recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Hertzsprung-Russell-diagram
Spektraaltipe
Bruin-  
dwerge
Wit-  
dwerge
Rooi-  
dwerge
Subdwerge
Hoofreeks  
("dwerge")
Subreuse
Reuse
Helder reuse
Superreuse
Hiperreuse
Absolute
magni-
tude
(MV)

’n **Hiperreus** (klas 0) is ’n ster met ’n geweldige massa en helderheid en ’n hoë mate van massaverlies.

Eienskappe
----------

Die woord hiperreus word gewoonlik gebruik as ’n los term vir die helderste sterre, hoewel daar meer definitiewe definisies is. In 1956 het die sterrekundiges Feast en Thackeray die term super-superreus (later verander na hiperreus) gebruik vir sterre met ’n absolute helderheid van meer as -7. In 1971 het Keenan voorgestel dat die term net gebruik word vir superreuse met minstens een breë-emissiekomponent in Hα, wat dui op ’n uitgebreide stellêre atmosfeer of ’n relatief groot verhouding van massaverlies. Dié kriterium word tans die meeste deur wetenskaplikes gebruik. Baie sterrekundiges gebruik nie die term hiperreus nie, behalwe soms vir spesifieke, goed gedefinieerde groepe soos die geel hiperreuse.

Weens hul groot massa is die lewensduur van ’n hiperreus baie kort in sterrekundige terme: net ’n paar miljoen jaar in vergelyking met sowat 10 miljard jaar vir sterre soos die Son. Daarom is net ’n paar hiperreuse bekend ten spyte van hul helderheid, wat meebring dat hulle selfs in naburige sterrestelsels maklik geïdentifiser kan word.
Hawthornden in Herschel Walk, Wynberg
Die binnekant
**Hawthornden** is 'n besonder groot dubbelverdiepinghuis waarvan die geskiedenis terug dateer tot sover as 1683. Dit is geleë in Herschel Walk in Wynberg (Kaapstad) en grens aan die terrein van die Hoër Seunskool Wynberg.

Die huis is gebou in die Victoriaanse styl. Die versierde plafonne en mure en die meubels is in die Victoriaans-Edwardiaanse styl met 'n sterk Italiaanse invloed.

In 1891 het die mynmagnaat sir J.B. Robinson die huis en landgoed gekoop en daar gewoon tot sy dood. Hy het die huis vergroot en opgeknap. Later is dit deur sy oudste dogter Ida Labia en haar man bewoon. Die huis met sy unieke versameling laat-Victoriaanse skilderye en beeldhoukuns en twee antieke motors is in 1976 deur Robinson se kleinseun, graaf Natale Labia, as 'n museum aan die Kaapse regering geskenk. Op die terrein is die grafkelder van die Robinson- en Labia-families.

Die huis en die oorblywende deel van die landgoed is tot gedenkwaardigheid verklaar. Omdat dit 'n private woning is, is dit nie vry toeganklik nie.

Bibliografie
------------

* Fransen, Hans: A guide to the old buildings of the Cape. A survey of extant architecture from before c1910 in the area of Cape Town, Calvinia, Colesberg, Uitenhage. Kaapstad: Jonathan Ball, 2004. ISBN 1-86842-191-0
Die **himenium** is die sporevormende laag selle op die himenofoor van ‘n swam. Hier ontwikkel die selle tot sporesakkies om spore te kan voortbring. In sommige spesies verander alle selle in die himenium in basidia of asci; in andere spesies verander ‘n deel van die selle in steriele selle soos die sistidia (in Basidiomycetes) of parafises (in Pezizomycotina). Hierdie selle is vaak kenmerkend by die mikroskopiese identifikasie.
Die subhimenium bestaan uit die draende swamdraad waaruit die selle van die himenium groei. Die himenoforiese trama wat die merendeel van die himenofoor uitmaak, bevind hom daaronder.
De posisie van die himenium is tradisioneel die eerste kenmerk wat gebruik word in die klassifikasie en identifikasie van paddastoele.

Oppervlakte
-----------

* lamelle (kiewe)
* porieë
* glad
* plooie
* stekels

* Himenofoor
* Himenofoor met lamelle (kiewe)
* Himenofoor met porieë
* Gladde himenofoor
* Himenofoor met gerugde oppervlakte
* Himenofoor met stekels

Bronne
------

* Régis Courtecuisse, Bernard Duhem : *Guide des champignons de France et d'Europe* (Delachaux & Niestlé, 1994-2000). ISBN 2-603-00953-2
**Hilton Lobberts** (\* 11 Junie 1968, Paarl) is ’n Suid-Afrikaanse rugbyspeler wat in die Superrugbyreeks vir die Cheetahs, en in die Curriebeker vir die Vrystaat Cheetahs op slot en flank speel.

Lobberts het sy rugbyloopbaan by die Boland Kavaliers begin en in 2004-2005 vir die Suid-Afrikaanse o/19-span gespeel en in 2005 vir die o/21-span. Daarvandaan is hy na Pretoria waar hy vir die Blou Bulle en die Bulls gespeel het. Terwyl hy by die Bulle betrokke was, in 2006-2007, het hy in twee toetse en twee toerwedstryde vir die Springbokke gespeel. Hy het ook in 2007 vir die Opkomende Springbokke in een wedstryd gespeel. Daarna is hy na Kaapstad waar hy vir die Stormers en Westelike Provinsie en as leenspeler vir die Boland Kavaliers gespeel het. Vir die 2012-2013-seisoen is Lobberts na Italië waar hy vir die klub San Donà gespeel het. Hierna het hy na Suid-Afrika teruggekeer en het hy hom by die Griekwas aangesluit. Terwyl hy in Kimberley was het hy in 2014 sy buiging vir die Cheetahs in die Superrugbykompetisie gemaak. Hy het daardie jaar in slegs een wedstryd gespeel maar het in 2016, nadat hy hom by die Vrystaat Cheetahs aangesluit het, meer gereeld speelkans gekry, veral na ’n besering van Boom Prinsloo.
Ligging van Kwinana, Wes-Australië
**Kwinana** is 'n plaaslike regeringsgebied in Wes-Australië. Dit beslaan 'n gebied van ongeveer 118 vierkante kilometer in die Perth metropool en is ongeveer 40 km suid van Perth se sentrale sakekern met die Kwinana Freeway langs. Kwinana het 287 km se paaie en het 'n bevolking van ongeveer 36 100 in 2014 gehad.

Geskiedenis
-----------

Kwinana is vernoem na die SS *Kwinana*, 'n skip wat in 1922 daar gestrand is. Sommige van die woonbuurte ontleen hul name van seilskepe wat vir die eerste keer immigrante na Wes-Australië gebring het, byvoorbeeld Medina, Calista en Parmelia.

Kwinana is eintlik 'n inboorlingwoord uit die Kimberley-streek wat 'mooi meisie' beteken. Baie mense voel dit is baie ironies aangesien Kwinana oor 'n groot nywerheidsgebied beskik met omliggende woonbuurtes wat beteken dat daar nie werklik enige onderbreking is in die opgeboude gebiede tot in Fremantle nie.

Nywerhede
---------

Kwinana se CBH graanlaaiterminaal.
BP was een van die stigtersmaatskappye van die nywerheidsgebied in samewerking met die staatsregering. Die staatsregering het daarna omgesien dat die hawegeriewe ontwikkel is om die aflaai van beduidende hoeveelhede ru-olie moontlik te maak. BP bestuur Wes-Australië se enigste olieraffinadery in Kwinana met vele ander petrochemiese verwante bedrywe in die omgewing soos byvoorbeeld Coogee Chemicals. Die Kwinana-ontsoutingsaanleg is ook hier geleë in die voorstad wat *Naval Base* heet.

Geriewe
-------

Die Perth Motorplex in Kwinana.
Kwinana bestaan egter nie net uit woonbuurtes nie en daar is drie openbare strande by Cockburn Sound wat oor Garden-eiland uitkyk. Die SS Kwinana vorm tans self deel van die kaai te Kwinana Beach. Die roestende oorblyfsels van die skip is tot op die laagwatervlak afgesny en met kalksteen opgevul om die platform te skep. Daar is ook vleiland en bosgebied in Kwinana.

Plaaslike maatskappye is ywerig om gesien te word as sou hulle die omgewing bewaar en beweer dat hulle die beste praktyke volg in vervaardiging in soverre dit omgewingsbeskerming betref.

Kwinana is ook die kern vir sleeprenne, 'n grondpad resiesbaan en vele ander motor- en motorfietssporte. Die Perth Motorplex is in Desember 2000 geopen teen 'n koste van AUD$20 miljoen met eetgeriewe, kroeë en beligting vir die stadion. Baie bekende motorsportgeleenthede word op die baan gehou.

Woonbuurte
----------

* Anketell
* Bertram
* Calista
* Casuarina
* Hope Valley
* Kwinana Beach
* Kwinana Town Centre
* Leda
* Mandogalup
* Medina
* Naval Base
* Orelia
* Parmelia
* Postans
* The Spectacles
* Wandi
* Wellard
| Eerste 7 ekumeniese konsilies
 |
| --- |
| **1**. Nicea I (325) |
| **2**. Konstantinopel I (381) |
| **3**. Efese (431) |
| **4**. Chalcedon (451) |
| **5**. Konstantinopel II (553) |
| **6**. Konstantinopel III (680–681) |
| **7**. Nicea II (787) |
| **Aanvaarding deur kerke**
**1-2**: Assiriese Kerk; **1-3**: Oriëntaal-Ortodoks; **1-4**: Anglikaans, Luthers, Calvinisties, Protestants; **1-7**: Rooms-Katoliek, Oosters-Ortodoks |

Die **Konsilie van Efese**, ook bekend as die **derde ekumeniese konsilie**, van die Christelike kerk in die Romeinse Ryk is in 431 deur keiser Theodosius II van Bisantium byeengeroep op versoek van Nestorius, die patriarg van Konstantinopel, tydens die pousskap van Celestinus I.

Doel en afloop
--------------

Nestorius het verkondig dat Maria nie Teotokos, dus die moeder van God, was nie maar die moeder van die menslike Jesus. Hy het klem gelê op die twee kenmerke van Jesus – goddelik en menslik. Sy houding het die protes van Cyrillus, die biskop van Alexandrië, ontlok wat gemeen het Nestorius verdeel Jesus in twee deur ’n onderskeid te maak tussen sy menslike en goddelike sy. Tydens ’n sinode in Rome is Nestorius gevra om afstand te doen van sy stellings, maar hy het geweier en die keiser gevra om ’n konsilie byeen te roep. Dit het plaasgevind in Efese, juis die plek waar Maria later gewoon en in besonder vereer is.

Die konsilie het bevestig dat Christus in slegs een Persoon volkome God en volkome mens is en dat die naam Gods Moeder dus Maria toekom; sy is die Moeder van Jesus die God-mens en nie net van Jesus die mens nie.

* Hierdie artikel is vertaal uit die Nederlandse Wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4032371-7
* LCCN: n81059846
* NKC: kn20141125001
* VIAF: 163039492
* WorldCat Identities: lccn-n81059846

 |
**Aleksandr Borodin** (Russies: Алекса́ндр Порфи́рьевич Бороди́н, [ɐlʲɪkˈsandr pɐrˈfʲi rʲjɪvʲɪtɕ bərɐˈdʲin], luister (hulp·inligting); 12 November 1833 – 27 Februarie 1887), een van die belangrikste Russiese komponiste van die 19de eeu, is in Sint Petersburg gebore. Hy het as skoolseun klavier, fluit en tjello leer speel en ook gekomponeer. Van 1850 af het hy in die chemie gestudeer en sy doktorsgraad het hy in 1859 behaal.

Na verdere studie in Europa het hy in 1864 hoogleraar in chemie aan die Medies-snykundige Akademie in Sint Petersburg geword. Uit hierdie tyd dateer sy eerste belangrike komposisie, die Eerste Simfonie in E-mol-majeur. In 1869 het Borodin aan sy Tweede Simfonie in B-mol en aan sy opera *Prins Igor* begin werk.

Hy het ook 'n aantal kunsliedere, strykkwartette, die Derde Simfonie in A-Mineur (onvoltooid) en die atmosferiese toondig *In die steppe van Sentraal-Asië* geskryf. Borodin se opbrengs is vanweë sy primêre bedrywighede as mediese wetenskaplike gering, maar die gehalte van sy musiek – met 'n sterk liriese inhoud en 'n kleurvolle orkestrasie – is besonder hoog.

Saam met Balakiref, Moessorgski, Cui en Rimski-Korsakof was hy deel van die Russiese nasionale skool wat as "die Vyf" bekend gestaan het. Borodin is op 15 Februarie 1887 tydens 'n bal in Sint Petersburg oorlede. Na sy dood is sy meesterlike opera *Prins Igor* deur Rimski-Korsakof voltooi.

Bronnelys
---------

* *Wêreldspektrum*, 1982, ISBN 0-908409-65-6, volume 24, bl. 168
**Konrad Henlein** (gebore op 6 Mei 1898, Maffersdorf bei Reichenberg, Boheme, Oostenryk-Hongarye [nou Liberec, Tsjeggië]; beswyk op 10 Mei 1945) was ‘n politikus van Sudeten-Duitsland wat voorspraak gemaak het vir die Duitse anneksasie van die Tsjeggo-Slowaakse Sudetenland area en wat tydens die Tweede Wêreldoorlog administratiewe poste in Nazi-geokkupeerde Tsjeggo-Slowakye gehou het.
Henlein het sy opvoeding by ‘n kommersiële akademie ontvang,‘n bankklerk, en later gimnastiese instrukteur, geword. Hy was vanaf 1923 tot 1933 die hoof van die Duitse gimnastiese beweging ("Deutsche Turnbewegung") in Tsjeggo-Slowakye, toe hy na vore getree het as leier van die Sudeten-Duitse Tuisfront ("Sudetendeutsche Heimatfront") wat in 1935 die tweede sterkste party in die Tsjeggiese Kamer geword het. Op 24 April 1938 het Henlein outonomie vir die Sudeten-Duitse areas geëis. Hy het op 1 September besoek afgelê aan Adolf Hitler en twee weke later, toe onluste in die Sudetenland uitgebreek het en krygswet afgekondig is die Tsjeggiese regering met ‘n ultimatum voorsien om die afkondiging te herroep. Die Tsjeggiese regering het die ultimatum geïgnoreer, en gevolglik het Henlein ‘n proklamasie uitgereik wat die afskeiding van die Sudeten-Duitse gebied aan Duitsland geëis het. Die regering het egter sy party vir aktiwiteite wat met hoogverraad verband hou opgeskort, waarna Henlein na Duitsland gevlug het ten einde arrestasie te vermy en om ‘n *Sudeten-Duitse Vrykorps* {*"Sudetendeutsches Freikorps"*) op die been te bring, wat na onderonsies op die grens gelei het soos wat die Duits-Tsjeggiese krisis sy hoogtepunt bereik het. Op 1 Oktober 1938, na die konferensie te München en die gevolglike sluiting van die München-ooreenkoms waarvolgens die Sudeten-Duitse areas aan Duitsland afgestaan is was Henlein as Duitse rykskommissaris (*"Reichskommissar"*) vir die Sudeten-Duitse gebied aangestel, en later as partyleier vir die Sudetenland-streek (*"Gauleiter"* en *"Reichsstatthalter"*). Teen die einde van die oorlog het hy selfmoord gepleeg terwyl hy in die Geallieerdes se aanhouding was.
**Wanderungen durch die   
Mark Brandenburg**  


---

**Beskrywing van landskappe, nedersettings en hul bewoners, geskiedenis en legendes van die   
Mark Brandenburg**

---

**Geskryf deur**  
  

**Theodor Fontane**   
  



---

**Publikasie**  

1862-1889

---

**Literêre stroming**  

Realisme  
Reisliteratuur  
  


---

**Boekdele**  
  

  
  

*Die Grafschaft Ruppin (1862)*  
  

  
  

*Das Oderland (1863)*  
  

  
  

*Havelland (1873)*  
  

  
  

*Spreeland (1886)*  
  

  
  

*Fünf Schlösser (1889)*

***Wanderungen durch die Mark Brandenburg*** ("Staptoere deur die Mark Brandenburg") is die omvangrykste werk van die Duitse skrywer Theodor Fontane (1819-1898). In vyf boekdele beskryf hy kastele, kloosters, nedersettings en landskappe van die Mark Brandenburg, sy bewoners en sy geskiedenis. Die werk, wat tussen 1862 en 1889 gepubliseer is, het uitdrukking aan die groeiende nasionale bewussyn in Pruise en aan die Romantiek gegee.

Die indrukke, wat Fontane tydens sy skryfwerk gekry het, sou net soos die historiese kennis, wat hy opgedoen het, die basis vir sy latere groot romans soos *Effi Briest* of *Der Stechlin* vorm.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4119856-6
* VIAF: 183830110
* WorldCat Identities (via VIAF): 183830110

 |
**Alexios IV Angelos** (Grieks: Αλέξιος Δ' Άγγελος; omstreeks 1182 - 8 Februarie 1204) was van Augustus 1203 tot Januarie 1204 keiser van die Bisantynse Ryk. Hy was die seun van keiser Isak II en die opvolger van sy oom, Alexios III Angelos.

Prins in bannelingskap
----------------------

Die jong Alexios is in 1195 gevange geneem toe sy oom, Alexios III, sy pa, Isak II, se bewind omverwerp. In 1201 het Alexios na die Heilige Romeinse Ryk ontsnap. Hier het hy die soldate wat vir die Vierde Kruistog bymekaargekom het, se hulp gevra om sy oom van die troon te sit en Alexios te help om keiser te word. Hy het beloof om die kerkskeuring tussen die ooste en die weste te beëindig, vir die Kruisvaarders se vervoer na Egipte te betaal en militêre steun te verskaf.

Die Kruisvaarders het hul bestemming van Egipte na Konstantinopel verander en in Junie 1203 daar aangekom. Hulle het Alexios IV tot keiser verklaar. Alexios III het met soveel goud as wat hy kon bymekaarmaak, in ’n boot na Thracië gevlug. Isak II, swak ná agt jaar in aanhouding, is ook as keiser herstel met Alexios IV in beheer.

Bewind
------

Alexios IV kon nie sy beloftes aan die Kruisvaarders nakom nie omdat hy blykbaar nie besef het hoe die ryk die vorige 50 jaar finansieel agteruitgegaan het nie. Die vyandelikheid tussen die Kruisvaarders en die inwoners van Konstantinopel het al hoe verder versleg. Intussen het Alexios baie ongewild geraak onder die inwoners. Begin Januarie 1204 het Alexios IV wraak teen die Kruisvaarders probeer neem deur 17 skepe met ontvlambare materiaal aan die brand te laat steek en dit teen die Venesiese skepe te laat bots, maar sy poging het misluk.

Einde Januarie het die inwoners van Konstantinopel in opstand begin kom en probeer om ’n ander keiser te kies. Alexios IV het probeer om met die Kruisvaarders te versoen en het sy amptenaar Alexios Doukas *Mourtzouphlos* aangestel om hul steun te werf. Alexios Doukas het Alexios IV en sy pa egter op die nag van 17 op 18 Januarie 1204 gevange geneem. Isak II is kort daarna dood en Alexios IV is op 8 Februarie verwurg. Alexios Doukas is tot keiser Alexios V verklaar.
Nana Akufo-Addo
**Nana Addo Dankwa Akufo-Addo** (/æˈkʊfoʊ ɑːˈdoʊ/ (listen) *a-KUUF-oh ah-DOH*; gebore **William Addo Dankwa Akufo-Addo**; 29 Maart 1944) is tans die president van Ghana.

Hy is sedert Januarie 2017 in die amp. Voorheen was hy van 2001 tot 2003 die land se prokureur-generaal en van 2003 tot 2007 minister van Buitelandse Sake in die administrasie van die Kufuor.

Nana Addo is in 2008 en weer in 2012 as president van die Nuwe Patriotiese Party (NPP) verkies, maar is by albei geleenthede verslaan deur kandidate van die Nasionale Demokratiese Kongres by name John Evans Atta Mills in 2008 en John Dramani Mahama in 2012, ná eersgenoemde se dood. 

Hy het geweier om toe te gee en nader die Hooggeregshof van Ghana om sy oorwinning oor John Mahama te bevestig.

Met die algemene verkiesing in 2016 is hy vir die derde keer verkies as presidentskandidaat van die Nuwe Patriotiese Party. Hierdie keer het hy John Dramani Mahama in die eerste ronde verslaan (met 53,85% van die stemme gewen). Dit was die eerste keer in 'n Ghanese presidensiële verkiesing dat 'n opposisie-kandidaat dit reggekry het om 'n meerderheid in die eerste ronde te behaal.

In die eerste ronde van die Ghanese algemene verkiesing in 2020 behaal hy 'n volstrekte meerderheid (met 51,59% van die stemme) deur John Dramani Mahama te verslaan.

In Desember 2021 onderneem Nana-Akufo Addo om slegs in twee kiesers te bly en om nie haarself in 2024 te verteenwoordig nie.
**Sarah Gertrude Millin** (gebore Liebson 19 Maart 1889 – Johannesburg, 6 Julie 1968) was ’n Suid-Afrikaanse skrywer.

Millin is gebore in Žagarė, in die Kowno-goewerneurskap in die destydse Russiese Ryk (nou Litaue) as een van ’n gesin met sewe kinders. Vyf maande later het haar ouers, Isaiah en Olga, na Suid-Afrika geïmmigreer as van die 40 000 Jode uit Litaue en omstreke wat van 1881 tot die begin van die Eerste Wêreldoorlog na Suid-Afrika gekom het.

Die gesin het hulle op Beaconsfield by Kimberley gevestig. In 1894, toe sy ses jaar oud was, het hulle na die diamantdelwery aan die oewers van die Vaalrivier in Griekwaland-Wes verhuis, waar haar vader ’n winkel geopen het. Dié omgewing sou as die agtergrond van baie van haar skryfwerk dien, wat ’n liefde getoon het vir die Suid-Afrikaanse landskap en ’n afkeer van die armoede en haglike omstandighede waaronder die meeste delwers gewoon het.

Nadat sy in 1904 aan die Hoër Meisieskool Kimberley gematrikuleer het, het sy besluit om nie 'n beurs te aanvaar om haar naskoolse studie aan die Suid-Afrikaanse Kollege in Kaapstad voort te sit nie, maar om musiek in Kimberley te studeer. Sy het ’n klavieronderwysdiploma verwerf, maar nooit dié loopbaan beoefen nie. Reeds van die ouderdom van ses jaar af was sy daarvan oortuig dat sy bestem was om ’n skrywer te wees; van kleins af het sy kortverhale geskryf. Van haar eerste werke het in die jare van 1910 tot 1912 in koerante verskyn.

Op 1 Desember 1912 is sy getroud met Philip Millin en het die paartjie hulle in Johannesburg gevestig. Philip, ’n advokaat wat later ’n regter in die hooggeregshof geword het, het haar aangespoor om haar droom van ’n skrywersloopbaan te bewaarheid. Hy is oorlede weens hartversaking terwyl Millin pas begin skryf het aan haar outobiografie, *The Measure of My Days*. Dit het haar diep geraak. Sy is in Johannesburg oorlede.

Bronne
------

* Snyman, J.P.L.: The writings of Sarah Gertrude Millin. Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 18, no.2, Desember 1968.
* (en)  Jewish Women's Archive. URL besoek op 13 November 2017.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb121862604 (data)
* CANTIC: a10297832
* GND: 117044261
* ISNI: 0000 0000 8170 1474
* LCCN: n50000846
* NKC: xx0188079
* NLI: 000400094
* NTA: 071362282
* SNAC: w6jm28nk
* SUDOC: 102636044
* Trove: 922907
* VIAF: 100965760
* WorldCat Identities: lccn-n50000846

 |
Delvillebos, verwoesting 1916.
Monument in Kaapstad ter herdenking van die Eerste, die Tweede Wêreldoorlog en die Korea-oorlog met details oor Delvillebos.
**Delvillebos** (in Engels, *Delville Wood*, in Frans, *Bois d'Elville*) is 'n klein bos by die dorp Longueval in die Sommevallei in Frankryk. Die Suid-Afrikaanse Oorlogsgedenkteken en die Delvillebos-gedenkmuseum ter herinnering aan Suid-Afrikaners, wat aan twee wêreldoorloë, die oorlog in Korea en die Berlynse Lugbrug deelgeneem het, is in 1986 geopen. Die museum is 'n verkleinde weergawe van die Kasteel die Goeie Hoop in Kaapstad.

Slag van Delvillebos
--------------------

Tydens die Eerste Wêreldoorlog (1914 – 1918), het 121 offisiere en 3 032 manskappe van die Eerste Suid-Afrikaanse Infanteriebrigade op 14 Julie 1916 in 'n hewige geveg gewikkel geraak as deel van die Slag van die Somme. Ses dae later, op 20 Julie is die brigade te hulp gesnel, maar dit was reeds te laat. Slegs 29 offisiere en 751 manskappe het die Slag van Delvillebos oorleef, en van die bos het net 'n enkele booghoutboom na die slag staande gebly. 

Ná die verwoesting van die Delvillebos is boompies vanaf Stellenbosch en Franschhoek weer aangeplant, dieselfde eike van die Kaap wat oorspronklik uit Frankryk kom. Die bome vorm nou die lang eikelaning by die begraafplaas van Suid-Afrikaanse gesneuweldes na die ingang van die monument. Op 11 November 1986 het die Staatspresident van Suid-Afrika, P.W. Botha, in Delvillebos ook 'n gedenkmuseum onthul, waar 'n aantal uitstallings aangebring is om Suid-Afrika se deelname aan die Eerste en Tweede Wêreldoorlog en in Korea uit te beeld. Die beeldhouer Danie de Jager het 'n brons reliëf getiteld "Die sesde dag" uitgebeeld. Die reliëf van 8,2 x 3,2 meter beeld gehawende manskappe op die voorgrond uit met die verwoeste oorblyfsels van Delvillebos in die agtergrond. 

Die Delvillebos-gedenkteken, ontwerp deur sir Herbert Baker, staan by die Uniegebou in Pretoria. Hierdie kopie van die oorspronklike by Longueval, Frankryk, is in 1929 onthul deur sir Percy Fitzpatrick. Die voetstuk stut hoë pilare waarop 'n koepel rus met 'n lewensgrootte standbeeld van Kastor en Polydeukes wat mekaar die hand gee oor die rug van 'n strydros. Dit simboliseer die Afrikaanse en Engelse taalgroepe wat sy-aan-sy geveg het te Delvillebos. 'n Tweede kopie staan in Kaapstad, en 'n ererol word in 'n kluis in die voetstuk bewaar.
**Hipertensie**, of **hoë bloeddruk**, is 'n mediese toestand waar die bloeddruk chronies verhoog is. Dit word formeel arteriële hipertensie genoem (arterie=slagaar), maar met "hipertensie" word gewoonlik verwys na arteriële hipertensie.

Hipertensie wat onbehandeld voortduur, is een van die risikofaktore vir beroertes, hartaanvalle (miokardiale infarksies), en arteriële aneurismes en is ook 'n belangrike oorsaak van chroniese nierversaking.

Definisie
---------

Met verhoogde bloeddruk styg die kardiovaskulêre risiko. Die arbitrêre punt waarby bloeddruk as hipertensie beskou word is wanneer 'n volgehoue bloeddruk van 140/90 mm Hg (millimeter kwik) teenwoordig is, soos in albei arms gemeet word. Bloeddruk-metings varieer soms baie - veral in die spreekkamer - daarom is twee of meer metings nodig om 'n diagnose van hipertensie te kan stel. Toestande waar bloeddruk meer aggressief behandel word sluit in suikersiekte, chroniese niersiekte, hartversaking, na 'n hartaanval, beroerte en ook waar risikofaktore vir hartsiekte voorkom. 

Die JNC 7 (*The Seventh Report of the Joint National Committee on Prevention, Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Pressure*) het bloeddruk van 120/80 mm Hg tot 139/89 mm Hg as "prehipertensie" gedefinieer. Dit is nie 'n siekte-kategorie nie, maar dui op individue met 'n verhoogde risiko om hipertensie te ontwikkel.

In pasiënte met diabetes mellitus of niersiekte het studies bepaal dat 'n bloeddruk bo 130/80 mm Hg as 'n risiko beskou moet word wat behandeling benodig.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb11958224c (data)
* LCCN: sh85063723
* NDL: 00566266
* NSK: 000004280

 |
**Kwekwe** (voorheen *Que Que*) is 'n dorp in Zimbabwe, presies 220 km van Harare sowel as Bulawayo aan die hoofpad en spoorlyn tussen die twee stede geleë. Die beraamde bevolking in 2009 was 98 712, drie keer meer as die 1969-sensussyfer van 32 880, waarvan swartes 29 240, wittes 3 153, Asiërs 287 en bruines 202 was.

Moskee in Kwekwe
Die dorp het sy ontstaan in 1902 gehad in 'n ryk goudgebied. Die Globe and Phoenix-myn aan die rand van die dorp het 'n groot rol in sy ontwikkeling gespeel. Die myn het die eerste goeie watervoorsiening in 1910 verskaf en elektrisiteit in 1914. Kwekwe het in 1934 dorpstatus verkry.

Voor die ontwrigting van die dekade na 2000 was Kwekwe die bedrywige middelpunt van 'n bees en gemengde boerderygebied, hoewel die mynbou steeds 'n belangrike rol speel. Koper, goud, yster, kalksteen, kwarts en silika word in die omgewing ontgin. Die ysterertsmyne en staalaanleg op Redcliff is net 14 km ver geleë.

Tydens die jare sestig en sewentig het Kwekwe snel uitgebrei as vervaardigingsentrum, veral vir bedrywe wat op staal en chroom gegrond was.

Bronne
------

* Bevolkingsyfer van World-Gazetteer.com
* Akers, Mary (red.), *Encyclopaedia Rhodesia*, The College Press Pvt. Ltd. Salisbury, 1973.
**Demetrius Vikelas**, ook bekend as **Bikelas** (Grieks: Δημήτριος Βικέλας; Ermoupoli, 15 Februarie 1835 – Athene, 20 Julie 1908) was 'n Griekse sakeman. Vanaf 1894 tot 1896 was hy ook die eerste voorsitter van die Internasionale Olimpiese Komitee (IOK).

Vikelas was in die stad Ermoupoli, op die eiland Syros in Griekeland gebore. As kind was hy dikwels siek, en omdat sy gesondheid sleg was, word sy onderwys vir lang periodes onderbreek. Hy verloor sy ouers op 17-jarige leeftyd en gaan werk vir sy oom in Londen, eers as boekhouer en later as vennoot. In Londen ontmoet en bevriend hy die toekomstige minister-president van Griekeland Charilaos Trikoupis, die seun van die Griekse ambassadeur.

In 1894 verteenwoordig Vikelas die Pan-Hellenistiese Gimnastiekklub tydens die Parys-kongres wat deur Pierre de Coubertin byeengeroep was, waartydens die moderne Olimpiese Beweging gestig word.

Oorspronklik wou De Coubertin die eerste viering van die moderne Olimpiese Somerspele in 1900 in Parys aanbied, maar Vikelas oortuig hom en die IOK dat die eerste Spele in Athene gehou moet word. Die doel was om die simboliese verbintenis met die oorspronklike Spele te hervestig. Omdat die wette van die IOK daai tyd voorskryf het dat die voorsitter van die land waar die volgende Spele gehou sou word afkomstig moes wees, word Vikelas die eerste voorsitter van die IOK.

Na die eerste Olimpiese Spele, wat 'n reuse sukses was, onttrek Vikelas homself uit die IOK en vestig sy aandag op ander sake. Pierre de Coubertin volg hom op as die tweede IOK voorsitter.

Vikelas is op 73 jarige ouderdom in Athene oorlede.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BIBSYS: 97048622
* BNE: XX1662399
* BNF: cb137425861 (data)
* CiNii: DA15497343
* GND: 119154307
* ISNI: 0000 0001 1027 6885
* LCCN: n84019721
* NKC: jn20010602921
* NLA: 36014389
* NLG: 128776
* NLI: 002294513
* NLP: A27936077
* NTA: 07154173X
* RERO: 02-A000172757
* SELIBR: 257537
* SUDOC: 085973815
* Trove: 1185965
* VIAF: 59262896
* WorldCat Identities: lccn-n84019721

 |
Die **dahlia** (familie *Asteraceae* of Compositae) is 'n sierplant met ondergrondse wortelknolle en het dubbel-, halfdubbel of enkelblomme wat skakerings van rooi, pers, geel, wit, en baie meer kan wees. Daar word beweer dat die Sweedse plantkundige Anders Dahl in 1789 saad van hierdie plant uit Mexiko na Europa ingevoer het. Sedertdien is daar uit die paar ingevoerde Mexikaanse variëteite deur kruising en verbouing 'n groot aantal nuwe variëteite ontwikkel, wat wissel in vorm en kleur, en waarmee groot welslae in Suid-Afrika behaal is. Dahlias is besonder gewild as sierplante en snyblomme.

Die kweek van dahlias is eenvoudig, maar sekere reëls moet nagekom word om te verseker dat die blomme op hul mooiste vertoon. Knolle kan enige tyd van Augustus tot November geplant word op 'n plek waar die plante vol middagson sal kry. Die hele bedding moet omgespit word of vir randblomme kan afsonderlike gate van 15 tot 20 cm diep gegrawe word.

Die grond moet lig wees en 'n graaf verrotte mis of kompos kan met die grond onder in die gat gemeng word. Die knol moet egter nie hiermee in aanraking kom nie en daarom moet 'n lagie gewone grond en 'n handvol riviersand bo-oor die mis of kompos gestrooi word. Langs elke gat moet 'n stutstok van 'n meter of langer in die grond gedruk word. Die dahlia-knol moet langs die stutstok horisontaal op die riviersand geplaas word, met die uitloper of loot na bo. Verpoeierde bogrond word oor die knol gestrooi, en dit moet behoorlik natgemaak word.

Die plante moet een of twee keer per week goed water kry en sodra die stam 'n lit vorm, moet die groeipunte teruggeknyp word sodat die plant 'n sterk bos kan vorm. Namate die stam groei, moet dit met raffia aan die stutstok vasgebind word. Dahlias neem baie voedsel in en sodra die eerste knoppe begin vorm, moet bemesting toegedien word. Die ontknopping van die plant kan op verskeie maniere gedoen word. Gewoonlik kies die tuinier 'n stingel wat lank genoeg is om gesny te word en knyp alle knoppe behalwe die middelste een af. Net hierdie hoofknop moet toegelaat word om te ontwikkel omdat dit die gehalte van die blom verbeter.

Dahlias moet met rus gelaat word tot die blare geel geword het. Daarná kan die bos teruggesny word en die trosse knolle kan versigtig met twee skerp grawe uitgelig word. Gedurende die winter word die knolle in kissies met droë grond gebêre. Net voor planttyd moet die bolle uitgehaal en verdeel word, maar 'n stuk stam moet aan elke knol gelaat word omdat die uitloper of ogie daar gaan ontwikkel. Kleiner dahlia-knolle lewer die beste plante.

Bronnelys
---------

* Wêreldspektrum, Volume 4, bl.200-201, ISBN 0-908409-45-1

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q130918
* EPPO: 1DAHG
* GBIF: 3093023
* GRIN: 3362
* iNaturalist: 58466
* IPNI: 325940-2
* ITIS: 37223
* NCBI: 41562
* PLANTS: DAHLI
* WoRMS: 1075641

 |
Wêreld se bruto nasionale inkomste per capita: Laer-inkomste lande is geneig om 'n groter kwesbaarheid vir klimaatsverandering te hê.
**Kwesbaarheid vir klimaatsverandering** (of **klimaatkwesbaarheid** of **klimaatrisiko-kwesbaarheid**) word gedefinieer as die "geneigdheid of vatbaarheid om nadelig beïnvloed te word" deur klimaatverandering. Dit kan van toepassing wees op mense maar ook op natuurlike stelsels (ekosisteme). Menslike en ekosisteem kwesbaarheid is interafhanklik.:12 Klimaatveranderingkwesbaarheid omvat "'n verskeidenheid van konsepte en elemente, insluitend sensitiwiteit of vatbaarheid vir skade en gebrek aan kapasiteit om te hanteer en aan te pas".:5  Kwesbaarheid is 'n komponent van klimaatrisiko. Kwesbaarheid verskil binne gemeenskappe en oor samelewings, streke en lande heen, en kan met verloop van tyd verander.:5 In 2021 woon ongeveer 3,3 tot 3,6 miljard mense in omgewings wat hoogs kwesbaar is vir klimaatsverandering.:12

Kwesbaarheid van ekosisteme en mense vir klimaatsverandering word gedryf deur sekere onvolhoubare ontwikkelingspatrone soos "onvolhoubare see- en grondgebruik, ongelykheid, marginalisering, historiese en deurlopende patrone van ongelykheid soos kolonialisme en bestuur".:12  Daarom is kwesbaarheid hoër in plekke met "armoede, bestuursuitdagings en beperkte toegang tot basiese dienste en hulpbronne, gewelddadige konflik en hoë vlakke van klimaatsensitiewe lewensbestaan (bv. kleinboere, herders, vissersgemeenskappe)":12

Kwesbaarheid kan hoofsaaklik in twee hoofkategorieë opgedeel word, ekonomiese kwesbaarheid, gebaseer op sosio-ekonomiese faktore, en geografiese kwesbaarheid. Nie een sluit mekaar uit nie.

Daar is verskeie organisasies en instrumente wat deur die internasionale gemeenskap en wetenskaplikes gebruik word om klimaatkwesbaarheid te evalueer.
**Demetri Catrakilis** (gebore in Johannesburg op 6 Julie 1989) is 'n rugbyspeler wat tot 2015 vir die Stormers en die Kings in Superrugby en vir die Westelike Provinsie in die Curriebeker gespeel het.

Loopbaan
--------

### Westelike Provinsie

Na 'n uiters suksesvolle Varsitybeker-vertoning, is Demetri ingesluit in die Westelike Provinsie se Vodacombekerspan, wat in 2011 se kwarteind verloor teen die Natalse Haaie.

Hy kry speelgeleentheid in die eerste week van die 2011 Curriebeker Premierafdeling-seisoen teen die Griekwas en draf op as 'n plaasvervanger in die laaste minuut. A.g.v. die losskakeldilemma by die Westelike Provinsie, word Demetri gekies om in die wedstryd teen die Luiperds in Potchefstroom af te skop, waartydens hy 22 punte aanteken in die WP se 47–9 oorwinning. Hy verbeter op sy goeie debuut deur in die oorblywende bepalings van die Curriebeker te speel wanneer hy nie beseer is nie. Hiermee verseker hy sy plek as die nommer-een losskakel in die Westelike Provinsiespan.

Gedurende die Curriebeker-seisoen van 2011 het hy 150 punte met die skopskoen aangeteken, teen 'n sukseskoers van 84%. Hy word as ABSA Curriebeker Speler-van-die-Maand vir Augustus aangewys, nadat hy 'n leeue-aandeel gehad het in die Westelike Provinsie se opmars na die halfeindstryd. Sy uitstekende vertonings maak hom ook die WP Klubrugbyspeler van die jaar.

Aangesien hy toe nog nie vir die Stormers in Superrugby kon uitdraf nie, sit hy sy loopbaan voort tydens die Vodacombekerreeks in 2012, met 'n aantal fenomenale vertonings vir die uiteindelike kampioene, die Westelike Provinsie. Hy eindig tweede op die ranglys vir top-puntemakers met 127 punte vir die 2012 seisoen. In November 2012 word hy aangewys as die Vodacombeker se Speler-van-die-jaar.

Na sy suksesvolle Vodacombekerreeks, is Demetri as eerste-keuse losskakel gekies vir Westelike Provinsie se Curriebekerspan, en bewys homself tydens die WP se suksesvolle 2012 bekeroorwinning. Demetri het in die eindstryd op 28 Oktober 'n sterfunksie teen die Sharks op Kings Park vervul. Hy het man-alleen drie strafdoele en twee skepskoppe in die laaste kwart van die wedstryd oorgeskop, wat die uitslag in sy span se guns gedraai het. WP wen die eindstryd 25-18 en hul eerste Curriebekertitel sedert 2001. Demetri teken 136 punte aan gedurende die 2012-kompetisie met 'n skopslaagsyfer van 88%.

### Southern Kings

In Augustus 2012 is aangekondig dat Demetri op 'n tweejaarkontrak by die Kings sal aansluit.

Hy word ook aangewys as  Southern Kings-losskakel vir die 2013 Superrugbyseisoen.

Uiteindelik, op 23 Februarie 2013, kom die Kings se superrugbydeelname op dreef, en Catrakilis bewys weereens sy waarde as losskakel en stelskopper. Hy skop vier strafskoppe deur die pale in hul openingswedstryd teen die Western Force in Port Elizabeth. Gedurende die seisoen teken hy 'n volle 151 punte aan vir die Kings, voordat hy terug verskuif na die Stormers weens die Kings se weglating uit die 2014 Superrugbyseisoen.
'n *Enkelpool, Enkelskakeling (*EPES*) kwikskakelaar*
'n **Kwikskakelaar** is 'n skakelaar wat bedoel is om 'n elektriese stroom in 'n elektriese stroombaan te laat vloei of dit te onderbreek op so 'n wyse dat dit afhanklik is van die skakelaar se fisiese oriëntasie ten opsigte van die rigting van die aarde se swaartekrag. 

Kwikskakelaars bestaan uit een of meer stelle kontakte in 'n verseëlde glashouer wat ook 'n druppel kwik bevat. Die houer kan verder ook lug, 'n inerte gas of 'n vakuum bevat. Swaartekrag trek die druppel kwik voortdurend na die laagste punt in die houer. 

Wanneer die skakelaar gekantel word na 'n geskikte posisie, raak die kwik aan die stel kontakte en sluit daarmee die elektriese stroombaan. Deur die skakelaar in die teenoorgestelde rigting te kantel beweeg die kwik weg vanaf die kontakte en word die stroombaan gebreek. Die skakelaar kan veelvuldige kontakte bevat wat dit moontlik maak dat verskillende stelle kontakte by verskillende kantelhoeke geraak word.

Gebruike
--------

### Rolsensors

Kantelskakelaars kan gebruik word om te waarsku as konstruksietoerusting of vragvoertuie wat in ruwe terrein beweeg gevaar staan om om te slaan. Verskeie metodes bestaan wat nie kwik gebruik nie, maar hulle is baie keer vatbaar vir skok en vibrasie wat kan lei tot vals alarms of klinke.

### Termostate

Kwikskakelaars was algemeen in gebruik in bimetaal termostate. Die gewig van die beweeglike kwikdruppel verskaf 'n mate van histerese deur die bimetaalveer effe verder van die punt af waar dit normaalweg tot rus sou kom, en daarom sal die termostaat effens langer neem om na die aan- of aftoestand te beweeg. Die kwik het dit ook moontlik gemaak om 'n baie positiewe aan/af skakelaksie te bewerkstellig wat miljoene siklusse kon weerstaan sonder dat die kontakte verweer.

### Muntoutomate

Kwikskakelaars word steeds dikwels gebruik in meganiese stelsels wat elektries beheer word waar die fisiese oriëntasie van die aandrywers of rotors 'n faktor is. Hulle word ook gebruik in muntoutomate vir kantelalarms. Wanneer die masjien gekantel word deur iemand wat toegang tot die produk in die masjien wil verkry, aktiveer die masjien 'n alarm.

### Bomme

Die Ierse Republikeinse Leër het dikwels kwikskakelaars gebruik om motorbomme te ontsteek tydens die onluste in Noord-Ierland. Ander terroristegroepe het ook soortgelyke ontstekingsmeganismes gebruik.

Giftigheid
----------

Aangesien kwik giftige eienskappe het, moet foutiewe toestelle wat kwikskakelaars bevat as chemiese afval behandel word. As gevolg hiervan is kwikskakelaars grootliks uitgefaseer; moderne termostate gebruik deesdae eerder termistors of ander elektroniese toestelle om die temperatuur te meet en 'n relê verskaf dan die skakelaksie wat voorheen deur 'n kwikskakelaar voorsien is.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Mercury switches***. |
Die dorsale en ventrale kante van die Reuse-voëlvlerk (mannetjie en wyfie onderskeidelik), verskil volkome, soos tipies is van soorte in die genus *Ornithoptera*.
**Voëlvlerke** is skoenlappers van die Swaelstertsubfamilie, in die familie van Riddervlinders (*Papilionidae*), inheems aan die Indiese subkontinent en die vasteland en argipels van Suidoos-Asië en Australasië, en word gewoonlik beskou as behorende tot drie genera: ***Ornithoptera***, ***Trogonoptera*** en ***Troides***. Sekere outoriteite sluit bykomende genera in. Daar is nie ooreenstemming oor die presiese getal spesies nie, maar onlangse outoriteite erken tussen 30 en 40. Voëlvlerke word vernoem na hul uitstaande grootte, hoekige vlerke en voëlagtige vlug.

Onder die Voëlvlerke tel sekere van die wêreld se grootste skoenlappers, naamlik die grootste, Alexandra se voëlvlerk (*Ornithoptera alexandrae*); die tweedegrootste, die Reusevoëlvlerk (*O. goliath*); en die grootste skoenlapper inheems aan Australië, die Cairns-voëlvlerk (*O. euphorion*). Ander welbekende soorte is Radjah Brooke se voëlvlerk (*Trogonoptera brookiana*), 'n besonder aantreklike soort wat na sir James Brooke vernoem is, die eerste Wit Radjah van 19e-eeuse Sarawak.

Weens hul grootte en helder kleure, is hulle gewild onder skoenlapperversamelaars, en alle Voëlvlerke word nou gelys deur CITES, waardeur internasionale handel beperk, en in die geval van *O. alexandrae*, totaal verbied word.

Die Sri Lankaanse voëlvlerk, *Troides darsius*, is die nasionale skoenlapper van Sri Lanka.
**Carl Maria von Weber** (1786–1826) was 'n Duitse komponis, pianis en dirigent. Hy het benewens met die orkeswerke en kamermusiek wat hy gekomponeer het, veral roem verwerf as operakomponis. Carl Maria von Weber is op 18 November 1786 in Eutin in Holstein gebore en het vroeg tekens van musikale talent getoon.

Hy het sy musiekopleiding by verskillende leermeesters ontvang en sy Opus 1, *Ses klein fugas*, is in 1798 gepubliseer. In 1800 is sy eerste opera, *Das Waldmädchen* ("Die woudmeisie"), sonder welslae opgevoer en in 1803 was die eerste opvoering van *Peter Schmoll* ook 'n mislukking. Hy het egter met sy musiekstudies onder die invloedryke Abbé Vogler volgehou, en deur sy bemiddeling is Weber in 1804 aangestel as Kapellmeister in Breslau.

Sy volgende pos was die van musiekdirekteur vir die hertog van Beiere, vir wie se private orkes hy twee simfonieë gekomponeer het: In 1810 het Weber die Duitse operakomponis Meyerbeer in Darmstadt ontmoet en hy is sterk deur hom beïnvloed. In hierdie tyd het hy die Eerste Groot Konsert in C-majeur en sy eenbedryfopera *Abu Hassan* (1811) gekomponeer. Na besoeke aan Darmstadt, München en Berlyn is Weber in 1813 aangestel as dirigent van die Praagse Opera.

Sy voortreflike werk in Praag, wat die voorbereiding van sy gehore by wyse van gepubliseerde artikels ingesluit het, het hom bekend gemaak en aan die begin van 1817 is hy aangestel as direkteur van die Dresdense Opera. In dieselfde jaar is hy met die sangeres Caroline Brandt getroud. Benewens sy werk by die Dresden-opera het hy nog tyd gevind om te komponeer.

Die gewilde *Uitnodiging tot die Dans* en die Konsertstuk, Opus 79, dateer uit sy jare in Dresden. In Dresden het Weber ook die opera *Der Freischütz* begin komponeer, wat in 1821 met groot welslae in Berlyn opgevoer is. Met hierdie opera en die volgende een, *Euryanthe* (1823), het Weber die Duitse nasionale opera gevestig en die weg voorberei vir die operas van Richard Wagner.

Afgesien van die gewildheid wat Weber in Duitsland geniet het, het sy roem gou deur Europa versprei. Hy het van Covent Garden (Londen) 'n opdrag ontvang vir ’n opera, *Oberon*, wat in 1826 met groot welslae in Londen opgevoer is. Weber is op 5 Junie 1826 in Londen oorlede.

Bronnelys
---------

* *Wêreldspektrum*, 1982, ISBN 0-908409-70-2, volume 29, bl. 89, 90
Verskeie vratte op iemand se groottoon.
**Vratte** is gewoonlik klein, growwe, harde groeisels wat dieselfde kleur as die res van die vel het. Daar is gewoonlik geen simptome nie, tensy hulle onder die voete voorkom; hulle kan dan pynlik wees. Wanneer hulle aan die hande en voete aangetref word, kan hulle ander dele van die liggaam ook aantas. Een of baie vratte kan voorkom. Hulle is nie kankeragtig nie.

Oorsaak en diagnose
-------------------

Vratte word veroorsaak deur ’n infeksie deur die menslike papilloomvirus (MPV). Faktore wat die risiko van infeksie kan verhoog, is die gebruik van openbare storte, die werk met vleis, ekseem en ’n lae immuunstelsel. Die virus dring vermoedelik die vel binne waar dit effens beskadig is.

’n Paar soorte word aangetref, soos gewone vratte, soolvratte en genitale vratte. Laasgenoemde word gewoonlik seksuseel oorgedra.

Voorkoms en behandeling
-----------------------

Sonder behandeling verdwyn die meeste soorte vratte binne ’n paar maande tot ’n paar jaar. Hulle kan behandel word met onder meer salisielsuur wat aan die vel gesmeer word en met hipotermiese behandeling. Genitale vratte word op ander maniere behandel.

Vratte is baie algemeen en die meeste mense kry dit die een of ander tyd. Hippokrates het dit al in 400 v.C. beskryf. Die huidige geraamde voorkoms vir niegenitale vratte onder die algemene publiek is 1-13 persent. Dit kom veral by jong mense voor.
Pasiënte wat aan **wanabsorpsie** ly, neem genoeg voedsel in, maar kan nie die voedsel as genoegsame hoeveelhede energie vanaf die verteringstelsel na die res van die liggaam vervoer nie. Sulke pasiënte verloor dikwels gewig as volwassenes en as dit by kinders voorkom, groei sulke kinders nie genoegsaam nie.

Moontlike oorsake
-----------------

Moontlike oorsake van wanabsorpsie sluit in:

### Skildklier

Wanneer die pasiënt 'n ooraktiewe skildklier het, skei die skildklier te veel van die hormoon tiroksien af. Alle organe funksioneer dan teen 'n ekstra vinnige pas en veroorsaak dat die lyers bewe, 'n warm vel ervaar, hul oë uitstoot, oormatig sweet, gewig verloor, diarree ontwikkel, 'n vinnige hartklop kry en sensitief raak vir hitte.

### Gewasse

Wanneer die dunderm 'n gewas of kanker bevat, sal inflammasie ontstaan wat dan diarree en wanabsorpsie sal veroorsaak.

### Chirurgie

Chirurgie aan die maag of derms, kan inflammasie veroorsaak en tot wanaborpsie lei terwyl die pasiënt besig is om te herstel.

### Coeliakie-siekte

Persone wat aan Coeliakie se siekte ly, kan nie gluten verteer nie. Enige kos wat gluten bevat, lei dan tot diarree, ongemak, gewigsverlies, winderigheid en 'n opgeswelde maag.

### Ander oorsake

Ander oorsake van wanabsorpsie sluit in:

* Divertikulêre siekte
* Diabetes wat ongediagnoseer of ongekontrolleer is
* Crohn se siekte
* siektes van die lewer, en
* siektes van die galblaas

Minder algemene oorsake van wanabsorpsie sluit in:

* Sistiese fibrose
* 'n tekort aan verteringsensieme
* Bassen-Kornzweig sindroom
* sekere medikasies (bv. metformin)

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* NKC: ph205448

 |
*Hierdie artikel handel oor Carnarvon in Suid-Afrika. Vir die kusdorp in Australië, sien Carnarvon, Wes-Australië.*

**Carnarvon** is 'n dorp in die provinsie Noord-Kaap, 135 km noordoos van Williston en 133 km noordwes van Victoria-Wes in die sentrale Karoo. Dit is 'n handelsentrum vir die omliggende gebiede. Die besonder aangename klimaat leen hom uitstekend daartoe dat sport op groot skaal hier beoefen kan word en sportgeriewe sluit onder meer 'n munisipale swembad, rugbyvelde, tennis- en rolbalbane, krieketveld, jukskei- en pluimbalbane in.

Opvoeding
---------

Die moderne dorpsbiblioteek voorsien in die behoeftes van alle lesers. Die plaaslike hoërskool is in staat om leerders op feitlik enige beroepsrigting voor te berei. 'n Moderne koshuis bied losies aan leerders wie se ouers nie op die dorp woon nie.

Geskiedenis
-----------

Die dorp was oorspronklik 'n swart nedersetting en geniet sedert 1883 munisipale status. Dit is in 1860 op grond wat aan die Rynse Sendinggenootskap behoort het, uitgelê. Die genootskap het reeds in 1847 'n sendingstasie hier begin vir die bearbeiding van 'n Xhosa-stam wat die Kaapse regering hier as 'n bolwerk teen die Boesmans geplaas het. Die eerste sendeling hier was eerw. Christoph Wilhelm Alheit, stamvader van die Alheit-familie in Suid-Afrika. Eerw. Dönges, op sy beurt stamvader van die Dönges-familie, het ook die sendinggemeente hier bearbei.

Naam
----

**Carnarvon** het vroeër as Harmsfontein en Schietfontein bekend gestaan, maar het die naam **Carnarvon** in 1874 gekry ter ere van Lord Carnarvon, die markies van Carnarvon (1831 - 1890), Britse koloniale sekretaris.

Carnarvon se eerste NG kerkgebou, omstreeks 1905.

NG gemeente
-----------

In 1875 is die NG gemeente hier gestig met as eerste leraar ds. W.P. de Villiers, leraar van die NG gemeente Beaufort-Wes. Hy het byna 30 jaar lank aan die hoof van die gemeente gestaan. Daar was nog geen skole nie, dus het die leraar en sy vrou self onderrig gegee in 'n kerkskool wanneer sy pligte hom toegelaat het. Gedurende sy dienstyd is Amandelboom (Williston) en Prieska afgestig. Later is die gemeentes Kenhardt, Upington en 'n gedeelte van die gemeentes Vosburg, Loxton en Brandvlei afgesny.

Ds. W.P. de Villiers, eerste leraar van Carnarvon
Die eerste kerkgebou, van gehoue steen, is teen 'n koste van £12 000 opgerig en in Februarie 1882 ingewy. Interessant genoeg staan op die hoeksteen: "Deze steen werd gelegd in de naam van die Vader, Zoon en Heilige Geest. 25 September 1880." Ds. De Villiers wou nie sy naam daarop laat plaas nie, omdat, so het hy gesê, die steen gelê is alleen ter ere van God.

In 1917 is ook nog Vanwyksvlei afgestig.

Die gemeente se belydende (volwasse) lidmaattal was in 1979 830, in 1990 660, in 2000 468, in 2007 406 en in 2012 375.

Bevolking
---------

Volgens die World Gazetteer het Carnarvon se bevolking tussen 1996 en 2007 ietwat afgeneem van 5 933 tot 5 760.

Bekende boorlinge
-----------------

* Daniel Cornelis Boonzaier, spotprenttekenaar
* Jaco Jacobs, kinderboekskrywer

Sien ook
--------

* Karelsgraf
* Lys van dorpe in Suid-Afrika