recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Oberhavel| Wapen | Ligging in Duitsland |
| --- | --- |
|  |  |
|
| Basiese gegewens |
| Deelstaat: | Brandenburg |
| Administratiewe setel: | Oranienburg |
| Oppervlakte: | 1 795,77 vk km |
| Bevolking: | 208 639 *(31 Desember 2016)* |
| Bevolkingsdigtheid: | 116,2 inwoners per vk km |
| Kenteken: | OHV |
| Administratiewe verdeling: | 19 munisipaliteite |
| *Landrat*: | Ludger Weskamp (SPD) |
| Amptelike webwerf: | *oberhavel.de* |
| Ligging in Brandenburg |
|  |

**Oberhavel** (amptelik: *Landkreis Oberhavel*) is 'n administratiewe distrik in die noorde van die Duitse deelstaat Brandenburg. Dit grens in die noorde aan die Mecklenburg-Voorpommerse distrik Mecklenburgische Seenplatte, in die ooste aan die distrikte Uckermark en Barnim, in die suide aan die deelstaat Berlyn en die distrik Havelland en in die weste aan die distrik Ostprignitz-Ruppin. Die administratiewe setel is Oranienburg.

Die distrik Oberhavel staan sedert sy stigting op 6 Desember 1993 in die spanningsveld tussen die besige metropool Berlyn en die landelike idille van Brandenburg, sy gesofistikeerde tegnologie- en nywerheidsbedrywe en sy ongerepte natuurlandskap. Vandag is Oberhavel met sy uitstekende infrastruktuur een van die ekonomies belangrikste streke in die ooste van Duitsland wat ook by toeriste steeds meer gewild raak.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Selfregerende stede en distrikte van Brandenburg |  |  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| **Selfregerende stede** | Brandenburg an der Havel • Cottbus • Frankfurt (Oder) • Potsdam |
| **Distrikte** | Barnim • Dahme-Spreewald • Elbe-Elster • Havelland • Märkisch-Oderland • Oberhavel • Oberspreewald-Lausitz • Oder-Spree • Ostprignitz-Ruppin • Potsdam-Mittelmark • Prignitz • Spree-Neiße • Teltow-Fläming • Uckermark |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4363444-8
* VIAF: 134507397
* WorldCat Identities: viaf-134507397

 |
Die **Ob** (Russies: Обь, [opʲ]) is ’n belangrike rivier in Wes-Siberië in Rusland wat saam met sy sytak die Irtisj een van die grootste rivierstelsels ter wêreld vorm (lengte: 5 410 km, stroomgebied: 2 975 000 km²). Dit vloei net deur Russiese grondgebied. Die Ob self is die vierde langste rivier in Rusland; van die oorsprong van die Irtisj tot by die mond van die Ob is dit die land se langste rivier. Dit het die langste riviermonding in die wêreld.

Name
----

Nasa-Satellietbeeld van die Ob vlakby die monding in die Karasee
Nasa-Satellietbeeld van die Karasee met die mondings van die Jenisej- (links) en Ob-riviere (regs)
Die Ob word *As*, *Jag*, *Kolta* en *Jema* genoem deur die Chanti-volk, *Kolta* of *Koeai* deur die Nenets-volk en *Oemar* of *Omar* deur die Siberiese Tartare.

Geografie
---------

Albei bronriviere van die Ob, die Katoen en die Bija, ontspring in die Altai-gebergte. Van die stad Bijsk vloei die twee saam as die Ob, wat by Chanti-Mansiisk met die Irtisj saamvloei en daarna nog 1 162 km aflê na die Obboezem, die riviermonding aan die Karasee, waarin hulle uitmond.

Nowosibirsk is die grootste stad aan die Ob. In die Siberiese Laagvlakte is Soergoet en Salechard die vernaamste stede.

### Sytakke

Afgesien van die Irtisj is die belangrikste sytakke die Tom-, Tsjoelim-, Ket- Tim- en Wach-rivier.

Notas
-----

*Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Nederlandse Wikipedia-artikel nl:Ob (rivier)*
**Mount Washington** is die hoogste bergpiek in die Noordoostelike Verenigde State op 'n hoogte van 1 917 meter bo seevlak. Die berg staan bekend vir sy uiters wisselvallige weerstoestande en hou die rekord vir die hoogste windsnelheid wat ooit buite 'n orkaan op die aardoppervlak aangeteken is: Die namiddag van 12 April 1934 het die windsnelheid 'n maksimum van 231 myl of 372 kilometer per uur bereik.

Die Eerste Nasies het na die berg as *Agiocochook* of "Tuiste van die Groot Gees" verwys.

Mount Washington lê in die Presidential-bergreeks van New Hampshire se White Mountains in die Coos-distrik. Dit is die derde hoogste bergpiek in die oostelike Verenigde State ná Mount Mitchell in Noord-Carolina op 2 037 meter bo seevlak en Clingmans Dome in Tennessee op 2 025 meter – en volgens sy relatiewe hoogte in topografiese opsig selfs die hoogste bergpiek in die Amerikaanse ooste.

Die grootste deel van Mount Washington is in die White Mountain National Forest geleë, alhoewel 'n gebied van 0,24 vierkante kilometer, wat die kruin en sy onmiddellike omgewing insluit, deel uitmaak van die Mount Washington State Park.

Geskiedenis
-----------

John Frederick Kensett (1816–1872): *Mount Washington from the Valley of Conway*; versameling van Wellesley College, Wellesley (Massachusetts)
Darby Field het in 1642 daarop aanspraak gemaak dat hy die eerste mens was wat die berg se kruin bereik het. Tot by die middel van die 19de eeu, toe dit as een van die eerste toeristebestemmings in die land ontwikkel is, was daar min aktiwiteite in sy omgewing.

As deel van die toerismeprojek is voetslaanpaaie en 'n aantal berghotelle gebou, waaronder *Tip Top House* wat tot vandag toe bewaar gebly het en as 'n nasionale uitstallingsruimte herstel is.

Ander 19de eeuse aktiwiteite het die bou van 'n koetspad (tans die *Mount Washington Auto Road*) en die Mount Washington-tandratbaan (1869) ingesluit wat albei nog steeds in gebruik is.

Die *U.S. Signal Service*, 'n voorloper van die huidige Amerikaanse *Weather Bureau*, het in die tydperk tussen 1870 en 1892 die eerste weerkundige waarnemingstasie op Mount Washington se kruin onderhou. Die stasie was die eerste van sy soort wêreldwyd en het as voorbeeld vir ander lande gedien.

Weer
----

Mount Washington word deur uiters wisselvallige weerstoestande gekenmerk, onder meer vanweë verskeie stormbane wat hulle oorsprong in die Suid-Atlantiese Oseaan, die Golf van Mexiko en die Noordwestelike Gebiede van die Stille Oseaan het en hier sameloop. Aangesien die Presidential-bergreeks vertikaal uit die lae omgewing rys en in noord-suidelike rigting loop, is Mount Washington 'n massiewe natuurlike versperring vir westelike winde.

Laedrukstelsels begin vanweë die relatiewe temperatuurverskille tussen die Noordoostelike VSA en die Atlantiese Oseaan veral in die wintermaande langs die kuslyn ontwikkel en dra uiteindelik saam met die bogenoemde faktore by tot Mount Washington se kenmerkende weerstoestande. Windsnelhede op die berg oortref dié van 'n orkaan op 'n gemiddelde 110 dae per jaar. Tussen November en April waai sterk winde tydens twee derdes van 'n dag.
**Oʻahu** is die derde grootste eiland in die Amerikaanse deelstaat Hawaii wat ondanks sy relatief klein oppervlakte van 1 545 vierkante kilometer sowat 80 persent van Hawaii se bevolking huisves. Met Honolulu is ook die administratiewe, ekonomiese en kulturele sentrum van die deelstaat op Oʻahu geleë. Vanweë Oʻahu se strategiese ligging is sowat 'n kwart van die eiland se landoppervlakte tot militêre spergebied verklaar en is gevolglik ontoeganklik vir besoekers. Betreklik hoë lewenskoste vir eilandbewoners en beter beroepsgeleenthede op die Amerikaanse vasteland het tussen 2010 en 2018 'n negatiewe nettomigrasie van byna 62 000 vir Oahu tot gevolg gehad.

Die kristalblou water van Waikikistrand (Honolulu)
In teenstelling met die meeste ander eilande beskik Oʻahu nie oor sy eie kleurryke bynaam nie – *The Gathering Island* ("Die Vergadereiland") is net 'n letterlike vertaling van die inheemse naam *Oʻahu*, maar is geleidelik as amptelike bynaam ingeburger. Die benaming dateer vermoedelik uit die tydperk toe die verskillende Hawaise koninkryke nog onderling oorlog gevoer het en die monarge in vredestye op hierdie eiland vir samesprekings vergader het. Aangesien die grootste deel van Hawaiï se bevolking tans op die eiland gekonsentreer is en ook meer as die helfte van die jaarlikse ses miljoen toeriste op Oʻahu tuisgaan, het die naam ook 'n nuwe moderne betekenis verkry.

Met 'n lengte van 70 kilometer en 'n wydte van 50 kilometer het Oʻahu die vorm van 'n ruit met 'n groot skiereiland in die suidooste waar talle vulkaankraters, die grootste stad Honolulu en 'n groot aantal besienswaardighede geleë is. Twee groot bergreekse strek langs die wes- en die ooskus dwarsoor die eiland; die Koolau-reeks met 'n lengte van 50 kilometer en 'n maksimale hoogte van sowat 960 meter, en die Waianae-berge met 'n lengte van sowat 25 kilometer en 'n maksimumhoogte van 1 200 meter.

Die vlakte tussen die twee bergreekse bevat vrugbare landbougebiede waar onder meer pynappels en suikerriet verbou word. Die grootste deel van die bevolking is in Honolulu gekonsentreer, en die stadsgebied het lankal begin om na die landbougebiede en langs die kusstroke uit te brei.
**Highgate Cemetery**  


---

**Ligging**  

Highgate  

Londen, Verenigde Koninkryk

---

**Gevestig in**  

1839

---

**Oppervlakte**  

37 akkers (15 hektaar)

---

  

**Permanente grafte**  

53 000+

---

**Webtuiste**  

*Highgatecemetery.org*

Die **Highgate-begraafplaas** is 'n vredehof in Highgate, 'n stadsdeel in die noorde van die Britse hoofstad Londen wat op 20 Mei 1839 ingewy is. Dit was een van sewe nuwe privaat begraafplase wat in die 1830's en 1840's in die omliggende landelike omgewing vir die teraardebestelling van Londenaars ontstaan het nadat kerkhowe in die stadsgebied oorvol geraak het. Na hierdie sewe begraafplase word informeel dikwels as die *Magnificent Seven* verwys.

Grafkelders in familiebesit in die *Circle of Lebanon*
Ingang tot die Egiptiese Laan
Plante woeker op historiese grafte
Die duister atmosfeer het aanleiding gegee tot stedelike legendes soos dié van die Highgate-vampier - 'n mediasensasie in die 1970's
Na *Highgate Cemetery* word dikwels verwys as die mooiste van hierdie Victoriaanse begraafplase. In die Victoriaanse tydperk was dit ook die gewildste - hoe meer bekende kunstenaars, skrywers en intellektueles hier ter ruste gelê is, hoe meer het dit die gunsteling-begraafplaas van welvarende gesinne geword.

Sowat 170 000 oorledenes het hul laaste rusplek in 'n geskatte 53 000 grafte op die Highgate-begraafplaas gevind, waaronder bekende persoonlikhede soos Karl Marx. In die 1970's is die begraafplaas byna aan verval prysgegee nadat geen plek meer beskikbaar was vir nuwe teraardebestellings nie en die privaat eienaars dit nie meer winsgewend kon bedryf nie. Plantegroei is nie meer beheer nie, en vandale het verwoesting gesaai.

In 1975 het belangstellende vrywilligers in 'n vereniging, *The Friends of Highgate Cemetery*, saamgesluit om die begraafplaas van algehele verwaarlosing te red. Tans het die vredehof, wat in 'n westelike en oostelike afdeling verdeel word, de facto die status van 'n natuurreservaat en word dit in die *National Register of Historic Parks and Gardens* gelys. Die westelike afdeling, met argitektoniese besonderhede soos die Egiptiese Laan (*Egyptian Avenue*), die *Circle of Lebanon*, die *Terrace Catacombs* en Julius Beer se mausoleum, staan nie oop vir individuele besoekers nie, maar mag tydens begeleide toere besigtig word.

Verwante artikels
-----------------

* Bunhill Fields
* Kensal Green-begraafplaas
**Karrie** (karie, kerie, krie) is ‘n unieke tradisionele en inheemse Suid-Afrikaanse heuningbier met ‘n lae alkoholinhoud.

Alkoholiese dranke was vroeër jare skaars in die afgesonderde binneland. Heuning was egter volop. ‘n Heuningkoek of turksvystroop is met ‘n stuk jongby (dit is die larwes en papies van die heuningby nog in hul selle) in lou water verwarm. Daarby is die karriemoer as gis gevoeg. Dit was die poeier van die gedroogde wortels van die *Anacampseros papyraceae* (fam. Portulacaceae). Hierdie gis is ook dikwels gebruik om brood, beskuit en mosbolletjies te bak. Verskeie families het hul eie vertroude resep vir die maak van uitstekende karrie met trots beskerm. Te veel jongby het die karrie te bitter gemaak, maar sonder jongby was dit weer gans te soet. Die drank is nie net as lekker, maar ook as gesond bestempel.

Karrie is dikwels deur die Tswanavolke gemaak. Waarskynlik is die Afrikaanse benaming ontleen aan die Nama’s se woord vir die drank, naamlik !kari-b.

Lees ook
--------

* Skokiaan
* Vaaljapie
* Van der Hum
**Mountbatten-Windsor** is sommige afstammelinge van koningin Elizabeth II en prins Philip, Hertog van Edinburg se van, volgens ’n deklarasie van 1960. Hoewel die deklarasie bepaal dat die van Mountbatten-Windsor van toepassing is op afstammelinge van die koningin in die manlike lyn wat nie koninklike titels het nie, word dit ook deur sommige gebruik wat wel titels het. Dit is waarskynlik omdat Mountbatten-Windsor in sulke gevalle beskou word as ’n "verborge van" volgens die deklarasie. So het prins Andrew, Hertog van York, en prinses Anne, die koningin se kinders, dié van in die amptelike huweliksregister gebruik. Ook die Hertog en Hertogin van Cambridge het die van gebruik in ’n Franse hofsaak oor die foto's van ’n bostuklose Catherine wat in die Franse tydskrif *Closer* gepubliseer is.

Mountbatten-Windsor verskil van die Britse koninklike familie se amptelike van, wat Windsor is. Die van Mountbatten-Windsor is nie van toepassing op koninklikes wat nie van die koningin afstam nie, soos prinses Margaret se kinders.

Mountbatten-Windsor kan beskou word as ’n tak van die Huis van Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, wat weer ’n tak van die Huis van Oldenburg is.
Die **platinumgroep** word deur die elemente van die groepe 8, 9 en 10 van die periodieke tabel gevorm.

Dit is tans 'n min of meer informele groep, maar in vroeër weergawes van die periodieke tabel, wat net 8 kolomme geken het, is hulle saam in die laaste kolom VIIIB geplaas. Daar is ook ooreenkomste in hulle gedrag en voorkoms. Hulle is almal waardevol en vind baie aanwendings.

Die elemente van die eerste ry van hierdie groep (4de periode van die tabel) is die volopste in die aardkors hoewel die aarde se kern baie meer van hulle bevat. Die kern bestaan hoofsaaklik uit yster en nikkel.

Die elemente van die tweede en derde ry (5de en 6de periode) is seldsaam in die aardkos. Hulle is taamlik swaar en het in die aarde se geskiedenis na sy kern gesak. Asteroïede bevat egter dikwels hoë konsentrasies van hulle.
Dit verklaar die dun iridiumlagie wat gevind word op die Kryt-Paleogeen-grens.
Ertse wat dit bevat is op aarde nogtans seldsaam. Die minerale wat dit bevat word PGE-minerale genoem en elemente van hierdie groep kom dikwels saam voor. Hierdie elemente is kosbaar. (Rodium is die kosbaarste een). Daar is veel toepassings, hoofsaaklik as katalisators. Die elemente is edelmetale wat nie maklik deur oksidatore aangetas word nie en veral Os en Ir het 'n uitsonderlik hoë digtheid, ong. 25 g/cm3, wat meer as twee keer lood s'n is.

Alle elemente word deur 'n taamlik groot getal oksidasietoestande gekenmerk, wat ook uitsonderlik hoog kan wees (8 vir Os en selfs 9 vir Rh).

Die elemente van die vierde ry (7de periode) is kunsmatig en uiters onstabiel. Hulle word tradisioneel nie tot hierdie groep gereken en sal dalk geen toepassings vind nie.

Suid-Afrika is ryk aan ertse van die platinumgroep.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 26Fe | 27Co | 28Ni |
| 44Ru | 45Rh | 46Pd |
| 76Os | 77Ir | 78Pt |
| (108)(Hs) | (109)(Mt) | (110)(Ds) |

Legenda  


|  |  |
| --- | --- |
|       | =Oorgangsmetale |
In rekenaar wetenskap is 'n formele grammatika in **Chomsky-normaal-vorm** *as en slegs as* alle produksie reëls van die volgende vorm is:

*A* → *BC* of
*A* → α of
*S* → ε
waar *A*, *B* en *C* nie-terminaalsimbole is nie, α 'n terminaalsimbool ('n simbool wat 'n konstante waarde voorstel) is, *S* die begin simbool is en ε die leë-string is.

Elke grammatika in Chomsky-normaal-vorm is konteks-vry, en omgekeerd, elke kontek-vrye grammatika kan op doeltreffende wyse in 'n ekwivalente Chomsky-normaal-vorm grammatika omskep word.

Met die uitsondering van die opsionele reël *S* → ε (ingesluit wanneer die grammatika die leë-string mag genereer), is alle reëls van 'n grammatika in Chomsky-normaal-vorm ekspansief ; dus, deur die hele die afleiding van 'n string, is elke string van terminale en nie-terminale altyd dieselfde lengte of een element langer as die vorige so string. Die afleiding van 'n string met lengte n is altyd presies 2n-1 stappe lank. Verder, aangesien alle reëls wat nie-terminale aflei transformeer een nie-terminaal na presies twee nie-terminale, 'n ontledingsboom gegrond op 'n grammatika in Chomsky-normaal-vorm is 'n binêre boom, en die hoogte van hierdie boom is beperk tot op die meeste die lengte van die string.

As gevolg van hierdie eienskappe maak baie bewyse in die veld van tale en berekenbaarheid gebruik van die Chomsky-normaal-vorm. Hierdie eienskappe lewer ook verskeie doeltreffende algoritmes gegrond op grammatikas in Chomsky-normaal-vorm; byvoorbeeld, die CYK-algoritme wat besluit of 'n gegewe string deur 'n gegewe grammatika gegenereer kan word deur die Chomsky-normal-vorm te gebruik.

Die Chomsky-normaal-vorm is vernoem na Noam Chomsky, die Amerikaanse taalkundige wat die Chomsky-hiërargie uitgevind het.

Kyk ook
-------

* Backus-Naur-vorm
* Greibach-normaal-vorm
* Kuroda-normaal-vorm
Die amfiteater in die Vingis-park, met die televisietoring van Vilnius in die agtergrond.
**Vingis-park** is die grootste park in die Litause hoofstad Vilnius met 'n oppervlakte van 162 hektaar. Die park, wat in 'n rivierkronkel van die Neris geleë is, word onder meer vir konserte en sportgebeurtenisse gebruik, maar vervul daarnaas ook die funksie van 'n vermaaklikheidspark en beskik oor koffiekroeë en restaurante. Die Vingis-stadion, wat in 'n beboste deel van die park geleë is, is 'n trekpleister vir sportgeesdriftiges.

Die park se geskiedenis dateer al eeue terug. In 1965 is die gebied omgeskep tot sy huidige vorm om as vergaderplek vir politieke byeenkomste en terrein vir konserte te dien. In die laat 1980's het verskeie groot byeenkomste van die Litause onafhanklikheidsbeweging hier plaasgevind, waaronder dié op 23 Augustus 1988 toe 250 000 mense hier vergader het.

Vingis-park: kaart van paaie en voorwerpe.
Die park beskik oor 'n botaniese tuin en 'n amfiteater met toneel (Litaus: *Vingio parka estrada*) wat op 'n reusagtige mossel lyk. Tydens die somer vind hier talle konserte plaas, terwyl die tradisionele Litause sangfeeste hier elke vier jaar gehou word. Op die militêre begraafplaas oos van die amfiteater is meer as 4 000 hoofsaaklik Duitse soldate ter ruste gelê wat tydens die twee wêreldoorloë in Litaue gesneuwel het.
**Helen Beatrice May Fennell** (8 April 1905 - 25 Desember 1992) is in Sussex, Engeland gebore. Sy het in Londen grootgeword saam met haar ouers en broer, Frank. Sy behaal 'n graad in Engels aan die Universiteit van Londen in 1927. Daarna het sy vir drie jaar in Indië, by Mahbubia Skool, 'n skool vir meisies in Hyderabad, gestudeer. Sy het in 1930 na Suid-Afrika verhuis, en haarself in Durban gevestig, waar sy getroud is met 'n tandarts, Billie Joseph.

Graf van Helen Joseph en Lilian Ngoyi in Soweto
Ná die Tweede Wêreldoorlog het sy 'n pos by die Klerewerkersunie (GWU) aanvaar, waar sy onder die invloed van Solly Sachs, Johanna Cornelius en Anna Scheepers gekom het. Helen was 'n stigterslid van die *Congress of Democrats (COD)*, en nasionale sekretaresse van die Federasie van Suid-Afrikaanse Vroue (FEDSAW) in die 1950's.

In 1955 was sy een van die leiers wat die klousules van die Vryheidsmanifes by die *Congress of the People* in Kliptown gelees het. Die Vroue-optog op 9 Augustus 1956 was een van die mees onvergeetlike oomblikke van haar roemryke politieke loopbaan, aangesien sy een van die belangrikste organiseerders van die protes was.

Sy is in Desember 1956 in hegtenis geneem op 'n klag van hoogverraad, en in 1957 verban. Helen se lewe het 'n lang sage van polisievervolging gehad. Sy was die eerste persoon wat in 1962 onder huisarres geplaas is, en sy het verskeie sluipmoordpogings oorleef.

Joseph is met kanker gediagnoseer in 1971, en haar inperkingsbevelle is vir 'n kort tyd opgehef, voordat dit weer vir twee jaar in 1980 heringestel is. Joseph is op 25 Desember 1992 in Johannesburg oorlede.

Helen Joseph het die ANC se hoogste toekenning, die Isitwalandwe/Seaparankoe-medalje, vir haar toewyding aan die vryheidstryd teen apartheid ontvang.

Straat- en Plekname
-------------------

Helen Josephstraat (voorheen Kerkstraat, vanaf Nelson Mandelarylaan tot by Kerkplein) in Pretoria is in 2012 na haar genoem.

Die Helen Joseph-hospitaal in Johannesburg, 'n koshuis by die Rhodes-universiteit, Grahamstad, en 'n pad in Rustenburg is ook na haar genoem.
Die **vinwalvisse** (*Balaenopteridae*) is die grootste groep baardwalvisse, met nege spesies in twee genera, *Balaenoptera* en *Megaptera*. Vinwalvisse kom in al die wêreld se oseane voor.

Sommige lede van die groep behoort tot die grootste diere wat ooit bestaan het: die blouwalvis, wat tot 150 ton kan weeg, word as die grootste dier ooit beskou. Twee ander spesies skuif ook met gemak verby die 50 ton-merk en selfs die kleinste walvis in die groep, die Noordelike minkewalvis, weeg tot 9 ton.

Vinwalvisse het hulle naam te danke aan die klein, dog opvallende rugvin, wat agter op die rug aangetref word. Van die ken tot die naeltjie loop groewe (of ventrale plooi), wat tydens die vangs van plankton uitsit. 

Wyfies is ietwat groter as mannetjies en die vis se kop beslaan by baie soorte ongeveer 'n kwart van die totale liggaamslengte. Bo-kant die kop is 'n dubbel spuitgat.

Sien ook
--------

* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere
* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name
* Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: sh85011110

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q232829
* ADW: Balaenopteridae
* BioLib: 20757
* EoL: 7660
* EPPO: 1BLNPF
* Fossilworks: 42977
* GBIF: 5313
* iNaturalist: 41546
* ITIS: 180522
* MSW: 14300010
* NCBI: 9765
* Plazi: 3C20BA6E-FFE1-FFD0-DBDB-FC6CFE1A802B
* WoRMS: 136979

 |
**Lynette Blignaut**, ’n Suid-Afrikaanse skrywer, is in 1950 gebore as die dogter van die skrywer Toek Blignaut (Johanna Marthina Sophia Blignaut) en Jacobus Nicolaas Francois (Jaap) Blignaut. Sy skryf onder haar nooiensvan Lynette Blignaut en haar getroude van, **Lynette Scott.**

Lewe en werk
------------

Sy het 'n suster, Leandré, wat as Leandré Hanekom self talle boeke skryf. In 1967 matrikuleer sy aan die Hoërskool Lyttelton. Lynette behaal in November 1988 'n honneursgraad in biblioteekkunde, met kinderliteratuur as hoofvak. Haar tesis is getiteld *Humor in kinderliteratuur.*

Skryfwerk
---------

Sy skryf die roman *Bestemming gister* onder haar nooiensvan en daarna skryf sy onder haar getroude van, Scott. *Sêra-sêra waaikant* is die verhaal van vier doodgewone jong meisies op universiteit aan die begin van hul lewe. Amber droom van beter wêrelde, maar verbeur haar enigste kans en moet haar geliefde kunsstudie staak; Rynie droom van roem as 'n swemheldin, maar moet haar drome laat vaar toe sy haar skouer breek; Hessie se enigste doel is om 'n man te kry en Maretha is die praktiese een wat die verhaal, en die vriendinne, bymekaarhou.

Publikasies
-----------

Werke uit haar pen sluit in:

* **1979** - *Bestemming gister*
* **1980** - *Sêra-sêra waaikant* (Lynette Scott)
* **1986** - *Op die rostrum* (Lynette Scott)
**Helen Elizabeth Clark** (gebore op 26 Februarie 1950) is 'n politikus in Nieu-Seeland wat van 1999 tot 2008 die 37ste premier van Nieu-Seeland gedien het en van 2009 tot 2017 die administrateur van die Verenigde Nasies se ontwikkelingsprogram was. Sy was die vyfde langste dienende premier van Nieu-Seeland, en die tweede vrou om daardie amp te beklee.

Clark is op 'n plaas buite Hamilton grootgemaak. Sy het in 1968 die Universiteit van Auckland betree om politiek te studeer, en het aktief geword in die Nieu-Seelandse Arbeidersparty. Na haar studies doseer sy in politieke studies aan die universiteit. Clark het in 1974 die plaaslike politiek in Auckland betree, maar is tot geen posisie verkies nie. Na een onsuksesvolle poging is sy in 1981 tot die parlement verkies as lid van Mount Albert, 'n kiesafdeling wat sy tot 2009 verteenwoordig het.

Clark beklee verskeie kabinetsposte in die Vierde Arbeidersregering, waaronder Minister van Behuising, Minister van Gesondheid en Minister van Bewaring. Sy was van 1989 tot 1990 adjunk-premier onder Geoffrey Palmer en Mike Moore. Na die nederlaag van Arbeid in die verkiesing in 1993, daag Clark Moore uit vir die leierskap van die party en wen en word hy die leier van die opposisie. Na die verkiesing in 1999 het Labour 'n regerende koalisie gevorm, en Clark is op 10 Desember 1999 as Eerste Minister ingehuldig.

Clark het die vyfde arbeidsregering gelei, wat verskeie belangrike ekonomiese inisiatiewe geïmplementeer het, waaronder Kiwibank, die Nieu-Seelandse Superannuation Fund, die New Zealand Emission Trading Scheme en KiwiSaver. Haar regering het ook die Foreshore and Seabed Act 2004 ingestel, wat groot kontroversie veroorsaak het. In buitelandse aangeleenthede het Clark troepe na die oorlog in Afghanistan gestuur, maar het geen gevegstroepe tot die oorlog in Irak bygedra nie. Sy pleit vir 'n aantal vryhandelsooreenkomste met groot handelsvennote, insluitend om die eerste ontwikkelde land te word om so 'n ooreenkoms met China te onderteken, en beveel 'n militêre ontplooiing na die Oos-Timorese-krisis in 2006 saam met internasionale vennote. Na drie opeenvolgende verkiesingsoorwinnings is haar regering in die 2008-verkiesing verslaan; Clark het op 19 November 2008 as premier en partyleier bedank. Sy is opgevolg as premier deur John Key van die Nasionale Party, en as leier van die Arbeidersparty deur Phil Goff.

Clark het in April 2009 uit die parlement bedank om die eerste vroulike hoof van die Verenigde Nasies se ontwikkelingsprogram (UNDP) te word. Die tydskrif *Forbes* beskou haar as die 22ste magtigste vrou in die wêreld in 2016, van die 20ste in 2006. In 2016 het sy gestaan vir die pos van sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies, maar was nie suksesvol nie. Sy het op 19 April 2017 haar UNDP-administratiewe pos verlaat aan die einde van haar tweede termyn van vier jaar en is opgevolg deur Achim Steiner. In 2019 het Clark die beskermheer van die Helen Clark Foundation geword en by die Hoëvlak Adviesraad van die Lancet Countdown: Tracking Progress on Health and Climate Change aangesluit.
Yokogawa se OTDR
'n **Optiesevesel Tyddomein Reflektometer** (OTDR) is 'n toestel wat gebruik word om optiese veselkabels te toets. Die vesels word een vir een aan die OTDR gekoppel. Dan word 'n ligpuls deur die vesels gestuur en die refleksie daarvan word deur die OTDR gemeet. So word die verswakking (dB/km) van die vesel bepaal.

Beginsel van 'n OTDR
--------------------

'n OTDR gebruik die Rayleigh-verstrooiing verskynsel om optiese vesels te toets. Rayleigh-verstrooiing kom voor omrede die digtheid van die kern van die optiese vesel nie eweredig is nie. Die afwykings word veroorsaak wanneer die glas behandel word met bv. Germanium tydens die vervaardigingsproses om die kern se refraksieïndeks te verander. Sodra die afwykings kleiner is as die golflengte (λ) van die lig in die vesel se kern, word die lig in alle rigtings gereflekteer. Dus word van die lig ook terugreflekteer na die beginpunt. Rayleigh-verstrooiing is direk eweredig aan die golflengte λ-4 en die intensiteit van die lig. 
Omrede die refraksieïndeks en die spoed van lig in die kern van die vesel bekend is en die tyd wat dit neem vir die gereflekteerde lig vanaf die laser na die punt van refleksie en terug gemeet kan word, kan die afstand na die punt van refleksie bereken word. 

Die volgende vergelyking word gebruik om die tyd na afstand om te skakel: 
L=ct/2ng   

Waar: 

* L=die afstand tot by die punt van refleksie (s)
* c=spoed van lig in 'n vakuum (m/s)
* t= die tyd wat dit die lig neem vanaf die laser tot by refleksie punt en terug (s)
* ng=groep indeks van die vesel

Die OTDR word gebruik om die volgende te bepaal:

* Transmissieverlies (dB, dB/km)
* Vesellasverlies (dB)
* Lengtebepaling (m)
* Bepaal foute en die afstand na die foute (dB), grootte van die foute (dB) en tot 'n sekere mate die tipe foute.
* Terugwaartse refleksiemeting (dB), die grootte van die refleksie
* Groepindeks.
Die **Ob-Oegriese tale** is 'n tak van die Oegriese tale een van die hooftake van die Fins-Oegriese taalfamilie in die Oeraalse taalfamilie. Dit bestaan uit twee tale wat in Westelike Siberië gepraat word naamlik Ostjaaks en Wogoels. Die twee tale word in die gebied tussen die Oeralgebergte en die Ob- en Irtysjrivier gepraat.

Daar word gemeen dat die Ob-Oegriese tale oorspronklik in die Suidelike Oeralgebergte gepraat is wat ook gesien word as die oorsprong van die Oegriese tale. Hongaars het waarskynlik tydens die 11de eeu v.C. van Ob-Oegries geskei. Van ongeveer 500 jaar gelede is die Ob-Oegriese sprekers oos gedryf tot by die Ob- en Irtysjrivier deur die aankoms van Russe. Sommige Ob-Oegriese sprekers het tot so laat as die vroeë 20ste eeu nog oos van die Oeralgebergte vertoef.

Alhoewel die tale verwant is aan Hongaars, is die verbintenis los en is verskil die tale dramaties van mekaar. Ostjaaks en Wogoels daarenteen is nou verwant maar nie onderling verstaanbaar nie. Die Ob-Oegriese tale is later sterk deur Turkse tale, veral Tartaars, beïnvloed. Tot 1930 het die tale geen geskrewe of literêre tradisies gehad nie maar sedert 1937 word 'n aangepaste vorm van die Cyrilliese alfabet gebruik. Daar is egter geen beduidende tekste in die taal nie en dit het weinige amptelike gebruik.

Wogoels het ongeveer 3 800 sprekers terwyl Ostjaaks ongeveer 14 280 het, almal in Rusland.
Die **Yarragadee Bron** is 'n varswater grondwaterbron in die suidweste van Wes-Australië en is hoofsaaklik onder die Swan kusvlakte wes van die Darling eskarp geleë. Dit strek van noord na suid vanaf ongeveer waar Geraldton geleë is tot by die suidkus, maar met 'n onderbreking in die formasie net suid van Perth.

Die grondwaterbron is verskeie honderde meters onder grondvlak geleë met 'n wisselende dikte van tot en met ongeveer 2 kilometer.

In die Perth gebied is die Yarragadee grondwaterbron onder die Leederville grondwaterbron geleë wat self onder twee ander oppervlakkige bronne geleë is. Hierdie bronne word geskei deur ondeurdringbare grondlae.

Die Yarragadee grondwaterbron stoor ongeveer 1000 kubieke kilometer water. Dit word daarom as 'n waterbron benut en die Water Corporation van Wes-Australië onttrek ongeveer 45 gigaliter per jaar uit die bron. Een kubieke kilometer is ongeveer 1000 gigaliter.

Die Yarragadee bron word uiteindelik deur reënval aangevul. Hierdie aanvulling geskied deur breuke naby ander bronne soos onder andere die Leederville bron. Daar is ook onderbreking in die lae in die omgewing van die Blackwood-rivier. Tans beraam modelle die aanvulling van die bron op ongeveer 280 tot 340 GL per jaar. Hierdie grondwater bly soms baie jare in die bron en in sommige gebiede is die grondwater meer as 30 000 jaar oud.

Geologies is die bron deel van wat bekend staan as die Yarragadee formasie, wat 'n relatief dik geologiese eenheid in die Perth-kom is. Dit is in die Jurassiese tydperk gevorm en bestaan hoofsaaklik uit poreuse sandsteen.
Mev. (ds.) Anna Vorster en haar man, ds. J.L. Vorster.
Drienie Coetzee (links), eggenote van prof. A.G. Coetzee, en Anna Vorster op 27 Maart 1987.
**Anna Dorothea Vorster** (11 Junie 1912 – 24 Augustus 2005) was tussen 1935 en 1973 predikantsvrou in sewe gemeentes of kombinasies van die Gereformeerde Kerk, waarvan vyf in die destydse Transvaal en een elke in die Vrystaat en Noordoos-Kaapland. 

Vorster was ’n dogter van D.G.W. de Vos van die plaas Ebenhaezer, distrik Koffiefontein en sy eggenote, wie se naam die bron nie vermeld nie. Nadat sy gematrikuleer het, het sy na die Potchefstroomse Universiteitskollege gegaan vir verdere studie. In 1934 is sy getroud met prop. J.L. Vorster (1908–1990). Uit hul huwelik is twee dogters gebore.

As jong predikantsvrou het sy dadelik ’n geweldig groot taak gehad, want haar man was predikant van die kombinasie Piet Retief, wat ook Stegi, Goedgegun en Paulpietersburg ingesluit het. Ná ’n driejarige bediening van 1935 tot 1938, het die egpaar na Durban verhuis om predikantspaar van die plaaslike Gereformeerde kerk te word. In hul tyd, op 6 Desember 1939, is die benaming Dorkasvereniging in die Gereformeerde kerk Durban vervang deur die Gereformeerde Sustersvereniging – algemeen bekend as die GSV. Hoewel nuwe statute aanvaar is, het die nuwe vereniging (onder leiding van mev. ds. Vorster) dieselfde werk as sy voorganger bly verrig: In samewerking met die kerkraad en die JV is verkopings gereël en gehou; behoeftiges is versorg; Kerspakkies is geskenk aan oues van dae en siekes; finansiële steun is verleen aan verdienstelike sake soos die Kruger-weeshuis, die Sending, dowes, blindes en melaatses. Wyksusters het apart vergadering begin hou en op die maandelikse vergadering dan net verslag van hul werksaamhede kom doen. Dit het die susters in staat gestel om meer tyd in te ruim vir lesings en sangoefening tydens die vergaderings.

Ná nog ’n driejarige bediening het die egpaar Vorster na die Noord-Vrystaat vertrek waar hulle van 1942 tot 1944 gearbei het in die kombinasie Ventersburg, Kroonstad, Odendaalsrus, Theunissen (insluitende Winburg). Hul tweede stadsgemeente was aan die Rand, waar hulle van 1944 tot 1948 verbonde was aan die Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos. 

Van Steynsburg was hulle die pastoriepraar van 1948 tot 1953, Bloemfontein-Wes van 1953 tot 1958 eindelik van Potchefstroom-Noord van 1958 tot 1973, die gemeente waar hulle die langste gebly het.

Gedurende al die jare het Anna Vorster opgetree as voorsitter van die sustersaksie in die verskillende gemeentes. Terwyl hulle in Kaapland was (Steynsburg), was sy vyf jaar lank voorsitter van Kaapland. Van 1953 tot 1958 het sy opgetree as voorsitter van die Sustersorganisasies van die Oranje-Vrystaat. Sy was dus 10 jaar lank lid van die Uniale Komitee waarin sy dikwels as hulpsekretaresse moes waarneem.

Bronne
------

* (af)  Die Gereformeerde Vroueblad. 1959. *Die Gereformeerde vrou 1859-1959*. Potchefstroom: Potchefstroom Herald.
Die **Samarra-beskawing** is ’n prehistoriese argeologiese kultuur in Noord-Mesopotamië wat rofweg van 5500 v.C. tot 4800 v.C. geduur het. Dit oorvleuel gedeeltelik met die Hassuna- en vroeë Obeid-tydperk. Die Samarra-kultuur is die eerste keer gedefinieer tydens uitgrawings deur die Duitse argeoloog Ernst Herzfeld by die Samarra-terrein. Ander terreine waar Samarran-materiaal ontdek is, sluit in Tell Shemshara, Tell es-Sawwan en Yarim Tepe.

By Tell es-Sawwan getuig bewyse van besproeiing van ’n vooruitstrewende gevestigde kultuur met ’n hoogs georganiseerde sosiale struktuur. Die kultuur is veral bekend vir sy fyn erdeware wat met diere, insluitende voëls, en geometriese patrone op ’n donker agtergrond versier is. Dié algemeen uitgevoerde soort erdeware, een van die eerste wydverspreide, relatief uniforme erdewarestyle in die antieke Nabye Ooste, is eerste by Samara gesien. 

Die Samarran-beskawing was ’n voorloper van die Mesopotamiese kultuur van die Obeid-tydperk. By Tell Sabi Abyad en ander laat Neolitiese terreine in Sirië gebruik geleerdes vae terme soos Samarra-beïnvloed of Samarra-verwant, omdat verhoudings met die tradisionele Samarra-hartland nie verstaan word nie. Die term kan uitgebrei word om terreine in Sirië soos Tell Chagar Bazar, Tell Boueid II, Tell Sabi Abyad of Tell Halula in te sluit – hier word soortgelyke erdeware in Pre-Halaf- tot Vroeë Halaf-oorgangsverband tans uitgegrawe.

Artefakte
---------

* Bak uit die Samarra-tydperk, omstreeks 6200-5700 v.C.
* Vrouefiguur wat by Tell es Sawwan, naby Samarra, ontdek is, omstreeks 6000 v.C.
* Stukke Samarra-erdeware.
* Samarra-bak, omstreeks 4000 v.C.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Samarra-beskawing.

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
Die Mandese alfabet
Die **Mandese alfabet** is gebaseer op die Aramese alfabet en word gebruik om die taal Mandees te skryf. Die Mandese naam vir die skrif is *Abagada* of *Abaga*, na aanleiding van die eerste letters daarvan. Anders as die antieke Semitiese name van die letters ("alaph", "beth", "gimal"), is die letters bekend as "â", "bâ", "gâ", ens.

Letters
-------

Die alfabet bestaan uit 24 letters: die 22 letters van die Aramese alfabet plus twee bykomende letters. Omdat dit die aantal ure is van sonsondergang tot sonsondergang, is 24 ’n gelukkige getal vir die Mandese en die bykomende letters is ietwat kunsmatig. Die 23ste letter is die betreklike partikel "adu" en die laaste letter is ’n herhaling van die eerste letter, "a".

Die eerste en laaste letter, "a", word gebruik vir ’n reeks oop klinkers. Die sesde letter, "wa", word gebruik vir die agterklinkers "u" en "o" en die tiende letter, "ya", vir die voorklinkers "i" en "e". Laasgenoemde twee kan ook as die konsonante "w"/"v" en "y" dien. Die agtste letter, "eh", word uitgespreek as ’n lang "i"-klank, maar word selde gebruik omdat die Mandese glo dit is ’n heilige voorstelling van die oog van God. Die sestiende letter, "e", verteenwoordig gewoonlik "e" aan die begin van ’n woord, of wanneer dit deur "wa" of "ya" gevolg word, vir ’n begin-"u" of -"i" onderskeidelik. Die Mandese glo dat al die letters in hul alfabet magiese eienskappe het, soos gesien kan word in die laaste kolom van die voorbeeld regs.

Moderne Mandees gebruik baie Persiese woorde. Vier bykomende letters word gebruik om nie-klassieke woorde te skryf. Hulle is egter aanpassings van ander letters en word nie as deel van die alfabet beskou nie. Die letters "gha", "dha", "fa" en "ja" is geskep deur twee punte onder onderskeidelik "ga", "da", "pa" en "sha" te sit.

Unicode
-------

Die Mandese alfabet is by die Unicode-standaard gevoeg in Oktober 2010, met die uitreiking van weergawe 6.0. Die Unicode-blok vir Mandees is U+0840–U+085F

Sien ook
--------

Geskiedenis van die alfabet
**Kiwidore Fillis** is 'n Afrikaanse digter.

Lewe en werk
------------

Kiwidore Ezau Fillis is op 11 Oktober 1960 op Worcester gebore as een van agt kinders. Sy laerskoolopleiding is by die NGK Oefen Primêre Skool en hy matrikuleer in 1978 aan die Hoërskool Esselenpark op Worcester. In 1984 kwalifiseer hy as onderwyser met Afrikaans as hoofvak aan die Onderwyskollege Suid-Kaapland op Oudtshoorn. Hy gee skool aan Bonne Esperance Primêr op De Doorns, naby Worcester, en is lid en oudvoorsitter van die Breedevallei Dichters. Later word hy onderwyser aan Hex Park Primary School op Worcester, waarna hy ’n pos aanvaar as assistent-kultuurbeampte van die Breedevallei Munisipaliteit op Worcester.

As politieke aktivis in die tagtigerjare spandeer hy ook tyd in die Victor Verster-gevangenis in Paarl. Hy is in 2000 'n leiersfiguur met die stigting van Breërivier Onafhanklik, 'n politieke beweging van onafhanklike kandidate wat aan die verkiesing in die Breedevallei Plaaslike Munisipaliteit deelneem. In 2006 stel hy homself verkiesbaar as ANC-verteenwoordiger in die plaaslike regeringsverkiesings. Hy het 'n groot passie vir die All Blacks-rugbyspan en hy is voorsitter van die All Blacks-ondersteunersklub op Worcester. Hy is ook 'n rugbyskeidsregter. Hy is getroud met Beatrice.

Skryfwerk
---------

Op kulturele gebied maak hy 'n groot bydrae deur leerlinge van die omgewing aan te moedig om gedigte te skryf, wat hy dan in bloemlesings laat saamstel en publiseer.

Sy gedigte word opgeneem in versamelbundels soos "*Nuwe stemme 3*" en "*Groot verseboek*". By verskeie geleenthede lees hy van sy gedigte in die openbaar voor, onder andere by die bekendstelling van "*Nuwe stemme 3*", by Woordfees op Stellenbosch en tydens 'n spesiale Valentynsdagviering by die Afrikaanse Taalmuseum. Hoewel hy twee digbundels en 'n roman aan hoofstroomuitgewers in Suid-Afrika voorlê, word al hierdie geskrifte vir publikasie afgekeur. Hy publiseer self sy digbundel "*Hierdie taal van my*".

Publikasies
-----------

| Jaar | Publikasies |
| --- | --- |
| 2011 | Hierdie taal van my |

Bronnelys
---------

### Tydskrifte en koerante

* Van der Merwe, Joline "Onderwysman ’n taalliefhebber" "Worcester Standard". 20 Februarie 2014

### Internet

* Fillis, Kiwidore. Die Burger:
* Gordon-Hendricks, Petro. Die Burger:
* Rooi, Jacob. Rapport:
* Van der Merwe, Joline. Netwerk24:  Geargiveer 10 November 2016 op Wayback Machine

### Resensies

1. ↑  Hambidge, Joan "Rapport" 12 Junie 2005:
2. ↑  Visagie, Andries "Beeld" 20 Junie 2005
Suid-Afrika beskik oor tussen 75% en 80% van die wêreld se geïdentifiseerde mangaanreserwes en ongeveer 24% van die wêreld se totale reserwes, wat hoofsaaklik in die Noord-Kaap gevind word. Daar is 22 mangaanmyne in Suid-Afrika, waarvan slegs vier op die Johannesburgse aandelebeurs genoteer is. Daarby is 18 van die myne in die Noord-Kaap en die oorblywende vier myne in Noordwes, Mpumalanga en die Wes-Kaap.

Geskiedenis
-----------

Die eerste mangaan wat in Suid-Afrika ontdek is, het nie in die Noord-Kaap plaasgevind nie, maar wel in die omgewing van Kaapstad in 1873. Die eerste eksplorasie vir mangaan is naby die begin van die huidige Chapman’s Peak-pas naby Houtbaai gedoen. Die metaal was egter nie van veel waarde aan die begin nie en die neerslag is nooit ontgin nie. Eers met die metallurgiese ontdekking van mangaanallooi, as bestanddeel om staal te versterk, is daar opnuut na die Houtbaaireserwe gekyk.

Teen 1910 was die Houtbaai-myn ten volle in bedryf en teen 1912 is ontginning gestaak. Intussen het aanvanklike studies in die Kalahari, noordwes van Kuruman, op beduidende mangaanneerslae begin wys. Reeds in 1907 het Dr. A.W. Rogers die geologiese oorsig van die Kaap die Goeie Hoop gepubliseer wat die eerste keer na die mangaanneerslae van Black Rock, naby Hotazel, verwys het.

In 1927 kom die Italiaanse myningenieur Guido Sacco in die geweste aan en karteer die Gloucester-neerslag tussen Postmasburg en Kuruman. Na aanleiding van hierdie kartering, word Gloucester Managanese Mines Ltd in 1928 gestig. Die ontginning van die Gloucester-neerslag het eers in 1936 begin. Sacco het voortgegaan en in 1940 die Black Rock-neerslag gekarteer en gou besef dat die neerslag ŉ besonder hoë ertsgraad (mineraal per ton gruis) het. Wat nou bekend staan as Assmang het vinnig gespeel en die plase Belgravia, N’Chwaning en Santoy gekoop en die ontginning van die wêreld se rykse mangaanneerslag het afgeskop in 1942.

Gebruike van mangaan
--------------------

Mangaan word vir die volgende redes gebruik:

* 90% van alle mangaan word in die staalbedryf aangewend; en

* dit dien as ŉ allooimetaal.

Ontginning
----------

Mangaanerts word ontgin in die vorm van mangaanoksied en moet verskeie stappe van verwerking ondergaan alvorens dit tot allooi gesmelt kan word. Die belangrikste mangaanallooie is ferromangaan met ŉ hoë koolstofinhoud (HC FeMn), verfynde ferromangaan (RF FeMn) en silikomangaan (SiMn). Daar is geen voldoende alternatief vir mangaan in staal nie.

Mark vir mangaan
----------------

Suid-Afrika se mangaanproduksie het in 2021 R38.09 miljard beloop, volgens data van Statistiek SA. Dit is ŉ skerp toename van R11.4 miljard wat in 2012 aangeteken is.

Die meerderheid van Suid-Afrika se mangaan word uitgevoer. In 2019 is 96% van alle mangaan uitgevoer. Mangaanmyne dra 6.1% tot alle mynbou-inkomste in Suid-Afrika by.

Ekonomiese bydrae van mangaan
-----------------------------

Die getal werkers in mangaanmyne neem stelselmatig toe. In 2012 het mangaanmyne 6 812 werkers in diens gehad en teen 2019 het dit tot 10 032 gegroei. Die totale besteding deur hierdie myne binne die ekonomie het R22.6 miljard in 2019 beloop.
**Kasjta** was ’n 8ste-eeuse koning van Koesj en die opvolger van Alara. Sy naam, *k3š-t3* (getranskribeer as Kasjta, moontlik uitgespreek kuʔʃi-taʔ), "van die land van Koesj", word algemeen vertaal as "die Koesjiet". Hy is opgevolg deur sy seun Pije, wat Antieke Egipte verower en die 25ste Dinastie daar gestig het.

As Koesjitiese koning het hy probeer om sy invloed in Bo-Egipte te versterk deur sy dogter, Amenirdis, as "die vrou van Amoen" in Thebe aan te stel. Deur geld van sy regering kon hy dié gebiede polities beheer.

Die duur van Kasja se bewind is onbekend. Sommige bronne gee hom aan as die stigter van die 25ste Dinastie omdat hy die eerste heerser van Koesj was wat sy invloed in ’n deel van Egipte versprei het.

Die piramides van El-Kurru bevat die graftombes van Kasjta, sy seun Pije en dié se opvolgers, Sjabaka, Sjebitkoe en Tanoetamoen.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Kasjta.

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Nederlandse Wikipedia vertaal.
Die **Yakovlev Yak-3** was 'n vegvliegtuig wat deur Rusland ontwikkel en gebruik is tydens die Tweede Wêreldoorlog. Die vliegtuig was aanvanklik bekend as die *Ya-26* vegvliegtuig en die romp was meestal van hout. Die prototipe het die eerste keer in Maart 1939 gevlieg. Die *Ya-26* was ontwerp na aanleiding van 'n Russiese spesifikasie. Toe produksie begin het die die model as *I-26* bekend gestaan maar was later verander na *Yak-1*. Produksie het beswaarlik begin toe Duitsland vir Rusland binnegeval het in Junie 1941.

Die vliegtuig was ontwerp om so eenvoudig as moontlik vervaardig te kan word, tog was dit besonder rats en vinnig vir sy tyd. Dit het die gaping toegemaak wat daar was tussen die Duitse en Russiese vliegtuie en kon in 'n sekere mate meeding met die Messerschmitt Bf 109. Daar was 8,721 eenhede van die *Yak-1* vervaardig.

Rusland het egter met ontwikkeling van die *Yak-1* aangegaan en die *Yak-3* is ontwikkel. Dit het die eerste keer in 1943 gevlieg en gou bewys dat dit oor uitstekende vermoë beskik het. Dit het uitstekend vertoon in luggevegte en kon nog beter klim. Die *Yak-3* is in Julie 1943 in diens gestel en die *Luftwaffe* het gou geweet dat hulle 'n probleem het. Op 14 Julie 1944 het 'n mag van 18 *Yak-3's* met 30 Duitse vliegtuie slaags geraak. Die Russiese mag het 15 Duitse vliegtuie afgeskiet en slegs een vliegtuig verloor. Later was 'n meer kragtiger motor geïnstalleer, die VK-17 van 1,700 perdekrag, wat die *Yak-3* toegelaat het om 'n topsnelheid van 720 km/h te bereik.

Tegniese besonderhede
---------------------

Yak-3

Besonderhede van die Yakovlev Yak-3:| Item | Statistiek |
| --- | --- |
| Aantal motors | 1 |
| Tipe motor | Skroef |
| Vervaardiger | Klimov VK-105PF-2 inlynmotor |
| Kraglewering per motor | 1,300 perdekrag |
| Vlerkspan | 9,2 m |
| Lengte | 8,49 m |
| Hoogte | 2,42 m |
| Vlerkoppervlakte | 14,83 m2 |
| Maksimum opstygmassa | 2 660 kg |
| Maksimum snelheid | 655 km/h |
| Operasionele hoogte | 10 700 m |
| Togafstand | 900 km |
| Klimvermoë | 1,300 m per minuut |
| Bewapening | Een 20 mm kanon in die neusen twee 12.7 mm masjiengewere |

Sien ook
--------

* Lys van vegvliegtuie

Bron
----

* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015. ISBN 978-1-84476-917-9
Die **grasieuse spinnekopbos** (*Serruria gracilis*) is 'n blomdraende struik wat tot die genus *Serruria* behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap, waar op die Kaapse Vlakte vanaf Durbanville tot by en in die Hottentots-Hollandberge en Du Toitskloofberge voorkom. Die struik is platterig, word 1,0 m hoog en dra blomme van Julie tot Oktober.

Na 'n brand spruit die plant weer uit. Twee maande nadat dit geblom het, val die vrugte af en miere versprei die sade. Hulle stoor die sade in hul neste. Die plant is tweeslagtig. Bestuiwing vind plaas deur die werking van insekte. Die plant groei in sand en graniet hellings op hoogtes van 150-310 m.

In Engels staan dit as die *Graceful spiderhead* bekend.

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Biodiversityexplorer
* Protea Atlas
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q18082806
* GBIF: 3997566
* iNaturalist: 717391
* IPNI: 706546-1
* IUCN: 113237873
* Plant List: tro-26500280
* Tropicos: 26500280

 |