recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Bosumtwimeer |
| --- |
| Nasa-Satellietbeeld van die Bosumtwimeer |
| Koördinate: | 6°30.3′N 1°24.5′W﻿ / ﻿6.5050°N 1.4083°W﻿ / 6.5050; -1.4083Koördinate: 6°30.3′N 1°24.5′W﻿ / ﻿6.5050°N 1.4083°W﻿ / 6.5050; -1.4083 |
| Ligging: | Asjanti-streek, Ghana |
| Soort: | Natuurlike meer, Impakkratermeer |
| Oppervlakte: | 400 km² (150 myl²) |
| Gemiddelde diepte: | 45 meter (148 voet) |
| Maksimum diepte: | 81 meter (266 voet) |
| Lengte: | 8,6 km (5,3 myl) |
| Breedte: | 8,1 km (5,0 myl) |
| Invloei: | Reënval |
| Uitvloei: | *geen* |
| Nedersettings: | Kumasi |

Die **Bosumtwimeer** (Bosomtwe, Bosomtwi) is Ghana se enigste natuurlike meer.

Ligging
-------

Die kratermeer lê in die Asjanti-streek van die land, op 'n afstand van 27 km suidoos van Kumasi. Dit is by die koördinate 6° 30′ 8.7″ noord en 1° 24′ 53.6″ wes. Rondom die meer is daar 'n dertig nedersettings met 'n 70 000 inwoners.

Meer
----

Die krater met 'n deursnee van 10½ km is 'n miljoen jaar gelede gevorm weens 'n meteoorietinslag. Die meer het 'n opvanggebied van 400 km² en word gevoed deur stroompies vanaf die kraterwand. Op die aardoppervlakte is daar geen uitlaat vir die water met 'n rivier wat na die see toe vloei nie. Die krater skep amper 'n ronde meer met 'n lengte van 8,6 km van noord na suid en 8,1 km van wes na oos. Dus het dit 'n oppervlakte van nagenoeg 50 km² en dit is 80 m op sy diepste. Soms raak die water onrustig, raak donker van kleur, ruik na swawel en dooie visse dryf dan op die oppervlakte. Hierdie meer is al vergelyk met die Guinasmeer en die Otjikotomeer.

Folklore
--------

Die Ashanti beskou die meer as heilig. Volgens hul tradisionele geloof neem siele van afgestorwenes hier afskeid van die god Twi. Daarom is dit slegs toelaatbaar om vanaf houtstellasies in die meer vis te vang.

Ekonomie
--------

Die bewoners van die oewers is vissers en kleinboere. In die 1970’s het toeriste die meer met sy stilte, groen omgewing en besondere uitsigte begin besoek. Daarom is dit daar teenswoordig in vakansietye druk. Besoedeling het 'n groot probleem geword.

Bibliografie
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Bosumtwimeer***. |

* icdp-online.org
* pubs.er.usgs.gov
* tripadvisor.co.za
* univie.ac.at

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4721778-9
* VIAF: 246299841
* WorldCat Identities (via VIAF): 246299841

 |
**James Martin Pacelli McGuinness** (Iers: **Séamus Máirtín Pacelli Mag Aonghusa**, \* 23 Mei 1950; † 21 Maart 2017) was 'n Iers-Republikeinse en Sinn Féin-politikus wat tussen Mei 2007 en Januarie 2017 as vise-premier (*deputy First Minister*) van Noord-Ierland gedien het.

McGuinness, 'n gewese leier van die Provisionele Ierse Republikeinse Leër (IRA) *wat sy lidmaatskap in dié organisasie erken en volgens vele self bloed aan sy hande gehad het, was vanaf 1997 tot en met sy bedanking in 2013 lid van die Britse Parlement vir die Noord-Ierse kiesafdeling Mid Ulster. Net soos alle ander verkose Sinn Féin- en SDLP-parlementslede het hy - uit protes teen die politieke status van Noord-Ierland as deel van die Verenigde Koninkryk - verkies om nie sy plek in die Westminster-parlement in te neem nie. Nogtans het hy - saam met die Amerikaanse spesiale gesant George Mitchell - 'n leidende rol in die onderhandelinge gespeel wat tot die Noord-Ierse Vredeskikking, die sogenaamde Goeie Vrydag-ooreenkoms, sou lei, en later verskeie kere met koningin Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk ontmoet.*

Die begrafnis van Martin McGuinness. Sy doodskis word hier gedra deur Gerry Adams (eerste van links), Michelle O'Neill (derde) en Mary Lou McDonald (vierde)
Ná die St Andrews-ooreenkoms en die algemene Noord-Ierse verkiesing in 2007 het McGuinness, wat destyds die amp van partyleier van die Iers-Republikeinse Sinn Féin in Noord-Ierland beklee het, op 8 Mei 2007 die vise-premier van Noord-Ierland geword. Merkwaardig was die hegte vriendskapsband wat hom met sy vroeëre politieke teenstander en leier van die Protestantse Demokratiese Unionisteparty (DUP), Ian Paisley, verbind het wat die amp van premier beklee het. Op 5 Junie 2008 is hy herbenoem as vise-premier toe Paisley as eerste minister opgevolg is deur Peter Robinson.

Uit protes teen 'n skandaal oor 'n Hernieubare verwarmingsenergieprogram het McGuinness op 9 Januarie 2017 as vise-premier bedank. Op 19 Januarie het hy aangekondig dat hy weens sy swak gesondheidstoestand nie vir herverkiesing in die algemene Noord-Ierse verkiesing van 2 Maart 2017 sou staan nie. Martin McGuinness is op 21 Maart 2017 in Derry se Altnagelvin-hospitaal aan amylodoïsis, 'n rare hartsiekte, oorlede. Hy word oorleef deur sy vrou Bernadette (Bernie) en hul vier kinders. Bernie McGuinness het op 21 Maart, kort na Martin se afsterwe, saam met ander die doodskis van haar eggenoot, waaroor 'n Ierse vlag gedrapeer is, deur die Bogside-buurt van Derry gedra.
**Yumi, Yumi, Yumi** is die volkslied van Vanuatu.

Lirieke (Bislama)
-----------------

(Chorus:)  

Yumi, Yumi, Yumi i glat blong talem se,  

Yumi, Yumi, Yumi i man blong Vanuatu!  

  

God i givim ples ya long yumi,  

Yumi glat tumas long hem,  

Yumi strong mo yumi fri long hem,  

Yumi brata evriwan!  

  

(Chorus)  

  

Plante fasin blong bifo i stap,  

Plante fasin blong tedei,  

Be yumi i olsem wan nomo,  

Hemia fasin blong yumi!  

  

(Chorus)  

  

Yumi save plante wok i stap,  

Long ol aelan blong yumi,  

God i helpem yumi evriwan,  

Hem i papa blong yumi,  

  

(Chorus)

Lirieke (Afrikaans)
-------------------

(Refrein:)  

Ons, ons, ons is blij u te verkondigen,  

Ons, ons, ons is die mense van Vanuatu!  

   

God het ons die land gegee.  

Ons is erg blij en verheugd.  

Ons is sterk en lê in 'n vrye land.  

Ons is almal broeders!  

   

(Refrein)  

   

Baie tradisies hê ons.  

Baie nieu weë word gevind.  

Gewys tezamen een persoon.  

Gebind sal ons vir altyd wees!  

   

(Refrein)  

   

Ons het nog baie werk te doen.  

Op al ons eilande.  

God help ons allen.  

Hy is die Vader van ons!  

   

(Refrein)
**Zoar** is 'n nedersetting aan die R62 provinsiale pad, 21 km oos van Ladismith in die rigting van Calitzdorp. Die dorpie lê direk wes van Amaliënstein.

Die nedersetting is 3 km lank, lê op die noordelike oewer van die riviertjie wat uit die Seweweekspoort kom en dan aan die voet van die Amaliënsteinrif verbyvloei. Tydens die sensus van 1891 in die Kaapkolonie was hier 1 400 inwoners. Nou staan die getal op nagenoeg 4 660. Werkloosheid en armoede is besonder groot. Op beperkte skaal word appels en vye gelewer. Toerisme kan dalk 'n bydrae tot die ekonomie lewer. Zoar se droë klimaat en afgesonderdheid maak dit ideaal geskik vir die produksie van organiese saad. Hierdie saadproduksie word ondersoek as 'n projek vir werkskepping en die opheffing van mindergegoedes.

Geskiedenis
-----------

Die destydse sendingkerk, nou VG kerk, op Zoar.
Zoar is in 1817 op die plaas Elandsfontein gestig as 'n sendingstasie van die Suid-Afrikaanse Sendinggenootskap (SASG). Dit was die eerste sendingstasie in die Klein Karoo en die eerste van die SASG buite Kaapstad. Die stasie se stigtingsdatum maak dit dus heelwat ouer as Oudtshoorn, Ladismith en Calitzdorp. In Genesis 13:10, 14:2-8 en 19:20-23 kom die naam van Zoar 'n paar maal voor. Dit lê in die vlakte van die Jordaanrivier en oos van die Dooie See. Zoar is 'n Hebreeuse woord met die aanvanklike betekenis van "klein", maar met 'n latere betekenisontwikkeling "toevlugsoord".

P.J. Joubert was die eerste sendeling hier. Hy was die oupa van Piet Joubert, 'n bekende Transvaalse generaal uit die tyd van die Tweede Vryheidsoorlog. Weens geldgebrek en misoeste verlaat Joubert sy pos in 1837. Sy plek word tydelik ingeneem deur sendelinge van die Berlynse Sendinggenootskap. Eers was Reinhold Gregorowski daar en in 1842 volg Theodor Radloff hom op. Vrugtebome, wingerde en koringlande is ontwikkel om hul volgelinge die beroep van boer aan te leer. Alhoewel die twee Duitsers sukses in hul werk behaal het, was die Lutherse liturgie vir die gemeente te vreemd. Met die gevolg dat die SASG in 1865 maar weer 'n sendeling gestuur het. Teen 1867 is die probleme opgelos en word Zoar weer aan die Duitsers oorhandig, maar eerw. Jacobus Pauw (van die NG Kerk) het in beheer gebly. In 1888 het die Berlynse Sendinggenootskap hulle teruggetrek op Amaliënstein en Zoar aan die NG Kerk oorhandig.

Bibliografie
------------

* Burman, Jose: The Little Karoo. Kaapstad: Human & Rousseau, 1981. ISBN 0-7981-1214-X

Sien ook
--------

* Amaliënstein
* Eerw. Jacobus Pauw
* Lys van dorpe in Suid-Afrika
**Hannah Botha** (1923–2007) was 'n Afrikaanse aktrise wat veral bekend was vir haar rolle in die Suid-Afrikaanse televisiereekse *Egoli* (as Elsa du Plessis), Agter Elke Man en Nommer asseblief (as tant Lizzie). Botha was ook bekend vir haar bry.

Biografie
---------

Sy is op 17 Januarie 1923 op Dwarskersbos aan die Weskus gebore en het aan die Hoërskool Piketberg gematrikuleer.

Sy het per toeval in die toneelwêreld beland toe sy ná 'n persoonlike trauma in 1952 poësie bestudeer het. Weens nierstuipe het Botha blind geword en is haar dogtertjie doodgebore. Sy het later haar sig herwin, maar kon nie nog kinders hê nie. Sy het 'n vierjarige lisensiaat in spraak en drama verwerf. Haar toneelloopbaan was tot in 1988 net deeltyds, aangesien sy eers in hierdie jaar by die Ontvanger van Inkomste in Johannesburg afgetree het na 'n loopbaan van 41 jaar. Haar man, Fritz, is in 1984 oorlede.

Sy het in haar loopbaan in 26 rolprente en verskeie TV-reekse gespeel en was in die laat jare sewentig deel van die radioprogram *Kolskoot*. Een van die verhoogstukke waarin sy opgetree het, *Curl Up and Dye*, het in 1990 die eerste prys op die Edinburgse kunstefees in Skotland gekry en ook 'n speelvak in Londen gehad.

Botha is op 16 April 2007 in Johannesburg oorlede.

Filmografie
-----------

Rolprente:

* Wolhaarstories, 1983
* Verkeerde nommer (rolprent), 1982
* Nommer asseblief as Lizzie, 1981

TV:

* Agter Elke Man, ~1985
* Egoli: Plek van Goud as Elsa du Plessis Pienaar
* Nommer asseblief (TV-reeks), 1979

En verskeie ander.

Bronne
------

* Die Burger (Oos-Kaap) 18/1/2003
* TVSA
Graf van Jonker Afrikaner in Okahandja
**Jonker Afrikaner** of |Hara-mûb (Rooisand naby Tulbagh, ongeveer 1785 – Okahandja, 18 Augustus 1861) was die vierde kaptein van die Oorlam-Afrikaners. Tydens sy beste jare was hy die magtigste man in die huidige Namibië en was hy die stigter van sy hoofstad Windhoek. 

Hy volg sy vader Jager Afrikaner in 1823 op as kaptein van die Nama. Ná sy dood is hy deur sy seun Christiaan Afrikaner opgevolg.

Biografie
---------

Jonker is op die grens van die Nederlandse Kaapkolonie gebore en het sy vader Jager Afrikaner as kaptein opgevolg na sy dood in 1823. Daardie jaar het hy sy pa se nedersetting verlaat en saam met drie broers en sowat 300 volgelinge vertrek na wat nou sentraal-Namibië is. Hier het hy 'n alliansie met die Nama-stam Kai||khaun gevorm as 'n verdediging teen die vyandige Herero-stamme. 

In die vroeë 1830's het Jonker, danksy die militêre oorheersing van die Oorlam, 'n groot deel van Namibië beheer. In 1838 vestig hy hom in Windhoek, op die grens tussen die gebiede van die Nama en die Herero. In 1840 bou hy 'n kerk in Windhoek met sitplek vir meer as 500 mense. In 1842 het die Rynse sendelinge Carl Hugo Hahn en Franz Heinrich Kleinschmidt aangekom en hulle in die nedersetting gevestig, wat reeds meer as 1 000 mense getel het.

Jonker het paaie laat bou om tolgeld uit te skakel en koloniale handel na Hereroland te reguleer. Hy het gereeld klopjagte op die Herero gedoen om vee te vang, wat hy later vir wapens, ammunisie, klere en gereedskap verkoop het.

Op Oukersaand 1842 het Jonker vrede gemaak met die Herero-hoofman Tjamuaha. Omdat die veediefstalle geëindig het, het Jonker sy hoofbron van inkomste verloor. Omdat die Rynse sendelinge te veel met sy beleid ingemeng het, het hy hulle deur die Wesleyaanse sendelinge Richard Haddy en Joseph Tindall laat vervang. Hahn en Kleinschmidt vertrek na Okahandja en begin om die stamme te verdeel. In Maart 1846 het Jonker die vredesverdrag verbreek en die aanvalle op die Herero hervat.

Uit vrees om beheer oor die Herero te verloor, het Jonker die Okahandja-sendingstasie in Augustus 1850 vernietig. In 1853 het hy baie aanvalle op die Herero uitgevoer en die Rynse sendelinge uit Namibië verdryf. Die volgende jaar het hy na Okahandja verhuis en voortgegaan om die Herero's te teister tot hul nederlaag in 1857. Intussen het verskeie Nama-stamme teen Jonker gedraai, maar op 9 Januarie 1858 is oorlog afgeweer met die ondertekening van 'n vredesverdrag. Hierna het Jonker sy pyle op die Ovambo in die noorde gerig.

Geleidelik het Jonker sy heerskappy oor Namibië aan Europese sendelinge en handelaars verloor. Hy is op 18 Augustus 1861 in Okahandja aan 'n infeksie dood en is opgevolg deur sy seun Christiaan Afrikaner. Op 16 Januarie 1950 is sy graf onthul as die land se eerste nasionale monument.

Bronne
------

* (en)  Tourbrief – Jonker Afrikaner Geargiveer 29 September 2017 op Wayback Machine
* (en)  Dierks, Klaus. *Biographies of Namibian Personalities, A.*

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: no2002041778
* VIAF: 16890021
* WorldCat Identities: lccn-no2002041778

 |
**Çanakkale** (uitgespreek[tʃaˈnakkale] ) is 'n stad en hawe in Turkye in die provinsie Çanakkale aan die suidelike kus van die Dardanelle op die smalste punt. Die bevolking van die stad na raming is 186,116 in 2014.

Çanakkale is elke jaar die eindpunt van 'n georganiseerde swem oor die Dardanelle vanaf Eceabat. Hierdie gebeurtenis volg die swempoging in 1810 deur Lord Byron na, wat self die legendariese poging deur Leander in die verhaal van Hero en Leander nagevolg het.

Çanakkale is die naaste groot stedelike sentrum aan die antieke stad Troy, wat (saam met die antieke Troad-streek ) in die Çanakkale provinsie geleë is. Die houtperd uit die 2004 rolprent *Troy* word aan die strand uitgestal.

Geskiedenis
-----------

Die eerste inwoners van die gebied het op die Bigaskiereiland gewoon. Baie min is egter bekend oor die identiteit en lewenstyl van hierdie vroeë setlaars. Volgens sommige opgrawings en navorsing is die vroegste nedersettings in die streek by Kumtepe gevestig. Daar word veronderstel dat Kumkale in 4000 vC en Troy tussen 3500 en 3000 vC gestig is.

Eoliese Grieke vestig hulle in die gebied in 8ste eeu vC en rig 'n handelskolonie genaamd Aeolis op. Die streek het onder die beheer van die Lydianers in die 7de eeu vC en die Perse in die 6de eeu vC gekom. Aeolis is deur die Ou Masedoniese leër oorgeneem toe Alexander die Grote die Perse verslaan het by die Granicusrivier in die Slag van die Granicus terwyl hy op pad was na Asië. Die streek het in die 2de eeu vC onder die bewind van die Pergamon koningkryk gekom.

Tydens die Eerste Wêreldoorlog in 1915 probeer die Britse Ryk en Frankryk om die waterweg deur die Dardanelleseetraat oor te neem en uiteindelik Konstantinopel te verower. Dit staan ​​bekend as die Gallipoliveldtog, of die Dardanellesveldtog. In Turkye word daarna as die Slag van Çanakkale (Turks :*Çanakkale Savaşı* ) verwys. Tydens die slag kon die Britse Vloot nie daarin slaag om die Dardanelles te verower nie en het ernstige verliese gely het. Tydens 'n reeks operasies is die Britse oorlogskepe *HMS Triumph*, *HMS Ocean*, *HMS Goliath*, *HMS Irresistible* en die Franse slagskip *Bouvet* almal gesink. Die Franse duikboot *Q84* *Joule* en die Australiese duikboot *AE2* is ook vernietig en verskeie ander belangrike skepe is gekreupel. Die meeste skade is aangerig deur seemyne, hoewel Duitse duikbote en klein Turkse vaartuie ook bygedra het.

Bronne
------

* J.M.Cook, *The Troad: An Archaeological and Topological Survey,*Clarendon Press Oxford 1973.
* Régis Darques, *Salonique au XXe siècle: De la cité ottomane à la métropole grecque,* editions CNRS 2000 bladsy 299.
* "Groundbreaking ceremony for bridge over Dardanelles to take place on March 18". *Hürriyet Daily News*. 2017-03-17.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4085132-1
* LCCN: n96070595
* VIAF: 125654338
* WorldCat Identities: lccn-n96070595

 |
| **Ålesund**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Ligging in Møre og Romsdal** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Noorweë |
|  **Provinsie (*Fylke*)** | Møre og Romsdal |
|  **Koördinate** | 60° |
|  **Stadstatus** | 1848 |
|  **Taalvariant** | Nynorsk |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 98 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 1 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (2008) | 41 833 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 427/vk km |
|  **Tydsone** | UTC +1 (MET) |
|
|  **Burgemeester** | Eva Vinje Aurdal (Ap) |
|  **Amptelike Webwerf** | alesund.kommune.no |
|

**Ålesund** is 'n stad en munisipaliteit (Noors: *kommune*) in die Noorse provinsie (*fylke*) Møre og Romsdal, sowat 236 kilometer noordoos van Bergen, met 'n oppervlakte van 98 vierkante kilometer en 41 833 inwoners (2008). 

Ålesund is 'n seehawe en staan onder meer bekend vir sy unieke Art Nouveau-boustyl met torings, toringspitse en fantasieryke versierings op sy fasades. Ålesund het sy boustyl aan die verwoestende brand van die jaar 1904 te danke wat die hele stadsentrum vernietig het. Die jong Noorse argitekte, wat by die heropbou betrokke was, is deur die destyds moderne Art Nouveau-boustyl asook nasionale en nasionaal-romantiese impulse beïnvloed. 

Ålesund het sodoende 'n unieke plek in die Noorse argitektuurgeskiedenis en het saam met ander Europese stede soos Glasgow, Nancy, Wene, Barcelona, Brussel en Riga in die *Réseau Art Nouveau Network* saamgesluit, 'n vereniging van stede met beduidende kwartiere en geboue in die Art Nouveau-styl.

Geskiedenis
-----------

Ålesund in die winter van 2005
Die eerste historiese verwysing na Ålesund dateer uit die middel van die 15de eeu toe Bergense koopmans die nedersetting as 'n seehawe op hulle roete na die noorde gebruik het. In 1848 het Ålesund stadstatus gekry. As een van die beduidendste visseryhawens in Noorweë en die land se grootste uitvoerhawe vir stokvis het die stad vinnig gegroei.

Snags op 23 Januarie 1904 het 'n verwoestende brand groot dele van Ålesund in 'n puinhoop verander. Die brand, wat deur 'n omgegooide petrollamp veroorsaak is, het sestien ure lank gewoed en 850 houthuise vernietig. Net een mens het sy lewe verloor, maar meer as 10 000 inwoners is dakloos gelaat.

Die heropbou van Ålesund is onder meer deur die Duitse keiser Wilhelm II, 'n gereelde besoeker aan Noorweë, gefinansieer. Die Duitse monarg het onmiddellik ná die ramp hulpvoorrade soos lewensmiddele, medikamente en boumateriale na Noorweë gestuur. Die Duitse skepe het ook as eerste noodbehuising vir dakloses gedien.

Die stad is binne 'n tydperk van sewe jaar met steengeboue herbou wat deur twintig boumeesters en dertig Noorse argitekte ontwerp is. Die Noorse argitekte het hul opleiding vooraf in Trondheim en Berlyn gekry en inspirasies van dwarsoor Europa opgeneem. Ter ere van die Duitse keiser dra een van Ålesund se strate nog steeds die naam *Keiser Wilhelm Gate*.
*Hierdie artikel handel oor die historiese Engelse markdorp. Vir die nedersetting in die Suid-Afrikaanse provinsie Mpumalanga, sien gerus Ludlow, Mpumalanga.*

**Ludlow** (/lə́dləw/; Wallies: Llwydlo) is 'n Middeleeuse markdorp in die Engelse graafskap Shropshire, 45 km (28 myl) suid van die *county town* Shrewsbury en 37 km (23 myl) noord van Hereford geleë, met 'n bevolking van rofweg 11 000. Ludlow het 'n belangrike rol gespeel in die geskiedenis van Wallis en die *Welsh Marches*, 'n historiese streek langs die Engels-Walliese grens.

*The Feathers Hotel*, 'n sorgvuldig gerestoureerde juweel van Tudor-vakwerkboukuns, dateer van 1619
Ludlow se historiese boukuns en goed bewaarde Middeleeuse straatuitleg maak van die nedersetting 'n gewilde toeristebestemming, met sowat 500 geboue wat as historiese monumente beskerm word, insluitende Tudor-vakwerkgeboue met hul kenmerkende swart-en-wit fasades en Georgiaanse baksteenhuise. Die hoofattraksies is die Middeleeuse Normandiese kasteel wat vanaf 1085 op 'n krans bo-oor 'n rivierkronkel van die River Teme ontstaan het en die nabygeleë katedraalagtige St Lawrence-kerk, een van die grootste parogiale kerkgeboue in Engeland wat Ludlow se welvaart as 'n handelspilpunt vir wol en lakens in die 14de eeu weerspieël toe dit herbou is. Dikwels word na Ludlow verwys as *the perfect historic town*.
**Ludwig IV** (12 September 1837 - 13 Maart 1892) was die Groothertog van Hesse. Hy het van 13 Junie 1877 tot met sy dood regeer. Deur sy eie en sy kinders se huwelike was hy verbind aan die koningshuise van Brittanje, Rusland en verskeie ander lande.

Vroeë lewe
----------

Ludwig is in die Prinz-Karl-Palais in Darmstadt gebore as die oudste seun van prins Karl van Hesse en prinses Elisabeth van Pruise. Omdat sy pa se oudste broer Ludwig III, die heersende Groothertog van Hesse, sedert 1833 met sy eerste vrou getroud was, maar geen kinders by haar gehad het nie, en van 1868 af in ’n morganatiese huwelik betrokke was, was prins Ludwig van sy geboorte af die tweede aanspraakmaker op die troon, naas sy pa.

Huwelik
-------

Op 1 Julie 1862 is Ludwig getroud met prinses Alice van die Verenigde Koninkryk, ’n dogter van koningin Victoria. Hoewel die huwelik deur die prinsgemaal, prins Albert, gereël is, het die paartjie uit eie wil getrou, selfs nadat die dood van prins Albert ’n skadu oor die troue gegooi het. Hulle het ouers geword in minder as ’n jaar ná die troue en die paartjie het finansieel gesukkel om die lewenstyl te handhaaf wat van iemand van hulle rang verwag is. Prinses Alice se belangstelling in sosiale dienste, wetenskaplike ontwikkeling, welsyn en intellektuele stimulasie is nie deur Ludwig gedeel nie. Die dood van hulle jongste seun, Friedrich, wat hemofilie gehad en voor sy derde verjaardag in 1873 uit ’n paleisvenster geval het, het ’n spirituele krisis by die prinses veroorsaak waarin haar man blykbaar nie gedeel het nie.

In 1866 het die Oostenrykers in die Oostenryk-Pruisiese Oorlog ’n nederlaag gelei en die Groothertogdom Hesse het gevaar geloop om aan Pruise toegeken te word as oorlogsbuit, soos wat met ander Oostenrykse bondgenote gebeur het. Dit lyk of Hesse dié lot gespaar gebly het danksy ’n oordrag van grondgebied en die verbintenis tussen sy heerser en die tsaar van Rusland (Aleksander II se vrou, Maria Aleksandrowna (Marie van Hesse), was die suster van Hesse se groothertog Ludwig III en van prins Karl).

In Maart 1877 het Ludwig die eerste aanspraakmaker op die troon van Hesse geword toe sy pa sterf, en minder as drie maande later was hy op die troon toe sy oom, Ludwig III, sterf.

’n Jaar en ’n half later het hy egter witseerkeel opgedoen. Hy het herstel, maar die siekte het sy jongste dogter, die vierjarige Marie, en sy vrou geëis. Van toe af het hy sy vyf oorlewende kinders alleen grootgemaak.

Dood
----

Groothertog Ludwig IV is op 13 Maart 1892 aan ’n hartaanval dood en is deur sy seun, Ernst Ludwig, opgevolg.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb16244434j (data)
* GND: 11767026X
* ISNI: 0000 0000 2378 1162
* LCCN: n82079618
* SNAC: w69g86ng
* VIAF: 77099265
* WorldCat Identities: lccn-n82079618

 |
Ludwig Alberti, landdros van Uitenhage, het hierdie skildery gemaak van die verdrywing van sowat 20 000 Xhosas uit die Zuurveld en terug oor die Groot-Visrivier tydens die Vierde Grensoorlog.
**Ludwig Alberti** was landdros van Uitenhage.

Hy kom in 1802 in Kaapstad aan as kaptein van die Waldeck-bataljon. Die volgende jaar word hy aangestel as bevelvoerder van die garnisoen in Fort Frederick, Algoabaai. Die jaar daarna word hy aangestel as landdros van Uitenhage en wen algemene respek van die koloniste met sy invloed onder die swart opperhoofde, sy uitgebreide kennis en uitmuntende karakter. Kaptein Jacob Cuyler volg hom in 1806 op as landdros. In 1810 publiseer hy *De Kaffers aan die Zuidkust van Afrika, natuur- en geschiedkundig beschreven*. Hy vertrek in 1811 na die Ooste en word ernstig gewond in 'n slag teen die Engelse naby Batavia. Hy sterf die volgende jaar na 'n lang en smartlike lyding en word op 12 Junie daardie jaar begrawe.

Bronne
------

* Albertyn, dr. C.F. (red.) 1962. *Die Afrikaanse Kinderensiklopedie*. Kaapstad, Bloemfontein, Johannesburg: Nasionale Boekhandel Bpk.
Die stigting se kenteken en leuse
Chris Anderson tydens 'n aanbieding in 2007.
Bill Gates open 'n fles met vuurvliegies tydens die 2010-konferensie.
**TED**, 'n afkorting vir *Technology, Entertainment, Design*, is 'n Amerikaanse privaatstigting sonder winsbejag. Die stigting hou elke jaar vier-dag lange konferensies in Amerika, Europa en Asië, waartydens talle sprekers mense inlig en vermaak deur 'n lesing oor 'n spesifieke onderwerp.

Die eerste konferensie is in 1984 as 'n eenmalige gebeurtenis gehou, maar vind sedert 1990 jaarliks plaas. Die doel van die konferensie is om mense 'n podium te gee waarvandaan hulle ander kan oortuig van hulle visies of nuwe idees – vandaar die stigting se leuse: *ideas worth spreading*. Die vroeë konferensies, wat slegs in Amerika gehou is, het op tegnologie en ontwerp gefokus, maar soos die gewildheid van die lesings toegeneem het, het die verskeidenheid onderwerpe ook toegeneem en vandag word byna alle aspekte van wetenskap en kultuur verteenwoordig. Bekende TED-sprekers in die verlede was onder andere Bill Clinton, Al Gore, Gordon Brown, Richard Dawkins, Bill Gates, die stigters van Google en verskeie Nobelpryswenners. Video's van byna alle lesings word op die stigting se webwerf en ook ander webwerwe beskikbaar gestel vir die algemene publiek.

Van 2005 tot 2009 het die stigting elke jaar drie geldpryse aan wenners geskenk, met die doel om hulle "wens om die wêreld te verander" te help realiseer. Sedert 2010 word slegs een wenner gekies, in 'n poging om te verseker dat die gekose "wens" 'n werklikheid kan word. Die wenner se wens word op die jaarlikse hoofkonferensie bekendgemaak, in 'n toespraak wat nie langer as 18 minute mag duur nie.

Die inhoud van die lesings word só aangebied dat dit vir die leek toeganklik is; die lesings is nie bedoel om bloot teoretiese kennis oor te dra nie, maar ook om begrip en bewussyn te kweek.
**Milton Yoland Behrman** (Muizenberg, Kaapland, 3 Junie 1918 – Kaapstad, 2 Augustus 1981) was ’n Suid-Afrikaanse sakeman en onder meer direkteur en maatskappysekretaris van Columbus Electrical Appliances (Edms.) Bpk. Pollnick and Gordon {Edms.) Bpk. en hul filiale. 

Behrman was die seun van Jeannie en Aaron Behrman. Hy het sy skoolopleiding aan SACS ontvang en daarna aan die Universiteit van Kaapstad studeer en toe aan Unisa. In 1938 het hy aangesluit by ’n rekenmeestersfirma in Kaapstad as ’n ingeskrewe klerk. Met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog het hy aangesluit by die Suid-Afrikaanse Ingenieurskorps as sappeur. Nadat hy tot waarnemende kaptein bevorder is, is hy aan die Britse ministerie van voorrade gesekondeer om te help met die vervaardiging van gifgas vir oorlogsgebruik. 

Ná demobilisasie het hy in 1945 aangesluit by Columbus Electrical Appl. (Edms.) Bpk. as assistentsekretaris. In 1954 is hy in die direksie aangesluit. Hy was ’n tyd lank voorsitter van die Westelike Provinsie-tak van die Radio Refrigeration and Electrical Appliance Association. Ook was hy lid van die raad van die Kaapse Hervormde (Joodse) gemeente.

Hy is op 21 Junie 1951 met Esther (Essie), dogter van H. Romoff, getroud. Een seun is uit die huwelik gebore. Sy liefhebberye was hengel en rolbal. In die vroeë 1960's het die egpaar by Jocyn Court 7, Bantrybaai, gewoon.

Bronne
------

* (af)  (en)  Kruger, dr. D.F. 1963. *Wie is wie in Suid-Afrika*. Johannesburg: Vitae Uitgewers.
* (en)  Sy genealogiese besonderhede op die webtuiste Geni.com. URL besoek op 19 November 2017.
**Alan LaVern Bean** (\* 15 Maart 1932 – † 26 Mei 2018) was 'n Amerikaanse Vlootoffisier en -vlieënier, lugvaartingenieur, toetsvlieënier en Nasa-ruimtevaarder. Hy was die vierde persoon wat op die maan geloop het. Hy is in 1963 gekies vir die ruimteprogram as deel van Ruimtevaardergroep 3.

Sy eerste ruimtevaart was aan boord van Apollo 12, wat in November 1969 die tweede bemande maanlanding uitgevoer het. Hy was 37 jaar oud. Hy het in 1973 sy tweede en laaste ruimtevaart as bevelvoerder van die Skylab 3-sending onderneem. Hy en sy twee mederuimtevaarders was 59 dae in Skylab, waartydens hulle 'n destydse rekordafstand van 'n raps meer as 39 miljoen kilometer afgelë het.

In 1975 het hy uit die Amerikaanse Vloot getree en in 1981 uit Nasa, waarna hy sy stokperdjie, skilder, beoefen het.

As skilder wou Bean kleur tot die maan toevoeg. "Ek moes 'n manier bedink om kleur by die maan te voeg sonder om dit te ruïneer," het hy opgemerk. In sy skilderye is die maanlandskap nie 'n eentonige grys nie, maar skakerings van verskillende kleure. "As ek 'n wetenskaplike was wat die maan geskilder het, sou ek dit grys skilder. Ek is egter 'n kunstenaar, dus kan ek die maan met kleure aanvul," het Bean gesê.

Alan Bean het in Mei 2018 skielik siek geword tydens 'n reis in Fort Wayne, Indiana, en twee weke later in die Houston Methodist Hospital in Houston gesterf. Hy was toe getroud met sy tweede vrou, Leslie. Uit sy eerste huwelik is 'n seun, Clay, en 'n dogter, Amy Sue, gebore.
Hierdie voorbeeld toon 'n beeld met 'n aansienlik vergrote gedeelte, waarin die individuele pieksels maklik as klein blokkies waargeneem kan word.
In digitale afbeelding is 'n **pieksel**  **kolletjies**, of **beeldelement** 'n fisiese punt in 'n rowwe beeld, of die kleinste assesseerbare element in 'n vertoontoestel, so dit is die kleinste beheerbare element van 'n foto op 'n skerm.

Elke pieksel is 'n steekproef van die oorspronklike beeld; 'n groter steekproef verskaf groter akkurate voorstelling van die oorspronklike. Die intensiteit van elke pieksel is veranderlik. In kleurbeeldvormingstelsels, word 'n kleur gewoonlik verteenwoordig deur drie of vier komponent intensiteite soos rooi, groen, en blou, of siaan, magenta, geel en swart.

Die woord is 'n kombinasie van *pix*, vir die Engelse "*picture*", en die *element*. Die woord *pix* verskyn in tydskrifnuus in 1932 as 'n afkorting vir die Engelse woord "*pictures'*, in verwysing na films. Teen 1938 is "pix" in Engels gebruik vir foto's deur fotojoernaliste.

Pieksels, afgekort as "px" is ook 'n maateenheid wat algemeen gebruik word in grafiese en webontwerp, gelykstaande aan ongeveer 0,26 mm. Hierdie mate word gebruik om seker te maak dat 'n gegewe element in dieselfde grootte sal vertoon, ongeag die skermresolusie.

Tegnies
-------

'n Pieksel hoef nie noodwendig deur 'n klein blokkie voorgestel te word nie. Hier word alternatiewe metodes getoon om 'n pieksel te konstrueer, deur van kolletjies, lyne of self egalige filtering gebruik te maak.
'n Pieksel word gewoonlik beskou as die kleinste enkele komponent van 'n digitale beeld. Maar die definisie is hoogs kontekssensitief. Dit kan bv. "gedrukte pieksels" op 'n bladsy wees, of pieksels deur elektroniese seine uitgevoer, of verteenwoordig deur digitale waardes, of pieksels op 'n skermtoestel, of pieksels in 'n digitale kamera (fotosensor-elemente). *Pieksels* kan ook gebruik word as 'n maateenheid bv: 2400 pieksels per duim, 640 pieksels per lyn, of gespasieer as 10 pieksels uitmekaar.
'n **Pickering emulsie** is 'n emulsie wat gestabiliseer word deur soliede deeltjies (byvoorbeeld kolloïdale silika) wat op die tussenvlak tussen twee vloeistoffases adsorbeer. Hierdie tipe van emulsie is vernoem na S.U. Pickering, wat die verskynsel in 1907 beskryf het, alhoewel die effek reeds in 1903 deur Walter Ramsden erken is.

As olie en water gemeng word, en klein druppels olie gevorm word en deur die water versprei, sal die druppels uiteindelik saamvloei om die energie van die sisteem te minimeer. As deeltjies van 'n vaste stof egter by die mengsel gevoeg word, sal hulle aan die tussenvlak bind, en verhoed dat die druppels saamsmelt, wat die emulsie meer stabiel maak.

Eienskappe soos hydrofobisiteit, vorm en partikelgrootte kan 'n uitwerking op die stabiliteit van die emulsie hê. Die deeltjie se kontakhoek met die oppervlak van die druppel is 'n kenmerk van sy hydrofobisiteit. As die kontakhoek van die deeltjie aan die tussenvlak laag is, sal die deeltjie grotendeels deur die druppel benat word, en dus waarskynlik nie die samesmelting van druppels verhoed nie. Deeltjies wat gedeeltelik hidrofobies is, en wat dus 'n kontakhoek van ongeveer 90° het, is beter stabiliseerders, omdat hulle deur beide vloeistowwe benat word, en dus beter in die tussenvlak bly. Die stabiliseringsenergie word gegee deur 

{\displaystyle \Delta E\ =\pi r^{2}\gamma \_{OW}(1-|cos{\theta \_{OW}}|)^{2}}
waar r is die deeltjie se radius is, {\displaystyle \gamma \_{OW}} die tussenvlakspanning, en {\displaystyle \theta \_{OW}} die kontakhoek. 

Wanneer die kontak hoek ongeveer 90° is, is die energie wat nodig is om die stelsel te stabiliseer op sy minimum.
Oor die algemeen is die fase wat by voorkeur die deeltjie benat, die deurlopende fase in die emulsie.

Die stabiliteit van Pickering emulsies kan verbeter word deur die gebruik van amfifiliese "Januspartikels", naamlik deeltjies wat een hidrofobiese en een hidrofiliese kant het, as gevolg van die hoër adsorpsie energie van die deeltjies in die vloeistof-vloeistof tussenvlak. Dit is veral duidelik uit die stabilisering van emulsies met behulp van poliëlektroliete.

Gehomogeniseerde melk is 'n voorbeeld van 'n Pickering-gestabiliseerde emulsie. Kaseïen eenhede word geadsorbeer op die oppervlak van die melkvetdruppels, en tree as 'n benatter op. Die kaseïen vervang die membrane van die druppels, wat tydens homogenisering beskadig word.

Dit is moontlik om lateksdeeltjies vir Pickering stabilisering te gebruik, en hulle dan aan mekaar te laat bind om 'n deurlaatbare dop of kapsule te vorm, die sogenaamde kolloïedosoom. Pickering emulsie druppels is ook geskikte template vir mikro-enkapsulering en die vorming van gesluite, nie-deurlaatbare kapsules. Hierdie vorm van enkapsulering kan ook toegepas word op water-in-water emulsies (dispersies van fase-geskeide waterige polimeeroplossings), en kan ook omkeerbaar wees.
Die skip se droogdok
Cutty Sark het restourasiewerk ondergaan en word as museumskip drie meter bo die grond op 'n droogdok vertoon
Die Cutty Sark se gerestoureerde agterboeg en roer in die besoekersentrum
Die **Cutty Sark** was een van die laaste groot teeklippers wat in 1869 in Skotland vir die Willis & Sons-redery gebou is om Chinese tee van die nuutste seisoen binne die kortste tyd na Engeland te vervoer. Sy het bekendheid verwerf vir die wedywering met die *Thermopylae*, om in die jaarlikse wedvaart van rederye éérste uit China terug in Londen te kom met 'n vrag tee. Cutty Sark het danksy sy die gesofistikeerde vorm van haar romp en haar groot seiloppervlakte 'n topspoed van meer as 17 knope bereik.

Teen die 1870's het die einde aangebreek vir seilskepe, aangesien stoombote hul rol oorgeneem het. Vanaf dié tyd het die Cutty Sark wol tussen Londen en Australië vervoer. Sy het die afstand in 'n tyd van 69 dae afgelê en alle daaropvolgende reise op één na binne 75 tot 80 dae voltooi. Die ander groot klipper, die *Thermopylae*, kon dit maar één keer in dieselfde tyd doen.

Later het die Cutty Sark bekend geword as 'n handelsnaam vir whisky en diverse seilkompetisies wat na haar vernoem is. In 1938 het die skip sy laaste vaart onderneem om daarna vir goed na Londen terug te keer.

As die enigste oorblywende teeklipper ter wêreld is die Cutty Sark, wat tydens haar dienslewe by feitlik alle groot seehawens aangedoen het, tans aangemeer op 'n droogdok aan die Teemsoewer, nie ver van die Nasionale Seevaartmuseum in Greenwich nie, en staan oop vir die publiek.
**TSV Altenholz**|  |
| **Volledige naam** | Turn- und Sportverein Altenholz  von 1948 |
| **Stigtingsdatum** | 15 November 1923 |
| **Tuisveld** | Stadion Klausdorfer Straße,  Altenholz |
| **Kapasiteit** | 5 000 |
| **Kompetisie** | Oberliga Sleeswyk–Holstein |
|

**TSV Altenholz** is 'n sportklub uit Altenholz in die deelstaat Sleeswyk-Holstein in Duitsland waarvan die sokkerafdeling in die Oberliga Sleeswyk-Holstein meeding. Benewens sokker het die klub ook afdelings vir onder meer pluimbal, handbal, tafeltennis, judo, karate, atletiek, swem, dans, tennis en gimnastiek. Die klub se mees suksesvolle afdeling is die handbalafdeling, waarvan die mansspan al in die Bundesliga, die hoogste vlak van die Duitse handbalstruktuur, meegeding het.

Alhoewel die sportklub al op 15 November 1923 gestig is, het die klub eers in 1965 'n sokkerafdeling gekry. Die sokkerafdeling moes egter nog altyd tweede viool speel teen die handballers en kort hierna het die sokkerafdeling hulle eie klub gestig, genaamd *VfL Altenholz*. *VfL Altenholz* het egter kort voor lank ontbind en voor die einde van 1966 het die sokkerspelers weer teruggekeer na die moederklub.

In 1997 het die ambisieuse sokkerafdeling die eerste keer die Oberliga gehaal, deurdat die span met 'n professionele afrigter en verskeie spelers versterk is. Kort hierna het die sokkerafdeling weer onafhanklik geraak, hierdie keer met die naam *TSV Altenholz Fußball GmbH & Co. KG*. Die span het ook sy grootste skare in 1997 gelok: 4 102 toeskouers in die wedstryd teen Holstein Kiel. In die 1999/00-seisoen het die span die Oberligatitel met 5 punte misgeloop en die span is toe verder versterk met professionele spelers met die oog op promosie na die Regionalliga. Toe die span egter net 10de kon eindig in die 2000/01-seisoen, het finansiële druk die onafhanklike sokkerklub genoop om te ontbind en weer deel te word van TSV Altenholz. Die span het vir dieselfde rede aan die einde van die 2002/03-seisoen vrywillig uit die Oberliga onttrek en twee vlakke laer na die *Bezirksoberliga Kiel* gerelegeer.

Onlangse ligaposisionering
--------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| * 1990-91 (IX) Kreisliga 1ste
* 1991-92 (VIII) Bezirksklasse Oos 1ste
* 1992-93 (VII) Bezirksliga Oos 1ste
* 1993-94 (VI) Bezirksoberliga Kiel 1ste
* 1994-95 (V) Verbandsliga S-H 12de
* 1995-96 (V) Verbandsliga S-H 3de
* 1996-97 (V) Verbandsliga S-H 1ste
* 1997-98 (IV) Oberliga Hamburg/S-H 6de
* 1998-99 (IV) Oberliga Hamburg/S-H 13de
* 1999-00 (IV) Oberliga Hamburg/S-H 3de
 | * 2000-01 (IV) Oberliga Hamburg/S-H 10de
* 2001-02 (IV) Oberliga Hamburg/S-H 15de
* 2002-03 (IV) Oberliga Hamburg/S-H 12de
* 2003-04 (VI) Bezirksoberliga Kiel 3de
* 2004-05 (VI) Bezirksoberliga Kiel 3de
* 2005-06 (VI) Bezirksoberliga Kiel 1ste
* 2006-07 (V) Verbandsliga S-H 11de
* 2007-08 (V) Verbandsliga S-H 9de
* 2008-09 (V) Oberliga S-H 9de
 |
**Egipties** is die oudste bekende taal van Egipte en ’n tak van die Afro-Asiatiese taalfamilie. Geskrewe rekords in Egipties bestaan vanaf omstreeks 3400-3200 v.C. en dit maak dit een van die oudste bekende geskrewe tale, saam met Sumeries.

Egipties is gepraat tot die laat 17de eeu n.C. in die vorm van Kopties. Die amptelike taal van die hedendaagse Egipte is Egiptiese Arabies, wat Kopties geleidelik vervang het as die alledaagse taal in die eeu ná die Moslemse verowering van die land.

Kopties word steeds gebruik as die liturgiese taal van die Kopties-Ortodokse Kerk. Daar is vandag enkele vlot sprekers.

Klassifikasie
-------------

Egipties is die oudste taal van die Afro-Asiatiese taalfamilie, voorheen bekend as Hamito-Semities. Dit verskil egter morfologies grootliks van ander tale in dié familie. Dit dui daarop dat Egipties reeds radikale veranderings ondergaan het voordat dit op skrif gestel is.

Geskiedenis
-----------

3de-eeuse Koptiese inskripsie.
Geleerdes groepeer Egipties in ses groot chronologiese fases:

* Argaïese Egipties (voor 2600 v.C.), die taal van die Vroegdinastiese Tydperk
* Ou Egipties (2686–2181 v.C.), die taal van die Ou Ryk
* Middel-Egipties (2055-1650 v.C.) van die Middelryk, maar dit het voortbestaan tot die vroeë 18de Dinastie en as letterkundige taal tot in die 4de eeu n.C.
* Laat-Egipties (1069-700 v.C.) van die Derde Oorgangstydperk
* Demoties (7de eeu v.C. tot 5de eeu n.C.) van die Laat Tydperk tot in die Romeinse Tydperk
* Kopties (1ste tot 17de eeu n.C.) van die vroeë Romeinse Tydperk tot die moderne tyd

Egiptiese etikette en tekens bestaan reeds vanaf omstreeks 3400 v.C. Hierdie vroeë tekste word gewoonlik saam gegroepeer as Argaïese Egipties. Ou, Middel- en Laat-Egipties is met hiërogliewe en in die hiëratiese skrif geskryf. Demoties het uit hiëraties ontstaan; dit lyk effens soos die moderne Arabiese skrif en is ook van regs na links geskryf (hoewel daar feitlik geen verband tussen die twee skrifte is nie). Kopties word met die Koptiese alfabet geskryf, ’n aangepaste vorm van die Griekse alfabet met ’n paar simbole uit demoties vir klanke wat nie in Antieke Grieks bestaan het nie.

Arabies het die taal van die politieke administrasie geword kort ná die Moslemse verowering in die 7de eeu n.C. en dit het Kopties geleidelik vervang as die alledaagse taal. Kopties is steeds die taal van die Kopties-Ortodokse en die Kopties-Katolieke Kerk.

Woordeskat
----------

Hoewel die Egiptiese kultuur dié van die Westerse beskawing beïnvloed het, word min Egiptiese woorde vandag in Europese tale aangetref. Dié wat wel voorkom, is in Griekse vorm oorgedra. Twee wat vandag in Afrikaans aangetref word, is "ivoor" (abw/abu, letterlik 'ivoor; olifant') en "farao" (letterlik 'groot huis'; via Grieks).
Die **Swartbergpas** is 'n bergpas. Dit word algemeen beskou as die laaste meesterstuk van die padingenieur Thomas Bain en is teen die einde van die 19de eeu deur gevangenes gebou. Die pas vorm deel van die Swartberg Natuurreservaat, strek tussen die dorpe Oudtshoorn en Prins Albert, en word bestuur vir sy ekologiese, argeologiese en kultuur-historiese belang. Die pas is in 1988 as Nasionale Monument verklaar tydens die eeufees van sy bestaan.

Agtergrond
----------

Die konstruksie van hierdie pas het gevolg na die oprigting van Meiringspoort in 1858, en die Seweweekspoort rondom dieselfde tyd ten einde 'n derde handels- en verbindingsroete te skep tussen die Klein Karoo, Groot Karoo en die Tuinroete, veral aangesien eersgenoemde twee roetes dikwels vir geruime tye gesluit moes word weens rotsstortings of vloedskade. In November 1881 is bouwerk aan die Prins Albert-kant begin. Hoewel die pas amptelik geopen is vir verkeer op 10 Januarie 1888, toon die datumsteen by die hoogste klipstuwal die jaar 1886, nadat dit rekonstrueer is as gevolg van hewige vloede wat in 1885 ondervind is in Oudtshoorn. Die pas is 27 kilometer lank, met 'n relatiewe steil helling van ongeveer 1:7, dit bereik 'n hoogte van 1 583 meter bo seevlak, en word geken aan kilometers van versperringsmure uit klip, skerp kronkeldraaie en asemrowende uitsigte.

Konstruksie
-----------

Sneeubedekte pieke naby die Swartbergpas buite Oudtshoorn.
Thomas Bain, seun van bekende padinspekteur en geoloog, Andrew Geddes Bain, werkend in die George distrik, is in 1879 deur die regering opdrag gegee om 'n nuwe roete deur die Swartberg bergreeks te ondersoek en beplan. Die Swartberge strek oor die Klein Karoo en Groot Karoo, beide semi-droë gebiede in Suid-Afrika, en na bewering is voetpaaie oor hierdie berge tussen die dorpe Oudtshoorn en Prins Albert reeds in die 1830’s gebruik vir handelsverkeer. Bain se konstruksieplan is in 1880 deur die regering goedgekeur, en in 1881 is die tender van ene John Tassie teen 'n koste van ongeveer £18 120 aanvaar. Onder Tassie se leiding het sowat 100 Mosambiekers afkomstig van Delagoabaai met oprigting van die pas begin, maar het slegs 6 kilometer gevorder oor 'n tydperk van 13 maande totdat Tassie bankrot gespeel het. Bain het gevolglik die projek weer oorgeneem laat in 1883 en tussen 200 en 240 gevangenes se arbeid gebruik in die konstruksie van die pas.

Interessante feite
------------------

Ongeveer 150 gevangenes is oorlede gedurende die bou van die pas en hul grafte kan nog steeds daar gevind word. Gevangenes is gebruik om teen 'n laer koste te bou, hierdie arbeid het meegebring dat die koste van die bou van die pas van ongeveer £25 000 na ongeveer £18 120 verminder is. Gevaarlike gevangenes soos moordenaars is vasgeketting terwyl hulle klippe moes gekap het.

Galery
------

* Die 'muur van vuur' op die Swartbergpas.
* Die boonste punt.
* Suidelike uitsig vanaf die kruin.
* Noordelike uitsig vanaf die kruin.

Sien ook
--------

* Lys van bergpasse in Suid-Afrika
*Festival Interceltique de Lorient (FIL) 2017 - Grande Parade des Nations Celtes*
Le Bagad de Lan-Bihoué tydens die FIL 2012 in Lorient
Een van Bagad de Lann-Bihoué se langspelers: *Bagad de Lann-Bihoué - 55 ans* (2007)
Die **Bagad de Lann-Bihoué** is as die bekendste Bretonse bagad-groep in 1952 op die Franse vloot- en lugmagbasis van Lann-Bihoué naby Lorient (département Morbihan) gestig. Sedert 1956 verteenwoordig die groep met 'n dertigtal musikante die Nasionale Vloot van Frankryk. Hulle streef saam met ander musikale kunstenaars daarna om die kulturele en musikale erfenis van Bretagne te bewaar. 

Die lede van die groep (wat sedert 2001 ook dames insluit) speel instrumente soos die *biniou braz* of *cornemuse écossaise* (Skotse doedelsak), die *bombarde* ('n oosterse voorloper van die hobo wat tydens die kruistogte na Europa ingevoer word en nou verwant is aan byvoorbeeld die Marokkaanse *raïta*), *caisses claires* en *percussions* (slagwerk). Hulle tree gereeld in Frankryk en die buiteland op, dikwels met ander bekende verteenwoordigers van Keltiese musiek soos Alan Stivell en Carlos Nuñez, en het ook 'n aantal langspelers vrygestel.

Op 29 Maart 2004 is Bagad de Lann-Bihoué deur die Franse Posdiens (*La Poste*) met 'n spesiale posseël vereer.

Diskografie
-----------

* 1982 : *30e Anniversaire 1952-1982*, ed. Keltia Musique
* 1989 : *Bagad de Lann-Bihoué*, ed. Keltia Musique
* 1991 : *Marches, danses et mélodies*, ed. Coop Breizh
* 1992 : *40e Anniversaire 1952-1992*, ed. Coop Breizh
* 1996 : *Glann Glaz*, ed. Coop Breizh
* 1998 : *Me gav hir an amzer*, ed. Keltia Musique
* 2000 : *Ar Mor divent*, ed. Columbia Tristar, distr. Sony Music
* 2002 : *Fromveur*, ed. Sony Music
* 2005 : *Kerbagad*, ed. Coop Breizh / Label Production.
* 2007 : *Bagad de Lann-Bihoué*, ed. Keltia Musique
* 2007 : *Bagad de Lann-Bihoué : 55 ans*, ed. Coop Breizh / Label Production
* 2012 : *Degemer Mat*, ed. EMI
**Bad Homburg vor der Höhe** (amptelik *Bad Homburg v. d. Höhe*) is die administratiewe setel van die distrik Hochtaunuskreis en een van sewe stede in die Duitse deelstaat Hesse met besondere status. Vandag is Bad Homburg danksy sy warm mineraalbaddens 'n gewilde herstellingsoord en kongresstad met meer as 54 200 inwoners.

Bad Homburg is aan die voet van die Taunus-bergreeks, naby Frankfurt am Main en in die metropolitaanse Ryn-Main-gebied geleë. Die plaaslike spabedryf is in 1834 met die ontdekking van die mineraalbron *Elisabethbrunnen* gevestig. Agt jaar later is die eerste badhotel en kasino geopen. Keiser Wilhelm II het die kasteel van Homburg in 1888 tot sy somerresidensie verklaar. Die amptelike Duitse predikaat *Bad*, wat na 'n herstellingsoord met warm- of mineraalbaddens verwys, is in 1912 aan die stad toegeken. Voor die Eerste Wêreldoorlog was die mineraalbaddens veral gewild by Russiese adellikes. Bad Homburg se groot Russies-Ortodokse kerkgebou herinner nog aan dié tyd.

Die plaaslike kasino, wat in die 19de eeu deur die gebroeders Blanc gestig is, was in sommige opsigte die voorloper van sy susteronderneming in Monte Carlo, Monaco.

Bad Homburg word deur welvarende woonbuurte met villa's gekenmerk en dien as woonplek vir talle pendelaars wat in Frankfurt am Main werk. Danksy die groot getal ondernemings, wat hulle hier gevestig het, is daar egter meer pendelaars wat uit ander nedersettings Bad Homburg toe kom. Die koopkrag van sy bewoners was in 2012 met 156 merkbaar hoër as die gemiddelde vir Duitsland (100 persent).