rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Konstruktywizm a myślenie potoczne – zamiast wprowadzenia

Pomysł, że naukowa wiedza o świecie jest konstruktem, narracją, opowieścią budzi odruchowy sprzeciw zaskakująco wielu ludzi. To, co wydaje się oczywiste socjologom wiedzy naukowej: przeświadczenie, iż wiedza jest artefaktem powstającym dzięki zbiorowej, wysoce zinstytucjonalizowanej aktywności ludzi, brzmi często jak herezja także przed uczonymi audytoriami. Sądząc po sile sprzeciwu, jaki zdarza się spotykać, jest to herezja nie jakaś nieistotna, ale taka, która wzburza do głębi, która narusza wręcz fundament wiary w to, że świat jest taki, jakim go widzimy i możemy o nim orzekać coś pewnego. Andrzej Zybertowicz ujmuje to zjawisko opisowo, w kategoriach „przeskoku” między wizjami świata, czy też „kontrintuicyjności” konstruktywistycznego modelu poznania wobec codziennej perspektywy poznawczej (Zybertowicz 1995: 122-123). Niektóre reakcje, choćby kilku moich słuchaczy na studiach doktoranckich z socjologii (sic!) wręcz zaskakiwały emocjonalną siłą kontrataku, do którego czuli się zobligowani odczytując np. tezy Bruna Latoura na temat procedur pracy laboratoryjnej jako osobisty atak na najcenniejsze wartości.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
„Thank Goodness That’s Over”

Tytułowy argument, sformułowany przez Priora w 1959 r. i analizowany przez niego kilkakrotnie, jest jednym z nielicznych argumentów na rzecz poglądu, który jakkolwiek dla człowieka niefilozofującego wydaje się oczywisty i naturalny, od czasów Parmenidesa był przedmiotem krytyki filozofów, a mniej więcej od początku wieku XX stał się również obiektem ataku fizyków. Chodzi tu o pogląd uznający obiektywność (lub realność) upływu czasu i podstawowego dla nas rozróżnienia pomiędzy przeszłością, teraźniejszością i przyszłością. Jakkolwiek wśród zwolenników realności upływu czasu można znaleźć tak znane historyczne postacie, jak Heraklit, św. Augustyn czy  Bergson, grupa współczesnych wyznawców tego poglądu jest bardzo nieliczna; oprócz wspomnianego już Priora na pewno warto jeszcze wymienić C. D. Broada, R. Chisholma a jeszcze bardziej współcześnie Q. Smitha, T. Merricksa i S. Savitta.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Doświadczenie a świat fizyczny

W pracy tej przypominamy tezę o jedności doświadczenia i świata fizycznego. Innymi słowy twierdzimy, że akty doświadczenia są zdarzeniami fizycznymi. Na rzecz tej tezy podajemy nowy argument. Proponujemy też nowe spojrzenie na tezę o redukcji wiedzy o świecie materialnym do doświadczenia. Optujemy za umiarkowanym redukcjonizmem w wersji falsyfikacjonistycznej.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Teorie i idee konstruktywistyczne w psychologii

Konstruktywizm w psychologii nie tworzy spójnej orientacji. Ze względu na wielość teorii i koncepcji, obszerne i zróżnicowane pole badań oraz niejednorodność założeń, bardziej adekwatne wydaje się określenie „konstruktywizmy”. Uporządkowaniu wiedzy dotyczącej teorii i idei konstruktywistycznych w psychologii nie pomaga to, że można i trzeba rozpatrywać je na trzech poziomach: koncepcji dotyczących ogólnej teorii poznania, opisu teoretyczno-empirycznego oraz zastosowań praktycznych, czyli oddziaływań terapeutycznych.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Johna L. Austina krytyka fundamentalizmu w świetle eksternalizmu epistemologicznego

W epistemologii aż do XX wieku, najbardziej rozpowszechniony pogląd dotyczący wiedzy głosił, że musi ona posiadać niepodważalne podstawy, w przeciwnym wypadku w jej uzasadnianiu popadlibyśmy w regres w nieskończoność. Takie stanowisko zostało nazwane fundamentalizmem i spotkało się z szeroką krytyką. W latach siedemdziesiątych w teorii poznania powstał nowy kierunek – eksternalizm. Jego twórcy odeszli od tradycyjnego rozumienia wiedzy i odrzucili podstawowe założenia przyjmowane przez fundamentalistów jak i niektórych z ich krytyków.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Teorie konstruowania w socjologii

Nie ulega wątpliwości, że metaforyka konstruowania na dobre zadomowiła się we współczesnej nauce. W tych kategoriach analizowano już niemal wszystko: od samej rzeczywistości (Berger, Luckmann 1983; Manterys 1997) i nauki (Latour, Woolgar 1979; Amsterdamska 1992), przez tożsamość (Cerulo 1997; Skrendo 2004) i religię (Beckford 2003; Zwierżdżyński 2010), po płeć (Laqueur 1990; Kopciewicz 2007) i problemy społeczne (Schneider 1985; Miś 2008). Teorie konstruowania stosowane są dziś praktycznie w każdej dyscyplinie naukowej, począwszy od antropologii i socjologii (zwłaszcza analizy narratywistyczne i interakcjonistyczne, np. Bruner 1991 i Hałas 2005), psychologii i pedagogiki (np. Gergen 1985 i Klus-Stańska 2000), przez historię i archeologię (np. Gross 1986 i Ostoja-Zagórski 2000), językoznawstwo i literaturoznawstwo (np. Grace 1987 i Kuźma, Skrendo, Madejski 2006), na ekonomii i matematyce kończąc (np. Granovetter 1992 i Piotrowska 2008).

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Monitorowanie technonanuki? Uwagi z pozycji (post)konstruktywistycznych

Prezentowany tu tekst składa się z dwóch części. Pierwsza z nich szkicowo kreśli parametry (właściwie dookreślonej) perspektywy konstruktywistycznej. „Właściwe” dookreślenie polega przy tym na wykorzystaniu określonych zasobów, tj. najnowszych ustaleń studiów nad nauką oraz technologią (częściowo określanych też jako socjologia wiedzy naukowej), a w tym szczególnie teorii aktora-sieci Bruno Latoura i etnografii laboratorium. W obrębie rozwijanej poniżej narracji pozycje konstruktywistyczne konstytuuje zarówno intelektualne przywiązanie do metafory „konstruowania”, jak i konglomerat akceptowanych przesądzeń, z których najważniejsze zostaną wyeksponowane. Jak pokazuje artykuł, w odniesieniu do najnowszych rozstrzygnięć socjologii wiedzy naukowej oraz studiów nad technologią zasadne wydaje się wprowadzenie etykiety (post)konstruktywizmu. Wybrane racje przemawiające za tym posunięciem interpretacyjnym zostaną wskazane poniżej. Zagadnienie (post)konstruktywizmu w badaniach nad nauką oraz technologią nie będzie tu niestety dyskutowane w sposób pogłębiony. Zostało ono omówione szerzej gdzie indziej (por. Bińczyk 2010).

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Konstruktywizm a konstrukcjonizm

Wiele jest w naukach społecznych pojęć, które można by nazwać paronimami – wystarczająco wiele, by mógł powstać ich słownik. Paronimy to słowa o zbliżonej formie, lecz różnym znaczeniu, podobnie brzmiące, utworzone na tej samej podstawie słowotwórczej, spokrewnione lub niespokrewnione etymologicznie i semantycznie, nazywane najczęściej „wyrazami mylonymi”. Na gruncie nauk społecznych można do nich zaliczyć m.in. takie pary, jak: socjobiologia i biosocjologia, postmodernizm i ponowoczesność, konsumeryzm i konsumpcjonizm, historycyzm i historyzm czy sekularyzm i sekularyzacja. Poza tymi, i wieloma innymi, również konstruktywizm i konstrukcjonizm1, jako pojęcia zdobywające ostatnio coraz więcej zwolenników, zwłaszcza wśród socjologów, psychologów i pedagogów, stosowane są często wymiennie, czasem zupełnie nieświadomie, nierzadko z zadziwiającą wręcz niekonsekwencją. Trudno określić, co decyduje każdorazowo o wyborze określonej etykiety – w grę wchodzić może gust, wygoda, popularność lub po prostu przyzwyczajenie.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Meandry wiedzy eksperckiej. Konstruowanie Alkoholowego Zespołu Płodowego FAS

W latach 1973-1974 prestiżowe czasopismo medyczne Lancet zamieściło serię trzech artykułów napisanych przez grupę badaczy z Washington School of Medicine przy Uniwersytecie w Seattle. W publikacjach dowodzono, iż dzieci matek pijących alkohol w okresie ciąży cierpią na szereg charakterystycznych anomalii: opóźnienia rozwoju i wzrostu, mikrocefalię, specyficzne rysy twarzoczaszki – szeroko rozstawione oczy, płaskie wargi, spłaszczona środkowa cześć twarzy.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Fenomenologia boskości Siemiona L. Franka

Twórczość S.L. Franka (1877-1950) ewoluowała od tzw. Legalnego marksizmu, przez neokantyzm i idealizm, do filozofii zorientowanej religijnie. Rosjanin współpracował z wieloma kulturalnymi i religijno-filozoficznymi czasopismami. Przekładał na język rosyjski prace F.Nietzschego, F.D.E. Schleiermachera, W. Windelbanda oraz K. Fischera. Redagował tłumaczenie Badań logicznych E. Husserla. Frankowska myśl filozoficzna jest myślą niezwykle bogatą, daleko przekraczającą tradycję rosyjskiej filozofii przełomu wieków.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Czy kiedyś każdy myślący człowiek będzie mógł tworzyć aplikacje komputerowe?

Nie byłoby współczesnej informatyki, gdyby nie prace nad rozwojem języków formalnych. Nikt dziś nie wyobraża sobie pisania programu użytkowego w kodzie maszynowym czy nawet w asemblerze. Znaczne zmiany zaszły zarówno w sferze samej składni języków, ich abstrakcji, jak i w sposobie posługiwania się nimi.W artykule pokrótce został zaprezentowany temat przeobrażania się języków programowania oraz ewolucji paradygmatów. Omówiono także kwestie reprezentacji opisu składni języków formalnych – zarówno gramatyk, jak i alternatywnych konstruktów. Głównym celem artykułu jest ukazanie współczesnych kierunków rozwoju języków, w szczególności wizualnego podejścia do tworzenia oprogramowania, oraz próba udzielenia odpowiedzi na pytania: dokąd zmierza ewolucja języków w informatyce? czy informatyka odnalazła już swój język1? czy kiedyś każdy myślący człowiek będzie potrafił stworzyć aplikację komputerową, nie będąc programistą?

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia
Czego chcieliśmy się dowiedzieć o funkcjonowaniu dwujęzycznego umysłu, ale o co dotychczas nie potrafi liśmy zapytać

Funkcjonowanie umysłu osób posługujących się wieloma językami staje się w ostatnich latach coraz bardziej popularnym tematem badań kognitywistycznych. Jednym z powodów rosnącego zainteresowania tym zagadnieniem jest niewątpliwie fakt, iż obecnie ponad połowa ludzkości mówi więcej niż jednym językiem lub posługuje się różnymi dialektami tego samego języka [Abutalebi i Costa 2008]. Badania są zatem stymulowane również potrzebami wielojęzycznego społeczeństwa; naukowcy szukają odpowiedzi na wiele nowych pytań, m.in. jak przebiega proces rozwoju poznawczego dwujęzycznych dzieci, jak efektywnie prowadzić rehabilitację osób dwujęzycznych z afazją oraz dlaczego osoby dwujęzyczne mają problem z wykonywaniem zadań oceniających fluencję słowną [Abutalebi i Costa 2008; Kurcz 2007]

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia
Czy istnieje odrębność przetwarzania „muzycznych” aspektów mowy?

Muzyka i mowa należą do szczególnych form komunikacji człowieka, wykorzystujących  dźwięk jako nośnik informacji. Jak wskazują wyniki analiz, organizacja materiału akustycznego w obu tych mediach wykazuje wiele cech wspólnych. Powstaje więc pytanie: czy podobieństwo to ma swoje odzwierciedlenie w rzeczywistości mentalnej człowieka, czy też zjawiska fizycznie podobne są różnie kategoryzowane, w zależności od medium, w którym zostały użyte? Innymi słowy, jest to pytanie o odrębność przetwarzania niektórych cech akustycznych mowy i muzyki. Odpowiedź stanowiłaby istotną wskazówkę co do prób rekonstrukcji ewolucyjnej historii powstania zarówno zdolności muzycznych, jak i językowych człowieka, a także zrozumienia funkcjonowania skomplikowanych mechanizmów przetwarzania mowy i muzyki.

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia
Język naturalny jako pomost między danymi cyfrowymi maszyny a rozumieniem człowieka

Współczesna rzeczywistość wymaga gromadzenia olbrzymich ilości danych. Lawinowo rosną archiwa informacji dotyczących najróżniejszych dziedzin (bankowych, personalnych, pogodowych itp.). Jednocześnie istnieje potrzeba szybkiego przetwarzania  danych, a następnie na ich podstawie raportowania, podejmowania decyzji czy oceny ryzyka procesu opisywanego przez bazę danych.Dla człowieka ogarnięcie dużych ilości danych liczbowych oraz operowanie na nich jest trudne i niewygodne, a czasami po prostu niemożliwe. Oczekujemy informacji w języku naturalnym, który może nie jest szczególnie precyzyjny, ale za to powszechnie zrozumiały. Zwłaszcza kiedy chodzi jedynie o szybką ocenę sytuacji, przedkładamy określenia takie jak „bardzo dużo”, „średnio”, „prawie nikt” nad dane procentowe. Dlatego też w pewnych dziedzinach język naturalny powinien być pomostem między maszyną przetwarzającą dane a człowiekiem, dla którego są one przeznaczone. (Np. kiedy interesujemy się pogodą w Zakopanem, wystarczy wiedzieć, że od lipca do września opady są tam niewielkie, a od grudnia do lipca pokrywa śniegu jest duża. Niepotrzebne są dane liczbowe opadów z każdego miesiąca z ostatnich dziesięciu lat).

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia
Jak odróżnić presupozycję od implikatury?

Problem odróżnienia presupozycji od implikatury wciąż stanowi wyzwanie dla filozofów języka i lingwistów. Jednoznaczne rozwiązanie tego problemu jest tym trudniejsze, że w literaturze znajdujemy różne koncepcje presupozycji, a kategoria implikatur obejmuje dwie odmiany tego fenomenu, charakteryzujące się dokładnie przeciwstawnymi własnościami – implikatury konwencjonalne i konwersacyjne.W pierwszej części artykułu zostanie zarysowana koncepcja presupozycji oraz teoria implikatur. Część drugą poświęcono koncepcji presupozycji w ujęciu Mandy Simons [2007], na podstawie której sformułowane będzie kryterium odróżniania tego fenomenu językowego od implikatur.

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia
Czy język naturalny ma strukturę logiczną?

Zainicjowany przez Boole’a, Peirce’a i Fregego gwałtowny rozwój aparatury formalnej pozwalającej badać i poprawnie formułować logikę zaowocował wieloma opozycyjnymi koncepcjami w sporze o ontologiczny i lingwistyczny status logiki. Ramy niniejszego tekstu nie pozwalają na dokładny przegląd wszystkich, lub choćby większości, najbardziej znaczących stanowisk w tej debacie. Należało dokonać wyboru reprezentantów poszczególnych orientacji filozoficznych w sporze o relację pomiędzy logiką a językiem. Każda selekcja tego rodzaju jest narażona na zarzut arbitralności, wydaje się jednak, iż trzy przedstawione i poddane analizie w dalszej części tekstu koncepcje dobrze ilustrują kontrowersje wokół postawionego w tytule problemu oraz przedkładają propozycje jego rozstrzygnięcia.

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia
Automatyczna analiza składniowa haseł w słowniku dwujęzycznym

Niniejszy artykuł dotyczy problemu pozyskiwania wysokiej jakości informacji leksykalnej z elektronicznych słowników dwujęzycznych. We wstępie jest przedstawiona motywacja do badań nad słownikami dwujęzycznymi oraz ich krótka charakterystyka. W części drugiej został omówiony jeden z największych słowników bilingwalnych dostępnych na polskim rynku: Wielki Multimedialny Słownik Angielsko-Polski Polsko-Angielski Oxford/PWN. W części trzeciej została pokrótce omówiona technika parsowania tego rodzaju słowników oraz narzędzie, które ją wykorzystuje. W części czwartej zaś zgromadzono zalecenia dla lingwistów trudniących się tworzeniem słowników bilingwalnych, dzięki którym proces pozyskiwania z nich informacji leksykalnej może być znacznie uproszczony.

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia
Komunikacja międzygatunkowa w badaniach z zakresu porównawczej psychologii kognitywnej

Za pierwszą monografię z zakresu psychologii porównawczej (wcześniej zwanej zoopsychologią) uznaje się pracę O wyrazie uczuć zwierząt i ludzi Charlesa Darwina z roku 1872. Teoria ewolucji zrewolucjonizowała stosunek do badania innych gatunków – dzięki niej psychika zwierząt stała się przedmiotem zainteresowania naukowców. Wcześniej dominowały poglądy mechanicystyczne. Jednym z prekursorów tego podejścia był Kartezjusz, który twierdził, że zwierzęta to „żywe maszyny” i jako takie są pozbawione duszy oraz podstawowych stanów psychicznych, np. bólu. Poglądy te były na tyle rozpowszechnione, że w XVIII wieku dużą popularnością cieszyły się publiczne wiwisekcje, w trakcie których demonstrowano mechanizmy mające rządzić organizmami zwierząt. Zgodnie z teorią ewolucji między ludźmi a zwierzętami nie ma przepaści dzielącej dwa całkiem odrębne światy zjawisk, lecz stopniowalny dystans, którego wielkość zależy od porównywanych między sobą gatunków. Stwierdzono, że jeżeli sensowna jest analiza porównawcza rozwoju filogenetycznego, uprawniona jest również porównawcza analiza zachowania, a co za tym idzie – psychiki. Co więcej – jeżeli można wskazać na ciągłość rozwoju anatomicznego, morfologicznego czy fizjologicznego, to prawdopodobnie w podobny sposób przebiegał rozwój zdolności poznawczych.

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia
Język intuicji. Rola języka w procesach pamięciowych i intuicyjnych

W codziennym języku trudno jest znaleźć drugie takie pojęcie jak intuicja, którego potoczne rozumienie tak bardzo różniłoby się od jego naukowej definicji. Intuicję często traktuje się bowiem jako magiczną i tajemniczą zdolność do przewidywania różnych zdarzeń, szósty zmysł właściwy głównie kobietom. Tymczasem próby rzetelnego wyjaśnienia tego zjawiska były podejmowane już przez starożytnych filozofów, których dzieło jest kontynuowane między innymi przez współczesnych psychologów.

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia
Spektakl mowy

Nawiązując do znanej metafory życia jako teatru, chciałabym w niniejszym artykule  przyjrzeć się językowym zachowaniom ludzi w wąskich interpersonalnych kręgach codziennego życia, w interakcjach „twarzą w twarz” [Goffman 2000], po to, by poddać refleksji kwestię szczerości wypowiedzi. Aby analizować w taki sposób potoczne rozmowy, należy zastanowić się, jak ważny w rozmaitych sytuacjach jest komunikat i w jakim stopniu podlega władzy użytkownika.

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia
Metoda lezyjna jako implementacja modularnej teorii umysłu

W niniejszym tekście chciałbym bliżej przyjrzeć się pewnemu bardzo specyficznemu teoriopoznawczo-metodologicznemu mariażowi. Od strony teoretycznej mamy w tym przypadku do czynienia z modularnym spojrzeniem na działanie ludzkiego umysłu, od strony metodologicznej napotykamy na absolutnie podstawową technikę badawczą w neuropsychologii. W toku wywodu postaram się wykazać, iż stojąca na nieco chybotliwych podstawach metoda lezyjna w praktyce daje się bez większych trudności uzasadnić dzięki odwołaniu do modularnej wizji umysłu

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia
Płynna uwaga. Projekt badań dotyczących ruchu płynnego podążania i funkcjonowania uwagi wzrokowej

Ludzkie oko jest tak skonstruowane, że tylko określona część powierzchni zdolnej do odbioru bodźców świetlnych (siatkówka) zapewnia dokładne, ostre widzenie. Tą określoną częścią jest dołek środkowy, czyli zagłębienie w centrum plamki żółtej. Gdy człowiek koncentruje wzrok na jakimś obiekcie, obraz tego przedmiotu rzutowany jest na dołek środkowy [Bochenek, Reicher 2004]. W związku z tym, że najostrzejsze widzenie związane jest tylko z częścią obszaru odbierającego bodźce wzrokowe, analiza informacji z pola wzrokowego wymaga istnienia mechanizmu pozwalającego na zmianę położenia punktu koncentracji wzroku w stosunku do obserwowanych obiektów. Mechanizmami tymi są ruchy gałek ocznych, które umożliwiają przenoszenie punktu fiksacji wzroku.

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia
Modularna teoria umysłu

Teoria umysłu jest systemem pojęć (bądź też mechanizmów), które umożliwiają człowiekowi odczytywanie oraz rozumienie stanów umysłu innych osób. Termin ten sugeruje, że dana osoba ma teorię na temat zawartości umysłu (swojego lub obcego). Prowadzi to do przekonania, że inne osoby posiadają stany mentalne (intencje i przekonania) oraz że te stany mentalne kierują ich zachowaniem. W niniejszym artykule zaprezentowana zostanie autorska wersja teorii umysłu.

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia
Segmentacja i selekcja cech jako jeden z podstawowych problemów w rozpoznawaniu obrazów medycznych

Obrazowanie medyczne (ang. medical imaging) to metody uzyskiwania i rozpoznawania obrazów, z jakimi mamy do czynienia w badaniach medycznych, podejmowanych zarówno w celach badawczych, jak i diagnostycznych [Chmielewski, Kulikowski, Nowakowski 2000]. Zatem, w dużym uproszczeniu, dwa główne zadania obrazowania biomedycznego to akwizycja obrazu oraz jego rozpoznawanie

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia
Co kryje się pod pojęciem teorii umysłu oraz jak ją badać?

Dominujący kierunek badań nad poznaniem społecznym wyznacza obecnie problematyka teorii umysłu. Zainteresowanie pojęciem ,,teoria umysłu” zostało zapoczątkowane przez Premacka i Woodruffa, którzy trzydzieści lat temu zasugerowali, że szympansy posiadają zdolność do przypisywania stanów mentalnych innym osobnikom swojego lub innego gatunku i formułowania przewidywań dotyczących ich zachowania [Primack, Woodruff 1978]. Ta zdolność została nazwana przez badaczy teorią umysłu (theory of mind – ToM). Autorzy ponadto uznali, że zdolność do przewidywania zachowań na podstawie poprzedzających je stanów mentalnych (np. pragnień, przekonań, intencji) jest czynnością prostą i podstawową. Analiza Premacka i Woodruffa została poddana ostrej krytyce (w szczególności ich przekonanie, że szympansy posługują się ,,teorią umysłu”), lecz zapoczątkowała trzydziestoletnie już badania nad tą niewątpliwie fascynującą zdolnością.

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia
Liczący umysł. O mechanizmach poznawczych warunkujących wykonywanie prostych obliczeń

Wykonywanie prostych obliczeń, jak „3 x 8” czy „7 + 4”, jest podstawową zdolnością matematyczną, wykorzystywaną każdego dnia. Jakie mechanizmy poznawcze kryją się za tą umiejętnością? W literaturze przedmiotu najczęściej opisywaną metodą wykonywania takich prostych obliczeń jest wydobywanie faktów arytmetycznych. Są nimi zapisane w pamięci długotrwałej wyniki działań matematycznych. Sprawne posługiwanie się faktami arytmetycznymi oznacza, że w sytuacji, gdy musimy pomnożyć dwie liczby, na przykład cztery przez siedem, tak naprawdę nie wykonujemy żadnych obliczeń, tylko korzystamy z naszej wiedzy.

Czasopismo: Rocznik Kognitywistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, językoznawstwo, psychologia