recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Oud-Pruisiese landskappe in die 13de eeu volgens die Encyclopedia Lituanica
Die **Pruise** (afgelei van die Pruisiese **Prūsai**, dikwels ook **Ou Pruise** genoem) was 'n Baltiese volkstam wat sy naam aan die geografiese gebied Pruise gegee het. Die twaalf Pruisiese stamme het in die 13de eeu 'n gebied bewoon wat vanaf die Weichsel-rivier in die weste tot by die Persante- en Minija-riviere in die ooste gestrek het.

In die bronstydperk het die Pruisiese stamgebied oor 'n groter oppervlakte gestrek as die latere staat en provinsies Pruise. Argeologiese opgrawings toon dat die Oud-Pruisiese kerngebiede vanaf die laat jongsteentydperk tot in die middeleeue permanent bewoon was, behalwe vir die Weichsel-gebied waar Germaanse stamme hulle 'n tyd lank gevestig het. Sekere Pruisiese stamgebiede is in die 13de eeu - ná die veroweringsveldtogte van Boleslaw I - reeds deur 'n gemengde Balties-Slawiese bevolking bewoon.

Uiteindelik moes die Pruise voor die Duitse Orde swig en is vervolgens deur Duitse asook Poolse setlaars geassimileer. Hul taal, Oud-Pruisies, is vanaf die 17de eeu nie meer as omgangstaal gebruik nie en het volledig uitgesterf. Dit is op grondslag van gebrekkige historiese oorlewerings gedeeltelik gerekonstrueer.
**Dion Fortune** is gebore as Violet Mary Firth op 6 Desember 1890 in Noord-Wallis. Die naam Dion Fortune is gebruik as skuilnaam vir 'n reeks artikels en is afgelei van haar familie se leuse "Deo Non Fortuna" wat beteken: "God, nie geluk nie".

Sy is 'n psigiater en outeur wat veral bekend is as skrywer van verskeie boeke oor okkultisme, asook romans. Sy het towerkrag en hermetiese beginsels benader vanuit die perspektiewe wat daar gestel is deur Carl Jung en Sigmund Freud.

Een van haar kernbydraes was om die kabbala te verbind aan Westerse mistieke tradisie. Sy was die stigter van: "Die Gemeenskap van innerlike lig". Volgens die boek "The Magical Battle of Britain" het Dion en ander okkultiste deur middel van towerkrag deelgeneem aan die Tweede Wêreldoorlog.

Op 8 Januarie 1946 sterf die 55 jarige Dion aan leukemie in Londen.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BIBSYS: 90058165
* BNE: XX875418
* BNF: cb119031701 (data)
* GND: 119116693
* ISNI: 0000 0001 1772 6957
* LCCN: no90012301
* NDL: 00439883
* NKC: jo2004259880
* NLK: KAC200409441
* NLP: A18959064
* NTA: 070046697
* SUDOC: 026869969
* Trove: 1092255
* VIAF: 24601458
* WorldCat Identities: lccn-no90012301

 |
**Oudnoors** of **Ou Noors** is die Noord-Germaanse taal wat gepraat is deur inwoners van Skandinawië en sy oorsese nedersettings tydens die Wikingtydperk, tot ongeveer 1300 n.C. Die moderne taal wat die nouste met Oudnoors ooreenkom, is Yslands, waarvan die geskrewe vorm oor die eeue heen min verander het.

Oudnoors het in die 8ste eeu uit die ouer Proto-Noors ontwikkel tot die moderne Noord-Germaanse tale Sweeds, Deens, Noors, Yslands en Faroëes asook die nou uitgestorwe Norn wat in Shetland, Orkney en die noordelike dele van Skotland gepraat is. Die Wikings se teenwoordigheid het ook gesorg vir talle Oudnoorse plekname in onder meer Skotland, Ierland, Engeland en Normandië. Verder is woorde uit Oudnoors in ander tale opgeneem soos Engels en dialekte van Skots, veral in plekke soos die Shetland- en Orkneyeilande.

Die meeste sprekers van Oudnoors het die **Oudoosnoorse** dialek gepraat in wat vandag Denemarke en Swede is. In Yslandse tekste wat uit die Middeleeue dateer, het skrywers beide Oudyslands en Oudnoorweegse dialekte gebruik. Hierdie dialekte is afkomstig van die **Oudwesnoorse** dialek.

Geen duidelik geografiese grens kan tussen die twee dialekte getrek word nie. Oudoosnoorse eienskappe is in Oos-Noorweë aangetref en Oudwesnoorse eienskappe in Wes-Swede.

Oudgutnies word soms by Oudoosnoors ingesluit omdat daar min daaroor bekend is. Dit word soms as 'n derde dialek beskou omdat dit beide Oudwes- en Oudoosnoorse eienskappe het en ook sy eie eienskappe ontwikkel het.
Die **Oud-Hongaarse alfabet** is ’n skryfstelsel wat die Hongare in die 8ste tot 10de eeu gebruik het.
In moderne Hongaars is die skrif bekend as *rovásírás* of *székely rovásírás*; kortweg word dit *rovás* ("kepe") genoem omdat die skrif gewoonlik op stokke of hout uitgekerf is. Omdat dit taamlik soos die Germaanse runes lyk, word dit ook soms ’n runeskrif genoem.

Daar word geglo die skrif het ontstaan uit die Oud-Turkse skrif en dat dit teen die 9de eeu in gebruik was. Die Hongare het hulle in 895 in die Pannoniese Laagvlakte gevestig. Toe die Koninkryk van Hongarye in 1000 n.C. gestig en die Christelike geloof aanvaar is, het die Latynse alfabet die Oud-Hongaarse skrif vervang.

Letters
-------

Die Oud-Hongaarse alfabet het uit 42 letters bestaan. Nes in Oud-Turks, was daar twee soorte konsonante, dié vir voorklinkers (e, ë, é, i, í, ö, ő, ü, ű) en dié vir agterklinkers (a, á, o, ó, u, ú).


Die Hongaarse skrif het ook aparte, nie-alfabetiese runes bevat. Verdere navorsing is nodig om hul oorsprong en tradisionele gebruik te bepaal. ’n Paar voorbeelde:

Unicode
-------

Die Unicode-blokke U+10C80-10CFFOld is voorlopig toegeken aan Oud-Hongaars.

Sien ook
--------

Geskiedenis van die alfabet
**Stoffel van der Merwe** (gebore op 18 Desember 1939 te Postmasburg) is 'n afgetrede Suid-Afrikaanse diplomaat, universiteitsprofessor, politikus en Volksraadlid (1981-1992) vir die Helderkruin-kiesafdeling as lid van die Nasionale Party.

Vroeë lewe
----------

Hy is gebore as Christoffel Johannes van der Merwe, die seun van Johannes Lodewikus van der Merwe en sy vrou Christina Maria Etresia Pretorius (1910-1980). Van der Merwe het sy vroeë jare in Gobabis in Suidwes-Afrika deurgebring voordat hy in 1945 na Petrusburg in die Oranje-Vrystaat verhuis het.

Studie en professoraat
----------------------

Nadat hy met studie in die regte begin het in 1959 aan die Potchefstroomse Universiteit, en dit met 'n graad voltooi het aan die Universiteit van Pretoria in 1961, begin hy in 1962 'n loopbaan as diplomaat in Italië waar hy vise-konsul was in Milaan (1964-1968), in die Verenigde Koninkryk en in New York (1970).

In 1971 verlaat hy die Departement van Buitelandse Sake om professor in politieke wetenskap aan die Randse Afrikaanse Universiteit te word, waar hy aan die hoof van die departement Politieke Wetenskap staan. Stoffel voltooi in 1980 sy DPhil-proefskrif aan die Universiteit Stellenbosch met die tema "Die rewolusionêre aanslag teen Suid-Afrika" en word tot professor bevorder.

Politieke loopbaan
------------------

Hy word in 1986 die adjunkminister van Inligting, en word in 1987 aangestel as adjunkminister van grondwetlike beplanning deur president P.W. Botha. Hierna was hy Minister van Inligting, die Uitsaaiwese en Filmindustrie (1988-1989) in die regering van P.W. Botha.

Hy dien laastens as Minister van Ontwikkelingshulp (1989-1990) en Minister van Onderwys en Opleiding (1989-1991) in die kabinet van F.W. de Klerk.

Bronne
------

* (en)  Presentation at O'Malley
* (en)  NP Secretary-General Stoffel Van der Merwe resigns
* (af)  Stoffel tree einde 1992 uit politiek. Hy bedank sy amp in NP en bedank ook as LP, Beeld, 10 November 1992

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: no2003054713
* VIAF: 11995671
* WorldCat Identities: lccn-no2003054713

 |
**Mindaugas** (omstreeks 1200 – 12 September 1263) was die eerste bekende grootvors van Litaue asook die enigste koning van dié land. 

Baie min is bekend oor sy afkoms, sy vroeë lewe of die wyse waarop hy die mag in Litaue verower het. In 'n ooreenkoms uit die jaar 1219 word na Mindaugas verwys as 'n hertog, en in 1236 as heerser oor alle Litauers. Sowel historiese asook moderne bronne, wat sy magsuitbreiding bespreek, verwys na strategiese huwelike, maar ook die verbanning of moord van sy teenstanders.

Mindaugas het sy magsgebied in die 1230's en 1240's na geweste suidoos van die Litause kernland uitgebrei. In 1250 of 1251 het hy - gedurende 'n interne magstryd - die Rooms-Katolieke doop ontvang en het sodoende die kans gekry om 'n politieke verbond met die Lyflandse Orde, een van die felste teenstanders van die heidense Litaue, aan te gaan. In die somer van 1253 is hy tot koning van Litaue gekroon en het oor tussen 300 000 en 400 000 onderdane geheers.

Gedurende sy tienjarige heerskappy het Mindaugas wel daarin geslaag om die Litause staat te vestig, maar tegelykertyd was hy steeds in 'n magsstryd met familielede en ander hertoë gewikkel. Wes-Litaue het selfs die verbond tussen Litaue en die Lyflandse Orde openlik betwis. Mindaugas sy verowerings in die suidooste is deur Tatare bedreig.

In 1261 het Mindaugas die verbond met die Lyflandse Orde verbreek en moontlik ook die Christelike godsdiens verwerp. Hy is twee jaar later deur sy neef Treniota en 'n ander teenstander, hertog Daumantas, vermoor. Sy drie onmiddellike opvolgers het eweneens 'n gewelddadige dood gesterf. Die politieke onrus is eers omstreeks 1270 in bedwang gehou toe die titel van grootvors aan Traidenis oorgedra is.

Onsekerheid oor Mindaugas se historiese en politieke rol het eeue lank voortgeduur, terwyl sy opvolgers nie as noemenswaardige heersers geag is nie. Sy rol as beduidende politieke leier is eers deur 19de en 20ste eeuse geskiedskrywers bevestig. Mindaugas was die enigste heerser wat as koning oor Litaue geregeer het, terwyl die meeste Litause grootvorste van Jogaila af ook as konings van Pole bekroon is. Die titels is nogtans afsonderlik gevoer.

Vandag word Mindaugas as die stigter van die Litause staat beskou, en hy geniet erkenning as die veldheer wat die Tataarse opmars teen die Oosseegebied gestuit het. Daarnaas het Litaue sy internasionale erkenning en sy bekering tot die westerse beskawing aan hom te danke.

Die Litause geskiedkundige Edvardas Gudavičius het navorsing oor Mindaugas se bekroning gedoen en die presiese datum in sy publikasies as 6 Julie 1253 bepaal. Hierdie dag is tans 'n openbare vakansiedag in Litaue.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 12143446X
* LCCN: n2002043561
* LNB: 000135206
* NKC: js2007409774
* VIAF: 48586574
* WorldCat Identities: lccn-n2002043561

 |
**Kyle** en **Lane Carlson**, gesamentlik bekend as die **Carlson-tweeling**, is identiese tweelingbroers wat saam as manlike mannekyne werk.

Lewensgeskiedenis
-----------------

Die tweeling is op 24 Desember 1978 in Stillwater, Minnesota, Verenigde State van Amerika, gebore. Lane is die oudste, daar hy ses minute voor Kyle die lewe geskenk is. Die Carlson-tweeling het saam met hul twee ouer sibbe, Aaron en Michelle (‘Mich’) en ’n jonger suster, Lynnaya, grootgeword. Hulle het skoolgegaan by Stillwater High School en albei het by Winona State University gegradueer.

Hul modelloopbaan het begin toe Lane binne ’n winkelsentrum in La Crosse, Wisconsin, opgemerk is, en het sedertdien wêreldwyd suksesvolle modelle geword. Soos die Brewer-tweeling, het die Carlsons beroemd geword ná hul optrede as naakmodelle vir die fotograaf, Bruce Weber. Hulle het vir maatskappye soos Armani, Abercrombie and Fitch en die *Out*-tydskrif gewerk en is ook bekend vir hul werk by die Spring Break 2001-uitgawe van die tans gestaakte Abercrombie and Fitch *A&F Quaterly*-katalogus. Beide is onderkleremodelle en Kyle is een van die modelle wat die meeste vir Calvin Klein-onderklere ingespan word.

In 2005 het hulle as gaste in die beeldradioblyspel, *Mobile Home Disaster* op die WB Television Network verskyn.

In 2007 het Kyle gereeld op die televisieprogram *Deserving Design* saam met Vern Yip op HGTV verskyn, besig met skrynwerk.
**Carlo** (Volle naam Carlo de Goede) is 'n Suid-Afrikaanse musikant. Hy het sy sangloopbaan op ouderdom 12 begin en het mettertyd menige diplomas en trofeë gewerf. Terwyl hy nog op skool was, is hy gekies om die hoofrol in 'n musiekblyspel van die bekende "Grease" te speel in Johannesburg. In 2001 is hy gekies om Suid-Afrika te verteenwoordig in Amerika as 'n kunstenaar vir Mother City Records (gestig deur Mr Eddie Singleton, eienaar van Mo-Town Records VSA). Carlo was ook die hoofsanger van die groep "Amy Blue" wat heel dikwels by La Med, Kampsbaai opgetree het. In sy kort tydjie by "Blue Productions" het hy die verhoog in 'n verskeidenheids-konsert met die bekende Sonja Herholdt gedeel by die High Street Teater. Hy het 'n paar inleidingstukke vir die "Nigerian Gladiators" gedoen, Notorious en Vibe. In 2004 was Carlo deel van 'n "Duck Charles" produksie ter herdenking van die legendariese Cliff Richards se musiekloopbaan, en selfs die taaiste kritikus kon nie anders as om saam te sing en dans nie. 

Die teaterstuk het oor 'n tydperk van agt weke groot naam gemaak en het in verskeie Kaapse koerante verskyn. Op daardie stadium het hy gevoel dat 'n skuif na die Afrikaanse mark 'n beter keuse sou wees. In 2006 het Carlo ingeskryf vir die Afrikaanse weergawe van die bekende realiteitsprogram, Idols en het hy tot by die Top 16 gevorder. Daarna is sy CD, "Ek moet weet" by die Absa KKNK 2008 vrygestel.

Sien ook
--------

* Lys van Suid-Afrikaanse musikante
**Oultrejordain**

**1118–1189**

---

  
  

**Leengebiede van die Koninkryk Jerusalem omstreeks 1187**

---

**Oultrejordain** (in moderne Frans: ***Seigneurie d'Outre-Jourdain***, "Oorkant die Jordaanrivier"; alternatief na aanleiding van sy hoofstad ook ***Seigneurie de Montréal*** genoem) was 'n leen van die Middeleeuse kruisvaarderstaat Koninkryk Jerusalem, geleë oos van die Jordaanrivier (wat sy westelike grens gevorm het) met 'n onbepaalde grens in die ooste. In politieke opsig was Oultrejordain vir die Koninkryk Jerusalem 'n uitgestrekte oostelike grensland wat van die Negev-woestyn en die Golf van Akaba in die suide tot die Dooie See in die noorde gestrek het. Oos daarvan was die besittings van die sultans van Damaskus geleë. Sy grense is nie volgens politieke besluite bepaal nie, maar deur tradisionele pelgrims- en karavaneroetes.

Die bouval van die kasteel Montréal
Die koning van die Latynse Koninkryk Jerusalem, Boudewyn I (1100–1118) het drie aanvalle op die gebied geloods - in 1100, 1107 en 1112 - en in 1115 die kasteel Montréal opgerig om Islamitiese karavaneroetes te beheer - 'n strategies belangrike besluit wat vir sy koninkryk groot inkomste besorg het. 'n Tweede vesting, Kerak, en sewe satellietkastele, waarvan die presiese ligging nie oorgelewer is nie, het vervolgens ontstaan. Daarnaas is koring, granate en olywe verbou en sout uit die Dooie See ontgin.

Oultrejordain is oorwegend deur Sjiïtiese Bedoeïene bewoon, en net baie klein getalle Christene het hulle hier kom vestig. Die oorspronklike Siriakies-Ortodokse Christenbevolking is in 1115 in Jerusalem hervestig om die verlate Joodse kwartier te herbevolk nadat die vroeëre Joodse inwoners tydens die Eerste Kruistog uitgeroei of verdryf is. Ander klein groepe Christene het 'n nomadiese of halfnomadiese leefstyl gevoer wat die argwaan van kruisridders gewek het. Die kruisridders self het hulle tot hul kastele beperk.

Weens die uitgestrektheid van die land was die bevoegdhede van Oultrejordain se leenhere beperk tot die onderhoud daarvan. So het nog die sultans van Damaskus nog die Latynse heersers enige troepe langs die gemeenskaplike grense gestasioneer. Met Renaud de Châtillon, een van die leenhere van Oultrejordain, se rampsalige besluit in die 1180's om aanvalle op burgerlike Moslem-nedersettings oorkant die grens te loods, is 'n grootskaalse oorlog ontketen waartydens Islamitiese magte onder Saladin uiteindelik daarin geslaag het om Jerusalem in te neem. Volgens oorlewering het Saladin Renaud ná die veldslag naby Hattin in 1187 met eie hande onthoof. Oultrejordain is nog in dieselfde jaar deur Islamitiese magte verower, behalwe vir die twee magtige kruisvaarderkastele Kerak en Montréal wat eers ná 'n langdurige beleg in 1189 ingeneem kon word.
**Laerskool Swartkop** is ’n Afrikaansmedium-laerskool op die hoek van Viking- en Campbellweg in Valhalla, Centurion, Suid-Afrika. Die skool se leuse is *Rotsvas en Koersvas* en dit bied onderrig aan meer as duisend leerders. Mnr. C.J. Cronje is sedert Januarie 1992 die skoolhoof.

Van die sportsoorte wat aangebied word, sluit in: atletiek, tennis, netbal, rugby, krieket, hokkie en landloop.

Die skool het ook 'n naskoolsentrum wat op die skool se terrein geleë is. Kinders wat hier ingeskryf is, ontvang 'n ligte middagete.

Geskiedenis
-----------

Laerskool Swartkop is weens die snelle uitbreiding in die gebied van Valhalla Laerskool afgestig. Die skool is op 14 Januarie 1969 met 577 leerlinge geopen. Die eerste hoof was Dr. P.J.E. Wilbers.

Laerskole Wierdapark en Laerskole Hennopspark is later vanuit die skool afgestig.

Skoollied
---------

Die skool se skoollied is deur Rudi Neitz geskryf en getoonset:


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Swartkops’ rotse vaste grond
daar’s ons skoolgebou.
Liggaam,gees en siel gesond
Swartkop hoog te hou!
Ons groei uit 'n ryk verlede,
riglyn vir ons vaste Skrede
na die toekoms wat ons bou
en die toekoms noem ons: NOU
Swartkops’ leuse is ons keuse
daaraan bly ons altyd trou:
Ons staan rotsvas!
Ons streef koersvas.
Ons wil handhaaf,
ons wil bou!
Rotsvas! Koervas!
nie more nie, maar nou.
 |  |
Louw Geldenhuys se embleem teen 'n buitemuur van die skoolterrein.
Emmarentia en Lourens Geldenhuys en hul gesin. Die skool is na hom genoem.
Die **Laerskool Louw Geldenhuys** is ’n Afrikaansmediumskool in die Johannesburgse voorstad Linden.

Die skool is in 1902 in ’n skuur op die plaas van die welgestelde politikus en weldoener Lourens Geldenhuys met 40 leerlinge gestig. Aan die begin was die skool se voertaal Engels en het dit bekendgestaan as die Braamfontein Government School. Met die verskuiwing na Linden in 1916 het die naam verander na Linden Government School. 

Vier jaar later is Afrikaans as onderrigmedium vir gr. 1 tot 4 ingestel. Teen die tyd dat die nuwe kompromislandsvlag op 31 Mei 1928 ook hier by die Lindense skool gehys is, was die buurt ’n gevestigde hoewegemeenskap waar veral met perskes geboer is. 

Louw Geldenhuys is in 1929 oorlede en in 1936 is die skool ter nagedagtenis aan hom die Louw Geldenhuys-skool genoem. Eers in 1952 het dit ’n volwaardige Afrikaanse skool geword en die huidige naam gekry, die Laerskool Louw Geldenhuys. In 1965 het die skool sy huidige skoolgebou betrek, in 2002 sy eeufees gevier en in 2015 is nuwe geboue in gebruik geneem.

Bekende oudleerders
-------------------

* Regardt van den Bergh, akteur en regisseur
* Sybil Coetzee, aktrise

Bronne
------

* (af)  Die geskiedenis van die skool op sy webtuiste weergegee Geargiveer 8 Maart 2016 op Wayback Machine. URL besoek op 29 Februarie 2016.

Sien ook
--------

* Hoërskool Linden
Die wapen van die Laerskool Nassau.
Die **Laerskool Oude Molen** was 'n klein Afrikaanse laerskool in Loerielaan in die Kaapstadse voorstad Pinelands. Voor die ontstaan van die skool in 1956het laerskoolleerders van die omgewing óf Laerskool Nassau in Observatory óf die destyds dubbelmedium Pinelands North Primary School bygewoon.

Met die gedurige verengelsing van Kaapstad se suidelike voorstede het die behoefte aan 'n Afrikaansmedium-laerskool in Pinelands mettertyd gekwyn sodat die laaste sowat 50 leerders van Oude Molen met ingang 1985 by die Laerskool Groote Schuur in Rondebosch ingeskakel het.
Die laaste hoof was wyle mnr. Carl Thomas. Daar was altesaam vyf onderwysers, onder wie me. Sarie Jacobs, musiekonderwyseres. Daar was selfs 'n skoolkoor.

Laerskool Groote Schuur het op sy beurt Afrikaans as onderrigmedium in 2008 afgeskaf sodat van die vyf Afrikaansmedium-laerskool tussen Pinelands en Muizenberg teen 2010 nog net die Laerskool Simon van der Stel Afrikaans gebly het.

Die Hoër Tegniese Skool Oude Molen, wat in 1961 in Jan Smutsrylaan, Pinelands, geopen het, was nooit verwant aan die laerskool nie, ondanks die gedeelde naam.

Oudleerders
-----------

* Hendrik Hofmeyr, komponis.
* Tessa Uys, pianis.
* Pieter-Dirk Uys, satirikus, dramaturg, skrywer, akteur.
* Emile Myburgh, prokureur.
* Anneke Hesseling, dokter.
* Anneke Boshoff, lektor en konsultant.
* Annelisa Weiland, aktrise.
Die **Laerskool Tafelberg** was 'n Afrikaansmedium-laerskool in die Kaapstadse voorstad Woodstock en een van die eerste skole in die Skiereiland wat onderrig in Afrikaans aangebied het. 

Min is oor die skool se ontstaan of uiteindelike sluiting bekend. Die skool is wel voor 1936 gestig, want in daardie jaar meld 'n verslag van die Kaaplandse onderwysdepartement dat die skool 250 leerders het wat onderrig gekry het by twee onderwysers en vyf onderwyseresse. Naas die Laerskool Groote Schuur, wat in Januarie daardie jaar gestig is en teen die einde van die jaar reeds 94 leerders en drie onderwysers gehad het, was daar in die skoolraaddistrik nr. 2 van Kaapstad ook nog die Afrikaanse Laerskool Nassau op die grens van Observatory en Soutrivier, wat toe reeds 509 leerders gehad het. Dit was 'n voortsetting van die Rochester Road Public School, wat van 1916 dubbelmedium was, maar in Januarie 1934 slegs Afrikaans geword het. 

Soos die geval met die Nassau-skole, het Laerskool Tafelberg voorsien in die behoeftes van meesal verarmde Afrikaners wat na Kaapstad gekom het in die hoop om werk in die ontluikende fabrieke van die voorstede naasaan die middestad te kry. Mettertyd het die inwoners se ekonomiese posisie egter verbeter en meer en meer het uit Observatory, Woodstock en Maitland na veral die noordelike stadsgebiede verhuis. So het die behoefte aan Afrikaansmedium-skole in die gebied algaande gekwyn tot al die skole uiteindelik gesluit het en Maitland se Laerskool Oranje in 1995 met die Engelsmedium Maitland Public School as die dubbelmedium Laerskool Koeberg saamgesmelt het.

Nadraai
-------

Jare na sy sluiting was Laerskool Tafelberg in die nuus toe die destydse regering in Oktober 1991 besluit het om 12 ongebruikte blanke skole aan die Huis van Verteenwoordigers (vir gebruik as kleurlingskole) en die departement van onderwys en opleiding (vir gebruik deur swart leerders of as tegniese kolleges) oor te dra. In Augustus 1992 het 'n afvaardiging van ouers, onderwysers en leerders uit Khayelitsha met die Kaaplandse onderwysdepartement en die departement van onderwys en opleiding ontmoet ná talle skole, waaronder die Laerskool Tafelberg, beset is deur leerders van die township wat in skofte moes skoolgaan omdat hulle skole oorvol was. Tafelberg is beset deur duisend leerders van die Thandokulu High School, wat vandag gehuisves word in die gebou wat van 1962 dié van die Laerskool Nassau was.
Die **Oud-Hebreeuse alfabet** (Hebreeus: הכתב העברי הקדום, Jiddisj: כתב עברי) is ’n abjad wat afgelei is van die Fenisiese alfabet. Dit is van die 10de eeu v.C. of nog vroeër gebruik vir veral Hebreeus deur die Israeliete, beide die Jode en Samaritane.

In die 5de eeu v.C. het die Jode dit ophou gebruik ten gunste van die moderne Hebreeuse alfabet wat van die Aramese alfabet afgelei is. Die Samaritane, wat tans minder as duisend tel, het ’n vorm van die Oud-Hebreeuse alfabet, die Samaritaanse alfabet, bly gebruik.

Letters
-------

| Hebreeus | Oud-Hebreeus | Naam |
| --- | --- | --- |
| א |  | Alef |
| ב |  | Bet |
| ג |  | Giemel |
| ד |  | Dalet |
| ה |  | Hee |
| ו |  | Waw |
| ז |  | Zajien |
| ח |  | Chet |
| ט |  | Tet |
| י |  | Jod |
| כ/ך |  | Kaf |
| ל |  | Lamed |
| מ/ם |  | Mem |
| נ/ן |  | Noen |
| ס |  | Samech |
| ע |  | Ajien |
| פ/ף |  | Pee |
| צ/ץ |  | Tsaddie |
| ק |  | Koef |
| ר |  | Reesj |
| ש |  | Sjien |
| ת |  | Taw |

Unicode
-------

Die Oud-Hebreeuse alfabet is saam met die Fenisiese alfabet gevoeg by die Unicode-standaard in Julie 2006, met die uitreiking van weergawe 5.0. Die Unicode-blok daarvoor, onder die naam Phoenician, is U+10900–U+1091F. Dit stel letters voor in onder meer Oud-Hebreeus, Fenisies, Vroeë Aramees, Ammonities, Moabities en Punies.

Sien ook
--------

* Hebreeuse alfabet
* Geskiedenis van die alfabet
Rakfisk bedien met aartappel, lefse, uie en suurroom.
**Rakfisk** (Noors: [rɑːkˈfisk]) is 'n tradisionele Noorweegse visgereg wat deur gisting in pekelwater voorberei word. Rakfisk word normaalweg met varswaterspesies soos forel, salm, kar, vlagsalm en witvis gemaak en minder gereeld ook van ander spesies soos baars en haring. In Noorweë word meeste Rakfisk van gekweekte reënboogforel gemaak. Sommige meer eksklusiewe Rakfisk word van bergforel gemaak waarvan die mees gesogte tipe te perd uit die berge vervoer word. Rakfisk word rou geëet op *lefse* (sagte platbrood) of *flatbrød*, (harde platbrood), gewoonlik saam met rou uie, preie, suurroom, botter en gekookte aartappels. Verwante geregte sluit in *surströmming* wat in Swede van haring op 'n soortgelyke wyse gemaak word en hákarl uit Ysland van gegiste haai.

Die gistingsproses is beide 'n metode om vis "gaar" te maak en dit te bewaar. Die vis in die herfs gesout en in lae in vaatjies gepak en met pekel water bedek sodat dit voor Kersfees ten volle gefermenteer is. "Raking" behels die gisting van voedsel volgens 'n proses waar die bestanddele aan die omgewing blootgestel word sodat ensieme van mikro-organismes beheerde biochemiese veranderinge in die voedsel bewerkstellig. Hierdie proses vertoon heelwat ooreenkomste met die proses waarvolgens kaas gemaak word. Noors: *Graving* of Sweeds: *gravning* van vis is 'n verwante, maar vinniger, proses waarvolgens gravlax voorberei word. *Graving* is egter nie 'n fermentasie proses nie, maar geskied deur outolise (selfvertering) waar die visvleis se eie ensieme die werk doen wat in raking deur mikro-organismes se ensieme gedoen word. Vis wat deur *graving* gepekel is en gefermenteerde vis kom tot 'n mate ooreen in smaak en tekstuur, amper soos die verskil tussen 'n vars kaas en' n verouderde kaas. Raking is is dus 'n mikrobiologiese proses, gewoonlik met melksuurbakterieë, terwyl die graving 'n proses is waarin mikro-organismes nie 'n rol speel nie.

In die boonste Valdres-distrik word die naam rakfisk gebruik, 'n benaming wat nou die mees algemene is. In die naburige vallei, Hallingdal, en in plattelandse dorpies soos Ringerike word die naam *rakafisk* algemeen in gesproke taal gebruik. In Gudbrandsdalen word die naam råkåfisk gebruik.
Batoe Khan stig die Goue Horde.
Djengis Khan se oudste seun, Djotsji, het 14 seuns gehad. Ná sy dood het hulle hul pa se deel van die Mongoolse Ryk, bekend as die **Goue Horde** of Oeloes van Djotsji, geërf met Batoe as opperste khan. Hoewel sy broer Orda die oudste was, het hy hom aan Batoe se gesag onderwerp. 

Orda het saam met van sy jonger broers oor die oostelike vleuel van die Goue Horde regeer en Batoe en van sy ander broers oor die westelike deel. Hierdie hordes is in Slawiese en Persiese geskiedenisgeskrifte bekend as die **Wit Horde** en **Blou Horde**.

Daar heers verwarring oor die kleurbeskrywing van die hordes. Sommige bronne verwys na die Wit Horde as die Blou Horde en omgekeerd. In Timoeridiese bronne word die linkervleuel (oostelike deel) van die Goue Horde die Wit Horde genoem en in Russiese bronne die Blou Horde. Hoewel Westerse historici meestal die Timoeridiese gebruik volg, het Ötemish Hajji, ’n historikus wat vertroud was met die mondelinge tradisie van die Mongoolse Ryk, die linkervleuel ook die Blou Horde genoem. Dit lyk dus of die Russiese bronne reg is.

Die terme Goue, Blou en Wit Orde word nie aangetref in bronne uit die Mongoolse tydperk nie.
Jeff Beck in Amsterdam gedurende 1979.
**Geoffrey Arnold Beck** (24 Junie 1944 – 10 Januarie 2023) was 'n Engelse kitaarspeler. Hy het prominent geword as 'n lid van die rockgroep The Yardbirds, en het daarna The Jeff Beck Group en Beck, Bogert & Appice gestig en gelei. In 1975 het hy oorgeskakel na 'n instrumentale styl met fokus op 'n innoverende klank, en sy vrystellings het genres en style gestrek wat gewissel het van blues rock, harde rock, jazz fusion en 'n mengsel van kitaar-rock en elektroniese musiek.

Beck was in die top vyf van Rolling Stone en ander tydskrifte se lysranglys van die beste kitaarspelers. Hy is dikwels 'n "kitaarspeler se kitaarspeler" genoem. Rolling Stone het hom beskryf as "een van die mees invloedryke hoofkitaarspelers in rock". Alhoewel hy twee suksesvolle albums (in 1975 en 1976) as 'n solo-opname opgeneem het, het Beck nie die volgehoue kommersiële sukses van baie van sy tydgenote en groeplede gevestig of gehandhaaf nie. Hy het saam met baie kunstenaars opgeneem.

Beck het wye kritiese lof verwerf en ses keer die Grammy-toekenning ontvang vir Beste Rock Instrumentale Uitvoering en Beste Pop Instrumentale Uitvoering een keer. In 2014 ontvang hy die Britse Akademie se Ivor Novello-toekenning vir uitstaande bydrae tot Britse musiek. Hy is twee keer in die Rock and Roll Hall of Fame opgeneem: eers as lid van die Yardbirds (1992) en tweedens as solokunstenaar (2009).
**Alexandria Ocasio-Cortez** (gebore 13 Oktober 1989) is 'n Amerikaanse politkus en aktivis.Op 26 Junie 2018 het Ocasio-Cortez die primêre verkiesing van die Demokratiese Party in die 14de kongresdistrik van New York gewen wat dele van die Bronx en Queens in New York Stad insluit. Die sittende , Demokratiese Kongreslid Joe Crowley, het teen haar verloor in een van die grootste verassingsoorwinning in die 2018 middeltermyn-Demokratiese voorverkiesings. Sy is tydens die algemene verkiesing van 6 November 2018 tot die Amerikaanse Kongres verkies. Ocasio-Cortez is 'n lid van die Demokratiese Sosialiste van Amerika. 'n Lid van die Demokratiese Party, sy is die Amerikaanse verteenwoordiger vir New York vanaf 3 Januarie 2019.

Voordat sy tot die Kongres verkies was, was Ocasio-Cortez 'n gemeenskapsorganiseerder wat in die Bronx werksaam was en dien as onderwysdirekteur vir die 2017 Northeast Collegiate World Series vir die National Hispanic Institute. Teen die ouderdom van 29 jaar is sy die jongste vrou om in die Kongres in die geskiedenis van die Verenigde State te dien.

Vroeë lewe en opvoeding
-----------------------

Ocasio-Cortez was gebore in die Bronx, New York Stad, op 13 Otober 13 1989, aan Blanca Ocasio-Cortez en Sergio Ocasio. Haar pa is 'n argitek en haar ma is gebore in Puerto Rico.

Algemene verkiesing 2018
------------------------

Ocasio-Cortez het teen die Republikeinse genomineerde Anthony Pappas in die algemene verkiesing van 6 November gestaan. Pappas, wat in Astoria woon, is 'n ekonomie professor aan die St. John's Universiteit. Volgens die *New York Post* het Pappas nie aktief veldtog gevoer nie. Die *Post* het geskryf dat Pappas se deelname waarskynlik nie sukses kon behaal nie. In die distrik is daar byna ses teen een meer geregistreerde Demokrate as Republiekyne. Ocasio-Cortez is onderskryf deur verskeie polities progressiewe organisasies en figure, waaronder voormalige president Barack Obama en die Amerikaanse senator Bernie Sanders.

Ocasio-Cortez het die verkiesing met 78% van die stemme (110 318) gewen teen Pappas se 14% (17 762). Haar verkiesing was deel van 'n breër Demokratiese oorwinning in die middeltermynverkiesing in 2018, aangesien die party beheer oor die Huis van Verteenwoordigers verkry het deur minstens 40 setels by te wen.
| **Brest**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** | Vlag van Frankryk Frankryk |
|  **Région (gewes)** |  Bretagne |
|  **Département** |  Finistère |
|  **Koördinate** | 48°23′N 4°29′W﻿ / ﻿48.383°N 4.483°W﻿ / 48.383; -4.483 |
|  **Stigting** | 3de eeu |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 49,51 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 0-103 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (2009) | 141 315 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 2 854/vk km |
|  - Metropolitaanse gebied | 311 735 |
|  **Tydsone** | UTC +1 |
|  - Somertyd | UTC +2 |
|  **Burgemeester** | François Cuillandre |
|  **Amptelike webwerf** | *brest.fr* |
|

**Brest** is 'n hawestad en vlootbasis in die Franse département Finistère (Bretagne) met 141 000 inwoners in die stad en sowat 311 000 in die metropolitaanse gebied. Dit is die grootste stad in die westelike Bretagne en 'n belangrike ekonomiese en handelsentrum. Brest is ook die setel van die Universiteit van die Westelike Bretagne (*Université de Bretagne Occidentale*) en ander tersiêre onderwysinstellings.

Brest, soos gesien vanuit die kasteel
Danksy die strategiese ligging aan die mees westelike punt van die Bretonse skiereiland, aan die *Rade de Brest*, 'n uitgestrekte baai van die Atlantiese Oseaan, en teen die monding van die Penfeldrivier, wat 'n natuurlike hawe skep, het Brest al eeue gelede tot 'n besige handels- en vloothawe ontwikkel. Dit is nog steeds die belangrikste basis van Frankryk se Atlantiese vloot.

Besienswaardighede
------------------

Die geskiedenis en lewenstyl van Brest is so nou met die see verbind dat die stad aan homself die trotse bynaam "Métropole Océane" gegee het. Twee bekende instellings behandel die militêre skeepvaart en die fauna van die see, die Museum van die Franse Vloot (*Musée national de la Marine*) en die gewilde oseanografiese sentrum Océanopolis, wat die oseane van die polêre, gematigde en tropiese klimaatsones in 'n neutedop bevat. Naas meer as 10 000 diere spog die sentrum met sy meer as veertig akwariums ook met outentieke besonderhede soos pakys en pikkewyne.
'n Uitbeelding van Ankoù as die Skreeuende Dood. Fasade van die kerk Notre-Dame de Bulat in Bulat-Pestivien, Côtes-d'Armor
**Ankoù** (Bretons: *An Ankoù*; [angkou]) is die gepersonifiseerde Dood in die Bretonse en Normandies-Franse mitologie, analoog met *an Ankow* (Kornies) in Cornwall en die Walliese *Anghau*. 

Ankoù word in legendes dikwels as 'n spook en as die verpersoonliking en helper van die Dood uitgebeeld wat die siele van oorledenes vanaf hul begraafplase óf na die "Eilande van die Gelukkiges", 'n paradysagtige wêreld anderkant die horison, óf na die "koue hel" van verlate valleie en woude neem. Hy word ook as 'n wagter beskou wat die begraafplase teen ongewenste indringers beskerm.

'n Tipiese uitbeelding van Ankoù is dié van 'n swartgeklede, gesiglose wese wat met 'n sens bewapen is en 'n ou perdewa as sy vervoermiddel gebruik. 'n Mens, wat Ankoù teenkom of die geraas van sy wa hoor, sal volgens die legendes binne 'n kort tydperk sterf.

In teenstelling met die gebruiklike uitbeeldings van die dood as 'n geraamte, is Ankoù 'n wese van vlees en bloed. Die legendes beweer selfs dat die eerste of laaste oorledene van die lopende jaar die Ankoù van die volgende gaan wees.

As die gepersonifiseerde Dood het die Ankoù van Bretagne sy Ierse eweknie in Dullahan, die koplose ruiter van die Ierse platteland wat sekere karaktertrekke deel en sy oorsprong eweneens in ou Keltiese legendes het; maar ook in die Nordiese Hel, die Griekse Thanatos, die Baltiese Giltinė en die Noorse Pesta of Plaagheks.
'n Dis bestaande uit mozzarellakaas, olywe en songedroogde tamaties, bedien saam met verskillende vleissnitte.
'n **Hors d'oeuvre** (Franse spelling: *hors-d'œuvre*, Franse uitspraak: ɔʁ dœvʁ) of **voorgereg** is 'n klein dis wat in die Europese kookkuns voor 'n hoofmaaltyd bedien word. Sommige hors d'oeuvres word koud bedien en ander warm. Hors d'oeuvres word soms ook aan tafel bedien as deel van die hoofgereg of voordat gaste hul sitplekke inneem, soos bv. tydens 'n funksie of skemerkelkiepartytjie. Hors d'oeuvres is voorheen ook tussendeur geregte bedien.

'n Hors d'oeuvre is tipies kleiner as die hoofgereg en word dikwels as vingerete bedien.

Etimologie
----------

Hors-d'œuvre in Frans beteken letterlik "buite die werk"—dit wil sê, "nie deel van die gebruiklike geregte van 'n maaltyd nie." In die praktyk is dit 'n dis wat as versnappering dien of wat verband hou met die hoofgereg. Die Franse spelling van die woord is in beide die enkelvoud en meervoud soortgelyk aan mekaar. 

Hors d'oeuvre staan ook bekend as die voorgereg of *entrée*.

Oorsprong
---------

'n Skinkbord van *canapés*, 'n tipe vorm van hors d'oeuvres, tydens 'n skemerkelkiepartytjie
'n Klein aantal koshistorici glo dat die tradisie moontlik in Rusland begin het, waar klein versnaperinge vis, kaviaar en vleis 'n algemene verskynsel was na lang reise. Die moontlikheid bestaan egter dat die gebruik in China ontstaan het, met Chinese wat moontlik deur die Steppe na Rusland, Skandinawië, Frankryk en ander Europese lande gereis het. Die tradisie het moontlik Italië, Griekeland en die Balkan-nasies by wyse van kontak met Rusland of Persië bereik. Trouens, verskeie skynbaar unieke en nasionale gebruike hou verband met mekaar, soos bv. die Sweedse *smörgåsbord*, Russiese *zakoeska*, Libanese *mezze* en Italiaanse *antipasto*. Gedurende die Romeinse periode was die gebruik tydens maaltye om twee hoofgeregte te benut wat voor die tyd aangevul is met klein hoeveelhede vis, groente, kaas, olywe en selfs opgestopte relmuise (in Engels *edible dormouse*) Dit is aan die begin van die ete wat bekend gestaan het as *gustatio* of *promulsis* bedien. Die Grieke het die voorgereg *propoma* genoem.
**Garciapas** is 'n bergpas oor die Langeberge. Die R323-streekpad verbind Riversdal met Ladismith in die Klein Karoo. Net noord van Riversdal gaan die pad met die *Garciapas* oor die Langeberg na Muiskraal aan die noordekant van die berg. Die pas bereik sy hoogste punt op 600 m met 'n maksimum helling van 1:14.

Geskiedenis
-----------

Maurice Garcia was van 1863 tot 1877 die siviele kommissaris op Riversdal. Kort na sy ampsaanvaarding besef hy dat 'n goeie verbinding met die nuwe dorp Ladismith belangrik is sodat die boere hul produkte vinnig by hul afsetgebied en die hawe van Mosselbaai kan kry. Te perd bepaal Garcia self 'n roete wat baie korter as die pad oor die bestaande Gysmanshoekpas (Plattekloofpas) was. Teen 1868 word sy paadjie reeds gereeld deur ruiters gebruik. In 1871 kom Thomas Bain om die mees geskikte roete aan te dui. Gevangenes is as arbeiders gebruik en 'n tydelike tronk is in die berg ingerig. Die pas van 16 km is in November 1879 vir verkeer oopgestel deur die vrou van die Kaapkolonie se eerste minister, sir Gordon Sprigg. Die teerpad en die herbou van die pas is in 1976 voltooi.

Tolhuis
-------

Die oorspronklike tolhuis is saam met die pas voltooi. Jimmy Luyt was die eerste tollenaar en na sy dood het sy vrou en Jan Swart die taak voortgesit. Op 31 Desember 1918 is die heffing van tolgelde gestaak. In 1968 is die tolhuis tot monument verklaar.

Voetslaanpaaie
--------------

By die tolhuis begin die Kristalkloof- en die Sleeping Beauty-voetslaanpaaie.

Bibliografie
------------

* Oberholster, J.J.: Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn, 1972. ISBN 0-620-00192-5
* *Standard Encyclopaedia of Southern Africa*, deel 5. Kaapstad: Nasou, 1972. ISBN 0-625-00321-7
* Van Wyk, Frans: Riversdal 1838-1988. Riversdal, 1988. ISBN 0-620-12490-3

Sien ook
--------

* Lys van bergpasse in Suid-Afrika
**Anita Chittenden** is ’n Afrikaanse joernalis en skrywer.

Lewe en werk
------------

Anita Maria Chittenden is vroueredakteur by *Hoofstad* en later lid van die vroueredaksie van *Landbouweekblad* se Gautengse kantoor. Sy woon in Pretoria, is getroud en het een seun.

Skryfwerk
---------

In "*O vet! Eva aan die woord*" bundel sy veertig essays wat oorspronklik in ’n rubriek in *Landbouweekblad* verskyn het. Die essays dek ’n wye verskeidenheid onderwerpe van die alledaagse lewe, altoos van die vrou se kant gesien. Soos die titel aandui, duik die ewige stryd teen vet gereeld op. Die rubrieke word geïllustreer deur Cora Coetzee. Anita skryf ook "*Trek reg aan*" en "*Pottebakkery vir beginners*".

Publikasies
-----------

| Jaar | Publikasies |
| --- | --- |
| 1975 | Trek reg aan |
| 1993 | O vet! Eva aan die woord |

Bronnelys
---------

### Boeke

* Chittenden, Anita "O vet! Eva aan die woord" Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste druk 1993
* Van Coller, H.P. (red.) "Perspektief en Profiel Deel 2" J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999

### Resensies

1. ↑  Cilliers, Cecile "Beeld":
2. ↑  Müller, Petra "Die Burger" 25 Mei 1993
Carnegie Hall se hoofingang
**Carnegie Hall** is ’n groot konsertsaal in New York waarin talle beroemde musici al opgetree het. Die konsertsaal is in 1890 deur die Skotse nyweraar en filantroop Andrew Carnegie gebou. Dit is een van die mees vooraanstaande en prestigeryke sale vir sowel klassieke as populêre musiek in die Verenigde State van Amerika. Om op dié verhoog te verskyn, word as 'n groot eer en prestasie beskou.

Die gebou se planne is deur die bekende New Yorkse argitek William Burnet Tuthill (1855–1929) opgetrek, wat self 'n amateur-tjellis en vader van die komponis Burnet Tuthill was. Die plek is nie net bekend vir sy argitektuur en geskiedenis nie, maar ook vir sy akoestiek. Die nagalm-tyd (vir eggo's) beloop 1,80 sekondes met publiek, sonder publiek 2,10 sekondes. Die saal word vir optredes aan groepe en kunstenaars verhuur.

Isaac Stern-ouditorium
----------------------

Die Isaac Stern-ouditorium
Die hoofsaal, die Isaac Stern-ouditorium, bied sitplek aan 2840 toeskouers op vyf vlakke. Dit is na die violis Isaac Stern genoem. Die saal is lank en besoekers moet 105 stappe klim om by die boonste balkon uit te kom.

Die wêreldberoemde New Yorkse Filharmoniese Orkes het vir jare hulle konserte hier aangebied. In 1962 het hulle na 'n nuwe konsertsaal in die Lincoln-sentrum verhuis. Talle van die grootste klassieke kunstenaars het al in die ouditorium opgetree. Dit word steeds vir konserte aangewend, vir beide klassieke en populêre musiek.

Zankel-saal
-----------

Die saal bied sitplek vir 599 toeskouers. Dit is na Judy en Arthur Zankel genoem. Dit het aanvanklik die Voordragsaal (Recital Hall) geheet, maar is in 1896 na Carnegie Lyceum vernoem. Dit is vanaf 1898 deur die Amerikaanse Akademie vir Dramatiese Kunste gebruik. In 1959 is dit in 'n kinema verander. Vanaf 1997 is dit vir voordragte ingespan.

Weill Recital-saal
------------------

Die Weill Recital-saal is 'n klein konsertsaal met 268 sitplekke. Dit is in 1986 na Sanford I. Weill en sy vrou Joan vernoem. Weill was 'n voormalige voorsitter van Carnegie Hall se direksie.
Vroue en kinders van Boerestryders in 'n konsentrasiekamp.
Lizzie van Zyl, dogter van 'n bittereinder
Die **Bittereinders** was 'n faksie van die Boere-guerrillavegters wat teen die magte van die Britse Ryk geveg het in die latere stadiums van die Tweede Vryheidsoorlog (1899-1902).

Teen September 1900 was die konvensionele magte van die Suid-Afrikaanse Republiek en die Oranje-Vrystaat grootliks verslaan deur die Britse leër. Die oorblywende Boere-regering besluit om verder te veg in 'n guerrilla-oorlog in 'n poging om die Britte te dwing om terug te trek. Namate dit duidelik geword het dat militêre oorwinning onwaarskynlik sal wees, het menings onder die guerrillas verdeel tussen diegene wat 'n onderhandelde vrede wou bewerkstellig en diegene wat verkies het om te veg tot en met "die bitter einde". Die besluit om voort te veg skep vir die Britte die geleentheid om konsentrasiekampe op te rig om die Boere-bevolking te paai.

Gedenksteen in die Potchefstroomse Konsentrasiekamp. Teks: *Gedenksteen / Ter eere van de / 967 kinderen 117 vrouwen en 57 mannen / die omgekomen zyn in de kampen alhier / gedurende den oorlog van 1899-1902. / "Hun nagedachtenis zal voortleven" / Onthuld door / Mev. de wed. Gen J. H de la Rey. / Op 16 Des. 1918. / C.F. Kirkbride*
Die woord is afgelei van Nederlands waaruit die Afrikaanse taal van die Boere (later bekend as Afrikaners) stam. Die woord bittereinder (enkelvoud, die finale "s" dui meervoud aan) beteken iemand wat "bereid is om te veg tot die bitter einde".

Meer algemeen kan die woord gebruik word as 'n ander naam vir 'n "oorlogsparty" ('n faksie binne 'n politieke of militêre groep ten gunste van die voer van oorlog) of vir 'n groep wat nie wil opgee nie en aanhou of deurdruk tot "die bitter einde".

Sien ook
--------

* Boerekrygsgevangenes
* Kaapse Rebelle
* National Scouts
|  |
| --- |
| #3D2B1F |

**Bister** of **roetbruin** (Engels: *Bistre* ) is 'n baie donker bruin kleur.

Bister is 'n geelbruin kleurpigment vervaardig uit die roet en teer van verbrande hout, sjelak of die gemaalde bas van okkerneute en arabiese gom. Die woord **bister** kom uit die Frans 'bistre' wat bruin, hasel, donkerbruin of sjokolade beteken. Benewens om mee te teken, kan meubels of houtvloere daarmee gebeits word. 'n Nadeel van hierdie materiaal is sy nie-ligvastheid, wat maklik oplos in water. Hoe meer water gebruik word, hoe ligter die skakering. Tekeninge wat in bister geskep is, verdwyn stilweg indien hulle aan sonlig blootgestel word.

'n Antieke Franse skets in bister gemaak.

Kleurkoördinate
---------------

Volgens verskeie kleurskemas word **bister** as volg voorgestel:

| Model | Koördinate |
| --- | --- |
| *Heksadesimale kode* | #3D2B1F |
| RGB-kleurmodel | (204, 119, 34) |
| CMYK | (0, 30, 49, 76) |
| HSV | (24°, 49%, 24%) |

Sien ook
--------

* Lys van kleure
**Anize du Plessis** (gebore 23 September 1972) is 'n teatersangeres wat veral in Johannesburg optree het, voor sy en haar man na Engeland verhuis het.

Anize het reeds op skool aan die Laerskool Groote Schuur en die Hoërskool Groote Schuur uitgeblink in drama en sang. In 1989 wen sy en agt ander Groote Schuurders die ATKV se landwye dramakompetisie vir skole en in haar matriekjaar, toe sy ook hoofdogter was, is sy saam met 65 belowende senior hoërskoolleerlinge gekeur om aan die Dalro-toneelkompetisie deel te neem. Sy het na die tweede ronde deurgedring en was uiteindelik die enigste Afrikaanssprekende onder die top-agt. Die wenner van die Dalro-prys was die latere TV-aktrise Sylvaine Strike, indertyd van die Pro Arteskool in Pretoria. Anize wen egter die prestige Albie Venter-gedenkbeurs om vir drie jaar aan die destydse Pretoriase Technikon te gaan studeer.

Sy het drie jaar lank die agtergrondsang vir die groep Cinema gedoen en toe toegetree tot musiekteater en kabaret. Sy was lid van die reisende rolverdeling van "Girl Talk" en het onder meer vir die Koning en Koningin van Maleisië opgetree. Ander produksies sluit "My Way" en "Absolutely Fabulously Broadway 2" in.

In 2002 is sy met Etienne Burger getroud. Hulle woon tans in Londen.
Maansopkoms oor die Vallei van die Maan
Die Vallei van die Maan
Soutformasies
'n Lugfoto van die vallei
Die **Valle de la Luna** (Spaans: "Vallei van die Maan") is 'n woestynlandskap in die Chileense gewes Antofagasta. Die vallei, wat naby die Salar de Atacama en die vulkaan Licancabur en sowat 17 kilometer van die stad San Pedro de Atacama lê, maak deel uit van die Atacamawoestyn en vorm die sesde sektor van die Nasionale Los Flamencos-park wat in 1990 gestig is. 

Net soos die besienswaardighede in die omgewing is die Valle de la Luna 'n belangrike toeristebestemming en lyk baie op die Vallei van die Dood wat enkele kilometer verder noordwaarts geleë is.

Plantegroei is baie skaars in hierdie kaal en barre landskap wat as een van die droogste gebiede op aarde beskou word; die naam van die vallei is dan ook afgelei van die Maan waar soortgelyke landskappe voorkom. Toeriste klim veral op die sandduine om van hier die rotsklippe te fotografeer wat in die laaste sonlig van die aandskemer in kleurskakerings van rooi glinster.

Sout kom op enkele plekke van die vallei voor, en die soutformasie Las Tres Marías is een van die bekendste bakens in die gebied.

Flora en fauna
--------------

Daar is net 'n klein aantal inheemse plantspesies in die gebied soos verskeie soorte angeliere. Die baie droë klimaat met hoë temperature bedags en koue nagte het die ontwikkeling van 'n groter biodiversiteit verhinder. Die tipiese fauna bestaan naas Ande-jakkalse uit enkele voëlspesies.
| **Saitek X52** |
| --- |
|  |
|
| **Naam**: | Saitek X52 |
| **Ontwikkelaar**: | Saitek Inc. |
| **Beskikbaar**: | 2004 |
| **genre**: | vliegnabootser |
| **Platform**: | Windows |
| **Amptelike webwerf**: |  |
| **Sisteem eise**: | Aanbeveling: Windows XP, 1Gb geheue, 256Mb DirectX 9 videokaart, 256Mb hardeskyfruimte. |

'n Saitek X52 is 'n gespsialiseerde vliegnabootser stuurstang met 'n geskeide gashendel en stuurstang.

Kenmerke
--------

omdat die gashendel (Engels: throttle) en stuurstang fisiek van elkaar geskei is kan mens dit op 'n eie platform of bord monteer. Daar is tientalle indrukknoppe, en skuifknoppe. skakelaars op die gashendel en stuurstang waarmee stuurstange van moderne vegvliegtuie nagebootsd kan word.
Die integrale rigtingroer kan aanstuur word deur de stuurstang met jou gewrig links of regs te buig.
Saitek het die X52 volgens 'n HOTAS-beginsel ontwerp sodoende kan jy meeste vliegnabootsers vlieg sonder om 'n toetsbord te gebruik. Mens kan met die meegelewerde Saitek profile Editor Software ongeveer 600 toetsbord sleutel kombinasies in die X52 programmeer.