recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Die **Oosterland** het die eerste groep Franse Hugenote na Suid-Afrika gebring. In 1697 het die skip in Tafelbaai gestrand en in die laaste dekade van die twintigste eeu was die wrak die eerste wetenskaplike maritieme argeologiese projek in suidelike Afrika.

Die Oosterland is in 1685 vir die Kamer van Amsterdam van die VOC in Middelburg, die hoofstad van die provinsie Zeeland in Nederland, gebou. Dit het 1123 ton geweeg, was 50 m lank en sowat 13 m breed.

Op die skip se tweede vaart na die Ooste kom dit in Julie 1688 in Tafelbaai aan. Onder die passasiers was die stamvaders van bekende Suid-Afrikaners soos Frederik Willem de Klerk, Coenraad de Buys, Morné du Plessis, Charlize Theron en Danie Theron.

Op 17 Februarie vertrek die skip in konvooi met vier ander skepe vanaf Ceylon (Sri Lanka) terug na Nederland. Tydens die reis van 3 maande na Kaapstad sterf 11 man weens slegte drinkwater. In Mei wag verskeie skepe in Tafelbaai vir ander skepe uit Asië om saam in konvooi verder na Europa te vaar. Op 23 Mei bars 'n noordwesterstorm los. Ankerkabels breek en bote stamp teenmekaar aan. Die Oosterland beskadig sy boegspriet, begin lek en die hoofmas breek. Die skip breek op by die mond van die Soutrivier. Van die meer as 300 opvarendes oorleef slegs twee.

In 1988 het duikers naby die ingang van die Milnerton-strandmeer in 6 m water die wrak van die Oosterland opgespoor. Sedert 1990 is dit deeglik ondersoek en dit lei tot gevolge van wêreldwye belang. Tekstiel, indigo, tropiese houtsoorte, neute, mandjies en besondere porselein is geberg. Museums moes daarna die datums op hul versamelings aanpas.

Bibliografie
------------

* Turner, Malcolm: Shipwrecks and salvage in South Africa – 1505 to the present. Kaapstad: Struik, 1988. ISBN 0-86977-387-9
* Werz, Bruno E.J.S.: "Een bedroefd, en beclaaglijck ongeval": de wrakken van die VOC-schepen Oosterland en Waddinxveen (1697) in de Tafelbaai. Zutphen: Walburg Pers, 2003.
* Werz, Bruno E.J.S.: The shipwrecks of the Oosterland and Waddinxveen – 1697, Table Bay. Johannesburg: Zulu Planet, 2009. ISBN 1-920153-07-1
**Arthur Christopher Orme Plummer** CC (13 Desember 1929–5 Februarie 2021) was ’n Kanadese teater-, rolprent- en televisieakteur.

Loopbaan
--------

’n Foto deur Carl van Vechten, 1959.
Nadat hy sy rolprentdebuut in die 1958 prent *Stage Struck* gemaak het, het hy ’n suksesvolle loopbaan gehad wat oor vyf dekades strek. 

Van Plummer se mees noemenswaardige rolle was in *Battle of Britain* (1969), *Waterloo* (1970), *The Return of the Pink Panther* (1975), *Murder by Decree* (1979), *Star Trek VI: The Undiscovered Country* (1991), *A Beautiful Mind* (2001), *Nicholas Nickleby* (2002), *The New World* (2005), *Inside Man* (2006), *The Imaginarium of Doctor Parnassus* (2009) en *The Girl with the Dragon Tattoo* (2011). Hy het verskeie historiese figure uitgebeeld, onder andere Rudyard Kipling in *The Man Who Would Be King* (1975), Mike Wallace in *The Insider* (1999) en Leo Tolstoi in *The Last Station* (2009).

Van al sy uiteenlopende rolle is Plummer vir baie mense die bekendste vir dié van kaptein Georg von Trapp in die 1965-treffermusiekprent *The Sound of Music*, saam met Julie Andrews. Hy het ook in verskeie televisieprojekte gespeel, soos die minireeks *The Thorn Birds*.

Plummer het talle pryse vir sy werk gewen, onder meer ’n Oscar, twee Emmys, twee Tonys, ’n Golden Globe, ’n Screen Actors Guild Award en ’n Bafta. Toe hy op die 84ste Oscar-toekenningsaand in 2012 op die ouderdom van 82 ’n Oscar wen vir *Beginners*, het hy die oudste persoon nog geword wat dié prys inpalm.
'n Enkele realisering van 'n driedimensionale Brownbeweging vir tye 0 ≤ t ≤ 2. Brownbeweging beskik oor die Markov-eienskap, aangesien die snelheid van die deeltjie nie afhang van die vorige snelhede nie.
In waarskynlikheidsteorie en statistiek, verwys die term **Markov-eienskap** na die geheuelose eienskap van 'n stogastiese proses. Dit is vernoem na die Russiese wiskundige Andrei Markov.

'n Stogastiese proses beskik oor die Markov-eienskap as die voorwaardelike waarskynlikheidsverdeling van toekomstige toestande van die proses (d.w.s. voorwaardelik wat die verlede sowel as huidige waardes betref) slegs afhang van die huidige toestand, en nié van die reeks gebeure wat dit voorafgegaan het nie. 'n Proses met hierdie eienskap word 'n *Markov-proses* genoem. Die term **sterk Markov-eienskap** is soortgelyk aan die Markov-eienskap, behalwe dat die betekenis van "huidige" gedefinieer word in terme van 'n ewekansige veranderlike, 'n sogenaamde stoptyd. Die terme "Markov-eienskap" en "sterk Markov-eienskap" is albei al aangewend met betrekking tot 'n spesifieke "geheuelose" eienskap van die eksponensiële verspreiding.

Die term **Markov-aanname** word gebruik by die beskrywing van 'n model waar die Markov-eienskap as geldig aanvaar word, soos by 'n verborge Markovmodel.

'n Ewekansige Markovveld brei hierdie eienskap uit na twee of meer dimensies of na ewekansige veranderlikes wat vir 'n aaneengeskakelde (Engels: interconnected) netwerk van items gedefinieer word. 'n Voorbeeld van 'n model van só 'n veld is die Isingmodel.

'n Stogastiese proses in diskrete tyd wat die Markov-eienskap bevredig, staan bekend as 'n Markovketting.

Inleiding
---------

'n Stogastiese proses beskik oor die Markov-eienskap as die voorwaardelike waarskynlikheidsverdeling van toekomstige toestande van die proses (met verlede sowel as huidige waardes voorwaardelik) net van die huidige toestand afhang; dit is, gegewe die huidige, is die toekoms onafhanklik van die verlede. 'n Proses met hierdie eienskap word Markoviaans, of 'n Markovproses genoem. Die mees bekende Markovproses is 'n Markovketting. Brownbeweging is 'n ander baie bekende Markovproses.

Kyk ook
-------

* Verborge Markovmodel
* Markovketting
* Markov-proses
Kokospalms aan die kus van die eiland Savai'i.
**Sina en die paling** (Samoaans: *Sina ma le Tuna*) is ’n verhaal in die mitologie van Samoa wat verduidelik waar die eerste kokospalms vandaan kom.

Die mite is ook in ander dele van Polinesië bekend, insluitende Tonga en Fidji en onder die Maori van Nieu-Seeland. Verskillende weergawes word in verskillende dele van die lande van Oseanië vertel. Dit word ook verbind met ander godinne in die Polinesiese mitologie, soos Hina, Tinilau, Tagaloa en Nafanua.

Die mite
--------

Volgens een weergawe van die verhaal het ’n pragtige meisie met die naam Sina op die eiland Savai'i in Samoa gewoon. Sy het ’n troetelpaling gehad en toe dit grootword, het dit op haar verlief geraak. Dit het die meisie bang gemaak en sy het probeer weghardloop, maar die paling het haar gevolg. Sy het eindelik op ’n dorp gaan wegkruip. 

Toe sy na die dorp se poel gaan om water te gaan haal, het sy die paling uit die water na haar sien opkyk. Kwaad het sy uitgeroep: *E pupula mai, ou mata o le alelo!* ("Jy staar na my, met die oë van ’n duiwel!") Mans van die dorp het gekom en die paling doodgemaak. Terwyl dit doodgegaan het, het dit Sina gevra om sy kop in die grond te begrawe. Sina het dit gedoen en ’n kokospalm het op dié plek gegroei. Wanneer die hulsel van die kokosneut verwyder word, is daar drie ronde merke wat lyk soos die gesig van ’n vis met twee oë en ’n mond. ’n Gat word in een van die merke gemaak om die klappermelk te drink – wanneer Sina dit drink, soen sy dus die paling.

Die poel Mata o le Alelo op die dorpie Matavai word verbind met die mite van Sina en die paling. Dit is genoem na Sina se woorde in die verhaal. Die poel is oop vir die publiek.

### Ander weergawes

* In ’n ander weergawe van die mite is Sina van die dorpie Laloata op die eiland Upolu, en haar pa se naam is Pai.
* Op die eiland Mangaia in die Cookeilande gaan die verhaal oor ’n beeldskone vrou met die naam **‘Ina-moe-Aitu** wat in ’n grot naby die dorp Tamarua woon en in ’n stroom in haar grot bad.
'n Tweetoestand-Markovketting met alle oorgangswaarskynlikhede aangedui
'n **Markovketting**, vernoem na Andrei Markov, is 'n wiskundige stelsel waarin 'n oorgang plaasvind van een toestand na 'n ander, in 'n eindige, of minstens aftelbare getal moontlike toestande, op 'n aaneengekettingde wyse. Dit is 'n stogastiese proses wat oor die Markov-eienskap beskik, naamlik dat die volgende toestand slegs afhang van die huidige toestand en nie van die verlede nie. Markovkettings het baie toepassings as statistiese modelle van werklike prosesse.

'n Gerigde grafiekvoorstelling van 'n Markovketting, wat die toestand van finansiële markte sou voorstel (die waarskynlikhede is denkbeeldig)

Voorbeeld
---------

Eenvoudige voorbeelde word in die figure aan die regterkant uitgebeeld, wat gebruik maak van 'n gerigde grafieke om die toestand-oorgange aan te dui. Die toestande by die tweede grafiek stem ooreen met 'n ekonomie in 'n bulmark, beermark, of 'n resessie, tydens 'n gegewe week. Volgens die voorstelling het 'n bulmark 'n 90% kans om weer deur 'n bulmark opgevolg te word, 'n 7.5% kans om deur 'n beermark gevolg te word, en 'n 2,5% kans om deur 'n resessie opgevolg te word. Uit hierdie figuur is dit byvoorbeeld moontlik om die langtermyn tydbreuk te bereken, waarin die ekonomie in resessie sal verkeer, of die gemiddelde tydperk wat dit sal neem om van resessie na 'n bulmark te gaan.

'n Deeglike ontwikkeling met baie voorbeelde kan gevind word in die aanlyn-monografie Meyn & Tweedie 2005.
Die addendum van Meyn 2007, wat ook aanlyn beskikbaar is, bevat 'n verkorte Meyn & Tweedie.

'n Eindigetoestandoutomaat kan gebruik word as 'n voorstelling van 'n Markovketting. Gegewe 'n reeks van onafhanklike en identiesverspreide insetseine (byvoorbeeld simbole uit 'n binêre alfabet, soos beslis deur die werp van 'n munt), met die outomaat in toestand *y* op tydstip *n*, dan is die waarskynlikheid dat dit na toestand *x* beweeg op tydstip *n* + 1, slegs afhanklik van die huidige toestand.

Kyk ook
-------

* Markov-proses
* Verborge Markovmodel
**Edgar Adeling** (c. 1051–1126) was die laaste Angel-Saksiese koning van Engeland voor die Normandiese verowering in 1066. Hy is in Oktober 1066 uitgeroep as koning **Edgar II**, maar is nooit gekroon nie. Ná agt weke moes hy die troon afstaan aan Willem die Veroweraar.

Die benaming Adeling (Engels: Ætheling of Adeling, Angel-Saksies: Æþeling) is deur Angel-Saksiese prinse gebruik wat van koning Ethelred II afgestam het en dus kandidate was vir die troon van Engeland.

Vroeë lewe
----------

Edgar is waarskynlik in Hongarye gebore. Hy was die seun van Eduard die Banneling (die seun van koning Edmund Ironside) en Agatha, oor wie min bekend is.

In 1056 het koning Eduard die Belyer sy neef Eduard die Banneling uit Hongarye teruggeroep na Engeland en hom as sy erfgenaam benoem. Eduard die Banneling is egter kort daarna dood en sy seun Edgar is as troonopvolger gekies.

Omdat hy maar 14 jaar oud was en in die buiteland gebore is, het hy nie die troon geërf ná Eduard die Belyer se dood nie, maar het dit in 1066 gegaan na Harold Godwinson nadat dié beweer het dat Eduard die troon aan hom nagelaat het. Harold is by die Slag van Hastings deur die Normandiërs onder Willem die Veroweraar verslaan en is op die slagveld dood.

Bewind
------

Edgar is toe as koning uitgeroep, maar ná ’n bewind van sowat agt weke is hy van die troon gesit en het Willem, wat beweer het dat die troon aan hóm nagelaat is, koning geword. Hy is op 25 Desember 1066 gekroon.

Latere lewe
-----------

In 1068 het Edgar die hof van Willem verlaat en saam met sy ma en suster na Skotland gereis. Die jaar daarna het hy aan ’n Angel-Saksiese opstand teen Willem deelgeneem. Dit het egter misluk en Edgar moes na Skotland vlug. In 1069 het Edgar Engeland weer binnegeval saam met die Deense koning Sven Estridsen. Nadat hulle die stad York verower het, het Sven egter omkoopgeld van Willem aanvaar en hom uit Engeland teruggetrek. Edgar moes weer eens na Skotland vlug.

Willem het Skotland in 1074 binnegeval en die Skotse koning Malcolm gedwing om ’n vredesverdag te sluit, waarvolgens Edgar uit Skotland verban is. Hy het na Vlaandere gevlug, maar het later daardie jaar teruggekeer nadat Willem Sotland verlaat het. Malcolm het Edgar oortuig om vrede met Willem te sluit en Edgar het toe na Normandië gereis en daar vergifnis van Willem gekry. Hy het Normandië weer in 1086 verlaat.

In 1097 het hy ’n Engelse leër gelei teen koning Donald III van Skotland en sy aangewese troonopvolger, Edmund I. Edgar het Donald en Edmund verslaan en so sy neef Edgar gehelp om koning van Skotland te word.

Hy was by verskeie ander aanvalle in Europa betrokke voor hy na sy landgoed in Hertfordshire, Engeland, teruggekeer het. Hy is in 1126 op sowat 75-jarige leeftyd dood.

Bronne
------

* *Britannia History: The Last Ætheling*
| **Lübeck**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Duitsland |
|  **Deelstaat** |  Sleeswyk-Holstein |
|  **Koördinate** | 53°52′N 10°41′O﻿ / ﻿53.867°N 10.683°O﻿ / 53.867; 10.683 |
|  **Stigting** | 9de eeu / 1143 |
|  **Stadstatus** | 1160 *(Stadsreg van Soest)* |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 214,1 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 13 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (31 Desember 2011) | 210 577 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 983/vk km |
|  **Tydsone** | UTC +1 (MET) |
|  - Somertyd | UTC +2 (MEST) |
|  **Klimaat** |   |
|  - Tipe | Gematigde seeklimaat |
|  - Gemiddelde jaarlikse temperatuur | 8,1 °C |
|  - Gem. temp. Januarie/Julie | -0,3 / 16,5 °C |
|  - Gemiddelde jaarlikse neerslae | 687 mm |
|  **Burgemeester** | Jan Lindenau (SPD) |
|  **Amptelike Webwerf** | *luebeck.de* |
|

Die Hansestad **Lübeck** (Nederduits: *Lübęk*, *Lübeek*, Deens: *Lybæk*) is 'n selfregerende stad in die noorde van Duitsland en die suidooste van die deelstaat Sleeswyk-Holstein. Lübeck is aan die Lübeckse Baai van die Oossee geleë en die tweede grootste stad in die deelstaat na Kiel. Die Middeleeuse stadskern is deur Unesco as 'n wêrelderfenisgebied aangewys.

Die grootste stede in die omgewing is Hamburg (65 kilometer suidwes van Lübeck), Kiel (78 kilometer noordwes van Lübeck) en Schwerin (68 kilometer suidoos van Lübeck). Lübeck grens aan die Europese Metropoolgewes Hamburg. As een van die belangrikste Middeleeuse seehawens en handelstede in Duitsland het Lübeck met sy kenmerkende "Sewe Torings" homself steeds as die "Poort na die Noorde" van Europa beskou.

Geografie
---------

Lübeck is aan die benedeloop van die Trave, 'n bevaarbare rivier in die Noord-Duitse Laagvlakte, geleë wat sowat 17 kilometer van die historiese stadskern af in Travemünde in die Oossee uitmond. Die historiese stadskern het op 'n heuwel ontstaan wat 'n eiland tussen die rivierlope van die Trave- en Wakenitz-riviere vorm. Daarnaas loop ook die Elbe-Lübeck-kanaal vanaf Krummesse tot by die Trave deur die stadsgebied van Lübeck.

Die omliggende landskap maak deel uit van die Oos-Holsteinse Heuwelland en is oorspronklik gedurende die Weichsel-ystydperk (pleistoseen) gevorm. Die geografiese ligging naby die Traverivier, wat net voor Travemünde deur die Baltiese Heuwels breek, het die stad se ontwikkeling tot 'n beduidende Oosseehawe bevorder wat uiteindelik die Noord-Europese magsentrum van die Middeleeue sou wees.
Rubjerg Knudevuurtoring
Die vuurtoring in 1912
**Rubjerg Knudevuurtoring** (*Rubjerg Knude Fyr*) is aan die kus van die Noordsee in Rubjerg geleë, in die Jutlandmunisipaliteit van Hjørring in Noord-Denemarke. Dit het op 27 Desember 1900 inwerking getree. Die aanbou van die vuurtoring het in 1899 begin.

Die vuurtoring is bo-op Lønstrup Klint (Krans), 60 meter bo seespieël, opgerig. Tot 1908 is hy aangevuur deur gas wat van 'n nabygeleë gasfabriek afkomstig was. .

Lopende sandduine en stranderosie is 'n ernstige probleem. Die kus erodeer teen gemiddeld 1,5 meter per jaar, wat die duidelikste opgemerk kan word by die nabygeleë Mårupkerk. Toe die kerk in ongeveer 1250 gebou is, was dit 1 kilometer van die kus geleë, maar is in 2008 gesloop om te voorkom dat die huis van gebed in die see sal stort.

Die vuurtoring het in 1 Augustus 1968 gesluit. Vir 'n klompie jare is die geboue gebruik as 'n museum en koffiehuis ingespan, maar die lopende sand het oplaas veroorsaak dat dit in 2002 ontruim moes word. Teen 2009 was die kleiner geboue erg onder die druk van die sand beskadig  en is later verwyder.

Besoek ook
----------

* Lys van vuurtorings en vuurskepe in Denemarke
**Edgar Alexei Robert von Wahl** of  **de Wahl** (23 Augustus 1867 – 9 Maart 1948) was 'n Baltiese Duitse onderwyser, wiskundige en taalkundige. Hy is veral bekend daarvoor dat hy die skepper was van Interlingue (bekend as Occidental dwarsdeur sy lewe), 'n naturalistiese kunsmatige taal gebaseer op die Indo-Europese tale, wat aanvanklik in 1922 gepubliseer is.

De Wahl is gebore in Olwiopol (volgens sommige bronne in Bohopil, 'n nabygeleë dorp), Kherson gebied, Russiese Ryk (nou deel van Pervomaisk, Mykolaiv Oblast, Oekraïne). Die gesin het etlike jare in die Oekraïne deurgebring, aangesien De Wahl se pa daar as 'n spoorwegingenieur gewerk het. Daarna het die gesin vir etlike jare in Tallinn gebly en toe na Sint Petersburg verhuis. Wahl het daar gestudeer en toe begin diens in die Imperiale Russiese vloot. Vanaf 1894 het de Wahl as onderwyser in Tallinn gewerk.

De Wahl het eers 'n aanhanger van Volapük geword nadat hy deur Waldemar Rosenberger ('n kollega van de Wahl se pa) aan die taal bekendgestel is en 'n leksikon vir mariene terminologie begin saamstel. 'n Paar maande later in 1888 het hy 'n brosjure oor die taal Esperanto in 'n boekwinkel ontdek en 'n sterk ondersteuner van die nuwe taal geword. Een van die eerste gebruikers van Esperanto, het hy Ludwik Lejzer Zamenhof oor sommige punte van grammatika en woordeskat geadviseer. Na etlike jare het hy Esperanto laat vaar ná die mislukte stemming om die taal te hervorm in 1894 (de Wahl was een van die min wat gestem het vir 'n heeltemal ingrypende hervorming), en in die volgende dekades het hy gewerk aan die probleem van die ideale vorm van 'n internasionale hulptaal.
Ingenieurswese I-gebou
Die **Ingenieurswese I-gebou** op die Hatfieldkampus van die Universiteit van Pretoria is in 1975 voltooi. Dié gebou was die eerste wolkekrabber wat op kampus opgerig is. Dit is ontwerp deur die argitek Brian Sandrock, 'n alumnus van die universiteit. Dit is gebou om die universiteitsplein beter te definieer en as ’n landmerk en sodat dit nie die uitsig van die Ou Kunstegebou vanaf Universiteitweg belemmer nie – daarom die elevasie. Daar was van ingewikkelde boumetodes gebruik gemaak tydens die oprigting van die gebou. Die twee torings is eerste gebou waarna die vloere van bo na onder binne ’n raamwerk gehang en verbind is met kabels. Die gebou is letterlik van bo af na onder gebou. Benewens die departemente van die Fakulteit Ingenieurswese, beskik die gebou ook oor navorsingsgeriewe, lesingsale en kantoorspasie.

Die **Ingenieurswese II-gebou** het aanvanklik as die JG Strijdomgebou bekend gestaan. Dit is soortgelyk aan die Mineralewetenskappegebou, aangesien die argitekfirma Meiring en Naudé reeds planne vir die bou van ’n spieëlbeeld van dié gebou gehad het. Beide geboue toon aspekte van die Klein Brasiliaanse of Moderne Brasiliaanse styl, ook bekend as die Kobrastyl. Die gebou is opgerig om bykomende ruimte vir die Fakulteit Ingenieurswese te skep en dit kon aanvanklik 1200 studente akkommodeer nadat dit in 1960 in gebruik geneem is. Die hoeksteen is op 6 April 1957 deur Eerste Minister J.G. Strijdom gelê. Die gebou is oor die jare verskeie kere uitbrei.

Ingenieurswese III-gebou
Konstruksie aan die **Ingenieurswese III-gebou** het in September 2009 begin, nadat die regering die behoefte om meer ingenieurs op te lei geïdentifiseer het. Dit, tesame met 'n behoefte aan bykomende parkeerplek vir die universiteit se studente, personeel en besoekers, was die dryfkrag agter die konstruksie van hierdie gebou en parkade. Dié vier-verdieping-gebou is in 2011 voltooi, en beskik ​oor parkeergeriewe vir 1000 voertuie, ses groot lesingsale (twee 500-sitplek lesingsale en vier 200-sitplek lesingsale), 'n 450-sitplek tekeningsaal, 17 laboratoriums, twee klankkamers, sowat 41 kantore en 25 nagraadse kantore. Die parkade is geleë op vier vlakke, waarvan twee ondergrondse verdiepings is, terwyl die nuwe lesingsfasiliteite in die boonste twee verdiepings gehuisves word.
Die **veldpond** is 'n goue muntstuk wat tydens die Tweede Vryheidsoorlog deur 'n rondgaande munt te velde gedruk is naby Pelgrimsrus. Elke muntstuk het die woorde "Z.A.R. 1902" op die voorkant, "Een Pond" op die keersy en 'n gekartelde rant.

Daar is amptelik 986 goue muntstukke gemunt, elk met 'n oorspronklike waarde van 22 sjielings.

Geskiedenis
-----------

Teen die einde van 1901 het generaal Ben Viljoen Pelgrimsrus sy hoofkwartier gemaak. Dit het moeilik geraak om handel te dryf aangesien daar nie fisiese geld beskikbaar was nie en in baie gevalle moes mense staatmaak op ruilhandel. Op dié stadium is daar steeds goud gedelf op Pelgrimsrus en genoeg goud is gevind om die oprigting van 'n munt te regverdig. Nadat generaal Viljoen gevang is, het generaal Muller bevel oorgeneem en die idee met veldkornet A.G.E. Pienaar bespreek. Hulle het gedink dit sou moontlik wees om 'n munt op te rig en het dadelik die regering om toestemming gevra. 'n Week later het hulle dit gekry en Pienaar is aangestel as "Hoofd van de Staatsmunt ten Velde". Met die hulp van Dick Graham en W. Reid het Kloppers ou toerusting van die "Transvaal Gold Mining Estates (TGME)", wat in 'n verlate werkswinkel gevind is, gebruik om 'n roller en 'n munt te bou. Die munte is ook uiteindelik in die werkswinkel gemunt en nie in die veld nie.

Die Transvaalse regering was uiters tevrede met die muntstukke en na die oorlog is Kloppers en die res van sy span elk met 'n ornament, wat bestaan het uit 4 goue muntstukke, beloon. Daar is altesaam 7 van die ornamente gemaak.
**Sinclair House  
Sinclair's Department Store**  


---

**Verdiepings**  

5

---

**Voltooiing**  

1926  
1936 (Art Deco-uitbreiding)

---

**Argitekte**  

James Scott

---

**Opdraggewer**  

Sinclair's Department Store

---

**Straatadres**  

89–101 Royal Avenue  

SBD  

Belfast, Noord-Ierland

---

**Argitektoniese besonderheid**  

Uitstekende voorbeeld van modernistiese en Art Deco-boukuns in Ierland

**Sinclair House**, ook bekend as **Sinclair's Department Store**, is een van die uitstekendste voorbeelde van modernistiese en Art Deco-boukuns in Ierland. Die gebou het in 1926 in Belfast se middestad in Royal Avenue, op die hoek van Royal Parade en North Street, ontstaan, nie ver van die stad se sentrale plein, Donegall Square, en die Raadsaal (*City Hall*) nie.

Die argitek van die oorspronklike gebou, James Scott, 'n boorling van Belfast, het die afdelingswinkelgebou in 1935 van uitbreidings in die Art Deco-styl voorsien. Sinclair's was een van Belfast se mees prestigieuse afdelingswinkels. Gedurende die onluste in Noord-Ierland, die sogenaamde *Troubles*, is die gebou net soos baie ander in Belfast se middestad deur ontploffings beskadig. Sinclair's is op 12 Julie 1971 aangeval. Op 1 September 1972 het die afdelingswinkel sy deure vir goed gesluit.

Die gebou is later vir die beskeie bedrag van £60 000 aan 'n Japannese onderneming verkoop en huisves tans 'n koffiehuis (op straatvlak) en kantore op die hoër verdiepings. Vanaf 2017 word die gebou deur *Cathedral Living Group* en *RMI Architects* (Belfast & Glasgow) herontwikkel om in die volgende jaar as studentehuisvesting te dien.
**Veldskoene** (of vellies, velskoene) is Suid-Afrikaanse stapskoene gemaak van plantaardiggelooide leer of sagte materiaal geheg aan 'n leervoetbed en rubbersool aan die skoen.

Die naam kom van die Afrikaanse "vel" (later geassimileer tot 'veld') en skoene. Hulle is die eerste keer gemaak deur die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie (of "VOC" van Nederlands is "Verenigde Oost-Indische Compagnie") in die 17de eeu deur die eerste Hollandse setlaars in Suid-Afrika. Daar word beweer dat hul ontwerp gebaseer is op die tradisionele Khoisanskoene en is die eerste keer opgemerk deur die setlaars in die kolonie. Die skoene is later in die Afrikaanse kultuur ingebed toe die velskoen gedra is deur die deelnemers aan die Groot Trek. 

Maklik om te maak, liggewig en buitengewoon taai, kon die vellie die moeilike toestande van die groot migrasie noord weerstaan, wat perfek was vir die setlaars wat na die noorde getrek het tydens die Groot Trek. Dit is dus in Suid-Afrika, Namibië en Rhodesië 'n historiese kultuursimbool.

Nathan Clark se onderneming, C&J Clark, het die woestynstewel beroemd gemaak, maar Clark se ontwerp is volgens dieselfde ronde toon en styl wat laas gebruik is om velskoene te vervaardig. Clark is geïnspireer deur die vorm en ontwerp van velskoene wat hy in die basare van Kaïro te koop ontdek het, wat van Suid-Afrika na Egipte uitgevoer is.

Die skoene is ook gesog onder mense soos safarigidse en boere. Hulle word soms as lig beskou, en kan in wese beskou word as 'n deelversameling van chukka boots of woestynstewels, hoewel vellies geneig is om 'n laer toprand te hê. In moderne tye word die onderrand van die skoene in verskillende kleure geproduseer. Veldskoene het tydens die Rhodesiese Bosoorlog 'n aansienlike gebruik deur die Rhodesiese Veiligheidsmagte beleef as 'n taai liggewigstewel.
Kloosterkerk in Zinna, deelstaat Brandenburg, Duitsland
Die muurwerk van die veldsteenkerk in die voormalige dorp en landgoed Giesensdorf wat tans deel uitmaak van Berlyn
Veldsteenkerk in Tyrvää naby Vammala, Finland (1510)
**Veldsteenkerke** is kerkgeboue wat van swerfstene gebou is, meestal as dorpskerke op die platteland. Een van die kenmerkendste veldsteenkerke, wat nie vir 'n dorpsgemeenskap opgerig is nie, is die kloosterkerk in Zinna. Soms word na massiewe veldsteenkerke valslik as weerkerke verwys, alhoewel hulle nie vir verdedigingsdoeleindes gebou is nie.

Verspreiding
------------

Veldsteenkerke is uitsluitlik in gebiede opgerig waar gletsers op hulle pad kristalliene materiaal, dit wil sê afgebrokkelde gesteentes agtergelaat het en waar natuurstene uit steengroewe nouliks voorkom. In Duitsland hoort Sleeswyk-Holstein, Mecklenburg-Voorpommere, Sakse-Anhalt en Brandenburg met Berlyn by hierdie streke. Veldstene is daarnaas in Skandinawië, Pole, Finland en die Baltiese lande as boumateriaal gebruik. Swerfstene bestaan gewoonlik uit graniet, gneis of kwartsiete en word sowel in bewerkte asook onbewerkte toestand (dikwels in twee helftes gesplits) gebruik.
**Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios Ponte y Blanco** (24 Julie 1783 – 17 Desember 1830), algemeen bekend as **Simón Bolívar**, was 'n Venezolaanse vryheidsvegter en politieke leier. Hy het verskeie Suid-Amerikaanse lande, soos Venezuela, Colombia, Ecuador, Peru en Bolivië van die Spanjaarde bevry. Hy was ook vir 'n paar jaar die president van Groot-Colombia, 'n land wat nie meer bestaan nie. Die land Bolivië is na hom vernoem. Hy word vandag as een van die mees invloedryke politici in die geskiedenis van Suid-Amerika beskou. Hy staan in Latyns-Amerika as *El Libertador*, oftewel *Die Bevryder* bekend.

*El Libertador*
---------------

Hy het in Madrid gestudeer en in 1807 na sy tuisland Venezuela teruggekeer, nadat Napoleon sy ouer broer Jozef Bonaparte as koning van Spanje en die Spaanse kolonies benoem het. Hier het hy aan verskeie opstande deelgeneem. In 1812 skryf hy die *Manifiesto de Cartagena* (die Cartagena Manifes), tydens sy verblyf in  Cartagena, in die hedendaagse Colombia, waarheen hy gevlug het, nadat Francisco de Miranda hom in Julie van daardie jaar in Caracas aan die Spanjaarde oorgegee het. 

In 1813 lei hy 'n inval in Venezuela. Op 23 Mei arriveer hy in Mérida, waar hy sy bynaam *El Libertador* ('Die Bevryder') kry. Op 29-jarige leeftyd het hy reeds generaal geword. Ná 'n veldtog van drie maande het hy op 6 Augustus 1813 Caracas verower, en die Republiek van Venezuela is uitgeroep. Daarna is Bolívar na Colombia, waar hy die nasionaliste gelei het en waar hy Bogota in 1814 verower het. 

In die daaropvolgende periode het Bolívar 'n aantal militêre nederlae gely. In 1815 moes hy voor die Spanjaarde vlug en na Jamaika uitwyk, waar hy die Haïtiese president Alexandre Pétion om hulp gevra het. Hy het finansiële en morele steun van Pétion ontvang om 'n inval-vloot toe te rus om die opstand teen Spanje voort te sit. In ruil daarvoor het Pétion die afskaffing van slawerny in Venezuela geëis. Met die Haïtiaanse steun en die hulp van die llanero José Antonio Páez, verower Bolívar vanaf 1816 weer die nodige gebiede.

In 1819 kon die hele Colombia bygevoeg word tot die gebied wat nie meer onder Spaanse beheer was nie. In Desember van daardie jaar het Bolívar die Republiek van Groot-Colombia uitgeroep: 'n federasie wat groot dele van die huidige Venezuela, Colombia, Panama en Ecuador omvat. Bolívar het self president geword.

Bolivar het in die 1820's sy aktiwiteite na Peru en Bolivië verskuif. Hy word in 1824 president van Peru (sy amptelike titel was die van *dictador*, of 'diktator', wat aandui dat hy politieke sowel as militêre leierskap gehad het), en het die stryd teen die Spanjaarde gelei om hulle uit die land te verdryf. In Augustus 1825 is die Republiek Bolivië na hom vernoem ter ere van Bolívar.

* Ruiterstandbeeld van Bolívar in Medellín, Colombia.Ruiterstandbeeld van Bolívar in Medellín, Colombia.
* Standbeeld Bolívar in Praag.Standbeeld Bolívar in Praag.
* Borsbeeld van Simón Bolívar in Venezuelastraat, Antwerpen.Borsbeeld van Simón Bolívar in Venezuelastraat, Antwerpen.

Bron
----

* KENNIS,  vol 7, 1980, bl. 1262-1263, ISBN 0 7981 0829 0
'n **Sinekdogee** (Grieks συνεκδοχή,  iets wat saam met iets anders verstaan word) is in grammatika en retoriek n stylfiguur waar 'n klein deel en 'n groter geheel in verband gebring word met mekaar. Sinekdogee is 'n vorm van beelde en kan verstaan word as metonimie.

Daar is twee teenoorgestelde vorme van Sinekdogee:

* 'n Deel dui op 'n groter geheel.
* 'n Groter geheel dui op 'n deel.

Voorbeelde waar 'n deel 'n groter geheel aandui is:

* Hulle het baie monde gehad om te voed.
* Met 'n vloot van net twintig seile het hy geen kans vooraf gehad nie.
* Ons het baie ekstra hande nodig tydens die skuif
* Aan die einde van die skooluitstappie moes die onderwyser neuse tel.

Met monde word "mense" bedoel, met seile "skepe", met ekstra hande "mense", ensovoorts. Hierdie groter geheel word ook as die totale begrip beskou, en hierdie stylvorm word *pars pro toto* genoem : "'n deel (staan) vir die geheel". ('n Term wat 'n deel van iets aandui, word in die taalkunde 'n meroniem genoem: in hierdie konteks is mond byvoorbeeld 'n meroniem van die mens.)

Voorbeelde waar 'n geheel eintlik slegs 'n deel van die geheel aandui is:

* Engeland het by Gibraltar die oorwinning behaal.
* Den Haag stel 'n wet in vir meer polisiebeamptes op straat.
* In 1939 val Duitsland Pole binne.

In werklikheid het net die Engelse leër gewen, maar dit het die hele volk verteenwoordig. Net so staan 'Den Haag' slegs vir die regering wat daar gesetel is. Dit was nie die hele Duitsland wat Pole binnegeval het nie, maar net die leër. 

As die geheel hier gesien word as 'n totale begrip, praat mens van *totum pro parte*: "die geheel (staan) vir 'n deel".

Bronne
------

* Wells, John C. (2008), Longman-uitspraakwoordeboek (3de uitg.), Longman, ISBN 9781405881180
* Oxford Engelse woordeboek: Synecdoche. 1998 - via die Universiteit van Pennsilvanië. Clifton, NR (1983).
* Die figuur op film. Universiteit van Delaware Drukkers. bl. 173–. ISBN 978-0-87413-189-5.
Die **Ensiklopedie van die Wêreld** is ‘n algemene ensiklopedie met in die inhoud klem op Afrika en veral Suid-Afrika.

Hierdie ensiklopedie is in 1971 vir die eerste maal uitgeggee en het bestaan uit 10 dele plus ‘n ekstra deel wat ‘n register en ‘n besondere verskeidenheid landkaarte bevat. In 1992 het die laaste herdruk verskyn. Tussen 1983 en 1993 verskyn vyf jaarboeke om die ensiklopedie op datum te hou. In daardie jare is die ensiklopedie versterk met die reeks van 4 dele getiteld **Studieprojekte** en die twee dele bekend as **Kalender van die Eeue**.

Alhoewel hierdie naslaanwerk gebaseer is op die bekende Nederlandse ensiklopedieë **Grote Winkler Prins** en die **Algemene Winkler Prins**, uitgegee deur Elsevier in Amsterdam, is dit nie ‘n vertaling van daardie ensiklopedieë nie. Dit is ‘n intensiewe verwerking en aanvulling. ‘n Ensiklopedie vir ‘n Afrikaanstalige gemeenskap vereis byvoorbeeld die bespreking van tipiese Suid-Afrikaanse onderwerpe soos biltong, boegoe, blatjang, Volkspele, Geloftedag, jukskei, Naas Botha en Gerrie Coetzee. ‘n Nederlandse publiek sal ‘n beperkte belangstelling in hierdie onderwerpe toon.

Dr. C.F. Albertyn en J.J. van Rooyen was die hoofredakteurs. ‘n Groot groep plaaslike kenners was verantwoordelik vir die meer tipiese plaaslike lemmas. Albertyn was ook die redakteur en uitgewer van die Afrikaanse Kinderensiklopedie.

Let op
------

‘n Algemene ensiklopedie behandel ongeveer alle denkbare onderwerpe teenoor ‘n vakensiklopedie wat hom op een besondere onderwerp toespits. ‘n Voorbeeld van laasgenoemnde is die Standard Encyclopaedia of Southern Africa of ‘n ensiklopedie wat slegs handel oor musiek of meubels of honde.

Bibliografie
------------

* Ensiklopedie van die Wêreld. Stellenbosch: Albertyn-Uitgewery, 1992.
**Ingjald illråde** of **Ingjaldr hinn illráði** was in die Noorse sagas 'n halflegendariese koning van Swede se Huis van Yngling. Hy was die seun en opvolger van koning Anund. Ingjald word in Middeleeuse bronne soos die *Ynglinga saga*, *Historia Norvegiæ*, *Hervarar saga*, ens. genoem. Johannes Magnus plaas Ingjald se bewind op sy 16de-eeuse koningslys in die jaar 883 n.C.

*Ynglinga saga*
---------------

Ingjald sentraliseer Swede.
Ingjald en sy dogter, Åsa.
Snorri Sturluson gee 'n uitgebreide weergawe van Ingjald se lewe in sy *Ynglinga saga*. Anund het 'n huwelik vir sy seun gereël met Gauthild Algautsdóttir, die dogter van die Gautiese koning Algaut. 

Ná Anund se dood het Ingjald koning van Swede geword. Die konings by Uppsala was die vernaamstes van die verskillende Sweedse provinsies nadat die land tussen Alarik en Erik verdeel is. Dié twee konings se afstammelinge het versprei en grondgebied ontbos om nuwe streke te skep om in te woon. Daar was dus baie minder belangrike konings.

Ter ere van sy eie afstammelinge het het Ingjald die konings na 'n fees genooi. Toe al die belangrike gaste dronk was, het Ingjald die gebou aan die brand gesteek en dié doodgemaak wat ontsnap het. Ingjald het homself toe tot enigste heerser verklaar.

Ingjald het twee kinders gehad: 'n seun, Olof Trätälja, en 'n dogter, Åsa. Sy dogter het na hom geaard en nadat sy met koning Guðröðr van Skone getrou het, het sy hom vermoor. Maar eers het sy hom sover gekry om sy broer, Halfdan, die vader van Ivar Vidfamne, te vermoor.

Om sy vader se dood te wreek het Ivar Vidfamne na Swede opgeruk. Toe Ingjald en sy dogter besef dit is vrugteloos om weerstand te bied, het hulle die saal waarin hulle was aan die brand gesteek en in die vlamme gesterf. Dit was die einde van die Huis van Yngling se bewind in Swede. Olof Trätälja was 'n voorouer van die latere konings van Noorweë.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Voorganger**← Anund** | **Legendariese Sweedse koning** | Opvolger**Ivar Vidfamne →** |
**Jheronimus Bosch** (ook gespel **Hieronymus Bosch**; gebore as **Jheronimus van Aken**, 1450 - 9 Augustus 1516) was een van die bekendste Nederlandse skilders uit die Laat Middeleeue. Hy het geleef en gewerk in 'n tyd toe die Christendom aan die vooraand van die Hervorming was. Sy werk is in hoë mate ’n weerspieëling van die Laat-Middeleeuse denke en kan gesien word as 'n pessimistiese uitkyk op die mens wat weens sonde en dwaasheid ten gronde gaan.

Jheronimus Bosch, soms ook Jeroen genoem, is in 1453 in ’s-Hertogenbosch gebore. Hy het sy hele lewe lank in dié stad as skilder gewerk en is ook in 1516 daar dood. Uit die min gegewens wat daar oor sy lewe bekend is, blyk dit dat hy gedurende sy leeftyd selfs buite hierdie provinsiale stad groot bekendheid geniet het.

Bosch is vandag veral bekend vir sy ongeëwenaarde fantasie en die talle drogwesens en grillerige monsters wat daar in sy skilderye voorkom. Hy het geleef in 'n tyd van politieke en godsdienstige woelinge. Die Kerk was besig met die deurvoering van talle Hervormingsmaatreëls, en in die Lae Lande het dit hewige botsings en krisistye veroorsaak.

Met sy ryk, beeldende fantasie het Bosch die heersende spanninge op sy doeke vertolk. Met sy kwas het hy die dwaasheid en swakheid van die mens, wat besig was om weens sy sonde ten gronde te gaan, uitgebeeld. Die meeste van sy skilderye het sterk godsdienstige temas gehad. Dit is onbekend of Bosch enige leerlinge gehad het, maar gedurende die hele 16e eeu is sy werk gekopieer en nagevolg. Die Surrealiste het Bosch as 'n direkte voorloper van dié rigting gesien.

Hoewel die ooreenkoms met hulle werk slegs uiterlik was, verklaar dit tog Bosch se hedendaagse gewildheid. Van Bosch se belangrikste werke word onder andere in museums in Madrid, Lissabon, Venesië, Rotterdam en Gent bewaar. In die beroemde Prado-museum in Madrid hang die baie bekende triptiek *Tuin van Wellus* asook *Die Versoeking van die Heilige Antonius*.

Bronnelys
---------

* *Ensiklopedie Afrikana (Edms) Bpk*, Boek III, 1982, ISBN 0-908409-41-9
Eerw. Gustav Zahn
Gustav Zahn en sy vrou, Francina Hendrika Helena (née Vos)
Eerw. Zahn se seun Johannes was lid van die B.A.-klas aan die Victoria-kollege. Adriaan Hofmeyr sit-lê voor in die middel. Links van hom is Johannes en regs J.M. Hoffman. Agter sit H.J. Neethling en G.W. Lückhoff.
Eerw. **Gustav Adolf Zahn** (Wasserthaleben, prinsdom Schwarzburg-Sondershausen, Duitsland, 15 April April 1808 – Steinthal, Ceres, Kaapkolonie 8 Maart 1890) was ’n sendeling van die Rynse Sendinggenootskap en baanbreker van die Duitse sending in Suid-Afrika.

Zahn was die seun van Gottlieb Zahn en sy vrou, Amalie Koch. Hy word in Barmen aan die Rynse Sendinginstituut vir die sending opgelei. Op 5 Julie 1828 vertrek hy uit Düsseldorf oor Londen na Suid-Afrika, waar hy saam met J.G. Leipoldt (vader van C. Louis Leipoldt), P.D. Lückhoff (vader van die NG predikant P.D. Lückhoff) en T. von Wurmb een van die eerste vier Rynse sendelinge is. 

Ná oorlegpleging in Kaapstad, vertrek Zahn na Tulbagh om die bejaarde sendeling daar, Arie Vos, wie se salaris deur die Tulbaghse Hulpsendinggenootskap betaal is, by te staan. Met die aankoms van die jeugdige Zahn kom daar nuwe lewe op sendinggebied in hierdie arbeidsveld. Die werk brei uit na die nabygeleë Worcester en die omgewing van De Doorn 9459. Toe Vos in 1836 aftree, besluit die Tulbaghse Genootskap om die werk aan die Rynse Sendinggenootskap oor te dra, maar steun dit steeds geldelik. Van 1842 af neem die Rynse Genootskap die volle verantwoordelikheid oor. Deur die aankoop van 'n aangrensende plaas van 934 morg waarop Zahn erwe aan 50 bruin gesinne beskikbaarstel, ontstaan daar deur sy ywer die dorpie Steinthal. 

Vanweë die groot aansien wat Zahn by sy direksie geniet, word hy in 1849 tot superintendent van die Rynse sendinggemeentes in die Kaapkolonie aangestel. Hierdie pos beklee hy tot hy in 1886 aftree. Hy was dus 56 jaar lank sendeling op Tulbagh.

Gesinslewe
----------

Op 4 Februarie 1833 is hy op Wupperthal (Kaap) in die huwelik bevestig met Francina Hendrika Helena Vos (1811–'82), 'n dogter van ds. Michiel Christiaan Vos, wat hom ’n swaer gemaak het van eerw. Christoph Wilhelm Alheit. Van die 13 kinders uit die huwelik, het net vier hul vader oorlewe: Gustav Adolf Robert (10 November 1839 – 1900), wat lank geneesheer op Ceres was; Johannes Michael (23 Junie 1852 – 1929), wat van 1889 tot 1909 leraar was van die Lutherse Kerk in Strandstraat, Kaapstad; en daar was twee dogters, Luise (7 April 1842) en Auguste ( gebore 26 Augustus 1853).

Bron
----

* (af)  De Kock, W.J. en Krüger, prof. D.W. (hoofreds.). 1972. *Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek*, deel II. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing.
**Marks and Spencer plc** (ook bekend as **M&S**) is 'n Britse multinasionale kleinhandelonderneming wat sy hoofkwartier in die City of Westminster, Londen het. Sy aandele word op die Londense Effektebeurs (LSE) genoteer, terwyl dit ook deel uitmaak van die FTSE 100-indeks.

Die onderneming, wat oorspronklik in 1884 deur Michael Marks en Thomas Spencer in Leeds gevestig is, fokus op klere, binnenshuise toerusting en luukse kosprodukte. In 2008 het M&S begin om ook kosprodukte van bekende handelsmerke by sy portefeulje in te sluit. Tans is daar sowat 979 M&S-winkels in al vier lande van die Verenigde Koninkryk, insluitende 615 winkels wat hulle tot kos beperk.

In 1998 was Marks & Spencer die eerste Britse kleinhandelonderneming wat met 'n voorbelastingwins van meer as £1 miljard afgesluit het. Vervolgens het M&S se wins egter skielik begin daal - 'n ontwikkeling wat as 'n onverwagte verrassing vir die onderneming, sy aandeelhouers (onder wie honderdduisende klein beleggers), kleinhandelontleders en sakejoernaliste gekom het. In November 2009 het die onderneming bekend gemaak dat die uitvoerende voorsitter van M&S, Stuart Rose, vroeg in 2010 deur Marc Bolland, gewese voorsitter van die supermarkketting Morrisons, vervang sou word.

Verkope van klere het in die volgende jare aanhou daal, terwyl die omset van die kosafdeling gestyg het nadat M&S die naam *St. Michael* vir sy eie handelsmerk laat vaar het. In Mei 2018 het Marks & Spencer 'n radikale herstrukturering aangekondig waarvolgens moontlik 'n honderdtal winkels tot 2022 gesluit sal word.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Hierdie artikel bevat nie ’n bronnelys nie, wat beteken dat die inhoud nie geverifieer kan word nie. Enige bevraagtekende inligting mag dus ook mettertyd verwyder word. Help Wikipedia deur betroubare bronne tot die artikel by te voeg.
 |



 

10 m
3 m
     *Tyrannosaurus rex*
     *Tarbosaurus bataar*
     *Albertosaurus sarcophagus*
     *Daspletosaurus torosus*
     *Gorgosaurus libratus*

Die grootte van verskeie soorte tirannosourides in vergelyking met die mens. *(bron)*


***Albertosaurus*** ("Alberta-akkedis") was ’n genus Tyrannosauridae-dinosourusse wat sowat 70 miljoen jaar gelede tydens die Laat Kryt-periode in westelike Noord-Amerika voorgekom het. Die enigste spesie, *A. sarcophagus*, was blykbaar beperk tot die hedendaagse Kanadese provinsie Alberta, vandaar die naam. Sommige wetenskaplikes beskou *Gorgosaurus libratus* as ’n tweede spesie van dié genus.

As ’n tirannosouride was *Albertosaurus* ’n tweevoetige roofdier met twee vingers aan die voorpote en ’n massiewe kop met tientalle groot, skerp tande. Dit was moontlik aan die bopunt van die voedselketting in sy ekosisteem. Hoewel hy redelik groot was vir ’n teropode, was die **albertosourus** baie kleiner as sy meer bekende verwant *Tyrannosaurus*. Dit het waarskynlik minder as 2 ton geweeg.

Sedert die eerste ontdekking in 1884 is fossiele van meer as 30 diere gevind. Die ontdekking van 26 individue op een terrein dui daarop dat hulle in troppe kon voorgekom het.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q40751
* EoL: 4433625
* Fossilworks: 38607
* GBIF: 4822622
* iNaturalist: 554390

 |
Roggeveen se reisplan.
**Jacob Roggeveen** (1 Februarie 1659 – 31 Januarie 1729) was ’n Nederlandse ontdekkingsreisiger wat gestuur is om Terra Australis te vind, maar in plaas daarvan het hy Paaseiland ontdek (wat so genoem is omdat hy op Paassondag daar geland het). Roggeveen het ook op die eilande Bora Bora en Maupiti van die Geselskapseilande afgekom, asook op Samoa. Hy het die ekspedisie saam met sy broer, Jan Roggeveen, beplan wat in Nederland agtergebly het.

Ontdekkingsreise
----------------

Roggeveen en sy ekspedisie het op 1 Augustus 1721 in diens van die Nederlandse Wes-Indiese Kompanjie vertrek op soek na Terra Australis. Daar was drie skepe, die *Arend*, *Thienhoven* en *Afrikaansche Galey*, en 223 bemanningslede.

Hulle het eers na die Falkland-eilande gereis, wat hy hernoem het na "Belgia Australis", en van daar na die Stille Oseaan gevaar. Hy het die Juan Fernández-eilande, aangedoen, waar hy van 24 Februarie tot 17 Maart gebly het. Op Paassondag (5 April) 1722 het hy op Paaseiland aangekom. Hierna het hy na Batavia gevaar en die Tuamotu-argipel, die Geselskapseilande en Samoa aangedoen. Daar is hy in hegtenis geneem omdat hy die monopolie van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie oortree het, maar die kompanjie moes hom later vrylaat, vergoed en sy bemanning betaal. In 1723 het Roggeveen na Nederland teruggekeer.

Ná sy terugkeer het hy deel 4 van *De val van 's werelds afgod* gepubliseer.

Bronne
------

* *Who's Who in Pacific Navigation*, John Dunmore Melbourne, University Press, 1972
* *The Journal of Jacob Roggeveen*, geredigeer deur Andrew Sharpe, Oxford University Press, 1970
* *Extract from the Official log of Jacob Roggeveen* in Bolton Glanville Corney, ed. (1908), *The voyage of Don Felipe González to Easter Island in 1770-1*, Hakluyt Society, p. 3, besoek op 13 Januarie 2013
Generaal **Jacob Glen Cuyler** (Albany, New York, 20 Augustus 1775 – Uitenhage, 14 April 1859) was soldaat en vroeë Britse staatsamptenaar aan die Kaap.

Sy vader was burgemeester van sy geboortestad. Tydens die Amerikaanse Vryheidsoorlog het sy familie hulle aan die Britse kant geskaar. Hy verlaat die VSA en sluit hom aan by die Britse leër. In 1806, tydens die tyd van die tweede Britse besetting kom hy na die Kaap en vervang vir kapt. Ludwig Alberti as kommandant en landdros van Uitenhage, wat toe pas as landdrosdistrik gestig is. In 1807 kom hy in ernstige botsing met die sendeling dr. Johannes van der Kemp van Bethelsdorp oor Khoi-arbeiders. In 1810 ondersoek hy die sendeling James Read se aantygings van wrede behandeling van die Khoi deur die Boere. Die volgende jaar neem hy saam met 'n burgerkommando deel aan die Tweede Grensoorlog. In 1815 weier hy om as openbare aanklaer op te tree in die rondgaande hof wat as die Swart Omgang bekend gestaan het. Op 9 Maart 1816 is hy verantwoordelik vir die teregstelling van die opstandelinge van die Slagtersnek-rebellie.

Hy hou toesig oor die aankoms in die Oos-Kaap van die 1820-setlaars en hulle kolonisering van die grensstreek. Hy vernoem die voormalige Zuurveld ter ere van sy vader Albany, wat later ook verafrikaans is tot "Albanie" en byvoorbeeld die naam word van die kiesafdeling in die Volksraad en van die NG gemeente Albanie, met sy middelpunt op Riebeek-Oos.

Cuyler is later tot generaal bevorder. Hy gaan woon in Cuyler Manor [en] naby Uitenhage. In 1828 tree hy uit die staatsdiens en sterf in 1854.

Bronne
------

* Albertyn, C.F. dr. (hoofred.), 1972. *Die Afrikaanse Kinderensiklopedie*. Kaapstad: Nasou.
* Rosenthal, Eric, 1978. *Encyclopaedia of Southern Africa*. Cape Town and Johannesburg: Juta and Company Limited.
'n Moderne windtonnel van NASA met 'n skaalmodel van 'n vliegtuig in.
'n **Windtonnel** is 'n instrument wat gebruik word in aërodinamiese navorsing om die gevolge van lug wat verby soliede voorwerpe beweeg te bestudeer. 'n Windtonnel bestaan uit 'n buis gedeelte met die voorwerp wat getoets word gemonteer in die middel. Lug word verby die voorwerp beweeg gewoonlik deur 'n kragtige turbine stelsel maar ander maniere is ook al gebruik. Die toets voorwerp is toegerus met instrumentasie wat van geskikte sensors beskik om aërodinamiese kragte, druk verspreiding, en/of ander aerodinamiese-verwante eienskappe te meet.

Die wind tonnel is die omkeer van die gewone model van lugvaart: In plaas van dat die lug stil staan en 'n voorwerp teen 'n spoed deur dit beweeg, sou dieselfde uitwerking verkry word indien die voorwerp stil staan en die lug teen 'n spoed verby dit getrek of geblaas word. Op dié manier kan 'n stilstaande waarnemer die vlieënde voorwerp in aksie bestudeer, en kan deur metings die aerodinamiese kragte wat daarop uitwerk, verkry word.

Geskiedenis
-----------

Replika van die Wright-broers se **wind tonnel**.
Van die eerste wind tonnels is uitgevind teen die einde van die 19de eeu, in die vroeë dae van lugvaart navorsing, toe baie mense probeer het om suksesvolle swaarder as lug vliegtuie te ontwikkel.
aerodinamiese

Toepassings
-----------

* Lugvaart – Windtonnels word in die ontwerp en vervaardigingsproses van vliegtuie, ruimtetuie en vuurpyle gebruik.
* Vir optimum padhouvermoë word moderne motorvoertuie (veral sportmotors) in windtonnels getoets vir beter onwikkeling en ontwerp.