recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Die *Schütting* of gildehuis van die Duitse koopmans op die Noorse stad Bergen se Bryggen
Die term **Bergenvaarders** (Duits: *Bergenfahrer*) het vanaf die Middeleeue na die Hanseatiese koopmans en seelui verwys wat oorwegend by die handel met Noorweë en hier veral die hawestad Bergen (met die plaaslike Duitse kantoor Bryggen) betrokke was. 

Die Bergenvaarders het as koopmans in hulle Hanseatiese stede van herkoms in die plaaslike korporasies van Bergenvaarders saamgesluit om sodoende hul ekonomiese, politieke en sosiale belange te bevorder. Hierdie soort korporasies het in die stede van die Wendiese Hanseverbond aan die Oossee, veral in Lübeck en Stralsund, maar ook in die mededingende susterstad Bremen aan die Noordsee bestaan.

In Bergen was hulle almal ondergeskik aan die Kantoor, wat oor 'n eie regspersoonlikheid beskik het (Latyns *communis mercator hanse Theutonicae Bergis existens* of Middelnederduits *Der gemene kopmann to Bergen*). In teenstelling met die Hanseverbond het die Bergense Kantoor sy eie seël ontwerp wat 'n bekroonde stokvis getoon het en later in twee helftes verdeel is om ook die halwe dubbelarend van die Heilige Romeinse Ryk as simbool vir die keiserlike Duitse koopman te toon. Die bekroonde stokvis het ook steeds in die wapens en kentekens van die verskillende stede se Bergenvaarders verskyn.
Zinfandel-druiwe in 'n wingerd in Amador County, Kalifornië
Zinfandel-rooiwyn uit die Kaliforniese Amador County
**Zinfandel** (in Italië en Duitsland ook bekend as **Primitivo**, in Kroasië **Crljenak Kaštelanski** genoem) is 'n rooiwynkultivar wat sy oorsprong in die Kroatiese streek Dalmasië het, maar vandag veral met wyne uit Kalifornië verbind word waar dit danksy gunstige klimaattoestande met warm, sonnige weer en droë lug tot die belangrikste kultivar naas Cabernet Sauvignon en Merlot ontwikkel het en op sowat tien persent van die wingerde (of sowat 20 000 hektaar) verbou word. 

Zinfandel lewer aromatiese donker rooiwyne op met tipiese geure van kaneel, naeltjies, swart peper, vanielje, neutmuskaat, tabak, vygies en donker bosbessies. Die kultivar is egter ook geskik vir rosé- of witwyne.

Zinfandel, wat in die eerste helfte van die 19de eeu in die Verenigde State ingevoer is en vanaf 1850 in Kalifornië gewild geraak het, het sy naam aan 'n verwarring te danke. So is daar oorspronklik aangeneem dat die kultivar geneties verwant sou wees met die *Zierfandler*, 'n wit kultivar uit Oostenryk. Later het wynboukundiges dit as geneties identies beskryf met die Suid-Italiaanse kultivar *Primitivo di Gioia* uit Apulië wat op sy beurt moontlik uit die Kroatiese *Crljenak* gekweek is. Dit is daarnaas nou verwant met die Kroatiese kultivar *Plavac Mali*. 

Buite Kalifornië word die Zinfandel-kultivar ook in die deelstate Arizona, Nieu-Meksiko, Oregon en Texas verbou. Belangrike oorsese produsente is Suid-Afrika en Australië.

In Suid-Afrika word Zinfandel-wyne hoofsaaklik in die omgewing van Stellenbosch gekelder. Die baanbreker vir Zinfandel was die wyngoed Blaauwklippen, gestig in 1692 as een van die oudste wynplase aan die Kaap en geleë aan die voet van die Stellenboschberge. Die kultivar word hier sedert 1978 verbou - tans op sowat 90 hektaar. Tans is daar drie Zinfandel-produkte: 'n klassieke rooiwyn, 'n laat oes en - sedert 2007 - Suid-Afrika se eerste Zinfandel-witwyn.
**Bergamo** ['bɛrgamo] (*Bèrghem* in die plaaslike Lombardiese dialek) is 'n munisipaliteit in die Noord-Italiaanse administratiewe streek Lombardye en die hoofstad van die gelyknamige provinsie. Die stad het 'n bevolking sowat 122 000 na wie as Bergamaske verwys word. Die Venesiaanse stadsmuur van Bergamo (*Mura Venete*) maak - saam met soortgelyke versterkings langs 'n roete wat van Peschiera, Palmanova en Bergamo in Italië tot Sibenik en Zadar in Kroasië tot Cattaro (Kotor) in Montenegro strek - sedert 2017 deel uit van die Unesco-wêrelderfenis. 

Bergamo het sy eie internasionale lughawe - die *Aeroporto Internazionale Orio al Serio* - wat sowat vyf kilometer vanaf die middestad en 45 km oos van Milaan geleë is. Terwyl laekostelugrederye soos Ryanair dit as 'n goedkoper alternatief tot Milaan se lughawe bedien (en die passasiersgetalle in 2018 tot 12,9 miljoen laat groei het), kry die belangstellende toeris maklik toegang tot een van Italië se eersterangse bestemmings vir argitektuur- en kunsliefhebbers. Bergamo is intussen die tweede mees besoekte stad in Lombardye na Milaan.

Dikwels word in Italiaanse tekste Bergamo se erenaam *Città dei Mille* («Stad van Duisend») genoem. Hierdie bynaam is in die 19de eeu aan Bergamo toegeken nadat talle Bergamaske in 1860 by die Italiaanse vryheidstryder Giuseppe Garibaldi se leër van 1 089 vrywilligers, bekend as «Rooihemde», aangesluit het. Op 5 Mei 1860 het Garibaldi en sy «Rooihemde» in Genua hul seereis na Sisilië begin om die eiland van die bewind van die Huis van Bourbon te bevry.

Bergamo is een van die stede in Lombardye wat die ergste geraak is deur die Koronaviruspandemie van 2019-2020. Tussen 14 en 18 Maart 2020 het die getal Korona-pasiënte verdubbel tot 3 800, terwyl byna 400 sterfgevalle aangeteken is.

Geografie
---------

Sonop oor die versterkte *Città Alta*
Uitsig oor die natuurpark *Parco dei Colli di Bergamo* (teen die agtergrond)
Sedert 1887 word Bergamo Alta en Bergamo Bassa deur 'n kabelspoor - een van die eerstes in Italië - met mekaar verbind
Bergamo is sowat 50 kilometer noordoos van Milaan in 'n gebied geleë waar die laaste uitlopers van Alpynse voetheuwels, wat oor 'n afstand van ses kilometer in wes-oostelike rigting strek, geleidelik in die vrugbare Povlakte oorgaan. 

Die hoër geleë gedeelte van die historiese middestad, die *Città Alta* of *Bergamo Alta*, het op een van hierdie voetheuwels met 'n hoogte van 380 m ontstaan. Die laer geleë stadsbuurte (*Bergamo Bassa*, in Italiaans daarnaas ook *Città Bassa* of *Città Borghi* genoem) met sy breë lane strek rondom hierdie en oor nabygeleë heuwels. Die grootste deel van Bergamo se argitektoniese en kunshistoriese besienswaardighede het, net soos die Venesiaanse booggange, binne die stadsmuur van Bergamo Alta ontstaan. 

Die stad se onmiddellike omgewing word oorheers deur blomme- en vrugtetuine, klein valleie en beboste heuwels. Naas statige villa's en historiese plaashuise, wat tot gerieflike landelike wonings uitgebou is, is belangrike historiese kloosterkomplekse soos dié van Astino en Valmarina geleë. Die laasgenoemde dien as setel vir die bestuur van die natuurpark *Parco dei Colli*.
'n Ornament van koper wat hier ontgin is.
**Mufulira** is 'n Zambiese mynstad aan die suidelike grens van die huidige Demokratiese Republiek van die Kongo (die eertydse Belgiese Kongo) en is een van die vier groot plekke wat geheel en al danksy die ontdekking van koper hier in 1902 ontstaan het. Daar is eers in 1925 met die ontginning van koper begin. Sowat 10 000 blankes het van daardie jaar tot 1930 na dié deel van Zambië gestroom en hoewel hulle getalle met die Groot Depressie afgeneem het, het dit daarna tot en met onafhanklikwording skerp toegeneem.

In 1959 was die bevolking van 59 343, waarvan 7 312 blankes was. Tans (2010) is dit 141 270, oftewel die sewende grootste stad in Zambië.

Maatskaplike probleme
---------------------

Net soos Chingola, gaan Mufulira gebuk onder werkloosheid van sowat 60% en is 'n sprekende voorbeeld van Zambië se algemene probleme. Die mynbou lok ongeskoolde werkersoekers, maar weens die hoë werkloosheidsyfer brei plakkersbuurte aan die stad se buitewyke vinnig uit, onder meer Muambe, wat die regering weier om te erken en wat dus nie baat vind by enige regeringsbystand nie. Daarom bou hy byvoorbeeld geen skole of hospitale in die buurt nie en verleen geen maatskaplike hulp aan buurtbewoners nie. Só het die buurt die middelpunt van die stad se informele ekonomie geword, maar ook 'n vrugbare teelaarde vir misdaad. Dit het ook die hoogste bevolkingsaanswas en werkloosheid van enige deel van Mufulira.

Mynbou
------

Die Mufulira-myn word deesdae besit en bedryf deur Mopani Copper Mines en bied werk aan 10 000 heeltydse werknemers. Dit het in 2007 300 000 ton koperstawe gelewer ná die Suid-Afrikaanse ingenieursfirma Vela VKE die kopersmelter gerehabiliteer het. Die myn kon egter nog nie sy hoogtepunt van 1969, toe dit van Zambië die vierde grootste koperprodusent ter wêreld help maak het, ewenaar of verbeter nie.

Sport
-----

Mufulira is die tuisstad van die sokkerklub Mufulira Wanderers, wat meermale Zambië se nasionale kampioenspan opgelewer het.

Sien ook
--------

* NG gemeente Mufulira

Bron
----

* George, K.J. (red.), *Official South African Municipal Year Book 1961-1962*, Pretoria, 1962.
Die **Erikablaar slangkoppie** (*Spatalla ericoides*) is 'n blomdraende struik wat tot die genus *Spatalla* behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap waar dit op die Agulhasvlakte naby Pearly Beach, Hagelkraal en Klein Hagelkraal voorkom.

Die struik is plat, gerond, word slegs 80 cm hoog en blom van Augustus tot September. Die plant vrek na 'n brand maar die sade oorleef. Die plant is tweeslagtig en bestuiwing vind deur die werking van insekte plaas. Twee maande nadat die plant geblom het, val die ryp sade op die grond waar dit deur miere versprei word. Die plant groei in 'n kalksteensand op hoogtes van 10 - 250 m.

In Engels staan die struik as die *Erica-leaf spoon* bekend.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Biodiversityexplorer
* Protea Atlas 1
* bl.92 Protea Atlas 1
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q18083674
* GBIF: 3995857
* iNaturalist: 556797
* IPNI: 706723-1
* IUCN: 113240879
* NCBI: 2896562
* Plant List: tro-26500364
* Tropicos: 26500364

 |
**Bergklim** as 'n vorm van sport en ontspanning bestaan eintlik maar sowat tweehonderd jaar. Tot aan die begin van die 19e eeu het net wetenskaplikes, kristalsoekers en veroweraars, soos byvoorbeeld Alexander die Grote en Hannibal, dit tot hoog in die berge gewaag. Die eerste bergspits in Suid-Afrika is reeds 150 jaar voor die koms van Jan van Riebeeck uitgeklim toe die Portugees António de Saldanha in 1503 die kruin van Tafelberg via die Platteklipkloof bereik het. Maar ook dit was nie ter wille van plesier nie – hy wou die omliggende kuslyn bespied.

Bergklim soos dit vandag beoefen word, het in die 18e eeu ontstaan. Die Alpe in Europa het eerste aan die beurt gekom toe die Fransmanne Jacques Balmat (1762-1834) en Michel Gabriel Paccard (1757-1827) in 1786 die Mont Blanc (4 810 m), Europa se hoogste piek, oorwin het. Die saadjie was geplant. Die Britte het die voortou geneem en die wêreld se eerste bergklim-organisasie; die Alpine Club, in 1857 in Londen gestig. In die daaropvolgende jare is al die belangrikste pieke in die Alpe uitgeklim. Die eerste groot tragedie het ook nie uitgebly nie. In 1865, toe die Matterhorn (4 478 m) onder leiding van Edward Whymper die eerste keer bestyg is, het vier van sy ses span lede op die terugtog verongeluk. Desnieteenstaande is bergklimorganisasies in Duitsland, Oostenryk, Frankryk en Italië op die been gebring. Die Bergklub van Suid-Afrika is in 1891 in Kaapstad gestig. Aan die einde van die 19e eeu het bergklim as sport ook buite die Europese grense veld gewen: H. Meyer het in 1889 Afrika se Kilimandjaro oorwin, Matthias Zubriggen in 1897 die Aconcagua in Argentinië, MacKinder in 1899 die berg Kenia, Schulze en Helbingen in 1903 die Uschba in die Kaukasus, graaf Luigi Amedeo van Savoje in 1906 die Rwenzori in Afrika, en Longstaff en Brockerel in 1907 die Trisul in die Himalaja.

In 1921 het die eerste poging misluk om die piek van die wêreld se hoogste berg, Everest (8 848 m), uit te klim. In 1924 het George Mallory en Andrew Irvine dit aangedurf en tot 'n paar honderd meter van die spits af gevorder. Daar het hulle verdwyn. In 1953 het die Nieu-Seelander sir Edmund Hillary en sy gids, Tenzing Norgay, die droom van duisende bergklimmers verwesenlik en hul baken op die piek van Everest geplant. Die Kangchenjunga (8 590 m) in die Himalaja, wat algemeen beskou word as die berg wat die moeilikste is om te klim, is in 1955 deur 'n groep Engelse oorwin. Hulle het egter nie die heel hoogste punt betree nie aangesien dit vir die plaaslike bevolking 'n heilige plek is. Hoewel al die uitdagendste bergpieke van die wêreld reeds verower is, put natuurliefhebbers steeds genot daaruit om hoë berge aan te durf. In Suid-Afrika is die pieke van die Drakensberg van die gewildste uitdagings.

Bronnelys
---------

* Wêreldspektrum, Vol. 3, 35-38, ISBN 0 908409 44 3
Metode om die aapvuisknoop te maak.
Die **aapvuisknoop** is 'n direkte vertaling van die Engelse naam *Monkey's fist knot*. Hierdie knoop vorm 'n bal aan die tou se punt, waarin 'n swaar voorwerp soos 'n klip of stuk yster gesit kan word om dit gewig te gee.

Aapvuisknoop aan 'n vasmeertou.

Gebruike
--------

Hierdie knoop is op ou skepe gebruik aan die punt van die vasmeertou waarmee die boot of skip aan die kaai vasgemaak is, sodat dit vanaf 'n boot of skip na die kaai gegooi kon word. Dit het egter al vele ongelukke veroorsaak a.g.v. die onverwagte gewig aan die punt van die tou, veral beserings aan die vingers en kop.

Meer onlangse gebruike is as versiering, bv. aan die punt van 'n fluitjie of sleutelhouer se tou.

Hierdie knoop is ook 'n groot bron van vermaak vir kinders, vir wie die maak van hierdie knoop 'n besondere fasinasie inhou.

Variasies
---------

Alhoewel die Aapvuisknoop normaalweg drie windings in elk van die drie rigtings het, is daar variasies waar daar vanaf twee tot vier of meer windings kan wees.

Die eindpunt van die knoop kan lank gelos word, om sodoende 'n tweede punt te los wat by die knoop uitsteek, of dit kan voor die maak van die Aapvuisknoop met 'n Bloedknoop beïndig word. In hierdie geval word die punt van die knoop binne-in die Aapvuisknoop gelos, wat struktuur aan die knoop verleen, maar met minder gewig, wat dit 'n veiliger opsie maak, veral vir kinders.

* Voorbeeld van die aapvuisknoop.
* Aapvuisknoop as versiering gebruik.
* Seekadette word gewys hoe om die aapvuisknoop te knoop.
Die **aarbei** is 'n sagte, rooi vrug met 'n delikate smaak. Die plant het 'n klawerblaar, grof, getand en harig van onder. Die vyf blomblare is wit. Tuinsoorte is afkomstig van die wildeaarbei, oorspronklik uit die weste van Chili. Nuwe plantjies groei uit die knoppe aan kruipende stingels, genoem uitlopers.

Klassifikasie
-------------

Daar is meer as 20 verskillende spesies wêreldwyd. Die kennis dat die getal chromosome van aarbeispesies verskil, is deurslaggewend in hul klassifikasie. Daar is sewe basiese vorme van chromosome wat almal gemeen het, maar hulle toon verskillende poliploïde. Sommige spesies is diploïed, met twee stelle van die sewe chromosome (14 chromosome in totaal). Ander is tetraploïed (vier stelle chromosome 28 totaal), heksaploïed (ses stelle chromosome, 42 totaal), oktoploïed (agt stelle chromosome 56 totaal) of dekaploïed (10 stelle chromosome 70 totaal).

As 'n algemene reël (met uitsonderings) is aarbeispesies met meer chromosome geneig om sterker en groter plante met groter bessies te lewer.

Ekologie
--------

Aarbeie word gevreet deur die larwes van 'n aantal *Lepidoptera*-spesies (vlinders en motte), insluitend:

* *Phlogophora meticulosa*
* *Euproctis chrysorrhoea*
* *Chloroclysta truncata*
* *Korscheltellus lupulina*
* *Pavonia pavonia*
* *Hepialus humuli*
* *Pyrgus malvae* – waargeneem in *F. vesca* subspesie
* *Agrotis exclamationis*
* *Hypercompe indecisa*
* *Eupithecia pusillata*
* *Noctua pronuba*
* *Noctua kom*
* *Amphipyra tragopoginis*
* *Pyrgus armoricanus*
* *Agrotis segetum*
'n Aluminiumbrug oorspan die Saguenayrivier
**Jonquière** (Franse uitspraak: [ʒɔ̃.kjɛʁ]), Engelse uitspraak: [ʒɑnˈkjɛɹ]) was 'n stad in die Suide van die provinsie Quebec, Oos-Kanada. Die papiervervaardiging is die basis van die plaaslike ekonomie. In die Verenigde State is Jonquière veral danksy die plaaslike *Wal-Mart*-supermark bekend, wat weëns "finansiële moeilikhede" gesluit is, nadat sy werkers by 'n vakbond aangesluit het.

Die stad met 59 716 inwoners (2006) smelt op 1 Januarie 2002 met Chicoutimi en ander stede en munisipaliteite tot die nuwe stad Saguenay saam.

Geskiedenis
-----------

Jonquière is in 1847 deur Marguerite Belley gestig, wat oorspronklik van La Malbaie gekom het. Die stad is vernoem na die Marquis de La Jonquière, die goewerneur van Nieu-Frankryk in die tydperk tussen 1749 en 1752.

Teen die begin van die 20ste eeu het Jonquière danksy die oprigting van papiermeule vinnig gegroei. In die veertigerjare is die wêreld se grootste aluminiumnywerheid in Arvida, wat toe nog 'n selfstandige stad was, saam met 'n waterkragsentrale opgerig. Arvida en Kénogami is in 1975 by Jonquière ingelyf.

In die winter van 1976 het Jonquière as gasheerstad vir die Spele van Quebec (*Jeux du Québec*) opgetree.
**Ludwig von Herterich** (Bekend as Ludwig Herterich tot 1908)(13 Oktober 1856, Ansbach - 25 Desember 1932, Etzenhausen, vandag in Dachau ) was 'n Duitse skilder en kunsonderwyser. Hy is mees bekend as 'n skilder van portrette en geskiedenisskilderye en is 'n verteenwoordiger van die München-skool.

Biografie
---------

Hy was die seun van 'n beeldhouer en kunsherstelaar, Franz Herterich, en die jonger broer van die skilder Johann Caspar Herterich. Hy het klas gegee by die Kunstschule Stuttgart en toe vanaf 1898 as professor by die Akademie vir Beeldende Kunste München. Sy leerlinge sluit in Richard Blume, Karl Caspar, Maria Caspar-Filser, Leo Delitz, Adolf Erbslöh [de], David Karfunkle, Käthe Kollwitz, Hermann Mühlen, Walter Püttner, Julius Seyler, Maria Slavona, en Anton Zilzer. Vir sy dienste aan kuns, is hy in 1908 die Orde van Maximilian bekroon en is 'n lewenslange-eweknie gemaak. 

Herterich was swaar betrokke met anders in die vervaardiging van die beeldkuns vir *Schloss Wolfsbrunn* in die Ertsgebergte.
**Allen Ginsberg**  
  
  

**Amerikaanse digter en skrywer**  
  


---

**Literêre stroming**  
  

*Beat Generation*  
*New American Poets*  
Hippies  
Post-modernisme  
  


---

**Beduidende werke**  
  

*Howl and other Poems (1956)*  

**Irwin Allen Ginsberg** (\* 3 Junie 1926 in Newark, New Jersey; † 5 April 1997 in New York) was 'n Amerikaanse digter en skrywer wat onder meer met sy uitgesproke teenkanting teen militarisme, materialisme en seksuele onderdrukking bekendheid verwerf het. In die 1950's was Ginsberg een van die leidende figure van die Beat-generasie.

Sy epiese gedig *Howl* waarin hy 'n loflied aan sy Beat-generasie-maats (*"angel-headed hipsters"*) sing en felle kritiek op die destruktiewe kragte van kapitalisme en konformiteit in die Verenigde State lewer, word as een van die klassieke werke van die Beat-generasie beskou.

Allen Ginsberg met Peter Orlovsky, sy lewensmaat van veertig jaar, in 1978 op die lughawe van Frankfurt am Main, Duitsland
In Oktober 1955 het Ginsberg saam met vyf ander onbekende digters 'n gratis lesing in 'n eksperimentele kunsgalery in San Francisco aangebied. Ginsberg het die gehoor met *Howl* geëlektrifiseer. Volgens sy digterlike kollega Michael McClure was dit duidelik "dat die damwal gebreek het, dat 'n menslike stem en liggaam teen die harde muur van Amerika en sy ondersteunende leërs en vlote en akademies en instellings en eiendomstelsels en magsbasisse geslinger is."

In 1957 het *Howl* wye publisiteit geniet toe dit die middelpunt van 'n hofsaak was - 'n staatsaanklaer in San Francisco was van mening dat die werk "vuil, vulgêre, obsene en afstootlike taal" sou bevat.

Die gedig is destyds veral skandalig genoem omdat dit sowel hetero- asook homoseksuele omgang behandel het - in 'n tyd toe sodomiewette homoseksuele omgang in elke Amerikaanse deelstaat onwettig verklaar het. *Howl* het Ginsberg se homoseksualiteit en sy verhoudings met 'n aantal mans weerspieël, waaronder Peter Orlovsky, sy lewenslange maat. Regter Clayton W. Horn het bevind dat *Howl* geensins aanstootlik was nie en bygevoeg: "Sou daar sprake van pers- en meningsvryheid wees indien 'n mens sy woordeskat tot vervelende onskadelike eufemismes moes beperk?"

In "Howl" en ander gedigte het Ginsberg inspirasie geput uit die epiese styl en vrye verse van die 19de eeuse Amerikaanse digter Walt Whitman. Albei digters het hartstogtelik oor die belofte (en verraad) van die Amerikaanse demokrasie, die sentrale belangrikheid van erotiese ervaring, en die spirituele soektog na die waarheid van die alledaagse bestaan. J. D. McClatchy, die redakteur van die *Yale Review*, het na Ginsberg as "die bekendste Amerikaanse digter van sy generasie" verwys wat tegelykertyd "'n maatskaplike krag en 'n literêre fenomeen" was.
Die 5 klokke in die toring van die parlementsgebou in Londen. Die grootste een is Big Ben.
Die horlosie in die Elizabeth-toring.
Die gesig en wysers van die klok. Die uurwyser is 2.7 meter en die minuutwyser is 4.3 meter lank.
Die klokwerk (meganisme), wat self 5 ton weeg.
**Big Ben** is die bynaam vir die grootste van die vyf klokke in die toring van die parlementsgebou in Londen. Dié bynaam word ook soms gebruik om na die hele horlosie of klokwerk en die kloktoring te verwys. Dit lui uurliks om die tyd aan te dui en word gereeld in Brittanje oor die radio gehoor. Big Ben word ook as 'n simbool van Londen en Brittanje gesien.

Big Ben weeg 13,5 ton en is in die kloktoring aan die noordelike kant van die Paleis van Westminster (die parlementsgebou) geïnstalleer. Dit is een van die swaarste klokke ter wêreld. Rondom die klok staan die opskrif: *This bell was cast by George Mears of Whitechapel for the clock of the Houses of Parliament under the direction of Edmund Becket Den­ison QC in the 21st year of the reign of Queen Victoria in the year of our Lord MDCCCLVIII*.

Amptelik staan die toring bekend as die Elizabeth-toring (*Elizabeth Tower*), 'n naam wat ter geleentheid van koningin Elizabeth II se diamantjubileum in 2012 aan die toring gegee is. Voorheen het dit slegs as die "Kloktoring" (*Clock Tower*) bekend gestaan. Die toring is ongeveer 16 verdiepings hoog en is in 1858 voltooi. Dit het intussen een van die bekendste bakens en ikoniese simbole van die Britse hoofstad en die hele Verenigde Koninkryk geword.

Big Ben is waarskynlik na die politikus sir. Benjamin Hall (1802–1867) genoem wat hom vir die bou van die klok beywer het. Sy reisende gestalte het aan hom die bynaam Big Ben gegee. Die groot klok is in 1858 geïnstalleer en die uurwerk het op 31 Mei 1859 begin tik. Die klok is in 1956 vir die eerste keer vir onderhoud gestop.

Big Ben self slaan uurliks op die volle uur. Die voorslag word elke kwartier deur die vier kleiner klokke wat daarom hang gelui.

Big Ben en die ander klokke
---------------------------

| Klok | Toon | Gewig (ton) | Deursnee (m) | Lepel (kg) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Big Ben | E | 13,7 | 2,7 | 200 |
|  | B | 4,0 | 1,8 |  |
|  | E | 1,7 | 1,4 |  |
|  | fis | 1,3 | 1,2 |  |
|  | gis | 1,1 | 1,1 |  |

Melodieë van die klokkespel
Die **Curtiss SB2C Helldiver** was 'n eenmotorige duikbomwerper wat deur die Amerikaanse Vloot gebruik is tydens die Tweede Wêreldoorlog. Die vliegtuig het sy nooiensvlug voltooi op 18 Desember 1940.

Geskiedenis
-----------

Die eerste prototipe XSB2C-1 is vernietig in 'n ongeluk die jaar nadat dit sy nooiensvlug op 18 Desember 1940 voltooi het. In November 1940 is die eerste bestelling van die Amerikaanse Vloot vir model SB2C-1 ontvang. Dit is later vermeerder totdat 978 vliegtuie afgelewer is, met die eerste vliegtuig wat in Junie 1942 afgelewer is.

Daar is ook later bestellings vir 1 112 SB2C-3's, 2 045 SB2C-4's en 970 SB2C-5's ontvang. Die SB2C-3 model was toegerus met die 1 900 perdekrag R-2600-20 Cyclone stermotor terwyl radar by die model SB2C-4 geïnstalleer is. Daar is ook voorsiening gemaak dat dié model ook 'n ekstra 454 kg bom of 8 5-duim vuurpyle kon dra. Die SB2C-5 was 'n SB2C-4 met 'n langer togafstand.

Die *United States Army Air Forces* het ook 900 *Helldivers* gekoop wat as die *A-25A Shrike* bekend gestaan het. Die vliegtuie is later na die Amerikaanse Marinierskorps oorgeplaas.

Tegniese besonderhede
---------------------

Besonderhede van die Curtiss SB2C-1C:| Item | Statistiek |
| --- | --- |
| Aantal motors | 1 |
| Tipe motor | Skroef |
| Vervaardiger | Wright R2600-8 Cyclone stermotor |
| Kraglewering per motor | 1 700 perdekrag |
| Vlerkspan | 15,15 m |
| Lengte | 11,18 m |
| Hoogte | 4,50 m |
| Normale opstygmassa | 6 695 kg |
| Maks. snelheid | 452 km/h op 3 780 m |
| Operasionele hoogte | 7 529 m |
| Togafstand | 3 050km |
| Bewapening | Een 20mm kanon in elke vlerk,
twee 0,30 masjiengewere agter in kajuit |
| Bomvrag | Een 454 kg bom in bomlaai |
|

Bron
----

* *Bombers 1939–1945* Kenneth Munson, Bounty Books. 2012. ISBN 978-0-7537-2172-8
Die **Bosveld kleinskub-geelvis** (*Labeobarbus polylepis*) is 'n varswater vis wat natuurlik voorkom in die Limpopo-, die Imkomati- en die Pongolarivier-stelsels. In Engels staan die vis bekend as die *Bushveld smallscale yellowfish*.

Voorkoms
--------

Daar is twee pare baarde om die mond. Die onvolwasse visse is silwerkleurig met donker kolle op en die volwasse visse is donker olyf-groen aan die bokant, brons op die sye en roomkleurig aan die onderkant. Al die vinne is donker grys-groen. Die vis word tot 460 mm lank en weeg 6.8 kg. Die Suid-Afrikaanse hengel rekord is 6.18 kg.

Habitat
-------

Die vis verkies om in koeler water te leef en kom nie voor op hoogtes wat laer as 600 m bo seevlak is nie. Hulle verkies diep poele en vinnig vloeiende water van permanente riviere en damme. Hulle eet alge in die winter en insekte maar ook slakke, krappe en kleiner visse gedurende die somer. Die wyfie lê eiers gedurende die lente en somer. Die mannetjie word volwasse wanneer hulle sowat 170 mm lank is en die wyfie 300 mm. Die wyfies word gewoonlik langer as die mannetjies. Dit is 'n gewilde hengelvis.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bron
----

* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. ISBN 978-1-86872-643-1
**Dispersie** is die verskynsel waar die brekingsindeks van 'n materiaal nie vir alle golflengtes van lig (kleur) dieselfde is nie. Deur dispersie val wit lig (wat uit alle kleure bestaan) deur 'n prisma en gaan dit weer uiteen in die kleure van die reënboog, oftewel die kleurspektrum. Die studie van die kleurspektrum is 'n belangrike ontledingsmiddel by die bestudering van minerale in die astronomie. By die gebruik van 'n tralie ontstaan daar ook 'n kleurspektrum, maar dit kom deur middel van ligbreking voor, en nie as gevolg van dispersie nie.

**Dispersie** is die oorsaak van chromatiese abberasie in lense. Die effek van dispersie kan (gedeeltelik) teëgegaan word deur materiale met verskillende dispersies te kombineer. As die dispersie vir twee kleure (meestal geel en blou) gekorrigeer is, noem mens só 'n lens 'n achromaat; as die korrigering vir meer kleure toegepas is, noem mens só 'n lens 'n apochromaat. In hierdie laaste geval moet daar spesiale glassoorte met lae dispersie (*LD* of *ED* glas) gebruik word.

Die mate van ligbreking word in die getal van Abbe uitgedruk; hoe hoër die waarde is, hoe kleiner is die dispersie. Die dispersie varieer ook met die brekingsindeks: hoogbrekende glassoorte het 'n groter **dispersie** en 'n kleiner getal van Abbe. Die onderstaande tabel geld vir die mineraal glas - vir ander materiale geld ander getalle.

| Brekingsindeks | Getal van Abbe |
| --- | --- |
| 1,5 | 58,6 |
| 1,6 | 41,7 |
| 1,7 | 39,3 |
| 1,8 | 35,4 |

Sien ook
--------

* Optika
* lig
* Sigbare spektrum

Bron
----

* KENNIS, 1980, vol 5, bl. 876-877, ISBN 0 7981 0827 4
Die **Boston Teeparty** was 'n betoging op 16 Desember 1773 teen die Britte se destydse belasting op tee. Amerikaanse patriotte het vragte tee van Britse skepe in die Bostonhawe gestort. Dit is een van die aksies wat aanleiding gegee het tot die Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog.

Agtergrond
----------

Die Britse regering het belasting gehef op tee wat na Amerika uitgevoer was. Dit het veroorsaak dat Amerikaners tee uit Nederland na Amerika gesmokkel het om die belasting te omseil. In 1773 het Engeland die belasting verminder om 'n amper bankrot Britse Oos-Indiese Kompanjie te red. Die Kompanjie is ook toegelaat om tee direk na Amerika uit te voer, in stede daarvan om die tradisionele publieke vendusieprosedure te volg. Die Kompanjie het sekere Amerikaanse handelaars as agente aangestel en die tee na hulle verskeep. Dit het tot gevolg gehad dat die Engelse tee goedkoper geraak het as die gesmokkelde tee.

Daar was onmiddellik weerstand deur Amerikaanse handelaars wat beswaar gemaak het teen die *monopolistiese kompetisie van die Britse Oos-Indiese Kompanjie*. Politici het die saak verder na vore gebring en dit *belasting sonder verteenwoordiging* genoem. Daar was sterk weerstand van Charleston tot by Portsmouth en in die meeste plekke is die tee teruggestuur of nie afgelaai nie, behalwe in Boston. Goewerneur Thomas Hutchinson, wie se seuns ook teehandelaars was, het geweier om die nodige doeanedokumente uit te reik. Op die middag van 16 Desember 1773, het Amerikaanse mans, vermom as Indiane, die skepe bestyg en die tee in die hawe uitgegooi. Engeland het toe wette geproklameer om hulle beheer oor Massachusetts, en gevolglik Boston, te verstewig.
**Commissionerstraat** was 'n kiesafdeling in Johannesburg se middestad vir die Suid-Afrikaanse Volksraad vanaf die heel eerste algemene verkiesing op 15 September 1910 ná Uniewording op 31 Mei daardie jaar.

In die eerste verkiesing in Commissionerstraat wen een van die leiersfigure in die Arbeidersparty, Henry Sampson, met 'n meerderheid van net 40 stemme teen die Unionisteparty se R. Curry. Die Sosialiste Party se J. Davidson was derde met 25 stemme, vergeleke met Sampson se 924. In daardie verkiesing het die Arbeiders net drie setels gewen, maar die Unioniste 36 en die Amptelike Opposisie in die Volksraad geword nadat die Regerende Party 66 setels uit die 121 gewen het.

In 1915 neem die Suid-Afrikaanse Party Commissionerstraat by die Arbeiders af toe H. Graumann vir C.H. Hayward met 'n meerderheid van 485 verslaan. Die Arbeiders verhang egter die bordjies in 1920 en J.H.S. Gow wen Commissionerstraat terug toe hy die S.A.P. se W.J. Laite verslaan met 'n meerderheid van net 47. Die onafhanklike S.P. Bunting was derde met 57 stemme. Graumann tree egter in 1921 weer as wenner uit die stryd toe hy 1 181 stemme kry vergeleke met Gow se 713.

Dit was die laaste verkiesing in Commissionerstraat, want voor die verkiesing van 1924 is dit tydens 'n herafbakening afgeskaf.

Partye en kandidate gewen
-------------------------

* 1910 - Henry Sampson van die Arbeidersparty
* 1915 - H. Graumann van die Suid-Afrikaanse Party
* 1920 - J.H.S. Gow van die Arbeidersparty
* 1921 - H. Graumann van die Suid-Afrikaanse Party

Bronne
------

* Schoeman, B.M. 1977. *Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910-1976*. Pretoria: Aktuele Publikasies.
Yushio-klas duikboot

submarine class| Subklas van | Duikboot |
| NAVO-kodenaam | SSK Yushio |
| Voorafgegaan deur | Uzushio-class submarine |
| Opgevolg deur | Harushio-klas duikboot |
| Operateur | Japan Maritime Self-Defense Force |
| Vervaardiger | Mitsubishi Heavy Industries |

Die **Yushio-klas duikboot** is 'n konvensionele diesel-elektriesaangedrewe duikboot van die Japannese Maritieme Selfverdedigingsmag (Japannese Vloot). Vanaf die laat 1960's het Japan 'n vloot van sestien duikbote bedryf. Japan het baie ontwikkelingswerk en eksperimente met hulle duikbootvloot gedoen. Die Yushio-klas is een van hul grootste klasse en is volgens die traandruppelontwerp gebou. Hierdie klas is in 1975 in diens gestel. Daar is tien duikbote in die klas gebou. Hulle is ook almal reeds uit diens onttrek en vervang met die Harushio-klas.

Elke eenheid afgelewer was beter as die vorige een; dit is duidelik uit die koste van die duikbote. Die eerste model het 23 724 000 000 jen gekos, die laaste een was 31 950 000 000 jen. Van die verbeteringe is die vermoë om die *Harpoon*-missiel te lanseer en later is die navigasiebeheerstelsel verbeter. Die duikbote is later met 'n sewelemskroef voorsien om dit stiller te maak. Al die verbeteringe het tot gevolg gehad dat die duikboot 406 ton meer geweeg het.

Tegniese besonderhede
---------------------

Besonderhede van die Yushio-klas duikboot:| Item | Statistiek |
| --- | --- |
| Verplasing (oppervlak) | 2 463 metrieke ton |
| Verplasing (onderwater) | 2 830 metrieke ton |
| Lengte | 76 m |
| Breedte | 9,9 m |
| Aandrywing | Dieselenjin 2,535 kWElektriese motor 5 369 kW |
| Spoed (oppervlak) | 12,0 knope |
| Spoed (onderwater) | 20,0 knope |
| Bemanning | 75 persone |
| Wapens | 6 x HU-603 torpedobuisedubbel gebruik saam met *Harpoon*-missiele |

Galery
------

* Akishio foto's
* *Akishio* te JMSDF Kure Museum
* *Akishio* te JMSDF Kure Museum
* Gang

Bron
----

* *The Illustrated Encyclopedia Of Destroyers Frigates & Submarines*, Bernard Ireland en John Parker, 2015, ISBN 978-0-85723-601-2
Die Yslandse vulkaan **Laki**, of **Lakagígar**, lê op die sogenaamde Lakagígarskeur in die suidooste van die eiland. In die 18de eeu was die skeur die skouplek van 'n geweldige vulkaanuitbarsting.

Op 8 Junie 1783 het die skeur uitgebars en die Lakivulkaan laat ontstaan. Dit het Ysland met 'n dik laag fyn as bedek en groot hoeveelhede giftige gasse vrygestel. Die vulkaan het nog agt maande lank aktief gebly en sowat 15 miljoen km3 se lawa uitgewerp. Meer as 500 km2 grond is met die lawa bedek. Volgens hedendaagse ramings het die uitbarsting ook meer as 120 miljoen ton swaweldioksied, 15 miljoen ton fluoorwaterstofsuur en sewe miljoen ton chloorwaterstofsuur vrygestel. Talle diere en mense is deur die hoë konsentrasie fluoriede en arseenverbindings in die water vergiftig.

Lakagígar
Volgens Yslandse ramings was sowat 'n vyfde van die eiland se bevolking, of 10 000 mense, slagoffers van die natuurramp. Destydse berigte verwys na 'n gaswolk wat die hele Noordelike Halfrond oortrek en tot grootskaalse weersveranderings gelei het. Lugbesoedeling en temperatuuruiterstes, wat deur die vulkaanuitbarsting veroorsaak is, het Engeland en Frankryk tussen 1783 en 1784 getref, waar respektiewelik 20 000 en 16 000 sterfgevalle as gevolg van die ramp aangeteken is.

Sien ook
--------

* Jaar sonder 'n somer
**Zodwa Dlamini** (gebore 1963) is 'n Suid-Afrikaanse wetenskaplike en voormalige Republiek van Suid-Afrika-Hoof Afgevaardigde vir die Lesotho-hoogland waterkommissie.

Vroeë lewe en opvoeding
-----------------------

Dlamini het grootgeword in die Vrystaat-provinsie van Suid-Afrika en is opgevoed in die Bantoe-onderwysstelsel. Sy voltooi haar B-graad aan die Universiteit van Zoeloeland en behaal 'n honneursgraad van die Universiteit van Fort Hare. Sy was een van honderde Afrikaner studente wat 'n Amerikaanse universiteit in die 1980's bygewoon het op 'n beurs wat gemik was op die identifisering van leiers van die regering, onderwys en besigheid post-Apartheid. Sy ontvang die Suider-Afrikaanse Beursprogram, wat opgestel is deur James Freedman, President van die Universiteit van Iowa. Sy verhuis na Iowa in 1985 waar sy met 'n magistergraad in geografie aanvang. Tydens haar graadstudie het sy in die Universiteit van Iowa se Kantoor van Regstellende Aksie gewerk en huise skoongemaak. Sy het 'n orkes, Imilonji, met vyf ander studente uit Suid-Afrika gevorm wat rondom die kampus, in kerke en in die plaaslike hospitaal opgetree het. Dlamini bly by die Universiteit van Iowa vir haar PhD, waartydens sy ondersoek instel na die onderwys van hawelose kinders in Suid-Afrika. Sy gradueer in 1992.

Loopbaan
--------

Dlamini het teruggekeer na Suid-Afrika in 1993 en stem het in die 1994 Suid-Afrikaanse algemene verkiesing - die eerste nie-rassige demokratiese verkiesing. Sy was aangestel as hoof van die Noord-Kaap-provinsie se Departement van Onderwys. Sy verlaat die Departement in 1996 om haar eie konsultonderneming te begin, waar sy regeringsagentskappe in landelike ontwikkeling en opvoeding adviseer. In 2005 is sy aangestel as Republiek van Suid-Afrika-Hoof Afgevaardigde vir die Lesotho-hooglandwaterkommissie.
| Lake Tahoe |
| --- |
| Satellietbeeld van die Lake Tahoe |
| Kaart van die Lake Tahoe |
| Koördinate: | 39°05′N 120°02′W﻿ / ﻿39.083°N 120.033°W﻿ / 39.083; -120.033Koördinate: 39°05′N 120°02′W﻿ / ﻿39.083°N 120.033°W﻿ / 39.083; -120.033 |
| Ligging: | Kalifornië, Verenigde State |
| Soort: | Binnemeer |
| Oppervlakte: | 490 km² (191 myl²) |
| Gemiddelde diepte: | 300 m (1 000 vt) |
| Maksimum diepte: | 501 m (1 645 vt) |
| Volume: | 150 km³ (36 myl³) |
| Lengte: | 35 km (22 myl) |
| Breedte: | 19 km (12 myl) |
| Omtrek: | 114 km (71 myl) |
| Uitvloei: | Truckee River |
| Eiland/e: | Fannette |
| Nedersettings: | Incline Village, NVSouth Lake Tahoe, CAStateline, NVTahoe City, CA |

Lake Tahoe: Emerald Bay
**Lake Tahoe** is 'n uitgestrekte varswatermeer in die Amerikaanse Sierra Nevada-bergreeks. Die meer, wat 1 897 m bo seevlak lê, is wes van Carson City langs die grens tussen die deelstate Kalifornië en Nevada geleë. Lake Tahoe is die grootste Alpynse meer in Noord-Amerika met 'n oppervlak van 490 km² en met 501 m die tweede diepste in die Verenigde State (ná Crater Lake in Oregon met 594 m).

Die meer is sowat twee miljoen jare gelede as deel van die Lake Tahoe-bekken gevorm en het sy huidige vorm gedurende die ystydperke gekry. Lake Tahoe staan bekend vir die helderheid van sy water en die panoramiese uitsig oor die bergpieke wat die meer heeltemal omring. Na die meer se omgewing word eweneens as *Lake Tahoe* of kort *Tahoe* verwys.

Lake Tahoe is danksy die natuurskoon van meer en berge 'n belangrike toeriste-trekpleister in sowel Kalifornië asook Nevada waar besoekers gedurende die somer- en winterseisoen buitenshuise ontspanning kan geniet. In sy omgewing is 'n aantal ski-oorde en ander toeristebestemmings geleë. Sneeu en skisport is intussen 'n belangrike dryfveer vir die plaaslike ekonomie en die streek se reputasie. Langs Nevada se meeroewer is groot kasino's geopen. Snelweë bied dwarsdeur die jaar maklike toegang vanuit Reno, Carson City en Sacramento tot die Lake Tahoe-gebied.
Linne

| Subklas van | TekstielWysig |
| Materiale gebruik | vlasWysig |
| Natuurlike produk van takson | VlasWysig |

Egiptiese linnestof met fraiings uit die tydperk van die Nuwe Ryk (1500 tot 1100 v.C.). Linne is 'n duursame materiaal en natuurlike bakterisied wat in Egiptiese grafkamers duisende jare lank in sy oorspronklike toestand bewaar gebly het
'n Laventelkleurige geplooide linne-aandrok (detailfoto), ontwerp deur die Ierse modeontwerper Sybil Connolly (1921−1998)
**Linne** is 'n weefsel van vlas of hennep wat naas wol, sy en katoen een van die oudste tekstielvesels is - met 'n tradisie wat duisende jare terug strek. So is vlasvesels in Egipte, Mesopotamië en Fenisië reeds vanaf tussen 5000 en 4000 v.C. stelselmatig tot tekstiele verwerk. 

Linne was die weefsel waarin ou Egiptenare die gebalsemde en gedroogde liggame van hul oorledenes gehul het om hulle vir 'n lewe in die hiernamaals te bewaar. In Europa was linne vanaf die Griekse en Romeinse antieke tydperk tot die Middeleeue naas wol die enigste materiaal waaruit klere en ander tekstiele soos bedde- en linnegoed geweef is, terwyl doek van growwe, sterk linne vir die vervaardiging van seile gebruik is. Ook die doek, waarop skildermeesters die verf van hul werke aangebring het, is van linne gemaak.

In die 19de eeu is linne grotendeels deur goedkoper katoen verdring wat ook makliker verwerk kan word. Linne is vandag nogtans gewild as kombuislinne (soos tafeldoeke en servette), beddegoed en as tekstielstof vir somerklere (veral in warmer klimaatsones). In kouer klimaatstreke is dit daarnaas 'n geskikte materiaal vir warm winterklere wat nie klam word soos katoen nie - dit absorbeer tot 35 persent vogtigheid. Om ekologiese redes - vir die vlasverbouing word nòg mis nòg insekdoders benodig - het linne as natuurvesel vanaf die laat 20ste eeu ook by omgewingbewustes gewild geraak.
| **Zlín***Zlin*
 |
| --- |
| **Kaart** | **Vlag** |
|  |
|  |
|  |
| **Wapen** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Tsjeggië |
|  **Streek** |  Zlinský kraj |
|  **Distrik** | Okres Zlín |
|  **Koördinate** | 49°13′37″N 17°40′08″O﻿ / ﻿49.22694°N 17.66889°O﻿ / 49.22694; 17.66889 |
|  **Stigting (eerste verwysing)** | 1322 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 102,83 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 230 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (2015) | 75 112 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 730/km² |
|  **Tydsone** | UTC+01:00 |
|
|  **Burgemeester** | Miroslav Adamek |
|

Bata-hoofkwartier in die 1930's
**Zlín** ([zliːn], Duits: *Zlin*) is 'n Tsjeggiese stad in die suidooste van Morawië, geleë aan die Dřevnice-rivier. Die ontwikkeling van die moderne stad is nou verbonde aan die *Bata*-skoenfabriek wat in die laaste dekade van die 19de eeu hier deur Tomáš Baťa (1876–1932), 'n boorling van Zlín, gevestig is en, volgens sy beleid van korporatiewe sosiale verantwoordelikheid, ná die Eerste Wêreldoorlog moderne behuising en ander geriewe soos sportfasiliteite en vermaaklikheidsgeriewe aan sy personeel verskaf het - as deel van 'n "totale omgewing". 

Die onderneming het moderne vervaardigingsprosesse ingevoer wat deur Henry Ford se motoraanlegte geïnspireer is en tot 'n wêreldleier in die skoenbedryf gegroei. Bata het ook in Suid-Afrika bekendheid verwerf met sy skoene vir skoolkinders, die befaamde *Toughees* wat in 1954 as handelsmerk ingevoer is. *Bata* se hoofkwartier, die wolkekrabber "Bata gebou nr. 21", was in sy ontstaanstyd die hoogste gebou in Europa. 

Met die kommunistiese magsoorname in Tsjeggo-Slowakye in 1948 is *Bata* se plaaslike aanlegte en bates genasionaliseer, terwyl die onderneming in westerse lande voortbestaan het as 'n privaatmaatskappy in familiebesit. Ná 'n kort herlewing in die post-kommunistiese markekonomie is die laaste skoenfabrieke, wat lankal nie meer met mededingers op die wêreldmark tred kon hou nie, in die 1990's gesluit. Zlín is tussen 1949 en 1990 hernoem as Gottwaldov, ter ere van die kommunistiese politikus Klement Gottwald.

Naas sy funksionalistiese 20ste eeuse boukuns en skoenvervaardiging staan Zlín bekend as filmstad. Meer as 2000 rolprente het hier ontstaan, waaronder rolprente vir kinders en klassieke Tsjeggiese tekenrolprente. Een van die grootste en belangrikste filmfeeste ter wêreld, wat aan kinderrolprente gewy is, word in Zlín gehou. 'n Universiteit, wat na die entrepreneur Tomáš Baťa genoem is, het sy deure in 2001 geopen.

In die nuwe nywerheidsone oos van Zlín, wat in 2001 gevestig is, het - naas fabrieke wat voedsel verwerk - aanlegte van Tsjeggiese en buitelandse ondernemings ontstaan wat huishoudelike toestelle, motoronderdele, plastiekprodukte en metaalverwerkingsmasjiene ontwikkel en vervaardig.

Bekende boorlinge
-----------------

* Tom Stoppard (1937 as Tomáš Straussler), Britse dramaturg
Bubka in 2013.
**Serhiy Nazarovytsj Bubka**  (Lugansk ( USSR, nou Rusland), 4 Desember 1963) is 'n voormalige Oekraïense paalspringatleet.
Hy het die Sowjetunie verteenwoordig tot sy ontbinding in 1991. Hy was 'n paar jaar daarna 'n lid van die Oekraïense parlement. Hy het die eerste paalspringer geword wat 6,10 m hoog gespring het. In totaal het hy die wêreldrekord 35 keer verbeter (17 keer buitenshuis en 18 keer binnenshuis). Sy persoonlike beste (buite) van 6.14 het hy op 31 Julie 1994 in Sestriere, Italië, gespring.

Biografie
---------

Bubka het op negejarige ouderdom begin paalspring en in 1983 aktief aan internasionale atletiek begin deelneem, en met 'n hoogte van 5.70 in Helsinki gewen. In daaropvolgende jare het Bubka nuwe standaarde in paalspring gestel. Hy het op 13 Julie 1985 in Parys 6 meter oorskry. Hierdie hoogte is lank voorheen as onbereikbaar beskou. Bubka het voortgegaan om sy eie rekord bietjie vir bietjie te verbeter. In 1988 behaal hy 6.06 in Nice, Frankryk. Dit het die spanning verhoog of hy 6,10 by die Olimpiese Spele in Seoul in dieselfde jaar sou kon behaal. Hy het daar ietwat teleurgestel, maar het steeds die goue medalje met 5.90 gewen. Aangesien die Sowjetunie die Olimpiese Spele in 1984 geboikot het, kon hy nie deelneem nie.

Bubka het die wêreldrekord tussen 1984 en 1994 stelselmatig met 30 sentimeter verbeter. Gewoonlik het hy die rekord met een cm verbeter om prysgeld in te samel. Verbasend genoeg het Bubka vir die 1992 Olimpiese Spele in Barcelona nie daarin geslaag om goud te wen nie, want hy het drie keer op die aanvangshoogte misluk. Hy het toe in 1994 die wêreldrekord van 6.14 opgestel, nadat sommige kommentators reeds die groot sportman se agteruitgang voorspel het. In 1996 het Bubka vir die Olimpiese Spele in Atlanta gekwalifiseer. ’n Besering het hom egter verhinder om aan die kompetisie deel te neem.

Die sleutel tot Serhij Bubka se sukses was sy spoed en krag. Dit het hom toegelaat om stokke te gebruik wat langer en stywer was as dié wat normaalweg gebruik word. Dit het gelei tot 'n beter katapultaksie. Hy was ook bekend vir sy tegniek en het die stok merkwaardig hoër as sy mededingers vasgehou.

Bubka is drie keer in 'n ry, van 1984 tot 1986, as die sportman van die jaar van die Sowjetunie erken.

Sedert 2002 word hy 'n lid van die Oekraïense parlement, die Verchovna Rada, en dien hy op komitees vir jeugbeleid, fisiese kultuur, sport en toerisme. Boonop is hy by 'n IAAF-kongres in Osaka op 22 Augustus 2007 verkies tot visepresident van die IAAF saam met die voormalige wêreldrekordhouer van die 800 m, Sebastian Coe. Albei is sedertdien vir vier jaar op die IAAF-direksie.
Serhij Bubka is getroud en het 'n seun, gebore in 1987, Sergej Bubka, wat 'n professionele tennisspeler is.
’n Voorstelling van Zoelfikar.
**Zoelfikar** of **Zulfikar** (Arabies: ذو الفقار *Ḏū-l-Faqār* of *Ḏū-l-Fiqār*) was ’n tweepuntige swaard wat Mohammed volgens die Islamitiese mitologie van die engel Gabriël gekry en aan sy skoonseun, die kalief Ali ibn Abi Talib, gegee het. Dit is een van die bekendste simbole van die Islam, en vir die Moslems net so belangrik as die swaard Excalibur vir die Britte.

Ikonografie
-----------

Zulfikar word al eeue lank in die ikone van Islamitiese lande uitgebeeld en is veral deur die Abbasidiese kalief en die Ottomaanse Ryk gebruik. Dit word dikwels uitgebeeld met twee lemme om die mite te verduidelik. Volgens die Sjiiete, wat glo imam Ali was die eerste opvolger van Mohammed, was die swaard ’n magtige wapen. Hul spreekwoord *La fata illa Ali, la saif illa Zulfikar*, wat beteken "daar is geen man soos Ali, daar is geen swaard soos Zulfikar nie", word dikwels op swaarde gegraveer. 

Zulfikar is ook ’n Islamitiese voornaam – bekende mense met die naam is die Pakistans-Engelse skrywer Zulfikar Ghose en die Pakistanse politikus Zulfikar Ali Bhutto.
**Winston Monwabisi Mankunku Ngozi** (\* 1943, † 13 Oktober 2009) was 'n bekende Suid-Afrikaanse tenoorsaxofoonspeler.

Vroeë lewe
----------

Ngozi is in 1943 in Retreat in die Wes-Kaap in 'n musikale familie gebore. Op die ouderdom van sewe het hy klavier begin speel, en later het hy ook klarinet en trompet leer speel. Hy het in sy middeltienerjare geleer om die alt- en tenoorsaksofone te speel. Hy het John Coltrane, plaaslike saksofonis Cups & Saucers, pianis Merton Barrow en baskitaarspeler Midge Pike as groot invloede tydens hierdie tydperk in sy lewe gemeld.

Loopbaan
--------

Ngozi het in Kaapstad gewoon tydens apartheid, wat tot gevolg gehad het dat hy onderworpe was aan apartheidswetgewing soos die Groepsgebiedewet en die Wet op Afsonderlike Geriewe. In die vroeë 1960's is Ngozi — nes één uit elke drie Suid-Afrikaners — deur die rassistiese regering na Gugulethu verskuif.

Ngozi het in 1964 saam met 'n wit musiekgroep in die Groenpunt Kunssentrum en onder die pseudoniem Winston Mann opgetree waar hy gedwing is om agter 'n gordyn te speel om uit sig te bly, aangesien 'n veelrassige musiekgroep onwettig was.

Ngozi het in 1968 *Yakhal' Inkomo* saam met Early Mabuza, Agrippa Magwaza, Lionel Pillay en Abdullah Ibrahim opgeneem, waarvoor hy die Castle Lager-prys "Jazz Musician of the Year" vir 1968 gewen het.

Dood
----

Ngozi het ná 'n lang stryd met siekte op 13 Oktober 2009 gesterf.

Diskografie
-----------

### Ateljeealbums

* *Yakhal' Inkomo* (1968)
* *Jika* (1987)
* *Dudula* (1996)
* *Molo Africa* (1998)
* *Abantwana be Afrika* (2003)

### Versamelalbums

* *The Best Of* (2008)