rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Procesy o magię i czary w Pradze w XVI i pierwszej połowie XVII stulecia

Początki procesów o magię i procesów o czary w Pradze należy datować na koniec XV w. W okresie od objęcia tronu czeskiego przez Habsburgów (1526) do bitwy na Białej Górze (1620) można udokumentować jedynie pojedyncze przypadki procesów o praktyki magiczne w Pradze. Jest to o tyle symptomatyczne, że w ostatniej tercji XVI w. wyraźnie zauważalny jest wzrost liczby procesów o magię na ziemiach czeskich, a odnotowano też wówczas pierwsze, odosobnione jeszcze przypadki czarostwa. Jeden z procesów odbył się przed sądem Małej Strany (Mniejszego miasta praskiego) w 1553 r., a powodem w nim był królewski rusznikarz i ludwisarz Tomáš Jaroš. Poważniejsze sprawy dotyczące oskarżeń o magię i czary miały miejsce w Pradze dopiero w czasie wojny trzydziestoletniej. W 1624 r. cztery kobiety z Pragi-Hradczan zostały oskarżone o stręczycielstwo i uprawianie praktyk magicznych. Jedna z nich została skazana na wypędzenie z Pragi. W 1630 r. na Starym Mieście przeprowadzono dochodzenie przeciwko Marianie Příhodovej, żonie murarza, która została oskarżona o uprawianie magii i zabobonnych praktyk. Została jednak uniewinniona przez Sąd Apelacyjny. W 1631 r. Ludmiła Husáková została aresztowana na Nowym Mieście w Pradze pod zarzutem uprawiania magii, znachorstwa i wróżbiarstwa. Była ona więziona i przesłuchiwana przez prawie pół roku. Z więzienia została zwolniona dopiero po zdecydowanej interwencji jej pani, hrabiny Anny Benigny von Fürstenberg. Największa praska sprawa o czary w czasie wojny trzydziestoletniej odbyła się w 1644 r. Wówczas to specjalna komisja przeprowadziła dochodzenie w sprawie 19 chłopców z Pragi w wieku od 8 do 17 lat za rzekome wywoływanie diabła w szkole jezuickiej na Małej Stranie.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Kobiece oblicza: czarostwo i melancholia. Kilka refleksji na temat postrzegania psychoz społecznych dawniej i dziś

Celem autora artykułu była interpretacja prowadzonych w epoce wczesnej nowożytności dyskursów na temat czarostwa i chorób psychicznych z punktu widzenia procesów ekskluzji i inkluzji jako mechanizmów regulujących dynamikę społeczną w określonych warunkach historycznych. Intelektualnym fundamentem wywodów w dyskursach na temat czarostwa i chorób psychicznych było tradycyjne przekonanie o rzekomej słabości i skłonności natury kobiecej do stanów kojarzonych z melancholią, rozumianą zarówno jako zjawisko naturalne (temperamentalne), jak i o podłożu demonicznym. Rozpowszechniane w dyskursie intelektualnym mizoginiczne poglądy o czarownicach, obecne również w dyskursie o melancholii jako przypadłości głównie kobiecej, pozwalały konstruować wyobrażenie o zagrażającej „większości” wiernych niebezpiecznej „mniejszości” czarownic (i czarowników), którą dodatkowo marginalizowano poprzez ich asocjację z religijną i etniczną „obcością”.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: historia, nauki o zdrowiu
Obraz czarownicy w najnowszej polskiej historiografii procesów o czary w czasach wczesnonowożytnych

W artykule podjęto próbę charakterystyki obrazu kobiety-czarownicy, jaki wyłania się w polskiej historiografii procesów o czary toczących się w dobie wczesnonowożytnej w świetle prowadzonych badań nad niewiastą. W tym kontekście nasuwa się szereg pytań, na które próbowano udzielić odpowiedzi w artykule, m.in.: na jakie czynniki zwracają uwagę badacze charakteryzujący kobiety oskarżone o czary, czy posądzenie o czynienie zła i spółkowanie z diabłem uzależnione było od konkretnych czynników (płci, funkcji biologicznych kobiety), czy raczej wynikało z przynależności do konkretnej grupy społecznej, bądź też warunkowane było sytuacją gospodarczą, w jakiej przyszło żyć oskarżonym. Postawiono również pytanie, na ile dotychczasowe ustalenia obalają stereotyp czarownicy utrwalony w zbiorowej pamięci mieszkańców Rzeczypospolitej. Prezentowane rozważania stanowią punkt wyjścia do dalszej dyskusji w zakresie analizowanego problemu. Nie stanowi on zatem przeglądu czy też rewizji badań nad magią, czarami i procesami, a także stanowiska Kościoła katolickiego, które szeroko zostało omówione w dotychczasowych pracach.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Badania nad historią kobiet w Polsce XVI–XVIII wieku w latach 2011–2020. Niezmienna atrakcyjność, ale czy nowe pytania?

Badania nad miejscem kobiet w historii, feminizmem i gender prowadzone są w wielu krajach świata, mają obecnie szeroki zasięg i charakteryzują się już wręcz lawinowym przyrostem literatury. Na tym tle artykuł charakteryzuje dorobek badań dotyczących historii kobiet na ziemiach polskich we wczesnej dobie nowożytnej, powstały w drugim dziesięcioleciu XXI w. Autor dokonuje w nim przeglądu różnych grup wydawnictw źródłowych zarówno poświęconych kobietom, jak i przez nie wytworzonych w XVI–XVIII w. (pamiętniki, diariusze i dzienniki podróży, korespondencja, testamenty), które zawsze wpływają na intensywność badań historycznych. Z kolei przegląd monograficznych osiągnięć historiografii kobiecej ostatniego dziesięciolecia został zaprezentowany w trzech umownych, rozbudowanych, blokach tematycznych: kobiety w rodzinie i poza nią (ciało, seksualność, miłość i emocje oraz relacje wewnątrzrodzinne); ich edukacja i wiedza, praca w miastach i na wsi oraz konflikty z prawem, i jako trzeci – udział kobiet w polityce, kulturze i religii. Praca wskazuje na dalszy rozwój studiów kobiecych w sensie przyrostu liczby prac i poruszanej problematyki. Zwraca także uwagę na potrzebę stosowania nowych metod badawczych w warsztacie historyka, jak np. metody analizy sieci społecznych (Social Network Analysis – SNA), zaproponowanej przez socjologów, i z powodzeniem stosowanej już w zachodniej nauce historycznej. Autor sygnalizując niektóre luki badawcze w historii kobiet w dobie staropolskiej, których nie brakuje także dla dwóch następnych stuleci, wskazuje na pilną potrzebę napisania naukowej syntezy dziejów kobiet na ziemiach polskich.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Samorząd terytorialny w ujęciu wybranych refleksji naukowych i katolickich środowisk

Samorząd terytorialny jest uznawany za niezbędny element współczesnych demokracji, przez który obywatele mają większy wpływ na życie publiczne. Świadczy o tym fakt, iż w demokratycznym państwie prawa stanowi on część składową systemu władz publicznych. Oznacza to, że samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy i administracji publicznej, a przyznany mu w ramach prawa zakres zadań publicznych realizuję niezależnie i samodzielnie. Z tego względu jego powołanie i istnienie uzasadniane jest ważną rolą w państwie, tj. wykonywaniem zdecentralizowanej administracji państwowej oraz swobodnym działaniem wspólnot terytorialnych.Przedmiotem rozważań prowadzonych w niniejszym artykule jest zaprezentowanie odmiennych, jak i wspólnych kwestii samorządowi terytorialnemu, w podejściu, które ujmuje samorząd terytorialny jako administrację publiczną oraz wspólnotę terytorialną, a które można odnaleźć w wybranych refleksjach naukowych i katolickich środowisk.Tak założony cel wymagał zastosowania spektrum metod badawczych – analizy literatury, dokumentów i materiałów źródłowych. Pozwoliły one na wskazanie zasadności powołania, znaczenia i roli samorządu terytorialnego, z uwzględnieniem wybranych ujęć teoretycznych, tj. koncepcji funkcjonalnej (państwowej) i naturalnej.

Czasopismo: Colloquium
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Ogólnokrajowe referendum inicjowane przez obywateli a polskie prawo referendalne

Głównym celem niniejszego opracowania jest ustosunkowanie się do postulatu przyznania obywatelom uprawnienia do wiążącego inicjowania referendum. Kluczowe znaczenie w tym kontekście ma pytanie, czy takiego postulatu nie należałoby potraktować jako tylko typowego przejawu populizmu politycznego i tym samym go odrzucić, czy jednak poprzeć go, uznając instytucję referendum inicjowanego przez obywateli za czynnik sprzyjający pełniejszemu urzeczywistniania idei rządów demokratycznych, niegrożący destabilizacją i dysfunkcjonalnością systemu politycznego. Przeprowadzona w artykule analiza dowodzi, iż instytucji tej nie można dyskredytować, ponieważ widzieć w niej należy potrzebny element procesu sprawowania władzy w państwie demokratycznym. Osiągnięciu przez nią takiej roli w polskiej praktyce ustrojowej może sprzyjać zaproponowana regulacja prawna.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Konstytucyjne gwarancje szczególnych świadczeń zdrowotnych w kontekście ochrony kobiet w ciąży

Udzielanie świadczeń zdrowotnych kobietom w ciąży stanowi sytuację szczególną, czego potwierdzenie znajdujemy w przepisach konstytucyjnych, a przede wszystkim w art. 68 ust. 3 Konstytucji RP. Wspomniany artykuł nakłada na władze publiczne obowiązek zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej określonym podmiotom, wśród których znajdują się kobiety oczekujące dziecka. Niezależnie od zasad finansowania świadczeń zdrowotnych, kobiety w ciąży znajdują się w wyróżnionej grupie, którym państwo gwarantuje realizację prawa do ochrony zdrowia. Celem artykułu jest wskazanie, że zakres normatywny przepisu 68 ust. 3 stanowi wyraz przyjętej przez ustrojodawcę określonej aksjologii, w której troska o kobietę ciężarną stanowi również wyraz troski o rozwój narodu, godność człowieka, ochronę życia i zdrowia. Ustrojowe unormowania ochrony dla kobiet w ciąży i ich deklaratywny charakter powinny stanowić swoisty wzorzec kontroli odnoszący się do standardów świadczenia usług w opiece zdrowotnej, rozumienia istoty tej opieki i umiejętności dekodowania norm prawnych ustawodawstwa zwykłego w pryzmacie wartości konstytucyjnie chronionych. Podstawową metodą badawczą była analiza dogmatyczno-prawna (stylistyczno-językowa), a także humanistyczna analiza aksjologiczna.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Uniwersyteckie podręczniki teologiczne: charakterystyka leksykalna w odniesieniu do akademickich prac teologicznych

Styl charakterystyczny dla prac naukowych z zakresu teologii w znacznym stopniu różni się od stylu naukowego innych dziedzin naukowych lecz można również zauważyć wiele wspólnych cech i podobieństw. Specyficzna metodologia z zakresu teologii i specyfika tego rodzaju wiedzy naukowej niewątpliwie wpływa na pozajęzykowe i wewnątrzjęzykowe cechy teologicznych prac naukowych. Warstwa leksykalna języka jest czołowym przedstawicielem każdej dziedziny nauki, w tym również teologii. W niniejszym artykule podjęto kwestię specyfiki poziomu językowego podręczników uniwersyteckich z zakresu teologii. W trakcie analizy wyżej przedstawionego problemu autorka przeprowadziła i zastosowała wyniki analizy statystycznej reprezentatywnego korpusu podręczników uniwersyteckich i naukowych prac z zakresu teologii, a tam, gdzie było to możliwe i konieczne, zastosowano również analizę kontrastową.

Czasopismo: ELPIS
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Ustrojowa pozycja sądownictwa we Francji. Między polityzacją a korporacjonizmem

Francuska tradycja prawna ukształtowana przez Rewolucję Francuską była krytyczna wobec „władzy sędziów” i nie uznawała sądownictwa za odrębną władzę o znaczeniu porównywalnym do władzy wykonawczej i ustawodawczej. Zgodnie z porewolucyjną tradycją nominacje na stanowiska sędziów należały do władzy wykonawczej. Można sądzić, że konstytucja V Republiki Francuskiej w chwili jej uchwalenia identyfikowała się z tym podejściem, gdyż powierzała Prezydentowi i ministrowi sprawiedliwości kompetencje w zasadniczych sprawach dotyczących wymiaru sprawiedliwości. Ewolucja konstytucji z 1958 r. i samej praktyki ustrojowej zasługuje na uwagę i szczegółową analizę. Francja odstąpiła od dominacji władzy wykonawczej w tym sektorze na rzecz coraz silniejszego wpływu sędziów na zarządzanie wymiarem sprawiedliwości i upodmiotowienia samej Naczelnej Rady Sądownictwa. Jednocześnie V Republika zachowała oryginalność regulacji konstytucyjnych w tej dziedzinie i nadal silną pozycję władzy wykonawczej i ministra sprawiedliwości. Co nie mniej istotne, ważnym motywem debaty ustrojowej i przeprowadzonych zmian w konstytucji jest troska o zrównoważony model ustrojowy, który byłby odporny zarówno na niebezpieczeństwo polityzacji jak i korporatyzacji wymiaru sprawiedliwości. Dlatego też przypadek Francji jest istotny z punktu widzenia poszukiwania rozwiązań, które łączyłyby niezależność i odpowiedzialność sądownictwa. Artykuł analizuje ewolucję pozycji ustrojowej sądownictwa we Francji, a także zasadnicze idee i argumenty podnoszone w debacie konstytucyjnej.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
W stronę niedojrzałości. Puer aeternus, Hermes i Piotruś Pan

Artykuł stanowi teoretyczne poszukiwania źródeł niedojrzałości na podstawie studiów literaturowych. Krótko odwołuję się w nim do ram rzeczywistości ponowoczesnej i przechodzę do początków niedojrzałości, które w opinii badaczy znajdują swoje korzenie w okresie mitycznym. Inspirujące stają się tutaj odwołania do psychologii analitycznej Carla Gustawa Junga oraz Marie-Louise von Franz. Wreszcie, ukierunkowanie na dobę obecną, w której idee niedojrzałości zdają się osiągać apogeum, chociaż ich przyczyny wyrastają z zupełnie innych potrzeb człowieka. Moim celem jest krótki rys niedojrzałości, ukazanie wędrówki od mistycznego Hermesa do współczesnego Piotrusia Pana.

Czasopismo: Colloquium
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Wpływ środowisk ukraińskich na usuwanie trudności i ograniczeń w tworzeniu szkolnictwa ukraińskiego w latach 1952–1965

Szkolnictwo ukraińskie będące pokłosiem polityki narodowościowej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej powstawało z wielkim trudem od 1952 roku powodując u Ukraińców poczucie lekceważenia ich potrzeb ze strony centralnych i terenowych władz oświatowych. Powodem napotykanych trudności w tworzeniu szkół, oddziałów oraz szkolnych i międzyszkolnych zespołów nauczania języka ukraińskiego był brak współpracy ze środowiskami ukraińskimi rozproszonymi na tzw. Ziemiach Odzyskanych w wyniku akcji „Wisła”, niechęć władz oświatowych oraz brak kadry pedagogicznej. Sytuacja ta zmieniła się diametralnie wraz z wyrażeniem przez władze państwowe w 1956 roku zgody na funkcjonowanie towarzystw społeczno-kulturalnych mniejszości, w tym Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego, które w krótkim czasie zbudowało swą strukturę organizacyjną z oddziałami i kołami terenowymi. Towarzystwo odegrało kluczową rolę w tworzeniu, usuwaniu trudności, poszukiwaniu nauczycieli do szkolnictwa ukraińskiego i stało się ważnym partnerem dla ministerstwa edukacji, z którego zdaniem i opiniami bardzo się liczyło.

Czasopismo: Colloquium
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Zalecenia żywieniowe w ocenach i zachowaniach osób uzależnionych od alkoholu podejmujących psychoterapię – komunikat z badań

Negatywne konsekwencje zdrowotne używania alkoholu przez osoby uzależnione oraz pijące problemowo są poważnym wyzwaniem dla podstawowej opieki zdrowotnej. Powikłania psychosomatyczne, jakich doświadczają pacjenci uzależnieni, wynikają nie tylko z bezpośredniego działania alkoholu na organizm, ale także z przyjętego przez nich stylu życia. Ewaluacja zmian zachodzących u pacjentów placówek odwykowych w przebiegu terapii przeciwalkoholowej nie powinna więc ograniczać się do monitorowania utrzymywania przez nich abstynencji oraz analizy zmian w sytuacji społecznej (rodzinnej, zawodowej, prawnej), lecz powinna uwzględniać też wieloaspektowe procesy zdrowotne i edukacyjne w obszarze profilaktyki zdrowia. W tym zakresie stosowanie przez pacjentów zaleceń dotyczących zbilansowania diety, planowania posiłków i regularności ich spożywania czy ograniczenia ilości spożywanej kofeiny nie tylko poprawia jakość ich życia, ale również sprzyja utrzymaniu abstynencji. Artykuł jest komunikatem z badań nad w zakresie edukacji zdrowotnej nad zachowaniami prozdrowotnymi pacjentów placówek odwykowych i poradni zdrowia psychicznego.

Czasopismo: Colloquium
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
O fingowanej relacyjności w Apokryfie Agłai Jerzego Sosnowskiego

Apokryf Agłai, techno-triller Sosnowskiego, to nie tylko postmodernistyczny palimpsest intertekstualiów, z odwołaniami między innymi do Stanisława Lema, nie tylko jawna gra z kiczem, lecz przede wszystkim rzecz o transgresjach tożsamości wskutek symulacyjnych relacji z wykorzystaniem gynoida. Nie są tu ważne klisze kulturowe, ale raczej perspektywa transhumanistyczna. Eksperyment z wykorzystaniem cyborga, mającego uwieść młodego pianistę, staje się zarówno dla nieświadomej ofiary, jak i dla nawigatorki robota przyczyną dezintegracji osobowości. Poprzez awatar Irena może przeżyć fascynujący stan immersji, Krzysztof realizuje swoje miłosne fantazmaty. Powieść jest refleksją nad przebiegiem i skutkami przekraczania granic człowieczeństwa poprzez technologię: łączenie ludzkiego z nie-ludzkim.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
“Skrajny przekształt”:  negantropijna praca wiersza  wobec reżimu technicznego życia  (O Naworadiowej Kacpra Bartczaka)

Esej jest propozycją lektury tomu poetyckiego Kacpra Bartczaka Naworadiowa (2019) przez pryzmat refleksji filozoficznych Catherine Malabou i Bernarda Stieglera. Najnowsza poezja Bartczaka, zakorzeniona w rozwiniętej przez poetę autorskiej koncepcji tzw. poetyki wielościowej, stanowi manifestację imperatywu gruntownego przemyślenia zarówno działania formy poetyckiej w dynamicznie zmieniającym się technicznym krajobrazie świata, jak i towarzyszących tej dynamice przemian rzeczywistości psychopolitycznej. Analiza skupia się na kwestii plastyczności formy poetyckiej, jej współdziałaniu ze środowiskiem zewnętrznym oraz zaangażowaniu w wytwarzanie psychicznego potencjału indywiduacyjnego, a także na pracy wiersza, rozpatrywanej w kontekście rozważań Stieglera dotyczących tzw. pracy negantropijnej, tj. indywidualnego i kolektywnego wysiłku zmierzającego do transformacji krajobrazu Antropocenu i pomyślenia nowego kształtu rzeźby współczesności, określanej w jego filozofii mianem Negantropocenu.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Wynagrodzenie pełnomocnika za sporządzenie opinii o niezasadności skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego w ujęciu prawnym i etycznym

Niniejszy artykuł koncentruje się wokół etycznych i prawnych aspektów niezasadności wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi do sądu administracyjnego I instancji. Artykuł został przygotowany w oparciu o zastosowanie metod prawno-dogmatycznej, porównawczej oraz analizy. Ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika do sporządzenia skargi nakłada na niego obowiązek przygotowania pisma procesowego, umożliwiającego stronie wszczęcie postępowania sądowego. Ustawodawca nie przewidział możliwości sporządzenia przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy opinii o braku podstaw do wniesienia skargi. Społeczne nauczanie Kościoła podkreśla etyczny wymiar pracy. Dotyczy to zarówno wykonywania pracy, jak i zapłaty za jej wykonanie, która domaga się równoważności. Każda praca winna być wykonana solidnie i uczciwe. Pracownik nie może dopominać się zapłaty, jeśli pracy nie wykonał lub wykonał niesolidnie. Celem artykułu jest próba połączenia dwóch dziedzin naukowych, aby wykazać, że zarówno na polu prawnym jak i etycznym obowiązują te same zasady, które zostały opisane różnym językiem naukowym. Autorzy mają nadzieję, że poruszona problematyka w znaczący sposób przyczyni się do zrozumienia, czym jest wynagrodzenie za wykonana pracę, jak również to, że na polu etycznym jak i prawnym tego typu zachowania są nie akceptowalne. Zarówno prawo jak i nauka społeczna Kościoła katolickiego tego typu postawy uważa za naganne.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Symulakryczna prywatność w mediach płynnej nowoczesności

Media jako jedna z emanacji nowych technologii informacyjnych silnie oddziałują na proces kształtowania tożsamości jednostki, umożliwiając człowiekowi tworzenie, wybór i ocenę wzorców społecznych oraz kulturowych. W wyniku postępującej konwergencji i mediatyzacji dotychczas stabilne wartości ulegają w nich “upłynnieniu”, a kategorie wspólnotowe są zastępowane kategoriami osobniczymi. Jednym z przykładów tych przeobrażeń są zmiany w sposobie postrzegania prywatności. Ten trwały, pomimo własnej dyskursywności, konstrukt w warunkach nowomedialnego ekosystemu staje się podatny na zmiany i, jak ujmuje do Zygmunt Bauman, “momentalny”. Celem tego artykułu jest uchwycenie przesunięć w obrębie dychotomicznych relacji kształtujących znaczenie prywatności, których przyczyną jest binarna struktura mediów zorientowana na zaspakajanie jednostkowych potrzeb. Na podstawie analizy definiujących prywatność w mediach bipolarnych opozycji prywatne – publiczne, autentyczne – intencjonalne, istotne – nieistotne oraz dozwolone – niedozwolone ujawniona zostaje labilna, symulakryczna natura tej wartości.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Męskie niepokoje, kobiece miraże. O post(?)ludzkich miłościach do maszyn w Creative Control i Konsultantce

Artykuł analizuje przedstawienia ludzko-nie-ludzkich związków miłosnych ukazanych w dwóch amerykańskich filmach science fiction z nurtu kina Trzeciej Kultury, Creative Control (2015) Benjamina Dickinsona i Konsultantce (2016) Logan Kibens, w kontekście wybranych teorii posthumanizmu krytycznego, proponowanych przez Rosi Braidotti, Katherine Hayles, Anne Balsamo i Kim Toffoletti, dotyczących płciowości w postludzkiej rzeczywistości. Proponuje się tu ujęcie seksualności jako złożonej siły mającej moc przekraczania binarnych opozycji ludzkiej gender (Braidotti) oraz cielesności jako zawsze naznaczonej płcią (Hayles, Balsamo). Wskazuje się też na moc posthumanistycznych obrazów w kontekście celebracji złożoności postludzkiego doświadczenia (Toffoletti). Analizy filmowych intymnych relacji, zawiązywanych między mężczyznami a kobietami przez nich zbudowanymi, zostają też umieszczone w kontekście “paradygmatu kobiety idealnej” (Julie Wosk), obecnego w licznych tekstach kultury, w którym sztuczne istoty budowano w celach określonych przez mężczyzn, dla zaspokojenia ich potrzeb. W szkicu poszukuje się odpowiedzi na pytanie, czy miłość człowieka i maszyny, ukazana w nowym kinie science fiction, jest wyrazem “posthumanistycznego momentu” w tekście kultury, jak definiują go Stefan Herbrechter i Ivan Callus, a którego celem jest naruszenie spójności i integralności ludzkiego doświadczenia, a także podważenie istnienia “esencji” człowieczeństwa.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo