rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Kwas hialuronowy w macierzy zewnątrzkomórkowej mózgu

Kwas hialuronowy jest liniowym polisacharydem o różnej długości, składającym się z wielokrotnie powtórzonych dimerów kwasu glukuronowego i N-acetyloglukozaminy, wchodzącym w skład macierzy zewnątrzkomórkowej większości tkanek i organów, w tym również mózgu. Jest syntetyzowany w zewnętrznej błonie komórkowej przez trzy syntazy, HAS1-3 i degradowany częściowo w błonie zewnątrzkomórkowej przez hialuronidazę 2 (HYAL2), internalizowany na drodze endocytozy i kierowany do lizosomów, gdzie ulega dalszej degradacji przez HYAL1 i egzoglikozydazy. Pomimo prostej budowy chemicznej, HA pełni w mózgu wiele funkcji, zależnie od wielkości cząsteczki. Wielkocząsteczkowy HA jest obecny w dużych ilościach w mózgu embrionalnym, sprzyjając migracji neuronów, jest też obecny w niszach neurogennych w mózgu dorosłym, gdzie pełni tę samą funkcję. Wchodzi również w skład sieci perineuronalnych, struktur okrywających niektóre neurony i ograniczających plastyczność synaptyczną. Zarówno wielkocząsteczkowy jak i niskocząsteczkowy HA ma zdolność wiązania do receptorów zewnątrzkomórkowych i aktywowania szlaków przekaźnictwa wewnątrzkomórkowego, regulując wzrost aksonów i dendrytów, migrację astrocytów, procesy zapalne i naprawcze w uszkodzonym mózgu. Ulega ekspresji w glejakach, gdzie promuje rozwój guza i przerzuty. Funkcje kwasu hialuronowego w mózgu, chociaż intensywnie badane, wciąż nie są w pełni znane. Pogłębienie wiedzy na temat mechanizmów leżących u podstaw procesów regulowanych przez HA niesie nadzieję na stworzenie narzędzi dla nowych terapii do walki z efektami uszkodzenia mózgu czy z nowotworami.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Behawioryzm i behawior - myśl filozoficzna i badania przyrodnicze

Behawior i behawioryzm to pojęcia często używane zamiennie, co jest błędem. Celem niniejszego artykułu jest szczegółowe wyjaśnienie obydwu pojęć oraz wskazanie związku między nimi. Zarówno pojęcie "behawior", jak i "behawioryzm" odnoszą się do zachowania. Behawior jest złożonym systemem zachowań zwierzęcia w odpowiedzi na sygnały docierające ze środowiska zewnętrznego lub z wnętrza organizmu, zaś behawioryzm odnosi się do bardzo silnie rozwiniętego kierunku w psychologii, opierającego się na przyczynowo- skutkowej obserwacji zachowania ograniczającej się do eksperymentalnej i obiektywnie mierzalnej analizy. Wyróżniamy behawioryzm metodologiczny (Watsona) oraz radykalny (Skinnera), a także behawioryzm filozoficzny, określany także mianem logicznego. Nauka zajmująca się behawiorem to etologia. Opisuje ona różne formy zachowań, zarówno tych wrodzonych jak i nabytych, poprzez obserwację przede wszystkim w warunkach naturalnych, ale i eksperymentalnych. Behawior możemy podzielić na: stereotypowy (wrodzony), instynktowy (motywowany) oraz nabyty.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Ciałko żółte - mały gruczoł o wielkim znaczeniu

Ciałko żółte jest gruczołem dokrewnym, którego główna funkcja polega na produkcji progesteronu. Powstaje ono po owulacji w wyniku luteinizacji komórek pęcherzyka jajnikowego i podlega ciągłej przebudowie podczas okresu swojego trwania, aż ostatecznie ulega luteolizie. W zależności od gatunku ciałko żółte jest aktywne przez cały okres ciąży lub do czasu, gdy łożysko przejmie jego funkcję. Pozostaje pod kontrolą szeregu czynników luteotropowych i luteolitycznych syntetyzowanych przez przysadkę mózgową, jajnik, macicę, łożysko i zarodek. Ciałko żółte zbudowane jest z aktywnych steroidogennie komórek lutealnych oraz komórek nielutealnych. Do tych ostatnich zalicza się komórki śródbłonka, pericyty, fibroblasty oraz komórki układu odpornościowego. Wzajemne interakcje pomiędzy wszystkimi typami komórek są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania tkanki lutealnej. Niniejszy artykuł przedstawia budowę i funkcję ciałka żółtego ssaków z uwzględnieniem różnic międzygatunkowych. Ponadto podsumowuje aktualne dane literaturowe oraz nasze najnowsze badania dotyczące wpływu czynników zaburzających procesy endokrynne na funkcję ciałka żółtego.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Wpływ preparatów mikrobiologicznych na glebę oraz wzrost i rozwój roślin

Powszechnie stosowane w rolnictwie konwencjonalne metody ochrony roślin przyczyniły się do zakwaszenia gleb oraz zmniejszenia stopnia jej żyzności, czego skutkiem jest degradacja środowiska. Obecnie prowadzone są liczne badania mające na celu ograniczenie chemizacji rolnictwa, poprzez wprowadzenie do obrotu handlowego efektywnych biologicznie preparatów, będących alternatywą konwencjonalnych środków ochrony roślin. Ich celem jest ochrona roślin przed patogenami oraz korzystny wpływ na ich wzrost i rozwój. Biopreparaty znalazły zastosowanie w uprawach ogrodniczych i rolniczych, przyczyniając się do zwiększenia przyswajalności pierwiastków trudnodostępnych dla roślin, a także zapobiegania procesowi gnicia gleby oraz polepszenia jej warunków próchnicotwórczych. Na rynku dostępnych jest wiele preparatów mikrobiologicznych, które mogą być aplikowane doglebowo, a także dolistnie. Przykładem mogą być te, które zawierają w swoim składzie bakterie wiążące azot atmosferyczny. Symbiotyczne bakterie brodawkowe znajdujące się w składzie preparatów mikrobiologicznych przyczyniają się do asymilacji azotu z powietrza i dostarczają go w formach przyswajalnych dla roślin bobowatych, dla których jest on trudno przyswajalny. Na rynku dostępne są również preparaty mikoryzowe charakteryzujące się korzystnym wpływem na wzrost i rozwój roślin, a także przyczyniające się do ich ochrony przed patogenami. Kolejnymi są: szczepionki przygotowane na bazie grzyba z rodzaju Trichoderma sp., który poprzez produkcję antybiotyków oraz enzymów degradujących ścianę komórkową patogena przyczyniają się do ochrony roślin. Kolejnymi preparatami mikrobiologicznymi, które znalazły zastosowanie w uprawie roślin są Azotobakteryna i Fosfobakteryna. W skład tych szczepionek wchodzą drobnoustroje zaopatrujące glebę w trudno przyswajalne formy fosforu lub azotu. Duże zainteresowanie, szczególnie w rolnictwie ekologicznym, wywołują preparaty entomopatogenne, w skład których wchodzą mikrobiologiczne insektycydy przyczyniające się do ograniczenia liczebności szkodliwych owadów. Kontrowersyjnym preparatem mikrobiologicznym, ze względu na szerokie spektrum działania, jest dostępna na rynku szczepionka EM (Efektywne Mikroorganizmy), w skład której wchodzą odpowiednio wyselekcjonowane szczepy mikroorganizmów, które zdaniem niektórych autorów wywierają pozytywny wpływ na cech morfologiczne roślin oraz właściwości podłoża.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Wybrane zagadnienia dotyczące stałości i zmienności zachowania

Do obszarów badawczych omawianych w tym artykule należą różnice międzyosobnicze w zachowaniu i stałość zachowania poszczególnych osobników w czasie i pomiędzy różnymi sytuacjami. Próby naukowego poznania problematyki różnic indywidualnych i osobowości, czyli osobniczej stałości zachowania, mają długą historię. W artykule przedstawione są przykłady zachowań, w przypadku których występuje zmienność w obrębie gatunku, a także możliwe wyjaśnienia dla ich powstawania i utrzymywania się w populacjach. Krótko omówione są pozytywne i negatywne aspekty badań nad osobowością u zwierząt, a także temat ewolucji zachowań w kontekście ich ekologicznych uwarunkowań, ze szczególnym uwzględnieniem zjawiska pętli sprzężenia zwrotnego i reguły ochrony zasobów.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Nagroda Nobla z chemii za rok 2014: za "Opracowanie metod superrozdzielczych w mikroskopii fluorescencyjnej", Eric Betzig, William Moerner i Stefan Hell

Niniejszy artykuł opisuje prace Erica Betziga, Stefana W. Hella i Williama E. Moernera, które doprowadziły ich do Nagrody Nobla z dziedziny chemii "za stworzenie metod superrozdzielczych w mikroskopii fluorescencyjnej". Na wstępie przedstawię pokrótce problem rozdzielczości układów optycznych oraz omówione szczególne znaczenie mikroskopii fluorescencyjnej w rozwoju nauk o życiu. Następnie omówię postęp prowadzący do obejścia limitu rozdzielczości optycznej i przedstawiona zasada działania mikroskopii PALM, stworzonej przez Erica Betziga. Podkreślona zostanie rola cząsteczek fotoprzełączalnych barwników fluorescencyjnych w tych pracach i rola Williama E. Moernera w ich tworzeniu. Na koniec omówię mikroskop konfokalny STED, zbudowany przez Stefana W. Hella.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Roślinne białka obronne jako alergeny

W odpowiedzi na kontakt z mikroorganizmami lub szkodliwe czynniki środowiskowe, rośliny uruchamiają szlaki sygnałowe prowadzące do biosyntezy szeregu metabolitów obronnych. Efektywną linią obrony jest synteza i kumulacja w tkankach roślinnych różnorodnych białek patogenezy (ang. pathogenesis-related proteins, PR). Do białek, których synteza wzmaga się w warunkach stresu, zaliczane są także białka szoku cieplnego (ang. heat shock proteins, HSP), które w przeciwieństwie do typowych dla roślin białek PR, występują w komórkach niemal wszystkich organizmów żywych. Wzrost stężenia białek PR, podobnie jak zwiększona kumulacja białek HSP w tkankach roślinnych sprzyja odporności roślin oraz wykształcaniu zdrowych kwiatów i owoców. Niektóre z roślinnych białek obronnych wykazują jednak właściwości alergizujące, indukując u osób wrażliwych różnorodne reakcje alergiczne. Zwiększona zawartość określonych białek obronnych w jadalnych częściach roślin, to większe prawdopodobieństwo wywołania nieprawidłowej reakcji immunologicznej po ich spożyciu. <br>W pracy omówiono poszczególne grupy białek PR i HSP o udokumentowanych właściwościach alergennych. Szczególny nacisk został położony na reaktywność krzyżową alergenów o podobnej budowie molekularnej. Ich wysoka homologia stanowi bowiem częstą przyczynę wywoływania niespodziewanych reakcji alergicznych po kontakcie z substancjami, na które dana osoba nie była pierwotnie uczulona. Poznanie tego rodzaju reaktywności pomiędzy pozornie niespokrewnionymi ze sobą alergenami stanowi podstawę do nowego spojrzenia na roślinne białka PR i HSP jako nowe grupy panalergenów.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Biofilmy występują powszechnie w przyrodzie

Biofilmy są formą życia mikroorganizmów występującą na granicy faz ciało stałe-woda, woda-powietrze. Biofilmy wytwarzają polisacharydową otoczkę, tzw. EPS, składający się oprócz polisacharydów z glikoprotein, enzymów, kwasów nukleinowych i wody (do 99%). EPS pełni bardzo ważną rolę ochronną dla tworzących go mikroorganizmów. Biofilmy są bardzo szeroko rozpowszechnione, występują nawet w ekstremalnych warunkach, od zamarzniętej aż po wrzącą wodę, pH od 1-12, na skałach, wewnątrz organizmów, na wszelkich powierzchniach, tworzą tzw. lakier pustynny na skałach, występują na dnach oceanów i na świeżo zastygniętych powierzchniach lawy. Biofilmy to także najstarsze zbiorowiska żywych organizmów na Ziemi zwane stromatolitami lub mikrobialitami. W opuszczonej kopalni arsenu (dawniej złota) w Złotym Stoku wytworzył się naskalny biofilm składający się z bakterii i grzybów. EPS tego biofilmu okazuje się być doskonałym środowiskiem do przechowywania żywych propagul grzybów glebowych w warunkach laboratoryjnych.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
"Pies Baskervillów" - czyli o naturze zachowań agresywnych u psa domowego Canis lupus familiaris

Pies towarzyszy człowiekowi od wielu tysięcy lat, ale dopiero od niedawna jego zachowanie znalazło się w kręgu badań naukowych. Ten silny związek pomiędzy człowiekiem i psem nie wyeliminował jednak problemowych zachowań u psów. Największym z nich są zachowania agresywne, które w niniejszym opracowaniu podzielono na 8 typów: agresja łowcza, macierzyńska, ze strachu, z bólu, przemieszczona, terytorialna, konkurencyjna i wyuczona. <br>Ważnym sposobem zapobiegania agresji jest poprawnie przeprowadzony proces socjalizacji, który należy zacząć już w okresie największej wrażliwości (3-12 tydzień życia). W jej trakcie szczenięta nabywają umiejętność samokontroli i prawidłowego funkcjonowania w interakcjach z psami i ludźmi. Psy uczą się stosowania sygnałów uspokajających (ang. calming signals), które umożliwiają uniknięcie sytuacji konfliktowych. Sygnały te ułatwiają poprawną komunikację między psami, ale także pomiędzy człowiekiem a psem. Socjalizacja to również oswajanie psa z różnymi bodźcami pochodzącymi ze środowiska zewnętrznego, co zmniejsza ryzyko wystąpienia problemów z zachowaniem. <br>W wychowaniu niekonfliktowego psa bardzo ważne jest także prawidłowe szkolenie. Dobrym sposobem wczesnego wykrywania skłonności do zachowania agresywnego jest wykonywanie testów psychicznych zarówno u szczeniąt jak i dojrzałych psów. W celu obniżenia częstości występowania zachowań agresywnych oraz zapobieganiu rozmnażania się psów szczególnie niebezpiecznych należy stosować zabieg kastracji. Innym sposobem, który stosuje się w sytuacji, kiedy szkolenie nie przynosi skutku w obniżaniu agresji, jest podawanie psu środków farmakologicznych. <br>Należy jednak pamiętać, że psy są przystosowane zarówno anatomicznie jak i biologicznie do zachowań agresywnych i dlatego te zachowania nie powinny być traktowane wyłącznie jako patologiczne, gdyż mają one charakter adaptacyjny, umożliwiający im przetrwanie.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Właściwości strukturalne muszli mięczaków jako inspiracja inżynierii bionicznej

Inżynieria bioniczna to stosunkowo młoda dziedzina nauki zajmująca się opracowaniem nowych rozwiązań w technice, inspirując się tymi, które obecne są już w przyrodzie ożywionej. Rozwiązania takie są wysoce wydajne i obiecujące ze względu na to, iż organizmy żywe, ewoluując od milionów lat pod presją czynników środowiskowych, wykształciły zoptymalizowane adaptacje mające zredukować tę presję. Przykładem takiej adaptacji są muszle mięczaków (Mollusca), które pojawiły się w zapisie kopalnym już w kambrze (ok. 500 milionów lat temu) i których podstawową funkcją od tego czasu jest ochrona ciała zwierzęcia przed drapieżnikami. Pomimo, że głównym składnikiem mineralnym muszli mięczaków jest stosunkowo kruchy węglan wapnia (pod postacią aragonitu i/lub kalcytu), charakteryzuje się ona niezwykłymi właściwościami mechanicznymi, polegającymi na dużej zdolności do rozpraszania energii działających sił zewnętrznych. Spowodowane jest to głównie jej zhierarchizowaną budową oraz dodatkiem substancji organicznej, które znacząco zwiększają jej wytrzymałość. Obecnie środowisko naukowe dąży do wytworzenia materiałów o podobnych atrybutach naśladując hierarchiczną budowę muszli oraz tworząc mineralno-organiczne materiały kompozytowe, dzięki czemu być może w przyszłości możliwa się stanie produkcja takich materiałów oraz ich powszechny użytek.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Hiperakumulatory roślinne - charakterystyka, badania i znaczenie praktyczne

Zanieczyszczenie pierwiastkami śladowymi (metalami i niemetalami), głównie pochodzenia antropogenicznego, jest poważnym problemem współczesnego świata. Toksyczne ilości pierwiastków w różnych elementach środowiska mogą stanowić zagrożenie przez wiele lat. Z drugiej strony, wciąż wzrasta zapotrzebowanie na metale, szczególnie te wykorzystywane w nowych technologiach, a racjonalne wykorzystanie surowców nieodnawialnych jest obecnie jednym z priorytetów gospodarki ogólnoświatowej. Nowoczesne metody biotechnologiczne wychodzą naprzeciw tym problemom angażując do procesów remediacji i fitoekstrakcji roślinne metalofity. Do tej grupy należą hiperakumulatory, zdolne do pobierania i akumulowania ponadprzeciętnych ilości pierwiastków śladowych. Hiperakumulatory to w większości rośliny endemiczne, występujące zarówno w klimacie tropikalnym, jak i umiarkowanym. Na skuteczność akumulowania przez nie zanieczyszczeń wpływa wiele czynników, np. szybkość przyrostu biomasy. Jednak większość do tej pory opisanych roślin nie spełnia wymogów idealnego hiperakumulatora; część z nich jest zdolna do akumulacji jedynie w specyficznych warunkach, stąd konieczność poszukiwania nowych roślin akumulujących. Prócz procesów fitoremediacji, hiperakumulatory wykorzystywane są także w fitogórnictwie (do pozyskiwania metali) i nanotechnologii (w syntezie nanomateriałów), co czyni je obiektem o szerokich możliwościach aplikacyjnych i badawczych.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Fizykochemiczne i przeciwdrobnoustrojowe właściwości miodów z rejonu Podlasia

Przeprowadzono jakościową ocenę 11 wybranych odmian miodów pszczelich pochodzących z terenów Podlasia, określając: wartość pH, kwasowość, liczbę diastazową (LD) oraz zawartość 5-hydroksyfurfuralu (HMF). Zbadano również wpływ poszczególnych miodów na bakterie chorobotwórcze Escherichia coli oraz Staphylococcus aureus. <br>Wprawdzie wszystkie miody spełniały wymagane normy jakościowe, jednak najaktywniejsze enzymatycznie okazały się miody ciemne: gryczany, wrzosowy, miód ze spadzi iglastej oraz leśny. Odmiany te wyróżniały się także największą aktywnością przeciwdrobnoustrojową.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Zastosowanie tkanki kalusa w biotechnologii drzew leśnych: badania in vitro

Kalus występujący w warunkach ex vitro jako tkanka przyranna jest obiektem badaniach biotechnologicznych in vitro takich jak: uzyskiwanie metabolitów wtórnych, analiza patogeniczności na poziomie embrionalnym, krioprezerwacja materiału roślinnego, uzyskiwanie roślin transformowanych i analiza wpływu metali ciężkich na rośliny. Kalus otrzymuje się m.in. metodą somatycznej embriogenezy i organogenezy in vitro jako jej pośredni efekt. Istnieje duże zainteresowanie otrzymaniem kalusa drzew leśnych. Kalus roślin drzewiastych zaindukowany w warunkach in vitro pod wpływem elicitorów w postaci grzybów produkuje metabolity wtórne: monoterpeny i izoproteidy z Betula sp. oraz glikozydy fenolowe u rodziny Salicaceae. Substancje te znalazły zastosowanie nie tylko w przemyśle farmaceutycznym i kosmetycznym, ale również mają silne działanie odstraszające zwierzęta roślinożerne. Kultury dualne in vitro wykazały, że kalus nieembriogenny poddany wpływowi czynników stresowych (grzyb patogeniczny) wytwarza białka odpornościowe o niskiej masie cząsteczkowej. Daje to podstawę do oceny stopnia patogeniczności grzyba na poziomie embrionalnym. Krioprezerwacja kalusa embriogennego znajduje szerokie zastosowanie w rozszerzaniu banku genów. Badano także wpływ metali ciężkich na kalus.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Neurofizjologiczne korelaty pamięci przestrzennej - nagroda Nobla z fizjologii lub medycyny 2014

Zdolność do rozpoznawania i zapamiętywania parametrów środowiska zewnętrznego oraz umiejętność wykorzystywania tej wiedzy stanowią niezwykle przydatny zestaw cech adaptacyjnych u zwierząt. Funkcja ta określana jest jako pamięć przestrzenna. Jej rozwój związany jest z ewolucyjnym wzrostem skomplikowania anatomicznego i funkcjonalnego mózgu i wykształceniem nowych struktur odpowiedzialnych za specyficzne aspekty pamięci. U ssaków centralną strukturą systemu odpowiedzialnego za pamięć przestrzenną jest hipokamp. Odpowiada on za indeksowanie i przywoływanie elementów, które formują spójną, trójwymiarową reprezentację przestrzenną (mapę kognitywną). Zarządza także procesami znajdowania części wspólnych pomiędzy podobnymi kontekstami lub też ich rozróżniania. W hipokampie znajdują się komórki miejsca: neurony generujące potencjały czynnościowe w specyficznych lokalizacjach. Kora środwęchowa stanowi główne źródło projekcji do tej struktury. Odbiera informację od innych obszarów i kieruje ją do hipokampa. W jej przyśrodkowej części znajdują się trzy rodzaje komórek o aktywności modulowanej przez informację przestrzenną. Komórki siatki aktywowane są w węzłach równomiernej heksagonalnej siatki pokrywającej całą dostępną przestrzeń. Neurony granicy reagują na fizyczne przeszkody, zaś komórki kierunku głowy rejestrują zmiany pozycji głowy zwierzęcia. Wspólnie te cztery rodzaje komórek modulowanych przestrzennie tworzą neurofizjologiczne podstawy pamięci przestrzennej u wszystkich ssaków. Ten układ jest również odpowiedzialny za skomplikowane formy pamięci epizodycznej u człowieka.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Kolonizacja Surtsey - młodej, wulkanicznej wyspy na północnym Atlantyku

Badania na Surtsey wnoszą istotny wkład w poznanie procesu kolonizacji lądu przez organizmy żywe oraz przebiegu procesów sukcesji pierwotnej. W artykule omówiono te zagadnienia, poszerzając je także o podstawowe dane dotyczące topografii wyspy, jej historii, budowy geologicznej i klimatu. Przedstawiono przebieg procesów kolonizacji i sukcesji pierwotnej na Surtsey od roku 1967 oraz podsumowano wyniki większości prac badawczych poświęconych tej wyspie.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Półprzewodnikowe azotkowe źródła światla - nagroda Nobla z fizyki w 2014 r. dla Isamu Akasaki, Hiroshi Amano i Shuji Nakamury

Podstawy fizyczne działania półprzewodnikowych przyrządów emitujących światło, tzn. diod laserowych i elektroluminescencyjnych zostały omówione w zwięzły sposób. Historyczny rozwój badań nad zastosowaniem półprzewodnikowych źródeł światła, w tym źródeł światła czerwonego został zarysowany. Trudności i rozwój półprzewodnikowych źródeł światła w ostatnim półwieczu został omówiony. Przełomowy wkład Isamu Aksaki, Hiroshi Amano i Shuji Nakamuro w rozwój badan i technologii diod opartych o azotki metali grupy III, który doprowadził do powstania źródeł światła niebieskiego, zielonego i fioletowego w latach 90. XX w., i został uhonorowany Nagrodą Nobla z fizyki w 2014 r., został szczegółowo opisany. Dalszy rozwój dziedziny do chwili obecnej i jej perspektywy zostały zarysowane. Rola polskich ośrodków naukowych w tej dziedzinie, znacząca w skali światowej, została również lakonicznie omówiona.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku