recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Die **Suidelike sypikslang** (*Atractaspis bibronii*) is 'n slang wat voorkom in suidelike KwaZulu-Natal tot in Mpumalanga, die Vrystaat, die noorde en ooste van die Noord-Kaap, Gauteng, Limpopo, Noordwes, Swaziland, Mosambiek, die grootste gedeelte van Zimbabwe, Botswana en die noorde van Namibië. Dit kan met die Natalse swartslang verwar word.

Voorkoms
--------

Die slang se rugkant is varieer van persbruin tot ligbruin, donkerbruin of swarterig. Voor vervelling lyk dit blougrys. Die pens is oor die algemeen dieselfde kleure as die rug maar in die noorde neig die pens van wit tot roomkleurig. Die kop is afgeplat. Die giftande is groot, lê horisontaal en wys agtertoe. Die kan effens beweeg word en stel die slang in staat om 'n giftand weerskante van die bokaak uit te steek. Die bekgaping is klein en dit kan nie op dieselfde manier as die meeste slange byt nie. Dit is onmoontlik om die kop agter die kop vas te hou; dit draai eenvoudig sy kop kant toe om 'n vinger te byt.

Die slang kom voor in 'n verskeidenheid habitats: laaglandwoude, vogtige en dorre savanne, Karoostruikveld, grasveld en woestyn. Die slang hou van graaf en word dikwels onder stompe, klippe en verlate termiethope aangetref. Dit kom op warm, nat somersaande uit sy skuilplek - veral na swaar reën. Die slang word dikwels deur grondverskuiwingswerk of uitgrawings blootgelê.

Sy natuurlike vyande is roofvoëls, klein karnivore en ander slange. Hulle vreet veral grawende reptiele, veral slapende akkedisse en hul eiers, paddas en veral jong knaagdiertjies. Die slang is ovipaar en lê 3 tot 7 eiers in die midsomer. Die klein slangetjies is 15 cm lank.

Gif en byt
----------

Die gif is sitotoksies en veroorsaak pynlike swelsels wat tot gangreen kan lei. Geen sterfgevalle is nog in Suider-Afrika aangeteken nie maar byte is algemeen in KwaZulu-Natal, Mpumalanga, Swaziland en Mosambiek. Simptome van die byt is onder andere mislikheid, hoofpyn, moeite om te sluk, pynlike oog bewegings en 'n droë keel. Die area om die byt word blou en blase kan vorm. Daar is geen teengif vir die slang se byt nie.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van slange

Bron
----

* Slange & slangbyt in Suider-Afrika. Johan Marais. Struik Nature. 2014 ISBN 978 1 77584 024 4
**John-Ben Kôtze** (gebore 24 Januarie 1993 in Carletonville, Suid-Afrika) is 'n Suid-Afrikaanse rugbyspeler, wat tans vir die  Bulls in Superrugby en die Blou Bulle in die plaaslike Curriebeker speel. Sy gereelde posisie is op senter, maar hy is ook gemaklik op vleuel.

Loopbaan
--------

### Skool

Kôtze het by Bishops College in Kaapstad skoolgegaan en vir hul eerste XV gespeel in 2010 en 2011, saam met Dillyn Leyds in 2010 en Tim Swiel in 2010 en 2011.

### 2012–13

Kôtze se eerste provinsiale betrokkenheid was in 2012, toe hy ingesluit is in die Westelike Provinsie o/19-span wat deelgeneem het aan die 2012 Onder-19 Provinsiale Kampioenskap. Hy het ook 'n enkele verskyning vir die Westelike Provinsie o/21-span in dieselfde seisoen gemaak. Hy maak tien verskynings vir die WP o/21-span in die 2013 onder-21 Provinsiale Kampioenskap, met twee drieë in sy eerste spel op hierdie vlak in hul laaste wedstryd van die gereelde seisoen teen die Sharks o/21  en die finaal teen die Blou Bulle o/21.

### 2014

Die volgende jaar was hy 'n lid van die Maties vir die 2014 Varsitybeker. Hy speel in die eerste vier van Maties se wedstryde in hierdie kompetisie, en druk twee drieë. Hierna het hy verskuif na die Westelike Provinsie-span wat aan die 2014 Vodacombeker deelgeneem het, en maak sy eersteklasdebuut in hul 16-8 oorwinning in die eerste ronde van die kompetisie.

Hy was 'n sleutelfiguur in die o/21-span van die Westelike Provinsie wat deelgeneem het aan die 2014 o/21-provinsiale kampioenskap, waar hy in elf van hul veertien wedstryde tydens die kompetisie begin het, insluitende hul halfeindstrydsege oor die Vrystaatse o/21 – waartydens hy een van die sewe drieë gedurende die seisoen druk, om Westelike Provinsie na 'n 41-17 oorwinning te voer – en die finaal, wat hulle met 10-20 verloor teen die Blou Bulle o/21.

### 2015

In 2015 is Kôtze opgeneem in die wyer oefengroep van die Superrugbyspan van die  Stormers. Hy was ingesluit in hul finale groep vir die seisoen, en was ingesluit in die beginspan vir hul seisoen-openingswedstryd teen die Bulle. Hy het die volle 80 minute van die wedstryd gespeel toe die Stormers hul seisoen in goeie vorm begin het deur 29-17 wenners in die wedstryd in Pretoria uit die stryd te tree.
*Hirundo rustica*
Die **Europese swael** (*Hirundo rustica*) is 'n klein trekvoël en die wydsverspreide swael in die wêreld.

Identifikasie
-------------

Hy word aan sy donker ken en keel uitgeken; by voëls wat verveer (van November tot Januarie) ontbreek die roesrooi ken en lang stertwimpels dikwels. Jonges word algemeen tydens Oktober tot Desember waargeneem. Die voëls word tot 18 cm groot. Die Europese swael (*Hirundo rustica*) kan herken word aan sy lang, diep gevurkte stert, blouswart rug, kastaiingrooi keel en wit pens. 

Daar bestaan verskeie subspesies van die gewilde voël wat in alle gematigde en subtropiese streke van die Noordelike Halfrond broei. Verskeie spesies uit die trope is baie nou verwant aan hom, soos byvoorbeeld *Hirundo* *tahitica* uit Suidoos-Asië, die angolaswael (*Hirundo angolensis*) en die Australiese *Hirundo neoxena*. Sommige dierkundiges beskou ook hierdie spesies as subspesies van die Europese swael.

Habitat
-------

Tydens die somer is hulle die algemeenste swaels en in vlug meng hulle vryelik met ander swaels en windswaels oor feitlik alle habitats. Groot swerms kom saam om in rietplate te oornag. Die Europese swael is 'n kultuurvoël wat sy nes gewoonlik in die omgewing van mense in skure, stalle, onder brûe, ensovoorts, bou en slegs af en toe in die vrye natuur teen rotswande. 

Soms bou 'n paar voëls hul neste by mekaar, maar hulle vorm nooit egte kolonies nie. Europese swaels jag insekte by voorkeur laag oor oop water. In die grootste deel van sy verspreidingsgebied is die Europese swael 'n trekvoël wat in die herfs in swerms na warmer streke trek. Die uit Europa oorwinter in Suid-Afrika. Die tydstip van vertrek en aankoms hang saam met die temperatuur en die voëls volg taamlik noukeurig die isoterm 9 °C. 

Net soos die ander spesies is die Europese swael baie "huisvas" en keer hy gewoonlik jaarliks na sy geboorteplek terug. Dit is bekend dat swaels baie oud kan word. Die hoogste ouderdom wat ooit gemeet is, is 16 jaar, terwyl ander klein voëls gewoonlik nie ouer as 4 of 5 jaar word nie.

Verspreiding
------------

Swaels van die Europese ras trek gedurende die lente noordwaarts na hulle broeiareas in Europa, so ver noord soos die arktiese sirkel. Hulle oorwinter in Afrika.

Geluid
------

Swerms kwetter saggies, veral as hulle sit.

Ander name
----------

* Wetenskaplike naam: *Hirundo rustica*
* Engelse naam: *Barn Swallow* / *European Swallow*
* Duitse naam: *Rauchschwalbe*
* Nederlandse naam: *Boerenzwaluw*

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

Bronnelys
---------

* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0908409680, volume 27, bl. 44

* Newman se Voëls van Suider-Afrika, ISBN 1-86872-982-6
Die state van die Noordelike Wei (blou) en die Liu Song (maroen) in 440.
Die Suidelike en Noordelike Dinastieë teen 560.
Die **Suidelike en Noordelike Dinastieë** (Chinees: 南北朝, *Nánběicháo*) was ’n tydperk in die geskiedenis van China wat van 420 tot 589 geduur het. Dit word soms beskou as die laaste deel van ’n langer tydperk bekend as die Ses Dinastieë (220 tot 589). Hoewel dit ’n era van burgeroorlog en politieke chaos was, het die kuns en kultuur floreer en was daar vooruitgang in tegnologie. In dié tyd was daar ’n groot migrasie van Han-Chinese na die streke suid van die Yangtzerivier.

Die proses van sinifikasie (’n aanname van die Han-Chinese kultuur) het ook toegeneem onder nie-Han-aankomelinge in die noorde en inboorlinge in die suide. Boeddhisme het in beide Noord- en Suid-China gewilder geword en Daoisme se invloed het ook vergroot. Van die gebiede waar groot ontwikkelings plaasgevind het, is medisyne, sterrekunde, wiskunde en kartografie.

Geskiedenis
-----------

Die Jin-dinastie (265-420) wat op die Drie Koninkryke gevolg en China herenig het, het nie lank geduur voordat die land weer verdeel het in die Suidelike en Noordelike Dinastieë nie.

### Die Suidelike Dinastieë

In die suide is die Jin vervang deur die Liu Song (420–479), die Suidelike Qi (479–502), die Liang-dinastie (502–557) en toe die Chen-dinastie (557–589). Omdat al dié dinastieë se hoofstad Jiankang was, word hulle soms saam met Oostelike Wu en Oostelike Jin gegroepeer as die Ses Dinastieë. Die heersers van hierdie kortstondige dinastieë het die mag oorgeneem en vir ’n paar dekades behou, maar hul erfgename kon nie die mag volhou nie.

Onder die leierskap van die Chen-dinastie kon die Suid-Chinese nie weerstand bied teen die militêre mag wat in die noorde deur Yang Jian opgebou is nie; hy het homself tot kesier Wen van Sui verklaar, die suide binnegedring en China herenig.

### Die Noordelike Dinastieë

Die Noordelike Dinastieë het in 439 begin toe die Noordelike Wei die Noordelike Liang verower het om Noord-China te herenig, en het in 589 geëindig toe die Sui-dinastie die Chen-dinastie in die suide verower en die hele China weer eens herenig het.

Die dinastieë kan in drie tydperke verdeel word: Noordelike Wei; Oostelike en Westelike Wei; Noordelike Qi en Noordelike Zhou. Die eerste drie dinastieë en Noordelike Zhou is gestig deur die Xianbei-volk, terwyl Noordelike Qi gestig is deur gesinifiseerde barbare.
**Pedro Rodrigues Filho** (geb. 17 Junie 1954 in Santa Rita do Sapucaí, Brasilië - 5 Maart 2023 in Mogi das Cruzes) was ’n Brasiliaanse reeksmoordenaar wat in 1973 in hegtenis geneem is en in 2003 skuldig bevind is aan die moord op minstens 71 mense. Hy is tot 128 jaar tronkstraf gevonnis, hoewel die maksimum tyd wat ’n persoon in Brasilië in die tronk kan deurbring, 30 jaar is. Filho was ook bekend as **Pedrinho Matador** (Moordenaar Pietertjie).

Biografie
---------

Filho is op ’n plaas gebore met ’n beseerde kopbeen omdat sy pa sy ma tydens haar swangerskap op haar maag geslaan het. Hy het later gesê hy het op 13 jaar die eerste keer die behoefte gekry om te moor. Op 14 het hy die onderburgemeester van Alfenas, Minas Gerais, vermoor omdat hy sy pa, ’n skoolwag, afgedank het ná beskuldigings dat hy die kinders se kos in die kombuis gesteel het. Hy het daarna ’n ander skoolwag, vermoedelik die regte dief, ook vermoor.

Hy het na São Paulo gevlug waar hy ’n reeks inbrake begin en ’n dwelmhandelaar vermoor het. Daar het hy ook Maria Aparecida Olympia ontmoet, saam met wie hy gewoon het totdat sy deur bendelede vermoor is. Filho het ontsnap en verskeie mense gemartel en vermoor om uit te vind wie Maria se moordenaars is.

Op 18 jaar het hy reeds ’n spoor van 10 lyke en verskeie beseerdes agtergelaat. Hy het in dié tyd sy eie pa vermoor wat toe in die plaaslike tronk was omdat hy Filho se ma met ’n byl doodgekap het. Filho het ’n stuk van sy pa se hart uitgesny, dit gekou en weggegooi.

Hy is die eerste keer op 24 Mei 1973 in hegtenis geneem en tronkstraf opgelê. In die tronk het hy 47 medegevangenes vermoor. Hy het later beweer hy het 100 mense doodgemaak. In 2003 is hy aangekla van 71 moorde, onder meer die een op sy pa, en tot 126 jaar tronkstraf gevonnis. Hy kon nie langer as 30 sit nie, maar weens die moorde wat hy in die tronk gepleeg het, is sy vonnis verleng tot meer as 400 jaar. Hy is egter op 24 April 2007 vrygelaat.

Dood
----

Filho is omstreeks 10:00 op 5 Maart 2023 in Mogi das Cruzes deur twee mans in 'n motor doodgeskiet, wat toe in 'n ander motor gevlug het. Geen verdagtes is in hegtenis geneem nie.

Notas
-----

* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Ds. Van der Lingen se grafsteen voor die Strooidakkerk in die Paarl.
**Gottlieb Wilhelm Anthonie van der Lingen** (29 Mei 1829 in Kaapstad – 7 November 1869 in die Paarl) was die stigter van die beroemde Paarl Gimnasium.

Hy vertrek in 1818 saam met sy ouers na Nederland waar hy in 1822 student word in die lettere en filosofie aan die Universiteit van Utrecht. 

In 1831 keer hy na Suid-Afrika terug en word in die Paarl deur ds. Abraham Faure as leraar van die Strooidakkerk bevestig. Nege jaar later moet hy sy werk om gesondheidsredes tydelik staak, maar keer weer later terug. In 1842 verwerf hy bekendheid met sy preke oor die profesieë en publiseer *Aanwijsingen betreffende de Afkomst en Bestemming van sommige Noordsche Volken*.

Hy het hom in 1849 beywer vir die oprigting van 'n kerklike nuusblad in Nederlands, as gevolg waarvan *De Gereformeerde Kerkbode* tot stand kom. Hy het hom ook beywer vir die oprigting van 'n teologiese kweekskool op Stellenbosch, maar bedank vir die professoraat wat hom aangebied word. In 1858 rig hy die Paarl Gimnasium op wat as teenwig vir die Engelse staatskole moes dien.

Bronne
------

* Albertyn, dr. C.F. (hoofred.), *Afrikaanse Kinderensiklopedie* (derde uitgawe), Nasou, Kaapstad, (jaartal onbekend).
Die lae van die Aarde se atmosfeer.
Die **mesosfeer** (van die Griekse *mesos*, "middel") is die derde laag van die Aarde se atmosfeer, reg bo die stratosfeer en reg onder die termosfeer. In die mesosfeer neem temperatuur af namate hoogte toeneem. Dié eienskap word gebruik om sy grense te bepaal: Dit begin bo die stratosfeer (soms die stratopouse genoem), en eindig by die mesopouse, wat die koudste deel van die Aarde se atmosfeer is, met temperature onder -143 °C. 

Die presiese boonste en onderste grense van die mesosfeer wissel volgens die seisoen en plek (dis hoër in die winter en by die trope, en laer in die somer en by die pole), maar die onderste grens is gewoonlik op ’n hoogte van 50 tot 65 km bo die Aarde se oppervlak en die boonste grens op ’n hoogte van 85 tot 100 km.

Die term **nabye ruimte** word soms gebruik om na hoogtes binne die mesosfeer te verwys. Dié term het nie ’n tegniese definisie nie, maar verwys gewoonlik na die streek van die atmosfeer tot by 100 km, rofweg tussen die Armstrong-grens (waarbo ’n mens ’n ruimtepak nodig het om te oorleef) en die Kármán-lyn (waar astrodinamika moet oorneem van aërodinamika vir ’n ruimtevlug). Nog ’n definisie is dat dit die hoogte is bo dié waar vliegtuie vlieg, maar onder die hoogte waar satelliete om die Aarde wentel.
Die historiese grense van Silesië
Van links na regs: die huidige Poolse woiwodskappe Neder-Silesië, Opole en Silesië
**Silesië** (*Schläsing* in Silesiese Duits, *Schlesien* in Duits, *Slezsko* in Tsjeggies en *Śląsk* in Pools, byvoeglike naamwoord Silesies) is 'n streek in Oos-Middel-Europa aan weerskante van die rivier die Oder in die suidweste van Pole en die noorde van Tsjeggië. Dit is hoofsaaklik 'n nywerheidstreek met steenkoolmyne en metaalnywerhede. 

Die Pruisiese provinsie Silesië, wat later in die provinsies Bo- en Neder-Silesië verdeel is, het met die stigting van die Duitse Ryk in 1871 die mees suidoostelike landsdeel van Duitsland geword. Die grootste deel van Silesië het in 1945 volgens die besluite van die Konferensie van Potsdam onder voorlopige Poolse administrasie gekom, maar is in administratiewe opsig de facto by Pole ingelyf. In 1992 het hierdie inlywing ook 'n volkeregtelike basis gekry. Die voormalige Silesië strek tans hoofsaaklik oor die Poolse woiwodskappe Silesië, Neder-Silesië en Opole. Klein gedeeltes van Silesië maak deel uit van die woiwodskappe Lebus, Groot-Pole en Klein-Pole, Duitsland en Tsjeggië.

Die Duitse Demokratiese Republiek het die huidige Poolse oosgrens reeds in 1950 met die Ooreenkoms van Görlitz erken, die Bondsrepubliek Duitsland indirek met die Warskouse Verdrag van 1972 en finaal met die Pools-Duitse Grensooreenkoms van 1990.

Sien ook
--------

* Silesies

Bronne
------

* Crystal, David (ed.); *The Cambridge Encyclopedia*; Cambridge University Press; Cambridge; 1994.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4052678-1
* LCCN: sh85122476
* NKC: ge130850
* VIAF: 126084153
* WorldCat Identities: viaf-126084153

 |
'n **Geïsoleerde taal** in die wydste betekenis is 'n natuurlike taal met geen bewysbare genealogiese (of "genetiese") verwantskap aan ander tale nie, of 'n taal wat geen verwantskap met 'n voorsaat van enige bestaande taal toon nie. Geïsoleerde tale is gevolglik taalfamilies wat net uit een taal bestaan. Algemeen aangevoerde voorbeelde sluit in Ainoe, Baskies, Soemeries, Elamities en Vedda, alhoewel vir elkeen van hierdie voorbeelde 'n minderheid taalkundiges beweer dat hulle 'n verwantskap aan ander tale opgespoor het.

Sommige bronne gebruik die term "geïsoleerde taal" om na 'n tak van 'n groter taalfamilie met net een enkele oorlewende lid te verwys. Byvoorbeeld word Albanees, Armeens en Grieks algemeen as geïsoleerde Indo-Europese tale beskryf. Alhoewel hulle Indo-Europese tale is, behoort hulle nie aan 'n bevestigde tak (soos Romaanse, Indo-Irannese, Kelties, Slawies of Germaanse tale) nie, maar vorm eerder 'n eie tak. Binne die Romaanse tale is Sardies 'n soortgelyke geïsoleerde taal. Sonder 'n verdere verduideliking verwys die term geïsoleerde tale egter na 'n taal wat geen genetiese verwantskap met enige ander bekende taal toon nie.

Sommige tale wat voorheen as geïsoleerde tale beskou is, mag as kleiner taalfamilies hergroepeer word. Dit het al met Japannees (wat nou saam met die Ryukyu-tale die Japannese tale vorm) en Koreaans (wat saam met die Jeju-taal die Koreaanse tale vorm) gebeur. Etruskies in Italië is lankal as 'n geïsoleerde taal beskou, maar sommige taalkundiges het voorgestel dat dit verwant is aan die Tirreense tale, 'n uitgestorwe taalfamilie van nou verwante antieke tale wat in 1998 deur Helmut Rix voorgestel is en die Rhaetiese tale (voorheen gebesig in die sentrale Alpe) en Lemniaans (die ou taal van die Griekse eiland Lemnos), insluit.

Geïsoleerde tale mag beskou word as 'n spesiale geval van ongeklassifiseerde tale wat tot nuwe kennisgewing ongeklassifiseerd bly. As sulke pogings uiteindelik suksesvol is, word 'n taal wat voorheen as geïsoleerd beskou is, nie langer as sulks geklassifiseer nie, soos dit al met die taal Yanyuwa van noordelike Australië gebeur het, wat nou as 'n Pama-Nyungan-taal gegroepeer is. Aangesien taalkundiges nie altyd saamstem oor die vraag of daar 'n genetiese verband bewys is nie, is dit dikwels omstrede of 'n taal 'n geïsoleerde taal is of nie.

Die term "geïsoleerde tale" het vervolgens niks te doen met geïsoleerde volke nie; laasgenoemde verwys na inheemse volke wat sonder enige kontak met die buitewêreld leef. Geïsoleerde volke besig nie "outomaties" geïsoleerde tale nie, in sommige gevalle mag dit wél só wees.
'n HUS-1G van die Amerikaanse Kuswag in 1960.
'n Amerikaanse Vloot HSS-1 met dipsonar ontplooi, 1960.
Die **Sikorsky H-34** (maatskappyaanwysing **S-58**) is 'n suierenjin militêre helikopter oorspronklik ontwerp deur die Amerikaanse vliegtuigvervaardiger Sikorsky as 'n teenduikbootvliegtuig vir die Amerikaanse Vloot. Dit is oraloor gebruik nadat dit aangepas is met turbinekrag deur die Britse lisensiehouer as die Westland Wessex en Sikorsky as die latere S-58T.

Die H-34 het meestal as mediumvervoermiddel gedien, op elke vasteland by die gewapende magte van vyf-en-twintig lande. Dit het in Algerië, die Dominikaanse Republiek, Nicaragua, en die res van Suidoos-Asië geveg; ander gebruike sluit in die redding van vloedslagoffers, oppik van ruimtevaarders uit die see, die bestryding van brande, en die vervoer van presidente. Dit was een van die laaste suier-aangedrewe helikopterontwerpe voor dit vervang is deur turbine-aangedrewe tipes soos die UH-1 Huey en CH-46 Sea Knight.

'n Totaal van 2 108 H-34s is vervaardig tussen 1953 en 1970.

Tegniese besonderhede
---------------------

Besonderhede van die Sikorsky H-34:| Item | Statistiek |
| --- | --- |
| Tipe motor | 1 × Wright R-1820-84 sterenjin |
| Kraglewering | 1 525 pk (1 137 kW) |
| Rotordiameter | 17,07 m |
| Lengte | 17,28 m |
| Hoogte | 4,85 m |
| Skyfoppervakte | 228,85 m2 |
| Maks. opstygmassa | 6 350 kg |
| Maks. snelheid | 278 km/h (173 mpu, 150 knope) |
| Plafonhoogte | 1 495m |
| Reikafstand | 293 km (182 myl) |
Giacomo da Lentini
**Giacomo da Lentini** (in Italiaans ook **Jacopo da Lentini** of soms kort ***il Notaro*** genoem, soos hy homself in sy werke te kenne gegee het; \* omstreeks 1210 in Lentini, Sisilië; † omstreeks 1260 - die presiese datum en plek van sy afsterwe is onbekend) was 'n notaris aan die hof van Frederik II, keiser van die Heilige Romeinse Ryk en koning van Sisilië, te Palermo en die belangrikste verteenwoordiger van die Sisiliaanse Digterskool (*Scuola siciliana*), 'n groep van digters aan wie die eerste liriek in die Italiaanse volkstaal (*volgare*) toegeskryf word.

Volgens oorlewering het Giacomo da Lentini, wat vermoedelik in die laat 1220's in Bologna of Napels in die regte gestudeer het, sonnette as nuwe gedigvorm ingevoer, en al kan moderne literêre navorsing hierdie stelling nie met sekerheid bevestig nie, is sy sonnette in die oorgelewerde Toskaanse bewerking die oudste bekende voorbeelde van hierdie genre. Ook was hy die eerste Italiaanse digter wat die Oksitaanse literêre tematiek van hoofse en ridderlike liefdesliriek in die Italiaanse literatuur ingevoer het. Styl en taalkeuses is aan die Provensaals-Oksitaanse voorbeelde ontleen, maar Da Lentini het as adellike sy eie gesofistikeerde hoofse stempel op die Sisiliaans-Italiaanse variant daarvan afgedruk.

Alle oorgelewerde veertig lirieke werke van Da Lentini - waaronder sy befaamde sonnette, *canzoni* (liedere), *tenzoni* (poëtiese debatvoering) en een *discordo* (poëtiese meningsverskil) wentel om die geïdealiseerde liefdesverhouding met 'n hoogstaande dame. Die oorspronklike tekste in die Sisialiaanse dialek het verlore gegaan sodat sy hele literêre nalatenskap uit Toskaanse bewerkings bestaan.

Die rondtrekkende karakter van die destydse koningshof het verseker dat die Sisiliaanse skool se digkuns in 'n groter gebied erkenning geniet het. Da Lentini is deur sy tydgenote vereer, net soos deur die volgende generasies van digters. Die meesterdigter Dante Alighieri het hom onsterflik gemaak in sy *Purgatorio* (XXIV, 55-57).
**John Brown** (1800–1859) was ’n Amerikaanse aktivis wat probeer het om slawerny met geweld te beëindig. Saam met ’n groep aanhangers het hy ’n federale wapenmagasyn by Harper’s Perry in Virginië oorgeneem. Hy is egter gevang en weens hoogverraad gehang.

Lewensloop
----------

John Brown, ca. 1846
John Brown in 1859
Brown is op 9 Mei 1800 in Torrington, Connecticut gebore. Hy was 'n wit man en 'n Christen wat geglo het dat alle mense dieselfde behandel moes word. Baie wit Christene van sy tyd het egter nie met die siening saamgestem nie.

Brown woon hoofsaaklik in Springfield, Massachusetts voordat hy na die Kansas-gebied trek. Die gebied sou later in 1861 die staat Kansas word. Van sy seuns het reeds daar gewoon. Sy seuns wou hê hy moes hulle help om teen die mense van Missouri te veg, omdat Missouri slawerny in Kansas wou wettig.

Op 24 Mei 1856 bring Brown en sy seuns vyf mense in Kansas om die lewe. Hulle het hierdie mense uit hul huise gesleep en met swaarde vermoor. Dit het as die Pottawatomie-bloedbad bekend geword. Baie mense in Kansas was geskok en ontsteld daaroor, en dit het tot meer geweld gelei. Dit was die begin van 'n tyd in die Kansas-gebied wat as Bloeiende Kansas bekend staan.

Voordat hy Kansas verlaat het, is Brown en sy volgelinge op 30 Augustus 1856 tydens die Slag van Osawatomie aangeval. Sy seun Frederick is daar gedood.

Brown se "fort" word deur soldate aangeval.
In 1859 besluit Brown om die wapenmagasyn by Harper’s Perry in Virginië (nou Wes-Virginië) aan te val. Hy wou die wapens aan die slawe uitdeel sodat hulle teen hul meesters kon opstaan om hulself te bevry. In Oktober 1859 val hy, saam met sy seuns en talle swart mense, die magasyn aan. Die aanval het egter misluk en Brown is gevange geneem.

Hy is op 2 Desember 1859 vir hoogverraad teen die staat Virginië gehang.

Talle mense dink dat Brown mal en van lootjie getik was. Ander beskou hom weer as 'n held. Sy aanval op Harpers Ferry het tot die Amerikaanse Burgeroorlog gelei, wat 1861 sou begin.
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Etyn  |
| Ander name | asetileen |
| Struktuurformule vanStruktuurformule van  |  |
| Chemiese formule | C2H2 |
| Molêre massa | 26,0 [g/mol] |
| CAS-nommer | 74-86-2    |
| Voorkoms | kleurlose gas   |
| Reuk | Nie sterk nie; knoffelrig |
| **Fasegedrag** |
| Smeltpunt | -80,8 °C |
| Kookpunt | (sublimeer) |
| Digtheid | 1,17 [g/L] (vastestof) |
| Oplosbaarheid | 1.185 [g/L] (water)  |
| Kritieke temperatuur | 35.6 °C  |
| Henry se konstante | 4,0 x 10-2 [L/mol.atm] 1800 [K] |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa | 15.74 |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt | -18 °C  |
| Selfontbrandingspunt | 325 °C |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |

**Etyn** of **asetileen** met formule C2H2 is die eenvoudigste alkyn, 'n koolstofverbinding met 'n drievoudige C≡C binding.

Dit is 'n gas wat met 'n baie warm vlam kan brand en daarom in branders gebruik word.

Soos ander ongesubstitueerde alkyne het die eindstandige proton die eienskappe van 'n swak suur. Daar is selfs soute wat afgelei is wat hierdie suur, soos kalsiumkarbied CaC2 wat die karbiedioon C2−2 ([C≡C]2-) bevat. Kalsiumkarbied reageer met water en stel daarby etyn vry:

{\displaystyle CaC\_{2}+2H\_{2}O\to Ca(OH)\_{2}+C\_{2}H\_{2}}
Asetileen is 'n kleurlose, ontvlambare gas wat uit kalsiumkarbied en water verkry word. 'n Kilogram karbied lewer sowat 300 liter asetileengas. Wanneer asetileen in suurstof brand, word 'n baie warm vlam met 'n temperatuur van 3 000° C verkry, wat deur die hardste staal kan sny. 

Dit word derhalwe ook vir daardie doel en sweiswerk gebruik. Asetileen is 'n giftige gas met ŉ heelwat groter massa as lug. Saamgepers of verhit, is dit 'n hoogs ontplofbare stof. Dit is 'n baie belangrike grondstof in die chemiese nywerheid en word baie gebruik in die vervaardiging van vinielchloriede vir plastiekgoedere, sintetiese rubber, akrilonitriel, kunsvesel- en kleefstof en verf. 

Dit word ook gebruik om vitamien A sinteties te berei. Asetileenswart, 'n koolstof wat verkry word deur die onvolledige verbranding van asetileen, word in droëselbatterye gebruik.

Demonstrasie
------------

* YouTube demonstrasie hoe etyn ontplof
* Moenie doen nie...
Uitsig oor die *ghebi* wat deur die barene sny.
In die Venesiaanse dialek is die **ghebi** (enkelvoud: **ghebo**) die kanaaltjies wat die barene en die velme van die Venesiese strandmeer deurkruis en die sentrale dele met die hoofwaterweë verbind.

Die *ghebi* speel 'n belangrike rol in die strandmeer se ekostelsel deur die watertoevloei tydens hoogwater te reguleer; deur middel van sy dreineringsfunksies tydens eb en vloed, kan water standhoudend na die heel sentrale dele deurvloei. Die *ghebi* verminder ook erosie en skade wat deur die hoogwater aangerig word.

Die erosie wat vernaamlik deur menslike toedoen veroorsaak is, het die agteruitgang van die *ghebi* en die vertakkinge daarvan versnel. Dit bring rampsalige gevolge mee vir sowel die eksostelsel as die *ghebi* self.

In die Venesiaanse omgangstaal beteken *ghebi* ook polisieman.

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Italiaanse Wikipedia vertaal. | 

Klik vir info oor hierdie sjabloon.
 |
Die **Suidelike skulpoortjie** (*Kneria auriculata*) is 'n varswatervis wat voorkom in die sytakke van die onderste gedeelte van die Zambezirivier. Daar is ook 'n geïsoleerde groep van die visse in die Krokodilrivier in Mpumalanga.

Voorkoms
--------

Die vis het 'n lang, slanke lyf bedek met klein skubbetjies. Die dorsale vin is nader aan die stertvin as die snoet. Die kop is gerond en glad. Die sylyn is geboë agter die kop. Die vis word tot 70 mm lank en is bruin met vlekke en kolle op die bokant van die lyf. Daar is 'n donker streep op die middelste deel aan die voorste helfte van die vis. Die pektorale- en stertvin het elk 'n donker vlek op die basis.

Habitat
-------

Die vis leef in skole saam in klein, helder poele in strome. Daar word beweer dat die vis lug kan inasem; dit oorkom groot hindernisse soos rotse en watervalle tydens die migrasieproses. Hulle vreet insekte, alge en detritus.

Gedrag
------

Die vis word ongeveer drie jaar oud en broei in die lente. Die wyfie lê tot 600 eiers op 'n slag.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bron
----

* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. ISBN 978-1-86872-643-1
Een van die uitstallngs in 2014, genaamd *Hope on the Horizon*.
Die skou van 2012.
Die **Chelsea-blommeskou** is 'n groot blom-en-tuinskou wat jaarliks in Mei in Londen gehou word. Die skou duur 5 dae en word deur die Koninklike Tuinboumaatskappy (Royal Horticultural Society, RHS) in die Londense stadsdeel Chelsea georganiseer. Dit lok besoekers van heinde en ver.

Die geleentheid word jaarliks deur sowat 150 000 mense besoek, waaronder lede van die Britse koninklike familie, en kry uitgebreide aandag in die Britse media. Nuwe plant- en blom-variëteite word tydens die skou bekendgestel en tuinontwerpers bied skoutuine wat die nuutste tendense wys. Talle pryse word uitgedeel, waaronder pryse vir die beste tuin, beste stadstuin en beste blommerangskikking.

Geskiedenis
-----------

Die blommeskou is vir die eerste keer in 1862 gehou en is destyds die *Royal Horticultural Society Great Spring Show* genoem. Daar word tans nog na die skou as die *Great Spring Show* verwys. Vir die eerste 26 jaar vind die geleentheid in Kensington plaas, waarna dit na Temple Gardens in hartjie van Londen verskuif is. In 1912 is Temple Gardens vir die *Royal International Horticultural Exhibition* gebruik en word die *Great Spring Show* na sy huidige ligging verskuif, die tuine rondom die *Royal Hospital Chelsea*, 'n ouetehuis vir Britse militariste.

Die Chelsea-blommeskou word sedert 1912 jaarliks aangebied, met uitsondering van die jare 1917–1918. Die skou is ook nie tydens die Tweede Wêreldoorlog gehou nie, maar vanaf 1947 is dit ononderbroke aangebied. In 2005 is die duur van die skou na vyf dae verleng.
**Zhang Qian** (Chinees: 張騫, pinyin: *Zhāng Qiān*, Wade-Giles: *Chang Ch’ien*; 164 v.C. – 114 v.C.) was 'n Chinese diplomaat en reisiger.

Lande wat deur Zhang Qian besoek is
In 138 v.C. word hy deur keiser Wudi na die weste gestuur om betrekkings met die Dayuezhi aan te knoop. Die keiser wil hulle as bondgenote teen die Xiongnu (die Hunne), maar Zhang Qian word deur die Xiongnu gevat en bly 10 jaar in hulle gevangeskap. Die Groot Khan gee vir hom 'n vrou en later kry hy meer vryheid.

Toe ontsnap hy met sy mans en bereik Dayuan (Ferghana), Kangu (Kangar) en Daxia (Baktrië). Dit blyk dat die yuezhi verder na die weste getrek het, maar Zhang Qian is baie onder die indruk van die jade, druiwe, wyn en die pragtige perde wat hy aantref. Sy gashere het groot belangstelling vir die sy wat net China vervaardig.

Op die terugreis raak hy opnuut 'n jaar in gevangeskap van die Xiongnu. Daar ontstaan egter verwarring onder die Xiongnu en Zhang Qian kan opnuut ontsnap en bereik die keiserlike hoofstad Chang'an.

In 119 v.C. stuur die keiser hom opnuut na die weste en hy knoop diplomatieke betrekkings met Wusun aan. Zhang Qian word gesien as 'n pionier van die Syroete wat China in staat gestel het handel met die weste, soos Indië en die Romeine dryf.
| Era | Periode | Epog | ≈ Tydperk (Ma) |
| --- | --- | --- | --- |
| later | later | later |  |
| Meso-soïkum | Kryt | Opper-Kryt | 65,5–99,6 |
| Neder-Kryt | 99,6–145,5 |
| Jura | Opper-Jura | 145,5–161,2 |
| Middel-Jura | 161,2–175,6 |
| Neder-Jura | 175,6–199,6 |
| Trias | Opper-Trias | 199,6–~228,7 |
| Middel-Trias | ~228,7–~245,9 |
| Neder-Trias | ~245,9–251,0 |
| vroeër | vroeër | vroeër |  |

Die **Mesosoïkum**, afgelei van die Grieks *μέσος* (mésos)= matig, middel en *ζώω* (zóo)= lewe, is 'n geologiese tydperk wat 251 miljoen jaar gelede begin het en 65,5 miljoen jaar gelede geëindig het. Dit word in die Trias, Jura en Kryt verdeel. Die Paleosoïkum het die Mesosoïkum voorafgegaan en dit is deur die Kainosoïkum gevolg.

Die Mesosoïkum het begin ná 'n katastrofe aan die einde van die Perm, die laaste periode van die Paleosoïkum. Die oorsaak van die katastrofe is nie bekend nie, maar 90% van alle dier- en plantspesies is uitgewis. Dit het die evolusie van 'n geheel en al nuwe dier- en plantlewe moontlik gemaak. Tydens die Mesosoïkum het die wêreld stadigaan sy huidige vorm begin aanneem. Die dinosourusse het ontstaan, die aarde oorheers en weer uitgesterf. Hulle naaste oorlewende verwante is die voëls en krokodille. Verder het die Pterosauriërs en 'n verskeidenheid waterreptiele ontwikkel wat weer aan die einde van die Mesosoïkum uitgesterf het. Die eerste soogdiere en blomplante het hulle verskyning in die Mesosoïkum gemaak asook die meeste moderne bome.

Die einde van die Mesosoïkum word aangedui deur die Kryt-Paleogeen-uitwissing, wat moontlik veroorsaak is deur die impak van 'n reuse meteoriet wat die Chicxulub-krater op die Yucatán-skiereiland veroorsaak het. Ongeveer 50% van alle genera het uitgesterf, insluitend al die dinosourusse.
'n Lugaansig van London Docklands, met die sakedistrik Canary Wharf aan die linker- en die O2-arena aan die regterkant
**London Docklands** is die naam vir 'n gebied in die ooste en suidooste van Londen, Engeland. Dit maak deel uit van die administratiewe distrikte (*boroughs*) Tower Hamlets, Lewisham, Newham en Greenwich. Die plaaslike dokke het oorspronklik deel uitgemaak van Londen se hawe wat op sy hoogtepunt die grootste ter wêreld was, maar is intussen herontwikkel om hoofsaaklik as woon- en sakebuurt te dien. 

Die laaste lig van 'n besige werkdag weerkaats in die kantoorvensters van Canary Wharf
Die naam *London Docklands* is vir die eerste keer in 'n regeringsverslag oor die beplande herontwikkeling van die gebied in 1971 gebruik. Tans word dit algemeen gebruik om na dié voorheen benadeelde gebied in die ooste van die Britse hoofstad te verwys. Sowel die naam asook die herontwikkelingsprojek, wat daarmee verbind word, is nie heeltemal onomstrede nie. So is die *London Docklands Development Corporation (LDDC)*, wat in 1981 in die lewe geroep is om die herontwikkeling van die Docklands te behartig, daarvan beskuldig dat dit met sy klemtoon op luukse eiendomsprojekte eerder na die belange van welgesteldes omgesien het as na dié van plaaslike gemeenskappe wat onder die tekort aan bekostigbare behuising gely het.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4315408-6
* LCCN: n97042896
* VIAF: 132699642
* WorldCat Identities: lccn-n97042896

 |
| Eon | Era | Periode | Ouderdom  mj. |
| --- | --- | --- | --- |
| Fanerosoïkum | Paleosoïkum | Kambrium | **later** |
| Proterosoïkum | Neo- | Ediacarium | 635 - 541 |
| Kriogenium | 720 - 635 |
| Tonium | 1000 - 720 |
| Meso- | Stenium | 1200 - 1000 |
| Ektasium | 1400 - 1200 |
| Kalimnium | 1600 - 1400 |
| Paleo- | Staterium | 1800 - 1600 |
| Orosirium | 2050 - 1800 |
| Riasium | 2300 - 2050 |
| Siderium | 2500 - 2300 |
| Argeïkum | Neoargeïkum | **vroeër** |
| Indeling van die Proterosoïkum volgens die ICS. |

Die **Mesoproterosoïkum** is die middelste era van die Proterosoïese Eon. Dit het geduur van 1,6-1 miljard jaar gelede.

In hierdie era het die oseane opgeloste suurstof bevat, soos vandag nog. Die verhouding van swaar en ligte ysterisotope in ysterafsettings was hoog. Die vorming van ysterlaagformasies het opgehou. Dit het groot gevolge vir die lewe in die oseane ingehou, omdat anaërobiese organismes hierdeur verdring is.

Die mikrofossiele wat in hierdie tyd gevorm is (die "akritarge") kry meer struktuur en daar word aangeneem eukariote het aan die begin van die Mesoprotersoïkum verskyn. Genetiese navorsing dui ook aan dat die ontstaan van die Plantae in hierdie era moes plaasgevind het. Die molekulêre klok wys na die Kalimnium.

Stromatoliete was volop in hierdie tyd en hulle het verminder in die Neoproterosoïkum. Die atmosfeer het net ongeveer 1% suurstof bevat. Aan die einde van die era het die kratons saamgepak en 'n superkontinent, Rodinië, gevorm. Die suurstofgehalte het tot ongeveer 4% toegeneem. Aan die begin van die era het 'n ander superkontinent dalk bestaan wat Columbia genoem word, maar min gegewens bestaan daaroor.
**Londen, Engeland**  

Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk

---

**Gehou sedert**  

2004

---

**Frekwensie**  

Jaarliks

---

**Direkteur**   

Tamsie Thomson

---

**Webtuiste**   

*londonfestivalofarchitecture.org*

---

Die ***London Festival of Architecture*** (kort: ***LFA***) is Europa se grootste argitektuurfees wat jaarliks in die Britse hoofstad gehou word. Londen staan sentraal in die feesprogram as die wêreldspilpunt van eksperimentele argitektuur, die praktiese toepassing van vernuwende argitektoniese gedagtes en debatvoering. Die LFA van 2018 word tussen 1 en 30 Junie gehou, met "identiteit" as hooftema.

Die eerste LFA het in 2004 plaasgevind as *London Architecture Biennale*. Die fees is, soos die naam reeds aandui, tot 2012 tweejaarliks gehou. Vanaf 2013 is 'n jaarlikse argitektuurfees georganiseer. In 2017 het 'n rekordgetal van 400 000 besoekers die feesvierings en programme, wat angebied is, bygewoon, terwyl miljoene belangstellendes in die buiteland die LFA-aanbiedings in die media gevolg het.

Tydlyn van feeste en hooftemas
------------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| **LFA 2018** | ***IDENTITY*** |
| **LFA 2017** | ***MEMORY*** |
| **LFA 2016** | ***COMMUNITY*** |
| **LFA 2015** | ***WORK IN PROGRESS*** |
| **LFA 2014** | ***CAPITAL*** |
| **LFA 2013** | ***A TIME FOR ARCHITECTURE*** |
| **LFA 2012** | ***THE PLAYFUL CITY*** |
| **LFA 2010** | ***THE WELCOMING CITY*** |
| **LFA 2008** | ***FRESH*** |
| **LFA 2006** | ***CHANGE*** |
| **LFA 2004** | ***ARCHITECTURE BIENNALE*** |
'n tipiese beeld van die Meseta
Die hoë plato, die **Meseta**, is 'n dorre, uitgestrekte gebied waar 'n mens ver kan ry sonder om 'n boom of 'n huis te sien. Die klimaat wissel tussen uiterstes. In die winter is dit bitter koud, veral wanneer 'n ysige noordewind, die *norte*, waai, terwyl die warm somerwind uit Afrika, die solano, in die somer soms ondraaglike hitte veroorsaak. 

Afgesien van die klimaatsgesteldheid is die grondbedekking van die plato so dun dat die natuurlike plantegroei die van 'n steppe of half-woestyn is. Die enigste plantsoort wat werklik floreer, is *esparto*, 'n geharde grassoort, wat ook geskik is vir die maak van toue en mandjies. 

Die Spaanse kleinboere gebruik dit selfs vir die vervaardiging van sole vir hul skoene, wat as *alpargatas* bekend staan. Nieteenstaande die swak plantbedekking is die Meseta die tuisgebied van die merinoskaap. Die meeste riviere ontspring op die plato. Die hoofstad van Spanje, Madrid, is in die middel van die plato. Dit lê 650 meter bo seevlak en is die hoogste hoofstad in Europa.

Bronnelys
---------

* KENNIS, 1980, ISBN 0798108258, volume 3, bl. 471
| Boeddhisme |
| --- |
|  |
| Stigter |
| Siddhartha Gautama |
| Volgelinge |
| 
488–535 miljoen |
| Geskiedenis |
| Geskiedenis van Boeddhisme • Kloosterlewe |
| Belangrike begrippe |
| Afhanklike ontstaan • Dharma • Drie Juwele • Drie kenmerke van die bestaan • Dukkha • Edel Agtvoudige Pad • Karma • Nirwana • Samsara • Verligting • Vier Edel Waarhede |
| Strominge |
| Mahayana • Suiwer Land • Theravada • Tibettaanse Boeddhisme • Vajrayana • Zen |
| Geskrifte |
| Boeddhavamsa • Pali-kanon • Lotussoetra |
| s • b • w |

’n Boeddha-skildery in die Dambulla-grottempel in Sri Lanka.
Die **Theravada** (Pali, letterlik "Tradisie van die Oudstes") is die tradisie wat die oorspronklike Boeddhistiese leer en konvensies navolg. Soms word die Theravada ook die "Boeddhisme van die suide" genoem omdat dit van Indië na die suide (Sri Lanka) versprei het. Die Theravada word veral aangehang in Sri Lanka, Myanmar, Thailand, Kambodja en Laos. Ook in Indonesië en Bangladesj word dit lank reeds beoefen, maar deur minderheidsgroepe. Dit versprei ook al hoe meer na Westerse lande.

Die Theravada word ook soms verkeerdelik "die klein voertuig" genoem, in teenstelling met "die groot voertuig", of Mahayana. Albei Boeddhistiese strominge bestaan naas mekaar, maar daar is ook ander vorme van Boeddhisme. Die term "Hinayana" kom uit die Mahayana, waar nie-Mahayana-skole so genoem word. "Hina" beteken nie net klein nie, maar ook minderwaardig. In die Weste is dié term oorgeneem weens ’n gebrek aan kennis oor die feitelike agtergrond.
**Matthías Jochumsson** (\* 11 November 1835 in Skógar, † 18 Desember 1920 in Akureyri) was 'n Yslandse joernalis, digter, dramatikus en vertaler. Hy staan veral bekend vir sy liriese digkuns en as die skrywer van die Yslandse volkslied, *Lofsöngur*, wat hy in 1874 ter geleentheid van Ysland se Millenniumfeesviering geskryf het.

Matthías Jochumsson is in Skógar (Thorskafjördur) as die seun van 'n arm 'n boere-egpaar gebore. Hy het eers skool toe gegaan nadat hy mense met sy talent beïndruk en ondersteuning gekry het. Op 'n ouderdom van 30 jaar het hy in Reykjavík teologie gestudeer en vervolgens na die Europese vasteland gereis.

Hy is as die priester van 'n kerkgemeente in die sentrum van Reykjavík geordineer, maar het in 1873 ná die afsterwe van sy tweede vrou bedank. Terwyl hy deur religieuse twyfel gepla is, het hy as redakteur vir Ysland se oudste weeklikse koerant gewerk. Hy het vervolgens weer as priester in twee gemeentes gefungeer. Hy het hierdie posisies tot by die jaar 1900 beklee toe hy deur die Yslandse parlement, die Alþingi, as die eerste Yslander erkenning vir sy digkuns gekry het. Vir die volgende twintig jaar was hy een van die belangrikste literêre figure in die land.

Hy het roem verwerf met sy vertalings van werke uit die wêreldliteratuur - waaronder William Shakespeare, Lord Byron en Henrik Ibsen. Alhoewel hy met sy toneelstukke soos *Útilegumennirnir* in 1864 die grondslag vir die moderne Yslandse drama gelê het, het hy veral met sy digkuns bekendheid verwerf. Sy poësie word as verfynd en elegant, maar soms ook onewewigtig beskryf. Hy het daarin geslaag om die ou Nordiese metrum (versmaat) te laat herleef en het in sy gedigte dikwels onderwerpe uit die Oud-Nordiese literatuur behandel soos die voëlvrye Grette Åsmundsson uit die Grettes-saga. Ter gedagtenis van Eggert Ólafsson het hy die gelyknamige gedig geskryf.

As Ysland se leidende romantiese digter en verteenwoordiger van 'n ryk humanisme het die lirieke vir 'n melodie van Sveinbjörn Sveinbjörnsson geskryf wat in 1874 tot Ysland se volkslied verklaar is. Dit is sy bekendste werk, maar verteenwoordig nogtans nie sy beste digkuns nie. Sy outobiografie *Sögukaflar af sjálfum mér* ("Verhale van my lewe") het in 1922 verskyn. 'n Moderne biografie, wat deur Þórunni Valdimarsdóttur geskryf is (*Upp á Sigurhæðir*), is in die najaar van 2006 vrygestel.

Toe Matthías Jochumsson op 18 Desember 1920 in Akureyri oorlede is, was hy die onbestrede nasionale digter van Ysland. Sy huis in Akureyri, Sigurhæðir, wat in 1903 opgerig is, is tot sy gedagtenis gerestoureer en staan oop vir die publiek. Die stigting, wat tot sy gedagtenis in die lewe geroep is, dien onder meer as 'n wetenskaplike navorsingsentrum en instelling vir digters wat besig is met kreatiewe skryfwerk. Daarnaas word hier ook gereeld kursusse, voordragte en spesiale literêre uitstallings gehou.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 123612497
* ISNI: 0000 0000 5035 0405
* LCCN: n81108729
* MusicBrainz: cdd76a6c-0176-4c0d-8364-8f7c5830c0ad
* NTA: 155983008
* SELIBR: 262309
* VIAF: 3384466
* WorldCat Identities: lccn-n81108729

 |
Gedenkteken ter nagedagtenis van Dr. Livingstone
**Livingstone** is 'n toerismedorp op die suidelike grens van Zambië met Zimbabwe, sowat 380 km suidwes van die hoofstad Lusaka op die Great North Road. Dit was die hoofstad van Noord-Rhodesië van 1911 tot 1935, toe dit deur die huidige hoofstad vervang is. Dit is steeds die hoofstad van Zambië se Suidelike Provinsie

Daar is 'n museum oor die lewe en reise van dr. David Livingstone (1831–73), na wie die dorp met sy stigting in 1905 vernoem is. Van die gewasse wat hier verbou word, is onder meer katoen, mielies, tabak en suikerriet. Die Victoria-waterval is 11 km suidwes van die dorp geleë. Die naam sou in 'n stadium na Maramba verander word, maar dit het blykbaar nie byval gevind nie en boonop was die destydse president, Kenneth Kaunda, teen die verandering gekant.

Die beraamde bevolking in 2009 was 130 153, 54 000 meer in die sensus van 1990. Toe Zambië in 1964 onafhanklik geword het, was die dorp se bevolking amper 32 000, waarvan 27 000 swart, 4 000 wit, 520 Asiaties en 30 bruin.

Die dorp beskik oor 'n internasionale lughawe, met onder meer vlugte deur *Zambian Airways* en die Suid-Afrikaanse Lugdiens na onder meer Johannesburg en Lusaka. Die laekoste-lugdiens 1time het op 26 November 2009 vier keer per week tussen hier en Johannesburg begin vlieg met 'n 130-stiplek-vliegtuig.

Die dorp se NG gemeente is in 1946 afgestig, maar is in die vroeë jare sewentig by Lusaka ingelyf omdat die lidmate ná onafhanklikwording drasties afgeneem het. Die dorp en omgewing word deur die leraar van die gemeente in Lusaka bedien en hou elke eerste en derde Sondag van die maand 'n erediens in die Sun-hotel by die Victoria-waterval.
**Maud Eyston Sumner** (1902–1985) is in 1902 in Johannesburg gebore. Sy het reeds as kind begin teken en hoewel sy van 'n vroeë ouderdom af kuns haar loopbaan wou maak, het sy in 1925 eers formele kunsonderrig ontvang. Haar vader het daarop aangedring dat sy eers 'n akademiese opleiding moes ondergaan en in 1922 het sy haar by die Oxford-universiteit in Engeland vir 'n kursus in die Engelse letterkunde laat inskryf.

Sy het haar studies voltooi en haar in 1925 by die Westminster School of Art laat inskryf. Terwyl sy 'n student was, het sy 'n besoek aan Parys gebring, en in 1927 het sy Londen verlaat om in Parys te studeer en te werk. Tussen 1927 en 1932 het sy dan ook van tyd tot tyd kunsonderrig in Parys ontvang. Tydens haar verblyf in Frankryk het sy gereelde besoeke aan Engeland en Suid-Afrika gebring. Sy het trouens haar eerste eenmanstentoonstelling in die periode (1931) in Suid-Afrika gehou.

Na die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog het sy in Suid-Afrika gebly (van 1941 tot 1946) en 16 eenmanstentoonstellings gehou. Sedert die sestigerjare is sy in Suid-Afrika woonagtig, maar werk nog steeds soms in Frankryk. Sumner se werk is aanvanklik baie deur die Franse tradisionaliste beïnvloed. In 1938 het daar egter ’n vernuwing in haar werk gekom: sy het van helderder kleure begin gebruik maak en sy het haar komposisies met duidelike lyne in kleurvlakke verdeel.

Teen die middel van die vyftigerjare was haar styl heeltemal individualisties, nie net vanweë 'n nuwe tegniese benadering nie, maar ook vanweë ’n nuwe geestelike benadering ten opsigte van haar kuns. Teen die einde van die vyftigerjare het sy abstrakte ruimtelikheid "ontdek": baie van haar later werke is uitgestrekte lug- en woestynlandskappe, temas wat sy na haar reise na Israel en die woestyngebied van die Midde-Ooste (na die Tweede Wêreldoorlog) en die Namibwoestyn (1965) behandel het.

Ruimte en stilte het die twee belangrikste elemente van haar werk geword. Sy het uitgebreid in Londen, Parys, Venesië, Nederland en die groot stede van Suid-Afrika uitgestal en haar werk is in al die groot kunsmuseums van Suid-Afrika en in talle buitelandse galerye opgeneem. Maud Sumner is in 1985 in Johannesburg oorlede.

Bronnelys
---------

* Eglington, Charles: Maud Sumner. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 17, nr. 3, Maart 1968.
* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0-908409-68-0, volume 26, bl. 37