|  |
| --- |
| Artikel uit die reeks oor**Gnostisisme** |
|  |
| Geskiedenis van Gnostisisme |
| **Gnostisisme**
Geskiedenis van Gnostisisme 
Mandeïsme
Manigeïsme |
| **Siries-Egiptiese Gnostisisme**
Sethianisme
Thomas die apostel
Valentinianisme
Basilideane
Bardaisaniete |
| **Proto-Gnostici**
Philo
Simon Magus
Cerinthus
Basilides |
| **Vaders van die Christelike Gnostisisme**
Theudas
Valentinus
Marcion van Sinope |
| **Vroeë Gnostisisme**
Ofiete
Kaïniete
Carpocrates 
Borborites
Marcionisme
Thomasiaanse Kerk |
| **Middeleeuse Gnostisisme**
Paulisianisme
Tondrakiane
Bogomilisme
Bosniese Kerk
Katharisme |
| **Moderne Gnostisisme**

**Ecclesia Gnostica**
Ecclesia Gnostica Aeterna |
| **Gnostiese tekste**
Nag-Hammadi-geskrifte
Kodeks Tchacos
Gnostisisme en die Nuwe Testament
Gnostiese evangelies |
| **Verwante artikels**
Gnosis
Pythagoreanisme
Neoplatonisme en Gnostisisme
Esoteriese Christendom
Theosofie
Hierdie kas: sien • bespreking • wysig |

Die **Manigeïsme** of **Manicheïsme** (Persies: آیین مانی, *Ãyīnⁱ Mānī*; Chinees: 摩尼教; pinyin: *Móní Jiào*) was 'n invloedryke religie, gestig deur die Irannese profeet Mani (in Middel-Persies: 𐭌𐭀𐭍𐭉‎, 𐭬𐭠𐭭𐭩‎, 𐮋𐮀𐮌𐮈‎, 𐬨𐬁𐬥𐬌‎, 𐫖𐫀𐫗𐫏 *Māni*; Persies: مانی, *Māni*; Siries: *Mānī*; Grieks: Μάνης; Latyn: *Manes*; ook Μανιχαῖος; Latyn: *Manichaeus*; afgelei van Siries: ܡܐܢܝ ܚܝܐ, *Mānī ḥayyā*, "lewendige Mani", ca. 216–274 n.C.) in die hoofsaaklik Zoroastriese Sassanidiese Ryk. Sy oortuigings was op beide plaaslike Mesopotamiese godsdienstige bewegings en Gnostisisme gebaseer. Die Manigeïsme word as sinkretistiese leerstelling beskou omdat Mani ouer godsdienste as outentiek erken en sommige van hul idees vir sy godsdiens oorgeneem het.

Manigeïstiese priesters skryf by hul lessenaars, 'n manuskrip van Khocho, Tarimbekken, China, 8ste/9de eeu n.C.
Die vier primêre profete van die Manigeïsme in die diagram van die Heelal (1271–1368), van links na regs: Mani, Zoroaster, Boeddha en Jesus
Verspreiding van die Manigeïsme (300–500) volgens die *World History Atlas*, Dorling Kindersly
Die Manigeïsme het 'n uitgebreide dualistiese kosmologie geleer van die stryd tussen 'n goeie, geestelike wêreld van lig, en 'n bose, materiële wêreld van duisternis. Deur 'n voortdurende proses deur die geskiedenis van die mens heen word lig geleidelik uit die wêreld van die materie verwyder en na die wêreld van lig, waarvandaan dit gekom het, teruggeneem. Mani se leerstellings is deur hierdie twee karakters of beginsels en drie tydperke van die heilsgeskiedenis gekenmerk. Die drie tydperke is die verlede, waar die twee karakters volledig van mekaar geskei was; die teenwoordige tyd, waar die gebied van die duisternis met elemente van lig vermeng is; en laastens die toekoms, waar hulle uiteindelik (en vir altyd) geskei sal wees.

Met die goedkeuring van die Sassanidiese koning Sjapoer I (240/42–270) kon Mani sy godsdiens in die Persiese Ryk versprei, aan die begin in Babilonië en in die suidweste van Iran. Die Sassanidiese koning Bahram I (273–276/77) het hom op versoek van die Zoroastriese hoëpriester Kartir laat arresteer. Mani het aan daardie beproewinge beswyk; maar hy is nie tereggestel nie. In Manigeïstiese bronne word sy dood in opsetlike analogie met die dood van Jesus Christus as kruisiging beskryf, maar dit dien net as 'n metafoor.

Die Manigeïsme het snel versprei en is in die Aramees-sprekende gebied gou aangeneem. Dit het tussen die derde en sewende eeue gefloreer, en op sy hoogte was dit een van die mees verspreide godsdienste op aarde. Manigeïstiese kerke en geskrifte het sowel in die Chinese Keiserryk in die ooste asook in die Romeinse Ryk in die weste bestaan. Dit was vir 'n kort tydperk, voor die koms van Islam, die belangrikste mededinger vir die Christendom om die Antieke heidendom te vervang. Die Manigeïsme het in die ooste langer bestaan as in die weste, en dit het blykbaar ná die 14de eeu in Suid-China uiteindelik verdwyn, gelyktydig met die agteruitgang van die Kerk van die Ooste in Ming-China. Terwyl die meeste oorspronklike Manigeïstiese geskrifte verlore is, is talle vertalings en fragmentariese tekste bewaar.

'n Aanhanger van Manigeïsme is 'n Manigeër, of Manigeë genoem, veral in ouer bronne. Hulle was onderdeel in die elite van die "uitverkorenes" (Latyn: *electi*), waaruit die ampsdraer gewerf is, en die gewone gemeentelede, die "ontvanger" (*auditores*). Veral van die uitverkorenes het Mani asketisme en 'n strewe na reinheid geëis, wat as 'n voorvereiste vir die verlangde verlossing beskou is.