|  |
| --- |
| Deel van ’n reeks oor |
| Menslike groei en ontwikkeling |
| Beeld van ’n fetus in die baarmoeder |
| Stadiums |
| Sigoot  • Embrio  • Fetus  • Baba  • Peuter  • Kind  • Adolessent  • Volwassene |
| Biologiese mylpale |
| Bevrugting  • Swangerskap  • Geboorte  • Taalverwerwing  • Puberteit  • Menopouse  • Veroudering  • Dood |
| Ontwikkeling en menslike sielkunde |
| Kind  • Volwassenheid  • Moraal |
| s • b • w |

’n **Baba** (van die Maleise *baba* of moontlik Engelse *baby*) is die jong nakomeling van ’n mens. Die term word ook gebruik vir ’n kleinserige persoon of nielewende vertroeteling.

’n **Pasgeborene** is ’n baba wat net ure of dae oud is. Voor geboorte word daarna as ’n fetus verwys. Die term "baba" word gewoonlik gebruik vir ’n kind wat tot ’n jaar oud is; definisies verskil egter en kan kinders tot sowat twee jaar insluit. Wanneer ’n baba begin loop, word die term kleuter eerder gebruik.

Fisieke eienskappe van pasgebore babas
--------------------------------------

Tweelingsusters van agt maande oud.
’n Pasgeborene se skouers en heupe is breed, die buik staan effens uit en die arms en bene is lank in vergelyking met die res van die lyf.

### Lengte en massa

In ontwikkelde lande is die gemiddelde lengte van ’n pasgebore baba 35,6 tot 50,8 cm, hoewel babas wat vroeg gebore is kleiner kan wees. Die manier waarop ’n baba se lengte gemeet word, is om hom neer te lê en met ’n maatband te meet van die bopunt van die kop tot by die onderkant van die hakstene.

In ontwikkelde lande is die gemiddelde massa van ’n baba by geboorte sowat 3,4 kg. Dit wissel gewoonlik tussen 2,7 en 4,6 kg.

### Kop

’n Pasgebore baba se kop is baie groot in vergelyking met die lyf en die kopbeen is enorm relatief tot die gesig. Terwyl ’n mens se kopbeen sowat ’n sewende van die totale lengte van die liggaam uitmaak, is ’n pasgeborene s’n sowat ’n kwart. Die normale omtrek van ’n baba se kop by geboorte is 33 tot 36 cm. Baie dele van die pasgeborene se skedel het nog nie ten volle tot been ontwikkel nie, en dit lei tot "sagte kolle" – die twee grootstes is die diamantvormige kol aan die boonste voorkant van die kop en die kleiner driehoekvormige kol aan die agterkant. Later in die baba se lewe sal dié bene saamsmelt as deel van ’n natuurlike proses.

Tydens geboorte verander die baba se kop om in die geboortekanaal te pas, en soms word hy of sy met ’n langwerpige kop gebore. Dit sal gewoonlik binne dae of weke self regkom. Spesiale oefeninge wat soms deur die dokter aanbeveel word, kan die proses aanhelp.

’n Pasgebore baba se naelstring word geknip.
### Hare

Sommige pasgeborenes het dun, donserige liggaamshare. Dit kan veral aan die rug, skouers, voorkop, ore en gesig voorkom van babas wat te vroeg gebore is. Dit verdwyn binne ’n paar weke. Sommige babas word met hare op die kop gebore, terwyl ander donsies het of selfs kaalkop kan wees. As die ouers ligte velle het; kan die hare blond wees al is die ouers nie. 

Die baba se haarkleur en -tekstuur verander mettertyd. Rooi hare kan blond word, krulhare kan reguit word en ’n digte, donker haardos kan yler en ligter word. 

### Vel

Onmiddellik ná geboorte kan ’n baba se vel gryserig of blouerig wees. Sodra die baba begin asemhaal, gewoonlik binne een of twee minute, kry die vel sy regte kleur. 

### Geslagsdele

’n Pasgeborene se geslagsdele kan vergroot en rooierig wees, en manlike babas kan ’n buitengewoon groot skrotum hê. Die borste kan ook vergroot wees, selfs by seuntjies. Dit word veroorsaak deur die moeder se hormone en is tydelik van aard. 

### Naelstring

Die naelstring van ’n pasgeborene is blouerig-wit. Ná geboorte word die naelstrig gewoonlik geknip, met ’n stukkie van sowat 2,5 tot 5 cm wat oorbly. Die naelstring sal uitdroog, krimp en eindelik binne drie weke afval. Nadat dit gesond geword het, sal dit die naeltjie word.

Voeding en versorging
---------------------

’n Baba drink aan sy ma.
Babas huil as ’n vorm van basiese, instinktiewe kommunikasie. ’n Huilende baba kan uiting aan ’n verskeidenheid gevoelens gee, insluitende honger, ongemak, oorstimulasie, verveling, eensaamheid of ’n ander behoefte.

Borsvoeding is die aanbevole metode van voeding deur alle babagesondheidsorganisasies. As dit onmoontlik of onwenslik is, word bottelvoeding gegee deur melk wat uitgedruk word of ’n babaformule. Babas word gebore met ’n suigrefleks wat hulle in staat stel om melk uit die ma se tepel of die bottel se speen te suig. Soms word ’n soogvrou gehuur om te help met ’n baba se voeding, maar dit is seldsaam, veral in die ontwikkelde wêreld.

Voldoende voedselinname op ’n vroeë ouderdom is baie belangrik vir ’n baba se ontwikkeling. Die basis vir optimale gesondheid, groei en senuontwikkeling oor die hele lewensduur word in die eerste 1 000 dae van die lewe gevestig. Van geboorte tot op vier maande moet babas borsmelk of ’n ongemodifiseerde melkvervanger inneem. Namate ’n baba se dieet verbeter, kan vingerkos sowel as vrugte, groente en klein hoeveelhede vleis bygevoeg word.

Namate babas ouer word, kan voedselaanvullings bygevoeg word. Baie ouers kies klaarbereide babakos om melk aan te vul, terwyl ander die gesin se gewone kos vir hulle baba gee. Spening is die proses waardeur borsmelk uigeskakel word in ’n baba se dieet deur dit met vaste kos te vervang.

Totdat hulle self die toilet kan gebruik, dra babas in ontwikkelde lande doeke. Kinders het meer slaap as volwassenes nodig – tot 18 uur vir pasgebore babas. Dit neem af namate die kind ouer word.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons logo Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Baba.
* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.