'n **Voornaamwoord** is 'n woord wat as plekhouer of plaasvervanger vir 'n selfstandige naamwoord dien. In Afrikaans is daar verskillende voornaamwoorde.

Persoonlike voornaamwoord
-------------------------

*Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Persoonlike voornaamwoord.*
Die persoonlike voornaamwoord staan in die plek van:

* Persoon of persone bv.
	+ Willie leer hard. *Hy* sal beslis slaag.
	+ *Ek*; *jy*; *u*; *hy*; *sy*; *ons*; *julle*; *hulle*; *dit* is dors.
	+ Die man ken *my*; *jou*; *u*; *hom*; *haar*; *ons*; *julle*; *hulle*.
* 'n Dier of diere:
	+ Die hond is in die huis. Jaag *hom* uit.
	+ Die perske is groen. Moenie *hom* eet nie.

Onpersoonlike voornaamwoord
---------------------------

Die onpersoonlike voornaamwoord kom gewoonlik by natuurlike verskynsels voor:

* *Dit* reën.
* *Dit hael.*
* *Dit* spook.

Besitlike voornaamwoord
-----------------------

Die besitlike voornaamwoord dui besitting aan:

* *Dit* is my; jou; u; haar; sy fiets.
* *Die* fiets is myne; joune; hare; u s`n; syne;.

Betreklike voornaamwoord
------------------------

'n Voornaamwoord wat 'n bysin tot die selfstandige naamwoord van die omvattende saamgestelde sin betrek, word 'n **betreklike voornaamwoord** genoem. Hierdie tipe voornaamwoord, as deel van 'n bysin, staan dus relatief (en met betrekking tot) die selfstandige naamwoord in die hoofsin.

Voorbeelde:

* Die persoon vir *wie* dit gegee is.
* Die pen *wat* ek gebruik is duur.

 ***Vraag**: Wanneer word **wie** gebruik en wanneer word **wat** gebruik?*

"**Wat**" is die mees gebruikte betreklike voornaamwoord in Afrikaans en dit word vir sowel mense as diere en dinge gebruik, byvoorbeeld:

* Die man *wat* daar loop.
* Die hond *wat* daar loop.
* Die stoel *wat* daar staan.
* Die man *wat* hier was.

"**Wie**" verwys na mense en diere maar word in Afrikaans as betreklike voornaamwoord nooit alleen gebruik nie. Dit is dus grammatikaal verkeerd om te sê:

* Die man *wie* hier was. (**Verkeerde gebruik**)

*wie* is egter wel korrek indien voorsetsel soos *vir*, *van*, *aan*, *met*, *op* en *tot* vooraf gebruik word, of wanneer dit voor die partikel *se* gebruik word om besit aan te dui.

Korrekte voorbeelde:

* Die vrou *wie* se kind siek is.
* Die vrou vir *wie* die geskenk is.
* Die koning aan *wie* eer betuig word.
* Die kind met *wie* ek gepraat het.
* Die meisie op *wie* hy verlief is.

Sonder 'n voorsetsel is die vorm dus altyd **wat**, en in die geval van mense en diere, word **wie** slegs tesame met 'n voorsetsel of die partikel "se" gebruik.

In die gevalle waar **wat** saam met 'n voorsetsel of agtersetsel gebruik sou word, word nuwe betreklike voornaamwoorde geskep:

Byvoorbeeld:

* Die pen *waarmee* ek skryf is duur.

Die oorblywende betreklike voornaamwoorde is dan:

* wat + aan = *waaraan*.
* wat + by = *waarby*.
* wat + deur = *waardeur*.
* wat + in = *waarin*.
* wat + met = *waarmee*.
* wat + na + toe = *waarnatoe*.
* wat + onder = *waaronder*.
* wat + oor = *waaroor*.
* wat + op = *waarop*.
* wat + sonder = *waarsonder*.
* wat + uit = *waaruit*.
* wat + van = *waarvan*.
* wat + vir = *waarvoor*.

Vraende voornaamwoord
---------------------

Die vraende voornaamwoord staan gewoonlik aan die begin van 'n sin:

* *Wie* het gekom?
* *Wat* het hy gesê?
* *Watter* kind het seergekry?
* *Waaroor* is jy dankbaar?
* *Waarmee* is jy klaar?

Onbepaalde voornaamwoord
------------------------

Die onbepaalde voornaamwoord het nie betrekking op een persoon of saak nie:

* *Iemand* het dit gevat.
* *Niemand* het hulle huiswerk gedoen nie.
* *Die mense* sê dis waar.

Etimologie
----------

Die woord "*voornaamwoord*", stam van die gelyknamige Nederlandse woord af. Die vrye morfeem, (nl) *voor*, kan in Nederlands (afhangende van die konteks) óf (af) *voor* óf (af) *vir* beteken. Die betekenis van "*voornaamwoord*" is dus dat dit "*vir*" 'n naamwoord instaan, en nie dat dit in 'n posisie relatief tot (dit wil sê (af) *voor*) 'n naamwoord staan nie.