recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Die **Saagvisse** (*Pristidae*) is 'n kraakbeenvis-familie wat hoort tot die orde Pristiformes. Daar is twee genera met ses spesies wat hoort tot dié familie en drie van die spesies kom aan die Suid-Afrikaanse kus voor.

Kenmerke
--------

Die uitstaande kenmerk van die familie is die plat snawel met tande aan weerskante wat soos 'n saag lyk. Die kop en voorste gedeelte van die lyf is plat terwyl die agterste gedeelte meer soos die lyf van 'n haai lyk. Die familie het twee dorsale vinne, 'n asimmetriese stertvin (die boonste lob is langer) en die pektorale vinne is langs die kop geheg en lyk amper soos twee vlerke. Daar is vyf pare kieue splete teenwoordig aan die onderkant van die kop. Die familie word tot 7 m lank - die saag ingesluit en is ovovivipaar. Hulle kom voor in vlak water by sanderige bodems, soms in riviermondings. Die familie is eetbaar. Die saag word gebruik om kos uit te krap en ook om prooi mee dood te maak.

Genera
------

Die volgende genera en gepaardgaande spesies kom aan die Suid-Afrikaanse kus voor:

* *Pristis*

* *Pristis microdon* - Groottandsaagvis
* *Pristis pectinata* - Kleintandsaagvis
* *Pristis zijsron* - Langkam-saagvis

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies
* Visordes van Suider-Afrika

Bron
----

* Coastal Fishes of Southern Africa. Phil & Elaine Heemstra. 2004. ISBN 1-920033-01-7

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q190736
* ADW: Pristidae
* EoL: 1865
* EPPO: 1PSTIF
* Fossilworks: 63612
* GBIF: 5882
* iNaturalist: 67646
* ITIS: 160807
* NCBI: 55129
* Plazi: FD1087D9-FFA4-4A55-FF67-A1B44C73F89F
* WoRMS: 105707

 |
St Bride's Church, gesien in 'n oostelike rigting vanuit die kerkskip, met die altaar in die agtergrond
'n Buiteaansig van St Bride's
**St Bride's Church** is 'n kerk in die *City of London*. Die huidige gebou in Fleet Street is deur die befaamde argitek Sir Christopher Wren in 1672 ontwerp, maar gedurende 'n reeks Duitse lugaanvalle op Londen in 1940, die sogenamde *London Blitz*, grotendeels deur 'n brand vernietig. Vanweë sy ligging in Fleet Street word die kerk tradisioneel verbind met die perswese en is daarna verwys as "Joernalistekerk". Dié verbintenis gaan egter verder terug in die geskiedenis.

Toe Engeland se eerste meesterdrukker, William Caxton (omstreeks 1422–1491), in 1476 vanuit Keulen, waar hy 'n opleiding in druktegniek deur Johannes Gutenberg ontvang het, na sy geboorteland teruggekeer het, het hy Engeland se eerste drukpers naby die Westminster-abdy ingerig. Caxton was egter ook 'n suksesvolle tekstielhandelaar, en die grootste deel van sy fortuin is in dié bedryf, en juis nie in die drukwese nie, verdien. Toe hy in 1491 oorlede is, het sy leerling Wynkyn de Worde († 1535) die Caxton-drukpers gekoop en – weens die gebrek aan 'n alternatiewe inkomstebron – pogings onderneem om van die drukwese 'n winsgewende bedryf te maak.

De Worde het Engeland se eerste drukpers met beweeglike letters langs St Bride's Church opgerig – in 'n buurt waar talle geestelikes woonagtig was wat as potensiële geletterde klante in aanmerking gekom het. Latere drukkers het sy voorbeeld gevolg sodat die buurt tot die spilpunt van Engeland se vroeë drukbedryf ontwikkel het. De Worde het sy laaste rusplek in St Bride's Church gevind.

Ná die Tweede Wêreldoorlog het dagbladuitgewers met hul skenkings bygedra tot die heropbou van St Bride's volgens Wren se oorspronklike ontwerp. Die kerkgebou is steeds 'n maklik herkenbare deel van Londen se stadsilhoeët. Met 'n hoogte van 226 voet of 69 meter is dit die tweede hoogste van Wren se kerkgeboue wat slegs deur die St. Paulus se katedraal oortref word.

Die kerk het sy naam aan twee instellings verleen wat met die geskiedenis van die pers, drukwese en tipografie verbind word:

* die St Bride Foundation en
* die St Bride-biblioteek wat deur dié stigting bedryf word en op 6 April 2016 heropen is nadat dit weens 'n tekort aan fondse deur sluiting bedreig is.
Die **St Bride-biblioteek** in Bride Lane, Fleet Street, Londen is 'n vakbiblioteek wat deur die St Bride Foundation bedryf word en hom op werke oor druktegnieke, grafiese ontwerpkuns en die druk- en perswese toespits. Die biblioteek, wat in 1895 geopen is, het van begin af as tegniese vakbiblioteek en as skool vir druktegnieke gedien. Die skool is intussen verplaas en staan tans bekend as die London College of Communication. Met meer as 50 000 boektitels uit dié vakgebiede en 3 500 tydskrifte word die St Bride-biblioteek as die grootste vakbiblioteek oor drukwese ter wêreld beskou.

Sy versamelings sluit die biblioteek van William Blades, die Victoriaanse meesterdrukker en skrywer van 'n biografie oor William Caxton, asook dié van Talbot Baines Reed, 'n ontwerper van drukskrifte en geskiedkundige, en John Southward, 'n joernalis op die gebied van tegniese drukkuns, in.

Die biblioteek bied daarnaas vir belangstellendes kursusse oor druktegnieke aan waarvoor sommige van die oudste drukperse in Engeland gebruik word.
Die **Hesperides** (Grieks: Ἑσπερίδες) was in die Griekse mitologie nimfe wat ’n lieflike tuin in die verre westelike deel van die wêreld versorg het. Dit was naby die Atlasgebergte in die hedendaagse Tanger, Marokko, geleë op die rand van die omringende Okeanos, die wêreldoseaan.

Hulle was die dogters van die Titaan Atlas en in die meeste mites drie, nes die Grasieë.

Die Tuin van die Hesperides
---------------------------

Die **Tuin van die Hesperides** was Hera se boord met goue appels wat aan iemand onsterflikheid kon gee. Die boord is geplant van die vrugtetakke wat Gaia vir Hera present gegee het nadat sy ingestem het om Zeus se metgesel te word. Die Hesperides moes die bome versorg, maar die wantrouige Hera het ook ’n honderdkoppige draak wat nooit slaap nie, Ladon, aangestel as bewaker van die appels.

Die Hesperides en Herakles
--------------------------

Een van twaalf onmoontlike take wat die held Herakles moes uitvoer op bevel van die jaloerse Hera, was om van die goue appels in die tuin te gaan haal. Herakles gaan toe na Atlas en bied aan om die hemelruim vir ’n rukkie vas te hou terwyl Atlas die appels by sy dogters gaan haal.

Toe hy terugkeer, probeer Atlas egter om Herakles ’n rat voor die oë te draai en hom met die hemelruim op sy skouers te los deur aan te bied om self die appels af te lewer. Herakles vermoed egter wat Atlas beplan en sê Atlas moet die hemelruim net weer vir ’n rukkie vashou terwyl hy sy mantel om sy skouers draai om as kussing te dien. Toe Atlas die appels neersit en die hemelruim terugneem op sy skouers, gryp Herakles die appels en hardloop weg.
*Squid Game* logo

***Squid Game*** (Koreaans: 오징어 게임; RR: *Ojing-eo Geim*, Afrikaans: Inkvisspeletjie) is 'n Suid-Koreaanse oorlewingsdrama TV-reeks wat op Netflix stroom. Dit word geskryf en geregisseer deur Hwang Dong-hyuk, met Lee Jung-jae, Park Hae-soo, Wi Ha-joon, Jung Ho-yeon, O Yeong-su, Heo Sung-tae, Anupam Tripathi en Kim Joo-ryoung. Die reeks, versprei deur Netflix, is op 17 September 2021 wêreldwyd vrygestel.

Die reeks fokus op 'n wedstryd waar 456 spelers, uit verskillende lewensterreine, maar elkeen diep in die skuld, 'n reeks kinderspeletjies speel met dodelike uitkomste as jy verloor vir die kans om die prysgeld van 45,6 miljard won te wen. Hwang het die idee van die storie bedink, gebaseer op sy eie ekonomiese stryd vroeg in sy lewe sowel as die klasverskille in Suid-Korea. Alhoewel Hwang aanvanklik die draaiboek in 2008 voltooi het, kon Hwang nie 'n produksiemaatskappy vind om die draaiboek te ondersteun nie, totdat Netflix omstreeks 2019 belangstelling getoon het as deel van hul strewe om hul buitelandse programaanbiedinge uit te brei. Hwang het al nege die episodes self geskryf en geregisseer.

*Squid Game* het wydverspreide positiewe kommentaar ontlok, met lof vir sy toneelspel, oorspronklikheid, regie, visuele styl, musikale partituur, kunsrigting, atmosfeer en temas; die Engelse onderskrifte is egter gekritiseer. Binne 'n week het dit een van die gewildste programme op Netflix op verskeie streeksmarkte geword.
**Hestia** (Grieks: Ἑστία) is in die Griekse mitologie die dogter van Kronos en Rea en die godin van die vuurherd, huislikheid, argitektuur en die familie wat die eerste deel van die offerande in elke huishouding gekry het.

Met die stigting van ’n nuwe nedersetting is ’n vlam van Hestia se openbare vuurherd in die moederstad daarheen gedra. Sy het op ’n eenvoudige houttroon met ’n wit kussing gesit en nie die moeite gedoen om vir haaself ’n simbool te kies nie.

As ’n Olimpiese god
-------------------

Hestia is een van die drie godinne van die eerste Olimpiese generasie: sy en haar susters, Demeter en Hera. Sy was die oudste én jongste van Kronos en Rea se kinders (sien Oudste en jongste kind) en die suster van drie broers, Zeus, Poseidon en Hades.

Van die Olimpiese gode was Hestia die een met die minste prestasies en skandes. Haar plek was by die vuurherd. Soms word dit toegeskryf aan haar passiewe geaardheid, wat verder geïllustreer word deur die feit dat sy haar plek op Olimpus afgestaan het. Hestia wou nie betrokke raak by die ander gode se rusies nie en het besluit om Olimpus te verlaat om na haar heilige vuurherd om te sien. Sy het haar plek afgestaan aan die nuweling Dionisos.

Poseidon, en Apollo van die jonger geslag, het albei haar die hof probeer maak, maar Hestia was onaangeraak deur Afrodite se sake en het op Zeus se kop gesweer dat sy ’n maagd sou bly.

Oudste en jongste kind
----------------------

Hestia was die oudste én die jongste van Kronos en Rhea se kinders. Kronos het al sy kinders net ná hul geboorte ingesluk, buiten die jongste, Zeus. Dié het die ander later gered deur sy pa te dwing om hulle in omgekeerde volgorde op te bring en saam sou hulle Kronos se geslag, die Titane, verslaan.

Hestia is laaste opgebring omdat sy die oudste was, en was dus ook die jongste kind (Kereny 1951:91). Dit word ook in die Homeriese lofsang aan Afrodite (omstreeks 700 v.C.) genoem:


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Sy was die eersgeborene van die skelm Kronos – en ook die jongste. |  |
**Francis John (Frank) Newhook**, OBE (16 November 1918 – 1 Desember 1999) was die hoof van die Skool vir Plantpatologie aan die Universiteit van Auckland, Nieu-Seeland. Hy was die eerste plantpatoloog by die universiteit as medeprofessor, (vanaf 1966, geborg deur New Zealand Forest Products), en vanaf 1969 'n persoonlike voorsitter. Voorheen was hy 'n wetenskaplike by die DSIR.

Newhook is op 16 November 1918 in Auckland gebore. Hy is opgelei by die Auckland Grammar School en die Universiteit van Auckland. Hy was getroud met Agnes Marjorie Anderson (drie kinders) en later met die pianis Janetta McStay. Tydens die Tweede Wêreldoorlog was hy 'n meester in die 2de NZEF in die Midde-Ooste en Italië. Hy is nou oorlede.

Newhook het breedvoerig oor swampatogene gepubliseer, veral Phytophthora, en het meer as 90 wetenskaplike referate en ander publikasies geskryf.

Erkenning
---------

Newhook het in 1982 'n doktorsgraad aan die Universiteit van Londen verwerf. Hy is aangewys as 'n "Beampte van die Orde van die Britse Ryk" in die 1984-Koningin Verjaarsdag-viering. As die versamelaar van die holotipe-versameling is die fungi Dichomitus newhookii na hom vernoem.

In 2004 het Landcare Research een van sy laboratoriums in Auckland, die FJ Newhook Microbiology Laboratory na hom vernoem.
**Perdikkas II** (Grieks: Περδίκκας Β), uit die Argeïese Dinastie, was van 454 tot 413 v.C. koning van Masedonië. Hy was een van ’n paar seuns en die uiteindelik opvolger van Alexander I.

Toe Alexander I vermoor is, het die Masedoniese volksraad besluit dat drie van sy seuns hom moet opvolg: Philippus, Alketas II en Perdikkas. Die drie broers het mekaar egter gou die stryd aangesê. Die volksraad het Perdikkas se broers toe van die troon gesit en hy het die troon alleen bestyg as Perdikkas II.

Bewind
------

Perdikkas het gebots met Athene, wat sy grondgebied probeer uitbrei het in Masedonië, wat toe kwaai deur interne konflik verswak was. Perdikkas het gereageer deur rebellie aan te vuur in ’n paar stede wat aan Athene belasting moes betaal, ander andere Potidaia. Dié stad het wel in opstand gekom, maar is deur Athene ingeneem. Dit het weer tot ’n voortslepende oorlog tussen Athene en Sparta gelei. Perdikkas het telkens van kant verander soos dit hom gepas het. Eindelik was hy van die Atheense bedreiging ontslae deurdat Athene en Sparta mekaar in die oorlog verswak het.

Op kulturele gebied het Perdikkas die werk van sy pa voortgesit. Hy het digters, filosowe, skrywers en kunstenaars na sy hof genooi en so gesorg vir ’n kulture bloeitydperk.

Hy het baie kinders gehad, onder andere ’n seun Archelaos by sy broer se slavin. Hy sou ná Perdikkas se dood die mag bekom ná talle intriges.
*Hierdie artikel handel oor Astrologie. Vir meer inligting, sien ook Bul (sterrebeeld).*

Bul (Taurus)
Die astrologiese simbool van die Bul
Die **Bul** of **Stier** (Lat: *Taurus*) is die Westerse astrologiese teken van mense wat tussen ongeveer 20 April en 21 Mei gebore is. Dit is die tweede teken van die Diereriem.

Die Bul is een van die drie aardtekens en een van die vier vaste tekens. Dis ’n vroulike, negatiewe, introverte teken en is vergelykbaar met die Slang van die Chinese diereriem. Die tradisionele heerser van die Bul is Venus.

Bulle kom volgens die astrologie goed oor die weg met lede van die ander aardtekens, Steenbok en Maagd.

Agtergrond
----------

Jou son- of sterreteken het betrekking op die stand van die son tydens jou geboorte. Astroloë verdeel die diereriem, die denkbeeldige gordel aan die hemelruim waarlangs die planete beweeg, in twaalf dele: die son- of sterretekens. Die "sterrebeelde" is eintlik die astronomiese konstellasies aan die hemelruim en kom weens die presessie van die nageweningspunte nie meer ooreen met die twaalf tekens wat in die astrologie gebruik word nie.
**Percy Sledge** (25 November 1940 – 14 April 2015) was 'n Amerikaanse sanger. Hy was veral bekend vir sy treffers "*When a man loves a woman*" en "*My Special Prayer*".

In die vroeë sestigerjare het Sledge as verpleër in 'n hospitaal gewerk en by die musiekgroep *Esquires Combo* aangesluit. Die plaaslike DJ, Quin Ivy, het hom geadviseer om 'n sololoopbaan te begin. Sy eerste enkelspeler, "*When a man loves a woman*", wat hy self geskryf het, is in 1966 deur *Atlantic Records* vrygestel. Die liedjie was wêreldwyd 'n treffer, onder andere nommer een in die Verenigde State. Dit is opgevolg deur treffers soos "*Love me Tender*", "*Take Time to Know her*" en in 1969, "*My Special Prayer*".

In die jare sewentig het sy gewildheid begin daal. Sy laaste groot internasionale treffer was "*I'll be your everything*" in 1975. Sy optredes het egter steeds goed verkoop en hy kon tot in die jare negentig groot skares trek. In 1987 word "*When a man loves a woman*" weer 'n treffer, danksy 'n advertensie van die Levi-handelsmerk.

Percy Sledge in 1974
In 1993 is Sledge in die *Alabama Music Hall of Fame* opgeneem.

Sledge het later in sy lewe lewerkanker opgedoen en is in 2014 daarvoor geopereer. Hy is op 14 April 2015 in die ouderdom van 73 in Baton Rouge, Louisiana oorlede.
Die ***Diamond Fields Advertiser*** (DFA) is 'n Engelstalige weekblad van Independent News & Media wat in 1878 in Kimberley ontstaan het as drieweeklikse koerant. Dit het in Mei 1882 daagliks begin verskyn, selfs onder uiters moeilike omstandighede tydens die beleg van die stad in die Tweede Vryheidsoorlog. Die koerant se sirkulasie was in die tweede kwartaal van 2015 gemiddeld 8 941 per dag, vergeleke met 9 519 in dieselfde tydperk 'n jaar vantevore.

Die *DFA* is die enigste oorblywende koerant van die elf wat tydens die onstuimige jare van Kimberley se ontstaan hier verskyn het.

Ondanks die feit dat alle Johannesburgse dagblaaie binne 'n uur van hulle verskyning ook in Kimberley te kry is en teen sterk mededinging van die *Volksblad* van Bloemfontein wat 'n spesiale uitgawe vir die Noord-Kaap uitgee, het die *DFA* steeds meer eksemplare as al die ander dagblaaie saam verkoop toe dit 'n dagblad was. 'n Groot gedeelte van die dagblad se lesers is Afrikaanssprekend, soos trouens ook sy redakteur, Johan du Plessis. In die eerste kwartaal van 2022 was die koerant se sirkulasie 4 494, byna 30% minder as 'n jaar vantevore.

Bronne
------

* Beskrywing op Independent se webwerf Geargiveer 1 September 2016 op Wayback Machine
* Rosenthal, Eric, *Encyclopaedia of Southern Africa*, Juta and Company Limited, Kaapstad en Johannesburg, 1978.
**Dialoog**, in fiksie, is 'n verbale gesprek tussen twee of meer karakters. Indien daar net één karakter is wat praat, is dit 'n monoloog.

Identifiseerders
----------------

*"Hierdie ontbyt maak my siek" sê George.*

Die "*sê George*" is die identifiseerder. *Sê* is die werkwoord wat die meeste skrywers gebruik aangesien lesers se vertroudheid met *sê* nie aandag daarop vestig nie. Alhoewel ander werkwoorde soos *vra*, *gil*, of *antwoord* aanvaarbaar is, kan sommige identifiseerders steurend wees. Byvoorbeeld:

*"Hallo," prewel hy senuweeagtig, "my naam is Horace."*

*"Wat is joune?" vra hy met al die moed wat hy kan bymekaarskraap.* 

Nog 'n voorbeeld is:

*"My naam is Peg; wat is joune?" het ek gevra. "My naam is William, maar my vriende noem my Will," het Will gesê.*

In sy boek *On Writing* skryf Stephen King dat *sê* na sy mening die beste identifiseerder is. King beveel aan dat die leser een van Larry McMurtry se boeke lees, 'n skrywer wat volgens hom die kuns van goed geskrewe dialoog bemeester het.

Plaasvervangers staan bekend as "*said-bookisms*". In die sin "*Wat bedoel jy?" glimlag hy*, is die woord *glimlag* 'n "said-bookism".

Sien ook
--------

* Eksposisie
* Fiksieskryf
* Pas (narratief)
* Show, Don't Tell

Aantekeninge
------------

1. ↑  (Turco 1989, p. 16)
2. ↑  (King 2000, p. 127)
Hans Merensky
**Diamante in Namakwaland** kom aan kus van die Atlantiese Oseaan voor hoofsaaklik tussen Kleinsee, verby Alexanderbaai en verder noord. Hierdie diamante is reeds in 1926 ontdek. Die eerste persone wat die diamante ontdek het is Fred Cornell en Jack Carstens. Laasgenoemde het diamante ontdek sowat 10 km suid van Port Nolloth nadat hy en sy neef, Percy Hughes, daar gegraaf het.

Die uitgestorwe warmwateroester *Ostrea prismatica*.
Die ontdekking het tot 'n stormloop gelei en het ook die aandag van die geoloog Hans Merensky getrek. Merensky het ontdek dat die diamante in die gruis net onder die uitgestorwe warmwateroester *Ostrea prismatica* voorkom. Vir 'n skamele £ 17,000 het hy beheer verkry oor die sogenaamde *oesterlyn*. Hy het by een geleentheid 487 diamante onder een klip gekry. Hy het ook binne ses weke 4308 karaat se diamante herwin. Merensky het ook besef dat die vonds so groot is dat dit die diamantmark in duie kan laat stort as gevolg van oorproduksie. Hy het die regering oortuig om in te gryp om dit te voorkom. Prospekteerwerk is verbied en die Namakwalandse kus is tot staatsdelwery verklaar.

Bronne
------

* Ensiklopedie van Suidelike Afrika, Eric Rosenthal, 1967.
* Op Pad in Suid-Afrika. B.P.J. Erasmus. 1995. ISBN 1-86842-026-4
**Amanda Cecilia Swart** is 'n Suid-Afrikaanse biochemikus met 'n professoraat in biochemie aan die Universiteit Stellenbosch. Sy is bekend vir haar navorsing oor rooibos, 'n kruietee wat in Suid-Afrika gewild is, is deur die Suid-Afrikaanse Rooibosraad befonds in haar navorsing, en word gereeld in die Suid-Afrikaanse media aangehaal om die gesondheidsvoordele van rooibos te bevorder.

Opvoeding en loopbaan
---------------------

Swart het haar MSc in biologie in 1986 en haar doktorsgraad in 1999 aan Universiteit Stellenbosch voltooi, en in 2002 as fakulteitslid na Stellenbosch teruggekeer, waar sy voor- en nagraadse kursusse in biochemie gee. Sy was instrumenteel in die stigting van die P450-steroïdnavorsingsgroep op Stellenbosch en in 2011 is sy as medeprofessor aangestel. Haar navorsingsgebiede sluit in: byniersteroïedvorming, sitochroom P450-ensieme, prostaatkanker en produkte afkomstig van die plante *Aspalatus linearis* (Rooibos), *Salsola tuberculatiformis* **Botch.** (Gannabos) en *Sutherlandia frutescens* (kankerbossie).

Navorsing
---------

Haar primêre navorsingsfokus, en dié van die P450-steroïdnavorsingsgroep, is op die hormone (byniersteroïede) wat deur die byniere geproduseer word, asook op die steroïedvorming-ensieme wat hul biosintese kataliseer, die metabolisme van hierdie steroïede in prostaatkanker, en hul implikasies in endokriene afwykings. Hulle navorsing behels ook die ondersoek na die effekte van plantprodukte op die endokrienestelsel.

Swart se navorsing word geborg deur die Nasionale Navorsingstigting, Kankervereniging van Suid-Afrika en die Rooibosraad van SA.

Die navorsing is opgedeel in drie fokusareas:

### 11β-hidroksi-androsteendioon

11β-hidroksi-androsteendioon is 'n byniersteroïed en is betrokke by prostaatkanker sowel as kastrasiebestande prostaatkanker. Prof Swart ondersoek die meganisme van hierdie steroïde in prostaatkankerselle en ander kankerselle.

### Rooibos

Daar is twee vertakkings van navorsing rakende rooibos wat Swart nastreef:

#### Metabolisme van prostaatkanker

Swart se navorsing het voorgestel dat rooibos voordelige effekte op prostaatkanker kan hê deur die remming van 17β-hidroksisteroïd dehidrogenase en die blokkering van dihidrotestosteroon. Haar navorsing het ook gekyk na die effek van rooibos op die ensiemmerker vir die prostaat-spesifieke antigeen (PSA) wat gebruik word as 'n toets vir prostaatkanker.

#### Kortisol en spanning

Haar navorsing het voorgestel dat die inname van rooibos spanning kan verlaag deur die effekte van twee verbindings daarin, aspalatien en notofagien. Onder laboratoriumtoestande blokkeer hierdie verbindings die produksie van 'n streshormoon, kortisol. Sy beweer dat rooibos die potensiaal het om hartsiektes te voorkom, die gevolge van veroudering verminder en gewigsverlies bevorder.
**Else Lasker-Schüler**

**Duits-Joodse digteres en toneelskryfster**

---

**Gebore**   

11 Februarie 1869   

in Elberfeld, Noord-Duitse Bond

---

**Oorlede**   

22 Januarie 1945   

in Jerusalem, Palestynse Mandaatsgebied

---

**Literêre stroming**  

Modernisme  
Ekspressionisme

---

**Bekende werke**  
  

*Styx* (1902)  

*Der siebente Tag* (1905)  

*Meine Wunder* (1911)  

*Hebräische Balladen* (1913)  

*Gesammelte Gedichte* (1917)  

*Mein blaues Klavier* (1943)

**Else Lasker-Schüler** (eintlik Elisabeth Lasker-Schüler; \* 11 Februarie 1869 in Elberfeld, tans Wuppertal; † 22 Januarie 1945 in Jerusalem) was 'n beduidende Duits-Joodse digteres en toneelskryfster. Lasker-Schüler, wat onder meer met die Boheemse leefstyl verbind word wat sy in Berlyn gevolg het, was een van die belangrikste verteenwoordigers van avantgardistiese modernisme en ekspressionisme in die Duitse literatuur, alhoewel haar literêre werk in baie opsigte uniek was en onder meer ook neoromantiese tendense getoon het.

Naas haar liriek en toneelkuns het sy ook bekendheid as tekenkunstenares verwerf en sommige van haar digbundels self van illustrasies voorsien.

Ná die bewindsoorname van die Nasionaal-Sosialistiese Duitse Werkersparty (NSdAP) in die Duitse Ryk het Lasker-Schüler aanvanklik na Zürich geëmigreer, maar haar aansoek om 'n werkpermit in Switserland is geweier. Nadat sy reeds in 1934 'n besoek aan Palestina gebring het, het Lasker-Schüler haar in 1937 in Jerusalem gevestig waar sy tot met haar afsterwe in 1945 gebly het. Sy is op die Olyfberg ter ruste gelê.
**Mir-Hossein Moesawi Chameneh** (Persies: میرحسین موسوی خامنه, [miːɾ hoˈsein muːsæˈviː xɒːmeˈne] *Mīr-Hoseyn Mūsavī Khāmené*; Azerbeidjans: میرحسین موسوی, Mir Hüseyn Musəvi; \* 2 Maart 1942) is 'n Irannese hervormingsgesinde politikus, kunstenaar en argitek wat tussen 1981 en 1989 as die 79ste en laaste eerste minister van Iran gedien het. Hy was die hervormingsgesinde kandidaat in die Irannese presidensiële verkiesing van 2009 en het tydens die politieke proteste oor die verkiesingsuitslag as opposisieleier opgetree. Moesawi het tot en met 2009 as voorsitter van die Irannese akademie van die kunste gedien, maar is deur behoudende owerheidslede uit sy amp gelig.

In die vroeë jare van die Irannese Rewolusie was Moesawi hoofredakteur van *Jomhoeri-e Eslami*, die amptelike dagblad van die Islamitiese Republikeinse Party, en is daarna as minister van buitelandse sake en uiteindelik as premier benoem. Hy was die laaste politikus wat dié amp beklee het voordat dit deur 'n wysiging van die grondwet in 1989 afgeskaf is. In die volgende 20 jaar was hy 'n halfafgetredene. Hy is steeds 'n lid van die raad van geskiktheid en ooordeel en die hoë raad van die kulturele rewolusie, maar het al jare lank nie meer aan dié liggame se vergaderings deelgeneem nie – 'n houding wat deur politieke ontleders en kommentatore as 'n teken van sy ongenoeë beskou word.

Vir die presidensiële verkiesing van 2009 het Moesawi na die politieke toneel teruggekeer en is hy as een van twee hervormingsgesinde kandidate teen die administrasie van die destydse ampsbekleër, Mahmoed Ahmadinedjad, gestel. Moesawi het groen as die simboliese kleur van sy beweging gekies. Volgens die amptelike verkiesingsuitslae het hy die verkiesing nie gewen nie, en ontevrede aanhangers het die regering van manipulasie beskuldig. Proteste teen die verkiesingsuitslag het tot 'n nasionale politieke beweging teen die regering en die hoogste leier Ali Chamenei, gegroei. Ondanks die owerheid se ferm optrede is Moesawi steeds die leier van die Groen Beweging, al is sy aktiwiteite aan bande gelê. Hy is tans saam met sy vrou en Mehdi Karroebi, 'n ander hervormingsgesinde politikus, in huisarres.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* ISNI: 0000 0000 3781 0753
* LCCN: n2001915160
* VIAF: 23954338
* WorldCat Identities: lccn-n2001915160

 |
Die **Clarens-sandsteenformasie** maak deel uit van die Stormberg-groep. Die formasie word onderlê deur die rooi modderstene van die Elliot-formasie en oorlê deur die Drakensberg-lawas. Die Stormberg-groep vorm op sy beurt die boonste gedeelte van die Karoo-supergroep, wat 'n groot gedeelte van Sentraal-Suid-Afrika bedek.

Die Clarens-sandsteen bestaan uit liggeel, fyn, korrelrige sandsteen, sanderige sliksteen en moddersteen. Dit is 'n aanduiding van 'n droë klimaat (woestyn). Die onderkant van die massiewe sandsteenkranse het baiekeer 'n rooierige kleur as gevolg van yster afkomstig van die onderliggende Elliot-formasie.

Vorming
-------

Die bekende Brandwagrots by die Golden Gate Nasionale Park naby Clarens.
Die Clarens-sandsteenformasie verteenwoordig 'n eoliese afsetting (wind), waar dit afgeset word as sandduine in 'n woestynomgewing voor die opbreking van die superkontinent Gondwana.

Algemeen
--------

'n Skildery van 'n tipiese Oos-Vrystaatse landskap deur Michael Albertyn sr.
Hierdie wit sandsteenformasie vorm die kenmerkende wit kranse van die berge in die Oos-Vrystaat, met bekende landmerke soos Soutkop naby die dorp Ficksburg, die Brandwagrots by Golden Gate, en die Platberg buite Harrismith. Platberg se sandsteenkranse verskil egter daarin dat die boonste gedeelte van die berg uit Drakensberg-lawa bestaan, wat daaroor uitgeloop het vanweë vulkaniese aktiwiteite tydens die opbreking van Gondwana.

Gebruike
--------

Die Clarens-sandstene is vroeër gebruik as boumateriaal, met verskeie historiese geboue wat op verskeie dorpe in die Oos-Vrystaat hiermee gebou is. Voorbeelde op Ficksburg is die NG kerk, die ou poskantoor en die ou perseel van die Hoërskool Ficksburg.

Dit is egter 'n vaardigheid wat grotendeels verdwyn het, maar die sandsteen word deesdae gebruik as dekstene wat buite aan moderne strukture gepleister word om 'n mooi voorkoms te verleen. Verskeie kunstenaars soos Michael Albertyn sr. het landskapstonele van die Oos-Vrystaat geskilder, onder andere van die Brandwagrots van Golden Gate.
**Fort Armstrong** in die Amatolaberge was een van 'n reeks forte wat deur die Britse owerheid tydens die Kaapse grensoorloë van 1779 tot 1877 in die Oos-Kaap gebou is. Die insident wat by hierdie fort afgespeel het, is van geskiedkundige belang.

Net suidoos van die dorp Balfour op 'n heuwel in 'n hoefystervormige boog gevorm deur die Katrivier staan die oorblywende toring van Fort Armstrong. Dit is teenswoordig deel van die lemoenplaas Mesopotamia en die toring is sigbaar vanaf die Fort Beaufort-Katberg-Queenstown-pad (die R351) en vanaf die R67-pad van Fort Beaufort na Seymour.

Die koloniale owerheid het in 1829 vir die hawelose Khoikhoi in die bolope van die Katrivier die Katrivier-nedersetting aangelê. Om hulle daar teen aanvalle van oor die grens te beskerm, is 'n militêre pos bekend as **Camp Adelaide** gestig. In ooreenstemming met goewerneur sir Benjamin D'Urban se grensverdedigingsplanne is dit tot 'n behoorlike fort uitgebou. Dit is toe vernoem na kapt. A.B. Armstrong wat die Khoikhoi in die Sesde Grensoorlog oorreed het om lojaal aan die Britse bewind te bly en om teen die oorlogsgeweld te kom skuil by Camp Adelaide.
Omdat die fort so afgeleë was, is probeer om dit so onafhanklik moontlik te maak. Die fort het bestaan uit klipmure, 'n toring met skietgate, 'n menasie, 'n kombuis, selle en ruimte vir 30 ruiters. Buite die vestingmure was huise vir burgerlikes en 'n veekraal.

Met die uitbreek van die Agtste Grensoorlog (1850-53) rebelleer die Khoikhoi van die Katrivier-nedersetting wel teen die koloniale owerheid. Om veiligheidsredes was die blankes van die gebied in Januarie 1851 in die fort byeen. Die rebelle onder Willem Uithaalder het dit omsingel en verower die fort nadat al die blankes betyds weggekom het.

Op 23 Februarie beleër 'n burgermag bestaande uit Fingo's, Engelse uit die Oos-Kaap en grensboere sowel as 1 800 koloniale soldate met artillerie onder genl.-maj. Henry Somerset (die seun lord Charles Somerset) die vesting. Die rebelle verset hulle kwaai, selfs tot nadat die fort op die toring na heeltemal gelyk gemaak is. Somerset het die enkele oorlewende rebelle in gevangenskap na Fort Hare teruggeneem.

In 1938 is Fort Armstrong tot monument verklaar.

Bibliografie
------------

* Fort Beaufort Museum
* Oberholster, J.J.: Die historiese monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede, 1972. ISBN 0-620-00191-7
* www.geocaching.com
* www.mbendi.com

Sien ook
--------

* Lys van forte in die Oos-Kaap
* Kaapse grensoorloë
*Die artikel handel oor die streek, vir die gelyknamige munisipaliteit, sien Weskus-distriksmunisipaliteit.*
Die Weskus is Suid-Afrika se blommeparadys, soos hier by die Weskus- Nasionale Park te siene is.
Die **Weskus** is 'n streek aan die weskus van Suid-Afrika wat in sy nouste betekenis hoofsaaklik betrekking het op die gebied tussen Yzerfontein en Lambertsbaai, maar ook van toespassing is op die hele kusstrook tussen Kaapstad en die mond van die Oranjerivier, oftewel die mees suidwestelike hoek van Namibië. Die naam is ook gegee aan die distriksmunisipaliteit met sy setel op Moorreesburg wat die B-munisipaliteite van Saldanhabaai, Swartland, Bergrivier, Cederberg en Matzikama insluit. Die distriksmunisipaliteit se gebied beslaan sowat 31 101 km², dus omtrent die grootte van België of Lesotho, maar ietwat kleiner as Taiwan. Die vernaamste bedryf van die distrik is landbou, hoewel die nywerheid ook 'n vername rol speel in Saldanhabaai op Saldanha en Vredenburg en in Swartland op Malmesbury.

Bevolking
---------

Rugby is een van die gewildste sportsoorte aan die Weskus. Hier spook Langebaan (in rooi en blou) sake uit teen Hopefield in 'n Bolandse ligawedstryd.
Die totale bevolking van die distrik was volgens die 2001-sensus 282 651. Daarvan was 204 710 bruin, 49 382 wit, 27 780 swart en 789 Indiërs. Afrikaanssprekendes is verreweg die grootste groep met 251 979 moedertaalsprekers, gevolg deur Xhosa met 20 917, Engels met 6 595 en Sotho met 1 591 in daardie jaar. Minder as 1% van die bevolking is in die buiteland gebore, hoofsaaklik Suider-Afrika (1 493) en Europa (456).

Opvoeding
---------

Benewens 'n groot aantal laerskole, is daar die volgende hoërskole in die Weskus-distrik: Augsburg Landbougimnasium (Clanwilliam), Hoërskool Dirkie Uys (Moorreesburg), Hoërskool Citrusdal, Hoërskool Vredenburg, Hoërskool Vanrhynsdorp, Hoërskool Hopefield, Hoërskool Vredendal, Hoërskool Weston (Vredenburg), Hoërskool Smuts-Malan (Riebeek-Wes), Hoërskool Piketberg, Hoërskool Porterville, Vredendal Sekondêre Skool, Hoërskool Lutzville, Hoërskool Graafwater, Hoërskool Wesbank (Malmesbury), Hoërskool Swartland (Malmesbury), Schoonspruit Sekondêre Skool (Malmesbury), Naphakade Sekondêre Skool (Malmesbury), Hoërskool Velddrif, Hoërskool Diazville (Saldanha) en Steynville Sekondêre Skool (Piketberg).

Sien ook
--------

* Lys van streeksname in Suid-Afrika

Name van kusgebiede in Afrika wat eindig op "-kus"
--------------------------------------------------

* Dolfynkus
* Goudkus (streek)
* Hibiskuskus
* Ivoorkus
* Olifantkus (KwaZulu-Natal)
* Palmoliekus (Nigerië)
* Peperkus en Graankus (Liberië)
* Skedelkus
* Slawekus (Togo, Benin)
* Sonskynkus (Oos-Kaap)
* Strelitziakus
* Walviskus (Wes-Kaap)
* Weskus
* Wildekus
Miranda Kerr

mens| Geslag | vroulikWysig |
| Land van burgerskap | AustraliëWysig |
| Gegewe naam | MirandaWysig |
| Familie naam | KerrWysig |
| Geboortedatum | 20 April 1983Wysig |
| Geboorteplek | SydneyWysig |
| Eggenoot | Evan SpiegelWysig |
| Kind | Flynn BloomWysig |
| Taalbeheersing | Engels, FransWysig |
| Beroep | Model (persoon), supermodel, Victoria's Secret AngelsWysig |
| Werkgewer | AustraliëWysig |
| Alma mater | All Hallows' SchoolWysig |
| Werksperiode (begin) | 1997Wysig |
| Eye color | blouWysig |
| Hair color | brown hairWysig |
| Amptelike webwerf | Wysig |
| Represented by | IMG ModelsWysig |

 Kerr by die AACTA-toekennings in Sydney, Australië
**Miranda May Kerr** (gebore 20 April 1983 in Sydney) is 'n Australiese model en sakevrou. Kerr het in 2007 prominent geword as een van die Victoria's Secret Angels. Kerr was die eerste Australiese Victoria's Secret-model en het ook die Australiese afdelingswinkelketting David Jones verteenwoordig. Kerr het haar eie handelsmerk van organiese velsorgprodukte, KORA Organics, bekendgestel en het 'n selfhelpboek geskryf.

Kerr het in die modebedryf begin modelwerk toe sy 13 was en die 1997 *Dolly* -tydskrifmodelsoekkompetisie gewen. Sedert 2008 was Kerr deurlopend op die *Forbes*-lys van modelle met die hoogste verdienste. Kerr was voorheen getroud met die Engelse akteur Orlando Bloom, by wie sy haar eerste seun gehad het. Sedert 2017 is sy getroud met Snapchat se uitvoerende hoof, Evan Spiegel, by wie sy twee kinders het.

Loopbaan
--------

Op 13-jarige ouderdom het Kerr vir die 1997 jaarlikse *Dolly*-tydskrif /Impulse-modelkompetisie ingeskryf en gewen. Sy is 'n week voor haar 14de verjaardag na Sydney gevlieg om vir die tydskrif te skiet. Met Kerr se oorwinning het plaaslike media "bekommerde verontwaardiging" oor haar jong ouderdom uitgespreek. Die omstredenheid het kommer laat ontstaan oor die verheerliking van jong meisies in die mode-, skoonheids- en vermaaklikheidsbedryf.

Kerr by 'n boekondertekening
Kerr het by Chic Management se Sydney-afdeling geteken in 1997. Sy het aansienlike kommersiële blootstelling gekry ná 'n reeks stranddrag-advertensies hoofsaaklik vir die Australiese branderplankryketting Billabong, waarin Kerr branderplankry-handelsmerke Tigerlily, Roxy, Billabong Girls en One Teaspoon gemodelleer het. Kerr was ook die handelsmerkambassadeur van Australië se mees erkende swemdraghandelsmerk, Seafolly. Nadat sy in Australië en Japan gemodelleer het, het Kerr na New York verhuis, waar sy 'n minderheidsbelang in die Bowery Ballroom, 'n musieklokaal, verkry het.

Na haar sukses met Maybelline, het Kerr die eerste Australiese Victoria's Secret Angel geword wat by die modelle Alessandra Ambrosio, Karolína Kurková, Adriana Lima, Selita Ebanks, Izabel Goulart en Heidi Klum aangesluit het. Voordat hy 'n Angel in 2007 geword het, is Kerr reeds gekies om die opvolger van Alessandra Ambrosio as die gesig van PINK in 2006 te word.
Die **moerasgras** (*Leersia hexandra* Sw.) is 'n plant wat inheems aan Suid-Afrika is en wat in alle provinsies behalwe die Noord-Kaap voorkom.

Moerasgras het 'n pantropiese voorkomsgebied, ongeveer tussen 30 grade noord en suid. Dit kom veral in moerasse op kleigrond voor. In Suid-Amerika is dit die gunstelingkos van die kapibara *Hydrochoerus capybara*. Dit is goed vir beweiding en baie smaaklik wanneer dit jonk is.

Dit is 'n skarrelende meerjarige plant met blare wat 5 – 13 mm wyd en 40 – 60 cm lank word. Die blare is heldergroen en onaangenaam om te hanteer, wat die naam *moerashaakblaar* verklaar. Dit is naverwant aan rys en sy stekeltjies lyk ook baie soos rys, maar hulle is veel kleiner, ru en het vir grasse 'n ongewone kleur wat 'n bietjie baksteenrooi of oranje uitsien.
Dit het risome en uitlopers en groei dikwels in digte matte. Die stingels se knope is omkring deur kort hare. Die plant kan soms drywende eilande vorm en groei in water tot 1,8 m diep. Hierdie eilandjies bied dekking aan klein vissies. In rysvelde kan dit 'n onkruid word.

Fotogalery
----------

* GroeiwyseGroeiwyse
* BloeiwyseBloeiwyse
* 
* StekeltjiesStekeltjies
* KnopieKnopie
Hester Snyman (née Kruger).
**Hester Anna Snyman** (gebore Kruger, Steynsburg, 8 Augustus 1904 – Viljoenskroon, 1 September 1991) was van haar huwelik in 1929 tot 1946, toe haar man, dr. W.J. Snyman, benoem is tot hoogleraar aan die Teologiese Skool Potchefstroom, ’n predikantsvrou in twee gemeentes van die Gereformeerde Kerk.

Hester Kruger se ouers was Gert Hendrik Jacobus Kruger en Jeanette Francina de Klerk, wat op die plaas Kalkoenkrans geboer het. Sy het haar skoolopleiding aan die CNO-skool op Steynsburg ontvang en haar musiekopleiding aan die Konservatorium vir Musiek op Stellenbosch ontvang in die dae toe daar binne-in Doppers (lidmate van die Gereformeerde Kerk) in die Suidwes-Kaap was. Nadat sy vier jaar musiekonderwys op haar geboortedorp gegee het, is sy op 30 Desember 1929 daar met Willem Snyman getroud in die tyd dat hy predikant van die Gereformeerde kerk Venterstad was, nes sy oupa tot 1915. Sy was 25 en haar bruidegom 30. Haar skoonmoeder, Getruida Adriana Snyman, wat 10 jaar vantevore gesterf het, was ’n dogter van die Van Rooy-stamouers in Suid-Afrika, J.C. van Rooy en Anne Holsters. Haar man se vader, dr. P.C. Snyman van die gemeente Steynsburg, is in 1915 oorlede en so ook dié se oupa, ds. W.J. Snyman van die gemeente Venterstad, na wie Hester se man genoem is.

Uit hul huwelik is vier kinders gebore, van wie die eerste drie op Venterstad en die laaste op Burgersdorp: Philippus Christoffel (gebore 25 Januarie 1931), Jeanette Francina (gebore 15 April 1934), Gert Hendrik Jacobus (gebore 25 September 1937) en Gertruida Adriana (Truidie, gebore 22 Desember 1940 en oorlede op Bultfontein op 17 Junie 2013). Die Teologiese Skool se gedenkboek *My erfenis is vir my mooi* meld dat prof. Snyman se oudste seun ds. P.C. Snyman was, maar hul seun Philippus Christoffel was in werklikheid ’n staatsamptenaar.

Terwyl ds. Snyman twee jaar lank in Nederland studeer het, het Hester Snyman haar musiekstudie voortgesit. Die egpaar het altesaam 15 jaar op Venterstad en anderhalf jaar te Krokodilrivier gewoon, waarna dr. Snyman hoogleraar aan die Teologiese Skool geword het.

Bronne
------

* (af)  Die Gereformeerde Vroueblad. 1959. *Die Gereformeerde vrou 1859-1959*. Potchefstroom: Potchefstroom Herald.
Die **Weser** (Nederduits: *Werser* of *Wersern*) is 'n rivier wat in noordwaartse rigting deur die Noord-Duitse Laagvlakte vloei. Dit dra sy naam vanaf Hannoversch Münden waar sy twee groot bronriviere, Werra en Fulda, saamvloei. Die Weserrivier mond naby die hawestad Bremerhaven in die Noordsee uit.

Die Weser is oor sy hele lengte as federale waterweg geklassifiseer en loop deur die deelstate Hesse, Noordryn-Wesfale, Nedersakse en Bremen. Sy stroomgebied strek egter verder ooswaarts tot in die deelstate Thüringen en Sakse-Anhalt.

Die feit, dat die riviername *Weser* en *Werra* dieselfde etimologiese oorsprong het, wys daarop die huidige Werrarivier oorspronklik as boloop van die Weser beskou is, terwyl die korter Fulda eerder as een van sy takriviere geag is. Die name *Weser* en *Werra* het eers in die Vroeg-Nieuhoogduitse taalperiode onafhanklik van mekaar ontwikkel.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4065710-3
* LCCN: sh85146133
* NARA: 10044957
* NKC: ge602996
* VIAF: 210145542520896640343
* WorldCat Identities (via VIAF): 210145542520896640343

 |
**Fort Galle** is 'n fort in die stad Galle in die suide van Sri Lanka, met 'n geskiedenis van meer as 400 jaar. Die eerste beskeie fort by hierdie ligging, is in 1588 deur die Portugese opgerig. In 1541 is 'n kapel in die fort opgerig, wat tans vervalle is. Dit was egter onder die Nederlandse bewind na hul oorname in 1640, wat die fort grootliks ontwikkel is. Fort Galle het as 'n versterkte handelsnedersetting van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie (VOC) gedien, waar Nederlandse handelaars en soldate ingewoon het. In 1796 het die Britte dit oorgeneem, en dit sou tot die einde van die koloniale periode onder hulle voogdyskap bly. Die fort en die vesting is as 'n wêrelderfenisgebied verklaar.

Geskiedenis
-----------

Die eerste (veel kleiner) fort is in 1588 deur die Portugese gebou. In 1640 is die fort deur Nederlandse troepe verower, waarna dit aansienlik versterk en uitgebou is. Die vesting het 'n totale oppervlakte van 52 hektaar. Van 1646 tot 1658 was Galle die setel van die Nederlandse regering op Ceylon. In 1656 is Colombo verower en enkele jare later word hierdie stad die setel van die Hollandse regering op Ceylon. In 1775 is die *Groote Kerk*, 'n nuwe protestantse kerk in barokstyl, daar gebou. Die kerk se oorspronklike orrel kan steeds daar gevind word. In 1796 val die fort in Britse hande. Onderwys in Nederlands is vanaf 1837 verbied, hoewel die taal se invloed steeds daar te bespeur is.

Die fort het nog 'n paar Nederlandse straatname, soos die *Moorse Kramerstraat*, die *Zeeburgstraat*, *Middelpuntstraat* en *Kerkstraat*. Die ou poort van die stad het die wapen van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie tussen twee leeufigure met die jaar 1669 daaronder. Aan die ander kant van die poort is 'n Engelse wapen.

Die geboue is tydens die Indiese Oseaan-tsoenami van 2004 effens beskadig.

Fotogalery
----------

* Fort Galle
* Die fort se seekant
* Die *Groote Kerk*
* Die vesting se toegangspoort
* Kaart van die fort
Die **Hesse** of ***Hessians*** [ˈhɛʃənz], soos hulle in Engels genoem is, was 18de eeuse kontraksoldate wat deur die heersers van Duitse state verhuur is om aan die kant van Britse troepe te veg. Die destydse Britse regering het minder moeilikhede ondervind om lenings vir die huur van vreemde soldate aan te gaan as om Britse rekrute te werf.

Die historiese naam van Duitse stryders in Britse diens is van die deelstaat Landgraafskap van Hesse-Kassel afgelei. Die verhuurde Duitse soldate is onder meer gedurende die Ierse Rebellie van 1798 teen Ierse stryders ontplooi, maar hulle word veral verbind met die Britse oorlogvoering gedurende die Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog tussen 1775 en 1783.

Sowat 30 000 Duitse soldate het in die Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog vir die Britse saak geveg en 'n kwart van alle stryders verteenwoordig wat deur die Britse owerheid na Amerika gestuur is. Hulle het in hul eie tradisionele uniforms in hul ou regimente en onder hul eie offisiers en hul eie vlae aan die oorlogshandelinge deelgeneem, maar het onder die algemene bevel van Britse generale gestaan. Sowat die helfte van hulle was uit Hesse afkomstig - 'n deelstaat waar die plaaslike heerser die verhuur van regimente as 'n bron van staatsinkomste beskou het. Ander klein Duitse state het eweneens kontraksoldate beskikbaar gestel. Verskeie ander Duitse eenhede is op die Britse eilande ontplooi om Britse troepe te vervang wat by die oorlog in Amerika betrokke was.

In die destydse Amerikaanse propaganda is die Duitse kontraksoldate, wat in historiese bronne as pligsgetrou en hoogs gemotiveerd beskryf word, as buitelandse huursoldate uitgebeeld wat geen verbintenis met Amerika gehad het nie. Hessiese oorlogsgevangenes is as plaaswerkers op Amerikaanse boerderye ingespan. Hulle is hul eie stuk land aangebied mits hulle sou dros, en baie van hulle is inderdaad oorreed om by die rewolusionêre Amerikaanse magte aan te sluit.
**Wenela** is 'n werwingsagentskap vir trekarbeid op die goud-, diamant- en steenkoolmyne in Suid-Afrika.

Die **Witwatersrand Native Labour Association**, in die volksmond bekend as Wenela, is in 1901 gestig en het 'n 200 werwingskantore versprei oor die hele suidelike deel van Afrika tot selfs in die midde van die kontinent.

In die eerste twintig jaar na die ontdekking van goud was die bedryf heeltemal afhanklik van buitelandse arbeid omdat die inwoners van die gebiede wat tans die Republiek van Suid-Afrika vorm, geen sinnigheid in die mynbou gehad het nie. So nypend was die tekort aan arbeid dat mynwerkers selfs uit China ingevoer is.

Wenela stuur agente na alle dorpies in die suidelike deel van die vasteland tot sover as Zambië en Malawi, en selfs voorheen tot in die destydse Belgiese Kongo. Hoofmanne help dikwels met die werwing, want die mynwerkers is 'n belangrike bron van buitelandse inkomste vir die land van herkoms.

Die arbeiders kom na die werwingskantore en bly daar oor in hostelle in boma’s tot hulle per bus, trein en vliegtuig na die Rand gaan. Voor die vertrek word die diensvoorwaardes bespreek en kontrakte van drie tot twaalf maande gesluit, geld vir die reiskoste verskaf, elke arbeider word medies ondersoek en basiese onderrig in mynboutegniek en Fanagalo verskaf.

In Johannesburg word die arbeiders na die onderskeie myne vervoer, waar hulle in hostelle in kampongs gehuisves word. Wenela sorg dat elke arbeider in kontak met sy familie bly en reël ook die oorplaas van 'n deel van sy salaris na sy gesin.

Nadat sy kontrak verstryk het, keer hy met sy verdiende geld en aangekoopte goedere na sy gesin terug. Dan betaal hy sy belasting en koop klere, meubels en voedsel vir sy gesinslede. Omdat daar in die stamgebiede dikwels te min grond beskikbaar is om 'n goeie bestaan te voer, sluit 'n arbeider in baie gevalle 'n verdere kontrak met Wenela.

Wenela bied 'n uitgebreide en omvattende geneeskundige diens aan die personeel wat hulle werf. Uit die mediese navorsing oor veral longontsteking, myntering en disenterie het die Suid-Afrikaanse Instituut vir Mediese Navorsing ontstaan. By die hospitaal van Wenela in Johannesburg is na die Tweede Wêreldoorlog die eerste eenheid vir parapleë gestig vir mynwerkers wat beseer is.

Bibliografie
------------

* First, Ruth: The gold of migant labour. www.sahistory.org.za
* Schutte, Johann: The origings of Wenela and Teba. www.uj.ac.za
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 7. Kaapstad: Nasou, 1972. ISBN 0-625-00323-3
* www.teba.co.za
* www.historicalpapers.wits.co.za
* 50 000 Flying Tribesmen. South Africa's gold-mining industry uses eight aircraft in unique transport service for its Native workers. In: Lantern. Tydskrif vir Volksopvoeding. Jaargang 5, nr. 3, Januarie 1956
**Hestur** (Deens: *Hestø*) is 'n eiland in die sentrale Faroëreilande, aan die westekant van Streymoy en die suide van Koltur. *Hestur* beteken *perd* in die Faroëes.

Op die weskus is 'n seekoet kolonie. In die noord is daar heide met vier klein mere, waarvan Fagradalsvatn die grootste is. By Hælur, Hestur se suidelikste punt, is daar 'n ligtoring. Die eiland het 'n nedersetting, 'n dorp wat ook van Hestur genoem is, op die ooskus. Die dorp geniet die uitsig oor Gamlarætt en Velbastaður op Streymoy.

Geskiedenis
-----------

Die eiland is gevestig sedert Viking tye; die ou nedersetting was by Hælur. Weens die feit dat dit die sonagtige kant van die eiland is, het graan beter daar ryp geword as enige ander plek op die eiland. Maar weens die groot moeilikheid om bote daar te land, is die dorp verlaat en die huidige dorp Hestur gevestig.

In 1919 het 'n visvang ongeluk gelei het tot die dood van een-derde van Hestur se manne. In 'n poging om die stryd teen die ontvolking van die dorp, is 'n swembad gebou op die eiland in 1974. Op die suidelike deel van die eiland deur die Fagradalsvatn-meer, kan 'n mens gaan kamp. Hestur se poskode is FO 280. Sedert 1 Januarie 2005 is die eiland deel van die munisipaliteit van Tórshavn.

Berge
-----

Die eiland het die volgende vier berge:

| Naam | Hoogte |
| --- | --- |
| Múlin | 421 m |
| Eggjarrók | 421 m |
| Nakkur | 296 m |
| Álvastakkur | 125 m |

Galery
------

* HesturHestur
* HesturHestur