recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
'n **Elf** (*Pomatomus saltatrix*) is 'n vis wat aan beide kante van die Atlantiese Oseaan voorkom. In Suider-Afrika kom die vis voor van Valsbaai tot by Mosambiek, asook by Madagaskar. Dit kom ook wyd voor by Oman, die Middellandse See, Nieu-Seeland, Australië en die Maleisiese skiereiland. In Engels staan die vis ook oor die algemeen bekend as *elf* maar in KwaZulu-Natal word die vis *shad* genoem.

Voorkoms
--------

'n Baie groot elf
Die vis is groenerig aan die bokant en silwer aan die onderkant. Die vis word tot 1,2 m lank en weeg dan 15 kg.

Habitat en gewoontes
--------------------

Die vis leef in kuswater; die onvolwasse vissies en die volwasse visse word soms ook in riviermondings gevind. Die vis is 'n dodelike roofvis wat beïndruk met sy spoed en vaardigheid en is gewild as 'n besonderse sportvis onder hengelaars. Die naam *saltatrix* beteken *dansende meisie* na aanleiding van sy gewoonte om uit die water te spring as hy prooi jag of as hy gevang word.

Dit is 'n vleisetende en vraatsugtige vis met skerp tande wat leef op skole makriel, harder en sardyne. Wanneer dié vis vreet jaag hulle skole visse en word beserk; hulle val die skole in groepe aan, swem deur die skool en byt en hap na links en regs amper soos haaie of varswater piranhas. Die volwasse visse vreet hoofsaaklik vis en ook garnale en tjokka. Die onvolwasse visse vreet 'n verskeidenheid skaaldiere, vis en koppotiges (kefalopodes).

Gedurende die winter migreer die Elf van die suidkus tot by KwaZulu-Natal waar die wyfies kuit skiet gedurende September tot Desember. Die pelagiese larwes word dan deur die Agulhasstroom suidwaarts geneem waar die onvolwasse vissies hul eerste jaar deurbring; in riviermondings en digby die strand.

Hengelvis
---------

Die vis se tande is so skerp dat 'n hengelaar sy vingers kan oopsny tot op die been indien hy nie versigtig is wanneer die hoek uit die vis se bek gehaal word nie. Elwe mag nie tussen 1 Oktober en 30 November in Suid-Afrika gevang word nie, om sodoende die populasie te beskerm in broeityd.

Die vis is eetbaar vars of gerook. Die vleis word egter vinnig sag en kan nie lank gebêre word nie. Die vis moet onmiddellik gebloei en in ys geplaas word na dit gevang is.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bronne
------

* Ensiklopedie van Suidelike Afrika, Eric Rosenthal, 1967.
* Gids tot die kusgebiede van Suid-Afrika. Jacana Media. 2007. ISBN 978-1-77009-215-0
* Sea Fishes of Southern Africa. Rudy van der Elst & Dennis King. 2006. ISBN 978-1-77007-345-6
* Coastal Fishes of Southern Africa. Phil & Elaine Heemstra. 2004. ISBN 1-920033-01-7
**Capitol Records** (dikwels kortweg **Capitol** en soms ook **Hollywood and Vine** genoem) is een van die groter Amerikaanse plaatetikette. Dit word bedryf as 'n afdeling van die Capitol Music Group.

Richard Wyatt se befaamde muurskildery *Hollywood Jazz: 1945-1972*, net buite die etiket se hoofkantoorgebou *Capitol Records Tower*, is tot sy volle glorie gerestoureer
Capitol Records is oorspronklik in 1942 as die eerste groot plaatetiket aan die Amerikaanse weskus deur drie ingewydes uit die vermaakbedryf - die liedjieskrywer Johnny Mercer, die rolprentvervaardiger Buddy DeSylva en die sakeman Glenn E. Wallichs (1910–1971, eienaar van die destyds grootste platewinkel in Los Angeles, *Wallichs Music City*) - in Hollywood gevestig waar die onderneming se ronde kantoorgebou, *Capitol Records Tower*, wat ontwerp is om soos 'n stapel plate te lyk, lank reeds 'n ikoniese baken geword het. Daarnaas geniet ook sy musiekateljee, Capitol Studios, wêreldfaam.

In 1955 is die maatskappy deur die Britse musiekkonglomeraat EMI Group oorgeneem om as sy Amerikaanse dogteronderneming te dien. EMI is op sy beurt in 2012 oorgeneem deur die Universal Music Group (UMG) waarmee dit een jaar later saamgesmelt het. Beide Capitol Records en die Capitol Records Group maak tans deel uit van UMG.

Musikale kunstenaars, wat 'n kontrak met Capitol Records onderteken het, sluit Special Forces, Paul McCartney, Mary J. Blige, The Beach Boys, die Beastie Boys, Neil Diamond, die Eagles, Katy Perry, Brian Wilson, Beck, Avenged Sevenfold, 5 Seconds of Summer, Don Henley, Sam Smith, NF, Emeli Sandé, Troye Sivan, Calum Scott, Tori Kelly, Jon Bellion, Niall Horan en Minus Gravity in. In die verlede het ook plate, wat onder meer deur The Beatles, Frank Sinatra en Nat King Cole opgeneem is, op die Capitol Records-etiket verskyn.
**Ghadames** (Arabies: غدامس) is 'n dorp en oase in die weste van Libië. Dit is sowat 550 km suidwes van die land se hoofstad, Tripoli, geleë, naby die grense van Algerië en Tunisië.

Die huise in Ghadames is gebou uit modder, kalk en die stamme van palmbome. Die stegies tussenin word bedek om die inwoners beskerming teen die hitte te bied.
Die oase het 'n bevolking van 7000 Toearegse Berbers. Die ou gedeelte van die dorp, wat deur 'n muur omring word, is in 1986 deur Unesco as 'n Wêrelderfenisgebied verklaar. Elk van die sewe stamgroepe wat oorspronklik in hierdie deel van die dorp gewoon het, het hul eie distrik gehad, met 'n publieke area waar feeste gehou is. In die 1970's het die regering nuwe huise buite die ou deel van die dorp gebou. Baie inwoners keer egter in die somer terug na die ou middelste deel, siende dat die argitektuur daar beter beskerming teen die hitte bied.

Die eerste rekords oor Ghadames dateer uit die Romeinse periode, toe daar van tyd tot tyd Romeinse troepe in die dorp gestasioneer was. Die Romeinse naam vir die dorp was "Cydamus". Gedurende die 6de eeu het 'n Biskop in die dorp gewoon, ná die inwoners tot die Christendom bekeer is deur Bisantynse sendelinge. Gedurende die 7de eeu het Moslem Arabiere oor Ghadames geheers en die inwoners het volgelinge van Islam geword. Ghadames het tot die 19de eeu 'n belangrike rol gespeel in handel tussen die Mediterreense lande en Wes-Afrika, wie se handelsroetes deur die Sahara geloop het.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *The oasis of Ghadames*
*Is unknown to most people, I guess*
*In Libya's vast land*
*Half-buried in sand*
*It survives, and it thrives — more or less*
 |  |

- Limeriek deur Charles Issawi, *Die Welt des Islams* (1998)
**Maui** (Engels maʊ.iː, Hawais ˈmɐuwi) is die tweede grootste van die Hawaii-eilande met 'n oppervlak van 1 883,5 km² en die argipel se tweede jongste met 1,8 miljoen jaar. Dit is 112 kilometer wes van Oʻahu geleë. Maui maak deel uit van die Amerikaanse deelstaat Hawaii en is die grootste van Maui County se vier eilande.

Maui se bevolking, wat in 2010 154 834 beloop het, is die derde grootste van enige Hawaii-eiland (na Oʻahu en Hawaiʻi). Kahului is die grootste nedersetting op Maui met 'n bevolking van meer as 20 000.

In ekonomiese en demografiese opsig het Maui sedert die 1970's 'n ongekende opswaai beleef. Terwyl die verbouing van suikerriet en pynappels op die ander Hawaii-eilande intussen 'n minder belangrike rol speel, steun Maui se landboubedryf nog steeds swaar op hierdie gewasse, naas ander landbouprodukte soos aartappels en ander groente.

Die toenemende gewildheid as toeristebestemming het die plaaslike bevolking aansienlik laat groei – sedert 1970 het dit verdriedubbel. Die massatoerisme het intussen ook nadelige gevolge – dit plaas druk op die eiland se waterbronne en doen met grootskaalse ontwikkeling soos die bou van nuwe hotelle en woonbuurte ook die landskapsbeeld skade aan.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb144109572 (data)
* GND: 4263812-4
* LCCN: sh85082285
* MusicBrainz: c4b1597a-cfac-4874-9330-f8266ec55810
* NARA: 10046810
* VIAF: 151877072
* WorldCat Identities: viaf-151877072

 |
**Ernst van Dyk** OIS (gebore 4 April 1973) is 'n Suid-Afrikaanse handfiets-renjaer. Hy het 'n rekord van 10 rolstoel-titels in die Boston-marathon verower. In 2006 ontvang hy die gesogte "Laureus World Sports Awards"-toekenning en word as die "Gestremde sportpersoon van die jaar" aangewys.

Biografie
---------

Van Dyk is op 4 April 1973 in Ceres in die Wes-Kaap sonder bene gebore. Sy ouers, beide provinsiale atlete, het sy atletiese vermoëns raakgesien en hom aangemoedig om aan sport deel te neem. Hy begin sy skoolopleiding in Graaff-Reinet, maar die skool kon nie aan sy behoeftes voorsien nie. Daarna woon hy die *Elizabeth Conradie*-skool vir gestremde kinders in Kimberley by. Hy het in sy tienerjare nasionaal aan swemgalas deelgeneem. In 1992 skryf hy by die Universiteit Stellenbosch in en neem op die Barcelona Paralimpiese Spele aan swem en rolstoelresies deel. Daarna begin hy op rolstoel-atletiek konsentreer.

Hy woon in die Paarl met sy vrou en dogter, en besit 'n besigheid wat in sporttoerusting vir gestremdes spesialiseer.

Sportprestasies
---------------

Tydens die Paralimpiese Somerspele van 2000 in Sydney wen hy 'n bronsmedalje in die 400 meter-rolstoelresies. In die daaropvolgende Spele van 2004 in Athene wen hy silwer in die 800 meter-rolstoelresies, nog 'n silwer in die 1500 meter, en 'n brons in die 5000 meter. In Beijing tydens die Paralimpiese Spele van 2008 wen hy goud in die handfiets-marathon asook 'n brons in die rolstoelmarathon. Die Spele in Londen was Van Dyk se sesde Paralimpiese Spele en die Spele in Rio de Janeiro se sewende.

Van sy ander prestasies sluit in: dubbele goud (padwedren en tydtoets) by die 2007 Wêreldfietsrykampioenskap in Bordeaux en silwer en ​​brons by die 2009 Wêreldfietsrykampioenskap in Italië.

Belangrike resultate
--------------------

Ernst van Dyk (23) tydens die Londen-marathon in 2015

| Jaar | Boston-marathon | New York Stad-marathon | Parys-marathon | Los Angeles-marathon | Londen-marathon | "Great North Run" |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2001 | 1:25:12 |  |  |  |  |  |
| 2002 |  1:23:19 |  1:45:16 |  |  1:28:44 |  |  |
| 2003 |  1:28:32 |  1:35:36 |  |  |  |  |
| 2004 |  1:18:27 |  |  |  |  |  |
| 2005 |  1:24:11 |  1:31.11 |  |  |  |  |
| 2006 |  1:25:29 |  |  |  1:24:48 (CR) |  |  |
| 2007 |  |  |  |  |  |  42:35 |
| 2008 |  1:26:49 |  |  |  |  |  |
| 2009 |  1:33:29 |  |  |  |  1:28:59 |  |
| 2010 |  1:26:53 |  |  |  |  |  |
| 2011 |  1:18:51 |  |  |  |  |  |
| 2012 |  |  |  |  |  |  |
| 2013 |  |  1:40:14 |  |  |  1:31:30 |  |
| 2014 |  1:20:36 |  1:30:56 |  |  |  1:32:42 |  |
| 2015 |  1:36:27 |  1:30:54 |  |  |  |  |
| 2016 |  1:24:06 |  |  |  | 1:35:23 |  |
| WR – WêreldrekordBR – Baanrekord |
Mauksch-Hintzhuis met apteekmuseum in die histories sentrum van Cluj-Napoca.
Die Mauksch-Hintz-huis (in Roemeens *Casa Mauksch-Hintz,* in Hongaars *Mauksch-Hintz-ház,* in Duits *Mauksch-Hintz-Haus*) is 'n histories gebou op die Hoofplein van die Roemeense stad Cluj-Napoca. In die huis het die stad se eerste apteek in 1573 geopen. Vandag is die gebou 'n gelyste histories gebou en dien as 'n apteekmuseum.

Geskiedenis
-----------

Geleë op die Hoofplein van die voormalige Transsilvaniese hoofstad, die gebou huisves die oudste apteek van die stad. Die apteek is in 1573 gestig en was tot 1735 die enigste apteek in Klausenburg (Cluj se historiese Duitse naam). Dit is vir meer as 'n eeu deur administrateurs (in Duits *Provisorien)* bestuur Hierdie *Provisoren* is deur die stadsraad verkies en het sake in die naam van die stad en op sy rekening behartig. Die stad het die apteek in 1700 'n Duitse apteker verkoop, in 1749 kom die huis en die apteek in die besit van die apteker *Tobias Mauksch* (1727–1802) en verkry keiserlike voorreg van die Oostenrykse keiser (Transsilvanië was deel van die Keiserryk Oostenryk in daardie tyd). In 1863 kom die huis en die apteek in die besit van 'n andere Transielvanis-Duitse aptekerfamilie, die familie Hintz. Hierdie familie is een van die rykste en mees aktiewe familien in die sosiale lewe van Klausenburg in die eerste helfte van die 20ste eeu. Die apteek het in hierdie tydperk die naam "Sankt Georg" gedra.

In 1948 het die kommunistiese regering die huis sonder vergoeding onteien en die apteek gesluit. In 1954 het 'n historikus van medisyne en aptekerswese 'n apteekmuseum in die gebou gestig. As gevolg van politieke probleme tydens die Nicolae Ceaușescu-diktatuur, het die afstammelinge van die Hintz-familie na Wes-Duitsland en na Kanada geëmigreer. Ná die politieke verandering in 1989 het hulle aansoek gedoen om die eiendom terug te gee. Die familie het die gebou van die Roemeniese staat in 2010 terugbekom.
Die klipmerker by Moegere, suid van Bujumbura
'n Inskrif kan net-net uitgemaak word
Die **Livingstone–Stanley-gedenkteken** by **Moegere** in Burundi is 12 km suid van die hoofstad Bujumbura geleë, en kyk uit oor die Tanganjikameer. Dit merk die ligging van 'n besoek deur die ontdekkingsreisiger en sendeling Dr. David Livingstone en die joernalis en ontdekkingsreisiger Henry Morton Stanley, wat twee nagte naamlik dié van 25 to 27 November 1871 hier deurgebring het. In Frans word na die klip verwys as *La Pierre de Livingstone et Stanley*. Sekere Burundiane beweer hierdie ligging is die plek waar die beroemde eerste ontmoeting tussen Livingstone en Stanley plaasgevind het, waarby laasgenoemde die bekende woorde geuiter het: "Dr. Livingstone, neem ek aan?"

Daardie ontmoeting het egter plaasgevind in Oedjidji in Tanzanië op 10 November 1871 soos duidelik uitgewys word in Stanley se boek, "How I Found Livingstone". David Livingstone se joernaal bevestig ook Oedjidji as die ligging, met 'n inskrywing die dag voor die ontmoeting, wat lees "Vertrek met dagbreek en gaan na Oedjidji", 'n dorp wat aan hom welbekend was. Livingstone gee dan besonderhede van ontmoetings met verskeie Arabierinwoners van Oedjijdi, insluitend van een wat veronderstel was om sy goedere van 'n vorige besoek te berg, voordat hy Stanley se besoek ophaal.

Uit hulle geskrifte wil dit blyk dat die besoek aan Moegere die een van 25 tot 27 November is, wat naamlik deur Livingstone en Stanley beskryf word as een van die mees gasvrye besoeke wat hulle kon geniet. Die uitgekerfde datum, 25 November 1871, is op die rots waarneembaar. In Oedjidji het hulle vir ses dae gerus, en toe per kano vertrek langs die noordoostelike meeroewer, op soek na riviere wat moontlik uit die Tanganjikameer kon vloei. By die Moegererivier het hulle die stat van hoofman Moekamba teëgekom, wat hulle verwelkom het en hulle 'n hut aangebied het om in te rus. Hulle het twee nagte oorgebly, en Stanley teken aan dat Livingstone se bediende Soesi danksy die hoofman se gasvryheid baie dronk geword het. As eerste Europeërs om die area te besoek, was hulle aankoms heuglik en sou die gebeurtenis by 'n sekere latere geleëntheid deur sommige verwar word met die eerste ontmoeting tussen Livingstone en Stanley. Op 'n aantal webblaaie is sodanige foutiewe aanduiding wel aanwesig.

Sien ook
--------

* David Livingstone
* Livingstone-gedenkteken
'n **Kettingrat** met 'n ketting rondom
'n Versameling kettingratte vir montering op 'n resiesfiets.
'n **Kettingrat** is n meganiese komponent wat in verskeie toepassings vir roterende kragoordrag gebruik word. Dit bestaan uit 'n wiel met tande reg rondom waaroor 'n ketting skakel, om sodoende sonder om te gly, kragoordrag aan 'n volgende kettingrat voorsien. 'n Kettingrat word gewoonlik op 'n as vasgemaak met 'n splitpen wat in 'n speigleuf op beide die kettingrat en as pas.

Belangrikheid van geen glip
---------------------------

By sekere meganiese toestelle is "glip" of glyery op kragoordragmeganismes 'n groot probleem, want as die hoekverplasing van die twee aste uit fase is kan dit skade aan die masjien veroorsaak. 'n Goeie voorbeeld hiervan is 'n binnebrandenjin. Wanneer die suier opkom moet die kleppe toe wees, anders sal die suier die kleppe raakslaan, wat wanrigting op die suier kan veroorsaak en dan die enjin as 'n geheel buite werking kan laat. Om hierdie rede word 'n ketting en kettingrat dikwels gebruik vir die tydhou van enjins se kleppe met behulp van 'n nokas.
Terrasse, bewerkte lande en bewaringstroke beskerm die grond en verbeter die waterkwaliteit op hierdie plaas in Iowa. 
Hidrosaaiing in die Verenigde Koninkryk.
**Erosiebeheer**  is metodes wat toegepas word om wind- of watererosie te voorkom in landbouaktiwiteite, landontwikkeling, op kusgebiede, rivieroewers en by konstruksie-areas. Effektiewe erosiebeheer moet toegepas word om waterbesoedeling, grondverlies, habitatvernietiging en skade aan eiendom te voorkom.

Waar kom dit voor?
------------------

Erosiebeheer word toegepas in die natuur, in landbou-areas en in stedelike- en dorpsgebiede. In stedelike- en dorpsgebiede vorm die stormwaterbeheerprogramme wat deur plaaslike regerings vereis word, deel van die beheer van erosie. Die vestiging van plantegroei of die plasing van rotse en klippe om van die energie te absorbeer wat die erosie veroorsaak, is van die maatreëls wat getref word. By kontruksie-areas word beheer sediment opgevang in 'n spesiale opvangarea. Slikfilters word ook gebuik.

Oewererosie is 'n natuurlike proses en daarsonder sou riviere nie gekronkel het of hulle koers kon verander nie.  Wanneer die vloei van die rivier kunsmatig verander word en die plantegroei op die oewer van die rivier verander, het dit 'n impak op die vloei van die rivier. Op baie plekke, of die walle van die rivier onstabiel is of nie, probeer mense om die rivier op 'n spesifieke plek te laat loop. Dit word gewoonlik gedoen ter wille van een of ander omgewingskwessie of om te verhoed dat die rivier oor die grond vloei wat vir 'n ander doel, soos landbou of behuising, gebruik word. Een manier om dit te doen is om klippe of skanskorwe op die walle van die rivier te plaas.

Voorbeelde
----------

Die volgende dinge is voorbeelde van erosiebeheer.

Wiskundige modelle
------------------

Sedert die 1920's en 1930's het wetenskaplikes wiskundige modelle ontwikkel om die meganisme van gronderosie en die ontstaan van sedimentverspoelings beter te verstaan. Een hiervan is 'n navorsingstuk van Albert Einstein waarin hy Baer se Wet toepas. Hierdie modelle word gebruik vir verskillende soorte erosie onder meer waar slegs die boonste grondlaag wegspoel en waar dongas gevorm word. Aanvanklik het hierdie modelle net gebruik gemaak van 'n eenvoudige stel vergelykings waarvan die bewerkings met die hand gedoen is. Teen die 1970's het hierdie modelle uitgebrei en word dit met rekenaars gedoen  Hierdie gevorderde modelle is in staat om sekere veranderings in mikrometereologie, die verspreiding van gronddeeltjies en variasies in die mikro-terrein aan te spreek.

Sien ook
--------

* Erosie
* Tipes erosie
* Gronddegradasie
Van de Graaff-baken in die George-museum.
Die **Van de Graaff-bakens** is in die tyd van die VOC se bewind aan die Kaap op belangrike plekke langs die kus van die destydse kolonie opgerig om te bewys dat die VOC aanspraak op die gebied maak.

Aan die einde van die 18de eeu wou Engeland as die grootste koloniale moondheid graag die Kaap by die VOC oorneem en daarom is in 1781 'n Britse vloot gestuur om die Kaap te verower. Weens die aanwesigheid van 'n groot Franse eskader aan die Kaap het die veroweringpoging misluk. Sedertdien het Cornelis Jacob van de Graaff (1734–1812), die goewerneur aan die Kaap van 1785 tot 1791, alle Engelse besoekers aan die Kaap gesien as moontlike spioene en vyande wat sy bewind wil omverwerp. Later daardie jaar strand die Engelse skip *Pigot* naby die huidige Humansdorp. Die opvarendes, insluitende Engelse soldate, ry per wa na Kaapstad. Van de Graaff is dadelik agterdogtig en vermoed dat daar verkenningswerk gedoen word vir 'n latere inval. Die Politieke Raad besluit om sommer van die eerste Nederlandse skip wat die Kaap aandoen 'n honderd soldate te laat ontskeep en hulle op verskeie plekke langs die kus te stasioneer. Hierdie plan het egter misluk. Toe het die Politieke Raad maar 'n aantal klipbakens met die Nederlandse wapen en die monogram van die VOC daarop ingegraveer op strategiese plekke laat oprig. Een van hierdie bakens is in 1785 in Outeniqualand opgerig en staan nou in die museum op George. Dit is in 1962 tot gedenkwaardigheid verklaar. 'n Replika staan in die Suid-Afrikaanse Museum in die Kompanjiestuin in Kaapstad.

Bibliografie
------------

* Sayers, Charles O.: Looking back on George. A medley of musings and memories. George: Herald Phoenix, 1982. ISBN 0-620-05910-9
**Johan Kapp** is ’n Suid-Afrikaanse dramaturg en skrywer.

Lewe en werk
------------

Johan Kapp is in Port Elizabeth gebore. In Afrikaans is hy veral bekend vir die drama "***Laat-Februarie 1922***", wat in 1983 eers deur SUKOVS opgevoer is en daarna deur KRUIK. Dit word ook in die versamelbundel "*Rostrum*" opgeneem. Die drama behandel die mynstakings van 1922, waar die hoofkarakter Niklaas en sy ouers van die plaas na die stad verhuis. Hier kry Niklaas werk by die myn en raak betrokke by die stakings, met noodlottige gevolge. Ten spyte van hierdie agtergrond is die drama nie net plek en tyd gebonde nie, maar spreek dit die universele stryd van die werker teen die geldbaronne aan. "***Met Felix Hatting***" is ’n ongepubliseerde drama. Hy skryf ook kortverhale en "*Die pyn*" word in *Tydskrif vir Letterkunde* gepubliseer.

Hy lewer ook verskeie werke in Engels, insluitende die dramas "***Duze***", "***The homecoming***", "***Starring Felix Abbott***" en "***Al***". Die manuskripte van hierdie dramas word bewaar deur die National English Literary Museum (NELM) in Grahamstad.

Bronne
------

### Boeke

* Van Coller, H.P. (red.) "Perspektief en Profiel Deel I" J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998

### Internet

* Esat:
* Esat:
**Ken Higgins** (19 Maart 1936 – 25 April 2016) was 'n Brits-gebore Suid-Afrikaanse pianis wat op die ouderdom van vyf reeds die klavier vlot kon speel. Hy is in Bury in Lancashire, Engeland gebore en het op die ouderdom van elf na Suid-Afrika gekom. Op die ouderdom van dertien kon hy die klavierkonserte van meesters soos Joseph Haydn speel. Hy het gereeld by die Kaapstadse Simfonie-orkes opgetree.

Op die ouderdom van sestien het hy 'n meester geword in jazz, swing en boogie-woogie. Hy het die wêreld gesien deur op plesierbote laataand romantiese musiek te speel en hy het ook in spog hotelle in Brittanje, Europa en Noord-Amerika gespeel. Hy het verskeie langspeelplate en CD's uitgereik. Sy gunsteling klavier was die Steinway. Hy het ook op die Engelse diens van die SAUK en Springbokradio gespeel en programme soos *In the Blue of the Evening*, *Piano Playtime* en sy eie program *Higgins at Home* behartig. Laasgenoemde het hy vir 17 jaar hanteer.

Hy het sy vrou, Cecily, op sestien ontmoet en getrou toe hy agttien was. Hy was lief vir buitelug en het deelgeneem aan seiljagvaart, gholf en rolbal. Hulle het op Hermanus gewoon waar hy oorlede is, 'n uur na sy laaste konsert. Hy laat sy vrou, vier kinders, nege kleinkinders en twee agterkleinkinders agter.

Bron
----

*Ken Higgings kry 'n laaste toejuiging*, Rapport, 15 Mei 2016

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNE: XX1604207
* GND: 1186016639
* IMDb: nm0383429
* ISNI: 0000 0000 7825 4810
* LCCN: no98065078
* NKC: xx0160432
* VIAF: 87337931
* WorldCat Identities: lccn-no98065078

 |
Huis van die Litause kultuur
**Puńsk** (Litaus: **Punskas**) is 'n Poolse nedersetting en administratiewe setel van die gelyknamige munisipaliteit (*gmina*), sowat 23 km noordoos van Suwałki en 5 km vanaf die grens met Litaue in die Woiwodskap Podlachië geleë.

Die bevolking, wat in 2011 op 1 331 beraam is, is merendeels Litaussprekend (met 74,9 persent Litaussprekendes in die munisipaliteit volgens die Poolse sensus van 2002). Puńsk is sedert 2006 amptelik tweetalig en het twee jaar later ook tweetalige plekname ingevoer (Pools en Litaus).

Die enigste skool in Pole met Litaus as onderrigmedium is in Puńsk geleë. Die nedersetting vervul belangrike funksies as sentrum van die Litause volkskultuur in Pole en in verband met die handelsbetrekkinge tussen die twee lande. 

Die Poolse bevolking het sy solidariteit met Litaue gedurende die Sowjet-Russiese blokkade vanaf Maart 1990 bewys. Dwarsoor Pole is 'n verskeidenheid goedere ingesamel, en Puńsk was die logistieke sentrum vanwaar hulle na Litaue vervoer is. Kerkgangers het elke Sondag ná die kerkdiens vir Litaue se onafhanlikheid van Sowjet-Rusland betoog.
**Johan J. "Madolo" Kloppers** (27 Augustus 1933 – c. Maart 2016) was tydens sy loopbaan van 36 jaar 'n leidende figuur in die ontwikkeling van die moderne Nasionale Krugerwildtuin. Sy Tsonga-bynaam "Madolo" beteken "knieë", wat na sy kenmerkende loopstyl verwys het. Danksy sy gereelde voetpatrollies kon hy groot dele van die wildtuin deeglik verken, sodat hy kundige bydraes kon lewer tot kartering en vasstelling van plekname.

Loopbaan
--------

Kloppers het sy loopbaan by Nasionale Parke op 1 Augustus 1955 as juniorveldwagter in die Tshokwanestreek van die Krugerwildtuin begin, voordat hy bevorder is tot streeksveldwagter. Hy is in 1963 verplaas na die Letabastreek, en in November 1953 weer na die Satarastreek as die distriksveldwagter vir die wildtuin se sentrale streek. Vanaf 1967 was hy in die Punda Mariastreek die distriksveldwagter vir die verre noorde.

In 1973 is hy na Skukuza verplaas as die hoofveldwagter, waar hy voor sy aftrede verskillende posisies beklee het. Hy was assistentdirekteur van Natuurbestuur vanaf 1974, hoof van Natuurbestuur vanaf 1979, en hoofbestuurder van Natuurbewaring tot sy aftrede op 1 November 1993.

Na sy aftrede het hy en sy gade Pat, met wie hy in 1957 getroud is, op Mtunzini aan die Natalse noordkus gaan woon. Met sy dood in 2016 is hy oorleef deur sy enigste seun Koos (geb. 1974). Om sy dienstermyn te gedenk is 'n groot ivoordraer, "Madolo", na hom vernoem.

Publikasies
-----------

Kloppers was die dryfkrag agter die eerste akkurate amptelike kaarte van die Krugerwildtuin. Ook het hy in *Koedoe* en *Ostrich* waarnemings oor koedoes en renostervoëls gepubliseer. Benewens het hy die volgende publikasies laat verskyn: 

* *Butterflies of the Kruger National Park* (1978, met Dr. G van Son) ISBN 0-86953-021-6
* *Place Names in the Kruger National Park* (1992 voltooi, 2002 gepubliseer deur Ereveldwagters van die Pretoriastreek)
* *A Dictionary of Kruger National Park Place Names* (2005, met Hans Bornman)

Sy publikasies rakende plekname in die wildtuin word as waardevolle gevallestudies in die standaardisering van Suid-Afrikaanse plekname beskou. Hierdie werk wat 1 698 plekname in oënskou neem, het hy deels uit noodsaak verrig. Daaglikse bestuur van die wildtuin is naamlik in die wiele gery deur die dubbelsinnigheid van die plekname aldaar. Sekere liggings het onder verskillende plekname of spellings bekend gestaan, terwyl ander eenderse plekname weer vir verskillende liggings gebesig is. Kloppers moes deeglik kennis neem van die streeksgeskiedenis en die verskillende tale waaruit die plekname ontleen is. Altesaam dertien inheemse en vreemde tale, waaronder Kiswahili en Hindi, was hier ter sprake. Kloppers se doelwit was 'n enkele pleknaam vir elke benaamde ligging. 'n Spruit wat dusver as Manhlindlovu, Manzendhlovu, Nwatindhlopfu, Olifant of Olifantspruit bekend was, word byvoorbeeld op sy aanbeveling as N'watindhlopfu aangedui, wat ook die korrekte Tsonga-ortografie weerspieël.
Die **R518** is 'n streeksroete wat Ellisras met Musina verbind. Die roete begin waar dit aftak van die R510-streeksroete, 4 km noord van Ellisras en oos gaan tot in Marken. Net voor Marken draai die R561 af. Na Marken swaai die roete eers suidwaarts en dan suidoos tot waar dit aansluit by die N11-nasionale pad. Die R518 deel nou die N11 vir 8 km tot in Potgietersrus, swaai af van die N11 en kruis die N1. Die roete gaan deur Zebediela, en deel dan die R519 vir 2.5km voor dit die R579 kruis in Lebowakgomo. Net hierna sluit die roete by die R37-provinsiale roete aan en eindig daar.

Kloofpas naby Mmamatlakala in die Waterberg

Sien ook
--------

* Lys van streeksroetes in Suid-Afrika
* Genommerde roetes in Suid-Afrika

Bron
----

* Dept. Transport

| * l
* b
* w
Genommerde roetes in Limpopo |
| --- |
| Nasionale roetes | 
* N1
* N11

 |
| Provinsiale roetes | 
* R25
* R33
* R36
* R37
* R40
* R71
* R81

 |
| Streeksroetes | 
* R508
* R516
* R518
* R519
* R520
* R521
* R522
* R523
* R524
* R525
* R526
* R527
* R528
* R529
* R530
* R531
* R555
* R561
* R567
* R572
* R576
* R578
* R579

 |
**Temik**, ook bekend as **Two Step** is 'n insekdoder. Dit is effektief teen blaaspootjies, plantluise en rooimyte, maar word hoofsaaklik gebruik om rondewurms dood te maak. Dit word ook gebruik om ongediertes te vergiftig.

Temik is een van die mees gebruikte plaagdoders internasionaal, en is ook een van die mees giftigste vir die omgewing. Temik-vergiftiging van afloop van landbouwater het gelei tot die vernietiging van gesonde ekosisteme en die onomkeerbare vergiftiging van vrugbare landbougrond. Vergiftiging deur hierdie plaagdoder kan ook gekoppel word aan die hoë kankersyfers in gemeenskappe rondom die Aralmeer.

Temik is doeltreffend waar weerstandbiedendheid teen organofosfaat insekdoders ontwikkel het, en is uiters belangrik in aartappelproduksie, waar dit gebruik word vir die beheer van rondewurms wat aangerig word deur grond en sommige blaarplae. Die hoë oplosbaarheid daarvan beperk die gebruik daarvan in sekere gebiede waar die watertafel naby die oppervlak lê.

Geskiedenis
-----------

Temik word vervaardig deur Bayer CropScience, maar is voorheen besit en vervaardig deur Union Carbide. Union Carbide se afdeling vir landbouchemikalieë is aan Rhône-Poulenc verkoop. Later is Aventis Cropscience gevorm uit Hoechst AG en Rhone-Poulenc Agrochemical, wat geduur het totdat Bayer dit in 2002 verkry het.

In Suid-Afrika (waar Temik bekend staan as Two Step) word dit algemeen deur inbrekers gebruik om honde te vergiftig.
Göbekli Tepe is sowat 11 500 jaar gelede gebou. Die ronde struktuur op ’n tel bestaan uit enorme T-vormige klippilare wat met abstrakte piktogramme en reliëfwerk versier is. Dit is moontlik die oudste tempel op aarde.
Die Tempel van Hephaistos in Athene, Griekeland.
Akshardham-tempel, ’n Hindoe-tempel in Nieu-Delhi, Indië.
Die Berg Ecclesia-tempel met sy ronde, 12-kantige gebou staan op ’n mesa, ’n berg met ’n plat top.
’n **Tempel** (van die Latynse woord *templum*) is ’n struktuur wat vir godsdienstige of spirituele rituele en bedrywighede soos gebede en offerandes gebruik word. Die woord word gewoonlik gebruik vir sulke geboue in alle gelowe waar daar nie ’n meer spesifieke term soos kerk, moskee of sinagoge bestaan nie. Dit sluit in Hindoeïsme, Boeddhisme, Bahaïsme, Djainisme en Zoroastrisme, asook antieke godsdienste soos dié van Antieke Egipte, Antieke Griekeland en Antieke Rome.

Beskrywing
----------

Die vorm en funksie van ’n tempel verskil grootliks van geloof tot geloof, maar dit word gewoonlik beskou as die "huis" van een of meer gode. Benewens ander rituele word die een of ander vorm van offerandes aan die godheid gemaak. ’n Spesiale groep kerkamptenare is verantwoordelik vir die instandhouding en werking van die tempel. Die mate waarin gelowiges toegang tot die gebou het, wissel grootliks. Soms word net geestelikes in sekere dele van die tempel toegelaat.

Die woord kom uit Antieke Rome, waar ’n *templum* ’n heilige ruimte was soos deur ’n priester, of *augur*, aangewys. Dit het dieselfde stam as die woord *template*, ’n plan vir ’n gebou wat die *augur* op die grond uitgewys het.

Die woord word deesdae algemeen gebruik vir ’n plek van aanbidding, selfs van voor die Romeinse tydperk.

Sien ook
--------

* Kerk (gebou), Christelike eweknie
* Moskee, Islamitiese eweknie
* Sinagoge, Joodse eweknie

Bronne
------

* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
**Johan Fourie** (gebore 2 Desember 1959 in Springs) is 'n Suid-Afrikaanse middelafstand-atleet wat in die 1980's een van die wêreld se voorste 1500m / myl-atlete was, maar is verhinder om tydens sy piek internasionaal te kompeteer weens die sportsanksies wat teen Suid-Afrika opgelê is in veroordeling van die apartheidsbeleid.

Fourie se beste 1500m-vertoning was 3:33.87, 'n tyd wat in 1987 by die SA Kampioenskappe in Stellenbosch aangeteken is, sonder beduidende teenstand of pas-aangeërs. Sy beste myl-tyd was 3:50,82, aangeteken in 1987. In die middel van die 1980's het hy saam met die Switserse ster Pierre Delèze in Europa geoefen. Délèze, wat Sebastian Coe in 1985 oor 1500m in Zurich verslaan het, glo dat Fourie in staat was om 'n sub 3:30 1500m te wen onder die toepaslike wedloopstoestande. 

Hy het in Vereeniging in die Gauteng grootgeword, waar hy skoolgegaan het, en het in 1979 sy eerste nasionale 1500m gewen het terwyl hy nog 'n junior was.

Alhoewel hy verhoed is om internasionaal te kompeteer, het hy nog steeds die skares in die 1980s vermaak tydens 'n era wat bestempel is as die goue era van Suid-Afrikaanse middel- en langafstand atletiek.

Bo en behalwe die meer as 50 sub-vierminuut myle wat hy gehardloop het, het hy ook twee sub-vierminuut myle binne 1 uur gehardloop. In 1984 is die Beinart-toekenning deur die Suid-Afrikaanse Atletiek Statistici aan hom toegeken as die beste Suid-Afrikaanse atleet ter wêreld in 1983.

Persoonlike Lewe
----------------

Johan het in 1989 met die 400m afstand Springbok-atleet Marinda Fourie getrou. Hulle het twee kinders, Rico Fourie en Shan Fourie. Johan en sy familie woon tans in Stellenbosch, Suid-Afrika. Hy en sy vrou rig 'n span bekend as die **The Dogsquad** af.

Sien ook
--------

* Atletiek
|  |  |
| --- | --- |
|  | Hierdie artikel bevat nie ’n bronnelys nie, wat beteken dat die inhoud nie geverifieer kan word nie. Enige bevraagtekende inligting mag dus ook mettertyd verwyder word. Help Wikipedia deur betroubare bronne tot die artikel by te voeg.
 |

**Johan Steyn** (1955 -) is die hoofleraar van AGS Kaleideo. Die gemeente is in Kemptonpark. Hy is alreeds dekades 'n leraar en word as een van die 'groot geeste' in die kerk beskou.

Opleiding
---------

Johan het regte gaan studeer by RAU (nou UJ). Na voltooiing van sy graad het hy egter gevoel dat hy geroepe is vir 'n loopbaan as leraar. Hy skryf dus in by die AGS Teologiese Kollege en voltooi sy Diploma in Teologie.

Geskiedenis in die kerk
-----------------------

Johan word kort na sy ordening beroep as mede-leraar, na Kemptonpark gemeente. Na 'n tyd word hy die hoofleraar. Die gemeente verander sy naam na Immanuel en groei sterk in getalle onder sy leiding. 'n Nuwe kerk word ook gebou. Na 'n hele klompie jare in die gemeente aanvaar Johan 'n beroep na Windhoek in Namibië. Dis 'n tyd van groot uitdagings vir hom en sy gesin, maar hy kwyt hom goed van sy taak. Die gemeente se naam word ook verander na Immanuel Windhoek. Na 'n paar jaar word Johan beroep na Doxa Deo in Tswhane, as vaderfiguur vir die pastore in die Doxa streek. Na omtrent 2 jaar werk die situasie so uit dat hy die hoofleraar word van die AGS Kempton Noord. Die gemeente se naam word later verander na AGS Kaleideo. Johan se vorige gemeente Immanuel vra ook in hierdie tyd om deel te word van Kaleideo.

Ander rolle in die kerk
-----------------------

Johan is ook die voorsitter van die virtuele streek Familia Dei.

Bediening
---------

Johan is 'n sterk leraar. Hy het ook 'n profetiese bediening.
John Howard, c. 2001
**John Winston Howard**, OM, AC (gebore op 26 Julie 1939) is 'n voormalige Australiese politikus wat van 1996 tot 2007 die 25ste premier van Australië gedien het. Hy is die tweede langste dienende Australiese premier, agter net sir Robert Menzies, wat meer as 18 jaar in die amp was. Hy is ook die oudste lewende voormalige Australiese premier, op 16 Mei 2019. Howard was van 1985 tot 1989 leier van die Liberale Party en van 1995 tot 2007.

Howard is in Sydney gebore en studeer regte aan die Universiteit van Sydney. Hy was 'n handelsadvokaat voordat hy die parlement binnegekom het. Hy was 'n voormalige federale president van die Young Liberals. Hy het die eerste verkiesing by die staatsverkiesing in Nieu-Wallis in 1968 gedoen, maar het maar min verloor. By die federale verkiesing in 1974 is Howard verkies tot die Afdeling Bennelong, wat hy tot 2007 sou verteenwoordig. Hy is in 1977 tot kabinet bevorder, en later in die jaar vervang Phillip Lynch as tesourier van Australië, en bly in daardie pos. tot die nederlaag van die regering van Malcolm Fraser in 1983.

In 1985 word Howard vir die eerste keer as leier van die Liberale Party verkies en vervang Andrew Peacock as leier van die opposisie. Hy het die liberaal-nasionale koalisie na die federale verkiesing in 1987 gelei, maar verloor vir die Arbeidersregering van Bob Hawke en is in 1989 uit die leierskap verwyder. Hy bly 'n sleutelfiguur in die party en word in 1995 tot leier herkies (vervang Alexander Downer), en daarna die koalisie tot die oorwinning gelei tydens die federale verkiesing van 1996.

Nadat Paul Keating se Arbeidersregering in 1996 verslaan is, is die Howard-regering herkies by die 1998, 2001 en 2004 verkiesing. Howard se optrede as premier het nuwe geweerwette ingesluit (in reaksie op die bloedbad in Port Arthur), die instelling van 'n landswye belasting op toegevoegde waarde, immigrasiehervorming en industriële betrekkinge. Australië het ook troepe bygedra tot die oorlog in Afghanistan en die oorlog in Irak onder sy regering, en het die International Force for East Timor gelei. Die Howard-regering is tydens die federale verkiesing in 2007 verslaan, met die Kevin Rudd van die Arbeidersparty wat hom as premier opgevolg het. Howard het ook sy eie setel by die verkiesing verloor en het slegs die tweede premier geword (ná Stanley Bruce in 1929).
Die **Barbaryse seerowers**, of **Barbaryse korsare** of **Ottomaanse korsare**, was Berberse, Noord-Afrikaanse seerowers wat veral in die 17de eeu bekend was as die skrik van die Middellandse See. Hulle het opereer vanaf Tripoli, Tunisië, Algiers en vanuit hawens in Marokko soos Salé en Rabat. Hul belangrikste doelwitte was om ryk handelskepe te beroof, wat sowel die Middellandse See as die roete na Asië, om die Kaap die Goeie Hoop, bevaar het. Hoewel die term seerower gangbaar is om hul identiteit te beskryf, sou die term kaper meer toepaslik gewees het. Die verskil is hier dat kapers, anders as seerowers, met die toestemming- wel nie opdrag- van die owerheid in hul land van herkoms optree.

Hierdie kapers was al aktief ten tyde van die kruistogte en hul aksies word effektief in die eerste helfte van die negentiende eeu gestop. Die Barbaryse seerowers en kapers word in Duits as die Korsare aangedui. Na aanleiding hiervan word, dikwels ten onregte, veronderstel, dat hulle verband is aan die eiland Korsika.

Etimologie
----------

Die woord Barbary of Barbaryn, van die Grieks-Romeinse *barbaar*, word weer gebruik nadat die Mediterreense see tussen die 16de en 19de eeue konstant gepla word deur Moslem seerowers en kapers. Hierdeur was die opkomende Europese magte geneig om Moslems te sien as ver verwyder van die beskaafde wêreld en dus Barbaryns.

Ottomaanse seerowers
--------------------

Die Ottomaanse Turke, wat vanaf die 16de eeu voet aan grond kry in die Magreb, behalwe Marokko, gebruik die Barbaryse kuste as uitvalsbasis vir hul roofatiwiteite. Naas die materiële buit uit die oorvalle op skepe en kusdorpe, was 'n belangrike doel van die seerowers om slawe te verkry. Veral kusdorpe in Spanje, Italië, Suid-Frankryk en op die eilande in die Middellandse see, word hiervoor eeue lank oorval deur die seerowers. Die Ottomaanse seerowers se skepe is dikwels geroei deur slawe of gevangenisse.

Bronne
------

* Blessing, Maurice, *Omvang christenslavernij onderschat*, Nieuwsblad, 2008 nr. 5;
* Korteweg, Joke E. 2006, *Kaperbloed en koopmansgeest*, Balans, Amsterdam, ISBN 90 5018 746 3
* Clissold, Stephen, 1979, *De Barbarijse Slaven*, Fibula-Van Dishoeck, Haarlem, ISBN 90-228-3869-2
* Johnson, Jane, 2008, *De legende van de Kapers*, Sijthoff, Amsterdam, ISBN 97890 21800899
Barbituursuur, die moederstruktuur van alle barbiturate.
’n **Barbituraat** is ’n middel wat as depressant van die sentrale senuweestelsel gebruik word. Dit het ’n moontlik verslawende uitwerking en ander newe-effekte, en ’n oordosis is moontlik. Hulle is meestal deur ander middels vervang in die behandeling van byvoorbeeld angs en slaaploosheid omdat dié middels ’n laer risiko vir verslawing inhou en weens die gebrek aan ’n teenmiddel vir ’n oordosis van barbiturate. Barbiturate word egter steeds gebruik in sekere gevalle soos die behandeling van epilepsie en akute migraine, genadedood, teregstellings en bygestaande selfmoord.

Die naam barbituraat kom van barbituursuur, waarvan barbiturate almal chemiese derivate is.

As dwelmmiddel
--------------

Barbiturate word ook as ’n dwelmmiddel gebruik. Volgens dwelmmisbruikers gee dit hulle gevoelens van ontspanne tevredenheid en euforie. Met herhaalde gebruik kan sielkundige afhanklikheid ook ontwikkel. Chroniese misbruik van barbiturate word verbind met aansienlike morbiditeit. In een studie is bevind 11% van mans en 23% van vroue wat dit misbruik, pleeg selfmoord. Ander effekte van bedwelming met die middel sluit in loomheid, laterale en vertikale nistagmus (onwillekeurige, ritmiese of rukkerige oogbeweging), ’n sleeptong en ataksie (koördinasieloosheid), en die verlies aan inhibisies. 

Barbiturate word ook gebruik om die onttrekkingsimptome van onwettige dwelmmisbruik te verlig. Barbiturate word dikwels saam met ander middels, soos alkohol, gebruik. Straattaal vir barbiturate sluit in *barbs, barbies, bluebirds, dolls, wallbangers, yellows, downers, goofballs, sleepers, reds & blues* en *tooties*.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
'n Tweedimensionele voorstelling van 'n sfeer.
'n **Sfeer** is 'n perfek ronde meetkundige voorwerp in driedimensionele ruimte, soos die vorm van 'n ronde bal. 'n Sfeer is, nes 'n perfekte sirkel in twee dimensies, geheel en al simmetries rondom sy middelpunt en alle punte op sy oppervlak is dieselfde afstand *r* van sy middelpunt. Hierdie afstand, *r*, staan bekend as die "radius" van die sfeer. Die maksimum reguit afstand deur die sfeer staan as die "deursnit" of "diameter" van die sfeer bekend. Die deursnit sny deur die middelpunt en is twee keer die lengte van die radius, of *2r*.

In gevorderde wiskunde word onderskei tussen die oppervlak van die sfeer (waarna as 'n "sfeer" verwys word) en die binnekant van die sfeer (waarna as 'n "bal" verwys word). Dus word 'n "sfeer" in drie dimensies as 'n tweedimensionele sferiese oppervlak beskou wat in driedimensionele Euklidiese ruimte geanker is. 'n "Bal" word as 'n soliede figuur beskou wat deur 'n sfeer beperk word.

Die oppervlak van 'n sfeer is:

{\displaystyle Oppervlak=4\pi r^{2}=\pi d^{2}}

Die volume van 'n sfeer is:

{\displaystyle Volume={\frac {4}{3}}\pi r^{3}}

Kyk ook
-------

* Omtrek, oppervlakte en volume

Bronne
------

* Albert, Abraham Adrian (2016), *Solid Analytic Geometry*, Dover, ISBN 978-0-486-81026-3 .
* Dunham, William (1997). *The Mathematical Universe: An Alphabetical Journey Through the Great Proofs, Problems and Personalities*. *Wiley*. New York. pp. 28, 226. Bibcode:1994muaa.book.....D. ISBN 978-0-471-17661-9.
* Kreyszig, Erwin (1972), *Advanced Engineering Mathematics* (3rd ed.), New York: John Wiley & Sons, ISBN 978-0-471-50728-4,  .
* Steinhaus, H. (1969), *Mathematical Snapshots* (Third American ed.), Oxford University Press .

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb119812876 (data)
* GND: 4165914-4
* LCCN: sh85126590

 |
Grave Creek holm, in Moundsville, West Virginia
Grafheuwels, oftewel tumuli, van die Sillakonings in Korea
'n **Holm** verwys in die algemeen na 'n kunsmatige, meestal geronde opgehoopte grondheuwel. Holms is in die verlede om verskeie redes opgerig, insluitend vir seremoniële redes (platformholms), as grafte (tumuli), of denkmale. Die woordstam kan teruggevoer word na die Proto-Germaanse 'hulmaz' wat 'n "heuwel" of "hoogte" aandui.

Argeologie
----------

In die Verenigde State en Kanada het die term 'n spesifieke tegniese konnotasie, naamlik 'n doelmatig gekontrueerde opgehoopte grondstruktuur wat met 'n verskeidenheid gebruike verbind word. In Europese en Asiatiese argeologie, sal die woord "tumulus" gebruik word as sinoniem vir 'n kunsmatige heuwel, veral wanneer dit met 'n begrafnisgebruik vereenselwig word.

Meeste holms in die Verenigde State is prehistoriese grondwerke, geboue deur Amerikaanse inboorlinge. Inheemse Amerikaners het 'n verskeidenheid holms opgerig, insluitend frustrums, d.w.s. afgeplatte piramides of konusse, wat as platformholms bekend staan, geronde konusse, en rif- of langwerpige holms. Sekeres het ongewone vorms, soos die gisantholms wat die buitelyne van diere toon, naamlik diere wat van 'n kosmologiese belang was. Sekeres, bv. 'n paar in Wisconsin, het rotsfondasies of beskik oor petrogliewe binne-in, bo-op of in die nabyheid.

Alhoewel die Amerikaanse holms minder bekend is as grafheuwels, as hul Europese eweknieë, het hulle wel 'n verskeidenheid ander gebruike. Sekere prehistoriese kulture soos die Adena-kultuur, het holms hoofsaaklik oor grafte opgerig, terwyl ander dit vir rituele en heilige handelinge opgerig het, benewens vir sekulêre funksies. Die platformholms van die Mississippi-kultuur, byvoorbeeld, kon vermoedelik tempels, die huise van stamhoofde, raadshuise of spreekplatforms gedra het. Ander sou deel uitgemaak het van skansmure wat 'n area sou beskerm. Die Hopewell-kultuur het dit gebruik as merkers van ingewikkelde sterrekundige rigpunte wat met hul seremonies verband gehou het. Die holms en hul verwante grondwerke is die enigste vername monumentale konstruksies van prehistoriese oostelike en sentrale Noord-Amerika.

Holms se benamings is onderhewig aan die kultuur waarvan hulle deel uitmaak. Hulle is wydverspreid in Asië, Europa en die Amerikas. Holmbouende stamgroepe word meer algemeen met die Amerikaanse holms verbind. Hulle konstruksies het almal verskillende betekenisse, en is soms in die vorm van diere gebou, waarvan die vorms duidelik uit die lug sigbaar is.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: sh85087721
* NDL: 00576073

 |
**Barberspan** is ‘n provinsiale natuurreservaat in Noordwes. Dit is in 1975 tot ‘n Ramsar-vleiland verklaar.

Ligging
-------

Hierdie pan lê noordwes van Vryburg en tussen Delareyville en Sannieshof, aan die N14-hoofpad van Suid-Afrika. Net noordoos daarvan lê die Leeupan.

Die pan
-------

Die pan kry sy water deur ‘n kanaal vanaf die Hartsrivier. Onder natuurlike omstandighede het die vlei water ontvang as die rivier in vloed is en die water tydens besondere omstandighede oor sy oewer spoel en in die pan vloei. Die hele natuurreservaat is 3 118ha groot, maar die meer beslaan 2 000 ha en tot 12m diep as dit vol is. Dit is dus ‘n varswatermeer omring met graslande.

Voëls
-----

‘n Voël-navorsingstasie is in 1960 hier opgerig. In die beginjare van die navorsing is 40 000 voëls en 190 spesies per jaar hier waargeneem. Hulle sluit in die bontfraiingpoot, grootwulp, rooipensreier en flaminke.

Visse
-----

Verskeie visspesies kom in die vlei voor, onder andere die geelvis, karper, spesies van die genus barbus, kleinbek-geelvis en die Oranjerivier-moddervis.

Ontspanning
-----------

Die vlei en sy direkte omgewing het in ‘n vakansieoord met hengel en die waarneming van voëls as vernaamste aktiwiteite ontwikkel.

Naam
----

Alhoewel dit algemeen aanvaar is dat die naam van die pan ontleen is aan ‘n visspesie wat daarin voorkom, is dit nie ‘n voldonge feit nie.

Lees ook
--------

* Ramsar-konvensie
* Ramsar-vleilande in Suid-Afrika

Bibliografie
------------

* www.saramsar.com


  

'n Geelborsstrandkiewiet by Barberspan afgeneem.
**Skildkliervergroting** (ook **struma**, of **kropsiekte**) (Eng. Goitre) is 'n simptoom waarby die skildklier vergroot is ten opsigte van die normale toestand. 'n Skildkliervergroting kan voorkom sowel by hipertiroïdie as by hipotiroïdie, en self ook by normale skildklierfunksie. Die swelling kan onopvallend wees, of by 'n groter formaat kosmetiese probleme gee. In ekstreme gevalle kom sluk- en asemhalingsprobleme voor. Diagnose word in die eerste geval gedoen via palpitasie om seker te maak dat die skildklier die oorsaak is en nie die limfkliere nie. Vir diepgaande ondersoek word sonar en rekenaartomografie (CT-skandering) gebruik.

'n Skildkliervergroting word gewoonlik veroorsaak deur:

* diffuse vergroting van die skildklier,
* vorming van een of meer siste in die skildklierweefsel,
* goed- of kwaadaardige tumors,
* 'n gebrek aan jodium in die dieet.

Weens die toevoeging van jodium aan tafelsout en aan die sout wat gebruik word om brood te bak is die laaste oorsaak tans skaars in ontwikkelde lande.