recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Beesvleis Stroganoff
**Beesvleis Stroganoff** of **Bief Stroganoff** is 'n vleisgereg van Russiese oorsprong wat uit gebraaide beesvleisrepe in 'n suurroomsous met uie en sampioene bestaan en op rys of noedels bedien word. Dit is lank reeds een van die gunstelinggeregte in die internasionale kookkuns. 'n Verskeidenheid weergawes met alternatiewe bestanddele word in kookboeke gelys.

Oorsprong
---------

Die gereg het sy oorsprong in Rusland, maar daar is 'n verskeidenheid verhale oor hoe dit bekendheid in die weste verwerf het. Moontlik was dit 'n kookwedstryd, wat in die laat 19de eeu in Sint Petersburg gehou is en waartydens dit as wenner bepaal is, waardeur Beesvleis Stroganoff die belangstelling van Westerse sjefs gewek het. Die gesaghebbende Franse *Larousse Gastronomique* verwys na Charles Brière, 'n Franse sjef wat teen die einde van die 19de eeu in Sint Petersburg werksaam was en die gereg tydens 'n Franse kookwedstryd in Parys bekend gestel het.

Elena Molochowetz se Russiese kookboek van 1861 noem 'n gereg met die naam *Govjadina po-strogonovski* - 'n soort beesvleis-ragout wat met 'n mosterdsous bedien word. Die beesvleis word hier in blokkies gesny, in botter gebraai en in die sous geplaas. Die suurroom, waarmee die sous verfyn word, verwys na die Oos-Europese kookkuns. Sampioene of suur komkommers word egter nie as bestanddele gelys nie. 

Die eerste Franse beskrywing is in Auguste Escoffier se *Guide Culinaire* van 1903 gepubliseer. Die gereg is na die Russiese adellike gesin Stroganoff vernoem en word in anekdotes sowel aan graaf Grigori Alexandrowitsj Stroganoff (1774-1857) asook graaf Sergei Grigorjewitsj Stroganoff toegeskryf wat in 1923 in Paryse ballingskap oorlede is. 'n Derde kandidaat as naamgewer is Aleksander Graaf Stroganoff (1795-1891), 'n diplomaat en kunsversamelaar wat vanaf 1865 burgemeester van Odessa was.

Metode
------

Beesvleis-filet word in blokkies of repies gesny, oor hoë hitte kort in botter gebraai en in 'n sous van goudgeel gebraaide uie en vleissop geplaas wat afsonderlik berei en met suurroom en meel gebind word. Afhangende van die resep word die sous met sampioene, komkommers, rooi beet (wat almal fyn gesny moet word), mosterd, paprika, estragon, asyn of suurlemoensap en sjerrie, konjak of witwyn verfyn. Nadat die vleis met sous vermeng is, moet dit nie verder verhit word nie en behoort dadelik bedien te word.

Beesvleis Stroganoff word gewoonlik met rys, aartappelgeregte soos krokette of slaptjips of noedels (bv. spätzle) bedien.
Die ryk van die Hasmoneeë
Die **Hasmoneeë** was 'n dinastie van priester-konings wat van 142-63 v.C. oor Judea geheers het.

In die 160s v.C. onder leiding van die Makkabeeë-broers kom die Jode in opstand teen die Seleukiede. In 104 v.C. neem hulle die koningstitel aan. Onder hulle is Judea 'n tempel-staat, waar die hoëpriester van Yahweh in Jerusalem koning is. Die Hasmoneese staat brei homself vinnig uit oor die buurgebiede Samaria, Galilea, Idumea, die kus-stede en Peraia oor die Jordaan en dele van Gilead. Die bewoners word gedwing hulle na die Joodse geloof te bekeer. Die konings herstel ou tradisies, maar hulle is ook sterk hellenisties. Die Griekse taal speel 'n groot rol en in 76 v.C. kan selfs 'n vrou die troon bestyg, Salome die weduwee van Alexander Jannaeus, hoewel sy geen priester kan wees nie. Die Hasmoneeë sluit vroeg 'n bondgenootskap met Rome. Josephus beskryf ses verdrae tussen 160 en 100 v.C. Die betrekkings bly goed tot Pompeius in 63 v.C. Jerusalem verower en die tempel skend deur saam met sy mans die Heilige der Heilige van die tempel te betree.

Dinastie
* Mattathias -166
* 5 seuns: Johannes, Simon, Judas, Eleazar en Jonathan
* Judas -160
* Jonathan 160-142
* Simon 142-134
* Johannes Hyrcanus I 134-104
* Judah Aristobulus 104-103
* Alexander Jannaeus 103-76
* Salome 76-67
* Johannes Hyrcanus II 67-40 en Aristobulus II
Hoëtrou-luidsprekers is 'n sleutelkomponent vir klankweergawe van hoë gehalte
**Hoëtrou-klank** (Engels: *High Fidelity* of *Hi-Fi*) is klank wat geproduseer word deur elektroniese klankstelsels waarvan die gehalte so goed is dat dit as 'n feitlik getroue weergawe van die oorspronklike beskou kan word. Sedert die vyftigerjare word die term "hi-fi" deur hoofsaaklik Engelssprekendes ook as sinoniem vir versterkers en platespelers gebruik.

Alhoewel dit deesdae maklik is om elektriese seine te versterk, bly die omskakeling van klankgolwe na elektriese impulse, en omgekeerd, steeds 'n moeilike proses. Die swakste skakels in die oudio-ketting is die mikrofone wat tydens klankopnames gebruik word, die versterkers en veral die luidsprekers wat tydens klankreproduksie gebruik word.

Oudiofiele, klankateljees en musiekliefhebbers bestee groot bedrae geld aan hulle oudiotoerusting om die natuurlike klank en atmosfeer van 'n musiekopname so getrou moontlik te kan weergee.

Verbeterde klankgehalte teen laer pryse is vandag beskikbaar danksy nuwe media soos DVD-Oudio, Super Audio CD en Blu-ray Disc, wat in die geval van sorgvuldige opnames baie natuurlike klank bied, dikwels ook as omringklank.

Sien ook
--------

* Bandopnemer
* DVD-speler
Voorstelling van Archimedes se wet.  
Die voorwerp dryf omdat die opwaartse krag *FA* gelyk is aan die teenoorgestelde krag *Fp*.   
*Vi* is die volume van die verplaaste vloeistof.
Archimedes het moontlik sy beginsel van dryfvermoë gebruik om te bepaal of 'n goudkroon minder dig as soliede goud is.
Die **wet van Archimedes** is 'n wetenskaplike beginsel wat verband hou met die dryfvermoë en verplasing van voorwerpe. Dit verduidelik die opwaartse krag wat 'n voorwerp ondervind as dit in 'n vloeistof of gas geplaas word. Hierdie krag is gelykstaande aan die gewig van die verplaaste volume van die vloeistof of gas. Hierdie opwaartse krag word die archimedeskrag genoem.

Die beginsel is in die 3de eeu v.C. deur Archimedes van Sirakuse ontdek toe hy in die bad gesit het. Hy het opgespring, kaal in die straat afgehardloop en geskreeu "Eureka" (ek het dit gevind)! Voorwerpe kon teen daardie tyd akkuraat geweeg word, maar met dié ontdekking kon die volume van 'n voorwerp met die massa daarvan verbind word, om so die digtheid te bepaal.

Beginsel
--------

Wanneer 'n mens 'n voorwerp in vloeistof plaas, voel dit of die voorwerp 'n sekere hoeveelheid minder weeg. Hierdie gewig is gelykstaande aan die gewig van die vloeistof wat dit verplaas het. Archimedes het die dryfvermoë van 'n voorwerp in vloeistof as volg gedefinieer:


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Enige drywende voorwerp verplaas sy eie gewig in vloeistof. |  |

Meer algemeen, vir drywende en gesinkte (onderdompelde) voorwerpe, in 'n vloeistof of gas, kan sy wet as volg gestel word:


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Die opwaartse krag wat 'n liggaam in 'n vloeistof of gas ondervind is gelyk aan die gewig van die verplaaste vloeistof of gas. |  |

Vir 'n drywende voorwerp is die gewig van die verplaaste vloeistof die gewig van die voorwerp. Vir 'n gesinkte voorwerp is die volume van die voorwerp dieselfde as die volume van die verplaaste vloeistof. 

Kortliks: Dryfvermoë = gewig van verplaaste vloeistof.

Toepassing
----------

Om die beginsel te gebruik om die verskil tussen goud en 'n ander stof te bepaal, moet die konsep van massa (in die praktyk, gewig) bygevoeg word.

Pas hierdie formule op 'n stuk suiwer goud toe:

{\displaystyle {\frac {\text{digtheid van voorwerp}}{\text{digtheid van vleoistof}}}={\frac {\text{gewig}}{{\text{gewig}}-{\text{skynbare onderdompelde gewig}}}}\,}
Dit gee die digtheid van die goud (die digtheid van water is 1). Die digtheid van die kroon kan nou bepaal word om te bepaal of dit dieselfde of minder dig is.

As alternatief kan 'n skaal gebruik word. Plaas die voorwerp wat getoets word op die een kant (bv. 'n kroon). Plaas goud van gelyke gewig op die ander kant. As die skaal in die vloeistof geplaas word, en die goud afsak, beteken dit dat die voorwerp 'n groter dryfvermoë as goud het, omdat dit minder dig as goud is. Dit het dus 'n groter volume en groter dryfvermoë.

Goudsmede kon dus nie meer silwer met goud meng en daarmee wegkom nie, omdat die digtheid en dus die volume daarvan verskil het.
Die **rooiels** (*Cunonia capensis*), (Engels: **Butterspoon tree**, **Butterknife tree**, of **Red alder**) is 'n kleinerige boom wat in die bergwoude en langs riviere en strome van Suider-Afrika groei.

Dit word ook as ornamentele boom vir tuinversiering gekweek weens sy aantreklike, blink blare en trosse klein, geurige, wit blomme. Die boom se FSA-nommer is 140.

Voorkoms
--------

Roomkleurige stande blomme
*Cunonia capensis* vorm 'n pragtige, lae boom wat veral mooi vertoon in Suider-Afrikaanse tuine. Dit beskik oor blink, rooi-getinte blare, en produseer sproeie digte, geurige, wit tot roomkleur blomme van Februarie tot Mei. Die blomme is dubbelslagtig en skoenlappers en heuningbye besoek dit gereeld. Die fyn saadjies verskyn in klein twee-horing kapsules en word versprei deur voëls en die wind.

Die groot steunblare wat die groeipunt toevou, is saamgepers om 'n lepelagtige vorm aan te neem, wat aan die boom sy naam *Butterspoon tree* in Engels gee.

Nabyskoot van blink, rooi-getinte blare
Hierdie immergroen tuinboom groei nie goed in droë toestande nie, maar verkies 'n vogtige, gematigde klimaat en benodig heelwat water gedurende sy eerste jare van groei. Dit weerstaan matige ryp en groei baie vinnig - mits dit voldoende water kry. In die oop son bereik die boom gewoonlik 'n hoogte van vyf meter, terwyl dit in bedekte woude tot 10 meter hoog kan word.

Verspreiding
------------

'n Reuse eksemplaar langs 'n voetpaadjie op Tafelberg.
Die rooiels groei natuurlik vanaf Kaapstad en die Wes-Kaap in Suid-Afrika, ooswaarts tot in Eswatini en die suide van Mosambiek. Dit kom tipies algemeen voor in die inheemse Afrika-bergwoude van Suider-Afrika, veral langs riviere. Plekke met hoë reënval of volgehoue vogtigheid word grootliks verkies.

Verbouing
---------

Aangeplante jong *Cunonia capensis* bome groei welig in 'n botaniese tuin
*Cunonia capensis* word in 'n groeiende mate dwarsoor Suider-Afrika verbou as 'n ornamentele of versieringsboom in die tuin.

Dit aard goed in volson en skaduwee-areas en kan langs geboue geplant word a.g.v. sy ligte, nie-oordadige wortelstelsel. Die plant raak sedert onlangs baie gewild in beboude gebiede.

Dit benodig 'n vogtige omgewing, bome wat in droë landskap geplant word, moet gereeld natgelei word. Dit maak die boom ook ideaal vir moeras-agtige, waterdeurdrenkte tuine, of langs riviere en waterstrome. Die boom word gewoonlik uit sy klein saadjies gekweek. Jong plante benodig heelwat water en 'n mate van beskutting teen direkte sonlig.

Dit is een van die vinniggroeiendste bome in Suider-Afrika.

*Cunonia austrocaledonica*

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Cunonia capensis***. |

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
Die **Uniondale-tolbos** (*Leucadendron rourkei*) is 'n blomdraende struik of klein boompie wat tot die genus *Leucadendron* behoort en deel van die fynbos-bioom vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap en Oos-Kaap waar dit voorkom in die Kammanassieberge, Kougaberge en oostelike Swartberg. Die plant word as seldsaam beskou.

Die struik word 5 m hoog en blom van Desember tot Januarie. Die plant gaan dood na 'n brand maar die sade oorleef. Die sade word geberg in 'n tol op die vroulike plant en val na die grond na 'n brand, dit word moontlik deur die wind versprei. Die plant is eenslagtig en daar is afsonderlike plante met manlike- en vroulike blomme, wat deur die wind bestuif word. Die plant groei op suidelike hellings in skalie of klipperige grond op hoogtes van 1370 tot 1700 m.

Die boom se FSA-nommer is 81.6. In Engels staan dit as die *Uniondale conebush* bekend.

Galery
------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Biodiversityexplorer
* Protea Atlas
* Plants of the World Online
**Q-Games, Limited** is 'n videospeel-ontwikkelaar wat gebaseer is in Nakagyō-ku, Kioto, Japan, en wat nou saam met beide Nintendo en Sony werk.

Q-Games is gestig deur Dylan Cuthbert, wat voorheen by Argonaut Software gewerk het en gehelp het om Starglider en Starglider 2 te skep vir Argonaut Software, en daarna programeringhulp gegee het vir X en die eerste Star Fox vir Nintendo. Hy het ook Star Fox 2 voltooi voordat hy na Sony America vertrek het om Blasto op die PlayStation te maak. Daarna het Cuthbert teruggekeer na Japan om by Sony Japan te werk, waar hy in die begin van 1999 die Duck in a Bath tegniese demonstrasie ontwikkel het om die krag van die PlayStation 2 aan vroeë ontwikkelaars en uitgewers te toon. Daarna het hy Pipo Saru 2001 ontwikkel en het daarna Sony verlaat om Q-Games Ltd. in Kyoto te begin in September 2001.

1. ↑  N-Sider.com: Dylan Cuthbert
2. ↑  "Archived copy". Geargiveer vanaf die oorspronklike op Februarie 24, 2007. Besoek op Desember 13, 2006.CS1 maint: archived copy as title (link)
Pres. Wladimir Poetin besoek slagoffers van die terroriste-aanval op die Doebrofka-teater op 26 Oktober 2002 in die hospitaal.
Die **Doebrofka-gyselaardrama**, ook bekend as die **Nord-Ost-gyselaardrama**, was die oorname van ’n stampvol Doebrofka-teater in Moskou op 23 Oktober 2002 deur 40 tot 50 gewapende rebelle wat beweer het hulle het bande met die Islamitiese seperatiste-beweging in Tsjetsjnië. Hulle het 850 gyselaars geneem wat ’n opvoering van die musiekblyspel Nord-Ost bygewoon het, en die onttrekking van Rusland se soldate aan Tsjetsjnië asook die beëindiging van die Tweede Tsjetsjniese Oorlog geëis.

Ná ’n beleg van twee en ’n half dae het Russiese magte ’n onbekende chemiese stof, moontlik fentanil, in die teater ingepomp en dit bestorm. 39 van die aanvallers is deur die Russiese magte dood gemaak, asook 129 van die gyselaars. Feitlik al die gyselaars wat dood is, se lewe is geëis deur die giftige stof wat in die teater ingepomp is om die rebelle te verdoof. Die gebruik van die gas is wyd veroordeel, maar Rusland het gesê daar was nie veel van ’n keuse nie omdat die 50 rebelelle bereid was om die gyselaars te vermoor en self te sterf.

Dokters in Moskou het die regering se weiering om bekend te maak watter gas gebruik is, veroordeel omdat hulle meer lewens sou kon red as hulle dit geweet het.

Drie militante groepe wat in 2003 in ’n verslag deur die VSA as gewelddadige organisasies met bande met Al-Kaïda beskryf is, het aan die aanval deelgeneem. In dieselfde verslag het die VSA sy steun aan ’n politieke oplossing vir die Tsjetsjniese konflik toegesê en ’n beroep op Rusland gedoen om so ’n oplossing te vind.

Die militêre aanvoerder Sjamil Basajef het in ’n verklaring op sy webtuiste verantwoordelikheid vir die aanval aanvaar en belowe daar sou nog sulke aanvalle wees.
Die Indiese aktrise Shriya Saran in ’n moderne doepatta wat om die nek gedrapeer is.
’n **Doepatta** (Hindi: दुपट्टा, Pandjabi: ਦੁਪੱਟਾ/ਚੁੰਨੀ, دوپٹا, Oerdoe: دوپٹا) is ’n lang, veeldoelige serp wat baie Suid-Asiatiese vroue dra en gewoonlik by die res van die kleredrag pas. Dit was oorspronklik ’n simbool van fatsoenlikheid.

Gebruik
-------

Die doepatta word in verskeie streke van Suid-Asië gedra. Hoewel dit steeds ’n simbool van fatsoenlikheid is, dra baie vroue dit vandag bloot as ’n dekoratiewe bykomstigheid. Daar is geen enkele manier om dit te dra nie, en namate tyd verloop en die mode verander, wissel die styl van die doepatta.

Dit word gewoonlik oor albei skouers en om die kop gedra. Dit kan egter ook soos ’n mantel om die hele bolyf gedrapeer word. Soms word dit gedra met die middelste deel op die bors en die punte oor die skouers. In moderne tye word die doepatta dikwels oor die een skouer of net oor die arms gedrapeer. ’n Kort doepatta, wat meer soos ’n serp lyk, kan ook gedra word.

Wanneer vroue op die Indiese subkontinent ’n moskee, kerk of ander godsdiensgebou binnegaan, bedek hulle gewoonlik hul kop met die doepatta.
**Battos** (Latyn: *Battus*), ook bekend as **Battius van Sparta**, **Battus Aristotle** (Βάττος Ἀριστοτέλης) en **Aristaeus** (Ἀρισταῖος), seun van Polymnestos, was die stigter van die Griekse kolonie Cyrenaica en sy hoofstad Cirene (ca. 631 v.C.). Battos was die eerste koning van Cirene en ook die eerste Griekse koning in Afrika. Sy geskiedenis word in boek 4 van die historieë van Herodotus beskryf. Die skoenlapper *Battus philenor* is vernoem na hom.

Koloniste uit Thera onder leiding van Battos het die kolonie in Libië gestig, en Battos was die eerste koning van die Battiese-dinastie. Hy het veertig jaar geregeer, maar omdat die getal groot simboliese waarde in die oudheid gehad het, moet dit met 'n knippie sout geneem word. Oorblyfsels van sy graf kan by die agora van Cirene gevind word.

Volgens oorlewering het die koning gestotter, wat waarskynlik'n foutiewe interpretasie van sy naam was, na aanleiding van die Griekse woord *battarizein*, wat *stamel* beteken. In werklikheid is hierdie naam afgelei van die plaaslike benaming vir *koning*.
Die **Afrika-kremetart** (*Adansonia digitata*) of **kalbasboom** is die mees bekende van die agt kremetartspesies, en was die eerste om wetenskaplik beskryf te word. Dit is die enigste van die 8 spesies wat inheems is aan Afrika, en word redelik algemeen aangetref in die warm, droë bosveld, savanne en droë woude van Afrika. Dit is ook inheems aan die kusstrook van die Comoro-argipel en die noordwestelike deel van Madagaskar.

Blomme
------

Die blomme van die Afrika-kremetart leef soos dié van ander kremetartspesies net vir 'n enkele nag. Die blomtyd is van November tot Januarie, essensieel die aanvang van die reënseisoen in suider-Afrika en Madagaskar. Elke blom dra soveel as 1 500 helmdrade wat 'n soort tossel vorm. Elke aand kort voor of na sononder gaan daar 'n stel van die blomme gelyktydig oop by verskillende bome. Dit gebeur binne enkele minute, deurdat die blomblare opwaarts oopvou. Die blomme stel tydens die nag geure vry wat bestuiwers lok wat op soek is na die nektar wat hoog binne die blomkroon vrygestel word. Die bestuiwers dra die stuifmeel weer oor na 'n volgende blom se stamper.

Fotogalery
----------

* A. digitata naby Omuramba, Kunene, Namibië *A. digitata* naby Omuramba, Kunene, Namibië
* Die blom van A. digitata in GambiëDie blom van *A. digitata* in Gambië
* Die vrug van A. digitataDie vrug van *A. digitata*
* Die Kremetartboom (Pierneef 1934)*Die Kremetartboom* (Pierneef 1934)

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q158742
* APDB: 48434
* ARKive: adansonia-digitata
* BioLib: 62048
* EoL: 584789
* EPPO: AADDI
* GBIF: 5406695
* GRIN: 1433
* iNaturalist: 81500
* IPNI: 558628-1
* ITIS: 21591
* NCBI: 69109
* Plant List: kew-2621135
* PLANTS: ADDI3
* Tropicos: 3900201

 |
**Camilla** LG GCVOf CSM PC (gebore as **Camilla Rosemary Shand**, later **Parker Bowles**; 17 Julie 1947) is koningin-gemalin (ook genoem koningin-gemaal) van die Verenigde Koninkryk en 14 ander lande van die Statebond as die vrou van koning Charles III.

Camilla het in Oos-Sussex en Suid-Kensington in Engeland grootgeword en het haar opvoeding in Engeland, Switserland en Frankryk ontvang. Sy het in 1973 met die Britse weermagoffisier Andrew Parker Bowles getrou en hulle het twee kinders gehad. Hulle is in 1995 geskei. Camilla was nou en dan romanties by prins Charles betrokke voor en tydens elk van hulle se eerste huwelik. Hulle verhouding het baie aandag in die internasionale pers ontvang. In 2005 het Camilla met prins Charles getrou in die Windsor Guildhall, en dit is gevolg deur 'n Anglikaanse kerkdiens in die St. George-kapel in Windsor-kasteel. 

As die voormalige Hertogin van Cornwall het Camilla openbare verpligtinge nagekom, dikwels saam met haar man. Sy is ook die beskermpersoon, president of lid van verskeie welsyn- en ander organisasies. Sedert 1994 het Camilla 'n veldtog gevoer om mense bewus te maak van osteoporose, en daarvoor het sy verskeie pryse gewen. Sy het ook al bewustheid geskep vir sake soos verkragting, seksuele misbruik, geletterdheid, dierewelsyn en armoede.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons logo Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Camilla, koningin-gemalin van die Verenigde Koninkryk.
* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNE: XX1715470
* BNF: cb124829493 (data)
* GND: 119271273
* IMDb: nm0993231
* ISNI: 0000 0000 7826 4007
* LCCN: n94021927
* LNB: 000166846
* NKC: jn20000701372
* NLG: 182060
* NLP: A2006343X
* NTA: 290796822
* RERO: 02-A010179952
* SNAC: w6096z4k
* SUDOC: 081474415
* VIAF: 63233597
* WorldCat Identities: lccn-n94021927

 |
Die LL Ori-boogskok in die Orion-newel. Die ster se wind bots teen die newelvloei.  
Hubble, 1995
’n **Boogskok** is die gebied tussen ’n magnetosfeer en ’n omringende medium. By sterre is dit gewoonlik die grens tussen hul sterwind en die interstellêre medium. In planete se magnetosfeer is die boogskok die grens waar die snelheid van die sonwind skielik afneem omdat dit die magnetopouse nader.

Die bekendste voorbeeld van ’n boogskok is die een om die Aarde, maar alle gemagnetiseerde planete het een. Die Aarde s’n is sowat 17 km dik  en is sowat 90 000 km van die Aarde af geleë.

Dekades lank is geglo die Son se sonwind vorm ’n boogskok wanneer dit teen die omringende interstellêre medium bots. Dit is in 2012 bevraagteken toe data van die Interstellar Boundary Explorer (IBEX) ontdek die Sonnestelsel beweeg stadiger deur die interstellêre medium as wat voorheen gedink is. Dit het die vermoede laat ontstaan dat daar min of geen boogskok om die Sonnestelsel is nie.

Dit kom ook algemeen voor by Herbig Haro-voorwerpe (waar strome gas uit vormende sterre gewerp word): ’n baie sterker gerigte uitvloei van gas en stof veroorsaak boogskokke wat teen optiese golflengtes sigbaar is.
Die **Ngoye dwergbroodboom** (*Encephalartos ngoyanus*) is 'n spesie van die genus *Encephalartos*. Daar is twee populasies van die plant, een in die noorde van KwaZulu-Natal en die ander in Eswatini en die suide van Mosambiek.

Die plant is klein, dit word slegs 1 m hoog en groei hoofsaaklik in grasvelde, tussen rotse en woudrante, veral die Ngoye-woud waar dit sy naam vandaan kry. Genoegsame vuur stimuleer die vorming van keëls maar te veel brande en onwettige versameling is 'n bedreiging vir die plant. Die boom is eenslagtig, manlike en vroulike plante is afsonderlike eksemplare.

Die boom se FSA-nommer is 14.17. In Engels staan die broodboom as die *Ngoye Dwarf Cycad* bekend.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Africancycads
* Mosambiek Flora
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q3724996
* ARKive: encephalartos-ngoyanus
* EoL: 630908
* GBIF: 2683747
* GRIN: 319392
* iNaturalist: 135948
* IPNI: 297121-1
* ITIS: 899724
* IUCN: 41920
* NCBI: 179217
* Plant List: kew-2788672
* Species+: 18195
* Tropicos: 9600074
* WCSP: 385229

 |
Die R101 by Du Toitskloofpas in die Klein Drakenstein
Die **Klein Drakensteinberge** is 'n bergreeks in die Kaapse Plooigordel in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Die bergreeks is oos van Paarl en die N1 nasionale pad gaan via die Hugenotetonnel deur die berg. Voor die tonnel gebou was, moes reisigers die Du Toitskloofpas gebruik het om oor die berg te gaan. Die pad bestaan nog as die R101 provinsiale pad. Die Klein Drakensteinberge staan met die Groot Drakenstein bekend as die Drakensteinberge.

Die naam
--------

Die naam het niks met drake te doen nie. Dit is deur goewerneur Simon van der Stel in Oktober 1687 toegeken en hy het Kommissaris-Generaal Hendrik Adriaan van Reede tot Drakestein vereer wat die Kaap in 1685 besoek het en aan hom die grond van Groot Constantia toegeken het. Die naam Drakestein verwys na die Kasteel Drakestein wat nou die tuiste van die Nederlandse prinses Beatrix is. Van Reede se pa was eienaar hiervan.

Bronne
------

* *Cape West: 2nd edition. A relief map of the most southerly part of Africa*.
* Op Pad in Suid-Afrika. B.P.J. Erasmus. Bl 21. 1995 ISBN ISBN 1-86842-026-4

Koördinate: 33°43′34.82″S 19°5′2.18″O﻿ / ﻿33.7263389°S 19.0839389°O﻿ / -33.7263389; 19.0839389
**Великое Княжество Московское  
Velikoye Knyazhestvo Moskovskoye**  
 **Prinsdom van Moskou**| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **1283 – 1547** |  → |

 |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Vlag | Wapen |

 |
| Ligging of MoskowiëTerritoriale ontwikkeling tussen 1390 en 1530 |
| **Hoofstad** | Moskou |
| **Taal/Tale** | Ou Kerkslawies |
| **Godsdiens** | Russies-Ortodokse Kerk |
| **Regering** | Monargie |
| **Historiese tydperk** | Nuwe Tyd |
|  - Stigting | 1283 |
|  - Stigting van die Tsaredom van Rusland | 22 Oktober 1547 |
| **Geldeenheid** | Russiese roebel |

**Moskowië** is ’n historiese naam wat dikwels gegee word aan die Rusland van voor die hervormings van Pieter die Grote van omstreeks 1700. Moskowië was een van die opvolgerstate van Kiëf-Roes.

Die staat was aanvanklik bekend as die **Prinsdom van Moskou** (княжество Московское; *Knjazjestwo Moskofskoje*), later as die **Grootprinsdom van Moskou** (Великое Княжество Московское; *Welikoje Knjazjestwo Moskofskoje*) en eindelik as die **Russiese Tsaredom** (Царство Русское; *Tsarstwo Roesskoje*). In Russiese geskrifte word dit meestal die Grootprinsdom van Moskou genoem.

Tussen Kiëf-Roes en die Russiese Ryk
------------------------------------

Kaart van Moskowië uit 1593, in Antwerpen gemaak.
Die ontwikkeling van Rusland strek vanaf Kiëf-Roes via Wladimir-Soezdal, Moskowië en die Russiese Tsaredom tot by die Russiese Ryk, toe die amptelike titel van die heersers verander is van tsaar na keiser. Moskowië het mense en welvaart gelok na die noordoostelike deel van die streek en handelsbetrekkinge gevestig met die Oossee, Witsee, Kaspiese See en Siberië. In dié tyd het ook ’n gesentraliseerde en outokratiese politieke stelsel ontstaan.

Met die gebruik van die naam "Moskowië" beoog sommige historici om die kultuurverskille te benadruk tussen die Rusland van voor 1700, wat om godsdienstige redes verskil het van die Wes-Europese kultuur, en die Rusland van ná 1700, toe die adel in ’n groot mate verwesters het.

Sommige historici plaas die oorgang van Moskowië in Rusland egter vroeër, in die tyd van Iwan die Verskriklike of selfs Iwan III. Laasgenoemde het die laaste onafhanklike staat van Kiëf-Roes, Nowgorod, verower, waarmee hy die vereniging van die Russiese gebiede voltooi het. Hierna het die uitdrukking leier "van die hele Rusland" ontstaan. Iwan III het ook vanaf 1476 geweier om belasting aan die Goue Horde te betaal en in 1480 ’n strafekspedisie geloods teen die Horde se khan.

Hierdie artikel is vertaal vanuit die Nederlandse Wikipedia
**Eienskappe**| **Algemeen** |
| --- |
| Naam | Ongebluste kalk  |
| Ander name | kalsiumoksied |
| Struktuurformule van  |  |
| Chemiese formule | CaO |
| Molêre massa | 56.08 [g/mol]  |
| CAS-nommer | 1305-78-8  |
| **Fasegedrag**   |
| Selkonstantes | a=481.1 pm   |
| Ruimtegroep | Fm3m (Haliet-tipe)  |
| Nommer | 225   |
| Strukturbericht | B1 |
| Smeltpunt | 2572 °C |
| Kookpunt | 2850 °C |
| Digtheid | 3,33 (rel)  |
| Oplosbaarheid |  |
| **Suur-basis eienskappe** |
| pKa |  |
| **Veiligheid** |
| Flitspunt | onbrandbaar |
| Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande. |
|   |  |

**Ongebluste kalk** of **kalsiumoksied** (CaO) is 'n belangrike grondstof wat baie toepassings het.

Vorming
-------

Ongebluste kalk word uit kalksteen (wat uit kalsiumkarbonaat bestaan) deur 'n ontbindingsreaksie by hoë temperature vervaardig.

{\displaystyle CaCO\_{3}\to CaO+CO\_{2}}

Blusreaksie
-----------

Ongebluste kalk gee die gebluste vorm in 'n reaksie met water wat baie hitte vrystel.

{\displaystyle CaO+H\_{2}O\to Ca(OH)\_{2}+63,7kJ/mol}

Eienskappe en gebruik
---------------------

Ongebluste kalk is 'n korrosiewe stof wat heftig met water reageer. Dit is 'n sterk Lewis-basis. Die produksie van ongebluste kalk deur *kalsinering* is een van die oudste chemiese prosesse. Die eienskappe van die produk hang af van die kalsineringstemperatuur. Gewoonlik is dit ongeveer 850 °C, maar die spesifieke oppervlak van 'n produk wat by 1250 °C gekalsineer is, is laer (ong. 4 cm2/g) en by 1750 °C is die produk amper volledig gesinter met 'n relatiewe digheid van 91-92%. Die sintering verminder die gevoeligheid vir vog.

### Glas

Ongebluste kalk word saam met silika (sand) en natriumkarbonaat (soda) gesmelt om glas te vervaardig. Hierdie proses is ook baie oud (ongeveer 12 000 jaar).

### Silikate

'n Ander belangrike toepassing is in die ysterproduksie. Ystererts bevat silikate. Kalsiumoksied word toegevoeg (ongeveer 40 kg per 1000 kg yster) om kalsiumsilikate te vorm. Hierdie slak is nie mengbaar met die vloeibare yster nie en kan afgetap word. In die aluminiumproduksie word dit ook gedoen.

### Karbied

Saam met koolstof (kooks) vorm dit kalsiumkarbied

{\displaystyle 2CaO+5C\to 2CaC\_{2}+CO\_{2}(g)}
Saam met water gee karbied etyn, wat gebruik word as grondstof vir polimere en as brandstof.

### Sulfate en fosfate

Uitlaatgasse van elektrisiteitsprodusente bevat dikwels swawel in die vorm van swaeldioksied SO2. Ongebluste kalk word gebruik om die gasse daarvan te suiwer. Dié reaksie produseer kalsiumsulfiet:

{\displaystyle SO\_{2}+CaO\to CaSO\_{3}}
Op dieselfde wyse kan fosfate uit afvalwater verwyder word:

{\displaystyle 3CaO+3H\_{2}O+2PO\_{4}^{3-}\to Ca\_{3}(PO\_{4})\_{2}+6OH^{-}}
Die **Tiensjan** (Chinees: 天山; pinyin: *Tiānshān*, Dungaans: Тянсан; *Tiansan*; Oud-Turks: 𐰴𐰣 𐱅𐰭𐰼𐰃, *Tenğri tağ*; Turks: *Tanrı Dağı*; Mongools: Тэнгэр уул, *Tenger uul*; Oeigoers: تەڭرىتاغ, Тәңри тағ, *Tengri tagh*; Kirgisies: Теңир-Тоо / Ала-Тоо, *Teñir-Too* / *Ala-Too*, تەڭىر-توو / الا-توو; Kasaks: Тәңіртауы / Алатау, *Táńirtaýy* / *Alataý*, تٵ‬ڭٸرتاۋى / الاتاۋ; Oesbekies: *Tyan-Shan* / *Tangritog‘*, Тян-Шан / Тангритоғ, تيەن-شەن / تەڭرىتاغ) is 'n bergreeks in Sentraal-Asië aan die kruispunt van die Himalaja met die Karakoram, Pamir, Kunlun en Hindoekoesj op die omstrede grense van Kasakstan, Kirgisië, Oesbekistan, Tadjikistan en die Volksrepubliek China. Die hoogste bergpiek, Jengish Chokusu, is met 7 439 meter bo seevlak die hoogste berg van Kirgisië. Die Tiensjan is in die streek Turkestan geleë en skei die noordelike van die suidelike gedeelte. Die Tiensjan streek oor sowat 2 450 km en is 400 km breed.

*Tiensjan* is 'n Chinese term wat "hemel / hemelse berge" of "god / geestelike berge" beteken. Tiensjan word in Tengriisme heilig beskou en sy tweede hoogste bergpiek is bekend as Khan Tengri wat as "Here van die Geeste" vertaal kan word.

Die Tiensjan word deur die Ilivallei in die noorde en deur die Tarimrivier in die suide begrens. In die weste ontspring die Sirdarja. Net noord van die Tiensjan is Ürümqi, die hoofstad en grootste stad van die Chinese outonome gebied Xinjiang, geleë.

Die Volksrepubliek China se Xinjiang Tiensjan is in 2013 deur Unesco as wêrelderfenisgebied gelys en die Westelike Tiensjan in Kasakstan, Kirgisië en Oesbekistan het in 2016 gevolg.

Sien ook
--------

* Lys van Wêrelderfenisgebiede
Die **Van Staden-septerboom** (*Paranomus reflexus*) is 'n blomdraende struik wat tot die genus *Paranomus* behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Oos-Kaap waar dit voorkom op die Elandsberg en Van Stadensberg.

Die struik word tot 1.5 m hoog en blom van Junie tot Augustus. Vuur vernietig die plant maar die sade oorleef. Die plant is tweeslagtig en bestuiwing vind deur die werking van insekte plaas. Die vrugte word twee maande nadat die plant geblom het ryp en die sade val na die grond waar dit deur miere versprei word. Die plant groei in sandsteen grond op hoogtes van 1000 - 2000 m.

In Engels staan die struik as die *Van Staden's sceptre* bekend. Die boom se FSA-nommer is 72.4.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* PlantZAfrica
* Biodiversityexplorer
* Protea Atlas
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q15585032
* GBIF: 5638365
* GRIN: 26753
* iNaturalist: 591402
* IPNI: 705356-1
* IUCN: 113201555
* NCBI: 206282
* Plant List: tro-26500208
* Tropicos: 26500208

 |
Die Round House
'n Laat 19de eeuse Foto van die Round House
Die **Round House** (32°3′22″S 115°44′29″E﻿ / ﻿32.05611°S 115.74139°O﻿ / -32.05611; 115.74139) is die oudste gebou wat steeds staan in Wes-Australië. Dit is by **Arthur Head** in Fremantle geleë.

Die gebou is in 1830 gebou en is ontwerp deur Henry Reveley en was die eerste permanente gebou in die Swanrivier kolonie. Die gebou is aanvanklik bedoel om as 'n tronk te dien en het agt selle en blyplek vir die tronkbewaarder gehad wat almal op 'n binnehof uitgeloop het. Die ontwerp is gegrond op die Panopticon, 'n soort tronk wat deur die filosoof, Jeremy Bentham, ontwerp is. Dit is gebruik om koloniale- en inboorling gevangenisse te huisves tot en met 1886 toe beheer oor die Convict Establishment tronk (tans die Fremantle tronk) oorgedra is na die kolonie. Hierna is die Round House as tydelike selle van die polisie gebruik tot in 1900, waarna dit die woning van die hoofkonstabel en sy gesin geword het.

Daar is 'n gedenkplaat by die Round House wat deur die Royal Western Australian Historical Society daar geplaas is as deel van herdenking van die eeufeesjaar van Wes-Australië in 1929.

Die Fremantle stadsraad het in 1982 verantwoordelikheid vir die Round House oorgeneem en dit is kort daarna aan die publiek oopgestel. Tans is diet sewe dae van die week oop vir die publiek. Toegang word verkry deur 'n muntskenking te maak.
Die **Rovumarivier** (Rio Rovuma, Ruvumarivier) vorm die grens tussen Tanzanië en Mosambiek.

Oorsprong
---------

Die Rovuma ontspring by 10° 45′ suid en 35° 45′ oos, op 'n hoogte van 'n 1 000 m bo seespieël in die Matagoraberge, 50 km suid van die dorp Songea in die suidweste van Tanzanië. Dit is net oos van die Malawimeer.

Stroomgebied
------------

Daarna vloei dit 110 km suidwaarts tot die punt waar die Messingerivier uit die suidweste aansluit. Vanaf ongeveer daardie punt vloei die rivier oos en is dit vir 650 km die grens tot by die deltamonding in die Rovumabaai. Dit is suid van Mtwara, 430 km suid van Dar-es-Salaam en 'n 30 km noord van Cabo Delgado. Die rivier het 'n opvanggebied van 165 750 km², waavan ⅔ in Mosambiek geleë is. In die reëntyd is die rivier soms meters en die delta selfs 'n kilometer breed. In die droë jaargety kan 'n mens egter deur die rivier loop. Daar is baie sandbanke, rotse, stroomversnellings en selfs bewoonde eilande. 'n Ryke verskeidenheid visspesies kom die die rivier voor.

Sytakke
-------

Die beduidendste sytak is die Lugendarivier (Rio Lugenda) wat op 11 25 suid en 38 31 oos tussen Gomba en Masuguru by die Rovuma anasluit. Dit ontspring in die suidooste van Malawi in die Chiutameer op die grens tussen Malawi en Mosambiek. 'n Ander vername boloop is die Messinge. Kleiner strome wat vanuit Mosambiek aansluit is die Chiulezi-, Ludimile-, Lusanhandra- en die Lucheringoriviere. Uit Tanzanië kom die Mbangala-, Lukwika-, Lukwamba-, Sasawara-, Msangesi- en die Lukimwariviere se water tot by die Rovuma.

Vervoer
-------

Die rivier is eintlik net bevaarbaar met kano’s. Selfs die oorsteek van die rivier met motorvoertuie is 'n probleem. Dikwels word eenvoudige ponte gebruik. Sedert 1970 is daar 'n brug by die Mkwenda-grenspos by Matchedje in die Njassa-provinsie. By die Mtamaswala-grenspos tusssen Negomane in Mosambiek en Masuguru in Tanzanië is in 2010 die Eenheidsbrug (Ponte da Unidade) van 600 m lank geopen. Dit is die enigste brug werklik geskik vir motorvoertuie.

Geskiedenis
-----------

In 1862 het die sendeling David Livingstone na bewering tot 'n 250 km van die mond af met sy boot Pioneer gevorder. Stroomversnellings het sy verdere vaart daar teengehou. Laat in die 19de eeu het daar politieke spanning in hierdie grensgebied geheers tusssen Brittanje, Portugal (die koloniale heerser in Mosambiek) en Duitsland (die koloniale bewindhebber in Tanganjika). Tydens die Eerste Wêreldoorlog het Duitse soldate op 25 November 1917 die rivier by Negomane na Mosambiek oorgesteek.

Bibliografie
------------

* africageographic.com
* google.com/maps
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 9. Kaapstad: Nasou, 1973. ISBN 0-625-00325-X

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4227232-4

 |
Uranus (bo) en Neptunus, die Sonnestelsel se twee ysreuse.
’n **Ysreus** is ’n reuseplaneet wat hoofsaaklik uit elemente swaarder as waterstof en helium bestaan, soos suurstof, koolstof, stikstof en swael. Daar is twee ysreuse in die Sonnestelsel: Uranus en Neptunus.

Eienskappe
----------

In astrofisika en planetologie verwys die term "yse" na vlugtige samestellings met ’n vriespunt van bo sowat 100 K, soos water, ammoniak of metaan, met vriespunte van onderskeidelik 273 K, 195 K en 91 K. Vroeër is Uranus en Neptunus saam met Jupiter en Saturnus as "gasreuse" geklassifiseer, maar in the 1990's is besef eersgenoemde twee is ’n aparte soort reuseplaneet. Hulle het toe as "ysreuse" bekend geword. Die samestellings waaruit hulle bestaan, was vaste stowwe toe hulle gevorm het, óf direk in die vorm van ys of vasgevang in waterys. Vandag is baie min van die water in Uranus en Neptunus nog in die vorm van ys. By die temperature en druk in die planete kom water eerder hoofsaaklik voor in ’n superkritiese fase (waar die onderskeid tussen die gas- en vloeistoffase verdwyn het).

Van die massa van ysreuse beslaan waterstof en helium net sowat 20 persent, in teenstelling met die gasreuse, waarvan meer as 90 persent uit dié twee elemente bestaan.

Sien ook
--------

* Gasreuse
* Reuseplanete

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

| Die Sonnestelsel  |
| --- |
|  |
| Son • Aardplanete: Mercurius • Venus • Aarde • Mars • Gasreuse: Jupiter • Saturnus • Ysreuse: Uranus • Neptunus • (Planete • Reuseplanete)Dwergplanete: Ceres • Orcus • Pluto • Haumea • Quaoar • Makemake • Gonggong • Eris • Sedna |
| Mane: *Aarde • Mars • Kleinplanete • Jupiter • Saturnus • Uranus • Neptunus • Pluto • Haumea • Eris* • Ringe: *Jupiter • Saturnus • Uranus • Neptunus* |
| Klein Sonnestelselliggame: Kleinplanete • Asteroïdes • Naby-aarde-voorwerpe‎ • Sentoure • Trans-Neptunus-voorwerpe • Komete Gordels en wolke: Asteroïdegordel • Kuipergordel • Verstrooide skyf • Hillswolk • Oortwolk |
Voorblad van die eerste uitgawe
***La Clef du cabinet des princes de l'Europe*** was die eerste koerant in Luxemburg. Dit het tussen 1 Julie 1704 en Julie 1794 maandeliks verskyn.

Die nuusblad was die gemeenskaplike projek van Claude Jordan, 'n boekhandelaar, drukker en publisis uit Valence, Frankryk, en die drukker André Chevalier uit Bourg-en-Bresse. Nadat Jordan hom al in twee Nederlandse stede, Leyden en Amsterdam, as uitgewer van 'n koerant, die *Gazettes de Hollande*, bekwaam het, terwyl Chévalier 'n drukkery in Luxemburg bedryf het, het die twee saamgespan om 'n nuusblad vir Lotaringe te publiseer wat destyds nog onafhanklik van Frankryk was. Die koerant was daarnaas ook op Franssprekende lesers in Luxemburg gemik.

Die dagblad se naam, *La Clef du cabinet des princes de l’Europe ou recuëil historique & politique sur les matieres du tems*, het al die publikasie se redaksionele missie saamgevat: om vir die leser 'n blik agter die skerms van Europese regeringskabinette te gee. Een van die politieke hoofonderwerpe van dié tyd was die Spaanse Suksessieoorlog.

Die nuusblad het 'n vaste struktuur gehad: internasionale nuus, gekategoriseer volgens koninkryk; 'n rubriek vir "Skinderpraatjies en Aktuele Sake" (plegtighede en jagpartytjies waaraan die koning deelgeneem het, geboortes van koninklike kinders en ander dinge), en resensies van nuwe boeke. Geleidelik is ook steeds meer nuusberigte oor plaaslike parlemente gepubliseer, of artikels oor verligte filosowe wat teen die absolutistiese monargie gekant was.

In 1716 was die twee uitgewers in 'n finansiële stryd gewikkel, en Jordan het hom vervolgens in Parys gevestig waar hy tot en met 1776 die dagblad *Suite de la clef, ou Journal historique sur les matieres du tems* gepubliseer het.
**Shchastia** (Oekraïens: Ща́стя) is 'n stad en die administratiewe sentrum van die Shchastia-distrik in die Luhansk Oblast in Oekraïne. Die bevolking van die stad is in 2022 op sowat 11,411 geskat. Die Luhansk-kragstasie, 'n groot kragaanleg wat in die 1950's gebou is, is noord van Shchastia geleë. Die dorp Shchastia is aan die Donets-rivier geleë. Tydens die 2014 pro-Russiese onrus in Oekraïne het die stad 'n sleutelplek van gevegte geword.

### Russies-Oekraïnse Oorlog

Shchastia was deur die separatistiese Luhansk Volksrepubliek beheer vanaf laat April 2014 tot die Oekraïnse leër die stad op 14 Junie 2014 herwin het. Dit is hoofsaaklik deur die vrywillige vegters van die Aidar-bataljon herwin, wat volgens Amnesty International toe met "vrywel geen toesig of beheer nie" oorlogsmisdade in Shchastia en naburige stede gepleeg het. Volgens inwoners van Shchastia het hierdie gedrag voortgeduur totdat Aidar in die lente van 2015 by die Oekraïnse leër ingelyf is.

1. ↑  "Терористи почали обстріл Луганська із "Граду" - джерело". *Ukrainska Pravda* (in Oekraïens). 16 Junie 2014.
2. ↑  Koshiw, Isobel; Vlasova, Anastasia (31 Julie 2017). "Growing up apolitical in Ukraine's war zone". *openDemocracy* (in Engels).
3. ↑  Koshiw, Isobel; Vlasova, Anastasia (31 Julie 2017). "Growing up apolitical in Ukraine's war zone". *openDemocracy* (in Engels).
Die amptelike Dolby Atmos-kenteken
Dolby Atmos-skerm in *SoundFirm* se naproduksieklankateljee in Port Melbourne, Australië
**Dolby Atmos** is 'n nuwe driedimensionele omringklank-tegnologie wat in April 2012 deur *Dolby Laboratories* ingevoer is en naas gewoonlike oudiokanale gebruik maak van twee nuwe konsepte:

* oudio-voorwerpe en
* plafon-luidsprekers.

In 'n Dolby Atmos-klankstelsel is klank nie beperk tot kanale nie, maar kan - waar nodig - op 'n spesifieke manier vry beweeg in 'n driedimensionele ruimte om die luisteraar te omhul. Alle groot Hollywood-rolprentateljees het die nuwe formaat as standaard aanvaar, net soos meer as 3 200 rolprentteaters wêreldwyd.

Dolby Atmos was aanvanklik slegs op kommersiële rolprentteaters gemik, maar intussen is 'n aangepaste weergawe ook vir privaat tuisteaterstelsels beskikbaar en word Blu-ray- en UHD Blu-ray-skywe met Dolby Atmos-klankbane vervaardig. Gewilde flieks soos *La La Land* en *Blade Runner 2049* asook televisiereekse soos HBO se *Game of Thrones* (vanaf seisoen 5) word van dié omringklankformaat voorsien (in tuisteaterstelsels sonder Dolby Atmos-dekodeerders en plafonluidsprekers word die klankbaan as *Dolby TrueHD* verwerk). Dolby Atmos-omringklank word ook deur aanlynverskaffers van televisie-programme aangebied soos *Netflix*, *VUDU* en *Maxdome*.

Dolby Atmos is intussen ook beskikbaar vir Windows 10, tabletrekenaars met Android-en iOS-bedryfstelsels, slimfone (soos Samsung Electronics se Galaxy S9/S9 Plus en Apple, Inc. se iPhone X) en Microsoft se Xbox. Apple se Apple TV 4K-toestel, tvOS 12, is in 2018 vir Dolby Atmos gesertifiseer. Daar is twee mededingers op die mark: die Kaliforniese onderneming *DTS, Inc.* se DTS:X- en die Belgiese *Auro Technologies* se Auro-3D-omringklankformaat.

Tegnologie
----------

Die nuwe formaat maak voorsiening vir 'n onbeperkte aantal klankbane sodat rolprentteaters die klankseine van 'n film volgens 'n optimale en dinamiese manier op alle beskikbare luidsprekers kan opdeel. Die eerste generasie-hardeware, die *Dolby Atmos Cinema Processor* ("Dolby Atmos Rolprentteater-verwerker"), kan tot by 128 enkele klankbane en tot by 64 verskeie onafhanklike luidsprekerseine verwerk.

Dolby Atmos is versoenbaar met ouer omringklankformate soos 5.1 of 7.1. Maar terwyl hierdie ouer stelsels gebruik maak van luidsprekerreekse wat almal dieselfde klanksein weergee, kry elke luidspreker met Dolby Atmos sy eie, indiwiduele klanksein. Rolprentteaters kan dus 'n groot aantal bykomende voorkanaal-, omringklank- of plafon-luidsprekers installeer. Sodoende kan enige klanksein op 'n presiese manier in die rolprentteatersaal geposisioneer word om byvoorbeeld die geluid van reën of helikopters te simuleer. Die klankgehalte sal dieselfde vir alle kykers wees, ongeag waar hul sitplekke in die teater geleë is. Met ouer omringklankstelsels kon slegs kykers op sitplekke in die middel van die teater die beste klankgehalte geniet.

Dolby Atmos-dekodeerders vir tuisteaterstelsels word van 'n Dolby omringklank-opmenger vir ouer oudioformate voorsien.
Skildery van *La Amistad*
**La Amistad** (Spaans: Die Vriendskap) was 'n onwettige Spaanse slaweskip waarop 'n muitery in 1839 voorgekom het. Lede van die bemanning is gedood en die oorlewendes is beveel om na Afrika te seil. Hierdie opstand sou bekend staan as die Amistad-opstand.

Voor 1839
---------

*La Amistad* is in Baltimore gebou, maar destyds is dit die *Friendship* genoem. Na die verkoop aan 'n Spaanse handelaar, is dit tot *La Amistad* hernoem.

1839
----

Dood van Kaptein  Ferrer, die Kaptein van die  Amistad, Julie 1839.
Die slaweskip *La Amistad* het op 27 Junie 1839 van die Havana hawe in (Kuba) uitgevaar. Daar was 49 Afrika-slawe aan boord. Hulle sou vervoer word na Puerto Principe (ook in Kuba). Daarbenewens was daar vyf slawe wat deel van die bemanning aan boord was. Die gevangenes het hulself op 2 Julie bevry, waarna 'n algemene muitery uitgebreek het. Die meerderheid van die bemanning, insluitende die kaptein, is dood. Twee bemanningslede het daarin geslaag om in 'n sloep te ontsnap. Twee slawe het ook gesterf. Twee bemanningslede (José Ruiz en Pedro Móntez) is lewendig gehou nadat hulle belowe het dat hulle die skip na Afrika sou navigeer. Hulle het egter *La Amistad* noord langs die kus van die Verenigde State gestuur, waar die skip op 26 Augustus by Long Island (naby New York) geanker het. Daarna het die Amerikaanse vloot die skip onderskep. Die slawe is oorgedra na die staat Connecticut. Dit was een van die min noordelike state waar slawerny nog steeds toegelaat is.

Regsaak
-------

In die daaropvolgende hofsake is besluit dat die vervoer van slawe oor die Atlantiese Oseaan verbied is en dat die gevangenes van *La Amistad* dus nie slawe kon wees nie. Die vrylating van die bemaning het op 9 Maart 1841 gevolg. Die volgende jaar is hulle na Liberië in Afrika gestuur.

Na 1839
-------

Na die opstand is die skip na 'n skeepwerf in New London in Connecticut gebring. Na 'n veiling is die skip hernoem tot *Ion* en geregistreer in Newport in Rhode Island. Die *Ion* is gebruik as 'n handelsskip. In 1844 is die skip in Guadeloupe verkoop. Wat daarna met die skip gebeur het, is onbekend.

Replika
-------

Replika van die slaweskip *La Amistad* gedok in Key West
In 2000 is 'n replika van *La Amistad* in die hawe van Mystic (Connecticut) die naam *La Amistad* en die bynaam *Freedom Schooner* gegee. Die Amistad het New Haven (Connecticut) as haar tuishawe. Die skip word gebruik om voorligting oor slawerny en rassediskriminasie te verskaf.

Die replika het die volgende spesifikasies:

* Twee maste
* Lengte 24,6 meter
* Breedte 7,0 meter
* Diepte 7,0 meter

Trivia
------

* In 1997 is Steven Spielberg se Amistad-rolprent vrygestel in teaters.

Notas
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Nederlandse Wikipedia vertaal. | 

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: n50062774
* WorldCat Identities (via LCCN): n50-062774

 |