rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
„Obcy” w Dubrowniku od XIII do początków XVI wieku

Problem „obcych” na terenie średniowiecznego Dubrownika w różnych kontekstach (zawodowym, społecznym, ekonomicznym, etnicznym) był przedmiotem zainteresowania licznego grona badaczy (K. Jireček, B. Stulli, I. Mahnken, I. Lučić, I. Mitić, D. Dinić-Knežević, J. Mijušković, I. Voje, B. Krekić, T. Raukar, V. Miović, Z. Janeković-Römer, P. Wróbel). W artykule, po wyrywkowym przeanalizowaniu sytuacji „obcych” w Dubrowniku w okresie od XIII do początków XV wieku, autor doszedł do następujących konkluzji: 1. Przyczyny pozytywnego nastawienia Dubrowniczan do imigrantów leżą w podtrzymywanym w oficjalnej propagandzie micie o założeniu Raguzy przez przybyszów. 2. Analiza struktury „obcych” w mieście może prowadzić do wydzielenia wśród nich pewnych grup. Ich pozycja zależnie od przynależności zawodowej, etnicznej oraz zamożności była zróżnicowana. 3. Cyganie i Żydzi pojawili się najpóźniej jako „obcy” w Dubrowniku. Nastawienie miejscowej społeczności do obu tych grup było radykalnie odmienne, co wynikało (jak się wydaje) z różnych pozycji, jakie zajęły one w społeczności lokalnej.

Czasopismo: Perspektywy Kultury
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Fosfor i jego forma nieorganiczna ekstrahowana wodą w roślinnych surowcach leczniczych

WSTĘP Z badań nad wpływem formy chemicznej fosforu w żywności na przyswajalność innych biopierwiastków wiadomo, że fosfor w postaci fi tynianów ogranicza biodostępność niektórych pierwiastków metalicznych, np. wapnia i żelaza. Badania nad biodostępną postacią fosforu mają znaczenie w aspekcie zaopatrzenia organizmu człowieka w pierwiastki niezbędne. Celem prowadzonych badań jest określenie, w jakim stopniu fosfor w postaci nieorganicznej, przyjmowany wraz z często stosowanymi przetworami roślinnymi (naparami i odwarami), może być źródłem tego pierwiastka dla człowieka. WYNIKI Na podstawie przeglądu piśmiennictwa oraz badań własnych scharakteryzowano zawartość fosforu w roślinnych surowcach leczniczych oraz oceniono przydatność uzyskanych z nich naparów jako źródła biodostępnego fosforu dla organizmu człowieka. Wyniki cytowanych prac wskazują na zróżnicowanie poziomu badanego makroelementu w materiale roślinnym oraz formy P-PO4 w wyciągach wodnych. Źródła tego zróżnicowania to pochodzenie surowca z różnych części wegetatywnych roślin leczniczych, z roślin należących do różnych gatunków botanicznych, a także różne warunki uprawy lub zbioru. Poziom fosforu całkowitego określono przeciętnie jako kilka mg/g s.m. surowca roślinnego, natomiast jego forma ekstrahowana wodą stanowi 28,3–62,3% całkowitej ilości tego pierwiastka. WNIOSKI Stwierdzono, że w większości przypadków istnieje statystycznie istotna zależność między fosforem całkowitym a P-PO4 przechodzącym do wyciągu wodnego (naparu). Zawartość fosforu całkowitego jest także skorelowana z całkowitą ilością azotu w roślinach leczniczych, co wynika z udziału obu pierwiastków w syntezie związków biologicznie czynnych. Wskazano również, że napary uzyskane z roślinnych surowców leczniczych dostarczają około 1% zalecanego dziennego pobrania fosforu dla organizmu człowieka.

Czasopismo: Annales Academiae Medicae Silesiensis
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki farmaceutyczne, nauki medyczne
Zastosowanie metod PCR i FISH w szybkiej diagnostyce bakteryjnych zakażeń krwi

WSTĘP Celem pracy była ocena możliwości zastosowania metod PCR i FISH w szybkiej diagnostyce bakteryjnych zakażeń krwi. MATERIAŁ I METODY Analizie poddano 56 próbek: 28 próbek krwi żylnej i 28 próbek podłoży hodowlanych. Wszystkie próbki krwi pochodziły od pacjentów z klinicznymi objawami sepsy, diagnozowanych w Pracowni Diagnostyki Mikrobiologicznej Katedry Mikrobiologii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Pobrane próbki krwi badano na obecność bakterii, równolegle w systemie hodowli monitorowanej BACTEC oraz za pomocą metod PCR (polymerase chain reaction) i FISH (fl uorescent in situ hydridization). Dodatkowo, każdą butelkę z podłożem poddawano analizie za pomocą metody FISH. Izolację DNA prowadzono przy użyciu zestawu QIAamp DNA Blood Mini. W celu usunięcia inhibitorów PCR wprowadzono etap oczyszczania próbek chlorkiem amonu. Do reakcji PCR wykorzystano parę starterów 16SrRNA(+) i 16SrRNA(-) umożliwiającą wykrycie wszystkich gatunków bakterii. W metodzie FISH wykorzystano sondę EUB338 swoistą dla wszystkich gatunków bakterii oraz sondy swoiste dla Enterobacteriaceae (ENT183) i rodzaju Staphylococcus (STA). WYNIKI Odsetek wyników dodatnich dla próbek krwi żylnej wynosił: 71,4%, 28,6% i 10,7% odpowiednio dla PCR, FISH i BACTEC. Różnice między wynikami uzyskanymi za pomocą metod PCR i FISH oraz PCR i BACTEC były statystycznie istotne. W przypadku analizy próbek podłóż hodowlanych, odsetek wyników dodatnich dla metody FISH wynosił 58,3%, natomiast dla metody hodowlanej 33,3%. Różnica ta nie była statystycznie istotna. Czas potrzebny do uzyskania wyników badań prowadzonych za pomocą metod PCR i FISH wynosił około 4–5 godzin. Amplifikacja DNA była możliwa jedynie dla próbek krwi poddanych dodatkowo wstępnej procedurze oczyszczania i przepłukiwania osadu komórkowego. W pozostałych przypadkach obserwowano efekt inhibicji. WNIOSKI Uzyskane wyniki wykazały, że metody PCR i FISH pozwalają na wykrycie obecności bakterii w próbkach pełnej krwi, są bardziej czułe od metody hodowlanej, skracają czas oczekiwania na wynik do kilku godzin, zaś reakcja amplifi kacji wymaga zastosowania dodatkowej procedury oczyszczania próbek krwi.

Czasopismo: Annales Academiae Medicae Silesiensis
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki farmaceutyczne, nauki medyczne
Podtrzymywanie polskiej kultury przez Polonię w Nowej Zelandii po II wojnie światowej

Artykuł dotyczy zachowania elementów polskiej kultury przez diasporę Polaków w Nowej Zelandii na przestrzeni ostatnich siedemdziesięciu lat. Koncentruje się na utrzymaniu wiary katolickiej w protestanckim społeczeństwie, podtrzymaniu języka przodków, wiedzy o Polsce, jej tradycjach, strojach, tańcach, pieśniach oraz kuchni. Badania prowadzone zarówno na źródłach zastanych, jak i wywołanych podczas czterech pobytów na antypodach, doprowadziły autora tekstu do wniosku, który w artykule został poparty wieloma przykładami, że Polonia w Nowej Zelandii na przestrzeni siedemdziesięciu lat działała bardzo prężnie w różnych dziedzinach, szczególnie w dwóch głównych ośrodkach miejskich: Wellington i Auckland. Obecnie dzięki najnowszej emigracji do wspomnianych dwóch głównych ośrodków dołączyły skupiska Polonii w Christchurch i Dunedin.

Czasopismo: Perspektywy Kultury
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Obraz kliniczny celiakii u dzieci hospitalizowanych w Klinice Pediatrii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach w latach 2003–2008

W ostatnich latach obserwuje się zmieniający obraz kliniczny celiakii. U dzieci dominuje postać utajona oraz skąpoobjawowa, sprawiająca wiele problemów diagnostycznych. Celem pracy była ocena obrazu klinicznego celiakii u dzieci hospitalizowanych w Klinice Pediatrii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w latach 2003–2008. MATERIAŁ I METODY Badaniami objęto 88 dzieci: 48 dziewczynek i 40 chłopców, w wieku od 11 miesięcy do 18 lat (średni wiek 8 lat), u których rozpoznano celiakię na podstawie obowiązujących standardów. W analizie uwzględniono wiek, objawy kliniczne, nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych i obrazowych oraz choroby współistniejące. WYNIKI Celiakię rozpoznano u 42/88 (48%) dzieci w wieku szkolnym, u 29/88 (33%) w wieku przedszkolnym, najrzadziej u dzieci poniżej 3 roku życia 17/88 (19,3%). Nieco częściej celiakia występowała u dziewczynek (55%). W obrazie klinicznym u dzieci w wieku szkolnym dominowały niedobór masy ciała i/lub wzrostu oraz bóle brzucha, a u najmłodszych pacjentów przewlekłe biegunki. WNIOSKI Objawy kliniczne celiakii występujące szczególnie u dzieci w wieku szkolnym są niecharakterystyczne, co przysparza trudności diagnostycznych.

Czasopismo: Annales Academiae Medicae Silesiensis
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki farmaceutyczne, nauki medyczne
Charakterystyka komórek macierzystych występujących w łożysku ludzkim

Potencjalnie, tak duży narząd jak łożysko ludzkie powinien być wydajnym źródłem komórek macierzystych. Pobieranie łożyska nie budzi kontrowersji. Izolacja komórek z poszczególnych warstw tego narządu jest procesem kilkuetapowym. Z części płodowej łożyska ludzkiego wyizolowano: komórki nabłonka owodni (hAEC), mezenchymalne komórki podścieliska owodni (hAMSC), mezenchymalne komórki podścieliska kosmówki (hCMSC) oraz komórki trofoblastu kosmówki (hCTC). Wśród tych komórek wykazano obecność komórek macierzystych posiadających cechy pluripotencjalności. Pochodzące z łożyska komórki macierzyste wykazują ekspresję markerów specyfi cznych dla embrionalnych komórek macierzystych (SSEA-3, SSEA-4, TRA1-60, TRA1-81), a także mają zdolność do różnicowania się w kierunku komórek reprezentujących trzy listki zarodkowe: mezodermę, endodermę i ektodermę, np. do adipocytów, osteoblastów, chondrocytów, endoteliocytów, komórek mięśnia szkieletowego, kardiomiocytów, neuronów, komórek glejowych, komórek trzustki i hepatocytów. Komórki izolowane z łożyska ludzkiego charakteryzują się niską immunogennością i nie wykazują tendencji do transformacji nowotworowej po przeszczepieniu zwierzętom doświadczalnym. Komórki macierzyste pochodzące z łożyska ludzkiego wydają się wartościową populacją komórek dla medycyny regeneracyjnej oraz w leczeniu wielu chorób, do tej pory nieuleczalnych.

Czasopismo: Annales Academiae Medicae Silesiensis
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki farmaceutyczne, nauki medyczne
Liposomy – postać modyfi kująca transport substancji aktywnych przez skórę Część 2. Zastosowanie w transporcie leków o działaniu ogólnoustrojowym

Stosowanie liposomów w farmacji i medycynie, jako nośników substancji leczniczych jest postulowane od lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku, kiedy poznano zjawisko zamykania niektórych związków chemicznych w mikropęcherzykach lipidowych. Ostatnie dane literaturowe wskazują na terapeutyczną skuteczność tego sposobu podawania substancji farmaceutycznych, wprowadzono też do lecznictwa pierwsze liposomalne formy leków. Liposomy jednokompartmentowe zbudowane są z pojedynczej otoczki, złożonej z podwójnej warstwy lipidowej. W liposomach wielokompartmentowych błony lipidowe układają się koncentrycznie na przemian z warstwami wody. Substancja lecznicza, zależnie od rozpuszczalności, umiejscowiona jest w warstwie wodnej lub lipidowej liposomu. Celem pracy była ocena efektywności transportu przez skórę liposomalnych form leków o działaniu ogólnoustrojowym w porównaniu z lekami stosowanymi w standardowych postaciach. Liposomy mogą być nośnikami leków o działaniu zarówno miejscowym, jak i ogólnoustrojowym. Ogólnoustrojowo mogą być stosowane leki o działaniu: cytostatycznym, przeciwbólowym, przeciwhistaminowym, przeciwwirusowym, blokującym receptory -adrenergiczne, immunosupresyjnym, a także leki o charakterze hormonalnym. Podobnie jak w przypadku stosowania liposomalnych form leków o działaniu miejscowym, wyniki badań przeprowadzanych na substancjach leczniczych o działaniu ogólnoustrojowym wskazują, że liposomalne postacie są znacznie efektywniejsze niż standardowe formy leków powszechnie stosowanych. Zastosowanie liposomów jako nośników substancji aktywnych daje możliwość podania mniejszej dawki leku, przyczyniając się równocześnie do obniżenia jego toksyczności. W chorobach nowotworowych liposomalne formy cytostatyków minimalizują powstałe podczas chemioterapii uszkodzenia niezmienionych komórek i tkanek.

Czasopismo: Annales Academiae Medicae Silesiensis
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki farmaceutyczne, nauki medyczne
Stres oksydacyjny – reaktywne formy tlenu i azotu w patogenezie zaburzeń układu krążenia

Powstawanie reaktywnych form tlenu i azotu jest częścią prawidłowych przemian biochemicznych i w warunkach fizjologicznych podlega ścisłej kontroli przez system licznych mechanizmów antyoksydacyjnych. W warunkach patologicznych dochodzi jednak do zwiększenia generowania zarówno wolnych rodników, jak i nierodnikowych czynników utleniających, co przewyższa możliwości obrony antoksydacyjnej organizmu. Pojawiający się stres oksydacyjny prowadzi do nieodwracalnych uszkodzeń komórek i tkanek. Wiadomo, że reaktywne formy tlenu i azotu są zaangażowane w rozwój wielu zaburzeń związanych z układem sercowo-naczyniowym, takich jak miażdżyca, nadciśnienie, cukrzyca czy uszkodzenia związane z niedokrwieniem serca i reperfuzją. Prezentowana praca stanowi krótki przegląd dostępnych danych, dotyczących biochemicznych podstaw udziału stresu oksydacyjnego w patogenezie i rozwoju wybranych chorób układu sercowo-naczyniowego.

Czasopismo: Annales Academiae Medicae Silesiensis
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki farmaceutyczne, nauki medyczne
Czy noworodki urodzone blisko terminu porodu mają więcej problemów od noworodków donoszonych?

WSTĘP Noworodki urodzone blisko terminu porodu defi niowane są jako urodzone między 34 tygodniem 0/7 dni a 36 tygodniem 6/7 dni wieku ciążowego. W praktyce położniczej i pediatrycznej prawie donoszone noworodki są często uważane za czynnościowo w pełni dojrzałe, jednak mimo relatywnie dużych rozmiarów wykazują one często objawy kliniczne związane z niedojrzałością. Celem niniejszej pracy było przeanalizowanie, czy zaburzenia występujące u noworodków urodzonych blisko terminu porodu stanowią istotny problem kliniczny w porównaniu ze stanem noworodków urodzonych o czasie. MATERIAŁ I METODY Dokonano analizy retrospektywnej 1187 historii rozwoju noworodków. Do badań wybrano historie 212 noworodków urodzonych blisko terminu porodu oraz 723 noworodki donoszone. Oceniono: czas pobytu w szpitalu, stan ogólny noworodków w skali Apgar oraz występowanie zaburzeń w okresie adaptacyjnym. WYNIKI Noworodki urodzone blisko terminu porodu miały niższe wartości w skali Apgar w pierwszej minucie życia niż noworodki donoszone. Udokumentowano istotne różnice długości pobytu w szpitalu w obu badanych grupach. U prawie donoszonych noworodków istotnie częściej rozpoznawano zaburzenia w okresie wczesnonoworodkowym, takie jak hiperbilirubinemia (p < 0,001), zespół zaburzeń oddychania (ZZO; p < 0,001), zaburzenia termoregulacji (p < 0,001), infekcje (p < 0,001) oraz krwawienia do- i okołokomorowe (p < 0,001). Noworodki prawie donoszone istotnie częściej rodziły się drogą cięcia cesarskiego (p < 0,001). WNIOSEK Prawie donoszone noworodki mają istotnie więcej problemów medycznych w porównaniu z noworodkami donoszonymi.

Czasopismo: Annales Academiae Medicae Silesiensis
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki farmaceutyczne, nauki medyczne
Fenotypowa plastyczność dimorfi cznych form Candida albicans

Drożdże Candida albicans (C. albicans) stanowią nieszkodliwy element prawidłowej mikroflory powierzchni śluzowych większości zdrowych osób, ale mogą także powodować poważne oportunistyczne infekcje u pacjentów z zaburzeniami układu immunologicznego. Candida albicans rozwinął mechanizmy adaptacji do organizmu gospodarza, umożliwiające jego przemianę z komensalnego do skutecznego patogenu. Ekspresja genów wirulencji regulowana w odpowiedzi na sygnały środowiskowe, umożliwia optymalne dostosowanie się do nowych nisz, jakie stwarza organizm gospodarza podczas infekcji. Ponadto C. albicans wykazuje zdolność do morfologicznej przemiany między różnymi typami komórek (pączkujących drożdży, pseudostrzępek i wydłużonych form strzępek) w odwracalny i pozornie przypadkowy sposób. Wśród czynników wirulencji C. albicans istotne znaczenie ma zdolność do adhezji do komórek gospodarza przez adhezyny na ich powierzchni, następnie penetracji i kolonizacji komórek gospodarza, zdolność do morfologicznej transformacji komórek drożdży, dimorfizmu, modyfikowania antygenów powierzchniowych, antyfagocytarnego działania ściany komórkowej, produkcji i wydzielania zewnątrzkomórkowych enzymów cytotoksycznych, takich jak: proteinazy, lipazy, fosfatazy, fosfolipazy, które niszczą bariery ochronne w układzie odpornościowym gospodarza. Fenotypowa przemiana komórek C. albicans wymaga skoordynowanej regulacji genów fazowo-specyficznych, powodując generację wstępnie zaprogramowanych typów komórek, przez co może reprezentować dodatkową adaptacyjną strategię względem środowiska gospodarza.

Czasopismo: Annales Academiae Medicae Silesiensis
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki farmaceutyczne, nauki medyczne
Liposomy – postać modyfikująca transport substancji aktywnych przez skórę Część 1. Zastosowanie w transporcie leków o działaniu miejscowym

Spostrzeżenie, że w wyniku ręcznego wytrząsania fosfolipidów w dyspersji fazy wodnej tworzą się struktury, których budowa jest bardzo zbliżona do naturalnie występującej w organizmach żywych błony komórkowej, dało początek intensywnym badaniom nad liposomami jako postacią leku i kosmetyku. W szczególności stosowanie liposomów w transdermalnej drodze podania leku dawało nadzieję na zwiększenie skuteczności w porównaniu z tradycyjnymi postaciami leku podawanymi na skórę. Zdolność liposomów do transportu zróżnicowanych chemicznie substancji czyni z nich niemal idealne przenośniki substancji leczniczych. Zalety stosowania liposomów dotyczą zarówno poprawy skuteczności terapii, związanej ze wzrostem biodostępności w porównaniu z klasycznymi postaciami leków dermatologicznych, jak i działania ochronnego tej postaci w stosunku do samej substancji aktywnej. Celem pracy była ocena efektywności transportu przez skórę form liposomalnych leków o działaniu miejscowym w porównaniu z lekami konwencjonalnymi. Przedyskutowno doniesienia z piśmiennictwa ostatnich lat, dotyczące badań porównawczych wybranych leków należących do różnych grup farmakologicznych podawanych w formie liposomów w stosunku do form konwencjonalnych tych leków. Badania dotyczyły: lokalnych anestetyków, leków przeciwgrzybiczych i przeciwbakteryjnych, retinoidów, kortykosteroidów, leków przeciwhistaminowych, immunosupresyjnych, przeciwwirusowych, kwasów tłuszczowych, prostaglandyn, a także polisacharydów. Przeprowadzone badania wykazały, że postać liposomalna zwiększa przezskórną wchłanialność testowanych leków o charakterze zarówno hydrofilowym, jak i hydrofobowym. Wynika to z budowy liposomu, wiążącego substancję leczniczą niezależnie od jej właściwości. Liposomy zatem otworzyły nowe możliwości zwiększenia skuteczności terapii transdermalnej.

Czasopismo: Annales Academiae Medicae Silesiensis
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki farmaceutyczne, nauki medyczne
Aktualne poglądy na etiopatogenezę reumatoidalnego zapalenia stawów

Reumatoidalne zapalenie stawów jest przewlekłą, autoimmunologiczną chorobą tkanki łącznej, charakteryzującą się nieswoistym, symetrycznymzapaleniem stawów. Choroba ta należy do najbardziej złożonych pod względem patogenezy chorób autoimmunologicznych. O ryzyku jej rozwoju oraz ciężkości przebiegu stanowią czynniki genetyczne, środowiskowe i zaburzenia immunologiczne. W niniejszej pracy przedstawiono aktualne poglądy na temat etiopatogenezy reumatoidalnego zapalenia stawów.

Czasopismo: Annales Academiae Medicae Silesiensis
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki farmaceutyczne, nauki medyczne
Aktywność przeciwgrzybicza flukonazolu wobec klinicznych szczepów Candida albicans oraz innych Candida spp. – przegląd badań in vitro przeprowadzonych w różnych ośrodkach medycznych

Candida albicans to najczęściej izolowany gatunek w przypadku kandydoz, jednakże liczba infekcji grzybiczych z udziałem non-albicans Candida (Candida glabrata, Candida tropicalis, Candida parapsilosis, Candida krusei) w ostatnich latach wyraźnie wzrosła. Flukonazol jest skutecznym i dobrze tolerowanym lekiem przeciwgrzybiczym – azolem, stosowanym w formie parenteralnej lub doustnej. Lek ten celuje w 14--demetylazę lanosterolu (produkt genu ERG11), enzym istotny w biosyntezie ergosterolu będącego głównym składnikiem błony komórkowej grzyba. Oporność na flukonazol jest związana z istnieniem molekularnych mechanizmów, szczególnie z punktowymi mutacjami w genie ERG11 i ekspresją genów CDR1,CDR2, MDR1 kodujących tzw. effl ux-pumps, tj. system transportu niezbędny do wyrzutu fl ukonazolu przez błonę komórkową. Celem niniejszej pracy było dokonanie przeglądu badań z różnych ośrodków medycznych, dotyczących oceny wrażliwości na fl ukonazol szczepów Candida albicans i innych Candida spp. wyizolowanych z materiałów klinicznych pobranych od hospitalizowanych pacjentów. Aktywność flukonazolu wobec izolatów drożdżaków była oceniana referencyjnymi metodami zgodnymi z zaleceniami CLSI, z przewagą metod rozcieńczeniowych, pozwalających na określenie minimalnego stężenia hamującego MIC. Na podstawie wyników analizowanych badań można sformułować następujące wnioski: 1. Kliniczne szczepy Candida spp. cechują się zróżnicowanym poziomem wrażliwości na flukonazol. 2. Istotne wydaje się oznaczanie wrażliwości Candida spp. na flukonazol przed rozpoczęciem leczenia, w celu uzyskania pozytywnych wyników terapii.

Czasopismo: Annales Academiae Medicae Silesiensis
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki farmaceutyczne, nauki medyczne
Wybrane kwasy fenolowe i biopierwiastki w roślinnych surowcach leczniczych

CEL PRACY Nieustające zainteresowanie preparatami roślinnymi jako potencjalnymi lekami wspomagającymi przyczynia się do określenia w nich rodzaju i zawartości substancji czynnych oraz ich składu pierwiastkowego. Celem pracy było oznaczenie zawartości kwasów fenolowych (ferulowego, galusowego, kawowego) oraz makroelementów (K, Mg, Ca, Na) i mikroelementów (B, Fe, Zn) w 14 surowcach roślinnych powszechnie stosowanych w lecznictwie. WYNIKI Stwierdzono że zawartość kwasów: ferulowego, galusowego i kawowego mieściła się w zakresach, odpowiednio: 1,39–145,23 μg/g s. m.; 0,33–85,95 μg/g s.m. i 0,84–270,54 μg/g s.m., ale w przypadku niektórych surowców zawartość kwasów ferulowego i galusowego była tak niska, że nie udało się ich oznaczyć. Makroelementy oznaczono w zakresie stężeń 10,60–38,69 mg K/g s.m.; 1,67–8,65 mg Mg/g s.m.; 5,31–39,71 mg Ca/g s. m. i 31,95–995,58 mg Na/kg s.m., natomiast mikroelementy w ilości 24,04–67,01 mg B/kg s.m.; 31,27–260,74 mg Fe/kg s.m. i 13,93–83,35 mg Zn/kg s. m. WNIOSKI Analiza korelacji wskazała na ścisłą współzależność między stężeniem Fe w badanych próbkach a zawartością Ca, B i kwasu kawowego. Analiza głównych składowych (PCA) i analiza skupień (CA) umożliwiły identyfikację surowców roślinnych charakteryzujących się wysoką zawartością fenolokwasów i pierwiastków oraz surowców, w których ilości oznaczanych analitów były na najniższym poziomie. Analiza skupień potwierdziła również wyniki analizy korelacji, na co wskazują skupienia utworzone na najniższym poziomie wiązania, opisujące pary analitów, które charakteryzują wysokie wartości współczynników korelacji.

Czasopismo: Annales Academiae Medicae Silesiensis
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki farmaceutyczne, nauki medyczne