rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Europejska Polityka Sąsiedztwa a Wskaźnik Specjalizacji Narodowych w polityce zagranicznej państw członkowskich Unii Europejskiej. Wprowadzenie do pojęcia

Europejska Polityka Sąsiedztwa jest areną nieustannych, niejako wpisanych w nią napięć pomiędzy ambicjami państw członkowskich, chcących wywierać, jak największą rolę w kształtowaniu relacji zewnętrznych Unii Europejskiej. Charakterystyczną i wręcz oczywistą cechą tego zjawiska jest fakt, że zainteresowanie państw członkowskich danym regionem w otoczeniu Unii wzrasta proporcjonalnie do jego bliskości geograficznej. Tworzy to w sposób naturalny zjawisko bloków państw członkowskich zainteresowanych i wyspecjalizowanych czy to regionem basenu Morza Śródziemnego, Morza Czarnego, czy też polityki wschodniej. Równolegle istnieje znacząca grupa państw członkowskich, która poprzez swoją znaczną odległość od danego regionu, wykazuje niewielkie zainteresowanie, a więc często i brak zrozumienia dla dotyczących go kwestii. Celem niniejszego artykułu jest uchwycenia tego zjawiska i próba jego systematyzacji poprzez pojęcie i metodologię Wskaźnika Specjalizacji Narodowych.

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Samorządowy wymiar polityki zagranicznej województwa opolskiego

Niniejszy artykuł – poświęcony regionalnemu filarowi polityki zagranicznej – podzielony został na dwie części. W pierwszej zarysowano zmiany w zakresie aktywności międzynarodowej regionów europejskich, z uwzględnieniem działalności zagranicznej polskich województw po historycznych przemianach przełomu lat 80. i 90. XX w. Zawarto tu także przegląd wybranych pojęć i terminów używanych do określenia i analizy interakcji regionów z zagranicą. W części drugiej zilustrowano działania regionów na arenie międzynarodowej przykładem samorządu regionalnego województwa opolskiego. Celem opracowania jest potwierdzenie tezy o wzroście znaczenia poziomu subpaństwowego – tu: regionalnego – znajdującego m.in. wyraz w przemianach zachodzących w stosunkach międzynarodowych, zarówno gospodarczych, kulturalnych, jak i politycznych oraz odpowiedź na pytanie: jakie korzyści odnosi województwo opolskie z prowadzonej współpracy międzynarodowej? Ponadto w podsumowaniu zawarto kilka postulatów dla praktyków polityki regionalnej, dotyczących aktywności międzynarodowej województw.

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Instytucjonalny wymiar ochrony granic zewnętrznych Unii Europejskiej w kontekście bezpieczeństwa państw członkowskich

Celem artykułu jest analiza problemu funkcjonowania instytucji zapewniających ochronę zewnętrznych granic Unii Europejskiej pod kątem zagwarantowania bezpieczeństwa jej państwom w kontekście współczesnych wyzwań. Do chwili, kiedy zaistniał kryzys migracyjny istniało bowiem przekonanie, że Unia Europejska stworzyła instytucjonalne warunki dla skutecznego zapewnienia bezpieczeństwa swoich granic. UE to przestrzeń, w obrębie której realizowana jest swoboda przemieszczania się obywateli, wyrażona poprzez swobodę podróżowania, podejmowania pracy, studiowania czy zamieszkiwania w wybranym kraju Unii. Realizacja tej swobody nastąpiła w wyniku zniesienia kontroli na wewnętrznych granicach UE. Jednak dla państw Unii Europejskiej ceną tej wolności jest zapewnienie bezpieczeństwa narodowego, co czyni szczególnym ochronę granic zewnętrznych. Unia Europejska, dzięki włączeniu Układu z Schengen i Konwencji Wykonawczej do prawa UE, stworzyła instytucje dla ochrony granic zewnętrznych (Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej, Europejska Sieć Patroli, Zespoły Szybkiej Interwencji na Granicy, Europejski System Nadzoru Granicznego) pod kątem zapewnienia bezpieczeństwa państwom członkowskim oraz ich obywatelom. Obecny kryzys migracyjny stanowi poważną weryfikację dla oceny skuteczności działania tych instytucji i w tym względzie wskazuje, jak istotne znaczenie dla bezpieczeństwa państw Unii i ich obywateli, ma odpowiednia ochrona granic zewnętrznych.

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Wdrożenia narzędzi partycypacji obywatelskiej w Opolu w latach 2006-2014. Studium przypadku

Polskie samorządy gminne coraz chętniej dokonują wdrożeń nowych narzędzi partycypacji obywatelskiej, które, czy to pozornie, czy to rzeczywiście, przekształcają ich mieszkańców z aktywnych raz na cztery lata „wyborców” w aktywnych na co dzień „obywateli”. Jednym z takich przypadków jest Opole, którego władze w okresie dwóch kadencji (w latach 2006-2014) utworzyły pierwsze jednostki pomocnicze (rady dzielnic), zapisały w statucie obywatelską inicjatywę uchwałodawczą, wdrożyły budżet obywatelski oraz inicjatywę lokalną. Mnogość wdrożeń tych narzędzi czyni Opole interesującym studium przypadku.

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Partnerstwa transgraniczne w sieciach społecznych na przykładzie euroregionów

Celem artykułu jest analiza charakteru relacji i powiązań przeprowadzona dwuetapowo. Pierwszy dotyczy sieci dwumodalnych, w których węzłami są jednostki subpaństwowe, zlokalizowane na pograniczach Polski i wchodzące w skład euroregionów. Drugi, przeprowadzony również przy wykorzystaniu sieci dwumodalnych, odnosi się do partycypacji euroregionów w projektach realizowanych od 2004 roku, zgodnie z bazą danych portalu „Mapa Dotacji UE” i wykazem projektów z funduszy europejskich, realizowanych na obszarze Polski. Zaprezentowana na łamach artykułu analiza ma być próbą odpowiedzi na pytania dotyczące realnego udziału obszarów euroregionalnych we współpracy transgranicznej, zakresu i stopnia aktywności poszczególnych euroregionów, siły i zakresu oddziaływania granicy (zamkniętej, otwartej) na charakter współpracy, itd.

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
O możliwościach zastosowania kategorii granicy w analizie zjawiska korupcji

Od lat 90. XX wieku obserwujemy istotny wzrost zainteresowania kwestią korupcji. To również czas ponownego odkrycia problemu granic i pogranicza jako zagadnień centralnych dla procesów towarzyszących człowiekowi pod koniec stulecia. Globalizacja, kolejna fala demokratyzacji oraz upadek ZSRR to zmiany, który stworzyły nowe, strukturalne warunki dla zjawisk korupcyjnych oraz dla przedefiniowania granic politycznych. Pomimo podobieństwa uwarunkowań inspirujących do systematycznej refleksji nad korupcją i granicami, zarówno badania nad korupcją, jak i badania nad granicami zazwyczaj traktowane są jako odrębne obszary badawcze. Możemy jednak wyodrębnić pewne płaszczyzny, na których badania te spotykają się i zjawisko korupcji jest wyraźnie osadzone w kontekście granic. Ich wspólną cechą wydaje się dominacja takiej narracji w myśleniu o korupcji i granicach, w której związek między korupcją a granicami jest zlokalizowany, zarówno w sensie instytucjonalnym, jak i teoretycznym, na granicy państwowej. W artykule postawiono tezę, według której taka perspektywa w analizie relacji między korupcją a granicami nie wyczerpuje wielorakich związków między tymi zjawiskami, ponieważ zarówno różnorodność form korupcji, jak i wielość sposobów rozumienia pojęcia granicy we współczesnych studiach nad granicami, stwarzają znacznie szerszą perspektywę w badaniu zależności między tymi polimorficznymi kategoriami. Autor przedstawia dwa podejścia w badaniu tych zależności i towarzyszące im pytania badawcze. W pierwszym zjawisko korupcji jest ukonstytuowane na granicach, które są konstruowane w dyskursie publicznym – mogą być zmieniane, negocjowane i kontestowane przez podmioty działające w ramach danego systemu politycznego. Korupcja jest tu rezultatem procesu tworzenia granic. W drugim podejściu korupcja jest zjawiskiem, któremu towarzyszy powstawanie granic, ponieważ może doprowadzić do stworzenia tzw. brudnej wspólnoty, której niewidzialne granice włączają jednych, będąc jednocześnie barierami dla niechcianych outsiderów. Tu społecznie konstruowane i podtrzymywane granice są rezultatem korupcji.

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Mur berliński jako granica i linia frontu w czasach zimnej wojny

Celem artykułu jest prezentacja okoliczności budowy, a następnie funkcji pełnionych w czasach zimnej wojny przez mur berliński. Mur został wzniesiony w 1961 r. i stanowił efekt kulminacji konfliktu między ZSRR i aliantami zachodnimi. Władzom w NRD zależało na jego budowie, aby zatrzymać emigrację ludności z Niemiec Wschodnich do Berlina Zachodniego, a następnie do RFN. 
Po 2015 r. na granicach wielu państw europejskich także budowane są mury, mające uniemożliwić wjazd imigrantów, szczególnie nielegalnych. W tym kontekście warto przyjrzeć się funkcjom pełnionym przez mur berliński, w tym funkcji: politycznej, strategicznej, ekonomicznej, społecznej, symbolicznej i kulturotwórczej. Na podstawie ww. funkcji można wnioskować o skutkach, jakie spowodował. Bezsprzecznie mur przyczynił się do pogorszenia sytuacji społeczeństwa Berlina wschodniego i całych wschodnich Niemiec oraz do tragedii wielu rodzin. Jednocześnie jednak doszło do wzmocnienia władz NRD. Konsekwencje funkcjonowania muru miały jednak także ogromny wpływ na sytuację w całej Europie, a nawet w świecie.

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Rzymskokatolicki i prawosławny Kościół instytucjonalny w opiniach maturzystów pogranicza środkowo-wschodniego w Polsce. Analiza porównawcza

Artykuł przedstawia stosunek maturzystów z liceów ogólnokształcących funkcjonujących w regionie środkowo-wschodniej Polski do instytucji Kościoła rzymskokatolickiego i prawosławnego. Autor analizuje zebrany materiał badawczy w kontekście następujących wskaźników: stopnia zaufania do Kościoła i księży, autorytetu duchownych, poziomu zaspokojenia potrzeb religijnych oraz stosunku do tradycji. Wykazano, że religijność maturzystów jest kościelnie uformowana lecz równolegle respondenci poszukują nowych, bardziej adekwatnych form zaspokojenia potrzeb religijnych.

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Wybory samorządowe na Śląsku Opolskim w 2010 r. i w 2014 r. – analiza porównawcza wybranych wątków

Analiza wyborów do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast wskazuje na ich odmienny charakter od elekcji prezydenckich i parlamentarnych oraz euroelekcji. Zasadniczą ich rolą jest integracja społeczności. W województwie opolskim w latach 2010-2014 zanotowano znaczny spadek liczby wyborców. Główną zmianą prawną było podniesienie w 2014 r. progu rozgraniczającego system wyborów większościowych od systemu wyborów proporcjonalnych. W regionie nie zmieniło to liczby komitetów wyborczych o charakterze regionalnym i lokalnym, uczestniczących w elekcji, zmalała łączna liczba kandydatów na radnych wszystkich szczebli, wzrosła natomiast frekwencja wyborcza. Wprowadzenie jednomandatowych okręgów wyborczych we wszystkich gminach województwa dało wyraźnie większą szansę na końcowy sukces kandydatom niezależnym. Szyld partyjny kandydatom do rad gminnych nie pomagał. Zmiany były widoczne szczególnie w tych gminach, w których wcześniej obowiązywał system proporcjonalny oraz istniały wielomandatowe okręgi wyborcze. Tam po raz pierwszy kandydaci niezależni mieli równe szanse na sukces z kandydatami zgłoszonymi przez partie polityczne.

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Konwencja madrycka – Konwencja z Niamey: europejski wzorzec dla Afryki

Celem artykułu jest udzielenie odpowiedzi na dwa zasadnicze pytania. Po pierwsze, czy, i jeżeli tak, to w jakim stopniu, Unia Afrykańska przygotowując konwencję o współpracy transgranicznej wzorowała się na rozwiązaniach europejskich opracowanych przez Radę Europy? Chodzi o takie kwestie, jak przyjęta definicja współpracy transgranicznej, struktura oraz treść konwencji. Po drugie, które z rozwiązań zastosowanych w Konwencji z Niamey wynikają ze specyfiki sytuacji na kontynencie afrykańskim i na czym one polegają? Analizie poddano wyłącznie akty prawne (analiza komparatywna treści konwencji), a nie empiryczne przykłady współpracy transgranicznej.

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Przepływ informacji na pograniczu północnokoreańsko-chińskim. Szansa na erozję systemu?

Sytuacja polityczna Korei Północnej po objęciu władzy przez Kim Jong Una spowodowała powstanie wielu nowych analiz. Dotyczą one także prognoz co do trwałości jego rządów. Zagrożeniem dla tamtejszych władz miał być m.in. przemyt nośników informacji przez granicę chińsko-północnokoreańską. Zawarte na nich dane, zaprzeczając propagandzie reżimu, mają osłabiać jego wiarygodność, a tereny przygraniczne miałyby stać się miejscem początku zmian systemowych. Tekst stanowi zatem analizę, mającą dać odpowiedź na pytanie: czy w obecnych uwarunkowaniach społeczno-politycznych jest to możliwe. Uwzględnione zostały m.in. takie czynniki, jak doświadczenia historyczne tego kraju, rola propagandy, zakres kontroli i wykształcona mentalność obywateli KRLD.

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Mniejszość Niemiecka w prasie regionalnej w sytuacji konfliktu. Framing i agenda medialna w ramach sporu o „Duże Opole”

Jednym ze wskaźników kondycji państwa demokratycznego jest jego stosunek do mniejszości narodowych. Istotny jest nie tylko wymiar formalny tych relacji, ale także funkcjonowanie sfery publicznej. Kluczowa będzie zatem zdolność do efektywnego negocjowania i deliberacji nad kwestiami ważnymi dla społeczności i budzącymi duże emocje. Naturalną przestrzeń dla takiej debaty stwarzają media, które ukazują przedmiot sporu i stanowiska stron. Będąc również uczestnikiem debaty, media pozycjonują strony i wpływają na postawy społeczne wobec dyskutowanych kwestii. Celem badań, których wyniki są prezentowane w niniejszym artykule była analiza medialnego pozycjonowania mniejszości niemieckiej (MN) w ramach sporu o powiększenie Opola. Na Opolszczyźnie zamieszkuje większość polskich Niemców - najliczniejszej mniejszości narodowej w Polsce. Powiększenie miasta Opola o część terenów należących do sąsiednich gmin, w których znaczącą część społeczności stanowiła MN, wzbudziło silne protesty mieszkańców tych gmin i obawy samej MN, że zmiany te niekorzystnie wpłyną na jej pozycję. W badaniach uwzględniono artykuły prasowe, które ukazały się w regionalnych dziennikach wydawanych na Opolszczyźnie. Stosowano narzędzia analizy ilościowej i jakościowej, wykorzystując m.in. metodę ram interpretacyjnych (framing).

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Wielokulturowy Lublin: komunikacja przestrzeni fizycznej i społecznej

Miejscem styczności materialnych i niematerialnych elementów kultury jest zazwyczaj przestrzeń miasta. To właśnie w tym środowisku idee i wartości określające to, co ważne i pożądane w danej kulturze, stykają się z fizycznymi wytworami jednostek danej społeczności. Celem artykułu jest określenie aspektu wielokulturowości Lublin - miasta położonego w obszarze transgranicznym kultur: polskiej, żydowskiej i ukraińskiej. Tak skonstruowana tkanka kulturowa wymaga odpowiedniego dialogu i komunikacji (media), w ramach których funkcjonują określone inicjatywy związane z kulturą, mediami i działalnością samorządową. Tekst oscyluje wokół czterech podstawowych elementów odnoszących się do kreowania przestrzeni miejskiej i świadomości kulturowej w Lublinie (aspekt socjologiczny, aspekt historyczny, aspekt społeczno – kulturowy, aspekt dialogu i komunikacji).

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Reprezentacja interesów regionu na przykładzie Związku Miast Bałtyckich

Reprezentacja interesów regionu na forum międzynarodowym jest niezwykle ważnym elementem wspierania i przyspieszania rozwoju społeczności lokalnych i regionalnych. Współdziałanie różnych podmiotów, w tym miast oraz innych struktur terytorialnych, przyczynia się do przezwyciężania słabości tkwiących w poszczególnych regionach i wykorzystywania istniejących szans. Niektóre struktury regionalne i transgraniczne radzą sobie dość dobrze i wypracowują skuteczny model reprezentacji wspólnych interesów, inne z kolei mają z tym spore problemy. Celem zasadniczym zaproponowanej analizy jest próba zweryfikowania tezy, iż Związek Miast Bałtyckich (Union of the Baltic Cities, UBC) pozwala skutecznie wspierać interesy regionu bałtyckiego i przyczynia się do przezwyciężania słabości tkwiących w tymże regionie oraz wykorzystywania istniejących szans, dzięki różnym wspólnym działaniom. Warto przypomnieć, że Związek Miast Bałtyckich jest aktywną siecią współpracy ponad 100 miast członkowskich, powstałą w celu rozwijania współpracy i wymiany doświadczeń pomiędzy miastami członkowskimi. Nadrzędnym celem ZMB jest dążenie do demokratycznego, gospodarczego, społecznego, kulturalnego, jak i przyjaznego dla środowiska rozwoju regionu Morza Bałtyckiego. Związek Miast Bałtyckich został powołany do życia na konferencji założycielskiej, która odbyła się w Gdańsku, w dniach 19-20 września 1991 roku, podczas której przedstawiciele 32 miast podpisali deklarację wyrażającą wolę utworzenia organizacji zrzeszającej miasta bałtyckie. Wieloletnia współpraca stanowi zatem doskonałą okazję do próby oceny dokonań tej struktury działającej ponad granicami państw.

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Kształtowanie relacji polsko-niemieckich na pograniczu na przykładzie powiatu polickiego

Wzajemne relacje polsko-niemieckie po 1990 r. ulegały trwałym przemianom. Stopniowo przystąpiono do budowania dobrosąsiedzkich stosunków w wymiarze transgranicznym. Celem prezentowanego artykułu jest przedstawienie aktywności instytucji z obszaru powiatu polickiego w kształtowaniu dobrych stosunków z sąsiednimi obszarami pogranicza po stronie niemieckiej. Relacje przybierały głównie wymiar kulturalny, turystyczny, oświatowy, dotyczyły także łączenia infrastruktury drogowej i wspólnych działań na rzecz bezpieczeństwa lokalnego i ekologii. Możemy przyjąć, że taka współpraca przyczynia się do lepszego wzajemnego zrozumienia oraz wypracowania wspólnych projektów i określenia możliwych wzajemnych oczekiwań. Pogranicze polsko-niemieckie na tym obszarze charakteryzuje także wzrost osadnictwa polskiego w niemieckich gminach pogranicznych, czemu towarzyszy udział Polaków zamieszkujących na obszarze Niemiec w lokalnych wyborach samorządowych. Ważnymi elementami sprzyjającymi aktywizacji działań na pograniczu są m.in. programy pomocowe UE, np. INTERREG III (2000-2006), INTERREG IV (2007-2013), INTERREG V (2014-2020) objęte koncepcją Europejskiej Współpracy Terytorialnej (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego). Tworzone wspólne programy i przedsięwzięcia sprzyjają ponadgranicznej integracji i zbliżeniu społeczeństw, oraz zmianie wzajemnych ocen i przełamywaniu stereotypów.
          

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Obywatel a władza lokalna w pierwszym powojennym dziesięcioleciu na przykładzie gminy Kościeliska w powiecie oleskim

Artykuł poświęcony jest relacjom między władzą lokalną a obywatelem w pierwszym powojennym dziesięcioleciu w gminie Kościeliska, pow. oleski. Na początku autor krótko charakteryzuje gminę, która do końca II wojny światowej  znajdowała się  na obszarze  III Rzeszy, a granica z Polską przebiegała na rzece Prosna. Następnie podaje przykłady tych relacji na tle ówczesnej sytuacji politycznej, społecznej i gospodarczej. Najwięcej uwagi poświęca udziałowi i zaangażowaniu obywateli w działalność silnie upartyjnionych organów władzy lokalnej oraz w  podejmowanych przez władze gminne wysiłkom na rzecz rozwiązania trudnych problemów społecznych i gospodarczych, z którymi borykała się ludność gminy (powszechna i dotkliwa bieda, brak rąk do pracy, kłopoty aprowizacyjne i lokalowe, w tym szkół itd.). Władze gminne miały jednak ograniczone możliwości rozwiązania tych problemów, co skutkowało bardzo złymi nastrojami społecznymi, które kształtowane były dodatkowo przez dotkliwe i nadmierne świadczenia finansowe i rzeczowe na rzecz państwa (m.in. obowiązkowe dostawy). Władza gminna starała się też być „surowa” wobec obywateli, co wyrażało się w nakładaniu dużej liczby kar administracyjnych. Sytuację  w gminie pogarszała obecność i zachowanie żołnierzy Armii Czerwonej, zjawisko szabrownictwa i zabór mienia, działalność band rabunkowych, wobec których władze gminne i powiatowe były w większości bezradne, a bezpieczeństwo mieszkańców zagrożone. Autor podaje także przykłady relacji władza - obywatele w trakcie wysiedlania ludności niemieckiej oraz w czasie tzw. akcji  odniemczania. W końcowej części artykułu autor podejmuje kwestię indoktrynacji oraz inwigilacji ludności przez organy milicji i służbę bezpieczeństwa. W konkluzji autor zgadza się z tymi historykami, którzy twierdzą, że powojenna rzeczywistość była pełna sprzeczności, a obywatel uwikłany w szereg zależności.

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
„Wolny Region Śląsk”? Refleksja nad genezą poszukiwania nowych rozwiązań dla Górnego Śląska w okresie dwudziestolecia międzywojennego

Górny Śląsk jest regionem, którego historia i skład etniczny nastręczają problemów interpretacyjnych. Dziś te problemy są teoretyczne, lecz w roku 1918 decyzje dotyczące jego losów musiały zostać podjęte natychmiast. Rozwiązanie zaproponowane w czasie Konferencji paryskiej przewidywało przeprowadzenie plebiscytu, w którym to ludność miała rozstrzygnąć o swych losach. W roku 1921 okazało się jednak, że owo remedium nie do końca spełniło oczekiwania, wtedy podniesiona została koncepcja Wolnego Regionu Śląsk. Choć nie miała ona większych konsekwencji politycznych, samo jej pojawienie się jest fenomenem wartym uwagi.

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Kultura pamięci mniejszości niemieckiej na Górnym Śląsku – między trudną przeszłością a wyzwaniami współczesności

Artykuł jest próbą naświetlenia zagadnienia rozwoju kultury pamięci mniejszości niemieckiej na Górnym Śląsku po 1989 r., zamieszkującej obszar polsko-czeskoniemieckiego pogranicza kulturowego. Tekst wskazuje, że rozwój kultury pamięci polskich Niemców, realizował się równolegle do procesu tworzenia się struktur mniejszości. Kulturę pamięci mniejszości niemieckiej, a generalnie pamięć tej zbiorowości, budowano w opozycji do przyjętego w Polsce nurtu postrzegania przeszłości, w szczególności w obszarze polsko-niemieckich relacji w ubiegłym wieku. W tym kontekście kultura pamięci mniejszości niemieckiej wchodziła w kolizję z obrazem przeszłości kultywowanym przez ogół społeczeństwa polskiego, ale nie była też spójna z obrazem przeszłości, w tym z postrzeganiem zagadnienia niemieckiej odpowiedzialności za II wojnę światową, przyjętym w Niemczech. Tekst wskazuje ponadto na możliwe przyczyny tego stanu rzeczy, które odsyłają do faktu długotrwałego oderwania społeczności mniejszości niemieckiej na Śląsku od ogólnospołecznych debat w niemieckim społeczeństwie, które na przestrzeni kilkudziesięciu lat zmodyfikowały niemiecką optykę o własnej przeszłości.

Czasopismo: Pogranicze. Polish Borderlands Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne