recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Roer van 'n moderne skip.
Roer op 'n Romeinse skip.
Die **roer** van 'n skip is 'n beweegbare vlak wat gebruik word om 'n skip te stuur. 'n Roer kan onder of agter die agterstewe aangetref word. 'n Roer kan uit een of meer roerlemme bestaan. Die skip word gestuur met 'n helmstok in die geval van direkte aandrywing of met 'n stuurwiel in die geval van indirekte aandrywing van die roer.

Ontwikkeling
------------

Roeispane wat aan die sykant van 'n skip vasgebind is, is aangetref by modelle, kunswerke en oorblyfsels van skepe uit oud-Egipte wat dateer uit die 3de millenium voor Christus. Later is die roer nader aan die agterkant van die skip aangebring. In die eerste eeu n.C. is die roer vir die eerste keer by die agterstewe aangebring in die Chinese Keiserryk. 'n Tweeduisend jaar-oue model is in 'n graf gevind met 'n steweroer. Die Romeinse galeie en handelskepe het aan beide kante agteraan roerlemme gehad. Die lemme is deur twee of een roerman gestuur met behulp van lang helmstokke. Ook die Noormanne het 'n roerblad agteraan hulle skepe aan die stuurboordkant (die oorsprong van die benaming) gehad. Voor hierdie tyd is skepe/bote met één (Europees) of twee (Middellandse See) syspane gestuur.

Die steweroer is in Europa in Friesland uitgevind, wat in daardie tyd ook die hele Noord-Duitsland ingesluit het. Die skepe van die Hanseverbond, Hulke genoem, was die eerste skepe wat daarmee uitgerus was. Later is die voorbeeld nagevolg deur die Middeleeuse kogge-, kraak- en karveelskepe. Die gebruik daarvan het eers in die 13de algemeen in gebruik geraak in Europa. Omdat 'n steweroer in die onstuimige noordelike waters 'n groot skip beter kon stuur het dit ook aanleiding gegee tot die bou van groter skepe.

Die oudste bekende afbeelding van 'n skip met 'n steweroer in Europa, is te sien op 'n steen in die gewel van Winchester Katedraal en is afkomstig van 'n doopvont uit 1180. Die roer is baie hoog geplaas op die verlenging van die kiel aan die ronding van die agterste deel van die skip.
Sir Roger Bannister in 2009
Bannister en Landy
Plaket op die plek waar die eerste droommyl gehardloop is
Sir **Roger Gilbert Bannister**, CBE (23 Maart 1929 – 3 Maart 2018), was 'n voormalige Britse atleet en neuroloog. Hy was die eerste persoon wat 'n droommyl gehardloop het.

Baie mense het gedink dit was onmoontlik om 'n myl in minder as vier minute te hardloop, en dat dit 'n natuurlike beperking van die menslike liggaam was, totdat Bannister dit op 6 Mei 1954 in Oxford vermag het. Ten tyde van die wedloop was hy 1,87 m lank en het hy 70 kg geweeg.

Bannister is op 23 Maart 1929 in Harrow, Middlesex, in Engeland gebore. Hy het sy land tydens die Olimpiese Somerspele van 1952 verteenwoordig en was die eerste persoon om *Sports Illustrated* se "Sportman van die Jaar"-toekenning in Januarie 1955 te ontvang.

Hy was 'n neuroloog en akademikus aan die Pembroke College in Oxford. Hy tree in 2001 af en is in 2011 met Parkinson se siekte gediagnoseer.

Titels
------

* Europese kampioen 1500 m – 1954
* Britse kampioen 880 yd – 1952
* Britse kampioen 1 myl – 1951, 1953, 1954
* Sports Illustrated se sportman van die jaar – 1954

Persoonlike rekords
-------------------

| Afdeling | Prestasie | Datum | Plek |
| --- | --- | --- | --- |
| 1500 m | 3.46,30 | 26 Julie 1952 | Helsinki |
| 1 Eng. myl | 3.58,8 | 1954 |  |

Medaljes
--------

### 800 m

* 1950:  EK – 1.50,7

### 1500 m

* 1952: 4de OS – 3.46,30
* 1954:  EK – 3.43,8

### 1 Eng. myl

* 1954:  Statebondspele – 3.58,8
Kazuki Nakajima in 2012
**Kazuki Nakajima** (gebore op 11 Januarie 1985) is 'n afgetrede Japannese professionele renjaer wat in Formule Een vir die Williams-Toyota-span van 2007 tot 2009 deelgeneem het. In 2012 en 2014 het hy die Super Formule-kampioenskap vir TOM'S gewen. Vir Toyota Gazoo Racing, het hy die 2018, 2019 en 2020 Le Mans 24-uur-uithouwedrenne gewen, sowel as die 2018–19 Wêreld-uithouvermoëkampioenskap saam met spanmaats Fernando Alonso en Sébastien Buemi. Hy is die tweede FIA-wêreldkampioen van Japan ná Toshi Arai.

Renloopbaan
-----------

 Nakajima ry vir Williams by die 2008 Britse Grand Prix.
 Nakajima ry vir Williams by die 2009 Belgiese Grand Prix.
Dit is op 9 Oktober 2007 aangekondig dat Nakajima ná die uittrede van Alexander Wurz vir Williams in die laaste wedren van die seisoen in Brasilië sou jaag. Nakajima het tiende in die wedren geëindig en die vyfde vinnigste rondte opgestel – vinniger as sy spanmaat Nico Rosberg, wat vierde geëindig het.

Op 7 November het Williams bevestig dat Nakajima vir die 2008-seisoen saam met Rosberg vir die Williams-span sou jaag. Hy het 'n suksesvolle begin vir 2008 by die Australiese Grand Prix gehad, en het sewende geëindig, maar opgeskuif na sesde plek nadat Rubens Barrichello gediskwalifiseer is, selfs terwyl hy Robert Kubica uit die wedren geplaas en daarvoor gestraf is. Hy het toe sewende in die Spaanse Grand Prix geëindig, nadat hy beter as sy spanmaat gekwalifiseer het. ’n Voorval in die eerste draai met Giancarlo Fisichella in Istanboel het hom laat uitval. Nakajima het twee punte by Monaco aangeteken waar geen Japannese Formule Een-jaer voorheen 'n punt kon aanteken nie, en het uit die 2008 Kanadese Grand Prix geval nadat hy die kuipemuur getref het toe hy vir 'n nuwe voorvlerk gestop het. In Singapoer het Nakajima vir die eerste keer tot die derde kwalifiserende rondte deurgedring en 10de op die rooster gekwalifiseer. Hy het voortgegaan om agtste te eindig en een punt aangeteken.

Williams het Rubens Barrichello en Nico Hülkenberg vir 2010 onderteken, wat Nakajima sonder 'n plek gelaat het. In Januarie het berigte egter Nakajima gekoppel aan span Stefan GP, wat oorblyfsels van die Toyota F1-span gekonsolideer het ná die Japannese vervaardiger se onttrekking aan die sport aan die einde van 2009. Stefan het reeds op 19 Februarie 2010 bevestig dat Nakajima een van die span se jaers was, maar die FIA wou nie die span tot die 2010 Formule Een-seisoen toelaat nie, sodat Nakajima vir 2010 sonder enige bestuurdersplek in Formule Een gelaat is.
Die titelblad van die *Clementine Vulgate* van 1592.
Die **Vulgata** of **Vulgaat** (Engels: *Vulgate*; ook genoem **Biblia Vulgata**, "Bybel in die algemene taal") is 'n Latynse vertaling van die Bybel uit die laat 4de eeu.

Die vertaling is grotendeels die werk van Hieronimus, wat in 382 opdrag van pous Damasus I gekry het om die *Vetus Latina* (die evangelies wat deur die Romeinse Kerk gebruik is) te hersien. Later het Hieronimus op eie inisiatief sy werk uitgebrei en die meeste boeke van die Bybel oorvertaal. 

Die Vulgata is algaande as die Bybelteks in die Westelike Kerk aanvaar. Dit het oor die volgende eeue die *Vetus Latina* vervang. Teen die 13de eeu het dit die naam *versio vulgata* ("die algemeen gebruikte weergawe"), of die verkorte naam *Vulgata*, van die vorige weergawe oorgeneem. Die Vulgata bevat ook sommige vertalings van die *Vetus Latina* waaraan Hieronimus nie gewerk het nie.

Die Vulgata het later die Katolieke Kerk se amptelike Latynse Bybel geword, eers as die *Sixtine Vulgate* (1590), toe as die *Clementine Vulgate* (1592) en daarna as die *Nova Vulgata* (1979). Die Vulgata word steeds in die Latynse Kerk gebruik. Die Katolieke Kerk het dit op die Konsilie van Trente (1545-'63) as die amptelike Latynse Bybel bevestig. Die *Clementine Vulgate* was die amptelike Bybel van die Katolieke Kerk tot in 1979, toe die *Nova Vulgata* gepromulgeer is.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons logo Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Vulgata.
* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4188770-0
* LCCN: n2001062328
* NKC: unn2008483498
* VIAF: 208174761
* WorldCat Identities (via VIAF): 208174761

 |
Botaniese tuin in Pisa, Italië.
'n **Botaniese tuin** is oor die algemeen 'n goed versorgde park wat verskillende soorte plante bevat. Die plante is gemerk om hulle botaniese name aan te dui. 'n Botaniese tuin kan soms spesiale tipes plante versamel, soos kaktusse, kruie of plante van sekere dele van die wêreld. Sommige van hierdie versamelings, soos tropiese plante, bergplante en ander eksotiese spesies word in kweekhuise aangehou om die regte omstandighede vir hulle oorlewing te verseker.

Botaniese tuine word oor die algemeen deur universiteite of ander wetenskaplike organisasies bestuur, en het dikwels herbariums en programme wat met planttaksonomie of ander aspekte van die botaniese wetenskap verband hou. In beginsel is hulle rol om 'n gedokumenteerde versameling van lewende plante vir wetenskaplike navorsing, bewaring, tentoonstelling en die opvoedkundige waarde daarvan te onderhou.

'n Toneel in die Kirstenbosch Botaniese Tuine
Sade of steggies van plante word dikwels in die natuur versamel en dan gebruik om die botaniese tuin te vestig. Sou hierdie plante later in die natuur uitsterf, kan dit weer vanaf die botaniese tuin hervestig word.

Geskiedenis
-----------

Die oorsprong van die moderne botaniese tuin kan na die medisinale tuine van die Europese Middeleeue teruggevoer word. Die eerste hiervan is in die 16de eeu tydens die Italiaanse Renaissance gestig. Die aanvanklike fokus op medisinale plante verander in die 17de na 'n belangstelling in plante wat met ontdekkingsreise van buite Europa ingebring is. Plantkunde het geleidelik onafhanklik van geneeskunde geword. In die 18de eeu het plantkundiges 'n stelsels van klassifikasie en nomenklatuur bedink wat tot vandag nog op pante en in beddings in botaniese tuine aangebring word. Met die snelle opkoms van Europese imperialisme in die laat 18de eeu, is botaniese tuine in die trope gevestig, en het botaniese tuine op die ekonomiese waarde van plante begin fokus.

Versameling vetplante in die Berlynse Botaniese Tuin.

Sien ook
--------

* Kirstenbosch in Kaapstad, Suid-Afrika se besbekende Nasionale Botaniese Tuin.
* Pretoria Nasionale Botaniese Tuin, wat ook die hoofkantoor van SANBI huisves.
* Walter Sisulu Nasionale Botaniese Tuin, 'n botaniese reservaat in Roodepoort wes van Johannesburg.
**Kedoes Harbe** was *negus* (koning) van Ethiopië en ’n lid van die Zagwe-dinastie. Volgens die Ethiopiese historikus Taddesse Tamrat was hy die seun van Jan Sejoem, die broer van Tatadim. Volgens sommige bronne het hy van 1079 tot 1119 regeer. Huntingford sluit hom nie in op sy lys konings van die Zagwe-dinastie nie.

Bewind
------

Volgens die akademikus Richard Pankhurst het Kedoes Harbe probeer om Egipte se houvas op die Ethiopiese Kerk te laat verslap deur die getal biskoppe in sy land tot sewe te vermeerder. Die kerkleier, Mikael I, het egter geweier en gesê dit kan net deur die patriarg van Alexandrië gedoen word. Die koning het toe briewe aan die patriarg en die Moslemse heerser van Egipte gestuur. Laasgenoemde was aanvanklik simpatiek teenoor die versoek, maar die kerkleier het gewaarsku dat hulle met soveel biskoppe hulle eie aartsbiskop kon aanstel en dan vryelik vyandelikheid teenoor hulle Moslemse bure kon ontwikkel. Toe die boodskappers met Kedoes Harbe se antwoord terugkeer, het ’n groot droogte en plaag glo die land getref.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
**Klinkers**s • b • wSien ook: IFA, Konsonante

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | **Voor** | **Naby-voor** | **Sentraal** | **Naby-agter** | **Agter** |
| **Geslote** | 

|  |
| --- |
| 
i · y

ɨ · ʉ

ɯ · u

ɪ · ʏ

ɪ̈ · ʊ̈

ʊ

e · ø

ɘ · ɵ

ɤ · o

ə

ɛ · œ

ɜ · ɞ

ʌ · ɔ

æ

ɐ

a · ɶ

ɑ · ɒ |

 |
|   **Naby-geslote** |
| **Geslote-mid** |
| **Mid** |
| **Oop-mid** |
| **Naby-oop** |
| **Oop** |

*Waar simbole in pare voorkom verteenwoordig  
die een na regs 'n geronde klinker.*
'n **Geslote klinker** is 'n tipe klinkerklank wat in baie gesproke tale gebruik word. Die bepalende eienskap van 'n geslote klinker is dat die tong so an as moontlik aan die verhemelte geplaas word sonder om 'n versperring te veroorsaak wat die klank in 'n konsonant sou omskep.

Die term word deur die International Fonetika Assosiasie voorgeskryf. Geslote klinkers word ook baie keer **hoë klinkers** genoem aangesien die tong tydens uitspraak hoog in die mond geplaas word.

Die ses geslote klinkers wat in die Internasionale Fonetiese Alfabet geïdentifiseer word is:

* ongeronde geslote voorklinkler [i]
* geronde geslote voorklinker [y]
* ongeronde geslote sentraalklinker [ɨ]
* geronde geslote sentraalklinker [ʉ]
* ongeronde geslote agterklinker [ɯ]
* geronde geslote agterklinker [u]

In die konteks van die fonologie van enige spesifieke taal kan 'n *hoë klinker* enige klinker wees wat meer geslote is as 'n middel klinker. Dit wil sê, geslote-middel klinkers, naby-geslote-middel klinkers, en geslote klinkers kan almal as hoë klinkers beskou word.
Skildery deur John Gould
 *Turnix sylvaticus*

Verspreiding
------------

Die **Bosveldkwarteltjie** (*Turnix sylvaticus*) is 'n standvoël wat in Suider-Afrika voorkom, behalwe in die Wes- en Oos-Kaap, suid- en sentraal-Vrystaat en suid-KwaZulu-Natal. In Engels staan die voël bekend as die *Common buttonquail*.

Die voël leef van insekte en saadjies en woon op hoë grasvelde, ou landerye en oop savanne van die bosveld.

Identifikasie
-------------

Hierdie klein kwarteltjie is werklik moeilik om raak te sien, aangesien hy bly sit in sy wegkruipplek en op die laaste oomblik laag sal opvlieg om te vlug. Hy het gestreepte sandbruin bo-dele, 'n dowwe onderkant, swart flankmerke en 'n vaal gesig. Die twee geslagte lyk eenders, maar jongelinge het meer kolletjies aan die onderlyf.

Die hennetjie roep met 'n diep "hoem-hoem-hoem" en die mannetjie antwoord met "kêk-kêk-kêk".

Voortplanting
-------------

Die hennetjie begin die vlerksleepproses en bou dan 'n nessie op die grond. Die nessie is 'n klein pakkie gras wat in 'n natuurlike holte geplaas word. Die haantjie bebroei die gespikkelde eiers wat gewoonlik vier is; en versorg die kuikens, wat kan hardloop sodra hulle uitgebroei het. Die broeiseisoen is van Junie tot September.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

Bronne
------

* *Sasol Voëls van Suider-Afrika.* Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. ISBN 978-1-77007-928-1

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. | 

Klik vir info oor hierdie sjabloon.
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q18836
* ADW: Turnix\_sylvaticus
* Avibase: 0DA8BB90D5401FDB
* eBird: smabut2
* GBIF: 2475001
* IBC: common-buttonquail-turnix-sylvatica
* iNaturalist: 20887
* ITIS: 678962
* IUCN: 22680500
* NCBI: 9248
* Xeno-canto: Turnix-sylvaticus

 |
Die **gesproete valkvis** (*Paracirrhites forsteri*) is 'n vis wat voorkom in die Stille Oseaan en die Indiese Oseaan, meer spesifiek die Rooisee en aan die ooskus van Afrika suidwaarts tot by die suide van KwaZulu-Natal. In Engels staan die vis bekend as die *Blackside hawkfish*.

Identifikasie
-------------

Die vis word tot 22cm lank en is een van die grootste van die valkvisse. Die vis kleur varieer maar oor die algemeen is die voorste gedeelte van die lyf rooi- of donkerbruin. Die lyf word meer donkerder na die agterkant toe. Daar is 'n breë wit tot geel horisontale streep deur die middel van die sye en daar is ook een net onder die dorsale vin. Die kop is bedek met digte klein rooi tot swart spikkels. Die onvolwasse visse varieer ook maar is oor die algemeen rooibruin en meer donkerder na die agterkant. Die pens is wit.

Die vis leef in rotsagtige gebiede en aflandige riwwe in water wat 6 tot 35 m diep is. Hulle alleenlopers en word gesien net bo koraal takke vanwaar hulle klein vissies en skaaldiere aanval.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bron
----

* *The Reef Guide: Fishes, corals, nudibranchs & other invertebrates: East & South Coasts of Southern Africa.* Dennis King & Valda Fraser. Struik Nature. 2014 ISBN 978-1-77584-018-3
Jacky Ickx by Mille Miglia in 2018
'n Jong Ickx in 1975
**Jacques Bernard** "**Jacky**" **Ickx** (gebore op 1 Januarie 1945) is 'n voormalige Belgiese renjaer wat die 24-uur van Le Mans ses keer gewen het (tweede meeste van alle tye) en agt oorwinnings en 25 podiumplekke in Formule Een behaal het. Hy het grootliks bygedra tot verskeie Wêreldkampioenskappe vir fabrikate en Wêreldsportmotorkampioenskappe: Ford (1968), Ferrari (1972), Porsche (1976–1977) en (1982–1985) deur sy 37 groot wêreldsportmotoroorwinnings. Hy het ook die Can-Am-kampioenskap in 1979 en die 1983 Parys-Dakar-tydren gewen.

Renloopbaan
-----------

Ickx het twee keer as kampioenskap-naaswenner in Formule Een geëindig, in die agtereenvolgende jare van 1969 en 1970. Hy het die meerderheid van sy wedrenne vir Scuderia Ferrari gewen, die span se voorste jaer vir verskeie seisoene in die laat 1960's en vroeë 1970's.

Jacky Ickx se Ferrari 312B2 (1971/72)
In 1971 het Ickx en Ferrari as gunstelinge begin, maar die kampioenskap het aan Jackie Stewart gegaan met die nuwe Tyrrell. Ferrari het tradisioneel die seisoen met sy volle aandag op die sportmotorkampioenskap eerder as Formule Een begin, 'n feit wat John Surtees reeds in die middel van die 1966-seisoen laat vertrek het. Ickx het in die reën op Zandvoort gewen op Firestone nat bande, terwyl Stewart geen kans gehad het met sy Goodyear-rubber nie. 

Daarna moes hy baie keer onttrek, terwyl Stewart die een oorwinning na die ander behaal het, ten spyte daarvan dat Ickx hom weer 'n goeie uitdaging by die Nürburgring gegee het, waar albei jaers van 1968 tot 1973 oorwinnings gedeel het. Daardie lang en baie uitdagende baan was die gunsteling van Ickx, terwyl Stewart dit die 'Groen Hel' genoem het, sowel as 'n dryfkrag agter die jaersboikot van 1970 wat die Duitsers aangespoor het om die uitleg van die baan, wat reeds in 1927 gebou is, te herwerk. Stewart het gesê die enigste ding wat sedertdien verander het, was die bome wat groter gegroei het. Soos versoek, is bome naby aan die baan afgesaag en vervang met 'n klein aflooparea, en armco. Dus het die Skot en die Belg nie net op die baan baklei nie, maar ook van die baan af. Stewart het voortdurend geveg vir meer veiligheid in Formule Een, terwyl Ickx gedink het dat dit die uitdaging uit die sport neem.

In 1972 het Ickx by Ferrari gebly en tweede in Spanje en Monaco geëindig. Daarna het die Ferrari vele kere uitgeval. Tog was dit weereens die Nürburgring waar Ickx gretig was om te wys dat dit "sy baan" was, wat sy groot mededinger Stewart glad nie kans gegee het nie. Net soos Stewart 'n jaar later betref, en ander kampioene soos Juan Manuel Fangio in 1957, het dit geblyk dat Ickx se laaste Formule Een-oorwinning by Nürburgring gekom het, waar voortreflike bestuursvernuf voortreflike masjinerie kon klop.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb127222243 (data)
* GND: 118708589
* ISNI: 0000 0000 0293 5759
* LCCN: no2013061675
* NKC: mzk20201097272
* NTA: 160308925
* SUDOC: 082678197
* VIAF: 14961249
* WorldCat Identities: lccn-no2013061675

 |
**Joanne Gignilliat Trimmier Woodward-Newman** (gebore op 27 Februarie 1930) is ’n Amerikaanse aktrise, vervaardiger, aktivis en filantroop. Sy is waarskynlik die bekendste vir haar rol in *The Three Faces of Eve* (1957), waarvoor sy ’n Oscar gewen het.

Loopbaan
--------

In 1958 saam met haar man, Paul Newman.
Woodward se eerste rolprent was ’n post-burgeroorlog-western, *Count Three and Pray* (1955). Sy was tussen flieks ook op Broadway op die verhoog te sien, waar sy haar man, Paul Newman, met die produksie van *Picnic* ontmoet het. Hulle is in 1958 getroud en het saam in die prent *The Long, Hot Summer* gespeel. Teen daardie tyd was Woodward reeds in *The Three Faces of Eve* (1957), waarvoor sy ’n Oscar vir beste aktrise gewen het.

Sy het benewens in *The Long, Hot Summer* in nog nege rolprente saam met Newman verskyn, onder meer in *From the Terrace* (1960), *Paris Blues* (1961), *A New Kind of Love* (1963), *Harry & Son* (1984, met Newman as regisseur) en *Mr. and Mrs. Bridge* (1990). Sy het ook in vyf prente gespeel wat Newman geregisseer het, maar nie in gespeel het nie, insluitende 1972 se *The Effect of Gamma Rays on Man-in-the-Moon Marigolds* en 1987 se *The Glass Menagerie*.

Sy het in 1993 die rol van Tom Hanks se ma vertolk in *Philadelphia* (1993) en was in dieselfde jaar die verteller van Martin Scorsese se rolprentweergawe van *The Age of Innocence*.

Woodward het ook gereeld op televisie verskyn, in prente soos *Sybil* (1976), saam met Sally Field, en *Crisis at Central High* (1981). In 1993 het sy die TV-weergawe van die toneelstuk *Blind Spot* help vervaardig en daarin gespeel. Sy is vir ’n Emmy vir beste aktrise benoem. Sy was uitvoerende vervaardiger van die 2003-TV-produksie *Our Town* met Newman as die verhoogbestuurder, ’n rol waarvoor hy vir ’n Emmy benoem is.
**Lana J. Marks** (gebore 18 November 1953) is 'n VSA-gebaseerde mode-ontwerper wat die gelyknamige modemerk Lana Marks gestig het. Sy is die voormalige Amerikaanse ambassadeur in Suid-Afrika. Sy het op 28 Januarie 2020 haar diplomatieke geloofsbriewe aan die Suid-Afrikaanse regering voorgelê.

Vroeë lewe en opvoeding
-----------------------

Lana Bank is in Oos-Londen, Suid-Afrika gebore. Haar pa, Alec Bank, het as kind uit Litaue geëmigreer. Hy was 'n welgestelde eiendomsontwikkelaar en 'n leier in die Joodse gemeenskap. Sy was 'n leerder aan Clarendon High School for Girls in Oos-Londen en praat vlot Xhosa en Afrikaans.

Marks is 'n ywerige tennisspeler wat al vir Bermuda gespeel het, en in 1985 'n bronsmedalje vir die Verenigde State op die Makkabiese Spele gewen het, in die Suid-Afrikaanse Ope gespeel het, en ook die kwalifiserende ronde van die Franse Ope gehaal het.

Loopbaan
--------

Marks was die uitvoerende hoof en ontwerper van Lana Marks, 'n handelsmerk vir mode-bykomstighede wat spesialiseer in eksotiese klere en bekend is vir die vervaardiging van die wêreld se duurste handsakke. Toe Helen Mirren in 2007 'n Oscar-toekenning verower, dra sy een van Marks se handsakke na die verhoog om haar toekenning te ontvang. Marks se dogter bestuur tans die handelsmerk.

Marks het in die Women's Leadership Board by die John F. Kennedy School of Government gedien. Sy is ook gekies om aan die "Women and Power: Leadership in the New World" -byeenkoms deel te neem. Marks het aan die Georgetown Universiteit se lesingsreeks deelgeneem waar sy MBA studente toegespreek het. 

Die Lana Marks-onderneming het winkels in Palm Beach, New York, Beverly Hills en Doebai. 

### Ambassadeur in Suid-Afrika

Marks lag saam die burgemeester van Kaapstad Dan Plato
Haar aanstelling in die pos is van 'n bron in die departement van internasionale betrekkinge en samewerking, Suid-Afrika se departement van buitelandse sake, uitgelek. Op 14 November 2018 benoem president Donald Trump haar as die Amerikaanse ambassadeur in Suid-Afrika. Sy is op 26 September 2019 eenparig deur die Senaat bevestig. Sy is op 4 Oktober 2019 in die ampseed ingehuldig en het op 9 November 2019 haar pos opgeneem. Marks het op 28 Januarie 2020 haar diplomatieke geloofsbriewe aan president Cyril Ramaphosa voorgelê.

Sy het op 20 Januarie 2021 uit die pos bedank omdat Joe Biden as die nuwe Amerikaanse president ingehuldig is.

Persoonlike lewe
----------------

Marks is sedert 1976 met dr Neville Marks, 'n praktiserende psigiater verbonde aan die JFK Mediese Sentrum, getroud. Marks en haar man het in Bermuda gewoon voordat hulle in 1987 na Florida verhuis het. Die egpaar het twee kinders.
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Koper-63  |
|   |
| Protone | 29  |
| Neutrone | 34  |
| Kernspin | 3/2-  |
| Massa-oorskot | -65579,5 keV  |
| **Status** |
| Status | stabiel  |
| Relatiewe voorkoms | 69,17%   |
| **Navigasie** |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 6128Ni |  |  |
|  | {\displaystyle \nwarrow }{\displaystyle \uparrow }{\displaystyle \nearrow } |  |
| 6228Ni | {\displaystyle \leftarrow }**6329Cu**{\displaystyle \rightarrow } |  |
|  | {\displaystyle \swarrow }{\displaystyle \downarrow }{\displaystyle \searrow } |  |
| 6328Ni |  |  |

 |
| Lys van isotope |

**Koper-63** (Chemiese notasie: **6329Cu**) is 'n stabiele isotoop van koper. Dit is die isotoop met die hoogste voorkoms.

Nukleosintese
-------------

Die isotoop word vermoedelik tydens 'n ontploffende koolstofverbranding (*ECB*: *esplosive carbon burning*) gevorm wat tydens 'n supernova van tipe II kan optree. Neutrone word in die koolstofskil van die ster op 'n tydskaal van < 1 sekonde vrygestel en dit veroorsaak 'n vinnige neutronvangs wat nie heeltemal die klassieke r-proses volg omdat daar nie voldoende neutrone is nie.

Koper-63 kan egter dalk ook voor die supernova-ontploffing in die swak s-proses gedurende die heliumverbranding gevorm word omdat dit die vervalproduk van 63Ni is. Hierdie nikkelisotoop word in die s-proses gevorm, maar dit is onstabiel. Die halfleeftyd is 101,2±1,5 jaar. Tydens die heliumverbranding is die temperatuur omtrent 0,3 miljard Kelvin en die neutrondigtheid is laag genoeg dat die nikkelisotoop kan verval sonder om nog 'n neutron in te vang en 64Ni te vorm. In die later koolstofverbranding is nogtans die temperatuur hoër, omtrent 1 miljard Kelvin en sal die neutronvangs wel gebeur.

KMR en kwadrupoolresonansie
---------------------------

Koper-63 kan vir kernmagnetiese resonansie aangewend word. Hoewel die chemiese verskuiwings baie groot is, is die seine ook baie breed vanweë die kwadrupool wat die kern besit. In groot molekules is die sein te breed om in 'n spektrometer met hoë oplossende vermoë waargeneem te word.

Die Cu2+-ioon is paramagneties en in hierdie toestand kan KMR nie gebruik word nie. Die Cu+ en Cu3+-oksidasietoestand kan wel gebruik word. Die laaste toestand is nogtans taamlik seldsaam. Koper-63 KMR is as funskie van die temperatuur in die supergeleier YBa2Cu3O7 saam met die kwadrupoolresonansiesein (NQR) gemeet om die supergeleiding te studeer.
**Ongelede woorde**, (ook genoem **simplekse woorde**) is woorde wat geen morfologiese struktuur het nie; dit sluit voorbeelde in soos tafel, blad, pampoen, koekemakranka, botter, taak en kombuis.

Die onderskeid tussen komplekse (gelede woorde) en simplekse woorde moet nie verwar word met die onderskeid tussen meerlettergrepige woorde (dit is woorde wat uit meer as een lettergreep bestaan, soos tafel bestaan uit "ta" en "fel" of kombuis uit "kom" en "buis") en eenlettergrepige woorde (dit is woorde wat uit slegs een lettergreep bestaan, soos "blad" en "poot") nie. Oor die algemeen gesien, is meerlettergrepige en eenlettergrepige woorde nie per se van belang in morfologie nie. Dit beteken dat ongelede woorde of te wel, simplekse woorde, 'n woord is wat uit 'n enkele morfeem bestaan (d.i. wat monomorfemies is) en wat dus geen morfologiese struktuur het nie en slegs uit een basisvorm bestaan.

Bronne
------

* Van Huyssteen, G.B. 2014. Morfologie. (In Carstens, W.A.M. & Bosman, N. red. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik. p. 174-175).
*Hierdie artikel behoort versmelt te word met Stranding van Haerlem.*

*Die artikel is oor die skip, vir ander gebruike, sien Haarlem.*
Geen skeepsramp het so 'n direkte invloed op die geskiedenis van Suid-Afrika gehad as die stranding in Tafelbaai van die VOC-skip die **Haarlem** nie. Dit het direk gelei tot die stigting van die verversingspos aan die Kaap die Goeie Hoop onder Jan van Riebeeck.

Op 16 Januarie 1647 het die *Haarlem* (ook genoem *Nieuwe Haerlem* of slegs *Haerlem*) as deel van die retoervloot van Batavia (Java) na Nederland vertrek. In Maart was die Haarlem in Tafelbaai geanker. Weens 'n skielike besonder sterk suidooster strand die skip net suid van die huidige Milnerton. Die kaptein en van sy bemanning gaan met 'n ander skip in die vloot verder en laat onderkoopman Leendert Janszen en 'n groep van 60 in die Kaap agter tot die retoervloot van 1648 hulle na die vaderland sou terugneem. So word Janszen-hulle die eerste blankes wat 'n winter aan die Kaap deurbring. 

Tussen die duine bou die skipbreukelinge 'n vierkantige vesting van hout "vasticheyt Zandenburgh" as skuiling teen die Kaapse winter en bergplek vir al die vrag van die *Haarlem* wat hulle kon red. Daarna het hulle die wrak aan die brand gesteek. Hulle gaan op jagtogte, ruil beeste en skape met die Strandlopers en lê groentetuine aan.

Op 3 April 1648 vertrek die geselskap met die retoervloot onder Wollebrandt Geleynsz de Jongh na Nederland. Op een van die skepe is Jan van Riebeeck 'n passasier.

Die Here XVII vra dat Janszen 'n rapport opstel oor sy verblyf aan die Kaap. Hy en Matthys Proot wys in hul "Remonstrantie" (verslag) op die voordele wat 'n steunpunt hier vir die skeepvaart tussen Nederland en Java sal inhou. Groente en vrugte sal hier in die vrugbare grond goed verbou kan word, vars vleis en vis is volop beskikbaar, 'n hospitaal vir siek matrose kan gebou en die Khoikhoi gekersten word. Boonop kan die bou van 'n kaai baie skipbreuke verhoed. 'n Nederlandse vestiging kan boonop onverhoedse hinderlae deur die vyand teenwerk. Gevolglik besluit die VOC om 'n verversingspos hier te stig. Proot word aanvanklik as kommandeur gekies, maar in Desember 1651 word Jan van Riebeeck amptelik aangewys.

Bibliografie
------------

* Burman, Jose: The bay of storms – Table Bay 1503-1860. Kaapstad: Human & Rousseau, 1976. ISBN 0-7981-0670-0
* Potgieter, Coenraad: Skipbreuke aan ons kus. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, 1969.
* Turner, Malcolm: Shipwrecks and salvage in South Africa – 1505 to the present. Kaapstad: Struik, 1988. ISBN 0-86977-387-9
'n Geval van uiters vinnige siklogenesis (bron: EUMETSAT)
'n **Europese windstorm** is 'n magtige sikloniese storm of orkaan, wat gedurende die wintermaande van die Noordelike Halfrond oor die Noord-Atlantiese Oseaan in die rigting van Noordwes-Europa beweeg.

Gewoonlik word veral die gebiede tussen die noordkus van Skotland en Noorweë deur hierdie soort storms geraak, maar hulle draai soms ook in suidelike rigting en berokken sodoende ook skade in gebiede soos Ierland, Wallis, Engeland, Frankryk, België, Nederland, Duitsland, Switserland, Swede, Litaue, Letland en Pole.

Aangesien hierdie windstorms orkaansterkte kan bereik, word hulle soms ook orkane genoem, ongeag die feit dat slegs min van hierdie storms as tropiese siklone ontstaan. *Orkan* is egter byvoorbeeld die gewone Duitse term vir 'n magtige windstorm.

Europese windstorms het in die tydperk tussen 1990 en 1998 jaarliks 'n skade van sowat 1,9 miljard € (17,7 miljard ZAR) berokken, terwyl assuransies jaarliks 1,4 miljard € (13,05 miljard ZAR) se skadevergoedings betaal het. Dit maak van Europese windstorms die tweede duurste natuurrampe na tropiese siklone in die Verenigde State.

Siklogenesis
------------

Die weerverskynsel van 'n Europese windstorm ontstaan wanneer warm lugmassas uit die tropiese gebiede en 'n koue front, wat vanaf Groenland beweeg het, suidoos van Newfoundland ontmoet. Die warmlug begin opstyg, en 'n magtige laedrukgebied ontstaan, wat dikwels oor die Atlantiese Oseaan in die rigting van Europa beweeg.

Die Noord-Atlantiese Ossilasie (NAO)
------------------------------------

Weerstoestande in Europa word onder meer deur die Noord-Atlantiese Ossilasie (NAO) bepaal, 'n voortdurende verskil van die atmosferiese lugdruk tussen die sogenaamde Ysland-laagdrukgebied en die Asore-hoogdrukgebied. Indien dié verskil groot raak, word weerstoestande deur swaar weer en reën oorheers. In die gematigde winters kom sterk windstorms dan dikwels voor. Word dit swakker, is weerstoestande in Europa geneig om duidelik kouer te wees.

In die dekades ná die Tweede Wêreldoorlog tot by die laat sewentigerjare was die NAO taamlik swak, en weerstoestande was gekenmerk deur warm somers en koue winters. Hierdie toestande het daarna voorlopig verander, en sommige deskundiges het die fenomeen as die negatiewe uitwerking van globale verwarming beskou: Winters het baie gematig geword. In werklikheid het ook die versterking van die NAO in hierdie periode 'n groot rol gespeel.

Sedert die laat 1990's het die prentjie opnuut begin verander, en Europa het weer strawwe winters en baie warm somers. Volgens deskundiges soos die voormalige leier van die Berlynse Weerkundige Instituut, Horst Malberg, moet hierdie verandering aan 'n nuwe afswakking van die NAO toegeskryf word. Rofweg drie tot vyf dekades lank hou NAO se swak of sterk tendens aan. Warm winters in Europa word dus deur die oorheersende westelike, Atlantiese invloede veroorsaak, terwyl kouer winters verduidelik dat NAO verswak het en die brandpunt van Europa se weer na die ooste verskuif het.
**Kensal Green Cemetery**  


---

**Ligging**  

Kensal Green, Kensington  

Londen, Verenigde Koninkryk

---

**Gevestig in**  

1832

---

**Oppervlakte**  

72 akkers (29 hektaar)

---

  

**Permanente grafte**  

65 000+

---

**Status**

Steeds in gebruik

Grafmonumente op Kensal Green
Die Anglikaanse kapel
Die **Kensal Green-begraafplaas** (Engels: *Kensal Green Cemetery*) is 'n begraafplaas in Kensal Green, 'n stadsdeel in die Wes-Londense distrik Royal Borough of Kensington and Chelsea. As voorbeeld vir Kensal Green, wat deur die advokaat George Frederick Carden gestig en in 1833 geopen is, het die beroemde Paryse Père-Lachaise-begraafplaas gedien.

Vandag strek Kensal Green, wat aan 'n kanaal - die *Grand Union Canal* - grens, oor 'n oppervlakte van 72 akkers en sluit ook twee bewaringsgebiede in. Die begraafplaas is die habitat van ten minste 33 voëlspesies en ander diere. Sy grafmonumente wissel van groot mausoleums, waarin welvarende en bekende persoonlikhede ter ruste gelê is, tot 'n verskeidenheid kleiner grafte. Dele van Kensal Green is aan jong oorledenes gewy.

Kensal Green, wat oorspronklik deur die *General Cemetery Company* opgerig en bestuur is, is een van sewe tuinagtige begraafplase in Londen waarna informeel as die *Magnificent Seven* verwys word. Met drie kapelle, wat oopstaan vir aanhangers van alle gelowe en van alle sosiale agtergronde, bied Kensal Green sedert sy opening 'n waardige en rustige plek waar oorledenes herdenk kan word. Die Engelse skrywer G. K. Chesterton (1874–1936) het die begraafplaas onsterflik gemaak met enkele lyne van sy gedig *The Rolling English Road* wat in die werk *The Flying Inn* verskyn het:


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *For there is good news yet to hear and fine things to be seen; Before we go to Paradise by way of Kensal Green.* |  |

Ondanks die klassieke voorkoms van sy hoofgeboue, waaronder die toegangsgeboue wat volgens die Griekse antieke styl ontwerp is, het Kensal Green 'n sterk Gotiese karakter danksy die groot aantal grafmonumente in dié styl. Die begraafplaas het vanweë sy besondere atmosfeer as coulisse vir 'n verskeidenheid rolprente gedien, waaronder *Theatre of Blood* waarin Vincent Price en Diana Rigg die hoofrolle vertolk het.
**Hadera** (Hebreeus: חֲדֵרָה; Arabies: الخضيرة) is 'n Israelse stad in die noordelike Sharonvlakte, tussen Netanya en Haifa. Die stad word dikwels aangedui as die noordelike grens van die metropool van Tel Aviv ("van Gadera tot Hadera") en het in Desember 2005 74 700 inwoners gehad. Dit is die hoofstad van 'n subdistrik met dieselfde naam wat in die Haifadistrik geleë is.

Geskiedenis
-----------

Die Groot Sinagoge van Hadera, uit 1940
Hadera is opgerig as 'n landboudorp in 1891, op grond wat Jode aangekoop het in die destydse Ottomaanse Ryk.

In 1936 word 'n sentrale sinagoge gebou, gedeeltelik op oorblyfsels van 'n ou herberg.

Ekonomie
--------

Deesdae werk die meeste inwoners in die diensindustrie en die stad se industrie en buite die stad as pendelaars. Die groot werkgewers van die stad sluit in die Mediese Sentrum Hillel Yaffe en die kragsentrale *Orot Rabin.* *Orot Rabin* ("ligte van Rabin") is 'n steenkoolsentrale, waarvoor die brandstof veral uit Suid-Afrika ingevoer word. Die kole word op 'n pier op pale gelos en met 'n vervoerband na die sentrale vervoer.

Die sosiaal-ekonomiese profiel van die stad is gemiddeld op Israelse skaal (5 uit 10), maar die gemiddelde salaris van werknemers lê onder die landelike gemiddelde. Daar woon 1048 vroue vir elke 1000 mans.

Kultuur en toerisme
-------------------

Kikar Hahashmal (*Die elektrisiteitsplein*) met standbeeld
Hadera het lang strande aan die Middellandse See. Die stad is trots op 'n semi-professionele simfoniese strykorkes en een van die oudste blaasorkeste van Israel, die brandweerorkes. Dié orkes is gestig deur Otto Gronich, die vader van komponis/sanger Shlomo Gronich, moontlik die bekendste seun van die stad. Die olimpiese kampioen sylplankrykampioen Gal Fridman is ook in Hadera gebore, maar bloot omdat die streekshospitaal dienste verleen het aan sy woonplek Pardes Hana-Karkur.

Mediese Sentrum Hille Yaffe, die streekshospitaal van Hadera

Susterstede
-----------

* Vlag van Verenigde State van Amerika Saint Paul, Minnesota, Verenigde State (sedert 1981)
* Vlag van Duitsland Neurenberg, Beiere (sedert 1995)
* Vlag van Verenigde State van Amerika Charlotte, Noord-Carolina, Verenigde State (sedert 2008)
* Vlag van Nederland Haren, Groningen, Nederland
* Vlag van Frankryk Besançon, Frankryk (sedert 1964)
* Vlag van Rusland Derbent, Rusland (sedert 2006)

Gebore
------

* Gal Fridman (1975), sylplankryer
* Ilan Gronich, violis
* Shlomo Gronich, musikus
* Sarit Hadad (1978), sangeres
* Ofra Harnoy, tjelliste
* Moshe Kahlon (1960), politikus

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4359263-6
* LCCN: n84039881
* MusicBrainz: 474e8b92-8d76-419d-b9e7-8ccbd6d20c28
* VIAF: 145463512
* WorldCat Identities (via VIAF): 145463512

 |
Piktogram wat bokssport aandui
'n Bokswedstryd tussen Ricardo Domínguez (links) en Rafael Ortíz
Twee amateurboksers van die Amerikaanse Lugmag tydens 'n toernooi in 2004
**Boks** is 'n taktiese vegsport. Twee teenstanders, wat gewoonlik beskermende handskoene en ander beskermende toerusting soos handomhulsels en mondskerms dra, probeer punte aanteken deur met hul vuiste na mekaar te slaan in 'n bokskryt. Dié geskied met enkelhoue, of 'n kombinasie van verskillende houe; die direkte hou, die opstopper en die haakhou. Krag is nie so belangrik as spoed nie, vir hierdie rede word boks ook nie as 'n kragsport gekategoriseer nie. Naas die tradisionele mansboksitems word kampioenskappe ook vir dames aangebied.

Olimpiese boks het 'n ouderdomsbeperking van 17–34 jaar en mans kompeteer volgens gewigsgroepe. Amateurboks is beide 'n Olimpiese en Statebondspele-sport en is 'n standaardwedstryd by die meeste internasionale toernooie, asook by wêreldkampioenskappe.

Reëls
-----

Slegs houe of stote met 'n geslote vuis bo die gordel word toegelaat. Verder is die volgende verbode: buk benede die gordel van die teenstander, vashou, stoei, slinger, houe agter die kop, vashou aan die kryttoue, lig van 'n been, trap of skop, die gebruik van 'n knie asook die aanval van 'n teenstander wat teen die planke is.

Elke kragmeting word deur 'n skeidsregter beslis, oor 'n reeks tussenposes van een tot drie minute wat "rondtes" genoem word. 'n Wenner kan beslis word voor die voltooiing van die rondtes wanneer 'n skeidsregter ag dat 'n opponent nie in staat is om voort te gaan nie, 'n opponent diskwalifiseer, of die opponent tou opgooi. Wanneer 'n geveg die einde van sy laaste rondte bereik met albei teenstanders wat nog staande is, bepaal die beoordelaars se telkaarte die wenner. Indien beide vegters gelyke tellings van die beoordelaars kry, word 'n professionele wedstryd as 'n gelykopuitslag beskou. In Olimpiese boks, omdat 'n wenner aangewys moet word, ken beoordelaars die wedstryd op tegniese kriteria aan een vegter toe.

Suid-Afrikaanse boksers
-----------------------

Van die bekendste Suid-Afrikaanse boksers sluit in:

* Cassius Baloyi
* Daan Bekker
* Francois Botha
* Vuyani Bungo
* David Carstens
* Stan Christodoulou
* Gerrie Coetzee
* Pierre Coetzer
* Piet Crous
* Darius Dhlomo
* Johnny du Plooy
* Kallie Knoetze
* Pierre Fourie
* Robey Leibbrandt
* Corrie Sanders
* Mike Schutte
* Vic Toweel
* Willie Toweel
Die **Goudstadse Onderwyskollege** (GOK) was ’n instelling in Johannesburg waaraan onderwysers van 1961 tot einde 1992 deur medium Afrikaans opgelei is. 

Die lang veldtog vir 'n Afrikaanse onderwyskollege of universiteit in Suid-Afrika se grootste stad is in drie fases gevoer. Die eerste, tussen 1956 en 1961, het sy hoogtepunt bereik met die stigting van die GOK in Februarie 1961. Gedurende die tweede fase, tussen 1961 en 1965, is onderhandelings gevoer met die Universiteit van Suid-Afrika. Die finale veldtog, in 1965 en 1966, was gerig op die verkryging van 'n eie, onafhanklike Afrikaansmediumuniversiteit.

Die Goudstadse Onderwyskollege het met sowat 110 voltydse en 40 deeltydse studente begin in ’n skoolgeboutjie op die klipkoppies van die voorstad Cottesloe en uitgebrei tot ’n groot kollege met ’n manskoshuis, Majuba, en twee vrouekoshuise, Panorama en Horison. In dié omgewing het later ook die Randse Afrikaanse Universiteit tot stand gekom en is die SAUK se hoofkantoor opgerig.

Bekende kunstenaars het aan die GOK studeer, onder andere Rouel Beukes, Sonja Herholdt en Hennie Smit. Die kollege het op 31 Desember 1992 gesluit.

Bronne
------

* (af)  Goudstad – die beginjare. URL besoek op 14 September 2016.
Die ligging van die Goudkus.
Die **Goudkus** was die naam van ’n streek aan die Golf van Guinee in Wes-Afrika wat ryk was aan goud, asook petroleum, ruolie en aardgas. Dit is nou die land Ghana.

Etimologie en ligging
---------------------

Die Goudkus, Slawekus en Peperkus is genoem na die hoofuitvoergoedere daar. Die Goudkus was oos van die Ivoorkus en wes van die Slawekus.

Vroeë gebruike van die naam "Goudkus" het letterlik na die kus verwys en nie na die binneland nie. Eers in die 19de eeu is die term gebruik vir gebiede wat ver van die kus af geleë was.

Streke
------

Die streke van die Goudkus was die:

* Portugese Goudkus (Portugese)
* Brandenburger-Goudkus en Pruisiese Goudkus (Duitsers)
* Sweedse Goudkus (Swede)
* Deense Goudkus (Denemarke-Noorweë)
* Hollandse Goudkus (Nederlanders)
* Britse Goudkus (Engelse)

"Ghana" is die wettige naam vir die Goudkusstreek wat die volgende vier streke omvat wat net voor onafhanklikwording elk ’n eie grondwetlike posisie gehad het:

* Goudkus (streek): Akan, Ga-Adangbe, Anlo Ewe, Dene, Hollanders, Engelse, Duitsers, Portugese en Swede;
* Koninkryk Asjanti (Akan: Asjanti, Brong-Ahafo, Sentrale, Oostelike, Groter Accra- en Westelike Streek);
* Protektoraat van die Noordelike Gebiede (Bo-Westelike, Bo-Oostelike en Noordelike Streek); en
* Britse Togoland.

Geskiedenis
-----------

’n Posseël uit die 1930's met die Goue Stoel en koning George VI.
Europeërs het in 1482 dié streek in Afrika bereik en vir eeue daarna het verskeie Europese ryke en handelsmaatskappye handelsposte daar gestig. Hulle het die kolonies gebruik om hulle natuurlike hulpbronne te ontgin eerder as om groot getalle mense daar te vestig.

Die Portugese Goudkus is eerste gevestig. Die Nederlanders het in 1598 aangekom en in 1642 die Portugese gebied in die Nederlandse Goudkus geïnkorporeer. Die Nederlanders het in die streek gebly tot 1871, toe die laaste van hulle nedersettings in die Britse Goudkus opgeneem is.

Daar was ook die Brandenburger-Goudkus, wat in 1682 ’n kolonie in die streek gevestig het. Dit het later die Pruisiese Goudkus geword en in 1721 het die Nederlanders dit gekoop. Die Sweedse Goudkus dateer van 1650. Die Dene het in 1663 aangekom en later die Sweedse gebied in die Deense Goudkus geïnkorporeer.

In 1850 het al die nedersettings deel van die Britse Goudkus geword. Die Britte het in die 19de eeu meer grondgebied ingepalm ná die Anglo-Asjanti-oorloë. In 1957 het die Goudkus as die land Ghana onafhanklik geword.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb15324265w (data)

 |
Die Engelse teoloog **John Wycliffe** (ca. 1330–1384) word beskou as een van die voorlopers van die Protestantse Hervorming. Sy teorieë oor die verhouding tussen Kerk en Staat is onder meer deur die Lollarde en Johannes Huss oorgeneem. Sy uitsprake oor die Kerk is eers na sy dood deur die konsilie van Konstanz (1414–1418) veroordeel. Sy volgelinge, die Lollarde, is wreed vervolg. John Wycliffe is in omstreeks 1330 in die Engelse graafskap Yorkshire gebore as die seun van welgestelde ouers.

Hy het in Oxford gaan studeer, waar hy in 1372 'n doktorsgraad in die teologie verwerf het. Daarna het hy 'n dosent in die teologie geword, maar terselfdertyd 'n aantal kerklike ampte beklee om aan die lewe te bly. Wycliffe het die kerklike praktyke van sy tyd aan die norme van die vroeë Christelike kerk getoets en veral die geskrifte van die kerkvader Augustinus (354-430) goed bestudeer. Hy het tot die slotsom gekom dat die Rooms-Katolieke Kerk en die pous meer wêreldse mag uitgeoefen het as wat wenslik was.

Toe 'n afvaardiging van die Engelse koning onder leiding van Jan van Gent (John of Gaunt), die hertog van Lancaster, met pouslike gesante oor kerklike belasting moes onderhandel, was Wycliffe een van die afgevaardigdes. Hy het gemeen die pous het geen reg om belasting en geskenke van die Staat te eis nie. Wycliffe het selfs verder gegaan en geëis dat die Kerk alle besittings moet aflê – die Kerk was in daardie tyd baie ryk – en dat die Staat meer seggenskap in kerksake moet kry.

Sy stellings het hom die vyandskap van die aartsbiskop van Kantelberg, William Courtenay (1342–1396), op die hals gehaal. Dit het Wycliffe nie gestuit nie, en hy het twee boeke oor die onderwerp, *De civili dominio* en *De officio regis*, geskryf en ook die Bybel in Engels vertaal. Hoewel Wycliffe deur die invloedryke Jan van Gent beskerm is, het Courtenay tog daarin geslaag om Wycliffe uit sy doseerpos by Oxford te laat ontslaan. Na 1381 het ’n groep opstandige boere, die Lollarde, sommige van Wycliffe se idees oorgeneem. Die Praagse volksleier en teoloog Jan Hus (1369–1415) het ook ’n Wycliffe-volgeling geword en is op die brandstapel verbrand vanweë sy uitlatinge teen die Roomse Kerk.

Bronnelys
---------

* *Wêreldspektrum*, 1982, ISBN 0-908409-70-2, volume 29, bl. 167
**Johnny Carson** (1925–2005) was ’n Amerikaanse TV-aanbieder en komediant. Hy was vir dertig jaar (van 1962 tot 1992) bekend as die aanbieder van *The Tonight Show*.

Lewensloop
----------

Foto van Carson in die vloot.
John William Carson is op 23 Oktober 1925 in Corning, Iowa gebore. Hy begin sy loopbaan in die vermaaklikheidsbedryf as 'n kulkunstenaar. Tydens die Tweede Wêreldoorlog dien hy in die vloot, waarna hy 'n radio-aanbieder word. Vanaf die 1950's verskyn hy as 'n komediant op TV.

Hy bied sy beroemde praat-program *The Tonight Show* van 1962 tot 1992, vyf keer per week op NBC aan. Dit was die eerste laataand vertoning van die aard ter wêreld. In 1992 het Jay Leno by hom oorgeneem.

Carson het sewe Emmy-pryse gewen en was 'n ikoon op Amerikaanse televisie. Talle bekende mense het as 'n gas op sy program verskyn. In 1992 ken president George H.W. Bush die hoogste onderskeiding wat 'n burger te beurt kan val aan hom toe. Hy het in totaal 4350 uitsendings hanteer, waartydens sowat 22 000 gaste op sy program verskyn het. Sy gaste is kenmerkend met die uitroep "*Heeeere's Johnny!!*" aangekondig.

Op 19 Desember 1973 vertel die aanbieder op sy program dat daar 'n ernstig tekort aan toiletpapier sou wees. Die grap is later bewaarheid en dit het 3 weke geneem voordat supermarkte weer aan die aanvraag kon voldoen.

Carson het ernstig gerook en het 'n paar jaar lank aan emfiseem gelei voordat hy op 23 Januarie 2005 daaraan oorlede is. Hy was 79 jaar oud.