recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sally Little** (gebore op 12 Oktober 1951 in Kaapstad) is 'n professionele gholfspeler. Sy was oorspronklik van Suid-Afrikaanse nasionaliteit, maar het Amerikaanse burgerskap verkry in Augustus 1982. Sy word 'n lid van die LPGA Toer in 1971 en het 15 LPGA toernooie gewen, waaronder twee groot kampioenskappe gedurende haar loopbaan. In 2016 was sy die eerste vroulike gholfspeler van Suid-Afrika wat ingelyf is in die Suid-Afrikaanse Heldesaal.

Amateurloopbaan
---------------

Sy was die lae individu by die 1971 Wêreldamateurspankampioenskap en het die Suid-Afrikaanse Wedstrydspel en houespeltitels dieselfde jaar gewen. As 'n amateur het sy gesamentlik die vyfde plek ingeneem by die 1971 Lady Carling Open.

Professionele loopbaan
----------------------

Little het in 1971 by die LPGA Tour aangesluit en is benoem as die *LPGA Nuweling van die Jaar*. Haar eerste professionele oorwinning was by die 1976 Vroue Internasionaal. Sy het op die 72ste putjie haar hou uit 'n sandkuil langs die setperk gesink, om Jan Stephenson met een hou te klop.

Little se beste seisoen was in 1982, toe sy derde was op die verdienstelys. Sy het 15 oorwinnings op die toer, insluitende twee groot kampioenskappe.
**Salma Hayek Pinault** (née **Hayek Jiménez**; \* 2 September 1966) is 'n Meksikaans-Amerikaanse aktrise, rolprentvervaardiger en gewese fotomodel. Hayek het haar loopbaan in Meksiko met 'n rol in die telenovela *Teresa* begin en later in die rolprent *El Callejón de los Milagros* (Engelse titel: *Miracle Alley*) verskyn, waarvoor sy deur die *Academia Mexicana de Arte y Ciencias Cinematográficas (AMACC)* vir 'n Ariel-prys genomineer is. In 1991 het Hayek haar in Hollywood gevestig waar sy bekendheid verwerf het vir haar rolle in rolprente soos *Desperado* (1995), *From Dusk till Dawn* (1996), *Dogma* (1999) en *Wild Wild West* (1999).

Haar groot deurbraak het in 2002 met die rolprent *Frida* gekom waarin sy die hoofrol as die Meksikaanse skilderes Frida Kahlo vertolk het. Hiervoor is Hayek in die kategorie "Beste aktrise" vir 'n *Academy Award*, *BAFTA Award*, *Screen Actors Guild Award* en *Golden Globe Award* genomineer. Die rolprent, wat groot belangstelling gewek het en gunstig deur kritici ontvang is, was 'n kommersiële sukses. 

Haar regiewerk vir *The Maldonado Miracle* is in 2004 met 'n *Daytime Emmy Award* in die kategorie "Kinder/Jeug/Gesin" bekroon. Drie jaar later is sy vir haar rol in ABC se komiese televisiedramareeks *Ugly Betty* vir 'n *Emmy Award* as "Uitstekende gas-aktrise in 'n komediereeks" genomineer. Tussen 2009 en 2013 het sy daarnaas as gas-aktrise in NBC se komediereeks *30 Rock* opgetree. Meer onlangse filmprojekte sluit *Grown Ups* (2010), *Puss in Boots* (2011), *Grown Ups 2* (2013), *Tale of Tales* (2015) en *The Hitman's Bodyguard* (2017) in.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BIBSYS: 12022
* BNE: XX1266000
* BNF: cb14033215n (data)
* CANTIC: a10939295
* GND: 137465513
* IMDb: nm0000161
* ISNI: 0000 0001 2140 3923
* LCCN: no98078281
* MusicBrainz: e43110c3-6f41-4ba3-9c22-1f90b1792193
* NKC: xx0008653
* NLP: A16026524
* NTA: 191717061
* RERO: 02-A026103882
* SNAC: w6vx3vf6
* SUDOC: 059566876
* VIAF: 76514944
* WorldCat Identities: lccn-no98078281

 |
Die natuurlike logaritme van e, ln(e), is gelyk aan 1
Die getal of die wiskundige konstante **e** is die grondtal van die natuurlike logaritme en word dikwels gedefinieer as:

{\displaystyle e=1+{\frac {1}{1}}+{\frac {1}{1\times 2}}+{\frac {1}{1\times 2\times 3}}+{\frac {1}{1\times 2\times 3\times 4}}+\cdots }.
Die waarde van *e* kan ook bereken word deur::

{\displaystyle e=\lim \_{n\to \infty }\left(1+{\frac {1}{n}}\right)^{n}}
Die getal *e* word ook die konstante van Neper (Napier) genoem, na die uitvinder van die logaritme, die Skotse wiskundige John Napier wat e omstreeks 1600 tydens sy werk aan een van die eerste rekenliniale teëkom het. Die getal *e* word deur die Switserse wiskundige Leonhard Euler die eksponensiële getal genoem, vandaar vermoedelik die naam. Euler maak die eerste grondige studie van *e* en het op sy eie byna alle belangrike eienskappe daarvan ontdek.

By benadering is die waarde van *e*:

*e* = 2,718281828459...

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4150966-3
* LCCN: sh93008168

 |
**Ian Fraser Kilmister** (24 Desember 1945 – 28 Desember 2015), beter bekend as **Lemmy**, was 'n Engelse sanger en musikant wat die stigter van die musiekgroep Motörhead was.

Lemmy se musiek was die begin van die heavy metal genre.

Lemmy is gebore in Stoke-on-Trent, en het grootgeword tussen daar en later Anglesey. Hy is beïnvloed deur die vroeë werke van The Beatles, wat daartoe gelei het dat hy in die 1960's in verskillende rockgroepe gespeel het; insluitend The Rockin' Vickers. Hy het vir Jimi Hendrix gewerk voordat hy in 1971 by die musiekgroep Hawkwind aangesluit. Nadat hy in 1975 uit Hawkwind is vir die besit van dwelms, stig hy Motörhead in dieselfde jaar as hoofsanger, baskitaar en liedjieskrywer. Die sukses van Motörhead bereik in 1980 en 1981 'n hoogtepunt en bevat die treffer *Ace of Spades* en die live-album *No Sleep 'till Hammersmith*.

Lemmy het voortgegaan om op te neem en gereeld met Motörhead te toer tot sy dood in Desember 2015 in Los Angeles, Kalifornië, waar hy sedert 1990 gewoon het. Afgesien van sy musikale aktiwiteite, was hy veral bekend vir sy harde lewensstyl, wat kettingrook insluit en gereelde verbruik van alkohol en amfetamiene. Hy is op 28 Desember 2015 aan prostaatkanker oorlede.

Vroeë lewe
----------

Toe hy drie maande oud was het sy pa, 'n voormalige Britse Lugmag kapelaan en konsertpianis, geskei van sy moeder. Toe Lemmy tien was, trou sy ma met die voormalige rugbyspeler George L. Willis, wat al twee ouer kinders uit 'n vorige huwelik gehad het, Patricia en Tony, van wie Lemmy nie gehou het nie.

Lemmy het The Beatles sien optree toe hy sestienjaar oud was en het leer kitaar speel saam met hul eerste album. Hy het ook die sarkastiese houding van die groep bewonder, veral die van John Lennon.
**Verkoeling** word verstaan as die afvoer van warmte uit 'n ruimte waar die warmte 'n nadelige of ongewenste uitwerking kan hê. Verkoeling word veral by voedselbewaring toegepas waar die temperatuur gewoonlik tussen enkele grade bo vriespunt en ongeveer - 60 °C kan varieer. 'n Eenvoudige metode waarvolgens warmte aan 'n stof onttrek kan word, is om 'n koudmakende mengsel, soos byvoorbeeld ys en sout, te gebruik. Met hierdie mengsel kan ŉ temperatuur van so laag as -22 °C bereik word. Ander koudmakende mengsels is onder meer:

ammoniumchloried en water (-16°C);

ammoniumnitraat en water   (-17 °C);

kalsiumchloried en sneeu (-51 °C);

swaelsuur en sneeu (- 60 °C);

koolstofdioksied en alkohol (-80 °C);

koolstofdioksied en eter (- 90 °C); 

koolstofdioksied en asetoon (- 110°C).

### Uitsettingsverkoeling

Wanneer ŉ gas (byvoorbeeld lug) saamgepers word, word die gas warm as gevolg van die arbeid wat verrig word. Deur die gas weer te laat uitsit, word die proses omgekeer en koel die gas weer af, waardeur dit warmte kan opneem en 'n ruimte kan verkoel.

### Kompressieverkoeling

Vloeistowwe soos ammoniak, metielchloried, koolstofdioksied, swaeldioksied en freon neem heelwat warmte op wanneer dit verdamp, en die verdampingstemperatuur word bepaal deur die druk waaronder die vloeistof geplaas word. Om dus ŉ temperatuurverlaging te bewerkstellig, word die vloeistof in een ruimte saamgepers en toegelaat om na 'n ander ruimte (uitsettingstenk) te vloei, waardeur die gas verdamp en uitsit en warmte uit die lug opneem. Die tegniek word veral by huishoudelike yskaste toegepas.

### Absorpsieverkoeling

By absorpsieverkoeling word daar ook van 'n gas gebruik gemaak wat verdamp, maar die gas word nie onder druk geplaas nie. Die warmte word afgevoer deur die gas deur 'n absorpsievat (hitteruiler) te lei.

### Gebruike

Verkoeling word by koelvragmotors en koeltrokke (spoorweë) en op koelskepe toegepas, waarmee hoofsaaklik voedsel vervoer word. Die voedsel word dan in yskaste of in koelkamers bewaar. Huishoudelike yskaste is gewoonlik van 2 ruimtes voorsien, naamlik 'n koel- en 'n vriesgedeelte. In die vriesgedeelte wissel die temperatuur van 0 tot ongeveer -20 °C. In spesiale vrieskaste word die temperatuur tussen - 20 en - 35 °C gehandhaaf. Verkoeling word egter ook by die bereiding van vloeistowwe soos vloeibare gas, waterstof, suurstof, ensovoorts, gebruik.

Bronnelys
---------

* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0908409699, volume 28, bl. 119, 120
Aletta de Klerk en haar dogter Lettie se grafsteen in die hoofbegraafplaas in Potchefstroom.
Aletta Johanna Smit, Aletta de Klerk se moeder.
**Aletta Johanna de Klerk** (Burgersdorp, 9 Januarie 1883 - Potchefstroom, 21 Augustus 1919) was die tweede vrou van ds. W.J. de Klerk en die moeder van oudmin. Jan de Klerk en Susan Strijdom, vrou van eerste minister adv. J.G. Strijdom. Sy was die grootmoeder van oudpres. F.W. de Klerk en dr. Willem de Klerk, akademikus en koerantredakteur.

Aletta Johanna van Rooy was die tweede oudste kind en eerste dogter uit sen. J.C. (Jan) van Rooy (distrik Colesberg, 23 Julie 1859 – Bloemfontein, 10 Julie 1944) se eerste huwelik, op 14 Junie 1880 op Burgersdorp met Aletta Johanna Smit (distrik Burgersdorp, 8 April 1859 – Bethulie 25 Desember 1921). Eindelik was daar ses seuns en vyf dogters. J.C. van Rooy was die derde kind van die stamouers van die familie Van Rooy in Suid-Afrika, J.C. en Anne van Rooy. Ná haar moeder se dood is Aletta se pa nog twee keer getroud, in 1923 met die weduwee Levina Catharina van der Walt (née Duvenage) en in 1935 met die weduwee Helena Hugo. Hy was toe reeds nagenoeg 76 jaar oud. 

Van Rooy is met ds. Willem Johannes de Klerk getroud toe hy predikant van Heidelberg was, met as arbeidsveld die hele Oos-Transvaal. Dit het hom maande van die huis af gehou terwyl die moeder alleen met die klein kindertjies moes tuisbly. Sy traktement was maar £200 per jaar, maar in sy eggenote het hy 'n ware lewensmaat gehad wat hulpvaardig en gewillig was om te offer. Vir die seuns is klere van die groengeworde swart lakense klere van die dominee gemaak. Die dominee het self velskoene vir die seuns gemaak tot hulle al groot was.

Gedurende die jare 1911-1919 was die egpaar in Potchefstroom werksaam en daar was nou vier seuns en drie dogters in die gesin. Hier het Aletta uitgeblink as die sorgsame en bekommerde moeder wat trou gewaak het oor die sieklike klein Willem en die gebreklike Lettie. Vir hulle twee het sy alles feil gehad en nooit gerus voordat hulle nie rus nie. Die moeder het altyd die kuns verstaan om vir haar kinders tyd af te sonder. Saam met die kinders het sy gespeel, maar ook weer moes die kinders takies in die huis onder toesig van die moeder verrig.

Gedurende die griepjaar 1918 het sy as lid van die Suid-Afrikaanse Vrouefederasie baie siekes besoek, help bedien en versorg. Maar in 1919 is die hele huisgesin platgetrek deur die epidemie en is die sorgsame moeder op die jeugdige ouderdom van 36 jaar oorlede, en vyf dae ná haar klein Lettie. Haar mees uitstaande kenmerk was 'n besondere innemende vriendelikheid. Daar was altyd 'n opregte vriendelike toegeneentheid vir elkeen met wie sy in aanraking gekom het. Gevolglik was die pastorie die bymekaarkomplek waarheen baie mense veral Sondae, na afloop van die dienste gekom het.

Bronne
------

* (af)  Die Gereformeerde Vroueblad. 1959. *Die Gereformeerde vrou 1859-1959*. Potchefstroom: Potchefstroom Herald.
Die **Mamelodi 10** (of **Nietverdiend 10**) was 'n groep jeugdiges wat c. 26/28 Junie 1986 ontvoer is deur 'n polisieman en sg. askari, Joe Mamasela, voor hulle deur die Suid-Afrikaanse spesiale magte vermoor is. Die lotgevalle van die tien het tydens die verrigtinge van die Waarheids-en-Versoeningskommissie bekend geword.

Konstabel Joe Mamasela van die veiligheidspolisie het homself as 'n werwer vir Umkhonto we Sizwe voorgedoen, en voorgeneem om die tien met 'n minibus na Botswana te neem vir militêre opleiding. Mamasela het hulle egter by Nietverdiend afgelaai, waar veiligheidsamptenare die tien gevangegeneem het. Hier is hulle deur kommandant Dave Trippet met 'n chemiese middel ingespuit. Die bewustelose groep is weer in die minibus gelaai en na Bophuthatswana geneem. Daar het spesiale taakmaglid Diederick Jacobus Vorster 'n kleefmyn en AK-47 in die minibus geplaas, en die voertuig aan die brand gesteek. Die byna onherkenbaar verbrande liggame is saam begrawe in 'n veld naby Winterveld, Pretoria.

Jack Cronje, Jaques Hechter, Paul van Vuuren, Wouter Mentz en Roelf Venter het oor hierdie dade getuig voor die Waarheids-en-Versoeningskommissie, en amnestie daarvoor ontvang. Mamasela het 'n artikel 204 getuie geword en sy rol in die moorde erken, wat aan hom vrywaring besorg het solank sy getuienis toereikend was. Taakmaglid D.J. Vorster het getuig dat hy na die moorde vir ontslag van sodanige missies gevra het, weens die veiligheidsrisiko's daaraan en omdat hy dit nie met sy pligte as soldaat kon vereenselwig nie.

Name van die tien
-----------------

* Rooibaard Geldenhuys (1969-07-22 – 1986-06-28)
* Morris Kabini
* Jeremiah Magagula
* Stephen Makena
* Abraham Makolane
* Samuel Masilele (1970-12-18 – 1986-06-28)
* Jeremiah Zondi Ntuli (1969-05-03 – 1986-06-28) (of Matthews P. Lerutla)
* Thomas Phiri (1964-08-20 – 1986-06-28)
* Elliot Sathekge (1968-05-23 – 1986-06-28)
* Sipho Phillip Sibanyoni (1968-03-07 – 1986-06-28)

Sien ook
--------

* Adriaan Vlok, Minister van Wet en Orde, 1986-91
* Dirk Coetzee, Mamasela se toesighouer
* Gugulethu-sewe
* Vryheidspark
Die **verlatespinnekopbos** (*Serruria scoparia*) is 'n blomdraende struik wat tot die genus *Serruria* behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap en kom vanaf Riebeeck-Oos tot die Paarl voor. Die struik is klein met kruipende stammetjies en word slegs 40 cm hoog en blom van Augustus tot Oktober.

Die plant se wortels kan weer uitspruit na 'n brand. Twee maande nadat dit geblom het, val die vrugte af en miere versprei die sade. Hulle stoor die sade in hul neste. Die plant is eenslagtig. Bestuiwing vind plaas deur die werking van insekte. Die plant groei in sanderige grond op hoogtes van 100 m.

In Engels staan dit as die *Forlorn spiderhead* bekend.

Hierdie spesie was as uitgesterf beskou nadat dit laas in 1810 gesien is, maar in September 2001 is die plant weer opgemerk.

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Biodiversityexplorer
* Protea Atlas
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q65929930
* GBIF: 3997238
* iNaturalist: 594483
* IPNI: 706588-1
* IUCN: 157994221
* NCBI: 690421
* Tropicos: 100380697

 |
Die **Ruine Iberg** is die oorblyfsels van 'n kasteel op die gelyknamige berg (Iberg) op die grens van die munisipaliteit  van Riniken in die Switserse Kanton Aargau. Vandag is daar slegs enkele murasies van die ruïnes sigbaar.

Die geskiedenis van die kasteel
-------------------------------

Plan der BurganlagePlan der Burganlage
Die kasteel is in die 11de eeu aan die noordoostelike kant van die berg Iberg gebou. Hierdie eerste gebou het uit 'n hoofgebou, beveiligde ingang en twee kleiner geboue bestaan. Bykomend is 'n diep sloot gegrawe om die kasteel te beskerm teen aanvalle uit die suide. Daar is geen oorgelewerde dokumente wat na kasteel of sy inwoners verwys nie en argeologiese opgrawings lewer die enigste aanduidings. Aan die einde van die 12de eeu is die kasteel deur 'n brand verwoes. Na die brand is die kasteel weer herbou, waartydens bykomende verdedigingsslote en 'n bykomende toring bygevoeg is. Die kasteel is egter nooit voltooi nie en is nie weer daarna bewoon nie. Die gebied om die kasteel het in die 11de en 12de grotendeels aan die Habsburgers behoort en is dit dus waarskynlik dat die kasteel deur hulle gebou is.
Die **Ruïne Besserstein** is die oorblyfsels van 'n sogenaamde "Spornburg" in Switserland (wat op 'n kliprif gebou is sodat die kasteel ten minste aan twee kante deur natuurlike kranse beskerm word). Dit is op die gebied van die munisipaliteit van Villigen in Kanton Aargau geleë – op 'n hoogte van 550 meter bo seespieël op die hang van die Geissberg. Vandag is dit is erg vervalle en is daar slegs enkele murasies oor.

Geskiedenis
-----------

Dit is onbekend wanneer en deur wie die kasteel gebou is. Dit word vir die eerste keer in 'n dokument uit 1244 genoem. Dit was toe die eiendom van die klooster van Murbach. Dit was deel van die landgoed Rein wat aan die klooster behoort het. Volgens geskrifte het 'n ontmoeting op 13 Februarie 1259 in die kasteel tussen hertog Rudolf van Habsburg en sy neef Gottfried von Habsburg-Laufenburg plaasgevind. In April 1259 laat vaar hulle hul eise teen die landgoed St. Amarintal in die Vogese-berge ten gunste van die klooster van Murbach. In 1291 word die landgoed aan die Habsburgers verkoop, en so het die kasteel ook in hul besit gekom. In die jaar 1305 word reeds genoem dat die kasteel onbewoon was.

Die uitleg van die kasteel
--------------------------

Die kasteel is op die oostelike rand van 'n rotsrif op die Geissberg geleë. Na die weste toe word die kasteel deur 'n wal beskerm wat 200 meter lank en vandag nog ongeveer 4 meter hoog is. Voor die wal is daar nog 'n diep verdedigingssloot. Die murasies waarvan slegs die voetstuk van die toring sigbaar is dek 'n gebied van ongeveer 45 maal 25 meter.
H.J.M. Redelinghuys.
**H.J.M. Redelinghuys** (1894-onbekend) was ’n Afrikaanse skrywer en dramaturg. Redelinghuys beperk nie net sy skryfwerk tot 'n enkele genre nie. Hy skryf onder meer dramas, romans en Christelike verhale (onder meer 'n verhaal oor Josef, vir kinders). Hy maak ook per geleentheid van die skuilnaam **Hermanus** gebruik.

Lewe en werk
------------

Hermanus Johannes Martinus Redelinghuys is op 21 Februarie 1894 op Riebeek-Kasteel gebore. Hy gaan op sy geboortedorp en later op Kuilsrivier in medium Engels skool. In 1915 kwalifiseer hy as boekhouer aan die Metropolitan-handelskollege in Kaapstad. Hy volg hierdie beroep hierna regdeur sy loopbaan, met die uitsondering van drie jaar wat hy as afdelingshoof in die produktehandel werk. In 1927 studeer hy buitemuurs vir die B.Com.-graad.

Hy het in Bellville gewoon. Sy sterfdatum is onbekend.

Skryfwerk
---------

Sy eerste letterkundige pogings was in 1922 toe van sy verhale in *Die Huisgenoot* en *De Goede Hoop* gepubliseer word. Hy skryf onder die skuilnaam Hermanus die drama in drie bedrywe *Verlief, verloof en daarna of Die waarde van ’n ware vriend*.

Hy stel ook die *Nuwe Afrikaanse handboek vir debats- en Christelike jongeliedeverenigings* saam en vertaal Lew Wallace se klassieke verhaal *Ben-Hur* in Afrikaans.

Die boekie *Agter die vyeblare* verskyn ook onder die skuilnaam Hermanus by die S.A. Bybelvereniging.

In 1924 verkoop hy nog ’n manuskrip aan H.A.U.M. maar hierdie boek is nooit uitgegee nie. In hierdie tyd bestempel P.C. Schoonees hom as ’n traktaatjieskrywer en ’n promoverende doktor in Nederland beskryf sy werk as ’n prul, waarna hy ophou met skryf. Sy suster bemoedig hom egter om weer te begin en vanaf 1936 verskyn daar weer verskeie werke uit sy pen en een van sy romans verwerf die eerste prys in ’n romanwedstryd. Die hooftema in sy werk is die armes se stryd vir voortbestaan, ’n tema wat inslag by hom vind nadat hy in 1921 gereeld werk in die agterbuurtes van Kaapstad moes doen en hy ’n maatskaplike werker se motiverende toespraak oor hierdie onderwerp bygewoon het.

*Josef in Memfis* is die verhaal van die Bybelse Josef, oorvertel vir kinders.

Publikasies
-----------

Werke uit sy pen sluit in:

| Jaar | Publikasies |
| --- | --- |
| 1922 | *Agter die vyeblare* (Hermanus) |
| 1923 | *Verlief, verloof en daarna of Die waarde van ’n ware vriend (Hermanus)* |
| 1938 | *Josef in Memfis* |
|  | *Nàära* |
| 1941 | *Die uiterste draai* |
| 1942 | *Tekeninge op my kladboek* |
|  | *Uit al my bande* |
| 1943 | *Die laaste skipper* |
| 1944 | *Die familie Richter-Meus* |
| 1946 | *Eers die koninkryk* |
|  | *Die leë brik* |
|  | *Uit ’n vrou* |
|  | Samesteller |
| 1923 | *’n Nuwe Afrikaanse handboek vir debats- en Christelike jongeliede-verenigings* |
|  | Vertaler |
|  | *Ben-Hur – Lew Wallace* |

Bronnelys
---------

### Boeke

* Nienaber, P.J. *Hier is ons skrywers!* Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Eerste uitgawe 1949

### Verwysings

1. ↑  Lewensbesonderhede volgens P.J. Nienaber se "Hier is ons skrywers!", bladsye 345-347
2. ↑  P.J. Nienaber se "Hier is ons skrywers!", bladsy 346
3. ↑  Worldcat:
**Monterey County** is 'n county langs die Stille Oseaankus van die Amerikaanse deelstaat Kalifornië. Sy noordwestelike deel vorm die suidelike helfte van Montereybaai, terwyl die noordelike helfte in die aangrensende Santa Cruz County geleë is. Die plaaslike ekonomie steun swaar op toerisme in die kusgebiede en landbou in die Salinas-riviervallei.

Die bevolking het in 2010 415 057 beloop. Salinas is die grootste nedersetting in Monterey County en dien ook as die administratiewe setel. Die bevolking is veral langs die noordelike kuslyn en in die Salinas-vallei gekonsentreer wat die suidkus en die binnelandse berggebiede byna onbewoon laat.

Tydens die Spaanse en Mexikaanse bewind het die stad Monterey as hoofstad van Kalifornië gefungeer. Monterey County is vandag oor die wêreld bekend vir die natuurskoon van sy kuslyn, waaronder Big Sur, die *State Route 1* en die *17 Mile Drive* op die Monterey-skiereiland.

Vervoer
-------

Openbare vervoer in Monterey County is onder beheer van *Monterey-Salinas Transit* wat met sy vloot van 128 busse 61 roetes in die distrik bedryf. Passasierspoordienste word deur *Amtrak* op Salinas se treinstasie verskaf. Vanuit die streekslughawe in Monterey (*Monterey Regional Airport*) onderneem lugrederye regstreekse vlugte na Dallas, Denver, Las Vegas, Los Angeles, Phoenix, San Diego en San Francisco.
**Montserrat Caballé** (1933-2018) was ’n Spaanse operasangeres en een van die belangrikste soprane van die 20ste eeu. As sanger het sy 'n wye verskeidenheid rolle vertolk, maar sy word veral met die belcanto-repertoire geassosieer, waarin sy as een van die mooiste moderne eksponente beskou word. Sy het 'n stem met groot omvang en merkwaardige skoonheid, wat sy met haar onberispelike musikaliteit en 'n foutlose tegniek kombineer.

Lewensloop
----------

Caballé saam met haar man en seun, Milaan, 1971.
Caballé is op 12 April 1933 in Barcelona gebore. Haar ouers het gevrees dat hulle haar voor geboorte sou verloor. Hulle het onderneem om haar na die Montserrat-klooster te vernoem as sy gesond gebore sou word. In 1964 trou sy met Bernabe Marti, met wie sy 'n dogter en 'n seun het. Haar dogter, ook Montserrat genoem, is ook 'n sopraan.

Sy begin haar loopbaan met 'n 12-jare lange studie aan die *Teatro Liceu* in Barcelona en wen in 1954 die Liceu-goue medalje. Twee jaar later sing sy by die Opera van Basel, waar sy 'n indrukwekkend repertoire opbou, van onder meer Tosca, Aïda, Arabella en Salome.

Caballé het met die Spaanse tenoor, Bernabé Martí, op 14 Augustus 1964 getrou te Santa Maria de Montserrat Abdy.

Tussen 1956 en 1965 sing sy by talle operahuise in Bremen, die *Teatro alla Scala* (Milaan), Wene en Lissabon. In 1965 word sy in New York bekend toe sy Marilyn Horne tydens 'n konsertuitvoering van Donizetti se "Lucretia Borgia" vervang.

In 1987 het sy op versoek van die Internasionale Olimpiese Komitee die liedjie "Barcelona", in duet saam met Freddie Mercury, die hoofsanger van die Britse rockgroep Queen, opgeneem. Die liedjie is deur Caballé se tuisstad geïnspireer, en is later as een van die twee amptelike temaliedjies van die Olimpiese Spele in 1992 gebruik.

Albums
------

* *Barcelona* (1988) met Freddie Mercury
* *Friends for life* (1997)
* *With all my heart* (1999)
* *Don Carlos* (2000) met Plácido Domingo
* *Il corsaro* (2001) met José Carreras en Jessye Norman
Die Lemniskaat van Gerono
In algebraïese meetkunde is die **Lemniskaat van Gerono** 'n algebraïese vlakkromme van graad vier en genus nul met agtvormige vorm of die vorm van 'n ∞-simbool. Dit het die vergelyking

{\displaystyle x^{4}-x^{2}+y^{2}=0.}
Dit is deur Camille-Christophe Gerono bestudeer.

Omdat die kromme van genus nul is, kan dit deur rasionele funksies geparameteriseer word; een manier om dit te doen is

{\displaystyle x={\frac {t^{2}-1}{t^{2}+1}},\ y={\frac {2t(t^{2}-1)}{(t^{2}+1)^{2}}}.}
Anders as die Lemniskaat van Bernoulli of die Lemniskaat van Booth is die dubbelpunt by die oorprong van die Lemniskaat van Gerono nie 'n gewone dubbelpunt nie aangesien dit 'n delta invariant van twee het. Die dualis kromme, wat onder vertoon word het as gevolg hiervan 'n redelike ander karakter. Die vergelyking daarvan is 

{\displaystyle (x^{2}-y^{2})^{3}+8y^{4}+20x^{2}y^{2}-x^{4}-16y^{2}=0.}
Dualis van die Lemniskaat van Gerono

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Lemniscate of Gerono***. |
Die **vermenigvuldiging** van een getal met 'n ander beteken dat die eerste getal soveel keer by homself getel word soos wat aangedui word deur die tweede getal. As 3 byvoorbeeld met 4 vermenigvuldig word, word dit as 3 x 4 geskryf. Dit beteken dat die getal 3 vier keer by homself getel word (3+3+3+3). Die antwoord is 12. 

Dit is makliker om vermenigvuldiging in plaas van optelling te gebruik, veral wanneer daar met groot getalle gewerk word, bv. 10 x 30 = 300. Dit is makliker en vinniger om dit te skryf as om die getal 10 dertig keer op te tel. 

Vermenigvuldiging kan met deling gekontroleer word, en deling kan met vermenigvuldiging gekontroleer word.

Wanneer jy 'n telgetal met 10 vermenigvuldig, word 'n nul aan die einde van die getal gevoeg.

Byvoorbeeld: 4 × 10 = 40

                      40 × 10 = 400

                      45 × 10 = 450

                      400 × 10 = 4 000

Wanneer daar met drie of meer getalle vermenigvuldig word, maak dit nie saak hoe die getalle gegroepeer is nie. Die antwoord sal altyd dieselfde wees.

Die volgorde van vermenigvuldiging met twee getalle verander nie die uitsetwaarde nie.

**Voorbeeld:** 5 × 4 × 3 = 20 × 3 = 60 en 5 × 3 × 4 = 15 × 4 = 60.

Die volgorde van vermenigvuldiging en optelling saam gee verskillende uitsetwaardes. Die volgorde van die bewerkings kan dus nie verander nie.

**Voorbeeld:** 5 × 4 + 3 = 23 maar 3 + 5 = 8 en 8 × 4 = 32.

Wanneer 'n getal verhef word tot 'n **mag**, beteken dit dat dit 'n sekere aantal keer met homself vermenigvuldig word. Byvoorbeeld, 32, of drie tot die mag twee, beteken 3 × 3 = 9. Getalle kan tot enige mag verhef word.

Die getal wat tot die mag verhef word, word die **grondtal** genoem. Die mag waartoe daardie grondtal verhef word, word die eksponent genoem.

**Voorbeeld:**

32 = 3 × 3 = 9

52 = 5 × 5 = 25

72 = 7 × 7 = 49

73 = 7 × 7 × 7 = 343

Twee spesiale soorte magte is **kwadrate** en **derdemagte**. Enige getal vermenigvuldig met homself word die kwadraat van die getal genoem. Kwadrate van heelgetalle kan met 'n reeks diagramme voorgestel word. Hierdie getalle word **volkome vierkante** genoem.

Sommige rekenkundige bewerkings is kommutatief, wat beteken dat die getalle in die bewerking in enige volgorde geskryf kan word. Optelling en vermenigvuldiging is kommutatief:

4 + 3 = 7 en 3 + 4 = 7

3 x 4 = 12 en 4 x 3 = 12

Bronne
------

* *Almal verstaan Wiskunde Graad 4 Leerderboek*. 2012. Northlands: Macmillan South Africa
* *Almal verstaan Wiskunde Graad 5 Leerderboek*. 2012. Northlands: Macmillan South Africa

| * l
* b
* w
Elementêre rekenkunde |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
+Optel(+)
 | 
−Aftrek(−)
 | 
×Vermenigvuldiging(× of ·)
 | 
÷Deling(÷ of ∕)
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb11976399g (data)
* GND: 4170732-1
* LCCN: sh85088381
* NDL: 00575007
* NKC: ph896352

 |
Die **Halberstadt CL.II** is 'n dubbeldekker, Duitse tweesitplek veg/verkenningsvliegtuig wat in die Eerste Wêreldoorlog diens gedoen het. Die vliegtuig is vroeg in 1917 bekendgestel en die CL modelle was kleiner en ligter as die C model. Dit was in wese ontwerp om bomwerpers te begelei en ondersteuning te verskaf aan die troepe. Die bemanning van twee het agter mekaar gesit. Dit was bewapen met een or twee 7.9s mm gesinchroniseerde Spandau masjiengewere en 'n Parabellum geweer op 'n ring gemonteer agter die vlieënier. Vier tot vyf 10 kg mortier bomme (soms kleiner granate) was in rakke weerskante van die romp gedra. Die *CL.II* is diens gestel in die middel van 1917 en het onmiddellik beindruk.

Op 6 September 1917 het 24 *CL.II's* verwoesting gesaai met Geallieerde troepe wat die brûe moes oorsteek tydens die Slag van die Somme. Die vliegtuie het ook 'n groot rol gespeel in die Duitsers se terugveg poging tydens die Slag van Cambrai op 30 November 1917.

Tegniese besonderhede
---------------------

Besonderhede van die Halberstadt CL.II:| Item | Statistiek |
| --- | --- |
| Aantal motors | 1 |
| Tipe motor | Skroef |
| Vervaardiger | Mercedes D.III waterverkoel inlynenjin |
| Kraglewering per motor | 160 perdekrag |
| Vlerkspan | 10,77 m |
| Lengte | 7,3 m |
| Hoogte | 2,75 m |
| Vlerkoppervlakte | 27,50 m2 |
| Maksimum opstygmassa | 1,133 kg |
| Maksimum snelheid | 165 km/h op 5,000 m |
| Operasionele hoogte | 5 100m |
| Togafstand | 3 ure |
| Bewapening | Twee 7.92 mm Spandau gesinchroniseerde masjiengewereEen parrabellum masjiengeweer 4 tot 5 10 kg mortier bomme of kleiner granate |

Sien ook
--------

* Lys van vegvliegtuie

Bron
----

* *Fighters 1914-1919: Attack and Training Aircraft*, Kenneth Munson, 2004, ISBN 978-0-753721-73-5

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 1052704352
* LCCN: sh2012002989

 |
| Periode/sisteem | Epog/serie | Tydsnede/etage | M. jaar gelede |
| --- | --- | --- | --- |
| Jura | Vroeg | Hettangium | **jonger** |
| Trias | Laat | Rhaetium | 201,3–208,5 |
| Norium | 208,5–~228 |
| Karnium | ~228–~235 |
| Middel | Ladinium | ~235–~242 |
| Anisium | ~242–247,2 |
| Vroeg | Olenekium | 247,2–251,2 |
| Indusium | 251,2–252,2 |
| Perm | Lopingium | Changhsingium | **ouer** |
| Die verdeling van die Trias (IKS). |

Die **Norium** is ’n chronostratigrafiese etage sowel as ’n geologiese tydsnede van onderskeidelik die sisteem en periode Trias (serie/epog Laat Trias). Dit verwys dus na ’n tydperk sowel as die gesteentes wat in dié tydperk gevorm het. 

Die tydperk was van sowat 228 tot 208,5 miljoen jaar gelede. Dit is voorafgegaan deur die Karnium en gevolg deur die Rhaetium.

Naam en definisie
-----------------

Die Norium is genoem na ’n ou Romeinse provinsie, Noricum, suid van die Donou in die huidige Oostenryk, waar die tipeligging ook voorkom. 

Die basis van die etage word gedefinieer deur die eerste voorkoms van die ammoniete *Klamathites macrolobatus* en *Stikinoceras kerri* en van die Conodonta *Metapolygnathus communisti* en *Metapolygnathus primitius*. Die bokant van die etage word gedefinieer deur die eerste voorkoms van die ammoniete *Cochlocera*, die Conodonta *Misikella spp.* en *Epigondolella mosheri* en die straaldiertjie *Proparvicingula moniliformis*.

Bronne
------

* (en)  Brack, P.; Rieber, H.; Nicora, A. & Mundil, R.; **2005**: *The Global boundary Stratotype Section and Point (GSSP) of the Ladinian Stage (Middle Triassic) at Bagolino (Southern Alps, Northern Italy) and its implications for the Triassic time scale*, Episodes **28(4)**, pp. 233-244.
* (en)  Gradstein, F.M.; Ogg, J.G.; Schmitz, M.D. & Ogg, G.M.; **2012**: *A Geologic Time Scale 2012*, Elsevier, ISBN 0444594256.
Die Kerkstraat in Bloemfontein met die Tweetoringkerk op die einde van die straat. Naval Hill op die agtergrond. (Foto vanuit die suide – omtrent 1900.)
Uitsig oor Bloemfonein vanaf Naval Hill.

  

**Naval Hill** is 'n platoagtige heuwel in die middel van Bloemfontein, die hoofstad van die Vrystaatprovinsie. Naval Hill het sy naam te danke aan twee Britse vlootkanonne wat bo-op aangetref word. Sy oorspronklike naam was Bloemfonteinberg, maar dit is hernoem toe Britse vlootpersoneel hier gedurende die Tweede Vryheidsoorlog gestasioneer was.

Naval Hill verskaf mooi panoramiese uitsigte oor Bloemfontein en is die hoogste punt in 'n redelike plat omgewing. Die area beslaan 192,5 hektaar wat die Franklin-natuurreservaat huisves. Dit is die enigste natuurreservaat binne 'n stadskern in Suid-Afrika en in 1930 deur 'n voormalige burgemeester daargestel.

Die Lamont-Hussey Sterrewag is in 1928 gebou en bo-op Naval Hill geleë. Dit was destyds onder die eienaarskap van die Universiteit van Michigan in die VSA, maar het in 1974 gesluit. Dit is later omskep in 'n kleinteater genoem die Sterrewag Teater.

Teen die suid-oostelike hange van Naval Hill is 'n wit perd in klip uitgelê. Dit is geskep deur die troepe van Wiltshire Remount Depot gedurende die Tweede Vryheidsoorlog en het gedien as 'n landmerk vir terugkerende Britse troepe van die slagvelde.
**Diepaartrombose** (DAT; ook soms **ekonomieseklas-sindroom** genoem vanweë die min spasie in dié klas op vliegtuie) is die vorming van ’n bloedklont (trombose) in ’n diep aar, veral in die bene. Niespesifieke tekens sluit in pyn, ’n geswel, ’n rooi verkleuring, hitte en vergrote are na aan die oppervlak van die liggaam. 

Longembolisme, ’n komplikasie wat lewensgevaarlik kan wees, word veroorsaak deurdat ’n bloedklont loskom en na die longe vervoer word. Diepaartrombose en longembolisme kan saam ’n siekte veroorsaak bekend as aartrombo-embolisme. Posttrombotiese sindroom, nog ’n komplikasie, dra grootliks by tot die gesondheidsorgkoste van diepaartrombose. Voorkomende maatreëls vir pasiënte wat ’n groot risiko vir die siekte het, is stap, kuitoefeninge, bloedverdunningsmedikasie, aspirien en drukkouse.

Tekens en simptome
------------------

In 1856 het die Duitse patoloog Rudolf Virchow voorgestel drie prosesse speel saam om aartrombose te bevorder: ’n stadige bloedvloei, ’n hoër risiko van bloedklontvorming en veranderings aan die bloedvatwande. Diepaartrombose begin gewoonlik in die kleppe van die kuit-are, waar daar min suurstof in die bloed is. Verskeie mediese toestande verhoog die risiko vir DAT, onder meer kanker, trauma en antifosfolipidesindroom. Ander risikofaktore sluit in ’n hoë ouderdom, chirurgie, immobiliteit (soos met bedrus, gipsverbande en om op lang vlugte te sit), die gebruik van die voorbehoedpil, swangerskap en genetiese faktore soos ’n bloedgroep anders as tipe O. 

’n Illustrasie van ’n diepaartrombose.
Algemene tekens en simptome van DAT is pyn en gevoeligheid, swelling, hitte, ’n rooi verkleuring en ’n uitsetting van oppervlakkige are, hoewel die helfte van mense met die toestand geen simptome het nie. Tekens en simptome is nie genoeg om ’n diagnose te maak nie, maar bekende risikofaktore kan help om die moontlikheid van DAT te bepaal. In die meeste vermoedelike gevalle word DAT uitgeskakel ná evaluasie, en simptome is meestal weens ander oorsake soos sellulitis, Baker-siste of limfo-edeem.
Die **basterhartbees** (*Damaliscus lunatus*) is 'n wildsbok wat in die savannes en vloedvlaktes van Suider-Afrika aangetref word. Hy staan ook bekend as die *Tsessebe*.

Volwasse basterhartbeeste het 'n gemiddelde massa van 160 kg en hoogte van 120 cm. Die bulle het horings wat tot 48 cm lank kan word. Hulle maak veral op hul ratsheid en spoed staat om roofdiere te ontsnap. Hierdie bokke is egter so nuuskierig dat hulle soms na enkele meters weer gaan staan om te kyk wat hulle jaag. So word hulle dan gereeld gevang. Basterhartbeeste kom in Noord-Botswana, Oos-Angola, Namibië, Zambië, Zimbabwe en dele van Suid-Afrika voor.

Die koei is vir 8-9 maande dragtig en 'n enkele kalfie word daarna in September of Oktober gebore. Hierdie wildsbokke het 'n moontlike lewensduur van 20 jaar.

Bou
---

Die basterhartbees is 'n middelgroot wildsbok wat sowat 117 cm by die skouer staan en tussen 130 kg en 150 kg weeg. Sy horings word sowat 40 cm lank en is oor die volle lengte geriffel. 

Die afsonderlike horings groei by die kop weg van mekaar, maar die punte is na mekaar geboë. Die velkleur is vaalrooibruin met grysswart op die gesig en langs die voor- en agterblaaie. Die stert is redelik lank en eindig in 'n klossie lang hare. Die romp loop van die swaarder voorlyf skuins af na 'n ligter agterlyf.

Gedrag
------

Basterhartbeeste lewe in klein familiegroepe op oop grasvlaktes met yl bosse. Hulle vreet hoofsaaklik gras, maar tydens droogtes grawe hulle plantbolle met hul hoewe uit. As water onbekombaar is, kan hulle lank daarsonder klaarkom. Die koei is 8 tot 9 maande lank dragtig en een kalf word normaalweg in Oktober gebore - sowat twee maande vroeër as die kalwers van die meeste ander Suid-Afrikaanse antilope. 

In Zambië word hartbeeskalwers selfs reeds in Julie of Augustus gebore. Die kalf is baie ligter van kleur as die volwasse dier. Wanneer gevaar dreig, maak die basterhartbees 'n snorkende geluid om sy makkers te waarsku. Wanneer 'n indringer gewaar word, staan die dier 'n oomblik doodstil met die kop hoog opgelig. Dan vlug hulle en maak heeltemal op hul vaart staat om die vyand te ontvlug. 

Daar word geraam dat 'n basterhartbees sowat 96 km per uur kan hard- loop en sy snelheid 'n paar kilometer ver kan handhaaf. Kenmerkend vir die boksoort is die kreungeluid wat hy maak as hy sterf.

Sien ook
--------

* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere
* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name
* Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes

Bronnelys
---------

* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0908409435, volume 2, bl. 192, 193

* IUCN SSC Antelope Specialist Group (2008). *Damaliscus lunatus*. *2008 IUBN Rooi Lys van bedreigde spesies*. Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur 2008. Verkry op 5 April 2009.
* *Soogdiere van die Krugerwildtuin en ander Nasionale Parke* (1979). Saamgestel deur Die Nasionale Parkeraad. 'n Publikasie van die Raad van Kuratore vir Nasionale Parke van die Republiek van Suid-Afrika. ISBN 0-86953-027-5.
Murasaki Shikibu
***Murasaki*** verwys na beide 'n karakter in die boek *Genji Monogatari* (*Die verhaal van Genji*), en die skrywer van die boek, Murasaki Shikibu. Beide name is skuilname – die ware name is onbekend.

Volgens hofgedrag in die Heiaanse tydperk (794 tot 1185) was dit onaanvaarbaar om mense op hulle eie naam (of selfs familienaam) aan te spreek. Dus is die ware naam van die skrywer onbekend; en *Murasaki* kom van die karakter wat sy geskep het, en *Shikibu* van haar vader se amptelike rang. Dit is merkwaardig dat, alhoewel sy die Sjinese skrif redelik magtig was (ongewoon in 'n dame), sy, soos ander dames in die destydse Japannese skrif gebruik het om *Genji Monogatari* in te skryf. Hierdie boek kan tereg beskou word as die eerste ware roman.

Murasaki Shikibu is in ongeveer 978 gebore, waarkynlik in die hoofstad van daardie tyd, Kyoto. Sy was van edele afkoms, die dogter van 'n provinsiale goewerneur – hy was waarskynlik uit 'n tak van die grootse Fujiwara familiegroep. Sy was 'n hofdame van die keiserin *Shoshi*, 'n dogter van die magtige *Fujiwara Michinaga*. Murasaki was ook 'n tydgenoot en letterkundige mededinger van *Sei Shōnagon*, 'n ander skryfster.

In die skryf van *Die verhaal van Genji* het Murasaki Shikibu, volgens die gewoonte van haar rang en tyd, haar karakters nie by name geïdentifiseer nie, maar, in die geval van mans, volgens rang en titel en, in die geval van vrouens, volgens rang en titel van manlike familielede, of na die naam van hulle woonplekke. Byvoorbeeld word Murasaki in die boek dikwels "Die dame van die Wes-vleuel" genoem. So, vir alle praktiese doeleindes was haar naam Murasaki, wat weer tot die skrywer se bynaam gelei het.

Die boek se held, Genji, improviseer 'n gedig in vooruitsig op sy eerste ontmoeting met die meisietjie wat later die heldin, Murasaki, van die boek sou word, wat min of meer so vertaal:

"Hoe graag pluk ek, en maak ek my eie, die wilde plantjie ontspring vanuit die wortel gedeel met die *murasaki*.

Murasaki (紫, *Murasaki*?) is die Japannese woord vir *pers*, die kleur. Ander vertalings gebruik ook *lila* (*lavender*), soos deur Edward Seidensticker in sy English weergawe van die *Genji Monogatari*; *violet*; en *violet-wortel*, wat Liefde en Getrouheid in die Japannese digkuns aandui.

In Genji se gedig verwys hy na die "wilde plantjie" se wortel waaruit 'n pers kleurstof verkry word. Dis weer 'n verwysing na die kleur van die *bloureën* (*Wisteria*)(*fuji* op Japannees). Hierdeur verwys hy na 'n ander belangrike karakter in die boek, *Fujitsubo*. Hy was erg verlief op haar vroeg in die boek, en sy is klein Murasaki se tante.

Een van die belangrikste name in die Japannese letterkunde is dus ontleen uit die ooreenkomste, en woordspelings, tussen twee kleure!

(Hierdie artikel is oorspronklik aangepas vanuit die Engelse Wikipedia)
**"Vader Jakob"** is die Afrikaanse weergawe van die oorspronklike Franse kinderliedjie **"Frère Jacques"** (Engels: "Brother John"; Duits: "Meister Jakob"). Dit is nie bekend wie die woorde in Afrikaans vertaal het nie.

Dit gaan oor ’n monnik wat verslaap het en aangespoor word om wakker te word en die kerkklok te gaan lui.

Liriek
------

> 
> Vader Jakob, Vader Jakob,  
> 
> slaap jy nog? Slaap jy nog?  
> 
> Hoor hoe lui die kerkklok,  
> 
> hoor hoe lui die kerkklok:  
> 
> Tongelong! Tongelong!
> 
> 
> 

Die oorspronklike Franse woorde is:

> 
> *Frère Jacques, frère Jacques,*  
> 
> *Dormez-vous? Dormez-vous?*  
> 
> *Sonnez les matines! Sonnez les matines!*  
> 
> *Ding, dang, dong. Ding, dang, dong*.
> 
> 
> 

Die Afrikaanse vertaling (nes dié in ander tale) mis die punt van die liedjie, en dit is dat die klok nie lui nie, want vader Jakob is die een wat dit moet doen en hy slaap nog. Daarom maak iemand hom met die liedjie wakker.

### Teorieë oor die oorsprong

Daar is vele teorieë oor die oorsprong van die liedjie. ’n Moontlike verband tussen "Frère Jacques" en die 17de-eeuse litotomis Frère Jacques Beaulieu) word genoem deur onder andere Irvine Loudon, maar geen bewyse kan daarvoor gevind word nie.

Francesca Draughon en Raymond Knapp meen "Frère Jacques" was oorspronklik ’n liedjie om Jode, Protestante of Martin Luther mee te tart. Martine David en A. Marie Delrieu stel voor die liedjie is geskep om te spot met Dominikaanse monnike, in Frankryk bekend as die Jakobyne, vir hul luiheid en gemaklike lewenswyse.
**Assirië** (Hebreeus: אַשּׁוּר; *Asjsjoer*) was die tweede oudste seun van Sem en dus die kleinseun van Noag. Assirië se broers was Elam, Arpaksad, Lud en Aram.

Die Hebreeuse teks van Genesis 10:10 & 11 is effens dubbelsinnig oor of dit Assirië self (soos in sommige vertalings) of Nimrod (soos in ander vertalings) is wat die Assiriese stede Nineve, Resen, Regobot-Ir en Kalag laat bou het, want die Hebreeuse (en Afrikaanse) naam kan na die persoon of die land verwys (Genesis 10:8–12|9). In die Afrikaanse Bybel word Nimrod genoem as die bouer van dié stede.

Die 1ste-eeuse historikus Flavius Josephus meen: "Assirië het in die stad Nineve gewoon en sy onderdane Assiriërs genoem; hulle het die gelukkigste nasie geword" (*Ou Geskiedenis van die Jode*, i, vi, 4).

Assirië die seun van Sem word soms vergelyk met die god Assur, vir wie ’n tempel in die 21ste eeu v.C. in die stad Assur opgerig is deur die vroeë Assiriese koning Uspia. Die stad en nasie is heel waarskynlik na dié god genoem.

Bronne
------

* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
**Astartus** was die eerste van vier broers wat agtereenvolgens koning van Tirus geword het ná die moord op koning Abdastartus. Inligting oor hom is verkry uit F.M. Cross se rekonstruksie van Josephus se aanhalings van die Fenisiese historikus Menander van Efese in *Teen Apion* i.18.

Vier broers se name
-------------------

Soos dit nou in Josephus/Menander se teks staan, is Astartus die naam en Deleastartus die patroniem van die tweede broer wat koning was, terwyl die eerste een, wat Abdastartus vermoor en die dinastie begin het, naamloos gebly het. In sy rekonstruksie herstel Cross Astartus as die naam van die eerste broer en sê hy die veronderstelde patroniem van die tweede broer is eintlik sy naam. Cross se rekonstruksie vir dié vier konings word deur William Barnes gevolg en in dié artikel gebruik.

'n Verdere oorsig oor die chronologie van die Tiriese konings van Hiram I tot Pigmalion, asook 'n bespreking van die belangrikheid van Dido se vlug van Tirus af en die eindelike stigting van Kartago vir die datums van dié konings, is te kry in die artikel oor Pigmalion.

Cross en ander se rekonstruksie van die vier seuns van Abdastartus se verpleegster lyk dus so:

* Astartus, 920-901 v.C.
* Deleastartus, 900-889 v.C.
* Astarimus, 888-880 v.C.
* Phelles, 879 v.C.

Die vier seuns van Abdastartus se verpleegster het teen hom saamgesweer en hom vermoor. Die oudste van die broers, Astartus, het 20 jaar lank regeer. Ná hom kom Deleastartus, wat 54 jaar oud geword en 12 jaar regeer het. Ná hom kom Aserimus; hy het 54 jaar oud geword en nege jaar regeer. Hy is deur sy broer Pheles vermoor, wat net agt maande regeer het, hoewel hy 50 jaar oud geword het. Hy is vermoor deur Etbaäl, die priester van Astarte.

Sien ook
--------

* Pigmalion

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
Die **Motloutserivier** (voorheen bekend as die Macloutsi(e)rivier) in die ooste van Botswana is ‘n tak van die Limpoporivier.

Die rivier ontspring suidwes van Francistown op ‘n hoogte van nagenoeg 900m bo seespieël. Daarna loop dit suidooswaarts verby Mmadinare, Selebi-Phikwe en Bobonong, deur die Tuli-blok en sluit ongeveer 12km stroomop van Pontdrif by die Limpopo aan. Die Motloutse het ‘n bekken van twee miljoen hektaar en dit maak 4.8% van die Limpopo se opvangsgebied uit. Gewoonlik is die rivier ‘n omaramba. Dit loop slegs in baie goeie reënjare. Die Letsibogodam verskaf water vir huishoudelike en nywerheidsgebruik aan Selebi-Phikwe.

Die Makgadigadipan en die Motloutse word geskei deur ‘n baie lae waterskeiding. Vermoed word dat toe dit in vroeëre tye in die gebied meer gereën het, die pan se water oor die huidige waterskeiding gestoot het en die pan dus via die Motloutse water aan die Limpopo verskaf het.

In 1200v.C. is daar al goud langs die rivier ontgin. Ook is diamante aan die oewers gevind.

Bibliografie
------------

* limpopo.riverawarenesskit.org
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 7. Kaapstad: Nasou, 1972. ISBN 0-625-00323-3