MOBILNOŚĆ SPOŁECZNA W KONTEKŚCIE MOBILNOŚCI PRZESTRZENNEJ: AWANS, MARGINALIZACJA I DEGRADACJA SPOŁECZNA POLSKICH EUROEMIGRANTÓW

Artykuł dotyczy kwestii wpływu mobilności przestrzennej na mobilność społeczną,
w kontekście polskich migracji po 2004 roku. W części pierwszej zaprezentowano przegląd
różnych ujęć oraz badań scjologiczno-antropologicznych dotyczących zjawisk marginalizacji
społecznej, powstałych w ramach najnowszych polskich studiów migracyjnych.
Część druga to analiza sytuacji społeczno-zawodowej polskich imigrantek pracujących
w Neapolu i w Rzymie jako pomoce domowe, opiekunki do dzieci oraz opiekunki osób
starszych. Analiza odwołuje się do badań przeprowadzonych przez Annę Rosińską-
Kordasiewicz i Agnieszkę Małek. Marginalizacja, której w mikroświecie włoskich domostw
doświadczają polskie imigrantki, jest powiązana z marginalną pozycją, jaką zajmują
one na włoskim rynku pracy. Wykonują one słabo opłacaną pracę, ciesząca się małą
społeczną estymą; w sektorze usług charakteryzującym się niską mobilnością zawodową
i przynależącym w dużym stopniu do szarej strefy. Sytuacja wyizolowania fizycznego,
wynikająca z faktu mieszkania z pracodawcami i niewielkiej ilości czasu wolnego, przekłada
się na marginalizację społeczną, a wszelkie przejawy wychodzenia przez imigrantki
poza rolę określaną przez zakres ich obowiązków spotykają się ze strony pracodawców
z oporem i niechęcią. Praca w warunkach izolacji, zasadzająca się na niesymetrycznych
relacjach władzy, zawłaszcza niemal wszystkie aspekty życia imigrantek, pozostawiając
niewielki margines na życie prywatne i jakiekolwiek formy społecznej aktywności. Poczucie
marginalizacji, izolacji i zredukowania do jednej roli społecznej – pomocy domowej,
imigrantki starają się przełamać za pomocą dwóch skrajnych strategii obronnych: strategii
profesjonalizacji oraz strategii personalizacji.
Rozważania zawarte w części trzeciej, dotyczą spojrzenia na kwestie awansu i degradacji z innej
perspektywy niż obiektywny status socjoekonomiczny i odwołują się do badań przeprowadzonych
przez Paulinę Trevenę wśród młodych, polskich, wykształconych imigrantów, pracującychw Londynie poniżej kwalifikacji. Z przeprowadzonych przez nią badań wynika, że ujmowanie
sytuacji wykształconych migrantów z Polski, wykonujących w Londynie prace niewymagające
kwalifikacji, w kategoriach degradacji społecznej, niesie ze sobą niewielką wartość poznawczą,
ponieważ ich ulokowanie społeczno-zawodowe, zarówno w kraju pochodzenia, jak i w kraju
przyjmującym, wymyka się klasycznym socjologicznym klasyfikacjom. Jeśli chodzi o kontekst
brytyjski, owi imigranci, mimo zajmowania – z obiektywnego punktu widzenia – niskiej
pozycji w społeczeństwie przyjmującym oraz relatywnie niskich zarobków, mają poczucie
znacznego awansu ekonomicznego, subiektywnego dobrobytu i nie opisują swojej sytuacji w
kategoriach degradacji. Fakt mieszkania w globalnej, multikulturowej metropolii sprawia, że
hierarchie klasowe społeczeństwa brytyjskiego nie stanowią znaczącego punktu odniesienia, jeśli
chodzi o ocenę imigrantów ich pozycji w strukturze społecznej państwa przyjmującego. Choć
wykonywanie pracy poniżej kwalifikacji w niektórych przypadkach rodzi poczucie frustracji,
to w większości przypadków na pierwszy plan wybija się to, że dzięki niej możliwa jest nie
tylko niezależność finansowa i godna egzystencja, ale również szeroko pojęty rozwój osobisty
i korzystanie z uroków życia, które w Polsce były poza zasięgiem absolwentów. Jeśli chodzi
o kontekst polski, to takie wyznaczniki statusu, jak pozycja zawodowa, wysokość dochodów oraz
prestiż społeczny, nie wskazują na to, żeby status społeczny w ojczyźnie tej grupy imigrantów
był wysoki. Można wręcz pokusić się o stwierdzenie, że jeżeli w ogóle mamy ujmować ich
doświadczenie w kategoriach degradacji, to bardziej adekwatne jest to w odniesieniu do ich
położenia w kraju pochodzenia.

Czasopismo: Studia Migracyjne - Przegląd Polonijny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne