n Suid-Afrikaanse rugbyspeler. Hy speel internasionaal vir die Springbokke, asook vir die Stormers in die Verenigde Rugbykampioenskap en die Westelike Provinsie in die Curriebeker. Hy is ’n nutsagterspeler wat as heelagter, losskakel, vleuel of senter kan speel.

Rugbyloopbaan
-------------

### 2013–2015: Skolerugby

Libbok is in Humansdorp gebore. Hy was op skool by HTS Daniël Pienaar in Uitenhage, en het sy eerste provinsiale keuring in 2013 verdien, deur die Oostelike Provinsie by die Onder-16 Grant Khomo-week te verteenwoordig en drieë te druk in wedstryde teen die Blou Bulle en die Goue Leeus.

Libbok het vir 2014 na George verhuis, waar hy by Hoërskool Outeniqua op skool was. Hy het die George-gebaseerde SWD Eagles verteenwoordig by die voorste Suid-Afrikaanse hoërskole rugby-unie-toernooi, die Onder-18 Cravenweek, in beide 2014 en 2015. In die eerste wedstryd by die 2015-toernooi wat in Stellenbosch gehou is, het Libbok twee drieë, vier doelskoppe en een strafdoel aangeteken vir 'n persoonlike puntetelling van 21 punte in sy span se nederlaag van 31–41 teen die voormalige Oostelike Provinsie. Hy het dit opgevolg met 'n drie en vier verdoelings teen die Goue Leeus en 'n derde drie en twee verdoelings teen KwaZulu-Natal in hul laaste wedstryd. Hy het altesaam 43 punte in drie wedstryde aangeteken, wat hom die toppuntmaker by die kompetisie maak, terwyl sy vier drieë die gesamentlike tweede meeste in die kompetisie was, een agter die Westelike Provinsie se Nico Leonard.

### Nasionale span

In Oktober 2022 is hy in die groep vir die Springbokke se jaareindtoer ingesluit. Hy speel in September 2023 op losskakel vir die Springbokke in die Rugbywêreldbeker wat in Frankryk beslis word.
**Demi Lee Moore** (7 Desember 1989, Worcester, Suid-Afrika), van Durbanville is ’n Suid-Afrikaanse sangeres en die wenner van die TV-musiekwerklikheidsreeks *Die Kontrak* op die TV-kanaal VIA. Sy het ’n platekontrak by Coleske Artists losgeslaan en op 2018 se Afrikaans Is Groot-konserte opgetree as deel van haar prys.

Demi Lee se eerste liedjie by Coleske Artists, "Mis Eet Slaap Herhaal", is net voor die konsert uitgereik en was gou no. 1 op die Afrikaanse iTunes. Uhltzen hou glad nie van Demi Lee Moore se musiek nie. Hy vertel altyd dat dit klink soos die dae toe hy op universiteit was en opgegooi het na 'n aand se gekuier.

Lewe
----

Demi Lee is op Worcester gebore, maar haar gesin het later na Durbanville getrek. Sy het op negejarige ouderdom begin sing en op 19 besluit om voltyds te sing. Sy het onder meer vir ’n paar maande by The Barnyard Theatre aangesluit en is in 2013 benoem vir ’n Ghoema vir beste popalbum vir *Net ’n Mens*. Sy het in 2014 aan Idols X deelgeneem, waar sy die sewende plek behaal het. Haar enkelsnit "Liefdes Wen Resep" is in 2015 uitgereik en het binne die eerste dag die no. 1-plek op die Afrikaanse iTunes behaal.

In 2018 het Demi Lee aan *Die Kontrak* deelgeneem. Dit was ’n realiteitsangkompetisie waarop agt aspirantmusieksterre ná ’n landwye aanlynveldtog uit bykans 2 000 sangers gekies is. Hulle is deur mentors gebrei vir die uitklopkonserte wat hulle week na week moes aandurf. Demi Lee en Ivan Roux was die laaste twee deelnemers wat oorgebly het en Demi Lee het eindelik gewen. Haar mentor was Monique Steyn.

Demi Lee se album *Mis Eet Slaap Herhaal* is op 30 November 2018 uitgereik. Dit bevat die volgende snitte:

* *Mis Eet Slaap Herhaal*
* *Vulkaan*
* *Lelie*
* *Spore*
* *Lei My na die Water*
* *Sproetjies*
* *Ek Is Hier*
* *Diane* (saam met Monique Steyn)
* *My Alles*
* *Gooi Jou Arms om My*
* *Somebody to Love*

Diskografie
-----------

### Albums

* *Net ’n Mens* (2014)
* *Mis Eet Slaap Herhaal* (2018)
* *Country* (2019)
* *Jy Ken My Naam* (2021)

### Liedjies

* *Liefdes Wen Resep* (2015)
* *Jy Maak My Beter* (2016)
* *Amanda* (2018, saam met Steve Hofmeyr)
* *There was Jesus* (2020, saam met Riaan Benadé)
**William Guybon Atherstone** (Sion Hall, Nottingham, 29 Mei 1814 - 26 Junie 1898) was 'n Suid-Afrikaanse geneesheer, chirurg, natuurkenner, geoloog enpolitikus in die Kaapkolonie. Atherstone was die eerste dokter wat narkose in Suid-Afrika gebruik het toe hy in Junie 1847 in Grahamstad 'n been van 'n pasiënt moes afsit.

Hy kom in 1820 saam met sy gesin aan in die Kaapkolonie. Nege jaar later gaan hy na die Uitenhage-akademie onder dr. Rose-Innes en tree daarna by sy vader, John Atherstone, distriksgeneesheer van Albanie, in diens as leerjonge. In 1834 word hy gedurende die Sesde Grensoorlog as geneesheer van sir Harry Smith aangestel. Hy gaan studeer in Dublin, Ierland, en behaal in 1838 die graad M.D. aan die Universiteit van Heidelberg en keer terug na die Kaap, waar hy vennoot van sy vader word. In 1847 gebruik hy vir die eerste maal in Suid-Afrika eter tydens 'n operasie. Hy stel veel belang in die geologie en lewer in 1856 in Grahamstad 'n belangrike lesing oor die onderwerp. In 1867 verklaar hy dat die blink klippie wat naby Hopetown gevind is 'n diamant is en so begin die geskiedenis van diamantdelwery in Suid-Afrika. In 1874 gaan inspekteer hy die goudveld van Lydenburg en in 1881 word hy lid van die Kaapse Wetgewende Vergadering vir Grahamstad. Drie jaar later word hy benoem as lid van die Wetgewende Raad, die Kaapse koloniale kabinet van destyds. Swak sig dwing hom in 1887 om sy praktyk te laat vaar en uit die Wetgewende Vergadering te tree. Hy bly nietemin aktief en op sy aandrang word die eerste gesondheidslaboratorium, die Colonial Bacterial Institute, in 1891 gestig. In 1896 word hy as voorsitter van die vierde Suid-Afrikaanse Mediese Kongres in Grahamstad verkies. Hy sterf twee jaar later.

'n Koshuis van Rhodes-universiteit is ter ere van hom Atherstone House genoem.

Bron
----

* Albertyn, dr. C.F. (red.) 1962. *Die Afrikaanse Kinderensiklopedie*. Kaapstad, Bloemfontein, Johannesburg: Nasionale Boekhandel Bpk.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: nb98076716
* VIAF: 33950300
* WorldCat Identities: lccn-nb98076716

 |
**Snegoerotsjka** (verkleinwoord) of **Snegoerka** (Russies: Снегу́рочка, Снегу́рка, IFA: sʲnʲɪˈgurətɕkə, snʲɪˈgurkə; Engels: *Snow Maiden*) is ’n karakter in Russiese sprokies.

Die karakter het blykbaar geen wortels in die tradisionele Slawiese mitologie en gebruike nie en maak haar eerste verskyning in Russiese folklore van die 19de eeu. Sedert die Sowjettyd word sy ook tydens Nuwejaarsvierings uitgebeeld as die kleindogter en helper van Djed Moroz.

Volks- en ander verhale
-----------------------

’n Weergawe van ’n volksverhaal oor ’n meisie met die naam Snegoerka (Snezjewinotsjka; Снегурка (Снежевиночка)), wat van sneeu gemaak is, het in 1869 verskyn in die tweede volume van Aleksander Afanasjef se werk *Die poëtiese beskouing van die Slawiërs op die natuur*. Daarin noem hy ook die Duitse analoog, *Schneekind* ("Sneeukind"). In hierdie weergawe maak die kinderlose boere-egpaar Iwan en Marja ’n sneeupop, wat lewend word. Die sprokie is later ingesluit in Louis Léger se *Contes Populaires Slaves* (1882). Snegoerka word gou groot. ’n Groep meisies nooi haar om saam met hulle in die woud te stap. Daar maak hulle ’n vuurtjie en maak beurte om daaroor te spring. Toe dit Snegoerka se beurt is, smelt sy toe sy halfpad oor die vuur is en verdamp in ’n wolk. Andrew Lang het dié weergawe as "Snowflake" in *The Pink Fairy Book* (1897) ingesluit.

In ’n ander storie is sy die dogter van die Lenteskoonheid (Весна-Красна) en Djed Moroz, en smag sy na die geselskap van sterflinge. Sy hou van ’n skaapwagter met die naam Lel, maar kan nie liefhê nie. Haar ma kry haar jammer en skenk aan haar die vermoë, maar net toe sy verlief raak, word haar hart warm en smelt sy. Hierdie weergawe is in 1873 aangepas as ’n toneelstuk, *The Snow Maiden* deur Aleksander Ostrofski, met toneelmusiek deur Tsjaikofski.

Djed Moroz en Snegoerotsjka op ’n parade by ’n rockkonsert in 2016 in Sotsji.
In 1878 het die komponis Ludwig Minkus en die balletmeester Marius Petipa ’n balletaanpassing, *Die dogter van die sneeu*, vir die tsaar se Keiserlike Ballet op die planke gebring. Die verhaal is ook deur Nikolai Rimski-Korsakof aangepas vir ’n opera met die naam *Die Sneeumeisie: ’n Lentefeëverhaal* (1880-'81).

Die verhaal van Snegoerotsjka is ook aangepas vir twee Sowjetrolprente: ’n geanimeerde weergawe van 1952 met van Rimski-Korsakof se musiek en ’n fliek van 1969. Die Amerikaanse illustreerder en skryfster Ruth Sanderson het die storie oorvertel in ’n prenteboek, *The Snow Princess*, waarin die prinses nie smelt toe sy verlief raak nie, maar in ’n sterfling verander wat wel eendag sal doodgaan.

Kleindogter van Djed Moroz
--------------------------

In die laaste tydperk van die Russiese Ryk was Snegoerotsjka deel van versierings vir Kersbome.

In die vroeë tydperk van die Sowjetunie is Kersfees en ander Christelike tradisies verbied, maar sedert 1935 is Nuwejaarsvierings toegelaat. Deel van die vierings is ’n denneboom en Djed Moroz ("Oupa Ryp"). In dié tyd is Snegoerotsjka ingespan in die rol van Djed Moroz se kleindogter en helper.
Hierdie monument van laterietsteen herdenk Dr. Buchanan-Hamilton wat lateriet oorspronklik in 1807 by hierdie plek, te Angadipoeram, Kerala, Indië beskryf het.
**Lateriete** is grondsoorte ryk in yster en aluminium, wat in warm, vogtige tropiese areas gevorm word. In vaste vorm, of by aanwending as boumateriaal staan dit bekend as **ouklip** of **ysterklip**.

Byna alle lateriete is roesrooi weens die inherente ysteroksiede. Hulle ontwikkel deur intensiewe en langdurende verwering van die onderliggende moedergesteente of sokkel. Tropiese verwering (laterisasie) is 'n tydsame proses van meganiese en chemiese verwering wat 'n wye verskeidenheid meebring in terme van die dikte, graad, chemie en ertsmineralogie van die vormende grondsoort. Lateriete bedek sowat een derde van die kontinentale aardoppervlak, met die meerderheid daarvan in die landstreke tussen die Kreef- en Steenbokskeerkringe. 

Histories is lateriet baksteenvormig gesny en gebruik in monumentoprigting. Na 1000 n.C. het die konstruksie te Angkor What en ander suidoos-Asiatiese bouplase verander na reghoekige tempelomheinings van lateriet, baksteen en klip. Sedert die mid-1970's is lateriet gebruik by eksperimentele gebitumiseerde padoppervlaktes vir laevolume verkeer, as plaasvervanger vir klip in die basisvoering. Dik laterietlae is porieus en effens deurlaatbaar, sodat hierdie grondlae in landelike gebiede as akwifere kan funksioneer. Lokaal beskikbare lateriete word gebruik in 'n suuroplossing, gevolg deur presipitasie om fosfor en swaarmetale by rioolaanlegte te verwyder.

Lateriete is 'n bron van aluminiumerts; die erts word grootliks bevat in kleiminerale en die hidroksiede gibbsiet, boehmiet en diaspore, wat met die samestelling van bauxiet vergelykbaar is. In Noord-Ierland was dit eens 'n hoofbron vir yster- en aluminiumertse. Laterietertse was ook 'n vroeëre hoofbron van nikkel.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb11952304k (data)
* NDL: 00569320

 |
EXMa-instrument
**EXMA** staan vir **Elektrontastende X-straal-mikroanalise** (*Eng.*: EPXMA of EPMA: *Electron Probe X-ray Micro Analysis*) en sy rekenaarbestuurde vorm **RB-EXMA** (*Eng.*: CC-EP(X)MA: cumputer controlled EXPMA) is 'n belangrike fisies-chemiese ontledingstechniek, wat die elementêre samastelling van vaste stowwe wat in 'n skanderende elektronmikroskoop ondersoek word kan ophelder.

Elementontleding van strontianiet met EXMA
EXMA is 'n nie-vernietigende tegniek wat die bepaling van die elementêre samestelling van klein volumes van 'n vaste materiaal moontlik maak. In 'n EXMA-analiseerder word 'n elektronstraal gegenereer en op die monster gerig wat ondersoek moet word. Dit wek X-strale op wat spesifiek is vir die elemente waaruit die monster bestaan. 'n Golflengte-verspreidende spektrometer (WDS) word gebruik om die X-strale wat deur die monster uitgestraal word te ontleed. Dit word bereik deur diffraksie van die X-strale aan 'n kristal met bekende selparameters.

Deur die elektronstraal te skandeer en 'n elektrondetektor te gebruik, kan ook mikroskopiese beelde verkry word. In hierdie modus is 'n EPMA soortgelyk aan die SEM, waarin dikwels energie-verspreidende spektrometrie (EDS) beskikbaar is. Nogtans bied WDS baie verbeterde energieresolusie en sein-tot-geraas-verhouding in vergelyking met EDS. Om egter 'n meer akkurate kwantitatiewe analise te verkry en om die volle X-straalspektrum te dek, is 'n *reeks* kristalle met verskillende roosterparameters benodig. Verder lê die meganika van WDS streng geometriese beperkings op die posisies van die monster, die kristalspektrometer en die detektor. Dit maak dit moeilik, maar nie onmoontlik nie, om so 'n stelsel in 'n elektronmikroskoop te pas.

Dit maak 'n spesiale instrument nodig. Tipies word vier rekenaarbeheerde kristalspektrometers wat 'n reeks kristalle van verskillende roosterspasiëring bevat in 'n toegewyde EPMA-stelsel geïnstalleer. Sulke toerusting kan meer akkurate kwantitatiewe analise as die EDS X-straal-analises in 'n standaard elektronmikroskoop bereik.
’n Model van die binnekant van Jupiter met ’n rotsagtige kern en ’n diep laag metallieke waterstof.
**Vlugtigheid** verwys in planetologie na die groep chemiese elemente en samestellings met ’n lae kookpunt wat met planete en mane se kors en atmosfeer verbind word. Voorbeelde sluit in stikstof, water, koolstofdioksied, ammoniak, waterstof, metaan en swaeldioksied. In astrogeologie beslaan hierdie samestellings in hul vastestoftoestand dikwels groot dele van die kors van mane en dwergplanete.

In teenstelling met vlugtige stowwe is elemente en samestellings met ’n hoë kookpunt bekend as vuurvaste stowwe.

Wetenskaplikes klassifiseer dikwels vlugtige stowwe met uiters lae smeltpunte, soos waterstof en helium, as gasse (soos in die term "gasplaneet"), terwyl dié met smeltpunte bo sowat 100 K (-173 °C) yse genoem word. Die terme "gas" en "ys" kan in hierdie konteks toegepas word op samestellings wat óf vaste stowwe óf vloeistowwe óf gasse is. Jupiter en Saturnus is daarvolgens gasreuse en Uranus en Neptunus ysreuse, selfs al is die groot meerderheid van die "gas" en "ys" in hul binnekant ’n warm, digte vloeistof wat al hoe digter word hoe nader aan die kern van die planeet hulle voorkom.

Die Maan het baie min vlugtige stowwe: Sy kors bevat suurstof wat chemies verbind is in die rotse (soos in silikate), maar onbeduidende hoeveelhede waterstof, stikstof en koolstof.
John Croumbie Brown
**John Croumbie Brown** (Haddington, Skotland, 16 Mei 1808 – Haddington, Skotland 17 September 1895) was 'n Skotse dominee, hidroloog en botanikus wat belangrike werk in Suid-Afrika gelewer het.

In April 1853 word hy lektor in die botanie aan die Joint Medical School (King's College) van Aberdeen in Skotland en ontvang 'n graad as *Doctor of Laws* van dieselfde skool in 1858.

In 1862 word hy na Dr. K.W.L. Pappe se dood die *Koloniale Botanikus* aan die Kaap, waar hy in April 1863 aankom. Hy reis deur die kolonie en probeer om daar aandag te wek vir botanie en om ontbossing en veldbrande teen te staan. In 1863 is hy die eerste wat die krimpsiekte beskryf wat skape en bokke in die sukkulente Karoo aantas. Hy keer in 1867 na Skotland terug omrede die pos van *Koloniale Botanikus* afgeskaf word. Hy lewer meer bydraes aan hidrologie, landbou, bosbou en veldbeheer as aan die botanie self en word daarom deur H. Bolus van onbekwaamheid beskuldig, maar in Skotland gaan hy verder met sy werk aan die waterhuishouding van die Kaap. In 1875 verskyn sy *A hydrology of South Africa* en in 1877 *Forests and Moisture* wat ook die aandag kry van die koloniale outoriteite aan die Kaap en in Natal. In hierdie werke is hy 'n belangrike aanhanger van die uitdrogingsleer ("desiccationism") wat behels dat ontbossing tot uitdroging en verandering van die klimaat lei.

Sien ook
--------

* Lys van botaniste volgens outeursafkorting
**Valles Marineris** is 'n enorme kloofstelsel op Mars. Dit is in 1971 deur die Amerikaanse ruimtesonde Mariner 9 ontdek en ook na dié tuig vernoem: "Valles Marineris" is Latyn vir "Mariner-vallei". Die kloofstelsel is by Mars se ewenaar geleë, net oos van die Tharsis-streek. Valles Marineris is meer as 4000 km lank, 200 km wyd en tot 7 km diep, wat dit die grootste diepkloof in die sonnestelsel maak.

Die stelsel strek oor byna 'n kwart van die planeet se oppervlakte en meeste wetenskaplikes is dit eens dat dit 'n groot tektoniese bars in die kors van Mars is. Hierdie bars het moontlik gevorm soos die planeet afgekoel het en is beïnvloed deur die stygende kors in die Tharsis-streek na die weste en daarna wyer gemaak deur erosie. Daar is egter ook kanale naby die oostelike kante wat lyk of hulle deur water of koolstofdioksied gevorm is.

Valles Marineris van naderby
Koördinate: 13°54′00″S 59°12′00″W﻿ / ﻿13.900°S 59.200°W﻿ / -13.900; -59.200

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4415905-5
* VIAF: 243844796
* WorldCat Identities (via VIAF): 243844796

 |