recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
'n **Skiepertjie** (Nederlands: *Schipperke*) is 'n klein Belgiese hondjie met 'n oorsprong in die vroeë 16de eeu.

Beskrywing
----------

'n Skiepertjie toon die dik rol rondom sy nekgedeelte.
Skiepertjies is klein hondjies met 'n dubbelpels van sagte dons aan die onderkant en growwer, langer hare aan die bokant. Die ras het 'n langhaarmaan, wat met 'n punt hang teen die rug af, tot by die kruis. Hoewel hul meesal swart van kleur is, kom hul somtyds ook in ligbruin voor.

Die hondjies is bekend vir hulle stoute, nuuskierige en somtyds hardkoppige temperament. Skiepertjies is baie energiek en benodig gereëlde oefening en kan veeleisend wees vir eienaars aangesien hulle nie altyd gehoorsaam is nie. Hulle is verder bekend vir hulle wakker geblaf as hulle van indringers bewus raak en is dus goeie waghonde.

Agtergrond
----------

Die naam skiepertjie, kom van die Nederlands ""Schipperke"" wat "klein kapteintjie" beteken. Die hondjies het hul naam gekry aangesien hulle in België en Nederland op kanaalbote gewerk het, ondermeer as waghonde en muisvangers.

Die hondjie word geklassifiseer as 'n nutshond, 'n beskrywing vir nuttige honde wat vir verskillende doeleindes gebruik kan word.

Skiepertjies in kuns en kultuur
-------------------------------

Beatrix Potter se kinderverhaal *The Pie and the Patty-Pan* bevat verwysings na 'n Skiepertjie genaamd "Duchess".
**Hackney Central** is die sentrale en naamgewende stadsbuurt van die London Borough of Hackney, 'n administratiewe distrik van Groter Londen, Engeland. Dit behels die gebied rondom en noord van Mare Street en is sowat 6,4 km of vier myl noordoos van Charing Cross geleë. Dit is daarnaas ook die naam van een van die kiesafdelings vir die distriksraad van Hackney (*Hackney Council*).

Hackney Central dek die gebied wat oorspronklik as Hackney Village bekendgestaan het - 'n plek wat sy bloeitydperk vanaf die Tudor-regeringstyd beleef het toe leidende howelinge hul woonhuise hier laat oprig het. Ook koning Hendrik VII van Engeland het in Hackney 'n paleis vir homself laat bou wat egter nie bewaar gebly het.

Nog tot in die laat Georgiaanse tydperk was Hackney 'n gewilde woonplek vir Londenaars. Eers vanaf dié tyd het die gebied gaandeweg sy rustige en landelike karakter kwytgeraak en is dit digter bebou. Gedurende die Victoriaanse tydperk is Londense spoorweg- en tremlyne tot by Hackney uitgebrei en het talle fabrieke in die buurt ontstaan.

Al is daar min noemenswaardige argitektoniese besienswaardighede in Hackney Central, is dit een van die gunstelingbuurte vir jong kreatiewes in Londen. Sy administratiewe sentrum, Town Hall Square in Mare Street, is die kwartier se besige middelpunt, bekend vir sy Art Deco-raadsaal. Hier is ook die teater en konsertsaal *Hackney Empire* (opgerig in 1901), die klein *Hackney Museum* en die gewilde rolprentteater *Hackney Picturehouse* geleë.
**Prout se hipotese** was ’n poging in die vroeë 19de eeu om die bestaan van die onderskeie chemiese elemente te verduidelik aan die hand van ’n hipotese oor die interne struktuur van die atoom. In 1815 en 1816 het die Britse chemikus William Prout twee verslae gepubliseer waarin hy skryf dit lyk of die atoomgewigte vir die elemente wat destyds bekend was, heelgetalmeervoude van die atoomgewig van waterstof is. Hy het toe geglo die waterstofatoom is die enigste ware elementêre voorwerp, wat hy ’n **protiel** genoem het. Hy het verder geglo die atome van ander elemente is eintlik groeperings met verskillende hoeveelhede van die waterstofatoom.

Prout se hipotese het ’n invloed op die Britse fisikus Ernest Rutherford gehad toe hy in 1917 daarin slaag om ’n waterstofkern uit stikstofatome te onttrek met alfadeeltjies. Hy het tot die gevolgtrekking gekom die kerns van alle elemente is opgebou uit waterstofkerns. In 1920 het hy voorgestel dit word protone genoem, ’n term wat van Prout se woord "protiel" afgelei is, met die agtervoegsel "on" vir deeltjies.

Die teenstrydigheid tussen Prout se hipotese en die nou bekende variasie van sommige atoomgewigte met waardes wat ver van heelgetalmeervoude van die gewig van waterstof is, is tussen 1913 en 1932 verduidelik met die ontdekking van isotope en die neutron.
Die woord "*hate*" op 'n vuis getatoeëer.
**Haat** is ’n gevoel wat ’n emosie van woede of gegriefdheid kan ontlok teenoor sekere mense of idees. Dit word dikwels verbind met ’n gevoel van afkeer, weersin en vyandigheid teenoor die mens of idee.

As ’n emosie
------------

As ’n emosie kan haat kort of lank duur. Dit kan minder intens wees ("Ek haat broccoli") of intenser ("Ek haat die hele wêreld"). Haat kan ook ’n aangeleerde reaksie wees op eksterne gebeure, soos om beheer of mislei te word. Dit is ’n diepe sielkundige reaksie op ’n gevoel van vasgekeerdheid of ’n onvermoë om sekere sosiologiese afdwingings te verstaan, soos om skuldig bevind te word aan ’n misdaad wat jy nie gepleeg het nie. Die Amerikaanse sielkundige Robert Sternberg het drie hoofelemente in haat geïdentifiseer: 

1. ’n Ontkenning van intimiteit deur afstand te skep wanneer nabyheid ’n bedreiging word;
2. ’n Gevoel van passie, soos vrees of woede;
3. ’n Besluit om ’n voorwerp wat voorheen waardeer is, nie meer te waardeer nie.

Die belangrike funksie van selfbeskerming wat met haat verbind word, kan geïllustreer word deur Steinberg se ontleding van "opstandige" haat, waar ’n afhanklike verhouding verwerp word in ’n soeke na outonomie.

Wetsaspek
---------

’n Haatmisdaad verwys gewoonlik na ’n misdaad wat deur haat gemotiveer is. Mense wat haatmisdade pleeg se slagoffers is gewoonlik lid van ’n sekere sosiale groep, wat dikwels gedefinieer word deur gender, godsdiens, seksuele oriëntasie, geestesteuring, gestremdheid, klas, etnisiteit, nasionaliteit, ouderdom, genderidentiteit of politieke partyverband. Die misdaad kan fisieke aanranding, die vernietiging van eiendom, boeliegedrag, teistering, verbale beledigings, of aanstootlike graffiti of briewe behels.

Haatspraak kom dikwels voor om ’n persoon of groep af te kraak gebaseer op hulle sosiale of etniese groep. Die opsetlike gebruik van haatspraak is in baie lande ’n kriminele oortreding. In sommige lande word gedebatteer of haatspraak toelaatbaar behoort te wees as vryheid van spraak.

Nog leesstof
------------

* *The Psychology of Hate*, deur Robert Sternberg (red.)
* *Hatred: The Psychological Descent into Violence*, deur Willard Gaylin
* *Why We Hate*, deur Jack Levin
* *Prisoners of Hate: The Cognitive Basis of Anger, Hostility, and Violence*, deur Aaron T. Beck
* "Hatred as an Attitude", deur Thomas Brudholm (in *Philosophical Papers* 39, 2010).
* *The Globalisation of Hate*, (reds.) Jennifer Schweppe en Mark Walters, Oxford: Oxford University Press.
* *Becoming Evil: How Ordinary People Commit Genocide and Mass Killing*, deur James Waller

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNE: XX543767
* BNF: cb119795972 (data)
* GND: 4023606-7
* LCCN: sh85059272
* NKC: ph123225

 |
Die Habsburg-kasteel, suidwestelike aansig
Die **Habsburg-kasteel** was oorspronklik 'n dubbele woonkasteel wat deur die grawe van Habsburg naby die gelyknamige nedersetting in die Switserse kanton Aargau op die bergpiek Wülpelsberg teen 'n hoogte van 505 m bo seevlak opgerig is. Die kasteel het bekendheid verwerf as die stamkasteel van die Huis van Habsburg, een van die magtigste adellike dinastieë in die Europese geskiedenis, wat sy magsfeer aanvanklik met die verwerwing van gebiede in die kasteel se onmiddellike omgewing begin uitbrei het.

Die bergpiek het, soos uit argeologiese opgrawings blyk, reeds in die Middel-Bronstydperk en in die Romeinse tydperk as woonplek gedien. Die kasteel se stigting deur die vroeë Habsburger Radbot omstreeks 1020/30 is in historiese dokumente oorgelewer. Die eerste histories oorgelewerde graaf van Habsburg was Otto II (in 1108).

Die kasteel is stapsgewys tot 'n dubbele vesting uitgebou en het sy grootste omvang in die vroeë 13de eeu bereik. Die Habsburgers het die kasteel slegs sowat tweehonderd jaar lank self bewoon. Omstreeks 1220/30 was die kasteel vir die magtige dinastie reeds nie meer groot en statig genoeg nie en is vervolgens aan verskillende persoonlikhede in diens van die heerserhuis as leen oorhandig. Die ouer oostelike deel van die kompleks het vervolgens in verval geraak, en net die westelike deel daaragter het in sy oorspronklike vorm tot vandag toe bewaar gebly.

Die kasteel het vir die Huis van Habsburg vir goed verlore gegaan toe die kanton Aargau in 1415 deur die Switserse Konfederasie verower is. In dié tyd het die Habsburgers reeds vanuit Wene as hul nuwe setel en magsentrum geregeer. Die Habsburg-kasteel is sedert 1804 in besit van die Switserse kanton Aargau en word sedert 1948 as kantonale monument beskerm. In 1979 is 'n restaurant in die kasteelpaleis geopen, terwyl die kasteel se geskiedenis in 'n museum langsaan toegelig word.
Amerikaanse troepe stap aanwal
**Utah strand** was een van die vyf strande wat die Geallieerdes gebruik het op D-dag tydens Operasie Overlord tydens die Tweede Wêreldoorlog op 6 Junie 1944. Dit is die mees westelike van die vyf strande. Amerikaanse troepe het hier aan land gegaan.

Die eerste landingskepe het reeds om 06:00 troepe begin aflaai. Hulle was egter een kilometer van koers af en het verder oos geland as wat beplan was. Die rede hiervoor was dat vier van die gidsbote myne getref het en uit aksie gestel was. Die geluk was by die ongeluk, hierdie gedeelte van die strand was minder goed verdedig as die beplande landings area en die Duitse magte is vinnig oorrompel.

Toe hul bevelvoerder, Theodore Roosevelt jr. sien wat aangaan en die situasie opgesom het, het hy blykbaar gesê: *We'll start the war right here"!* Teen die einde van D-dag het 23,500 troepe en 1 700 voertuie hier aan land gegaan. Die ongevalle was minder as 200.

Die ander vier strande is *Juno*, *Gold*, *Omaha* en *Sword*.

Bron
----

* D-DAY: 24 Hours That Saved the World. By the Editors of TIME. 2004. ISBN 1-932273-22-0
Die **Haan** (Chinees: 雞, *jī*) is die tiende dier in die twaalfjaarlikse siklus van die Chinese astrologie, volgens die Chinese kalender. Dit hou ook verband met Oos-Asiatiese diereriem- en kalenderstelsels. Die **Jaar van die Haan** word verbind met die Aardse taksimbool 酉.

Dit kan ook as **Hoender** vertaal word, want die Chinese karakter *jī* verwys na die hoender in die algemeen.

Beskrywing
----------

Volgens een legende is daar ’n rede vir die volgorde van die twaalf diere in die twaalfjaarsiklus. Daarvolgens is ’n resies oor ’n groot rivier gehou en die volgorde van die diere in die siklus is die volgorde waarin hulle die resies voltooi het. In dié verhaal het die Bok, Aap en Haan deur ’n spanpoging anderkant aangekom. Die Haan het ’n vlot gevind en die Aap en Bok het geruk en gepluk om al die onkruid uit die weg te ruim. Hulle het die agtste, negende en tiende plek verower.

Die Chinese tekens word ook die diereriem genoem omdat geglo word ’n mens se persoonlikheid word deur die dier beïnvloed wat oor jou geboortedatum heers. Net so word die jaar waaroor ’n spesifieke dier heers, daardeur gekenmerk. Die invloed is veral sterk by mense wat in die jaar van die dier gebore is.

Dieselfde 12 diere word gebruik om die siklus van ure in ’n dag te simboliseer – elk word verbind met ’n tydperk van twee uur. Die tydperk van die Haan is van 17:00 tot 19:00 – die tyd wanneer hoenders na hul hokke terugkeer.

In Chinese simbologie word Hane beskou as onafhanklik, bekwaam en flink van begrip, maar ook ongeduldig, krities, eksentriek en eng.

Jare en die Vyf Elemente
------------------------

Mense wat binne dié datums gebore is, is in die Jaar van die Haan gebore, met ook die volgende elementêre teken:

| Begindatum | Einddatum | Hemelse tak |
| --- | --- | --- |
| 26 Januarie 1933 | 13 Februarie 1934 | Waterhaan |
| 13 Februarie 1945 | 1 Februarie 1946 | Houthaan |
| 31 Januarie 1957 | 17 Februarie 1958 | Vuurhaan |
| 17 Februarie 1969 | 5 Februarie 1970 | Aardhaan |
| 5 Februarie 1981 | 24 Januarie 1982 | Metaalhaan |
| 23 Januarie 1993 | 9 Februarie 1994 | Waterhaan |
| 9 Februarie 2005 | 28 Januarie 2006 | Houthaan |
| 28 Januarie 2017 | 15 Februarie 2018 | Vuurhaan |
| 13 Februarie 2029 | 2 Februarie 2030 | Aardhaan |
| 1 Februarie 2041 | 21 Januarie 2042 | Metaalhaan |

Hane en hul maats
-----------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Teken** | **Beste maats** | **Gemiddelde maats** | **Slegte maats** |
| Haan | Haan, Slang, Os | Draak, Aap, Rot, Hond, Tier, Perd, Vark, Bok | Konyn |

Basiese astrologiese elemente
-----------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Aardse tak van geboortejaar | Yǒu |
| Die Vyf Elemente | Metaal |
| Jin/jang | Jin |
| Maanmaand | 8ste |
| Gelukkige nommers | 5, 7, 8; vermy: 1, 3, 9 |
| Gelukkige blomme | Swaardlelie, impatiëns, hanekam |
| Gelukkige kleure | goud, bruin, geel; vermy: wit, groen |
| Seisoen | Herfs |
| Naaste Westerse teken | Maagd |

Sien ook
--------

* Aardhaan
* Houthaan
* Metaalhaan
* Vuurhaan
* Waterhaan
Ornamente gekerf uit ivoor.
'n Gekerfde ivoorornament.
'n Walruskolonie
**Ivoor** is 'n harde, wit materiaal waaruit die tande van diere soos olifante, seekoeie, walrusse, en mammoete bestaan. 

In die oudste beskawings is ivoor gebruik vir die maak van beelde of om op te teken. In die 14de eeu het die beeldhoukuns in ivoor 'n bloeitydperk beleef. Teen die 20ste eeu word ivoor ook algemeen gebruik in die nywerheid, en veral voor die bekendstelling van plastiek, is dit gebruik vir die maak van biljardballe, klavierklawers, knope en ornamente.

Struktuur
---------

Die chemiese samestelling van die tande van alle diere is dieselfde, maak nie saak watter spesie dit is nie. Daarom kan die woord *ivoor* regmatig gebruik word om enige soogdiertande te beskryf wat groot genoeg is om gekerf of bewerk te word.

Beskikbaarheid
--------------

Die jag op olifante om ivoor te bekom was een van die oorsake van die sterk daling in olifantgetalle. Om die onwettige jag op olifante te ontmoedig, is handeldryf in ivoor in 1989 verbied. Sedertdien het die getalle van olifante in Afrika weer toegeneem, en word ivoorhandel onder streng voorwaardes toegelaat.

Baie Afrikalande insluitend Zimbabwe en Suid-Afrika reken dat ivoorhandel 'n noodsaaklikheid is, beide om die onderskeie ekonomieë te stimuleer en om olifantgetalle te verminder. In 2002 het die Verenigde Nasies die verbod op ivoorhandel gedeeltelik gelig, en 'n paar lande toegelaat om wettig ivoor uit te voer. 'n Studie deur Oxford Universiteit in 1999 het egter getoon dat slegs een persent van die VS$500 miljoen wat ivoorverkope genereer in Afrika bly; die meeste gaan na die middelman en handelaars. Die effektiwiteit van die ontbanning word daarom bevraagteken.

In Kenia, waar olifantgetalle in die dekade voor die 1989-verbod sterk gedaal het, word gereken dat die wettiging van ivoorhandel in Afrika alle olifante in gevaar stel, aangesien wildstropers sal poog om onwettige ivoor te verhandel as wettige ivoor.

Handel in die ivoor van dooie mammoete vind al vir 300 jaar plaas en is steeds wettig. Mammoet-ivoor word gebruik vir handgemaakte messe en ander soortgelyke implemente.

'n Spesifieke spesie harde neut word al hoe meer gewild as 'n plaasvervanger vir ivoor, hoewel die grootte daarvan die bruikbaarheid beperk. Dit word soms groente-ivoor of tagua genoem en is die saad van die endosperm van die ivoorneutpalm wat algemeen aangetref word in die reënwoude aan die kus van Ecuador en Peru.

Tipes ivoor
-----------

Vragte verbryselde ivoor in Denver, Colorado. Gekonfiskeerde ivoortande en -kunswerke word vernietig om dit uit sirkulasie te neem.
* Olifant- en mammoet-ivoor van die tande van olifante en mammoete
* Walrus-ivoor van die tande van die walrus
* Spermwalvis- of moordwalvis-ivoor
* Seekoei-ivoor
* Vlakvark-ivoor
* Hert-ivoor van die tande van die hert (wildsbok)
* Sogenaamde neushoringvoël-ivoor, verkry van 'n sekere neushoringvoël-spesie (wat nie ware ivoor is nie maar wel daarna lyk)
Die **Tempel van Bel** (Arabies: معبد بل) is ’n antieke ruïne in Palmyra, Sirië. Dit is gewy aan die godheid Bel (of Baäl). Die ruïnes word beskou as van die bes bewaarde skatte van Palmyra.

Die tempel is in Augustus 2015 minstens gedeeltelik verwoes deur die ekstremistiese militante groep Islamitiese Staat in Irak en die Levant (ISIL) nadat hulle die terrein in Mei 2015 beset het. Palmyra se Tempel van Baalsamin is vroeër dié maand met plofstof opgeblaas.

Geskiedenis
-----------

Die tempel is op ’n tel gebou (’n kunsmatige heuwel wat vanweë menslike bewoning ontstaan) en dui daarop dat mense in die 3de millennium v.C. al daar gewoon het. Op die terrein was in voor-Romeinse tye ’n tempel wat gewoonlik die "eerste Tempel van Bel" of "die Hellenistiese tempel" genoem word.

Van die tempel se mure is in die laat 1ste eeu en vroeë 2de eeu n.C. gebou. Dele van die struktuur is in 1132 deur Arabiere gewysig, en dit het gehelp dat dit beter bewaar gebly het. Die meeste van die suile van die binneste kolonnades het steeds staanplekke vir die standbeelde van vooraanstaande burgers.

Argitektuur
-----------

Suile in die binnehof van die tempel.
Die tempel toon ’n merkwaardige samesmelting van Nabye-Oosterse en Grieks-Romeinse argitektuur. Dit lê in ’n groot ingeslote ruimte omring met kolonnades. Dit het ’n reghoekie uitleg wat van noord tot suid loop. Dit staan op ’n geplaveide hof omring deur ’n enorme muur van 205 m lank met ’n ingang. Die eintlike tempelgebou was op ’n podium in die middel van die hof. Die binnekamer was omring deur suile, wat net aan die een kant deur ’n poort onderbreek is — dié het groot treetjies gehad van die binnehof af.

Die binnekamer was uniek omdat dit twee heiligdomme bevat het, een noord en een suid. Die noordelike heiligdom het halfverhewe snywerk gehad van die sewe planete wat toe aan die mens bekend was, die tekens van die diereriem, ’n optog van kamele en vroue met sluiers. In drie hoeke van die gebou was trappe wat na die dakterras gelei het.

In die hof is oorblyfsels van ’n wasbak, altaar, eetkamer en ’n gebou met nisse. In die noordwestehoek is ’n helling waarlangs diere na die tempel geneem is om geoffer te word. Daar is drie poorte, met die ingangspoort aan die westekant. Veranderings in 1132 deur die Arabiere toe hulle ’n bastion opgerig en die tempel in ’n moskee omskep het, het daartoe gelei dat dit beter bewaar gebly het.

Skade
-----

Op 30 Augustus 2015 het Associated Press berig ISIL het die tempel gedeeltelik met plofstof verwoes en ooggetuies aangehaal. Volgens berigte het die stene en suile op die grond gelê en was net een muur oor. Ook die Siriese waarnemer van menseregte het die skade bevestig.

Sirië se hoof van oudhede, Maamoun Abdulkarim, het egter later gesê hoewel daar ’n ontploffing naby die tempel was, "staan die basiese struktuur nog".
*Hyngwar*, Ivar se naam soos dit verskyn in *Harley MS 2278*, 'n 15de-eeuse Engelse manuskrip.
**Ivar die Beenlose** (Oudnoors: *Ívarr hinn Beinlausi*) of **Ivar Ragnarsson** (800's - omstreeks 873) was 'n halflegendariese Wikingleier wat Engeland en Ierland binnegeval het. Volgens die *Verhaal van Ragnar Lodbrok* was hy die seun van Ragnar Lodbrok en sy derde vrou, Aslaug. Sy broers sluit in Björn Ysterkant, Hvitserk, Sigurd Slang-in-die-oog en Ubba. 

Die oorsprong van die bynaam is nie seker nie. *Ívarr beinlausi* kan beteken hy het óf nie bene gehad om op te loop nie óf het 'n skeletprobleem soos osteogenesis imperfecta (bros bene) gehad. Nes in Afrikaans het die woord vir "been" in Oudnoors 'n dubbelsinnige betekenis gehad. 'n Paragraaf in die *Verhaal van Ragnar se seuns* verwys na impotensie.

Volgens die *Verhaal van Ragnar Lodbrok* is Ivar se beenloosheid die gevolg van 'n vloek. Sy ma, Aslaug, word as 'n siener beskryf en sy het voorgestel sy en haar man wag drie nagte voordat hulle seks het nadat hy vir 'n lang ruk op 'n strooptog in Engeland was. Ragnar was egter passievol ná so 'n lang skeiding en wou nie na haar luister nie. As gevolg daarvan is Ivar met swak bene gebore.

Hoewel die sagas Ivar se fisieke gebrek beskryf, lê hulle ook klem op sy wysheid, bekwaamheid en bemeestering van strategieë en taktieke in gevegte.

### Ragnar se dood

Alex Høgh Andersen is Ivar in die TV-reeks *Vikings*.
Volgens die meeste sagas het koning Aelle van Northumbria Ragnar vermoor deur hom in 'n slangput te gooi. Ragnar se seuns het wraak gesweer en Engeland aangeval. Volgens die *Verhaal van Ragnar se seuns* het hulle Aelle gevange geneem en uit wraak vir Ragnar se dood die "bloedarend" op sy rug uitgekerf. 

Ragnar se seuns het daarna Engeland, Wallis, Frankryk en Italië geplunder. Toe hulle terugkeer na Skandinawië het hulle die koninkryk tusen hulle verdeel.

TV-reeks
--------

Ivar die Beenlose speel 'n belangrike rol in die televisiereeks *Vikings* as die seun van Ragnar en Aslaug en die jonger broer van Björn Ysterkant. Sy rol as volwassene word deur Alex Høgh Andersen vertolk.

Bronne
------

* *Verhaal van Ragnar se seuns* (*Ragnarssona þáttr*)
* *Verhaal van Ragnar Lodbrok* (*Ragnars saga Loðbrókar*)

Nog leesstof
------------

* Waggoner, Ben (2009) *The Sagas of Ragnar Lodbrok* (The Troth) ISBN 978-0-578-02138-6

Skakels
-------

* *The Tale of Ragnar's Sons* - vert. Peter Tunstall

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
| Lancashire |
| --- |
| VlagWapen | Ligging in Engeland |
| Seremoniële graafskap Lancashire |
| Hoofstad | Preston |
| Oppervlakte | 3 079 km² |
| Bevolking | 1 490 500 (2017) |
| Bevolkingsdigtheid | 484 inw./km² |
| Administratiewe (nie-metropolitaanse) graafskap |
| Streek | Lancashire |
| Administratiewe setel | Preston |
| ISO 3166-2: | GB-LAN |
| Oppervlakte | 2 903 km² |
| Bevolking | 1 201 900 (2017) |
| Bevolkingsdigtheid | 413 inw./km² |
| Webtuiste | www.lancashire.gov.uk |
| Distrikte en Unitêre owerhede |
| 1. Wes-Lancashire
2. Chorley
3. Suid-Ribble
4. Fylde
5. Preston
6. Wyre
7. Lancaster
8. Ribble Valley
9. Pendle
10. Burnley
11. Rossendale
12. Hyndburn
13. Blackpool (Unitêre owerheid)
14. Blackburn met Darwen (Unitêre owerheid)
 |

**Lancashire** (uitgespreek /ˈlæŋkəʃər/, soms ook /ˈlæŋkəʃɪər/) is 'n nie-metropolitaanse graafskap in die noordweste van Engeland. Die seremoniële graafskap het 'n bevolking van 1 490 500 wat van Lancashire die agtste grootste graafskap volgens bevolkingstal maak.

Sononder oor Blackpool-strand
Lancashire is een van Engeland se historiese graafskappe en genoem na die stad Lancaster. Soms word na die graafskap ook as *County of Lancaster* (Graafskap Lancaster) verwys. Die graafskapsraad van Lancashire het sy setel tans egter in Preston. Daarnaas word ook *Royal Mail* (die Koninklike Posdiens) se afkorting *Lancs* gebruik om na die graafskap te verwys. Die graafskap se bewoners word in Engels *Lancastrians* genoem.

Die geskiedenis van Lancashire strek terug tot sy stigting in die 12de eeu. In die *Domesday Book* van 1086 word sommige dele van die huidige graafskap by Yorkshire gereken. Die land wat *Inter Ripam et Mersam* of "tussen die Ribble- en Mersey-riviere" geleë was, het vir belastingdoeleindes deel uitgemaak van Cheshire. Toe die aanvanklike grense van die nuwe graafskap afgebaken was, het dit aan Cumberland, Westmorland, Yorkshire en Cheshire gegrens.

Lancashire het gedurende die nywerheidsomwenteling tot een van Engeland se vernaamste nywerheids- en handelsentrums ontwikkel. Enkele honderd tekstielmeule en myne is in die graafskap gevestig. In die 1830's is sowat 85 persent van alle katoen, wat wêreldwyd vervaardig is, in Lancashire verwerk. Preston, Accrington, Blackburn, Bolton, Rochdale, Oldham, Chorley, Darwen, Nelson, Colne, Burnley en Wigan was in dié tyd belangrike sentrums van die katoenbedryf, terwyl Blackpool 'n gewilde toeristesentrum vir die werkersgesinne van Lancashire geword het.

As deel van administratiewe hervorming is Lancashire se grense in 1974 ingrypend verander nadat Liverpool en Manchester met hul onmiddellike omgewings deel van die metropolitaanse graafskappe Merseyside en Groter Manchester geword het, terwyl gebiede in die noordelike Lake District, waaronder die Furness-skiereiland en Cartmel, by Cumbria ingesluit is. Die huidige graafskap grens aan Cumbria, Groter Manchester, Merseyside en Noord- en Wes-Yorkshire. Die Hertogdom van Lancaster (*Duchy of Lancaster*) oefen die regte van die Kroon in die gebied uit wat as *County Palatine of Lancaster* bekend staan en die graafskappe Lancaster, Groter Manchester en Merseyside insluit.
**Lana Turner** (gebore as **Julia Jean Turner**; 8 Februarie 1921 – 29 Junie 1995) was ’n Amerikaanse aktrise. Sy is in 1937 deur ’n verslaggewer ontdek terwyl sy ’n koeldrank by ’n roomyseetplek gedrink het en het op 16-jarige ouderdom ’n kontrak met Metro-Goldwyn-Mayer onderteken.

Loopbaan
--------

Saam met Clark Gable in *Honky Tonk* (1941).
Sy het eerste aandag getrek in *They Won't Forget* (1937). In die vroeë 1940's het sy hoofrolle vertolk in prente soos *Johnny Eager* (1941), *Honky Tonk* (1941), *Ziegfeld Girl* (1941) en *Somewhere I'll Find You* (1942). Sy het in 1941 in die gruprent *Dr. Jekyll and Mr. Hyde* verskyn, en haar reputasie as ’n *femme fatale* is aangevuur deur haar rol in die film noir *The Postman Always Rings Twice* (1946). Sy was deur die 1950's gewild en te sien in prente soos *The Bad and the Beautiful* (1952) en *Peyton Place* (1957), waarvoor sy vir ’n Oscar vir beste aktrise benoem is.

Omstredenheid het Turner in 1958 omhul toe haar dogter, Cheryl Crane, Turner se minnaar Johnny Stompanato in hul huis in Beverly Hills doodsteek; in ’n nadoodse ondersoek is bevind Crane het uit selfverdediging opgetree. 

Haar volgende prent, *Imitation of Life* (1959) was die suksesvolste fliek van haar loopbaan, maar van die vroeë 1960's af was sy in minder prente te sien. Sy was tydens die grootste deel van die 1970's en vroeë 1980's semi-afgetree en het net af en toe gewerk. In 1982 was sy in ’n gasrol in die televisiereeks *Falcon Crest* te sien – dit het daartoe gelei dat die reeks sy grootste kykerstal ooit gehad het. Haar laaste rolprentverskyning was in 1985, en in 1995 is sy op 74-jarige ouderdom aan keelkanker oorlede.
'n Ou tradisie word hervat. 'n Uie- en knoffelverkoper in Heath Street, Hampstead, Noord-Londen in 2008
**Onion Johnnies** is die Engelse benaming vir Bretonse boere en plaaswerkers wat sedert 1828 vanuit die tradisionele vertrekhawe Roscoff die Engelse kanaal oorgesteek het om in die suide van Engeland en in Wallis - met volgepakte fietse as hul hoofsaaklike vervoermiddel - van huis tot huis te trek en pienk uie te verkoop. Hulle het die skertsende bynaam in Bretons oorgeneem om na hulself as *ar Joniged* of *ar Johnniged* te verwys.

Met hul kenmerkende kleredrag - gestreepte hemde en berets - het Onion Johnnies in 'n tyd, toe vakansies in die buiteland buite bereik van die meeste Britse huishoudings was, vir die gewone Engelsman die stereotipiese beeld van 'n Fransman geword, al kon baie Onion Johnnies voor die Tweede Wêreldoorlog nog nouliks Frans praat.

Sedert die 1950's het die getal rondtrekkende Bretonse uieverkopers sterk afgeneem. Die laaste Onion Johnnies het in die 1970's besoeke aan Engeland gebring. Eers vanaf die laat 1990's, toe boere en verbruikers weer belang gestel het in kleinskaalse boerdery, is die ou tradisie deur sommige Bretonse boere hervat.

'n Museum, wat aan die geskiedenis van Onion Johnnies gewy is, is in 2004 in Roscoff geopen, terwyl in dié seehawe ook elke somer twee dae lank 'n uiefees gehou word, die *Fête de l'Oignon*. Roscoff se beroemde pienk uie is in 2009 deur Franse wetgewing as 'n produk van oorsprong beskerm.
**Nick Lars Heidfeld** (gebore 10 Mei 1977) is 'n Duitse professionele renjaer.

Nick Heidfeld se Lola F3000 in die West-kompetisie
Heidfeld bestuur die FW27 vir Williams by die 2005 Kanadese Grand Prix.
Heidfeld in 'n BMW Sauber F1.07 by die 2007 Kanadese Grand Prix, waar hy sy beste uitslag van die seisoen behaal het met 'n tweede plek.
Ten spyte van gereelde podiumplekke in 2005 by Williams, en in 2007 en 2008 by BMW Sauber, het Heidfeld nooit 'n wedren gewen sedert sy debuut in Formule Een in 2000 nie. Heidfeld hou tans drie rekords. Hy hou die rekord vir die meeste podiums sonder 'n Grand Prixwen (13), en behaal die meeste tweede plekke sonder 'n wen met 8. Hy hou ook die rekord vir die meeste agtereenvolgende renklassifikasies met 'n telling van 41.

In 2011 het Heidfeld in Formule Een vir die Renault-span gejaag as 'n plaasvervanger vir die beseerde Robert Kubica, sy voormalige BMW Sauberspanmaat, voordat hy vervang is deur Bruno Senna. Hy jaag tans vir die Rebellion Racing-span in die FIA-wêrelduithoukampioenskap en vir Mahindra Racing in Formule E.
|  |
| --- |
| Ekonomie van Frankryk |
| 

|  |
| --- |
| 
 Air France
 **CAC 40**
 Euro
 Landbou
 SNCF

 |

 |

Die **CAC 40** ('n afkorting van *Cotation Assistée en Continu*, "voortlopende lysting") is 'n Franse effektebeurs-indeks en die leidende indikator vir die effektebeurs Euronext in Parys. Die indeks verteenwoordig die veertig belangrikste aandele en is saamgestel uit maatskappye wat ten opsigte van hulle markkapitalisasie tot die eenhonderd grootstes in Frankryk behoort. Sy basisindeks van 1 000 is op 31 Desember 1987 vasgestel. Vanaf 1 Desember 2003 mag die indeks (onder inagneming van die ekonomiese gewigte) vry beweeg.

'n Besondere kenmerk van die CAC 40 is dat, alhoewel hy uit Franse maatskappye saamgestel is, sowat 45 persent van die aandele
in buitelandse besit is. Die groot aandeel buitelandse beleggers is die resultaat van 'n lang reeks privatiserings, wat vanaf die tagtigerjare van die 20ste eeu in Frankryk plaasgevind het.

Samestelling
------------

'n Lys van die maatskappye in die CAC 40 (soos gelys op 27 November 2022):

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Air Liquide
* Airbus
* Alstom
* ArcelorMittal
* AXA
* BNP Paribas
* Bouygues
* Capgemini
* Carrefour
* Crédit Agricole
 | * Danone
* Dassault Systèmes
* Engie
* EssilorLuxottica
* Eurofins Scientific
* Hermès International
* Kering
* Legrand
* L’Oréal
* LVMH
 | * Michelin
* Orange
* Pernod Ricard
* Publicis
* Renault
* Safran
* Saint-Gobain
* Sanofi
* Schneider Electric
* Société Générale
 | * Stellantis
* STMicroelectronics
* Teleperformance
* Thales
* Total
* Unibail-Rodamco-Westfield
* Veolia
* Vinci
* Vivendi
* Worldline
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb12454197m (data)

 |
**Bokmål**, wat letterlik "boektaal" beteken, is een van die twee Noorse standaardtale. Soos die ander Noorse standaardtaal, Nynorsk, is dit hoofsaaklik 'n geskrewe taal, aangesien die meeste Noorweërs dialekte praat wat in verskillende mates van die geskrewe taal verskil. Bokmål is verwant en deels afgelei van 19de eeuse Deens. Van die twee Noorse vorms is Bokmål die oudste en word dwarsoor die land gebruik – deur 'n geraamde persentasie van 85-90% van die Noorweegse bevolking. Een uitsondering is Wes-Noorweë, waar 'n meerderheid van die sprekers nog steeds Nynorsk gebruik. Bokmål is ook die mees algemene standaard wat aan buitelandse studente van die Noorse taal geleer word. 'n Meer konserwatiewe ortografiese standaard, algemeen bekend as Riksmål, is nie 'n amptelike taalvorm nie, maar wel wyd in gebruik deur koerante en skrywers.

Geskiedenis
-----------

Die eerste Bokmål ortografie is amptelik in 1907 onder die naam Riksmål (*Rykstaal*) goedgekeur, nadat daar sedert 1879 daaraan ontwikkel is. Dit was 'n aanpassing van geskrewe Deens, wat algemeen in gebruik was sedert 'n vorige unie met Denemarke, met die Deens-Noorse dialek gepraat deur die Noorse stedelike en intellektuele elite, veral in die hoofstad. Nadat die groot konserwatiewe koerant Aftenposten hierdie ortografie in 1923 oorneem, was die Deense skrif feitlik in onbruik in Noorweë.

Die naam Bokmål is eers amptelik in 1929 saam met 'n nuwe en radikale taalhervorming aangeneem, met die doel om iewers in die toekoms die twee taalvorme te verenig in *Samnorsk*. Dié hervorming het aanvanklik sterk opposisie vanaf die intellektuele elite teëgekom, wat die ouer ortografie en naam Riksmål wou behou. Na die Tweede wêreldoorlog het die stryd teen Samnorsk toegeneem en verander na 'n meer populêre beweging, min of meer uniek in Noorweë tot op daardie stadium. Latere taalhervormings het baie van die meer radikale wysigings in Bokmål omgekeer, sodat die huidige ortografie nader is aan dit wat deur die ondersteuners van Riksmål aanbeveel is.

Aan die einde van die 19de eeu was Riksmål/Bokmål die enigste taal wat in skole gebruik is. Dit het 'n vinnige daling voor die Tweede wêreldoorlog beleef toe Nynorsk na die meeste Noorse provinsies uitgebrei het en meer as 'n derde van primêre-skoolleerlinge in dié taal onderrig ontvang het. Ná die oorlog het die prentjie weer verander en tans is Bokmål die taal van voorkeur vir 87% van primêre-skoolleerlinge. Nynorsk is nou slegs 'n plaaslike taal vir die vier Wesgraafskappe van Noorweë.
Die **Seekoeirivier** (ook Van Plettenbergrivier genoem) in die Noord-Kaap is 'n sytak van die Oranjerivier.

Die rivier ontspring op die noordelike helling van die Kompasberg in die Sneeuberge in die omgewing van die punt waar die Noord-, Oos- en die Wes-Kaap aan mekaar grens. Dit is suidwes van Richmond en suidsuidwes van Hanover.

Die Seekoeirivier het 'n lengte van nagenoeg 300 km en 'n totale opvanggebied van 8 700 km². Noordoos van die spoorweghalte Hanoverweg is die Mooimeisjeskopdam (Killowendam). Veral wes van Colesberg vind besproeiing van landerye uit die rivier plaas. In die Doornkloof-natuurreservaat, 50 km noordwes van Colesberg, by 30°17′32″S 25°0′41″O﻿ / ﻿30.29222°S 25.01139°O﻿ / -30.29222; 25.01139 loop die Seekoeirivier in die Vanderkloofdam. Die dam se water stoot soms enkele kilometers in die Seekoeirivier op.

Stroomaf sluit eers die Elandskloofrivier vanaf noord van Nieu-Bethesda by die Seekoei aan. In hierdie sytak lê ten suide van Hanover die Kriegerspoortdam. Net verder noord sluit die Klein-Seekoeirivier aan.

By die samevloeiing met die Oranjerivier staan een van die twee Van Plettenberg-bakens.

Bibliografie
------------

* cwac.birdmap.africa
* De Jongh, Michael: Karretjiemense van die Groot Karoo. Vergete afstammelinge van die vroegste Suid-Afrikaners. Pretoria: Unisa Pers, 2014. ISBN 978-1-86888-790-3
* thebdi.org
| **Cabinda****Tchowa • Tchiowa • Tsiowa** |
| --- |
| **Kaart** | **Vlag** |
|  |
|  |
|  |
| **Wapen** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Angola |
|  **Distrik** | Cabinda |
|  **Koördinate** | 05°33′S 12°12′O﻿ / ﻿5.550°S 12.200°O﻿ / -5.550; 12.200 |
|  **Gestig op** | 1 Februarie 1885 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 1 823 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 24 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (2006) | 185 924 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 102 vk/km |
|  **Tydsone** | UTC +01:00 |
|  **Amptelike webwerf** | ibinda.com Geargiveer 20 September 2019 op Wayback Machine |
|

**Cabinda** (ook **Tchowa**, **Tchiowa** of **Tsiowa**) is die hoofstad en grootste stad van die provinsie Cabinda, 'n eksklawe van Angola tussen die Republiek van die Kongo een die Demokratiese Republiek van die Kongo. Die stad het 'n bevolking van sowat 186 000 in 2006 gehad en het 'n oppervlakte van 1 823 km². Die stad is op 1 Februarie 1885 deur Portugese as hawe vir die verskeping van slawe gestig.

Ligging
-------

Die stad is 'n noordelike eksklawe van Angola en word omring deur die Demokratiese Republiek van die Kongo en die Republiek van die Kongo; aan die weskus lê die Atlantiese Oseaan. Die afstand na die Kongorivier, wat die grens met die res van Angola vorm, is 70 km. Daar heers 'n tropiese savanne klimaat. Die gemiddelde maksimum dagtemperatuur wissel van 26° C in Julie en Augustus tot 31° C in Februarie en Maart. Die gemiddelde reënval is 670 mm per jaar, met feitlik geen reën in die maande Junie tot September nie.

Geskiedenis
-----------

Die Portugese seevaarder Diogo Cão het hierheen gekom as die eerste Europese amptenaar in sy tweede reis (1485–1486). Met behulp van verdrae met regeerders van die Koninkryk van die Kongo kon Portugal die beslaglegging deur ander Europese lande voorkom.

Van die 1850's tot die 1880's het walvisjagters uit die Verenigde State gereeld die Cabinda-baai besoek, waar hulle tussen Augustus en Oktober hoofsaaklik bultrugwalvisse gejag het. Afrika handelaars het voorrade en brandhout aan hulle verkoop. Na die beëindiging van die slawehandel rondom 1863 het inwoners van die baai werk gesoek in die walvisjag-bedryf.

Die stad Cabinda is deur die Portugese gestig, hoofsaaklik vir die versending van slawe. Die koninkryk Ngoyo het hoofsaaklik op die slawehandel met Portugal staatgemaak. Die verval van die Ryk het gelei tot die Verdrag van Simulambuco (1885), waarin Ngoyo hom aan Portugal onderwerp het vir beskerming. Dit het verhoed dat hulle deur België opgeneem en in die Belgiese Kongo opgeneem is. België kon toegang tot die Atlantiese Oseaan langs die Kongorivier afdwing en het daardeur  Cabinda van Angola te skei.

In Mei 1956 word Cabinda opgegradeer van die klein stad *(Vila*) na die stad (*Cidade*).
’n Ghoeroe en sy dissipel.
**Ghoeroe** (Sanskrit: गुरु, *guru*; Pali: *garu*) is ’n Sanskrit-woord wat "mentor", "gids", "kenner" of "meester" van ’n sekere vakgebied beteken. In Indiese tradisies is ’n ghoeroe meer as ’n onderwyser. Die term beteken in Sanskrit letterlik "verdrywer van donkerte".

Geskiedenis
-----------

Die ghoeroe is tradisioneel ’n geëerde figuur vir die dissipel of student en dien as raadgewer wat waardes help vorm en kennis deel, ’n voorbeeld in die lewe, ’n inspirerende bron wat help met die spirituele ontwikkeling van ’n student. Volgens Judith Simmer-Brown is ’n tantriese spirituele geskrif dikwels in ’n obskure, dubbelsinnige taal gekodeer sodat enigiemand dit nie sommer kan verstaan sonder die verduideliking van ’n gakwalifiseerde onderwyser, die ghoeroe, nie. ’n Ghoeroe is ook iemand se spirituele gids, wat hom help om die moontlikhede te ontdek wat die ghoeroe reeds ken.

Die oudste verwysing na die begrip "ghoeroe" word in die vroegste Vediese geskrifte van Hindoeïsme aangetref. Die ghoeroe en *ghoeroekoela* – ’n skool wat deur ’n ghoeroe bedryf word – was teen die 1ste millennium v.C. ’n gevestigde tradisie in Indië. Hulle het gehelp om die verskeie Vedas, Upanishads en ander geskrifte van verskeie skole van Hindoefilosofie, saam te stel en te versprei. Volgens argeologiese bewyse was daar teen die middel van die 1ste millennium n.C. talle groter instellings van ghoeroes in Indië, sommige naby Hindoetempels waar hulle gehelp het om kennis op verskillende gebiede te skep, bewaar en versprei. Dié ghoeroes het ’n groot verskeidenheid lesse gegee, onder meer in Hindoegeskrifte, Boeddhistiese tekste, grammatika, filosofie, vegkuns, musiek en skilderkuns.

Die tradisie van die ghoeroe word ook aangetref in Djainisme, waar dit verwys na ’n spirituele onderwyser, ’n rol wat gewoonlik vervul is deur ’n askeet. In Sikhisme het die tradisie ’n sleutelrol gespeel sedert die ontstaan daarvan in die 15de eeu; die stigter is bekend as ghoeroe Nanak. Die begrip is ook belangrik in Vajrayana-Boeddhisme, waar die tantriese ghoeroe beskou word as ’n figuur wat vereer moet word en wie se instruksies nooit oortree moet word nie.

In die Weste word die woord "ghoeroe" dikwels gebruik vir ’n kenner op enige gebied.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Ghoeroe.

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb119495278 (data)
* LCCN: sh85057982
* LNB: 000092996

 |
Giangiacomo Feltrinelli in 1970
**Giangiacomo Feltrinelli** [dʒanˈdʒaːkomo feltriˈnɛlli] (\* 19 Junie 1926 in Milaan, † 14 Maart 1972 in Segrate naby Milaan), genoem *Osvaldo*, was 'n invloedryke Italiaanse uitgewer en sakeman in die dekades ná die Tweede Wêreldoorlog. Hy was die stigter van die uitgewery en boekwinkelketting Feltrinelli. Die uitgewery het - drie jaar ná sy stigting in Milaan - in 1957 internasionale bekendheid verwerf met die publikasie van die wêreld se eerste uitgawe van Boris Pasternak se roman *Dokter Zjiwago* gepubliseer het - nadat 'n manuskrip daarvan uit die Sowjetunie gesmokkel kon word.

Feltrinelli, wat in een van die welvarendste Italiaanse families gebore is (die gebroeders Feltrinelli het in die 19de eeu 'n fortuin in die houthandelbedryf verdien), het belang in sosiale kwessies gestel en hom sowel as sosialistiese en kommunistiese politikus asook as ondergrondse aktivis in die klassestryd begewe. In 1957 het hy bande met die Kommunistiese Party van Italië verbreek nadat die publikasie van *Dokter Zjiwago* deur die party gekritiseer is. In dieselfde jaar het die eerste *La Feltrinelli*-boekwinkel in Pisa sy deure geopen. Die ketting sou later tot die grootste in Italië groei.

Uit vrees vir 'n neofascistiese staatsgreep in Italië het Feltrinelli in 1970 'n militante aktivistegroep, die *Gruppi di Azione Partigiana (GAP)*, in die lewe geroep. In die sogenaamde Loodtydperk (*Anni di piombo*), 'n periode van politieke onstabiliteit in Italië gedurende die laat 1970's en vroeë 1980's, was GAP naas die Rooi Brigades (*Brigate Rosse*) een van die aktiefste linkse groeperings wat geweldpleging as politieke middel goedgekeur het. Giangiacomo Feltrinelli het uiteindelik in die laat 1960's ondergeduik en is op 15 Maart 1972 naby Segrate dood aangetref, blykbaar nadat springstof, waarmee 'n hoogspanningsmas opgeblaas en 'n kragonderbreking in die metropolitaanse gebied van Milaan veroorsaak sou word, voortydig ontplof het - aldus die bevinding van die amptelike ondersoek van sy afsterwe. Gerugte, dat hy moontlik die slagoffer van 'n sluipmoord in staatsopdrag geword het, doen steeds die rondte.

Die uitgewery *Giangiacomo Feltrinelli Editore* is vervolgens deur sy eggenote Inge Feltrinelli (1930−2018), 'n boorling van Duitsland en wêreldberoemde fotograaf, bestuur. Sy is opgevolg deur hul seun Carlo. In 2001 het 'n biografie oor Giangiacomo Feltrinelli uit die pen van sy seun onder die titel *Senior Service* verskyn.
Die **Hippopotamidae** (Gray 1821) is die seekoeifamilie van die ewehoewiges (Cetartiodactyla).

Vandag is daar net twee spesies wat tot hierdie familie behoort:

* *Hippopotamus amphibius* – die seekoei
* *Choeropsis liberiensis* – die dwergseekoei

Altwee hierdie spesies kom net in Afrika voor. Daar is egter talle fossiele van hierdie familie in Europa en Asië gevind, soos *Hexaprotodon sivalensis* uit die plioseen van Indië wat reeds in 1836 beskryf is. Later is verskeie spesies van hierdie genus ook in Afrika aangetref. Hulle het ses snytande pleks van vier soos die seekoei. Daar is gedink dat die dwergseekoei tot hierdie genus behoort, maar later is die eie genus *Choeropsis* bevestig. Van hierdie genus is min fossiele gevind, maar die genus *Hippopotamus* is reeds bekend in die plioseen van die Groot Skeurvallei en in die pleistoseen word minstens ses spesies wydverspreid oor Afrika en Eurasië aangetref. Hulle het nogtans die Amerikas en Australië nooit bereik nie.

Twee dwergspesies *H. lemerlei* en *H. madagascariensis* het op Madagaskar geleef en dalk eers in historiese tye uitgesterf.

Die vroeë geskiedenis
---------------------

*Hexaprotodon sivalensis* -skedel
Die molekulêre genetika het aangetoon dat die seekoeie en die walvisse sustergroepe is, maar die oudste Cetacea-fossiele is ongeveer 53 miljoen jaar oud terwyl die Hippopotamidae eers later verskyn het. Die oudste verteenwoordiger is *Kenyapotamus ternani* van omtrent 16 miljoen jaar gelede. Dit beteken 'n groot gat in die tyd, wat onsekerheid oor die vroeë geskiedenis van hierdie familie veroorsaak.

Orliac et al. berig in 2010 nogtans dat twee fossiele van ongeveer 21 mj *Morochoerus ugandensis* en *Kulutherium rusingensis* ook binne die Hippopotamidae behoort. *K. rusingensis* is eerder in die bunodonte Anthracotheriidae geplaas. Hierdie groep hoefdiere is bekend van talle fossiele maar hun plaas in stamboom is taamlik onduidelik, maar verwantskap met die walvisse aan die een kant en die seekoeie aan die ander is waarskynlik.
'n Capoeira
*Capoeira of die krygsdans*. Skildery deur Johann Moritz Rugendas (1825)
**Capoeira** is 'n Brasiliaanse mengsel van dans- en vegkuns wat op die maat van musiek beoefen word. Dit het sy oorsprong in NíGolo ("Sebradans"), 'n dans van Afrika.

Capoeira is gedurende die koloniale tydperk deur slawe beoefen wat na Brasilië verskeep is en in dié Suid-Amerikaanse land verder ontwikkel. Daar is tans twee hoofstyle van Capoeira - die tradisionele *Capoeira Angola* en die moderne *Capoeira Regional*. Afrika-elemente het in die Capoeira Regional vanaf die 1970's saamgesmelt met invloede uit ander vegkunste soos stoei, jioe-jitsoe en wushu. Die kenmerkende akrobatiese elemente, wat met Capoeira verbind word, het eweneens in hierdie tydperk begin ontwikkel.

Capoeira behels drie verskillende vlakke: vegkuns, musiek en *roda* (Portugees: "kring"), die sosiale geleentheid waartydens Capoeira beoefen word. Die roda of *kring*, waarbinne twee dansers (Capoeiristas) veg, word deur ander dansers en musikante gevorm. Die liedere, wat tydens die dansgevegte gesing word, dateer dikwels nog uit die tyd van slawerny.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb12299940j (data)
* GND: 4196664-8
* LCCN: sh85019991

 |
'n Spinnekop
**Chelicerata** is 'n subfilum van die geleedpotiges (*Arthropoda*). Die subfilum bestaan uit slegs twee biologiese klasse, naamlik Arachnida en Merostomata.

*Arachnida* (spinnekopagtiges) is 'n groot en suksesvolle grondlewende groep, wat die spinnekoppe, skerpioene en hul verwantes insluit.

*Merostomata* sluit die hoefysterkrap (*Xiphosura*) en die uitgestorwe seeskerpioene (*Eurypterida*) in. Die hoefysterkrap is 'n klein, ou groep wat vir miljoene jare relatief onveranderd oorleef het. Groepe soos hierdie word dikwels lewende fossiele genoem.

Die seespinnekoppe (*Pycnogonida*) kan moontlik aan die *Chelicerata*-subfilum behoort. Daar is genetiese bewyse wat dui dat hulle 'n ou sustergroep van al die ander lewende geleedpotiges kan wees. Daar is ongeveer 1 300 seespinnekopspesies.

*Chelicerata* het as seediere ontstaan. Die eerste bevestigde fossiele dateer 445 miljoen jaar terug tot die laat Ordovisium-tydperk. Hoewel net vier mariene spesies oorleef het, almal van hulle hoefysterkrappe, is daar meer as 77 000 spesies wat lug inasem, en daar kan soveel as 500 000 onbekende spesies wees.

Chelicerata is grootliks karnivories. Sommiges is egter heterotrofies, en leef van materiale wat deur ander organismes vervaardig word.