recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Georg Simon Ohm** (Duits: [ˈɡeːɔʁk ˈʔoːm]; 16 Maart 1787 – 6 Julie 1854) was 'n Duitse fisikus wat die wette vir die vloei van elektriese stroom deur weerstande (resistors) geformuleer het. Aangesien hy 'n hoogleraar in die wiskunde was, is sy werk nie dadelik erken nie en hy moes lank wag voordat sy wette aanvaar is.

Standbeeld van Ohm (deur Wilhelm von Rümann) by die Tegniese Universiteit van München, Kampus Theresienstraße
Ohm het in 1817 'n hoogleraar in die wiskunde geword. Hy het egter 'n lewendige belangstelling in die fisika gehad en hom veral toegespits op elektrisiteit. In 1827 het hy ’n werk, *Die galvanische Kette*, *mathematisch bearbeitet* ("Die matematiese ondersoek van die galvaniese stroomkring"), gepubliseer wat 'n groot invloed op die teorie en die toepassings van elektriese stroom uitgeoefen het. Niemand wou hom egter erkenning vir sy werk gee nie, aangesien hy as 'n wiskundige en nie 'n fisikus nie beskou is.

Dit het Ohm so gehinder dat hy uit sy pos by die universiteit bedank en 'n pos by 'n tegniese kollege aanvaar het. In 1841 het die Royal Society of London Ohm se wet amptelik aanvaar en die Copley-medalje aan hom toegeken. Dit het hom opnuut gemotiveer om verdere navorsing in verband met elektrisiteit te doen. Ohm se wet lui dat die stroom wat deur 'n resistor vloei direk eweredig is aan die spanning oor die resistor en omgekeerd eweredig aan die waarde van die resistor:

I = V/R, waar I die stroom in ampére, V die spanning in volt en R die weerstand in ohm is. Dit beteken dat wanneer ’n resistor van 6 ohm (Ω) byvoorbeeld aan 'n spanningsbron van 12 V verbind word, 'n stroom van 2 A deur die resistor sal vloei:

I = {\displaystyle {V \over R}}   = {\displaystyle {12 \over 6}} = 2 A

Hieruit kan afgelei word dat hoe hoër die resistor se waarde word, hoe kleiner word die stroom deur die resistor. Die eenheid vir elektriese weerstand, die ohm (Ω), is dan ook na Ohm vernoem, en word vandag algemeen in elektriese werk gebruik. Benewens die Griekse omega, word dit dikwels ook met die simbole R of E aangedui.

Sien ook
--------

* SI-eenhede vernoem na mense

Bronnelys
---------

* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0-908409-62-1, volume 21, bl. 80
Ds. A.A. Louw.
Ds. Andries Louw en sy gesin. Agter: Abraham Faure (Affie), Andrew en George, later parlementslid vir die kiesafdeling Hanover. Middel: Jannie, ds. A.A. Louw, sy vrou, Jemima (gebore Murray), en Willie. Derde: Miemie, Mymie en Charlie. Voor: Jimmy.
Ds. **Andreas Adriaan (Andries) Louw** (Paarl, 30 Mei 1827 - Paarl, 24 Junie 1908) was 'n invloedryke leraar in die Nederduitse Gereformeerde Kerk, die vader van ds. Andries Adriaan Louw sr. en grootvader van dr. Andries Adriaan Louw jr.

Hy was van 1848 tot 1867 die eerste leraar van die eerste gemeente in die Oranje-Vrystaat, NG gemeente Fauresmith en praeses van die stigtingsvergadering van die Sinode van die Vrystaat in 1864. Van 1867 tot 1882 was hy leraar van die NG gemeente Murraysburg in die Karoo en van 1882 tot hy sy emeritaat aanvaar het in 1897 van die Toringkerk in die Paarl. In sy eerste gemeente hy sowat 19 jaar gestaan, in die tweede 15 jaar en ook in die derde. Uit sy huwelik met Jemima Murray, 'n dogter van ds. Andrew Murray sr. is nog drie bekende leraars gebore, Andries Adriaan Louw sr. Abraham Faure Louw en James Murray Louw.

Kinders
-------

* Maria Johanna (Mimie), 4 Augustus 1856 – Julie 1902 (getroud met ds. P.F. Hugo van Pearston en ná sy dood met ds. J.C. Reyneke van Sutherland en daarna 38 jaar lank van Cradock)
* Andrew Murray, 24 Maart 1860 – 27 Augustus 1861
* Andries Adriaan (Andrew), 26 Februarie 1862 – 12 Augustus 1956
* George Albertyn, 12 Mei 1864 – 30 Augustus 1950
* Abraham Faure (Affie), 12 Desember 1866 – 16 Augustus 1960
* James Murray (Jimmy), 18 Januarie 1869 – 21 November 1939
* William Hofmeyr (Willie), 17 Desember 1870 – 23 November 1901 Kaapse rebel; gefusilleer op Colesberg)
* Johannes Rudolph (Jannie), 7 November 1872 – 14 Augustus 1946
* Charles Robert (Charlie), 11 Januarie 1875 – 19 September 1909
* Jemima Theodora (Mymie), 23 Junie 1880 – 6 Maart 1967

Bronne
------

* Hofmeyr, George (hoofred.), 2002. *NG Kerk 350*. Wellington: Lux Verbi.BM.
* NG Kerk in Suid Afrika Argief, Stellenbosch.
* Olivier, ds. P.L. (samesteller), 1952. *Ons gemeentelike feesalbum*. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers.
* Potgieter, D.J. (hoofred.) 1974. *Standard Encyclopaedia of Southern Africa*. Cape Town: Nasou Limited.
| **Speyer**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Duitsland |
|  **Deelstaat** |  Rynland-Palts |
|  **Koördinate** | 49°19′N 8°26′O﻿ / ﻿49.317°N 8.433°O﻿ / 49.317; 8.433 |
|  **Stigting** | 150 n.C. *(Noviomagus)* |
|  **Stadstatus** | 1230 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 42,58 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 103 m |
|
|
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (31 Desember 2010) | 49 857 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 1 171/vk km |
|  **Tydsone** | UTC +1 (MET) |
|  - Somertyd | UTC +2 (MEST) |
|
|  **Burgemeester** | Hansjörg Eger (CDU) |
|  **Amptelike webwerf** | *speyer.de* |

**Speyer** is 'n kultureel en histories belangrike stad aan die Bo-Ryn. Dit is een van die oudste nedersettings in Duitsland wat deur die Romeine omstreeks 150 n.C. as hoofstad van die Nemeters-stam onder die naam Noviomagus of Civitas Nemetum gestig is. As Spira was die stad omstreeks 600 die sentrum van die gewes Speyergau.

Domkerk van Speyer
In die Middeleeue was Speyer as Vrye Ryksstad een van die beduidendste nedersettings in die Heilige Romeinse Ryk. Tussen 1816 en 1945 het dit as administratiewe setel van die Beierse administrasie van die Palts gefungeer en is tans 'n selfregerende stad in die deelstaat Rynland-Palts met 'n bevolking van sowat 50 000.

Speyer staan veral bekend vir sy Keiser- en Maria-domkerk, die grootste bewaarde Romaanse kerkgebou ter wêreld wat in 1981 deur Unesco tot wêrelderfenis verklaar is. Speyer se domkerk is saam met die domkerke in Mainz en Worms een van die drie Romaanse keiserdomkerke.

Speyer was een van die Asjkenasiese Jode se hoofsentra in die Middeleeuse Heilige Romeinse Ryk. In 2021 is die drie SchUM-stede Mainz, Speyer en Worms (afgelei van die hoofletters van die Hebreeuse name van die drie stede *Sjin* (*Sj*, ש) vir *Sjpira* (שפירא, Speyer), *Waw* (*U* ו) vir *Warmaisa* (Worms) en *Mem* (*M* מ) vir *Magenza* (Mainz) deur Unesco as wêrelderfenisgebiede gelys.
Sir **Andries Stockenström** (Kaapstad, 6 Julie 1792 – Londen, 16 Maart 1864) was luitenant-goewerneur van die Oostelike Provinsie van die Kaapkolonie. Hy was van Sweedse afkoms en seun van Andries Stockenstrom, landdros van Graaff-Reinet, wat in 1811 deur die Xhosas vermoor is. Sy tweede seun was regter Andries Stockenstrom.

Loopbaan
--------

Sir Andries Stockenström
Stockenström het sy skoolonderrig aan Tot Nut van 't Algemeen in Kaapstad ontvang. Hy het sy loopbaan as 'n soldaat begin, word 'n vaandrig in die Kaapse Regiment en onderskei homself in die oorloë met die grensstamme.

Van 1822 tot 1824 moes hy die grens van die Kolonie afbaken. As gevolg van sy prestasies daar word hy in 1828 Kommissaris-generaal van die Oostelike Provinsie en 'n lid van die Goewerneur se Adviesraad.

In 1829 is die taak aan hom opgedra om 'n groot aantal Hottentotte aan die Katrivier tot bedaring te bring, wat baie kritiek tot gevolg gehad het. Hulle is hier gevestig as bolwerk teen die Xhosas en het hulle kerk na hom genoem, NG gemeente Stockenström. Talle van dié opstandelinge is hulle grond ontneem omdat hulle hulle aan die Xhosas se kant geskaar het.

Tydens 'n besoek aan Europa in 1833 is druk op hom uitgeoefen om met pensioen af te tree. Hy het aanstoot gegee deur vyandige getuienis voor 'n komitee van die Britse Laerhuis te lewer oor die Koloniste se gedrag. Daar was selfs groter protes toe hy in 1836 as luitenant-goewerneur van die Oostelike Provinsie aangestel is, en dadelik die Provinsie van Koningin Adelaide aan die plaaslike stamme teruggegee het.

Hy is op 'n monstervergadering in Grahamstad gevra om sy vyandelike gedrag teenoor Engeland te verduidelik. Ongestoord het hy egter voortgegaan om die vrede met die plaaslike opperhoofde te bewaar.

As gevolg van die kwade gevoelens jeens Stockenström het hy betrokke geraak in 'n lastersaak wat hy uiteindelik verloor het. Hy het 'n sterk teenstander van die Voortrekkers geword, wat hy probeer dwing het om na die Kaapkolonie terug te keer. Verder was daar 'n onaangenaamheid in Engeland waar hy éérs afstand van sy pos gedoen het, toe sy bedanking teruggetrek het en eindelik 'n ridderskap en pensioen aanvaar het.

Hy het baie onrus in die vroeë Suid-Afrikaanse politiek veroorsaak en was 'n aanvegbare figuur tot en met sy dood in 1864.

Bronne
------

* Ensiklopedie van Suidelike Afrika, Eric Rosenthal, 1967

Sien ook
--------

* Stockenström-familie
* Ds. Andries Stockenström, 'n kleinseun van sir Andries se broer Erik Ergidius (1805–1886)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb11987251n (data)
* ISNI: 0000 0000 8445 7534
* LCCN: nr99006799
* NLI: 000536843
* NTA: 071323325
* SNAC: w6z334sn
* SUDOC: 181577011
* VIAF: 41759791
* WorldCat Identities: lccn-nr99006799

 |
**Andriantsimitoviaminandriandehibe** ("die adellike sonder weerga onder die groot adellikes") was van omstreeks 1650 tot 1670 koning van die Koninkryk Imerina op die plato van Madagaskar. Hy het die troon bestyg ná die dood van sy pa, koning Andriantsitakatrandriana. Hy het drie vroue gehad: Ratompoimbahoaka van Ambohimalaza, prinses Ramahafoloarivo (kleindogter van koning Andrianjaka) en prinses Rafaravavy Rampanananiamboninitany.

Bewind
------

Andriantsimitoviaminandriandehibe het hom voorgeneem om sy pa se werk voort te sit om die Bestimitatatra-moerasse met behulp van dyke in ryslande te omskep om Imerina se groeiende bevolking te voed. Die koning het die gebied in ’n noordelike en suidelike gebied verdeel met die Ikoparivier langs en het sy tweede oudste seun, Andrianjakanavalondambo, aangestel om toesig oor die bou van die suidelike dyk by Ambivy te hou, terwyl sy oudste seun en opvolger, Razakatsitakatrandriana, opdrag gekry het om die noordelike dyk van Ankadimbahovaka tot Anosizato te bou. Die twee prinse het met mekaar meegeding om te kyk wie sy dyk eerste kon voltooi. Die jonger seun het gewen. 

Andrianjaka Razakatsitakatrandriana is aangewys as sy pa se opvolger en heerser van Antananarivo, Ambohidrabiby en Ambohimanga. Andrianjakanavalondambo is aangestel as regeerder van Alasora, Ambohimanjaka, Antanamalaza, Ifandana, Ambohimanambola en Andrianakotrina. Ná hul pa se dood sou Andrianjakanavalondambo sy ouer broer verdring as die gevierde monarg Andriamasinavalona. Andriantsimitoviaminandriandehibe se twee jonger seuns, Andriandambomanafika en Andriamanitrinitany, was onderskeidelik medeheerser van Ambohimanga en regeerder van Ambohipoloalina.

Dood
----

Andriantsimitoviaminandriandehibe is omstreeks 1670 in die Rova van Antananarivo oorlede. Hy is deur sy oudste seun, Andrianjaka Razakatsitakatrandriana, opgevolg.
*Sien ook: Geologie van die Pireneë*

Andorra is geleë in die *Asgebied* van die sentrale Pireneë-berggebied in die suidweste van Europa. Dit beteken dat daar geweldige gevoude en gedrukte rots voorkom, gevorm tydens die Iberiese skiereiland se rotasie in die Europese vasteland in.

Rots vanuit die Kambriese of Ordovisiese tydperk kom voor in die vorm van konglomeraat, kalksteen, filliet, kwartsiet, en leiklip. Deurbrekings van leiklip uit die Siluriese tydperk kan gevind word in die Llavirsi plooidal naby Bixessarri in die suidweste. Gneis en skis kan gevind word in die kerne van plooirûens in die noordooste van die land. Die gneis bevat muskoviet. Die plooirûens is verbind met amper horisontale skeurgebiede, wat dekblaaie bevat van gemetamorfoseerde sedimente. Jonger oorliggende Paleosoïkum-gemetamorfoseerde sedimente word gevind regoor Andorra en is ook skerp gevou.

In die suidooste van die land kom 'n alkaliese graniet voor van 'n batoliet genoem Mt-Louis-Andorra Batoliet. Dit reik in Spanje in en dek 'n area van 600 km2. Verskillende rotssamestellingsgebiede kom voor met monzograniet gevind in die middel, kwarts dioriet op die kant en granodioriet in die dele tussenin. Die batoliet het metamorfose tot gevolg gehad aan sy westelike kant. Die basis van die batoliet is blootgestel in die ooste van Andorra.

In die sentrale en oostelike Pireneë, wat Andorra insluit, is geen fossiele ouer as die Ordovisiese Karadok, 450-460 miljoen jaar gelede, gevind nie.

Vergletsering
-------------

Andorra is uitgebreid vergletser gedurende die Kwaternêr; gletsers het deur al die vername valleie van Andorra gevloei, en saamgevloei in een groot gletser by Escaldes-Engordany, wat in die koudste tydperk so ver suid as Pont de la Fontaneda gestrek het naby Santa Coloma.  Andorra het heelwat gletsererosie-agtige terreinvorms, insluitend U-vormige valleie, keteldalle, mesrûe en roche moutonnées. Voorbeelde van keteldalle sluit in die Cirque de Pessons in die ooste, Llac de Tristaina in die noordweste, en die twee keteldalle teen 'n hoogte van ongeveer 2400 m op Pic de Casamanya (2740 m). Santa Coloma het 'n vergletserde eindmoreen.
Andries Johannes Buys.
**Andries Johannes Buys** (Burgersdorp, 24 Februarie 1893 – onbekend) was ’n prokureur en plaaslike leier in die Nasionale Party.

Buys se ouers was Barend Rudolph en Levina Susanna Lasya Kruger. Die stamvader, Barend Buys, het in 1716 na die Kaap die Goeie Hoop gekom in diens van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie. A.J. Buys se vader het in die Tweede Vryheidsoorlog as Kaapse Rebel geveg en onder meer te Stormberg geveg. Hy was ’n dienaar in die Gereformeerde kerk Aliwal-Noord.

Andries Buys het aan die Gereformeerde Christelike Skool op Burgersdorp skoolgegaan en later aan die hoërskool op Aliwal-Noord, waarheen sy broer Stephanus in 1912 verhuis het. Sy wetseksamen het hy by N.E. Smuts & kie afgelê en is in 1917 toegelaat. In dieselfde jaar het hy in diens getree van G.P. Steyn op Willowmore. In 1919 het hy op Steytlerville (in vennootskap met Steyn) ’n onderneming begin en dit in 1921 oorgeneem. Hy het van 1919 af aktief aan die Nasionale Party deelgeneem en was onder meer sekretaris van die dorpstak en die distriksbestuur, ’n amp wat hy jare lank beklee het.

Buys is in September 1919 op Zastron in die Oranje-Vrystaat met Elizabeth Magaritha van der Walt getroud. Drie kinders is uit die huwelik gebore.

Bron
----

* (af)  (en)  Reitz, Hjalmar en Oost, Harm (reds.), Goodman, I.M. (samesteller). 1931. *Die Nasionale Boek. 'n Geskiedenis van die ontstaan en groei van die Nasionale Party van Suid-Afrika en wat dit bereik het, tesaam met belangwekkende Artiekels in verband daarmee*. Johannesburg: Nasionale Boek Maatskappy, 1931.
**Sveriges Television AB (SVT)** is die publieke uitsaaikorporasie van Swede met sy hoofkwartier in Stockholm en produksie-ateljees in verskeie ander Sweedse stede. SVT het 29 streekantore en sowat 2 300 medewerkers.

Die hoofkwartier van Sveriges Television AB in Stockholm. Foto: Holger Ellgaard
Die vlae van SVT buite sy hoofkwartier in Stockholm. Foto: Holger Ellgaard
Sveriges Television word as 'n aandelemaatskappy bedryf waarby die meerderheid aandele in besit van 'n stigting is. Die bestuursraad word deur die Sweedse regering benoem. Sveriges Television word uitsluitlik deur middel van lisensiegelde gefinansieer wat deur die Sweedse parlement (Riksdagen) vasgelê word en in Mei 2009 SEK 2076 (ZAR 2212) per jaar beloop het. SVT saai geen televisie-advertensies uit nie.

Die Sweedse televisie-programme is oorspronklik deur Sveriges Radio (SR), die land se publieke radiodiens, geproduseer, en eers in 1979 het die televisiediens SVT as 'n selfstandige onderneming ontstaan. Die bogenoemde huidige stigting bestaan naas die televisie- en algemene radiodiens ook uit die uitsaaidiens *Utbildningsradion (UR)*. UR beskik egter nie oor sy eie kanale nie, en sy programme word deur SVT en SR uitgesaai.

SVT se huidige televisiekanale sluit SVT1, SVT2, SVTB ('n kinderkanaal), Kunskapskanalen, SVT24 en die internasionale televisiekanaal SVT World in. Die laasgenoemde kan - in teenstelling met die ander programme - ook as betaaltelevisie via satelliet in die buiteland opgevang word. Ander platforms is svt.se met SVT Play en Prima Play, SVT HD, mobil.svt.se en SVT Text & Web (teleteks).

Die programme van SVT en SR word via digitale terrestriële televisie, satelliet, kabeltelevisie, IPTV en televisie vir mobiele toestelle uitgesaai. Sweedse wetgewing verseker dat daar naas lisensiegelde en kragtariewe geen bykomende intekengelde gevra mag word nie - aanbieders van privaat betaaltelevisiekanale wat via satelliet gebeeldsaai word (*Canal Digital* en *Viasat*) is verplig om aan Sweedse verbruikers ook gratis toegang tot satelliet-televisie te verskaf. Kabelgebaseerde betaaltelevisie-ondernemings is eweneens verplig om seker te maak dat alle huishoudings, wat oor toegang tot kabeltelevisieprogramme beskik, ten minste die publieke SVT-programme asook dié van Swede se grootste privaat uitsaaikorporasie TV4 kan kyk, selfs al het hulle die maandelikse kabeltelevisie-intekengeld nie betaal nie.
Biografie
---------

Ian en Cameron Roberts, Werner Mollentze, Lee Wollenschlaeger en Pieter de Villiers, het die groep *Dieversion* in 1996 in Bloemfontein gestig. In 1997 het hulle 'n CD met die groep *V* gedeel, en in 2001 is *Victimized*, hul eerste vollengte album, internasionaal uitgereik. Werner Mollentze (s.d.) sê dat die groep binne 'n spesifieke konteks gestig is:
Bloemfontein is a relatively small rural town (about 300 000 inmates) with a "please don’t scare us" temperament, except for most of the male population who assault people in their spare time. We thought we should channel all that energy into something constructive." *Boesmanhand*, 'n herskrywing van Worsie Visser se liedjie binne 'n protesmodel (Senekal en Van den Berg 2010:110–11), is die enigste Afrikaanse ekstreme-metal-liedjie wat op hul album *Victimized* ingesluit is. Mollentze en Wollenschlaeger is later deur Roelof Kotze en Michael Burman vervang. In 2002 is *Anthems of Violence* vrygestel, maar in 2009 het die groep ontbind.

Sien ook
--------

* Lys van Suid-Afrikaanse musikante
* Afrikaanse musiek
Die **Swaannekwolbos** (*Spatalla thyrsiflora*) is 'n blomdraende struik wat tot die genus *Spatalla* behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap waar dit in die Du Toitskloofberge, Louwshoekberg en in die Swartberg by Caledon voorkom.

Die struik sprei uit en word 1.5 m in deursnee en blom van Augustus tot Desember. Die struik spruit weer uit na dit gebrand het. Die plant is tweeslagtig en bestuiwing vind deur die werking van insekte plaas. Die vrugte word, twee maande nadat die plant geblom het, ryp en die sade val na die grond waar dit deur miere versprei word. Die plant groei in sandsteen en granietgrond op hoogtes van 900 - 1500 m.

In Engels staan die struik as die *Swan-neck spoon* bekend.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* REDLIST Sanbi
* Biodiversityexplorer
* Protea Atlas
* Protea Atlas, bl 74
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q15585597
* GBIF: 3995663
* iNaturalist: 594635
* IPNI: 706751-1
* IUCN: 113241578
* Plant List: tro-26500387
* Tropicos: 26500387

 |
LRG-4-606 is een van die helder rooi sterrestelsels in die SDSS met die afkorting "LRG" (Luminous Red Galaxy).
Die **Digitale Sloan-lugopname** of **SDSS** is ’n rooiverskuiwingopname en kartering van ’n groot deel van die noordelike lugruim. Sowat 35% van die lugruim en miljoene hemelliggame is gedek met ’n optiese wyehoekteleskoop van 2,5 meter by die Apache Point-sterrewag in Nieu-Mexiko, VSA. Die projek is na die Alfred P. Sloan-stigting genoem.

Die projek
----------

Die insameling van data het in 2000 begin en die eindresultaat sluit in fotometriese data vir sowat 500 miljoen voorwerpe en die spektra van meer as ’n miljoen voorwerpe. Die sterrestelsels het ’n mediaan-rooiverskuiwing van *z* = 0.1; daar is rooiverskuiwings vir helder rooi sterrestelsels tot so ver as *z* = 0.7, en vir kwasars so ver as *z* = 5. Kwasars met ’n rooiverskuiwing van meer as *z* = 6 is ook waargeneem.

Dataverslag 8 (DR8), wat in Januarie 2011 uitgereik is, sluit in fotometriese waarnemings deur die SDSS-kamera van 14 555 vierkante grade van die hemelruim. Dataverslag 9 (DR9), wat op 31 Julie 2012 uitgereik is, sluit in alle vorige data plus nuwe data van die BOSS spektroskopiese opname, met meer as 800 000 nuwe spektra. Meer as 500 000 van die nuwe spektra is van voorwerpe in die heelal van meer as 7 miljard jaar gelede (rofweg die helfte van die heelal se bestaan).

Datatoegang
-----------

Data van die opname is op die internet beskikbaar. Die **SkyServer** gebruik ’n verskeidenheid koppelvlakke. Beide spektra en beelde is beskikbaar en die koppelvlakke is maklik om te gebruik sodat byvoorbeeld ’n volkleurfoto van enige streek in die lugruim wat gedek is, verkry kan word deur slegs die koördinate te verskaf. Die data is slegs beskikbaar vir niekommersiële gebruik, sonder dat toestemming nodig is. Daar is ook handleidings wat gemik is op van skoolkinders tot professionele sterrekundiges. DR9 verskaf foto's, katalogusse, spektra en rooiverskuiwings met behulp van ’n verskeidenheid soekkoppelvlakke.

Google Sky sluit data van die SDSS in vir streke waarvoor dit beskikbaar is. Direkte toegang tot SkyServer-data is ook van binne Google Sky moontlik.

MilkyWay@home gebruik ook SDSS-data vir die skep van ’n baie akkurate 3D-model van die Melkweg.
**Sven III Grathe** (omstreeks 1125 – 23 Oktober 1157) was van 1146 tot 1157 koning van Denemarke. Hy het van 1152 tot 1154 en weer in 1157 saam met Knoet V regeer. Sven was die buite-egtelike seun van koning Erik II. In 1152 het hy getrou met Adela van Meissen, die dogter van Conrad, Markgraaf van Meissen.

Bewind
------

Toe koning Erik III in 1146 abdikeer, is Sven gekies as die koning van Seeland, maar die volgende paar jaar moes hy veg teen sy teenstander Knoet V, wat in Jutland regeer het. ’n Duitse koninklike intervensie het Sven "eerste koning" gemaak met Knoet as ’n medeheerser, maar Sven se posisie is ondermyn deur sy beweerde tirannieke gedrag.

In 1154 is sy bewind saam deur Knoet en Waldemar I omvergewerp. Ná ’n paar jaar in ballingskap het hy in 1157 met Duitse hulp daarin geslaag om ’n driedubbele verdeling van die koninkryk af te dwing met homself as heerser in Skone.

Op ’n banket (die sogenaamde "Bloedfees" by Roskilde) in 1157 het Sven glo probeer om sy twee teenstanders uit die weg te ruim. Knoet is dood en Waldemar het na Jutland ontsnap. Op 23 Oktober is Sven verslaan by die Slag van die Grathe-vlakte.
**Java-eiland** is 'n woonbuurt op 'n skiereiland in die Oostelike Hawegebied van Amsterdam.

Geskiedenis
-----------

Java-eiland kanaalhuise
Daar is aan die einde van die 19de eeu met die aanleg van die skiereiland in die IJ begin. Aanvanklik was die eiland 'n golfbreker vir die *Oostelijke Handelskade*, net soos die naasliggende KNSM-eiland. Later word dit met die IJkade uitgebrei, en met baggermateriaal uit die Noordseekanaal hoër gemaak. Op die haweterrein wat so ontstaan word ondermeer die Stoomvaart-Maatskappy 'Nederland' wat lyndienste na Nederlands-Indië onderhou het gevestig. Na die Tweede Wêreldoorlog daal handel met die Ooste in die 1950s as gevolg van die dekolonisasie van Indonesië. In die 1980s neem krakers, kunstenaars en stadsnomade besit van die gebied.

In die negentigerjare word die gebied herontwikkel tot woonbuurt volgens 'n plan van die Amsterdamse argitek Sjoerd Soeters. Alle bebouing word gesloop, op een gebou van die Samenwerkende Havenbedrijven (SHB) na. Aan die noordekant van die eiland loop 'n *ontsluitingsweg*, en die eiland word deursny deur vier gragte (anno 1995) met postmodernistiese gragtehuise van verskillende argitekte, en fiets- en loopbrûe van Guy Rombouts en Monika Droste. Die westepunt van die eiland is nog leeg; aan die oostekant sluit dit via twee geboue van die Switserse buro *Diener & Diener* en die Azartplein (met eindpunt van tramlijn 10) aan by die KNSM-eiland.

Java-eiland is met die Oostelijke Handelskade verbind via die Jan Schaeferbrug, vernoem na die Amsterdamse wethouer Jan Schaefer. Die straatname op die eiland verwys meesal na die Indonesiese eiland Java.
*Irrational Geometrics* digitale kuns installasie 2008 deur Pascal Dombis
Linguistics River, 2012 MoMa opvoedkundige net kuns projek
**Digitale kuns** verwys na enige artistieke werk of praktyk wat digitale tegnologie gebruik as deel van die kreatiewe of aanbiedingsproses. Dit kan ook verwys na rekenaarkuns wat digitale media gebruik en daarmee inskakel.

Geskiedenis
-----------

Lillian Schwartz's *Comparison of Leonardo's self-portrait and the Mona Lisa* is gebaseer op Schwartz se *Mona Leo*. 'n Voorbeeld van 'n collage van digitaal gemanipuleerde fotos.
John Whitney het die eerste rekenaar-gegenereerde kuns in die vroeë 1960's ontwikkel deur wiskundige bewerkings te gebruik om kuns te skep. In 1963 het Ivan Sutherland die eerste gebruikersinteraktiewe rekenaargrafiese koppelvlak, bekend as Sketchpad uitgevind.

Andy Warhol het digitale kuns geskep deur 'n Amiga te gebruik waar die rekenaar in Julie 1985 in die Lincoln Center, New York, in die openbaar bekendgestel is. 'n Beeld van Debbie Harry is in monochroom van 'n videokamera afgeneem en gedigitaliseer in 'n grafiese program genaamd ProPaint. Warhol het die beeld gemanipuleer deur kleur by te voeg deur vloedvullings te gebruik.
---

**Coop Himmelb(l)au**  

**Avantgardistiese argitekte-ateljee**  
  


---

**Hoofateljee**  
  
Wene  
 Oostenryk  
  


---

**Internasionale ateljees**  
  
Los Angeles  
 Verenigde State

---

Londen  
 Verenigde Koninkryk

---

Melbourne  
 Australië

---

**Beduidende projekte**  
  

  
  

"Skytower"  
Hoofkwartier van die Europese Sentrale Bank in Frankfurt am Main

---

  
  

Gasometer-woonstelgebou in Wene

---

  
  

Internasionale konferensie-sentrum in Dalian, Volksepubliek China

**Coop Himmelb(l)au** is 'n avantgardistiese argitekte-ateljee wat in 1968 deur Wolf D. Prix, Helmut Swiczinsky en Michael Holzer in die Oostenrykse hoofstad Wene gestig is en intussen op internasionale vlak optree, met filiale in Los Angeles (sedert 1988), Londen, Frankfurt am Main, Parys, Beijing en Bakoe en 150 medewerkers uit 19 lande. Die ateljee verwesenlik 'n verskeidenheid projekte wat binne die kader van argitektuur, stadsbeplanning, ontwerp en kuns val. Sy vernaamste werke sluit die Gasometer B-woonstelgebou in Wene (2001), die *BMW Welt* in München (2007) en *Skytower*, die nuwe hoofkwartier van die Europese Sentrale Bank in Frankfurt am Main (2015), in.

Wolf D. Prix, wat ná die onttrekking van sy vennote Swiczinsky en Holzer uit die ateljee as Coop Himmelb(l)au se hoof uitvoerende beampte en hoofontwerper fungeer, word onder die vroeë baanbrekers van die dekonstruktivistiese stroming binne die internasionale boukuns gereken. Die ateljee het 'n internasionale deurbraak gemaak met hulle uitnodiging tot die uitstalling *Deconstructivist Architecture* wat in 1988 deur die New Yorkse *Museum of Modern Art (MoMA)* gereël is.
Die **Swaardvis** of **Goudvis** (Spaans: *Dorado*) is ’n sterrebeeld in die suidelike hemelruim. Dit was een van die 12 sterrebeelde wat in die 16de eeu deur Petrus Plancius geskep is na aanleiding van waarnemings deur Pieter Dirkszoon Keyser en Frederick de Houtman.

Die Swaardvis bevat die grootste deel van die Groot Magellaanse Wolk; die res is in die sterrebeeld Tafel.

Naam
----

Die naam verwys na die dorade of dolfynvis (*Coryphaena hippurus*), maar die sterrebeeld word gewoonlik as ’n swaardvis uitgebeeld. Hoewel die naam Dorado nie Latyn is nie, maar Spaans, het sterrekundiges dit die Latynse genitiewe vorm *Doradus* gegee toe hulle die konstellasie se sterre name gegee het. Hulle gaan uit van die veronderstelling dat dit nes die ou, nabygeleë sterrebeeld Argo Navis, ’n vroulike naam van Griekse oorsprong is wat op -ō eindig (soos *Io*, *Callisto* of *Argo*). Dié name se genitiewe uitgang is *-ūs*.

Ruimtevoorwerpe
---------------

S Doradus 9.721 is ’n hiperreus in die Groot Magellaanse Wolk. SN1987A is die naaste supernova aan die Aarde wat gevind is sedert die uitvinding van die teleskoop. Die veranderlike ster R Doradus 5.73 het die grootste bekende grootte van enige ster. HE 0437-5439 is ’n hipersnelheidster wat besig is om die swaartekrag van die Melkweg/Magellaanse Wolk-stelsel te ontsnap.

Die Swaardvis is die bekendste daarvoor dat dit die grootste deel van die Groot Magellaanse Wolk bevat. Dié is ’n satelliet-sterrestelsel van die Melkweg wat 1 000 ligjare in deursnee is, sowat 179 000 ligjare ver. In 1987 het die supernova SN 1987A hier ontplof – die naaste supernova sedert SN 1604.

Die sterrebeeld bevat talle sterreswerms, asook die spiraalvormige sterrestelsel NGC 1566 en die Tarantula-newel. N44 is ’n superbel in die Groot Magellaanse Wolk wat 1 000 ligjare wyd is. Die algemene vorm daarvan word veroorsaak deur die 40 warm sterre naby sy kern. Binne-in is ’n kleiner bel bekend as N44F, wat sowat 35 ligjare in deursnee is en gevorm word deur ’n geweldige warm ster in sy kern wat ’n sterrewind het met ’n snelheid van 7 miljoen km/h. N44F het ook stofkolomme waar moontlik nuwe sterrre gevorm word.

Bron
----

* Ian Ridpath and Wil Tirion (2007). *Stars and Planets Guide*, Collins, London. ISBN 978-0-00-725120-9. Princeton University Press, Princeton. ISBN 978-0-691-13556-4.
In wiskunde en fisika beteken die byvoeglike naamwoord **ergodies** eenvoudig dat 'n sisteem aan die ergodiese hipotese voldoen, of dat die sisteem in die studieveld van ergodiese teorie val.

'n Meer presiese wiskundige definisie is as volg: 

Laat {\displaystyle (X,\Sigma ,\mu )} 'n waarskynlikheidsruimte wees, en laat {\displaystyle T:X\to X} 'n maatbehoudende transformasie wees, d.w.s.

{\displaystyle \mu \left(T^{-1}(E)\right)=\mu (E)} vir alle {\displaystyle E\in \Sigma ,}
sodat {\displaystyle \mu } 'n onveranderlike mate onder {\displaystyle T} is. {\displaystyle T} word die **ergodiese transformasie** (met respek tot {\displaystyle \mu }) genoem, en {\displaystyle \mu } word 'n ergodiese mate (met respek tot {\displaystyle T}) genoem as, wanneer ookal {\displaystyle T(E)=E} vir een of ander {\displaystyle E\in \Sigma }, dit geld dat

{\displaystyle \mu (E)=0} of {\displaystyle \mu (E)=1.}
M.a.w. {\displaystyle T} neem "amper alle versamelings heeltemal oor die ruimte". Die enigste versamelings wat dit "nie skuif nie" is sommige versamelings met 'n mate van nul en versamelings wat amper die hele ruimte bevat.

Die versameling van waarskynlikheidsmates op {\displaystyle X} wat ergodies is met respek tot {\displaystyle T} word somtyds aangedui deur {\displaystyle E\_{T}(X)}.
**Sveinbjörn Sveinbjörnsson** (1847 - 1927) was 'n Yslandse komponis en staan veral bekend vir die melodie van Lofsöngur ("Lofsang"), die nasionale volkslied van Ysland.

Sveinbjörnsson was 'n teologie-student toe hy met 'n jong Noorse violinis en komponis, Johan Svendsen, kennis gemaak het. Svendsen het destyds in Leipzig (Duitsland) afgestudeer en Sveinbjörn aangemoedig om self ook in Leipzig of Kopenhagen musiek te studeer. Sveinbjörn het eers na Kopenhagen gegaan, maar sy studies later in Leipzig voortgesit waar Carl Reinecke sy dosent was. Sveinbjörn het sodoende 'n hoër vlak van musikale opleiding geniet as ander destydse musici in Ysland.

Aangesien daar in die laat 19de eeuse Ysland min geleenthede was om sy loopbaan as musikus te bevorder, het Sveinbjörn hom in Edinburg gevestig. Sy komposisies het hoofsaaklik uit melodieuse liedere of poëtiese kamermusiek in die gees van Felix Mendelssohn bestaan. Sveinbjörn het daarnaas ook 'n aansienlike aantal folkloristiese liedere gekomponeer.

In 1922 het die *Alþingi*, die Yslandse parlement, besluit om 'n salaris aan hom te betaal sodat hy in staat was om na sy tuisland terug te keer.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb139241254 (data)
* GND: 124373011
* ISNI: 0000 0000 8155 4590
* LCCN: nr96028823
* MusicBrainz: 976dbfd1-1f0a-45be-8851-b071fb237785
* NTA: 071814299
* VIAF: 74783468
* WorldCat Identities: lccn-nr96028823

 |
| Convair B-36 Peacemaker |
| --- |
|  |
| Tipe | Strategiese bomwerper |
| Bemanning | 13 of 15 |
| Vervaardiger | Consolidated Vultee |
| Eerste vlug | 8 Augustus 1946 |
| Vervaardig | 1946–1954 |
| Aantal gebou | 384 |
| Uit diens gestel | 12 Februarie 1959 |
| Afmetings |
| Lengte | 49,42 m |
| Vlerkspan | 70,12 m |
| Hoogte | 14,25 m |
| Vlerkoppervlak | 443,5 m² |
| Massa en kapasiteit |
| Leë massa | 75 530 kg |
| Maksimum opstygmassa | 186 000 kg |
| Bomvrag | 32 700 kg |
| Vegmassa | 119 318 kg |
| Kragbron |
| Enjins | 6 Pratt & Whitney R-4360-Wasp Major-radiaal-enjins*B-36D en latere ontwerpe*: 2 of 4 bykomende General Electric J47-19 stralerenjins |
| Werkverrigting | 6 x 2 835 kW |
| Snelheid |
| Kruissnelheid | 370 km/h |
| Maksimumsnelheid | 700 km/h |
| Reikafstand | 6 415 km |
| Diensplafon | 13 300 m |
| Klimvermoë | 10,1 m/s |

Die **Convair B-36 Peacemaker** was 'n strategiese bomwerper wat deur Convair vervaardig en tussen 1949 en 1959 uitsluitlik deur die Amerikaanse Lugmag (*United States Air Force, USAF*) gebruik is.

Die B-36 was die grootste massavervaardigde suierenjinvliegtuig en het met 70,1 meter die breedste vlerkspan van enige vegvliegtuig gehad wat ooit gebou is, alhoewel enkele groter militêre vragvliegtuie vervaardig is. Die B-36 was die eerste bomwerper wat in staat was om enige kernwapen uit die Amerikaanse arsenaal regstreeks vanuit sy vier bomruimtes af te werp sonder dat wysigings aan die vliegtuig aangebring moes word. Met 'n maksimum reikafstand van 9 700 kilometer en 'n maksimumbomvrag van 33 000 kilogram was die B-36 die eerste bemande interkontinentale bomwerper ter wêreld. 

Die ontwikkeling van die B-36 het in die vroeë 1940's begin nadat die militêre gebeure in Europa vrese oor 'n Duitse inval in die Verenigde Koninkryk laat ontstaan het. Ná 'n moontlike Duitse besetting van die VSA se belangrikste bondgenoot sou hierdie bomwerpers in staat wees om teikens in Europa vanuit die Amerikaanse vasteland te bereik, met tussenlandings in die Amerikaans-besette Ysland.

Vanaf Februarie 1956 is B-36-bomwerpers geleidelik deur B-52s vervang. Die laaste vliegtuig is in Februarie 1959 uit bedryf gestel.
**Jasper van Zyl** is ’n Afrikaanse digter.

Lewe en werk
------------

Jasper van Zyl is in November 1987 as die jongste van drie broers in die Paarl gebore. Hy word as pastoriekind groot op Lambertsbaai, Kimberley en Upington en dan Gansbaai, vanwaar hy skoolgaan aan die Hoërskool Hermanus. Hier matrikuleer hy in 2006. Op skool is hy mede-liedjieskrywer en sanger van die akoestiese rockgroep Roffelvuur, wat in 2004 die Heuer-liriekprys vir skolerockgroepe wen. Hy word later webmeester van *kitaar my kruis*, ’n webwerf wat Afrikaanse kitaartabs op die Internet beskikbaar stel. Na skool studeer hy in die medisyne aan die Universiteit van Stellenbosch. Hier is hy stigter en voorsitter van die studentegroep TBAK (Tygerbergers vir die Behoud van Afrikaans in die Klaskamer) wat hulle beywer vir die gelyke beregtiging van Afrikaans in die opleiding van mediese studente. Hy dien ook op die redaksie van *tMatie*, die studentekoerant vir die Tygerberg-kampus. Na afloop van sy studie lewer hy sy praktiese diens aan Vredendal Hospitaal in die Wes-Kaap.

Hy lees reeds in 2005 van sy gedigte voor by Woordfees en Versindaba op Stellenbosch en tree ook in 2008 by Versindaba op met toonsettings van sy eie gedigte. Per geleentheid is hy begeleidende digter vir SkryfNet, LitNet se aanlyn-skryfskool, waar skoolleerlinge gratis touwys gemaak word oor die digkuns.

Skryfwerk
---------

Hy publiseer van sy gedigte op die Internet op PoësieNet. Sy gedigte word ook opgeneem in die geleentheidsbundels wat na Versindaba uitgereik word en versamelbundels soos "*Nuwe stemme 3*", "*My ousie is ’n blom*" en "*Groot verseboek*". In 2011 debuteer hy met die bundel "*Die lewe tussen pikkewyne*", waarin die beeldryke gedigte die absurde van die alledaagse uitbeeld. Op simboliese wyse word die wêreld omskep in ’n droomagtige werklikheid. Temas wat aangespreek word sluit veral die leefwêreld van die jongmens in, soos jong liefdes, skoolervarings en onderwyseresse, met die liefdesgedig "*Jy is aan die stuur*" ’n hoogtepunt met sy treffende vergelyking van die geliefde met die natuur en leweskepping. "*Die lewe tussen pikkewyne*" is in 2013 op die kortlys vir die toekenning van die Ingrid Jonker-prys.

Publikasies
-----------

| Jaar | Publikasie |
| --- | --- |
| 2011 | Die lewe tussen pikkewyne |

Bronnelys
---------

### Tydskrifte en koerante

* Anoniem "Kuber-slypskool vir jong digters" "Beeld" 21 Januarie 2013
* Nieuwoudt, Stephanie "jong digter wil hê verse moet self praat" "Beeld" 20 Julie 2011

### Internet

* Facebook:
* LitNet:
* NB-Uitgewers:  Geargiveer 10 Augustus 2016 op Wayback Machine
* Versindaba:  Geargiveer 15 Julie 2017 op Wayback Machine

### Resensies

1. ↑  Visagie, Andries "Beeld" 20 Junie 2005
2. ↑  Hambidge, Joan "Rapport" 12 Junie 2005:
3. ↑  Hambidge, Joan Slipnet:
4. ↑  Pieterse, Henning "Beeld" 8 Augustus 2011
Ergonomika is die studie en die wetenskaplike proses om die fisiese omgewing, objekte en prosedures te ontwerp dat dit die gebruiker die beste pas. Dit word hoofsaaklik toegepas in die werksomgewing waar die gebruiker die werker is.

Oor die algemeen kla werkers oor lae rug pyn – nie net kantoorwerkers nie. Dis 'n algemene probleem onder konstruksiewerkers en werkers in die landbou. As iemand pyn of ongemak ervaar, is hy minder produktief.

Die werkgewer moet die eenvoudige vraag vrae:, "Wat word van die werker verwag om die taak te verrig?"

Ergonomika kan voorsien dat daar minder beserings in die werksomgewing is en dus ook verminderde eise. Op die langtermyn kan Ergonomika dus finansieel voordelig tot die werksplek wees. Neem byvoorbeeld 'n werker wat lank voor die rekenaar sit. Daar is konstante druk op sy rugwerwels. Na 15 jaar van werk, is dit dan verstane dat hy lae rug pyn het. Ergonomika kan spesifiek aangepas word by die werkstasie en dit optimaal ontwerp deur die meubels aan te pas.

'n Ergonomiese stoel bestaan uit die volgende komponente en moet aangepas word by die spesifieke werker:

1. Die **stoelhoogte** moet sorg dat die werker se voete stewig op die grond is. Indien sy voete nie die grond raak nie, moet 'n voetbankie gebruik word.
2. Die **armleunings** moet so gestel wees dat die werker se skouers nie opgetrek word nie. Dit kan gestel word tot net bo die tafel.
3. 5 **Wiele** onder die stoel in die vorm van 'n ster
4. Die **sitplek lengte** moet die werker pas, so dat sy bobene stewig op die stoel is. Die werker se lengte sal in ag geneem moet word.
5. **Rug ondersteuning** wat verstel kan word.
***Vir die voëls*** is ’n Afrikaanse rolprent wat op 25 November 2016 vrygestel is. Die fliek is gebaseer op 'n kortverhaal deur Irma Humpel, getiteld "*Slim vang sy baas*". Die storie gaan oor die ware liefdesverhaal van Irma en Sampie de Klerk van Newcastle. Irma het dit ingeskryf vir ’n leserswedstryd op soek na ’n draaiboek om Huisgenoot se 100ste bestaansjaar te vier. Huisgenoot het die film in samewerking met kykNET Films en The Film Factory vervaardig.

Genre
-----

Die film is ’n romantiese drama wat in die laat-sewentigs afspeel. Hubare mans was op die grens vir diensplig en vroueregte ’n onbekende konsep. Musiektreffers uit die 1970’s, soos Carike Keuzenkamp se *Hoeka Toeka* en Glenys Lynne se *Ramaja*, kan in die fliek gehoor word. Die fliek het ’n 10-12 OLG-ouderdomsperk (ouerleiding weens geweld).

Rolverdeling
------------

* Simoné Nortmann as Irma Humpel
* Francois Jacobs as Sampie de Klerk
* Elize Cawood as ouma
* Lara Kinnear as Marieda
* Bennie Fourie as Karel
* Neels van Jaarsveld as Ivan
* Nicola Hanekom as Alta
* Drikus Volschenk as Willem sr.
* Edrien Erasmus as Dina
* Leandry Smit as Irma Humple jr.
* Candice Kruger as Marieda jr.
* Liam Bosman as Sampie de Klerk jr.

Storielyn
---------

In die fliek is Irma Humpel ’n korrelkop-rabbedoe wat in die laat 1970’s in ’n trourok voor die kansel beland. Die bruidegom is die seun wat haar kleintyd geterg het. Tot kort tevore het sy vas geglo dat onafhanklikheid die enigste vorm van vryheid is, maar intussen het Sampie de Klerk haar oor haar oortuigings laat nadink.

Sien ook
--------

* Lys van Afrikaanse rolprente
Animasie
**Swaartegolwe** of **swaartekraggolwe** is golwe in 'n voorwerp se swaarteveld, of anders gestel is dit 'n vervorming van ruimtetyd wat soos 'n golf van 'n voorwerp uitgestuur word. Swaartegolwe ontstaan deur die vernselling van 'n massa. Die golwe is egter baie klein en moeilik waarneembaar, wat daartoe aanleiding gegee het dat dit bykans honderd jaar geduur het van hul teoretiese voorspelling tot hul eerste eksperimentele waarneming. 

In Newton se teorie word 'n verandering in die swaarteveld oombliklik regdeur die heelal gevoel, maar in die relatiwiteitsteorie kan geen kousale effek vinniger as die ligsnelheid voortplant nie. Die krommingstensor van die swaartekrag bevredig die golfvergelyking. Dit volg dan dat die versteuring van die swaarteveld teen ligsnelheid deur die ruimte sal voortplant. Hierdie voortplantende versteuring word 'n swaartegolf genoem.

Geskiedenis
-----------

Einstein het in 1916 probeer om te bereken hoeveel energie 'n draaiende staaf sal uitstraal as hy op sy vinnigste draai, net voordat hy breek. Wat hy gevind het is 'n waarde van ongeveer 10-37J/s, wat te klein is om eksperimenteel waar te neem. In die heelal is daar egter baie groot massas wat versnel (soos sterre wat rondom mekaar wentel) en daar is gedink dat hulle bronne van waarneembare swaartegolwe kon wees.

In 1959 het Joseph Weber van die Universiteit van Maryland gepoog om swaartegolwe uit die heelal te meet met siliders van aluminium en sy resultate het aanvanklik baie belangstelling gewek, maar ander groepe kon nie sy metings herhaal nie.  Ook die Apollo-projek se swaartekragmeter op die maan het nie gehelp nie. Dit was die begin van 'n lang reeks pogings om die bestaan van swaartegolwe te toon.

Ontdekking
----------

Op Donderdag 11 Februarie 2016 kondig wetenskaplikes van die *Laser Interferometer Gravitations-Wave Observatory (Ligo)* aan dat swaartegolwe uiteindelik na vyftig jaar van pogings suksesvol waargeneem is. David Reitze, die direkteur van die observatorium meld dat hulle detektor twee swart gate, die een 35 keer die massa van ons son, die ander 'n bietje kleiner, waargeneem het, terwyl hulle baie vinnig (30 keer per minuut) om mekaar gedraai het. Die snelheid het toegeneem tot 250 keer per sekonde en toe het die twee reusagtige massas teen mekaar gebots.

Die 2017-Nobelprys vir fisika is toegeken aan Rainer Weiss, Kip Thorne en Barry Barish vir hul rol in die regstreekse waarneming van swaartegolwe.
**Sistemiese funksionele grammatika** (SFG) is 'n grammatika-model wat ontwikkel is deur Michael Halliday — en is die welbekendste komponent van 'n breë sosiale semiotiese benadering tot taal, 'n konsep oorspronklik beskryf deur Halliday in die sestigerjare van die vorige eeu. Die byvoeglike naamwoord *sistemiese* word hier gebruik om te verwys na die uitgangspunt van taal as 'n netwerk sisteme, of binneverwante stelle keuses om betekenis te skep. Die byvoeglike naamwoord *funksionele* word gebruik om aan te dui dat hierdie benadering gemoeid is met betekenis.
SFG bemoei himself veral met die 'keuses' wat beskikbaar gestel word aan die sprekers van 'n taal deur die taal se grammatikale sisteme. Daar word veronderstel dat hierdie keuses betekenisvol is en die sprekers se bedoelings oordra aan die konkrete vorme van die taal. SFG poog om 'n blik te werp op taal beide in verband met die struktuur (grammatika) en die woorde daarvan.

Funksies in SFG
---------------

Dit word verdeel in drie breë areas, genoem metafunksies: die idee-, die interpersoonlike, en die teksfunksie.

* Die *idee-funksie* is die grammatika waarmee die wêreld verteenwoordig word. Met ander woorde, wat die voorstellingsinhoud daarvan is. 'n Sin wat sou lui: "Die lug is blou", is 'n voorbeeld van hierdie funksie.
* Die *interpersoonlike funksie* is die grammatika wat gebruik word om sosiale verhoudings te vergestalt, soos deur middel van vrae, versoeke, bevele of wanneer kontrole verkry word. Hierdie funksie gaan dus oor die interaksie tussen mense, hul samelewing en kultuur.
* Die *teksfunksie* is die grammatika waarmee taalkundige elemente in breër teks ingeweef word (byvoorbeeld deur tematisering), of meer eenvoudig, die retoriese struktuur van teks (soos 'n bywoordelike bysin).

Funksies van taal, volgens die SFG-model
----------------------------------------

Kyk na Michael Halliday.

Verwantskap met die generatiewe grammatika-model
------------------------------------------------

Halliday se teorie poog om te verduidelik hoe die aanhoudende uitstroming van klank betekenis verwerf. Dit is 'n benadering in skerp kontras met dié van Noam Chomsky en poog nie om Chomsky se vraag: *Wat is die voltooide reëlsisteem wat alle en slegs grammatikale sinne genereer?* te probeer beantwoord nie. 
In teenstelling met Chomsky se siening dat taal 'n onderafdeling van sielkunde is, kyk Halliday se model daarna of dit 'n onderafdeling van die sosiale wetenskap is.

Bron
----

Verkort vanaf Systemic functional grammar op die Engelse wikipedia.
'n Spermsel penetreer ’n ovum vir bevrugting.
’n **Sperm** (meervoud: sperma) is ’n manlike geslagsel of gameet. Dit word ook ’n **spermatosoön** (meervoud: spermatosoa) genoem, van die Griekse woorde σπέρμα, "saad", en ζῷον, "lewende wese".

Die menslike spermsel is haploïed en bevat dus slegs die helfte soveel chromosome as die liggaamselle van die vader. Dit moet dus saamsmelt met die vroulike gameet, die ovum (eiersel), om bevrugting te bewerkstellig en ’n sigoot te vorm wat gewoonlik verder tot ’n embrio ontwikkel. Die sigoot is dus ’n diploïede sel met ’n volledige getal chromosome (twee halwe stelle, een van elke ouer). 

In die mens bevat elke gameet, manlik of vroulik, ’n unieke geslagschromosoom wat tydens bevrugting die geslag van die sigoot bepaal. Die eiersel sal altyd ’n X-chromosoom bydra, maar ’n spermsel kan ’n X- óf Y-chromosoom bevat. As die sperm wat die ovum bevrug ’n X-chromosoom het ('n 50/50-kans), sal die sigoot vroulik wees met ’n genotipe "XX". As die sperm egter ’n Y-chromosoom bevat, sal die sigoot manlik wees met die genotipe "XY".

Die sperma van diere word vervaardig deur spermatogenese in die manlike geslagskliere (testes/testikels) deur middel van meiotiese selverdeling. Dit word na buite die liggaam vervoer in ’n vloeistof bekend as semen tydens ’n proses bekend as ejakulasie. Elke dier se sperma lyk mikroskopies effens anders en het unieke eienskappe. Die morfologie van die kopgedeelte is dikwels kenmerkend van ’n sekere spesie, hoewel die spoed waarteen die sel swem, hoe lank die selle buite die manlike liggaam leef en die getal selle in ’n millileter semen alles eienskappe is wat tussen spesies verskil.

Anatomie
--------

'n Spermsel bestaan uit ’n kop, middelstuk en stert. 

Die kop word omring deur die kapselstruktuur genaamd die akrosoom, wat ensieme bevat wat penetrasie van die ovum moontlik maak. Dit bevat ook die selkern met die dig verpakte chromatienvesels (DNA) wat uiteindelik tydens bevrugting in werking tree. 

Die middelstuk het ’n sentrale filamentagtige kern met baie mitochondria wat dit omring. Die groot getal mitochondria is nodig om ATP ('n energieryke molekule) te vervaardig wat die reis deur die vroulike geslagstelsel tot by die eiersel moontlik maak.

Die stert, of flagellum, voer voortdurende swiepbewegings uit wat die spermatosoön vorentoe dryf.

’n Menslike sperm.

Sien ook
--------

* Urologie