recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Essie Malan** (1894 - 1962) was 'n Suid-Afrikaanse skrywer. Sy is op 20 November 1894 op die plaas Allesverloren in die distrik Riebeek-Wes gebore.

Lewe en werk
------------

Sy gaan skool op Riebeek-Wes en Montagu en studeer dan verder aan die Victoria-kollege op Stellenbosch. Hierna gee sy skool op verskeie skole en word later aangestel as hoof-assistente aan die Hoërskool Jan van Riebeeck in Kaapstad. Hier is Freda Linde onder andere een van haar leerlinge. Jare lank is sy as sekretaresse betrokke by die Kaapse Afrikaanse Eisteddfod. In April 1936 trou sy met mnr. B.F. Barnard, wat inspekteur van skole is. Hulle bly vir 'n ruk lank op Humansdorp. Sy is op 15 Junie 1962 oorlede.

Skryfwerk
---------

Sy ondersoek die armblanke-vraagstuk in haar roman "***Deur 'n geleende bril***". Die skryfster stel belang in die opheffing van blanke bediendes. Om betroubare gegewens te verkry, laat sy haar hoofkarakter, die welopgevoede Louie Marais, 'n gewaagde proefneming doen. Louie verhuur haar aan 'n Kaapstadse dame, mevrou Groenewald, as bediende. Haar huislike ervarings en verhoudings met die gesinsgenote word met smaak vertel. Die skryfster wys duidelik uit hoeveel medemenslikheid en takt die huisvrou nodig het as sy werklik 'n hart het vir die minderbevoorregtes van haar eie volk. Louie leef haar ook in die mentaliteit van die gewone diensmeisie in deur vriendskappe met hulle te sluit en tyd saam met hulle in hulle nederige wonings te bestee. Die gevolgtrekking waartoe sy kom, is: "Vind uit hoe die mense lewe, en probeer om hulle ontevrede te maak met die agterbuurtes en slegte behuising" (p. 97). Die tweede gedeelte van die verhaal beskryf in briefvorm die liefdesavonture van die gewaande diensmeisie en is minder geslaag.

Haar kortverhaal "*Blou skoentjies*" ('n Aspoestertjie-verhaal wat uit 1931 dateer) word opgeneem in die versamelbundel "*Die jongste Afrikaanse kortverhale*" en later weer deur Daniel Hugo in "*Tydskrif*", terwyl van haar verhale ook opgeneem word in "*Uitgesogte Afrikaanse verhale*".

Publikasies
-----------

**1926 -** Deur 'n geleende bril

Ander verwysings
----------------

* Malan, Essie "Biografiese skets" Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN) Bloemfontein
* Nienaber, P.J.; Senekal, J.H en Bothma, T.C. "Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde" Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963
* Nienaber, P.J. et al "Perspektief en Profiel" Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969
* Schoonees, P.C. "Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging" J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch-Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk)
* Van Coller, H.P. (red.) "Perspektief en Profiel Deel I" J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998
* Van Coller, H.P. (red.) "Perspektief en Profiel Deel 2" J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999
**Harold II Godwinson** (1022 – 14 Oktober 1066) was van 5 Januarie 1066 tot met sy dood die laaste Angel-Saksiese koning van Engeland voor die Normandiese verowering. Hy was die seun van Godwin, Graaf van Wessex en sy tweede vrou, Gytha Thorkelsdóttir, ’n familielid van koning Sven Vurkbaard van Denemarke en Engeland.

Groot invloed
-------------

Godwin het tydens die bewind van Eduard die Belyer die werklike gesag oor Engeland gehad. Harold het dié posisie van sy pa geërf.

Vanweë sy suster, Edith van Wessex, se huwelik met koning Eduard het hy in 1045 die Graaf van Oos-Anglië geword. In 1051 het hy sy pa in ballingskap vergesel en hom die volgende jaar gehelp om sy titel terug te kry. Toe Godwin in 1053 sterf, het Harold hom opgevolg as Graaf van Wessex (’n gebied wat destyds ’n derde van Engeland beslaan het). So het hy naas die koning die magtigste man in die land geword.

In 1058 het hy ook die Graaf van Hereford geword en soos sy pa leier van die opposisie teen die toenemende Normandiese invloed onder die herstelde Saksiese koningskap van Eduard die Belyer, wat langer as ’n kwarteeu in ballingskap in Normandië gewoon het.

Huwelik en kinders
------------------

Harold was sowat 20 jaar "in die Deense styl" getroud met Edith Swannesha en hulle het minstens ses kinders gehad. Die huwelik is wyd aanvaar, hoewel die kerk Edith as Harold se minnares beskou het. Hulle kinders is egter nie as buite-egtelik beskou nie. Onder hulle was ’n dogter, Gytha, wat later getrou het met die Kiëfse prins Wladimir Monomach. Deur afstammelinge van die egpaar was sy ’n voorsaat van die Engelse koningin Isabella van Frankryk, en dus is Harold die voorvader van daaropvolgende Engelse monarge.

In omstreeks Januarie 1066 het Harold getrou met Edith van Mercië. Hulle het twee seuns, waarskynlik ’n tweeling, gehad: Harold en Ulf (gebore c. November 1066), wat albei blykbaar tot met hul dood in bannelingskap gewoon het.

Opvolgingskrisis
----------------

Eduard het sy grootneef Edgar Adeling gekies as sy erfgenaam. Edgar het egter nie ’n groot aanhang gehad nie en was maar 14 jaar oud. Toe Eduard op 5 Januarie 1066 sterf, het Harold aanspraak gemaak op die troon wat Eduard volgens hom aan hom beloof het. ’n Dag later is hy gekroon.

Hertog Willem van Normandië het egter beweer dat die troon aan hóm belowe is en hy het Engeland later die jaar met 7 000 man binnegeval en Harold van die troon gesit. Edgar is toe as koning uitgeroep, maar ná ’n bewind van sowat agt weke is hy van die troon gesit en het Willem koning geword.

Hiermee het die bewind van die 10de-eeuse Wes-Saksiese konings van Engeland tot ’n einde gekom en die Normandiese monargie begin.

Bron
----

* *Historische verhalen*. 16de reeks no. 4. "Willem de Veroveraar" - Rika Muchez. Uitgegee deur Sikkel N.V. Antwerpen
**Harold Frederick Shipman** (14 Januarie 1946 – 13 Januarie 2004) was ’n Britse dokter in Hyde, naby Manchester, en een van die grootste reeksmoordenaars in die geskiedenis. Daar is bewys hy het tot 250 mense vermoor. Hy het die byname **Dr. Dood** en **Engel van die Dood** gekry.

Onraad en ondersoek
-------------------

In Maart 1998 het dr. Linda Reynolds van Hyde, aangespoor deur Deborah Massey van ’n begrafnisondernemer, teenoor die lykskouer John Pollard haar kommer uitgespreek oor die hoë voorkoms van sterftes onder Shipman se pasiënte. Sy was veral bekommerd oor die getal verassingsvorms vir ouer vroue wat hy laat mede-onderteken het.

Die saak is onder die aandag van die polisie gebring, maar hulle het nie genoeg bewyse gehad om hom aan te kla nie. Tussen 17 April 1998, toe die polisie die saak laat vaar het, en Shipman se eindelike arres het hy nog drie mense vermoor. Sy laaste slagoffer was Kathleen Grundy, wat op 24 Junie 1998 dood in haar huis aangetref is. Shipman was die laaste mens wat haar lewend gesien het. Hy het later haar doodsertifikaat onderteken en die oorsaak aangedui as "ouderdom".

Grundy se dogter, die prokureur Angela Woodruff, het onraad bemerk toe sy meegedeel word sy en haar kinders word nie in die testament genoem nie, maar haar ma het £386 000 aan Shipman nagelaat. Dit is by die polisie aangemeld en hulle het ’n ondersoek begin. Grundy se lyk is opgegrawe en daar is spore van diamorfien in haar liggaam ontdek – dit word dikwels gebruik as pynstiller in terminale kankerpasiënte. Shipman is op 7 September 1998 in hegtenis geneem. ’n Soortgelyke tikmasjien as die een waarop die vervalsde testament getik is, is in sy besit ontdek.

Die polisie het toe nog 15 mense se dood ondersoek waarvoor Shipman doodsertifikate uitgereik het. Hulle het ’n patroon van dodelike dosisse diamorfien gevind. Mediese rekords is vervals om aan te dui die pasiënte se gesondheid was swak.

Vonnis en gevolg
----------------

Shipman is op 31 Januarie 2000 deur ’n jurie skuldig bevind aan 15 moorde. Hy het lewenslange tronkstraf gekry plus vier jaar vir die vervalsing van Grundy se testament; die regter het aanbeveel dat hy nooit vrygelaat word nie.

Ná sy verhoor is ’n ondersoek gehou na al die doodsertifikate wat deur Shipman uitgereik is. Dit het op 1 September 2000 begin en twee jaar geduur. Sowat 80% van sy slagoffers was vroue; sy jongste slagoffer was ’n 41-jarige man. ’n Groot deel van Brittanje se regstelsel rakende gesondheidsorg en medisyne is hiersien en aangepas as ’n regstreekse of onregstreekse gevolg van die Shipman-moorde.

Hoewel ander Britse dokters al van moord aangekla is, is Shipman die enigste een wat al skuldig bevind is daaraan dat hy sy pasiënte vermoor het.

Shipman is op 13 Januarie 2004, ’n dag voor sy 58ste verjaardag, dood nadat hy hom in sy sel opgehang het.
**Samuel Jared Taylor** (gebore 15 September 1951) is 'n Amerikaanse wit heerssugtige (Engels: *white supremacist*) en redakteur van *American Renaissance*, 'n wit heerssugtige aanlyntydskrif wat hy in 1990 gestig het. Taylor is ook 'n outeur en is die president van *American Renaissance* se moedermaatskappy, New Century Foundation, waardeur verskeie van sy boeke gepubliseer is. Hy is 'n voormalige lid van die adviserende raad van *The Occidental Quarterly* en 'n voormalige direkteur van die *National Policy Institute*, 'n wit nasionalistiese dinkskrum in Virginia. Hy is ook 'n raadslid en woordvoerder van die Raad van Konserwatiewe Burgers.

Taylor word, nes vele van die organisasies waarmee hy geassosieer word, deur onder andere burgerregte-organisasies, nuusmedia, en akademici wat rassisme in die VSA bestudeer, daarvan beskuldig dat hy rassistiese ideologieë bemark.

Vroeë lewe en opvoeding
-----------------------

Taylor is op 15 September 1951 in Kobe, Japan as seun van sy Christelike sendeling-ouers gebore. Hy het tot en met die ouderdom van 16 in Japan gewoon en het tot op die ouderdom van 12 Japannese skole bygewoon en is sodoende vlot in Japannees.

In 1973 verwerf hy 'n BA-graad in filosofie aan die Yale-universiteit. In 1978 verwerf hy 'n MA-graad in internasionale ekonomie aan die Paryse Instituut vir Politieke Studies.
Die moderne **Japannese skryfstelsel** gebruik drie hoofskrifte:

* **Kanji**, 'n logografiese skrif gegrond op Chinese karakters,
* **Hiragana**, 'n lettergreepskrif, en
* **Katakana**, 'n lettergreepskrif.

Tot 'n mindere mate gebruik moderne geskrewe Japannees ook romaji, die gebruik van die Latynse alfabet in Japannees. Voorbeelde van die gebruik sluit in afkortings soos "CD" en "DVD". Dit is ook moontlik om gesproke of geskrewe Japannees geheel en al in die Latynse alfabet te skryf. Verskeie stelsels vir die romanisering van Japannees word gebruik. Geromaniseerde Japannees, wat ook as rōmaji bekend staan, word baie keer deur buitelandse studente van Japannees gebruik terwyl hulle nog nie die drie hoofskrifte bemeester het nie. Hoewel daar vandag algemene ondersteuning vir direkte invoer van kana op rekenaars is, gebruik moedertaalsprekers baie keer wāpuro rōmaji of "woordverwerker-romaji" om Japannees op rekenaars in te voer.

'n Koerantopskrif in die *Asahi Shimbun* van 19 April 2004 verskaf 'n voorbeeld waar al vier skrifte saam gebruik word (kanji oranje, hiragana pers, katakana groen, Latynse Alfabet en Arabiese syfers swart):

ラドクリフ、マラソン五輪代表に1万m出場にも含み
*RADOKURIFU, MARASON gorin daihyō ni ichi-man mētoru shutsujō ni mo fukumi*
"Radcliffe sal aan die Olimpiese marathon deelneem, en sal waarskynlik ook in die 10 000 m verskyn"
Voorbeelde van woorde wat in Japannees geskryf is:

| Kanji | Hiragana | Katakana | Rōmaji | Afrikaans |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 私 | わたし | ワタシ | *watashi* | ek, my |
| 金魚 | きんぎょ | キンギョ | *kingyo* | goue vissie |
| 煙草 of 莨 | たばこ | タバコ | *tabako* | tabak, sigaret |
| 東京 | とうきょう | トウキョウ | *tōkyō* | Tokio (die hoofstad van Japan), letterlik "oostelike Hoofstad" |

Kollasionering (woordbou) in Japannees is gegrond op die kana wat die uitspraak van die woorde uitdruk, eerder as die kanji. Die kana kan volgens twee ordeninge gerangskik word, die veelvoorkomende gojūon (vyftig-klank) ordening, of die outydse iroha ordening. Chinese karakter woordeboeke word ook gerangskik volgens die radikaal-stelsel.
Passasiers in 'n roterende mallemeule ervaar middelpuntvliedende krag
**Middelpuntvliedende krag**, ook **sentrifugale krag** genoem, is die reaksiekrag wat ’n voorwerp uitoefen op ’n ander voorwerp wat hom in ’n sirkel laat beweeg. Dit is dus die krag wat die draaiende voorwerp wegtrek vanaf die middelpunt van die draaibeweging en word veroorsaak deur die voorwerp se traagheid (’n weerstand om sy beweging te verander).

Die krag wat uitgeoefen word om die voorwerp in ’n sirkel te laat beweeg word die middelpuntsoekende krag genoem. Vanuit die posisie van ’n stilstaande waarnemer is die middelpuntvliedende krag ’n skynkrag.

Omskrywing volgens Newton
-------------------------

Volgens Newton sal ’n voorwerp waarop geen krag uitgeoefen word nie, óf in rus bly óf teen ’n konstante snelheid in ’n reguit lyn beweeg. Dit is die eerste wet van Newton.

Om ’n voorwerp ’n boog te laat maak, is daar ’n krag nodig wat die voorwerp na die middel toe stoot of trek (die tweede wet van Newton). Dit word die middelpuntsoekende krag genoem. As die krag skielik ophou, sal die voorwerp uit die boog skiet en van daar af ’n reguit pad volg, soos van bo af gesien wanneer ’n diskusgooier sy diskus laat los.

Volgens die derde wet van Newton is daar by ’n aksiekrag (hier die middelpuntsoekende krag) ook altyd ’n reaksiekrag wat op die ander voorwerp (bv. die diskusgooier) inwerk. Hierdie krag word die middelpuntvliedende krag genoem.

Dieselfde gebeur wanneer ’n planeet om die Son wentel. Sonder ’n afbuigende krag sou die planeet in ’n reguit lyn beweeg het. Die swaartekrag van die Son laat die planeet egter in ’n sirkelbaan beweeg. Omdat die planeet ’n groot snelheid het, word hy nie tot in die Son getrek nie. Die krag wat sorg vir die baanbeweging is die middelpuntsoekende krag, in hierdie geval die swaartekrag tussen die Son en die planeet. Die planeet oefen weer ’n middelpuntvliedende krag op die Son uit.

By ’n klip wat aan ’n tou in die rondte geswaai word, oefen die spanning in die tou ’n middelpuntsoekende krag op die klip uit, terwyl die klip weer ’n middelpuntvliedende krag op die tou uitoefen.

Berekening
----------

Die krag na buite wat ’n ronddraaiende massa m op ’n afstand r van ’n middelpunt af uitoefen, word bereken deur:

{\displaystyle F\_{m}={\frac {mv^{2}}{r}},}
wat ooreenkom met:

{\displaystyle F\_{m}=m\omega ^{2}r{\frac {}{}}}
{\displaystyle \omega =2\pi f={\frac {2\pi }{T}}.}
waar {\displaystyle \omega } die hoeksnelheid is, {\displaystyle f} die getal omwentelinge per tydseenheid en {\displaystyle T} die omwentelingstyd.

* Hierdie artikel is vertaal uit die Nederlandse Wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNE: XX544264
* GND: 4257608-8
* LCCN: sh85021931

 |
**Ferrari** is 'n Italiaanse motormaatskappy met sy hoofkwartier in Maranello. Die maatskappy is deur Enzo Ferrari in die laat 1940's gestig. 

Enzo Ferrari (links).
Enzo Ferrari was van jongs af baie entoesiasties oor renmotors en het Ferrari gestig om geld in te samel sodat hy aan meer motorrenne kon deelneem. Dit het eers as 'n klein maatskappy begin, maar het vinning gegroei tot een van die bekendste en beroemdste motorfabrikate in die wêreld.

Ferrari neem tans ook deel aan Formule Eenwedrenne. Die span, bekend as die *Scuderia Ferrari*, was vir jare lank die nommer een span in die kompetisie, nadat dit vele podiumplekke behaal het, jaar na jaar, met die Duitser Michael Schumacher as toprenjaer. In 2009 is die twee Formule Een motors deur die Fin Kimi Räikkönen en die Brasilianer Felipe Massa bestuur, en in 2019 deur Sebastian Vettel en die jong Monegask Charles Leclerc.

Ferrari se supermotor
Die Ferrari 360
Die Ferrarifabriek en hoofkantoor
Terug in die vertoonlokaal, was die 2009 motors op Ferrari se verkoopslys die 612 Scaglietti, 599 GTB Fiorana, F430 en die California. Die California is Ferrari se eerste poging om 'n harde afslaankap te produseer, en die motor het tot dusver verskeie toekennings verower vir sy uitstekende dinamika, ten spyte van die ekstra massa van die afslaankap wat in die kattebak kan wegvou.

Die 599 GTB (Gran Turismo Berlinetta) is 'n herskepping van 'n vroeëre motor, die 1960's 275GTB, en die California is 'n herskepping van 'n motor van die 1970's met dieselfde naam. Die 599 GTB word tans deur Ferrari beskryf as 'n perfekte supermotor vir alledaagse gebruik en is gebou op dieselfde basiese beginsel as die 275GTB met 'n enjin wat voor sit, 'n ratkas wat agter die bestuurder lê en agterwielaangedrewe is om 'n amper perfekte massaverspreiding tussen die voor- en agterwiele te verkry. Hierdie uitleg maak dat die 599 GTB van nul tot honderd kan versnel in 4,2 sekondes en aanhou hardloop tot oor 300 km/h. Die F430 aan die ander kant inkorporeer 'n ander bou-uitleg met 'n midgeplaasde enjin, ratkas wat voor sit en agtergedrewe is. In die F430-klas is 'n liggewigmodel, die F430 Scuderia, ook beskikbaar. Die motor se bakwerk bestaan meestal uit ligte materiale en al die onnodige rekenaars en elektronika is verwyder om meer as 100 kg te bespaar. Hierdie massabesparing het 'n effek wat die 0-100 km/h versnellingstyd vir die Scuderia met 'n sekonde verbeter bó die standaard F430.

Bronne
------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Ferrari***. |

* Die amptelike webtuiste van Ferrari
* Die amptelike webtuiste van Formule Een
’n Muurskildering in die Etruskiese *Tomb of the Whipping*, 5de eeu v.C.
Twee vasgemaakte vroue wie se monde toegeplak is.
**BDSM** is ’n soort erotiese praktyk wat oorheersing en onderdanigheid behels, asook seksrolle, vasbinding en ander soorte interpersoonlike dinamika. Vanweë die groot verskeidenheid praktyke kan ’n paartjie dit beoefen sonder om dit as sulks te beskou; of ’n mens deel is van die BDSM-kultuur of nie is ’n kwessie van selfidentifikasie. Belangstelling in BDSM kan wissel van dit een keer beproef tot dit ’n lewenswyse maak.

BDSM behels gewoonlik ’n spesifieke rolspel en hulpmiddels. Laasgenoemde kan gebruik word om vryheid te beperk, soos ’n halsband, hand- en voetboeie, toue en ’n mondstang; vir seksspeletjies, soos dildo's, vibrators en anale proppe; om mee te slaan, soos swepe en gesels; vir pyn of plesier, soos naalde, messe en ysblokkies; of om mee te skok, soos ’n verskeidenheid elektriese toestelle. Seks en penetrasie kan deel wees van die speletjies, maar nie noodwendig nie. 

Ander praktyke sluit onder meer in fopdossery, modifikasies van die liggaam, diererolle en lateks- en rubber-fetisje.

Die term BDSM dateer uit 1969; die oorsprong van die afkorting is egter onseker. Dit is moontlik gevorm van die Engelse afkortings vir *bondage and discipline* (*B&D*) en *sadomasochism/sadism and masochism* (*S&M*). Dit kan ook ’n saamgestelde afkorting wees vir B&D, D&S (*dominance and submission*) en S&M. 

BDSM-aktiwiteite en –verhoudings word dikwels gekenmerk deur die aanneem van aanvullende, maar ongelyke rolle en dit maak die vooraf-toestemming van al die deelnemers noodsaaklik. Mense wat seksuele beheer oor hul seksmaats uitoefen, word *dominants* of *tops* genoem en dié wat ’n passiewe rol vervul, is *submissives* of *bottoms*. 

Deelnemers se rolle word ook dikwels in geskrewe teks afgekort as Dom (’n man) of Domme (’n vrou), met ’n hoofletter; die *submissives* word subs genoem.
’n **Papilloom** of **papilloma** is ’n goedaardige gewas wat uitwaarts groei in ’n tepel- of vingervorm. In hierdie sin verwys "papil" na die vorm van die groeisel en nie ’n gewas op ’n bestaande papil (soos die tepel) nie.

Beskrywing
----------

Wanneer die term buite verband gebruik word, verwys dit dikwels na infeksies wat deur die menslike papilloomvirus (MPV) veroorsaak word, soos vratte. MPV-infeksies is ’n groot oorsaak van servikale kanker, hoewel die meeste MPV-infeksies nie kanker veroorsaak nie. Daar is egter ’n paar ander toestande benewens MPV wat papillome veroorsaak, sowel as ’n paar onbekende oorsake.

’n Goedaardige papilloom is ’n groeisel uit die boonste laag van die vel of slymvlies wat van ’n paar weke tot 10 jaar kan bly. Dit kan wit of ’n normale kleur wees, met ’n deursnee van tussen 1 en 5 cm.

Die groeisels is blomkoolvormig en kan "steeltjies" hê of nie. Die mees algemene plekke waar hulle voorkom, is aan die verhemelte/kleintongetjie, gevolg deur die tong en lippe. Hulle word ook op ander dele van die liggaam aangetref.

Prognose
--------

Daar is geen bewyse dat papillome kwaadaardig kan word nie. Behandeling sluit uitsnyding in; hulle keer selde terug.
'n Panoramiese foto van die ou Kaapse stadsaal en die Parade
Die **Parade** tussen Plein-, Buitenkant-, Darling- en Kasteelstraat in Kaapstad word as markplein, parkeerterrein en vir massabyeenkomste gebruik. Hierdie stadsplein is in 1962 tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar.

Geskiedenis
-----------

In 1652 is 'n tydelike fort, Fort de Goede Hoop, op hierdie terrein opgerig. Na voltooiing van die Kasteel is die fort in 1624 gesloop, die terrein vir gebruik as 'n paradegrond gelyk gemaak en rondom bome aangeplant. Deur die jare heen is strate rondom die Parade gebou, verleng en verbreed asook sake-geboue, die Stadsaal, Drilsaal, Operahuis, poskantoor, die Skiereilandse Universiteit vir Tegnologie en die stasiegebou opgerig. Nou is slegs die helfte van die oorspronklike paradeterrein oop gebied.

Openbare byeenkomste
--------------------

Belangrike openbare vergaderings het op die Parade plaasgevind. In 1849 was daar 'n reuse-byeenkoms van mense wat gekant was teen die Britse regering se voorneme om van die Kaap 'n strafkolonie te maak. Nelson Mandela het na sy vrylating in 1990 sy volgelinge vanaf die trappies van die Stadsaal in Darlingstraat toegespreek. En op 9 Mei 1994 na sy verkiesing tot president het hy ook die volk van Suid-Afrika vanaf die Parade toegespreek. In 2010 met die Wêreldbekersokkertoernooi was hier byeenkomste van ondersteuners wat die wedstryde op reuseskerms gevolg het.

Monumente
---------

Op hierdie grootste plein in die middestad staan die Koning Edward VII-standbeeld en 'n monument wat die Tweede Vryheidsoorlog herdenk. Dit is regoor die Drilsaal opgerig ter ere van die Kapenaars wat aan Britse kant in die oorlog gesneuwel het. Dit toon 'n gewapende soldaat wat buig oor 'n meisie wat die moederland voorstel. Tonele uit die oorlog versier die basis. Die inskripsie lui deels: *Never a king had more loyal subjects.* Die beeldhouer was sir W. Goscombe John van Londen.

Fotogalery
----------

* Die Kaapstadse RaadsaalDie Kaapstadse Raadsaal
* Die Koning Edward VII-standbeeldDie Koning Edward VII-standbeeld
* Monument wat die Tweede Vryheidsoorlog herdenkMonument wat die Tweede Vryheidsoorlog herdenk

Bibliografie
------------

* Oberholster, J.J.: Die historiese monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede, 1972. ISBN 0-620-00191-7
Vlamme van houtskool van naby gesien
'n Laminêre vlam op 'n brandende kers
'n **Vlam** (oorsprong van Latynse *flamma*) is die sigbare, gasagtige deel van 'n vuur wat lig uitstraal. Dit word veroorsaak deur 'n hoogs eksotermiese reaksie. As 'n vuur warm genoeg is om die gasagtige komponente te ioniseer vorm dit 'n plasma.

Die kleur en temperatuur van 'n vlam is afhanklik van die soort brandstof betrokke by die verbranding. Wanneer 'n kers byvoorbeeld brand veroorsaak die hitte dat die brandstofmolekules in die pit verdamp. In die toestand reageer die brandstof dan maklik met suurstof in die lug, wat dan genoeg warmte vrystel tydens 'n eksotermiese reaksie om nog meer brandstof te verdamp en sodoende 'n bestendige vlam te vorm. Die hoë temperatuur van die vlam veroorsaak dat elektrone vanaf die brandstofmolekules gestroop word om vry radikale te vorm wat dan met mekaar en met die oksideermiddel kan reageer. Daar is voldoende energie in die vlam om die elektrone in die oorgangsverbindings soos CH en C2 op te wek wat lei tot die uitstraal van sigbare lig wanneer die oortollige energie vrygestel word (sien onderstaande bespreking vir 'n verduideliking van watter spesifieke radikale spesies watter kleure vrystel). Soos die verbrandingstemperature van 'n vlam toeneem, so neem die gemiddelde energie van die elektromagnetiese strale wat deur die vlam vrygestel word toe.

Buiten suurstof kan ander oksideermiddels ook gebruik word om 'n vlam te produseer. Waterstof wat in chloor gebrand word laat 'n vlam ontstaan en skei gasagtige waterstofchloried (HCl) af as verbrandingsproduk. 'n Ander voorbeeld van die vele chemiese kombinasies is hidrasien en stikstoftetroksied wat hipergolies is en algemeen gebruik word in vuurpylenjins. Die chemiese kinetika wat in 'n vlam voorkom is ingewikkeld en sluit 'n groot aantal chemiese reaksies en intermediêre spesies, waarvan die meeste vry radikale is, in. 'n Bekende chemiese kinetiese model, GRI-Mech, gebruik byvoorbeeld 53 spesies en 325 elementêre reaksies om die verbranding van aardgas te beskryf.
**Palmiet** (*Prionium serratum* (L.f.) Drège ex E.Mey.) is 'n riet of biesiesoort wat in die riviere en vleie van die Wes-Kaap tot by Uitenhage groei. Dit is endemies aan Suid-Afrika. Palmiet kom in kusfynbos en Albanie-ruigte tot Grahamstad in die Oos-Kaap asook in die kusstreek van die Indiese Oseaan tussen Port St. Johns en die suide van KwaZulu-Natal voor. Veral in KwaZulu-Natal is dit afnemend omrede dit vir mediese doeleinde geoes word en dikwels aan oorbeweiding en veldbrande blootstaan. Op die SANBI-rooilys is dit as 'afnemend' ('declining') gelys.

Die naam palmiet is as 'wilde palmit' reeds deur Jan van Riebeeck hieraan gegee. Die plant word tot 2 meter hoog. Die blare word gebruik vir weefwerk. Hierdie stewige immergroene struik het 'n stam wat 5 -10 cm breed kan word en 'n wortelstok. Die blare is styf en lansvormig, liggrysgroen van kleur en het getande rande. Hulle groei spiraalvormig die stam langs. Die bloeiwyse is vertak en kan 50 cm lank word. Die blomme is klein en bruin. 

Die jong blomskeute kan voordat hulle bloei afgebreek en as groente geëet word. Die plant speel 'n belangrike ekologiese rol in die riviere en hul mondings. Dit beskerm oewers teen erosie en stabiliseer die rivierbedding.

Die boom se FSA-nommer is 768.

Fotogalery
----------

* Palmiet op die Bloukransrivier (Tuinroete)Palmiet op die Bloukransrivier (Tuinroete)
* Palmiet van nader beskouPalmiet van nader beskou
* 'n Blaar'n Blaar
* SadeSade

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* Ensiklopedie van Suidelike Afrika. Eric Rosenthal 1967.
* Plants of the World Online
Die **Gereformeerde kerk Wepener** was ’n klein gemeente van die Gereformeerde Kerke van Suid-Afrika op die Oos-Vrystaatse dorp Wepener. 

Omdat die lidmate gedurende die gemeente se hele bestaan van 1897 tot 1954 deurgaans min was, was Wepener dikwels in kombinasie met ander gemeente, soos Ladybrand. Die ou kerkgebou is later gesloop. Wepener bestaan wel nog voort as ’n wyk van Ladybrand. Vir plaaslike dienste is ’n kerkie van die Presbiteriaanse Kerk gekoop.

In 1934, toe die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika sy 75-jarige bestaan gevier het, het Wepener 26 belydende en 21 dooplidmate gehad en was dit die kleinste van die 25 gemeentes in die Algemene Vergadering van die OVS (destyds was daar in dié provinsie nie klassise nie). In 1947, die jaar waarin die gemeente 50 jaar oud geword het en toe dit deel was van Klassis Reddersburg, was hier 30 belydende en 11 dooplidmate. Die totaal van 41 lede was amper twee keer minder as dié van die naaskleinste gemeente, Thaba 'Nchu, se 73. Eindelik, in die laaste jaar van sy bestaan (1954), was hier 13 belydende en sewe dooplidmate. In die voorafgaande jaar het ses lidmate met attestate vertrek, drie het hul gemeenskap met die GKSA opgesê en een belydende lidmaat is oorlede, maar nie een het belydenis afgelê, met attestaat oorgekom of is opgeneem uit ander kerke nie.

Predikante
----------

1. Kruger, Herculaas Frederik Venter, 1935-1937 (Fauresmith-kombinasie)
2. Van Wyk, Rudolf Stephanus Jacobus, 1938-1942 (Fauresmith-kombinasie)
3. Van der Merwe, Christiaan Dirk Jacobus, 1953–1954 (in kombinasie met Ladybrand)

Bronne
------

* (af)  Harris, C.T. Noëth, J.G. Sarkady, N.G. Schutte, F.M. en Van Tonder, J.M. 2010. *Van seringboom tot kerkgebou: die argitektoniese erfenis van die Gereformeerde Kerke*. Potchefstroom: Aministratiewe Buro.
* (af)  Vogel, Willem (red.). 2014. *Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2015*. Potchefstroom: Administratiewe Buro.

Sien ook
--------

* Gereformeerde kerk Vrede
* NG gemeente Wepener
Die Ou Lettere met die Geestes-wetenskappegebou in die agtergrond
Rooiletsjwe-standbeeld voor die Ou Lettere, 'n geskenk deur oudstudente Anton en Huberte Rupert as blyk van waardering vir inspirerende leiding deur Prof. C.H. Rautenbach tydens sy termyn as rektor (1948–1970)
Die **Ou Letteregebou** is geleë op die Universiteit van Pretoria se kampus in Pretoria en was een van die eerste geboue wat op die terrein opgerig is. Die gebou is geleë aan die oostelike punt van 'n oop grasplein teenoor die fakulteit Ingenieurswese aan die westelike punt van die plein. Die planne vir die gebou is opgestel deur die amptelike stadsargitek in diens van die Department van Openbare Werke. Op 3 Augustus 1910 het Goewerneur-generaal Gladstone die hoeksteen van die Ou Letteregebou gelê. Die gebou is opgerig deur JJ Kirkness in 1911 waarna die universiteit na die huidige kampus getrek het.

Plaaslike sandsteen is gebruik om die gebou te bou en die styl herinner aan die Franse Renaissance styl. Die gebou het 'n kenmerkende kloktoring en die gebrandskilderde venters vertoon die skild van die Transvaalse Universiteits Kollege (T.U.K.).

Die gebou huisves die Mapungubwe Museum in die noordelike vleuel van die boonste verdieping waar 166 000 artefakte uit die Mapungubwe argeologiese uitgrawing uitgestal word. In die suidelike vleuel van die boonste verdieping word die Van Tilburg Museum gehuisves wat toegespits is op Suid-Afrikaanse oudhede en beskik oor die grootste versameling Oosterse keramiek in die suidelike halfrond. Daar word ook beplan dat 'n versameling bronsbeelde uit die Anton van Wouwversameling in die sentrale toringgedeelte van die gebou uitgestal sal word.
**Otto, prins van Beiere** of **Othon, koning van Griekeland** (Grieks: Ὄθων, Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος, *Óthon, Vasiléfs tis Elládos*; 1 Junie 1815 – 26 Julie 1867) het in 1832 die eerste moderne koning van Griekeland geword volgens die Kongres van Londen, waarkragtens Griekeland ’n nuwe onafhanklike monargie geword het onder beskerming van die Verenigde Koninkryk, Frankryk en Rusland. Hy was van 6 Februarie 1832 tot 23 Oktober 1862 koning.

Biografie
---------

’n Romantiese uitbeelding van koning Otto met Griekse ruïnes op die agtergrond. 
Toe Griekeland in 1832 deur die Kongres van Londen onafhanklik verklaar word, het Griekse diplomate na Europese monargieë gereis om ’n koning te vind. Min konings wou egter hul seuns na die onstuimige Griekeland stuur. Prins Leopold van Sakse-Koburg-Gotha en prins Frederik van Nederland is albei die troon aangebied, maar het dit van die hand gewys.

In 1832 het Griekeland wel ’n monargie geword met die 17-jarige prins Otto van Beiere, seun van Lodewyk I, as koning.

Die jong koning was nie die geskikte man om die verarmde, verwoeste land reg te ruk nie. Sy regering het aanvanklik onder leiding van ’n raad van drie Beierse hofamptenare gestaan, maar toe Otto meerderjarig word, het hy die regente afgedank omdat hulle ongewild was en hy het as absolute monarg regeer. Eindelik het sy onderdane se aandrang op ’n grondwet hom gedwing om in 1843 aan hul eise te voldoen.

Hy het egter ongewild gebly en net staande gebly danksy die Grieke se begeerte om die Bisantynse Ryk te herstel. In 1862 was daar egter weer eens ’n opstand en Otto en sy vrou, Amalia, het die land verlaat. ’n Rumoerige tyd het hierna in Griekeland gevolg.

Na sy vertrek is die 18-jarige prins Vilhelm van die Deense Huis van Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, die tweede oudste seun van koning Christiaan IX, as koning gekies. Hy het die troon bestyg as George I.
Die **Ngalop** (Dzongkha: སྔལོངཔ་, Wylie: *snga long pa*; volgens volksetimologie "eerste opgekome volk" of "eerste bekeerde volk") is ’n volk van Tibetttaanse herkoms wat reeds in die 9de eeu na Bhoetan migreer het. Orientaliste het voorheen die naam "Bhote" of "Bhotiya" gebruik, wat beteken "mense van Bod (Tibet)", ’n term wat ook na die Tibettane kan verwys. Dit lei tot verwarring en dié term word deesdae selde gebruik om na die Ngalop te verwys.

Die Ngalop het die Tibettaanse kultuur en Boeddhisme na die land gebring en is die oorheersende politieke en kulturele element in die moderne Bhoetan. Verder is kulturele, etniese en taalidentiteit in die land nie altyd wedersyds eksklusief nie. Om dié rede word dikwels na die Ngalops verwys as **Bhoetanese**. Hul taal, Dzongkha, is die amptelike taal en kom van Oudtibettaans. 

Die Ngalop oorheers die westelike en noordelike dele van die land, insluitende Thimphu en die Dzongkhasprekende streek. Die term kan verskeie verwante taal- en kultuurgroepe insluit, soos die Kheng en die sprekers van Bumthang.
***The Legend of the Sky Kingdom*** is 'n geanimeerde rolprent uit 2003 onder regie van Roger Hawkins. Die rolprent, wat in Harare, Zimbabwe, vervaardig is, was die eerste vollengte animasie-rolprent wat uit Afrika gekom het. Dit was gebaseer op 'n gelyknamige kinderboek deur Phil Cunningham, wat ook die vervaardiger van die film was.

Die rolprent word vertoon tydens die 2003 Montreal World Film Festival (African Horizons afdeling) en het in Oktober 2003 sy première op die Durban International Film Festival gehad. Dit is ook vertoon op die Annecy International Animated Film Festival, Seoul Animation Film Festival, The London Film Festival, The New York African Film Festival, Sithengi/Cape Town World Cinema Festival  en die Bath Film Festival.

Die film is beskryf as 'n allegoriese verhaal met die tema 'glo is sien'.

Storielyn
---------

Drie verslaafde weeskinders (Blockhead, Lucky en Squidge) werk in die goudmyne in die Underground City wat deur die Bose Keiser beheer word, en wens vir vryheid van hul uitmergelende situasie. Saam met ander karakters ontsnap hulle uit die myne en word kortliks in die tronk opgesluit, en maak 'n tweede wegbreek om 'n mitiese Sky Kingdom te soek. Die groep doen 'n beroep op hoër magte wanneer hulle deur verskillende uitdagings. gekonfronteer word, soos om deur hiënas agtervolg te word,, maar bereik uiteindelik die Sky Kingdom.

Produksie
---------

Die film is geanimeer met behulp van stop-beweging (*stop motion*)-animasie en is gemaak deur 'n span van vyftien mense tussen 1999 en 2002. in twee ateljees. Musiek uit die film bevat 'n reeks sangers, waaronder die Zimbabwiese krieketspeler Henry Olonga.

Die estetika van die film , word deur die filmmakers beskryf as *junkmation*, 'n stilistiese keuse wat noodsaaklik is vir begrotingsoorwegings, sowel as geïnspireer deur die draad en metaalwerk van Afrika se volkskunstenaars, wat dikwels weggegooide items in kunswerke omskep. Regisseur Roger Hawkins het dit beskryf as 'n vars en unieke styl wat met Afrika verband hou. Die span het vullis items gesorteer en gekies uit 'n vakante perseel langs hul kantoor.

Die filmmakers het ook twee jaar lank 'n bewegende kamera uit fietsonderdele gemaak om te bou, omdat hulle nie die geld gehad het om 'n professionele een te koop nie.

Die film bevat geen kredietlys nie, aangesien die filmmakers eerder die kernboodskap van die film wou beklemtoon.

Videovision Entertainment het die wêreldwye verspreidingsregte vir die film verkry.

Ontvangs
--------

*Variety* het die film beoordeel as 'n slim uitbeelding wat meer aantreklik is vir volwassenes, maar dat die dialoog en etniese stereotipe stemopvoerings afbreuk gedoen het.

Dit het die top vyf posisie bereik tydens die Annecy International Animated Film Festival.

Urther Rwafa beskryf die film as 'n uitdagende en ondermynende kunswerk vir Zimbabwe se politieke sensuur.
**Reyer Anslo** (1622 of 1626 - 16 Mei 1669) was 'n Nederlandse digter.

Lewe
----

Anslo is gebore in Amsterdam en as Mennoniet grootgemaak. Hy is gedoop in 1646. Hy het vroeë roem behaal as digter in Amsterdam. In 1649 het hy saam met Arnout Hellemans Hooft (1629-1680), die seun van P.C. Hooft, na Rome gereis; en in November 1651 daar aangekom.
In Desember is hy saam met drie-en-veertig ander mense in die Katolieke Kerk ontvang, soos blyk uit die manuskripverslae van die Vereniging van Jesus (Lit. annuae Soc. Jes. In die Boergondiese biblioteek by Brussel, VI, nr. 21818b fo 300, ao 1651). Hy het na Rome gegaan waar hy sekretaris van kardinaal Luigi Capponi geword het, en van Pous Innocentius X 'n goue medalje ontvang het vir sy werk as digter. In 1655 is hy bekendgestel aan Koningin Christina van Swede, aan wie hy nuwe gedigte opgedra het. 'n Gedig getiteld "De Zweedsche Pallas" het aan hom 'n goue ketting besorg. Hy het in Perugia beswyk.

Werke
-----

Anslo se versamelde werke is in 1713 gepubliseer. Dit sluit 'n tragedie, *De parysche bloed-bruiloff* 1649), wat handel oor Bartolomeusnag, in. Hy het ook 'n epos geskryf, *Die Plaag by Napels* (1656).

Notas
-----

1. ↑  Sy familie is afkomstig uit Christiania, nou Oslo (Noorweë). Sy moeder is weer getroud in 1631.

Toeskrywing
* Die inskrywing vermeld:
	+ Peter Paul Maria Alberdingk Thijm in *Kirchenlexikon*;
	+ \_\_\_\_, in die *Dietsache Warande* (Amsterdam);
	+ \_\_\_\_, *Spiegel van Nederlandsche Letteren* (Leuven, 1877, II, III).

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BPN: 66909486
* GND: 129034177
* ISNI: 0000 0000 6134 1272
* LCCN: no2003040817
* NTA: 070233748
* VIAF: 78824685
* WorldCat Identities: lccn-no2003040817

 |
Sterk gravitasielense soos waargeneem deur die Hubble-ruimteteleskoop in die sterrestelselswerm Abell 1689 dui op die teenwoordigheid van donker materie. (Vergroot die foto om die lensboë te sien.)
**Donker materie** is in astrofisika en kosmologie ’n hipotetiese soort materie om ’n groot deel van die algehele massa van die heelal te verklaar. Dit kan nie met teleskope waargeneem word nie; net soos donker energie is donker materie 'n knoeifaktor. Sommiges spekuleer dat dit nie waargeneem kan word nie omdat dit nie betekenisvolle hoeveelhede lig of ander elektromagnetiese straling uitstraal nie. Die bestaan van donker materie word eerder afgelei van die swaartekraginvloed daarvan op sigbare materie, straling en die enorme grootte van die heelal. Donker materie beslaan na raming 84% van die totale materie in die heelal.

Donker materie het onder astrofisici se aandag gekom vanweë die teenstrydighede tussen die massa van groot astronomiese voorwerpe wat van hul swaartekraginvloed afgelei is, en die massa wat volgens hul "helder materie" bereken is, soos sterre, gas en stof. Jan Oort het in 1932 vir die eerste keer aangeneem donker materie verklaar die wentelsnelhede van sterre in die Melkweg, en Fritz Zwicky in 1933 dat dit "vermiste massa" verklaar in die wentelsnelhede van sterrestelsels in swerms.

Daarna het ander waarnemings ook gedui op die bestaan van donker materie in die heelal, onder meer die rotasiespoed van sterrestelsels, gravitasielense wanneer die lig van voorwerpe op die agtergrond deur sterrestelselswerms op die voorgrond gebuig word, en die temperatuurverspreiding van warm gas in sterrestelsels en swerms. Kosmoloë stem saam dat donker materie hoofsaaklik saamgestel is uit ’n nuwe, tot nog toe ongeïdentifiseerde soort subatomiese deeltjie, die graviton. Die soeke na hierdie deeltjie is vandag ’n belangrike aspek in deeltjiefisika.

Hoewel die bestaan van donker materie algemeen aanvaar word deur die hoofstroom-wetenskapgemeenskap, is verskeie ander teorieë al voorgestel om die afwykings te verduidelik wat donker materie sou veroorsaak.

Sien ook
--------

* Massa-lig-verhouding
* Donker energie
* Donker vloeistof
**Katrien Engelbrecht** (\*1950– †14 Mei 1981) was 'n Afrikaanse digter wat kort voor haar een-en-dertigste verjaarsdag sterf weens hartversaking. Een van haar broers is die digter Herman Engelbrecht.

Lewe en werk
------------

Martha Katrina (Katrien) Engelbrecht is in 1950 gebore. Haar vader was Charl Jakob Engelbrecht, taalredakteur van Die Transvaler, en haar moeder die bekende dramadosent Aletta Gericke. Sy het twee broers, Herman Engelbrecht wat ook 'n digter is, en Dirk.

As aktrise gee sy lesse in kinderdrama en voordragkuns by die Akademie vir Dramakuns (ADK), terwyl sy verder studeer vir 'n B.A.-graad in Wysbegeerte en Logika en Kommunikasiekunde aan die Universiteit van Suid-Afrika. Sy neem ook balletklasse en het by haar ouers in Linden gewoon.

Op 14 Mei 1981 is sy kort voor haar een-en-dertigste verjaardag aan hartversaking oorlede.

Skryfwerk
---------

Van haar gedigte is in tydskrifte soos *Standpunte* gepubliseer. Haar debuut was met die digbundel *Ellips*. Hierdie bundel word oor die algemeen negatief beoordeel. Enkele verspreide versreëls maak indruk, maar dit word nie saamgevoeg tot 'n geslaagde geheel nie.

Hierna publiseer sy ook die bundel met poëtiese gebede *Monoloog met God*, wat tekens gee van poëtiese ontroering en idees.

Publikasies
-----------

Werke wat uit haar pen verskyn sluit in:

| Jaar | Publikasies |
| --- | --- |
| 1975 | *Ellips* |
| 1980 | *Monoloog met God* |

Bronnelys
---------

### Boeke

* Cloete, T.T. (red.): *Die Afrikaanse literatuur sedert sestig*. Nasou Beperk. Eerste uitgawe. 1980.
* Kannemeyer, J.C.: *Die Afrikaanse literatuur 1652–2004*. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe. 2005.
* Van Coller, H.P. (red.): *Perspektief en Profiel Deel 2*. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe 1999.

### Tydskrifte en koerante

* Anoniem: *Broer en suster sy aan sy*. Beeld. 3 Desember 1979.
* Kloppers, Hester: *Katrien skep al van kleintyd af.* Die Vaderland. 2 April 1976.

### Verwysings

1. 1 2  Geni:
2. ↑  Cloete, T.T.: Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 16 no. 2, Junie 1976.
3. ↑  Johl, Johann: Standpunte. Nuwe reeks 125, Oktober 1976.
4. ↑  Cloete, T.T.: Tydskrif vir Letterkunde, Nuwe reeks 18 no. 2, Mei 1980
5. ↑  Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 20 no. 2, Junie 1980.
6. ↑  Worldcat:
| Periode/sisteem | Epog/serie | Tydsnede/etage | M. jaar gelede |
| --- | --- | --- | --- |
| Kwartêr | Pleistoseen | Gelasium | **jonger** |
| Neogeen | Plioseen | Piasensium | 2,588–3,600 |
| Zancleum | 3,600–5,332 |
| Mioseen | Messinium | 5,332–7,246 |
| Tortonium | 7,246–11,608 |
| Serravallium | 11,608–13,65 |
| Langhium | 13,65–15,97 |
| Burdigalium | 15,97–20,43 |
| Aquitanium | 20,43–23,03 |
| Paleogeen | Oligoseen | Chattium | **ouer** |
| Die verdeling van die Neogeen (IKS). |

Die **Langhium** is ’n chronostratigrafiese etage sowel as geologiese tydsnede van onderskeidelik die sisteem en periode Neogeen (serie/epog Mioseen). Dit verwys dus na ’n tydperk sowel as die gesteentes wat in dié tydperk gevorm het. 

Die tydperk was van sowat 15,97 tot 13,82 miljoen jaar gelede. Dit is voorafgegaan deur die Burdigalium en gevolg deur die Serravallium.

Naam en definisie
-----------------

Die Langhium is in 1864 deur die Italiaanse geoloog Lorenzo Pareto genoem na die Italiaanse streek Langhe in Piëmont. 

Die basis van die etage word gedefinieer deur die eerste voorkoms van die Foraminifera *Praeorbulina glomerosa* en die einde van die magnetiese chronosone C5Cn.1n, en die bokant deur die laaste voorkoms van die nannoplankton *Sphenolithus heteromorphus*.

Bronne
------

* (en)  Gradstein, F.M.; Ogg, J.G.; Schmitz, M.D. & Ogg, G.M.; **2012**: *A Geologic Time Scale 2012*, Elsevier, ISBN 0444594256.
**Morgan Freeman** (gebore op 1 Junie 1937) is ’n Amerikaanse akteur. Hy het in 2005 ’n Oscar vir beste manlike byspeler gewen vir *Million Dollar Baby* en is vir Oscars benoem vir sy spel in *Street Smart* (1987), *Driving Miss Daisy* (1989), *The Shawshank Redemption* (1994) en *Invictus* (2009). Hy het ook ’n Golden Globe en Screen Actors Guild Award gewen. Hy is bekend vir sy kenmerkende diep stem.

Loopbaan
--------

Sy eerste rolprent was in *Who Says I Can't Ride a Rainbow?* (1971), maar hy het die eerste keer in Amerika bekend geword danksy rolle in sepies soos *Another World* en die kinderprogram *The Electric Company* Freeman self beskou sy rol as Fast Black in die prent *Street Smart* (1987) as sy deurbraakrol.

Van die middel 1980's af was hy in groter byspelerrolle, as veral wyse, vaderlike karakters. Hy het daarna in meer bekende prente gespeel soos die chauffeur Hoke in *Driving Miss Daisy* en sers. Major Rawlins in *Glory* (albei 1989). In 1994 was hy Red in die hoog aangeskrewe *The Shawshank Redemption*.

Van die ander treffers waarin hy te sien was, is *Robin Hood: Prince of Thieves* (1991), *Seven* (1995), *Deep Impact* (1998), *The Sum of All Fears* (2002), *Bruce Almighty* (2003), *The Lego Movie* (2014) en *Lucy* (2014). Freeman is die ster wat die vierde meeste geld inbring: gemiddeld $74,4 miljoen per prent.
**Deleastartus** was die tweede van vier broers wat agtereenvolgens koning van Tirus geword het ná die moord op koning Abdastartus. Inligting oor hom is verkry uit F.M. Cross se rekonstruksie van Josephus se aanhalings van die Fenisiese historikus Menander van Efese in *Teen Apion* i.18.

Vier broers se name
-------------------

Soos dit nou in Josephus/Menander se teks staan, is Astartus die naam en Deleastartus die patroniem van die tweede broer wat koning was, terwyl die eerste een, wat Abdastartus vermoor en die dinastie begin het, naamloos gebly het. In sy rekonstruksie herstel Cross Astartus as die naam van die eerste broer en sê hy die veronderstelde patroniem van die tweede broer, Deleastartus, is eintlik sy voornaam. Cross se rekonstruksie vir dié vier konings word deur William Barnes gevolg en in dié artikel gebruik.

'n Verdere oorsig oor die chronologie van die Tiriese konings van Hiram I tot Pigmalion, asook 'n bespreking van die belangrikheid van Dido se vlug van Tirus af en die eindelike stigting van Kartago vir die datums van dié konings, is te kry in die artikel oor Pigmalion.

Cross en ander se rekonstruksie van die vier seuns van Abdastartus se verpleegster lyk dus so:

* Astartus, 920-901 v.C.
* Deleastartus, 900-889 v.C.
* Astarimus, 888-880 v.C.
* Phelles, 879 v.C.

Die vier seuns van Abdastartus se verpleegster het teen hom saamgesweer en hom vermoor. Die oudste van die broers, Astartus, het 20 jaar lank regeer. Ná hom kom Deleastartus, wat 54 jaar oud geword en 12 jaar regeer het. Ná hom kom Aserimus; hy het 54 jaar oud geword en nege jaar regeer. Hy is deur sy broer Pheles vermoor, wat net agt maande regeer het, hoewel hy 50 jaar oud geword het. Hy is vermoor deur Etbaäl, die priester van Astarte.

Sien ook
--------

* Pigmalion

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.