***Dungeons & Dragons*** (algemeen afgekort as ***D&D*** of ***DnD***) is 'n fantasie-tafel-rolspel (RPG) wat oorspronklik deur Gary Gygax en Dave Arneson ontwerp is. Dit is vir die eerste keer in 1974 gepubliseer deur Tactical Studies Rules, Inc. (TSR). Die speletjie word sedert 1997 deur Wizards of the Coast (nou 'n filiaal van Hasbro) gepubliseer. Dit is afgelei van miniatuur-oorlogspeletjies, met 'n variasie van die 1971-speletjie *Chainmail* wat dien as die aanvanklike reëlstelsel. *D&D* se publikasie word algemeen erken as die begin van moderne rolspeletjies en die rolspelbedryf.

*D&D* wyk af van tradisionele oorlogspeletjies deur elke speler hul eie karakter te laat speel in plaas van 'n militêre formasie. Hierdie karakters begin met denkbeeldige avonture binne 'n fantasie-omgewing. 'n *Dungeon Master* (DM) dien as skeidsregter en storieverteller van die spel, terwyl hy die omgewing waarin die avonture voorkom behou en die rol van die inwoners van die spelwêreld (die word "nie-speler karakters" (NPC) genoem) speel. Die spelers se karakters vorm 'n groep en hulle kommunikeer met die inwoners van die omgewing en met mekaar. Saam los hulle dilemmas op, veg saam teen monsters en versamel skatte en kennis. In die proses verdien die karakters ervaringspunte (XP) om in vlakke te styg en word hulle al hoe meer kragtig in 'n reeks afsonderlike speelsessies.

'n Tekening van 'n weerwolf, een van die wesens in *D&D*
Die vroeë sukses van *D&D* het gelei tot 'n verspreiding van soortgelyke spelstelsels. Ondanks die kompetisie, is *D&D* steeds die markleier in die rolspelbedryf. In 1977 is die speletjie in twee takke verdeel: die relatief-ligte spelstelsel van basiese *Dungeons & Dragons*, en die meer gestruktureerde, reëls-swaar spelstelsel van *Advanced Dungeons & Dragons* (afgekort as *AD&D*). *AD&D 2de uitgawe* is in 1989 gepubliseer. In 2000 is 'n nuwe stelsel vrygestel as *D&D 3de uitgawe*, wat die uitgawe nommers van *AD&D* voortgesit het; 'n hersiene weergawe *D&D uitgawe 3.5* is in Junie 2003 vrygestel. Hierdie reëls vir die derde uitgawe vorm die basis van die *d20-stelsel*, wat onder die "Ope spellisensie" (OGL) beskikbaar is vir gebruik deur ander uitgewers. *D&D 4de uitgawe* is in Junie 2008 vrygestel. *D&D 5de uitgawe*, die mees onlangse, is gedurende die tweede helfte van 2014 vrygestel.

In 2004 het *D&D* die bekendste en beste verkooper in die VSA gebly, met 'n geskatte 20 miljoen mense wat die speletjie gespeel het, en meer as US$1 miljard aan boeke en toerusting verkope wêreldwyd. In 2017 het "die meeste spelers in sy geskiedenis — 12 miljoen tot 15 miljoen in Noord-Amerika alleen" *D&D* gespeel. Die verkope van die vyfde uitgawe van *D&D* "was in 2017 met 41 persent hoër as die jaar tevore, en het in 2018 nog 52 persent gestyg, die grootste verkoopsjaar nóg vir die speletjie." Die speletjie is aangevul deur vele voorafgemaakte avonture, sowel as kommersiële veldtoginstellings wat geskik is vir gebruik deur gereelde speelgroepe. *D&D* is buite die speletjie self bekend vir ander produkte wat *D&D*-handelsmerke bevat, verwysings in die populêre kultuur, en sommige van die kontroversies wat dit omring het, veral 'n morele paniek in die tagtigerjare wat dit vals verbind aan Satanisme en selfmoord. Die speletjie het verskeie toekennings gewen en is in baie tale vertaal.

Twee vroue aangetrek as *D&D*-karakters uit die *Neverwinter*-veldtog

Kontroversie en berugtheid
--------------------------

*Dungeons & Dragons* het op verskillende tye in sy geskiedenis negatiewe publisiteit ontvang, veral van sommige Christelike groepe, vir beweerde bevordering van praktyke soos duiwelsaanbidding, heksery, selfmoord en moord, en vir die teenwoordigheid van blote borste in tekeninge van vroulike mense in die oorspronklike *AD&D*-handleidings. Hierdie kontroversies het daartoe gelei dat TSR baie potensieel kontroversiële verwysings en kunswerke verwyder het tydens die vrystelling van die *AD&D 2de uitgawe*. Baie van hierdie verwysings, insluitend die gebruik van die name "duiwels" en "demone", is weer in die 3de uitgawe ingesluit. Die morele paniek oor die spel het gelei tot probleme vir aanhangers van *D&D* wat sosiale uitbanning, onbillike behandeling en valse assosiasie met die okkulte en Satanisme ingesluit het, ongeag die werklike godsdienstige verbondenheid en oortuigings van 'n individuele aanhanger.

*Dungeons & Dragons* is die onderwerp van gerugte oor spelers wat probleme ondervind om fantasie van die werklikheid te skei en selfs tot psigotiese episodes gelei het. Die opvallendste hiervan was die geval van James Dallas Egbert III,  waarvan die feite in die roman *Mazes and Monsters* gefiktionaliseer is en later in 1982 is 'n TV-rolprent met Tom Hanks daarvan gemaak. Die speletjie het die skuld gekry vir sommige van die optrede van Chris Pritchard, wat in 1990 skuldig bevind is aan die moord op sy stiefpa. Navorsing deur verskillende sielkundiges, insluitend Armando Simon, het tot die gevolgtrekking gekom dat geen skadelike effekte verband hou met die speel van *D&D* nie.

Die kommersiële sukses van die speletjie was 'n faktor wat gelei het tot regsgedinge rakende die verspreiding van tantieme tussen die oorspronklike skeppers Gygax en Arneson. Gygax het later in 'n politieke stryd om beheer van TSR betrokke geraak, wat uitgeloop het op 'n hofstryd en Gygax se besluit om sy eienaarskap in die onderneming in 1985 te verkoop.

Daar word egter aangehaal dat *Dungeons & Dragons* mense aanmoedig om weekliks of tweeweekliks te sosialiseer, om probleme op te los wat voordelig kan wees in die volwasse lewe en om positiewe morele besluite te leer.