rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
O wydziedziczeniu z powodu uporczywego niedopełniania obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy

Wydziedziczenie uregulowane w art. 1008-1011 K.c. służy pozbawieniu prawa do zachowku osób uprawnionych do niego, tj. małżonka spadkodawcy, jego zstępnych oraz rodziców, którzy byliby powołani z mocy ustawy do dziedziczenia. Może być ono dokonane tylko w testamencie oraz tylko z przyczyn wskazanych w art. 1008 pkt 1-3 K.c. Jest to zamknięty katalog przyczyn wydziedziczenia. Jedną z nich jest uporczywie niedopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych (pkt 3). Dla przykładu w wyroku z dnia 23 marca 2018 r., I CSK 424/17, Sąd Najwyższy uznał, że dzieci, które nie wypełniają obowiązków rodzinnych – nie wspierają ojca w potrzebie, mogą zostać wydziedziczone, nawet jeśli spadkodawca przyczyniał się do powstania konfliktu rodzinnego. W artykule omówiono, z powołaniem się na wybrane orzecznictwo sądowe, przedmiotową przesłankę wydziedziczenia.

Czasopismo: Studia Prawnicze KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Analiza krytyczna rozwiązań ustawy z dnia 8 czerwca 2017 r. o zmianie ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych i niektórych innych ustaw

Regionalne izby obrachunkowe stanowią państwowe organy nadzoru i kontroli nad jednostkami samorządu terytorialnego. Ich ustrój oraz zasady funkcjonowania uregulowane zostały w ustawie z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych. Po 25 latach funkcjonowania opracowany został projekt ustawy nowelizującej, który w dniu 8 czerwca 2017 r. został uchwalonych przez Sejm oraz Senat. Przyjęta przez parlament ustawa zakładała szereg zmian w zakresie ustroju oraz organizacji regionalnych izb obrachunkowych. Jednocześnie w ustawie zastosowano rozwiązania dotyczące stosunków pracy dotychczasowych pracowników. W dniu 12 lipca 2017 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, korzystając z przysługującej mu prerogatywy na mocy art. 122 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, odmówił podpisania ustawy. Niniejsza publikacja stanowi krytyczną analizę przyjętych przez parlament rozwiązań ustawowych, a także uzasadnienie odmowy podpisania ustawy przez Prezydenta RP.

Czasopismo: Studia Prawnicze KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Między wiarą a filozofią. O problematyce duchowego odrodzenia w prozie Eugeniusza Korwin-Małaczewskiego

W szkicu podjęta została problematyka nawrócenia, obecna w twórczości literackiej żołnierza I oraz III Korpusu Polskiego w Rosji, a następnie Błękitnej Armii Józefa Hallera – Eugeniusza Korwin-Małaczewskiego, którego dorobek, jako promujący wartości dziewiętnastowiecznego patriotyzmu i katolicyzmu, po II wojnie światowej był przez długie lata marginalizowany. Podstawą do tak sprofilowanego zagadnienia stało się jedno z najbardziej znanych opowiadań młodego pisarza, pt. Koń na wzgórzu, powstałe pod wpływem traumatycznych przeżyć z walk prowadzonych na terenach Kresów w czasie wojny polsko-bolszewickiej. Analizie poddany został fragment utworu opisujący duchową odnowę bohatera, który – dzięki rozmowom z opiekującą się nim w szpitalu zakonnicą oraz lekturze Pisma Świętego – doświadczył spotkania z Bogiem, uzyskując też spokój wewnętrzny. Ujawniająca się w ten sposób problematyka nawrócenia została zinterpretowana również w kontekście sympatii autora wobec idei mesjanistycznych, ujawniających się w całej jego twórczości. Podjęto próbę uzgodnienia relacji między obecną w myśli Małaczewskiego filozofią mesjanistyczną a manifestowanym przez niego katolicyzmem.

Czasopismo: Studia Bobolanum
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Ochrona praw pracowników w zakresie zaangażowania w spółce europejskiej z siedzibą w Polsce

Zaangażowanie pracowników jest jedną z form realizacji szerszej koncepcji, jaką jest dialog społeczny. Spółka europejska jest to podmiot ponadnarodowy, który prowadzi działalność na terenie wielu państw Unii Europejskiej. Opracowanie poddaje analizie mechanizmy ochronne w zakresie zaangażowania pracowników w procesie tworzenia oraz funkcjonowania spółki europejskiej w Polsce, z uwzględnieniem ochrony indywidualnego stosunku pracy przedstawicieli strony pracowniczej, zbiorowych interesów pracowników oraz zabezpieczenia o charakterze prawnokarnym.

Czasopismo: Studia Prawnicze KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Zakres obowiązywania zasady nemo se ipsum accusare tenetur na tle nowych rozwiązań technicznych i prawnych w motoryzacji

W artykule omówiono relację między rozwiązaniami prawnymi dotyczącymi systemu pokładowego eCall a zasadą nemo se ipsum accusare tenetur na przykładzie zdarzenia drogowego z sierpnia 2019 r. W pierwszej części opisano historię kształtowania się braku obowiązku autodenuncjacji oraz jego znaczenie w obecnie obowiązującym systemie prawa krajowego i europejskiego. W drugiej części omówiono sposób funkcjonowania systemu pokładowego eCall, w szczególności przyjmowania zgłoszeń przekazywanych za jego pomocą do służb ratowniczych. Zwracając uwagę na niespójność między przepisami dotyczącymi systemu eCall a zasadą nemo se ipsum accusare tenetur, poszukiwano drogi jej uniknięcia przez odwołanie się do zakazu dowodowego przesłuchania lekarza udzielającego pomocy medycznej podejrzanemu, wyrażonego w art. 199 K.p.k. oraz orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W konkluzji przedstawiono argumenty przemawiające za tym, że w obecnym stanie prawnym wykorzystanie w procesie karnym informacji pochodzących z systemu eCall może stać w sprzeczności z brakiem obowiązku autodenuncjacji i wskazuję postulowane w tym zakresie zmiany ustawodawcze.

Czasopismo: Studia Prawnicze KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Umoralniająca rola rodzimego dramatu jezuickiego w epoce nowożytnej na przykładzie wybranych sztuk z jezuickiej sceny szkolnej

 Jezuicki rodzimy dramat szkolny pełnił zwłaszcza rolę religijno-umoralniającą. Na taką jego funkcję wskazywał np. wybitny polski komediopisarz − jezuita Franciszek Bohomolec. Artykuł ukazuje rolę umoralniającą tego nowożytnego dramatu. Zwycięża w nim zawsze cnota i potępiany jest grzech. Moralność jest sowicie nagradzana, a najwspanialszą nagrodę stanowi zbawienie. Umoralniają czyn i mowa. Zatem szkolny teatr jezuicki był specyficzną „kazalnicą z przekazem moralnym”, docierającym do widza za pośrednictwem wizji triumfu dobra i klęski zła oraz niebiańskiego szczęścia u bohatera − wzorca moralnego, i piekielnej udręki doświadczanej przez antywzorzec. Moralność miała cechować ludzką egzystencję, do czego zresztą zmierzał przekaz jezuickiej sceny szkolnej.

Czasopismo: Studia Bobolanum
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Dobrowolne zaprzestanie jedzenia i picia (VSED) – ocena etyczna

Dobrowolne zaprzestanie jedzenia i picia jest formą spowodowania własnej śmierci w wyniku samowolnego nieprzyjmowania pokarmów i napojów. Działania takie propagują głównie zwolennicy eutanazji w krajach, gdzie zakazy prawne nie pozwalają na skorzystanie z tzw. wspomaganego samobójstwa lub innych instytucjonalnych form terminacji życia. Drastyczne skutki autodestruktywnego procederu usiłuje się łagodzić beztroską retoryką, wedle której zgon w wyniku odwodnienia i wygłodzenia jest lepszym scenariuszem niż ewentualne zmaganie z chorobą, starość lub znudzenie życiem. Niniejszy artykuł dokonuje etycznej oceny owych praktyk, które wyczerpują kryteria czynu samobójczego i stanowią bezpośredni zamach na własną egzystencję.

Czasopismo: Studia Bobolanum
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
„Wojny Jahwe” w Starym Testamencie z perspektywy nauczania Katechizmu Kościoła Katolickiego o wojnie sprawiedliwej

Liczne starotestamentalne opisy wojen prowadzonych przez Izrael rodzą wiele pytań, gdy porównuje się je do nauczania moralnego Kościoła katolickiego. Artykuł przedstawia teologiczną koncepcję „wojen Jahwe” opisaną w Starym Testamencie i analizuje historyczność opisów wojen starożytnego Izraela począwszy od okresu podboju ziemi kananejskiej aż do powstania machabejskiego. W sposób szczególny została zwrócona uwaga na cechy charakterystyczne „wojen Jahwe”, zachodzące przemiany w ich rozumieniu i przedstawianiu w poszczególnych pismach Starego Testamentu. Ukazany jest cel narracji, jaki towarzyszył autorom biblijnym przy tworzeniu opisów tych wojen. Analizowane są trudności w określeniu historyczności wydarzeń i zaproponowane są wskazania do właściwej współczesnej interpretacji pojęcia „wojny Jahwe” według zamierzeń autorów biblijnych. Ta egzegetyczna interpretacja daje możliwość odpowiedniego porównania „wojen Jahwe” z pojęciem „wojny sprawiedliwej” zawartej w nauczaniu Kościoła katolickiego. Artykuł porównuje oba pojęcia w kategoriach ius ad bellum i ius in bello wojny sprawiedliwej wyszczególnionych w Katechizmie Kościoła Katolickiego.

Czasopismo: Studia Bobolanum
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Zmiany w zakresie przenoszenia przez Radę Ministrów wydatków budżetu państwa w związku z koniecznością przeciwdziałania skutkom COVID-19

W artykule przedstawiono i poddano analizie zmiany w zakresie przepisów dotyczących dokonywania przez Radę Ministrów przeniesień wydatków budżetowych, które zostały wprowadzone w związku z koniecznością przeciwdziałania skutkom COVID-19. W pierwszej części opracowania omówiono regulację upoważniającą do zastosowania tego instrumentu w przypadku ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii. W drugiej zaś analizie poddano przepisy dotyczące przenoszenia wydatków budżetowych w przypadku uruchomienia programu mobilizacji gospodarki. Badania prowadzą do konkluzji, iż wprowadzone zmiany w znaczący sposób poszerzają zakres luzu decyzyjnego egzekutywy w sferze wykonywania budżetu państwa, co może rodzić wątpliwości w świetle konstytucyjnej zasady wyłączności władzy ustawodawczej w kształtowaniu dochodów i wydatków państwa 
 

Czasopismo: Studia Prawnicze KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Prawo do swobodnego wyboru pełnomocnika w postępowaniu mediacyjnym . Uwagi na tle wyroku TSUE z dnia 14 maja 2020 r. w sprawie C-667/18

Przedmiotem glosowanego wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest zakres prawa do swobodnego wyboru pełnomocnika w ramach ubezpieczenia ochrony prawnej. W pierwszej kolejności przedstawiono stan faktyczny i prawny, w jakim zostało wydane glosowane orzeczenie. W dalszej części zaprezentowana została argumentacja Rzecznika Generalnego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W ostatniej części podjęto próbę oceny zasadności orzeczenia i jego wpływu na wykładnię polskiej regulacji prawnej. 
 

Czasopismo: Studia Prawnicze KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Normy konferencji episkopatów dotyczące mężczyzn świeckich jako kandydatów do posługi lektoratu i akolitatu

Celem artykułu jest ukazanie zagadnienia przepisów konferencji episkopatów dotyczących mężczyzn świeckich jako kandydatów do posługi lektora i akolity. W jego pierwszej części przedstawiono posługę lektora i akolity w Kodeksie prawa kanonicznego z 1983 r. W drugiej ukazano normy komplementarne wybranych konferencji episkopatów odnośnie do wieku i przymiotów kandydatów do posługi lektoratu i akolitatu, natomiast część trzecia została poświęcona innym przepisom konferencji w kwestii kandydatów do posługi lektora i akolity.
 

Czasopismo: Studia Prawnicze KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Opłata za prawo do dysponowania częstotliwością – glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2018 r., II GSK 3446/16

Glosowany wyrok NSA z dnia 27 listopada 2018 r., II GSK 3446/16, dotyczy ustalenia podstaw prawnych poddania się istotnemu obowiązkowi uiszczania rocznych opłat za prawo do dysponowania częstotliwością. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni przepisu art. 185 ust. 1 ustawy Prawo telekomunikacyjne w zw. z art. 114 ust. 1 oraz art. 123 ust. 1 pkt 1 i 3 tej ustawy w kontekście ustalenia powstania obowiązku zapłaty opłaty za prawo do dysponowania częstotliwością. Duża skala działalności telekomunikacyjnej prowadzona z wykorzystaniem częstotliwości, jak również brak definicji legalnych terminów „dysponowanie częstotliwością” oraz „prawo do dysponowania częstotliwością” czynią to zagadnienie istotnym z punktu widzenia bezpieczeństwa obrotu prawnego. 
 

Czasopismo: Studia Prawnicze KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Dyskusja na temat hermeneutyki ciągłości w kwestii dopuszczenia rozwodników do Komunii św. w Kościele katolickim w ostatnim stuleciu

W artykule zostanie podjęta refleksja teologiczna dotycząca zachowania lub zerwania hermeneutyki ciągłości w kwestii przyjmowania przez rozwodników Komunii św. w Kościele katolickim. Zagadnienie to rozumiane jest jako proces, rozwój, który może być zinterpretowany bądź jako ewolucyjny, bądź rewolucyjny. Aby dokonać oceny tego procesu i wyciągnąć odpowiednie wnioski, za przedmiot badań przyjęto nauczanie Kościoła w ostatnim stuleciu, począwszy od Kodeksu Prawa Kanonicznego Benedykta XV (1917), a zakończymy na odpowiedzi papieża Franciszka z 5 września 2016 r., którą papież skierował do argentyńskich biskupów regionu Buenos Aires w odpowiedzi na ich komentarz do adhortacji apostolskiej Amoris laetitia. Amoris laetitia ukazana jest jako kontynuacja Familiaris consortio, choć, zdaniem autora, to ten ostatni dokument był w swej istocie bardziej rewolucyjny niż adhortacja papieża Franciszka.

Czasopismo: Studia Bobolanum
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Problem dotyczący zgody na kwalifikacyjną wizytę szczepienną oraz obowiązkowe szczepienia ochronne

Celem artykułu jest ocena rozwiązań prawnych dotyczących wyrażania zgody na kwalifikacyjną wizytę szczepienną oraz obowiązkowe szczepienie ochronne przez pacjenta. Przeanalizowano i oceniono obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym w Polsce, omówiono regulacje prawne dotyczące kwalifikacyjnej wizyty szczepiennej, jak i wyrażania zgody na kwalifikacyjną wizytę szczepienną oraz obowiązkowe szczepienie ochronne. W zakończeniu wskazano, że z przepisów ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wynika wyłączenie uprawnienia pacjenta do wyrażenia zgody bądź jej odmowy w sytuacji kwalifikowania do obowiązkowego szczepienia ochronnego oraz poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. W artykule zwrócono również uwagę na konieczność doprecyzowania przez ustawodawcę formy przekazania informacji o szczepieniach ochronnych i zalecanych oraz zakresu obowiązku informacyjnego lekarza w odniesieniu do kwalifikacyjnej wizyty szczepiennej.
 

Czasopismo: Studia Prawnicze KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Kilka uwag o nowych zadaniach polskiej romanistyki powojennej

Przedmiotem artykułu jest analiza rozwoju nauki prawa rzymskiego w powojennej Polsce, gdy romaniści musieli odnaleźć się w nowej rzeczywistości politycznej i ustrojowej. Inspiracją autora stała się m.in. publikacja Marii Zabłockiej, Romanistyka polska po II wojnie światowej, Warszawa 2002, w której pojawiły się próby wskazania pewnych etapów w okresie nią objętym, warte doprecyzowania. Zostały one wyeksponowane w artykule poprzez nakreślenie nowych zadań, przed jakimi romaniści zostali postawieni bezpośrednio po wojnie. Wynikały one z pilnych potrzeb, np. w zakresie zapewnienia pomocy dydaktycznych w zakresie prawa rzymskiego, jak również ze zmian ustrojowych i ideologicznych mających wpływ również na naukę. W czasie dominacji nauki sowieckiej w tzw. państwach socjalistycznych ideologia marksistowska i marksistowscy historycy odrzucali prawo rzymskie jako normy prawne formacji niewolniczej, opartej na własności prywatnej. Poglądy na ten temat przenikały również do romanistycznych badań naukowych, prawo rzymskie należało badać w odpowiedni sposób, oparty na metodzie materializmu historycznego. Władze w Polsce Ludowej próbowały wówczas również zlikwidować prawo rzymskie w kształceniu uniwersyteckim jako nieodpowiadające nowej ideologii. Pomimo trudności, przez które kadry romanistyczne musiały przebrnąć w okresie Polski Ludowej, i dzięki staraniom włożonym w realizację postawionych przed nimi zadań prawo rzymskie utrzymało swą pozycję odrębnego przedmiotu dydaktycznego i jest nadal wykładane w uniwersyteckich ośrodkach edukacji prawniczej w Polsce. 
 

Czasopismo: Studia Prawnicze KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Klauzula proporcji w umowie ubezpieczenia majątkowego. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2019 r., II CSK 454/181

W glosowanym wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2019 r., II CSK 454/18, poruszono kwestię dopuszczalności konstrukcji odpowiedzialności proporcjonalnej ubezpieczyciela w ubezpieczeniu majątkowym. Autor zaaprobował stanowisko Sądu Najwyższego o dopuszczalności co do zasady stosowania klauzuli (reguły) proporcji w takim ubezpieczeniu, jak też tezę tego orzeczenia, zgodnie z którą klauzule zawarte w ogólnych warunkach ubezpieczeń, wprowadzające możliwość dwukrotnej redukcji kwoty odszkodowania z ubezpieczenia majątkowego najpierw do poziomu sumy ubezpieczenia, a następnie proporcjonalnie do zaniżenia łącznej wartości przedmiotów ubezpieczenia, są nieważne. 
 

Czasopismo: Studia Prawnicze KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Podwójna rejestracja produktów z pogranicza

Konsument podejmuje rozważne i świadome decyzje odnośnie do zachowań rynkowych, tylko jeżeli dysponuje dostateczną wiedzą o przedmiocie ewentualnej transakcji. Ma to szczególnie istotne znaczenie w sytuacji, gdy dokonuje wyborów związanych z jego zdrowiem. Do takich należy rozstrzygnięcie o tym, czy daną potrzebę zaspokoi produkt leczniczy, suplement diety, kosmetyk, wyrób medyczny lub inny artykuł. Mechanizmy ich oddziaływania na organizm człowieka różnią się znacząco. Świadomość nabywców co do statusu prawnego poszczególnych preparatów powinna więc być jak najwyższa. W niniejszym artykule zaprezentowano wyniki dogmatycznej, porównawczej, aksjologicznej i socjologicznej analizy polskiego i unijnego prawa w kontekście zapewnienia przejrzystości rynku produktów z pogranicza, zagrożonej przez praktykę podwójnej rejestracji towarów podobnych zwłaszcza do produktów leczniczych, z uwzględnieniem interesów profesjonalnych uczestników obrotu. Obowiązujące regulacje polskiego prawa krajowego i prawa wtórnego Unii Europejskiej mające przeciwdziałać przedmiotowej praktyce mają wiele niedoskonałości. Ponadto część innych rozwiązań normatywnych umożliwia dokonywanie podwójnej rejestracji produktów z pogranicza. Warto więc sformułować postulaty de lege ferenda, których spełnienie może przyczynić się do zwiększenia transparentności rynku produktów z pogranicza. 
 

Czasopismo: Studia Prawnicze KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Moralność według papieża Franciszka

Prezentowane studium przybliża najważniejsze elementy moralnego przesłania papieża Franciszka. Na wstępie przytoczono krytyczne opinie kierowane pod jego adresem. W kolejnych częściach dokonano analizy semantycznej kluczowych terminów moralnych. Sprecyzowano pojęcie moralności. Scharakteryzowano zaproponowane przez Franciszka tranzycje moralne: od „teologii aktu” do „teologii relacji”, od grzechu i przewinienia do grzesznika, od normy moralnej do konkretnego czynu. Opisano papieską reinterpretację „prawa stopniowości”, wyboru „mniejszego zła”, logiki „małych kroków”. Zwrócono uwagę na teonomiczną autonomię sumienia a także na potrzebę jego stałej autoformacji. W zakończeniu zmierzono się z krytycznymi opiniami wysuwanymi wobec moralnego nauczania Franciszka.

Czasopismo: Studia Bobolanum
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Wznowienie postępowania w czeskim postępowaniu sądowoadministracyjnym

Aktem normatywnym regulujący postępowanie sądowoadministracyjne w Czechach jest Zákon soudní řád správní, który w części trzeciej wskazuje na dwa nadzwyczajne środki prawne przysługujące od prawomocnego wyroku: skargę kasacyjną oraz skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Co istotne, w czeskim postępowaniu sądowoadministracyjnym znajdują zastosowania klasyczne podstawy wznowienia postępowania, takie jak nowe okoliczności i nowe dowody, których strona nie mogłaby wykorzystać bez swojej winy w pierwotnym postępowaniu. Katalog pozytywnych przesłanek skargi o wznowienie postępowania został określony w § 111 s.ř.s. Ponadto ustawodawca dokonał pozytywnej enumeracji postępowań, w których skarga o wznowienie jest dopuszczalna (§ 114 s.ř.s.). Skarga o wznowienie postępowania nie ma charakteru dewolutywnego, a jej wniesienie wywołuje skutek względnie suspensywny. Postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego jest dwufazowe: w pierwszej kolejności (iudicium rescindens) następuje badanie zachowania warunków rozpoznania skargi o wznowienie. Ten etap kończy się wyrokiem o dopuszczalności wznowienia lub odrzuceniem skargi. Następnie przeprowadza się drugi etap (iudicium rescissorium) – postępowanie wznowieniowe, w którym zachodzi merytoryczne rozpoznanie skargi. 
 

Czasopismo: Studia Prawnicze KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Kontrola stemplowa umów sprzedaży nieruchomości sporządzanych przed notariuszem w świetle przepisów ustawy o opłatach stemplowych z 1926 r. – studium przypadków

Ustawa z 1 lipca 1926 r. o opłatach stemplowych usunęła ostatecznie z polskiego porządku prawnego przepisy państw zaborczych, eliminując rozbieżności regulacji, zawiłość legislacyjną, niejednolite ujęcie przedmiotu opodatkowania oraz archaiczne sposoby uiszczania opłaty stemplowej. Jednocześnie do 1933 r. utrzymano przepisy odrębne dla terenów b. Galicji. W konsekwencji można mówić zatem jedynie o unifikacji rodzaju pobieranych opłat stemplowych przy zachowaniu odrębnych zasad i trybu ich pobierania. Sama opłata była niczym innym jak szczególnego rodzaju świadczeniem pieniężnym pobieranym przez państwo od wszelkich pism stwierdzających czynność prawną oraz od czynności prawnych niesporządzonych w formie pisemnej. Celem ułatwienia systemu poboru opłat stemplowych ustawodawca obdarzył notariusza przymiotem organu urzędowego odpowiedzialnego za wymiar i pobór tej opłaty. Wobec takiego rozwiązania ustawodawca musiał wprowadzić mechanizm kontroli, ujawniający sytuacje zastosowania przez notariusza błędnej stawki opłaty lub obejścia ustawy przez strony umowy poprzez wskazanie notariuszowi wartości przedmiotu umowy niezgodnego z rzeczywistym stanem rzeczy, od której pobierano opłatę. W pierwszym przypadku, podatnik miał praktycznie dwa wyjścia: zgodzić się z wymiarem opłaty stemplowej przedstawionej nakazem płatniczym lub wnieść stosowne odwołanie do Izby Skarbowej. Istotne jest to, że pomimo błędu notariusza to sam podatnik w toku procesu odwoławczego musiał de facto bronić stanowiska urzędnika. Zaniżenie natomiast wartości transakcji, czyli świadome podanie notariuszowi stanu faktycznego niezgodnego z rzeczywistością, było już przestępstwem zagrożonym karą. W obu tych przypadkach dochodziło do uszczuplenia dochodów Skarbu Państwa, jednak różne były konsekwencje ponoszone przez podatnika. Pomimo tego ustawodawca nie zdecydował się na wprowadzenie obowiązku przedstawiana każdorazowego aktu notarialnego sprzedaży nieruchomości, co pozwoliłoby na szybką weryfikację tak zastosowanej stawki, jak i wartości umowy. 
 

Czasopismo: Studia Prawnicze KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne