recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Versierde stene uit die tydperk van die Drie Koninkryke, uit die muur van ’n ondergrondse grafkelder.
Die **Drie Koninkryke** (220–280 n.C.) was ’n driedelige opset van die state Wei (魏), Shu (蜀) en Wu (吳) nadat die Han-dinastie sy mag in China verloor het. Dit was die begin van die Tydperk van Onenigheid. Om ’n verdere onderskeid te tref tussen dié drie state en ander historiese state met dieselfde naam, het historici ’n ekstra karakter bygevoeg: Wei is ook bekend as Cao Wei (曹魏), Shu as Shu Han (蜀漢) en Wu as Oostelike Wu (東吳).

Die term "Drie Koninkryke" is misleidend, want die state is nie deur konings regeer nie, maar deur keisers wat aanspraak gemaak het op die nalatenskap van die Han-dinastie. Die term "Drie Koninkryke" word egter algemeen gebruik.

Geskiedenis
-----------

In ’n streng akademiese sin verwys die term na die tydperk tussen die stigting van die staat Wei in 220 n.C. en die verowering van die staat Wu deur die Jin-dinastie in 280. Die eerste, nie-amptelike deel van die tydperk, van 184 tot 220, word gekenmerk deur wanordelike gevegte tussen krygshere in verskeie dele van China. Die middelste deel van die tydperk, van 220 tot 263, word gekenmerk deur ’n militêr stabieler ooreenkoms tussen die drie strydende state. Die laaste deel word gekenmerk deur die verval van die driedelige opset ná die verowering van Shu deur Wei in 263, die omverwerping van Wei deur die Jin-dinastie in 265 en die verowering van Wu deur Jin in 280.

Die tydperk van die Drie Koninkryke was een van die bloedigste tydperke in die Chinese geskiedenis. ’n Sensus tydens die laat Oostelike Han-dinastie dui op ’n bevolking van sowat 50 miljoen, terwyl ’n sensus tydens die vroeë Westelike Jin-dinastie ’n bevolking van sowat 16 miljoen aangee.
**Hendrik II *Curtmantle*** (5 Maart 1133 – 6 Julie 1189) was van 1154 tot met sy dood koning van Engeland. Hy was die seun van Godfried Plantagenêt, die Graaf van Anjou, en Matilda van Engeland, dogter van Hendrik I van Engeland. Hy het sy bynaam te danke aan die praktiese kort mantels wat hy gewoonlik gedra het.

Hendrik was die eerste koning van die Huis van Plantagenêt. Dié naam het egter eers later in gebruik gekom. *Planta genesta* is die Latynse naam vir die brem-plant. Dit was die bynaam van Hendrik se pa, Godfried V van Anjou, wat glo die gewoonte gehad het om ’n bremtakkie op sy hoed te dra.

Huwelik en kinders
------------------

In 1150 het Hendrik die Hertog van Normandië geword en in 1151 die Graaf van Anjou. Deur sy huwelik in 1152 met Eleonore van Akwitanië, wie se huwelik met die Franse koning Lodewyk VII kort tevore nietig verklaar is, het hy in 1152 ook die hele Suidwes-Frankryk bygekry. Sy en Eleanor se verhouding was baie stormagtig en het eindelik doodgeloop.

In 1153 het Hendrik in Engeland sy aanspraak op die troon uitgeoefen. Op 19 Desember 1154 is hy tot koning gekroon as opvolger van koning Stefanus. Hy het ’n einde gemaak aan die burgeroorlog bekend as Die Anargie wat onder Stefanus ontstaan het.

Hendrik en Eleanor het agt kinders gehad: Willem, Hendrik, Richard, Godfried, Matilda, Leonora, Johanna en Jan.

Willem is jonk dood en Hendrik is daarna as mede-koning gekroon. Omdat hy nooit koning in eie reg was nie, is hy bekend as "Hendrik die Jong Koning" en nie as Hendrik III nie. In teorie sou Hendrik die Engelse troon van sy pa geërf het, Richard sy ma se besittings, Godfried Bretagne en Jan sou Lord van Ierland geword het. Hendrik het egter sy erflating voortdurend verander en dit het gelei tot jaloesie en aggressie onder sy seuns.

Opstand
-------

In 1173 het sy seuns teen hom in opstand gekom om die grond te probeer bekom wat aan hulle belowe is. Hulle is ondersteun deur Frankryk en hulle ma, Eleanor, vir wie Hendrik daarna vir 15 jaar onder huisarres laat plaas het. Nadat Hendrik in 1183 dood is ná ’n opstand teen sy pa, het sy vierde seun, Godfried, in 1186 gesterf. Sy derde seun, Richard, het Hendrik op 4 Julie 1189 verslaan. Ná die verraad van sy gunsteling-seun, Jan, het Hendrik die stryd gewonne gegee. Hy is op 7 Julie in die Kasteel van Chinon dood en is deur sy seun Richard opgevolg.
Die **Umzimvubu** is 'n rivier in die Oos-Kaap, Suid-Afrika. Die naam beteken seekoeirivier (van Xhosa *Imvubu* (mv. *i(z)imvubu)*), seekoei). Die rivier ontspring in die Drakensberge by die grens met Lesotho en vloei deur die Transkei-gebied van die Oos-Kaap, deur die voormalige hoofstad Mthatha, tot by Port St. Johns aan die Indiese Oseaan.

Afloop
------

Die Umzimvubu se estuarium-monding
Die Umzimvubu ontspring in die noordelike deel van die Oos-Kaap, in die gebied van Matatiele en Mount Fletcher naby die Lesotho-grens. Die vloei met kronkels en draaie in 'n algemeen suidoostelike rigting. By Port St. Johns vloei dit deur 'n indrukwekkende kloof, bekend as die "*Poorte van St. Johannes*", met 'n estuarium in die Indiese Oseaan in. Dit is ongeveer 400 km lank met 'n opvanggebied van 19 853 km².

Alhoewel dit een van Suid-Afrika se belangrikste riviere is, is die Umzimvubu se opvanggebied grootliks onderontwikkeld. Die rivier is tans deel van die Umzimvubu tot Keiskamma Waterbestuursgebied.

Geskiedenis
-----------

In 1635 het die Portugese skip *Nossa Senhora de Belem* by die mond van die Umzimvubu gestrand.

Die Umzimvubu verdeel Pondoland in 'n Oostelike en Westelike Pondoland. Die riviermond is voorheen as 'n hawe gebruik, maar dit is in die 1940's gestaak. Die monding is weens toeslikking te vlak vir groot skepe en die ingang is soms deur sand belemmer. Die monding is tans slegs vir klein vaartuie begaanbaar, wat sowat 10 km stroomop kan vaar.

Sytakke
-------

Skets van die rivier, 1891
Die belangrikste sytakke van die Umzimvubu is die Tsitsarivier, die Tinarivier, die Kinirarivier en die Mzintlavarivier. Hoër op in sy boloop sluit die Rietrivier uit KwaZulu-Natal aan.

Ekologie
--------

Sommige van die visse wat hier gevang word is die reënboogforel (*(Oncorhynchus mykiss*), 'n ingevoerde spesie, die dikkop-ghieliemientjie (*Barbus anoplus*) en geelbekpaling (*Anguilla mossambica*). Grootbekbaars (*Micropterus salmoides*) en karp (*Cyprinus carpio*) is indringerspesies.
Die **Boosmansbos-wildernisgebied** van 14 200 ha is geleë 20 km noord van Heidelberg in die oostelike Langeberge van die Wes-Kaap. Boosmansbos, d.w.s. "kwaai man se bos", is genoem na 'n plaaslike kluisenaar van die vroeë 19de eeu wat daarvoor bekend was dat hy jongmense van sy byekorwe verwilder het.

Grootberg 33°55′03″S 20°52′32″E﻿ / ﻿33.91750°S 20.87556°O﻿ / -33.91750; 20.87556, wat in die middel van die gebied lê, is 1 637 m hoog. Die sytakke van die Duiwenhoksrivier wat die suidelike hange dreineer, tuimel langs diep afgronde af tot 200 m bo seevlak aan die suidgrens. In die suidweste van die wildernisgebied is die Grootvadersbosch Natuurreservaat van 250 ha, die mees westelike natuurbos in Suid-Afrika. 

Bergfynbos en valleibos word hier bewaar, onder andere spesies van erikas en sewejaartjies. Belangrike woudboomsoorte kom in die valleie voor, soos Outeniekwageelhout, stinkhout en rooi-els (Cunoniaceae).

Reën kom dwarsdeur die jaar in die gebied voor, alhoewel die middel van die somer en winter die droogste tye is wanneer warm bergwinde kan voorkom. Voetpaaie van altesaam 64 km verleen toegang tot die wildernis, waaronder 'n sirkelpad van 27 km wat in twee dae voltooi kan word.
Die **moment-magnitude-skaal**, wat in 1979 deur Tom Hanks en Hiroo Kanamori ingevoer is, is 'n meer presiese skaal vir die sterkte van 'n aardbewing as die Richterskaal wat in 1935 ingevoer is. Terwyl die Richterskaal die magnitude (sterkte) van 'n aardbewing deur middel van 'n seismograaf meet wat seismiese golwe of die energie, wat in die diepte van die aarde deur die uiteenskeuring van gesteentes vrygestel word, aanteken, dui die moment-magnitude-skaal die totale energie aan wat deur 'n aardbewing vrygestel word. Dit word gedeeltelik bereken deur die oppervlakte van die breuk wat deur die aardbewing geraak is met die afstand te vermenigvuldig waarmee die grond langs die breuklyn beweeg het.

'n Vergelyking van sterk aardbewings volgens die Richter- en moment-magnitude-skaal
-----------------------------------------------------------------------------------

| Aardbewing | Richterskaal | Moment-magnitude-skaal |
| --- | --- | --- |
| Chili 1960 | 8,3 | **9,5** |
| Alaska 1964 | 8,4 | **9,2** |
| Nieu-Madrid 1812 | 8,7 | **8,1** |
| Michoacán 1985 | 8,1 | **8,1** |
| San Francisco 1906 | 8,3 | **7,7** |
| Loma Prieta 1989 | 7,1 | **6,9** |
| Kobe 1995 | 6,8 | **6,9** |
| San Fernando 1971 | 6,4 | **6,7** |
| Northridge 1994 | 6,4 | **6,7** |

Bronne
------

* National Geographic, Vol. 187, No.4, April 1995, *Living with California's Faults*, bladsy 10
**Pollok House**  

**Pollok Country Park, Glasgow**   
  

 Skotland  
 Verenigde Koninkryk  


---

**Voltooiing**  

1752

---

**Styl**   

Palladiaans-Georgiaans

---

**Argitek**  

William Adam

---

**Openbare vervoer**  

Pollokshaws West-stasie (ScotRail)

---

**Webtuiste**  

*Pollok House*

**Pollok House** is 'n herehuis (*stately home*) in Pollok Country Park, geleë aan die suidelike stadsrand van Glasgow, wat tans namens die Stadsraad van Glasgow deur die *National Trust for Scotland* bestuur word. Pollok House vorm saam met die ommuurde tuin, wat rondom die herehuis aangelê is, en die omringende land Pollok Country Park wat in 1966 deur Dame Anne Maxwell McDonald aan die Stad Glasgow geskenk is en tans gewild is by stappers en drawwers. Die herehuis se boonste tweede verdieping dien steeds as woning vir lede van die Maxwell-familie tydens hul besoeke aan Glasgow en is - in teenstelling met die res van die herehuis - nie toeganklik vir die publiek nie.

Die laat 16de eeuse Spaanse skildery, wat as *A Lady in a Fur Wrap* bekendheid verwerf het, is vroeër aan El Greco toegeskryf. Intussen word Alonso Sánchez Coello as die skepper van die portret beskou
Pollok het ses eeue lank as herewoning van die Maxwell-familie gedien, alhoewel die grootste deel van die huidige herehuis eers teen die middel van die 18de eeu in die Georgiaanse styl ontstaan het. Uitbreidings is in die vroeë 20ste eeu bygevoeg. In 1931 het Sir John Sterling Maxwell tydens 'n vergadering in Pollok House die *National Trust for Scotland* in die lewe geroep. Die kamer, waarin die stigterslede vergader het, mag besigtig word.

Pollok House staan oop vir die publiek en gee besoekers 'n outentieke smakie van die adellike leefstyl tussen die Edwardiaanse tydperk en die 1930's, met destydse meubilering in die privaat vertrekke, 'n elegante gang wat met mahoniehout en marmer afgewerk is, 'n biblioteek met 7 000 boeke en die uitgestrekte bediendekwartiere benede. In die huis se beste dae voor die Groot Oorlog het 48 bediendes drie Maxwell-familielede versorg.

Versamelings van antieke meubels, silwerware en keramiek word in Pollok House vertoon. Die herehuis huisves ook Sir William Stirling-Maxwell se kunsversameling wat op Spaanse skilderkuns fokus, met werke van El Greco (waaronder *Lady in a Fur Wrap* - 'n vermeende El Greco-portretskildery wat intussen aan 'n ander skilder toegeskryf word), Francisco Goya en Bartolomé Esteban Murillo, portrette van heersers uit die Huis van Habsburg en godsdienstige visioenêre werke van William Blake soos *The Canterbury Pilgrims* (1808). Privaat versamelings met Spaanse skilderkuns is 'n uitsondering in Britse herehuise omrede adellikes vroeër meestal op kuns uit lande gefokus het wat deel uitmaak van die klassieke Grand Tour.

### Uitstallings

Die eerste verdieping dien as uitstallingsruimte. Vanaf 19 Mei 2018 word 'n uitstalling aan die fotograaf Harry Benson, 'n boorling van Glasgow, gewy.
**Transvaal-groep** (Frans: ***le Groupe Transvaal***) is die naam wat deur die Frans-Switserse argitek Le Corbusier aan 'n groep Suid-Afrikaanse argitekte (onder wie Norman Hanson, Gordon McIntosh en Rex Martienssen as senior lede; 'n middelgroep rondom John Fassler, Bernard Cooke en Duncan Howie; en 'n jonger groep, bestaande uit Monte Bryer, Kurt Jonas en Roy Kantorowich) gegee is wat hul opleiding aan die Skool van Argitektuur gevolg het. Studente van dié skool, wat in 1923 as een van die eerste departemente aan die Johannesburgse Universiteit van die Witwatersrand gevestig is, het met hul tydskrif *zero hour* (die sans-serif-kleinletters was 'n huldeblyk aan die Duitse Bauhaus-beweging), wat vanaf 1933 uitgegee is en waarin Europese meesterargitekte soos Le Corbusier en Ludwig Mies van der Rohe se rigtingwysende werk behandel is, die gedagtes van argitektoniese modernisme in Suider-Afrika versprei.

Le Corbusier, aan wie 'n uitgawe van *zero hour* gestuur is, was vol lof oor die publikasie. Sy antwoordbrief is gepubliseer in die *South African Architectural Record* (1936, volume 20, nommer 11, bl. 381-3). In die jare ná die Groot Depressie was Suid-Afrikaanse argitekte aan die voorfront van die modernistiese beweging. Al was Johannesburg die fokuspunt van dié omwenteling in die Suid-Afrikaanse boukuns, is ook die Universiteit van Kaapstad se Departement van Argitektuur hierdeur geraak, veral met die benoeming van Leslie Thornton-White as dié departement se eerste professor in 1937. Thornton-White het die gedagtes en werk van die Transvaal-groep aan sy studente bekendgestel.

Die Transvaal-groep was eerder 'n informele vereniging van progressiewe argitekte, dosente en studente, saamgesnoer deur spangees en groepsolidariteit, as 'n formele organisasie.
'n Draagbare oksimeter (vir noodgevalle)
Meet die suurstof deur 'n optiese metode, deur die vingernael
'n **Pols-oksimeter** is 'n mediese apparaat wat die hoeveelheid suurstof in 'n mens se bloed indirek meet. Dit word dikwels aangeheg aan 'n mediese monitor sodat mediese personeel die pasiënt se bloedoksigenasie ten alle tye kan lees.

Die mees algemene tipe monitor meet die hoeveelheid versadiging van die bloed se hemoglobien. Dit het gewoonlik 'n paar klein liguitstralende diodes (Engels: *light emitting diode* -- LED) geplaas teenoor 'n fotodiode op 'n sensor, wat aan 'n liggaamsdeel wat ligdeurskynend is, geknip word (meestal 'n vingerpunt of oorlobbetjie). Die een LED is rooi, met 'n golflengte van 660 nm, en die ander is infrarooi, met 'n golflengte van 910 nm. Die absorpsie van ligstrale op elkeen van die twee golflengtes verskil betekenisvol vir beide oksihemoglobien en die gedeoksigeneerde vorm daarvan, en met behulp van die verskil tussen die absorpsie van die rooi en infrarooi lig kan die oksi/deoksihemoglobienverhouding dus bepaal word. Omdat die hoeveelheid bloed in die kapillêre sisteem van die bloeddruk afhang, wat op sy beurt verskil op grond van die hartklopsiklus, kan die polstempo ook daarmee gemeet word. 

Tipies meet 'n bloedsuurstofmeter in persentasie van normaal, met aanvaarbare reikwydte tussen 95 en 100 persent. 

Hierdie monitors is van kritiese belang in noodmedisyne, vir pasiënte met asemhalings- of hartprobleme, en ook vir vlieëniers wat werk in kajuite sonder lugdrukbeheer bokant 10 000 voet, aangesien hulle aanvullende suurstof benodig.

Die nuutste generasie pols-oksimeters gebruik gevorderde digitale seinprosessering om akkurate meting te voorsien selfs in gevalle van probleme soos pasiëntbeweging, lae perfusie, helder agtergrondslig en elektriese stoornisse. Die nuutste modelle (2005 en later) kan selfs ook koolstofmonoksiedvlakke monitor.

Sien ook
--------

* Arteriële bloedgas
* Mediese instrument
* Mediese monitor
* Pols-oksimetrie
Elizabeth van der Walt.
**Elizabeth Gertruida Jacoba van der Walt** (gebore Du Toit, Middelburg, Transvaal, 19 Julie 1878 – onbekend) was ’n predikantsvrou en vroueleier in die Gereformeerde Kerk, waarin haar man, ds. Nicolaas Hendrik van der Walt, predikant was van twee gemeentes, te wete Middelburg, Tvl.-kombinasie van 1908 tot 1925 en Heidelberg-kombinasie van 1925 tot 1947, ’n jaar voor sy dood op 19 Februarie 1948. 

Nadat Elizabeth du Toit 17 jaar lank onderwys gegee het, is sy in 1914, tydens die Rebellie, met ds. Van der Walt getroud. Hoewel sy oorspronklik tot die Hervormde Kerk behoort het, het sy toe ook na die Gereformeerde Kerk oorgegaan. In 1925 is ds. Van der Walt na die gemeente Heidelberg beroep nadat mev. Van der Walt sedert 1914 saam met hom gearbei het op Middelburg, Tvl. waar hy die eerste predikant was sedert die stigting op 25 Oktober 1890 met 106 belydende lede en as konsulent ds. Petrus Postma van Pretoria. Die leiding van die sustersvereniging wat op Middelburg begin is, is aan mev. Malie Postma oorgedra. 

Die predikantsvrou het in die nuwe gemeente weer 'n sustersvereniging opgerig en as voorsitster steeds die belangstelling probeer aanmoedig. Hier het mev. Van der Walt ook as orreliste opgetree. Altesame het sy as orreliste 40 jaar lank in verskillende kerke opgetree. Op Heidelberg was mev. Van der Walt vyf jaar lank presidente van die plaaslike tak van die Suid-Afrikaanse Vrouefederasie en het ook die moedersknopie verwerf. Hierdie werk het sy ook ter wille van die armes in die gemeente gedoen. Met die totstandkoming van die Bond van Gereformeerde Sustersverenigings is sy in 1933 tot Uniale en Provinsiale sekretaresse benoem. In dié hoedanigheid het sy 15 jaar lank met groot getrouheid gedien tot sy in 1948, by geleentheid van die Uniale Kongres op Burgersdorp, afgetree het. 'n Vulpen wat as blyk van waardering aangebied is, het sy tot haar dood as 'n kosbare aandenking bewaar. 

As eerste Bondsekretaresse moes sy die opbouwerk wat baie skryfwerk in die begin vereis het, doen. Sy het 13 kongresse gereël en bygewoon. Die vooruitgang was ook grotendeels aan die ywer van die bekwame sekretaresse te danke. Op ’n keer het sy geskryf: "Alles is probeer in die dae van 'klein dinge'. Hierby is ek aangespoor, opgewek, aangemoedig, en aangedryf deur die twee aangewese leidsters van die beweging, naamlik mev. (prof.) J.A. du Plessis, Aletta, en mev. (ds.) Derk Rumpff, Femke. Vandag voel ek dankbaar oor alles wat gedurende dié tydperk verrig is." 

Nadat mev. Van der Walt 33 jaar lank pastoriemoeder was, het sy ná die dood van ds. Van der Walt in 1948 eers nog op Heidelberg bly woon. Daarna het sy om die beurt by haar dogters aan huis ingewoon.

Bron
----

* (af)  Die Gereformeerde Vroueblad. 1959. *Die Gereformeerde vrou 1859-1959*. Potchefstroom: Potchefstroom Herald.
**Transendentalisme** is 'n filosofiese beweging wat in die laat 1820's en 1830's ontstaan en ontwikkel het in die ooste van die Verenigde State van Amerika. Dit het herrys as 'n reaksie ten einde te protesteer teen die algemene toestand van intellektualisme en spiritualiteit van die tyd. Die doktrine van die Unitariese kerk soos wat dit gedoseer is by die Harvard Godsdiensskool was ook van besondere belang.

Transendentalisme het voortgekom uit die "Engelse en Duitse Romantiek, die Bybelse kritiek van Johann Gottfried von Herder en Friedrich Schleiermacher, die skeptisisme van David Hume", en die transendentale filosofie van Immanuel Kant en die Duitse idealisme. Miller en Versluis beskou Emanuel Swedenborg as 'n deurtastende invloed op transendentalisme. Dit is ook sterk beïnvloed deur Hindoe-tekste op die filosofie van die gedagtes en spiritualiteit, en veral die Upanishads.

'n Kernbeginsel van transendentalisme is die oortuiging dat die mens en natuur inherent goed is. Aanhangers glo dat die beskawing en sy instellings die suiwerheid van die indiwidu vertroebel het, en hulle glo ook dat mense op hul beste is wanneer hulle werklik selfonderhoudend en onafhanklik is.

Transendentalisme plaas die klem op subjektiewe intuïsie, oor die objektiewe empirisme. Aanhangers daarvan is verder van mening dat die indiwidu in staat is om heeltemal oorspronklike insigte op te diep, met min aandag en onderdanigheid aan vorige leermeesters en doktrines.
Piktogram wat polo aandui
'n Polowedstryd word gespeel
Naqsh-e Jahan-plein in Isfahan is oorspronklik as 'n koninklike poloveld aangelê
'n Polotoernooi in Argentinië
**Polo** is 'n balspel wat deur twee spanne van vier spelers te perd op 'n veld van 300x200 meter gespeel word. Die ruiter is uitgerus met 'n bamboesstok (*mallet*) met 'n sigaaragtige dwarshout aan sy punt, sodat hy die bal op die grond kan speel sonder om af te klim. Die spel vereis uitstekende ruiterskap en balvaardigheid.

Geskiedenis
-----------

### Oorsprong

Polo het sy oorsprong in antieke Persië, waar sy gedokumenteerde geskiedenis na die 5de eeu v.C. teruggevoer kan word. Polosport was aanvanklik 'n militêre oefenspel vir kavallerie-eenhede soos koninklike gardes of ander elitetroepe. Vir die krygers van plaaslike stamme, wat dit met spanne van 100 ruiters elk gespeel het, was polo 'n soort miniatuurveldslag.

Gaandeweg het polo in Iran 'n nasionale sport geword wat gewoonlik deur adellikes beoefen is – met sowel manlike as vroulike spelers, soos uit verwysings na die koningin en haar hofdames blyk wat in die 6de eeu n.C. teen koning Khosrau II en sy hof gespeel het. Die Persiese literatuur en kuns is 'n ryke bron van inligting oor polosport in die antieke tydperk.

Ferdausi, die befaamde Iranse digter en geskiedkundige, beskryf in sy 9de eeuse koninklike heldedig *Sjahnameh* 'n aantal koninklike polotoernooie. In die oudste verhaal gee die digter 'n romantiserende beskrywing van 'n internasionale toernooi waarin 'n Turaanse span teen die aanhangers van Siyâvash, 'n legendariese Iranse prins uit die vroeë periode van die Persiese Ryk, meegeding het. Die digter verwys op welsprekende wyse na Siyâvash se bekwaamheid op die poloveld.

Ferdausi berig ook van Sjapoer II, 'n 4de eeuse heerser van die Sassaniede-dinastie, wat reeds op sewejarige leeftyd geleer het hoe om polo te speel. Die uitgestrekte Naqsh-i Jahan-plein in die Iranse metropool Isfahan is oorspronklik deur koning Abbas I in die 17de eeu as poloveld aangelê.

Die geesdrif vir polo het vanuit Persië na ander dele van Asië soos die Indiese subkontinent versprei. Sultan Qutb-ud-din Aibak, die Turkiese keiser van Noord-Indië, het slegs vier jaar tussen 1206 en 1210 geregeer nadat hy tydens 'n polotoernooi verongeluk en gesterf het. In die middeleeue het polo ook in die Bisantynse Ryk gewild geraak waar die sport *tzykanion* genoem is. Saam met die uitbreiding van Islam het die sport verder uitgebrei na Egipte en die Levant. Bekende sultans soos Saladin en die Baibars het polo as sport beoefen en by hulle hof bevorder.

In China het polo in die tyd van die Tang-dinastie gewild geraak. Polotonele is dikwels op skilderye en standbeelde uitgebeeld. As oefenspel vir kavallerie-eenhede het polo in die middeleeue in die hele Asië tussen Konstantinopel en Japan 'n belangrike rol gespeel. Daar word dikwels na polo as die "koninklike spel" verwys.
Manson in 1968.
Die **Mansonbende** (onder sy lede bekend as **die Familie**) was 'n kommune, bende en kultus wat deur die misdadiger Charles Manson gelei is. Hulle was in die laat 1960's en vroeë 1970's in Kalifornië, VSA, bedrywig.

Die groep het uit sowat 100 volgelinge bestaan wat 'n onkonvensionele lewe gelei het met gewoontegebruik van hallusinogene soos LSD. Die meeste lede was jong vroue uit die middelklas, van wie baie gelok is deur die hippiekultuur en kommuneleefstyl, en dan radikaal geword het weens Manson se leringe.

Manson is in 1934 gebore en het teen die tyd dat hy in 1967 uit die tronk vrygelaat is, meer as die helfte van sy lewe in tronke of ander instellings deurgebring. Hy het volgelinge in die San Francisco-omgewing begin lok. Hulle het geleidelik by 'n vervalle ranch, die Spahn Ranch, in die Los Angeles-distrik ingetrek. Die ranch is in September 1970 in 'n Kaliforniese veldbrand verwoes. 

Volgens die bendelid Susan Atkins was die groep oortuig Manson was 'n manifestasie van Jesus Christus en het hulle geglo in sy voorspellings van 'n komende, apokaliptiese rasseoorlog.

In 1969 het die bendelede Susan Atkins, Tex Watson en Patricia Krenwinkel die huis van die aktrise Sharon Tate binnegegaan en haar en vier ander vermoor. Linda Kasabian was ook teenwoordig, maar het nie deelgeneem nie. Lede van die Familie was ook verantwoordelik vir 'n paar ander moorde, aanvalle en diefstalle.

Sien ook
--------

* Charles Manson
* Tate-LaBianca-moorde

Skakels
-------

* Wikimedia Commons logo Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Mansonbende.
* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
Die **Manneërs** van **Mannea** (Akkadies: *Mannai*, moontlik die Bybelse **Minni**) was ’n antieke volk wat tussen omstreeks die 10de en 7de eeu v.C. in die hedendaagse Noordwes-Iran suid van die Urmiameer gewoon het. Hulle was toe bure van die ryke Assirië en Urartu saam met ander bufferstate tussen die twee lande.

In Jeremia 51:27 word die Manneërs die "Minni" genoem. In die Joodse Ensiklopedie (1906) word Minni verbind met Armenië, maar dit kan verwys na een van die provinsies van antieke Armenië; Minni, Ararat en Ashkenaz.

Volgens ’n ondersoek van die plek- en persoonlike name in Assiriese en Urartiese geskrifte, het die Manneërs, of minstens hul heersers, Horities gepraat – ’n nie-Semitiese en nie-Indo-Europese taal verwant aan Urarties.

Ligging
-------

In opgrawings wat in 1956 begin is, is die ommuurde stad Hasanlu ontdek wat eens as ’n moontlikheid vir die terrein van Mannea beskou is. Meer onlangs is die terrein van Qalaichi verbind met die Manneërs na aanleiding van steles met dié naam wat daar gevind is.
*Die Israeliete maak manna*, skildery deur James Tissot
Manna word soms met ryp op gras vergelyk
**Manna** was volgens Exodus 16 die hemelse brood van die Israeliete in die woestyn.

Geskiedenis
-----------

Toe die Israeliete onder leiding van Moses uit Egipte weggetrek het (die eksodus), het daar in hul tog deur die Sinaï-woestyn 'n gebrek aan kos ontstaan. Die volk het begin terugverlang na die "vleispotte van Egipte". God het toe "brood uit die hemel", bekend as manna, aan die trekkers gegee om te eet. Dit was van toe af hul stapelvoedsel totdat hulle 40 jaar later die Beloofde Land, Kanaän, binnegegaan het. Volgens die Bybel het die manna elke oggend uit die hemel geval en moes die Israeliete vir hulle elke oggend 'n vasgestelde hoeveelheid per persoon daarvan optel vir daardie dag se gebruik en dit ook op daardie dag gaarmaak en eet. Op die dag voor die Sabbat moes elkeen 'n dubbel porsie bymekaar maak en voorberei om te eet. Op die Sabbatdag het daar geen vars manna gekom nie en mag dit ook nie voorberei word nie. Volgens die profeet Esegiël was manna slegs bedoel vir tye van hongersnood, want dit het nie 'n aangename smaak gehad nie. Manna as geestelike voedsel het die simbool geword van die Nagmaal. So het die brood simbool geword vir die liggaam van Christus.

Die plant
---------

In Exodus word manna beskryf as ronde korreltjies wat baie lyk op die fyn saad van koljander. Manna is egter wit of ligbruin van kleur en smaak soet soos heuningkoek. Hedendaagse wetenskaplikes is nie seker oor wat die wondervoedsel manna is nie. Moontlikhede is die hars van die boom *Boswellia thurifera*. Ook word die soet afskeiding van die Arabiese kameeldoringboom *Alhagi maurorum* genoem. Ander mense meen weer dat dit 'n eetbare gom van die tamariskboom *Tamarix mannifera* is. 'n Ander vermoede was dat manna die uitskeiding van sekere luise soos die *Najococcus serpentinus* en die *Trabutina mannipura* kan wees. 'n Eetbare korsmos *Lecanora esculenta* wat nog volop in daardie gebiede voorkom, word weer deur ander as die oorspronklike manna beskou.

Etimologie
----------

Die woord manna kom uit Hebreeus en beteken waarskynlik "wat is dit?"
Manna was dus die wondervoedsel (die hemelbrood) van die Israeliete. Dit was dus 'n groot geluk, 'n meevaller wat onverwags en boonop aangenaam hul groot nood verlig het. In figuurlike sin is dit dus 'n gawe uit die hemel vir 'n hongerige siel.

Bibliografie
------------

* Ensiklopedie van die Wêreld, deel 7. Stellenbosch: Albertyn-uitgewery, 1994. ISBN 0-949948-21-7
'n Spiraal- of krulveer.

'n **Veer** is 'n buigsame elastiese voorwerp wat gebruik word om meganiese energie te stoor. Vere word tipies uit staal of geelkoper vervaardig.

Tipe vere
---------

Die mees algemene tipe vere is:

* die spiraal- of krulveer (wat gemaak word deur 'n draad rondom 'n silinder te draai) – dit is 'n tipe wringveer, omdat die draad self vervorm word wanneer die veer saamgedruk of uitgerek word. (Neem kennis dat die gebruiklike term hier streng tegnies gesproke nie korrek is nie aangesien die veer eerder in die vorm van 'n heliks is).
* die bladveer (plat veerkragtige plaat, wat veral in veringstelsels, elektriese skakelaars en boë gebruik word)
* die plat spiraalveer (soos gebruik in horlosies en galvanometers)

Ander tipies sluit in:

* die Belleville-veer, 'n skyfvormige veer wat gewoonlik gebruik word om spanning op 'n voorwerp uit te oefen asook in die ontstekingsmeganismes van drukgeaktiveerde landmyne.
* die veerwasser, wat gebruik word om 'n konstante trekspanning teen die as van 'n sluitstuk af toe te pas.
* die wringveer (enige veer wat ontwerp is om gedraai/vervorm te word eerder as om gerek of saamgepers te word)
* die gasveer, 'n volume gas wat saamgepers word
* Rek, 'n spanveer waar die energie gestoor word deur die materiaal uit te rek.

Teorie
------

In klassieke fisika word 'n veer gesien as 'n toestel wat potensiële energie stoor deur die bindings tussen atome van 'n elastiese materiaal aan spanning te onderwerp.

Hooke se wet van elastisiteit bepaal dat die verlenging van 'n elastiese staaf (die uitgerekte lengte minus die lengte van die ontspanne staaf) lineêr eweredig is aan die trekspanning, die krag wat gebruik word om dit uit te rek. Soortgelyk is die krimping (negatiewe verlenging) eweredig aan die saampersing (negatiewe trekspanning).

Hierdie wet is egter gewoonlik net geldig wanneer die vervorming (verlenging of krimping), klein is in vergelyking met die staaf se lengte. Vir groot vervormings word die atoombindings gebreek of herrangskik en kan die staaf breek, buig of permanent vervorm word. Selfs as daardie limiet nie oorskry word nie, kan die krag heelwat van Hooke se wet afwyk.

Hooke se wet is eintlik 'n wiskundige gevolg van die feit dat die potensiële energie van die staaf 'n minimum is wanneer dit by die ontspanne lengte is. Enige gladde funksie van een veranderlike kan benader word deur 'n kwadratiese funksie wanneer dit naby aan die minimumpunt evalueer word; daarom kan die krag — wat die afgeleide van energie is met betrekking tot die verplasing — deur 'n lineêre funksie benader word.

Sien ook
--------

* Springs (Physics Study Guide) Geargiveer 29 Mei 2004 op Wayback Machine
* Veringstelsel

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb12286723g (data)
* GND: 4016583-8
* LCCN: sh85127022
* NDL: 00560505
* NKC: ph249492

 |
**Veka**, die **Volkshemde- en Klerefabriek Bpk.**, is gestig om die Afrikaner by die sakewêreld te betrek.

Na die Simboliese Ossewatrek van 1938 was daar ‘n opwelling van Afrikaner-nasionalisme. Onder leiding van dr. G.E.W. Ross is Veka in 1939 gestig om die Afrikaner ‘n groter rol in die klerebedryf te gee. Aanvanklik het dit baie gesukkel om ‘n vastrapplek in die Engelsgedomineerde bedryf te kry. Na die skuif na Fordsburg in 1943 en die oorname van ander ondernemings en sekere diversifikasie van belange is die doel bereik. Lisensies is verkry om materiale in te voer. In 1958 was Federale Volksbeleggings die grootste aandeelhouer.

Veka het veral mans-, kinder- en skoolklere vervaardig onder die handelsmerke Veka, Bertish, Pagel, Kingfold, El Rancho, Prefect en Ossewa. 

Vroeë leiersfigure in die firma was Sarel van der Walt en Albert Wessels. Van der Walt het lank in die direksie en as voorsitter gedien. In 1967 is Wessels as besturende direkteur aangestel en is 1980 was Jannie Mouton by Veka betrokke.

In 1996 het die Jordaan Family Trust Veka gekoop en die naam verander na Allwear.

Bibliografie
------------

* dos Santos: J.C.: The development of the Witwatersrand clothing industry: a historical perspective on the role of entrepreneurs in the industry, 1925-1955. Universiteit van Johannesburg: M.A.-verhandeling, 2008. (op internet)
* Verhoef, G.: Entrepreuner, social capital and the survival of Afrikaner business on the Witwatersrand, 1930-2017. The case of Burgers Brothers Clothing enterprise. dspace.nwu.ac.za
Die **Vektor SP1** is 'n verbeterde 9 mm-weergawe van die Z-88-pistool (wat 'n plaaslikvervaardigde eksemplaar van die Beretta 92F is), sedert 1992 vervaardig deur Denel Land Systems (DLS), voorheen Lyttelton Ingenieurswerke (LIW).

Ontwerp
-------

Die Vektor SP1- en SP2-pistole is amper identies, behalwe vir die kaliber en magasyne, en is breedweg gebaseer op die Italiaanse Beretta 92-ontwerp. SP staan vir "Service Pistol" en albei wapens is volgrootte holstertipe-pistole met soliede konstruksie. Vektor maak ook kompakte weergawes van albei modelle, wat as "algemene modelle" bemark word; dit het korter lope, sluitstukke en grepe.

Die Vektor SP1 is 'n pistool met 'n kort terugslag en 'n geslote romp. Dit gebruik 'n kantelbare sluitstuk van Walther-tipe, geleë onder die reguitterugslagloop, om dit aan die skuif te sluit. Die raam word van aluminiumlegering gemaak, die ander dele is staal. Die sneller het 'n dubbelaksie, met 'n ontblote hamer en 'n raamgemonteerde, dubbele veiligheidsknip wat 'n "gespanne en geblokkeerde" dra moontlik maak. Magasyne is dubbelstapel; die magasynvrystellingsknop is aan die onderkant van die snellerbeveiliging geleë.

Variante
--------

'n Beperkte uitgawe SP1-teikenskietpistool was ook beskikbaar. Hierdie model het 'n enkele aksie, groot verstelbare visiere, reguit snellerontwerp, 'n ander snellerbeveiliging en 'n kompenserende gewig met langer loop. Hulle is gemerk as "Vektor USA: Norfolk VA".

Gebruik
-------

Die SP-1-pistool word tans deur die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag en die Suid-Afrikaanse Polisiediens gebruik. Buite Suid-Afrika word die pistool in sommige Suid-Asiatiese lande, veral Singapoer en Maleisië, gebruik.

Gebruikers
----------

* Vlag van Maleisië Maleisië: Grup Gerak Khas van die Maleisiese Weermag, Koninklike Maleisië-polisie, Departement van Immigrasie (Maleisië)
* Vlag van Peru Peru – Peruvaanse Lugmag
* Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika
**Protoslawies** is die onbekende, gerekonstrueerde taal waaruit al die Slawiese tale ontstaan het. Dit verteenwoordig die taal wat die Slawiërs van omstreeks die 5de tot die 9de eeu gepraat het. Nes met ander prototale is geen geskrifte al ontdek nie; geleerdes het die taal gerekonstrueer met inagneming van bekende Slawiese en ander Indo-Europese tale.

In die tyd dat die taal gepraat is, het die Slawiessprekende streek geweldig uitgebrei, en daarmee saam die taal. Verskillende dialekte het vroeg in dié tyd begin ontstaan, maar algemene taalkundige eenvormigheid en wedersydse begrip tussen die dialekte het nog ’n paar eeue voortgeduur. Klankveranderings het dikwels oor die hele gebied versprei. 

Die Protoslawiese tydperk word gewoonlik in drie dele verdeel:

* ’n vroeë tyd met min of geen dialektiese verskille
* ’n middelste tyd met gemiddelde dialektiese verskille
* ’n laat tyd met aansienlike verskille

Die eerste Slawies wat in geskrifte aangetref word, is ’n dialek uit die laat 9de eeu wat om Thessaloniki in Masedonië (Griekeland) gepraat is; dit word aangetref in Ou Kerkslawiese manuskripte.
’n Kunstenaar se voorstelling van ’n protoster.
’n **Protoster** is ’n ster in wording. Sterevolusie begin met die swaartekraginstorting van ’n reusagtige molekulêre wolk. Wanneer so ’n instorting eers begin, kan dit nie gekeer word nie. Tipiese reusagtige molekulêre wolke is rofweg 100 ligjare in deursnee en bevat tot 6 miljoen sonmassas.

Proses
------

Terwyl die wolk instort, breek dit op in al hoe kleiner dele, wat bolle gas vorm. In elk van hierdie bolle laat die instortende gas swaartekragenergie as hitte vry wat deur konveksie na buite oorgedra word en van die oppervlak af weggestraal word. Namate die temperatuur en druk toeneem, kondenseer die bol gas in ’n roterende sfeer van superwarm gas bekend as ’n protoster.

HBC 1 is ’n jong voor-hoofreeksster.
In hierdie fase van die ster, nes in alle ander fases, is daar ’n ewewig tussen die swaartekrag, wat die voorwerp inmekaar wil druk, en die gas- en magnetiese druk, wat dit wil laat uitsit. Namate die digte bol massa bykry uit sy omringende wolk van gas en stof, begin swaartekrag die oorhand kry en word die bol gas verder inmekaargedruk. Die duur van hierdie fase word bepaal deur die ewewig tussen voortgaande inmekaardrukking en uitgestraalde energie. 

’n Protoster hou aan groter word deur die akkresie van gas en stof vanuit die molekulêre wolk. Dié gas en stof om die voorwerp vorm ook ’n protoplanetêre skyf, waaruit planete later kan ontstaan. 

Uiteindelik sal die druk en temperatuur in die middel van die protoster so toeneem dat kernfusie begin. Die protoster word dan ’n voor-hoofreeksster terwyl dit sy finale massa bereik. Voorbeelde van sulke sterre is T Tauri- en Herbig Ae/Be-sterre. Hulle lê op die Hertzsprung-Russell-diagram regs van die hoofreeks en beweeg al hoe nader daaraan.

Verdere ontwikkeling word deur die ster se massa bepaal. Massa word gewoonlik gemeet aan die massa van die Son: 2 × 1030 kg beteken 1 M☉ (sonmassa).

Protosterre word deur stof omhul en is dus makliker sigbaar by infrarooigolflengtes. Waarnemings met die Wide-field Infrared Survey Explorer (WISE) is veral belangrik om talle protosterre in die Melkweg en hul moedersterreswerms waar te neem.

Bruindwerge
-----------

In gasbolle wat ligter as ongeveer ’n tiende van die Son se massa is, bereik die druk en temperatuur in die middel nooit die punt waarby kernfusie begin nie. Sulke voorwerpe word bruindwerge genoem.
*Hierdie artikel behoort versmelt te word met Bladmusiek.*

Die eerste partituurbladsy van die ouverture van die opera *Prins Igor*
'n Partituur (vanuit die Italiaans: **partitura**, indeling) is in musiekterme die volledige uiteensetting, meestal op papier, van 'n stuk musiek waarin alle afsonderlike partye onder mekaar genoteer staan. Die dirigent kan dus met een oogopslag die volledige verloop van die musiek volg. In die geval van simfonieë beslaan partiture dikwels volledige bladsye.

Die komponis of verwerker stel die partituur saam en versorg die notasie daarin.

Die verskillende instrumentegroepe word deur middel van blokhake vooraan die stelsel gegroepeer. 'n Akkolade (krulhakie) in plaas van 'n blokhaak dui aan dat meer as een notebalk by een instrumentalis hoort, byvoorbeeld in die geval van 'n klavier of orrel.

In die geval van komposisies vir klassieke orkeste word 'n spesifieke partituurvolgorde van bo na onder gevolg. Dié volgorde rangskik instrumente volgens verskillende instrumentegroepe, en daarna van hoog tot laag.

'n Partituur op die dirigent se musiekstaander
Dié partituurvolgorde is soos volg:

* houtblasers
* koperblasers
* slagwerk
* klavier, harp, ens.
* strykers
* sangers

In moderne musiek word daar soms van grafiese partiture gebruik gemaak, waarin daar (soms naas die tradisionele notasiewyse) selfontwerpte tekens of grafika voorkom. 'n Grafiese partituur kan gebruik word om byvoorbeeld die verloop van elektronies geproduseerde klanke grafies weer te gee, om die musikus groter spelvryheid te gee, of om musiek weer te gee wat nie met behulp van die tradisionele notasiestelsel uitgedruk kan word nie.

In ligte musiek word daar dikwels van leibladsye (Engels: leadsheet) gebruik gemaak: 'n spesiale partituurvorm waarin slegs die melodie vasgelê word en bygaande akkoordsimbole gegee word. 

Indien 'n partituur opgesom word, word dit 'n uittreksel genoem. 

Oor die afgelope jare word al meer partiture met musieknotasiesagteware geskep en digitaal (byvoorbeeld deur die internet) aangebied of verkoop.
Die Parthenon
Die **Parthenon** (Antieke Grieks: **Παρθενών**) is 'n tempel geleë op die Atheense akropolis in Griekeland, wat aan die Griekse godin Athena gewy is, wat deur die inwoners van antieke Athene as hul behoedster gehuldig is. Kontruksie van die Parthenon het 'n aanvang geneem in 447 v.C. en dit is voltooi in 438 v.C. alhoewel die versiering daarvan voortgeduur het tot 431 v.C.. Dit is die belangrikste oorblywende gebou van klassieke Griekeland, en word algemeen beskou as die apeks van die ontwikkeling van die Doriese orde. Die dekoratiewe beeldhouwerk word onder die hoogtepunte van Griekse kuns getel. Die Parthenon word geag as 'n blywende simbool van antieke Griekeland en van die Atheense demokrasie, en as een van die wêreld se vernaamste kulturele monumente. Die Griekse ministerie vir kultuur is tans besig om 'n program deur te voer van selektiewe restourasie en rekonstruksie om die stabiliteit van die deels bouvallige struktuur te verseker.

Die Parthenon self het 'n ouer tempel vir Athena vervang, wat onder historici as die Pre-Parthenon of Ouer Parthenon bekend is, wat in die Persiese inval van 480 v.C. vernietig is. Soos meeste Griekse tempels is die Parthenon ook aangewend as 'n tesourie. Vir 'n tyd het dit dan ingestaan as die skatkis van die Deliese bond, wat later as die Atheense ryk bekend geword het. In die 6de eeu n.C. is die Parthenon omskep in 'n Christenkerk wat gehuldig is aan die maagd Maria. Ná die Ottomaans-Turkse besetting, is dit weer omskep in 'n moskee in die vroeë 1460's, en is daar ook 'n minaret aangebring. Op 26 September 1687 is 'n Ottomaans-Turkse wapendepot binne die gebou getref deur bombardement van 'n Venisiese aanvalsmag. Die gevolglike ontploffing het die Parthenon en die beeldhouwerk daarvan beskadig. In 1806 het Thomas Bruce, 7de hertog van Elgin, sekere van die oorblywende beeldhouwerk verwyder, met toestemming van die Ottomaanse Turke. Hierdie beeldhouwerke, tans bekend as die Elgin marmerbeelde of die Parthenon marmerbeelde, is in 1816 verkoop aan die Britse Museum in London, waar dit tans uitgestal word. Die Griekse regering is van vaste voorneme dat die beeldhouwerke aan Griekeland terugbesorg moet word, maar dusvêr sonder samewerking aan Britse kant.
**Kosmiese straling** is die ioniserende straling afkomstig van die Son en bronne buite die Sonnestelsel. Die Aarde en alle lewende wesens daarop word aanhoudend met straling uit die ruimte gebombardeer.

Werking
-------

Bronne van ioniserende straling in die interplanetêre ruimte.
Hierdie straling bestaan grotendeels uit positief gelaaide ione wat deur die Son en bronne buite die Sonnestelsel uitgestraal word. Dit werk in op atome in die atmosfeer, wat sekondêre straling tot gevolg het, soos X-strale, muone, protone, alfadeeltjies, pione, elektrone en neutrone. 

Die onmiddellike dosis straling wat ’n persoon sou ontvang, sal meestal uit muone, neutrone en elektrone bestaan, en hierdie dosis wissel van gebied tot gebied en hang af van die geomagnetiese veld en hoogte bo seevlak. Dit is veel sterker in die boonste gedeelte van die troposfeer, omtrent 10 km bo seevlak, en is dus ’n groot bekommernis vir lugvaartpersoneel en gereelde lugpassasiers, wat baie ure per jaar in hierdie omgewing bestee. In hierdie gebied is die blootstelling aan straling nie soseer as gevolg van die inwerking van kosmiese strale op die dun atmosfeer nie, maar eerder die inwerking wat dit op die digte romp van die vliegtuig het. Dit veroorsaak relatief hoë vlakke agtergrondstraling in die kajuit wanneer die vliegtuig hoog bo seevlak is. 

Op dieselfde manier word ruimtevaarders aan veel hoër vlakke agtergrondstraling blootgestel as mense op die aarde, omdat die kosmiese strale op die ruimtetuig se komponente inwerk. Dit hou ernstige probleme in vir potensiële langtermynruimtereise na die Maan en Mars. Ruimtevaarders in lae wentelbane word egter nie deur so ’n groot risiko in die gesig gestaar nie, omdat die magneetveld van die aarde die meeste kosmiese straling afskerm. 

Kosmiese strale veroorsaak ook elementêre kerntransmutasie in die atmosfeer, waar sekondêre straling met die atoomkerne in die atmosfeer kombineer om verskillende radioaktiewe isotope op te wek. Baie sogenaamde kosmogeniese nukliede kan vervaardig word, maar die mees algemene een is koolstof-14 (14C), wat vervaardig word as produk van inwerking op stikstof-atome. Hierdie kosmogeniese nukliede bereik uiteindelik die aarde se oppervlak, waar dit weer deel kan word van lewende wesens. Die produksie van hierdie nukliede wissel effe saam met die korttermynvariasies in die son se kosmiese strale, maar dit word as konstant beskou wanneer daar na ’n langer tydperk, soos duisende of miljoene jare, gekyk word. Die aanhoudende vervaardiging en inkorporering in lewende wesens, sowel as die relatief kort halveertyd van koolstof-14, is die hoofbeginsels waarop die radiokoolstofdatering van antieke biologiese materiale, soos artefakte van hout, en menslike oorskot gebaseer is.
Die **Austronesiese tale** is 'n taalfamilie met 'n groot verspreiding en omvat omtrent 1150 tale wat deur sowat 300 miljoen mense gepraat word. Volgens die aantal tale word die Austronesiese tale net deur die Niger-Kongo-tale oorskry en volgens die moedertaalsprekers se aantal vorm dit die vyfde grootste taalfamilie ter wêreld. Die verspreiding van die Austronesiese tale streek vanaf Madagaskar (Malgassies) in die weste tot die Paaseiland (Rapa Nui) in die ooste en vanaf Taiwan (Formosaans) en Hawaii (Hawais) in die noorde tot Nieu-Seeland (Māori) in die suide. Daarmee vorm dit ná die Indo-Europese tale die tweede mees verspreide taalfamilie ter wêreld. Die naam van dié taalfamilie is afgelei van Latyn *auster* vir "suidewind" en Grieks *nêsos* vir "eiland".

Huidige verspreiding van die Austronesiese tale
Uitbreiding van die Austronesiese tale
Die Austronesiese tale bestaan uit twee takke, naamlik die Formosaanse tale wat net op Taiwan gepraat word en die wydverspreide Maleis-Polinesiese tale wat die meeste van die tale insluit. Die Formosaanse tale word in nege ondergroepe verdeel wat deur die inheemse bevolking gepraat word maar deur die uitbreiding van Chinees nou ernstig bedreig word. Die meeste taalkundiges stem ooreen dat die Austronesiese tale vanaf die eiland Taiwan in 'n suidelike rigting versprei het.

Die grootste tale (volgens moedertaalsprekers) is: Javaans (85 miljoen), Maleis (40 miljoen), Soendanees (34 miljoen), Tagalog (24 miljoen), Indonesies (23 miljoen), Cebuano (16 miljoen), Ilokano (7 miljoen), Madoerees (6,8 miljoen), Hiligaynon (5,8 miljoen), Boeginees (5,5 miljoen), Minangkabau (5,5 miljoen), Atjehs (3,5 miljoen), Balinees (3,5 miljoen), Bandjarees (3,5 miljoen), Waray-Waray (2,5 miljoen), Kapampangan (2 miljoen) en Pangasinan (1,2 miljoen). Elkeen van die Austronesiese tale met meer as 'n miljoen moedertaalsprekers behoort tot die Maleis-Polinesiese taalgroep. Daarbenewens staan tale soos Hawais met 1 000, Māori met 157 110 en Samoaans met 360 000 moedertaalsprekers.

Bronne
------

* (en)  Terrell, John Edward (Desember 2004). "Introduction: 'Austronesia' and the great Austronesian migration". *World Archaeology*. **36** (4): 586–590. doi:10.1080/0043824042000303764.AS1-onderhoud: ref=harv (link)
Die getal Burgerlike solidariteitsooreenkomste, wat jaarliks gesluit word, het sedert 2000 bestendig toegeneem en staan intussen op byna dieselfde vlak soos tradisionele huwelike
Die **Burgerlike solidariteitsooreenkoms** (Frans: *Pacte civil de solidarité*, kort *PACS*) is 'n burgerlike verbintenis met gemeenskap van goedere, gesamentlike belasting en erfregtelike voordele wat in 1999 in Frankryk ingevoer is.

Alhoewel dit nie afhanklik van seksuele oriëntasie is nie, word hierdie regstrument tans hoofsaaklik deur heteroseksuele pare aangewend (95 persent volgens amptelike statistieke). Selfdegeslagpare gaan die ooreenkoms aan omdat hulle in Frankryk tans nie amptelik in die huwelik kan tree nie.

In teenstelling met huwelike word die ooreenkoms nie in aanwesigheid van 'n burgemeester aangegaan nie, maar in 'n geregshof onderteken. Nogtans maak die wet voorsiening vir 'n plegtigheid in 'n raadsaal wat deur 'n burgemeester bygewoon word. So gryp veral burgemeesters van linkse partye die kans om 'n plegtigheid vir elke paar te hou wat die ooreenkoms sluit en dit graag deur 'n burgemeester of stedelike administrasie wil laat bevestig.

Die PACS verplig pare tot wedersydse ondersteuning, alhoewel die besonderhede hiervan individueel gereël mag word. Die gemeenskaplike aanneming van kinders word nie toegestaan nie. Volgens Franse reg mag egter ook 'n enkelpersoon 'n kind aanneem.

Sien ook
--------

* Burgerlike verbintenis
* Selfdegeslaghuwelik