recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ernst Ludwig Karl Albrecht Wilhelm** (25 November 1868 – 9 Oktober 1937) was die laaste Groothertog van Hesse en by die Ryn, van 1892 tot 1918. Sy bynaam was **Ernie**.

Vroeë lewe
----------

Ernst vroeg in 1879 saam met sy ouma koningin Victoria en susters, Victoria, Elizabeth, Irene en Alix, twee maande ná die dood van hul ma en jongste suster.
Ernst Ludwig en sy eerste vrou, prinses Victoria Melita van Sakse-Koburg en Gotha, op hulle troudag.
Ernst Ludwig was die oudste seun van Ludwig IV, Groothertog van Hesse en sy vrou, prinses Alice van die Verenigde Koninkryk. Sy was die dogter van koningin Victoria en prins Albert van Sakse-Koburg en Gotha. As een van sewe sibbes, waarvan twee vroeg oorlede is, het Ludwig saam met sy vier oorlewende susters in Darmstadt grootgeword. Een van sy susters, Alexandra, sou later met tsaar Nikolaas II van Rusland trou en ’n ander een, Victoria, was die ouma van prins Philip, Hertog van Edinburg.

Toe Ernst vyf was, het sy broer, Friedrich, gesterf. Die twee seuns het gespeel toe Friedrich, wat aan hemofilie gely het, ses meter ver uit ’n venster val. Toe Ernst 10 was, was daar ’n epidemie van witseerkeel in Darmstadt. Sy pa en al die kinders behalwe Elisabeth, wat by haar een ouma gekuier het, het siek geword. Prinses Alice het vir haar man en siek kinders gesorg, maar die jongste, prinses Marie, is dood. Om Ernst te troos het Alice hom gesoen. Sy het binne ’n week siek geword en is op 4 Desember 1878 oorlede.

Huwelike
--------

On 19 April 1894 is Ernst getroud met sy niggie, prinses Victoria Melita van Sakse-Koburg en Gotha, die dogter van sy ma se broer prins Alfred. Ernst en Victoria het twee kinders gehad: ’n dogter, prinses Elisabeth van Hesse en by die Ryn (1895-1903), wat op 16 November 1903 op agt aan buiktifis dood is, en ’n seun, wat op 25 Mei 1900 doodgebore is.

Die huwelik was ongelukkig en rusies was volop. Ná koningin Victoria se dood is die egpaar geskei, op 21 Desember 1901. Ná die egskeiding het Victoria ’n paar familielede vertel Ernst is gay. Sy het hom glo in die bed betrap met ’n manlike dienskneg. Die aantygings is nooit openbaar gemaak nie, maar sy het teenoor familie beweer hy "slaap openlik by al die diensknegte". Daar is geen ander bronne om dit te bevestig nie.

Victoria is later met ’n ander neef, groothertog Kirill Wladimirowitsj van Rusland, getroud en Ernst op 2 Februarie 1905 met Eleonore van Solms-Hohensolms-Lich. Die huwelik was gelukkig en die egpaar het twee seuns gehad, Georg Donatus en Ludwig.

Latere lewe
-----------

In 1892 het Ernst Ludwig sy pa opgevolg as groothertog. Tydens die Eerste Wêreldoorlog was hy ’n offisier in keiser Wilhelm se hoofkwartier. In 1917 is sy swaer, tsaar Nikolaas II, tydens die Russiese Rewolusie gedwing om te abdikeer. In Julie 1918 is twee van sy susters, Elizabeth, die weduwee van groothertog Sergei Aleksandrowitsj, en Alexandra, die vrou van Nikolaas II, deur die Bolsjewiste vermoor. Aan die einde van die oorlog, tydens die Duitse rewolusie van 1918, het hy sy troon verloor nadat hy geweier het om te abdikeer.

Dood
----

In Oktober 1937 is Ernst naby Darmstadt dood ná ’n lang siekte. Hy is langs sy dogter, Elisabeth, begrawe.
**Kirk Douglas** (gebore as **Issur Danielovitch**; 9 Desember 1916 - 5 Februarie 2020) was ’n Amerikaanse akteur, vervaardiger, regisseur en skrywer. Ná arm kinderjare as een van sewe kinders van Poolse immigrante, het hy sy rolprentdebuut in 1946 in *The Strange Love of Martha Ivers* (saam met Barbara Stanwyck) gemaak as ’n jong, onsekere en jaloerse man wat deur ’n ouer vrou oorheers word. Dit was die eerste en laaste keer dat hy die rol van ’n swakkeling gespeel het.

Hy was twee keer getroud, eers met Diana Dill in 1943, hulle skei in 1951 en met Anne Buydens in 1954 wat hom oorleef het.

In die 1950's en 1960's het hy ’n groot aantrekking by die loket geword. Hy is bekend vir sy ernstige dramas, onder meer Wilde Weste- en oorlogsprente.

Loopbaan
--------

Saam met Eve Miller in *The Big Trees* (1952).
In 1949, ná ’n hoofrol as ’n boksheld in *Champion*, waarvoor hy vir ’n Oscar benoem is, het Douglas ’n ster geword. Sy toneelspelstyl het berus op die uitdrukking van groot konsentrasie, realisme en kragtige emosies. Van sy eerste rolprente was *Young Man with a Horn*, saam met Lauren Bacall (1950), die omstrede *Ace in the Hole* (1951) en *Detective Story* (1951). Hy het sy tweede Oscar-benoeming gekry vir sy dramatiese rol in *The Bad and the Beautiful* (1952), saam met Lana Turner. Sy kragtige vertolking van Vincent van Gogh in *Lust for Life* (1956) word as een van beste vertonings beskou. 

In 1955 het hy Bryna Productions gestig wat rolprente so uiteenlopend soos *Paths of Glory* (1957) en *Spartacus* (1960) vervaardig het. Hy het in albei prente gespeel en saam met die destyds onbekende regisseur Stanley Kubrick gewerk. Hy het *Lonely Are the Brave* (1962), wat as ’n kultusfliek beskou word, vervaardig en daarin gespeel. Dit was sy eie gunstelingrol.

In *Seven Days in May* (1964) het hy saam met Burt Lancaster gespeel saam met wie hy sewe prente gemaak het. In 1963 het hy in die Broadway-toneelstuk *One Flew Over the Cuckoo's Nest* gespeel. Hy het die storie gekoop en later vir sy seun, Michael Douglas, gegee – dié het die bekroonde prent met Jack Nicholson daarin gemaak.

Douglas het drie Oscar-benoemings gekry en op die 68ste Oscar-toekenningsaand in 1996 die Oscar vir lewenslange bedrae tot die rolprentbedryf gewen. Hy het ook 10 romans en memoires geskryf. Hy is tans no. 17 op die Amerikaanse Rolprentinstituut se lys van die grootste manlike rolprentlegendes van klassieke Hollywoodse rolprente, en eerste van die lewende akteurs op die lys. Nadat hy in 1991 net-net ’n helikopterongeluk oorleef en in 1996 ’n beroerte gehad het, fokus hy daarop om sy spirituele en godsdienslewe te verbeter.

Bronne
------

* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Nicolaas Vlok van die plaas Klipfontein, distrik Sutherland.
**Nicolaas Vlok** (Onder-Roggeveld, 10 September 1818 – plaas Klipfontein, distrik Sutherland, Roggeveld, 21 Junie 1872) was een van die stigters van die NG gemeente Sutherland. Met sy dood is hy beskryf as "de voornaamste man in zyne buurt van de afdeeling (Fraserburg). .. aan wie voornamelyk de eer toekomt van het oprigten der Nederduitsche Gereformeerde Kerk (te Sutherland)". 

Vlok in 1818 in die Onder-Roggeveld gebore as oudste seun van Arnoldus Christiaan Vlok en Maria Catharina Louw. Terselfdertyd as twee van sy susters tree hy op 5 November 1839 op Worcester in die huwelik, en wel met Maria Johanna van Wyk, 'n dogter van Abraham van Wyk en Hilletje Maria van der Westhuysen. Sy vader sterf op Oujaarsdag 1841 op die plaas Klipfontein en in 1843 trou die weduwee met Jacobus W.A. Nel. Nadat ds. Henry Sutherland, na wie die Roggeveldse NG gemeente genoem is, sy eerste vrou verloor het, het sy gedagtes in die rigting van die Roggeveld gegaan waar hy miskien die deugde van die eertydse mev. Vlok tydens huisbesoek geleer waardeer het en hulle twee is toe getroud. Sy is in Januarie 1872 op Worcester oorlede waar sy saam met sy eerste vrou aan die sy van die vroeëre leraar teen die ringmuur van die ou moederkerk rus. 

Uit Nicolaas Vlok se huwelik is elf kinders gebore, van wie twee kleintyd oorlede is. 'n Seun wat sy vader se naam gedra het, het in 1861 in die dorp onder 'n wa verongeluk toe hy 17 jaar oud was. Terwyl hy met besoek na sy kinders in die Karoo gegaan het, het Nicolaas ernstig siek geword aan longvliesontsteking. Hy is na Klipfontein teruggebring waar hy op 21 Junie 1872 beswyk het. Reisigers en toggangers wat met hul waens onder die verskriklike Vloksberg te staan gekom het, het gewoonlik 'n boodskap na Klaas "Berg" gestuur wat dan 'n voorspan spesiaal geoefende Afrikanerosse gestuur het om die waens die steilte uit te sleep. Nicolaas se twee broers, Adriaan en Jan, het ook in die kerkraad gedien, terwyl sy seun Abraham vyf termyne as diaken en sewe as ouderling uitgedien het. Sy vrou se twee broers was Nicolaas Petrus van Wyk van Modderfontein en Gert van Wyk, wat die voorvader is van die Van Wyk-familie wat later op Gunstfontein gewoon het en van wie die digterbroers N.P. van Wyk Louw en W.E.G. Louw afgestam het. Onder Sutherland het Nicolaas Vlok slegs een termyn as diaken gedien en toe onafgebroke vyf termyne lank as ouderling. Ook was hy 'n nuttige lid van die Afdelingsraad van Fraserburg sedert die stigting daarvan in 1862.

Die apartheidsera Wet- en Ordeminister Adriaan Vlok is 'n nasaat van Nicolaas Vlok.

Bron
----

* (af)  Hopkins, ds. H.C. 1955. *Eeufees-Gedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Sutherland 1855–1955*. Sutherland: NG Kerkraad.
Die **tuinaffodil** (*Narcissus pseudonarcissus*) is 'n bolplant wat oorspronklik uit Europa kom en aan die blomfamilie Amaryllidaceae behoort. Hulle word ook soms narsings genoem.

Kenmerkend van die affodil, is die duidelike trompetkroon. Die bekendste is die heldergeel, alleenstaande blomme wat tot 8 cm lank kan word. Affodille is bolgewasse met riemvormige blare. Die blomme wissel van taamlik groot tot baie groot. Deur kruisings en verdeling is enkel- en dubbelblomme ontwikkel. Hulle kom alleenstaande of in trosse voor, en die kleure wissel van wit tot geel met geel of oranje trompetkrone met 'n wit of geel kroonblaaragtergrond. Daar bestaan selfs 'n wit variëteit met geel trompet en 'n oranje kartelrandjie (*Narsing tazzetta*).

Sommige variëteite het byna geen geur nie, terwyl ander soorte weer 'n skerp geur het.

Aanvanklik was die *N. tazzeta* die belangrikste kwekersblom, maar vandag vervul die gewone geel affodil (*N. pseudonarcissus*), die rol. In Suid-Afrika word die affodil begin Maart geplant om in die laat winter en vroeë lente te blom. Hulle het behoorlike humusryke en vrugbare grond nodig. Affodille is uitstekende snyblomme.
Die **Gestreepte vlindervis** (*Chaetodon lineolatus*) is 'n vis wat voorkom in die Stille Oseaan, die Indiese Oseaan: meer spesifiek die Rooisee en aan die ooskus van Afrika suidwaarts tot by die noorde van KwaZulu-Natal. In Engels staan die vis bekend as die *Lined butterflyfish*.

Identifikasie
-------------

Die vis word tot 30cm lank en is die grootste van al die vlindervisse. Die vis se lyf is wit met nou, vertikale lyne aan die sys. Daar is breë swart streep op die rugkant wat 'n geel rant het en daar is 'n swart band wat deur die oë gaan. Die stert-, dorsale- en analevinne is geel. Die onvolwasse vissies lyk amper soos die volwasse visse; daar is egter nie 'n swart band op die rug nie en daar is 'n swart kol op die stertvin basis.

Die visse leef in aflandige koraalriwwe in water wat 2 tot 170m diep is. Hulle is territoriaal van aard en kom gewoonlik in pare voor. Tydens paartyd kan hulle in groepe voorkom.

Die vis vreet koraal poliepe, bodem ongewerweldes en alge. Die spesie is sku.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bron
----

* *The Reef Guide: Fishes, corals, nudibranchs & other invertebrates: East & South Coasts of Southern Africa.* Dennis King & Valda Fraser. Struik Nature. 2014 ISBN 978-1-77584-018-3



|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q1147338
* ADW: Chaetodon\_lineolatus
* FishBase: 5564
* GBIF: 2385366
* iNaturalist: 97170
* ITIS: 169570
* IUCN: 165669
* NCBI: 109693
* WoRMS: 218734

 |
Kaart van die Tuinroete
Waterval langs die Otterwandelpad in die Tsitsikamma Nasionale Park
Wildernis se strand
'n Meer langs die Tuinroete
Die **Tuinroete** is 'n gebied langs die Kaapse suidkus van Suid-Afrika en een van die gewildste toeristebestemmings in die land. Dit strek van die historiese vissersdorp Hermanus in die Wes-Kaap tot by Jeffreysbaai in die Oos-Kaap. Bekende dorpe soos Mosselbaai, George, Knysna en Plettenbergbaai lê langs die Tuinroete.

Klimaat
-------

Die Tuinroete-gebied geniet 'n sagte seeklimaat met matige warm somers en gematigde tot verfrissend-koel winters. Die Tuinroete ontvang van die hoogste gemiddelde jaarlikse reënval in die land, wat veral tydens die winter deur die vogtige seewinde van die Indiese Oseaan ingestroom word.

Area
----

Die gebied word begrens deur die Outeniekwa- en Tsitsikammaberge en die Indiese Oseaan. Die inheemse Outeniekwa- en Tsitsikammabosse spog met 'n unieke mengsel van Kaapse fynbos en bosse van die gematigde klimaatsone. Voetslaanpaaie en ander aktiwiteite lok 'n groot aantal eko-toeriste.

Nagenoeg driehonderd soorte voëls word in die Tuinroete-gebied aangetref, en hulle habitat wissel van fynbos tot bosgebied en vleie.

Tien natuurbewaringsgebiede beskerm die verskillende ekostelsels van die gebied asook sy groot rykdom aan seefauna soos sagte koraalriwwe, dolfyne, robbe en ander diere. 'n Aantal baaie langs die Tuinroete dien as 'kinderkamers' vir die bedreigde Suidelike noorkapper (walvis), wat hier in die winter en lente (van Julie tot Desember) kom kalf.

Alhoewel die meeste besoekers die Tuinroete met hulle motors verken, het hulle ook die laaste stoomgedrewe passasierstrein op die vasteland van Afrika tot hulle beskikking, die Outeniqua Choo-Tjoe. Die N2 nasionale pad strek deur die Tuinroete.

Mere
----

Tussen George en Knysna is die mere gebied, daar is vier mere in die area: Groenvlei, Langvlei, Rondevlei en Swartvlei. By Knysna is die bekende strandmeer terwyl by Plettenbergbaai -oos van Knysna- ook 'n meer is waar die Keurboomsrivier uitmond. Die Swartvlei meer mond by Sedgefield uit in die see en het ontstaan toe die riviervallei deur die stygende seevlak oorweldig is, terwyl Rondevlei ontstaan het uit 'n kom wat deur die wind geskep en later deur water gevul is. Langvlei is 'n verdronke depressie tussen die duine.

Sien ook
--------

* Tuinroete Nasionale Park
* Sewepassepad
| Andere reekse |
| --- |
| Oorgangsmetale |
| **Hoofgroepmetale** |
| Metalloïde |
| Niemetale |
| Lantaniede |
| Aktiniede |

Die swaarder elemente van die boorgroep, koolstofgroep en die stikstofgroep word die **hoofgroepmetale** genoem om hulle te onderskei van die oorgangsmetale, die lantaniede en die aktiniede. Die alkalimetaal- en aardalkalimetaalgroepe word soms ook by die hoofgroepmetale gereken.

Die hoofgroepmetale het in gemeen dat hulle metallieke geleiers is en dat die band waarin hierdie geleiding plaasvind hoofsaaklik uit p- of s-golffunksies bestaan (en nie uit d- of f-funksies nie). Dit is 'n belangrike verskil omdat die oorvleueling van p- en s-bande vanweë hulle grootte heelwat breër is. Die elektrone benader daarom die ideaal van 'n vrye elektronegas.

Hulle chemie is ook heelwat eenvoudiger omdat daar minder mededinging met mekaar se oksidatietoestande is. In teënstelling tot die d- en f-metale is die ione dikwels nie gekleur nie. Onvolledig gevulde d- en f-golffunksies lê dikwels dig genoeg bymekaar om oorgange in die sigbare gebied moontlik te maak. By hoofgroepmetale ontbreek hierdie oorgange meestal.

|  |
| --- |
| 13Al |
| 31Ga |
| 49In | 50Sn |
| 81Tl | 82Pb | 83Bi | 84Po |

Sleutel  


|  |  |
| --- | --- |
|   | =Hoofgroepmetale |
Die **Bell-versameling** in die Jagger-biblioteek van die Universiteit van Kaapstad is ‘n nalatenskap van die kunstenaar Charles Davidson Bell en sy oom sir John Bell.

Die versameling bestaan uit sketse, waterverfskilderye, houtdrukblokke, medaljes en swaarde. Veral die eenkleurige gewaste pentekeninge van tonele in die Oorlog van die Byl is van groot historiese belang. So ook is die straatbeelde van geboue en mense op die strate van Kaapstad van kultuur-historiese nut. Ook is daar ontwerpe vir posseëls (o.a. die beroemde Kaapse driehoekseëls) van die Kaapkolonie en heraldiese wapens.

In die jare 1834 tot 1836 het Charles Bell die ekspedisie van Andrew Smith na Masjonaland vergesel en ‘n 300 tekeninge op die reis gemaak. Hiervan verskyn 8 in James Chapman se *Travels in the interior of South Africa* (uitgegee in 1868), meer as 60 van mense, plekke en natuurskoon in Andrew Smith se Diary (van 1939) en ‘n paar in Robert Moffat se *Missionary Labours*. Verskeie van die oorspronklike sketse is in die Bell-versameling. Sy kunswerke toon sy veelsydigheid as kunstenaar. Hy het ‘n oog gehad vir presiese detail en ‘n fyn humorsin. In 1851 wen hy ‘n goue medalje by die Britse Fine Art Exhibition vir sy skildery *Landing of Van Riebeeck at the Cape of Good Hope*. Die skildery is in die Suid-Afrikaanse Biblioteek in Kaapstad. ‘n Twintig afdrukke van sy sketse en skilderye is in die Standard Encyclopaedia of Southern Africa opgeneem en waarvan die oorsponklikes in die Africana Museum is.

Sir John Bell (Bonytown, Fifeshire, Skotland, 1 Januarie 1782 – Cadogan Place, Londen, 20 November 1876) was ‘n soldaat in die Napoleontiese oorloë, Kaapse regeringsamptenaar en koloniale sekretaris (dus minister van binnelandse sake) en ook ‘n kunstenaar. Op een tydstip was hy die oudste generaal in die Britse leër. John Bell was besonder kunssinnig. Hy het kerke ontwerp en waarskynlik is die kerk op Robbeneiland na een sy sy planne gebou. In die versameling is waterverfskilderye van Europese tonele en komiese pensketse wat mense aan die Kaap uitbeeld. Die seremoniële swaarde en medaljes is van hom afkomstig.

Bibliografie
------------

* van Rijssen, Elizabeth: The Bell Heritage Trust at the University of Cape Town. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis, Kuns en Kultuur. Jaargang 31, nr. 2, April 1982
**John Wilkes Booth** (1838–1865) was 'n Amerikaanse akteur en die man wat pres. Abraham Lincoln doodgeskiet het. Hy was ontstoke omdat Lincoln stemreg aan voormalige slawe wou gee.

Lewensloop
----------

Die moord op Abraham Lincoln. Van links na regs: Henry Rathbone, Clara Harris, Mary Todd Lincoln, Abraham Lincoln en John Wilkes Booth. Hoewel dit op die prent lyk asof Rathbone die moord probeer keer het, het hy eers na die tyd op die skoot gereageer.
Booth is op 10 Mei 1838 in Bel Air, Harford County in Maryland gebore. Hy was die negende van die tien kinders van die Engelse akteur Junius Brutus Booth, wat in 1821 na die Verenigde State geëmigreer het. Hy maak sy toneeldebuut op 17-jarige ouderdom ten tyde van die Amerikaanse Burgeroorlog (1861–1865). Booth was 'n gevierde akteur en is deur resensente vir sy talent geloof. As gevolg van sy voorkoms het hy talle vroulike bewonderaars gehad.

Tydens die Burgeroorlog het hy die Gekonfedereerde State van Amerika ondersteun. Hy was 'n voorstander van slawerny en het pres. Lincoln se stryd teen die Konfederasie veroordeel. As gevolg hiervan raak hy by 'n sameswering om die president te ontvoer betrokke. Toe dit misluk en die Konfederasie begin verloor, besluit Booth om die president om die lewe te bring. Twee van sy handlangers sou terselfdertyd die minister van buitelandse sake, William H. Seward, en adjunkpresident Andrew Johnson vermoor.

Op die Goeie Vrydag van 14 April 1865, vyf dae nadat die gekonfedereerde generaal Robert E. Lee homself oorgegee het, het president Lincoln 'n opvoering in *Ford's Theatre* in Washington D.C. bygewoon. Tydens die verrigtinge skiet Booth vir Lincoln met 'n pistool ('n .44 kaliber-Derringer) agter die kop. Ná 'n worsteling wond hy Lincoln se metgesel, Henry Rathbone, en spring vanuit die presidensiële galery na benede, waar hy volgens oorlewering "*Sic semper tyrannis*" ("So vergaan die tiranne altyd") uitskree. Dit is dieselfde woorde wat Brutus tydens die moord op Julius Caesar gebruik het. Lincoln is die volgende oggend oorlede.

Die moord op Lincoln was die enigste geslaagde moordaanslag tussen die drie samesweerders. William Seward is swaar gewond, en die aanslag op Johnson het nooit plaasgevind nie.

Booth is deur soldate van die Verenigde State van Amerika gejag. Hy is ondanks 'n gebreekte been eers twaalf dae later op 'n plaas in Virginië opgespoor, waar hy in 'n tabakskuur geskuil het. Hy het geweier om oor te gee waarna die skuur aan die brand gesteek is. Sersant Boston Corbett van die kavallerie was bang dat Booth vanuit die brandende skuur op die soldate kon vuur en het Booth deur 'n skrefie geskiet. Die dodelik gewonde Booth is daarna uit die skuur gehaal en sterf enkele ure later. Die mense wat hom gehelp vlug het is ter dood veroordeel en gehang.
Die **Internasionale Kode van Dierkundige Benamings** is ’n konvensie in dierkunde vir die wetenskaplike benaming van diere. Dit staan ook bekend as die **ICZN-kode** na aanleiding van die Engelse naam, *International Code of Zoological Nomenclature* en dié van die kommissie in beheer daarvan, die *International Commission of Zoological Nomenclature*. 

Die reëls reguleer hoofsaaklik:

* Hoe name korrek gegee word binne ’n gegewe raamwerk.
* Watter name gebruik moet word indien daar botsings is.
* Hoe wetenskaplike geskrifte name moet gebruik.

Dierkundige benamings is onafhanklik van ander benamingstelsels, soos dié wat plantname reguleer. Dit beteken ’n dier en ’n plant kan dieselfde naam hê.

Die kode is net bedoel om leiding te gee in die benaming van diere en laat dierkundiges toe om organismes in taksons te klassifiseer. Of ’n spesie dus ’n erkende entiteit is of nie is ’n subjektiewe besluit, terwyl die kode bepaal watter naam aanvaarbaar is daarvoor. ’n Nuwe dierenaam wat sonder inagneming van die kode gepubliseer word, kan bloot as "onbeskikbaar" beskou word as dit nie aan sekere kriteria voldoen nie of heeltemal buite die perke van wetenskap val (bv. die "wetenskaplike" naam van die Loch Ness-monster).

Die reëls van die kode bepaal watter name geldig is vir enige takson in die familie-, genus- en spesiegroep. Daar is bykomende (maar meer beperkte) reëls vir name in hoër range. 

Die kode is beperk tot die huidige weergawe – vorige uitgawes en reëls geld dus nie meer vandag nie. In die geval van ’n dispuut word die Franse kode geraadpleeg, en daarna kan die kommissie genader word, wat die reg het om ’n finale besluit te publiseer.
Huidige ICE-trein (tipe 3)
Die huidige ICE-logo
Die **InterCityExpress** (**ICE**, oorspronklik **InterCity Experimental** genoem) is die hoësnelheidstrein van die Duitse Spoorweë (*Deutsche Bahn*). 

In teenstelling met die Franse TGV of die Japannese Shinkansen-stelsel is die lokomotiewe, waens, snelspore en bedryf nie as 'n stelsel in geheel ontwerp nie, wat meebring dat die ICE sy maksimumsnelheid van 330 kilometer per uur tans slegs op bepaalde, nuut opgerigte dele van die spoorwegnet kan bereik.

ICE-trein tipe 1 (1989/1991)
Die ICE verbind die belangrikste Duitse stede met mekaar; sy internasionale bestemmings is Amsterdam, Brussel, Zürich, Basel, Luik, Interlaken, Chur, Innsbruck en Wene. 

Vanaf die jaar 2007 word 'n verbinding tussen Parys en Frankfurt am Main beplan, wat saam met die bestaande TGV-verbinding tussen Parys en Stuttgart deel uitmaak van die Europese hoësnelheidsverbinding *LGV Est européenne / POS* (Parys-Oos-Frankryk-Suid-Duitsland).

ICE Sprinter
------------

Die *ICE Sprinters* is tans die vinnigste treinverbindings tussen die Duitse metropole. Hulle ry veral soggens en saans en is as 'n alternatief vir die vliegtuig gemik op sakereisigers en pendelaars. Die *Sprinters* verbind Frankfurt am Main met Berlyn, Hamburg en München, met 'n reistyd van drie uur en twintig minute.
Leo Apostel, 1980
**Leo Apostel** (4 September 1925 in Antwerpen - 10 Augustus 1995 in Gent) was 'n Vlaams-Belgiese filosoof. 

Hy studeer onder Chaim Perelman, Rudolf Carnap en Jean Piaget. Hy verwerf sy graad aan die *Université Libre de Belgique* (ULB) in Brussel en doseer logika en kennisleer aan die Ryksuniversiteit van Gent en die Vrye Universiteit van Brussel. In sy sogenaamde "natuurfilosofie" verwerk hy sy oortuiginge as 'n Vrymesselaar.

Leo Apostel publiseer 'n groot aantal boeke en word bekroon met die Solvayprys vir menslike wetenskappe in 1985 en die Arkprys van die Vrye Woord in 1986.

Leo Apostel was een van die groot pleitbesorgers van interdissiplinêre ondersoek en het gepoog om die kloof tussen die eksakte en menslike wetenskappe te oorbrug. Die Leo Apostel Sentrum vir Interdissiplinêre Studies (CLEA) aan die Vrye Universiteit van Brussel word na hom vernoem. Sy opvattinge oor ateïstiese religieusiteit vind weerklank in filosofiese kringe. Oor die Vrymesselary publiseer hy onder meer die boeke *Freemasonry: A Philosophical Essay* in 1985, en *Atheïstische spiritualiteit* in 1997 (postuum).
Die **Internasionale Bofbalfederasie** (Engels: *International Baseball Federation*, *IBAF*; Spaans: *Federación Internacional de Béisbol*, Frans: *Fédération internationale de baseball*) is die voormalige wêreldwye beheerliggaam wat deur die Internasionale Olimpiese Komitee erken is as die gesagsliggaam wat bofbal organiseer, bindende besluite daaroor maak en die beleid van die sport bofbal uitvoer. Die IBAF het sedertdien die internasionale "Bofbalafdeling" van die Wêreld-bofbal-sagtebalkonfederasie (WBSC) – die amptelik erkende beheerliggaam vir bofbal (en sagtebal) – geword. Een van die IBAF se hoofverantwoordelikhede onder die WBSC is die organisering, standaardisering en sanksionering van internasionale kompetisies tussen bofbal se 124 nasionale beheerliggame, deur die organisering van verskeie toernooie om 'n wêreldkampioen aan te wys en die IBAF-wêreldranglys vir beide mans- en vrouebofbal te bereken. Voor die stigting van die Wêreld-bofbal-sagtebalkonfederasie, wat sedertdien die gesagsposisie van die Internasionale Bofbalfederasie vervang het, was die IBAF die enigste entiteit wat die titel "wêreldkampioen" kon toewys aan enige verteenwoordigende bofbalspan. Die IBAF se kantore is geleë binne die WBSC-hoofkwartier in Lausanne, Switserland — die Olimpiese Hoofstad.
**John Walter Edington Wiley** (27 Februarie 1927 - 29 Maart 1987) was 'n Suid-Afrikaanse politikus, lid van die Parlement vir Simonstad kiesafdeling (1966-1987), lid agtereenvolgens van die Verenigde Party (1966-1977), van die Suid-Afrikaanse Party (1977 -1980) en die Nasionale Party (1980-1987). Hy was die Minister van die Omgewing en Toerisme (1984-1986), daarna Minister van die Omgewing en Water (1986-1987) in die Tweede kabinet van P.W. Botha.

Biografie
---------

Wiley begin sy professionele loopbaan as inter-universiteit krieketspeler, eers as kolwer vir die Westelike Provinsie (1947-1949) en daarna vir die Universiteit van Oxford (1948-1951).

As lid van die konserwatiewe vleuel van die Verenigde Party, was hy nie net in stryd met sir De Villiers Graaff, die partyleier nie, maar ook met hervormingsleiers soos Harry Schwarz en Japie Basson, Hy stig in 1977 die Suid-Afrikaanse Party, wat herinner aan Louis Botha se ou party.

In 1980 het Wiley die Suid-Afrikaanse Party ontbind en weer by die Nasionale Party aangesluit.

Nadat hy adjunkminister vir die omgewing en visserye was (1982-1984), word hy in 1984 minister vir die omgewing en toerisme. Hy was toe die enigste lid uit die Engelssprekende blanke gemeenskap in die Suid-Afrikaanse kabinet.

Selfdood
--------

Op 29 Maart 1987, terwyl hy in 'n verkiesingsveldtog veg om sy setel as adjunk te behou, pleeg hy selfmoord in sy huis in Vishoek. Die presiese motief agter sy selfmoord het 'n kwessie van bespiegeling gebly, wat wissel van finansiële probleme tot 'n persveldtog wat sy waarheid betwyfel en bespiegel het oor sy seksuele oriëntasie, tot Wiley as lid van 'n elite pedofielring onder leiding van Magnus Malan.

Bronne
------

* Biografie
* Doodsberig, Los Angeles Time, 30 Maart 1987
’n Kamera waarop lensopeningprioriteit gestel is.
**Lensopeningprioriteit**, dikwels afgekort as **A** of **Av** (vir *aperture value*) in fotografie is ’n stelling by sommige kameras wat die fotograaf in staat stel om ’n spesifieke lensopening te kies terwyl die kamera die sluiterspoed sal kies om die regte beligting te verseker. Dit verskil van die handmodus, waar die gebruiker albei waardes self kies, sluiterprioriteit, waar die gebruiker ’n sluiterspoed kies en die kamera die regte lensopening, of die programmodus, waar die kamera albei waardes kies.

Die hoofdoel van lensopeningprioriteit is om die velddiepte te beheer. Dit is veral nuttig in landskapfotografie, waar ’n klein lensopening nodig is om voorwerpe van voor tot agter te laat skerp lyk, terwyl die sluiterspoed minder belangrik is. Dit kan ook in portretfotografie gebruik word om byvoorbeeld die agtergrond te verdof om die hoofvoorwerp te laat uitstaan.

In swak lig kan die fotograaf ook kies om ’n groot lensopening te gebruik om seker te maak soveel lig as moontlik die film bereik vir ’n goeie beligting.

Sien ook
--------

* Sluiterprioriteit

  


|  Fotografie |
| --- |
| Beeldsensor
• Beligting
• Daguerreotipe
• Digitale kamera
• Donkerkamer
• EF-lenspassing
• Enkellensreflekskamera
• F-nommer
• Film
• Filmspoed
• Fokus
• Fokusafstand
• Intreepupil
• Kamera
• Lensopening
• Lensopeningprioriteit
• Pentaprisma
• Professionele videokamera
• Reël van derdes
• RGB-kleurmodel
• Sluiterprioriteit
• Sluiterspoed
• Telefotolens
• Veelvoudige beligting
• Velddiepte
• Wyehoeklens
Geomerking
• Groepering
• Holografie
• Natuurfotografie
• Selfie
• Snelreeksfotografie
• Wildfotografie
35 mm ekwivalente fokuslengte
• CMYK-kleurmodel
• Kleurtemperatuur
• Rooi-oogeffek
• Swart-en-wit
• Zoemlens |
| *Wysig hierdie sjabloon* |
Croutons in ’n slaai.
Croutons in ’n bak.
**Croutons**, **croûtons** of **krotons** is stukkies gebraaide of herbakte brood. Dit word meestal in blokkies gesny en gegeur, en verleen ekstra tekstuur en smaak aan slaaie, soppe en bredies, of soms word dit alleen as ’n lekkerny geëet.

Die woord "croûton" kom uit Frans en is afgelei van die Franse woord *croûte*, of "kors". Hoewel croutons meestal in klein blokkies gesny word, kan hulle enige grootte en vorm hê; dit kan selfs met hele snye brood gemaak word.

Bereiding
---------

Die bereiding van croutons is redelik eenvoudig. Snye brood word gewoonlik in blokkies gesny en dan geverf met olie of botter (wat met ’n verskeidenheid middels gegeur kan wees). Die blokkies word dan gebak. Hulle kan ook liggies in botter of kookolie gebraai word totdat hulle bros en bruin is, wat daaraan ’n botterige smaak en krakerige tekstuur gee. Soms word croutons ook met kaas gegeur

Byna enige soort onversoete brood kan gebruik word. Ouerige, droë brood word dikwels ingespan in plaas van vars brood. Ou brood word deur kokke gebruik vandat brood uitgevind is; dit is in die Middeleeue dikwels saam met sop opgedien. Deesdae kan croutons ook klaar berei gekoop word.
**Ísafjörður** (letterlik "Ysfjord") is 'n stad in die noordweste van Ysland met 'n bevolking van 2 867 mense (2008) en maak deel uit van die munisipaliteit Ísafjarðarbær met altesaam 4 098 inwoners. Die stad dien as die administratiewe en ekonomiese sentrum van die Yslandse Wesfjorde-streek.

Geografie
---------

Ísafjörður is aan die Skutulsfjörður, 'n sytak van die Ísafjarðardjúp-fjord, geleë en word omring deur die steil berghellings van die Eyrarfjall met 'n hoogte van tot 731 meter bo seevlak en die Kirkjubólsdfjall (tot 832 meter).

Die sandbank (Yslands *eyri*) waarop die stad ontstaan het is verskeie kere vergroot om nuwe land aan te win. Die stadsgebied is sodoende aansienlik uitgebrei en strek tans byna van een oewer van die fjord tot die ander. As gevolg van die landwinning het ook 'n beskermde seehawe ontstaan.

Geskiedenis
-----------

Die *Landnámabók*, die belangrikste historiese bron oor die Skandinawiese volksplanting in Ysland, noem Helgi Hrólfsson as die eerste Wiking-setlaar in die gebied wat hom hier in omtrent 920 gevestig het. Helgi het die Fjord Skutulsfjörður na 'n harpoen (Yslands *skutull*) vernoem wat hy by die strand gevind het.

Later het Noorse en Yslandse handelaars gevolg wat tydelik in Ísafjörður gebly het. In die 16de eeu het ook Engelse en Duitse ondernemings hier handelsposte gestig. Die huise, wat tydens die Deense handelsmonopolie in Ysland aan die suidpunt van die skiereiland opgerig is, vorm vandag die seevaartsmuseum Neðstakaupstað. Hulle word as die oudste stadskern van Ysland beskou wat bewaar gebly het (die Tjöruhúsið dateer uit die jaar 1734).

Die verwerking van klipvis (gedroogde en gesoute Europese kabeljou) het in die 18de eeu die basis vir die stad se ekonomiese welvaart gevorm. in 1787 is Ísafjörður tot 'n amptelike handelsentrum verklaar, en in 1866 het die nedersetting stadstatus verkry.
Die Boshofpoort (1949).
Die **Boshofpoort** is een van die mooiste en bes bewaarde Kaapse plaasingange uit die 18de eeu. Dit is geleë in Nuweland waar Boshoflaan teen Paradysweg (die M3) doodloop.

Geskiedenis
-----------

In 1666 het die meulenaar en steenmaker Wouter Mostert hier aan die Liesbeek die plaas Goed-en-Quaad toegeken gekry. Teen die einde van die 17de eeu was dit die eiendom van opperchirurgyn Willem ten Damme. Hy het ook die aangrensende plaas Boshof besit. In 1786 word Alexander van Breda die eienaar en het die hele plaas as Boshof bekendgestaan. Van Breda het waarskynlik die hek by die oprylaan na sy huis laat bou. Die onderverdeling van Boshof het in 1905 begin met die uitleg van die woonbuurt Fernglen aan die oostekant van Kirstenbosch.

Poort
-----

Die poort is gebou in die destyds baie gewilde neo-klassieke styl met sierlike en indrukwekkende koppe. Aan weerskante van die hek is wye symure met pilare. Hierdie poort lei tot een van die oudste eikelane aan die Kaap. Dit is die eiendom van die Stad Kaapstad.

Monument
--------

Nadat dit in 1940 deur die munisipaliteit gerestoureer is, is dit in 1941 tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar. Nou is dit 'n provinsiale erfenisterrein.

Skildery
--------

In die William Fehr-versameling is 'n skildery van die poort.

Bibliografie
------------

* Oberholster, J.J.: Die historiese monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede, 1972. ISBN 0-620-00191-7
Kaapse saffraan as 'n tuinornament
Die **boslepelhout** of **Kaapse saffraan** (*Cassine peragua*) is 'n plant wat as struik of klein boompie voorkom. Dit groei in verskeie habitats aan die suid- en ooskus van Suid-Afrika. Die vrugte is 5 mm in deursnee en is donkerpers wanneer dit ryp is. Gedurende die laat 17de eeu is groot skeplepels van die hout gemaak. Daar is twee subspesies:

* *C. peragua* subsp. *affinis* (Sond.) R.H.Archer
* *C. peragua* subsp. *barbata* (L.) R.H.Archer

Voorkoms
--------

Die Kaapse saffraan is 'n immergroen boom wat gewoonlik sowat 2 tot 5 meter hoog word, maar soms in die regte toestande tot 15 meter kan groei. Die taai, ronde, leeragtige blare is gewoonlik donkergroen, maar kan koper-, oranje- of skarlakenrooikleurig wees na gelang van groei.

* Detail van blommeDetail van blomme
* Detail van vrugteDetail van vrugte
* Detail van kleurvolle blaredragDetail van kleurvolle blaredrag

Die trosse klein, tweeslagtige blomme het 'n sterk, maar aangename geur, en die vrugte is bessies wat groen voorkom en dan geleidelik donkerder tot pers en swart word. Die stam neem uiteindelik 'n oranje saffraankleur aan, aangesien die grys bas afskilfer en die oranje onderlaag blootstel.

Natuurlike verspreiding
-----------------------

Dit is natuurlik versprei oor die suidelike en oostelike dele van Suid-Afrika, insluitend Eswatini. Hier groei dit in 'n wye verskeidenheid habitatte, van diep Afromontane-woud tot kusduine en rotsagtige berghange. Benewens die mees algemene en wydverspreide subspesies, is daar twee skaars verdwergde subspesies (subsp. barbara & affinis) wat in beperkte sakke in die Wes-Kaap voorkom.

Dit word nou regdeur Suid-Afrika as 'n siertuinboom aangeplant. Die boom se FSA-nommer is 414.

Menslike gebruik
----------------

'n Wilde eksemplaar met sy kenmerkende saffraan-gekleurde stam
Kaapse saffraan word al eeue lank plaaslik gebruik vir sy pragtige, harde hout, wat 'n geel-oranje kleur aanneem en tradisioneel hoog aangeslann is vir meubels.

Die meer algemene gebruik daarvan is as 'n aantreklike ornamentele kenmerk in tuine. Dit groei stadig, maar is baie taai en bestand teen wind. In blootgestelde plekke, in direkte son of wind, sal dit geneig wees om korter, laer en digter te word. Dit vorm 'n aantreklike koepelvorm, met 'n saffraankleurige stam en dikwels veelkleurige blare.

Die vrugte lok groot getalle voëls, en die blomme het 'n aangename geur.

Sien ook
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Cassine peragua***. |

WikispeciesWikispecies
Wikispecies het meer inligting oor: **Cassine peragua**

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. ISBN 1-86872-527-8
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q5049427
* APDB: 175259
* EoL: 6939586
* GBIF: 3791355
* iNaturalist: 527633
* IPNI: 160101-1
* IUCN: 147140686
* NCBI: 123401
* Plant List: kew-2704338
* Tropicos: 6600496

 |
’n Groot groep Kaapse pelsrobbe kan op dié foto van Robeiland gesien word.
**Robeiland** is ’n klein eiland 5,7 km van die noordelike kuslyn van Valsbaai, naby Kaapstad, Suid-Afrika. Dit word so genoem vanweë die sowat 64 000 Kaapse pelsrobbe wat dit bewoon.

Die eiland huisves ook seevoëls. Dit is nêrens hoër as vier tot ses meter bo die hoogwatervlak nie. Dit is lank en smal: 800 x 50 meter. Daar is geen strand en geen noemenswaardige plantegroei nie. ’n Radarmas is tydens die Tweede Wêreldoorlog daar gebou, maar dit het intussen verroes en is in 1970 in ’n storm omgewaai. Stukke metaal, asook die oorblyfsels van ’n paar hutte en ander geboue uit die dae van robbejag en die versameling van ghwano (die eerste helfte van die 20ste eeu) is nog te bespeur.

Grootwithaaie
-------------

Die digte bevolking robbe sommige tye van die jaar lok hul grootste vyand, die grootwithaai. Robeiland bied mense die geleentheid om te aanskou hoe grootwithaaie jag maak op die Kaapse pelsrobbe en om wisselwerkings tussen lede van albei spesies te sien. 

Die sirkel wat die haaie om die eiland vorm op soek na hul prooi word die "sirkel van die dood" genoem.
'n **Hoofkarakter** of **protagonis** is 'n karakter in 'n verhaal, drama of storie van wie verskillende fasette uitgebeeld word. Die hoofkarakter verras gewoonlik die leser op oortuigende wyses, en weens die karakter se kompleksheid en deurlopende ontwikkeling word daar na só 'n karakter verwys as 'n ronde karakter.

'n Hoofkarakter kan 'n buitestaanderfiguur wees. Só 'n buitestaander is gewoonlik 'n sensitiewe persoon wat dieper en meer as die gewone mens sien. Buitestaanders is dikwels geslote, afsydige en swygsame mense.

Die hoofkarakter is die protagonis en teenoor hom of haar staan die teëspeler, of antagonis. Dikwels wedywer hulle oor 'n derde persoon of mag, die tritagonis. Dit kan 'n fisiese persoon soos 'n vrou of 'n man wees, maar dit kan ook iets soos 'n familieplaas of sakeryk wees.

Verhoudings met ander karakters
-------------------------------

Die protagonis se opponent is die antagonis wat alles in sy vermoë doen om te verhoed dat die protagonis sy doelwit bereik. Die konflik tussen hierdie twee dramatis personae dryf die storie vorentoe en hulle is ewe belangrik in die ontwikkeling van die intrige. Trouens, die antagonis kry soms die rol van die sentrale karakter, iemand rondom wie die hele verhaal gebou is.

’n Voorbeeld hiervan is Salieri in die rolprent Amadeus, Mozart se teëstander, wat die hoofoorsaak van die optredes in die verhaal is. Dieselfde kan gesê word van die Joker, Batman se antagonis in *The Dark Knight.*

Ander karakters sluit in die deuteragonis (die tweede karakter) en die tritagonis (die derde karakter).

Valse Protagonis
----------------

Die valse protagonis is 'n literêre tegniek waarin die gehoor of leser van 'n verhaal mislei word. Daar word vroeg reeds ’n karakter bekendgestel wat al die kenmerke van die protagonis het en waarvan die leser outomaties aanneem dat dit die protagonis moet wees, maar wat later blyk nie die protagonis te wees nie. Hierdie element word dikwels gebruik om die storie 'n onverwagte kinkel te gee.

’n Voorbeeld is die fliek *Psycho*. Hierin blyk die karakter Marion Crane die protagonis te wees, aangesien sy heeltyd in die begin van die film gevolg word. Maar toe word sy onverwags vermoor en dit blyk dat sy tog nie die hoofkarakter is nie. Deur haar 'n valse hoofkarakter te maak, het regisseur Alfred Hitchcock gehoop om haar dood meer skokkend- en moordenaar Norman Bates meer angswekkend te maak.
**7 World Trade Center**, beskou as New York Stad se eerste "groen" kantoorblok wat goue status verkry het volgens die LEED-program.
**LEED** (Engels vir *Leadership in Energy and Environmental Design*) is 'n puntestelsel wat in 1998 deur die VSA se *Green Building Council (USGBC)* opgestel is om geboue mee te beoordeel. Dit maak 'n stel standaarde vir die omgewingsvriendelike en onderhoubare konstruksie van geboue beskikbaar.

Sertifikasieprogram
-------------------

LEED v2.2 maak voorsiening vir die toekenning van 69 moontlike punte en vier sertifikasies vir nuwe konstruksies en groot opknappings aan kommersiële geboue:

* **Sertifikasie** – 26-32 punte
* **Silwer** – 33-38 punte
* **Goud** – 39-51 punte
* **Platinum** – 52-69 punte

Professionele akkreditasie
--------------------------

Professionele persone wat in "groen"-geboue spesialiseer kan 'n LEED-akkreditasie bekom deur die LEED-eksamen af te lê. Hierdie akkreditasie stel individuele in staat om die beoordeling van geboue te fasiliteer. Professionele akkreditasie word deur die Green Building Certification Institute geadministreer.

Ander nasionale beoordelingstelsels
-----------------------------------

* LEED international

Kritiek
-------

Die LEED-standaard neem nie die plaaslike omgewingsfaktore, soos die gemiddelde buite temperatuur, in ag nie.

Sien ook
--------

* Hernubare energie
* Ekologie
**Hoofstuk 1 van die Grondwet van Suid-Afrika**, getiteld **Grondliggende Bepalings**, bevat ses afdelings, waaronder die nasionale beginsels van die grondwet, omskryf die vlag en volkslied van die land en spesifiseer die amptelike tale en beginsels van die regering se taalbeleid.

Afdeling 1, "Republiek van Suid-Afrika", omskryf Suid-Afrika as "'n, soewereine, demokratiese staat" en noem die grondliggende waardes van die land as:

* Menswaardigheid, die bereiking van gelykheid en die bevordering van menseregte en vryhede.

* Nie-rassigheid en nie-seksisme.

* Oppergesag van die grondwet sowel as oppergesag van die reg.

* Universele stemreg vir volwassenes, 'n nasionale gemeenskaplike kieserslys, gereelde verkiesings en 'n veelparty-stelsel van demokratiese regering om aanspreeklikheid, responsiwiteit en openheid te verseker.

Hierdie gedeelte is dieper verskans as die res van die grondwet; dit vereis dat driekwart (300) van die lede van die Nasionale Vergadering en ses van die nege provinsiale afvaardigings in die Nasionale Raad van Provinsies moet ooreenkom om dit te wysig.

Afdeling 2, "Oppergesag van die Grondwet", is die oppergesagsklousule; dit verklaar dat enige ander wet of optrede wat strydig is met die grondwet, ongeldig is. Hierdie afdeling gee die konstitusionele hof en die ander howe die bevoegdheid om die handelinge van die parlement om te keer, elemente van die gemenereg en optrede van die uitvoerende gesag wat ongrondwetlik is.

Afdeling 3, "Burgerskap", verklaar dat daar 'n gemeenskaplike Suid-Afrikaanse burgerskap is, en dat alle burgers gelyke regte en verantwoordelikhede het. Dit is 'n reaksie op die apartheidsbeleid waarin die regering die Suid-Afrikaanse burgerskap van baie swart mense herroep het, wat hulle eerder as burgers van die nominaal onafhanklike Bantoestans maak.

Nasionale lied van Suid-Afrika
Afdeling 4, "Volkslied", laat die President toe om die volkslied deur middel van proklamasie te spesifiseer.

Vlag van Suid-Afrika
Afdeling 5, "Nasionale vlag", omskryf die nasionale vlag aan die hand van Bylae 1, wat 'n gedetailleerde meetkundige beskrywing bevat.

Afdeling 6, "Tale", bevat 'n lys van die amptelike tale, geïdentifiseer as Sepedi, Sesotho, Setswana, siSwati, Tshivenda, Xitsonga, Afrikaans, Engels, isiNdebele, isiXhosa en isiZulu. Dit stel ook basiese beginsels van 'n taalbeleid op, wat vereis dat die regering die gebruik van inheemse tale moet bevorder, terwyl die nasionale, provinsiale en plaaslike regering die praktiese en demografiese faktore in ag moet neem by die keuse van tale vir die regering. Die afdeling stig ook die Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad (Pansat), wat die gebruik van die amptelike tale, die Khoi-, Nama- en San-tale moet bevorder en respek vir ander tale wat deur gemeenskappe of godsdienstige groepe in Suid-Afrika gebruik word, moet bevorder.
Die Draaikolk-sterrestelsel en sy satelliet, NGC 5195.
Arp 273 is twee interaktiewe stelsels. (Bron: Nasa/ESA)
**Interaktiewe sterrestelsels** is sterrestelsels waarvan die swaartekragvelde mekaar versteur. ’n Voorbeeld van ’n klein interaksie is wanneer ’n satellietstelsel die spiraalarms van die primêre stelsel versteur. ’n Voorbeeld van ’n groot interaksie is die botsing van twee stelsels.

Interaksie met satelliete
-------------------------

’n Interaksie tussen ’n sterrestelsel en een van sy satelliete is algemeen. Die satelliet se swaartekrag kan een van die groter stelsel se spiraalarms aantrek of die satelliet kan in die primêre stelsel vasbeweeg (bv. die Sagittarius- Elliptiese Dwergsterrestelsel). Dit kan ’n mate van stervorming veroorsaak.

Botsings van sterrestelsels
---------------------------

Botsings tussen sterrestelsels is ook taamlik algemeen in die heelal. Vanweë die uiters dun verspreiding van materiaal in sterrestelsels is dit nie botsings in die ware sin van die woord nie, maar eerder ’n swaartekrag-interaksie. Botsings kan daartoe lei dat twee stelsels saamsmelt. Dit gebeur wanneer twee stelsels bots en nie genoeg momentum het om daarna aan te beweeg nie. As die een stelsel baie groter as die ander een is, sal die groot stelsel redelik ongeskonde bly terwyl die klein stelsel uitmekaargeruk en deel van die groot stelsel sal word.

Simulasies van botsings tussen sterrestelsels op rekenaars is nou algemeen, met al die realistiese fisiese faktore soos swaartekrag, gasverspreiding en stervorming wat in ag geneem word. ’n Versameling van sulke simulasies kan gevind word op die webtuiste van die Paryse Sterrewag.

Galaktiese kannibalisme
-----------------------

Galaktiese kannibalisme verwys na die proses waardeur ’n groot sterrestelsel ’n kleiner stelsel opneem vanweë ’n swaartekrag-interaksie. Die resultaat is dikwels ’n onreëlmatige sterrestelsel, of soms ’n elliptiese sterrestelsel.

Sommige sterrekundiges glo dat galaktiese kannibalisme tans plaasvind tussen ons Melkweg en die Magellaanse Wolke. Hulle noem as bewys die strome waterstof wat die Melkweg deur swaartekrag uit die Magellaanse Wolke aantrek.

Melkweg en Andromeda
--------------------

Sterrekundiges het geraam dat die Melkweg en die Andromeda-sterrestelsel in sowat 4,5 miljard jaar sal bots. Daar word geglo die twee spiraalsterrestelsels sal saamsmelt en ’n elliptiese stelsel vorm.
Porte du Rebout in die Gallies-Keltiese oppidum Bibracte
Die Latynse term **oppidum** (meervoud: oppida; letterlik "versterking", "klein stad") is deur die Romeine gebruik om na belangrike versterkte nedersettings te verwys en het stedelike sentra sowel binne asook buite die grense van die Romeinse Ryk beskryf.

In teenstelling met ander Romeinse terme vir stedelike nedersettings soos *municipium*, *colonia* of *civitas* sê oppidum niks oor die regstatus van die betrokke stad nie en is in Romeinse bronne derhalwe veral gebruik om na die stede van die sogenaamde Barbare te verwys.

Veral die Keltiese oppida, wat Gaius Julius Caesar in sy werk oor die Galliese Oorlog (*De Bello Gallico*) beskryf het, het bekendheid verwerf soos byvoorbeeld Bibracte. Daarnaas is ook die stedelike nedersettings van die Venetiërs, Histriërs en Illyriërs oppida genoem.

Die term is in die Middeleeue tot by die 13de eeu gebruik om na groter versterkte nedersettings (stede) te verwys, waarby dikwels ook ander terme soos *forum* of *civitas* as sinonieme vir dieselfde plek gebruik is.

In die moderne argeologie verwys die term oppidum net soos by Julius Caesar na 'n spesifieke tipe van Keltiese nedersettings uit die tydperk van die La-Tène-beskawing.