Die ***Rand Daily Mail*** was 'n Johannesburgse oggendblad van 1902 tot 1985 en word algemeen gereken as die grootste teenstander in die Suid-Afrikaanse pers van die destydse regering.

Vroeë geskiedenis
-----------------

Die koerant is gestig deur Henry Freeman Cohen, met Edgar Wallace as eerste redakteur. In 1904 neem die Johannesburgse mynmagnaat Abe Bailey die koerant oor en in 1906 word die *Sunday Times* bekend gestel. Die *Rand Daily Mail* het in 1910 in samewerking met die *Cape Argus* en *Cape Times* 'n vennootskap met die nuusagentskap Reuters gesluit om 'n plaaslike nuusagentskap te begin. Die het in 1915 die *Transvaal Leader* geabsorbeer.

Rol van die *Mail*
------------------

Die *Rand Daily Mail* was die eerste koerant in Suid-Afrika wat die probleme van swart mense aangespreek het en het baie van die skandale ontrafel waarin die destydse Apartheidsregering hom bevind het. Die grootste hiervan was die sogenaamde Inligtingsdebakel wat op 3 November 1978 deur die koerant aan die lig gebring is toe die *Mail* berig het dat regeringsfondse gebruik is om die *Washington Star* uit te koop en *The Citizen* te begin. Selfs in 1960 met die slagting by Sharpeville was dit die *Mail* wat die storie gebreek het en die koerant was ook die eerste wat die toestande in Suid-Afrikaanse tronke rugbaar gemaak het.

Ondergang van die *Mail*
------------------------

Die laaste uitgawe van die *Mail* het op 30 April 1985 verskyn.
Die *Mail* se ondergang het begin toe 'n strategie ingevoer is om meer welgestelde (in daardie dae meesal wit) en vroulike lesers te lok, laasgenoemde omdat hulle kwansuis die grootste inspraak in huishoudelike aankope gehad het. Die strategie het egter klaaglik misluk, die koerant het geld begin verloor en ten einde die South African Associated Newspapers van ondergang te red, is die *Mail*, op aandrang van die Anglo-American Corporation, wat 'n meerderheidsaandeel in S.A.A.N. besit het, op 30 April 1985 gesluit. Hy het toe meer as twee derdes swart lesers gehad, nie 'n baie aantreklike mark vir adverteerders tydens die apartheidsera nie.

Van die beroemde redakteurs wat by die *Mail* betrokke was, was Allister Sparks, Laurence Gandar en Raymond Louw. Na die sluiting van die *Mail* het verslaggewers soos Irwin Manoim en Anton Harber die *Weekly Mail* begin, wat tans bekend staan as die *Mail & Guardian*. 'n Ander voortvloeisel uit die *Mail* was *Business Day*, wat ook deur oudpersoneellede van die *Mail* begin is.

Agtergrond
----------

By S.A.A.N. was die hoofgebruikers van die maatskappy se produksie-, bestuurs-, sirkulasie- en advertensieafdeling die *Mail*, *Sunday Times* en *Sunday Express*. Koste is aan elke koerant toegewys op grond van hulle gebruik van die geriewe, maar die koste wat aan die *Mail* toegesê is, is geheel en al verkeerd bereken. Met die sluiting van die *Mail* op 30 April 1985 was die maatskappy se oortrokke rekening R10 miljoen. Slegs 'n maand later, sonder die *Mail* om die verkeerd berekende en oorskatte koste aan sy kant te absorbeer, het die oortrokke rekening toegeneem tot R40 miljoen (met ander woorde die *Mail* het in werklikheid 'n aansienlike wins getoon) en is die maatskappy verplig om sy gebou en drukkerye te verkoop net om staande te bly.

Die sluiting het ook elders skade aangerig en 'n ernstige verskraling van mededinging in die dagbladpers teweeg gebring en die insameling en verspreiding van nuus gekniehalter.

Die *Mail* was die hoeksteen van 'n gedeelde nuusdiens wat saamgewerk het onder die benaming die South African Morning Newspaper Group, wat net 'n vereniging was omdat die koerante verskillende eienaars gehad het. Die *Mail* en sy vennote in die vereniging, die *Cape Times* in Kaapstad, *The Mercury* in Durban, die *Eastern Province Herald* (tans *The Herald*) in Port Elizabeth en die *Daily Dispatch* in Oos-Londen het hulle nuusdienste saamgegooi wat al die koerante in staat gestel het om toegang te hê tot alle verslaggewers – tussen 250 en 300 – se werk.

Die *Mail* het 'n reuse-bydrae gelewer, deels omdat dit in die land se grootste stad geleë was, waar die meeste van die nuus gebeur het. In 'n stadium het die *Mail* een storie gebruik van die *Cape Times* vir elke 14 *Mail*-stories wat die *Cape Times* gebruik het. Vir die kleiner dagblaaie was die verhouding een tot 22.

Skielik, met die sluiting van die *Mail*, was die groot nuusgaarder en -verspreider weg en het die kuskoerante gesukkel om hulle vorige standaard te handhaaf. Die Suid-Afrikaanse Persagentskap (Sapa) het net so swaar gekry, want dit tree op 'n koöperatiewe grondslag op deur nuus in te samel van al die koerante wat daaraan behoort en dit dan weer na al die ander te versprei. Sapa het sy grootste nuusbydraer verloor.

Selfs die Afrikaanse pers het gekla oor die sluiting van die *Mail*, want hulle het elke uitgawe van die *Mail* verslind vir storie-idees oor hoe hulle die opposisie kon aanval. Skielik was die bron iets van die verlede. Maar dit was nie die enigste Afrikaners wat die koerant gelees het nie. 21% van sy lesers was Afrikaanssprekendes wat die koerant gelees het, want, soos hulle aan Raymond Louw, oudredakteur, gesê het: "Ons glo nie alles wat die regering vir ons vertel nie; ons wil weet wat aangaan en ons wil ook weet wat die ander kant dink." Buitelandse korrespondente het met die hande in die hare gesit oor die verlies van 'n betroubare bron vir hulle verslae oor wat in Suid-Afrika gebeur.

Invloed
-------

Daar is al gesê die *Mail* het gepreek vir die bekeerdes, maar dit was onwaar, want deur die Morning Group, Sapa, buitelandse korrespondente en onregstreeks deur die Afrikaanse pers het die koerant 'n ontsaglike groot groep lesers gehad. Daar was ook baie "onbekeerde" lesers, waarvan talle sakelui maar ook uit ander dele van die samelewing, wat nie met die koerant se politieke standpunt saamgestem nie, maar dit wel gelees het omdat hulle 'n oggendblad nodig gehad om vir hulle te vertel wat in die wêreld gebeur. Dit was voor die dae van televisie in Suid-Afrika en ook voor die bekendstelling van *The Citizen* as enigste ander Engelstalige, Johannesburgse oggendblad in 1976.

Twee Amerikaanse akademici, professor in joernalistieke studies John C. Merrill en medeprofessor Harold A. Fisher, het die *Mail* in 1980 ingesluit by hulle lys van die wêreld se 50 voorste dagblaaie.

Sirkulasie
----------

Die *Mail* se sirkulasie was 144 284 in 1973 en 109 819 in 1982, steeds naas *The Star* met 178 975 in daardie jaar die grootste dagblad in die land.

Bronne
------

* Raymond Louw skryf oor die rol van die *Mail**[dooie skakel]*
* Ketupa.net se mediaprofiel van onder meer Times Media Limited Geargiveer 22 Julie 2008 op Wayback Machine

Sien ook
--------

* Lys van Suid-Afrikaanse dagblaaie