| ***København*** **Kopenhagen**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** | Vlag van Denemarke Denemarke |
|  **Administratiewe gewes** |  Hovedstaden |
|  **Koördinate** | 55°41′N 12°34′O﻿ / ﻿55.683°N 12.567°O﻿ / 55.683; 12.567 |
|  **Stigting** | Omtrent 1000 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 90,01 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 1–91 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (1 Julie 2022) | 660 842 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 7 298/vk km |
|  - Stedelike gebied | 1 366 301 |
|  **Tydsone** | UTC +1 (MET) |
|  - Somertyd | UTC +2 (MEST) |
|
|  **Klimaat** |   |
|  - Tipe | Gematigde seeklimaat |
|  - Gemiddelde jaarlikse temperatuur | 9,1 °C |
|  - Gem. temp. Januarie/Julie | 1,4 / 18,1 °C |
|  - Gemiddelde jaarlikse neerslae | 645,6 mm |
|  **Burgemeester** | Sophie Hæstorp Andersen |
|  **Amptelike webwerf** | international.kk.dk |

**Kopenhagen** (Deens: *København*, [kʰøpm̩ˈhɑwˀn], luister (hulp·inligting); Sweeds: Köpenhamn) is die hoofstad en grootste stad van Denemarke. Kopenhagen het 'n oppervlakte van 90,01 vierkante kilometer en 'n bevolking van 660 842 (soos op 1 Julie 2022). Die agglomerasie van Kopenhagen – die tweede grootste in Noord-Europa na Stockholm – het 1,36 miljoen inwoners.

Nasa-satellietbeeld van Kopenhagen
Kopenhagen is aan die Öresund en op die eilande Seeland en Amager geleë en word deur 'n gekombineerde tonnel en brug met 'n totale lengte van 16 kilometer met Malmö in Swede verbind. In teenstelling met baie ander Europese metropole is min aangrensende stede by Kopenhagen ingelyf – die stad Frederiksberg met 93 000 inwoners is byvoorbeeld as 'n enklawe in die stadsgebied van Kopenhagen geleë.

Kopenhagen is 'n beduidende handelsmetropool met masjienbou, porselein- en tekstielvervaardiging, elektrotegniese, farmaseutiese, chemiese en grafiese nywerhede, brouerye, skeepsbou en 'n olieraffinadery. Die seehawe van Kopenhagen beskik oor 'n groot houerterminaal en veerbootverbindings na Swede. Die internasionale lughawe is in Kastrup geleë, en sedert 2002 beskik Kopenhagen ook oor 'n moltreinstelsel.

As die politieke, kulturele en opvoedkundige sentrum van Denemarke beskik Kopenhagen oor 'n groot aantal tersiêre onderwysinstellings soos die Universiteit van Kopenhagen wat reeds in 1479 gestig is, 'n tegniese en 'n universiteit vir inligtingtegnologie en 'n kunsakademie. Die stad is die setel van die Deense Akademie van Wetenskappe en het tot 'n beduidende Europese sentrum van biotegnologie ontwikkel.

Die bekendste baken van Kopenhagen is die "Klein Seemeermin", 'n bronsskulptuur wat in 1913 deur die beeldhouer Edvard Eriksen geskep is. Ander belangrike besienswaardighede sluit die slotte Charlottenborg en Rosenborg (17de eeu), Christiansborg (18de eeu) en Amalienborg asook die Nasionale en Thorvaldsen-museum, die Staatsmuseum vir Kuns, die Museum vir Moderne Kuns, die Gliptoteek Ny Carlsberg en die bekende vermaaklikheidspark Tivoli in.

Kopenhagen het in 1254 stadstatus verkry en fungeer sedert 1445 as die setel van die koninklike hof. Die stad is in 1658/1659 deur Sweedse troepe beleër en in 1807 deur Britse oorlogskepe gebombardeer. Tussen 1940 en 1945 was Kopenhagen deur Duitse troepe beset.

Etimologie
----------

Gedurende die Middeleeue het die stad in Oud-Deens as *Køpmannæhafn* bekend gestaan, letterlik "Koopmanshawe" – 'n verwysing na die belangrike ekonomiese rol wat koopmans destyds in Kopenhagen gespeel het. Die oorspronklike Deense naam vorm ook die basis vir benamings in 'n reeks Europese tale soos Duits, Nederlands en Afrikaans *Kopenhagen*; Engels *Copenhagen*; Frans, Portugees en Spaans *Copenhague*; Italiaans *Copenaghen*; Sweeds *Köpenhamn*; Hongaars *Koppenhága*; Fins *Kööpenhamina*; Tsjeggies *Kodaň*; Pools *Kopenhaga*; Russies Kопенга́ген (*Kopengagen)*; Yslands *Kaupmannahöfn* en Latyn *Hafnia*.

Die Latynse stadsnaam het in 1923 ook as basis vir die benaming van die element hafnium gedien wat deur wetenskaplikes van die huidige Niels Bohr-instituut in Kopenhagen ontdek is.

In Afrikaans word die naam as **kopən'ɦɑ:xə** uitgespreek; dus sonder om die laaste *n* te uiter.

Geografie
---------

Kaart van Kopenhagen se tien distrikte
Die stad is verdeel in tien distrikte (*bydele*):

|  |  |
| --- | --- |
| * Indre By ("Kopenhagen Sentraal")
* Østerbro
* Nørrebro
* Vesterbro/Kongens Enghave
* Valby
 | * Vanløse
* Brønshøj-Husum
* Bispebjerg
* Amager Øst
* Amager Vest
 |

Klimaat
-------

| Weergegewens vir Kopenhagen |
| --- |
| Maand | Jan | Feb | Mar | Apr | Mei | Jun | Jul | Aug | Sep | Okt | Nov | Des | Jaar |
| Hoogste maksimum (°C) | 11,2 | 15,8 | 20,8 | 28,0 | 32,4 | 34,8 | 35,6 | 34,8 | 32,4 | 24,4 | 17,2 | 12,1 | 35,6 |
| Gemiddelde maksimum (°C) | 3,4 | 3,6 | 6,5 | 11,8 | 16,7 | 19,6 | 22,2 | 21,8 | 17,5 | 12,6 | 7,6 | 4,4 | 12,3 |
| Gemiddelde temperatuur (°C) | 1,4 | 1,4 | 3,5 | 7,7 | 12,5 | 15,6 | 18,1 | 17,7 | 13,9 | 9,8 | 5,5 | 2,5 | 9,1 |
| Gemiddelde minimum (°C) | −0,7 | −0,8 | 0,7 | 4,2 | 8,6 | 11,9 | 14,3 | 14,1 | 10,8 | 7,1 | 3,3 | 0,5 | 6,2 |
| Laagste minimum (°C) | −27,6 | −25,5 | −21,0 | −16,5 | −6,6 | 0,4 | 0,1 | 0,0 | −2,5 | −8,8 | −18,4 | −22,9 | −27,6 |
|  |
| Neerslag (mm) | 53,0 | 36,9 | 42,3 | 35,8 | 47,2 | 63,9 | 60,9 | 67,5 | 61,0 | 63,3 | 56,4 | 57,4 | 645,6 |
| *Bron: Temperatuur, neerslag – Wêreldmeteorologiese Organisasie (1970–2000), Uiterste temperature* |

Geskiedenis
-----------

### Die Tweede Wêreldoorlog

Die "volksstaking" in 1944 – barrikades in Nørrebro
Kopenhagen is tydens die Tweede Wêreldoorlog net soos die res van Denemarke tussen 9 April 1940 en 4 Mei 1945 deur Duitse troepe beset. Kopenhagen is sonder gevegte deur die Duitsers ingeneem en ook later nouliks deur die oorlogshandelinge geraak. 'n Aantal nywerheidsaanlegte was teikens vir aanvalle deur die Deense weerstandsbeweging.

Aanvanklik is die Deense regering deur die Duitsers nie aangetas nie, maar dit was nogtans gedwing om met die besetters saam te werk. As gevolg van die groeiende Deense weerstandsbeweging het die inheemse regering op 29 Augustus 1943 bedank, en 'n militêre Duitse bewind is ingestel. Dit was die begin van 'n onrustige tydperk. Om te verhoed dat Deense skepe in die hande van die besetters sou val, het die Koninklike Deense Vloot 'n aantal skepe in Kopenhagen se seehawe gesink. In Junie 1944 het 'n algemene staking, wat in die arbeidersbuurt Nørrebro sy aanvang geneem het en later as *Folkestrejken* ("volksstaking") bekend sou staan, oor die hele land uitgebrei. As vergeldingsaksie het die sogenaamde Schalburg-groep, 'n Deense SS-korps, groot dele van die Tivoli-vermaaklikheidspark, die Koninklike Porseleinmanufaktuur, 'n stedelike vergaderingsaal en 'n studente-koshuis opgeblaas.

Tydens die sogenaamde "Operasie Karthago" (*Operation Carthage*) – die bombardering van die Shell-huis, die geheime Duitse staatspolisie Gestapo se hoofkwartier in Kopenhagen, deur Britse *Mosquito*-vegvliegtuie op 21 Maart 1945 – is ook die Franse skool in die stadsdeel Frederiksberg per ongeluk getref. Een van die Britse vliegtuie, wat teen 'n laer hoogte gevlieg het, het naby die hoofstasie teen 'n ligpaal gebots en naby die skool neergestort. Ander vlieëniers het valslik geglo dat die ontploffing die merk was 'n teiken en die skool gebombardeer. Altesaam 900 mense, waaronder baie kinders, het hul lewens tydens dié bomaanval verloor, terwyl die bomaanval op die Gestapo-hoofkwartier sowat 125 menselewens geëis het.

### Nuwe infrastruktuurprojekte

Die Øresund-brug verbind die stadsdeel Amager met Malmö in Suid-Swede
Ná die oorlog het Kopenhagen sterk groei beleef, en met die sogenaamde "Vyf-vinger-plan" is in die 1970's nuwe stadstreinlyne vir pendelaars in die voorstede en omliggende gebiede gebou. Kopenhagen se moltreinstelsel, wat vanaf 1992 gebou is, is in 2002 ingewy, terwyl 'n nuwe stadsbuurt, Ørestad, vanaf 1993 op die eiland Amager ontstaan het.

Sedert die somer van 2000 verbind die Øresund-brug Kopenhagen met die Suid-Sweedse stad Malmö. Hierdie tolbrug, wat deur treine en motors gedeel word, is in Julie 2000 deur koning Carl XVI Gustaf van Swede en koningin Margrethe II van Denemarke plegtig geopen. Kopenhagen het vervolgens tot die sentrum van 'n groter metropolitaanse gebied ontwikkel wat oor albei lande strek. Alhoewel die aantal motoriste, wat gebruik van die brug maak, moontlik as gevolg van relatief hoë tolgelde kleiner as verwag is en die beplande integrasie van die Deense en Sweedse streke vertraag het, styg die aantal treinpassasiers steeds.

Die brugprojek het ook groot uitwerkings op die plaaslike openbare vervoerstelsel gehad en die aanleiding tot die herontwikkeling van die stadsdeel Amager suid van die stadsentrum gegee. Tans is ook die feit dat daar geen gemeenskaplike geldeenheid as betaalmiddel gebruik kan word 'n groot struikelblok vir die ekonomiese integrasie van Kopenhagen en Malmö se agglomerasies, alhoewel 'n toenemende aantal restourante, winkels en ander sakeondernemings sowel Sweedse asook Deense krone as betaalmiddel aanvaar.

Kos
---

Kopenhagen het 'n verskeidenheid goeie restaurante en dit is maklik om relatief goedkoop ope toebroodjies (in Deens "smørrebrød") te koop, wat ook baie tradisioneel is. Die meeste bedien wêreldkos.

Kopenhagen is bekend vir worsbroodjies wat orals by stalletjies verkrygbaar is.

Die stad spog met tien 'Michelin star' restaurante.

Deesdae het kos soos kebab en falafel – as gevolg van immigrasie vanuit die Midde-Ooste, Turkye en Arabiese lande – net so gewild geword.

Besienswaardighede in of naby die stad
--------------------------------------

Die stadsaal van Kopenhagen
* Amalienborg Paleis
* Børsen – Die Kopenhaagse effektebeurs
* Bakken
* Christiania
* Christiansborg
* Kopenhagen dieretuin
* Deense Nasionale Gallerei
* Diere Park
* Frederiksborg-paleis in Hillerød
* Gefion fontein
* Kastellet
* Kongens Have
* Kronborg Kasteel — Hamlet se kasteel in Helsingør
* Die Klein Seemeermin
* La Fontaine
* Ny Carlsberg Glyptotek
* Nyhavn
* Rosenborg Kasteel
* Roskilde Katedraal
* Rundetårn
* Strøget
* Tivoli tuine
* Universiteit van Kopenhagen

Bekendes
--------

Nyhavn
* Karen Blixen of Isak Dinesen
* Niels Bohr
* Aage Bohr
* Tycho Brahe
* Georg Brandes
* Tove Ditlevsen
* August Bournonville
* Helena Christensen
* Frederik Grundtvig
* Ludvig Holberg
* Iben Hjejle
* Arne Jacobsen
* J. C. Jacobsen (Carlsberg)
* Søren Kierkegaard
* Lauritz Melchior
* Jakob Nielsen
* Ole Rømer
* Sophia Skou
* Sandi Toksvig
* Lars von Trier
* Jørn Utzon

Bronne
------

* (da)  Munisipale statistieke: NetBorger Kommunefakta Geargiveer 12 Augustus 2007 op Wayback Machine, delivered from KMD aka Kommunedata (Municipale Data)
* (da)  Munisipale en distrikstatistiek: Statistics Denmark statistikbanken.dk
* (en)  Demografie: Statistical Yearbook of Copenhagen; ISBN 87-7024-230-5
* (da)  Geskiedenis en demografie: København Forslag til kommuneplan 1985; ISBN 87-88034-03-8