recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Die **tiervis** (*Hydrocynus vittatus*) is 'n roofvis en 'n varswatervis wat in die Okavango- en Zambeziriviere en ook in riviere in die Laeveld voorkom. Buite Suider-Afrika kom die vis voor in die Kongorivier, Tanganjikameer en ander riviere in Noord- en Wes-Afrika. Die Tiervis is seker een van die bekendste visse in Suider-Afrika en staan in Engels bekend as die *Tigerfish*. Die vis was voorheen onder die familie *Characidae* geklassifiseer.

Spesies van die Hydrocynus-genus; die boonste een is die tiervis.

Voorkoms
--------

Die vis is lank en lenig met gepunte vinne en die stertvin is diep gevurk. Die kop is groot met 'n sterk kakebeen met agt groot tande elk wat uit die mond uitsteek. Die jong visse is silwerkleurig. Die volwasse visse is ook silwerkleurig met 'n blou skynsel op die rug. Daar is 'n klomp, swart parallele strepe oor die sye van die vis. Die vinne is geel tot rooi van kleur met 'n swart rand aan die agterkant. Die mannetjies en wyfies lyk dieselfde maar die wyfies word groter as die mannetjies; die wyfies word tot 700 mm lank en die mannetjie slegs 500 mm. Die Zimbabwe hengelrekord is 15,507 kg.

Habitat
-------

Die vis verkies warm water wat baie suurstof bevat hoofsaaklik in groter riviere en mere. Dit het die gewoonte om na die oppervlak te gaan op soek na prooi en word dan soms self die prooi van die visarend. Die vis broei gedurende die somer.

Hengel
------

'n Klein *H. vittatus* uit 'n boloop van die Zambezi.
Die tiervis is 'n gewilde sportvis en is 'n belangrike kommersiële vis in die Karibadam met meer as 184 ton wat gedurende 1977 gevang is.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

Bron
----

* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. ISBN 978-1-86872-643-1
**Rowan Atkinson** (gebore 6 Januarie 1955) is 'n Britse akteur, skrywer en komediant wat in talle TV-programme en rolprente verskyn. Hy is veral bekend as die hoofkarakter in die TV-program *Blackadder* en vir sy vertolking van die karakter *Mr Bean*. Die koerant *The Guardian* het hom as een van die 50 snaaksste akteurs in Britse komedie gelys, en in 2005 haal hy die lys van grootste 50 komediante ooit in 'n meningspeiling deur mede-komediante.

Lewensloop
----------

Rowan Sebastian Atkinson is op 6 Januarie 1955 in Consett in Durham in die Verenigde Koninkryk gebore. Hy is die jongste van die vier kinders van Eric Atkinson ('n boer) en Ella May, en is tuis onderrig. Atkinson studeer elektroniese ingenieurswese aan die Universiteit van Newcastle en behaal daarna 'n meestersgraad aan die Queen's College van die Universiteit van Oxford.

Atkinson begin sy loopbaan as komediant tydens die *Edinburgh Festival*. Daarna toer hy met sy eenmanvertoning deur die land. Hierdie vertoning is vir televisie verfilm en is steeds gewild op DVD.

Sy eerste TV-reeks was *Not the Nine O'Clock News*. Die sukses van hierdie reeks verskaf aan hom die hoofrol in die *Blackadder*-reeks. Hierdie reeks was uiters gewild en drie opvolgreekse asook enkele afgeleide werke is gebeeldsend. Ná Blackadder kom Atkinson met sy bekendste skepping, *Mr. Bean*, vorendag.

Rowan Atkinson as *Mr. Bean* by die Manneken Pis in Brussel (2007).
Atkinson het in 2012 tydens 'n onderhoud gesê dat hy moeg is vir Mr. Bean. Hy is te oud om sulke kinderagtige dinge te doen en sal nie vinnig (of selfs nooit) weer die rol vertolk nie. Sy laaste optrede as *Mr. Bean* was tydens die Olimpiese Somerspele 2012 in Londen.
**Náftali** (Hebreeus נַפְתָּלִי;|"My Stryd"), volgens Genesis, is die tweede gebore seun van Jakob en Bilha. Hy is die stamvader van die Israelitiese Stam van Náftali. Sommige Bybelkenners voer ewenwel aan dat dit as ’n ‘‘postdiksie’’ gereken moet word; as ’n naamgeër-beeldspraak wat ’n oorsaakleer verskaf hoe die stam met al die ander stamme van die Israelitiese bondgenootskap mee verband hou.

Naam
----

Die Torah-geskrifte dui daarop dat die naam Náftali verwys na die twis tussen Ragel en Lea om die guns van Jakob te wen. Bilha was die diensmaagd van Ragel, waar laasgenoemde geglo het dat sy self onvrugbaar was. Ragel het Jakob dus oorreed om ’n kind by Bilha te verwek as ’n plaasvervanger.

Bybelse verwysing
-----------------

Die Bybelverhaal toon hoe Bilha as diensmaagd tot ’n daadwerklike vrou vir Jakob omgeskakel word. Haar diensmaagd-status word deur sommige Bybelkenners gesien as aanwyser dat die skrywers die Stam van Náftali nie heeltemal uit Israelitiese oorsprong geag het nie. Dit mag die gevolg wees van ’n drukfout, omrede dit voorkom asof die twee name ‘‘Náftali’’ en ‘‘Issaskar’’ plekke elders in die teks geruil het. Die geboortebeskrywing van Náftali en Issaskar word deur die tekskenners beskou asof dit deur die bronne op so ’n manier bymekaargebring is dat dit nouliks die verhaal oneg gemaak het.
Volgens die Targum Pseudo-Jonathan was Náftali ’n ratse hardloper, hoewel dit blyk dat dit uit die Seën van Jakob (Genesis 49:21) afgelei is, waar Náftali met ’n wildsbok (hinde) vergelyk word. Die Bybelkenners glo egter dat die beskrywing eintlik betrekking het op die Stam van Náftali, veral omrede die tekskenners beweer dat die Seën van Jakob eers lank na die stam permanent in Kanaän al gebly het, neergeskrywe is.

Náftali se gesin
----------------

Náftali het, volgens Genesis 46:24 vier seuns gehad: Jágseël, Guni, Jeser en Sillem. Daar word geen melding gemaak van sy vrou(e) se naam nie. Hy het saam met sy gesin na Egipte getrek, met die res van die familiestam, waar hulle gebly het tot met die uittog. Volgens die apokrief *Testament van die Twaalf Stamvaders* het Náftali op ’n ouderdom van 137 gesterf en is in Egipte ter aarde bestel.
**Nywerheidsdiamante** is al daardie diamante wat nie geskik is om tot juwele verwerk te word nie.

Slegs 20% van die diamante wat gedelf word, is van so ‘n gewensde kwaliteit dat dit in sierade verwerk kan word. Die ander diamante word vir boor- en skuurdoeleindes gebruik. Omdat diamante buitengewoon hard is, is daar net een ding wat ‘n diamant kan slyp, en dit is ‘n ander diamant. Ruite en porselein word daarmee gesny. Graveerwerk op spoggerige wynglase word met diamantpunte gedoen. Tandartse gebruik diamantpoeier op hul bore om gaatjies in emalje en tandsteen te boor. In horlosies word dit gebruik om die fyn masjinerie glad te laat loop. Diamantpoeier word aan boorpunte gesmeer om deur harde rots te boor.

Boort (soms bort) is laegraadse diamantgruis, dus diamantafval, wat tot poeier gestamp is. Dit word dan gebruik om o.a. edelstene te slyp en poleer.

Die wêreldproduksie van nywerheidsdiamante was in 1974 ‘n 32.4 miljoen karaat teenoor 13.52 miljoen karaat diamante wat as sierstene benut is. Hiervan het onderskeidelik 4 067 000 en 3 435 000 karaat uit Suid-Afrika gekom. Brasilië en die DRK is die bekendste leweransiers van nywerheidsdiamante. Sowel die Premiermyn as die myn te Jagersfontein is bekend om die uitstekende gehalte industriële diamante wat by hul opbrengs van edelgesteentes aangetref word.

Bibliografie
------------

* Brown, E.T.S.: The use of diamonds in industry. In: Lantern. Tydskrif vir Volksopvoeding. Jaargang 2, nr. 1, Augustus 1952
*Hierdie artikel handel oor die dramaturg. Vir die plantkundige, sien Abraham Erasmus van Wyk.*
**Braam van Wyk** is ’n Afrikaanse dramaturg.

Lewe en skryfwerk
-----------------

Abraham Jacobus Daniel van Wyk is in 1942 gebore. Hy publiseer slegs een drama, naamlik die oorlogsdrama "***Dis koud hier***", waarin ’n moeder, ’n dapper maagdelike dogter en ’n kreupel seun uitgelewer word aan vyandelike soldate. Dit is veral die seun Willi wat ’n merkwaardige karakter is. Die titel van die drama verwys na die winter wat buite heers, die gat in die dak wat deur vyandelike vuur veroorsaak is en waardeur die koue in die huis kom, asook simbolies na die gespanne verhouding tussen die seun en die res van die gesin. Van kleinsaf is sy ouer broer voorgetrek en hoewel die ouer broer toe ’n verraaier geword het in die oorlog, glo die ma en suster steeds dat hy ’n held was. Willi is desperaat om te bewys dat hy ook ’n man is, ten spyte van sy gebrek, en hy probeer sy suster uit de hande van die soldate red, met tragiese gevolge. Die drama word ook vir die radio verwerk en oor die Afrikaanse Diens van die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie uitgesaai.

Publikasies
-----------

* 1971 – Dis koud hier
**Rouel Beukes** (1955-) is ’n Suid-Afrikaanse operasanger (basstem) en akteur. Beukes het opera en repertoire aan die Franco Ferraris-instituut in Milaan, Italië en die Hochschule für Musik in München, Duitsland studeer. Hy het ’n belangrike rol in die vestiging van professionele opera tydens die stigting van die streeksrade vir kuns in Suid-Afrika gespeel.

Beknopte biografie
------------------

Beukes is op 3 Januarie 1955 in Krugersdorp gebore. Hy matrikuleer van Florida Hoërskool waarna hy sy diensplig voltooi en homself as 'n onderwyser bekwaam. In 1978 begin hy by Maraisburg Laerskool klas te gee, en maak hy sy operadebuut vir PACT in die rol van "Gran Sacerdote" (hoëpriester) in Verdi se *Nabucco*.

In 1980 wen hy die Mimi Coertse-beurs, wat hom die geleentheid bied om opera te sing in die buiteland te studeer. Hy vertrek na München, Duitsland, waar onder proff. Hanno Blaschke en Wilfried Koch by die Hochschule für Musik studeer.

Met sy terugkeer kry hy 'n kontrak as solis by die Staatsteater in Pretoria. In 1986 word die SAL se Staatsteater Stigting-beurs aan hom toegeken, waarna hy onder maestro Franco Ferraris in Milaan, Italië, studeer. Hy was hy die Staatsteater werksaam tot die ANC-regering die opera-afdeling in 1996 gesluit het.

Hy het sy TV-debuut reeds in die 1980 gemaak en verskyn in 2010 vir die eerste keer in 'n vollengte fliek.

Filmografie
-----------

* *Khumba*, 2013
* *Of Good Report*, 2013 as rektor
* Pretville, 2012 as oom Frik
* Liefling die Movie, 2010 as oupa Karel Benade
Die Laurentides, soos gesien vanaf die bergpiek Acropole des Draveurs in die Parc des Hautes-Gorges (Charlevoix)
Die vakansieoord Mont-Tremblant
Mont-Tremblant met skihyser
Die **Laurentides** (Engels: *Laurentians*) is 'n gebergte in die suide van die provinsie Quebec, Kanada, wat oor 'n gebied van sowat 80 000 km² strek. Die hoogste van die granietpieke verrys sowat 960 meter bo seevlak. Die bergreeks het duisende mere en is die brongebied van die Gatineau-, L'Assomption-, Lièvre-, Montmorency- en Saint-Mauriceriviere.

Die vestiging van setlaars in hierdie gebied het in die 19de eeu begin danksy die pogings van die destydse "Koning van die Noorde", Antoine Labelle, 'n geestelike van Saint-Jérôme. 

Vandag is daar sowat 350 000 inwoners in die gebied. Ná die Tweede Wêreldoorlog het talle ruskampe en vakansieoorde in die gebied ontstaan. Tans is die Laurentides die gebied met die hoogste "vakansieoorddigtheid" in Noord-Amerika en dwarsdeur die jaar 'n gewilde toeristebestemming.

Besienswaardighede
------------------

*Église de l'Annonciation d'Oka*
Die belangrikste besienswaardighede is die abdy van Oka, die satelliet-stasie Teleglobe Canada, die Lac des Sables naby Sainte-Agathe-des-Monts met sy mooie strand en 'n miniatuur-weergawe van die beroemde *train du nord*. Vir die kleingoed is daar talle vermaaklikheidsparke en die Village du Père Noël (die dorpie van Vader Kersfees) in Val-David. Honderde kroeë, koffiekroeë, nagklubs, diskoteke, restourante en winkels is deel van die infrastruktuur.
Die **LaPerm** is ’n katras met die krullerige pels van ’n rex-kat wat in die VSA ontstaan het.

Geskiedenis
-----------

Die eerste LaPerm is in 1982 gebore en was ’n spontane mutasie in ’n andersins normale werpsel. Linda en Richard Koehl, wat die ras ontwikkel het, het op ’n plaas in Oregon gewoon, waar een van die plaaskatte, ’n gestreepte korthaarkat, geboorte aan dié krulhaarkat geskenk het. Sy is Curly gedoop. Later het Curly ook ’n werpsel gehad – vyf mannetjies wat almal soos sy gelyk het. Hulle het ook op die plaas aangebly, waar nog katte met dieselfde voorkoms mettertyd gebore is. Daar was kort- en langharige katte en ’n verskeidenheid kleure, onder meer sjokoladebruin en met kleurpunte.

Met behulp van ander katliefhebbers het Linda die kat ontwikkel om ’n gevestigde kampioenskap-ras in Amerika en ander dele van die wêreld te word.

Die LaPerm het noue bande met die Indiaanse kultuur in Amerika omdat die Koehls se plaas in ’n gebied is wat as ’n heilige gebied beskou word deur die Wishram-Indiane, ’n Chinook-sprekende stam. Baie Amerikaanse telers gee dus hul katte Indiaanse name en versier hul hokke in ’n Amerikaanse tema wanneer hulle hul katte skou. Linda het eers ander name oorweeg, maar toe op La Perm besluit weens die "permanente golwing" (Engels: *perm*) van die kat se pels. Dit is in lyn met die Chinook-tradisie om Franse leenwoorde aan te neem en die Franse onbepaalde lidwoord te gebruik om nuwe woorde te vorm.

Beskrywing
----------

Die LaPerm is geneties uniek en nie verwant aan ander rex-katrasse nie. ’n Dominante geen veroorsaak die krul in die pels. Hulle is atleties gebou, met ’n gespierde, Oosterse tipe lyf van gemiddelde grootte, en langerige bene en nek. Hulle het groot, amandelvormige oë en ’n breë neus. Soos by ander rex-katte word alle kleure en patrone aanvaar, hoewel gestreepte, rooi en skilpaddop-patrone volop is vanweë hul herkoms. Veral die vroeë, oorspronklike kleure is gewild: lila, sjokoladebruin en met kleurpunte. Die pels is krullerig, maar sag en het dikwels ’n taamlik veeragtig gevoel as ’n mens daaraan raak. Die langste krulle kom aan die nek en maag en agter die ore voor. Hulle het ’n wollerige, krullerige stert.

Die LaPerm is liefdevol en sosiaal. Hulle is na bewering hipoallergenies en veroorsaak dus heelwat minder allergiese reaksies by die mens as ander katte.

Sien ook
--------

* Lys van katrasse

Bronne
------

* Morris, Desmond. 1996. *Cat World: A Feline Encyclopaedia*
* Lawrence, A.D. 2000. *The LaPerm Cat: The New Wave in Cats for the Millennium*
* Helgren, J. Anne. 2001. *Rex Cats*
* Verskeie. 2007. *LaPerm Cats, the Cat to Curl Up With*
LIDO-restaurant in Riga, Letland
LIDO-restaurant in Riga, Letland
**LIDO** is 'n Letlandse selfbedienrestaurant-ketting wat in 1987 deur Gunārs Kīrsons, 'n vroeëre barman, in Riga gestig is. LIDO beskik oor altesaam nege bistro's en restaurante en het daarnaas ook belange in die hotel- en voedselbedryf. Die onderneming het meer as 1 000 werknemers in diens.

LIDO-restaurante word gekenmerk deur hul besondere atmosfeer en binnedekor wat aan ou Letlandse tradisies ontleen is: die gebruik van hout vir binnedekor en meubels, tradisionele Letlandse musiek, en spyskaarte waarop vars bier en 'n groot verskeidenheid Letlandse geregte teen lae pryse aangebied word. Dié konsep maak van LIDO-restaurante 'n mededinger vir buitelandse kitskos-restaurantkettings op die plaaslike mark. Die maatskappy het intussen ook na die Estniese en Russiese mark uitgebrei en selfbedienrestaurante in Tallinn en Moskou geopen.

Een van die bekendste LIDO-restaurantkomplekse, die *LIDO atpūtas centrs* ("LIDO ontspanningsentrum") in Riga, is as 'n ronde blokhuis ontwerp en beskik naas restaurante en kroeë met altesaam 1 500 sitplekke oor sy eie windmeul en vermaaklikheidspark met rolskaatsbaan. Op die spyskaart is meer as 1 000 Letlandse asook disse uit die voormalige Sowjetunie.
**Rotten Tomatoes** is ’n webtuiste wat in 1998 begin is en gewy word aan rolprentresensies en -nuus. Televisie word ook nou gedek. Die naam is afgelei van die ou gebruik dat gehore vrot tamaties gegooi het wanneer hulle nie van ’n verhoogoptrede gehou het nie. Die maatskappy is deur Senh Duong gestig en word sedert Januarie 2010 besit deur Flixster, wat op sy beurt in 2011 deur Warner Bros. oorgeneem is.

Beskrywing
----------

Rotten Tomatoes is een van die topduisend webtuistes wêreldwyd (sowat 550ste). Unieke besoekers aan is sowat 26 miljoen, volgens Quantcast.

Die personeel van Rotten Tomatoes versamel eers aanlyn resensies van skrywers wat gesertifiseerde lede van verskeie skrywersgildes of resensente-organisasies is. Om as ’n resensent aanvaar te word, moet die persoon se oorspronklike resensies ’n sekere getal "likes" van gebruikers kry. Dié wat as "topresensente" geklassifiseer word, skryf gewoonlik vir groot koerante. Die personeel besluit of ’n resensie positief is ("vars", aangedui deur ’n klein ikoon van ’n rooi tamatie) of negatief ("vrot", aangedui deur ’n klein ikoon van ’n groen tamatie wat spat). 

| Ikoon | Telling | Beskrywing |
| --- | --- | --- |
|  | 75-100% | **As vars gesertifiseer**. Prente wat deur minstens 40 resensente geresenseer is(insluitende 5 topresensente) kry dié ikoon. Hulle verloor die ikoon as hul telling onder 70% daal. |
|  | 60-74% | **Vars**. Die uitsondering, "60–<74%", is wanneer ’n prent deur minstens 40 resensente beoordeel is (insluitende 5 topresensente). |
|  | 0-59% | **Vrot**. Prente met so ’n telling kry dié ikoon. |

Die webtuiste hou telling van al die resensies vir elke rolprent en die persentasie positiewe resensies word bereken. (Groot prente wat kort tevore uitgereik is, kan tot 300 resensies kry.) As die positiewe resensies 60% or meer uitmaak, word die prent as "vars" beskou omdat die meeste resensente daarvan hou. As die positiewe resensies minder as 60% is, word die prent as "vrot" beskou.

Topresensente soos Roger Ebert, Desson Thomson, Stephen Hunter, Owen Gleiberman, Lisa Schwarzbaum, Peter Travers en Michael Phillips word in ’n aparte lys aangedui en hul resensies word apart bereken. Hul opinies word ook in die algemene telling ingesluit.
| ***La Cantatrice chauve*** |
| --- |
| **Oorspronklike titel** | *La Cantatrice chauve* |
| **Outeur** | Eugène Ionesco |
| **Land** | Vlag van Frankryk Frankryk Vlag van Roemenië Roemenië |
| **Taal** | Frans |
| **Genre** | Toneel |
| **Uitgewer** |  |
| **Uitgegee** | 1950 |
| **Medium** | Toneel |
| Letterkunde-portaal |

**La Cantatrice chauve** - uit Frans vertaal as **Die Kaalkop Sopraan** of **Die Kaalkop Prima Donna** - is die eerste toneelstuk wat geskryf is deur die Roemeens-Franse dramaturg Eugène Ionesco.

Nicolas Bataille behartig die regie van die première op 11 Mei 1950 in die Théâtre des Noctambules, Parys. Sedert 1957 was dit in permanente vertoning in die Théâtre de la Huchette, wat 'n *Molière d'honneur* vir sy optredes ontvang het. Dit hou die wêreldrekord vir die toneelstuk wat die langste tyd in dieselfde teater opgevoer word. Alhoewel dit aanvanklik onopgemerk was, is die toneelstuk uiteindelik deur 'n paar gevestigde skrywers en kritici bevorder en het kritiese erkenning bekom. Teen die 1960s is *La Cantatrice chauve* reeds erken as 'n moderne klassieke werk en 'n belangrike seminale werk in die Teater van die Absurde. Met 'n rekordgetal interpretasies het dit een van die mees opgevoerde toneelstukke in Frankryk geword.

Die toneelstuk fokus op twee Engelse paartjies wat mekaar kom besoek. Die een paartjie is die Martins, die ander die Smiths. Die Martins ontdek skielik in die vierde toneel dat hulle met mekaar getroud is. Dit word gevolg deur 'n reeks absurde dialoë. Ander karakters is 'die kaptein van die brandweer' en die huishulp van die Smiths.

Die tooneelstuk is as 24ste op die Le Monde se 100 boeke van die eeu-lys gelys.
Die LNER Klas A4-lokomotief *Union of South Africa* van *British Railways* in Bridgnorth-stasie, Severn Valley Railway, Suidwes-Engeland
*4468 Mallard* in die Britse Nasionale Spoorwegmuseum te York
Die **Klas A4** is 'n reeks 4-6-2-stoomlokomotiewe wat deur Nigel Gresley in 1935 vir die Britse spoorwegmaatskappy *London and North Eastern Railway (LNER)* ontwerp is. Die lokomotiewe is maklik herkenbaar aan hul vaartbelynde ontwerp wat 'n hoë spoed verseker het. Een lokomotief uit hierdie klas, *4468 Mallard*, het op 3 Julie 1938 die amptelike wêreld-spoedrekord vir stoomlokomotiewe met 201,2 km per uur opgestel. 

Altesaam 35 klas A4-lokomotiewe is gebou om vinnige passasierstreine op die Ooskus-hoofroete (*East Coast Main Line*) tussen Londen se Kings Cross-stasie en Edinburg in Skotland te trek. Die treine het op hierdie roete via York en Newcastle geloop en is eers in die vroeë 1960's deur *Deltic*-diesellokomotiewe vervang. Enkele A4's is nog tot en met 1966 vir treindienste in Skotland gebruik, veral vir die sneltreinroete tussen Aberdeen en Glasgow waar hulle die reistyd van 3,5 tot 3 uur verkort het.
**LM Radio** is 'n radiostasie in Maputo, Mosambiek. Histories was dit 'n stasie wat van die destydse Lourenço Marques (tans Maputo) na Suid-Afrika uitgesaai het. Die stasie het in 1936 met kortgolf-uitsendings begin en is in 1975 gesluit. LM Radio was gewild onder jong Suid-Afrikaners en het pop- en rockmusiek uitgesaai wat nie lugtyd op die SAUK se kanale gegun is nie. Dit is in 2010 heropen.

Geskiedenis
-----------

Die eerste radiostasie in Mosambiek het op 18 Maart 1933 begin uitsaai. Uitsendings is vir 'n ruk in 1934 as gevolg van 'n tekort aan geld opgeskort. 'n Suid-Afrikaner, G.J. McHarry, het by die stasie betrokke geraak en in 1935 is *Radio Clube de Moçambique* van stapel gestuur, wat hoofsaaklik in Engels uitgesaai het. In 1947 het kol. Richard L. Meyer, wat voor die Tweede Wêreldoorlog die hoofbestuurder van die *Internasionale Broadcasting Company* van Londen was, tesame met John Davenport die bestuur van Lourenço Marques Radio oorgeneem. Die eerste twee omroepers van die nuwe kommersiële stasie was David Davies (wat as bestuurder aangestel is) en David Gordon. In 1948 verhuis LM Radio na 'n nuwe doelgeboude 4-verdieping gebou wat as "Radio Palace" bekend geword het.

David Gordon verlaat die stasie in 1950 om by Springbokradio aan te sluit. In die laat 1950's verander die stasie sy aanbieding om vir jonger Suid-Afrikaners voorsiening te maak. LM Radio was bekend vir sy Top Twintig Treffersparade en het 'n groot rol in die bevordering van Suid-Afrikaanse kunstenaars en hul musiek gespeel.

LM Radio is in 1972 deur die SAUK oorgeneem. Op 7 September 1974 is dit tydens 'n bloedige opstand in Lourenço Marques beset en is die administrasie deur Frelimo, die Mosambiekse Bevrydingsfront, oorgeneem. Op 12 Oktober 1975, ná Mosambiek se onafhanklikheid van Portugal in Junie van daardie jaar, is LM Radio se fasiliteite genasionaliseer. Die stasie is gevolglik op 13 Oktober 1975 gesluit. Dit is in Suid-Afrika met Radio 5 vervang, wat later 5FM sou word.

David Davies se laaste boodskap op die stasie was: "*And now, wherever you are, in the Transvaal, Natal, Orange Free State, the Cape, Southwest Africa or Rhodesia […] greetings. And to you, to you, and especially to you, vaya con Dios*" (En nou, waar jy ook al is, in die Transvaal, Natal, Oranje-Vrystaat, die Kaap, Suidwes-Afrika of Rhodesië […] wees gegroet. Vir julle almal, en veral vir jou, wandel met God).

Omroepers soos John Berks, Gary Edwards, Fritz Greyling, Frank Sanders, Robin Alexander, Darryl Jooste (DJ die DJ), George Wayne en David Gresham het almal by LM Radio begin voordat hulle na ander stasies soos Swazi Music Radio (SMR), Radio 702, Springbokradio en ander SAUK-stasies, 2JJ (nou bekend as Triple J in Sydney) en Capital 604, geskuif het.

Heropening
----------

In 2010 is 'n uitsaailisensie aan die nuwe *LM Radio* onder die handelsmerk "*Lifetime Music Radio*" toegeken. Dis die enigste Engelse radiostasie in Mosambiek, maar hulle speel ook Afrikaanse musiek. Die inhoud van die stasie word hoofsaaklik vir Suid-Afrika aangepas.
Die Baskeland van Frankryk en Spanje.
**Neder-Navarra** (Frans: *Basse-Navarre*, Baskies: *Nafarroa Beherea* of *Baxenabarre*) is 'n voormalige provinsie van Frankryk, deel van die hedendaagse Pyrénées-Atlantiques *département*. Dit het vroeër saam met Navarra in Spanje deel van die Koninkryk van Navarra uitgemaak. Neder-Navarra is een van die historiese streke van Baskeland. Die streekshoofstad was Saint-Jean-Pied-de-Port (Baskies: *Donibane Garazi*). Daar word ook soms na die gebied verwys as *Merindad de Ultrapuertos* ("die streke anderkant die bergpasse").

Neder-Navarra is 'n versameling van valleie in die voetheuwels van die Pireneë. In die Aldudesvallei, om die dorp Saint-Étienne-de-Baïgorry in die suide van Neder-Navarra, het baie van die ou tradisies behoue gebly, soos huise gebou met rosige sandsteen en die *Force Basque* kragspel. Die AOC-wyn, Irouléguy, word in Aldudes geproduseer. 

Die Niverivier se oorsprong is in Neder-Navarra en vloei deur die provinsie en verder na Bayonne waar dit by die Adour aansluit. Anderkant Saint-Jean-Pied-de-Port self vloei die Nive in die Ossèsvallei in, waar pragtige ou huise met gekerfde lateie in die dopies van Ossès, Irisarry en Bidarray aangetref word. 'n Bewaringsgebied vir die pottok, die wilde Baskies-Pirennese ponie is in die vallei gevestig om die skaars ras te beskerm.

Noord van Saint-Jean-Pied-de-Port word die Mixe-gebied om die dorp Saint-Palais, 'n voormalige Navarrese hoofstad, aangetref. Alhoewel naby Béarn geleë, is die Baskiese invloed steeds hier te vinde. Neder-Navarrees is 'n dialek van die Baskiese taal wat in die streek gepraat word. Net suid van Saint-Palais ontmoet die drie hoofroetes na Santiago de Compostela op pad na El Camino de Santiago by die gehuggie Ostabat, wat in die Middeleeue welvaart en handel na die gebied gebring het.

El Camino de Santiago (Die pad van Santiago) het van Saint-Jean-Pied-de-Port suid na die bergpas bo Roncesvalles geloop. Pelgrims het oor die Cixe-streek van Neder-Navarra gereis op pad na Navarra oor die berge. In die golwende heuwels word skaapmelkkaas, *pur brebis*, algemeen gemaak, insluitend Ossau-Iraty kaas. Dorpies soos Estérençuby en Lecumberry is gewilde agrotoerisme-bestemmings en die Iraty-beukebos aan die Spaanse grens is bekend vir die mooi uitsigte wat dit bied en die ryk geskiedenis van die area. Dolmens en ander neolitiese monumente is oor die landskap versprei insluitend die Tour d'Urculu, hoog in die berge teen 1 149 m - 'n 2 000-jaar oue sirkulêre platform wat uit reuse rotsblokke bestaan.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb11941113j (data)
* GND: 4287680-1
* SUDOC: 027350169
* VIAF: 316733006
* WorldCat Identities (via VIAF): 316733006

 |
Die ligging van Hierakonpolis.

|  |
| --- |
|  |
| Nechenin hiërogliewe |

**Nechen**, **Nekhen** of **Hierakonpolis** (Grieks: Ἱεράκων πόλις, *hierakōn polis*, "stad van valke"), was die godsdienstige en politieke hoofstad van Bo-Egipte aan die einde van die Voordinastiese Tydperk (3200-3100 v.C.) en moontlik die begin van die Vroegdinastiese Tydperk (3100-2686 v.C.). Sommige geleerdes meen dit kon duisende jare voorheen al bestaan het.

Horus-kultussentrum
-------------------

Nechen was die sentrum van die kultus van die god Horus. Een van die oudste tempels in Antieke Egipte is hier gebou ter ere van hom en dit was ’n belangrike plek van aanbidding lank nadat die stad andersins sy belangrikheid verloor het. 

Die oorspronklike nedersetting op die terrein dateer uit die Naqada I-kultuur van omstreeks 4400 v.C. of selfs vroeër. Op sy hoogtepunt vanaf omstreeks 3400 v.C. het Nechen minstens 5 000 en moontlik tot 10 000 inwoners gehad.

Opgrawings
----------

Die ruïnes van die stad is oorspronklik teen die einde van die 19de eeu opgegrawe deur die Engelse argeoloë James E. Quibell en Frederick W. Green.

Een van die belangrikste artikels wat hier ontdek is, is die Narmer-palet van die eerste farao van die verenigde Egipte, Narmer. Hy was die eerste koning wat uitgebeeld is met die Pschent, die dubbele kroon van Bo- en Benede-Egipte. Die artistieke styl van die meeste voorwerpe dui egter daarop dat dit uit die Voordinastiese Tydperk dateer, soos nog ’n belangrike vonds, die Skerpioen-strydknots. Dit beeld ’n koning uit wat bekend is as koning Skerpioen (vanweë sy ideogram vir ’n skerpioen) besig met waarskynlik ’n besproeiingsritueel.
***Necrolestes patagonensis*** (Ameghino) is 'n fossiele soogdierspesie uit Patagonië (Argentinië) wat die eerste keer in 1891 beskryf is. Dit kom uit die vroeë Mioseen van 16 miljoen jaar gelede.

Beskrywing
----------

Die skedel toon 'n wipneus, en hy het sterk voorpote en kort, breë beendere, wat ooreenkom met 'n dier wat graaf. *Necrolestes* het waarskynlik wurms en insekte gevreet soos molle vandag doen. Die diertjie lyk soos Afrika se gouemol of die buidelmolle wat vandag in Australië aangetref word. *Necrolestes* het nes die gouemol 'n 'derde been' in sy voorpoot. Dis eintlik 'n sening wat verkalk is. *Necrolestes* en die gouemol is nogtans nie nouverwant nie en dit is dalk 'n voorbeeld van konvergente evolusie omdat altwee dieselfde grawende lewenswyse het. *Necrolestes* was taamlik klein en het sowat 'n gewig van 80-120 g gehad, die skedel was 2 cm en kop-liggaam ongeveer 15 cm lank.

Taksonomie
----------

Daar is lank getwyfel of hulle plasentale soogdiere of buideldiere is. Rougier et al. toon nogtans dat hulle geen tribosfeniese Theria is nie. Hulle is -soos die eendbekdier vandag- nog buideldiere nog plasentale soogdiere. Necrolestes se skedel het ooreenkomste met *Cronopio dentiacus* s'n. Hulle het altwee kiestande wat net een wortel het, wat uitsonderlik is vir 'n soogdier. *Cronopio* is nogtans uit die Paleoseen, wat *Necrolestes* 'n 'lasarus-spesie' maak. *Necrolestes* wat 45 miljoen jaar later geleef het as *Cronopio* word beskou as die laaste oorlewendes van 'n tak van die soogdiere wat Meridiolestida genoem word en in die Kryt en die Paleoseen 'n belangrike onderdeel van Suid-Amerika se dierewêreld gewees het. Die Meridiolestida word dikwels as onderdeel van die Dryolestoidea beskou, maar Rougier dink dat hulle effens nouer aan die Theria verwant is. 'n Vereenvoudigde kladogram sien so uit:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mammalia | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Monotremata (eendbekdier ens.) |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dryolestoidea |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Meridiolestida → **Necrolestes** |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Metatheria (buideldiere) |
|  |
|  | Eutheria (hoër soogdiere) |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

Galery
------

* OnderkaakOnderkaak
* Necrolestes en Neoreomys, verslae van die Princeton-universiteit se ekspedisie na Patagonië, Mei 1903*Necrolestes* en *Neoreomys*, verslae van die Princeton-universiteit se ekspedisie na Patagonië, Mei 1903
Hier volg ’n lys van sterrestelselswerms in die Abell-katalogus op die Afrikaanse Wikipedia. Die katalogus is ’n feitlik volledige lys van sowat 4 000 swerms met minstens 30 sterrestelsels elk tot by ’n rooiverskuiwing van z = 0,2. Dit is oorspronklik in 1958 deur George O. Abell saamgestel van swerms in die Noordelike Halfrond, en in 1987 deur Abell, Corwin en Olowin uitgebrei met swerms in die Suidelike Halfrond. 

Die naam "Abell", gevolg deur ’n nommer, word algemeen vir die voorwerpe gebruik (bv. Abell 39). Die verkose benaming is egter "ACO" vir sterrestelselswerms (bv. ACO 39) en "A" vir planetêre newels (bv. A 39). Die swerms in die Suidelike Halfrond kry ’n "S" voor die nommer.

Lys
---

* Abell 1060 (Hydra-sterrestelselswerm)
* Abell 1656 (Coma-sterrestelselswerm)
* Abell 2218
* Abell 3266
* Abell 3526 (Centaurus-sterrestelselswerm)
* Abell 3627 (Norma-sterrestelselswerm)

* Abell S0373 (Fornax-sterrestelselswerm)
* Abell S0636 (Antlia-sterrestelselswerm)

Sien ook
--------

* Sterrestelselswerm
* Sterrekundeportaal
**Skrumskakel (No. 9 of no. 21)**. 

'n Duikaangee deur 'n skrumskakel.
Die **skrumskakel** is die skakel tussen die voorspelers en die agterspelers. Hulle ontvang die bal vanaf die lynstaan ​​en verwyder die bal van die agterkant van die skrum, en gee dit gewoonlik aan na die losskakel. Hulle sit ook die bal in die skrum. Saam met die losskakel neem hulle baie van die taktiese besluite op die veld. Tydens algemene spel is die skrumskakel gewoonlik die speler wat die bal van die voorspelers ontvang en dit na die agterspelers aangee. Hulle is goeie kommunikeerders, veral om die voorspelers rond te rig, en hulle doel is om die agterspelers van skoon bal te voorsien. Goeie skrumskakels het 'n uitstekende aangee, 'n goeie taktiese skop en is bedrieglike hardlopers. By verdedigende skrums plaas hulle druk op die opposisie-skrumskakel of verdedig die blindekant. Op verdediging in oop spel dek hulle gewoonlik vir diep skoppe nadat die bal wyd aangegee is. Tradisioneel was skrumskakels die kleinste spelers in die span, maar baie moderne skrumskakels se grootte is soortgelyk aan die ander spelers in die span.

Plaasvervanging
---------------

Onder deesdae se plaasvervangerreëls, word die no. 9 vervang deur no. 21 vanaf die plaasvervangerbank. Dit kan enige tyd gedurende die wedstryd gebeur, bv. as gevolg van 'n besering, maar meestal is dit 'n taktiese verandering tussen die 50ste en 75ste minuut van die wedstryd.

Noemenswaardige skrumskakels
----------------------------

'n Paar bekende skrumskakels (almal Springbokke) ter illustrasie:

* Dawie de Villiers
* Tommie du Plessis (Naas Botha-era)
* Divan Serfontein
* Joost van der Westhuizen
* Ricky Januarie
* Fourie du Preez
* Francois Hougaard
* Faf de Klerk

  



| Spelerposisies in rugby |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 Loskopstut |  | 2 Haker |  | 3 Vaskopstut |
|  | 4 Slot |  | 5 Slot |
| 6 Linkerflank |  | 8 Agsteman |  | 7 Regterflank |
|   |
|  |  | 9 Skrumskakel |
|  |  |  | 10 Losskakel |
|  |  |  |  | 12 Binnesenter |
|  |  |  |  |  | 13 Buitesenter |
| 11 Linkervleuel |  |  |  |  |  | 14 Regtervleuel |
|  |  |  | 15 Heelagter |

 |

Bronne
------

* Brown, Mathew; Guthrie, Patrick; Growden, Greg (2010). *Rugby For Dummies*. John Wiley and Sons.
* Biscombe, Tony; Drewett, Peter (2009). *Rugby: Steps to Success*. Human Kinetics.
* Bompa, Tudor; Claro, Frederick (2008). *Periodization in Rugby*. Meyer and Meyer Sport.
* Collins, Tony (2009). *A Social History of English Rugby Union*. Routledge. ISBN 978-0-415-47660-7.
Die **skraalstompie** (*Mimetes capitulatus*) is 'n blomdraende struik wat tot die genus *Mimetes* behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap. Daar is geisoleerde populasies in die Kogelberg, Paardeberg, Groenlandberg en Kleinrivierberge. Die struik is regop en word 2 m hoog. Die struik dra blomme van Junie tot Desember, maar hoofsaaklik in Augustus.

Vuur vernietig die plant maar die sade oorleef. Twee tot ses maande nadat dit geblom het, val die vrugte af en miere versprei die sade. Hulle stoor die sade in hul neste. Die plant is tweeslagtig. Bestuiwing vind plaas deur die werking van voëls. Die plant groei op moerasagtige, suidelike hellings op hoogtes van 600-1 200 m.

In Engels staan dit as die *Conical Pagoda* bekend.

Galery
------

* 
* 
*

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Protea Atlas
* Biodiversityexplorer
* PlantZAfrica
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q18073237
* GBIF: 5636363
* iNaturalist: 429909
* IPNI: 705216-1
* IUCN: 113180965
* NCBI: 478093
* Plant List: tro-26500317
* Tropicos: 26500317

 |
'n Skildery van Thomas Blinks, ongeveer 1900
Rotten Row in 2005
**Rotten Row** is 'n ruiterpad in Hyde Park in die middestad van Londen wat strek van Hyde Park Corner tot Coalbrookdale Gate. Dit is in 1690 aangelê om 'n veilige roete te verskaf aan koning Willem III as hy van die een na die ander paleis sou reis. Vermoedelik is die naam 'n verbastering van die Franse *route du roi*, die roete van die koning. In die 18de eeu het die pad ontwikkel tot die bymekaarkomplek van edelmanne en gesiene burgers met hul perde. Hierdie pad is die onderwerp van 'n bekende gedig deur Frederick Lampson.

James Kirkwood, na wie die dorp Kirkwood in die Oos-Kaap genoem is, het die woonbuurt van sy personeel op sy plaas Hillside in die Sondagsriviervallei ook Rotten Row genoem. Ten spyte van sy verduideliking dat die naam 'n aristokratiese konneksie het, het sy personeel ongelukkig gebly met die naamkeuse en het Kirkwood die naam gewysig.

Bron
----

* Logie, Bartle: Sundays – tales from a winding river. Port Elizabeth: Bluecliff,2011. ISBN 978-0-9870017-2-6
Roussannedruiwe
Blare van die Roussannedruifsoort
**Roussanne** is 'n wit druifsoort wat oorspronklik in die Rhônestreek in Frankryk verbou is. Dit word dikwels met Marsanne gemeng. Roussanne word ook verbou in verskeie "nuwewêreldse" wynstreke soos Kalifornië, Washington, Texas, Suid-Afrika en Australië, sowel as in Kreta, Toskane en Spanje se wynstreke. 

Die bessies word uitgeken aan hul rooibruin kleur wanneer die druif rypheid bereik – *roux* is Frans vir rooibruin en is waarskynlik die bron van die druifsoort se naam. Roussanne se geur herinner aan kruietee. In warm streke produseer die druifsoort 'n effens swaar wyn met heuning- en peergeure. 

In koeler streke het die wyn 'n hoër suurinhoud. Dit is dikwels 'n moeilike plant om te groei, en is veral vatbaar vir skimmelsiektes. Boonop is dit nie wind- of droogtebestand nie, word laat ryp en lewer wisselvallige opbrengste.

Sinonieme en verhouding met ander druifsoorte
---------------------------------------------

Sinonieme sluit in Barbin, Bergeron (veral in die Savoiestreek), Courtoisie, Fromental, Fromental jaune, Fromenteal, Fromenteau, Greffon, Greffou, Martin Cot, Petite Rousette, Picotin blanc, Plant de Seyssel, Rabellot, Rabelot, Ramoulette, Rebellot, Rebolot, Remoulette, Roussane, Roussane blanc, Roussanne blanc, Roussette, Rusan Belyi en Rusan Blan.

Daar bestaan ook gelyknamige druifsoorte – waarvan die bekendste druif die pienkvellige Roussanne du Var is wat in Provence verbou word, sowel as die Roussette wat in Savoie verbou word en ook bekendstaan as Altesse.
Lande waar poligamie algemeen toegelaat word (2006)
Toba-stamhoof met sy vroue, 1892.
Ngungunhane (1850-1906), of Gungunhana, met sy sewe vroue.
**Poligamie** (πολυ (poly) = veel; γαμος (gamos) = huwelik)) is 'n huwelik van 'n man met meer as een vrou tegelyk of omgekeerd. In teenstelling met poligamie is monogamie 'n huwelik met een huweliksmaat. Bigamie verwys na poligamie met twee huweliksmaats.

Verskeie vorme van poligamie kom voor:

* **poliginie** of **veelwywery** - een man met verskeie vroue;
* **poliandrie** - een vrou met meer as een man;
* **groeptroues** - is 'n kombinasie van poliginie en poliandrie waar al die lede van die familie vir al die kinders verantwoordelik is.

Die oudste voorbeeld van poliginie is in die Ou Testament, waar daar in *I Konings 11 : 1 – 4* na Salomo se baie vroue verwys word. Dit moet in die lig gesien word van Salomo se pa, Dawid, wat sy lewe lank oorlog gevoer het, en dat daar waarskynlik 'n tekort aan mans na die oorlog was.

Hoewel poligamie in sommige Afrika- en Islamitiese lande wettig is, is dit in meeste westerse lande teen die wet. In Nederland, as voorbeeld, kan gevangenisstraf van tot 4 jaar vir die misdryf opgelê word (6 jaar as die wederhelf nie daarvan ingelig is nie).

Suid-Afrika
-----------

Volgens die *Wet op Erkenning van Gebruiklike Huwelike van 1998* is poligamie in Suid-Afrika wettig. 'n Bekende voorbeeld van poligamie is die voormalige president Jacob Zuma, wat 5 vroue het. Dit plaas 'n groot las op belastingbetalers wat vir al hierdie eerste dames se onderhoud moet betaal.

Eswatini
--------

Koning Mswati III van Eswatini (voorheen Swaziland) het 14 vrouens. Die meeste van hulle was minderjarig toe hy met hulle getroud is.

Sien ook
--------

* Poliamorie
Termometer met die temperatuur in Fahrenheit op die buiterand en in Celsius daarbinne.
Grade **Celsius** (simbool: °C) is 'n SI-eenheid van temperatuur. Die vriespunt van water word as 0 °C gedefinieer en die kookpunt teen 100 °C.

Definisie
---------

1°C = 274,15 K, en absolute nul is -273,15 °C

Oorsprong
---------

Die eenheid is vernoem na die Sweedse sterrekundige, Anders Celsius (1701 - 1744) wat 'n soortgelyke stelsel vir die eerste keer in 1742 voorgestel het.

Omskakelings
------------

Temperatuur omskakelings:

* °F = °C × 1.8 + 32
* °C = (°F – 32) / 1.8
* K = °C + 273.15
* °C = K – 273.15

Verduideliking
--------------

Die temperatuurskaal is uitgevind deur Anders Celsius en is oorspronklik ontwerp op so 'n wyse dat daar 100 grade/indelings tussen die vriespunt van water en die kookpunt van water by standaard atmosferiese druk was.

Die stelsel het onder verskeie name bekend gestaan tot en met 1948 toe die stelsel se naam amptelik verander is na Celsius deur die Algemene Konferensie oor Mates en Gewigte (CR 64). Terwyl die waardes vir die vries- en kookpunte van water ongeveer korrek bly, is besluit dat die oorspronklike definisie nie geskik was vir 'n formele standaard nie aangesien dit afhang van die definisie van standaard atmosferiese druk wat op sy beurt weer afhanklik is van die definisie van temperatuur. Die huidige amptelike definisie van Celsius stel 0.01 °C as die trippelpunt van water en 'n graad gelyk aan 1/273.16 van die verskil in temperatuur van die trippelpunt van water en absolute nul. Hierdie definisie is in 1954 aanvaar by die 10de algemene Konferensie oor Mates en Gewigte, wat presies dieselfde is as die definisie van die Kelvin.
**Retseh la Grange** is ’n Afrikaanse haikoe-digter.

Lewe en werk
------------

Retseh la Grange is op 21 Februarie 1929 gebore as die dogter van oud-hoofregter L.C. Steyn. Op skool word ’n opstel wat sy oor Liszt se Tweede Hongaarse Rapsodie skryf, oor die radio voorgelees. Van haar sketse verskyn ook in tydskrifte. Hoewel haar belangstelling in kuns lê, voltooi sy ’n onderwysgraad. Sy voltooi die lisensiaateksamen in sang en doen voor haar troue etlike radio-sangopnames. Tussen die kinders grootmaak studeer sy dan verder in die Sielkunde en sy stel veral belang in die metafisika. Aan die Universiteit van Pretoria behaal sy in 1973 die B.A. Honneurs-graad in Sielkunde en in 1976 die M.Litt. et Phil.-graad in Kliniese Sielkunde met ’n verhandeling oor "*’n Psigogeniese ondersoek na Enkoprese*". Sy bly in Lynnwood Glen in Pretoria.

Skryfwerk
---------

Sy dig in die tradisionele Japannese haikoe-vorm, wat uit drie reëls en sewentien lettergrepe bestaan. Die reëls is ook streng sillabies, naamlik vyf, sewe en weer vyf. Hierdie digvorm het in die dertiende eeu in ’n Japanse klooster ontstaan, waar monnike van die Zen-Boeddhisme dit as ’n speletjie beoefen het om te kyk of hulle so veel as moontlik in so min woorde as moontlik kan sê. As haikoe-skrywer word sy internasionaal erken en van haar haikoes word in 1990 onder duisende inskrywings van oor die hele wêreld heen tydens twee afsonderlike kompetisies, een in Japan en een in Nederland, in feesbundels opgeneem. Van haar haikoes verskyn ook in die Nederlandse haikoe-tydskrif *Vuursteen* en in *Tydskrif vir Letterkunde*. Haar debuut is die bundel "*Vlinderstiltes*", waarin sy ook ’n interessante inleiding oor die haikoe-digvorm insluit. Die titel is gekies omdat vlinders en haikoes iets gemeen het in hulle fynheid en prag en beweging in stilte. Sy volg dit op met die soortgelyke "*En winter die boom*". Saam met Gerhard Dreyer en Gerhard Mynhardt gee sy dan die bundel "*Haikoe-verse*" uit, wat ingedeel word volgens die gang van die seisoene.

Publikasies
-----------

| Jaar | Publikasies |
| --- | --- |
| 1981 | Vlinderstiltes |
| 1990 | En winter die boom |
| 1998 | Haikoe-verse (saam met Gerhard Mynhardt en Gerhard Dreyer) |

Bronnelys
---------

### Boeke

* Kannemeyer, J.C. "Die Afrikaanse literatuur 1652-2004" Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria  Eerste uitgawe 2005

### Tydskrifte en koerante

* Anoniem "Warmasemwasem kry haikoe-prys" "Boekewêreld" 6 September 1997
* Vermaak, Kittie "Uit stilte vlieg die vlinders" "Die Vaderland" 14 September 1981

### Internet

* La Grange, Retseh Beeld:
* Worldcat:
Die **Polikarpof I-16** was 'n Russiese vegvliegtuig wat ook in die Tweede Wêreldoorlog diens gedoen het. Dit was die wêreld se eerste laevlerk-, vryhangendebalktipe ontwerp met intrekbare wiele vir 'n vliegtuig. Die romp was van hout gemaak. Die prototipe het sy nooiensvlug op 31 Desember 1933 voltooi. Met sy topspoed, wat 123 km/h vinniger was as dié van sy mededingers, was dit een van die beste vegvliegtuie van sy tyd. Produksie vir die vliegtuig is eers in 1939 gestaak. 

Dit was eers tydens die Spaanse Burgeroorlog dat die Westerse wêreld kennis van die vliegtuig geneem het. Die Spaanse Republikeine het vanaf Oktober 1935 altesaam 278 *Polikarpofs* ontvang. Hispano-Suiza het die vliegtuig onder lisensie vir die Republikeine vervaardig, terwyl ander ná vredesluiting deur die Francoregering gebruik is. Baie van die *Polikarpofs* wat gebruik is, is deur vrywillige Russiese vlieëniers beman. Vanaf 1937 is die *Polikarpof I-16* deur China teen die Japannese gebruik. In 1939 was hulle in hewige luggevegte betrokke met die Japannese op die grens van Mantsjoerye. Hulle is ook gebruik deur die Russiesse Lugmag tydens die Winteroorlog met Finland. Toe Duitsland vir Rusland binneval het, was die *Polikarpof I-16* verouderd. Ten spyte van groot verliese het die Russe tot in 1941 met die vliegtuig bly veg. Sommige vlieëniers het uit desperaatheid doelbewus teen Duitse vliegtuie gebots. Die vliegtuig is eers in 1943 uit diens onttrek.

Tegniese besonderhede
---------------------

Besonderhede van die Polikarpof I-16 Tipe 24:| Item | Statistiek |
| --- | --- |
| Aantal motors | 1 |
| Tipe motor | Skroef |
| Vervaardiger | M-62-stermotor |
| Kraglewering per motor | 1 000 perdekrag |
| Vlerkspan | 8,88 m |
| Lengte | 6,04 m |
| Hoogte | 2,41 m |
| Vlerkoppervlakte | 14,87 m2 |
| Maksimum opstygmassa | 2 060 kg |
| Maksimum snelheid | 490 km/h |
| Operasionele hoogte | 9 470 m |
| Togafstand | 600 km |
| Klimvermoë | 850 m per minuut |
| Bewapening | Vier 7 ,62 mm-masjiengewere, waarvan twee in die neusen twee in die vlerke. |

Sien ook
--------

* Lys van vegvliegtuie

Bron
----

* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015. ISBN 978-1-84476-917-9