პროცესების ავტომატიზაციის პოტენციური გავლენის შეფასება ოპერაციულ ეფექტიანობაზე საქართველოში: Process Mining-ის საფუძველზე
Authors: Khmaladze, Ruslan, Gondauri, Davit
Type: Thesis
Published: 2026
Keywords: რობოტული პროცესების ავტომატიზაცია, ბიზნესპროცესების მაინინგი, საოპერაციო ეფექტიანობის მართვა, საცალო ვაჭრობის სექტორი, რანზაქციული მონაცემების ანალიზი, უხარისხობის ფინანსური ფასი, საწარმოს რესურსების დაგეგმვა, Robotic Process Automation, Business Process Mining, Operational Efficiency Management, Retail Sector, Transactional Data Analysis, Cost of Poor Quality, Enterprise Resource Planning

<p>თანამედროვე საცალო ვაჭრობის სექტორში ტრანზაქციების დიდი მოცულობის მანუალური მართვა დაკავშირებულია საოპერაციო შეფერხებებსა და ფინანსურ დანაკარგებთან. მიუხედავად რობოტული პროცესების ავტომატიზაციის ტექნოლოგიების ფართო გავრცელებისა, გარდამავალი ეკონომიკის ქვეყნებში, მათ შორის საქართველოში, პროცესების ოპტიმიზაცია ხშირად მენეჯერულ ინტუიციას ეყრდნობა. შესაბამისად, იკვეთება კვლევითი საჭიროება: არსებობს ობიექტური, ემპირიული კვლევების სიმცირე, რომელიც გაზომავს მანუალური პროცესების დანაკარგებსა და ავტომატიზაციის პოტენციალს. წინამდებარე სამაგისტრო ნაშრომის მიზანია, სააღრიცხვო სისტემებიდან ექსტრაგირებულ ტრანზაქციულ მონაცემებზე დაყრდნობით, მანუალური ბიზნესპროცესების დიაგნოსტიკა და რობოტული პროცესების ავტომატიზაციის (RPA) დანერგვის პოტენციალის შეფასება საქართველოს საცალო ვაჭრობის სექტორის ოპერაციული ეფექტიანობის გაზრდის კონტექსტში.</p>
<p>კვლევა ეფუძნება შერეული მეთოდების განმარტებით დიზაინს. რაოდენობრივი ანალიზისთვის სამი საცალო კომპანიის სააღრიცხვო სისტემიდან მოპოვებულ იქნა 238,163 უნიკალური ტრანზაქციული ჩანაწერი (ოთხი თვის ჭრილში). კვლევაში გამოყენებულია პროცესების მაინინგის (Process Mining) ალგორითმები და სტატისტიკური ინდიკატორები (პროცესის შესაძლებლობის ინდექსი, ემპირიული საოპერაციო ზედა ზღვრები, უხარისხობის ფასი). მიღებული რაოდენობრივი შედეგების ტრიანგულაცია განხორციელდა კომპანიის ფინანსურ და საოპერაციო მენეჯერებთან ჩატარებული ხარისხობრივი ინტერვიუების მეშვეობით.</p>
<p>ემპირიულმა დიაგნოსტიკამ ტრადიციული, მანუალური საოპერაციო მოდელების სისტემური არასტაბილურობა და მაღალი საოპერაციო ცვალებადობა გამოავლინა. კვლევის შედეგად იდენტიფიცირებულია, რომ საოპერაციო ზედა ზღვრები მიღებულ ტრანზაქციებში 43 საათს აღწევს, ხოლო გაცემულ ტრანზაქციებშიც ფიქსირდება საოპერაციო ნორმიდან გადახრები (მაგალითად, 86 წუთი). </p>
<p>პროცესების მფლობელებთან ინტერვიუების ანალიზი მიუთითებს, რომ აღნიშნული გადახრები უკავშირდება ციფრული დოკუმენტბრუნვისა და ფიზიკური ლოგისტიკის ფრაგმენტაციას (ე.წ. პაკეტურ დამუშავებას). პროცესების მდგრადობის უარყოფითი ინდექსები (Cpk) და ემპირიულ ზღვარს მიღმა მყოფი ტრანზაქციების წილი (9-დან 22%-მდე) აჩვენებს, რომ სისტემური ანომალიების ხელით მართვა და მათი ნორმამდე დაყვანა საკვლევი კომპანიებისგან ერთობლივად მოითხოვს 11.27 სრულ განაკვეთზე მომუშავე თანამშრომლის (FTE) ეკვივალენტურ შრომით რესურსს.</p>
<p>ნაშრომის დასკვნები მიუთითებს, რომ რობოტული პროცესების ავტომატიზაცია (RPA) წარმოადგენს არა მხოლოდ საოპერაციო ხარჯების შემცირების ინსტრუმენტს, არამედ ორგანიზაციული კონკურენტუნარიანობის შენარჩუნების მნიშვნელოვან სტრატეგიულ მიმართულებას. ავტომატიზაციას აქვს პოტენციალი, მინიმუმამდე დაიყვანოს ადამიანური ცდომილებები და გააუმჯობესოს სააღრიცხვო მონაცემთა ხარისხი, რაც სანდო ფინანსური პროგნოზირების წინაპირობაა. ამასთან, ტექნოლოგიის ეფექტიანი ინტეგრაციისთვის რეკომენდებულია ავტომატიზაციის ეტაპობრივი დანერგვა (გაცემული ტრანზაქციებიდან მიღებულისკენ) და, უპირველეს ყოვლისა, ფიზიკური და ლოგისტიკური პროცესების წინასწარი სტანდარტიზაცია.</p>
<p> </p>
<p> </p>
<h1>Abstract</h1>
<p>The manual management of large transaction volumes in the modern retail sector is associated with operational delays and financial losses. Despite the widespread adoption of Robotic Process Automation (RPA) technologies, process optimization in transitional economies like Georgia often relies on managerial intuition. Consequently, an identifiable research gap exists: there is a scarcity of objective, empirical studies evaluating the costs of manual processes and the potential for automation. This master's thesis aims to diagnose manual business processes and evaluate the potential of implementing Robotic Process Automation (RPA) to increase the operational efficiency of the Georgian retail sector, based on transactional data extracted from accounting systems.</p>
<p>The research employs a sequential explanatory mixed-methods design. For the quantitative analysis, 238,163 unique transactional records (covering a four-month period) were extracted from the ERP systems of three retail companies. Process mining algorithms and statistical indicators (Process Capability Index, Empirical Upper Bounds, Cost of Poor Quality) were applied. The quantitative results were triangulated through qualitative interviews conducted with the companies' financial and operational managers.</p>
<p>The empirical diagnostics revealed systemic instability and high operational variability within traditional, manual operational models. The analysis identified that empirical upper bounds for inbound transactions reach 43 hours, while outbound transactions also exhibit deviations from the operational norm (e.g., 86 minutes). Interviews with process owners indicated that these deviations are associated with the fragmentation of digital document flow and physical logistics (i.e., batch processing). Negative process capability indices (Cpk) and a high proportion of transactions exceeding the empirical norm (ranging from 9% to 22%) indicate that manually managing systemic anomalies and reducing them to the empirical norm requires a combined labor resource equivalent to 11.27 Full-Time Employees (FTE) across the analyzed companies.</p>
<p>The study concludes that Robotic Process Automation (RPA) represents not only a cost-reduction instrument but also an important strategic direction for maintaining organizational competitiveness. Automation has the potential to minimize human errors and improve the quality of accounting data, which is a prerequisite for reliable financial forecasting. However, for successful integration, it is recommended that automation be implemented in stages (starting with outbound transactions) and be preceded by the preliminary standardization and simplification of physical and logistical processes.</p>
<p> </p>