recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Duvha vanaf die buitewyke van Witbank gesien.
Die **Duvha-kragstasie** in Mpumalanga, Suid-Afrika, is 'n steenkoolkragsentrale wat deur Eskom bedryf word. Die 300 meter-hoë skoorstene by Duvha is die tweede en derde hoogste strukture in Afrika, slegs 'n skoorsteen in die Secunda CTL-aanleg is hoër.

Geskiedenis
-----------

Duvha is in Suid-AfrikaDuvhaDuvhaLigging van Duvha in Suid-Afrika.

Bouwerk aan die Duvha-kragstasie het in November 1975 begin en die laaste eenheid is in 1984 in werking gestel. 

In 1993 word Duvha die eerste kragstasie in die wêreld wat toegerus is met polsstraalfilteraanlegte op drie van sy ses eenhede. Hierdie aanlegte dra grootliks by tot die vermindering van lugbesoedeling deur 99,99% van die vliegas te verwyder, wat andersins deur die stasie se skoorstene in die lug vrygestel sou word. 

Op 8 Januarie 2003 het die eenheid 2-kragopwekker ontplof terwyl hy na 'n wanfunksie weer in gebruik gestel is. Op 9 Februarie 2011 het 'n ander eenheid katastrofies gefaal tydens 'n spoedtoetsing. Die eenhede het 'n topsnelheid van 3600 r/min en die laaste waargenome snelheid voor die mislukking was 4250 r/min. 

Dit was die eerste kragstasie in Suid-Afrika wat 'n swart kragstasiebestuurder, Ehud Matya, gehad het.

Kragopwekking
-------------

Die stasie bestaan uit ses 600 MW eenhede met 'n totale geïnstalleerde kapasiteit van 3600 MW wat werk teen 'n turbine maksimum deurlopende waardering van 37,6%. 

Die stasie is 'n tweelingsuster van die Tutuka-kragstasie.

Bewerings van korrupsie
-----------------------

In April 2017 het die Amerikaanse maatskappy, General Electric, Eskom daarvan beskuldig dat hulle 'n tender by die Duvha-kragstasie gemanipuleer het om na die Chinese staatsbeheerde maatskappy Dongfang te gaan, al was hul bod R1 miljard hoër as dié van sy mededingers. Die besluit is geneem agt dae nadat die polities verbonde adviesfirma Trillian die voorlegging van Dongfang aanbeveel het. Die meerderheidsaandeelhouer van Trillian, Salim Essa, is 'n hegte vennoot van die Guptafamilie, wat 'n gesellige verhouding met voormalige president Jacob Zuma gehad het.

Koördinate
----------

* 25°57′50″S 29°20′14″O﻿ / ﻿25.963889°S 29.33722°O﻿ / -25.963889; 29.33722Koördinate: 25°57′50″S 29°20′14″O﻿ / ﻿25.963889°S 29.33722°O﻿ / -25.963889; 29.33722
**Mentewab** (Ge'ez: ምንትዋብ *min-tiwwāb*, "O, watter skoonheid!"; omstreeks 1706 - 27 Junie 1773) was keiserin van Ethiopië, die vrou van keiser Bakaffa, die ma van Josua II en ouma van Joas I. Sy was ook bekend onder haar doopnaam, **Walatta Gijorgis** (Ge'ez: ወለተ ጊዮርጊስ wälättä giyorgis, "Dogter van sint Joris"). Mentewab het baie invoed gehad tydens die bewind van haar seun en kleinseun.

Lewe
----

Mentewab is op 6 September 1722 met keiser Bakaffa getroud. Sy was sy tweede vrou nadat sy eerste vrou onder geheimsinnige omstandighede dood is op die dag waarop sy gekroon is.

Ná haar man se dood het Mentewab romanties by sy susterskind betrokke geraak. Die jong minnaar is "Melmal Ijasoe" ("Josua die Hou-man") genoem. Melmal Josua was self ’n prins van die Salomoniese Dinastie van keiser Bakaffa. Mentewab het drie dogters by hom gehad, onder andere Woizero Aster Josua, wat sou trou met Ras Mikael Sehoel, die magtige krygsheer van Tigray.

Mentewab se kasteel in Gondar, Ethiopië.
Keiserin Mentewab het verskeie belangrike geboue in Gondar laat bou, onder meer haar eie kasteel en ’n groot banketsaal. Sy het ook ’n kerk by Qusquam laat bou wat aan die Maagd Maria gewy is en ’n paleis wat aan die kerk grens. Dié was haar gunsteling-blyplek.

Mentewab is as medeheerser gekroon nadat haar seun, Josua II, die troon in 1730 bestyg het en het groot mag tydens sy bewind gehad. (Sy het self afgestam van keisers wat twee eeue tevore regeer het.) Haar poging om haar rol voort te sit ná haar seun se dood in 1755 het tot konflik gelei met sy weduwee, Woebit (Welete Bersabe), wat geglo het dit is haar beurt om toesig te hou oor die hof van haar eie seun, Joas (Mentewab se kleinseun). Die keiserin het haar familielede en hulle magte van Qwaran laat kom om haar te steun. Woebit het gereageer deur haar eie Oromo-familielede en hulle aansienlike magte van Yejju af te laat kom. Mentewab het ook die magtige krygsheer Mikael Sehoel laat kom om as middelganger op te tree in ’n poging om ’n bloedbad te keer. Toe hy in Gondar aankom, is hy *Ras* (goewerneur) gemaak. Mentewab het gehoop sy sou hom aan haar kant kry, maar in plaas daarvan het *Ras* Mikael die mag vir homself toegeëien. Hy het eindelik die jong keiser Joas I laat vermoor en met sy slagoffer se tannie (Mentewab se dogter) getrou.

Keiserin Mentewab was so hartseer oor haar kleinseun se dood dat sy haar in haar paleis by Qusquam teruggetrek het, waar sy haar kleinseun langs haar seun begrawe het. Sy het geweier om ooit weer na Gondar terug te keer en het tot met haar dood in afsondering in haar paleis gewoon.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Mentewab.

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: n2005203205
* VIAF: 48645664
* WorldCat Identities: lccn-n2005203205

 |
Richard Stuttaford, LV vir Nuweland van 1924 tot 1933 en vir Claremont van 1933 tot 1942.
**Nuweland** (Engels: Newlands) was vanaf die eerste verkiesing ná Uniewording in 1910 'n kiesafdeling in Kaapstad se latere suidelike voorstede vir die Unie-Volksraad.

Charles Frederick William Struben, kandidaat van die Unionisteparty, word op 15 September 1910 tot die heel eerste LV vir Nuweland verkies toe hy die onafhanklike L.A.W. Beck met 440 stemme klop. Hy staan nie weer in 1915 nie en nou wen nog 'n Unionis, George Sheen Withinshaw, met 'n meerderheid van 1 247 stemme teen die Arbeidersparty se C.H. Hagger. Withinshaw bly net in sy amp tot 26 Desember 1918. In die tussenverkiesing op 19 Februarie 1919 wen William Porter Buchanan met 360 stemme teen die kanniedood van die Arbeidersparty, J. Lomax, wat ook in 1920 en 1921 in Nuweland sou staan, in 1924 in Rondebosch en in 1929 in Mowbray.

Buchanan klop in 1920 se verkiesing weer vir Lomax, dié keer met 691 stemme en in 1921 met 'n volle 1 316, nadat die Unioniste en S.A.P. saamgesmelt het. In 1924 kom die latere minister en bekende sakeman, Richard Stuttaford in Nuweland as S.A.P.-kandidaat te staan teen C.A. Lagesen, 'n sogenaamde Konstitusionele Demokraat, en wen met 702 stemme. Stuttaford word in 1929 onbestrede in Nuweland verkies, maar in 1933 verander die kiesafdeling se naam na Claremont, waar hy weereens onbestrede verkies word.

Sien ook
--------

Bellville, Claremont, Constantia, De Kuilen, Durbanville, Groenpunt, Groote Schuur, Kaapse Vlakte, Kaapstad-Hawe, Kaapstad-Kasteel, Kaapstad-Sentraal, Kaapstad-Tuine, Liesbeek, Maitland, Mowbray, Parow, Pinelands, Rondebosch, Seepunt, Simonstad, Soutrivier, Suid-Skiereiland, Tygervallei, Vasco, Woodstock, Wynberg

Bronne
------

* Potgieter, D.J. (ed.) 1972. *Standard Encyclopaedia of Southern Africa*. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).
* Schoeman, B.M. 1977. *Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910-1976*. Pretoria: Aktuele Publikasies.
Die **botterboom** (*Tylecodon paniculatus*) is 'n kremetartagtige, klein boompie wat op koppies of klipperige plekke in die Karoo voorkom. Na reën ontwikkel die boom sukkulente blare wat nie 'n lang lewensduur het nie.

Beskrywing
----------

**Tylecodon paniculatus** groei as 'n regop, stewige en dikgespruite struik tot 'n hoogte van tot 2.5 meter. Die hoofstam bereik 'n deursnee van sowat 40 cm. Die plante is ryklik vertak en vorm 'n ronde kroon. Die gladde bas skilfer af in halfdeursigtige, geel-bruin strepe en ontbloot die groen, vlesige wortel. Die broos jong lote het 'n grys-groen bas.

In jong plante kan die stygende blare dig harig wees, anders is hulle kaal. Die elliptiese, eierrond tot omgekeerd lansetvormige, grasgroen, en selde blou getinte blaarskyf is 5–9 cm lank en 2–4 cm breed. Die blaarskyf is afgerond tot stomp op die basis en wigvormig aan die bokant. Driehoekige blaarbeginsels (3 mm lank en 2 mm breed) droog vinnig uit by die groeipunte.

Die bloeiwyse se stam is rooi en tot 40 cm lank. Die skutblare is 20 mm lank en 5 mm breed. Buise met oranje-geel tot rooi blomme bereik 'n lengte van 20 mm. Aan die buitekant van die blombuis is buiskliere wat harig of kaal kan wees.

'n Botterboom

Bron
----

* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 ISBN 978 1 77007 832 1

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
Die kragstasie van die R101 af gesien.
**Rooiwal-kragstasie** is 'n steenkoolkragstasie van 300 megawatt (MW) naby Pretoria in Gauteng, Suid-Afrika.

Ligging
-------

'n Google-kaart by 25°33′18″S 28°14′15″O﻿ / ﻿25.55501°S 28.23757°O﻿ / -25.55501; 28.23757 toon die ligging van die aanleg noord van Pretoria, Tshwane Munisipaliteit, Gauteng.

Agtergrond
----------

Rooiwal-kragstasie is 'n vyf-eenheid steenkoolkragstasie met 'n totale kapasiteit van 300 MW. Die aanleg is tussen 1962 en 1970 voltooi en word besit deur die afdeling Tshwane Elektrisiteit.

In April 2015 het die stad Tshwane voorstelle ingewag om twee steenkoolkragaanlegte tot hul oorspronklike ontwerpvermoë op te knap: Pretoria-Wes-kragstasie en die Rooiwal-kragstasie. Albei funksioneer aansienlik onder hul kapasiteit, deels omdat hulle ontwerp is om antrasiet te gebruik, 'n graad steenkool wat winsgewender is om uit te voer.

Tegniese besonderhede
---------------------

* **Borg:** Tshwane Elektrisiteitsafdeling
* **Moedermaatskappy:** Tshwane Electricity Division
* **Plek:** Pretoria, Tshwane-munisipaliteit, Gauteng, Suid-Afrika
* **Koördinate:** -25.5550101, 28.2375732 (presies)
* **Status:** Operasioneel
* **Bruto kapasiteit:** 300 MW (eenhede 1-5: 60 MW)
* **Tipe:** subkrities
* **In diens:** 1962-70
* **Steenkooltipe:** Antrasiet
* **Steenkoolbron:** Mpumalanga steenkoolmyne
Die Metrolinx logo
**Metrolinx** is 'n Kroon-agentskap van die regering van Ontario, Kanada wat pad- en openbare vervoer bestuur en integreer in die Groter Toronto en Hamilton Area (GTHA), wat 'n groot deel van Ontario se Golden Horseshoe-streek uitmaak. Die agentskap, met sy hoofkwartier by Union Station in Toronto, is op 22 Junie 2006 as die Greater Toronto Transportation Authority (GTTA; Frans: *Régie des transports du grand Toronto*) geskep. Die agentskap het sy huidige naam as 'n handelsnaam in 2007 aangeneem en uiteindelik as die amptelike naam in 2009.

Die agentskap is verantwoordelik vir die Presto-kaart, die elektroniese tariefstelsel wat op openbare vervoerstelsels in die GTHA en op die OC Transpo in Ottawa gebruik word. In 2009 het Metrolinx verantwoordelikheid aanvaar vir GO Transit, die streeks vooestedelike trein- en busnetwerk. Metrolinx besit en bedryf die Union Pearson Express, die lughawespoorverbinding wat Toronto Pearson Internasionale Lughawe met Union Station verbind. Metrolinx is ook verantwoordelik vir die konstruksie van transito-uitbreidingsprojekte ter waarde van byna $30 miljard in Toronto - insluitend lyn 5 Eglinton, die Ontario-lyn, die lyn 1 Yonge-metro-verlenging na Richmond Hill, York-streek, en die lyn 2 Bloor-Danforth-verlenging na Scarborough – na aanleiding van 'n 2020-ooreenkoms met die Stad Toronto.
Die **kuifhert** (*Elaphodus cephalophus*) is ’n klein spesie herte wat gekenmerk word deur ’n swart kuif op sy voorkop en lang slagtande by die ramme. Dit is naby verwant aan die moentjak en kom effens verder noord voor oor ’n groot gebied van Sentraal-China noordoos van Myanmar. Dit is ook onlangs in Afganistan opgemerk nadat dit 60 jaar gelede laas gesien is. Hoewel dit ly onder habitatverlies en jagtogte, word dit nie as bedreig beskou nie. Dit is die enigste lid van die genus ***Elaphodus*** en is beperk tot woude van 4 500 m bo die seevlak, en dit maak dit moeilik om die dier te bestudeer.

Subspesies
----------

Vier subspesies van die kuifhert word erken, waarvan een twyfelagtige taksonomiese status het:

* *E. c. cephalophus* – die grootste subspesie, kom voor in Suidwes-China en Noordoos-Myanmar.
* *E. c. michianus* – het ’n smal snoet, kom voor in Suidoos-China.
* *E. c. ichangensis* – het ’n relatief breë snoet en grys pels, kom voor in Sentraal-China.
* *E. c. forciensus* – twyfelagtige subspesie, verspreiding onduidelik

Beskrywing
----------

’n Kuifhert-ooi.
Die kuifhert lyk baie soos die moentjak, maar die langer nek en bene gee dit ’n effens slanker voorkoms. Die pels is grof met kort, stywe hare en is amper swart in die winter; in die somer is dit sjokoladebruin. Die lippe, punte van die ore en onderkant van die stert is wit. Dit het ’n kuif hare op die voorkop wat tot 17 cm lank kan wees.

Dalk die grootste kenmerk van die dier is die slagtande van die ramme. Hulle kan tot 2,6 cm lank word, of selfs langer in uitsonderlike gevalle.

Die kuifhert is klein, maar steeds groter as die meeste moentjak-spesies. Dit is 50 tot 70 cm hoog by die skouers en weeg tussen 17 en 50 kg. Net ramme het gewei (horings) en dit is besonder kort; dit word byna onder die kuif versteek.

Habitat en gedrag
-----------------

Die kuifhert kom hoofsaaklik in China voor, waar dit van die ooskos tot Oos-Tibet aangetref word. Dit bewoon hoë, klam woude van 500 tot 4 500 m bo die seevlak. Dit hou van immergroen sowel as bladwisselende woude met baie onderbos en water. 

Hulle is alleendiere, maar kom soms in pare voor. Die ramme verdedig hul hougebied. Dit is egter ’n mak dier en verkies dele waar hulle kan wegkruip. Wanneer dit gepla word, sal dit bulk en weghardloop.
**Frank Anthony** is 'n Suid-Afrikaanse skrywer en is in 1940 gebore en word groot op Stellenbosch.

Lewe en werk
------------

Hy word in 1972 in Pietermaritzburg in die historiese Native Commissioner's Court saam met twaalf ander beskuldigdes skuldig bevind ingevolge die Wet op Terrorisme van 1967 en tot ses jaar gevangenisstraf gevonnis, wat hy vanaf 1973 tot 1979 uitdien. Hiervan het hy die grootste gedeelte op die eilandgevangenis op Robbeneiland deurgebring.

Skryfwerk
---------

In sy digbundel "**r*obbeneiland my kruis my huis***" verbreed hy die letterkunde deur in Afrikaans sy belewenis in die tronk op Robbeneiland weer te gee, ervaringe wat normaalweg slegs in Engels aangeteken is. In sy voorwoord tot die bundel vra Anthony dat sy gedigte as kuns gelees moet word, eerder as slegs politieke verset, aangesien dit bedoel is om 'n meer universele uiting van gevangeskap te wees. Hy sluit verskeie interessante voetnote in, waarin hy woorde wat algemeen op Robbeneiland gebruik is, verklaar. Verskeie kritici loof die emosionele impak wat die gedigte het, hoewel die bundel as poësie hoofsaaklik negatief beoordeel word. Sy gedig "*Dobbelsteen*" word opgeneem in Gerrit Komrij se bloemlesing "*Die Afrikaanse poësie in 'n duisend en enkele gedigte*", terwyl fragmente uit die titelgedig opgeneem word in "*Poskaarte*" onder redaksie van Louise Viljoen en Ronel Foster.

Hy skryf ook in Engels en sy roman "***The journey: The revolutionary anguish of Comrade B***" verskyn in 1991 by Ravan Press. Hierin gee hy die hoop en die uiteindelike teleurstelling met die beplande revolusie weer.

Publikasies
-----------

**1983** Robbeneiland my kruis my huis

**1991** The journey: The revolutionary anguish of Comrade B

Ander Verwysings
----------------

* Anthony, Frank "robbeneiland my kruis my huis" Kampen-Uitgewers Kasselsvlei
* Van Coller, H.P. (red.) "Perspektief en Profiel Deel 2" J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999
* Willemse, Hein "Aan die ander kant" Protea Boekhuis Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 2007
* Conradie, P.J.J. "Afrikaans: 'n eiland reik uit" "Stilet" Jaargang 5 no. 1, Maart 1993
**Zwelidumile Geelboi Mgxaji Mslaba "Dumile" Feni** (21 Mei 1942 – 1991) was ’n Suid-Afrikaanse kontemporêre beeldende kunstenaar wat vir sy sketse, skilerye en beeldhouwerke bekend was. Hy word as een van die pioniers van die sogenaamde township-kuns in Suid-Afrika beskou. Dumile se kuns is baie emosioneel en is 'n regstreekse kommentaar op die destydse Apartheidsbeleid in Suid-Afrika. Hy het ook modelleerwerk, veral figure in terra-cotta, gedoen.

Dumile is in 1942 in Worcester in die Wes-Kaap gebore. Sy moeder is oorlede toe hy 6 jaar oud was en hy het saam met sy gesin eers na Kaapstad en 5 jaar later na Johannesburg verhuis. Sy uitsonderlike kunstalent is egter eers in 1964 "ontdek" terwyl hy mediese behandeling in 'n Johannesburgse hospitaal ontvang het. 'n Jaar later het hy sy eerste eenmanuitstalling gehou en in 1967 het hy Suid-Afrika op die Sao Paulo-Biënnale verteenwoordig. Hy is in 1968 na die buiteland en het nie na Suid-Afrika teruggekeer nie.

Hoewel Dumile 'n goeie beeldhouer is, is hy beter bekend om sy grafiese werk. Die meeste van sy werk is 'n weerspieëling van die Swartman se soeke na identiteit te midde van die sosiale probleme wat in die township-Iewe ervaar is. Sy werk is vol emosie en in 'n mate morbied. Sy innerlike en fisieke belewenisse word deur middel van die houding en struktuur van die menslike liggaam uitgebeeld. Baie van sy werke bevat ook elemente van 'n universele begeerte om na die verlede of 'n landelike bestaan terug te keer. AI sy werke bevat 'n bepaalde vitaliteit, wat daarop dui dat dit ten tyde van sterk emosionele gevoelens geskep is. Daar is dikwels 'n algehele gebrek aan dieptewerking in sy tekeninge, wat alle elemente van realiteit uitsluit en die simboliese betekenis van die kunswerk benadruk.

Hy het tussen 1968–1991 in selfopgelegde ballingskap in onder andere Londen, Los Angeles en New York gewoon.

Van sy werk is in talle private versamelings asook in die Nasionale Kunsgalery in Kaapstad, die Durbanse Kunsgalery en die Pretoriase Kunsmuseum opgeneem. Sy werk word ook in versamelings in die VSA, Brittanje, België, Swede, Israel en ander oorsese lande waar hy besoek afgelê het, verteenwoordig.

Bronnelys
---------

* *Wêreldspektrum*, Vol. 20, 29, ISBN 0 908409 61 3

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 137376138
* ISNI: 0000 0000 6688 4284
* LCCN: no2007014002
* RKD: 351822
* SUDOC: 127457062
* ULAN: 500123992
* VIAF: 63779306
* WorldCat Identities: lccn-no2007014002

 |
Die kuit (eiers) van ’n anemoonvis. Die swart kolle is ontwikkelende oë.
**Kuit** is die eiers en sperma wat waterdiere in die water vrylaat vir voortplanting. Die proses word **kuitskieting** genoem. Die meeste waterdiere, behalwe watersoogdiere en reptiele, plant voort deur kuit te skiet.

Opsomming
---------

Kuit bestaan uit die voortplantingselle (gamete) van baie waterdiere; baie sal bevrug raak en kleintjies tot gevolg hê. Kuitskieting behels gewoonlik dat wyfies hul onbevrugte eiers in die water vrylaat, gewoonlik in groot hoeveelhede, terwyl mannetjies terselfdertyd of net daarna spermselle vrylaat om die eiers te bevrug.

Die meeste visse plant voort deur kuitskieting, so ook die meeste ander waterdiere – skaaldiere soos krappe en garnale, weekdiere soos oesters en pylinkvisse, stekelhuidiges soos seekastaiings en seekomkommers, amfibieë soos paddas en watersalamanders, waterinsekte soos eendagsvlieë en muskiete asook korale, wat eintlik klein seediertjies is en nie plante nie. Fungi soos sampioene stel ook ’n wit, veselagtige stof vry wat die matriks vorm waaruit hulle groei.

Daar is baie verskillende maniere waarop kuitskieting plaasvind; dit hang af van die seksuele verskille in anatomie, hoe die geslagte by mekaar aansluiting vind, waar en hoe die kuit geskiet word en of die kuit daarna bewaak word of nie.
Die hekhuisie en deurgang tussen die paleis en die abdy.
**Dunfermline-paleis** (Engels: *Dunfermline Palace*) is ’n voormalige Skotse koninklike paleis in Dunfermline, Fife. Die ruïne is vandag ’n gewilde toeriste-attraksie.

Die dorp Dunfermline was die gunsteling-blyplek van verskeie Skotse monarge. Reeds in die 11de eeu het koning Malcolm III dit sy hoofstad gemaak. Sy eerste blyplek was Malcolm's Tower, ’n paar honderd meter wes van die latere paleis. In die Middeleeue is Dawid II en Jakobus I van Skotland in die paleis gebore.

Dunfermline is langs die historiese Dunfermline-abdy geleë en is daarmee verbind deur ’n hekhuis met ’n deurgang. Dit was aanvanklik die terrein van die abdy se gastehuis. In 1589 het Jakobus VI dit ná sy troue aan sy vrou, Anna van Denemarke, gegee. Drie van hul kinders is daar gebore.

Ná die vereniging van die Engelse en die Skotse kroon in 1603 het die Skotse hof na Londen geskuif en is die gebou selde deur ’n monarg besoek. Die laaste monarg wat daar gebly het, was Karel II in 1650 net voor die Slag van Inverkeithing. Kort daarna, tydens Oliver Cromwell se besetting van Skotland, is die gebou ontruim en teen 1708 was die dak weg.

Al wat nog oor is, is die kombuis, kelders en die indrukwekkende suidelike muur.
Die **Agau-volk** (Ge'ez: አገው *Agäw*) is ’n Koesjitiese etniese groep wat in Ethiopië en die naburige Eritrea woon. 

Hulle praat die Agau-tale, wat tot die Koesjitiese tak van die Afro-Asiatiese taalfamilie behoort. Die meeste is Christene.

Geskiedenis
-----------

’n 15de-eeuse ikoon van Gebre Mesqel Lalibela, die 12de-eeuse koning van die Zagwe-dinastie.
Die Agau word dalk die eerste keer genoem in die 3de-eeuse *Monumentum Adulitanum*, ’n inskripsie uit die Koninkryk Aksoem. Dit verwys na ’n volk, die "Athagaus", dalk van *ʿAd Agaw*, wat beteken "seuns van Agau". Die Athagus was een van die volke wat verower is deur die onbekende koning wat die *Monumentum Adulitanum* laat skryf het. Uit latere inskripsies uit die 4de en 6de eeu lyk dit of die Agau die oorspronklike inwoners van die noordelike Ethiopiese Hoogland is en óf uit hulle blyplek gedwing is óf met ander volke vermeng geraak het.

Die Koesjitiessprekende Agau-volk het tydens die bewind van die Zagwe-dinastie oor Ethiopië regeer, van omstreeks 900 tot 1270. Die naam van die dinastie kom van die Ge'ez-frase *Ze-Agaw* ("van die Agau") en verwys na die Agau-volk.

Subgroepe
---------

* Die noordelike Agau is bekend as die Bilen; hulle hoofstad is Keren, Eritrea;
* Die westelike Agau is bekend as die Qemant; hulle hoofstad is Tekel Dengay;
* Dis oostelike Agau is bekend as die Xamta; hulle hoofstad is Soqota;
* Die suidelike Agau is bekend as die Awi; hulle hoofstad is Injibara.

Bekende Agau-mense
------------------

* Mara Takla Haimanot – keiser van Ethiopië wat die Zagwe-dinastie teen 1137 gestig het;
* Gebre Mesqel Lalibela – keiser van Ethiopië wat die erkenning kry vir die bou van die rotskerke van Lalibela;
* Jetbarak – keiser van Ethiopië, die laaste heerser van die Zagwe-dinastie, wat tot in 1270 regeer het.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* LCCN: sh2018000932

 |
Verstelbare skroef waarmee verskillende soorte kavitasie in 'n watertonnel bewerkstellig kan word.
**Kavitasie** (Latyn: cavitare "ondermyn") is die vorming en vernietiging van borrels in vloeistowwe deur drukveranderinge. Daar kan tussen twee grensgevalle onderskei word met baie oorgangsvorme daartussenin. By damp- of harde kavitasie bestaan die borrels hoofsaaklik uit die damp van die omliggende vloeistof. Sulke borrels sal dan onder die invloed van eksterne druk inplof. In sagte- of gaskavitasie bestaan die borrels uit opgeloste gasse in die vloeistof wat onder invloed van eksterne druk van grootte kan wissel maar nie vinnig vernietig word soos in die eerste geval nie.

Oorsake
-------

Die mees algemene oorsake van kavitasie is vinnig bewegende voorwerpe in water, soos die stuwers van sentrifugale pompe, waterturbines of -skroewe. Volgens die Bernoulli-beginsel neem die statiese druk van 'n vloeistof af, hoe hoër die snelheid daarvan. As die spoed so hoog word dat die statiese druk laer word as die dampdruk van die vloeistof sal stoom- of gasborrels vorm. As die statiese druk weer toeneem sal die damp in die borrels weer oombliklik kondenseer wat uiterste druk- en temperatuurwisselinge tot gevolg het (sien skokgolf).

Die oorsake van kavitisie kan veral by die sentrifugale pompe opgemerk word waar daar groot drukverlagings voorkom by die oog van die stuwer met gepaardgaande borrelvorming. Die energieoordrag van die stuwerlemme aan die vloeistof lei dan tot verhoogde drukke en gevolglike vernietiging van die borrels. Kavitasie kan ook in ander dele van so 'n pomp voorkom waar die plaaslike druk tydelik verlaag word.

Ander bydraende faktore van kavitasie by 'n sentrifugale pomp is die verhoging van die vloeistoftemperatuur, 'n verlaging in die suigkantdruk of die vernouing van die inlaat.

Uitwerking van Kavitasie
------------------------

### Meganiese Skade

As kavitasie op die oppervlakte van 'n vastestof voorkom (soos by 'n skip se skroef), word die oppervlak dikwels weggevreet. Dit gebeur omdat die mikroskopiese deeltjies in die oppervlak deur die hoë meganiese ladings vervorm word en dit dan na 'n tyd vanaf die groter massa losbreek. Die presiese meganisme waarop dit plaasvind is tot op hede nog nie uitgeklaar nie. Kavitasie is daarom gewoonlik 'n ongewenste verskynsel in hidrouliese stelsels. Eerstens verlaag dit die doeltreffendheid van hierdie stelsels en tweedens veroorsaak dit materiaalskade as gevolg van die uiters hoë versnellings, temperature en drukwisselinge wat dit meebring. Om kavitasie in pompe te voorkom is dit belangrik om te verseker dat die temperatuur van die vloeistof in die pomp nie te hoog is of die suigingsdruk van die pomp nie te laag is nie. Hoë temperature kan byvoorbeeld voorkom wanneer die pomp loop maar die vloeistof nie verwyder word nie (soos in die geval waar die uitlaatklep toegemaak word). 

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNE: XX4661462
* BNF: cb119793369 (data)
* GND: 4163525-5
* LCCN: sh85021547
* NDL: 00566940
* SUDOC: 027837939

 |
**Johannes Duns Scotus** (Duns (Skotland), 1266 – Keulen, 8 November 1308) was 'n Fransiskaanse teoloog en filosoof. Duns fokus op die uitdaging van die opkomende aristotelisme vir die Christelike geloofsleer. Hy skep 'n samehangende teologiese raamwerk. Hy word beskou as 'n belangrike wegbereider van die nominalisme, al het sy filosofie nog duidelike realistiese trekke. Hy is begrawe in 'n sarkofaag in die Minorietekerk in Keulen.

Lewe
----

Duns word waarskynlik in die winter van 1266 gebore in die suide van Skotland. Rondom 1279 word Duns toegelaat tot die Fransiskaanse klooster van Dumfries. Op 17 Maart 1291 (op 25-jarige leeftyd) word hy as priester aangestel. Na 'n agtjarige studie van die onderbou van die geesteswetenskap, studeer hy in teologie aan Oxford Universiteit. In 1297 begin Duns met sy 'baccalaureus', wat vier jaar duur.

Die 'baccalaureaat' vereis van Duns homself in die eerste jaar moes voorberei om tydens die tweede jaar les te gee oor die *Sententiae* van Petrus Lombardus. Die *Sententiae* was die belangrikste dogmatiese handboek van die tyd. Tydens sy voorbereidings skryf Duns sy *Lectura*, sy kollege-aantekeninge by die teks van die *Sententiae*. Die kursus wat Duns aanbied op basis van sy *Lectura*, tydens sy tweede jaar, maak groot indruk en hy was direk gevestig as 'n skerp en oorspronklike teoloog. In die herfs van 1302 gee hy les aan die Universiteit van Parys oor die *Sententiae*, maar later daardie jaar word hy weggestuur omdat hy die kant van pous Bonifatius VIII kies in sy konflik met koning Filips IV van Frankryk. In 1304 bly Duns weer in Parys.

In 1305 verwerf hy die magistertitel en in 1306 word hy 'n hoogleraar. Met 'n aantal medewerkers skep hy 'n amptelike uitgawe van sy kommentare op die *Sententiae*: sy *Ordinatio*. Hierna is hy na Keulen. Op 8 November 1308 sterf Duns, sy *Ordinatio* was nog nie voltooi nie. Sy leerlinge rond dit af en teen 1315 was 'n saamgestelde teks klaar: die *Opus Oxoniense* (Oxford se werk). Die teks was egter nie volledig in Oxford geskryf nie en ook nie net deur Duns nie.

Dun se teologie en filosofie
----------------------------

Verskillende elemente uit die denke van Duns kan ook vir die hedendaagse sistematiese teologie 'n belangrike bydrae wees. 
Duns leer dat universalia bestaan. Maar hy het ook hul belang begin relativeer. Die individuele elemente het naas hul watheid (*quidditas*), dit wil sê hul verbondenheid aan die universalia, ook 'n ditheid (*haecceïtas*), naamlik wat hier is en nou is. Duns beskou die bestaan van die elements as meer bruikbaar as die van die universalia.

Verder ag hy die wil as van groter belang as die denke. Hy beskou die wil as vry. Die wil is ook aktief en nie so passief as die denke of intellek nie. Voorts vind Duns dat die metode en manier van bewysvoering in die filosofie getoets moet word.
**Hercules Crosse Jarvis** (18 Junie 1802 – 8 Februarie 1889) was 'n handelsmagnaat, wetgewer en die derde burgemeester van Kaapstad. Hy is in 1803 in Brittanje gebore en arriveer in die Kaap as veertienjarige saam met kolonel Brown, wat lid van lord Charles Somerset se personeel was. Hy keer na Engeland terug om sy opleiding te voltooi en kom weer na Suid-Afrika in 1822. Hy sluit by die plaaslike maatskappy van wynuitvoerders aan. Hy was een van die voorstanders van 'n kunsmatige hawe in Tafelbaai.

Hy word in 1845 'n kommissaris van die Kaapstadse munisipaliteit en voorsitter van 1848 tot 1860, 'n posisie was ooreenstem met dié van burgemeester. Hy het Johannes Smuts opgevolg. Dit is grotendeels aan hom te danke dat daar in 1860 met die bou van die dokke in Tafelbaai begin is. Hy was 'n stigter van die Suid-Afrikaanse Kollege in 1829 en het 'n groot aandeel in die stryd teen die invoer van bandiete in 1849. Hy is op 8 Februarie 1889 oorlede.

Bronne
------

* Ensiklopedie van Suidelike Afrika, Eric Rosenthal, 1967



| * l
* b
* w
Burgemeesters van Kaapstad |
| --- |
| 
* M. van Breda
* Smuts
* Jarvis
* D. van Breda
* Stigant
* C. Lewis
* Hofmeyr
* Kotzé
* Inglesby
* de Waal
* Graaff
* Thorne
* Liberman
* Baxter
* Smith
* Hands
* A. Lewis
* Gradner
* Foster
* Bloomberg
* Sonnenburg
* Thompson
* Honikman
* Gradner
* Dommisse
* Tyers
* Kreiner
* Markowitz
* Oliver
* van der Velde
* Solomons
* Bantom
* Hill
* Marais
* Morkel
* Mfeketo
* Zille
* Plato
* de Lille
* Plato
* Hill-Lewis

 |
Die **Eerste klasse** (Nederlands: *Eerste klasse A*; Frans: *Championnat de Belgique de football*; Duits: *Division 1A*) is die hoogste sokkerafdeling in België en word georganiseer deur die KBVB. Die kompetisie heet amptelik die **Jupiler Pro League**, vernoem na die hoofborg Jupiler (dis 'n ander kompetisie as die Jupiler League, wat Nederland se tweede sokkerliga is).

Die Eerste klasse bestaan uit 18 klubs. Elke klub speel twee keer per seisoen teen mekaar (een weg- en tuiswedstryd). Teen die einde van die seisoen speel die ses beste spanne in 'n nuwe kompetisie (waarby hulle die helfte van die punte uit die oorspronklike kompetisie saamneem) teen mekaar om die kampioenskap van België. Die onderste twee spanne speel sewe keer teen mekaar om te besluit wie na die Tweede klasse relegeer. Die wenner speel teen die wenner van die nakompetisie vir die Tweede klasse vir 'n plekkie in die Eerste klasse. Dus, elk seisoen relegeer een of twee spanne na die Tweede klasse. Die andere spanne uit die Eerste klasse speel ook na die oorspronklike kompetisie in verskillende opvolg kompetisies teen mekaar vir moontlike plasing vir die Europa League.

Deur hierdie moeilike kompetisie-organisasie verstaan min ondersteuners vinnig wie kampioen is en wie relegeer.

Klubs in 2022/23
----------------

* Anderlecht
* Antwerp
* Cercle Brugge
* Charleroi
* Club Brugge
* Eupen
* Genk
* Gent
* Kortrijk
* OH Leuven
* KV Mechelen
* Oostende
* Seraing (1922)
* Sint-Truiden
* Standard Luik
* Union SG
* Westerlo
* Zulte Waregem

Van die sestien spanne is elf Vlaams en net vier Waals. Brussel het een span in die hoogste sokkerafdeling.
***Newsweek*** is 'n Amerikaanse nuustydskrif wat weekliks in New York verskyn en in die Verenigde State asook internasionaal versprei word. Dit is die tweede grootste weeklikse nuustydskrif in die VSA na *Time* en word in vier Engelse asook twaalf globale uitgawes uitgegee, wat in die taal van hul verspreidingsgebied verskyn.

Die titelblad van die eerste *Newsweek*-uitgawe wat op 17 Februarie 1933 verskyn het.
As gevolg van finansiële moeilikheid het *Newsweek* sy fokus en teikengroep vanaf 2008 verander. Die afwaartse pas het nogtans versnel. Nadat *Newsweek* se inkomste tussen 2007 en 2008 met 38 persent gedaal het, het die eienaar, *The Washington Post Company*, die tydskrif in Augustus 2010 teen 'n simboliese prys van $1 aan die 92-jarige oudio-pionier Sidney Harman verkoop wat ingestem het om *Newsweek* se skuldlas oor te neem. Ná hierdie transaksie het redakteur Jon Meacham bedank.

In November 2010 het *Newsweek* ná onderhandelinge tussen die betrokke eienaars met die nuus- en opinie-webwerf *The Daily Beast* saamgesmelt om voortaan die *Newsweek Daily Beast Company* te vorm. Die *Daily Beast* se hoofredakteur, Tina Brown, fungeer sedertdien as redakteur van albei publikasies. Newsweek is in gemeenskaplike besit van die boedel van wyle Sidney Harman en die gediversifeerde media-onderneming *American Internet Company (IAC)*.

Op 18 Oktober 2012 het Brown bekend gemaak dat *Newsweek* sy gedrukte uitgawe sal staak. Die laaste uitgawe op papier het op 31 Desember 2012 verskyn. *Newsweek* word vanaf 2013 slegs in 'n digitale formaat uitgegee, wat as *Newsweek Global* bekend staan.
’n Protoplanetêre skyf aan die vorm in die Orion-newel.
Die **newelhipotese** is in sterrekunde die mees algemeen aanvaarde model wat die vorming en evolusie van die Sonnestelsel verduidelik. Daarvolgens het die Sonnestelsel uit newelmaterie in die ruimte gevorm. Dit is reeds in 1734 deur Emanuel Swedenborg voorgestel.

Die hipotese het aanvanklik net vir die Sonnestelsel gegeld, maar daar word nou geglo hierdie manier van ster- en planeetvorming vind regdeur die heelal plaas. Dit verduidelik ’n verskeidenheid eienskappe van die Sonnestelsel, insluitende die ronde, plat vlak waarin die planete om die Son wentel, asook hul beweging in dieselfde rigting as die Son se rotasie. 

Volgens die newelhipotese vorm sterre uit massiewe en digte wolke wat onstabiel raak. Materie begin saamkoek en vorm kleiner klonte in die newel wat dan deur swaartekrag inmekaargedruk word en sterre vorm. Stervorming is ’n ingewikkelde proses wat altyd ’n gasagtige protoplanetêre skyf om die jong ster vorm. Daaruit kan planete ontstaan in sekere omstandighede wat nie tans duidelik is nie. Daar word dus geglo planeetvorming is ’n natuurlike gevolg van stervorming. ’n Ster soos die Son neem sowat 100 miljoen jaar om te vorm.

Die protoplanetêre skyf is ’n akkresieskyf wat die sentrale ster van materiaal voorsien. Die skyf is aanvanklik baie warm, maar koel later af tot die T Tauri-ster-stadium, wanneer die vorming van klein stofdeeltjies wat uit rots en ys bestaan, moontlik is. Dit versamel al hoe meer materie en kan eindelik kilometergrootte planetesimale vorm. As die skyf se massa groot genoeg is, kan maan- tot Mars-grootte protoplanete oor sowat 100 000 tot 300 000 jaar vorm. 

Naby die ster gaan die protoplanete deur ’n stadium van gewelddadige samesmeltings en ’n paar aardagtige planete vorm. Die laaste stadium duur sowat 100 miljoen tot ’n miljard jaar.

Die vorming van gasplanete is ’n meer ingewikkelde proses. Daar word geglo hulle vorm buite die sogenaamde vrieslyn, waar protoplanete hoofsaaklik uit verskeie soorte ys bestaan. Hulle is daarom verskeie kere so groot as in die binneste deel van die protoplanetêre skyf. Wat presies hierna gebeur, is nie duidelik nie, maar van hulle word al hoe groter totdat hul massa eindelik 5-10 aardmassas is, wat nodig is om die akkresie van die waterstof en helium in die skyf te begin. Die versameling van gas deur die kern is ’n stadige proses wat miljoene jare voortduur, maar sodra die protoplaneet sowat 30 aardmassas is, verander dit in ’n wegholproses. Planete soos Jupiter en Saturnus versamel vermoedelik die grootste deel van hul massa in net sowat 10 000 jaar. Die akkresie hou op wanneer die gas in die skyf op is. 

Die planete Uranus en Neptunus word beskou as mislukte kerns, wat te laat gevorm het toe die skyf al amper verdwyn het.
Die **swartnekswaan** (*Cygnus melanocoryphus*) is 'n swaan wat inheems aan die suidelike helfte van Suid-Amerika is.

Verspreiding en habitat
-----------------------

Swartnekswane is inheems aan die suidelike helfte van Suid-Amerika, met name Brasilië, Uruguay, Paraguay, Argentinië en die Falkland-eilande. Hulle broei op die Falkland-eilande, asook in Patagonië en Tierra del Fuego, en sal dan in die wintermaande noordwaarts migreer.

Hierdie voëls verkies die vlak kusgebiede langs die Stille Oseaan, binnelandse mere, mondings en moerasse. Hulle woongebiede word tussen seespieël en 1200m bo seespieël aangetref.

Voorkoms
--------

Dié voëls is die kleinste in die swaangenus, met 'n lengte van wissel tussen 102 cm en 124 cm. Mannetjies het 'n massa wat wissel tussen 4,5 kg en 6,7 kg en wyfies 'n massa wat wissel tussen 3,5 en 4,4 kg. Ook die vlerkspan wissel tussen die twee geslagte: 'n mannetjie se vlerkspan is tussen 43,5 cm en 45 cm en 'n wyfie se vlerkspan is tussen 40 cm en 41,5 cm.

Die swartnekswaan het 'n wit liggaam en, soos sy naam aandui, 'n lang, fluweelagtige swart nek en kop, wat hom van ander swane onderskei. Sommige swartnekswane se nek en kop het ook wit spikkels. Die swaan het 'n blou-grys snawel met 'n rooi onderkant en 'n wit streep agter sy oë wat strek tot agter sy nek. Die windpyp (en dus die voorkoms van die nek) is slegs ietwat gebuig. Jong swartnekswane is ligbruin met swart snawels: hulle verkry die voorkoms van volwasse swartnekswane in hulle tweede lewensjaar en het 'n verwagte lewensfuur van 10 tot 20 jaar.

Dieet
-----

*Cygnus melanocoryphus* eet hoofsaaklik waterplante, maar eet ook soms insekte en nou en dan vis of paddavissies.

Voortplanting
-------------

 *Cygnus melancoryphus*
'n Swartnekswaan kies 'n lewenslange maat, maar indien sy maat vrek, sal hy 'n nuwe een kies. Die broeiseisoen begin gewoonlik in Julie of Oktober en duur tot September/Desember of van Mei tot Julie. Die nes word in rivierbeddings gebou van strooi, blare en takkies. Die mannetjies tree baie beskermend oor die wyfie en haar eiers op en sal die nes vir lang periodes bewaak. Die wyfie lê 3 to 7 roomwit eiers wat na ongeveer 35 dae uitbroei. Die eiers is gemiddeld 101 x 61 mm groot en weeg ongeveer 238 g. Die gehegtheid tussen gesinslede is van so 'n aard dat die kuikens die eerste twee tot drie weke op hulle ouers se rûe ry. Die kuikens is self na twee jaar geslagsryp.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

Bronnelys
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Cygnus melancoryphus***. |

* Urdarevik, D. en A. Fraser. 2007. "Cygnus melancoryphus", *Animal Diversity Web*.
* *BirdLife*: Cygnus melancoryphus
* Hilko Insel, (2005): *Eksotiese Watervoëls*. LAPA Uitgewers, Pretoria. ISBN 0799334286

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q244432
* Avibase: B8C652E6EB81E01F
* eBird: blnswa2
* GBIF: 2498335
* iNaturalist: 72789
* ITIS: 174991
* IUCN: 22679846
* NCBI: 41691
* Species+: 4108
* WoRMS: 225771
* Xeno-canto: Cygnus-melancoryphus

 |
**Merano** [meˈrano] (Duits: **Meran** [meˈraˑn], Ladinies: **Maran**) is die tweede grootste stedelike nedersetting - naas die hoofstad Bolzano/Bozen - in die Noord-Italiaanse provinsie Bolzano-Suid-Tirol, geleë by die samevloeiing van die Etsch- en Passer-riviere. Die bevolking, wat op 31 Oktober 2018 op 40 832 beraam is, is in gelyke dele Duits- en Italiaanssprekend. Merano is aan die suidekant van die Alpe in 'n breë vallei geleë wat deur die rivier Etsch (Italiaans: *Adige*) gevorm is. Die Alpynse karakter van die omliggende landskap kontrasteer met die baie gematigde klimaat in die vallei waar die lente vroeër aanbreek as in ander dele van Suid-Tirol. Die streek is een van die grootste appelprodusente in Europa, en so oorheers appelbome met wit en ligroos bloeisels die landskap in die lente.

Merano, wat sedert die middel van die 19de eeu as hersteloord bekendheid verwerf het, het eeue lank as hoofstad van die graafskap Tirol gedien. In die historiese middestad het 'n groot verskeidenheid geboue uit die Middeleeue en die Belle Époque-tydperk bewaar gebly. Merano se Russies-Ortodokse kerk en geboue soos die *Villa Moskau* getuig van die stad se gewildheid by Europese adellikes in die vroeë 20ste eeu.
Die **Swartlandsuikerbos** (*Protea odorata*) is 'n blomdraende struik wat aan die bekende Protea genus behoort. Die plant is endemies aan die Wes Kaap waar dit voorkom van Kalbaskraal tot by Klapmuts en deel van die renosterveld is. Daar is slegs 'n paar plante oor, die spesie staan op die rant van uitwissing. Die struik groei regop en word 1.2 m hoog en blom van Februarie tot Junie met die hoogtepunt van Maart tot April.

'n Brand vernietig die plant maar die sade oorleef. Die saad word geberg in 'n doppie, word slegs na brand vrygelaat en deur knaagdiere en miere versprei. Die plant is eenslagtig. Bestuiwing vind plaas deur die werking van perdebye.

In Engels staan dit as die *Swartland sugarbush* bekend.

Hierdie plant en die Kasteelkloofsuikerbos staan saam bekend as *skalieproteas*.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
* Lys van proteaspesies

Bronne
------

* PlantZAfrica
* REDLIST Sanbi
* Protea Atlas
* Biodiversityexplorer
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q18080837
* GBIF: 5637028
* GRIN: 319338
* iNaturalist: 592528
* IPNI: 705999-1
* ITIS: 894958
* IUCN: 113211471
* NCBI: 273593
* Plant List: tro-26500499
* Tropicos: 26500499

 |
Die term **kunstenaarskolonie** verwys na lewens- en werkgemeenskappe van kunstenaars wat sedert die tweede helfte van die 19de eeu hoofsaaklik deur skilders, maar ook skrywers en musikale kunstenaars in talle Europese en oorsese nedersettings gestig word.

Dikwels strewe die kunstenaars daarna om 'n gemeenskaplike estetiese program te verwesenlik wat in gesprekke en diskussies steeds verder verfyn word. Soms spruit 'n nuwe kunsstyl uit hierdie wedersydse kontakte voort en word 'n nuwe hoofstuk in die kunsgeskiedenis geskryf.

Geskiedenis
-----------

'n Kunstenaarshuis in die 19de eeuse kunstenaarskolonie Ahrenshoop in Mecklenburg-Voorpommere, Duitsland
Kunstenaarskolonies het hulle oorsprong in Duitsland en Switserland. Die stigting van hierdie lewens- en werkgemeenskappe was dikwels verbonde met die argitektoniese konsep van die tuinstadbeweging - so het kunstenaarsgroepe teen die einde van die 19de eeu veral in landelike nedersettings soos Worpswede ontstaan wat vanweë hul natuurskoon, rustige lewenstyl en oorspronklikheid 'n aangenamer werkatmosfeer vir skilders gebied het as stedelike nedersettings.

Heinrich Vogeler: *Sommerabend* (1905)  
Kunstenaarskolonie Worpswede
Daar is 'n verskeidenheid redes aangevoer hoekom kunstenaars vanuit stedelike omgewings na die platteland begin verhuis het. Naas hul belangstelling vir lig, buitengewone motiewe soos flora en fauna of die ongeskonde natuurskoon van landskapsvorme soos heideveld of gebergtes was daar ook 'n romantiese verlange na 'n onbedorwe, landelike idille wat nog nie deur industrialiseringsprosesse geraak is nie, die eenvoudige vrye lewe in die natuur, na harmonie met die natuur. Enige onkonvensionele leefstyl kon gevolg word sonder dat 'n mens aan die meganismes van sosiale kontrole onderworpe was. In 'n sekere sin kon kunstenaars in hul kolonies terugkeer na die paradys. Daarnaas was die lewe op die platteland ook goedkoper as die stadslewe; hier was dit moontlik om geskikte woonruimte en 'n ateljee teen 'n betreklik lae huur te vind, terwyl voedsel dikwels regstreeks by boere verkry kon word.

Die gemeenskaplike lewe in 'n kolonie het kunstenaars in aanraking met dorpsbewoners laat kom en wedersydse inspirasie bevorder. Maar ofskoon baie kunstenaars doelbewus met die plaaslike bevolking verkeer het, het talle van hulle ook afgesonder van die inwoners. Die onderlinge bande en samehorigheidsgevoel van kunstenaars het grootliks gevarieer. Deur die samewerking van gelykgesindes en die gemeenskaplike optrede as groep of as stylvormende kunsstroming was daar ook voordele aan bemarkingskant. So kon gemeenskaplike uitstallings maklik georganiseer word. Werke is merendeels aan stadsbewoners verkoop, alhoewel ook die belangstelling onder plattelanders geleidelik gegroei het.

Naas skilders het ook ander groepe kunstenaars soos akteurs en musikante hul eie lewens- en werkgemeenskappe begin stig. Net soos die kuns is ook die selfbeeld van 'n kunstenaarskolonie afhanklik van die heersende mode en sodoende steeds aan verandering onderworpe. So het kunstenaarskolonies uiteindelik ook in stedelike omgewings ontstaan.
**Nuwe administratiewe hoofstad** (Arabies: العاصمة الإدارية الجديدة‎, *Al-ʿĀṣima al-ʾIdāriyya al-Jadīda*) is die projeknaam vir die oprigting van 'n nuwe hoofstad in Egipte wat sedert 2015 in aanbou is. Dit is deur die destydse Egiptiese minister vir behuising, Mostafa Madbouly, tydens die Konferensie oor ekonomiese ontwikkeling in Egipte op 13 Maart 2015 aangekondig. Die nuwe hoofstad word beskou as een van die programme en projekte vir ekonomiese ontwikkeling, en is deel van 'n groter inisiatief met die naam Egiptiese Visie 2030.

Die nuwe hoofstad van Egipte het nog nie 'n naam nie. 'n Kompetisie is op die nuwe hoofstad se webwerf geloods om 'n nuwe naam en logo vir dié stad te kies. 'n Jurie van spesialiste is saamgestel om die voorstelle wat op die lys ingedien is, te evalueer en om die beste onder al die voorstelle te bepaal. Die Egiptiese regering het egter nog geen amptelike uitslae bekend gemaak nie.

Die nuwe stad sal 45 km oos van Kaïro en net buite die Tweede Groter Kaïro-ringweg, in 'n grootliks onontwikkelde gebied halfpad na die hawestad Suez, geleë wees. Volgens die planne word die stad die nuwe administratiewe en finansiële hoofstad van Egipte wat die belangrikste regeringsdepartemente en ministeries, asook buitelandse ambassades huisves. Op 'n totale oppervlakte van 700 km² (270 myl²) sal daar 'n bevolking van sowat 6,5 miljoen wees, hoewel dit na raming tot sewe miljoen sal kan styg.

Die belangrikste en amptelike rede vir die begin van die projek is die opeenhoping in Kaïro, wat reeds een van die wêreld se besigste stede is, te verlig, met die verwagting dat die bevolking van Groter Kaïro in die komende dekades sal verdubbel. Kaïro, ter vergelyking, het 'n bevolking van sowat 20 miljoen.
Die **Luangwarivier** in Zambië is een van die grootste sytakke van die Zambezirivier.

Oorsprong
---------

Die rivier ontspring op 1 500 m bo seevlak in die Mafinga-heuwels net-net op die grondgebied van Malawi. Dit is naby die grenspos Chitipa, 'n paar kilometer wes van die noordelike punt van die Malawimeer, net suidwes van die grenspunt waar Zambië, Tanzanië en Malawi ontmoet en noordoos van die dorp Isoka. Nie ver wes hiervandaan ontspring die Kalungurivier, 'n groot boloop van die Chambeshirivier.

Stroomgebied
------------

Die Luangwa vloei suidweswaarts deur die Luangwavallei en oos van die Muchinga-berge. Die rivier is 770 km lank, het 'n opvanggebied van 145710 km² wat 'n reënval kry wat wissel tussen die 760 tot 1770 mm per jaar. Dus word die vloedvlakte elke jaar oorspoel. Na 'n 150 km is die rivier reeds slegs 690 m bo seespieël en meander daarna deur die vloedvlakte wat daar 10 km breed is in 'n vallei van tot 100 km wyd. Na 500 km is die vallei 'n 50 km breed. Die T4-hoofpad (tussen Lusaka en Lilongwe) met sy historiese Luangwabrug is die enigste groot pad wat die rivier kruis. Effens stroomop van die brug sluit ook die enigste beduidende sytak van die rivier aan, naamlik die Lukusashirivier uit die noordweste. In laasgenoemde rivier se boloop is die Kundalila-waterval. Afgesien van die laaste amper 100 km loop die Luangwa heeltemal deur Zambië. Hierdie laaste deel vorm dit die grens met Mosambiek. Waar die rivier by Zumbo in die westelike hoek van die Cahora Bassa-dam uitmond, is die punt waar Zimbabwe, Zambië en Mosambiek ontmoet.

Natuurreservate
---------------

Wat mense aangaan, is die afgeleë stroomgebied baie dun bevolk. Maar dit is baie ryk aan wild en daar is verskeie wildreservate. Daar kan nie net slegs voëls en krokodille bekyk word nie. Die meeste grootwildspesies kom voor.

Bronne
------

* remoteafrica.com
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 7. Kaapstad: Nasou, 1972. ISBN 0-625-00323-3