Geskende grafte by die Meidlinger Friedhof in Oostenryk
**Grafskending** of **grafskennis** beteken die moedswillige vernietiging of beskadiging van grafte. In teenstelling met grafroof is grafskennis meestal suiwer vernielsug. Grafskending is volgens die Suid-Afrikaanse Wet op Nasionale Erfenishulpbronne 'n misdaad. Die verwydering van (blom)versierings, aangeplante bome, ystertralies of sierhekke word ook hierby ingereken. Elke ongemagtigde ingryp of verandering in die toestand van 'n graf is, maar wel met die plaaslike wetgewing ingereken, gewoonlik 'n misdaad.

Suid-Afrikaanse Wetgewing
-------------------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onderstaande wetsinterpretasie kan verouderd of onvolledig wees. Geliewe 'n regskenner te raadpleeg. |

Volgens die Wet op Nasionale Erfenishulpbronne, No. 25 van 1999, word 'n *graf* omskryf as 'n plek van teraardebestelling en sluit die inhoud, grafsteen en ander aanduiding van so 'n plek in, asook enige ander struktuur op of waarmee so 'n plek geassosieer word. Grafte en begraafplase word as Nasionale Eiendom beskou.

*Seksie 36(3)*: Geen persoon mag, sonder 'n permit wat deur die Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap of 'n provinsiale erfenishulpbronowerheid uitgereik word...
a) die graf van 'n oorlogslagoffer, of enige begraafplaas of gedeelte daarvan wat sulke grafte huisves, vernietig, beskadig, verander, opgrawe, van sy oorspronklike posisie skuif of andersins steur nie;
b) enige graf of begraafplaas ouer as 60 jaar wat buite 'n formele begraafplaas, wat deur 'n plaaslike owerheid omgesien word, vernietig, beskadig, verander, opgrawe, van sy oorspronklike posisie skuif of andersins steur nie; of
c) enige toerusting of opgrawingstoerusting wat hulp verleen by die opsporing en herwinning van metale na die begraafplaas of graf, soos verwys in paragraaf (a) of (b), bring of gebruik nie.
(4) Die SAEHA of 'n provinsiale erfenishulpbronagentskap mag nie 'n permit uitreik vir die vernietiging of beskadiging van enige begraafplaas of graf soos omskryf in die onderafdeling *(3)(a)* nie, tensy hul tevrede is dat die aansoeker die voldoende reëlings getref het wat betref die opgrawing en herbegrawing van die grafinhoud, die aansoeker hierdie onkoste self dek en hierdie reëlings nie strydig is met enige regulasie wat deur die verantwoordelike erfenishulpbronowerheid bepaal is nie.
(5) Die SAEHA of 'n provinsiale erfenishulpbronagentskap mag nie 'n permit uitreik vir enige bedrywigheid soos omskryf in onderafdeling *(3)(b)* nie, tensy hul tevrede is dat die aansoeker, ooreenkomstig die regulasies soos bepaal deur die verantwoordelike erfenishulpbronowerheid -
(a) die gesamentlike poging aangewend het om die gemeenskap en individue wat deur tradisie 'n belang by so 'n graf of begraafplaas sou hê, gekontak en geraadpleeg het; en
(b) 'n ooreenkoms met hierdie gemeenskappe en individue rakende die toekoms van hierdie graf of begraafplaas bereik het.
(6) Onderhewig aan die bepalings van enige ander wet, moet enige persoon wat gedurende ontwikkeling of enige ander bedrywigheid 'n graf ontdek, waarvan die bestaan vroeër onbekend was, onmiddellik hierdie bedrywigheid staak en hierdie ontdekking by die verantwoordelike erfenishulpbronowerheid gaan aanmeld wat, in samewerking met die Suid-Afrikaanse Polisiediens en ooreenkomstig die regulasies van die verantwoordelike erfenishulpbronowerheid-
(a) 'n ondersoek van stapel moet stuur met die doel om inligtinginwinning of hierdie graf wel of geensins volgens hierdie Wetsbepaling beskerm word en/of enige waarde vir enige gemeenskap het, en
(b) sou hierdie graf beskerm word of van enige waarde wees, moet enige persoon of gemeenskap wat regstreekse afstammeling(e) is bygestaan word met die reëlings met die opgrawing en herbegrawing van die grafinhoud of, sou hierdie persoon of gemeenskap afwesig wees, die gepaste reëlings tref soos nodig.
Indien die grafskender skuldig bevind word aan bogenoemde oortredings, soos gestipuleer in *Seksie 36(3)*, word 'n vonnis opgelê soos uiteengesit in item 2 van die Skedule: 'n geldboete of gevangenisstraf van hoogstens drie jaar of sowel 'n geldboete as gevangenisstraf.

Grafskending in Suid-Afrika
---------------------------

### Voorbeelde

* 'n Kraai van vyf maande oud, Rocco, is in 1992 in hegtenis geneem nadat hy herhaaldelik die versigtig geplante blommetjies op 'n graf in Koekenaap uitgepluk het. Die ontstoke naasbestaande het gedreig om die voël te skiet en die polisie het vir die kraai se eie veiligheid die voël in hegtenis geneem. Sy vonnis was dat sy vlerkvere geknip moes word.
* In Port Elizabeth is twee mans in 1991 van grafskending skuldig bevind nadat hulle die skedel van 'n vrou uit 'n begraafplaas verwyder het. Die landdros het elk gevonnis tot vyf houe met 'n ligte rottang en vier maande gevangenisstraf, opgeskort vir drie jaar. Die twee beweerde sataniste is gevonnis op elkeen twee afsonderlike aanklagte van grafskending by die Walmer-begraafplaas. 'n Engel is in die Noordeinde-begraafplaas van 'n graf afgebreek en swart geverf. Die inskripsie op die voetstuk was *Engel van die dood*. Geen klagte is teen die kinders wat in die huis tydens 'n sel was ingedien nie.
* Die aluminiumhouers en koperplate van monumente word dikwels afgesteel, gesmelt en dan vir skrootyster verkoop. So is die naamplaat van die Anglo-Boereoorlog-monument en ysterkruise van die grafte in die Cradock-begraafplaas afgebreek en vermoedelik verkoop.
* In 2002 is die graf van oudpresident Thabo Mbeki se pa, Govan Mbeki, ook geskend. Dit was Mbeki se wens om in die verwaarloosde Zwide-begraafplaas begrawe te word, met die doel dat dit beter versorg sou word. Die staalhek van die graf is geplunder en die bome wat die munisipaliteit om die graf geplant het, is ook gesteel.
* Twee grafskenders is in 1993 in hegtenis geneem nadat 'n veiligheidswag van die stadsraad van Pretoria iemand met 'n blommekrans opgemerk het wat oor 'n heining om die Helde-akker in Pretoria klim. Hulle het na bewering 'n blommekrans van Andries Treurnicht se graf gesteel (minder as 'n maand ná sy begrafnis).

Grafskending in die Afrikaanse letterkunde
------------------------------------------

*Die grafskender* is 'n kortverhaal geskryf deur Lou Bekker. Dit is opgeneem in die bloemlesing *Dwalers: verhale oor spoke en ander dwaalgeeste*, saamgestel deur Lindeque de Beer.  

Die kortverhaal handel oor Herman Muller wat ná 'n vyf kilometer staptog langs 'n rivierloop op 'n naamlose graf en murasie in 'n wattelbos afkom. As nuweling op die dorp het hy die afgelope twee jaar gerugte oor die plek gehoor: die verbyganger voel hy word dopgehou en kry onwillekeurig hoendervleis. Na 'n soortgelyke ervaring merk hy onder die randsteen van die graf die opening van 'n vet byenes. Herman keer terug teen tienuur die aand met die nodige implemente. Die bye word uitgerook en hy steek sy arm tot by sy skouer in die opening. Hy vat aan iets warm en harig. Sy arm word stewig vasgevat en hy word die graf ingetrek. In die dowwe flitslig sien hy iets swart en groot roer en skerp naels of tande weerkaats terug. Die mes bly buite sy bereik en die grond kalwe rondom hom in. Toe Herman se voete in die gat verdwyn, werskaf die bye en teen sonop is die opening weer byna toe, net soos die vorige dag.

Bron
----

* No. 25 van 1999: Wet op Nasionale Erfenishulpbronne. 1999, soos gepubliseer in die Staatskoerant