Ligging van die Tigray-streek in Ethiopië.
Die **Tigray-oorlog** is 'n voortslepende gewapende konflik, wat in November 2020 in die Tigray-streek van Ethiopië begin het, tussen die spesiale magte van die Tigray-streek (gelei deur die *Tigray People's Liberation Front*) en die Ethiopiese Nasionale Weermag in alliansie met die Amhara-streek se spesiale magte. Vuurpylaanvalle het oorgespoel na die naburige Amhara-streek en die buurland Eritrea.

Die konflik het gespruit uit die poging van die Ethiopiese eerste minister Abiy Ahmed om die land se politiek van etniese federalisme, 'n magsdelingstelsel wat gebaseer was op etnisiteit en streeksbeheer gee aan individuele etniese groepe wat voorheen gemarginaliseer was, te verander. Die stelsel het ook die Tigray-minderheid op federale vlak bevoordeel.

Deur die etniese en streekgebaseerde partye van die *Ethiopian People's Revolutionary Democratic Front*, wat 30 jaar lank Ethiopië regeer het, saam te voeg tot 'n landwye *Prosperity Party*, het Abiy die mag van die *Tigray People's Liberation Front (TPLF)* bedreig, militêr en polities 'n magtige entiteit binne Ethiopië, wat volgens etnisiteit ongeveer 6% van die bevolking verteenwoordig. Die TPLF het geweier om by die nuwe party aan te sluit en spanning is tussen die twee geskep, wat verder toegeneem het toe 'n betwiste verkiesing in Tigray in September gehou is - in weerwil van die federale regering, wat die nasionale verkiesing weens die covid-19-pandemie uitgestel het.

Die konflik se onmiddellike oorsaak was 'n vermeende aanval die vierde van Desember op die georganiseerde Tigray-magte by die hoofkwartier van die Noordelike Bevel van die Ethiopiese Nasionale Weermag (ENDF), die verdedigingsvleuel van die regering van Ethiopië.

Die federale magte het die hoofstad van Tigray, Mekelle, op 28 November verower, waarna eerste minister Abiy Ahmed die Tigray-operasie "as voltooi" verklaar het.  Die TPLF verklaar egter dat die organisasie sal voortgaan om te veg. Fesseha Tessema, 'n TPLF-Raadgewer het op 28 Junie 2021 verklaar dat die TPLF weer die hoofstad Mekelle oorgeneem het en dat Ethiopiese magte uit die stad onttrek het.

Massa buitegeregtelike moorde op burgerlikes het gedurende November en Desember 2020 plaasgevind in en om Adigrat, Hagere Selam, in die Hitsats-vlugtelingkamp,  en in Humera  Mai Kadra  Debre Abbay  en Aksum.

Voorstelle vir vrede en bemiddeling het 'n vroeë November-bemiddeling van die Afrika-unie (AU) deur Debretsion voorgestel en deur Abiy geweier; 'n AU-trio van voormalige Afrika-presidente wat einde November Ethiopië besoek het;  'n noodgeval Interregering owerheidsberaad van Oos-Afrikaanse regerings- en staatshoofde wat einde 20 Desember 2020 in Djibouti vergader het; en vredesvoorstelle op 19 Februarie deur die TPLF  en op 20 Februarie deur die Nasionale Kongres van Groot Tigray ( Baytona), Tigray Independence Party (TIP) en Salsay Weyane Tigray (SAWET).  As gevolg van die aanvang van die oorlog het 'n diep humanitêre krisis ontstaan.

Agtergrond
----------

### Histories/polities

Na die einde van die Ethiopiese burgeroorlog in 1991, het Ethiopië 'n dominante enkelparty-regering geword onder die bewind van die Ethiopiese People's Revolutionary Democratic Front (EPRDF), 'n koalisie van etnies gebaseerde partye. Die stigter en invloedrykste lid was die TPLF en die voorsitter was Meles Zenawi, wat die eerste minister van Ethiopië was tot en met sy dood in 2012. 

Die TPLF was vroeër deel van die Ethiopiese regeringskoalisie tot sy weiering om in 2019 saam te smelt in die Welvaartparty. In 2020 het die spanning tussen die regering en die TPLF toegeneem in die maande voor die Tigray-militêre ingryping in November.  Premier Abiy Ahmed, van Oromo-afkoms, beskuldig die TPLF-partylede in die Tigray-streekregering dat hulle sy gesag ondermyn. Daarteenoor het die Tigray-owerhede die weiering om die verkiesing in September 2020 vir die Tigray-parlement te erken (wat saam met alle verkiesings in Ethiopië deur die federale verkiesingsraad vertraag is as gevolg van die covid-19-pandemie in Ethiopië) as die rede vir die uitbreek van die konflik. Abiy Ahmed se regering het die Tigray-verkiesing in September as onwettig beskou. Die verbetering van die betrekkinge tussen Abiy Ahmed en die Eritrese president Isaias Afwerki, wat in Tigray negatief beskou word, het ook die spanning verhoog. Aan die einde van Oktober het die Ethiopiese versoeningskommissie verklaar dat hy probeer bemiddel tussen die federale en die Tigray regering, maar dat die voorwaardes wat deur beide kante gestel is, die vordering belemmer.

Terwyl die spanning bly toeneem, is 'n generaal wat deur Abiy aangestel is, deur die regering van Tigray verhinder om sy militêre pos te aanvaar. Die dag voor die TPLF se aanvalle op die Noordelike Kommando op 4 November, het die federale parlement van Ethiopië voorgestel om die TPLF aan te wys as 'n terroriste-organisasie.

### Grondwetlike konteks

Die 1995-grondwet van Ethiopië bepaal in artikel 39.1, "Elke nasie, nasionaliteit en volk in Ethiopië het 'n onvoorwaardelike reg op selfbeskikking, met inbegrip van die reg op afskeiding."

Artikel 62.9 verleen aan die Huis van die Federasie (HvdV) die reg om 'federale ingryping te beveel as enige staat [regering], in stryd met [die] Grondwet, die grondwetlike bestel in gevaar stel.'

Aan die einde van September 2020 het die TPLF verklaar dat die grondwetlike termyn van die HvdF, die Huis van die Volke se Verteenwoordigers (HvdVV), die Eerste Minister en die Ministerraad tot 5 Oktober 2020 geldig was, en dat hy om hierdie rede sal oorweeg dat "die sittendes" grondwetlik onwettige sal wees na 5 Oktober. TPLF het voorgestel dat die regering vervang word deur 'n tegnokratiese opsigterregering, soos uiteengesit in 'n plan wat deur die Coalition of Ethiopian Federalist Forces op Facebook geplaas is.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.