recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Hierdie artikel handel oor geskiedenis as ’n vakgebied. Vir die algemene geskiedenis van die wêreld en die mensdom, sien Wêreldgeskiedenis. Vir die volledige geskiedenis van die aarde, sien Geskiedenis van die Aarde. Vir die mens se evolusionêre geskiedenis, sien Menslike evolusie.*
*Historia*, deur Nikolaos Gysis (1892).
Die **geskiedenis** is 'n stelselmatige, chronologiese studie van die verlede met die doel om historiese gebeure so feitlik akkuraat moontlik weer te gee. Gebeure wat plaasgevind het voor die uitvinding van skryf word as voorgeskiedenis beskou. "Geskiedenis" is ’n sambreelterm wat betrekking het op gebeure uit die verlede, sowel as die onthou, ontdekking, versameling, organisasie, voorstelling en vertolking van inligting oor dié gebeure. Historici plaas die verlede in konteks deur die gebruik van historiese bronne soos geskrewe dokumente, mondelinge oorvertellings, ekologiese merkers en materiële voorwerpe soos kuns en artefakte.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Die wat nie die verlede onthou nie is gedoem om dit te herhaal* — George Santayana |  |
*Hierdie artikel behoort versmelt te word met Wiskundige en teoretiese biologie.*

 Die Fibonacci-spiraal: 'n benadering van die goue spiraal wat geskep word deur sirkelboë te teken wat die teenoorgestelde hoeke van vierkante in die Fibonacci-teëlwerk verbind
**Biomatematika** is die wetenskap van die toepassing van wiskunde op biologiese verskynsels. Met behulp van eenvoudige wiskunde kan die mens onder andere die rangskikking van blare om 'n stingel, die vorm van byekorwe, skulpspirale, horings en die netjiese rangskikking van die sonneblom se sade verduidelik.

Die vinnige vooruitgang op die gebied van die Wentworth Thompson (1860-1948)in sy boek, On growth and form, toegeskryf word. Biomatematiese berekenings is egter reeds in die dertiende eeu deur die Italianer Leonardo Fibonacci gedoen. Fibonacci het op grond van die tempo waarteen konyne aanteel, die sogenaamde Fibonacci-getalreeks ontwikkel. Fibonacci het gesê dat as 'n konyn-ouerpaar elke maand 'n paar (2) kleintjies in die wêreld bring, en die kleintjies altyd twee maande ná hul geboorte geslagsryp is, sal die getal diere ná 1,2,3,4,5 ... maande gelyk wees aan 1,1,2,3,5,8,13,ens. konyne. Die Fibonacci-reeks word dus gekenmerk deur die feit dat elke getal verkry word deur die twee voorafgaande getalle bymekaar te tel
0 + 1 = 1, 1 + 1 = 2, 1 + 2 = 3, 2 + 3 = 5 en daaropvolgend 8, 13, 21, 34 ensovoorts.
In die natuur kan die Fibonacci-reeks op vele plekke waargeneem word:
die sade van 'n sonneblom is altyd linksom en regsom twee agtereenvolgende Fibonacci-getalle: 34 linksom en 55 regsom, 55 linksom en 89 regsom, 89 linksom en 144 regsom ensovoorts.
As die rye van 'n pynappel se knoppies na regs en na links getel word, is dit altyd twee opeenvolgende Fibonacci-getalle. Net so ook met 'n dennebol. Die rangskikking van blare om 'n plantstingel is ook op die Fibonacci-getal gegrond net soos die van blomblare op die blombodem.

Bronnelys
---------

* Wêreldspektrum, 1982 Ensiklopedie Afrikana (Edms) Bpk, ISBN 0908409419
J**ean-Bertrand Aristide** (Franse uitspraak: [ʒɑ̃ bɛʁtʁɑ̃ aʁistid]; gebore 15 Julie 1953) is 'n Haïtiaanse voormalige Salesiaanse priester en politikus wat Haïti se eerste demokraties verkose president geword het. Aristide, 'n voorstander van bevrydingsteologie, is in 1982 in 'n gemeente in Port-au-Prince aangestel nadat hy sy studies voltooi het om 'n priester te word. Hy het 'n fokuspunt vir die pro-demokrasiebeweging geword, eers onder Jean-Claude "Baby Doc" Duvalier en toe onder die militêre oorgangsregime wat gevolg het. Hy het die Haïtiaanse algemene verkiesing van 1990–91 gewen, met 67% van die stemme. As priester het hy bevrydingsteologie geleer en as president het hy probeer om die Afro-Kreoolse kultuur, insluitend Vodou-godsdiens, in Haïti te normaliseer.

Aristide was kortstondig president van Haïti, tot 'n militêre staatsgreep in September 1991. Die staatsgreep-regime het in 1994 onder Amerikaanse druk en dreigement van geweld ineengestort (Operation Uphold Democracy), en Aristide was weer president van 1994 tot 1996 en van 2001 tot 2004. Hy is in die 2004 staatsgreep uitgedryf nadat regse oud- weermag paramilitêre eenhede het die land van oorkant die Dominikaanse grens binnegeval. Aristide en baie ander het beweer dat die Verenigde State 'n rol gespeel het in die orkestrasie van die staatsgreep teen hom. In 2022 het talle Haïtiaanse en Franse amptenare aan The New York Times gesê dat Frankryk en die Verenigde State Aristide effektief omvergewerp het deur druk op hom te druk om uit te tree,  dit is egter ontken deur James Brendan Foley, Amerikaanse ambassadeur in Haïti ten tyde van die staatsgreep.

Hy is later in ballingskap in die Sentraal-Afrikaanse Republiek en Suid-Afrika gedwing. Hy het in 2011 na Haïti teruggekeer na sewe jaar in ballingskap.
**Oenas** (ook **Unas**, **Unis** of **Wenis** gespel, en volgens Manetho bekend onder die Hellenistiese naam **Onnos**) was die laaste Egiptiese farao van die 5de Dinastie van die Ou Ryk. Daar word gereken hy het tussen 2375 en 2345 v.C. regeer. Hy het vermoedelik twee vroue gehad, Nebet en Chenoet, na aanleiding van hul grafte naby sy grafkelder.

Volgens Manetho het die 5de Dinastie met sy dood tot ’n einde gekom en het hy dus waarskynlik geen seuns gehad nie. In die Turynse Koningslys word hier ook ’n spasie ingevoeg, en volgens Jaromir Malek is dit gewoonlik gedoen wanneer daar ’n verskuiwing van die hoofstad en koninklike woning was. Daar is egter wel tekens dat daar kontinuïteit was tussen die 5de en die 6de Dinastie: Kagemni, Djedkare en Oenas se raadgewer, het sy loopbaan onder Oenas se opvolger, Teti, voortgesit; Teti se koningin, Ipoet, was vermoedelik Oenas se dogter. Dit wys volgens Nicolas Grimal dat daar geen breuk tussen die dinastieë was nie. Die breuk was waarskynlik bloot weens ’n amptelike skuif.

Bewind
------

Weens ’n gebrek aan dokumente is min oor Oenas se bewind bekend. Terwyl sy piramide die kleinste van die Ou Ryk is, is die gehalte en innovasie van die "Piramidetekste" wat daarin ontdek is, asook van ander kunswerk aan die binneste mure, van die beste uit die Ou Ryk. Vanweë die uitbeelding van ’n hongersnood teen die mure, glo sommige geleerdes dat daar wel ’n hongersnood tydens sy bewind was.

Oenas is sonder ’n manlike erfgenaam dood en daar was vermoedelik ’n tydperk van onstabiliteit aan die einde van sy bewind. Daar word geglo sy dogter, Ipoet, het die vrou van sy opvolger, Teti, geword.

Piramide en piramidetekste
--------------------------

Oenas het ’n klein piramide by Saqqara laat bou wat aanvanklik "Mooi is die plekke van Oenas" genoem is. Dit was naby die Trappiramide van Djoser. Die binnekant is versier met uitbeeldings van gebeure tydens sy bewind asook ’n aantal inskripsies. Malek beskou egter die eerste voorkoms van Piramidetekste as die belangrikste innovasie van Oenas se piramide. Dit is die oudste bekende godsdienstige tekste in Egipte, en die tweede oudste in die wêreld.

Die tekste kom voor in die meeste piramides uit die 6de Dinastie, maar dié van Oenas bevat verse en spreuke wat nie later aangetref word nie. Die tekste was bedoel om die koning in die doderyk te help om allerhande magte te bowe te kom en by die songod, Ra, aan te sluit. Daarna sou die koning saam met Ra in sy sonboot om die hemele roei.

* Die grafkelder in Oenas se piramideDie grafkelder in Oenas se piramide
* Die oorblyfsels van Oenas se piramideDie oorblyfsels van Oenas se piramide
* Matrose op ’n boot uit die piramideMatrose op ’n boot uit die piramide
* Die ingang na Oenas se piramideDie ingang na Oenas se piramide
’n Groep *Escherichia coli*-bakterieë wat 10 000 keer vergroot is. Sex

’n **Mikroörganisme** (van die Griekse *mikros*, "klein", en *organismós*, "organisme") is ’n mikroskopiese organisme wat eensellig of meersellig kan wees. Die studie van mikroörganismes word mikrobiologie genoem. Die veld het ontstaan nadat die Nederlandse wetenskaplike Antonie van Leeuwenhoek mikroörganismes in 1675 onder ’n mikroskoop ontdek het wat hy self ontwerp het.

Mikroörganismes is baie uiteenlopend en sluit in al die bakterieë en archaea en die meeste van die protosoë. Hulle sluit ook sommige lede van die fungusse, alge en diere soos wieldiertjies in. Baie makrodiere en -plante het jong stadiums wat ook mikroörganismes is. Sommige mikrobioloë sluit ook virusse in, maar ander beskou hulle as nie-lewend. Die meeste mikroörganismes is mikroskopies, maar daar is bakterieë soos *Thiomargarita namibiensis* en sommige protosoë soos *Stentor* wat met die oog gesien kan word.

Mikroörganismes kom in alle biosfere voor, insluitende in die grond, in warmwaterbronne, op die seebodem en in rotse onder die Aarde se kors. Hulle is uiters belangrik vir die herwinning van voedingstowwe in ekosisteme omdat hulle stowwe ontbind. Aangesien sommige mikroörganismes stikstof kan fikseer, is hulle ’n belangrike deel van die stikstofsiklus, en onlangse studies het getoon mikroörganismes in die lug kan ’n rol speel in neerslag en die weer.

Aanwendings
-----------

Mikro-organismes is noodsaaklik vir die mens en die omgewing, aangesien hulle deel te neem in die koolstofsiklus | koolstof en stikstof siklusse, asook die vervulling van ander belangrike rolle in feitlik alle ekosisteme, soos herwinning dooie oorblyfsels ander organismes en afvalprodukte deur ontbinding. Mikro-organismes het ook 'n belangrike plek in die meeste hoër-orde meersellige organismes as simbionte. Baie blameer die mislukking van Biosfeer 2 op 'n onbehoorlike balans van mikro-organismes.

### Voedselproduksie

Mikro-organismes word gebruik om kaas en wrongel maak. Hulle word ook gebruik om brood en pizza deeg te maak

#### Grond

Mikrobes maak voedingstowwe en minerale in die grond beskikbaar aan plante, produseer hormone wat groei stimuleer, stimuleer die plant se immuunstelsel en demp stres reaksies. Oor die algemeen, 'n meer diverse grond microbiome lei tot minder plantsiektes en hoër opbrengs.

#### Gisting

Mikro-organismes word gebruik in brou, wynmaak, bak en ander deur voedsel prosesse. Hulle word ook gebruik om die fermentasieproses in die produksie van gekweek suiwelprodukte soos jogurt en kaas te beheer. Die kulture bied ook geur en aroma, en inhibeer ongewenste organismes.
**François Duvalier** (Franse uitspraak: ​[fʁɑ̃swa dyvalje]; 14 April 1907 - 21 April 1971), ook bekend as **Papa Doc**, was die President van Haïti van 1957 tot 1971.

Hy is in 1957 tot president verkies op 'n populistiese en swart nasionalistiese platform. Nadat hy in 1958 'n militêre staatsgreep in die wiele gery het, het sy regime vinnig totalitêr en despoties geword. Die Tonton Macoute, 'n geheime dodekorps van die regering, het Duvalier se teenstanders onoordeelkundig doodgemaak, en dit is so deurdringend dat Haïtiërs baie bang geword het om enige vorm van verdeeldheid uit te spreek, selfs in privaatheid. Duvalier het verder probeer om sy bewind te versterk deur elemente van die Haitiese mitologie in 'n persoonlikheidskultus op te neem.

Voor sy bewind was Duvalier 'n mediese dokter van beroep. Sy beroep en kundigheid op die gebied het hom die bynaam "Papa Doc" verwerf. Hy is eenparig 'herkies' in 'n 1961-verkiesing waarin hy die enigste kandidaat was. Daarna konsolideer hy sy mag stap vir stap, waarna hy in 1964 homself ná nog 'n foutiewe verkiesing tot "Lewenslange President" verklaar het. 

Hy het aan bewind gebly totdat hy in April 1971 oorlede is. Hy is opgevolg deur sy seun, Jean-Claude, wat die bynaam "Baby Doc" gedra het.
Die **Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes** (NIOS) (Engels: National Institute for Communicable Diseases) is die nasionale openbare gesondheidsinstituut van Suid-Afrika, wat verwysing verskaf na mikrobiologie, virologie, epidemiologie, mediese toesig en openbare gesondheidsnavorsing om die regering se reaksie op bedreigings weens oordraagbare siektes te ondersteun.

Die NIOS dien as 'n bron van kennis en kundigheid van oordraagbare siektes aan die Suid-Afrikaanse regering, Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskapslande en die res van Afrika. Die instelling is behulpsaam met die beplanning van beleid en programme om oordraagbare siektes te bekamp en daarop te reageer.

Die hoofdoel van die NIOS is om die nasionale orgaan vir Suid-Afrika te wees vir openbare gesondheidstoesig oor oordraagbare siektes.

Op 1 Desember 20002 is die Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes onder die Nasionale Gesondheidslaboratoriumdiens gestig. Dit het tot stand gekom deur die samesmelting van die Nasionale Instituut vir Virologie, die Virologie Laboratoria en Openbare Gesondheid Mikrobiologie Laboratoria van die Suid-Afrikaanse Instituut vir Mediese Navorsing (SAIMR).

Bestuur van die NIOS
--------------------

Die NIOS se bestuur is 'n multidissiplinêre span kundiges, insluitend:

* Prof Adrian Puren - Waarnemende uitvoerende direkteur (Desember 2020) en Hoof: Sentrum vir MIV en SOI's
* Dr Natalie Mayet - Adjunkdirekteur
* Prof Lucille Blumberg - Epidemiologie adjunkdirekteur
* Prof John Frean - Mikrobiologie adjunkdirekteur
* Prof Januz Paweska - Hoof: Sentrum vir opkomende, soönotiese en parasitiese siektes
* Dr Juno Thomas - Hoof: Sentrum vir ingewandsiektes
* Prof Nelesh Govender - Hoof: Sentrum vir gesondheidsorgverwante infeksies, antimikrobiese weerstand en mikose
* Prof Cheryl Cohen - Hoof: Sentrum vir respiratoriese siektes en meningitis
* Dr Shaheed Vally Omar - Hoof: Sentrum vir tuberkulose
* Dr Melinda Suchard - Hoof: Sentrum vir entstowwe en immunologie
* Dr Michelle Groome - Hoof: Afdeling van openbare gesondheid, toesig en reaksie
* Dr Elvira Singh - Hoof: Nasionale kankerregister

Koronavirussiekte-2019
----------------------

Alle virusse, insluitend EARS-KoV-2, die virus wat Koronavirussiekte-2019 (COVID-19) veroorsaak, verander met verloop van tyd. Die meeste veranderinge het min tot geen impak op die virus se eienskappe nie, maar sommige veranderinge kan egter die eienskappe van die virus beïnvloed. Mutasies kan hoe maklik dit versprei, die gepaardgaande erns van die siekte, of die werkverrigting van entstowwe, terapeutiese medisyne, diagnostiese hulpmiddels of ander openbare gesondheids- en maatskaplike maatreëls beïnvloed.

Die NIOS is deel van die Netwerk vir Genomika-toesig in Suid-Afrika (Engels: Network for Genomics Surveillance in South Africa). Ander lede sluit in: Universiteit van KwaZulu-Natal, Universiteit van Kaapstad, Universiteit Stellenbosch, Universiteit van die Vrystaat, Universiteit van Pretoria, die Universiteit van die Witwatersrand en die Nasionale Gesondheidslaboratoriumdiens.

Hierdie netwerk se taak is om die evolusie van EARS-KoV-2 te monitor en te evalueer.
**Tavrovo** is 'n dorp in die Belgorod munisipale distrik van die Belgorod-oblast in Rusland. Dit is die administratiewe sentrum van die Tavrovsky landelike nedersetting in die Belgorod-streek. In die 1990's het kardinale veranderinge in die uitleg van die dorp plaasgevind: 5 nuwe mikrodistrikte is gevorm en word tans verder uitgebou; die aantal inwoners groei ook, hoofsaaklik as gevolg van immigrante uit die republieke van die voormalige USSR. 

Deel van 'n woonbuurt
Die munisipale opvoedkundige instelling "Tavrovskaya sekondêre skool van die Belgorod-distrik" is vernoem na 'n held van die Sowjetunie, Anatoly Grigoryevich Achkasov. Tans is Tavrovo 'n groot dorpie wat bestaan ​​uit 10 mikrodistrikte wat bedoel is vir individuele behuisingsontwikkeling. Die verbetering van die dorpsgebied en die ontwikkeling van sy infrastruktuur is aan die gang. 

Die bevolking tel 13 000 mense. Tavrovo word beskou as 'n sentrum van landbou en arbeid. Landbou en veeteelt word hier beoefen, wat 'n bron van inkomste vir baie plaaslike inwoners is. Daarbenewens is daar baie kleiner besighede in die dorpie wat werk skep en bydra tot die ekonomiese ontwikkeling van die streek. Ten spyte van sy klein grootte, bied Tavrovo sy inwoners en gaste oorgenoeg geleenthede vir aktiewe ontspanning en vermaak. Onder die plaaslike besienswaardighede is 'n museum, plaaslike geskiedenissentrum, parke en pleine te vinde, asook vele geleenthede soos feeste, uitstallings en konserte.

Galery
------

* 
* 
* 
*
'n Engine Alliance GP7000 turbowaaier gereed vir installasie op 'n Airbus A380
**Engine Alliance** (**EA**) is 'n Amerikaanse vliegtuigenjinvervaardiger gebaseer in East Hartford, Connecticut. Die maatskappy is 'n 50/50 gesamentlike onderneming tussen GE Aviation, 'n filiaal van General Electric, en Pratt &amp; Whitney, 'n filiaal van RTX. Engine Alliance is in Augustus 1996 gestig om 'n familie van vliegtuigenjins vir nuwe hoëkapasiteit, langafstandvliegtuie te ontwikkel, vervaardig, verkoop en te ondersteun.

Die hooftoepassing vir so 'n enjin, die GP7100, was oorspronklik vir die Boeing 747-500/600X-projekte, voordat dit gekanselleer is weens 'n gebrek aan aanvraag deur lugrederye.

In plaas daarvan is die GP7000 weer geoptimaliseer vir gebruik op die Airbus A380 superjumbo. In hierdie mark ding dit mee met die Rolls-Royce Trent 900, die lanseerenjin vir die vliegtuig. Die twee EA-variante is die GP7270 en die GP7277.

Op 30 September 2017 het 'n Engine Alliance GP7270-enjin gely aan 'n onbeheerde faling tydens die passasiersvlug van Air France Vlug 66.
Die **konstante van Planck**, aangedui met *h*, is ’n natuurkundige konstante wat in alle vergelykings van kwantummeganika voorkom. Dit is genoem na die natuurkundige Max Planck, wat die konstante in 1900 ingevoer het by sy verklaring van die straling van swartstralers. Die konstante het die waarde:

{\displaystyle h=(6,\!626\,069\,57\pm 0,\!000\,000\,29)\times 10^{-34}\ {\mbox{J}}\cdot {\mbox{s}}}
Dikwels word ook die *gereduseerde* konstante van Planck gebruik:

{\displaystyle \hbar =h/2\pi =(1,\!054\,571\,800\pm 0,\!000\,000\,013)\times 10^{-34}\ {\mbox{J}}\cdot {\mbox{s}}}
Die konstante van Planck *h* is ingevoer vir die verband tussen frekwensie *ν* (Griekse nu) en energie *E* vir ’n ligkwantum (foton) volgens:

{\displaystyle E=h\,\nu }

Hersiening van die SI-stelsel in November 2018
----------------------------------------------

Met die hersiening van die SI-stelsel op 16 November 2018 sal die waarde van die konstant van Planck vanaf 19 Mei 2019 vasgestel sal word met 'n waarde van presies 

{\displaystyle h=6,\!626\,070\,15\times 10^{-34}\ {\mbox{J}}\cdot {\mbox{s}}}
Terselfdetyd sal die huidige definisie van die kilogram geskraap word en dit sal bereken word met gebruik van die definisie van die sekonde, die meter en die konstant van Planck.
Häyhä as tweede luitenant, is die besering aan sy linkerkaak duidelik sigbaar.
**Simo Häyhä** (17 Desember 1905 Rautjärvi – 1 April 2002 Hamina) was 'n Finse soldaat wat waarskynlik die suksesvolste sluipskutter van alle tye was. Daar word geglo dat hy meer as 500 soldate tydens die Winteroorlog gedood het, die hoogste aantal sluipskutterongevalle in enige oorlog. Hy was in Rusland bekend as *Belaya smertj* ("Die Wit Dood").

Häyhä het in sy private oorlogsmemoires geskat dat hy ongeveer 500 vyandelike soldate geskiet het. Die memoir, getiteld "*Sotamuistoja*" (Oorlogsherinneringe), is in 1940 geskryf, 'n paar maande nadat hy gewond is, en beskryf sy ervarings in die Winteroorlog van 30 November 1939 tot 13 Maart 1940. Dekades lank versteek, is sy memoires ontdek in 2017.

Häyhä is gebore in Rautjärvi, 'n klein dorpie in Finland naby die huidige Fins-Russiese grens. Hy begin militêre diensplig in 1925. Tydens die Slag van Kollaa in die Winteroorlog tussen Finland en die Sowjetunie (1939-1940) het hy in temperature tussen -20 en -40 °C gewerk, met 'n heeltemal wit kamoefleerpak aan. In hierdie oorlog het hy 505 Rooi Leër-soldate met sy geweer (die M/28, 'n Finse weergawe van die Mosin-Nagant) en 200 met sy KP/31-masjiengeweer doodgemaak, 'n rekord wat waarskynlik nog nooit geëwenaar is nie. Häyhä het nie 'n teleskoop op sy M/28 gehad nie, een rede was omdat dit sy posisie aan die Russe sou openbaar as die son daarvan weerkaats. Hy het ook sneeu styf om sy geweer gepak, wat verhoed het dat die terugslag van sy geweerskote 'n sneeuwolk opskop wat 'n vyand kon gebruik om hom op te spoor.

Op 6 Maart 1940 is Häyhä deur 'n Russiese soldaat in die linkerkaak getref en het eers op 13 Maart sy bewussyn herwin toe 'n vredesverdrag tussen Finland en die Sowjetunie onderteken is wat die Winteroorlog beëindig het. Kort na die einde van die oorlog is hy van korporaal tot tweede luitenant bevorder.

Ná die oorlog het Häyhä ’n elandjagter en hondeteler geword. Hy het na Ruokolahti afgetree, waar hy op 1 April 2002 in die ouderdom van 96 oorlede is.

In 2010 het die Sweedse metaalgroep Sabaton 'n liedjie oor Häyhä gemaak met die titel *White Death*.
**Idi Amin Dada Oumee** (ca. 1924–16 Augustus 2003) was van 1971 tot 1979 die president van Uganda. Hy was bekend vir sy lagwekkende uitsprake, byvoorbeeld dat hy die Britse ryk militêr verslaan het, maar sy nalatenskap is een van moord en doodslag, wat aan hom die bynaam "*die slagter van Afrika*" besorg het. Amnestie Internasionaal reken dat hy tot soveel as 500 000 mense in Uganda laat vermoor het.

Hy het homself die titel van "*Sy Hoogheid, Lewenslange President, Veldmaarskalk Al Hadji Doktor Idi Amin, Heer oor al die Wesens op Aarde en Visse in die See en Oorwinnaar oor die Britse Ryk in Afrika in die Algemeen en spesifiek Uganda*" toegeëien.

Beknopte biografie
------------------

Karikatuur van Idi Amin deur Edmund S. Valtman.
Amin se presiese geboortejaar is nie bekend nie, maar dit word tussen 1923 en 1928 geskat. In 1946 sluit hy as 'n assistent kok by die Britse Koloniale Weermag aan. Van 1951 tot 1960 was hy die swaargewig-bokskampioen van Uganda en Brits-Oos-Afrika. Hy is uiteindelik tot die rang van generaal-majoor in die postkoloniale Ugandese weermag bevorder.

Tydens 'n buitelandse reis van pres. Milton Obote gryp generaal Amin op 25 Januarie 1971 die mag in die hoofstad Kampala, waarna hy 'n diktatoriale regime oor die land vestig. Die militêre leiers wat nie sy staatsgreep gesteun het nie is om die lewe gebring.

In 1972 het hy 80 000 mense van Indiese afkoms uit die land gesit. Hy het geglo dat hulle die plaaslike bevolking se werk steel. Talle het na Brittanje uitgewyk. Hy was bekend vir sy wrede en gewelddadige optrede teen enigiemand wat hom teengestaan het.

Namate Amin se heerskappy tot in die laat sewentigerjare aangegaan het, was daar toenemende onrus teen sy vervolging van sekere etniese groepe en politieke anderdenkendes, tesame met die baie swak internasionale posisie van Uganda weens Amin se steun vir die terroriste-kapers wat uitgeloop het op Operasie Entebbe. Operasie Entebbe is 'n weermagsmaneuver wat deur die Israeli-weermag in Julie 1976 uitgevoer is om 103 gekaapte vliegtuigpassasiers in Uganda van hul kapers te bevry.

Hy het daarna probeer om die Kagera-streek van Tanzanië in 1978 te annekseer. President van Tanzanië, Julius Nyerere, het sy magte opdrag gegee om Uganda binne te val en Amin is op 11 April 1979 gedwing om uit Uganda te vlug nadat Kampala ingeneem is. Tanzanië is deur Ugandese opposisiegroepe gesteun en Amin se bewind is beëindig. Hy het eers na Libië gevlug en later in ballingskap in Saoedi-Arabië gebly. Hy is op 16 Augustus 2003 in Saoedi-Arabië aan nierversaking oorlede.

Sien ook
--------

* *Rise and Fall of Idi Amin*
Iemand wat 'n e-boek op 'n e-leser lees.
'n **E-boek** (kort vir **elektroniese boek**, ook), ook bekend as 'n **eBoek** , is 'n boekpublikasie wat in elektroniese vorm beskikbaar gestel word, bestaande uit teks, beelde, of albei, leesbaar op die platskermskerm van rekenaars of ander elektroniese toestelle soos E-boeklesers. Alhoewel dit soms gedefinieer word as "'n elektroniese weergawe van 'n gedrukte boek", bestaan sommige e-boeke sonder 'n gedrukte ekwivalent. E-boeke kan op toegewyde e-lesertoestelle gelees word, ook op enige rekenaartoestel wat 'n beheerbare kykskerm het, insluitend tafelrekenaars, skootrekenaars, tablette en slimfone.

In die 2000's was daar 'n neiging van verkope van gedrukte en e-boeke wat op die internet aangebied word, waar lesers tradisionele papierboeke en e-boeke op webwerwe kon koop deur e-handelstelsels te gebruik. Met gedrukte boeke blaai lesers toenemend deur beelde van die omslae van boeke op uitgewer- of boekwinkelwebwerwe en kies en bestel titels aanlyn. Die papierboeke word dan per pos of enige ander afleweringsdiens by die leser afgelewer. Met e-boeke kan gebruikers aanlyn deur titels blaai, titels kies en bestel, dan kan die e-boek aanlyn aan hulle gestuur word of die gebruiker kan die e-boek aflaai. Teen die vroeë 2010's het e-boeke hardeband begin verbysteek deur algehele publikasiesyfers in die VSA.

Die hoofredes waarom mense e-boeke koop, is moontlik as gevolg van laer pryse, verhoogde gemak (soos hulle van die huis af of op pad met mobiele toestelle kan koop) en 'n groter verskeidenheid titels. Met e-boeke, "maak elektroniese boekmerke verwysing makliker, en e-boeklesers kan die gebruiker toelaat om bladsye te annoteer." "Alhoewel fiksie en niefiksie boeke in e-boekformate kom, is tegniese materiaal veral geskik vir e-boek aflewering omdat dit digitaal gesoek kan word" vir sleutelwoorde. Boonop kan kodevoorbeelde vir programmeringsboeke gekopieer word. In die VSA neem die hoeveelheid e-boeklees toe. Teen 2014 het 28% van volwassenes 'n e-boek gelees, vergeleke met 23% in 2013. Teen 2014 het 50% van Amerikaanse volwassenes 'n e-leser of 'n tablet gehad, vergeleke met 30% wat sulke toestelle in 2013 besit.

Benewens gepubliseerde boeke en tydskrifte wat 'n digitale ekwivalent het, is daar ook digitale handboeke wat bedoel is om as die teks vir 'n klas te dien en te help in tegnologie-gebaseerde onderwys.
**Diskriminasie op grond van velkleur**, ook bekend as kolorisme, of skaduïsme, is 'n vorm van vooroordeel en diskriminasie waarin mense wat soortgelyke etniese eienskappe deel en mense wat beskou word as behorende tot 'n donkerder ras, verskillend behandel word op grond van die sosiale implikasies wat kom met die kulturele betekenisse wat aan hul donkerder velkleur geheg word.

Navorsing het uitgebreide bewyse gevind van diskriminasie op grond van velkleur in strafregspleging, besigheid, die ekonomie, behuising, gesondheidsorg, media en politiek in die Verenigde State en Europa. Ligter velkleure word in baie lande in Afrika, Asië en Suid-Amerika as verkieslik beskou.

Wêreldwyd
---------

Rassisme raak byna elke aspek van mense se daaglikse lewe. Navorsing toon dat gekleurdes minder geleenthede in hoër onderwys en indiensneming gebied word as wat wit mense gebied word. Swart mense word harder en minder beleefd behandel as wat wit mense behandel word. As romantiese vennote word hulle as minder begeerlik beskou en wit mense word as meer begeerlik beskou. Hulle ontvang ook gekompromitteerde mediese behandeling.

Verskeie meta-ontledings het bewyse gevind van diskriminasie in die Noord-Amerikaanse en Europese arbeidsmarkte. 'n Meta-analise wat in 2016 gedoen is, bevind dat daar uitgebreide rassediskriminasie binne beide die Europese en Noord-Amerikaanse aanstelligspraktyke is. ’n Meta-ontleding van 738 korrespondensietoetse van 43 verskillende studies is in OESO-lande gedoen, is tussen die jare 1990-2015 gedoen. Bevindinge was dat daar baie uitgebreide diskriminasie tussen beide Europese en Noord-Amerikaanse aanstellingsprosesse was. Minderheidskandidate moes ongeveer tot 50% meer aansoeke as meerderheidskandidate stuur om vir 'n onderhoud genooi te word.

Asië
----

### Oos-Asië, Suid-Asië, Suidoos-Asië

In die Ooste, Suide en Suidooste word ligter vel meestal verkies, veral in lande soos China, Suid-Korea, Taiwan, Hong Kong, Viëtnam, Indië, Pakistan, Bangladesj, Filippyne, Indonesië, Thailand en Japan.
In die Russiese Federasie staan lesbiese, gay, biseksuele en transgender mense voor beduidende uitdagings wat nie deur ander ervaar word nie. Alhoewel seksuele aktiwiteit tussen mense van dieselfde geslag wettig is, word homoseksualiteit afgekeur deur die grootste deel van die bevolking, en selfdegeslagpare en huishoudings wat sulke mense aan die hoof het, is nie geregtig op dieselfde wetlike beskerming wat beskikbaar is vir pare van die teenoorgestelde geslag nie. Rusland bied geen beskerming teen diskriminasie vir LGBT-mense nie en het nie 'n aanduiding van haatmisdade gebaseer op seksuele oriëntasie en genderidentiteit nie. Transgender mense word nie toegelaat om hul wetlike gender te verander nie, en alle maatreëls om so 'n gender te bevestig is verbode. Daar is tans geen wette wat diskriminasie op grond van geslagsidentiteit of -uitdrukking verbied nie, en onlangse wette kan teen transgender inwoners diskrimineer.

Rusland het al lank 'n sterk negatiewe siening oor homoseksualiteit, met onlangse peilings wat aandui dat 'n meerderheid van die Russiese bevolking teen die aanvaarding van homoseksualiteit is en ondersteuning getoon het vir wetgewing wat teen gays diskrimineer. Ten spyte van internasionale kritiek oor die onlangse toename in sosiale diskriminasie, misdade en geweld teen gays, word gesê dat groter stede soos Moskou en Sint Petersburg 'n lewendige LGBT-gemeenskap het. Nietemin het plaaslike regerings 'n historiese weerstand teen Gay Pride-parades getoon; ten spyte van 'n boete deur die Europese Hof vir Menseregte in 2010 weens 'n interpretasie van diskriminasie, het die stad Moskou 100 individuele versoeke om Moskou-Pride gedurende 2012 te hou, afgekeur, en die vrees vir geweld teen deelnemers as redes aangevoer. In 2016 is Rusland deur ILGA-Europa as die tweede mins LGBT-vriendelike nasie in Europa geag.

Bronnelys
---------

* Duberman, Martin; Vicinus, Martha; Chauncey, George (1989). *Hidden from history: reclaiming the gay and lesbian past*. New York: New American Library. ISBN 978-0-453-00689-7. OCLC 19669484.
* Petrov, Igor; Kirichenko, Ksenia (5 April 2009). "Discrimination based on sexual orientation and gender identity in Russia". *Report by the [http://www.mhg.ru/english Moscow Helsinki Group] in cooperation with the [http://lgbtnet.ru/ Russian LGBT Network]*. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Junie 2011. Besoek op 25 Mei 2009.
Duitse verkiesingsplakkaat van 1919: "*Frauen! Gleiche Rechte, Gleiche Pflichten*" (Vroue! Gelyke regte, gelyke pligte).
**Vroueregte** is die regte en aansprake wat aan vroue en meisies in 'n bepaalde gemeenskappe toegestaan of deur hulle opgeëis word. Hierdie regte kan in wetgewing verskans wees, maar kan ook in mense se gedrag en gebruike waargeneem word. Mense wat vir vroueregte veg word vroueregte-aktiviste genoem.

Tipiese vroueregte wat nie altyd universeel aanvaar word nie, sluit in:

* stemreg;
* reg om 'n sekere werk te kan doen (tipiese mans-werke, soos konstruksiewerk);
* reg op 'n regverdige loon en gelyke betaling vir werk;
* die reg op liggaamlik outonomie (b.v. reg om haar huwelik en seksuele relasies self te bepaal);
* reg om eiendom te besit;
* reg op onderwys.

VN-vroueverdrag
---------------

Die VN-vroueverdrag (verdrag insake die uitwissing van alle vorme van diskriminasie teen vroue) is gebaseer op die Universele Verklaring van Menseregte. Die verdrag is op 18 Desember 1979 deur die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies aangeneem en is op 3 September 1981 deur twintig lidlande bekragtig. Meeste ander lande het die verdrag sedertdien onderteken.

Diskriminasie teen vroue word as volg in die verdrag gedefinieer:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Alle vorme van onderskeid, uitsluiting of beperking op grond van geslag, wat die uitwerking het, of ten doel het om die erkenning, die genietinge of die uitoefening van vroue se menseregte en die fundamentele vryhede op politieke, ekonomiese, sosiale of kulturele gebied, op die terrein van burgerregte of welke ander gebied ook al, op die grondslag van gelykheid tussen mans en vroue aan te tas of na te kom. |  |

Lande wat die verdrag onderteken het, is verplig om "toepaslike maatreëls" te neem om seker te maak dat vroueregte geïmplementeer en beskerm word.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb119313952 (data)
* LCCN: sh85147765
* NARA: 10643368
* NKC: ph136918

 |
**Edward Stephen Hall** (gebore 15 Januarie 1988) is 'n Engelse mediapersoonlikheid en afgetrede sterkman. Hy is veral bekend vir die wêreldrekord wat hy opgestel het met 'n 500 kg deadlift in 2016, wat algemeen beskou word as een van die belangrikste optelle in die geskiedenis van sterkmankompetisie. Hy is ook bekend daarvoor dat hy die 2017 Wêreld Sterkman-kompetisie gewen het.

Hall het verskeie kere nasionale kompetisies soos Engeland se Sterkste Man, Brittanje se Sterkste Man en die Verenigde Koninkryk se Sterkste Man gewen.

In 2022 is hy verslaan deur mede World's Strongest Man-wenner Hafþór Júlíus Björnsson in 'n bokswedstryd wat as "The Heaviest Boxing Match in History" gemerk is.

Hy het sy eie televisiereeks genaamd Eddie Eats America (2018) aangebied en was te sien in die History Channel-reeks The Strongest Man in History (2019). Hy het sy eerste akteursrol as ekstra in die aksiefilm Expend4bles (2023) gehad.

Vroeë lewe
----------

Edward Stephen Hall is op 15 Januarie 1988 in Newcastle-under-Lyme gebore. As tiener was hy 'n suksesvolle mededingende swemmer in sy ouderdomsgroep; hy het in 2001 aan die UK Nationals-swemkompetisie deelgeneem en vier goue medaljes en een silwer gewen terwyl hy twee Britse rekords in die proses opgestel het. 

Hy het Clayton Hall Academy bygewoon, maar is op die ouderdom van 15 geskors en het tuisonderrig begin. Op die ouderdom van 16 begin hy 'n vakleerlingskap as 'n tegnikus by Lex Commercials. Na voltooiing van sy vakleerlingskap in 2008, het hy tot 2016 as werktuigkundige en tegnikus by die Robert Wiseman Dairies-terrein in Market Drayton begin werk.
Sawel Mountain in die graafskap Londonderry is die hoogste bergpiek in die Sperrins
Die kortste roete tussen Belfast en Derry, die A6-grootpad, loop regstreeks deur die Sperrins-hartland. Die Glenshane-bergpas is op dié roete geleë
Die **Sperrins** (in Engels dikwels ook **Sperrin Mountains** genoem; Iers: *Na Speiríní*, afgelei van *speirín*, "klein bergpiek") is 'n bergreeks in Noord-Ierland en een van die mees uitgestrekte hoogvlaktes in Ierland. Die reeks is in die graafskappe Tyrone en Londonderry geleë en loop vanaf Strabane in ooswaartse rigting na Slieve Gallion in Desertmartin en in noordwaartse rigting tot by Limavady. Die belangrikste nedersettings in die gebied is Omagh, Strabane, Cookstown en Dungannon, die totale bevolking beloop sowat 150 000. Die Sperrins is as 'n streek van buitengewone natuurskoon (*Area of Outstanding Natural Beauty*) geklassifiseer.

Landskapsvorm
-------------

Die Sperrins se yl bevolkte landskap met moerasgebiede en mere is deur gletsers gevorm en word geologies as 'n uitloper van die geplooide Kaledoniese bergreeks in Skotland beskou. Sawel Mountain (678 m bo seevlak) is die hoogste bergpiek in die reeks en die sewende hoogste in Noord-Ierland. 'n Ander piek, Carntogher (464 m), toring oor die Glenshane-bergpas wat deel uitmaak van die A6-grootpad tussen Belfast en Derry en vir moeilike weerstoestande in die wintermaande bekend staan.

Historiese erfenis
------------------

Vanaf die 18de tot in die 20ste eeu het baie inwoners van die Sperrins-streek op soek na 'n beter heenkome na oorsese lande soos die Verenigde State, Kanada, Australië en Groot-Brittanje geëmigreer. 'n Aantal plekke word met die families van bekende persoonlikhede soos Amerikaanse presidente verbind. Prehistoriese monumente en ander argeologiese vindplekke, voetslaanpaaie en natuurparke is eweneens gewilde toeristetrekpleisters. Buitelugaktiwiteite soos fietssport, staptoere, hengel, gholf en watersport is gewild by inheemses en besoekers.

In die laat 16de eeu was die plaaslike grawe van Tyrone en Tyrconnell, O'Neill en O'Donnell, die laaste Ierse leiers wat tydens die Kolonisasie van Ulster weerstand teen die Britte gebied het. Enkele Katolieke landeienaars het hul grond ook ná die grawe se vlug in 1607 behou, maar het dit uiteindelik as gevolg van die opstand in 1641 verloor.
Die **X-Men** is 'n superheldspan in strokiesprentverhale van Marvel Comics. Hulle is geskep deur die kunstenaar Jack Kirby en skrywer Stan Lee, en het die eerste keer verskyn in *The X-Men* #1 (September 1963). Hoewel die reeks in 1970 gekanselleer is weens lae verkope, is dit in 1975 vernuwe en het dit onder die skrywer Chris Claremont een van die suksesvolste en bes herkenbare franchises van Marvel Comics geword.

Die X-Men-span het in verskeie boeke, televisiereekse, rolprente en videospeletjies verskyn. Die naam *X-Men* kan dui op die span, die reeks of die groter franchise, wat verskeie titels insluit soos New Mutants, Excalibur en X-Force.

Mutante in die Marvel Universe is mense wat met 'n genetiese eienskap gebore word wat die X-geen genoem word. Dit gee hulle supermenslike karaktertrekke, wat gewoonlik in hulle puberteitsjare na vore kom. Omdat hulle van ander mense verskil, word mutante onderwerp aan vooroordeel en diskriminasie; baie X-Men-stories bevat sosiale kommentaar oor onverdraagsaamheid, geregtigheid en ander politieke temas. 

Die X-Men kom teen 'n verskeidenheid vyande te staan, onder andere gemene mutante, menslike bekrompenes, superskurke, misterieuse bedreigings, buiteaardse wesens en kwaadaardige kunsmatige intelligensies. Hulle word meestal aangevoer deur hulle stigter, Charles "Professor X" Xavier, 'n kragtige telepaat wat 'n skool vir mutantekinders uit sy huis in New York bedryf. In die geheim is dit ook die hoofkwartier van die X-Men. Hulle stories sluit dikwels die karakter Magneto in – dié is 'n kragtige mutant met beheer oor magneetvelde; hy word uitgebeeld as 'n ou vriend en later vyand van Xavier, wat afwisselend 'n teenstander en bondgenoot is.

Die span
--------

Die X-Men-span se voorkoms het deur die jare baie verander en die oorspronklike span het in verskeie nuwe spanne versplinter.

Die oorspronklike span sluit karakters in soos Cyclops, Jean Grey, Beast, Angel, Iceman en Professor X. Latere spanne sluit aanhangersgunstelinge en gereelde lede in soos Wolverine, Storm, Colossus, Nightcrawler, Rogue, Kitty Pryde, Jubilee, Domino, Gambit, Emma Frost, Psylocke, Dazzler, Polaris, Forge en ander.

Vyande
------

Die X-Men het talle vyande waarmee hulle gereeld bots. Die algemeenste een is Professor X se ou vriend Magneto.

Ander vyande sluit in Mystique, Emma Frost, Apocalypse, Mister Sinister, Sentinels, die Brotherhood of Evil Mutants en die Hellfire Club. Hulle beveg ook dikwels rassisme en diskriminasie deur mense.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 1180537556
* LCCN: sh94009403
* VIAF: 3888155286673987180004
* WorldCat Identities: viaf-3888155286673987180004

 |
Die **Idus van Maart** (/aɪdz/; Latyn: *Idus Martiae,* Laat Latyn: *Idus Martii*) is die 74ste dag in die Romeinse kalender, wat ooreenstem met 15 Maart. Dit is gekenmerk deur verskeie godsdienstige vieringe en was 'n sperdatum vir die delging van skuld in Rome. In 44 vC het dit berug geword as die datum van die sluipmoord op Julius Caesar, wat die Idus van Maart 'n keerpunt in die Romeinse geskiedenis gemaak het.

Idus
----

Die Romeine het nie elke dag van 'n maand vanaf die eerste tot die laaste dag getel nie. In plaas daarvan het hulle teruggetel vanaf drie vaste punte van die maand: die Nonae (die 5de of 7de, 8 dae voor die Idus), die Idus (die 13de vir die meeste maande, maar die 15de in Maart, Mei, Julie en Oktober) , en die Kalendae (1ste van die volgende maand). Oorspronklik was die Idus veronderstel om deur die volmaan bepaal te word, wat die maanoorsprong van die Romeinse kalender weerspieël. In die vroegste kalender sou die Idus van Maart die eerste volmaan van die nuwe jaar gewees het.
**Prins Rafael** (*Rafael Antonio Maria José Francisco Miguel Gabriel Gonzaga de Orleans e Bragança*; 26 April 1986) is die tweede seun en erfgenaam van prins Antonio en prinses Christina en die huidige prins van Grão-Pará en derde in die opvolging van die Brasiliaanse troon. Hy is die neef van prins Bertrand, huidige hoof van die Keiserlike Huis van Brasilië. Hy het drie broers: Prins Pedro Luiz (oorlede), prinses Amelia en prinses Maria Gabriela.

Hy is die kleinseun van prins Pedro Henrique, seun van prins Louis, wat die seun was van prinses Isabel, dogter van Pedro II van Brasilië.

Prins Rafael, 'n entrepreneur, woon tans in Londen waar hy mede-eienaar van 'n konsultasiefirma is. Aktief in die bevordering van die nalatenskap en herstel van die Brasiliaanse monargie, neem hy deel aan monargistiese geleenthede en verteenwoordig hy die Brasiliaanse keiserlike familie in Europa .

Titels, style en eerbewyse
--------------------------

### Titels en style

* **26 April 1986 – 15 Julie 2022:** *Sy Koninklike Hoogheid* Prins Rafael van Brasilië
* **15 Julie 2022 – hede:** *Sy Keiserlike en Koninklike Hoogheid* Die Prins van Grão-Pará
Bartolomeusnag deur Giorgio Vasari.
**Bartolomeusnag** (bloedbruilof) was 'n grootskaalse uitwissing van Franse protestante (die Hugenote) in die nag van 23 op 24 Augustus 1572. In die loop van die daaropvolgende maande spoel 'n golf van geweld oor die hele Frankryk, waarin uiteindelik nagenoeg 20 000 Hugenote uitgemoor is.

Aanloop
-------

Die toenemende invloed van die Hugenote-leier Gaspard de Coligny aan die Franse hof en die daaruit voortspruitende versoening tussen die vors en Protestantisme lei op 18 Augustus tot die troue van die Protestantse leier Hendrik van Navarre (die latere Hendrik IV van Frankryk) met Margaretha van Valois, jonger suster van koning Karel IX van Frankryk.

Die hele Protestantse adel het vir die bruilof na die Katolieke Parys gekom en die vernaamste lede bly agterna in die stad om samesprekings met die koning te voer. Op 22 Augustus probeer iemand De Coligny, leier van die Hugenote, om die lewe bring. Hy verloor 'n vinger en een van sy elmboë word verbrysel, maar hy oorleef die aanslag. Gemoedere in albei godsdienstige kampe bereik egter kookpunt. Uit vrees vir 'n wraakaanval deur die Hugenote probeer Catharina de' Medici, moeder van die bruid en koning, en die radikaal Katolieke Hendrik de Guise die koning Karel IX oorhaal om die leiers van die Hugenote tereg te stel. Toe Karel IX uiteindelik, nadat hulle hom ure lank probeer oorhaal het, voor die druk swig, reageer hy met die dodelike uitspraak: "Maak hulle dood! Maar maak hulle almal dood! Sodat daar geeneen oorbly om my dit later te verwyt nie."

Dié uitspraak gebruik Henrik de Guise dankbaar om nie net die Protestantse leiers om die lewe te bring nie, maar 'n algehele bloedbad van stapel te stuur wat in die vroeë oggendure van 24 Augustus begin. Eers word enkele vooraanstaande Hugenote vermoor, onder meer admiraal De Coligny, maar hierna breek onder die inwoners 'n hangpartytjie uit waartydens Protestante in die hele stad opgejaag en uitgemoor word.

Die slagting duur enkele dae lank, ondanks pogings van Karel IX om 'n einde daaraan te bring. In Parys is 2 000 Hugenote vermoor, maar in die daaropvolgende maande versprei die slagting oor die hele Frankryk en is na raming sowat 20 000 Hugenote vermoor.

Hendrik van Navarre bekeer hom noodgedwonge tot die Rooms-Katolisisme en word aan die hof gevange gehou, maar nadat hy in 1576 ontsnap, keer hy terug na die Calvinisme. Daarna breek opnuut 'n binnelandse godsdiensoorlog uit.

In 1598 vaardig Hendrik van Navarre, wat toe reeds amper nege jaar lank regeer as Hendrik IV, die Edik van Nantes uit. Dit verleen aan Hugenote die reg tot godsdiensvryheid en bring 'n einde aan die byna dertig jaar lange godsdiensoorlog. Aan die einde van dié oorlog het die Protestantse aandeel van die Franse bevolking van 30% tot 10% gedaal.

Kardinaal de Richelieu ontneem die Hugenote in 1629 weer 'n deel van hulle regte en in 1685 word die Edik van Nantes geheel en al herroep deur koning Lodewyk XIV.

Reaksie in Rome
---------------

Pous Gregorius XIII laat na aanleiding van Bartolomeusnag die *Te Deum* sing en het 'n triomfpenning laat munt.
Die **kapstylhuisies** (of **hartbeeshuisies**) by Puntjie en Vermaaklikheid aan die oewer van die Duiwenhoksrivier by Sint Sebastianbaai het 'n tradisionele ontwerp wat 'n oorblyfsel is uit die tyd van die trekboerpioniers aan die Kaap. Hierdie aspek van die Suid-Afrikaanse volksboukunde is van kultuur-historiese belang.

Geskiedenis
-----------

Veeboere het met hul tentwaens en kuddes beeste en skape op soek na nuwe weiveld het al verder van Kaapstad weggetrek. As hulle lank genoeg op 'n sekere plek gebly het om te saai en oes, is eenvoudige skuilings soos kapstylhuise opgerig. In 'n sekere periode het geboutjies in hierdie styl wyd verspreid oor die huidige Wes- en Noord-Kaap en selfs die Oos-Vrystaat en Natal voorgekom. So vroeg as 500 n.C. was hierdie bouwyse al in Wes-Europa gebruik.

Bouwyse
-------

'n Hartbeeshuis, gebou van pale, latte en gras, riete of biesies.
Al die huisies was nie altyd en oral dieselfde nie, want dit is gebou van die beskikbare materiaal, na die heersende behoefte en die beoogde tydperk van gebruik. Ook die grond waarop gebou is en die klimaat het 'n rol gespeel. Die opvallendste eienskap van die huisies is dat hulle geen mure het nie. Die dak gaan van die nok tot op die grond. 'n A-raam-huis is 'n moderne weergawe van hierdie boustyl.
Twee rye van gewoonlik 8 balke elk is teenoormekaar in die grond geplant (dus 8 sparrepare) om 'n vloerspasie van ongeveer 8 m by 5 m, 'n hoogte van so 'n 3 m en 'n wydte van 3 m te gee. Elke sparrepaar is na mekaar laat oorhel en aan mekaar geheg om die kenmerkende steil dak te gee. Dwarsoor die balke is verskeie dwarslatte bevestig waarop die riet of gras geplaas is. Aan die voor- en agterkant is die dak effens gerond. Voorin is 'n bo- en onderdeur geplaas en agterin 'n houtluik wat lig en lug kon inlaat. Soms was daar 'n tweede luik in 'n sykant. Met 'n mengsel van klei en beesmis is die nok waterdig gemaak. Aanvanklik was die vloere ook van hierdie mengsel, maar later is ook grond van miershope met osbloed of lynsaadolie vir die vloere gebruik. Met gordyne is die binnekant verdeel in 'n woonvertrek en een of twee slaapvertrekke. Buite was 'n kookskerm.

Monument
--------

Die vakansiehuisies in die vorm van kapstylhuisies by Puntjie is in 1967 tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar.

Bibliografie
------------

* Die Burger, 21 Maart 1998.
* Fransen, Hans: A guide to the old buildings of the Cape. Kaapstad: Jonathan Ball, 2004. ISBN 1-86842-191-0
* Oberholster, J.J.: Die historiese monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede, 1972. ISBN 0-620-00191-7
* Radford, Dennis: The South African cottage in the 19th century. In: Lantern. Tydskrif virKennis, Kuns en Kultuur. Jaargang 31, nr. 3, Julie 1982
* Walton, James: Homesteads and villages of South Africa. Pretoria: Van Schaik, 1952.
* Walton, James: Homes of the trekboer – the vernacular architecture of South Africa. Lanten, jaargang 11, nr. 1, Julie-September 1961.