recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Martin Watt** (gebore op 27 Januarie 1970 in Standerton) is 'n Suid-Afrikaanse komponis. Hy het die grade Baccalaureus Musicae (1991) en Honneurs Baccalaureus Musicae (1992) (beide cum laude) aan die Potchefstroomse Universiteit verwerf. Daarna het hy sy studies in komposisie voortgesit onder die internasionaal geprese komponis, prof. Peter Klatzow aan die Universiteit van Kaapstad voortgesit waar hy die graad Magister Musicae (cum laude) verwerf het. Talle nasionale en internasionale beurse het hom in staat gestel om van 1994 tot 1995 sy studies voort te sit onder die Britse komponis Paul Petterson aan die Royal Academy of Music in Londen te studeer. Hier het hy die Diploma van Gevorderde Studies in Komposisie verwerf en ook die gesogte Charles Lucas-prys gekry.

Met sy terugkeer na Suid-Afrika het hy 'n deeltydse lektor in die Departement van Musiek aan die Universiteit van Pretoria geword waar hy in musiekteorie gedoseer het. Hier het hy in 1996 'n doktorsgraad verwerf. Van 1998 tot 2000 was hy 'n post-doktorale navorsingsvennoot aan dieselfde universiteit waar hy in historiese musikologie nagevors het. Hy was ook mede-redakteur van 'n voorgestelde Bloemlesing van Suid-Afrikaanse Kunsmusiek.

Van 2000 tot 2003 was hy 'n dosent in die Musiek-afdeling van die Skool vir Kunste aan die Universiteit van die Witwatersrand in Johannesburg waar hy in musiekteorie en -ontleding, die geskiedenis van musiek en algemene musiekkennis gedoseer het. In 2004 het hy 'n senior dosent aan die Noordwes-Universiteit in Potchefstroom geword waar hy in musiekteorie, komposisie en musiektegnologie gedoseer het. In 2004 was hy ook die enigste Suid-Afrikaanse lid van 'n pan-Afrikaanse paneel van kundiges wat 'n nuwe lied vir die Afrika-unie in Addis Abeba moes kies. In Mei 2007 was hy 'n gasdosent aan die Utrecht Conservatoire in Nederland. Sedert 2008 is hy 'n senior dosent in musiekteorie aan die Suid-Afrikaanse Kollege vir Musiek aan die Universiteit van Kaapstad.
Die **Toepolef Tu-22** was die eerste supersoniese bomwerper van die Sowjetunie. Die vliegtuig se ontstaan kan nagespoor word na 'n 1955-studie om 'n supersoniese bomwerper te produseer wat verdedigingslinies teen hoë hoogtes en met hoë spoed kan deurdring om kernwapens af te vuur. Die prototipe het sy nooiensvlug op 7 September 1959 voltooi. Dit het die Sowjetlugmag se eerste suksesvolle supersoniese bomwerper geword. Die Weste het eers in 1961 bewus geword van die Tu-22 toe tien vliegtuie 'n publieke verbyvlug voltooi het. Die Weste het die vliegtuig die **Blinder** genoem.

Die Tu-22 dra 'n bemanning van drie: vlieënier, navigator en radio-operateur/skutter. Die ontwerp was uniek in die sin dat die twee enjins by die basis van die stertvin geïnstalleer was. Daar is ook 'n 23 mm kanon in die stert geïnstalleer vir verdediging, dit was deur radar beheer. Daar is ongeveer 300 Tu-22's vanaf 1960 tot 1969 gebou. Die eerste model was die Tu-22A wat vryvallende kernbomme kon dra. Die Tu-22B kon AS-4 begeleide missiele dra en daar was 'n radargidsstelsel onder die neus geïnstalleer om dit te kon bewerkstellig. Die Tu-22R was 'n verkenningsvliegtuig met ses vensters in die bomrak waar drie pare langstrekkameras geïnstalleer is. Die Tu-22P was 'n opleidingsvliegtuig met die instrukteur in 'n aparte verhoogde kajuit. Die Tu-22P was toegerus met 'n elektroniese teenmaatreëlstelsel. Toe die Tu-22 verouderd begin raak het, is elektroniese speurtoerusting in hulle geïnstalleer.

Operasionele diens
------------------

Die vliegtuig was ook gebruik deur die lugmagte van Oekraïne, Libië en Irak. Dit was gebruik in die inval van Afghanistan asook die Irak-Iranoorlog. Irak het die vliegtuie teen die Koerdiese rebelle gebruik in die 1980's terwyl Libië syne teen Tsjad en Soedan gebruik het.

Die Tu-22 het die Tu-16 vervang maar was nie 'n wesenlike verbetering nie. Daar is ook nie 'n groot aantal van die Tu-22 gebou nie weens betroubaarheidsprobleme. Toepolef wou die vliegtuig se ontwerp verbeter om beter werkverrigting te verseker en nadat 'n studie gedoen is, is die Toepolef Tu-22M ontwerp.

Bron
----

* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015. ISBN 978-1-84476-917-9

| * l
* b
* w
Toepolef-vliegtuie |
| --- |
| Burgerlik | 
* Tu-104
* Tu-114
* Tu-116
* Tu-124
* Tu-134
* Tu-144
* Tu-154
* Tu-204
* Tu-334

 |
| Militêr | 
* Tu-2
* Tu-4
* Tu-14
* Tu-16
* Tu-20/Tu-95
* Tu-22
* Tu-22M/Tu-26
* Tu-28/Tu-128
* Tu-81
* Tu-126
* Tu-142
* Tu-160

 |
| Onbeman | 
* Tu-121C
* Tu-123
* Tu-139
* Tu-130
* Tu-131 SAM
* Tu-141
* Tu-143

 |
| Eksperimenteel | 
* Tu-1
* Tu-6
* Tu-8
* Tu-12
* Tu-18
* Tu-70
* Tu-72
* Tu-75
* Tu-77
* Tu-79
* Tu-80
* Tu-82
* Tu-85
* Tu-91
* Tu-94
* Tu-95LAL
* Tu-96
* Tu-98
* Tu-105
* Tu-107
* Tu-110
* Tu-155
* Tu-206

 |
| Vroeë tyd | 
* ANT-42/TB-7/Pe-8
* ANT-43
* ANT-44/MTB-2
* ANT-46/DI-8
* ANT-51/BB-1/Su-2
* ANT-58/FB/Tu-2

 |
Die **Toepolef Tu-126** (NAVO-verslagnaam: **Moss**) was 'n vroeëwaarskuwings- en beheervliegtuig wat deur die Toepolef Ontwerpburo uit die Toepolef Tu-114-passasiersvliegtuig ontwikkel is. Dit was van 1965 tot 1984 in diens van die weermag van die Sowjetunie.

Ontwerp en ontwikkeling
-----------------------

'n A-4E van die USS *Intrepid* wat in 1973 'n Tu-126 oor die Middellandse See onderskep
In 1958 het toenemende kommer oor die dreigement van 'n Amerikaanse kernaanval teen die USSR uit die noorde gelei tot 'n nuwe vereiste vir 'n radarstelsel in die lug, wat die probleme en uitgawes van die poging om 'n radarstelsel op die grond te skep, langs die enorme Sowjet-noordkus sou vermy. Die Toepolef Ontwerpburo is opdrag gegee om 'n AEW & C-vliegtuig te ontwerp. Nadat daar probeer is om die geprojekteerde radarinstrumentasie in 'n Tu-95 en 'n Tu-116 te pas, is besluit om eerder die Toepolef Tu-114 met sy breër romp te gebruik. Dit het probleme opgelos met verkoeling en ruimte vir operateurs wat met die nouer Tu-95- en Tu-116-ontwerpe ondervind is. Om aan die vereistes vir 'n lang reikafstand te voldoen, was die vliegtuig toegerus met lug-tot-lug-brandstofhervulling. Die Tu-126 het 'n bemanning van 12 gehad en die *Liana*-radar in 'n roteerskottel bo die romp gedra. Dit het geen ondertoekykvermoë gehad nie, so die oorgang deur NAVO na laevlak penetrasie het dit redelik irrelevant gemaak. 

Die Tu-126 is in 1965 in diens gestel, hoewel dit eers in 1968 deur Westerse intelligensie geïdentifiseer is nadat dit in 'n Sowjet-dokumentêre film verskyn het. Agt produksievliegtuie is tussen 1965 en 1968 bykomend tot die prototipe gebou en almal was gebaseer by die Šiauliai-lugbasis. Westerse intelligensie beraam dat die radar daarvan swak presteer het in vergelyking met Westerse ekwivalente, en dat dit nie moontlik was om kruisermissiele of klein vliegtuie op 'n lae hoogte op te spoor nie. Daar is egter bepaal dat die Tu-126 kragtige blokkeertoerusting het. Die Tu-126 is deur die Sowjetlugmag gebruik totdat dit deur die Beriev A-50 vervang is. Die laaste Tu-126 is in 1984 uit diens gestel.

Operateurs
----------

Vlag van Sowjetunie Sowjetunie
* Sowjetlugmag
* Sowjetlugverdedigingsmagte

Vlag van Egipte Egipte
* Egiptiese Lugmag
**Strawberry Hill House**  

**in Twickenham, Londen**  
  

Engeland  
 Verenigde Koninkryk  


---

**Opgerig**  

17de eeu, omgebou tussen 1749 en 1776

---

**Boustyl**  

Georgiaanse Gotiese herlewing

---

**Heropening ná restourasie**  

Oktober 2010

---

**Webtuiste**  

*Strawberry Hill House*

**Strawberry Hill House**, waarna dikwels ook net as **Strawberry Hill** verwys word, is 'n landhuis wat tussen 1749 en 1776 in Twickenham, Suidwes-Londen vir Horace Walpole (1717–1797), die skrywer en seun van die eerste Britse premier Sir Robert Walpole, in die Georgiaanse Gotiese herlewingstyl gebou is. Die huis was baanbrekend in 'n tyd toe die meeste herewonings in 'n nugtere klassieke styl ontwerp is en word as 'n vroeë voorloper van die 19de eeuse Neogotiese herlewing beskou. Na sy spesifieke boustyl, 'n unieke mengsel van 18de eeuse rokoko-stylelemente en Walpole se voorstellings van Gotiese boukuns, word as Strawberry Hill-gotiek verwys.

Walpole het 'n bestaande 17de eeuse woning in vier stappe, wat respektiewelik in 1749, 1760, 1772 en 1776 begin het, laat ombou om sy omvangryke versameling van antikwiteite te huisves. Die argitektoniese ontwerp sou 'n sombere atmosfeer skep en met die tuin kontrasteer. So is torinkies en skansmure by die gebou gevoeg en bypassende binnenshuise versierings aangebring, waaronder 'n vuurplek wat deur Robert Adam ontwerp is. Versierings aan die buitekant is onder meer deur James Essex behartig.

Walpole het sy geboue as "papier" beskou wat binne tien jaar ná sy afsterwe "weggevee" sou wees. Sy landhuis, wat reeds tydens sy leeftyd besoekers gelok het, het egter bewaar gebly en word sedert 2012 in 'n tweede fase van herstelwerk omvattend gerestoureer. Dit word tans deur die Strawberry Hill Trust bestuur en staan oop vir die publiek.
'n Gekombineerde konveksiestoomkoker met ses rakke
'n Kombinasie-bakoond met konveksie en stoom vir privaat huishoudings, vervaardig deur die Switserse onderneming V-Zug. Die waterhouer vir stoombak of stoomgaar is regs te sien. Die regenerasie van disse met stoom (vogtige hitte) teen 80 tot 100 °C lewer gewoonlik beter resultate as die herverhitting in 'n mikrogolfoond. Brood, wat in stoom gebak word, kry 'n perfekte kors sonder om tydens die bakproses uit te droog
'n **Konveksiestoomkoker** is 'n gaarmaaktoestel wat in twee variante aangebied word - vir professionele gebruik in restaurante en soortgelyke instellings en, as kleiner variant, vir privaat huishoudings. Gekombineerde stoomkokers met konveksieoond is geskik vir die gaarmaak van kos in droë hitte (soos in konveksie-oonde) sowel as vogtige hitte (soos in gewone stoomkokers). Spesiale gaarprogramme kan outomaties afwisselend gebruik maak van albei metodes; ook kan temperatuur en vogtigheid (in persent) vir elke gereg aangepas word. Terwyl groentes en aartappels vinnig gestoom kan word (en beter smaak omdat hulle nie regstreeks in aanraking kom met water nie sodat minder vitamiene en voedselstowwe verlore gaan, geen vet of sout benodig word nie, terwyl vorm en kleur onveranderd bly), is kombinasietoestelle ook in staat om vleis te braai en enige soort kos te bak.

Tegniese variante
-----------------

Ten opsigte van die tegnologie wat gebruik word om stoom te genereer is daar twee verskillende variante van konveksiestoomkokers:

* Kokers waarin oondruimte en stoomopwekker van mekaar geskei is - hier word stoom van die opwekker na die oondruimte gevoer.
* Kokers met 'n inspuitstelsel - water word in die oondruimte gespuit waar dit verdamp.
*Danziger Goldwasser* wat deur die fabriek „Der Lachs" gedistilleer is
**Danziger Goldwasser** (Duits, letterlik "Goudwater uit Danzig") is 'n kruielikeur wat oorspronklik deur die likeurfabriek *Der Lachs zu Danzig* vervaardig is en bekend staan vir die stukkies bladgoud wat by die drank gevoeg word. Die fabriek *Der Lachs* is in 1598 deur die Nederlandse immigrant Ambrosius Vermollen gestig.

Terwyl *Danziger Goldwasser* nog steeds in die huidige Poolse stad Gdansk gekoop kan word, word dit sedert die einde van die Tweede Wêreldoorlog nie meer plaaslik gedistilleer nie. Die oorspronklike handelsmerk *Der Lachs* word tans deur die Duitse aandelemaatskappy *Hardenberg-Wilthen AG* in Nörten-Hardenberg vervaardig en versprei.

Geskiedenis
-----------

As gevolg van tegniese vooruitgang op die gebied van distillering het die vervaardiging van alkoholiese dranke, wat uit kruie en speserye berei is, in die 17de eeu sterk toegeneem. Soms is stukkies bladgoud of bladsilwer by hierdie soort dranke gevoeg - moontlik om die genesende effek te versterk wat aan hulle volgens die destyds moderne alchemistiese geneeskunde toegeskryf is, maar miskien ook as demonstrasie van rykdom.
*Allersiele*, skildery deur William-Adolphe Bouguereau, 1859
**Allersiele** (Latyn: *[Dies] in commemoratione omnium fidelium defunctorum*, letterlik: "Dag van herdenking aan al die oorledene gelowiges") is 'n Christelike stille fees ter herdenking van al die oorledene gelowiges. Die herdenking aan al die siele word in die liturgiese jaar op 2 November gehou, een dag ná die Hoogfees Allerheilige. Deur middele van gebed, voorbidding, aalmoese en kerkhofbesoeke gedenk die mense al die siele in die vaevuur en wy aflate aan hulle toe. Dus het die Allersiele-aflaat in die Rooms-Katolieke Kerk 'n besondere betekenis.

Geskiedenis
-----------

Die herdenking van Allersiele op 2 November is deur ab Odilo van die Benediktynse abdy Cluny ingestel; hy het hierdie herdenkingsdag in al die aan Cluny verbonde kloosters ingevoer. Die dekreet van Odilo uit die jaar 998 het behoue gebly. Toe is die dag van Allersiele ook buite die kloostermure gevier. Vanaf Cluny het die feesdag Allersiele in die hele Rooms-Katolieke Kerk versprei. In die stad Rome is die herdenking glo sedert die 14de eeu bekend. Die herdenking is teologies nou aan die tradisie van die vaevuur as 'n plek vir die suiwering van die oorledenes, aan wie die lewendes hul gebede, voorbidding, aalmoese en kerkhofbesoeke toewy, verbonde.
Duikboot in 'n droogdok.
'n **Droogdok** kan verwys na 'n vaste gebou of gespesialiseerde skip (dryfdok) wat gebruik word om skepe te diens en te herstel. Beide gebruik meganiese pompe om die skip droog te lê sodat daaraan gewerk kan word.

Drywende droogdok
-----------------

Twee drywende dokke lang mekaar; een leeg, die ander met 'n skip.
Die Thompson droogdok (269 m lank) waar die *Titanic* gebou is (Belfast), destyds die grootste droogdok in die wêreld. Die *White Star Line*-kantore en 'n Harland and Wolff brugkraan kan in die agtergrond gesien word.
Pompe (1911) om die Thompson-droogdok te beheer (waar die Titanic gebou is)
'n **Drywende droogdok** is 'n gespesialiseerde skip met 'n U-vormige romp, wat gebruik word vir die herwinning, onderhoud of herstelwerk wat aan skepe of bote verrig moet word.

Dit is toegerus is met watertenks of -kamers wat met behulp van kleppe met water gevul of leeggemaak kan word. Wanneer hierdie tenks volgemaak word, dryf die droogdok dieper in die water en 'n skip kan dan in posisie gebring word in die U-vormige romp. Daarna word die water uitgepomp, wat die dok vlakker laat dryf en die skip bokant die water uitlig. Hierna kan die dok met skip en al na 'n geskikte plek gesleep word, waar herstelwerk gedoen kan word.
Drywende droogdokke is gedurende die Tweede Wêreldoorlog algemeen gebruik om herstelwerk aan skepe in verafgeleë gebiede te doen. Daar kon verskeie van hierdie dokke aan mekaar gekoppel word om groter skepe te hanteer.

Glentana
--------

'n Bekende droogdok het op Saterdag, 1 November 1902, om 18:20 sy laaste rusplek gevind. by Glentana, 'n pragtige strandgebied 'n paar kilometer oos van Mosselbaai, naby Heroldsbaai.

Sien die Doks van Glentana.
**Margaret Tudor** (28 November 1489 - 18 Oktober 1541) was van 1503 tot 1513 die koningingemaal van Skotland deur haar huwelik met Jakobus IV van Skotland. Nadat haar man tydens ’n inval in Engeland gesterf het, was sy van 1513 tot 1515 die regent van haar seun, Jakobus V. 

Sy is in die Westminster-paleis in Londen gebore as die oudste dogter van Hendrik VII van Engeland en Elizabeth van York. Sy was die suster van Hendrik VIII.

Margaret Tudor was verskeie kere swanger, maar die meeste van haar kinders is jonk dood of is stilgebore. As koninginweduwee is sy getroud met Archibald Douglas, 6de Graaf van Angus. Deur haar eerste en tweede huwelik was Margaret onderskeidelik die ouma van Maria, koningin van die Skotte, en Maria se tweede man, lord Darnley. Margaret se huwelik in 1503 met Jakobus IV het die koningshuise van Engeland en Skotland verenig, en dit het ’n eeu later gelei tot die *Union of the Crowns*. 

Met sy bestyging van die Engelse troon ná die dood van die kinderlose Elizabeth I, was Margaret se agterkleinseun Jakobus VI en I die eerste persoon wat koning van Engeland én Skotland was.
**Margaret van der Post** is 'n Suid-Afrikaanse sopraan en musiekonderwyser. Sy is bekend vir haar radio-uitsendings en konsertoptredes saam met die Nasionale Simfonie-orkes.

Biografie
---------

Beatrice Margaret van der Post is op 20 Julie 1938 in Bloemfontein gebore en was 'n polio-lyer. 

Sy is aanvanklik in Pretoria deur Ena Bennett in klavierspel opgelei en vorder tot UOLM van UNISA (die Universiteit van Suid-Afrika se Onderwyslisensiaat in Musiek). Teen die tyd het sy sanglesse by Anna Elizabeth Pohl geneem. 

Sy ontvang 'n beurs van die Afrikaanse Musiekklub, die Lord Clarendon Cup vir vokale prestasie en die Buchanan-prys nadat sy as naaswenner van UNISA se oorsese beurs aangewys is. Toegerus met haar lisensiate vir klavier en sang, is sy na Londen om verder te studeer, nadat die Pretoriase publiek die fondse bygedra het. Na twee jaar onder leiding van Maria Santi het sy 'n verdere jaar onder Borishka Gereb studeer. Later het sy na Gereb vir verdere opleiding teruggekeer.

In 1964 keer sy na Suid-Afrika terug en werk as dosent in sang by die Pretoriase Konservatorium vir Musiek. Sy word bekend vir haar radio-uitsendings en konsertoptredes saam met die Nasionale Simfonie-orkes. Sy neem aan 'n toer wat TRUK gereël het deel en sing in Bloemfontein, waar die Universiteit van die Vrystaat haar in 1969 aangestel om lesings by hul konservatorium aan te bied. Sy het haar konsertloopbaan in Bloemfontein voortgesit.
*Hierdie artikel behoort versmelt te word met Plofstowwe.*

'n Waarskuwingsteken wat by storing of vervoer van springstowwe gebruik word
'n **Springstof** of **plofstof** is 'n substansie wat oor aansienlike opgebergde energie beskik, wat 'n ontploffing kan lewer, naamlik 'n skielike uitsetting van die materiaal weens ontbranding. Dit gaan gewoonlik gepaard met die vrystelling van lig, hitte, klank, en aanvanklik met toenemende druk. 'n **Springstoflading** is 'n afgeweegde hoeveelheid van sodanige substansie.

Die energie wat in die springstof vervat is, kan bestaan uit

* chemiese energie, soos bv. in nitrogliserien of graanmeel
* saamgepersde gas, soos dié in 'n gassilinder of aerosolkan
* kernmateriaal, soos reaktiewe isotope van uraan-235 en plutonium-239

Springstowwe kan in kategorieë verdeel word na gelang van die uitsettingstempo. Materiale wat detoneer (d.w.s. ontplof vinniger as die skokgolf of spoed van klank) word aangedui as **plofbaar** en substansies wat deflagreer word aangedui as **ontvlambaar**. Springstowwe kan verder onderverdeel word na gelang van hul sensitiwiteite. Sensitiewe substansies wat deur relatief min hitte of druk ontsteek kan word, staan bekend as primêre springstowwe en dié wat relatief onsensitief is, staan bekend as sekondêre springstowwe.
Binnekant van 'n spuitkannetjie
'n **Spuitkannetjie** is 'n houer vir vloeibare stowwe wat onder druk uitgelaat word sodat dit 'n fyn sproei of 'n dun straal vorm. Daardeur kan 'n stof sander groot moeite egalig en op moeilik bereikbare plekke aangewend word. Spuitkannetjies is egter dikwels ook 'n bron van besoedeling. 

Spuitkannetjies is 'n nuttige hulpmiddel vir die aanwending van ŉ groot aantal stowwe, en skakel byvoorbeeld by verfwerk die gebruik van kwaste uit. Daarmee kan 'n stof egalig (selfs op moeilik bereikbare plekke) versprei en die hoeveelheid wat uitgelaat word, akkuraat beheer word. Die sproei uit die kannetjies is baie fyn en bestaan uit partikels met groottes van tussen 0,01 en 5 {\displaystyle \mu }m (1 {\displaystyle \mu }m=0,001 mm). Hierdie deeltjies, wat dikwels onsigbaar is, sit neer en pak saam totdat dit 'n lagie vorm. 

Spuitkannetjie
Wanneer die deeltjies in die lug versprei, kan dit die asemhalingstelsels van mense en diere binnedring en skadelike gevolge hê. Spuitkannetjies is nietemin baie nuttig en word vir die aanwending van verf, smeermiddels, vernis, kleefmiddels, roesweermiddels, insektedoders, ontsmettingsmiddels, geurstowwe, bruismiddels, deodorante, haarlak, verdunners, ensovoorts, gebruik. Die stowwe word gewoonlik saam met 'n dryfgas onder druk in ŉ houer geplaas. Die dryfgas kan uit koolsuurgas of koolwaterstofprodukte, soos die alkohole, aldehiede, ketone, alkene, of esters, bestaan. 

Bekende dryfgasse is freongas (chloorfluoormetaan), wat onaktief is en nie met die ander stowwe in die kannetjie verbind nie; asetoon, wat as verdunner dien; chlorodien, wat as ontvetter gebruik word; aldrien, wat in insektedoders gebruik word; etielformaldehied, wat as 'n geurmiddel dien, ensovoorts.

Bronnelys
---------

* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0908409672, volume 26, bl. 127, 128

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb12009634k (data)
* GND: 4194775-7
* LCCN: sh85001416

 |
'n Trop springbokke.
**Springboktrekke** was massaverhuisings van groot hoeveelhede springbokke oor die vlaktes van die binneland van Suid-Afrika. Dit het periodiek voorgekom, oor lang afstande, in tye toe springbokke baie volop en die plase nog nie omhein was nie.

Ná enkele opeenvolgende jare van goeie reën, het die springbokkuddes van die Kalahari en die Karoo tot buitengewoon groot getalle aangegroei. As daarop skielik 'n jaar met 'n besondere kwaai droogte volg, ly die bokke honger en dors. Dit is waarskynlik in hierdie omstandighede dat daar in die vroeë winter 'n blinde, onstuitbare drang onder die troppe posvat om na groener weivelde te trek. 

Troppe uit verskillende rigtings het dan soms bymekaar aangesluit en kuddes gevorm van honderdduisende en soms selfs 'n miljoen bokke. Hulle beweeg in 'n stormloop voort om 'n 150 km per dag af te lê. Meer as 'n uur het dit soms geduur vir die voorste digte massa sterkste bondel bokke om verby 'n plek te kom. Ure lank is hulle gevolg deur honderde en honderde moeë, kruppel en beseerde bokke. Op hulle beurt is hulle deur leeus agtervolg. Elke donga en spruitjie is gevul met sterwende bokke wat 'n lewende brug vorm waaroor die volgende bokke kon hardloop. 

Ná so 'n stormloop was die stank van verrottende karkasse oorweldigend. Springbokvelletjies is in die miljoene na die buiteland uitgevoer. Op die plase is op groot skaal biltong gemaak. As daar êrens honderde kilometer ver reën geval het, kry die trop die reuk van die vogtige aarde, stop skielik en draai met 'n ander roete terug.

Getuienis wys daarop dat daar in 1843 so 'n massa springbokke naby Colesberg verby is. In 1894 is 'n trop springbokke vergesel van wildebeeste, blesbokke, kwaggas en elande vir drie dae dwarsdeur die dorpie Beaufort-Wes. Tussen 1887 en 1896 is vier trekke deur Prieska. Boesmanland (en veral Kenhardt) is in die winter van 1892 deur 'n stormloop getref. Dit het eers by die see geëindig waar baie bokke weens die drink van seewater gesterf het. Die laaste massamigrasie was waarskynlik in Mei 1954 toe 'n geskatte 15 000 springbokke uit die Kalahari die distrik Gordonia binnegestroom het.

Bibliografie
------------

* du Plessis, Andries (red.): Die bewaring van ons erfenis. Kaapstad: Human & Rousseau, 1974.
* Green, Lawrence G.: Karoo: the story of the Karoos of South Africa – the Great Karoo, the Little Karoo and the far corners of the North West Cape and Namaqualand. Kaapstad: Howard Timmins, 1955.
* Hey, Douglas: Alles wat lewe – 'n tweede keur uit Die Burger-rubriek "Bewonder en bewaar". Kaapstad: Tafelberg, 1977. ISBN 0-624-00993-9
'n Boesel wat soortgelyk is aan die een wat beskryf word
Die **boesel met steenbokmotiewe**, is 'n prehistoriese pottebakkery-kunswerk wat van Susa 'n belangrike stad in die Ou Nabye Ooste, geleë in die hedendaagse Iran, afkomstig is. 

Daar word vermoed dat die voorwerp gedurende die Susa I-periode, tussen 4200 en 3500 v.C. gemaak is.  Die boesel is van geverfde terracotta gemaak. Dit is 'n groot voorwerp, met afmetings van 28,90 x 16,40 cm.  Die boesel of beker is deur die eerste inwoners van Susa vir begrafnisse gebruik. Die styl van die boesel word deur 'n dierestyl of die oorsprong van voorouers gekenmerk. Hierdie styl is 'n dekoratiewe benadering in kuns met die klem op dieremotiewe. Gevolglik het die beker self verskillende dieremotiewe. Die boonste gedeelte van die beker is met langnekvoëls, wat as 'n soort waadvoël beskou word wat gedurende die winter in die streek se vlaktes gesien word, versier. Die volgende gedeelte op die beker toon leunende honde, vermoedelik saluki- of windhonde, wat jaghonde is wat tipies aan die streek is. Die belangrikste eienskap van die beker is egter die motiewe van steenbokke, wat onder die honde op die beker sigbaar is. Die bok is inheems aan die Zagros-bergreeks naby Susa. Die steenbok word op 'n nie-naturalistiese manier, deur die gebruik van eenvoudige vorms, soos driehoeke, uitgebeeld. Die horings van die bok kurf oor homself en vorm 'n sirkel oor sy liggaam. Die rondheid van die horings en 'n verskeidenheid ander geometriese elemente van die beker toon 'n goeie verwantskap met die silindriese vorm daarvan. 

Die beker is in 1906-1908 tydens 'n uitgrawing van 'n Susiaanse nekropolis, onder leiding van Jacques de Morgan, ontdek.  Dit word tans in die Louvre-museum in Parys, Frankryk uitgestal. Volgens die museum toon "relatief min bekers van die Susa-begraafplaas dieselfde styl of kwaliteit van vakmanskap."

Sien ook
--------

* Boesel
Die **Algol-paradoks** is in sterrekunde die oënskynlike paradoks wanneer die twee sterre in ’n dubbelsterstelsel lyk of hulle anders optree as volgens die gevestigde teorieë van ster-evolusie. ’n Basiese beginsel van dié teorieë is dat die tempo van evolusie afhang van ’n ster se massa: hoe groter die massa, hoe vinniger vorder die evolusie en hoe gouer verlaat die ster die hoofreeks en word dit ’n reusester of ’n subreus.

Uitsonderings
-------------

In die geval van dubbelsterre soos Algol lyk dit soms of evolusie anders werk: die ster met die kleinste massa is reeds ’n reus of subreus, terwyl die ster met die grootste massa steeds in die hoofreeks is. Omdat die twee sterre in so ’n stelsel op dieselfde tyd moes gevorm het en dus ewe oud moet wees, lyk dit soos ’n paradoks. Die ster met die grootste massa moes eerste die hoofreeks verlaat het. So is die ster Algol A, wat ’n groter massa het, nog in sy hoofreeksfase terwyl Algol B, wat ’n kleiner massa het, ’n subreus en dus in ’n latere evolusiefase is.

Die paradoks kan opgelos word deur die feit dat daar in baie dubbelstelsels ’n oordrag van massa kan wees tussen die twee sterre. In Algol se geval het B aanvanklik die grootste massa gehad en dus het dit ’n subreus geword. Die ster het sy Roche-lob (die gebied om ’n ster in ’n dubbelstelsel waarbinne gas aan die ster gebonde is as gevolg van swaartekrag) oorskrei en die meeste van sy massa afgestaan aan die kleiner A, wat nog in die hoofreeks is. Dit het tot gevolg gehad dat A nou die grootste massa het. In sommige dubbelstelsels soortgelyk aan Algol kan ’n gasvloei gesien word.

Sien ook
--------

* Algol
* Algol-veranderlike
*Baltas*-bier van die Litause *Švyturys*-brouery
Verskillende soorte bier
Jaarlikse bierverbruik per kapita in 2009
**Bier** is die wêreld se oudste alkoholiese drankie en die derde gewildste drankie na water en tee. Dit word geproduseer deur die brou en gisting van stysel, hoofsaaklik vanaf graangewasse. Die algemeenste graan wat gebruik word is gars, alhoewel koring, mielies en rys ook in baie gebiede gebruik word. Baie biere word met hops gegeur, wat die drankie sy bitter smaak gee en ook as 'n natuurlike preserveermiddel dien. Ander geurmiddels soos kruie en vrugte word ook soms bygevoeg. Alkoholiese drankies wat gedistilleer word na die gisting, of drankies afkomstig van die gisting van bronne anders as stysel (soos druiwe of heuning), word nie as bier geklassifiseer nie.

Bier het oor die algemeen 'n alkoholinhoud van 4% tot 6%, alhoewel biersoorte met 'n alkoholinhoud tussen 1% en 20% aangetref word.

Biersoorte
----------

Alle biere word in die drie hoofsoorte verdeel:

* Tradisionele bier – wat nie van hops gebruik maak nie, en ongefilterd is – die gis bly deel van die bier.
* Aal – tydens fermentasie dryf die gis bo die bier. Oorspronklik het ale nie hops gebruik nie.
* Lager – tydens fermentasie dryf die gis aan die onderkant van die fermentasie houers

### Tradisionele bier

Tradisionele biere is reeds in die tyd van die piramides omskryf, maar is lank voor dit in huise dwarsoor Afrika en die wêreld gebrou.

Die bier word gemaak van sorghummout of milletmout, en gewoonlik ander ongemoute grane soos mielies. Die voordeel van hops was toenderjare nog nie ontdek nie, en is dus histories nie gebruik nie.

Umqombothi is 'n goeie voorbeeld van dié soort bier.

### Aal

Ale is gebrou voordat die brouers instrumentasie gehad het om die proses fyn te beheer, as gevolg daarvan is daar verskeie effekte op die finale produk, soos donker kleur en vrugtesmake. Ale verskil van tradisionele biere deurdat die stysel heeltemal omgesit is na suikers en dus is die bier gewoonlik helderder.

Die gis wat vir fermentasie gebruik word, fermenteer teen temperature van 18 °C tot 20 °C. Aalgis beweeg tydens fermentasie na die bokant van die fermentasiehouer en kan in die eerste 2-3 van bo afgeskep word om weer in 'n nuwe brousel gebruik te word.

Aan die einde van fermentasie daal die gis na onder en vorm 'n sigbare gislaag. Hierdie gis kan ook herwin word en in 'n daaropvolgende brousel gesit word.

As gevolg van die hoër temperature van gisting word meer esters gevorm, dit veroorsaak dat ale meer van 'n vrugtesmaak het.

Alhoewel die meeste ale in Brittanje en België voorkom, is daar ook Duitse ale soos Altbier.

### Lager

Lagerbiere het met die industriële revolusie en die ontwikkeling van prosesbeheer uit die aal-bierstyle ontwikkel. Die eerste goudgekleurde biere is in 1842 deur Josef Groll in die stad Pilsen in die Tsjeggiese Republiek gebrou.

Die bier maak gebruik van minder gemodifiseerde garsmout om dit die ligte kleur te gee. Gisting vind teen laer temperature plaas om minder esters te laat vorm.
Moderne *Square dance*-vorme het dwarsoor die wêreld gewild geraak: 'n Duitse *square dance*-groep in Itzehoe, Sleeswyk-Holstein. Die dansstyl is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Amerikaanse soldate na Duitsland geneem. Die eerste Square dance-klub is in 1949 deur Paul Hartman in Bremen gestig
'n ***Square dance*** (in Afrikaans soms ook **kadriel** genoem, afgelei van die Franse term *quadrille*) is 'n sambreelterm vir 'n reeks dansvorme met vier danspare wat teen die begin van die dans aan die vier kante van 'n vierhoek staan. *Square dance*-dansstyle word tans met die Amerikaanse volkskultuur verbind, maar het hul oorsprong nogtans in die Ou Wêreld - so in Engeland waar *square dances* reeds in die 16de eeu gedokumenteer is, maar ook in Frankryk en elders in Europa. Ook sogenaamde wewerdanse, waarin die verskillende stappe van die weefproses uitgebeeld word, word onder die voorlopers gereken. Die dansstyle van verskillende immigrantegroepe het in die Nuwe Wêreld saamgesmelt tot nuwe vorme.

Square dance-geesdriftiges noem ook volksdanse in Skotland, Skandinawië en Spanje as moontlike voorlopers van dansstyle wat in die Verenigde State in twee hoofgroepe geklassifiseer word - as tradisionele en moderne *square dances*. Die laasgenoemdes staan ook bekend as *Western (American) Square dance*.

Geskiedenis
-----------

Die dansfigure van *Quadrille* en *square dance* moet sorgvuldig aangeleer word. 'n Franse spotprent van 1817 illustreer 'n klein ongelukkie op die *quadrille*-dansvloer
'n Duitse *square dance*-groep met *caller* (in die agtergrond, met mikrofoon). In *Modern square dance* kondig die *caller* die volgende dansstappe of -figure aan om 'n vloeiende dans te verseker
Die moderne Amerikaanse *square dance* het sy historiese wortels in 14de eeuse Europa waar die Engelse *Morris dance* en die hoofse dansstyle van Franse koningshuise die vroegste stylvorme en dansfigue toon. Die Engelse dansstyle het verder ontwikkel tot plattelandse danse, die *English Country Dances*, terwyl die Franse koninklike danse voortleef in die *quadrille*.

In 1992 is 'n voorstel in Minnesota gemaak om van *square dance* die amptelike volksdans van hierdie deelstaat te maak wat uiteindelik nie aanvaar is nie.
Kafferkoring (*Sorghum bicolor*) onder spilpuntbesproeiing in die Springbokvlakte
Die **Springbokvlakte** lê in die Limpopoprovinsie met die Pienaarsrivier as suidgrens, waar dit die N1-hoofpad van Pretoria na Polokwane kruis. Weswaarts sluit dit die dorpe Warmbad (Bela-Bela), Nylstroom (Modimolle), Naboomspruit (Mookgophong) en Potgietersrus (Mokopane) in. Na die ooste is die dorpies Roedtan, Crecy, Marolong, Nutfield, Tuinplaas en Settlers deel daarvan. Dit is ‘n 80km breë en 130km lang strook grond wat in ‘n noordoostelike rigting loop met Roedtan as die sentrale dorp.

Ná die Tweede Vryheidsoorlog is die gebied oopgestel vir boerdery. Graslande het plek gemaak vir landerye of het bedek geraak met doringbome. Daar word geboer met koring, mielies, katoen, sorghum, grondbone en sonneblomme en lemoenbome is onder besproeiing aangeplant. 'n Groot verskeidenheid wildsbokke het die streek tot aan die einde van die 19de eeu gekenmerk. Verskeie wildplase op die Springbokvlakte poog tans om weer die verskeidenheid in natuurlewe te herstel.

Die vlakte is besonder plat, ongeveer 1000 m bo seespieël, ervaar warm somers (beskerm deur die Hoëveld teen koue winde) en droë winters. ‘n Gemiddelde jaarlikse reënval van 622 mm is normaal. Die swart turfgrond is besonder vrugbaar.

In die bodem is steenkool- en uraanreserwes.

Sien ook
--------

* Lys van streeksname in Suid-Afrika

Bibliografie
------------

* *Standard Encyclopaedia of Southern Africa*, deel 10. Kaapstad: Nasou, 1974. ISBN 0-625-00326-8
* www.miningweekly.com 21 Maart 2008, 6 April 2010
Die **Springer** (*Elops machnata*) is 'n vis wat voorkom aan die kus (veral riviermondings) van Suid-Afrika vanaf Mosselbaai tot by Oman. Dit kom ook in die Rooisee voor. Dit kom ook net suid van Durban voor gedurende die somer. Die vis kry sy naam vanaf sy vermoë om hoog die lug in te spring wanneer dit gesteur of verras word. Die vis moet ook nie verwar word met die Platkopharder nie. In Engels staan die vis bekend as die *Ladyfish*.

Voorkoms
--------

Die vis lank, slank met 'n lang gevurkte stert. Die liggaam is silwer terwyl die rug 'n blouerige groen kleur is. Die punt van die dorsalevin is swarterig. Normaalweg weeg die springer tussen 1 tot 4 kg en word tot 1 m lank.

Habitat en gewoontes
--------------------

Hulle hou veral in vlak, troebel water by strande en riviermondigs maar kom nie normaalweg in skole voor nie. Hulle kom in groot groepe saam by die Mosambiekkus vir die paartyd in die winter. Hulle eet klein vissies en garnale.

Dit is nie 'n gewilde eetvis nie omrede dit te veel fyn grate het. Die *SADSAA* hengelrekord is 12 kg.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bronne
------

* Top Angling Fishes of Southern Africa. Hennie Crous. 2010. ISBN 978-1-77007-403-3
* Coastal Fishes of Southern Africa. Phil & Elaine Heemstra. 2004. ISBN 1-920033-01-7
Die hugenotekruis
Die **Hugenotekruis** is 'n Christelike simbool wat in Frankryk ontstaan het ná die herroeping van die Edik van Nantes. Die kruis word met protestantisme geassosieer en spesifiek met die Franse Hugenote.

Die Hugenotekruis is in 1688 deur die goudsmid Mystre van Nîmes ontwerp en deur hom vervaardig. Die kruis bestaan uit 'n Malteserkruis met vier Fleurs-de-Lis wat die arms van die kruis met mekaar verbind. Agt knoppies versier die buitepunte van die kruis se arms. Die Malteserkruis is tevore deur die *Hospitaler* Ridders van die Heilige Johannes van Jerusalem, ook bekend as die Ridders van Malta, gebruik. Die Ridders van Malta was 'n godsdienstige en Kruisvaarderorde wat in die 7de eeu in Jerusalem gestig is en in 1308 die eiland Rhodos beset het na die ineenstorting van die Kruisvaarderstate. Die orde van die Ridders van Malta is in 1530 gestig nadat Rhodos deur die Ottomaanse Turke verower is en hulle na Malta moes vlug waar hulle vir 4 eeue gewoon het - vandaar die naam "Malteserkruis".

Die Hugenotekruis is ryk aan simboliek:

* Die kruis is 'n gesiene simbool van die Christelike geloof. Dit verteenwoordig nie net die dood van Jesus Christus nie, maar ook die oorwinning oor dood en goddeloosheid. Dit geld ook vir die maltese kruis wat in die Hugenotekruis gebruik word.
* Die agt knoppies op die punte van die kruis se arms verteenwoordig die agt Saligsprekinge van Matteus 5:3-10.
* Die vier fleurs-de-lis het elkeen drie blare wat in een opsig die goddelike drie-eenheid verteenwoordig en die altesaam twaalf blare die twaalf apostels. Dit kan ook die doringkroon verteenwoordig. Die fleurs-de-lis saam met die arms van die kruis neem die vorm van 'n hart aan wat dui op die lyding van Christus. Die fleurs-de-lis verwys as tipies Franse simbool ook terug na die moederland van die Franse Hugenote.
* Onderaan die kruis hang 'n duif met uitgespreide vlerke in afwaartse vlug wat die Heilige Gees simboliseer. In tye van vervolging is die duif dikwels deur 'n pêrel, wat 'n traan voorstel, vervang.

Die Hugenotekruis word vandag algemeen in juweliersware gebruik of gegraveer op geboue van die Gereformeerde kerk in Frankryk. Dit is ook 'n onderdeel van die amptelike kenteken van die Gereformeerde Kerk in Frankryk.

Sien ook
--------

* Hugenoot
* Camisard
* Edik van Nantes
* Edik van Fontainebleau
* Johannes Calvyn
Die gemeente se kerkgebou, einde 2017.
Die **NG gemeente Benoni** was 'n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk na aan die middestad van Benoni aan die Oos-Rand en in die Sinode van Suid-Transvaal, wie se naam Sinode Hoëveld geword het lank nadat die gemeente ophou bestaan het.

Benoni-Wes het in 1948 van die moedergemeente Benoni afgestig, wat reeds in 1914 van Boksburg afgestig het. (Geeneen van dié drie gemeentes of die moedergemeente van Boksburg, die eerste gemeente aan die Oos-Rand, bestaan meer nie.) Drie jaar voor Benoni-Wes het Benoni-Oos in 1945 afgestig en reeds in 1939 Benoni-Noord. Benoni-Wes het 'n kerkgebou opgerig by Parkstraat 29, 650 m vanaf die moedergemeente se kerkgebou op die hoek van Cranbourne- en Kimboltonstraat.

In 1994, toe Benoni-Wes 460 belydende en 180 dooplidmate en die moedergemeente onderskeidelik 387 en 126 gehad het, is Benoni-Wes by Benoni ingelyf. Nie lank daarna nie is die geskiedkundige moederkerk, ontwerp deur die begaafde kerkargitek William Henry Ford, verkoop en het die saamgesmelte gemeente die Wes-kerk in Parkstraat begin gebruik. Omdat die demografie van die middedorp steeds verander het, is Benoni in 2014 ingelyf by Farrarmere (gestig in 1957), waarna dié gemeente se naam Jubilaté geword het. So het die NG Kerk ná presies 'n eeu aan die middedorp van Benoni onttrek.

Bron
----

* (af)  Olivier, ds. P.L. (samesteller), *Ons gemeentelike feesalbum*. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952.
Die **Saab 35 Draken** (Draak) is 'n Sweedse vegvliegtuig wat sy tyd vooruit was. Indien dit nie was vir Swede se streng uitvoerbeleid nie, sou die vliegtuig ongetwyfeld in vele lande se lugmagte diens gedoen het. Die *Draken* is ontwikkel na aanleiding van 'n streng spesifikasie uitgereik deur die Sweedse Lugmag in 1949. Die spesifikasie het verwys na 'n hoëwerksverrigtingvegvliegtuig, wat bomwerpers wat teen transsoniese snelheid vlieg, kon onderskep. Dit het ook 'n snelheid van 50% vinniger as enige bestaande vegvliegtuig bepaal en die vermoë om op paaie en ander verspreide nie-lughawens te kan opstyg en land.

Die oplossing was 'n dubbeldeltavlerkontwerp; met lae massa en groot sterkte wat in alle toestande bevredigend werk terwyl dit ekstra brandstof kon dra en wapens daaraan geheg kon word. As deel van die ontwikkeling is 'n model van die vlerke op 'n 70 persent skaal gebou en daarna met sukses aan 'n vliegtuig getoets. Die prototipe het sy nooiensvlug op 25 Oktober 1955 voltooi en die produksiemodelle het in 1960 begin uitrol. Kenmerkend was 'n driewielonderstel met 'n ekstra stel intrekbare stertwiele. Dit het die vliegtuig toegelaat om te land terwyl die vlerke ten volle as lugremme gebruik word, wat die *Draken* die vermoë gee om op aanloopbane van slegs 610 m te land.

Ontwikkeling het voortgeduur, model J35B is toegerus met botsingvermydingsradar en verbeterde bewapening. Model J35D was toegerus met kragtiger motors en verbeterde avionika. Model J35F se avionika was selfs beter, toegerus met 'n Aden-masjiengeweer en die vermoë om *Falcon* lug-tot-lug missiele te dra in stede van *Sidewinders*. Daar is 66 J35F-modelle opgradeer na model J35J wat die hoogtepunt van die ontwikkeling was. Hulle is eers in 1993 vervang deur die Saab Gripen. Min vegvliegtuie het so lank kompeterend gebly as die *Draken*. 

Daar is ook verkenningsmodelle met vyf kameras in die neus, asook opleidingsmodelle gebou. Die *Draken* se uitvoere was beperk tot Denemarke, Finland en Oostenryk.

Tegniese besonderhede
---------------------

Besonderhede van die Saab J35F Draken:| Item | Statistiek |
| --- | --- |
| Aantal motors | 1 |
| Tipe motor | Straalmotor |
| Vervaardiger | Volvo Flygmotor RM6C turbostraal |
| Kraglewering per motor | 7 830 kg stukrag |
| Vlerkspan | 9,4 m |
| Lengte | 15,35 m |
| Hoogte | 3,89 m |
| Vlerkoppervlakte | 49,2 m2 |
| Opstygaanloop | 800 m |
| Maksimum opstygmassa | 11 917 kg |
| Maksimumsnelheid | 2 125 km/h |
| Maksimumhoogte | 20 000 m (65 600 vt) |
| Togafstand | 960 km2 750 km met eksterne loslaattenks |
| Klimvermoë | 200 m/s (12 000 m per minuut) |
| Bewapening | Een 30 mm kanon in regtervlerk2 x RB27 en 2 x 28 Falcon-missieleplus 1 000 kg bomme |

Sien ook
--------

* Lys van vegvliegtuie

Bron
----

* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015. ISBN 978-1-84476-917-9
| Vyf Pilare van die Islam |
| --- |
| * Sjahada (belydenis)
* Salaah (gebed)
* Zakaat (aalmoese)
* Pwasa (vas)
* Hadj (pelgrimstog)
 |

**Salaah** (Arabies: صلوات ,صلاة) is die praktyk van gebed in die Islam. Dit is een van die Vyf Pilare van die Islam, die belangrikste pligte vir Moslems. Om salaah te maak moet 'n persoon se gedagtes in 'n toestand van rituele suiwerheid wees, wat van 'n staat van ablusie (*wuḍū*) afkomstig is. Ander, minder gebruiklike, woorde is **soembain**, **sombaing** en **sombajang**.

Soenni-Moslems moet elke dag op vyf tye salaah maak. Hierdie tye word deur die beweging van die son bepaal. Die oproep tot gebed (athaan) is noodsaaklik voor elke verpligte gebed.

Die profeet Mohammed het gesê: "Iemand wat Allah se plesier soek en met geloof op die athaan reageer, sal in die Paradys toegelaat word."

### Die vyf daaglikse gebede

Gebedsposisies in Islam
Die vyf whaktoes (sien links).
Moslems bid vyf keer per dag. Dit is verpligtend vir alle Moslems wat puberteit bereik het, buiten dié wat geestelik gestrem is, te siek is, menstrueer of nageboortelike bloeding het. Dié wat siek of fisiek ongeskik is, mag bid terwyl hulle sit of lê. In teenstelling met die weeklikse Vrydaggebed is die salaah nie spesifiek aan die moskee gebonde nie. Indien meer as twee mense saam salaah maak, word die woorde en bewegings deur 'n imam gelei om dit sinchronies te hou.

Elke gebed vind op ’n spesifieke tyd (whaktoe) plaas. Dié tye word volgens die son se beweging bepaal. Die vyf salaahs is:

I. Fadjer of soeboeg – oggend; voor dagbreek

II. Thoer of zoeger – middaggebed

III. Asser – tussen die middaggebed en sonsondergang

IV. Magrieb – ná sonsondergang

V. Isjaai – laataand; voor slapenstyd
**Gaius Valerius Catullus** (ook net as **Catullus** bekend; c. 84-54 v.C.) was ’n Latynse digter uit die laat periode van die Romeinse Republiek. Hy het gedigte in ’n neoteriese (moderne) styl geskryf wat oor persoonlike lewens eerder as klassieke helde gegaan het. Sy werk wat behoue gebly het, word steeds wyd gelees en beïnvloed steeds poësie en ander kunsvorme.

Catullus se gedigte is deur talle ander digters gewaardeer. Hy het digters soos Ovidius, Horatius en Virgilius beïnvloed. Ná die herontdekking van sy werk in die laat Middeleeue was daar weer ’n oplewing in sy gewildheid, al het sy eksplisiete skryfstyl baie lesers geskok.

Sy gedigte is bewaar in ’n versameling van 116 *carmina* (die presiese getal verskil van uitgawe tot uitgawe). Dit kan in drie dele verdeel word volgens hul vorm: 60 kort gedigte (*polymetra*), 8 langer gedigte en 48 epigramme.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BIBSYS: 90082222
* BNE: XX1047188
* BNF: cb118955751 (data)
* CANTIC: a10062889
* CiNii: DA0078130X
* GND: 118519719
* ISNI: 0000 0001 2145 2004
* LCCN: n79006943
* LNB: 000050766
* MusicBrainz: 2029d279-783f-48ed-a05f-d2c6625f0839
* NKC: jn20011019206
* NLA: 35026673
* NLG: 71024
* NLI: 000029467
* NLP: A11867802
* NSK: 000168539
* NTA: 069180555
* RERO: 02-A000029962
* RSL: 000083299
* The SBN id CFIV000778 is not valid.
* SELIBR: 180626
* SNAC: w6ng54rz
* SUDOC: 02677254X
* Trove: 800255
* VIAF: 100218993
* WorldCat Identities: lccn-n79006943

 |
|  |
| --- |
|  |
| ***Cave canem, prisonnier de guerre à Rome*** |
| **Jean-Léon Gérôme**, 1881 |
| Olie, 109 × 91 cm |
| Musée Georges-Garret |

***Cave canem, prisonnier de guerre à Rome*** (*Cave canem, krygsgevangene in Rome*) is 'n olieverfskildery deur Jean-Léon Gérôme uit die jaar 1881. Die skilderstuk word bewaar in die Musée Georges-Garret, te Vesoul, in Frankryk..

Konteks en ontleding van die skildery
-------------------------------------

In 'n huis in Pompeii word 'n inskripsie ontdek met die waarskuwing *Cave canem*, wat beteken *pasop vir die hond*. Hierdie ontdekking lewer genoegsame diskoers tussen kunstenaars en intellektuele van die era op (1824-1825) om Gérôme te besiel. Die skildery is omgeef met 'n raaiselagtige dampkring, waar 'n krygsgevangene vas aan kettings uitgebeeld word. Dit kan gesien word as 'n soort waarskuwing: dat onderdrukking oorgaan in opstand.

Rondom die slawerny van volkere in ou Rome as onderwerp, is Gérôme geïnspireer deur die roman *Salammbô* deur Gustave Flaubert, veral die volgende aanhaling:

|  |  |
| --- | --- |
| **Latyn** | **Afrikaans** |
| Ils traversèrent d’autres couloirs, d’autres salles, et arrivèrent enfin devant une porte où pour le garder mieux un homme était attaché par le ventre à une longue chaîne scellée dans le mur. | Hulle loop deur ander gange, ander vertrekke, en kom uiteindelik by 'n deur uit waar dit vir die aanhouding beter was om 'n mens deur sy maag aan 'n lang ketting aan die muur vas te maak. |

As aanhanger van die akademiese kuns, verdiep Gérôme hom in die onderwerpe van die klassieke oudheid. Die uitbeelding is wat betref die beligting, die sentrering, die kontras en agtergrond sy tyd vooruit; agterna beskou toon die werk verrassende trekke met die moderniteit, met 'n karakter soortgelyk aan dié uit die meesterwerke van die rolprentteater.
**Toetmoses I** (ook bekend as **Thutmose** of **Tethmosis**) was die derde farao van die 18de Dinastie van Antieke Egipte. Hy was die bekendste onder sy geboortenaam, Toetmoses, wat beteken "gebore uit Thoth", maar hy is dikwels ook op sy troonnaam genoem: Aächeperkare, "groot is die siel van Ra".

Lewe en bewind
--------------

Die Stele van Toetmoses I (Egiptiese Museum, Kaïro).
Toetmoses I was die opvolger van Amenhotep I, maar nie sy seun nie. Hy het die troon gekry deur te trou met die suster van die vorige farao, ’n dogter van Ahmoses.

Die koning het ’n paar militêre ekspedisies onderneem, onder meer teen Nubië nadat dié streek teen sy gesag in opstand gekom het. Hy het die opstand onderdruk en daarna die verdedigingswerk voltooi wat onder Senoesret III begin is. In sy tweede jaar het hy ’n stele laat oprig by Tombos, waar hy forte laat bou het.

Nog ’n groot ekspedisie was na die uiteindes van sy ryk, waar hy onder meer die Eufraat oorgesteek het. Hy het ook ’n klein ekspedisie na Sirië gelei. In sy vierde jaar was daar weer ’n opstand in Nubië, wat hy weer onderduk het.

Toetmoses het baie bouwerk aangepak tydens sy bewind. Hy is die eerste koning wat vir seker in die Vallei van die Konings begrawe is. Van sy bouprojekte was die tempelkompleks by Karnak, waar hy die tempel van Amoen, ’n muur voor die sentrale heiligdom en mure om die tempelkompleks laat bou het, asook ’n dodetempel in Thebe.