recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jeanne Zaidel-Rudolph** (OIB) (gebore 9 Julie 1948) is 'n Suid-Afrikaanse komponis, pianis en dosent. Sy was die eerste vrou wat in Suid-Afrika 'n doktorsgraad in musiekkomposisie verwerf het.

Opleiding
---------

Zaidel-Rudolph is in Pretoria gebore en het op vyfjarige ouderdom begin klavier speel. Sy het onder Stefans Grové en andere aan die Universiteit van Pretoria gestudeer. Daarna het sy ook aan die Royal College of Music in Londen gestudeer waar sy opleiding in komposisie van John Lambert en Tristram Carey ontvang het. Nadat sy die Hongaarse komponis György Ligeti ontmoet het, is sy genooi om onder hom in Hamburg te studeer. Ligeti se gebruik van kontrapunte en toonkleur het Zaidel-Rudolph grootliks beïnvloed.

Zaidel-Rudolph het ook gespesialiseer in klavieruitvoering; haar onderwysers het Goldie Zaidel, Philip Levy en Adolph Hallis in Suid-Afrika en John Lill in Londen ingesluit. Zaidel-Rudolph het na Suid-Afrika teruggekeer en het die eerste vrou in die land geword wat 'n doktorsgraad in Komposisie verwerf het. Dit was in 1979 aan die Universiteit van Pretoria onder Stefans Grové.

Loopbaan
--------

In 1988, in die eerste volledige kommersiêle opname van die werke van 'n Suid-Afrikaanse kunsmusiekkomponis, het van haar komposisies op 'n EMI-album verskyn. Die taak is aan haar opgedra om 'n werk (Oratorio vir Menseregte) vir die Olimpiese Spele van 1996 in Atlanta te komponeer. In 1995 het sy 'n saamgestelde weergawe van Suid-Afrika se nuwe Volkslied op versoek van president Nelson Mandela verwerk. Sy het ook 'n lied (*He walked to Freedom*) geskryf vir die plegtigheid by die ontvangs van sy ere-doktorsgraad in 1997. In 2000, 2002 en 2003 het sy deelgeneem aan die vertoning "*Celebration*" in Kanada, die VSA en die Verenigde Koninkryk, waarvoor sy die musiek gekomponeer, gedirigeer en georkestreer het.

Zaidel-Rudolph se komposisies dek die meeste musikale genres en wissel van grootskaalse simfonie- tot kamer-, koor-, ballet-, *rock-opera*-, rolprent- en solo instrumentale musiek. Haar werke word gereeld in Afrika, Europa en Amerika uitgevoer. Zaidel-Rudolph het ook 'n groot bydrae gelewer tot Joodse musiek in Johannesburg.Sy het 'n noue verbintenis met die Sydenham-Highlands Noord-Hebreeuse Gemeente waarvan die mannekoor baie van Zaidel-Rudolph se komposisies uitgevoer het.

Zaidel-Rudolph werk sedert 1975 aan die Skool vir Musiek aan die Universiteit van die Witwatersrand, waar sy 'n professor in komposisie is.

Eerbewyse
---------

* In 1974 was sy die eerste Suid-Afrikaanse komponis wat die Cobbettprys vir komposisie aan die Royal College of Music ontvang het.
* In 1986 het sy die eerste prys in die heel eerste Total Olie (SA) Kompetisie in Suid-Afrika gewen.
**Julie Ann Felix** (14 Junie 1938 – 22 Maart 2020) was 'n Amerikaanse folk-sangeres van Mexikaans-Indiaanse afkoms wat haar grootste sukses in die laat 1960's en vroeë 1970's behaal het. Felix, 'n boorling van Kalifornië wat haar in 1964 in die Verenigde Koninkryk gevestig het, is as permanente sangeres vir die Britse televisie-aanbieder Sir David Frost se satiriese komedie-program *The Frost Report* aangestel en het later ook self as aanbieder opgetree vir die BBC-program *Once More With Felix* wat tussen 1967 en 1970 gebeeldsaai is en waar internasionale musieksterre soos Leonard Cohen, Spike Milligan, Dusty Springfield, The Kinks en The Bee Gees opgetree het.

Julie Felix, wat die klein nedersetting Chorleywood in die Engelse graafskap Hertfordshire haar tuiste gemaak het, was die eerste solokunstenaar in die folkmusiek-genre wat 'n kontrak met 'n groot Britse plaatetiket kon teken. Die sangeres was tot met haar dood op 81 ná 'n kortstondige siekte aktief en het voor gehore dwarsoor die Verenigde Koninkryk opgetree. In Oktober 2013 is sy uitgenooi om 'n besoek aan die koninklike Buckingham-paleis in Londen te bring waar sy met koningin Elizabeth II, prins Philip, prins Charles en sy eggenote Camilla gesels het. Felix was minder bekend in haar geboorteland, maar het ikoniese status bereik in haar aangenome land waar sy deur kritici aan Joan Baez gelykgestel is. Net soos Baez was Julie Felix 'n passievolle kampvegter vir vroue- en gay-regte wat ook ten gunste van Latyn-Amerikaanse vlugtelinge en vredesprojekte opgetree het.
Carl Otto Hager het die NG kerk op Piketberg ontwerp.
Piketberg met sy mondigwording in 1857. Skets deur Johannes Poortermans met die ou NG kerk in die middel.
Die **NG Gemeente Piketberg** is die oudste gemeente van die NG Kerk tussen Malmesbury en Clanwilliam. Dis die 23ste gemeente wat in die Kaapkolonie gestig is, maar omdat die NG Gemeente Stockenström nie meer bestaan nie, is dit nou die 22ste oudste.

Die gemeente Piketberg is in die jaar 1833 afgestig. In Mei 1833 is die eerste kerkraad deur die goewerneur, sir Galbraith Lowry Cole, aangestel. Op 23 Julie 1833 is ds. William Robertson van Clanwilliam as konsulent aangestel en die eerste diens vir die nuwe gemeente is deur hom op Groenvlei gehou. Die eerste kerkraad is later op Deze Hoek ingeseën.

Oudl. Burger het aangebied om op eie koste ’n voorlopige kerk op Deze Hoek te bou en het reeds daarmee begin toe hy teen die einde van 1834 oorlede is. Ná herhaalde mislukte pogings om die waterryke plaas Klein Vogelvallei van die weduwee Gideon Rossouw vir dorps- en kerkgrond aan te koop, het goewerneur Cole die goewermentsplaas Grootfontein gratis aan die kerkraad afgestaan. Dr. Robertson, die stigter van die gemeente, is van Clanwilliam na Swellendam verplaas en ds. J.C. Moorrees van Swartland het konsulent van Piketberg geword (1834–’80).

Die kerkgebou, waaraan reeds in 1833 begin is, is op 8 Oktober 1836 ingewy en die eerste huisbesoek in die Piketbergse Vlakte is in Oktober 1838 gehou deur die konsulent, wat in sy Ringsverslag gewys het op die grootheid van die bevolking in hierdie buurt. Op versoek van die kerkraad het die Ring aan die Goewerment ’n vertoog om ’n leraar gerig, maar die beswaar was die geldelike uitgaaf. Die kerkraad besluit toe om met hulp uit Swartland sy leraar self te onderhou.

Tot eerste predikant is dr. John William Louis Scholtz beroep. Hy is op Malmesbury gebore en het aan die Universiteit van Groningen gepromoveer. Hy is die eerste predikant wat in Suid-Afrika met oplegging van hande georden is (1840). Die huidige kerkgebou, in 1882 ingewy, staan op dieselfde terrein as die ou kruiskerk.

Bronne
------

* (nl)  Maeder, ds. G.A. en Zinn, Christian. 1917. *Ons Kerk Album*. Kaapstad: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt.
* (af)  Olivier, ds. P.L. (samesteller), 1952. *Ons gemeentelike feesalbum*. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers.
**Jeanne des Roches, Dame de Sablé** (omstreeks 1195 - 28 September 1238) was 'n Franse edelvrou en heerser van die baronies van La Suze, de Briollay, de Mayet, de Loupeland, de Chateauneuf-sur- Sarte, de Genneteil, de Precigné, de Agon en de Craon; en vanaf 1222 die *suo jure* "*sénéchal*" van Anjou. Die amp van "*sénéchal*" is oorgedra aan haar man, Amaury I, Sire de Craon, sowel as die uitgestrekte en omvangryke Sablè-baronie.

Vroeë lewe
----------

Jeanne is in ongeveer 1195 gebore as die oudste dogter van Guillaume des Roches, *sénéchal* van Anjou, en een van die grootste baronne in Anjou en Maine. Haar moeder was Marguerite de Sablé, Dame de Sablé, wat die welgestelde Sablé-baronie tot haar man se besittings bygedra het. Jeanne het 'n broer Robert, wat in 1204 oorlede is, en 'n jonger suster Clémence, burggraaf de Chateaudun (oorlede na September 1259), gehad. Haar grootouers aan vaderskant was Baudoin des Roches en Alix de Châtellerault, en haar grootouers aan moederskant was Robert IV de Sablé en Clémence de Mayenne, dogter van Geoffroy, Sire de Mayenne en Isabelle de Meulan.

Jeanne se vader was 'n ridder wat in die Derde Kruistog geveg het in diens van die Angevin konings van Engeland en koning Filippus II van Frankryk.

Erfenis
-------

Ná die dood van haar vader op 15 Julie 1222 het Jeanne, as die oudste oorlewende kind, die amp van "*sénéchal*" van Anjou oorgeneem, en ook sy uitgestrekte besittings geërf, waaronder die lordskappe Sablé, La Suze, Briollay, Mayet, Loupeland, Chateauneuf-sur-Sarte, Genneteil, Precigné, en die Normandiese herehuis van Agon. Jeanne het hulde gebring aan Koning Louis IX van Frankryk vir **Senescaltia Andegavie, Cenomannie et Turonie .. bone memorie Guillmus de Ruppiebus, genitor noster ... tenuit** in 'n oktrooi gedateer 27 Januarie 1226.

Teen Maart 1219 is Jeanne met Amaury I, Sire de Craon getroud. Hy was die seun van Maurice II, Sire de Craon en Isabelle de Meulan. Jeanne se skoonmoeder, Isabelle de Meulan, was ook haar oumagrootjie aan moederskant, aangesien Isabelle twee keer getroud was; Geoffroy de Mayenne was haar eerste man, en Maurice de Craon haar tweede. Die amp van "*sénéchal*" en die baronie is na haar huwelik na haar man oorgedra.

Jeanne is op 28 September 1238 oorlede. Haar man is reeds in 1226 oorlede.

Afstammelinge
-------------

Amaury en Jeanne het drie kinders gehad:

* Maurice IV de Craon, Sire de Craon (1213–1250), getroud met Isabella van Lusignan, die half-suster van Koning Henry III van Engeland, by wie hy drie kinders gehad het.
* Jeanne de Craon, in 1223 verloof aan Arthur van Bretagne (1220–1223)
* Isabelle de Craon (gebore in 1212), getroud met Raoul III, Sire de Fougères, by wie sy twee kinders gehad het, Jean de Fougères, en Jeanne de Fougères, Dame de Fougères.

Bibliografie
------------

* Pollock, M.A. (2015). *Scotland, England and France After the Loss of Normandy, 1204-1296: "Auld*. The Boydell Press.AS1-onderhoud: ref=harv (link)

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. | 

Klik vir info oor hierdie sjabloon.
 |
Twee voorstellings van moontlike superaardes, met die Aarde self heel regs.
’n **Superaarde** is ’n eksoplaneet met ’n groter massa as die Aarde, maar aansienlik kleiner as ons Sonnestelsel se kleinste reuseplanete, Uranus en Neptunus, wat albei sowat 15 aardmassas is. Die term verwys net na die massa van die planeet en nie na die oppervlaktoestande, bewoonbaarheid of ander ooreenkomste met die Aarde nie. Die alternatiewe benamings **gasdwerg** en **mini-Neptunus** word ook soms gebruik.

Definisie
---------

Verskillende waardes word in bronne genoem vir ’n superaarde. Die meeste bronne gee ’n maksimum van 10 aardmassas aan (~69% van ons kleinste reuseplaneet, Uranus), en die minimum massa wissel van 1 of 1,9 tot 5 aardmassas. Sommige skrywers stel voor dat die term net gebruik word vir planete sonder ’n aansienlike atmosfeer, of planete wat nie net ’n atmosfeer het nie, maar ook ’n soliede oppervlak, iets wat die vier reuseplanete in ons Sonnestelsel nie het nie. Planete met ’n massa van meer as tien keer dié van die Aarde word "reuseplanete" genoem.

Ontdekkings
-----------

In die Sonnestelsel self is geen planete wat aan die vereistes voldoen nie, aangesien die grootste planeet met ’n soliede oppervlak die Aarde is, en die gasreuse se massa is minstens 14 aardmassas.

Die eerste superaardes is in 1992 deur Aleksander Wolszczan en Dale Frail om die pulsar PSR B1257+12 ontdek. Die buitenste twee planete van die stelsel se massa is omtrent vier keer dié van die Aarde.

Die eerste superaarde om ’n hoofreeksster is in 2005 deur ’n span onder Eugenio Rivera ontdek. Dit wentel om Gliese 876 en word Gliese 876 d genoem. (Twee Jupiter-grootte eksoplanete is vroeër in dié stelsel ontdek.) Die superaarde het ’n massa van 7,5 aardmassas en ’n baie kort wentelperiode van net sowat 2 dae. Vanweë sy nabyheid aan die ster (’n rooidwerg) kan sy oppervlaktemperatuur 430–650 kelvin wees.

In April 2007 het ’n span onder Stéphane Udry in Switserland die ontdekking aangekondig van die eerste twee superaardes binne ’n ster se bewoonbare sone, waar vloeibare water op die oppervlak moontlik is: om die ster Gliese 581. Albei lê aan die kant van die bewoonbare sone. Gliese 581 c het ’n massa van minstens 5 aardmassas en is 0,073 AE van die ster af. Dit is dus aan die "warm" kant van die bewoonbare sone, met ’n geskatte gemiddelde temperatuur van −3 en 40 grade Celsius (sonder inagneming van atmosferiese invloede). Gliese 581 d is sowat 0,22 AE van die ster af en het ’n massa van 7,7 aardmassas.

Die jongste waarneming van ’n superaarde was op 7 Januarie 2013, toe sterrekundiges van die Kepler-sending die ontdekking van KOI-172.02 aangekondig het – ’n planeet baie soos die Aarde wat binne die bewoonbare sone om ’n ster wentel wat met die Son ooreenstem. Dit is dus ’n "groot kandidaat om buiteruimtelike lewe te huisves".
Roger Federer slaan af.
'n **Afslaan** in tennis is om ná elke punt die spel weer te begin deur op ’n voorgeskrewe wyse die bal na die teenstander te slaan. 'n Speler sal die bal met 'n raket so slaan dat dit in die diagonaal teenoorgestelde kant van die baan val sonder dat die net dit keer. Spelers begin gewoonlik 'n afslaan deur die bal in die lug te gooi en dit te slaan wanneer dit die hoogste punt in die lug bereik. As die bal skrams aan die net raak, is dit in die groot toernooie nie aanvaarbaar nie, hoewel dit nie as 'n fout beskou word nie. Die speler moet dan die bal weer afslaan.

Spelers slaan gewoonlik die bal oorhoofs, maar 'n onderhandse hou word ook toegelaat. Die afslaan is die enigste hou waarmee die speler sy tyd kan vat omdat hy nie op 'n teenstander se hou hoef te reageer nie; van 2012 af is daar egter 'n beperking van 25 sekondes wat tussen punte toegelaat word.

Die afslaan is een van die moeilikste houe vir 'n beginner, maar as 'n speler dit eers onder die knie gekry het, kan dit tot groot voordeel wees. Ervare spelers kan die afslaan op verskeie maniere uitvoer en gebruik dit dikwels as 'n aanvalswapen om 'n punt te wen. 

Vir 'n afslaan staan 'n speler agter die agterlyn sonder om daaraan te raak. Vir die eerste punt van 'n pot staan die persoon wat afslaan regs van die middelste punt van die agterlyn en dien diagonaal oor die net na die linkerkant (vanuit sy perspektief) van die baan. Vir 'n tweede punt van 'n pot is die afslaan diagonaal van die linker- na die regterkant van die baan, en vir elke daaropvolgende punt van dieselfde pot is die posisie die teenoorgestelde van dié van die vorige punt.

Eerste en tweede afslaan
------------------------

Die bal word die eerste keer afgeslaan om ’n punt mee te begin; 'n tweede afslaan geskied as die speler ’n fout met die eerste afslaan gemaak het. Met 'n tweede afslaan loop die speler die gevaar om die punt te verloor as daar weer 'n fout is.

Die reëls maak geen verskil tussen die eerste en tweede afslaan nie. Verskillende tegnieke word egter gebruik. Die eerste afslaan word gewoonlik met die maksimum krag en vaardigheid uitgevoer met die doel om die punt te wen – óf prontuit óf met die volgende hou deur die teenstander in 'n ongunstige posisie te dwing. Die tweede afslaan is gewoonlik konserwatiewer om 'n dubbelfout te voorkom. Dit word met minder krag en 'n hoër boog uitgevoer.

Skakels
-------

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Afslaan (tennis).

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
**Pandeglang** is 'n regentskap van die Indonesiese provinsie Banten. Dit is hoofsaaklik op die eiland Java geleë. Die regentskap het 'n oppervlakte van 2 746,9 km² en volgens die volkstelling van 2010 het dit 1 145 792 inwoners gehad. Die regentskap sluit ook ander eilande soos Panaitan, Deli en Tinjil in. Die hoofstad het dieselfde naam: Pandeglang.

Distrikte
---------

Die regentskap is verdeel in 35 *kecamatan* of distrikte. Hulle is verder verdeel in 335 dorpe:

 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Sumur
* Cimanggu
* Cibaliung
* Cibitung
* Cikeusik
* Cigeulis
* Panimbang
* Sobang
* Munjul

  | * Angsana
* Sindangresmi
* Picung
* Bojong
* Saketi
* Cisata
* Pagelaran
* Patia
* Sukaresmi

  | * Labuan
* Carita
* Jiput
* Cikedal
* Menes
* Pulosari
* Mandalawangi
* Cimanuk
* Cipeucang

  | * Banjar
* Kaduhejo
* Mekarjaya
* Pandeglang
* Majasari
* Cadasari
* Karangtanjung
* Koroncong

  |

Toerisme
--------

Die regenskap spog met 'n nasionale park wat Ujong Kulon heet en die enigste plek in die wêreld is waar nog Javaanse renosters leef. Die kus trek ook toeriste soos die strande van Carita, Tanjung Lesung en Bodur.

Spesiale Ekonomiese Gebied
--------------------------

Volgens die verordening No. 26/2012 is in Tanjung Lesung 'n spesiale gebied vir ekonomiese ontwikkeling gestig. Dit is 170 km van Jakarta geleë.

Geskiedenis
-----------

In hierdie gebied is die eerste koninkryk op Java waaroor uit Chinese en Indiese bronne inligting bestaan gevestig. Dit was die Salakanagara- of Rajatapura-ryk in Teluk Lada. Die ryk se stigter Dewawarman kom van Pallava in Indië, maar trou met 'n plaaslike prinses Aki Luhur Sang Mulya. Salakanagara het van ongeveer 150 tot 358 bestaan.
**Afrikatyd** is die siening van 'n kulturele geneigdheid in Afrika vir 'n ontspanne houding jeens tyd. Dit word soms in 'n neerhalende konteks gebruik vir die ongeërgdheid rakende afsprake, vergaderings en byeenkomste.  Hierdie woord omskryf ook soms die tydsame en ontspanne en ligter geskeduleerde lewenswyse bevind in die meeste Afrikalande, wat in teenstelling is met die meer klokslag bestaan in die Westerse lande. As sodanig is daar 'n soortgelyke tydoriëntering in sekere ander nie-Westerse kulture.

Aspekte van Afrikatyd
---------------------

Afrikakulture word dikwels omskryf as "veeltydig" (polikronies), wat kortom beteken dat mense daartoe geneig is om vele take op 'n slag te doen, eerder as in 'n streng volgorde. Persoonlike wisselwerking en verhoudings word ook op hierdie manier hanteer (dit is nie ongewoon om met meer as een persoon gelyk te praat nie). Miskien is dit om hierdie rede dat onder Afrikatyd Afrika se"emosionele tydbewustheid" teenoor die Westerse "meganiese tydbewustheid" vergelyk word.

Kritiek en uitbeelding
----------------------

### Selfkritiek

Die Afrikatyd-konsep het al onder kritiek deurgeloop. Volgens 'n Ghanese skrywer is


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Een van die hoofredes vir die voortslepende onderontwikkeling in ons land is ons ongeërgde houding teenoor tyd en die behoefte aan stiptelikheid in alle lewensaspekte. Die stiptelikheidsprobleem het so endemies geword dat laatkommery by enige funksie aanvaar en verklaar word as "Afrikatyd". |  |

In Oktober 2007 is 'n Ivoriaanse veldtog van stapel gestuur teen Afrikatyd. Dit is ondersteun deur President Laurent Gbagbo. Hierdie byeenkoms, bekend as "Aand van Stiptelikheid" het aandag onder die internasionale media getrek; dit is gehou in Abidjan om sakemanne en staatsamptenare te vereer wat gereeld betyds is. Die leuse van die veldtog is: "Afrikatyd vermoor Afrika - kom ons bestry dit." Reuters berig die "organiseerders hoop om die bewustheid te verhoog hoe kroniese afwesigheid/afgestelde afsprake, vergaderings of selfs busse wat laat kom die winsgewendheid in 'n streek afplat." Die wenner van 2007, regsadviseur Narcisse Aka, wat 'n $60 000-villa vir sy stiptelikheid losgeslaan het, "is so buitengewoon stiptelik dat sy kollegas hom *Mr. White Man's Time* noem".

### Uitbeelding

Die kontras tussen Afrikatyd en Westerse tyd word uitgebeeld in die bekroonde kortfilm *Binta and the Great Idea*. Die hoofkarakter, 'n visser uit 'n Senegalese dorpie, begryp nie die nuwe idees uit Europa wat sy vriend saamgebring het nie; die idees word uitgebeeld deur 'n Switserse polshorlosie, wat soms om een of ander rede onverklaarbaar tot die genot van die vriend lui. Die visser baan die weg verby etlike amptenare oop met sy idee, wat op die ou end felle kritiek is teen die Westerse kultuur se obsessie met doeltreffendheid en vooruitgang.
Die ***cursus honorum*** (Latyn vir "erekursus") was die opeenvolging van publieke aanstellings wat deur voornemende politici in beide die Romeinse Republiek en die vroeë ryk beklee is. Dit was bestem vir mans van die senatoriale orderang. Die *cursus honorum* het uit 'n afwisseling van militêre en politieke administrasieposte bestaan. Benoeming in elke amp was onderhewig aan 'n minimum ouderdomsperk. Daar was minimum intervalle tussen die bekleding van opeenvolgende ampte asook wette wat 'n herhaling van ampsbekleding verbied het. 

Hierdie reëls is aangepas of flagrant geïgnoreer in die verloop van die Republiek se laaste eeu. Byvoorbeeld het Gaius Marius konsulskappe beklee vir die aaneenlopende vyf jare tussen 104 v.C. en 100 v.C.. Alhoewel formeel uitgebeeld as geleenthede vir publieke diens, was die aanstellings meermale blote weë tot selfpromovering. Die hervormings van Lucius Cornelius Sulla het egter vereis dat 'n dekade verloop voor 'n volgende termyn in dieselde posisie beklee kon word.

Om elke amp te beklee teen die vroegste toegelate ouderdom (*in suo anno,* of "in sy jaar") was 'n gesogte politieke prestasie, aangesien die misloop van 'n praetorskap op 39, meegebring het dat konsulskap op 42 buite bereik was. Cicero het dit as rede tot groot trots geag dat hy enersyds 'n *novus homo*, of "nuwe man" was, wat konsul geword het sonder dat enige van sy voorgeslagte ooit die posisie beklee het, en daarbenewens die amp aanvaar het "in sy jaar".
Hiperboloïed van een vlak
 Hiperboloïed van twee vlakke
In wiskunde is 'n **hiperboloïed** 'n kwadratiese vorm, 'n soort oppervlak in drie dimensies wat deur die volgende vergelyking beskryf word

{\displaystyle {x^{2} \over a^{2}}+{y^{2} \over b^{2}}-{z^{2} \over c^{2}}=1}  (hiperboloïed van een vlak),
of

{\displaystyle -{x^{2} \over a^{2}}-{y^{2} \over b^{2}}+{z^{2} \over c^{2}}=1}  ( hiperboloïed van twee vlakke)
As, en slegs as, *a* = *b*, is dit 'n **omwentelingshiperboloïed**. 'n Hiperboloïed van een vlak kan verkry word deur 'n hiperbool om sy transversale as te roteer. Alternatiewelik kan 'n hiperboloïed van twee vlakke van die as AB beskryf word as die versameling punte P sodat AP−BP 'n konstante, AP wat die afstand tussen A en P is. Punte A en B is die brandpunte van die hiperboloïed. 'n Hiperboloïed van twee vlakke kan verkry word deur die hiperbool om sy brandpuntas te roteer. 

'n Hiperboloïed van een vlak is 'n dubbele reëloppervlak; as dit 'n omwentelings hiperboloïed is, kan dit ook verkry word deur 'n lyn om 'n skewe lyn te roteer.

'n Elliptiese hiperboloïed van een vlak. Die drade is reguit lyne. Vir enige punt op die oppervlak is daar twee reguit lyne wat geheel en al op die oppervlak van die hiperboloïed lê wat deur die punt gaan. Dit illustreer die dubbele reëloppervlak aard van die oppervlak.
'n Ontaarde hiperboloïed het die vorm

{\displaystyle {x^{2} \over a^{2}}+{y^{2} \over b^{2}}-{z^{2} \over c^{2}}=0;}
as *a* = *b* sal dit 'n keël gee, indien nie gee dit 'n *elliptiese keël*.

Kyk ook
-------

* Ellipsoïed
* Paraboloïed
* Hyperboloïde struktuur

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Hyperboloid***. |
Die São João Baptista (links) tydens die Slag om Tunis.
Die reis en die gevolge van die stranding van die **São João Baptista** (Sint Johannes die Doper) het van die merkwaardigste gebeurtenisse in die Suider-Afrikaanse seevaartgeskiedenis opgelewer.

Op 1 Maart 1622 het die skip, met kapt. Pedro Moraes Sarmento in bevel, die hawe van Goa in Indië saam met ander skepe onderweg na Lissabon verlaat. Die Baptista was 'n afgeleefde skip, swak onderhou en swak bewapen. Na 14 dae op see begin hy kwaai lek en verloor kontak met die ander skepe. Daarby kom hulle twee Nederlandse skepe op pad na Java teen. Een van die weinige seeslae in Suider-Afrikaanse waters breek uit en duur 19 dae. Twintig Portugese sterf in die kanonvuur en hul skip loop ernstige skade op. Die Baptista dryf hulpeloos weg en die bemanning vrees elke oomblik dat hulle kan sink. Verskeie matrose kom om van die koue. Einde September strand die skip tussen die mondings van die Groot-Keirivier en die Groot-Visrivier.

Een van die oorlewendes, Francisco Vaz d'Almada, het 'n verslag nagelaat van die periode tussen 3 Oktober 1622 en 28 Julie 1623. Van groot belang in die verslag is wat dit sê oor hoe beskaafde, maar wanhopige en sterwende mense optree om te oorleef. Na meer as 'n maand op die strand, vertrek die 279 oorlewendes op 6 November op 'n staptog na Sofala. Die stappers word geteister deur hongerte, dors, storms, riviere in vloed, moerasse, muskiete en disenterie. Verder is die tog gekenmerk deur uiters swak verhoudinge by die stappers onderling en met die inboorlinge. Weens godsdienstige vooroordele is hulle bang vir die inheemse stamme. Kapt. Sarmento was 'n wrede man wat nie gehuiwer het om met die geringste vermoede die doodstraf te vel nie. Die hongersnood onder die stappers was so groot dat honde en selfs die tereggesteldes geëet is.

Slegs 27 van die stappers het Mosambiek bereik.

Bibliografie
------------

* Potgieter, Coenraad: Skipbreuke aan ons kus. Kaapstad: Tafelberg, 1969.
* Turner, Malcolm: Shipwrecks and salvage in South Africa – 1505 to the present. Kaapstad: Struik, 1988. ISBN 0-86977-387-9
* Willcox, A.R.: Shipwreck and survival on the south-east coast of Africa. Winterton: Drakensberg Publications, 1984. ISBN 0-620-07958-4
Die vragskip **Nossa Senhora de Belém** het in Julie 1635 aan die kus van Pondoland net noord van die mond van die Umzimkulurivier gestrand. Waarskynlik omdat dit een van die weinige Portugese skepe in die 16de en 17de eeu was wat nie oorlaai is nie, het niemand tydens die stranding sy lewe verloor nie.

Op 4 Februarie 1635 het die Belém belaai met o.a. Ming-porselien en peper die hawe van Goa in Indië in die geselskap van 'n ander skip onderweg na Lissabon vertrek. Na 'n paar dae op see het die Belém erg begin lek, die meeste matrose was siek of swak, die winterstorms het losgebars en gevolglik is kontak met die ander skip verloor. En die nat peper het die pompe knaend verstop. Toe onverwags land in sig kom, is die Belém toegelaat om te strand. Tydelike skuilings is gebou. Die meerderheid wou oop 'n staptog na redding begin, maar die kaptein het uit verhale van vorige strandings geweet dat dit onwys sou wees en het die skipbreukelinge oorgehaal om liewer twee bote uit die wrakstukke en die bome van die kusstreek te bou. Alhoewel hulle beeste van die swartmense verkry het, was die verhoudinge tussen die Portugese en die inwoners van die kusgebied nie na goed nie.

Op 20 Januarie 1636 het die skepies vertrek. Van een is nooit weer gehoor nie. Die ander een het Algoabaai en later Angola bereik.

Bibliografie
------------

* Potgieter, Coenraad: Skipbreuke aan ons kus. Kaapstad: Tafelberg, 1969.
* Willcox, A.R.: Shipwreck and survival on the south-east coast of Africa. Winterton: Drakensberg Publications,1984. ISBN 0-620-07958-4
| Minch |
| --- |
| Uitsig oor die Minch |
| Kaart van die Hebride wat die Minch toon |
| Koördinate: | 58°2′56″N 5°57′56″W﻿ / ﻿58.04889°N 5.96556°W﻿ / 58.04889; -5.96556Koördinate: 58°2′56″N 5°57′56″W﻿ / ﻿58.04889°N 5.96556°W﻿ / 58.04889; -5.96556 |
| Ligging: | Skotland |
| Soort: | Seestraat van die Atlantiese Oseaan |
| Lengte: | 110 km |
| Breedte: | 25 km |
| Eiland/e: | Shiant Isles |
| Nedersettings: | Stornoway, Ullapool |

**Die Minch** (Engels: *The Minch* (Skots-Gaelies *An Cuan Sgitheanach*, *An Cuan Sgìth*, *Cuan na Hearadh*, *An Cuan Leòdhasach*), ook die Noord-Mich (Engels: *The North Minch*) genoem, is 'n seestraat in Noordwes-Skotland wat die noordwestelike Skotse Hoogland en die noordelike Binne-Hebride van Lewis en Harris in die Buite-Hebride skei. Die laer-Minch (*The Lower Minch* / *an Cuan Canach*), ook die Little Minch (Kleiner Minch) genoem, is suid van die Minch geleë en skei die eiland Skye van die Buite-Hebride: Noord-Uist, Benbecula, Suid-Uist, Barra ens. Dit loop uit in die See van die Hebride. Die kombinasie van die Minch, die See van die Hebride, en stuk see wat tot by Ierland strek is te same die "Binne-Seë van die Weskus van Skotland wat ook as die Binne-Skotse See bekend staan.

Die Minch se wydte wissel van 30 tot 70 km wyd en dit is omtrent 110 km lank. Die Laer Minch is omtrent 25 km wyd.

Die *Minch Project* is 'n gesamentlike inisiatief van Comhairle nan Eilean Siar, die Highland Council en die *Scottish Natural Heritage* wat daarop gemik is om besoedeling te verminder, erosie en rommel te beperk en toerisme in die Minchaan te moedig – veral toerisme toegespits op wild soos dolfynkyk. Besoedeling is veral 'n probleem aangesien die Minch 'n besige *shipping lane* is – twee en 'n half ton se skeepvaart vaar elke maand deur die kanaal.

Kommersiële veerbootdienste oor die Minch word deur Caledonian MacBrayne bedryf.

Bibliografie
------------

* (en)  *Islands in the Sound: Wildlife in the Hebrides:* Alison Johnson. Describes area between Scotland and Hebrides (Contains black and white drawings by John Busby).
Die **Nossobrivier** (ook Nosob of Nossop) (ǂnuse !ab, Khoikhoi vir swart rivier) is 'n droë rivierloop in die ooste van Namibië en die Kalahari-streek van Suid-Afrika en Botswana. Dit dek 'n afstand van 740 km en het laas in 1989 sterk gevloei. Die rivier leen ook sy naam aan die Nossobkamp by 25°25′18″S 20°35′47″O﻿ / ﻿25.42167°S 20.59639°O﻿ / -25.42167; 20.59639 in die Kgalagadi Vredespark.

Roete
-----

Die Nossob het sy oorsprong in twee hoofsytakke, die Wit- en Swart-Nossob. Beide sytakke het hul oorsprong op die oostelike hange van die Otjihaverabergreeks, oos van Windhoek. Hul bronne is onderskeidelik op 1 800 m en oor die 2 000 m bo seevlak. Die twee rivierbeddings vloei saam sowat 80 km suid van Gobabis, wat op die oewer van die Swart-Nossob geleë is. 

Van hierdie samevloeiing af vloei die rivier verby die nedersettings van Leonardville en Aranos om Union's End te bereik in Suid-Afrika. Vanaf Union's End vorm die rivierbedding die Botswanagrens en kronkel dit deur die Kgalagadi-oorgrenspark vir 'n afstand van meer as 200 km. Dit bereik die suidelike grens van die wildtuin net noord van Twee Rivierenkamp, naby sy samevloeiing met die Auobrivier. 

Daar word in die Kalahari gesê dat die Nossob net een keer in 'n eeu vloei. Dit beteken egter dat ondergrondse water lewe vir diere, gras en kameeldoringbome in die rivierbedding voorsien. Die Nossob kan sporadies vloei na groot donderstorms, wat veroorsaak dat wild na die rivier stroom. 

Die Nossob eindig by sy samevloeiing met die Moloporivier sowat 50 km suid van Twee Rivieren. Die samevloeiing by 26°54′15″S 20°41′24″O﻿ / ﻿26.90417°S 20.69000°O﻿ / -26.90417; 20.69000 is nog 890 m bo seevlak. Die Molopo is op sy beurt 'n sytak van die Oranjerivier, wat mekaar stroomaf van Augrabies ontmoet.
Die sien van ’n stoomlokomotief kan nostalgie teweegbring.
**Nostalgie** is ’n sentimentele gemis na die verlede, gewoonlik na ’n tydperk of plek met ’n persoonlike verbintenis van geluk. Die woord is afgelei van die Griekse νόστος *nóstos*, "tuiskoms", en ἄλγος *álgos*, "pyn". Dit is deur ’n 17de-eeuse mediese student uitgedink om die gevoelens te beskryf van Switserse huursoldate wat in ander lande geveg het.

Nostalgie is in die vroeë moderne tyd as ’n mediese toestand, ’n soort melancholie, beskou en het ’n belangrike term in die romantiek geword. Dit word verbind met ’n verlange na die verlede, sy eienskappe, moontlikhede en gebeure – veral die "goeie ou dae" of ’n "gelukkige kindertyd".

Wetenskaplike geskrifte handel hoofsaaklik oor nostalgie wat mense se persoonlike lewe betref en is geskryf na aanleiding van die gevolge van nostalgie wat in studies teweeggebring is. Reuk en gevoel is sterk opwekkers van nostalgie omdat hierdie stimulusse eerste deur die amigdala, waar emosies in die brein geleë is, beweeg. Dié herinneringe is gewoonlik aan belangrike gebeure in die verlede, mense vir wie ’n mens omgegee het en plekke waar tyd deurgebring is. Musiek en die weer kan ook sterk opwekkers van nostalgie wees.

Skakels
-------

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb122410794 (data)
* GND: 4131814-6
* LCCN: sh85092773

 |
Die **Northrop F-5 Freedom Fighter** is 'n Amerikaanse vegvliegtuig. Dit was 'n lae koste, veelsydige, supersoniese, goedkoop vliegtuig wat maklik was om te onderhou en het vir die eerste keer in 1959 gevlieg. Daar was 2,700 van die vliegtuig gebou en meer as 2,000 was uitgevoer na lande wat op 'n vriendelike voet met Amerika verkeer het. Die eerste eenhede is in April 1964 aan die Amerikaanse Lugmag se *Tactical Air Command* vir buitelandse vlieëniers afgelewer en vlieëniers van Iran en Suid-Korea was van die eerste lande wat opgelei is.

'n Tweesitplek model, F-5B, is in Februarie 1964 in diens gestel en in 1967 het 'n Amerikaanse Eskader missies gevlieg in Suidoos-Asië vir evaluering. Kanada en Spanje het die vliegtuig onder lisensie vervaardig wat verseker het dat dit vir jare regoor die wêreld in diens was.

Model F-5E Tiger II
-------------------

Model F-5A is opgradeer na model F-5E Tiger II wat in 1972 verskyn het. Dit is toegerus met die kragtiger J85 motor wat 'n wyer romp benodig het. Dit het ook oor beter avionika en 'n lug-tot-lug vuurbeheerstelsel beskik. Dit was ook, soos die F-5, uitgevoer na twintig lande. Die F-5E het op 11 Augustus 1972 sy nooiensvlug voltooi. Die 425 *Tactical Fighter Squadron* was die eerste toegerus met die F-5E. Hulle was verantwoordelik om ander lande se vlieëniers op te lei.

Die F-5E was gebruik in opleiding as die aggressor. Die aggressor vlieëniers was op hulle beurt opgelei in die taktiek wat die Russiese vlieëniers gebruik. Sodoende kon die Amerikaanse vlieëniers hulle vaardighede verbeter en swakhede uitskakel. Later was aggressor eskaders gebruik om buitelandse vlieëniers op te lei.

Model F-5F was die tweesitplek opleiding weergawe. Die Tiger II was ook onder lisensie vervaardig in Taiwan, Suid-Korea en Switserland. Alhoewel F-5E produksie eers gestaak was in 1987 het die vervaardiger verskeie opgradering moontlikhede aan die Amerikaanse Lugmag voorgelê wat die vliegtuig in diens kon hou tot in 2010. Die laaste model was die *F-20 Tigershark* onder andere met 'n nuwe motor voorsien is wat 80 persent kragtiger was. Dit lugmag het egter nie belanggestel in die weergawe nie.

Tegniese besonderhede
---------------------

Besonderhede van die Northrop F-5 Freedom Fighter:| Item | Statistiek |
| --- | --- |
| Aantal motors | 2 |
| Tipe motor | Straalmotor |
| Vervaardiger | General Electric J85-GE21 turbostraal. |
| Kraglewering per motor | 2 268 perdekrag |
| Vlerkspan | 8,13 m |
| Lengte | 14,45 m |
| Hoogte | 4,06 m |
| Vlerkoppervlakte | 17,28 m2 |
| Normale opstygmassa | 11 214 kg |
| Maksimum snelheid | 1 734 km/h |
| Operasionele hoogte | 15 790 m |
| Togafstand | 2 483 km |
| Klimvermoë | 8 754 m per minuut |
| Bewapening | Twee 20 mm kanonne in neustwee AIM-9 Sidewinder lug-tot-lug missiele aan vlerkpunteplus 3175 kg bomme |

Sien ook
--------

* Lys van vegvliegtuie

Bron
----

* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015. ISBN 978-1-84476-917-9
Die **biseksie metode** (of *intervalhalveringsmetode*) is 'n Iteratiewe metode in numeriese analise wat gebruik word om die wortel(s) van 'n gegewe funksie {\displaystyle f} (gewoonlik nie-linêer) te bepaal.

Probleemstelling
----------------

Bereken die wortel {\displaystyle x\_{\*}} van die gegewe 'n funksie {\displaystyle f:I\to \mathbb {R} \!}, waar {\displaystyle I}'n subinterval van die reële getalle is.

Beskrywing van die metode
-------------------------

1. Bereken die middelpunt {\displaystyle x\_{0}={\tfrac {a+b}{2}}} van die interval {\displaystyle I=[a,b]}.
2. Bereken nou die waardes {\displaystyle f(a),\;f(x\_{0}),\;f(b)} en die produkte {\displaystyle f(a)f(x\_{0})} en {\displaystyle f(x\_{0})f(b)}.
3. Veronderstel {\displaystyle f(a)f(x\_{0})<0}, behou die waarde {\displaystyle a} en stel {\displaystyle b=x\_{0}}. Indien {\displaystyle f(x\_{0})f(b)<0}, behou die waarde {\displaystyle b} en stel {\displaystyle a=x\_{0}}.
4. Bereken nou die middelpunt van die subinterval {\displaystyle [a,x\_{0}]}, dit wil sê {\displaystyle x\_{1}={\tfrac {a+x\_{0}}{2}}}en herhaal van punt nommer 2 af.

Sodoende word 'n ry {\displaystyle x\_{0},\;x\_{1},\;x\_{2},\;\dotsc } van benaderings aan die wortel {\displaystyle x\_{\*}} geskep. Die proses word herhaal totdat óf {\displaystyle |x\_{i+1}-x\_{i}|<\varepsilon } óf {\displaystyle |f(x\_{i})|<\varepsilon } (waar {\displaystyle \varepsilon } 'n klein, reële getal is en {\displaystyle i=0,\;1,\;2,\;\dotsc }) bevredig word.

Bespreking
----------

Die metode berus op die toepassing van die tussenwaarde stelling. Veronderstel {\displaystyle I}is die eindige interval {\displaystyle [a,b]} sodanig dat {\displaystyle f(a)<0<f(b)}(of selfs die omgekeerde {\displaystyle f(a)>0>f(b)}). Vervolgens die tussenwaardestelling moet daar dan 'n getal {\displaystyle c\in [a,b]} bestaan sodanig dat {\displaystyle f(c)=0}. Indien die ongelykhede nie bevredig word nie, kan die biseksie metode nie toegepas word nie. Die metode is gewaarborg om te konvergeer mits die voorgenoemde voorwaardes bevredig word.

  

Weens die linêere konvergensie van die metode, word dit nie noodwendig gebruik vir akkurate benaderings van die wortel nie. Maar dit word somtyds aanbeveel dat die metode gebruik word om 'n rowwe benadering van die wortel te verkry wat dan gebruik word as die eerste benadering in 'n vinniger konvergerende metode, soos byvoorbeeld die Newton-Raphson-metode.

Bronne
------

* *Numerical Analysis 8th Edition* (2005). R.L. Burden en J.D. Faires. Thompson Brooks/Cole.
**Sölring** is die Noord-Friese dialek wat op Sylt (Noord-Fries: *Söl'ring*), een van die Noord-Friese eilande langs die Noordseekus van die Duitse deelstaat Sleeswyk-Holstein, gepraat word.

Saam met Fering, Öömrang en Helgolandse dialekte vorm dit deel van die eilandgroep van Noord-Friesdialekte.
Hoewel die dialek oorspronklik verwant is aan die dialekte van Föhr en Amrum, *Fering* en *Öömrang* onderskeidelik, lyk dit nie soos die ander Noord-Friese dialekte nie. Vir sprekers uit ander Noord-Friese dialekte is dit moeilik verstaanbaar en vir buitestaanders moeilik om onder die knie te kry. Die eiland Sylt bevind hom in die verlede dan ook in 'n unieke posisie: aan die een kant is sy ligging baie geïsoleerd, sodat dit sy eie klanke kon ontwikkel, aan die ander kant kon dit uit alle oorde beïnvloed gewees het: deur die nabye Deens (in die besonder die Jutlandse dialek wat sterk sy spore in die woordeskat nagelaat het), deur verskillende ander Noord-Friese dialekte, deur Platduits en moontlik ook deur Nederlands en Engels.

Deur massatoerisme op Sylt sedert die einde van die negentiende eeu (waarvan die aanlê van die Hindenburgdamm ook bydra) loop Sölring die afdraande pad. Daar immigreer baie sprekers van verskillende Duitse streektale, wat beteken dat die inwoners om verstaanbaarheidredes oorskakel na Hoogduits. Ook immigreer daar meer Platduitse sprekers vanuit die Duitse vasteland.
Hierdeur ondergaan die meeste Friese 'n taalverplasing, waar die Friese uiteindelik Duits as hul daaglikse kommunikasietaal aanneem, waarin hulle ook hul kinders begin opvoed. Ook die taalonderdrukking onder Adolf Hitler het bygedra tot die verval van die dialek.
Tans is Sölring basies net 'n paar honderd mense sterk waarvan baie nie meer op Sylt bly nie. Hoewel hierdie taal in etlike laerskole geleer word, lyk die oorlewingskans skraal in vergelyking met ander eilanddialekte.
**Min** was in die Egiptiese mitologie ’n god uit die voordinastiese tydperk (omstreeks die 4de millennium v.C.). Hy is in baie vorme uitgebeeld, maar meestal as ’n man met ’n ereksie en ’n dorsvleël. As Min was hy die god van voortplanting; as Chnoem was hy die skepper van alle dinge, "van gode en die mens".

Familie
-------

In gesange word genoem dat Min die seun van Osiris en Isis was. Sy vroue was Iabet en Repit.

Mites en funksie
----------------

Sy kultus was die grootste in Koptos en Achmim, waar groot feeste vir hom gehou is met openbare optogte en offerandes. Sy ander verbintenisse was met die oostelike woestyn en die god Horus. Flinders Petrie het twee groot standbeelde van Min opgegrawe by Qift, wat vermoedelik uit die voordinastiese tyd kom. Hoewel sy naam nie genoem word nie, is daar ’n verwysing na "hy wie se arm in die ooste gelig is" in die Piramidetekste, en dit verwys vermoedelik na Min.

’n Reliëfwerk in die Luxor-tempel met ’n afbeelding van Min regs.
Sy belangrikheid het tydens die Middelryk gegroei toe hy nader verbind is met Horus, as die god **Min-Horus**. Teen die Nuwe Ryk is hy ook versmelt met Amoen as die god **Min-Amoen-kamoetef** (Min-Amoen, bul van sy moeder). Min se altaar is versier met twee bulhorings.

As die sentrale god van vrugbaarheid en moontlik orgastiese rites is Min geïdentifiseer met die Griekse god Pan. Deel van die aanbidding van Min was die lang, reguit Egiptiese blaarslaai, bekend as die "wit bul", wat volgens die Egiptenare geslagsprikkelende eienskappe gehad het; wanneer dit gevryf of gedruk is, het dit ’n melkerige vloeistof afgegee wat vermoedelik met semen verbind is. Die "wit bul" was ook een van Min se simbole.

As god van manlike potensie is hy tydens die Nuwe Ryk vereer op kroningsplegtighede, wanneer van die farao verwag is om sy saad te saai – daar word algemeen geglo dit was plantsaad, hoewel daar al omstrede voorstelle was dat die farao moes bewys hy kon ejakuleer en so die jaarlikse oorstromings van die Nylrivier verseker. Aan die begin van die oesseisoen is Min se beeld uit die tempel na die landerye geneem as deel van die "fees van die vertrek van Min". Die Egiptenare het dan die oes geseën en nakend aan spele deelgeneem ter ere van hom; die belangrikste hiervan was die klim van ’n groot tentpaal.

In Egiptiese kunswerke is Min uitgebeeld met ’n kroon van vere, met ’n ereksie in sy linkerhand en ’n dorsvleël in sy regterhand, wat hy omhoog gehou het. Om sy voorkop het hy ’n rooi lint gedra wat waarskynlik seksuele energie voorgestel het.

Selfs sommige godinne is uitgebeeld met Min se liggaam (insluitende die fallus), en dit het daartoe gelei dat hy dikwels die kop van ’n leeuwyfie gehad het. Omdat hy gewoonlik met ’n ereksie uitgebeeld is, het Christene dikwels sy monumente geskend en Victoriaanse Egiptoloë het dikwels net foto's van sy bolyf geneem of ander maniere gevind om sy uitstaande penis te verbloem. Vir die Antieke Egiptenare was Min egter nie skandalig nie. Hulle was baie ontspanne oor naaktheid – in hul warm klimaat het boere, arbeiders, slawe en vermaakkunstenaars dikwels naak gewerk, en kinders sou naak rondloop totdat hulle meerderjarig was.
**Mark Twain**  

**Amerikaanse skrywer en humoris**  
  


---

**Handtekening**   



---

**Literêre genres**  

Fiksie, nie-fiksie, historiese fiksie, kinderboeke, reisverhale, satires, essays, wysgerige literatuur, sosiale kommentare, literêre kritieke  
  


---

**Beduidende werke**  
  

Mark Twain (1909)  

*Adventures of Huckleberry Finn*  
  
*The Adventures of Tom Sawyer*

**Samuel Langhorne Clemens** (\* 30 November 1835 in Florida, Missouri; † 21 April 1910 in Redding, Connecticut), beter bekend onder sy skuilnaam **Mark Twain**, was 'n Amerikaanse skrywer en humoris wat veral bekendheid verwerf het met *The Adventures of Tom Sawyer* (1876) en die vervolgroman *Adventures of Huckleberry Finn* (1885). Na die laasgenoemde word dikwels verwys as die *Great American Novel*.

Twain het grootgeword in Hannibal, Missouri - 'n dorp waar later ook *Huckleberry Finn* en *Tom Swayer* sou afspeel. Hy het beroepsopleiding by 'n drukker ontvang en was later ook as lettersetter werksaam. Daarnaas het hy artikels vir die nuusblad van sy ouer broer Orion geskryf. Nadat hy 'n tyd lank in verskillende stede as drukker gewerk het, het Twain hom as meesterloods op 'n Mississippi-rivierboot bekwaam en daarna weswaarts gegaan om met sy broer saam te woon.

'n Tussentydse loopbaan in die goudmynbou was allesbehalwe suksesvol sodat Twain hom tot joernalistiek gewend het. 'n Humoristiese verhaal, wat hy as verslaggewer geskryf het (*The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County*), het baie gewild geraak en dwarsoor die Verenigde State aandag getrek. Ook sy reisdagboeke het gunstelinge van die Amerikaanse leserspubliek geword. Twain het toe besef dat hy sy ware roeping gevind het.

As skrywer en openbare spreker het hy groot sukses behaal. Kritici en kollegas was vol lof vir sy skryfvernuf en sy satires, en Twain het vervolgens vriendskapsbande gesmee met Amerikaanse presidente, kunstenaars, nyweraars en Europese adellikes.

Sy sukses as skrywer het egter opvallend gekontrasteer met sy gebrek aan finansiële vernuf. Alhoewel hy 'n fortuin verdien het met sy literêre werke en lesings, het hy sy geld met 'n aantal ondernemings, waaronder die letterset-masjien *Paige Compositor*, verkwis en is genoodsaak om bankrot te speel. Danksy die steun wat die sakeman Henry Huttleston Rogers aan hom verleen het, kon Twain sy finansiële moeilikhede uiteindelik oorkom. Twain het baie hard gewerk om seker te maak dat hy al sy skuldeisers ten volle kon betaal, al is hy vanweë sy bankrotskap as onmondig beskou.

Twain, wat gedurende 'n verskyning van Halley se Komeet gebore is, is tydens sy wederkoms oorlede. Twain is as die "grootste Amerikaanse humoris van sy tyd" geprys, terwyl William Faulkner na hom as "die vader van die Amerikaanse letterkunde" verwys het.
In waarskynlikheidsleer, word die waarskynlikheid *P* van 'n gebeurtenis *E*, aangedui as {\displaystyle P(E)}, so gedefinieer dat *P* voldoen aan die **Kolmogorov aksiomas**.

Eerste aksioom
--------------

Die waarskynlikheid van 'n gebeurtenis is 'n nie-negatiewe reële getal:

{\displaystyle P(E)\geq 0\qquad \forall E\subseteq \Omega }
waar {\displaystyle \Omega } die steekproefruimte is.

Tweede aksioom
--------------

Die waarskynlikheid dat een of ander elementêre gebeurtenis in die hele steekproefruimte sal gebeur, is 1. Meer spesifiek is daar geen elementêre gebeurtenisse wat buite die steekproefruimte lê nie.

{\displaystyle P(\Omega )=1.\,}
Hierdie word dikwels misgekyk in sommige verkeerde waarskynlikheidsberekenings; as mens nie presies die hele steekproefruimte kan definieer nie, kan die waarskynlikheid van enige subversameling ook nie gedefineer word nie.

Derde aksioom
-------------

Enige aftelbare reeks paarsgewyse disjunkte gebeurtenisse {\displaystyle E\_{1},E\_{2},...} bevredig {\displaystyle P(E\_{1}\cup E\_{2}\cup \cdots )=\sum \_{i}P(E\_{i}).}
Hierdie staan bekend as σ-addisie. Sommige outeurs neem slegs eindige-addisie waarskynlikheidsruimtes in ag, in welke geval mens net 'n algebra van versamelings benodig, eerder as 'n σ-algebra.

Gevolge
-------

Van die Kolmogorov-aksiomas kan mens ander nuttige reëls vir die berekening van waarskynlikhede aflei:

{\displaystyle P(A\cup B)=P(A)+P(B)-P(A\cap B)}
Hierdie staan bekend as die addisie-wet van waarskynlikheid, of net die som reël. D.w.s. die waarskynlikheid dat *A* *of* *B* sal plaasvind is die som van die waarskynlikhede dat *A* sal plaasvind en dat *B*sal plaasvind, minus die waarskynlikheid dat beide *A* *en* *B* sal plaasvind. Hierdie kan uitgebrei word na die insluiting-uitsluitings-beginsel.

{\displaystyle P(\Omega \setminus E)=1-P(E)}
D.w.s. dat die waarskynlikheid dat 'n gebeurtenis *nie* sal plaasvind nie is 1 minus die waarskynlikheid dat dit sal plaasvind.

Sien ook
--------

* Cox se stelling
**Waarde** is 'n aanduiding van die belang van 'n bepaalde objek. Objekte kan hier onder andere goedere, inligting, 'n diens of 'n reg wees. Waarde is in beginsel subjektief, iedereen kan die belangrikheid van 'n bepaalde objek anders skat en daardeur sy eie persoonlike waarde aan die objek toeken.

Die waarde van 'n objek kom tot uiting as 'n objek teen ander objekte geruil word. In hierdie geval kry die mark 'n rol in die waardetoekenning van objekte; op die vrye mark word die waarde van 'n objek bepaal deur vraag en aanbod. Die markwaarde van 'n objek beïnvloed weer die persoonlike waardering wat mense aan objekte toeken.

Omdat waarde opsigself nogal 'n ontwykende begrip is, was die mensdom al vroeg op soek na moontlikhede om waarde meetbaar te maak. So is waarde al vroeg uitgedruk in hoeveelhede tasbare goedere soos graan of metaal. Klein stukkies van metale wat self hoë waarde het, het geblyk om geskik te wees as draagbare, maklik hanteerbare waardemeters. Hieruit het geld ontwikkel. Deesdae meet ons waarde gereeld in geld.

---

* 'n **Waarde** kan ook 'n meting van 'n bepaalde grootheid wees in 'n bepaalde eenheid. So is 0 °C 'n grootheid van temperatuur.
* 'n **Waarde** van 'n toevalsveranderlike kan in die statistiek die uitkoms van 'n kanseksperiment wees. So is die waarde van die gooi van 'n dobbelsteen 1, 2, 3, 4, 5 of 6.
* 'n **Waarde** kan ook 'n maatskappelike opvatting (norm) wees oor 'n bepaalde saak, byvoorbeeld "Die gesondheidsorg moet vir iedereen toeganklik wees".