recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Anton van Wouw-huis** |
|  |
| Anton van Wouw-huis |
| 

---

 |
| Ander name | Van Wouw-huis |
| Plek | Brooklyn, Pretoria |
| Land |  Suid-Afrika |
| Openingsjaar | 1974 |
| Geopen deur | Dr Anton Rupert (1916 - 2006) |
| Tipe museum | Kunsmuseum |
| Webtuiste | *Anton van Wouw Museum* |

Die **Anton van Wouw-huis** was die laaste tuiste en ateljee van die beeldhouer Anton van Wouw (1862-1945). Die huis, wat nou aan die Universiteit van Pretoria behoort, staan op die hoek van Clark- en Rupertstraat in Brooklyn, Pretoria.

Geskiedenis
-----------

Anton van Wouw in Rome, c. 1896–1899
Die erf waarop die huis gebou is, het aanvanklik aan mnr J Brookes behoort. Die erf het drie keer van eienaar verwissel voordat Van Wouw dit in 1937 gekoop het. Van Wouw het die argitek Norman Eaton aangestel om die huis as woonplek en ateljee te ontwerp en die huis is in 1938 voltooi. Van Wouw wat 'n natuurliefhebber was, het Eaton aangesê om ‘n woning te ontwerp waar argitektuur en die natuur ‘n verwantskap met mekaar het.

Van Wouw het in die huis gewoon vanaf 1939 tot en met sy dood op 30 Junie 1945. Professor en mev S F Oosthuizen van die Universiteit van Pretoria het daarna in die huis gewoon tot en met 1973.

Dr Anton Rupert van die Rembrandt Groep, het op 16 November 1973 aangekondig dat die groep ‘n donasie aan die Universiteit van Pretoria gemaak het om die Van Wouw Huis aan te koop, en die huis het die universiteit se eiendom geword. Dr Rupert het die huis amptelik op 21 Mei 1974 aan die universiteit oorhandig.

Bronne
------

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Anton van Wouw-huis.
* Geskiedenis van die Van Wouw Huis Universiteit van Pretoria. *URL besoek op 4 Julie 2014*
* House Anton van Wouw www.artefacts.co.za. *URL besoek op 4 Julie 2014*
* Van Wouw House www.dutchfootsteps.co.za. *URL besoek op 4 Julie 2014*

Koördinate: 25°46′22.92″S 28°14′30.02″O﻿ / ﻿25.7730333°S 28.2416722°O﻿ / -25.7730333; 28.2416722
**Geoffrey Chaucer**

**Middeleeuse Engelse digter, filosoof, alchemis, sterrekundige en diplomaat**

---

**Beduidende werke**  
  

  

*The Canterbury Tales*  
  
*The Book of the Duchess*  
*House of Fame*  
*Legend of Good Women*  
*Troilus and Criseyde*

**Geoffrey Chaucer** ([ˈtʃɔːsər]; \* omstreeks 1343; † 25 Oktober 1400 in Londen) word algemeen as die beduidendste Engelse digter van die Middeleeue en as die "vader van die Engelse literatuur" beskou. Hy is veral bekend vir sy verhale, *The Canterbury Tales*, een van die belangrikste werke in die Engelse letterkunde. Dit handel oor ’n groep pelgrims wat na Canterbury reis en vir mekaar stories vertel.

Terwyl hy tydens sy leeftyd wye erkenning en waardering as skrywer, filosoof, alchemis en sterrekundige geniet het (hy het vir sy tienjarige seun Lewis 'n wetenskaplike verhandeling oor die astrolabium geskryf), het hy daarnaas ook 'n suksesvolle loopbaan in die staatsdiens gevolg en hom as burokraat, howeling en diplomaat bekwaam.

Chaucer se literêre werk sluit naas *The Book of the Duchess*, *House of Fame*, *Legend of Good Women* en *Troilus and Criseyde* veral sy befaamde *Canterbury Tales* in. Chaucer het 'n beslissende rol in die taalkundige proses gespeel waardeur Middelengels as destydse omgangstaal sy status as literêre taal sou herwin, in 'n tyd toe die literêre lewe in Engeland nog deur Frans en Latyn oorheers is.

Hy was die eerste digter wat in die sogenaamde *Poets' Corner* van die Londense Westminster-abdy ter ruste gelê is.
Die Poolse en...
...Tsjeggiese deel van die Ysergebergte
Landskapstoneel in die Ysergebergte
Die **Ysergebergte** (Duits *Isergebirge*, Tsjeggies *Jizerské hory*, Pools *Góry Izerskie*) is die mees westelike gedeelte van die Sudete-bergreeks en vorm die verbinding tussen die Duitse Zittause Gebergte en Lausitzer Gebergte en die Pools-Tsjeggiese Reusegebergte.

Die Ysergebergte loop deur die grensgebied tussen Pole en Tsjeggië (net soos in die geval van die Reusegebergte is die groter deel van die bergstreeks aan die Tsjeggiese kant van die grens geleë). Dit is die brongebied van drie riviere - Jizera (Duits *Iser*), Queis en Lausitzer Neiße. Die Jizera vorm ook die grenslyn tussen Pole en Tsjeggië.

Die hoogste punte in die Ysergebergte is effens hoër as 1 100 meter. Die bekendste bergpiek, Smrk (Duits *Tafelfichte*, 1 124 m) is naby die grens geleë. Die Jizera ontspring aan sy voet. Die bergkam Wysoki Grzbiet (*Hoher Iserkamm*) aan die Poolse kant van die grens loop vanuit die Smrk tot by die hoogste bergpiek in die reeks, Wysoka Kopa (*Hinterberg*, 1 126 m).

Die Ysergebergte bestaan net soos die Rotsgebergte hoofsaaklik uit graniet en vorm met sy hoë neerslae 'n soort reuse-waterreservoir. Die reënwater word deur uitgestrekte nat, sponsagtige turf-moeras feitlik opgesuig. In die moerasgebiede ontspring dan 'n verskeidenheid klein bergriviere wat òf in die Jizera òf in die Lausitzer Neiße uitmond. Aangesien die Jizera deel uitmaak van die Elbe-stroomgebied en die Lausitzer Neiße in die Oder uitmond, vorm die Ysergebergte 'n waterskeiding tussen Noord- en Oossee.
**Henley-on-Klip** is 'n Afrikaanse rolprent wat handel oor die busramp wat op 28 Januarie 1970 by die dorp Henley-on-Klip in Gauteng, Suid-Afrika plaasgevind het. Die film is gemaak om die gebeure in herinnering te roep.

Genre
-----

Dit is 'n dokumentêr oor die busramp wat die gemeenskap op 28 Januarie 1970 getref het toe 23 leerlinge van die Hoërskool Dr Malan in die ongeluk gesterf het.

Hoofrolspelers
--------------

* Philip Nolte
* Heinrich Löhrke

Storielyn
---------

Johan le Roux, destyds 'n matriekseun, het die Wolraad Woltemade-toekenning ontvang vir sy heldedaad gedurende die insident en sy storie vorm die kern van die film. Die busramp is 'n vergete deel van Suid-Afrika en Meyerton se geskiedenis en baie inwoners van die omgewing het vriende of familie wat deur die ramp geraak is. Dit is juis daarom dat hierdie storie met sensitiwiteit en empatie hanteer word.

Die film is 'n drama gebaseer op werklike gebeure, en fokus op vyf van die gesinne wat geraak is deur die ramp. Hierdie film sal verseker dat die gebeure van daardie dag nie vergeet word nie, en dit vertel die verhaal van 'n tragiese gebeurtenis wat 'n Afrikaanse gemeenskap saamgesnoer het in hul tyd van nood.

Intense navorsing oor die busramp is gedoen en Johan le Roux se familie was baie nou betrokke by die vervaardiging van die film.

Die draaiboek van die film is geskryf deur Marelize Engelbrecht, 'n professionele draaiboekskrywer en aktrise. Die regisseur was Marguelette Louw.

Die fliek is vervaardig deur L3 Productions; Heinrich Löhrke, Hannes Loock en Marguelette Louw.

Sien ook
--------

* Lys van Afrikaanse rolprente
* Henley-on-Klip, die dorp
Die **Henkel-se geelhout** (*Podocarpus henkelii*) is 'n boom wat inheems aan Suid-Afrika is. Hulle kom in Afromontane woude vanaf King William's Town, langs die groot platorand, tot by Pietermaritzburg voor. Hulle het die langste blare van die geelhoutbome, en dié is kenmerkend neerhangend. Die spesie is ook inheems in Malawi, Tanzanië en Zimbabwe.

Die boom se FSA-nommer is 17. Soos ander geelhoute is dit 'n beskermde spesie in Suid-Afrika, en kan net met die nodige lisensie benut word.

Voortplanting
-------------

*P. henkelii* is 'n tweehuisige, meerjarige, immergroen boomsoort. Manlike en vroulike bome kry in die lente keëls. Die manlike keëls word in die vegetatiewe blare se oksels gevorm; feitlik uitsluitend op takkies van die vorige groeisiklus. Gedurende die vrystelling van die stuifmeel groei die keëls tot ongeveer 40 mm lank. Hulle word gewoonlik in groepies van drie aangetref. Volwasse stuifmeelkorrels bevat gewoonlik ses of sewe kerne. In Pretoria begin hulle aan de begin van September hulle stuifmeel vry te stel en dit duur ongeveer drie weke. Die bestuiwing vind plaas deur die wind soos in alle Podocarpaceae. Die vroulike keëls verskyn teen die einde van Augustus. Hulle word in die oksels van jong blare gedra. Dit bestaan uit een of meer saadknoppe wat ongeveer 3 mm lank word. Die saadknop se poortjie ontwikkel 'n bestuiwingdruppel wat weer verdwyn as dit stuifmeel ontvang het. Onbestuifde knoppe word met verloop van tyd afgestoot.
Bevrugting vind gewoonlik vyf of ses weke ná die bestuiwing plaas.

Fotogalery
----------

* 'n Mediumgrootte boom.'n Mediumgrootte boom.
* BlareBlare

Sien ook
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Podocarpus henkelii***. |

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 ISBN 978 1 77007 832 1
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online

|  |  |
| --- | --- |
| Taksondatabasisse | 
* Wd: Q5428443
* APDB: 231584
* ARKive: podocarpus-henkelii
* Conifers.org: Podocarpus\_henkelii
* EoL: 1033708
* EPPO: PODHK
* GBIF: 5286114
* GRIN: 29115
* iNaturalist: 135626
* IUCN: 42507
* NCBI: 3366
* Plant List: kew-2551793
* Tropicos: 25600040
* WCSP: 379538

 |
'n Volstruis beweeg bipedies voort. Dit is die vinnigste lewende tweevoetige dier.
**Bipedie** of **tweevoetigheid** is die vermoeë om op die twee agterste ledemate op die grond te loop. Diere word as tweevoetig beskou as hulle hoofsaaklik op die agterste ledemate beweeg. Diere wat af en toe 'n paar sekondes op sodanige manier voortbeweeg, is nie tweevoetig nie.

Die mens is die bekendste tweevoetige spesie op Aarde. Ander primate, met dieselfde voorouers as die mens, soos die gorilla en die sjimpansee, is ook in staat om op die agterste ledemate te loop.

Bipedie is nie altyd dieselfde as om regop te loop nie. Die Australopithecus beweeg al bipedies voort, maar Homo erectus was die eerste om regop te loop. 'Regop' in die konteks verwys na 'met die kop bo die nek'.

Redes
-----

Die kangaroe is ook bipedies.
Van die moontlike redes hoekom diere evolusionêr bipedies ontwikkel het, sluit in:

* Beter uitsig oor die veld om vir predatore uit te kyk.
* Kos kan van hoër bome en bosse bekom word.
* Maak die hande vry om kos, implemente en wapens te dra.
* Verminder blootstelling aan die son.

Bipediese diere
---------------

Die meer bekende tweevoetige spesies is:

* Mens
* Kangaroes
* Voëls
* Pikkewyne
Biosfeerreservaat Rhön, Duitsland
Totaalreservaat Plagefenn in die Biosfeerreservaat Schorfheide-Chorin, Duitsland
Biosfeerreservaat Nasionale Weskuspark, Wes-Kaap, Suid-Afrika
Biosfeerreservaat Mount Kenya, Kenia
'n **Biosfeerreservaat** is 'n modelgebied waarin volhoubare ontwikkeling in ekologiese, ekonomiese en sosiale opsig eksemplaries verwesenlik word en wat in die algemeen erkenning deur UNESCO geniet. Biosfeerreservate is in elk geval ook bewaringsgebiede waarin biodiversiteit as die hele spektrum van spesies, ekostelsels, hul funksies en genetiese hulpbronne beskerm word. Die spesifieke kenmerk van biosfeerreservate lê in die feit dat hierdie natuurbewaring veral daardeur gewaarborg word dat mense die gebied ekonomies mag ontgin.

Alle UNESCO-biosfeereservate is deel van 'n globale netwerk waarin kennis uitgeruil word, en hulle dien as uitgangspunte vir navorsing, die monitor van die omgewing en opvoeding. In 'n aantal lande word biosfeerreservate deur wetgewing gedefinieer en kan sodoende tydelik sonder erkenning deur UNESCO bestaan.

UNESCO se Internasionale Koördinasieraad vir die Mens en Biosfeer-program verleen die status van biosfeereservaat aan gebiede wat in 'n globale konteks as eksemplaries vir 'n unieke ekostelsel of 'n belangrike kultuurlandskap beskou word. 'n Voorvereiste vir die erkenning deur UNESCO is dat die bewoners van 'n biosfeerreservaat die konsep van volhoubare ontwikkeling ondersteun.

In Julie 2011 was daar 580 biosfeerreservate in 114 lande.
| **BioShock** |
| --- |
|  |
| **Naam**: | BioShock |
| **Ontwikkelaar**: | 2K Boston/2K Australia |
| **Gepuliseer**: | 24 Augustus 2007 |
| **genre**: | Eerste persoon skieter |
| **Modus**: | Eénspeler; |
| **Tegniese implementasie**: | Unreal Engine 3 |
| **Platform**: | Windows, Xbox 360, PlayStation 3 |
| **Amptelike webwerf**: |  Geargiveer 25 Mei 2002 op Wayback Machine |

**BioShock** is 'n eerste persoon skieter videospeletjie van 2K Boston/2K Australia (voorheen bekend as *Irrational Games*) vir die Xbox 360 en Windows-platform. Dit is op 21 Augustus 2007 in die Verenigde State vrygestel, en op 24 Augustus 2007 in die EU en Suid-Afrika. Die spel is gepubliseer deur 2K Games.

In die spel ontdek die speler die distopie van *Rapture*, 'n onderwaterstad in 'n alternatiewe geskiedkundige 1960. Daar woon gemuteerde wesens en meganiese robotte. Die argitektuur en samelewing van Rapture is sterk gebaseer op die werk van Ayn Rand, veral haar werk *Atlas Shrugged*. In die spel is een van die karakters se naam Andrew Ryan.

Die spel word deur sy ontwikkelaars beskryf as die *geestelike opvolger* van die spel *System Shock 2*.
Die naam **Henning** is inheems tot die Noord-Duitse gebiede Mecklenburg, Hannover, Hamburg, Holstein en Pommere. Veral die stede Stralsund en Greifswald, in Mecklenburg, naby die Baltiese See staan bekend as plekke waar die naam ontstaan het. Albei stede was tot en met die Dertigjarige Oorlog (1618 — 1648) deel van Denemarke. Tussen die jare 1300 en 1500 is die naam Henning as 'n gewilde bynaam aan Johannes se seun gegee. In die ou Baltiese dialek is 'n hoenderhaan 'n "hen" genoem (hen = manlik, henne = vroulik). Die Baltiese (of Noord-Duitse) "ing" is bygevoeg om aan te dui dat dit 'n naam is wat afgelei is van 'n vader of voorsaat se naam. In moderne Afrikaans sou ons hom Haantjie genoem het. Dit was dus ’n vriendelike manier om so ’n persoon aan te spreek.

Die naam het ontstaan onder edelmanne en ridders, soos 

* Henning = Johannes Older, wat in 1290 in die omgewing van Stralsund gewoon het.
* Henning = Johannes Brunswick, wat in 1305 te Kolberg gewoon het. Kolberg val vandag binne die grondgebied van Pole, maar was gedurende 1305 deel van die Staat wat vandag Duitsland genoem word.
* Henning = Johannes Dotenberg (Ridder), wat in 1326 in die omgewing van Greifswald woonagtig was. Daar word vermoed dat hy 'n nasaat van Johannes Older was.
* Graaf Henning van Irkesleve wat in 1330 in Haldslohe gewoon het.

Gedurende die 13/14e eeue het nasate van hierdie eerste Hennings versprei oor die gebiede wat vandag as Duitsland, Denemarke en Noorweë bekend is. Alle rekords uit hierdie tyd het egter met verloop van tyd verlore gegaan.

Gedurende die 17e en 18e eeu het verskeie Hennings begin om elders heen te verhuis — ook na die nuwe wêreld. So vind ons vandag een van die grootste Henning stamme in Suid-Afrika. Henning gesinne word vandag egter in bykans al die beskaafde lande van die Westerse wêreld gevind.

'n Paar Henning nasate het egter in die omgewing van Stralsund en Greifswald agtergebly. Dit is bekend dat Jacob Henning (die oue), gedurende 1635 te Demmin (naby Greiffswald) gebore is. Jacob Henning en sy nasate het as die Henning familie van Karnin bekend geword. Karnin is ongeveer 25 km vanaf Stralsund. Jacob Henning en sy nasate was groot en welgestelde grondeienaars wat in 'n kasteel gewoon het. Hierdie kasteel is gedurende 1945, tydens die Tweede Wêreldoorlog deur die Kommunistiese regering, wat Oos-Duitsland oorgeneem het, gekonfiskeer. Die familie het hierna oor Wes-Duitsland versprei.

Mense
-----

### Suidelike Afrika

* Andries Gerhardus Henning (1859–1932), Oranje-Vrystaatse politikus
* Francois Henning, Suid-Afrikaanse musikant wat onder die verhoognaam Snotkop optree
* Nan Henning (1910–2003), Afrikaanse skryfster
* Pieter Hendrik Henning (1886–1975), Argentynse en Suid-Afrikaanse outeur

### Verenigde State

* Pat Henning (1908–1973), Amerikaanse akteur

Notas
-----

1. ↑  Bahlow H.: "Deutsches Namenlexikon". Familien und Vornamen nach Ursprung und Sinn erklärt. München, 1977, p228

Boeke
-----

* *Die Henning-familiekroniek*, ISBN 0620203005
**William Booth** (1829–1912) was 'n Britse evangelis. Hy was die stigter en die eerste generaal van die Heilsleër. Hy het dié organisasie in 1865 as die *The Christian Mission* gestig, en dit in 1878 na die Heilsleër hernoem. Hierdie Christelike beweging met sy kwasi-militêre struktuur het vanuit Londen na verskeie wêrelddele versprei en is bekend vir die humanitêre hulp wat hulle lewer.

Beginjare
---------

William Booth is op 10 Julie 1829 in Nottingham, Engeland gebore. Hy was die enigste oorlewende seun van Samuel Booth en Mary Moss. Samuel Booth was 'n ryk man, wie se besigheid later in sy lewe bankrot gespeel het. Sy pa is in 1842 oorlede. Hy laat sy vrou en kind brandarm agter.

Ná sy pa se dood bekeer Booth homself en word hy sterk gelowig. Hy het preke in die kerk en op straat gelewer, en word later 'n evangelis binne die Metodistiese kerk. In 1858 word hy as pastoor in Gateshead aangestel. Hy was egter nie gelukkig nie en wou hom voltyds op evangelisasie toespits. In 1861 is sy versoek om voltyds te evangeliseer weer verwerp, waarna hy 'n onafhanklike evangelis word. Sy boodskap bly egter dieselfde.

Booth is op 16 Junie 1855 met Catherine Mumford getroud. Die egpaar het agt kinders gehad:

* Bramwell Booth (8 Maart 1856 – 16 Junie 1929).
* Ballington Booth (28 Julie 1857 – 5 Oktober 1940).
* Kate Booth (18 September 1858 – 9 Mei 1955).
* Emma Booth (8 Januarie 1860 – 18 Oktober 1903).
* Herbert Booth (16 Augustus 1862 – 25 September 1926).
* Marie Booth (4 Mei 1864 – 5 Januarie 1937).
* Evangeline Booth (25 Desember 1865 – 17 Julie 1950).
* Lucy Booth (18 April 1868 – 18 Julie 1953).

Sendingwerk
-----------

Standbeeld van William Booth.
In 1865 stig Booth en sy vrou die "*Christian Mission*", en hy organiseer byeenkomste op Sondae in die Londense *East End*, waar hy redding aan diegene wat dit die meeste nodig het bied, waaronder alkoholiste, kriminele en prostitute. Hy maak ook 'n sopkombuis oop.

In 1878 verander hy die organisasie se naam na die "Heilsleër" (*The Salvation Army*), met 'n bevelstruktuur soos die van 'n weermag. William Booth en die ander "soldate in God se leër" het uniform tydens byeenkomste gedra. Booth was die eerste generaal, en die ander evangeliste het ooreenstemmende range gehad.

As generaal skep hy poste vir sy leër in 58 lande en kolonies, en reis hy gereeld om byeenkomste te organiseer. Hy gee 'n tydskrif uit en skryf 'n aantal boeke. Hy het ook 'n aantal liedere gelewer. Sy boek *In Darkest England, and the Way Out* word 'n topverkoper nadat dit in 1890 uitgebring is.

Die Heilsleër en William Booth begin later respek afdwing en hy besoek konings, keisers en presidente. Selfs die die koerante het hom met respek "die Generaal" genoem.

Afsterwe
--------

Grafsteen
Booth is op 20 Augustus 1912 in Londen oorlede. Hy was 83 jaar oud. Hy is saam met sy vrou in die Abney Park Begraafplaas in Londen begrawe.
Die **reuse-erdslang** (*Rhinotyphlops schlegelii*) is die grootste van die erdslange en word in die warmer noordelike dele van Suider-Afrika aangetref. Die slang se Afrikaanse naam dui op sy grootte, terwyl hy wetenskaplik vernoem is na die Duitse herpetoloog Hermann Schlegel.

'n Reuse-erdslang se totale lengte wissel van 11,5 tot 95 cm en sy liggaam het 'n diameter van tussen 3,5 en 28,1 mm. Sy stert is kort, ongeveer 1-2% van die slang se totale lengte, en eindig in 'n kort sekelagtige punt. Wyfies is oor die algemeen langer en swaarder as die mannetjies, maar hulle sterte is korter. Die kleure op die slang se rug wissel baie, veral in *R. s. mucroso*. Gestreepte en gespikkelde fases kom voor, maar eenkleurige slange in 'n verskeidenheid van kleure is ook al waargeneem, insluitende, bruin, swart, grys, blou, geel en wit. Die slang se maag is oor die algemeen 'n eentonige skakering van wit of geel, met geen patrone nie.

Die reuse-erdslang se gewoontes is soortgelyk aan dié van Bibron se erdslang. Die slang is goed aangepas om in die grond te grawe en vreet hoofsaaklik termiete en die larwes en papies van miere.

Kleiner reuse-erdslange word dikwels waargeneem na swaar reëns, maar die groter slange word nie dikwels gesien nie, wat suggereer dat hulle dieper in die grond woon as van die kleiner slange.

Paring vind hoofsaaklik in die latere stadiums van die lente of vroeë somer plaas, waarna die wyfie tussen 12 en 60 eiers lê. In sommige gebiede word daar dwarsdeur die jaar gebroei. Die eiers is ongeveer 12 × 21 mm en broei na vier tot ses weke uit.

Subspesies
----------

* *Rhinotyphlops schlegelii schlegelii*
* *Rhinotyphlops schlegelii brevis*
* *Rhinotyphlops schlegelii petersii*
* *Rhinotyphlops schlegelii mucruso*

Tans word *Rhinotyphlops schlegelii mucruso* en *R. s. brevis* deur die meeste outeurs as volledige spesies erken.

Sien ook
--------

* Alfabetiese lys van slange

Bronnelys
---------

* *Slange* (1986), deur Rod Patterson. Eerste uitgawe. Struik uitgewers: Kaapstad. ISBN 0-86977-288-0
* *Schlegel's blindsnake* by Answers.com
**Elkarien Fourie** (30 April 1953 - ) is 'n vryskutjoernalis en skrywer wat byna nege jaar saam met haar man in China gewoon en gewerk het. Sy is die skrywer van die reisjoernaal *Vat jou hele Hart - Kom saam na die Middelkoninkryk,* welke haar tweede boek is. Sy het ook 'n jeugroman getiteld *Dans op die Rand van 'n Krans* geskryf. Die Fouries het ook in Harare, Londen New York en Wene gewoon, en bly nou naby Franschhoek.

Kerneels Breytenbach skryf as volg oor haar nuutste boek: *"Wat 'n heerlike kennismaking met China! Elkarien Fourie se joernaal is 'n waardevolle tydsdokument wat my 'n week lank geboei het en teen die einde daarvan gelaat het met die gevoel dat ek nou meer begrip het vir hierdie antieke beskawing en sy moderne mutasie. Ek is verstom deur die dinge wat sy hier openbaar, want ek is een van daardie tipiese lesers met 'n stereotipe beeld van China. Daar is deurentyd 'n verteller aan die woord met 'n jonkheid van gees, 'n avontuurlus en nuuskierigheid wat 'n mens met 'n jong reisiger assosieer, maar terselfdertyd is die lewenswysheid ook merkbaar van iemand met baie meer deurleefde jare op haar kerfstok."*

Publikasies
-----------

* *Dans op die Rand van 'n Krans* (jeugroman)
* *Vat jou hele Hart - Kom saam na die Middelkoninkryk* ISBN 978-0-928316-46-9 (reisjoernaal)
Die **Baha’i-wêreldsentrum** is die geestelike en administratiewe sentrum van die Baha’i-geloof en sluit geboue in of naby die stede Akko en Haifa, Israel, in.

Die hawestad Haifa, met die Heiligdom van die Baha’i in die voorgrond
Die meeste van die Baha’i-geloof se internasionale bestuur en koördinasie vind by die Baha’i-wêreldsentrum plaas, waaronder onderrigplanne en beide die studie en vertaling van die Baha’i se heilige skrifte. Die Universale Huis van Geregtigheid, die hoogste beheerliggaam van die Baha’i-geloof, is in Haifa gesetel. Die Baha’i-wêreldsentrum is ook die hoofbestemming vir religieuse toerisme en Baha’i-pelgrims, en lok sowat een miljoen besoekers jaarliks.

Die Baha’i-wêreldsentrum se ligging in Akko en Haifa het sy oorsprong in Baha'u'llah, die Baha’i-geloof se stigter, se verbanning in Akko se vesting deur Ottomaanse owerhede in 1868.

Baie van die Baha’i-wêreldsentrum se geboue, insluitende die terrasse en die Heiligdom van die Báb aan die noordelike hange van Karmelberg, is in 2008 deur Unesco as 'n wêrelderfenisgebied gelys.

Sien ook
--------

* Lys van Wêrelderfenisgebiede
Die **Reusejagluiperd** (*Acinonyx pardinensis*) is 'n groot katspesie wat uitgesterf het; sy naaste lewende naverwant is die moderne jagluiperd. Die lewenswyse en fisieke kenmerke van die reusejagluiperd het waarskynlik met die moderne jagluiperd s’n ooreengestem, behalwe dat die reusejagluiperd so groot soos 'n leeu was (omtrent dubbeld so groot soos 'n hedendaagse jagluiperd). Dit het 'n massa van sowat 120 kg gehad en was omtrent 2 m lank vanaf die neuspunt tot stuitjie, sonder die stert, wat 'n bykomende 1,4 m is.

Reusejagluiperds het in Europa gedurende die Vroeë en Middel-Pleistoseentydperk voorgekom; sy habitat was in Duitsland, Frankryk asook in China en Indië geleë. Die Europese jagluiperds het saam met die jaguars en luiperds tydens die Middel-Pleistoseen in die dieselfde streek geleef, wat heel moontlik mededinging tussen hierdie drie roofdiere kon veroorsaak het en tot die afname van reusejagluiperdbevolkings gelei het.

Sy groot massa en meer verslete kloue (in vergelyking met die moderne jagluiperd s’n) doen aan die hand dat hierdie dier minder vir hardloop aangepas was – 'n vermoë wat deur die eeue heen ontwikkel het. Ewenwel dit seker 'n snelheid van tot 100 km/h kon haal, is dit steeds minder as die kleiner moderne jagluiperd se 112 km/h. Vanweë sy bonkigheid kon dit moontlik nie vlugvoetige prooi agternasit nie. Die oerdier kon enigiets eet, vanaf klein soogdiere so groot soos die eietydse muntjak, Alpebok en dikhoringskaap, tot die Europese eland of moontlik selfs die sambar.
’n Toneel uit die Italiaanse rolprent *Appassionata* (1974) van Gianluigi Calderone.
**Voorspel** is ’n stel emosioneel en fisiek intieme dade tussen twee of meer mense met die doel om seksuele prikkeling en begeerte vir seks te skep. Hoewel voorspel gewoonlik beskou word as ’n fisieke, seksuele aktiwiteit, kan niefisieke aktiwiteite soos geestes- of verbale speletjies in sommige gevalle ook voorspel uitmaak. Voorspel beteken verskillende dinge vir verskillende mense.

Definisies
----------

Voorspel is ’n dubbelsinnige term, want dit verskil van mens tot mens. Dit kan uit verskeie aktiwiteite bestaan, soos soen, seksuele aanraking, die uittrek van klere, orale seks, vingerseks, seksspeletjies of rolvertolkings.

Voorspel kan sielkundig en fisiek belangrik wees. ’n Sekere vlak van vertroue is dikwels nodig om intimiteit te skep. Daar word geglo veral vroue het voorspel nodig om ’n orgasme te bereik.

Navorsing
---------

Volgens ’n opname onder heteroseksuele paartjies oor die duur van voorspel en seks, was nie een van die seksmaats tevrede met die duur van voorspel in hulle verhouding nie. Die 152 paartjies wat ondervra is, was meestal gegradueerdes wat tevrede met hulle sekslewe was. Die gemiddelde tyd wat aan voorspel afgestaan is, was 12 minute en aan seks 7 minute. Mans en vroue het dieselfde tyd vir voorspel begeer.

In ’n studie onder sowat 12 000 mense uit 27 lande het 63 persent van die mans en 60 persent van die vroue gesê fisieke voorspel is baie belangrik.

Volgens ’n studie onder mense wat in romantiese verhoudings betrokke was, is bevind pornografie en seksuele media speel nie ’n rol in die paartjies se tevredenheid met die lengte van voorspel nie. Individue het nog dieselfde hoeveelheid voorspel benodig om seksueel gestimuleer te raak ondanks wat hulle uit pornografie geleer het.
**Jerry John Rawlings** (gebore op 22 Junie 1947 - 12 November 2020) is 'n voormalige Ghanese militêre leier en politikus wat die land van 1981 tot 2001 regeer het, en ook vir 'n kort periode in 1979. Hy het 'n militêre junta gelei tot 1992 en dien toe twee ampstermyne as die demokraties verkose president van Ghana.

Rawlings het aanvanklik aan die bewind gekom in Ghana as luitenant van die Ghanese Lugmag ná 'n staatsgreep in 1979 en nadat hy aanvanklik die mag aan 'n burgerlike regering oorgegee het, het hy op 31 Desember 1981 die leierskap van die land teruggeneem as voorsitter van die voorlopige nasionale verdedigingsraad. In 1992 het Rawlings uit die weermag bedank, die Nasionale Demokratiese Kongres gestig en die eerste President van die Vierde Republiek geword. Hy is in 1996 vir nog vier jaar herkies. Na twee ampstermyne, soos beperk deur die die Ghanese grondwet, het Rawlings sy visepresident John Atta Mills in 2000 as presidentskandidaat goedgekeur. Hy het daarna as die gesant van die Afrika-unie in Somalië gedien.
Die **Gamkadam** is die hoofbron van drinkwater vir Beaufort-Wes.

Ligging
-------

Hierdie dam lê net onder die samevloeiing van die Donkergatspruit en die Gamkarivier. Dit is 13 km noord van Beaufort-Wes, oos van die Karoo Nasionale Park en noordoos van die Moltenopas en by 32° 20′ 28,7″ suid en 22° 35′ 28,4″ oos.

Dam
---

Dit dateer uit 1955 en het ‘n maksimum kapasiteit van 1,8 miljoen m³, ‘n walhoogte van 56 m en ‘n opvanggebied in die Nuweveldberge van slegs 106 km². ‘n Byvoordeel van die dam is dat dit beskerming teen oorstroming van die dorp deur die vloedwater van die Gamkarivier bied. Op 12 April 1961 het die dam vir die eerste maal oorgeloop en in September 2010 en Maart 2018 was dit weens die heersende droogte dolleeg.

Visvang
-------

Reeds voor die voltooiing en weer in 1956 is grootbekbaars in die dam uitgesit. Sedert 1960 word visvang toegelaat.

Let wel
-------

Hierdie dam moet nie verwar word met die Gamkapoortdam, die Leeu-Gamkadam en die Springfonteindam nie.

Sien ook
--------

* Lys van grootste damme in Suid-Afrika
Anton Bergmann
**Anton Bergmann** (29 Junie 1835, Lier - 21 Januarie 1874, Lier) was 'n Belgiese skrywer en 'n Vlaamse aktivis. Reeds in sy jeug was hy lief vir die Nederlandse letterkunde, en saam met Julius Vuylsteke was hy 'n lid van  **'t zal wel gaan**, 'n Vlaamse kulturele organisasie. Nadat hy aan die humaniora (Afrikaans: hoërskool) gegradueer het, is hy na die Universiteit van Gent, waar hy 'n baccalaureusgraad in letterkunde en regte verwerf het en ook as notaris gekwalifiseer het. Daarna studeer hy aan die Vrije Hogeschool van Brussel waar hy in 1858 'n doktorsgraad in die regte verwerf. Intussen was hy baie aktief as skrywer en historikus. Hy skryf 'n studie getiteld *Philips van Marnix van Sint Aldegonde, plundering der hoofdkerk van Lier.* 'n Koninklike dekreet van 17 Junie 1857 besorg aan hom die vyf-jaarlikse prys van Nederlandse letterkunde vir die tydperk 1870–1874.

In 1858 vestig hy hom as advokaat in Lier waar hy met Eliza Van Acker trou. Sy loopbaan as advokaat het min tyd vir skryfwerk gelaat, maar hy het tog sy vrye tyd aan die letterkunde en geskiedenis bestee. Hy word lid van die Vlaamse kulturele organisasie die Willemsfonds en stig die weekblad *De Lierenaar*. In 1870 publiseer hy twee *Rijnlandsche novellen*, en in 1873 publiseer hy sy *Geschiedenis van Lier*. Hierdie publikasie is gevolg deur *Brigitta*, *Op St.-Niklaasdag* en *Mariette la Bella*. Sy swak gesondheid het agteruitgegaan terwyl hy gewerk het aan sy *magnum opus* getiteld *Ernest Staas*, wat hy onder die skuilnaam van "Tony" publiseer. *Ernest Staas* was 'n sukses, en ook sy vriend Nicolaas Beets (alias Hildebrand), wat hy baie bewonder het, was vol lof vir sy boek. Kort daarna is Anton Bergmann oorlede.

Bibliografie
------------

* *Philips van Marnix van Sint Aldegonde, plundering der hoofdkerk van Lier*
* *Twee Rijnlandsche novellen* (1870)
* *Brigitta* (1873)
* *Geschiedenis der Stad Lier* (1873)
* *Mariette la Bella* (1873)
* *Op St-Niklaasdag* (1873)
* *Ernest Staas, advocaat.* *Schetsen en beelden.* (1874)
* *Verspreide schetsen en novellen* (1875)

Sien ook
--------

* Vlaamse literatuur

Bronne
------

* Anton Bergmann (Nederlands)
* Anton Bergmann (Nederlands)


|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. | 

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb10691248v (data)
* CiNii: DA15825919
* GND: 13595665X
* ISNI: 0000 0001 0992 0207
* LCCN: nb90708032
* NLI: 000547159
* NTA: 06867869X
* SUDOC: 112352235
* VIAF: 79255371
* WorldCat Identities: lccn-nb90708032

 |
Die vier soorte llamas en twee kamele is **kameelagtiges**. Hulle is soogdiere en lede van die familie ***Camelidae***, die enigste familie in die sub-orde ***Tylopoda***.

Kameelagtiges is gelyktonige hoefdiere en word geklassifiseer in dieselfde orde as varke, muskusvarke en seekoeie (sub-orde *Suidae* en die buitengewoon suksesvolle uiteenlopende sub-orde *Ruminantia* wat beeste, bokke, wildsbokke en baie ander insluit. Net soos baie Ruminantia neig die kameelagtiges om groot en uitsluitlik plantvreters te wees.

Kameelagtiges verskil van ander herkouers in verskeie opsigte. Hulle het 'n driekamer- eerder as 'n tweekamermaag; die bolip is gesplete en albei dele is afsonderlik beweegbaar; 'n enkele voortand in die bokaak, en uniek aan soogdiere, ovaalvormige rooibloedselle. Hulle het lang bene, wat nog langer lyk as gevolg van die kaal bobene tussen die skenkel en die heup, en hoewel hulle hoewe het, raak slegs die voorste punt van die hoef op die grond en die meeste gewig van die dier word op die taai, leeragtige kussing onder die voetsool gedra. Die Suid-Amerikaanse kameelagtiges is aangepas vir steil en rotsagtige terrein, en kan die kussings onder die tone beweeg om 'n beter greep te verseker. Die twee Afro-Asiatiese spesies groot aanpassings ondergaan om hulle toe te rus om in ruwe, feitlik waterlose toestande te kan oorleef.

Kameelagtiges is buitengewoon omdat hulle huidige verspreiding feitlik 'n spieëlbeeld van hulle herkoms is. Kameelagtiges het vir die eerste keer baie vroeg in die ewolusie van die gelyktonige herkouers verskyn, ongeveer 45 miljoen jaar gelede gedurende die laat Eoseentydperk, in die hedendaagse Noord-Amerika. Die familie het verdeel en het floreer, maar beperk gebly tot die Noord-Amerikaanse kontinent, tot ongeveer 2 of 3 miljoen jaar gelede, toe sommige in Asië aangekom het, en ná die vorming van die Landengte van Panama ook in Suid-Amerika.

Die oorspronklike kameelagtiges van Noord-Amerika was volop tot in die onlangse geologiese verlede maar het toe verdwyn, moontlik as gevolg van die jag of habitatveranderinge deur die eerste koloniste. Drie spesiegroepe het oorleef; die Dromedaris van Noord-Afrika en Suidwes-Asië; die Baktriese kameel van Oos-Asië; en die Suid-Amerikaanse groep, wat nou so uiteenlopend is dat hulle naby verwant is, maar normaalweg geklassifiseer word as vier spesies, nl. Llamas, Alpakkas, Guanacos, en Vikoenas.

Wetenskaplike klassifikasie
---------------------------

* **ORDE Cetartiodactyla**
	+ **Suborde Tylopoda**
		- **Familie Camelidae**
			* Genus: *Llama*
				+ Llama, *Llama glama*
				+ Alpakka, *Llama pacos*
				+ Guanaco, *Llama guanicoe*
			* Genus: *Vicugna*
				+ Vikoena, *Vicugna vicugna*
			* Genus: *Camelus*
				+ Dromedaris, *Camelus dromedarius*
				+ Baktriese Kameel, *Camelus bactrianus*
Die **kameeldoring** (*Vachellia erioloba* (E.Mey.) P.J.H.Hurter) is 'n boom in die peulplantfamilie (Fabaceae). Die kameeldoring kom in Angola, Botswana, Namibië, Zambië en Zimbabwe voor en in Suid-Afrika in Gauteng, Limpopo, Mpumalanga, Noord-Kaap en Noordwes voor. Die spesies is van die belangrikste bome in woestyngebiede. Die spesie varieer in grootte, van klein doringstruike tot groot bome.

Daar is 'n woud van kameeldoringbome digby die dorp Kathu in die Noord-Kaap wat in 1995 tot natuurerfenisgebied verklaar is.

Die boom se FSA-nommer is 168.

Naam
----

Die Afrikaanse naam, *kameeldoring* verwys na kameelperde wat algemeen aan die hoë blare wat buite die bereik van kleiner diere is vreet.

Die naam *Acacia erioloba* is uit Grieks afgelei: *akis* wat "punt" of "doring" beteken, *erio* beteken "wollerig", met verwysing na die buitekant van die vrug, en *loba* beteken "lob", met verwysing na die vrug.

Beskrywing
----------

Die kameeldoring is 'n immergroen tot halfbladwisselende boom wat tot 20 meter hoog word, met 'n wydgestrekte kroon. Die jong takke is in 'n opvallende sigsagpatroon.

Die bas van jong takkies is glad en rooibruin, maar is bruin tot grys en diep gegroef by ouer takke en stamme. Dorings is in pare, byna reguit, tot 60 mm lank, gewoonlik dik en vergroei by die basis tot 'n groot miergal. Die blare is dubbelveervormig saamgestel, met 2–5 mm in deursnee.

Bloeityd is van Julie tot September. Blomme is in 'n ronde, goudgeel, soetgeurige bloeiwyse tot 15 mm in deursnee. Vrugte word vanaf Desember tot April gevorm en is nie-oopspringend, hard, baie breed en gekrom, tot 130x70 mm bedek met grys fluweelagtige hare, sponsagtig binne.

Hout het 'n baie dun, ligkleurige spinthout en 'n donkerrooibruin, harde, swaar (lugdroog 1 144 kg/m³) kernhout.

Habitat
-------

Droë bosveld langs rivierbeddings waar ondergrondse water beskikbaar is en op sanderige leem en diep Kalaharisand.

Gebruike
--------

Mense, voëls en diere hou van die gom wat die boom afskei. Die binnebas word afgestroop en gestamp om sterk tou van te maak. Gebrande en verpoeierde peule word gebruik om ontsteekte ore te behandel. Die geroosterde saad kan ook as plaasvervanger vir koffie dien.

Fotogalery
----------

* Die peule van die kameeldoring aan 'n boom naby Potgietersrus.Die peule van die kameeldoring aan 'n boom naby Potgietersrus.
* Sade op die grond in Sossusvlei, Namibwoestyn.Sade op die grond in Sossusvlei, Namibwoestyn.
* Bas aan 'n boom naby Potgietersrus.Bas aan 'n boom naby Potgietersrus.
* Die dorings is skep.Die dorings is skep.
* Kameeldoring in die Namibwoestyn.Kameeldoring in die Namibwoestyn.
* Vachellia erioloba - museumeksemplaar.*Vachellia erioloba* - museumeksemplaar.

Sien ook
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons bevat media in verband met ***Vachellia erioloba***. |

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

Bronne
------

* Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. ISBN 1-86872-527-8
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Die **Biologiese Wapenkonvensie (BWK)** (Engels: Convention on the prohibition of the development, production and stockpiling of bacteriological (biological) and toxin weapons and on their destruction - **BWC**), sluit 'n wêreldwye verbod op die ontwikkeling, produksie en voorraadbou van bakteriologiese (biologiese) en toksienwapens in. Die verdrag reguleer ook die vernietiging van hierdie wapens.
Die Konvensie is op 10 April 1972 gesluit en Suid-Afrika het dit in 1975 geratifiseer.

Opsomming
---------

Artikel I: Onder geen omstandighede mag biologiese wapens aangeskaf of behou word nie. 

Artikel II: Om biologiese wapens en gepaardgaande hulpbronne te vernietig of na vreedsame doeleindes om te sit voordat staat aansluit.

Artikel III: Nie om aan 'n ander land oor te dra of op enige manier te help, aan te moedig of aan te spoor om biologiese wapens te bekom of te behou nie.

Artikel IV: Om enige nasionale maatreëls te tref wat nodig is om die bepalings van die BWK binnelands toe te pas.

Artikel V: Om bilateraal en multilateraal te raadpleeg om enige probleme met die implementering van die BWK op te los.

Artikel VI: Om die VN-Veiligheidsraad te versoek om beweerde oortredings van die BWK te ondersoek en om sy daaropvolgende besluite na te kom.

Artikel VII: Om state te help wat blootgestel is aan 'n gevaar as gevolg van 'n oortreding van die BWK. 

Artikel VIII: Om al die bogenoemde te doen op 'n manier wat die vreedsame gebruik van biologiese wetenskap en tegnologie aanmoedig.

Oprigtingsstatuut
-----------------

Die konvensie vorm ook die Oprigtingsstatuut vir die Organisasie vir die Verbod op Biologiese Wapens. Hierdie organisasie is gesetel in Den Haag.

Lidmaatskap
-----------

Die BWK het vanaf Augustus 2019 183 staatslede, met Tanzanië die mees onlangse om 'n lid te word. Die Republiek China (Taiwan) het 'n bekragtigingsinstrument voor die oorskakeling van die setel van die Verenigde Nasies na die Volksrepubliek China ingedien.

Verskeie lande het bedenkinge uitgespreek tydens die bekragtiging van die ooreenkoms en verklaar dat dit nie hul volle tevredenheid impliseer dat die verdrag die opstel van biologiese middels en gifstowwe toelaat vir 'profilaktiese, beskermende of ander vreedsame doeleindes' nie, en dat dit ook nie impliseer dat hulle erkenning gee aan ander lande wat hulle nie erken nie.

Van die VN-lidlande en die VN-waarnemer wat nie 'n party van die verdrag is nie, het vyf die BWK onderteken, maar nie bekragtig nie, terwyl 'n verdere tien nie die ooreenkoms onderteken of bekragtig het nie.
Onwettige posseëls van Strydende Solidariteit met 'n afbeelding van Kornel Morawiecki. Dit is nie op briewe gebruik nie, maar om finansiële steun te werf.
**Strydende Solidariteit** (Pools: *Solidarność Walcząca*, dikwels afgekort tot **SW**) was 'n ondergrondse antikommunistiese organisasie, wat in die tagtigerjare in Pole bestaan het as 'n radikale faksie binne die verbode vakverbond Solidariteit.

Plakaat van Strydende Solidariteit
Die groepering word in Junie 1982 in Wrocław opgerig deur die dissident Kornel Morawiecki. Dit was as gevolg van 'n direkte reaksie op die verbod van 'n vrye vakverbond Solidariteit na die invoering van die staat van beleg in Desember 1981 en die onderdrukking wat hierop gevolg het. Die organisasie sien homself as opvolger van die ondergrondse verset ten tyde van die Tweede Wêreldoorlog en gebruik 'n vergelykbare simbool: die *kotwica* ('n anker in die vorm van 'n letter **W**, wat vir sowel *wolność* "vryheid" as *walka* "stryd" staan) uitlopend in 'n letter **S** (van *Solidarność*), in kombinasie met die Poolse adelaar voorsien van 'n kroon, wat destyds as symbool gegeld het van 'n onafhankelike, nie-kommunistiese Pole. Die doel van Strydende Solidariteit was om kommunisme in Pole te vernietig. Hoewel dit 'n radikale groep was met 'n militante reputasie, neem Strydende Solidariteit afstand van geweld of terrorisme. Die organisasie lê hom veral toe op die publisering van ondergrondse publikasies, propaganda, infiltrasie- en inligtingswerk. Ook ondersteun Strydende Solidariteit ondergrondse groepe in die Sowjet-Unie, onder meer in die Baltiese state.

Na die omwenteling vorm lede van Strydende Solidariteit 'n politieke party, die Party van Vryheid (*Partia Wolności*), wat tydens die parlementsverkiesing van 1991 egter geen setels wen nie. In 1993 gaan die groep op in die Beweging vir die Republiek (RdR) van oud-premier Jan Olszewski en later na die Beweging vir die Heropbou van Pole (ROP). Morawiecki sou self tweemaal as kandidaat staan vir die presidentskap van Pole. In 1990 kry hy egter nie genoeg handtekeninge versamel om aan die verkiesing deel te kan neem nie, in 2005 behaal hy slegs 0,13% van die stemme. 'n Voormalige aktivis van Strydende Solidariteit wat wel sukses behaal is Grzegorz Schetyna (visepremier 2007-2009, voorsitter van die Sejm 2010-2011, waarnemende president van Pole in 2010).

Bronne
------

* Alfred Znamierowski, *Zaciskanie Pięści. Rzecz o „Solidarności Walczącej"*, Editions Spotkania, Paris 1988. ISBN 2-86914-038-X.
* Andrzej Kołodziej, Roman Zwiercan, *...o godność i wolność. Po prostu... Solidarność Walcząca w Trójmieście w latach 1982–1990*, Wyd. Magnes, Kościerzyna 2010, ISBN 978-83-62118-00-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* BNF: cb121454195 (data)
* GND: 3005805-3
* ISNI: 0000 0001 1011 7569
* LCCN: nr89009278
* NKC: xx0199500
* NLI: 004403819
* SUDOC: 029933722
* VIAF: 137639475
* WorldCat Identities: lccn-nr89009278

 |
**Percy Lebaron Spencer** (\* 19 Julie 1894, † 8 September 1970) was 'n Amerikaanse ingenieur wat bekendheid verwerf het as die uitvinder van die mikrogolfoond.

Spencer, 'n boorling van Howland in die deelstaat Maine, het al op 'n jong ouderdom 'n weeskind geword nadat sy pa oorlede is en sy ma hom verlaat het. Hy is deur sy oom en tannie grootgemaak.

Onder die indruk van die *RMS Titanic*-seeramp het hy in 1912 as radioseiner by die Amerikaanse Vloot aangesluit en is in 1925 by die Amerikaanse wapenvervaardiger en elektronikareus *Raytheon* aangestel. Ondanks sy beperkte formele skoolopleiding het hy as outodidak 'n suksesvolle loopbaan as elektriese ingenieur begin waartydens hy sowat 150 patente onteikkel het. Hy het onder meer die pos van senior visepresident van *Raytheon* beklee.

As ingenieur in diens van *Raytheon* het Spencer gedurende die Tweede Wêreldoorlog 'n meer doeltreffende metode ontwikkel om magnetrons vir radarstelsels te vervaardig, en sodoende 'n belangrike tegnologiese en strategiese voorsprong aan die westelike geallieerde moondhede besorg. Terwyl daar in 1941 nog slegs 17 magnetrons per dag vervaardig kon word, het Spencer navorsing gedoen om 'n eenvoudiger toestel te ontwerp wat geskik was vir massaproduksie. Die vervaardiging van magnetrons kon tot 2 600 eenhede per dag opgestoot word.

Spencer word egter veral onthou as die vader van die mikrogolfoond. Alhoewel deskundiges en tegnici al voor hom die stralingsenergie van mikrogolwe raakgesien het, het hulle uit vrees vir gesondheidsgevare geen verdere ondersoek ingestel nie. Toe Spencer per ongeluk ontdek het dat mikrogolwe sjokolade in sy broeksak kon smelt, was hy nuuskierig genoeg om met springmielies te eksperimenteer. Vir hom was die gaarmaakopsie van mikrogolf-stralingsenergie interessant genoeg om die eerste mikrogolfoond te ontwikkel. Sy werkgewer het hom vir sy mikrogolfpatent - 'n toestel waarin kos gaargemaak kon word - $2 betaal, soos deur sy werkkontrak bepaal is.

Die tegnologie is deur *Raytheon* verder ontwikkel. Ná die oorname van *Amana Refrigeration* in 1965 het die onderneming oor die geriewe beskik om mikrogolfoonde op groot skaal te vervaardig.
Die Matimba-kragstasie by Lephalale.
Matimba-kragstasie is in Suid-AfrikaMatimbaMatimbaLigging van die Matimba-kragstasie
Die **Matimba-kragstasie** is naby Lephalale in die Limpopoprovinsie geleë. Dit is 'n steenkool-aangedrewe kragstasie wat deur Eskom besit en bedryf word. Die woord "Matimba" beteken "krag" in Tsonga.

Geskiedenis en vermoë
---------------------

Die konstruksie van Matimba het in 1981 'n aanvang geneem. Die kragstasie bestaan uit ses 665 MW eenhede met 'n totale vermoë van 3 990 MW, en was die grootste direkte droogverkoelde kragstasie ter wêreld, ten minste totdat die Medupi- en Kusile-kragstasies aanlyn gekom het. Die kragstasie is in diens gestel tussen 1988 en 1993. Steenkool word voorsien deur die Grootegelukmyn op die Waterberg-steenkoolveld. Die myn het 'n geskatte lewensduur van 35 jaar wat tot 50 jaar verleng kan word.

In 2012 is die opgradering van die volledige hoofstoomstelsel by Matimba deur Eskom oorweeg. Die werk is suksesvol deur die kragopwekking-afdeling van Babcock International gedoen.

Eskom en bestuursdoeltreffendheid
---------------------------------

Vanaf 2008 het Eskom probleme ondervind met verhoogde elektrisiteitsverbruik wat hulle nie kon nakom nie weens die beperkte aanlegkapasiteit wat hulle gehad het. Hierdie uitdagings het Eskom genoodsaak om doeltreffender te wees in die bestuur van die aanlegbates wat hulle bedryf het (soos Matimba-kragstasie). In die periode 2007-2010 het Matimba-kragstasie deurgaans verbetering getoon op die gebiede van aanleg, finansiële en bedryfsprestasies. Dit was die standaarddraer vir die hele Eskom ten opsigte van aanleg- en bedryfsprestasie.

Teen 2018 het Matimba nie meer so goed gevaar nie. Dit was nie opgeneem in die groep kragstasies wat meer effektief was om te sluit as om voort te gaan nie (bv. Camden, Hendrina, Arnot, ens.) maar is opgeneem in die groep kragstasies wat oor 'n vyf-jaar tydperk (2019-2024) deur die regering verkoop sou word. Hierdie kragstasies sou voortgaan om krag op te wek, maar sou onafhanklik van die regering besit en bedryf word. Teen die einde van 2021 is geen kragstasies nog verkoop nie.

Lugbesoedeling
--------------

Eskom is die grootste enkele lugbesoedelaar in Suid-Afrika en Matimba is een van die slegste kragstasies as gevolg van sy steenkoolgebruik en ouderdom.

In Desember 2019 het Eskom weer aansoek gedoen om vrystelling van emissieregulasies by Medupi- en Matimba-kragstasies. As Eskom nie die omgewingsregulasies hoef te nakom nie, hoef hulle nie toerusting vir die vermindering van uitlaatgasse te installeer nie en sou dit baie geld bespaar.

Eskom het reeds vroeër aansoek gedoen om van die regering se emissielimiete van 1000 mg per kubieke meter vrygestel te word. Die nuwe aansoek was om die bestaande limiet van 3500 mg per kubieke meter tot 4000 mg per kubieke meter te verhoog.

Koördinate: 23°40′6″S 27°36′38″O﻿ / ﻿23.66833°S 27.61056°O﻿ / -23.66833; 27.61056
**Matière de Bretagne** ("die Bretonse literêre stof"), in die Engelse taalgebied ook **Matter of Britain** of **Arthurian romance** genoem, is die versamelnaam vir 'n Middeleeuse siklus van verhale met betrekking tot die Keltiese geskiedenis van Brittanje en Bretagne wat tussen die 12de en 14de eeu ontstaan het - in teenstelling met die twee ander hooftemas van Middeleeuse literatuur, die Karolingiese siklus van die *Matière de France* (10de tot 13de eeu) en romans wat deur die antieke mitologie geïnspireer is, die *Matière de Rome* (12de eeu). 

Sentraal in die Bretonse stof staan die verhale rondom die legendariese koning Artus, naas ander legendes van die Britse Eilande soos Brutus van Brittanje, Coel, Koning Lear en Gogmagog. Die legendes is gedurende die Middeleeue gekodifiseer, onder meer in die *Historia regum Britanniae* ("Geskiedenis van die konings van Brittanje") wat deur die Walliese geestelike Geoffrey van Monmouth saamgestel is.

|  |  |
| --- | --- |
| Normdata Edit this at Wikidata | 
* GND: 4382541-2

 |