recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pieter Hamersma.
**Pieter Hamersma** (Worcester, Kaapkolonie, 11 Mei 1892 – De Aar, Kaapprovinsie, Suid-Afrika, 11 Oktober 1953) was lid van die Kaapse Provinsiale Raad en ’n vooruitstrewende Karooboer, wat bekend was vir die goeie ramme wat hy geteel het en sy praktiese bestryding van gronderosie reeds sedert 1924.

Herkoms en opleiding
--------------------

Pieter Hamersma se ouers was ds. en mev. Taetse Hamersma, albei immigrante uit Friesland en die leraarspaar van Philipstown van 1893 en daarna van 15 Julie 1922 tot en met ds. Hamersma se dood op 9 Junie 1932 van Colesberg. Pieter het op Philipstown skoolgegaan en daarna sy studie voortgesit aan die Potchefstroomse Universiteitskollege, waar hy in 1907 (toe hy nagenoeg 15 jaar oud was) die Intermediêre B.A.-eksamen afgelê het. Hy het aan verswakte oë gely en op advies van sy dokter het hy hom in die distrik Hanover op die boerdery gaan toelê.

Politieke betrokkenheid
-----------------------

Die jong boer het ’n lewendige belangstelling in landsake getoon en kort voor lank ’n belangrike rol in die samelewing begin speel. Hy was behulpsaam by die stigting van die eerste tak (Driekop) van die Nasionale Party in die Hanoverse distrik. Ook het hy aktief deelgeneem aan die werksaamhede van die Boerevereniging en is dan ook dikwels na die kongresse daarvan afgevaardig. Hy was lid van die eerste Vleisraad, wat uit drie lede bestaan het, en die enigste boer wat daarin gedien het.

Toe D.H. van Zyl senator word, is Pieter Hamersma is sy plek aangewys as lid van die Kaaplandse Provinsiale Raad as verteenwoordiger van Hopetown. In 1942 hy LPR vir die kiesafdeling Albert-Colesberg geword. Hamersma het ook aktief deelgeneem aan die stigting van die Reddingsdaadbond, die BSB en ander koöperatiewe verenigings. Hy was lid van die afdelingsraad van De Aar en is was ook lid van die skoolraad en die hospitaalraad.

Eerste Wêreldoorlog
-------------------

In 1914 was hy as lid van die Unie-Verdedigingsmag opgeroep om deel te neem aan die Suidwes-Afrika-veldtog. Hy het as luitenant geweier om die grens na Duits-Suidwes-Afrika oor te steek en beland so in die moeilikheid. Twee maal moes hy voor die krygsraad verskyn op ’n aanklag van sedisie, is vir drie weke in arres geplaas in die kamp op Upington en daarna huis toe gestuur.

Hy was getroud met Ester Cornelia du Plessis van Colesberg.

Bronne
------

* (af)  De Wet, P.J.T. 1946. *Eeufees-Gedenkboek Burgersdorp 1846–1946*. Burgersdorp: Die Stadsraad.
’n **Sluitspier** of **sfinkter** is ’n silindriese spier wat gewoonlik ’n hol orgaan afsluit. Dit trek saam en ontspan as ’n normale deel die fisiologiese werking van die liggaam. 

Sluitspiere kom in baie diere voor; daar is meer as 60 soorte in die menslike liggaam – sommige is mikroskopies klein, veral die miljoene wat in ons haarvatstelsel voorkom. Wanneer iemand sterf, ontspan die sluitspiere en kan so vloeistof deurlaat.

Funksies
--------

’n Diagram van die ileum se klep en sluitspier.
Baie sluitspiere word elke dag in die normale verloop van spysvertering en visie gebruik. Die onderste slukdermsluitspier aan die bokant van die maag keer byvoorbeeld dat maagsure en ander maaginhoud in die slukderm opstoot. 

Sluitspiere kan verdeel word in anatomiese en funksionele sluitspiere:

* Anatomiese sluitspiere het ’n gelokaliseerde en dikwels ronde spierverdikking om hulle te laat werk.
* Funksionele sluitspiere het nie so ’n verdikking nie en werk deur die sametrekking om (ekstrinsiek) of binne-in (intrinsiek) die struktuur.

Sluitspiere se werking is willekeurig of onwillekeurig, na gelang van die senuwees wat hulle beheer.

Voorbeelde
----------

Sluitspiere kom onder meer op die volgende plekke in die liggaam voor:

* Die iris van die menslike oog.
* Aan die bo- en onderkant van die slukderm.
* Aan die onderkant van die maag.
* By die ontmoeting van die kronkelderm (ileum) en die dikderm.
* Die lewer, pankreas en galblaas.
* Die uretra of urinebuis.
* Die anus.
* Die haarvatstelsel (beheer bloedvloei na die haarvate).
*Hierdie artikel handel oor die Deense wetenskaplike en digter, Piet Hein. Sien gerus Piet Hein (seevaarder) vir die artikel oor die seevaarder en Nederlandse volksheld.*

Superellips
Die superellipsvorm van die Sergels torg verkeersirkel in Stockholm
Driedimensionele weergawe van die superellips, die *supereier*
**Piet Hein** (16 Desember 1905 – 17 April 1996) was 'n Deense digter, outeur, uitvinder, wiskundige en wetenskaplike. Hein het die pseudonieme *Kumbel*, *Kumbel Kumbell* en *Notorius Jubelco* (Berugte Opgewekte) gebruik.

Piet Hein het groot geword in 'n geleerde familie wat gereelde kontak gehad het met kunstenaars en wetenskaplikes (onder andere Niels Bohr), en Karen Blixen was sy ma se niggie. Een van Piet Hein se voorvaders was die Nederlandse vlootoffisier en nasionale held Piet Pieterszoon Hein. 

Nadat hy 'n hoërskool sertifikaat in wiskunde van die Metropolitanskolen verkry, gaan hy na Stockholm om verder by die Koninklike Sweedse Kunsakademie te studeer. Voordat hy sy studies daar voltooi keer hy egter terug om teoretiese fisika by die Universiteit van Kopenhagen te studeer. Hy voltooi ook nie die kursus nie.

Kumbel se *Gruks* is wêreldberoemd. Die meeste daarvan is in Deens geskryf, maar sommige is in meer as twintig tale vertaal. Dit is kort vindingryke gedigte, baie keer met tekeninge, wat blydskap met sorg en donkerte met lig kombineer. Tussen sewe- en nege duisend daarvan is geskryf. Die eerste en bekendste was oor *die klein katjie op die pad* (Deens: *lille kat på vejen, der sgu var sin egen*).

Hein is ook bekend vir sy meetkundige figure die superellips, (superellipsetafel), superellipsoïed en supereier.

As wiskundige het Hein gefokus op die toepassing van kombinatorika op speletjies. In 1942 vind hy die bordspeletjie Hex, aanvanklik genaamd *Polygon*, uit.

In 1959 ontwerp hy die Sergels Torg in Stockholm, Swede in die vorm van 'n superellips om 'n oplossing te bied vir die reghoekige vorm waarin die verkeersirkel moes in pas.
*Vir die voorstad van Pretoria wat na hom genoem is, sien Pierre van Ryneveldpark*

Generaal Sir **Hesperus Andrias van Ryneveld** (bekend as **Pierre van Ryneveld**) KBE, CB, DSO, MC (2 Mei 1891 - 2 Desember 1972) was 'n Suid-Afrikaanse militêre bevelvoerder en vlieënier. Hy was die stigtersbevelvoerder van die Suid-Afrikaanse Lugmag.

Lewensloop
----------

Hy is op 2 Mei 1891 in Senekal, Vrystaat gebore. Hy studeer aan die Grey-kollege, Bloemfontein. Hy sluit hierna aan by die pasgestigte Unie-Verdedigingsmag en gaan studeer aan die *Imperial Staff College* in Engeland. Tydens die Eerste Wêreldoorlog veg hy in Frankryk en die Midde Ooste; eers saam met die *Royal North Lancashire Regiment* en toe van April 1915 af by die *Royal Flying Corps*.Vir sy diens in die oorlog is die Distinguished Service Order en Military Cross aan Van Ryneveld toegeken. Voorts is hy genoem in militêre kabels en het die Chevalier van die Legion of Honour van die Franse regering ontvang.

Na die oorlog is Van Ryneveld deur die Eerste Minister Jan Smuts na Suid-Afrika teruggeroep om die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) te stig. Hy word beroemd vir sy historiese vlug in 1920 vanaf Londen na Kaapstad via Kaïro. In 1920 het *The Times* 'n prys van £ 10,000 aangebied vir die eerste vlieënier om van Londen na Kaapstad, Suid-Afrika, te vlieg. Genl. Smuts wou dat Suid-Afrikaanse vlieëniers hierdie roete eerste vlieg en het daarna die aankoop van 'n Vickers Vimy, G-UABA, genaamd *Silver Queen*, teen 'n koste van £ 4,500 gemagtig. Sir C.J. Quinton Brand het hom op hierdie vlug vergesel. Hy word direkteur van Lugdienste vir Suid-Afrika in 1920,en dit tot 1933 bestuur. In die tyd was hy ook Kommandant van die Suid-Afrikaanse Militêre Kollege in 1929 en Voorsitter van die Burgelike Lugvaartraad in 1931. In 1933 hy as hoof van die algemene personeel van die Unie-weermag bevorder is. Vir die volgende vier jaar het die SALM egter onder Van Ryneveld se direkte beheer gebly, aangesien niemand tot 1937 as die Lugmag se direkteur aangestel is nie. Hy was die hoof van die Generale Staf onder genl. Jan Smuts tydens die Tweede Wêreldoorlog. Hy tree in Mei 1949 af.

Vernoemings en nalatenskap
--------------------------

Die Pretoria-voorstad van Pierre van Ryneveldpark is in sy eer benoem en die lughawe net noord van Upington in die Noord-Kaap word ook vernoem na Van Ryneveld. Sir Pierre van Ryneveld Hoërskool is in Kempton Park, Gauteng. Die SALM se jaarlikse lugkrag-simposium, staan bekend as die Sir Pierre Van Ryneveld-lugkrag-simposium.

Bron
----

* Ensiklopedie van Suidelike Afrika Eric Rosenthal. 1967.
**Shelley Winters** (gebore as **Shirley Schrift**; 18 Augustus 1920 – 14 Januarie 2006) was ’n Amerikaanse aktrise wat in dosyne rolprente gespeel het, sowel as op die verhoog en televisie; haar loopbaan strek oor meer as 50 jaar tot met haar dood in 2006.

Winters het Oscars gewen vir *The Diary of Anne Frank* (1959) en *A Patch of Blue* (1965), en is benoem vir *A Place in the Sun* (1951) en *The Poseidon Adventure* (1972). Sy was ook te sien in rolprente soos *A Double Life* (1947), *The Big Knife* en *The Night of the Hunter* (1955), *Lolita* (1962), *Alfie* (1966) en *Pete's Dragon* (1977).

Loopbaan
--------

Saam met James Stewart in *Winchester 73*, 1950.
Winters het haar talent by verskeie instansies geslyp en was in die laat 1940's ’n woonstelmaat van nog ’n nuweling, Marilyn Monroe.

Sy het aanvanklik in Hollywood bekend geraak as die "blonde bom"-tipe. Sy het in 1947 die eerste keer aandag getrek in *A Double Life* en het daarna hoofrolle vertolk in prente soos *The Great Gatsby* (1949) en *Winchester 73* (1950). Sy het egter gou moeg geraak vir dié beeld en in 1951 het sy ’n rol in *A Place in the Sun* vertolk waarin sy ’n teenvoeter was vir Elizabeth Taylor se skoonheid. Sy het ’n Oscar-benoeming vir beste aktrise daarvoor gekry. 

Ander prente sluit in *Meet Danny Wilson* (1952) en *The Night of the Hunter* (1955). Sy het ook op die verhoog verskyn, onder meer in 1955 tot 1956 in *A Hatful of Rain*. Sy het ’n Oscar vir beste vroulike byspeler gewen vir haar rol in *The Diary of Anne Frank* (1959) en in *A Patch of Blue* (1966). Sy het eersgenoemde Oscar aan die Anne Frank-huis in Amsterdam geskenk.

Noemenswaardige ander prente sluit in *Lolita* (1962), *Alfie* (1966) en *Harper* (ook 1966), *The Poseidon Adventure* (1972), waarvoor sy vir ’n Oscar benoem is, en *Next Stop, Greenwich Village* (1976). Sy het ook in kultusflieks gespeel soos *Wild in the Streets* (1968) en *Whoever Slew Auntie Roo?* (1971). In 1970 was sy in die Broadway-musiekspel *Minnie's Boys* as Minnie Marx, die ma van Groucho, Harpo, Chico, Zeppo en Gummo Marx.

Winters se stormagtige huwelike, romanses met bekende sterre, betrokkenheid in politiek en feministiese sake het haar voortdurend in die nuus gehou. Sy het graag uitdagende onderhoude toegestaan en dit het gelyk of sy oor alles ’n opinie het. Dit het gelei tot ’n tweede loopbaan as skrywer. Hoewel sy nie ’n skoonheid was nie, het haar toneelspel, skerpsinnigheid en *chutzpah* haar ’n liefdeslewe besorg wat met Monroe s’n kon meeding. Op ’n latere ouderdom het sy in outobiografieë van haar "verowerings" vertel. Sy het geskryf oor ’n jaarlikse ontmoeting met William Holden, sowel as haar affairs met Sean Connery, Burt Lancaster, Errol Flynn en Marlon Brando.

Jonger gehore ken haar veral vir haar televisie-optredes, soos die titelkarakter in *Roseanne* se ouma in die 1990's. Haar laaste rolle was as byspeler in prente soos *Heavy* (1995), *The Portrait of a Lady* (1996) en *Gideon* (1999).
**Piet Byleveld** (1950–2017) was 'n Suid-Afrikaanse polisiespeurder wat aan talle groot en opspraakwekkende sake gewerk het. Hy het onder andere die moorde op Sheldean Human, Inge Lotz en Leigh Matthews ondersoek. Byleveld het in 2010, na ’n loopbaan van 38 jaar, as 'n brigadier van die Suid-Afrikaanse Polisiediens afgetree. Daarna het hy *Piet Byleveld Crime and Commercial Investigations* (PBCCI) gestig en begin om misdaadsake in sy persoonlike hoedanigheid te ondersoek.

Lewensloop
----------

PEJ van S Byleveld is in 1950 gebore en het in 1972 by die SAP aangesluit. As polisiebeampte het hy keer op keer die nuusblaaie gehaal. Internasionaal het hy ook die FBI, Scotland Yard, Mossad en die Kanadese polisie met ondersoeke na reeksmoordenaars gehelp.

Een van sy vernaamste sake was die moord op Leigh Matthews. Hy en sy span het Donovan Moodley vasgetrek, wie daarna effektief 40 jaar tronkstraf opgelê is. Danksy Byleveld is die reeksmoordenaar Lazarus Mazingane en Cedric Maake, die Wemmerpan-moordenaar, aan die kaak gestel.

Byleveld het hoofopskrifte gehaal toe hy die sewejarige Sheldean se moordenaar vasgetrek het. Sheldean het op 18 Februarie 2007 verdwyn nadat sy en ’n maatjie saam met Andrew Jordaan van ’n park in die omgewing na ’n kommune in Pretoria Tuine teruggekeer het. Jordaan is in 2008 lewenslank vir die moord gevonnis. Hy het 'n plakboek oor Byleveld besit en is in 2012 in die gevangenis doodgeslaan.

PBCCI se deure is ongeveer 'n jaar voor sy afsterwe sonder kennisgewing gesluit, wat gerugte laat ontstaan het dat Byleveld van sy kliënte ingeloop het. Hy het later aan Rapport gesê: "*My werk was altyd my alles, dis hoekom ek so hartseer was toe dinge laasjaar met my kliënte so skeefgeloop het. Ek kan dit steeds nie verwerk dat 40 jaar se loopbaan moes eindig nie. Ek het almal probeer help, maar die verwagtinge was soms buitensporig: ek moes eenvoudig elke saak oplos. En ek kon nie*".

Byleveld is op 24 Mei 2017 in die ouderdom van 67 oorlede. Hy is in Maart 2017 met fase-4-longkanker gediagnoseer en was voor sy dood in die Life Wilgeheuwel-hospitaal in Roodepoort behandel.

Hanlie Retief het 'n boek oor hom geskryf, *Byleveld, dossier van ’n baasspeurder*. Die TV-reeks, *Die Byl*, is losweg op sy loopbaan gegrond.
| **Valparaíso**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Chili |
|  **Provinsie** |  Valparaíso |
|  **Stigting** | 1536 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 401,6 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 10 m |
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (2002) | 275 982 |
|  - Metropolitaanse Gebied | 930 220 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 690/vk km |
|  **Tydsone** | CLT (UTC -4) |
|
|  **Somertyd** | CLST (UTC -3) |
|  **Burgemeester** | Jorge Castro (UDI) |
|  **Amptelike Webwerf** | *municipalidaddevalparaiso.cl* |
|

**Valparaíso** is die grootste hawestad van Chili en hoofstad van die gelyknamige provinsie. Die stad is in 1536 deur die Spanjaarde onder Juan de Saavedra gestig. Met 'n bevolking van 276 014 in 2004 en 'n oppervlakte van 401,6 km² is dit die tweede grootste stad van Chili. Die stad is ongeveer 70 km ten weste van die hoofstad Santiago aan die Stille Oseaan geleë.

Voorbeelde van Valparaíso se eertydse glorie sluit in Latyns-Amerika se oudste aandelebeurs, die vasteland se eerste vrywilliger brandweer, Chili se eerste openbare biblioteek, en die oudste Spaanse taal koerant in deurlopende publikasie in die wêreld, El Mercurio de Valparaíso. Die opening van die Panamakanaal en die vermindering in die skip verkeer hanteer 'n geweldige slag te Valparaíso, al is die stad het opgevoer 'n indrukwekkende Renaissance in die afgelope jaar.

Hoewel die nabygeleë San Antonio het geword van die land se mees kommersieel belangrike hawe in terme van tonnemaat verskuif, die Stad van Valparaíso bly 'n lewendige sentrum van Chili kultuur. Die Groter Valparaíso metropolitaanse gebied (wat Valparaíso, Viña del Mar, Quilpué en Villa Alemana) het die derde grootste konsentrasie van die bevolking in die land na die Groter Santiago en Groter Concepción.

Valparaíso in 1830.
Die Desventuradas-eilande, wat 1 000 km van die kus van Chili afgeleë is, maak deel uit van die stadsgebied. Terwyl Santiago die hoofstad van Chili is, is in Valparaíso die kongres van Chili gesetel. Valparaíso is veral bekend as kulturele hoofstad van Chili, "Klein San Francisco" en die "Juweel van die Stille Oseaan". Die oustad is in 2003 deur UNESCO as 'n wêrelderfenisgebied gelys.

Geografie
---------

Valparaíso is geleë in die sentrale Chili, 120 km (75 myl) in die noordweste van die hoofstad Santiago. Valparaíso, soos die meeste van Chili, is kwesbaar vir aardbewings. Voor die aardbewing van 27 Februarie 2010, wat gemeet 8,8 op die oomblik 'n skaal, die laaste katastrofiese aardbewing te staak Valparaíso verwoes die stad in Augustus 1906, het die doodmaak van byna 3000 mense. Ander groot aardbewings die stad te beïnvloed was die 1730 Valparaíso aardbewing , die 1985 Santiago aardbewing en die 2008 Papudo aardbewing.
**Ammoniete** (Ammonoidea) is ’n uitgestorwe onderklas van die Cephalopoda (inkvisse). Hulle was seediere wat wêreldwyd in die Laat Paleosoïkum en die hele Mesosoïkum in groot getalle voorgekom het.

Ammoniete het ’n vlak, spiraalvormige skulp gehad wat opgebou was uit verskillende kamers. Telkens wanneer die dier te groot geword het vir die huidige kamer, is ’n nuwe, groter een gevorm. Hulle het in dié buitenste kamer geleef en die ander, ouer kamers gebruik om vertikaal te beweeg.

Die diere het in honderde soorte en variëteite voorgekom. Hul deursnee het gewissel van minder as ’n sentimeter tot meer as 2,5 meter. Die laaste lewende verwante is die Nautilidae.

Voorkoms
--------

Ammoniete het die eerste keer in die Laat Siluur hul verskyning gemaak, die Perm-Trias-uitwissing oorleef en in die Mesosoïkum gefloreer. Aan die einde van dié periode (65 miljoen jaar gelede) het die meeste ammoniete uitgesterf, nes die dinosourusse. Die jongste bekende fossiel kom uit Denemarke en behoort tot *Hoploscaphites constrictus*, wat nog tot sowat ’n half- tot een miljoen jaar gelede voorgekom het. Dié klein bevolkings was egter te min om die ammoniete van ondergang te red.

Indeling
--------

Sommige ammoniete het reusagtig geword.
Die klassifikasie is gebaseer op die detail en struktuur van hul skulp:

* Ordes
	+ Goniatida (Devoon tot Perm)
	+ Ceratida (Karboon tot Trias)
	+ Ammonitida (Perm tot Kryt)
* Subordes
	+ Ancyloceratina (Laat Jura tot Laat Kryt; heteromorfe ammoniete)
	+ Anarcestina (Devoon)
	+ Clymeniina (Laat Devoon)
	+ Goniatitina (Devoon tot Laat Perm)
	+ Prolecanitina (Laat Devoon tot Laat Trias)
	+ Ceratitina (Perm tot Trias)
	+ Phylloceratina (Vroeë Trias tot Laat Kryt)
	+ Lytoceratina (Vroeë Jura tot Laat Kryt)
	+ Ammonitina (Vroeë Jura tot Laat Kryt)

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb12224332m (data)
* LCCN: sh85004552
* NDL: 00576958
* NKC: ph191260

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q228002
* BioLib: 133876
* EoL: 4783611
* Fossilworks: 94110
* iNaturalist: 339398
* WoRMS: 737043

 |
Chanel Nº 5
**Chanel Nº 5** is 'n damesparfuum uit die Franse modehuis Chanel wat op 5 Mei 1921 in Parys deur die Franse modeskepper Coco Chanel (1883−1971) as die eerste aldehied-parfuum geloods is, oorspronklik net vir 'n klein groep uitgesoekte klante. Die parfuum was die eerste in 'n reeks geure wat deur Chanel op die mark ingevoer is en word as die suksesvolste damesparfuum ooit beskou. Volgens *Parfums Chanel* word daar elke dertig sekondes êrens op aarde 'n flessie *Chanel Nº 5* verkoop. Die flessie maak deel uit van die geur se bekoring en aantrekkingskrag. Die ikoniese Amerikaanse aktrise Marilyn Monroe (1926−1962) het die parfuum na bewering as haar enigste nagkleed gedra.

Die chemiese formule vir die parfuum – 'n oordosis van 'n 1:1:1-akkoord van die aldehiede C-10 (decanal), C-11 (undecanal) en C-12 (dodecanal) – is deur die Frans-Russiese skeikundige en vroeëre parfumeur aan die Russiese tsarehof, Ernest Beaux (1881−1961), ontwikkel. Altesaam 130 bestanddele is vir Chanel Nº 5 gebruik.

Chanel Nº 5 en die Sowjetunie se gewildste damesparfuum, *Rooi Moskou*, staan sentraal in die geskiedkundige werk *Der Duft der Imperien* uit die pen van een van Duitsland se voorste Rusland-kenners, die historikus Karl Schlögel. Albei parfuums het hul oorsprong in 'n reukwater wat in voor-rewolusionêre Rusland ter gelentheid van die Romanof-dinastie se 300-jarige troonjubileum in 1913 ontwikkel is.
Die **Champlainvallei** is 'n streek rondom die Champlainmeer in die deelstate Vermont en New York (Verenigde State). Die vallei behoort tot die mees noordelike ondervedelings van die Groot Appalaggiese Vallei, wat van Kanada tot by Alabama strek. 

Die gebied is die mees digbevolkte in Vermont en strek vanaf die meer in oostelike rigting tot by die Groen Berge. 
Vermont se grootste stad, Burlington, lê aan die Champlainmeer, en sy voorstede het oor 'n gedeelte van die Sentraal-Champlainvallei uitgebrei. Met die uitsondering van die verstedelikte distrik Chittenden bestaan die vallei hoofsaaklik uit oop weivelde en akkers, wat van Champlainvallei een van die mees produktiewe landbougebiede van Vermont maak.

Die deelstaat New York se gedeelte van die vallei behels die oostelike dele van die distrikte Clinton County en Essex County. Die gebied maak hoofsaaklik deel uit van die Adirondackpark en bied, naas ontspanningsgebiede in die park en langs die ongerepte kuslyn van die Champlainmeer, pragtige uitsigte oor die bergspitse van die gewes. Die stad Plattsburgh lê in die noorde van die gebied, terwyl die suide met die historiese dorp Ticonderoga pronk.

| Flag of Vermont | Deelstaat Vermont |
| --- | --- |
| Onderwerpe | Grondwet | 
Kultuur | 
Geografie | 
Regering | 
Geskiedenis | 
Ekonomie | 
Stede | 
Nedersettings in Vermont |
| **Hoofstad** | Montpelier |
| **Streke** | Champlainvallei | 
Groen Berge | 
Mount Mansfield | 
Northeast Kingdom |
| **Distrikte** | Addison | 
Bennington | 
Caledonia | 
Chittenden | 
Essex | 
Franklin | 
Grand Isle | 
Lamoille | 
Orange | 
Orleans | 
Rutland | 
Washington | 
Windham | 
Windsor |
| **Stede** | Barre | 
Burlington | 
Montpelier | 
Newport | 
Rutland | 
South Burlington | 
St. Albans | 
Vergennes | 
Winooski |
| **Dorpe** | Bennington |
Calais |
Stowe |
Williston |
Die loop van die Yarrarivier ongeveer 10 000 jaar gelede, na die einde van die laaste ystydperk, voor die ontstaan van Port Phillip.
Die **Yarrarivier** of histories die **Yarra-Yarrarivier**, (Kulin-tale: *Berrern, Birr-arrung, Bay-ray-rung, Birrarung*, en *Wongete*) is 'n standhoudende rivier in suid-sentraal Victoria, Australië.

Die laer dele van die Yarra is waar Victoria se staatshoofstad Melbourne in 1835 gestig is, en vandag oorheers en beïnvloed die metropolitaanse Groter Melbourne die landskap van die vloedvlakte. Van sy oorsprong in die Yarrareeks vloei dit 242 km weswaarts deur die Yarravallei wat uitloop in vlaktes terwyl dit deur Groter Melbourne kronkel voordat dit in Hobsonsbaai in die noordelikste Port Phillipbaai uitmond.

Die rivier was al duisende jare 'n belangrike voedselbron en ontmoetingsplek vir inheemse Australiërs. Kort na die aankoms van Europese setlaars, het grondopruiming die oorblywende Wurundjeri-mense na naburige gebiede en weg van die rivier gedwing. Oorspronklik was die rivier *Yarro-yarro* genoem, wat "voortdurend vloeiend" beteken. 

Deesdae word die Yarramonding, insluitende die Swanson- en Appleton-dokke, gebruik vir vragversending deur die hawe van Melbourne, wat die besigste op die vasteland is. Die stadsbereik, wat ontoeganklik is vir groter vaartuie, het toegeneem vir vervoer sowel as ontspanningsvaart (insluitend kajak, kanovaart, roei en swem). In onlangse jare word die ontspanningsgebruik van die rivier egter bedreig deur hoë besoedelingsvlakke in die onderste dele. Die bolope bly relatief gesond.

Die jaarlikse Moomba-fees vier die Yarrarivier se toenemende kulturele betekenis vir Melbourne.

Oorsprong
---------

* Yarrareeks in die Groot Skeidingsgebergte by 37°44′57″S 146°8′26″O﻿ / ﻿37.74917°S 146.14056°O﻿ / -37.74917; 146.14056.

Monding
-------

* Port Phillipbaai by 37°51′7″S 144°54′30″O﻿ / ﻿37.85194°S 144.90833°O﻿ / -37.85194; 144.90833Koördinate: 37°51′7″S 144°54′30″O﻿ / ﻿37.85194°S 144.90833°O﻿ / -37.85194; 144.90833.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: sh85149026
* NLI: 000772217
* VIAF: 315526756
* WorldCat Identities (via VIAF): 315526756

 |
Die amptelike seël van die Presbiteriaanse Kerk in die VSA™.  
 Die seël is saamgestel uit die simbool, bestaande uit die kruis, die Skrif, 'n neerdalende duif by die boonste gedeelte van die kruis en vlamme aan weerskante van die kruis se laer gedeelte. Die simbool word omring deur die denominasie se naam
Die **Presbiteriaanse Kerk (VSA)**, Engels: *Presbyterian Church (U.S.A.)*, of kort *PC(USA)*, is 'n Christelik-Protestantse hoofstroomkerk in die Verenigde State. Die kerk, wat binne die gereformeerde tradisie staan, is die grootste Presbiteriaanse denominasie in die VSA.

Die *PC(USA)* het in 1983 met die samesmelting van die vroeëre Presbiteriaanse Kerk in die Verenigde State (met gemeentes in die Suid- en sogenaamde *Border*- of Grensstate) en die Verenigde Presbiteriaanse Kerk in die Verenigde State van Amerika (met gemeentes in elke Amerikaanse deelstaat) ontstaan.

Met 'n ledetal van 2 077 158 en 13 462 geordineerde predikante in 10 657 gemeentes volgens statistieke van 2009 is dié verenigde kerk die sigbaarste en invloedrykste Presbiteriaanse denominasie in Noord-Amerika. Teen die einde van 2010 het die *PC(USA)* se lidmaatskap met 61 047 (of 2,9 persent) gedaal tot 2 016 091.

Die kerk se hoofkwartier is in Louisville, Kentucky geleë. Die *PC(USA)* is 'n lidkerk van die Nasionale Raad van Kerke, die Wêreldgemeenskap van Gereformeerde Kerke, die Wêreldraad van Kerke en *Christian Churches Together*. Vir lede van die *PC(USA)*, Evangelies-Lutherse Kerk in Amerika (ELCA), die Gereformeerde Kerk in Amerika (RCA) en die Verenigde Kerk van Christus (UCC) is volgens die sogenaamde *Formula of Agreement* die onderlinge deelname aan Nagmaalvierings moontlik. Dieselfde soort ooreenkoms is met ekumeniese susterkerke van die Unie van Evangeliese Kerke (UEK) in Duitsland en die *Christian Church (Discipels of Christ)* gesluit.

Die *PC(USA)* word, wat sy teologiese leerstellings en interpretasie van die Skrif betref, algemeen as 'n liberale denominasie beskou - die kerk ordineer vroulike en manlike predikante en seën sedert 2000 ook burgerlike verbintenisse van pare van dieselfde geslag.
Winnie Madikizela-Mandela is in 1990 aangekla vir aanranding, menseroof en moord op Stompie Moeketsi.
**James Seipei** (1974–1989), ook bekend as **Stompie Moeketsi**, was 'n tiener en ANC-aktivis vanaf Parys in Suid-Afrika. Hy is op 29 Desember 1988 saam met drie ander seuns deur lede van Winnie Madikizela-Mandela se lyfwagte, bekend ​​as die *Mandela United Football Club*, ontvoer. Moeketsi is op 1 Januarie 1989 vermoor, die enigste van die seuns wat doodgemaak is.

Jerry Richardson, een van Mandela se lyfwagte het verklaar dat sy aan hom opdrag gegee het om die tieners uit Soweto te ontvoer en te vermoor. Stompie was die jongste van die vier. Hulle is ernstig mishandel en Stompie se lewelose liggaam is later gevind. Hy is blykbaar vir vermeende verraad doodgesteek.

Winnie Madikizela-Mandela is aangekla vir aanranding, menseroof, ontvoering en die beweerde moord op die 14-jarige aktivis. Sy word in 1991 vir die ontvoering en medepligtigheid tot aanranding skuldig bevind en ses jaar gevangenisstraf opgelê. Haar vonnis is later versag na 'n boete en 'n twee-jaar opgeskorte vonnis.

Madikizela-Mandela is in 1997 voor die waarheid-en-versoeningskommissie gedaag. Hier het sy haarself verweer en gesê dat die aantygings dat sy by minstens 18 gevalle van menseregteskendings betrokke was, insluitende agt moorde, "belaglik" is. Sy beweer dat haar aanklaer, haar eertydse kameraad Katiza Cebekhulu, 'n voormalige "geestelike pasiënt" is en dat sy aantygings teen haar slegs "hallusinasies" is.

Die waarheid-en-versoeningskommissie bevind dat die ontvoering wel op Madikizela-Mandela se instruksies uitgevoer is, en dat sy die aanrandings begin het en daaraan deelgeneem het. Met betrekking tot die moord op Stompie bevind die kommissie egter dat sy slegs "nalatig" was.
'n Uitsig oor die Broadway-toring wat in die Cotswolds geleë is
'n Aansig van die kant met die ingang.
**Broadway-toring** is 'n siergebou of *folly* (in Engels letterlik "gekheid" of "dwaasheid") geleë op Broadway-heuwel, langs die A44-pad tussen Evesham en Moreton-in-Marsh, net meer as 1,6 km suidoos van die dorpie Broadway, in Worcestershire, Engeland, op die tweede hoogste punt in die Cotswolds. Die toring se basis is 312 meter bo seespieël en die toring self is 17 meter hoog. Op 'n mooiweersdag kan dertien graafskappe van Engeland van die bokant van die toring gesien word. Die uitsig sluit in die Severn-Vallei tot by die Walliese berge. Vandag is dit 'n toeriste aantrekking met verskeie tentoonstellings wat oop is vir die publiek.

Die "Saksiese" toring is deur James Wyatt in 1794 ontwerp om soos 'n skynkasteel te lyk, en is gebou vir Lady Coventry in 1797. Die toring is op 'n "baken"-heuwel, waar bakens op spesiale geleenthede aangesteek is, gebou. Lady Coventry het gewonder of 'n baken op die heuwel van haar huis in Worcester (~35,4 km ver) gesien sou kon word en het die bou van die toring geborg om die antwoord te bepaal. Die baken kon duidelik gesien word.

Oor die jare het die toring as drukpers vir Sir Thomas Phillipps gedien en as landelike toevlugsoord vir kunstenaars insluitend William Morris.

Die toring is geleë op die Cotswold Way.
Die **Broadbent-ruïne** by Witpoort in die provinsie Noordwes is 'n oorblyfsel van die eerste sendingstasie wat noord van die Vaalrivier gestig is.

Ligging
-------

Die bouval lê tussen rante op die plaas Leeuwfontein, aan die oostelike voet van die Makwassie-heuwels en aangrensend aan die dorpie Witpoort. Hierdie vroeë sendingpos was dus effens noord van die Vaalrivier en tussen die huidige dorpe Wolmaransstad, Leeudoringstad en Makwassie.

Geskiedenis
-----------

Die Wesleyaanse Metodiste-pioniersendeling Samuel Broadbent (1794–1867) bygestaan deur die Wesleyaanse sendeling Thomas Laidman Hodgson (1787–1840) het in Februarie 1822 hierdie sendingstasie begin. In 1826 is dit weer ontruim toe die Barolong tydens die Mfecane deur bendes onder leiding van die strydlustige leidster van die Tlôkwa, Mmanthatisi (± 1780–1826), verdryf is.

Eerstes
-------

Broadbent en Hodgson was die eerste sendelinge noord van die Vaalrivier en het die eerste sendingstasie gestig in die gebied later bekend as die Transvaal. Hulle het ook die eerste gebou deur blankes ontwerp hier opgerig. Boonop is op 1 Julie 1823 hier die eerste blanke kind noord van die Vaal gebore – die Broadbent-egpaar se seun Lewis (wat later self 'n baie beroemde sendeling sou word). In 1824 verskyn die eerste drukwerk in hierdie landstreek toe Broadbent 'n elementêre skoolboekie in Tswana druk met 'n aantal los drukletters, drukkersink en ander apparaat, maar sonder 'n drukpers.

Monument
--------

Die bouval en omringende terrein is in 1940 tot gedenkwaardigheid verklaar.

Bibliografie
------------

* Hatfield, Denis (red.): Some South African monuments. Kaapstad: Purnell, 1967.
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 11. Kaapstad: Nasou, 1975. ISBN 0-625-00327-6
* van Tonder, J.J.: Historiese bome – radiopraatjies en 50 foto’s. Krugersdorp: die skrywer, 1976.

Koördinate: 27°13′0″S 25°58′0″O﻿ / ﻿27.21667°S 25.96667°O﻿ / -27.21667; 25.96667
**Hydrozoa** (van antieke Grieks ὕδρα *hydra*, "seeslang", en ζῷον *zoon*, "dier") is ’n klas baie klein, roofsugtige diere. Sommige kom alleen voor en ander in kolonies; die meeste woon in soutwater. Die kolonies van die koloniale spesies kan groot wees, en in sommige gevalle kan die gespesialiseerde diertjies nie buite die kolonie oorleef nie. ’n Paar genusse in die klas kom in varswater voor. Die klas is verwant aan die jellievis en korale en behoort tot die filum Cnidaria.

Sommige voorbeelde van Hydrozoa is varswaterjellievisse (*Craspedacusta sowerbyi*), varswaterpoliepe (*Hydra*), *Obelia*, *Physalia physalis* en lugvarings (*Sertularia argentea*).

Anatomie
--------

Die Hydrozoa-spesies het heeltemal verskillende vorme, leefwyses en afmetings. Die meeste spesies sluit beide ’n poliep- en kwalfase in hul lewenstadiums in, hoewel sommige net die een of die ander het. *Hydra* het byvoorbeeld geen kwalfase nie, terwyl *Liriope* nie ’n hidroïedfase het nie.

### Poliepe

Die hidroïedvorm is gewoonlik koloniaal, met verskeie poliepe wat aan mekaar verbind is deur buisagtige weefsel. Die kolonies is gewoonlik klein, nie meer as ’n paar sentimeter breed nie, maar sommige in die orde Siphonophorae kan verskeie meter groot word. Hulle het ’n tak- of waaiervormige voorkoms na gelang van die spesie. 

### Kwalle

Die kwalvormige Hydrozoa is kleiner as die tipiese jellievis – van 0,5 tot 6 cm breed. Hoewel die meeste spesies ’n kwalfase het, is dit by sommige net ’n seksueel voortplantende knop op die oppervlak van die kolonie. Soms het die knoppe geen mond of tentakels nie en bestaan hulle hoofsaaklik uit ’n geïsoleerde teelklier.

Die liggaam bestaan uit ’n ronde sambreelvorm omring deur tentakels. ’n Buisvormige struktuur hang van die middel van die sambreel af en sluit die mond aan sy punt in. Netelselle kom aan die tentakels en om die mond voor. Die mond lei na ’n sentrale maagopening.

Leefwyse
--------

Hydrozoa is meestal karnivore. Hulle gebruik hul tentakels om klein planktondiertjes en visse te vang. Sommige lewe in simbiose met alge in hul weefsel. Hier kom sowel geslagtelike as ongeslagtelike voortplanting voor. Die meeste spesies is nie gevaarlik vir die mens nie, maar sommige het ’n dodelike netelgif. Self word hulle deur slakke en ander weekdiere, wurms, seespinnekoppe, seesterre en visse geëet.

Die hidropoliep *Turritopsis nutricula* is in staat om homself op ’n volwasse leeftyd terug te verander in ’n jeugdige poliep. Dit is die enigste bekende potensieel onsterflike dier ter wêreld.
The Beaux Arts Trio in 1980
Die **Beaux Arts Trio** was 'n gerekende klaviertrio en een van die voorste musikale groepe wat bewonder en gevier was vir hul emosionele diepte en wye repertorium. Die trio het hul debuut op 13 Julie 1955 tydens die Berkshire Musiek-fees in Lenox, Massachusetts, Verenigde State - welke vandag bekend staan as die Tanglewood Musiek-fees- gemaak. Hulle finale Amerikaanse konsert was gehou te Tanglewood op 21 Augustus 2008. Dit was lewendig op die internet uitgesaai (webcast), en was op NPR Music geargiveer. Die trio se finale konsert het in Luzern, Switserland op 6 September 2008 plaasgevind.

Die Beaux Arts Trio het die gehele klaviertrio repertorium opgeneem. In 2005 het die trio sy 50ste bestaansjaar gevier met twee spesiale CD uitreikings. Een van die CDs het hul mees gewilde uitreikings gedurende hulle lang jare van opnames bevat (uitgereik deur Philips Records), en die ander het 'n herdenkings-versameling van nuwe musiek bevat (vrygestel deur Warner Records). Die trio was regdeur sy bestaan bymekaar gehou deur Menahem Pressler, die stigterslid en pianis. Die oorspronklike lede van die trio by die stigting daarvan in 1955 was soos volg:

* Klavier: Menahem Pressler
* Viool: Daniel Guilet
* Tjello: Bernard Greenhouse

Die viool- en tjello-lede het gereeld verander, met latere lede as volg:

* Viool: Isidore Cohen (1968–1992; voormalig tweede violis van die Juilliard Strykkwartet), Ida Kavafian (1992–1998), Yung Uck Kim (1998–2002), Daniel Hope (2002–2008)
* Tjello: Peter Wiley (1987–1998; hy het daarna aanbeweeg na die Guarneri Kwartet), Antonio Meneses (1998–2008)

In Julie 2015 het Decca Classics 'n 60-CD boksstel vrygestel om die trio se 60ste herdenking te vier.
Die mense van **Muhajir** (ook Mahajir en Mohajir gespel) (Oerdoe: مہاجر) is Moslem-immigrante, van multietniese oorsprong, en hul nasate, wat na die onafhanklikheid van Pakistan van verskillende streke van Indië na Pakistan gemigreer het. Alhoewel baie van hulle verskillende tale op moedertaal praat, word hulle hoofsaaklik geïdentifiseer as inheemse Oerdoe-sprekers en word hulle dus Oerdoe-sprekendes genoem. Die term Muhajirs verwys meestal na die Moslem-migrante uit Indië wat hulle in die stedelike Sindh gevestig het.

Etimologie
----------

Die Oerdoe-term muhājir (Urdu: مہاجر) kom van die Arabiese muhājir (Arabies: مهاجر), wat 'n 'immigrant' beteken, en die term word in die vroeë Islamitiese geskiedenis aan die migrasie van Moslems. Na die onafhanklikheid van Pakistan het 'n beduidende aantal Moslems geëmigreer of uit die gebied geëmigreer wat Indië gebly het. Na die verdeling het 'n groot bevolkingsuitruiling tussen die twee nuutgestigte state plaasgevind. In die onluste wat die verdeling in die Punjab-gebied voorafgegaan het, is tussen 200.000 en 2.000.000 mense dood in die vergeldende volksmoord. UNHCR skat dat 14 miljoen Hindoes, Sikhs en Moslems tydens die verdeling verplaas is; dit was die grootste massamigrasie in die geskiedenis van die mens.

Die meeste migrante wat hulle in die Punjab-provinsie van Pakistan gevestig het, kom uit die hedendaagse Indiese state Punjab, Haryana, Himachal Pradesh en Delhi, terwyl ander afkomstig is van Jammu en Kashmir, Rajasthan en die Verenigde Provinsies.

Migrante wat na die Sindh-provinsie van Pakistan verhuis het, kom uit die destydse Britse Indiese provinsies Bombay, Sentraal-provinsies, Berar en die Verenigde Provinsies, sowel as die hoofstate Hyderabad, Baroda, Kutch en die Rajputana-agentskap. Die meeste van hierdie migrante het hulle in die stede en stede van Sindh gevestig, soos Karachi, Hyderabad, Sukkur en Mirpurkhas.

Baie mense wat Urdu gepraat het, of dialekte van die taal soos Dakhani, Khariboli, Awadhi, Bhojpuri, Mewati, Sadri, Marwari en Haryanvi en het algemeen bekend gestaan ​​as Muhajirs. Oor 'n periode van 'n paar dekades deel hierdie uiteenlopende groepe die gemeenskaplike ervaring van migrasie, en politieke opposisie teen die militêre regime van Ayub Khan en sy burgerlike opvolger Zulfiqar Ali Bhutto het ontwikkel of geassimileer tot 'n duidelike etniese groepering.
Die USS *Seawolf* (SSN-21) in vaart
Die **Seawolf-klas duikboot** is 'n reeks Amerikaanse Vloot kernaangedrewe aanvalsduikbote. Dit is die duurste duikbote wat ooit gebou is en kan selfstandig teen vyandelike vaartuie optree indien nodig. Hulle primêre doelwit was om Russiese missieldraende duikbote te vernietig voordat hulle Amerika kon aanval. Toe die *Seawolf*-projek geformuleer is gedurende die middel 1980's was die Reagan-administrasie se grootste doelwit totale oorheersing oor die Sowjetduikbootvloot. Gevolglik het die Reagan-administrasie 'n ooptjekboekbeleid gevolg met die ontwikkeling van die *Seawolf*-duikbote. 

Teen die tyd wat die eerste duikboot USS *Seawolf* (SSN-21) in produksie was het die Koue Oorlog tot 'n einde gekom. Die Bush-administrasie het toe in 1992 besluit om slegs die USS *Connecticut* en USS *Jimmy Carter* klaar te laat bou teen 'n koste van $ 2 765 900 000, al is daar aanvanklik beplan vir 29 eenhede.

Die koste het egter groot publieke kritiek tot gevolg gehad en die Bush-administrasie besluit toe om die hele bestelling van 29 bote te kanselleer met uitsondering van die prototipe. Die kernduikbootgemeenskap, gelei deur Admiraal Bruce DeMars, en ondersteun deur die skeepsbouers, het die Amerikaanse Kongres toe oorreed om tog die twee addisionele duikbote te laat bou. Met slegs drie duikbote wat gebou moes word het die koste skerp gestyg en die derde duikboot het meer as $ 3 miljard gekos.

Die leier in die klas, USS Seawolf (SSN-21), was die vierde duikboot van die Amerikaanse Vloot wat die naam *Seawolf* gedra het.

Duikbote in die klas
--------------------

| Naam | Kenteken | Bouer | Kiel gelê | Te water gelaat | In diens gestel | Status |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Seawolf* subgroep |
| USS *Seawolf* (SSN-21) |  | General Dynamics Electric Boat, Groton, Connecticut | 25 Oktober 1989 | 24 Junie 1995 | 19 Julie 1997 | In diens |
| USS *Connecticut* (SSN-22) |  | 14 September 1992 | 1 September 1997 | 11 Desember 1998 | In diens |
| *Jimmy Carter* subgroep |
| USS *Jimmy Carter* |  | General Dynamics Electric Boat, Groton, Connecticut | 5 Desember 1998 | 13 Mei 2004 | 19 Februarie 2005 | In diens |

Bron
----

* *The Illustrated Encyclopedia Of Destroyers Frigates & Submarines*, Bernard Ireland en John Parker, 2015, ISBN 978-0-85723-601-2

Sien ook
--------

* USS Seawolf (SSN-575)
'n Kamera wat op sluiterprioriteit gestel is.
**Sluiterprioriteit**, dikwels afgekort as **S** of **Tv** (vir *time value*) in fotografie is 'n stelling by sommige kameras wat die fotograaf in staat stel om 'n spesifieke sluiterspoed te kies terwyl die kamera die lensopening sal kies om die regte beligting te verseker. Dit verskil van die handmodus, waar die gebruiker albei waardes self kies, lensopeningprioriteit, waar die gebruiker 'n lensopening kies en die kamera die regte sluiterspoed, of die programmodus, waar die kamera albei waardes kies.

'n Stadiger sluiterspoed word dikwels verkies om die indruk van beweging te skep. As 'n waterval met 'n stadige sluiterspoed afgeneem word, sal dit wasig lyk. By sport- of aksiefotografie kan 'n vinnige sluiterspoed weer die aksie "vries".

Op die modusskyf van kameras word dit soms afgekort as "S" (deur Nikon, Minolta, Konica Minolta, Sony, Olympus en Sigma) of "Tv" (deur Canon, Pentax en Leica).

Sien ook
--------

* Lensopeningprioriteit

  


|  Fotografie |
| --- |
| Beeldsensor
• Beligting
• Daguerreotipe
• Digitale kamera
• Donkerkamer
• EF-lenspassing
• Enkellensreflekskamera
• F-nommer
• Film
• Filmspoed
• Fokus
• Fokusafstand
• Intreepupil
• Kamera
• Lensopening
• Lensopeningprioriteit
• Pentaprisma
• Professionele videokamera
• Reël van derdes
• RGB-kleurmodel
• Sluiterprioriteit
• Sluiterspoed
• Telefotolens
• Veelvoudige beligting
• Velddiepte
• Wyehoeklens
Geomerking
• Groepering
• Holografie
• Natuurfotografie
• Selfie
• Snelreeksfotografie
• Wildfotografie
35 mm ekwivalente fokuslengte
• CMYK-kleurmodel
• Kleurtemperatuur
• Rooi-oogeffek
• Swart-en-wit
• Zoemlens |
| *Wysig hierdie sjabloon* |
**Vla**  
***Custard***

**Sambreelterm vir versoete mengsels van melk of room en eiergeel**

---

**Oorsprong**  
  

**Verenigde Koninkryk**

---

**Variante**  

Crème anglaise  

Crème pâtissière  

Vla (Nederlandse suiwelproduk)

Die sambreelterm **vla** verwys na 'n verskeidenheid versoete mengsels van melk of room en eiergeel wat verhit word en waarvan die tekstuur – afhangende van hoeveel eiers of ander verdikkers gebruik word – van 'n dunnerige sous (*crème anglaise*) tot 'n dikkerige mengsel kan varieer.

Die dikkerige variant of *crème pâtissière* is 'n gewilde vulsel vir terte en éclairs waarvoor soms ook ander verdikkers soos meel, stysel of gelatien gebruik word. In die Verenigde Koninkryk word dikwels 'n knippie neutmuskaat oor vlasous of -tertjies gestrooi (sien foto regs).

Dikwels word vanielje-gegeurde vla as 'n nagereg of sous vir nageregte bedien. Onversoete vla dien ook as basis vir quiches en ander pikante geregte.

Die vroegste resepte vir *custard*, die Engelse variant van vla, in Brittanje dateer uit die Romeinse tydperk. In die Romeinse kookkuns is souse gewoonlik met eiers verdik. Middeleeuse Engelse kokke het 'n verskeidenheid versoete en pikante *custards* berei waarvan die laasgenoemdes, veral as Franse parfaits, ook as moderne variante van eiercustards bedien word.

In die Verenigde Koninkryk word *custard* as massaproduk verbind met Alfred Bird, 'n skeikundige uit die Midlands wat in 1837 begin het om mieliestysel in plaas van eiers as verdikker vir *custard* te gebruik nadat sy vrou 'n allergie teen eiers ontwikkel het. *Bird's Custard* is later as custardpoeier in winkels verkoop.
Die Damasseense roos (*Rosa damascena*) is 'n hibriedroos wat reeds in die antieke tydperk in Klein-Asië gekultiveer en deur 13de eeuse kruisvaarders in Frankryk ingevoer is. Dit word tans veral in Bulgarye gekweek
'n Deursigtige flessie met roosolie wat uit die bloeisels van *Rosa damascena* ontgin is
**Roosolie** is 'n kosbare eteriese olie wat deur middel van waterdamp-distillasie uit die blomblaartjies van vars rose verkry word. Die twee roos-soorte, waarvan die olie hoofsaaklik berei word (*Rosa centifolia* en *Rosa damascena*), word vandag veral in die Bulgaarse Vallei van Rose, in Frankryk, Turkye en Marokko gekweek. Daarnaas produseer ook Iran, Afghanistan, Georgië, die Oekraïense Krimskiereiland en die Russiese Federasie noemenswaardige hoeveelhede roosolie.

Ondanks sy hoë prys (in 2011 was die gemiddelde groothandelsprys sowat ZAR 300 tot ZAR 500 per 1 milliliter) en nuwe tegnieke vir organiese sintese is natuurlike roosolie steeds een van die mees gebruikte eteriese olies in die parfuumbedryf. Roosolie word daarnaas ook vir farmaseutiese en geneeskundige doeleindes gebruik en speel as geurmiddel 'n belangrike rol in die kookkuns van die Nabye Ooste, maar ook by die produksie van marsepein en sekere likeurs.

Geskiedenis
-----------

Voor die invoering van waterdamp-distillasie is die blomblaartjies met behulp van olies met hoë vetinhoud geëkstraheer. Die Griekse filosoof en natuurkundige Theophrastos van Eresos (omstreeks 370 v.C.) het in een van sy werke die ontginning van roosolie met behulp van sesaamolie beskryf. Roosolie is in die antieke tydperk onder meer as geurmiddel vir wyn gebruik. Volgens die Romeinse geleerde Plinius die Ouere was roosolie in die Romeinse wêreld 'n gewilde geurmiddel vir kos wat ook as parfuum gebruik is. 

Die kennis van roosolie-distillasie is oorspronklik uit Persië oorgelewer en vanaf omstreeks 1000 n.C. ook in Europa toegepas. Volgens historiese dokumente is in 810 sowat 30 000 bottels rooswater uit die Persiese provinsie Faristan na Bagdad uitgevoer.

Die kultivering van rose het in die 17de eeu vanuit Persië na Indië, Noord-Afrika en Turkye uitgebrei. Vanaf 1710 is rose in Bulgarye in Kasanlak, sowat 200 kilometer oos van Sofia gekweek. Die streek tussen Kasanlak en Karlowo, wat ook as Vallei van Rose bekend staan, is sedert 1750 die beduidendste produksiegebied vir roosolie. In die vroeë 20ste eeu is die Bulgaarse roosoliebedryf nog deur sowat 2 800 distilleerderye oorheers wat waterdamphouers vir tussen een en tien ton roosbloeisels vir die ontginning van roosolie ingespan het.

In Turkye is die plaaslike roosoliebedryf in 'n gebied tussen Burdur en Isparta in die suidweste van die land gekonsentreer. Die Marokkaanse bedryf is kort voor die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog in Ek-Kelâa M'Gouna gevestig.

Die wêreldproduksie van natuurlike roosolie het in 1938 nog jaarliks drie ton beloop. Dit het in 1955 gedaal tot 700 kilogram en in die vroeë 1980's weer gestyg tot tussen een en twee ton. Die Bulgaarse roosoliebedryf het in 2003 sowat 900 kilogram geproduseer.
Die **rooiwou** is 'n medium-groot roofvoël in die familie van Ouwêreldse aasvoëls (*Accipitridae*). Die voëls kom oor die hele Europa en in Noordwes-Afrika voor.

Volwasse voëls is ongeveer 62 sentimeter groot, 750 tot 1000 gram swaar en het 'n spanwydte van ongeveer 160 cm. Hulle lyk baie soos die bruinjakkalsvoël, maar die rooiwou is rooier en het 'n diep gevurkte stert. Die spesie word hiervolgens van die nou verwante swartwou onderskei, wat nie 'n diep gevurkte stert het nie.

Die rooiwou jag op klein en middelgroot soogdiere en voëls, groot insekte, maar kan ook prooi van ander roofvoëls afrokkel. Daarnaas is hulle aasvreters. Hulle het 'n voorkeur vir halfoop landskappe, waar in oop gebiede gejag, en in bosagtige gedeeltes gebroei word.

Die voëls lê twee tot ses eiers op 'n slag. Die rooiwou is deels 'n trekvoël en kom as broeier oor groot dele van Sentraal- en Suid-Europa voor. Groot bevolkings word veral in Duitsland en Frankryk aangetref. Duitsland huisves 30% van Europa se totale broeipopulasie. Daarbenewens word broeiende rooiwoue ook in aangetref in Spanje, Portugal, Italië, Switserland, Oostenryk, Pole, die Baltiese state, Wes-Rusland, Hongarye, Slowakye, Tsjeggië, Roemenië, Bulgarye, die Kaukasus, Wit-Rusland, die lande van die voormalige Joego-Slawië en Noord-Afrika. In Skandinawië is die spesie tot Suid-Swede en die eiland Gotland beperk. Die spesie is in die 1990's suksesvol in Engeland, Skotland en Ierland hervestig.

Daar is twee subspesies:

* *M. m. milvus*: In Europa en noordwestelike dele van Afrika tot die Midde-Ooste.
* *M. m. fasciicauda*: In Kaap Verde.

Fotogalery
----------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Milvus milvus***. |

WikispeciesWikispecies
Wikispecies het meer inligting oor: **Milvus milvus**

* 'n Rooiwou in vlug'n Rooiwou in vlug
* Die een het prooi in sy bekDie een het prooi in sy bek
* Kuikens in hul nesKuikens in hul nes
* In vlugIn vlug
* Museum specimenMuseum specimen

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name