Infrastruktura przestrzeni wiejskiej Polski, w dokumentach strategicznych rządowych i pozarządowych (ujęcia proekologiczne, próba syntezy)

W pracy poddano analizie i ocenie wstępnej (wstępnej – ze względu
na charakter źródeł) 15 najważniejszych dokumentów strategicznych
opracowanych w Polsce od 2000 do 2006 r. (patrz też: wykaz literatury)
i częściowo już wdrażanych.
Są to przede wszystkim dokumenty rządowe przygotowane przed
akcesją Polski do UE (2000–2004) i po włączeniu Polski do tejże UE
(2004–2006 i na lata następne). Pierwsze z tej grupy miały za zadanie
główne przystosowanie Polski „do członkostwa w UE” i „do wymagań
UE”, a drugie sprowadzają się do wykorzystania przede wszystkim
środków UE.
Ze względu na ramy i charakter tej konferencji autor ograniczył
się do problemów związanych z obszarami wiejskimi i infrastrukturą
przestrzeni wiejskiej Polski.
Uogólniając rozważania przedstawione w tym referacie (w największym
skrócie), można stwierdzić, co następuje:
1. Strategie omawiane operują krótkim i średnim horyzontem
czasu, podczas gdy istota strategii polega na długofalowości.
2. Z przeprowadzonych analiz wynika, że opracowanie tzw. „strategii”
zostało Polsce narzucone bliską akcesją Polski do UE (np. ZPORR,
NSRR, a szczególnie NPR - 1) – pierwsze przygotowano wyłącznie dla
„absorpcji środków unijnych”, a drugie (NPR – 1 i 2 oraz NSRO) są
„polskim wariantem strategii lizbońskiej – co nie wymaga komentarza (!);
3. Zapisy w najważniejszych rządowych dokumentach strategicznych
(np. dot. celów, priorytetów, programów itp.) zostały tak skonstruowane,
że mogą być dobre dla niemal każdego państwa członkowskiego
UE (oznacza to, że ich autorzy nie biorą pod uwagę dziedzictwa historycznego
i kulturowego Polski, specyfiki Kraju, dorobku, doświadczeń
polskich itp., itd. ze wszystkimi tegoż konsekwencjami);
4. Inna wadą tych dokumentów rządowych jest np. przekonanie,
że „szybki wzrost gospodarczy” i „wzrost PKB” rozwiąże praktycznie
wszystkie problemy w Polsce i pozwoli „dogonić” kraje „starej” UE – są
to „cele same w sobie” – brak też oceny skutków społecznych, ekonomicznych,
przyrodniczych itp. takiego podejścia;
5. Stanowisko przyjęte w dokumentach rządowych, że wzrost ten
będzie finansowany głównie ze środków UE jest niebezpieczne szczególnie
dla Polski (oznacza, że Bruksela będzie decydować o tym co, gdzie,
jak i za ile będzie się rozwijać w Polsce – patrz tzw. „priorytety prounijne”,
a nie „propolskie”);
6. Obszary wiejskie i infrastruktura tych obszarów są w strategiach
rządowych potraktowane w sposób następujący:
– nie są w ogóle podnoszone,
– są przedstawiane w sposób cząstkowy lub fragmentaryczny,
– mają charakter wybiórczy lub niepełny, albo wręcz marginalny,
(w wielu „strategiach” rozwój obszarów wiejskich sprowadza się do
„wielofunkcyjności” przy nadal „dominującej funkcji rolnictwa” co jest
bardzo dużym uproszczeniem);
7. Brak podejścia całościowego do rozwiązywania wielu zagadnień
istotnych dla rozwoju wsi i obszarów wiejskich, jest wspólnym brakiem
tych „strategii”;
8. Akcentowanie potrzeby rozwoju „zrównoważonego” (np. w NPR
2007–2013) w odniesieniu do obszarów wiejskich ma charakter wyłącznie
werbalny – stąd m.in. potrzeba dokonania głębokiej rekonstrukcji
tego dokumentu i innych – pochodnych;
9. Największym mankamentem prezentowanych „strategii” jest
brak wizji długofalowej 20- 30- 50-letniej rozwoju Polski (odnosi się do
wszystkich dokumentów rządowych);
10. Na tym tle korzystnie odznacza się „Strategia rozwoju Polski
do roku 2020” wydana (opublikowana) w 2001 roku przez Komitet Prognoz
„Polska 2000 Plus” przy Prezydium PAN, która powinna być „bazą
intelektualną dla strategii rządowych”.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna