recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Werking van 'n eendekooi (uit 1974) (nl) 
'n **Eendekooi** is 'n geskiedkundige plek in Wes-Europa waar wilde eende vir menslike gebruik gevang is. Dit bestaan uit 'n dam wat in enkele smal slote uitloop, die sogenaamde *vangpype*. Eende wat as trekvoëls na warmer gebied trek, soek dikwels 'n rusplek. Om hierdie voëls wat oorvlieg te lok gebruik die eienaar van 'n eendekooi (die 'kooiker') 'n paar gekortwiekte 'staleende' wat hy daagliks voer. Hulle is aan die kooiker en sy kooikerhondjie gewoond. Hulle swem op die dam en dit maak dit aantreklik vir die trekvoëls om daar te kom kuier.

Metode
------

Dam met pype
Einde van die vangpyp
Die rietskerms
As die jagseisoen geopen het, laat die kooiker sy hondjie langs die pype loop. Die nuuskierige eende swem gevolglik agter die hondjie met sy opvallende groot wit stert aan. Hulle beweeg daardeur verder in die pyp op, wat steeds nouer raak. Die kooier spring dan agter die skerms uit en jaag die eende verder op. Die bos rondom die einde van die pyp is oopgekap en die voëls probeer na die lig te vlieg. Aan die eind van die pyp vlieg hulle dan teen 'n skuins gespanne net vas en val na benede. Hulle kruip dan na die enigste oënskynlike uitweg, maar dit is 'n hok aan die einde van die pyp waar hulle gevang word. Die kooiker sluit die hok agter hulle en hulle kan nie meer terug nie.

Geskiedenis
-----------

Eendekooie is taamlik oud. 'n Vroeë vermelding is in 'n dokument uit 1280 in Engeland waarin toestemming gevra word om 'n kooi op te rig. Die eendekooi by die kasteel "Marnix de Sainte-Aldegonde" in Bornem in Vlaandere is dalk die oudste nog bestaande eendekooi in die Lae Lande. Dit word die eerste keer in 1318 genoem en dateer in sy huidige vorm uit 1534. Eendekooie is bekend in talle dele van Wes-Europa, soos Denemarke, Noord-Duitsland, Nederland en Engeland. Die Engelse naam "decoy" is van Nederlands "de kooi" afgelei. In Nederland was die meeste in die 17de eeu in gebruik en is in 3000 plekke aangetref.

Eendekooie vandag
-----------------

Daar word nie meer baie eende vir menslike gebruik gevang nie (in 2010). In Nederland is daar nog ongeveer 119 geregistreerde eendekooie. Hulle word tans hoofsaaklik gebruik om eende te ring en ornitologiese navorsing te doen.

Bronne
------

* Ria Horter, *Eendenkooi, Kooiker en Kooikerhondje*, tydskrif 'Onze hond', Desember 2007 (nl)
* E.H. Walsmit, *Eendenkooi*, tydskrif 'Het Peperhuis', 1990 (nl)

 Hierdie artikel is (gedeeltelik) vertaal uit die Nederlandse Wikipedia. Sien bron.  


|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4739601-5

 |
**Christopher James Christie** (gebore op 6 September 1962) is 'n Amerikaanse prokureur, politikus en federale aanklaer. Hy het tussen Januarie 2010 en Januarie 2018 as die 55ste goewerneur van New Jersey gedien. Hy was ook die Amerikaanse prokureur vir New Jersey van 2002 tot 2008. Christie is 'n lid van die Republikeinse Party en is tans 'n kandidaat vir die party se nominasie vir die 2024 presidensiële verkiesing.

Christie is in Newark, New Jersey gebore en het in Livingston buite Newark grootgeword. Hy het sy BA-graad aan die Universiteit van Delaware verwerf voordat hy sy regsgraad by die Seton Hall Universiteit Skool vir Regsgeleerdheid voltooi het. Hy het tussen 1995 en 1998 as 'n raadslid van Morris County, New Jersey gedien. In 2002 het Amerikaanse president George W. Bush vir hom as die Amerikaanse prokureur vir New Jersey aangewys; hy het vir ses jaar die amp beklee.

Christie was die Republikeinse kandidaat vir goewerneur van New Jersey in die 2009-verkiesing waar hy vir die sittende Demokraat-goewerneur Jon Corzine verslaan het. Hy is daarna in Januarie 2010 as goewerneur ingehuldig. Hy het 'n tweede termyn as goewerneur in die 2013-verkiesing gewen. Op 30 Junie 2015 kondig Christie sy kandidatuur vir die Republikeinse nominasie vir die 2016 presidentsverkiesing aan. Ses maande daarna het hy sy presidensiële veldtog opgeskort na 'n swak vertoning in die New Hampshire voorverkiesing en sy ondersteuning vir Donald Trump aangekondig wat die nominasie ontvang het en daarna die presidentsverkiesing gewen het.

Na Trump se inhuldiging as president in Januarie 2017, het hy vir Christie as sy dwelmtsaar aangewys. Christie se termyn as goewerneur het in Januarie 2018 verval. Christie was 'n bondgenoot van Trump tydens sy presidentskap maar hul verhouding het versuur nadat Trump geweier het om te aanvaar dat hy die 2020-verkiesing verloor het en sy pogings om die verkiesing se uitslae omver te werp. Christie het sy veldtog vir die Republikeinse nominasie vir die 2024-presidentsverkiesing in Junie 2023 van stapel gestuur.
**Venom** is 'n karakter in Amerikaanse strokiesverhale van Marvel Comics. Hy is een van Spider-Man se grootste vyande, saam met Doctor Octopus en die Green Goblin.

Die karakter is 'n buiteaardse simbioot met 'n vormlose, vloeistofagtige liggaam wat oorleef deur in 'n gasheer, gewoonlik 'n mens, te bly. Dié dubbele lewensvorm kry verhoogde kragte en verwys meestal na homself as "Venom". Hy het aanvanklik in 'n buiteaardse kostuum verskyn in *The Amazing Spider-Man* #252 (Mei 1984), en 'n volle verskyning as Venom gemaak in *The Amazing Spider-Man* #300 (Mei 1988).

Die simbioot se eerste gasheer was Spider-Man self, wat uiteindelik sy ware aard ontdek en hom van Venom gedistansieer het in *The Amazing Spider-Man* #258 (November 1984). Hy het later in ander gashere gebly, soos **Eddie Brock**, sy tweede en bekendste gasheer. Hy het toe die eerste keer as Venom bekend geword. 

Sedert sy skepping het Venom ontwikkel tot 'n soort antiheld, wat opgehou het om Spider-Man se lewe te probeer ruïneer en eerder goeie dade verrig het. Hy het Spider-Man selfs met tye gehelp. Ná Brock het talle ander gashere gevolg, soos die skurke **Mac Gargan** en **Flash Thompson**. In 2017 het Venom na Brock teruggekeer. Venom se mees onlangse en huidige gasheer is Brock se biologiese seun, **Dylan.** Hy het ook al verskeie kinders, soos Scream, Lasher, Phage, Agony, Riot, Mania, Sleeper en Carnage, wat Venom se aartsvyand word nadat hy aan die reeksmoordenaar Cletus Kasady gebind word.

Venom is gewild onder aanhangers en veral die Eddie Brock-inkarnasie is die bes herkenbare vyand van Spider-Man wat nie deur die aanvanklike span van Stan Lee en Steve Ditko bekend gestel is nie. Hy het al verskyn in rolprente, televisieprogramme en videospeletjies. Die karakter is al deur Tobey Maguire en Topher Grace uitgebeeld in die fliek *Spider-Man 3* (2007) en hoofsaaklik deur Tom Hardy in *Venom* (2018) en *Venom: Let There Be Carnage* (2021).

Venom is gelys as 33ste op die tydskrif *Empire* se "50 Grootste Strokiesboekkarakters, en 22ste op die webtuiste IGN se "100 Grootste Strokiesboekskurke van Alle Tye".

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
***Counter-Strike: Global Offensive*** (***CS:GO***) is 'n 2012 multispeler taktiese eerstepersoonskieter wat ontwikkel is deur Valve en Hidden Path Entertainment. Dit is die vierde speletjie in die Counter-Strike-reeks. *Global Offensive*, wat vir meer as twee jaar ontwikkel is, is vrygestel vir OS X, PlayStation 3, Windows en Xbox 360 in Augustus 2012, en vir Linux in 2014. Valve gaan voort om die speletjie gereeld op te dateer, beide met kleiner balanserende veranderings en groter inhoudbyvoegings.

Die spel stel twee spanne, Terroriste en Teen-Terroriste, teen mekaar in verskillende doelwitgebaseerde spelmodusse. Die mees algemene spelmetodes behels dat die Terroriste 'n bom plant terwyl Teen-Terroriste probeer om hulle te keer, of Teen-Terroriste wat probeer om gyselaars te red wat die Terroriste gevang het. Daar is nege amptelike spelmodusse, wat almal verskillende eienskappe het wat spesifiek vir daardie modus is. Die speletjie het ook pasmaatondersteuning wat spelers in staat stel om op toegewyde Valve-bedieners te speel, benewens bedieners wat deur die gemeenskap aangebied word met pasgemaakte kaarte en spelmodusse. 'n Battle-Royale-speletjie-modus, "Danger Zone", is laat in 2018 bekendgestel.

Ontvangs
--------

*Global Offensive* het by vrystelling positiewe resensies van kritici ontvang, wat die speletjie geprys het vir sy spel en getrouheid aan die *Counter-Strike*-reeks, hoewel dit gekritiseer is vir sommige vroeë kenmerke en die verskille tussen die konsole- en rekenaarweergawes. Sedert dit vrygestel is, het dit na raming 11 miljoen spelers per maand gelok en bly een van die mees gespeelde speletjies op Valve se Steam-platform. In Desember 2018 het Valve die speletjie oorgeskakel na 'n gratis-om-te-speel-model, met die fokus op inkomste uit kosmetiese items.

Professionele kompetisie
------------------------

Die speletjie het 'n aktiewe e-sporttoneel, wat die geskiedenis van internasionale mededingende spel van vorige wedstryde in die reeks voortsit. Spanne ding mee in professionele ligas en toernooie, met die spel wat dikwels aangehaal word as een van die beste in e-sports.

Vervolg
-------

'n Groot opdatering wat die speletjie na die Source 2-enjin bring, getiteld *Counter-Strike 2*, is op 22 Maart 2023 aangekondig en sal na verwagting in die somer 2023 vrygestel word, met beperkte toetstoegang wat aan uitgesoekte spelers gemaak word.
|  |
| --- |
| Deel van 'n reeks oor |
| **Genetika** |
|  |
| Inleiding tot die genetika |
| * Chromosoom
	+ Chromatied
	+ Chromosoom 2
	+ Chromosomale afwyking
	+ X-chromosoom
	+ Y-chromosoom
	+ Sentromeer
* DNS
	+ RNS
* Dominansie
	+ Resessiewe geen
* Geen
	+ Alleel
	+ Basispaar
	+ Geenlokus
	+ Genoom
	+ Haplogroep
* Nukleotied
* Spesievorming
	+ Genetiese variasie
	+ Genetiese veranderlikheid
	+ Hibried
	+ Hibriedspesievorming
* Mutasie
 |
| Geneties gemanipuleerde organismes |
| * Geneties gemanipuleerde organisme
* Genetiese manipulasie
 |
| Geskiedenis en regulering |
| * Biogenetiese wet
* Dubbele heliks
* Poliploïdie
* Vierkant van Punnett
* Wette van Mendel
 |
| Prosese |
| * Genoomredigering
	+ CRISPR
* Meiose
* Mitose
* Polimerase kettingreaksiemetode
* Proteïensintese
* Pseudoknoop
 |
| Toepassings |
| * Basale klade
* Bloedgroep
* Genotipe
	+ Fenotipe
		- Fenotipiese kenmerk
* SRGAP2
 |
| Twispunte |
| * Eugenetika
* GGO-samesweringsteorieë
* Inteling
* Kloning
 |
| s • b • w |

Die **Y-chromosoom** is een van twee geslagschromosome in soogdiere, insluitend die mens, en baie ander diere. Die ander een is die X-chromosoom. Y is ’n kort chromosoom met min oorerflike inligting, maar dit is die geslagsbepalende chromosoom in baie spesies, aangesien die teenwoordigheid of afwesigheid van Y bepaal of die dier se geslag manlik of vroulik is. Die Y-chromosoom in soogdiere bevat die geen SRY, wat testis-ontwikkeling en ander manlike eienskappe tot gevolg het.

Elke gesonde mens het 23 paar chromosome: 22 paar outosome en een paar geslagschromosome. Wanneer iemand een Y en een X het (46,XY), is hy manlik; vroue het twee X-chromosome (46,XX). Die 46 dui die getal chromosome aan (23 paar).

Oorerwing en afwykings
----------------------

Die vader bepaal die geslag van ’n kind. Sy spermselle bevat óf ’n Y- óf ’n X-chromosoom. Omdat die moeder twee X-chromosome het, bevat al haar eierselle ’n X-chromosoom. Ná bevrugting bevat die bevrugte eiersel dus óf twee X-chromosome óf een Y- en een X-chromosoom. In die eerste geval (XX) is dit ’n dogtertjie en in die tweede geval (XY) ’n seuntjie.

Daar is baie X-verwante oorerflike aandoenings. Dikwels kom dié aandoenings net in mans voor omdat vroue twee X-chromosome het en dus nie die siekte ontwikkel nie, of net ’n ligter vorm daarvan kry. ’n Voorbeeld is hemofilie A.

Ook Y-verwante aandoenings kom voor. Een daarvan is die Sindroom van Swyer, waarby die SRY-geen ontbreek (46,XY,SRY-). Dan sal die embrio, ondanks die aanwesigheid van ’n Y-chromosoom, uiterlik tot ’n dogtertjie ontwikkel. Dieselfde gebeur as daar een X is en geen Y nie (45,X0) (Sindroom van Turner).
'n **Burgerlugvaartowerheid** (**BLO**) is 'n nasionale of supranasionale statutêre owerheid wat toesig hou oor die regulering van burgerlugvaart, insluitend die instandhouding van 'n vliegtuigregister.

Rol
---

Voorbeeld van 'n moderne vliegtuig
As gevolg van die inherente gevare in die gebruik van vliegvoertuie, reguleer nasionale lugvaartowerhede tipies die volgende kritieke aspekte van vliegtuie se lugwaardigheid en hul werking:

* ontwerp van vliegtuie, enjins, lugtoerusting en grondgebaseerde toerusting wat vlugveiligheid beïnvloed
* voorwaardes vir vervaardiging en toetsing van vliegtuie en toerusting
* onderhoud van vliegtuie en toerusting
* bedryf van vliegtuie en toerusting
* lisensiëring van vlieëniers, lugverkeerbeheerders, vlugversenders en instandhoudingsingenieurs
* lisensiëring van lughawens en navigasiehulpmiddels
* standaarde vir lugverkeerbeheer.

Vlieëniers wat 'n Boeing 777 land.
Afhangende van die regstelsel van die jurisdiksie, sal 'n BLO sy bevoegdhede ontleen aan 'n wet van die parlement (soos die Burgerlike of Federale Lugvaartwet), en is dan bemagtig om regulasies binne die perke van die wet te maak. Dit laat toe dat tegniese aspekte van lugwaardigheid deur vakkundiges hanteer word en nie politici nie.

'n BLO kan ook betrokke wees by die ondersoek van vliegtuigongelukke, hoewel dit in baie gevalle aan 'n aparte liggaam oorgelaat word (soos die Australiese Vervoerveiligheidsburo (ATSB) in Australië of die Nasionale Vervoerveiligheidsraad (NTSB) in die Verenigde State), om onafhanklike hersiening van regulatoriese toesig moontlik te maak.

'n BLO sal die beheer van lugverkeer reguleer, maar 'n aparte agentskap sal oor die algemeen die lugverkeerbeheerfunksies uitvoer.

In sommige lande mag 'n BLO lughawens bou en bedryf, insluitend nie-lugkantbedrywighede soos passasiersterminale; die Burgerlugvaartowerheid van Nepal en die Burgerlugvaartowerheid van die Filippyne is voorbeelde van sulke owerhede. In ander lande kan private maatskappye of plaaslike regeringsowerhede individuele lughawens besit en bedryf.

Burgerlugvaartowerhede reguleer nie militêre lugvaart nie. Militêre lugvaart sal tipies 'n heeltemal aparte personeellisensiestelsel hê. In die Verenigde Koninkryk word militêre lugvaart deur die Militêre Lugvaartowerheid gereguleer.

Die Internasionale Burgerlugvaartorganisasie (ICAO) verwys na burgerlugvaartowerhede as Nasionale Lugwaardigheidsowerhede (NAA), veral wanneer daar na 'n owerheid in sy hoedanigheid as 'n lugwaardigheidsowerheid verwys word; of soms as Nasionale Lugvaartowerhede (ook NAA). EASA verwys na hulle as Nasionale Lugvaartowerhede.

Lys van burgerlugvaartowerhede
------------------------------

Vir 'n volledige lys van nasionale en supra-nasionale burgerlugvaartowerhede, verwys na die artikel op die Engelse Wikipedia.
**Politipes** is 'n verskynsel in die kristallografie van gelaagde verbindings. Hierdie vastestowwe kan soms in heelparty effens andere strukture kristalliseer. In stowwe met 'n driedimensionale (nie-gelaagde) struktuur wat op diggepakte lae gebaseer is, volg die atome gewoonlik óf 'n kubiese óf 'n heksagonale pakmodus (óf -ABCABCABC- 'of -ABABAB-) Andere rangskikkings is gewoonlik energeties nie gunstig nie.

Die struktuur in gelaagde verbindings is dikwels in twee rigtings a en b amper dieselfde maar hulle verskil in die derde rigting deur 'n andere pakmodus.

Silikonkarbied
--------------

'n Goeie voorbeeld hiervan is karborundum SiC waarvan so 'n 300 politipes bekend is.

Die struktuur van SiC kan beskryf word as ’n samestelling wat bestaan uit lae tetraëdra wat rondom óf silikon- óf koolstofatome gesentreer is. Hierdie rangskikking stel ’n diggepakte raamwerk daar, met slegs die helfte van die beskikbare roosterposisies gevul. ’n Verskeidenheid pakmodusse gee aanleiding tot ’n uitgebreide reeks politipes wat afhang van die rangskikking langs die c-as. Hierdie politipes word aangegee met simbole soos 2H, 3C, 4H, 15R ensomeer. Die nommer gee aan ná hoeveel gepakte lae die struktuur hom langs die c-as herhaal. Die letter gee aan wat die simmetrie van die gevormde eenheidsel is: H vir heksagonaal, C vir kubies, R vir romboëdries en T vir trigonaal. Die heksagonale 2H, 4H, 6H en 15R (α-SiC) en 3C (β-SiC) fases kom mees algemeen voor. 

### Voorbeelde

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Die 2H politipe; rangskikking ...AB**AB**AB... | Die 4H politipe; rangskikking ...ABAC**ABAC**ABAC... | Die 6H politipe; rangskikking ... ABCACB**ABCACB**ABCACB |

Van-der-Waals-materiale
-----------------------

Die toebroodjiestruktuur van CdI2
Politipe tree ook by MX2-verbindings op waarby X 'n anioon van periode 3 of hoër is. In hierdie verbindings vorm die anione 'n digpakking en die M-metaalkatione bevind hulle tussen twee anioonlae, gewoonlik in oktaëderposisies. Hierdie toebroodjielae is bo-op mekaar gestapel volgens 'n bepaalde pakmodus. Tussen die een toebroodjie en die volgende is 'n laag sonder metaalione wat beteken dat hulle net deur swakke kragte byeengehou word. Hierdie stowwe word soms gelaagde Van-der-Waals-materiale genoem. Goeie voorbeelde is kadmiumjodied CdI2 of loodjodied PbI2. 

In gelaagde politipes kan die rangskikking baie wissel omdat die energieverskil tussen pakmodusse en baie klein is. Wat bepaal watter politipe gevorm is dalk kinetiese faktore wat saamhang met die groeimeganisme van die kristal. Skroefontwrigtings speel daarin 'n hoofrol.
**Antony John Blinken** (gebore op 16 April 1962) is 'n Amerikaanse regeringsamptenaar en diplomaat wat dien as die 71ste en huidige Amerikaanse minister van buitelandse sake. Voorheen was hy van 2013 tot 2015 adjunk-nasionale veiligheidsadviseur en adjunk-minister van buitelandse sake van 2015 tot 2017 onder president Barack Obama.

Tydens die Bill Clinton-regering het Blinken in die staatsdepartement (ministerie van buitelandse sake) en in senior posisies in die nasionale veiligheidsraad gedien van 1994 tot 2001. Hy was 'n senior genoot by die sentrum vir strategiese en internasionale studies van 2001 tot 2002. Hy het hom beywer vir die inval in 2003 in Irak terwyl hy van 2002 tot 2008 as die Demokratiese Party personeeldirekteur van die senaatskomitee vir buitelandse betrekkinge gedien het. Hy was 'n buitelandse beleidsadviseur vir Joe Biden se onsuksesvolle presidensiële veldtog in 2008, voordat hy die Obama-Biden-presidensiële oorgang van advies bedien het.

Van 2009 tot 2013 dien Blinken as adjunk-assistent vir die president en nasionale veiligheidsadviseur vir die vise-president. Later dien hy as adjunk nasionale veiligheidsadviseur van 2013 tot 2015 en as adjunk-minister van buitelandse sake van 2015 tot 2017. Tydens sy ampstermyn in die Obama-regering het hy gehelp om die Amerikaanse beleid oor Afghanistan, Pakistan en die kernprogram van Iran op te stel. Nadat hy die staatsdiens verlaat het, het Blinken in die private sektor gewerk en is die mede-stigter van WestExec Advisors, 'n konsultasiefirma.
'n Heliograaf word gebruik om 'n boodskap te stuur.
'n **Heliograaf** is 'n toestel waarmee die weerkaatse lig van die son gebruik word om boodskappe in morsekode te sein. Die persoon wat met 'n heliograaf werk word 'n *heliografis* genoem. Tydens die Tweede Vryheidsoorlog het die Boeremagte gebruik gemaak van heliografie om te kommunikeer.

Die heliograaf het 'n paar groot voordele ingehou. Dit het langafstandskommunikasie toegelaat sonder 'n vaste infrastruktuur, maar dit kan ook gekoppel word om 'n vaste netwerk te maak wat vir honderde kilometers aanloop, soos in die fort-tot-fort-netwerk wat vir die Geronimo-veldtog gebruik word. Dit was baie draagbaar, het nie 'n kragbron benodig nie, en was relatief veilig, aangesien dit nie sigbaar was vir diegene wat nie naby die operasie was nie. Die ligstraal was baie smal en het slegs 50 voet per myl van die afstand verstrooi. Enigeen in die straal met die korrekte kennis kon seine onderskep sonder om opgespoor te word. In die Boereoorlog, waar albei kante heliograwe gebruik het, is daar soms buise gebruik om die verspreiding van die straal te verminder.

Bronne
------

* Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. 1981. ISBN 0-628-00138-X
* The Hall Handbook of the Anglo Boer War. Darrell Hall. 1999. ISBN 0-86980-949-0
Harry Belafonte in 2011.
**Harold George Belafonte** (1 Maart 1927 – 25 April 2023) was 'n Amerikaanse sanger en akteur. Hy het die bynaam "*King of Calypso*" gekry omdat hy calypso-musiek tot internasionale roem gebring het. Hy het bekend geword met sy treffer *Banana Boat Song* en sy werk as 'n UNICEF-ambassadeur.

Lewensverloop
-------------

Belafonte is in New York gebore en het in Harlem grootgeword. Van 1935 tot 1940 het hy by sy ouma in Jamaika gewoon. Nadat hy na New York teruggekeer het, het Belafonte die Hoërskool George Washington bygewoon. Hy het toe by die Verenigde State se vloot aangesluit, waar hy tydens die Tweede Wêreldoorlog diens gedoen het. In die laat 1940's het hy toneellesse geneem. Hy het sy loopbaan as jazzsanger in nagklubs begin waar musikante soos Charlie Parker, Miles Davis en Max Roach ook aktief was. Met sy goeie vriend en kitaarspeler Millard Thomas het hy sy debuut in die Village Vanguard gemaak. Later het Belafonte toenemend in tradisionele volksmusiek belang gestel. In 1952 het hy 'n kontrak met die platemaatskappy RCA Victor geteken.

Belafonte was van 1948 tot 1957 met die sielkundige Marguerite Byrd getroud. Saam het hulle twee dogters gehad. In 1957 trou hy met die aktrise en danser Julie Robinson. Hulle het 'n seun en 'n dogter saam. Na 47 jaar van huwelik is Belafonte en Robinson in 2004 geskei. In April 2008 is Belafonte vir die derde keer met fotograaf Pamela Frank getroud. Hy is op 25 April 2023 in sy tuisstad New York oorlede.

Burgerregte en politieke menings
--------------------------------

In die vroeë 1950's was hy 'n vroeë lid van die burgerregtebeweging. Belafonte was 'n goeie vertroueling van Martin Luther King. Terwyl hy in 1968 op 'n Petula Clark TV-program opgetree het, het Clark gelag terwyl hy gesing het en aan Belafonte se arm geraak. In daardie dae was hierdie beeld baie skaars op Amerikaanse televisie. Vriendelike kontak tussen verskillende rasse is 'nie gedoen nie'. Dit het gelei tot baie ontevredenheid en protes van die borg Plymouth Motors, maar die vertoning het voortgegaan. Belafonte het die Live Aid-konsert in 1985 mede-organiseer, asook *USA for Africa se We are the world*, waar We are the world 'n poging deur talle kunstenaars was om geld vir Afrika in te samel. In 1987 is hy aangestel as welwillendheidsambassadeur by UNICEF. Belafonte is bekend vir sy ondersteuning van John F. Kennedy en Robert Kennedy. Hy is ook bekend vir sy afkeer van Colin Powell en Condoleezza Rice, wat hy in 2002 as "huisslawe" bestempel het omdat hulle nie in opstand gekom het teen George W. Bush se besluit om oorlog te voer teen Irak nie. In 2005 het hy swart Republikeine "tiranne" genoem en lede van die Bush-administrasie met Nazi's vergelyk.
*Bourgeois* aan die einde van die 13de eeu. Kopie van 'n Miniatuur in Manuskrip no. 6820, in die Nasionale Biblioteek van Parys.
Die **bourgeoisie** is een van die ryk klasse waarin 'n kapitalistiese samelewing verdeel word, volgens sekere westerse ekonomiese denkwyses, veral in Marxisme. Die term is 'n Franse woord afgelei van die Italiaanse *borghesia* (van *borgo*, dorp, wat op sy beurt van die Griekse *pyrgos* kom). 'n *Borghese* is dus iemand wat 'n huis in die sentrum van 'n dorp het.

'n Bourgeois-klas het in die Middeleeuse Italië verskyn, waar inwoners van dorpe ryker begin raak het as die mense in die omliggende platteland. Dit het hulle relatief meer mag en invloed in die samelewing gegee, wat hulle nader gebring het aan die regerende klas en godsdiensstand, en verder van die landelike klasse. Die tipiese middeleeuse bourgeoisie was die meuleienaar, wat só vinnig soveel invloed oor die plaaslike ekonomie verkry het dat hy selfs sy prins kon veto.

In die daaropvolgende eeue was die term beter toegepas om die eerste bankiers en mense in ontwikkelende aktiwiteite soos handel en finansiering mee te definieer.

Volgens die Marxistiese definisie word iedereen by die bourgeoisie gereken wat nie sy werkkrag hoef te verkoop om sy lewensonderhoud te verdien nie. Die spesifieke Franse term *bourgeoisie* kom uit die tyd van die Franse Rewolusie (vanaf 1789) en word as sinoniem vir "besittersklas" gebruik. Danksy die Marxistiese literatuur word "bourgeoisie" in die 19de eeu 'n politieke skeldwoord wat gelykstaan aan "uitbuitende besittersklas".

Bronnelys
---------

* Bourgeoisie. (2008). Encyclopædia Britannica. Deluxe Edition. Chicago: Encyclopædia Britannica.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNE: XX525848
* BNF: cb11940294d (data)
* NKC: ph115403

 |
**Dwelmtsaar** (Engels: *drug czar*) is 'n informele term vir die persoon wat die hoof van die dwelmbeheerbeleid in verskeie gebiede is. Dit volg die informele gebruik van die term "tsaar" in die VSA se politiek. Dit is in 1982 die eerste keer gebruik in 'n nuusberig deur United Press International, wat berig het "senatore ... het 62-34 gestem om 'n "dwelmtsaar" aan te stel wat algeheel verantwoordelik vir die VSA se dwelmbeleid is". Sedertdien is verskeie ad hoc- uitvoerende poste in beide die VSA en Verenigde Koninkryk so genoem.

Verenigde State van Amerika
---------------------------

Dwelmtsaar Gil Kerlikowske praat met die personeel en pasiënte by die Covenant House in Amerika wat dwelmverslaafde tieners en volwassenes help.
Die VSA se eerste dwelmtsaar was Harry J. Anslinger, wat van 1930 tot 1962 gedien het as die eerste kommissaris van die Federale Narkotikaburo, wat deur die Tesourieraad geskep is. Dit was tydens die administrasie van vyf presidente: Hoover, Roosevelt, Truman, Eisenhower en Kennedy.

Pogings onder Anslinger om wetgewing in te stel om dagga te verbied, het die volgende ingesluit: 'n poging om ander state sover te kry om soortgelyke dwelmwette aan te neem, die Uniform State Narcotic Drug Act en die Marijuana Tax Act of 1937, wat in effek die dwelm gekriminaliseer en die weg berei het vir ’n daggaverbod.

### Nixon- en Ford-administrasies

* Jerome Jaffe, hoof van die Spesiale Kantoor vir die Voorkoming van Dwelmmisbruik
* Myles Ambrose, hoof van die Kantoor vir Wetstoepassing op Dwelmmisbruik (ODALE)
* Robert DuPont, direkteur van die Nasionale Instituut vir Dwelmmisbruik en hoof van die Narkotikabehandelingsadministrasie

### Carter-administrasie

* Peter Bourne, direkteur van die Nasionale Dwelmbeheerbeleid
* Mathea Falco, assistentminister van buitelandse sake belas met internasionale dwelms

### Reagan-administrasie

* Carlton Turner, direkteur van die Kantoor vir Beleid oor Dwelmmisbruik
* D. Ian McDonald, adjunkassistent van die president belas met die Kantoor vir Beleid oor Dwelmmisbruik

### 1988–vandag

* Die direkteur van die Kantoor vir Nasionale Beleid oor Dwelmbeheer

### Trump-administrasie

* (*Opioïed-tsaar*): Die voorsitter van die Opioïed-en-dwelmmisbruikkommissie. In Maart 2017 is aangekondig dat die goewerneur van New Jersey, Chris Christie, aangestel is as die hoof van die kommissie.

Verenigde Koninkryk
-------------------

In die Verenigde Koninkryk is na Keith Hellawell, voormalige dwelmadviseur vir die Arbeidsregering van Tony Blair, as 'n dwelmtsaar verwys.
Douala Internasionale Lughawe met vliegtuie in die vluglyn
 Vooraansig van die Douala Internasionale Lughawe op 'n helder sonnige dag
**MD-Douala Internasionale Lughawe** (Frans: *Aéroport international MD-Douala*) is 'n internasionale lughawe geleë in Douala, die grootste stad in Kameroen en die hoofstad van Kameroen se Kusstreek. Met sy 4 terminale en 'n gemiddeld van 1,5 miljoen passasiers en 50 000 ton vrag per jaar is dit die land se besigste lughawe. Die lughawe word bestuur en deels besit (34%) deur die maatskappy Aeroport du Cameroon (ADC) wat ook al die ander 13 lughawens op Kameroense grondgebied bestuur.

Aanloopbaan
-----------

Douala-lughawe het 'n enkele aanloopbaan, 12/30, met 'n lengte van 2 880 m. Tussen 1 en 21 Maart 2016 was die aanloopbaan gesluit vir opgraderingswerk; alle lugrederye het gedurende daardie tydperk bedrywighede na Yaoundé-lughawe verskuif. Dit het deel gevorm van 'n opknappingsplan van 20 miljard CFA (VS$ 36 363 636 miljoen), gefinansier deur die Franse Agentskap vir Ontwikkeling, wat 'n opknapping in twee fases voltooi het: eers die lughawe se aanloopbaan, en dan sy terminale en binneruim.

* 'n Camair-Co Boeing 767-300ER taxi by Douala.'n Camair-Co Boeing 767-300ER taxi by Douala.
* Watersaluut van 'n Camair-Co Boeing 767-300ER.Watersaluut van 'n Camair-Co Boeing 767-300ER.
* 'n Camair-Co Boeing 767-300ER styg op.'n Camair-Co Boeing 767-300ER styg op.
**Surveyor 7** was die sewende en laaste ruimtetuig van die Amerikaanse onbemande Surveyor-program wat gestuur is om die oppervlakte van die Maan te verken. Dit het in totaal 21 091 fotos na die Aarde versend.

Surveyor 7 was die vyfde en laaste ruimtetuig van die Surveyor-program wat 'n sagte landing op die Maan uitgevoer het. Die doelwitte vir die sending was:

* 'n sagte landing in 'n gebied weg van die maanseë om foto's te kan neem wat wesenlik verskil van die foto's wat deur die vorige Surveyor-sendings geneem is
* neem van TV-beelde na landing
* bepaling van die voorkoms en oortolligheid van chemiese elemente
* manupulasie van die maan se oppervlakmateriaal
* verkryging van dinamiese data van die landing
* verkryging van termiese en radarreflektiewe data

Surveyor-model op Aarde
Surveyor 7 was soortgelyk in ontwerp as die vorige Surveyor-ruimtetuie maar het meer instrumente aan boord gehad, insluitend 'n televisiekamera met polariserende filters, 'n oppervlakte-monsterversamelaar, twee ronde magnete op die landingsbene, twee hoefyster-magnete op die oppervlakte-graaf en ekstra spieëls.

Nota
----

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. | 

Klik vir info oor hierdie sjabloon.
 |

| * l
* b
* w
Surveyor-program |
| --- |
| 
* Surveyor 1
* Surveyor 2
* Surveyor 3
* Surveyor 4
* Surveyor 5
* Surveyor 6
* Surveyor 7

 |
**Sixto Rodriguez** (beter bekend as slegs **Rodriguez**; (10 Julie 1942 - 8 Augustus  2023) was 'n Amerikaanse folkmusikant uit Detroit, Michigan. Onbekend aan Rodriguez, het sy musiek veral suksesvol in apartheid Suid-Afrika geword.

Alhoewel sy loopbaan aanvanklik met min fanfare in die Verenigde State ontvang is, het hy sukses gevind in Suid-Afrika, Australië (wat twee keer deur die land getoer het in sy vroeëre loopbaan) en Nieu-Seeland. Sonder dat hy dekades lank daarvan geweet het, was sy musiek uiters suksesvol en invloedryk in Suid-Afrika, waar hy glo meer plate verkoop het as Elvis Presley, sowel as ander lande in Suider-Afrika. Inligting oor hom was skaars, en daar was verkeerdelik gerugte dat hy selfmoord gepleeg het kort nadat hy sy tweede album vrygestel het.

In die 1990's het vasberade Suid-Afrikaanse aanhangers daarin geslaag om Rodriguez te vind en te kontak, wat gelei het tot 'n onverwagse herlewing van sy musikale loopbaan. Dit is vertel in die 2012 Oscar-bekroonde dokumentêre rolprent *Searching for Sugar Man* en het Rodriguez gehelp om 'n mate van roem in sy tuisland te bekom. In Mei 2013 het Rodriguez 'n eredoktorsgraad in *Humane Letters* van sy *alma mater*, Wayne Staatsuniversiteit, in Detroit ontvang.

Rodriguez het in Detroit se historiese Woodbridge-woonbuurt gewoon, waardeur hy stap in *Searching for Sugar Man*. Hy het 'n eenvoudige lewe gelei, geen telefoon gehad nie, en het soms kroeë in die Cass Corridor-gedeelte van Detroit naby Woodbridge en Midtown besoek, soos die Old Miami kroeg, waar hy lewendige konserte vir klein plaaslike skares uitgevoer het.
**Gevangenisstraf** of **tronkstraf** is die beperking van 'n persoon se vryheid, vir enige oorsaak hoegenaamd. Tronkstraf impliseer nie noodwendig 'n plek van opsluiting, met tralies nie, maar kan uitgeoefen word deur enige gebruik of vertoning van geweld (soos om iemand ​​in boeie te plaas), waar ook al, selfs in die oop straat. 

Mense word gevangenes, waar hulle ook al mag wees, deur die blote woord of aanraking van 'n behoorlik gemagtigde beampte wat daartoe gerig is. Gewoonlik word gevangenisstraf egter verstaan ​​dat dit 'n werklike opsluiting in 'n tronk, of tronk wat vir die doel aangewend word volgens die bepalings van die wet, impliseer. 

Soms kom geslagswanbalanse voor in tronkstrafkoerse, met opsluiting van mans proporsioneel meer geneig as opsluiting van vroue.

Geskiedenis
-----------

Voor kolonisasie is tronkstraf in Afrika suid van die Sahara gebruik vir voorverhoor aanhouding. In die koloniale tydperk het tronkstraf 'n bron van arbeid en 'n middel van onderdrukking verskaf.

Vrylating
---------

Vrylating uit gevangenisstraf kan plaasvind wanneer 'n tronkstraf uitgedien is, voorwaardelik, of om humanitêre redes. Krygsgevangenes kan vrygelaat word as gevolg van die beëindiging van vyandelikhede of 'n gevangene-uitruiling. Gevangenes wat 'n volle lewenslange of onbepaalde vonnis uitdien, mag nooit vrygelaat word nie. 

Vrygestelde gevangenes ly dalk aan probleme, insluitend psigiatriese versteurings, onder kriminele gedrag en toegang tot basiese behoeftes. Hulpbronne na vrystelling kan deur die owerhede verskaf word. Verskeie faktore is ondersoek ten opsigte van hul invloed na vrylating, soos familie en ander verhoudings, indiensneming, behuising en vermoë om op te hou om dwelms te gebruik.
**Laserstraling** is 'n oppervlakverhardingsproses vir metale. Lae van verskillende materiale word op die metaalwerkstuk aangebring en die laserbron word op die werkstuk gerig. Die fotone in die laserpuls gaan deur die lae en word in die "ablatiewe" laag geabsorbeer. Dit gee aanleiding tot 'n vinnig groeiende plasmawolk
wat deur die waterlaag aan die oppervlak stamp en so 'n druk van 1 tot 10 GPa op die werkstukoppervlak binne 10 tot 100 ns lewer. 'n Vlak skokgolf beweeg dan oor die werkstuk en laat plasties vervormde materiaal agter. Die hoë tempo van vervorming tydens laserstraling veroorsaak 'n laag plasties vervormde materiaal wat aansienlik dikker is as wat met die meeste ander tegnieke vir die skep van vlak-resspannings verkry word. Laserstraling word soms na verwys as "laserskokstraling".

Bron
----

* Hill, M.R. DeWald, A.T. Demma, A.G. Hackel, L.A. Chen, H.L. Dane, C.B. Specht, R.C. and Harris, F.B. 2003. *Recent developments in laser peening technology. Advanced Materials and Processes*
**Unkulunkulu** is die opperwese in die kultuur van die Zoeloes. Die idees rondom Hom is vaag.

Skepper
-------

Volgens die Zoeloe-mitologie het die mens gevolg deur ‘n trop beeste uit ‘n rietpol ontsnap. Die eerste wat tevoorskyn gekom het, was Unkulunkulu, "die eerste", "die groot-groot vader", "die wyse", "die ou-oue", "die almagtige", die vader van alle Zoeloes. Hy word beskou as die skepper van alles wat bestaan, naamlik die mense (die Zoeloes), diere, land, water, reën, storms, droogte, peste en selfs die dood. En hy toon sy misnoë met die mens se optrede deur hael en donderweer en soms die dood deur mense met die weerlig te slaan. Hy het sy mense geleer hoe om te jag, plant en vuur te maak. Wanneer weerlig ‘n bees doodslaan, beskou ‘n Zoeloe dit dat Unkulunkulu besig is om vir Homself te slag. Hierdie skepper woon êrens in die hemel, maar staan baie afsydig teenoor die mens. Hy word deur sy volgelinge beskou as te ver om in gebed aan te roep, maar die afgestorwenes woon tog by Hom in die hemel. Die Zoeloe glo dat die sterre die oë is van daardie mense wat na hul familielede op aarde terugkyk. Na die koms van die Christen-sendelinge het die naam Unkulunkulu ‘n sinoniem vir die Christene se God geword.

Priesters
---------

Priesters wat ‘n voorbeeldige lewe gevoer het, was bekend as die abelusi bezulu en hulle het na aan die die Skepper gestaan. Hulle kon deur Hom weerverskynsels soos die weerlig, donderweer en reën beïnvloed. Hulle is beskou as die "bewakers van die hemel".

Fabel
-----

Unkulunkulu het ‘n verkleurmannetjie na die aarde gestuur met die boodskap aan die mens dat die mens onsterflik is. Die verkleurmannetjie was so stadig om die boodskap oor te dra dat Unkulunkulu sy geduld verloor het. Unkulunkulu stuur toe ‘n akkedis na die mens met ‘n nuwe boodskap wat lui dat die dood op die mens wag. Toe die verkleurmannetjie uiteindelik wel by die mens opdaag, het die akkedis reeds sy boodskap afgelewer. Dus was alle mense van nou af almal sterflik. As vertroosting het Unkulunkulu die huwelik ingestel sodat die mens deur sy kinders kan voortleef. Hy het boonop vir hulle genesers gestuur om siekes te behandel en vuur om kos gaar te maak.

Lees ook
--------

* Nomkhubulwana
* Tradisionele Afrika-godsdiens
* Zoeloe tradisionele godsdiens

Bibliografie
------------

* Bruwer, J.P.: Die Bantoe van Suid-Afrika. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel, 1963.
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 2. Kaapstad: Nasou, 1970.
* van Reeth, Adelaïde: Ensiklopedie van die mitologie. Kaapstad: Vlaeberg, 1994. ISBN 0-947461-57-4
Die **Stedelike Stigting** was ‘n Suid-Afrikaanse organisasie om die lewensgehalte van die swart stedelike bevolking te verhoog.

Stigting
--------

Na die Soweto-opstand het die groot sakeleiers in Suid-Afrika besef dat hulle nie kan toelaat dat sake in die land van erg na erger ontwikkel en onregeerbaar word. ‘n Groep vooraanstaande swart gemeenskapsleiers onder Nthato Motlana en ‘n 200 sakeleiers waaronder Raymond Ackerman, Anton Rupert, Harry Oppenheimer, Gavin Relly en David Susman het in Johannesburg byeengekom om die akute probleem te bespreek. Hulle was van mening dat hulle geld beskikbaar moes stel om die land te herbou, want hulle ondernemings het tydens die jare van apartheid gefloreer weens daardie beleid. In November 1976 word die nie-winsgewende Stedelike Stigting in die lewe geroep met oud-regter Jan Steyn as besturende direkteur. Dit was ‘n sambreelorganisasie waaronder hierdie sakeleiers by groot sakeondernemings in Suid-Afrika en die buiteland geld ingesamel het. Om die beoogde projekte te finansier is besluit om ‘n %-heffing in te stel op deelnemende maatskappye se omset, verkope of wins.

Projekte
--------

Om die lewensgehalte van die inwoners van die stedelike gebiede te verbeter, is veral aandag gegee aan die verbetering van die huisvesting vir armes. So is daar bygedra tot die verskaffing van elektrisiteit aan huise in Soweto. Geld is beskikbaar gestel vir beter onderwysgeleenthede vir die stedelike jeug en hulp aan jong entrepreneurs. Plaaslike komitees het gehelp met die indentfisering van verdienstelike projekte. In die eerste anderhalfjaar na die stigting is ‘n R5 miljoen ingesamel en spandeer aan opheffingswerk. Gedurende 1982 het sakeondernemings ‘n bedrag van meer as R2½ miljoen geskenk vir onderwysdoeleindes. ‘n Groot bedrag geld is in die VSA ingesamel om die huisvesting in stede te verbeter. Ook het dit sakemanne uit alle rassegroepe byeengebring en is ‘n gees van onderlinge vertroue en begrip geskep. Die Stedelike Stigting het druk uitgeoefen op die owerhede om rassediskriminerende maatreëls soos die Groepsgebiedewet, instromingsbeheer en die paswette te skrap. Vroeg in die 1990’s is die stigting ontbind toe ander organisasies die take oorgeneem het.

Bibliografie
------------

* Ensiklopedie van die Wêreld, deel 14. Supplement. Stellenbosch: Albertyn-uitgewers, 1994. ISBN 0-949948-36-5
* Prichard, Denise: Hearing grasshoppers jump. Kaapstad: David Philip, 2001. ISBN 0-86486-662-3
* Prichard, Denise: The four legs of the table. Kaapstad: David Philip, 2005. ISBN 0-86486-617-8
**Silk Way West Airlines** is 'n Azerbeidjanse vraglugredery met sy hoofkantoor en hoofbedryfsbasis by Heydar Aliyev Internasionale Lughawe in Bakoe, Azerbeidjan. Dit is 'n filiaal van die Silk Way Groep saam met die susterlugredery, Silk Way Airlines wat slegs Il-76's bedryf.

Geskiedenis
-----------

Silk Way West Airlines, wat in 2012 in Bakoe gestig is, is die grootste vraglugredery in die Kaspiese See-streek. Die vervoerder is deel van Silk Way Group, wat ook Silk Way Airlines en Silk Way Technics insluit. Die lugredery is gebaseer op Heydar Aliyev Internasionale Lughawe, en bedryf ongeveer 350 maandelikse vlugte regoor die wêreld via sy vloot van 12 toegewyde Boeing 747-8F en 747-400F vliegtuie. Die lugredery se jaarlikse vragomset oorskry 420 000 ton, terwyl sy groeiende roetenetwerk meer as 40 bestemmings regoor Europa, die GOS, die Midde-Ooste, Sentraal- en Oos-Asië en Noord- en Suid-Amerika dek.

Op 28 April 2021 het Silk Way West Airlines 'n strategiese vlootuitbreidingsooreenkoms met Boeing onderteken vir vyf Boeing 777 vragvliegtuie. Nog twee Boeing 747-400F's is in Maart 2022 ontvang. Op 28 Junie 2022 het Silkway West ook 'n ooreenkoms met Airbus onderteken vir 2 Airbus A350-vragvliegtuie, met 'n verwagte ingebruikneming in 2027. Die vliegtuie sal in Bermuda geregistreer word.

Vloot
-----

'n Silk Way West Airlines Boeing 747-8F
Teen Desember 2022 bedryf Silk Way West Airlines die volgende vliegtuie:

Silk Way West Airlines-vloot| Vliegtuie | In diens | Bestellings | Notas |
| --- | --- | --- | --- |
| Airbus A350F | — | 2 | Bestel met 2 opsies vir aflewering vanaf 2027. |
| Boeing 747-400F | 7 | — |  |
| Boeing 747-8F | 5 | — |  |
| Boeing 777F | — | 5 | Bestelling moet vanaf 2025 afgelewer word  |
| Boeing 777-8F | — | 2 | Bestel met 2 opsies.  |
| Totaal | 12 | 9 |  |

Die bykomende vloot Iljoesjin Il-76-vragvliegtuie word deur die sustermaatskappy Silk Way Airlines bedryf.
William Hogarth: Gin Lane
**Akoholisme**, ook bekend as **alkoholgebruiksversteuring**, is 'n breë term vir alkoholmisbruik wat kan lei tot geestelike of fisiese gesondheidsprobleme. In 'n mediese konteks bestaan alkoholisme indien twee of meer van die volgende toestande teenwoordig is: 'n persoon drink oor 'n lang tydperk groot hoeveelhede, sukkel om af te sny, alkohol te koop en alkohol te neem, alkohol word sterk verlang, gebruik lei tot afskeep van verantwoordelikhede, sosiale probleme, gesondheidsprobleme, gebruiksresultate in riskante situasies, onttrekking vind plaas wanneer stop, en alkoholverdraagsaamheid wat met gebruik plaasgevind. Risikovolle situasies sluit onder meer in om te drink en bestuur of om onveilige seks te hê. Alkoholgebruik kan alle dele van die liggaam beïnvloed, maar dit raak veral die brein, hart, lewer, pankreas en immuunstelsel.

Omgewingsfaktore en genetika is twee komponente wat met alkoholisme verband hou, met ongeveer die helfte van die risiko wat aan elkeen toegeskryf word. Iemand met 'n ouer of 'n broer met alkoholisme is drie tot vier keer meer geneig om self alkoholis te word. Omgewingsfaktore sluit sosiale, kulturele en gedragsinvloede in. Hoë stresvlakke en angs, en omdat alkohol goedkoop en maklik toeganklik is, verhoog die risiko. Mense kan voortgaan om te drink om simptome van onttrekking te voorkom of te verbeter. Nadat iemand opgehou het om alkohol te drink, kan hulle 'n lae onttrekking ondervind wat maande duur. Medies word alkoholisme as 'n liggaamlike en geestelike siekte beskou. Vraelyste en sekere bloedtoetse kan albei mense met moontlike alkoholisme opspoor. Verdere inligting word dan versamel om die diagnose te bevestig.

Daar kan gepoog word om alkoholisme te voorkom deur die verkoop van alkohol te reguleer en te beperk, alkohol te belas om die koste te verhoog. Behandeling kan verskeie stappe neem.

Die Wêreldgesondheidsorganisasie beraam dat daar vanaf 2010 wêreldwyd 208 miljoen mense met alkoholisme was (4,1% van die bevolking ouer as 15 jaar). In die Verenigde State word ongeveer 17 miljoen (7%) volwassenes en 0,7 miljoen (2,8%) van die ouderdom van 12 tot 17 jaar met alkoholisme geraak. Dit kom meer gereeld voor onder mans en jong volwassenes. Dit is die minste in Afrika, met 1,1%, en het die hoogste koerse in Oos-Europa met 11%. Alkoholisme het in 2013 direk tot 139,000 sterftes gevolg, maar net 112,000 sterftes in 1990. Altesame 3,3 miljoen sterftes (5,9% van alle sterftes) is vermoedelik as gevolg van alkohol. Dit verminder dikwels die persoon lewensverwagting met ongeveer tien jaar.

Drankmisbruik tydens swangerskap kan skade aan die ongebore baba veroorsaak wat lei tot fetale alkoholsindroom (met geboorte-afwykings). Vroue is oor die algemeen meer sensitief as mans vir die skadelike fisiese en geestelike effekte van alkohol.
Die **Atlas Oryx** (genoem na die gemsbok) is 'n mediumgrootte nutshelikopter wat van 1986 tot 1991 deur die Atlas Vliegtuigkorporasie (nou Denel Aviation) in Suid-Afrika vervaardig is.

Ontwerp en ontwikkeling
-----------------------

Buiten Frankryk was die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) die grootste gebruiker van die *Aerospatiale SA 330 Puma*. Die Oryx spoor sy oorsprong terug na die Angolese Bosoorlog. Ten spyte van pogings om die Alouette in 'n aanvalshelikopter te omskep, was die behoefte vir 'n toegewyde aanvalshelikopter vroeg besef. Atlas Vliegtuigkorporasie het 'n eksperimentele aanvalshelikopter ontwerp en gebou, die Alpha XH-1. Dié helikopter is gebruik vir haalbaarheidstudies maar kon egter nie enige praktiese doel dien nie - dit het gelei tot die kragtiger XTP-1 in April 1987. Twee XTP-1s is omgeskakel, gebaseer op 'n Puma J se raamwerk. Verskeie wapens en ander stelsels is op die XTP-1 getoets en het die weg gebaan vir Projek: Denel Rooivalk. Maar die dinamiese vlugkomponente van die XTP-1 het Atlas laat besef watter voordele 'n opgegradeerde Puma kon hê.

'n 330l Puma, no. 177, is omgebou na die *Oryx*-opset vir gebruik as 'n prototipe en na die resultate alle verwagtinge oortref het, is die Oryxprogram van stapel gestuur. Die sanksieëra het die plaaslike lugvaartbedryf selfversorgend gemaak in die vervaardiging van helikopterkomponente en met die kennis van voorvervaardigde helikopters, het dit ook gelei tot voldoende tegniese vaardigheid vir die vervaardiging van volledige Pumahelikopters, indien die behoefte sou ontstaan. Dit sluit volledige vliegtuie en dinamiese komponente soos ratkaste, rotorlemme en turbines en warm onderdele in. Die enjininlate is toegerus met plaaslik vervaardigde stoffilters wat hoër doeltreffendheid en betroubaarheid verseker het.

'n Suid-Afrikaanse SANAP Oryx-helikopter gereed om op te styg van die USS Theodore Roosevelt (CVN-71)
Dit is 'n opgegradeerde en verbeterde weergawe van die Aérospatiale Puma, wat gelykstaande is aan die Eurocopter Super Puma, en bied 'n verbeterde werksprestasie oor die oorspronklike, bykomend tot 'n verlaging in bedryfskoste van 25 tot 30%. Die eerste voorbeelde was toegerus met die nuutste stoffilters wat destyds in gebruik was op die SALM Puma. Hierdie eenhede het 'n verstelbare hulpluginlaat aan die voorkant. 'n Nuutontwerpte stoffilter is later toegerus sonder die hulpluginlaat. Indien een van die enjins sou staak, het die oorblywende kragbron genoeg krag vir die Oryx om sy missie te voltooi. As 'n enjin sou staak in vlug, herlei die bestuurstelsel outomaties die kraginstelling na die oorblywende enjin. Dit verseker dat die Oryx sy tog kan voltooi met baie min bemanningsinsette tydens so 'n noodgeval.
LSD
**D-Lisergiensuur-Diëtielamied (Engels D-Lysergic Acid Diethylamide)** (Chemiese verbinding: C20H25N3O), algemeen genoem **acid** of **LSD**, is 'n kragtige sintetiese hallusinogeen en psigedeliese enteogeen, oorspronklik vervaardig in 1938, maar per toeval is die effek ontdek deur Dr Albert Hoffman in 1943, van ergot, 'n fungus, wat soms op rog aangetref word. LSD word tipies mondeling ingeneem as 'n helder, geurlose, smaaklose vloeistof, gewoonlik op 'n ander middel soos kladpapier, 'n suikerklont, of gelatien, alhoewel dit ook moontlik is om dit in te neem via kos of drank. **LSD** is 'n afkorting vir die Duitse term vir, *Lysergsäure-Diethylamid*. Soos die meeste hallusinogene word die gebruik wetlik verbied. Dr Hoffmann het gewys dat kruistoleransie met meskalien en psilosibien bestaan en dat LSD soortgelyke effekte as hierdie twee natuurlike middele wat tradisioneel deur sjamane en helers gebruik word om 'n beswyming of trans te bereik. 'n Tipiese dosis LSD is 250 mikrogram, ('n kwart milligram) wat 'n besondere lae hoeveelheid is vir die 10-12 uur wat die effek voortduur.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb11969536n (data)
* GND: 4036411-2
* LCCN: sh85079185
* NDL: 00567374
* NKC: ph117700

 |