recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Te Rauparaha, Ngāti Toa krygshoof in die 1840's
"**Ka Mate**" is 'n Maori haka wat deur Te Rauparaha, krygshoof van die Ngati Toa stam van die Noord-Eiland van Nieu-Seeland gekomponeer is. Te Rauparaha het die Ka Mate geskryf as 'n viering van lewe oor dood (Pōmare 2006) na sy ontsnapping vanuit die kloue van die Ngati Maniapoto en Waikato vyandelike stamme. Hy het vir hulle weggekruip in 'n put wat gebruik is vir die opgaar van kos en toe hy daaruit klim is hy deur 'n goedgesinde stamhoof Te Whareangi (die *harige man*) tegemoet gekom.

*Ka Mate* is die alombekende haka wat die Nieu-Seelandse nasionale rugbyspan, die All Blacks tradisioneel voor toetswedstryde opvoer. Sedert 2005 het die All Blacks af en toe 'n ander haka opgevoer naamlik die Kapa o Pango.

Die haka soos deur Te Rauparaha gekomponeer is begin met die kreet:

Kikiki kakaka kauana!
Kei waniwania taku tara
Kei tarawahia, kei te rua i te kerokero!
He pounga rahui te uira ka rarapa;
Ketekete kau ana to peru kairiri
Mau au e koro e – Hi! Ha!
Ka wehi au ka matakana,
Ko wai te tangata kia rere ure?
Tirohanga ngā rua rerarera
Ngā rua kuri kakanui i raro! Aha ha!
Wat dan deur die hoofkreet van die haka opgevolg word:

|  |  |
| --- | --- |
| Ka mate, ka mate! ka ora! ka ora!
Ka mate! ka mate! ka ora! ka ora!
Tēnei te tangata pūhuruhuru
Nāna nei i tiki mai whakawhiti te rā
Ā, upane! ka upane!
Ā, upane, ka upane, whiti te ra! | Dis dood! Dis dood! *(of: Ek mag sterf)* Dis lewe! Dis lewe *(of: Ek mag lewe)*
Dis dood! Dis dood! Dis lewe! Dis lewe
Hierdie harige man wat hier staan ....
…wat die son bring en dit gemaak skyn het
Nog 'n tree vorentoe, nog 'n tree vorentoe!
'n Tree vorentoe, nog een... die Son skyn! |
Die **NG gemeente Nigel** is die moedergemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk op die Verre Oos-Randse dorp Nigel.

Agtergrond
----------

Gedurende die tagtigerjare van die 19de eeu het ’n boer en deeltydse winkelier, Petrus Marais, *The Fortunes of Nigel* (1822) deur sir Walter Scott (1771–1832) gelees. Dié naam het hy aan die maatskappy gegee wat hy gestig het om die moontlikhede van sy plaas, Varkensfontein, te ontgin. Die geskiedenis en ontwikkeling van die dorp is onafskeidbaar verbonde aan dié van sy goudmyne. 

In 1930, toe Nigel dorpstatus verkry het, was die plek nog weinig minder as ’n mynkamp, maar spoedig was dit die rykste goudproduserende gebied in Suid-Afrika en die wêreld. Min dorpe het hul kinderskoene vinniger ontgroei toe nywerhede, skole, sakeondernemings, parke en sportterreine aangelê is. Die spoorweg tussen Springs en Heidelberg oor Nigel is in 1935 geopen en die eerste teerpad is in 1936 gebou. Drie jaar later is Nigel tot magistraatsdistrik verklaar.

Gemeentestigting
----------------

Tot 1936 het Nigel onder die ou moedergemeente Heidelberg geressorteer, maar op 26 Maart daardie jaar het die dorp en omgewing as selfstandige gemeente afgestig. Die hoeksteen van die wyk se Art Deco-kerksaal is op 29 September 1934 gelê. 

Die gemeente se eerste predikant, ds. P.J.J. Bruwer, is op 17 Junie 1934 as medeleraar van Heidelberg bevestig en het op 24 Mei 1936 Nigel se eerste predikant geword. Ná sy vertrek in Oktober 1946 na Leeuwdoornstad is hy op 15 Februarie 1947 deur ds. J.G. Grové opgevolg. In die tyd het die gemeente tot meer as 2 500 siele aangegroei sodat eers ds. T.J. van Rooyen (1948–1949) en toe ds. J.P. Joubert (1954–1959) as medeleraars bevestig is.

Kerkbou
-------

Ds. Grové het die hoeksteen van die gemeente se toringkerk op 1 November 1950 gelê. Die teksvers daarop is Eksodus 25:8: "Ook moet hulle vir My ’n heiligdom maak, dat Ek in hulle midde kan woon." Die argitekte was Gerard Moerdyk en Henry Watson. Soos die geval was op alle hoekstene van kerkgeboue deur dié vennootskap word die argitekte aangedui as "Gerard Moerdyk en Watson". Van die ander kerkgeboue wat hulle tussen 1948 en 1952 ontwerp het, is die Gereformeerde kerke Kroonstad, Johannesburg-Wes, Johannesburg-Oos, Potchefstroom-Die Bult (voorheen -Noord) en Kaapstad, en die NG kerke Villieria, Sannieshof en Krokodilrivier.

Dogtergemeentes en susterkerke
------------------------------

In 1959 het ds. Van Rooyen die eerste predikant van die dogtergemeente Dunnottar geword. Op die dorp is Nigel-Suid in 1967 afgestig en Nigel-Oos in 1983. Meer as ’n dekade het verloop tussen die stigting van die NG gemeente en dié van die twee susterkerke. Die Gereformeerde kerk Nigel is op 24 Oktober 1948 van Heidelberg afgestig en op 12 Mei 1949 het die NHKA Gemeente Nigel aan die beurt gekom. Die plaaslike gemeente van die APK het op 14 September 1987 tot stand gekom.
Die Groen Berge net buite MontpelierKaart van die noordoostelike Appalagge se hoofstreke
Die **Groen Berge** (Engels: **Green Mountains**) is 'n bergreeks in die Amerikaanse deelstaat Vermont, wat oor sowat 400 kilometer (250 myl) strek. Die mees bekende bergspitse in die gebied is:

* Mount Mansfield, 4393 voet (1339 meter), die hoogste bergspits in Vermont
* Killington Peak, 4241 voet (1292 meter)
* Mount Ellen, 4083 voet
* Camel's Hump, 4083 voet
* Mount Cleveland, 3500 voet
* Mount Roosevelt, 3580 voet
* Mount Wilson, 3756 voet
* Glastenbury Mountain, 3748 voet (1142 meter)

Die Groen Berge word as 'n deel van die Appalagge beskou, 'n uitgestrekte gebergte, wat van Nieu-Engeland in die noorde
tot by die deelstaat Georgia in die suide strek. Ander nabygeleë bergreekse sluit die Wit Berge (*White Mountains*) van New Hampshire in die ooste en die Berkshires-reeks van Massachusetts in die suide in. In die weste, anderkant die Champlainvallei en die Champlainmeer, lê die Adirondack-gebergte van New York, wat in geologiese opsig deel uitmaak van die Kanadese Skild.

Die Groen Berge behels vyf bergspitse met 'n hoogte van meer as 4 000 voet bo seevlak, waarvan drie (Mount Mansfield, Camel's Hump en Mount Abraham) deur Alpynse flora gekenmerk word. Drie van hulle beskik oor skioorde teen hulle berghellings. Die Long Trail, 'n wilderniswandelpad, wat tussen die suidelke en noordelike grense van die deelstaat loop en oor 'n derde van sy lengte met die Appalachian Trail saamloop, loop langs die belangrikste bergspitse van die Groen Berge.

Terwyl 'n aantal van die bergspitse deur Alpynse flora gekenmerk word, word veral die noordelike dele van die bergreeks tussen 'n hoogte van sowat 3 000 tot 3 500 voet en die boomgrens deur digte woude oorheers, wat tipies aan die hoër breedtegrade van die noordelike halfrond is. Hierdie soort woud is veral in die Groen Berge gevestig, aangesien die baie koue temperature, sneeuvalle en winde van Vermont se winter deur ander spesies nie verdra word nie.

Vermont het nie net sy bynaam ("The Green Mountain State") aan die Groen Berge te danke nie. Die deelstaat is vernoem na die Franse weergawe ("les Monts verts" of soms "les Verts Monts"). Die Republiek van Vermont, waarna in die omgangstal ook as die Republiek van die Groen Berge ("the Green Mountain Republic") verwys is, het in die tydperk tussen 1777 en 1791 bestaan.


|  | Deelstaat Vermont |
| --- | --- |
| Onderwerpe | Grondwet | 
Kultuur | 
Geografie | 
Regering | 
Geskiedenis | 
Ekonomie | 
Stede | 
Nedersettings in Vermont |
| **Hoofstad** | Montpelier |
| **Streke** | Champlainvallei | 
Groen Berge | 
Mount Mansfield | 
Northeast Kingdom |
| **Distrikte** | Addison | 
Bennington | 
Caledonia | 
Chittenden | 
Essex | 
Franklin | 
Grand Isle | 
Lamoille | 
Orange | 
Orleans | 
Rutland | 
Washington | 
Windham | 
Windsor |
| **Stede** | Barre | 
Burlington | 
Montpelier | 
Newport | 
Rutland | 
South Burlington | 
St. Albans | 
Vergennes | 
Winooski |
| **Dorpe** | Bennington |
Calais |
Stowe |
Williston |
**Lulach** (volle naam: **Lulach mac Gille Coemgáin**, Skots-Gaelies: *Lughlagh mac Gille Chomghain*; omstreeks 1033 – 17 Maart 1058), met die byname **Tairbith**, "die Ongelukkige", en **Fatuus**, "die Swaksinnige", was tussen 15 Augustus 1057 en 17 Maart 1058 koning van Skotland.

Lulach was die seun van Gruoch uit haar eerste huwelik met Gille Coemgáin, mormaer van Moray, en dus die stiefseun van Macbeth. Nadat Macbeth op 15 Augustus 1057 in die Slag van Lumphanan gesneuwel het, het die koning se volgelinge Lulach op die troon geplaas. Hy was die eerste koning van Skotland van wie besonderhede oor sy kroning bekend is: Hy is, moontlik op 8 September 1057, by Scone gekroon. Dit lyk of Lulach ’n swak heerser was, soos sy naam aandui, en hy het net ’n paar maande lank regeer voordat hy in ’n sluipmoordaanval deur Malcolm III gesterf en deur hom opgevolg is. Hy is vermoedelik op die eiland Iona begrawe, maar dit is nie bekend presies waar nie.

Lulach se seun Máel Snechtai was mormaer van Moray, terwyl Óengus van Moray die seun van Lulach se dogter was.
Die **Kaaimansrivierpas** op die N2-nasionale pad lê tussen George en Wildernis. Die pad gaan deur pragtige natuurskoon, oor 'n besondere brug en bied uitsig oor die mond van die Kaaimansrivier met sy bekende spoorbrug.

In die 1920's is 'n grondpad van Wildernis op die helling bo Leentjiesklip, om Dolphin Point en teen die steilte van die oostelike helling van die Kaaimansriviermond na Kaaimansgat gebou. Van die laagwaterbrug in Kaaimansgat is die ou roete van die ossewaens na Woodifield en Saasveld gevolg. Dit was toe die vinnigste roete van George na Wildernis. Die N2-pad tussen George en Knysna is in die laat 1940's op hierdie roete gebou en die brug oor die Kaaimans by Kaaimansgat is op 20 Januarie 1950 geopen. Hierdie brug is uit 'n ingenieursoogpunt van 'n unieke ontwerp. Weens die ontwikkeling van die Suid-Kaap het die verkeer in die pas baie toegeneem en is dit in die 1980's ingrypend verbou. Die brug oor die rivier is verdubbel en bo die mond van die rivier loop die pad nou op brûe teen die berghelling. Van die oorspronklike wapad deur Kaaiamansgat het geen spoor bewaar gebly nie.

Hierdie pas word wel ingereken by die sewe passe van die Sewepassepad, maar lê nie op daardie roete tussen George en Knysna nie.
Die **Runderivier** (voorheen bekend as die Lundirivier) dreineer die suidoostelike deel van Zimbabwe.

Roete
-----

Die rivier ontspring net suid van Gweru aan die suidelike kant van die Chironde-bergreeks in die Middellande op 'n hoogte van 'n 1460 m bo seespieël. Daarna vloei dit suidoos deur die streke rondom Shurugwi en Zvishavane en nadat dit 'n 1200 m aan hoogte verloor het, sluit dit net voor die grens met Mosambiek by die Saverivier aan.

Sytakke
-------

Die Runderivier met sy wye netwerk van sytakke het 'n opvangsgebied van 41400 km². Sy grootste sytakke is die Ngezirivier, Mutirikwerivier en die Chiredzirivier en daar is verskeie damme en mere. Suidwes van Shurugwi is die Gwenorodam wat water verskaf aan Gweru. Wes van Masvingo is die Mushandike-dam in die Mushandikerivier. Net noord van die Morgenster-sendingstasie en die Zimbabwe-ruïnes (Groot-Zimbabwe) en by die samevloeiing van die Umshagashirivier en die Mtilikwerivier (net suidoos van Masvingo) is die Mutirikwedam (Lake Kyle). Verder stroomaf in die Mtilikwerivier is by Renco die Bangaladam. Die MacDougalmeer is in die Chiredzirivier. In die laer loop van die Runderivier is die Chipinda-poele, die Chiviriga-waterval en die Chitove-waterval.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* VIAF: 144480966
* WorldCat Identities (via VIAF): 144480966

 |
Die passasier- en vragskip **SS South African Seafarer** van 8101 ton het in die vroeë oggendure van 1 Julie 1966 in Tafelbaai sonder enige lewensverlies vergaan.

Die SA Seafarer is in 1950 deur die Greenock Dockyard Co. gebou. Aanvanklik was die skip bekend onder die naam **Clan Shaw**, maar dit is later na **Steenbok** verander. In 1960 is die skip verkoop aan die Springbok Shipping Co. Ltd. in 1966 herdoop tot die SA Seafarer met Kaapstad as tuishawe en bestuur deur die Safmarine-redery.

In Junie 1966 vertrek die skip uit Glasgow na Beira in Mosambiek. Aan boord was 'n bemanning van 63, 12 passasiers en 'n vrag van 7 800 ton bestaande uit 'n besending gevaarlike chemiese middels, duisende bottels whiskey en 70 ton tydskrifte.

Toe die skip op 30 Junie Tafelbaai nader, het die noordweste wind teen 30 knope gewaai, die see was dus besonder rof en die lug was swaar bewolk. Om probleme met die gevaarlike vrag te voorkom, besluit die hawekaptein, kapt. Matson, dat die skip buite die hawe moes wag tot dagbreek. Weens misverstande en 'n reeks kleiner foute besluit die 32-jarige kapt. Ian Branch om nogtans te kom vasmeer.

Op 1 Julie net na middernag tref die skip rotse 'n paar honderd meter van die Groenpuntvuurtoring. Die romp van die skip het gou krake begin toon en begin opbreek. Geen reddingsbote kon die gevaarlike see aandurf nie en die weerstoestande het boonop versleg. Die krake het groter geword en die vrag het begin uitspoel. Drie helikopters het al die opvarendes te ontruim.

Vir die versekeraars was die verlies groot: R2½ miljoen vir die skip en R2 miljoen vir die vrag. Kapt. Branch is in die geregtelike ondersoek aan nalatigheid skuldig bevind.

Hierdie stranding het getoon dat die werklike belangrike reddingstuig by skipbreuke nie reddingsbote is nie, maar helikopters. Ook is bewys dat moderne navigasiemiddels nie skeepsrampe heeltemal gaan uitskakel nie, omdat die menslike faktor altyd 'n rol speel.

Bibliografie
------------

* Burman, Jose: Great shipwrecks off the coast of southern Africa. Kaapstad: Struik, 1967.
* Turner, Malcolm: Shipwrecks and salvage in South Africa – 1505 to the present. Kaapstad: Struik, 1988. ISBN 0-86977-387-9
* www.historicalmedia.co.za
* www.flickr.com
* www.wrecksite.eu
Fries in die heldesaal van die Voortrekkermonument, Pretoria. 'n Insident in die Slag van Italeni op 6 April 1838 word uitgebeeld, wat naby Dingaanstat plaasgevind het. Dirkie Uys verdedig sy gewonde vader, Piet Uys, tot die dood.
Die familie-naam **Uys** is vreemd in Nederland en België, maar is welbekend in Suid-Afrika. Die eerste voorvader van die Uyse, was Cornelis Janse wie saam met sy vrou Dirkje Matthysen en sy weduwee moeder in ongeveer 1700 aan die Kaap geland het. Volgens Ian Uys se boek "Die Uys Geskiedenis", bl.2, dui inligting in die argiewe dat die moeder haar naam as Huijs gespel het. Dieselfde afleiding word in J.R. Uys se boek "Uys Familie Register" in die aanvangsbladsye gemaak, waar vermeld word dat die H in byvoorbeeld Frankryk dikwels nie uitgespreek word nie.

Dit kan aanvaar word dat 'n amptenaar van die Nederlands Oos-Indiese Kompanjie die H weggelaat het met die inskrywing van Cornelis en sy vrou se name. Huijs het gevolglik Uijs en later Uys geword. Lees en skryf was in daardie dae vir baie van minder belang, en die nuwe spelling is aanvaar as die korrekte.

Noemenswaardige Uyse
--------------------

* Dirkie Uys (1823–1838), Suid-Afrikaanse kinderheld uit die Groot Trek.
* Francois Uys (1986-), Suid-Afrikaanse rugbyspeler.
* Hettie Uys (née Van Rooyen), Afrikaanse aktrise.
* Jamie Uys (1921–1996)), rolprentregisseur, akteur en vervaardiger.
* Jok Uys, Suid-Afrikaanse akteur en regisseur.
* Piet Uys (1797–1838), 'n Voortrekkerleier.
* Pieter-Dirk Uys, satirikus, verhoogkunstenaar, skrywer en sosiale aktivis.
* Pikkie Uys, verhoognaam van die Suid-Afrikaanse aktrise, Sannie Uys.
* Wynand Uys, akteur en seun van die filmmaker, Jamie Uys.
* Vyf Uyse het aan die Slag van Bloedrivier deelgeneem.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Surname listSjabloon:SHORTDESC:Surname listHierdie bladsy bevat 'n lys van mense met die van **Uys**. As 'n interne skakel u hierheen gelei het, kan u oorweeg om die skakel te wysig deur die persoon se voornaam by die skakel te voeg.  |
'n Vroeë V-enjin - dit is 'n tweesilinder V-tweeling soos gebruik was in 'n vroeë Britse motorfiets
Die geel lyne dui die hoek van die "Vee" aan
'n **V-enjin** is 'n algemene uitleg vir 'n binnebrandenjin. Die silinders en suiers is in ooreenstemming, in twee afsonderlike vlakke of "banke", sodat hulle soos 'n **"V"** lyk wanneer dit langs die as van die krukas beskou word. Die V-uitleg verminder gewoonlik die algehele enjinlengte, -hoogte en -massa in vergelyking met 'n ekwivalente inlynuitleg.

V-enjins is oor die algemeen meer kompak as reguitenjins met silinders van dieselfde afmetings en aantal. Hierdie effek verhoog met die aantal silinders in die enjin; daar is geen merkbare verskil in die algehele grootte tussen V-tweelinge en reguit-tweelingenjins nie, terwyl V8-enjins baie meer kompak is as inlynagt-enjins.

Verskeie silinderbankhoeke van Vee word gebruik in verskillende enjins, en afhangende van die aantal silinders, kan daar hoeke wees wat beter werk vir stabiliteit as ander. Baie smal hoeke van Vee kombineer 'n paar van die voordele van die V-enjin en die inlynenjin (hoofsaaklik in die vorm van kompaktheid) sowel as nadele; die konsep is 'n ou een, gepionier deur Lancia se V4-enjin in die 1920's, maar dit is onlangs herontwerp deur die Volkswagen Groep met hul VR6-enjins, wat eintlik 'n kombinasie van 'n V- en 'n inlynuitleg is.

Sommige V-konfigurasies is goed-gebalanseerd en glad, terwyl ander minder vlot loop as hul ekwivalente reguit eweknieë. V8s met 'n kruisvlakkrukas kan maklik gebalanseer word deur slegs die gebruik van teengewigte. V12s, wat in effek twee inlyn-6 enjins wat saamgevoeg is, is ten volle gebalanseerd; as die V-hoek 60° vir 'n 4-slag, of 30° vir 2-slag is, vuur hulle ook selfs eweredig. Ander, soos die V2, V4, V6, V8, V10, V14 en V18 enjins toon verhoogde vibrasie en vereis oor die algemeen balanseeraste of verdeelde krukasse.
Illustrasie van 'n V-enjin se rotasie
'n **V8-enjin** is 'n V-enjin met agt silinders gemonteer op die krukas in twee stelle (of banke) van vier silinders elk. In die meeste gevalle is die banke op 'n reghoek (90°) met mekaar ingestel, maar soms op 'n nouer hoek, met al agt suiers wat 'n gemeenskaplike krukas aandryf.

In sy eenvoudigste vorm, is dit basies twee inlynviersilinderenjins wat 'n gemeenskaplike krukas aandryf. Maar hierdie eenvoudige opset, met 'n enkelvlakkrukas, het dieselfde sekondêre dinamiese wanbalansprobleme as twee reguit-4s, wat in vibrasie toeneem met groter enjinverplasings. Om hierdie rede gebruik die meeste V8s sedert die 1920's swaar teengewigte op die krukas om hierdie vibrasies uit te skakel. Dit lei tot 'n enjin wat gladder as 'n V6 loop, terwyl dit natuurlik heelwat goedkoper is as 'n V12-enjin. Die meeste wedren-V8s gaan voort om 'n enkelvlakkrukas te gebruik, want dit kan vinniger versnel en beskik oor meer doeltreffende uitlaatstelselontwerpe.

V8-enjins word in 'n wye verskeidenheid motors gebruik, meestal in meer kragtige segmente, soos byvoorbeeld die Amerikaanse spiermotors, en ook in sportmotors, luukse motors, bakkies, en groter sportnutsvoertuie. Baie motorvervaardigers bied 'n V8 as 'n opsie in voertuie met 'n V6 of inlyn-6 standaardenjin. Daarom is 'n V8-enjinmotor in baie lande 'n simbool van eksklusiwiteit en prestige, aangesien hulle net in hoë-prestasie premium/luukse voertuie gevind word. In sommige gevalle is V6-enjins afgelei van V8-ontwerpe deur die verwydering van twee silinders terwyl dieselfde V-hoek behou is, sodat hulle op dieselfde monteerlyn as die V8s gebou kan word, en geïnstalleer kan word in dieselfde enjinkompartemente, met 'n paar veranderinge.

Die tradisionele 90° grootboor V8-enjin, soos gevind word in baie Amerikaanse fabrikate, is oor die algemeen te wyd en te lank om in te pas in voertuie met 'n dwarsenjin voorwielaandrywinguitleg, sodat sy aanwendings beperk is tot agterwielaandrywingsportmotors, spiermotors, poniemotors, luukse motors en ligte vragmotors/bakkies. Die korter en soms nouer V6-enjin is makliker om in te pas in klein enjinkompartemente, maar 'n paar kompakte V8-enjins word gebruik in dwarsenjinkonfigurasies in groter motors soos GM-Cadillacs en Ford-Volvo's. Hierdie enjins het dikwels strenger silinderboorspasiërings, smaller silinderbankhoeke, en ander veranderinge om hul ruimtevereistes te verminder 

* 'n V8 enjin lê netjies in 'n Ford Mustang Cobra se enjinruim.
* 'n Oldsmobile V8-kopklepenjin met silinderkoppe en volledige klepwerk maar sonder spruitstukke, tydreëlkettingdeksel en oliepan.
* 'n Moderne V8 in 'n 2006 Chevrolet Impala
Die gemeente se kerkgebou, die ou Johannesburg-Suid-kerk.
Die **NG gemeente Deo Gloria** is die jongste gemeente in die Nederduitse Gereformeerde Kerk se Ring van Turffontein.

Die gemeente het op 24 April 1994 ontstaan uit die samesmelting van die gemeentes Johannesburg-Suid en Turffontein. Laasgenoemde is in 1906 gestig as die eerste NG gemeente in die suide van Johannesburg. Van Turffontein het Johannesburg-Suid op 15 November 1950 afgestig. By afstigting het Johannesburg-Suid bestaan uit Booysens, Turffontein-Wes, Robertsham (waar die kerk gebou is), Crown Gardens en Mondeor. 

Ten spyte van vier afstigtings tussen 1957 en 1961 het Johannesburg-Suid in 1985 nog 730 belydende en 215 dooplidmate gehad. In die voorlaaste jaar van Turffontein en Johannesburg se bestaan, 1993, het eersgenoemde 346 belydende en 90 dooplidmate gehad en Johannesburg-Suid 532 en 192, vir ’n totaal van 878 belydende en 282 dooplidmate. 

In 1992 het Turffontein se kerkgebou, ontwerp deur Gerard Moerdyk, afgebrand en kon die gemeente nie bekostig om dit te herbou nie omdat dit onderverseker was. Ook het Johannesburg-Suid se tweede predikant, ds. J.L. Coetzee, in 1994 afgetree. Omdat dit vir albei kerkrade duidelik was dat die lidmaattale aan die daal was, het hulle besluit om Turffontein en Johannesburg as ’n nuwe gemeente saam te smelt met die naam Deo Gloria, wat Johannesburg-Suid se kerkperseel in Alameinweg, Robertsham, sou gebruik. 

In die eerstejaar van sy bestaan het Deo Gloria toe 951 belydende en 292 dooplidmate gehad en was die predikant ds. S.P. Kloppers, die laaste in ’n lang ry predikante van Turffontein, wie se naam voortleef in die Ring van Turffontein. Soos te wagte het die afname in Deo Gloria se lidmaattal voortgeduur, tot ’n skamele 174 belydende en 10 dooplidmate in 2016.

Bronne
------

* Olivier, ds. P.L. (samesteller). (1952). *Ons gemeentelike feesalbum*. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers.
**August Friedrich Kellner** (1 Februarie 1885 – 4 November 1970) was 'n middelvlak-amptenaar in Duitsland wat gewerk het as 'n justisie inspekteur in Mainz en Laubach. Gedurende die Eerste Wêreldoorlog was Kellner 'n voetsoldaat in 'n Hessiese regiment. Na die oorlog het hy 'n politieke organiseerder geword vir die Sosiaal-Demokratiese Party, wat die voorste politieke party was in die tyd van die onstuimige en kortstondige Republiek van Weimar, Duitsland se eerste demokrasie.

Kellner het 'n veldtog gevoer teen Adolf Hitler en die Nazis. Met die begin van die Tweede Wêreldoorlog het Kellner 'n joernaal begin skryf om sy waarnemings van die Nazi-bewind te boekstaaf. Hy het hierdie werk *Mein Widerstand* ("My Weerstand") genoem. Na die oorlog het Kellner op denazifikasie-rade gedien, en gehelp om die Sosiaal-Demokratiese Party te hervestig. In 1968 het hy sy joernaal aan sy Amerikaanse kleinseun gegee om dit in Engels te vertaal en tot die aandag van die publiek te bring. Hy verduidelik die doel van die skryf van sy joernaal soos volg:

> 
> "Omdat hulle oor die mag beskik het om my stem stil te maak, kon ek nie die Nazis in die hede beveg nie. Ek het derhalwe besluit hom hulle in die toekoms te bestry. Ek sou aan die komende geslagte 'n wapen gee teen enige terugkeer van sulke boosheid. My ooggetuienis sou hulle barbaarse dade aanteken, en ook wys hoe om hulle te stuit."
> 
> 
>

Biografie
---------

### Familie en onderwys

Kellner is gebore in Vaihingen an der Enz in Suid-Duitsland. Hy was die enigste kind van Georg Friedrich Kellner, 'n bakker van Arnstadt in Thüringen, en Barbara Wilhelmine Vaigle van Bietigheim-Bissingen. Die Kellners was Evangeliese Lutherane.

Kellner het die Volksschule en Oberrealschule bygewoon in Mainz. In 1903 het hy 'n regsklerk geword in die *Amtsgericht Mainz* ('n laerhof in die rangorde van Duitse howe). In 1920 is hy bevorder tot justisie-inspekteur. Hy het in die hof gebly tot 1933.

Militêre diens en huwelik
-------------------------

Kellner het in 1913 getrou met Pauline Preuss (19 Januarie, 1888 – 8 Februarie, 1970). Hulle enigste kind, Karl Friedrich Wilhelm (ook bekend as Fred William), is in Mainz gebore op 29 Februarie 1916.

Kellner was in die militêre reserwes in 1908. Hy is geroep vir aktiewe diens toe die Eerste Wêreldoorlog uitgebreek het in 1914. Hy het in België en Frankryk geveg, in die Eerste Slag van die Marne. Hy is naby Reims, Frankryk, gewond en het die res van die oorlog by die 13de Weermagskorps in Frankfurt am Main deurgebring.
Ds. François Albertus Dreyer, van 1947 tot 1950 die eerste leraar van Estoire.
Die NG kerk Estoire.
Ds. G.W. Koornhof, van 1950 tot 1958 Estoire se tweede leraar.
Die **NG gemeente Estoire** is ’n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in die Vrystaat hoofstad, Bloemfontein. Dit is tans (2015) die 80ste oudste gemeente in die Vrystaatse Sinode.

Die naoorlogsjare in Bloemfontein is gekenmerk deur 'n fenomenale groei van die stad. Een ná die ander nuwe gemeente word afgestig, en op 17 Oktober 1947 is hierdie gemeente deur die Ringskommissie van die Ring van Bloemfontein gestig. Die moedergemeente, De Bloem, was toe pas 12 jaar oud. 

Op 3 November 1947 is ds. François Albertus Dreyer, destyds medeleraar van die gemeente De Bloem, as eerste leraar van die nuutgestigte gemeente Estoire beroep. Hy aanvaar die beroep en word op 24 Januarie 1948 bevestig. 

Dit het spoedig geblyk dat die kerksaal vir die groeiende gemeente te klein geword het, en in Mei 1948 is die saal teen 'n koste van £2 550 vergroot. Vroeg in 1950 is met die bou van 'n sierlike pastorie begin, dog voordat dit nog in gebruik geneem kon word, moes die gemeente afskeid neem van hul geliefde leraar wat 'n beroep na Dewetsdorp aanvaar het. 

Op 15 April 1950 is ds. Gerhardus Willem Koornhof van Durban beroep. Hy aanvaar die beroep en word op 26 Augustus bevestig. Nog steeds groei hierdie gemeente. Waar dit met afstigting in 14 wyke verdeel was, was daar teen 1951 21 wyke. Die bou van 'n kerk is deur 'n groot deel van die gemeente sterk gepropageer, en, so berig *Ons gemeentelike feesalbum* in 1951, "ons voel oortuig die intuïsie en leiding van ds. Koornhof sal die gemeente spoedig tot die daad bring".

Enkele leraars
--------------

* Francois Albertus Dreyer, 1947 – 1950
* Gerhardus Willem Koornhof, 1950 – 1958 (aanvaar sy emeritaat)

Bronne
------

* (af)  Olivier, ds. P.L. 1952. *Ons gemeentelike feesalbum*. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers.
Kaart van Bougainville
Topografiese kaart van Bougainville
**Bougainville** (Engels: *Bougainville Island*) is die grootste en mees noordwestelike eiland binne die (geografiese) Salomonseilande en behoort (polities) tot die eilandnasie Papoea-Nieu-Guinee. Die eiland is net oos van Nieu-Brittanje en net noordwes van die Salomonseilande geleë en maak deel uit van Melanesië. Dit vorm sedert 2000 die enigste outonome streek binne Papoea-Nieu-Guinee. Bougainville het 'n bevolking van 234 280 in 2011 gehad en het 'n oppervlakte van 9 318 km². Die eiland skei die Salomonssee in die suidweste van die oop Stille Oseaan in die noordooste.

Die eiland is in 1768 deur die Franse ontdekkingsreisiger Louis Antoine de Bougainville vir Europa ontdek en ná homself genoem. Vanaf 1899 tot 1919 was die eiland deel van die Duitse kolonie Duits-Nieu-Guinee (*Deutsch-Neuguinea*). Die kolonie is tydens een van die eerste veldslae tydens die Eerste Wêreldoorlog op 11 September 1914 deur Australiese magte aangeval en verower. Tussen 1920 en 1949 is die gebied deur Australië as 'n volkebond-mandaat bestuur, terwyl die plaaslike bevolking vir 'n vereniging met die Salomonseilande gevra het. Tydens die Tweede Wêreldoorlog is Bougainville in 1942 deur Japannese magte aangeval en tot 1943 beset. In 1949 is die gebied deur die Verenigde Nasies tot 'n Trustgebied verklaar en nog tot 1975 deur Australië bestuur. Op 16 September 1975 het die eiland deel van die onafhanklike Papoea-Nieu-Guinee geword. Net vier dae vroeër is die Republiek van die Noordelike Salomonseilande uitgeroep, maar geen internasionale erkenning verkry nie en in 1976 met verhoogde selfbestuursmagte by Papoea-Nieu-Guinee ingelyf. In 1988 het 'n burgeroorlog uitgebreek, wat in 1998 deur Nieu-Seelandse bemiddeling beëindig is en 'n Vredesmoniteringsgroep onder leiding van Australië is ná Bougainville gestuur. Tot die jaar 2020 is 'n referendum oor die onafhanklikheid van Papoea-Nieu-Guinee beplan.

Sien ook
--------

* Bougainvillea
Ds. J.P. Potgieter is op 8 Mei 1949 as Dwaalboom se eerste leraar bevestig.
Die **NG gemeente Dwaalboom** is ’n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in die suidwestelike uithoek van die provinsie Limpopo, naby die grens met Noordwes en Botswana.

Stigting
--------

Wat vandag die gemeente Dwaalboom is, was tot in 1941 die bosveldwyke van Zwartruggens. In 1941 het die bosveldwyke van Zwartruggens met Dwaalboom as middelpunt en die bosveldwyke van Rustenburg met Northam as middelpunt egter saam 'n gemeente gestig, nl. Rustenburg-Noord. In 1948 het die kerkraadslede van die Dwaalboom-wyke aansoek gedoen om afstigting en op Saterdag, 23 Oktober 1948 is die gemeente Dwaalboom deur die Ringskommissie van die Ring van Krokodilrivier gestig. 

Dwaalboom en Northam (Rustenburg-Noord) was nou oor en weer konsulent. Op 8 Mei 1949 is die gemeente se eerste leraar in die persoon van ds. J.P. Potgieter hier bevestig. Twee rondawels met 'n kombuisie en badkamer moes aanvanklik as 'n tydelike pastorie dien. In September 1950 is daar egter 'n begin met die bou van 'n sierlike pastorie gemaak, deur die alombekende boukontrakteur F.P. van Heerden van Germiston. 

Die gemeente bestaan hoofsaaklik uit bees, en tabakboere. Al skei groot afstande die lidmate van mekaar, bring Nagmaalsgeleenthede tog almal van ver en byeen. 

in 1951 berig *Ons gemeentelike feesalbum*: "Dwaalboom is 'n jong gemeente met groot moontlikhede, nie net op tydelike gebied nie, maar veral op geestelike gebied. Die verderwende invloed van die stad wat soveel menseharte kil en koud gemaak het, het nog nie sy invloed hier versprei nie. Omdat byna al ons lidmate boere is wat uit die bodem moet lewe, dwing die natuur hulle om neer te buig voor die Skepper van hemel en aarde."

Enkele leraars
--------------

* J.P. Potgieter, 1949 – ?, eerste leraar
* Lambertus Merthinus Cilliers, 1959 – 1962
* P.A. de Wet

Sien ook
--------

* Gereformeerde kerk Drieviersboom

Bronne
------

* (af)  Olivier, ds. P.L. (samesteller), *Ons gemeentelike feesalbum*. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952.
**VSK Osterholz-Scharmbeck**|  |
| **Volledige naam** | Verein für Sport und Körperpflege  Osterholz-Scharmbeck von 1848 e. V. |
| **Stigtingsdatum** | 1848 |
| **Tuisveld** | Waldstadion,  Osterholz-Scharmbeck |
| **Kapasiteit** | 2 000 |
| **Kompetisie** | Oberliga Noord |
|

**VSK Osterholz-Scharmbeck** is 'n sportklub uit Osterholz-Scharmbeck in die deelstaat Neder-Sakse in Duitsland, veral bekend vir sy sokkerafdeling. 

Die klub het ontstaan deur 'n reeks samesmeltings tussen *Scharmbecker-Osterholzer Turnverein/Scharmbecker Turnerbund von 1848*, *Turnverein „Gut Heil" Osterholz* , *Pyramidenclub Osterholz „Frisch auf"*, *Arbeiter-Turn- und Sportverein Osterholz-Scharmbeck* en die sokkerklub *Fußballverein Preußen 09*. Voor die samesmelting met Preußen 09 het die klub nie sokker aangebied nie. In die 1930’s was die klub bekend as *Sportverein Preußen 09 Osterholz-Scharmbeck* en dis later herdoop na *Spielvereinigung Osterholz-Scharmbeck, vormals Preußen 09*. Na die Tweede Wêreldoorlog is die klub deur die Geallieerdes ontbind, maar dis weer in Februarie 1946 herstig as *Verein für Sport und Körperpflege Osterholz-Scharmbeck*, die huidige naam. 

Die klub speel sedert 2006 in die Oberliga Noord. Behalwe sokker, bied die klub ook heelwat ander sportsoorte, insluitend die binneshuise sportsoort prelbal.

Onlangse ligaposisionering
--------------------------

|  |
| --- |
| * 2002-03 (VI) Landesliga 1ste
* 2003-04 (V) Verbandsliga Neder-Sakse Oos 3de
* 2004-05 (V) Verbandsliga Neder-Sakse Oos 4de
* 2005-06 (V) Verbandsliga Neder-Sakse Oos 1ste
* 2006-07 (IV) Oberliga Noord 14de
* 2007-08 (IV) Oberliga Noord
 |
Die opbou van 'n kubiese digpakking
Die verband tussen die stapelrigting (liggaamsdiagonaal) en die kubiese sel
'n **Kubiese digpakking** is 'n kristallografiese digpakking wat die volgorde ...- A - B - C - A - B - C - ... het

Die simmetrie van 'n eenvoudige metaalrooster wat hierdie digpakking volg is kubies en besit die ruimtegroep Fm3m. Die as wat loodreg is aan die diggepakte lae, vorm die liggaamsdiagonaal van die kubiese eenheidsel. Die lengte van die A - B - C - A as is daarom {\displaystyle a\_{o}{\sqrt {3}}}, waar {\displaystyle a\_{o}} die eenheidsvektor van die kubiese sel weergee.

Die kubiese sel is vlakgesentreer (fcc: *face centered cubic*) en daar is talle elemente wat metale is met 'n kristalstruktuur wat uit 'n eenvoudige kubiese digpakking van atome bestaan. In die strukturbericht-klassifikasie word hulle A1-strukture genoem. Van die metale met hierdie struktuur is goud, nikkel, stronsium, ytterbium en koper, wat die argetipe van hierdie struktuur is. Daar is egter ook edelgasse soos argon, neon en xenon wat hierdie struktuur aanneem as hulle by voldoende lae temperature vastestowwe vorm.

Omringing en pakking
--------------------

'n Kuboktaëder
In hierdie digpakking besit elke atoom 12 naaste bure op 'n afstand van {\displaystyle {\frac {a\_{o}}{\sqrt {2}}}} Dit is die digste manier waarop atome in 'n rooster gestapel kan word. Die 12 bure beset die hoeke van 'n reëlmatige kuboktaëder.

Daar bestaan afgeleide strukture waarin 'n deel van die atome van die digpakking deur 'n ander soort atome vervang is, soos in die perovskiet-struktuur. Hulle het dan ook 'n 12-omringing wat 'n kuboktaëder vorm.

Interstisiële holtes
--------------------

Die oktaëdriese en tetraëdriese holtes in die kubiese sel
Die kubiese sel besit 4 oktaëdriese en 8 tetraëdriese interstisiële holtes. In chemiese verbindings word hierdie holtes dikwels met ander atome of ione opgevul. 

### Afgeleide strukture

#### B1

'n Goeie voorbeeld hiervan is die halietstruktuur van die sout NaCl. Dit bestaan uit 'n kubiese digpakking van chloorione met natriumione wat alle oktaëderholtes opvul, of ons kan dit ook omdraai: 'n natriumpakking met chloor in sy oktaëderholtes. Hierdie struktuur word in die strukturbericht-klassifikasie met B1 aangedui. 

#### A4

'n Ander variant is die diamantstruktuur wat die helfte van die tetraëderholtes gevuld het met nog 'n koolstofatoom. Hierdie is die A4-struktuur. 

#### B3

Indien die atome in die tetraëderholtes tot 'n ander element behoort ontstaan die sfaleriet-struktuur, wat die kode B3 gekry het. Die argetipe is sink sulfied ZnS.

#### C1

Indien alle tetraëderholtes opgevul word met ander atome ontstaan die fluoriet-struktuur wat die kode C1 gekry het. Die argetipe is kalsiumfluoried CaF2
Die **Yeni-moskee**, **Nuwe Moskee** of **Moskee van die Valide Sultan** (Turks: *Yeni Cami* of *Yeni Valide Camii*) is ’n Ottomaanse keiserlike moskee in die Eminönü-distrik van Istanboel, Turkye. Dit is aan die Goue Horing geleë aan die suidpunt van die Galata-brug. Dit is een van die stad se bekendste bakens.

Geskiedenis
-----------

Die Nuwe Moskee en Eminönü-basaar
Bouwerk aan die moskee het in 1597 begin op bevel van Safiye Sultan, die vrou van sultan Murat III. Die oorspronklike argitek was Davut Aga, ’n leerling van die groot Mimar Sinan. Davut Aga is egter in 1599 dood en is vervang met Dalgic Ahmed Cavus.

Die projek is aan bande gelê deur politieke ontevredenheid en die ligging en geldelike implikasies het gelei tot ontevredenheid in die hof. Die Eminönü-buurt was die stad se voorste handelsentrum en die tuiste van ’n hoofsaaklik Joodse gemeenskap. Deur die moskee daar te plaas, het Safiye Sultan gehoop om die Islamitiese invloedsfeer uit te brei en voordeel te trek uit die groeiende ontevredenheid onder plaaslike en oorsese handelaars oor die toenemende mag en invloed van hul Joodse eweknieë. Die hoë koste van die projek het egter groot kritiek ontlok. Safiye Sultan moes die projek noodgedwonge laat vaar ná Murat III se dood. Die nuwe sultan, Ahmet I, het nie daarin belanggestel nie en bouwerk is laat vaar.

Die onvoltooide gebou het verval en is in 1660 grootliks deur ’n brand verwoes. Later dié jaar het die argitek Mustafa Aga voorgestel dat Valide Turhan Hadice, die ma van Mehmet IV, die projek voltooi as ’n godsdiensdaad. Die moskee is eindelik in 1663 voltooi en in 1665 ingewy.
'n Kuiper berei die kante van 'n vaatjie voor by die Van Ryn Brandewynkelder naby Stellenbosch, Suid-Afrika
Die vaatjie word met 'n deksel geseël, waterdig met rietblare gemaak, en die laaste ring vasgeslaan
Kuipery in die Zuiderzeemuseum in Nederland
Tradisioneel is 'n **kuiper** iemand wat vate en soortgelyke houtvoorwerpe maak. Die woord kom van die Nederlandse *kuip*, wat op sy beurt vanuit die Latynse *cupa* kom, wat "vat" beteken. Daar word na die maak van vaatjies verwys as **kuipery**.

Die vat bestaan uit 'n aantal **duie**, gewoonlik eikehout, wat met die hand gevorm word sodat hulle op mekaar pas en mekaar vertikaal ondersteun. Hulle word horisontaal deur staalringe of -hoepels van verskillende groottes saamgevat en bymekaar gehou, en met rietblare waterdig gemaak. Wanneer 'n vaatjie leeg gelaat word en nie klam gehou word nie, en die duie begin uitdroog, krimp dit sodat die vat later inmekaar val. Dit is waar die uitdrukking "in duie stort" vandaan kom. Dit kan egter verhoed word, deur die ringe aan beide kante van die vat liggies na die middel toe te tik en sodoende die vat weer stewig en bruikbaar te maak.

Deesdae is die ambag spesifiek verbind aan distillering in die wynbedryf, waar die kuiper omsien na die verouderingsvate waarin die wyn of ander spiritualieë in 'n horisontale posisie geberg word.

Terwyl plastiekhouers vandag meestal houthouers vervang en die kuiper oorbodig gemaak het, is daar steeds 'n groot aanvraag vir goeie kwaliteit houtvate, en die idee is gevestig dat die hoogste kwaliteit vaatjies slegs met die hand deur professionele kuipers gemaak kan word.

Daar word deesdae baie min na doodskismakers verwys as kuipers.

Lees ook
--------

* Barrique
Gedenktekens in die Poets' Corner van die Westminster-abdy
**Poets' Corner** is die naam waarmee tradisioneel na die Suidelike Dwarsskip van die Westminster-abdy te Londen verwys word omrede die honderdtal digters, dramaturge en skrywers wat hier ter ruste gelê is of met monumente herdenk word.

Die eerste digter, wat sy laaste rusplek in Poets' Corner gevind het, was Geoffrey Chaucer in 1556. Oor die eeue heen het die tradisie ontstaan om hier persoonlikhede te begrawe of te herdenk wat 'n beduidende bydrae tot die Britse kultuur gelewer het. Die oorgrote meerderheid persoonlikhede, aan wie hierdie eer betoon is, was skrywers.

In 2009 is die stigters van die Koninklike Ballet (*Royal Ballet*) op 'n vloersteen herdenk, terwyl die Victoriaanse skryfster Elizabeth Gaskell op 25 September 2010 met 'n paneel in die gedenkvenster vereer is. Die vroeëre Britse laureaat-digter Ted Hughes is op 6 Desember 2011 met 'n vloersteen herdenk, en dieselfde eer is ter geleentheid van die vyftigste herdenking van sy sterfdag op 22 November 2013 aan die skrywer C.S. Lewis betoon.
**Point Reyes** is 'n kaap en gewilde toeristebestemming aan die Stille Oseaankus van Noord-Kalifornië, geleë in die distrik Marin County en sowat 30 myl (50 km) wes-noordwes van San Francisco. Die kaap het sy naam ook aan die Point Reyes-skiereiland verleen wat van Tomales Bay in die noordooste tot die Bolinas-strandmeer in die suidooste strek. Die kaap en sy natuurlewe word beskerm as deel van die natuurbewaringsgebied Point Reyes National Seashore.

Geologie
--------

'n Kaart van die San Andreas-breuk wat die teenoorgestelde bewegings van die Pasifiese en Noord-Amerikaanse Plaat aandui. Point Reyes, wat maklik op die kaart uitgeken kan word, beweeg saam met die Pasifiese Plaat jaarliks sowat vyf sentimeter in noordwestelike rigting
Die hele Point Reyes-skiereiland is, in teenstelling met die res van Marin County as deel van die Noord-Amerikaanse Plaat, teen die oostelike rand van die Pasifiese Plaat geleë. Dit maak deel uit van die sogenaamde *Salinian Block*, 'n geologiese terrein (Engels: *terrane*) of fragmentariese blok van die aardkors wat na die Salinas Valley genoem is en deur die magtige Kaliforniese San Andreas-breuk oor 'n tydperk van miljoene jare sowat 500 km noordwaarts verskuif is.

Dié breuk, wat regstreeks onder Tomales Bay loop, vorm ook die skiereiland se oostelike grens. Point Reyes se oorspronklike oostelike teenstuk as landskapsvorm is die Tehachapi Mountains, 'n bergreeks wat 500 km verder suidwaarts in die distrikte Kern County en Los Angeles County geleë is.
|  |
| --- |
| **Mev. Ples** |
| 'n Beeld van die fossiel. |
| Mev. Ples se kopbeen in die Ditsong Nasionale Natuurhistoriese Museum, Pretoria. |
| 

---

 |
| Algemene naam | Mev. Ples |
| Katalogusnommer | Sts 5 |
| Spesie | *Australopithecus africanus* |
| Ouderdom | 2,05 miljoen jaar |
| Plek ontdek | Sterkfontein,Suid-Afrika |
| Datum ontdek | 18 April 1947 |
| Ontdek deur | Robert Broom,John T. Robinson |

**Mev. Ples** is die gewilde naam van **Sts 5**, die volledigste kopbeen van ’n *Australopithecus africanus* wat nog in Suid-Afrika ontdek is. Baie fossiele van hierdie spesie, wat beskou word as die verre verwante van mense, is in die Sterkfontein-gebied gevind in die Unesco-wêrelderfenisgebied bekend as die Wieg van die Mensdom. Dit is op 18 April 1947 deur Robert Broom en John T. Robinson gevind. Die breinkapasiteit is sowat 485 cm³.

Argeoloë by die Sterkfontein-grot, waar Mev. Ples gevind is.
Mev. Ples se kopbeen in die Ditsong Nasionale Natuurhistoriese Museum, Pretoria.
Die bynaam is afgelei van die wetenskaplike naam *Plesianthropus transvaalensis* ("amper-man van Transvaal"), wat Broom aanvanklik aan die kopbeen gegee het. Dit is deur medewerkers van Broom "Mev. Ples" gedoop.

Die geslag van die fossiel is nie heeltemal seker nie en dit kan dalk "Mnr. Ples" wees. Verder het X-strale van die kopbeen daarop gedui die tandwortels is dalk nie dié van 'n volwassene nie; dus is die naam "Jongeheer Ples" ook moontlik. Sommige navorsers redeneer dat die asynsuur wat gebruik is ter voorbereiding van die fossielondersoek sedert 1947 die rotsbeen in die skedel en die hoektandkaste genoegsaam beskadig het dat die deursnee van die tandkaste verklein is, en so verwar is met dié van 'n vroulike Australopithecus africanus.

Sommige kenners meen dat 'n gedeeltelike geraamte wat in dieselfde jaar naby die kopbeen gevind is, dalk aan Mev. Ples behoort – dit kan Mev. Ples die Suid-Afrikaanse weergawe van die beroemde fossiel Lucy maak.

Die ouderdom van die kopbeen word geraam op sowat 2,05 miljoen jaar.

Sien ook
--------

* *Australopithecus africanus*

Bronne
------

* Herries, A.I.R. Shaw, J. 2011. *Palaeomagnetic analysis of the Sterkfontein palaeocave deposits; age implications for the hominin fossils and stone tool industries*. J. Human Evolution. 60, 523-539.
* Herries, A.I.R.. Hopley, P. Adams, J. Curnoe, D. Maslin, M. 2010. *Geochronology and palaeoenvironments of the South African early hominin bearing sites*: ’n antwoord op Wrangham et al. 2009: *Shallow-Water Habitats as Sources of Fallback Foods for Hominins* Am. J. Phys. Anthro. 143, 640–646.
* Tattersall, Ian, Schwartz, Jeffery (2000). *Extinct Humans*. Westview Press, Boulder CO. pp. 65–66. ISBN 0-8133-3482-9.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
Aristoteles.
Copernicus.
Die **ondermaanse** is ’n begrip in Arestoteliaanse fisika wat uit die Griekse sterrekunde kom. Dit is die deel van die kosmos onder die maan, met die aarde as middelpunt, wat bestaan uit die vier klassieke elemente: aarde, water, lug en vuur.

Die ondermaanse was in die klassieke sterrekunde die sfeer van die veranderlike natuur; alles bo die maan – die streek van die eter waar die planete en sterre geleë is – was permanent en onveranderlik. Die natuurkragte het net in die ondermaanse sfeer gegeld.

Ontwikkeling van die idee
-------------------------

Plato en Aristoteles het in die antieke tyd die oorspronklike teorie van ’n ondermaanse sfeer help formuleer. Dit het gewoonlik gepaard gegaan met die begrip geosentrisme – dat die aarde die middelpunt van die heelal is. 

Avicenna het die Aristoteliaanse idee dat veranderings en korrupsie tot die ondermaanse beperk is, tot in die Middeleeue gevoer. Middeleeuse skolastici soos Thomas Aquinas – wat in sy werk *Summa Theologica* die verdeling tussen die hemelse en die ondermaanse sfeer op ’n kaart aangedui het – het ook met Cicero en Lucanus saamgestem dat daar ’n groot grens is tussen die Natuur en die Lug, die ondermaanse en die eteriese sfeer.

Die teorieë van Copernicus het egter hierdie siening begin verander. Daarbenewens het Tycho Brahe se waarnemings van ’n nuwe ster ("nova") en van komete in die veronderstelde onveranderlike hemelruim dié idees verder in die wiele gery.
Die **Swartoogsterrestelsel** (ook bekend as onder meer **Messier 64** en **NGC 4826**) is ’n spiraalsterrestelsel in die sterrebeeld Berenike se Hare. Dit is in Maart 1779 deur Edward Pigott ontdek en in April dieselfde jaar onafhanklik deur Johann Elert Bode asook in 1780 deur Charles Messier, wat dit in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem het.

Dit het ’n skouspelagtige, donker strook van absorberende lig voor die helder kern, vandaar die naam "Swart Oog" of "Bose Oog". Dit is deur klein teleskope sigbare en dus goed bekend onder amateur-sterrekykers.

Stervorming
-----------

By die eerste aanblik lyk M64 soos ’n redelik gewone sterrestelsel, waarin al die sterre se wentelbane in dieselfde rigting is, kloksgewys soos gesien op die Hubble-foto. Onlangse studies het egter gelei tot die ontdekking dat die interstellêre gas in die buitenste streke van M64 in die teenoorgestelde rigting wentel as die binneste sterre en gas. Die binneste streek het ’n deursnee van net sowat 3 000 ligjare, terwyl die buitenste streek nog 40 000 ligjare verder strek. Hierdie patroon lei waarskynlik tot die vorming van talle nuwe sterre in die gebied tussen dié twee streke.

Botsing met buursterrestelsel
-----------------------------

Sterrekundiges glo die rede dat die twee streke in teenoorgestelde rigtings draai, is die gevolg daarvan dat M64 ’n satellietstelsel waarmee dit gebots het, opgeneem het – dalk meer as ’n miljard jaar gelede. Stervorming vind plaas waar die twee streke se roterende gas bots, saamgepers word en ineenkrimp.

Warm, blou sterre wat pas gevorm het, kan duidelik op die Hubble-foto gesien word, asook pienk wolke van gloeiende waterstof wat fluoresseer wanneer dit blootgestel word aan die ultravioletlig van nuwe sterre.

Die Swartoogsterrestelsel is sowat 17 miljoen ligjare van die Aarde af en beslaan 10,71 × 5,128 boogminute.