rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Alkohol a hormony

Powszechnie uważa się, że picie alkoholu wiąże się z jego właściwościami zmniejszającymi lęk i niepokój. Alkohol etylowy oraz produkty jego metabolizmu przyczyniają się do zmian w funkcjonowaniu wielu tkanek i organów, enzymów i hormonów, a wśród nich także pewnych neuropeptydów, które są biologicznie czynnymi substancjami, działającymi jako neuroprzekaźniki lub neuromodulatory. Zarówno etanol, jak i stres oddziałują na oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczową, która odgrywa istotną rolę w etiologii zespołu zależności alkoholowej. Nadużywanie alkoholu indukuje powstawanie zmian w sekrecji trzustkowych enzymów trawiennych, prowadzi do rozwoju przewlekłego alkoholowego zapalenia trzustki, do wystąpienie cukrzycy wtórnej oraz jest czynnikiem ryzyka cukrzycy typu 2. Alkohol powoduje również zwyrodnienie komórek wątrobowych. Zrozumienie tych powiązań i mechanizmów działania hormonów po obciążeniu alkoholem może pomóc w poszukiwaniu nowych leków, które przyczynią się do rozwoju skuteczniejszej farmakoterapii alkoholizmu.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Społeczna odpowiedzialność szkoły wyższej w kontekście jej wizerunku

W artykule podnoszony jest problem istoty społecznej odpowiedzialności szkoły wyższej. Omawiane są uwarunkowania oraz korzyści, jakie ten rodzaj aktywności może szkole przynieść, a także bariery, jakie stoją na przeszkodzie jej realizacji. Koncepcję społecznej odpowiedzialności wiążemy z działalnością wizerunkową szkoły wyższej, podkreślając sposób jej komunikowania się z interesariuszami. Cele artykułu są następujące: • przedstawienie istoty odpowiedzialności społecznej szkół wyższych, biorąc pod uwagę jej interesariuszy i tendencje rozwojowe; • zwrócenie uwagi na związek między odpowiedzialnością społeczną a wizerunkiem szkoły wyższej oraz opis podstawowych zasad i narzędzi kształtowania wizerunku; • propozycje dotyczące zakresu odpowiedzialności społecznej szkoły wyższej.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Alkohol a mięsień serca

Napoje alkoholowe odgrywały istotną rolę w życiu społecznym od zarania dziejów. Wzbogacały potrawy, uświetniały uroczystości, stanowiły cenny prezent, ale także dla niektórych, stawały się sposobem na chwilową ucieczkę przed rzeczywistością. Ich efekty toksyczne zależą od dawki przyjętego etanolu. U osób wypijających 7-8 standardowych drinków dziennie na przestrzeni kilku lat w mięśniu serca rozwijają się zmiany strukturalne i czynnościowe, prowadzące ostatecznie do kardiomiopatii alkoholowej. Klinicznie przebiega ona podobnie do kardiomiopatii rozstrzeniowej i nierzadko stwarza trudności diagnostyczne. We wczesnym okresie przebieg choroby jest bezobjawowy. Następnie stopniowo narasta ogólna męczliwoścć, aż po objawy ciezkiej niewydolności serca. Na złożony mechanizm uszkodzenia miokardium składają się, między innymi, zmiany w ekspresji białek sarkoplazmatycznych, zaburzenia szlaków sygnałowych, upośledzenie czynności mitochondriów, apoptoza i martwica. Większość z tych zaburzeń zaobserwowano w badaniach eksperymentalnych na zwierzętach. Potwierdzono zaburzenia syntezy białek na poziomie translacji, modulacji inicjacji łańcucha peptydowego i dostępności eukariotycznego czynnika inicjacji (eIF). Perfuzja mięśnia roztworem alkoholu skutkowała wystąpieniem przystosowań oszczedzających energię, typowych dla procesu starzenia lub chorób zwiekszających obciążenie następcze, co wyrażał wzrost ekspresji izoformβ-MHC miozyny. W innych badaniach ujawniono prowadzącą do apoptozy fragmentację DNA i wzrost zawartości białka Bax. Wśród czynników sprzyjających rozwojowi kardiomiopatii badano także zmiany w przepływie jonów wapnia i stres oksydacyjny. Pomimo niekorzystnych dla mięśnia serca wyników eksperymentalnych, obserwacje kliniczne potwierdzają kardioprotekcyjne działanie małych ilości alkoholu (21-24 gramów/dobę). Zastosowanie w praktyce wiedzy płynącej z badań podstawowych wymaga dalszych obserwacji klinicznych.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Kreatywność nauczyciela akademickiego (na podstawie idei innowacyjności Romana Schulza)

Socjologiczna koncepcja twórczości Romana Schulza obrazuje twórczość z perspektywy społecznej aktywności człowieka, odbywającej się w konkretnych, determinujących twórczość społeczno-historycznych warunkach, pozostającej w interakcjach: twórcy z innymi twórcami, dzieła z innymi wytworami twórczymi. Autor wyróżnia cztery kategorie zachowań człowieka, w obrębie których dokonuje się twórczość: autonomiczna działalność kulturotwórcza, nowoczesna praca ludzka, innowacyjne zachowania społeczne, autokreacja. Dziedziny działalności twórczej człowieka stanowią kanwę socjologicznego modelu twórczości, osnową są wymiary twórczości. Autor przyjmuje powszechnie uznane wymiary twórczości, tj. podmiot twórczy, produkt twórczy, proces twórczy, warunki twórczości. Nałożenie tych dwóch elementów: dziedzin i wymiarów twórczości pozwala unaocznić wielość i różnorodność aktywności innowacyjnych człowieka. Model twórczości Romana Schulza został zanalizowany w kontekście pracy dydaktycznej nauczyciela akademickiego, wskazano braki, niedociągnięcia i potrzeby wsparcia.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Alkohol a religia

Alkohol towarzyszy wszystkim społeczeństwom od zarania dziejów ludzkości. Wiele religii zakazuje spożywania alkoholu lub wskazuje na jego negatywne skutki. W judaizmie i chrześcijaństwie spożywanie alkoholu nie jest zabronione, lecz wskazany jest umiar. W Biblii można znaleźć wiele praktycznych porad dotyczących alkoholu. Alkohol w Islamie jest zakazany. Buddyści zazwyczaj unikają spożywania alkoholu.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Uczelnia rolnicza jako instrument rozwoju regionów rolniczych

Wśród funkcjonujących w naszym kraju uczelni ważne miejsce przypada szkołom wyższym o profilu rolniczym. Ich działanie wspomaga rozwój rolnictwa poprzez kształcenie wysokiej klasy specjalistów, kreowanie rozwiązań innowacyjnych i podejmowanie wysiłków na rzecz ochrony środowiska przyrodniczego, z którego czerpią niezbędne surowce oraz inne zasoby. Celem artykułu jest ukazanie roli i znaczenia uczelni rolniczych w środowisku regionalnym.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Absolwent uczelni technicznej na rynku pracy - na przykładzie badań absolwentów Politechniki Gdańskiej z rocznika 2010

W artykule podejmowana jest problematyka aktualnej sytuacji absolwentów uczelni wyższej o profilu technicznym na współczesnym rynku pracy. Prezentowane są podstawowe założenia oraz wnioski z badania, które zostało przeprowadzone wśród absolwentów Politechniki Gdańskiej z rocznika 2010. Autorzy postawili sobie za zadanie przedstawienie koncepcji, metodologii badania oraz wykorzystanego narzędzia badawczego (uwzględniającego specyfikę badania absolwentów uczelni wyższej), czyli ankiety w formie elektronicznej. W jednym z głównych wniosków sformułowanych na podstawie badań należy podkreślić stwierdzenie, że badani respondenci to zbiorowość dobrze przygotowana do realiów zmieniającego się rynku pracy, zadowolona oraz optymistycznie orientująca się na przyszłość. W związku z tym możliwe jest również budowanie kapitału społecznego, który będzie łączył Politechnikę Gdańską z jej byłymi studentami, tworzenie oferty oraz zmiana w obszarze jakości kształcenia całej Uczelni.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Alkohol a układ pokarmowy

Przewlekłe spożywanie alkoholu etylowego wpływa niekorzystnie na fizjologię i biochemię układu pokarmowego. Skutkami tych dysfunkcji są uszkodzenia jego tkanek i zaburzenia funkcji m.in. wątroby i trzustki. Metabolit etanolu - aldehyd octowy wywołuje reakcje zapalne w wątrobie, prowadzi do jej stłuszczenia, zwłóknienia i marskości. Chroniczne przyjmowanie etanolu doprowadza do zapaleń trzustki, zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego i nieprawidłowego wchłaniania tłuszczów. Zostały poddane analizie mechanizmy poalkoholowych uszkodzeń przewodu pokarmowego.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Obiektywne spojrzenie na zły aldehyd octowy

Gdy w organizmie pojawi się znaczna ilość egzogennego alkoholu włącza się w jego przemiany główna ścieżka metaboliczna realizująca się poprzez utlenianie go do aldehydu octowego. Układ dehydrogenaza alkoholowa/dehydrogenaza aldehydowa gra tu główną rolę poza zespołem MEOS, katalazy i degradacji nieoksydacyjnej. Aldehyd octowy jest znacznie bardziej szkodliwy od samego etanolu, szybkość jego degradacji zależy więc i od ilości wypitego alkoholu i od okresu trwania chronicznego go przyjmowania. Zarówno dehydrogenaza alkoholowa (ADH) jak i aldehydowa (ALDH) ujawniając polimorfizm zależny od rodzaju organu ujawniają też różną intensywność metabolizowania etanolu.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Alkohol a metabolizm żelaza

Spożywanie alkoholu wiąże się z zaburzeniem metabolizmu żelaza. U pacjentów z alkoholową chorobą wątroby stwierdza się często zwiększoną zawartość żelaza w wątrobie, będącą skutkiem zwiększonej absorpcji żelaza w dwunastnicy. W ostatnich 12 latach dokonał się ogromny postęp w poznaniu molekularnych podstaw homeostazy żelaza u ssaków. Odkrycie hepcydyny, peptydu syntetyzowanego w wątrobie oraz jej roli w regulacji uwalniania żelaza z enterocytów absorpcyjnych i z makrofagów miało szczególnie duże znaczenie w poznaniu szlaków cyrkulacji żelaza w organizmie. Wiązanie się hepcydyny z występującą na błonie enterocytów ferroportyną, jedynym jak dotąd poznanym u ssaków eksporterem żelaza, powoduje przemieszczenie jej do wnętrza enterocytów a następnie degradację w lizosomach, co prowadzi do zahamowania absorpcji żelaza z diety. Molekularny mechanizm leżący u podłoża nadmiernej akumulacji żelaza w organizmie wywołanej przez spożywanie alkoholu polega na zahamowaniu ekspresji hepcydyny, co w konsekwencji prowadzi do zwiększenia transportu żelaza z enterocytów do krwioobiegu. Stres oksydacyjny wywołany przez alkohol ulega zaostrzeniu przez nadmierną akumulację żelaza wątrobie i jest przyczyną uszkodzenie wątroby u pacjentów z alkoholową chorobą wątroby.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Alkohol a niektóre enzymy

Alkohol etylowy może zmieniać funkcje poszczególnych organów i układów wewnętrznych a także strukturę i funkcje komórek. Organem najbardziej narażonym na toksyczne jego działanie jest wątroba. W hepatocytach 90% etanolu ulega enzymatycznemu utlenieniu do aldehydu octowego a następnie do kwasu octowego. Ostre i przewlekłe zatrucie etanolem prowadzi do nadmiernego nagromadzenia tam lipidów i do stłuszczenia wątroby. Alkoholowe zaburzenia metaboliczne wątroby i trzustki wywierają zróżnicowany wpływ na aktywność enzymów w tych narządach, w zależności od rodzaju enzymu i czasu trwania zatrucia etanolem.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Małżonkowie Curie i nagrody Nobla

Autorka przedstawia historię dziwnej nominacji do Nagrody Nobla z fizyki w 1903 roku. Nominowani byli wyłącznie Henri Becąuerel i Pierre Curie, a prawdziwe autorstwo tej nominacji, pomijającej początkowo Marię Skłodowską-Curie, było przez prawie sto lat tajemnicą. Ostatecznie Nagrodę tę otrzymują po połowie Henri Becąuerel i małżonkowie Curie. Maria Skłodowska-Curie napotyka trudności innego rodzaju podczas odbierania swojej Nagrody Nobla z chemii w 1911 roku, ale dzięki pomocy swoich francuskich i szwedzkich przyjaciół wychodzi z sytuacji obronną ręką. Mimo że każdy laureat Nagrody Nobla powinien nominować kolejnych, Maria Curie nigdy więcej już tego nie zrobi po 1911 roku.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Alkohol a układ mięśniowy

Wpływ etanolu na układ mięśniowy jest bardzo złożony. Wywołuje między innymi miopatię, związaną z czyli atrofią mięśni szkieletowych. Proces patologii mięśniowej odbywa się na poziomie strukturalnym, fizjologicznym, biochemicznym i molekularnym. Ponadto alkohol wpływa na zmiany metabolizmu węglowodanów i białek w mięśniach, które prowadzą do obniżenia siły mięśniowej, a także na zaburzenia procesu trawienia składników odżywczych, mogące prowadzić do zahamowania rozwoju tkanki mięśniowej.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Trochę historii Ziemi, wody i alkoholu

Nasza planeta, Ziemia, istnieje od około 4,6 miliardów lat, ale życie na niej jako zjawisko ujawniło się dopiero po powstaniu wody w stanie ciekłym i tlenu cząsteczkowego. Jednym z rodzajów związków tlenowych jest alkohol etylowy o charakterystycznych własnościach fizycznych i chemicznych. Może się on wytwarzać w organizmach żywych na drodze fermentacji alkoholowej i ma bardzo ciekawą grupę hydroksylową, która jest grupą funkcyjną, silnie reaktywną. Dzięki niej wytwarza rodnik hydroksylowy o małej specyficzności, który może atakować prawie wszystkie rodzaje cząsteczek.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Osiągnięcia Ewy Rzetelskiej-Feleszko (1932-2009) w zakresie światowej slawistyki

Ewa Rzetelska-Feleszko (1932-2009), profesor w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Urodziła się w 1932 roku w Warszawie. Jest autorką około 340 publikacji, w tym kilku książek własnych, kilkunastu książek we współautorstwie. Była też autorką koncepcji i redaktorem naukowym dwóch syntez onomastycznych: Polskie nazwy własne. Encyklopedia (1998) i Słowiańska onomastyka. Encyklopedia, 1.1 i 2 (2002, 2003), a także redaktorem kilku książek. Ponadto była członkiem krajowych i międzynarodowych organizacji naukowych, np. International Committee (Council) of Onomastic Sciences - ICOS, International Society for Dialectology and Geolinguistic. W niektórych gremiach polskich pełniła funkcje przewodniczącej lub członka prezydium. Prowadzone badania naukowe: dialektologia, onomastyka oraz historia języka polskiego i języków zachodniosłowiańskich, w tym zwłaszcza łużyckiego, kaszubszczyzny, dialektów pomorskich; wielokierunkowe badania onomastyczne dotyczące wielu kategorii nazewniczych i różnej problematyki: teoretycznej, strukturalnej, kulturowej; problematyka mniejszości narodowych i etnicznych; przewodniki językoznawcze - polonistyczny i slawistyczny. Była ekspertem i recenzentem w Komisjach (m.in. Komisja Ustalania Nazw Miejscowych i Obiektów Fizjograficznych - KUNMiOF), recenzentem w przewodach doktorskich, habilitacyjnych i do tytułu profesora. Brała udział (z referatami) w około 30 kongresach i konferencjach międzynarodowych, ponadto w wielu konferencjach krajowych.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Alkohol a hemostaza

Hemostaza zabezpiecza układ krążenia krwi przed jej utratą. Jest to skomplikowany proces, na który wpływa również przyjmowany do organizmu alkohol. Prawie każdy etap tego procesu może być modyfikowany przez etanol, w zależności od wielkości jego dawek. Jest tu istotna aktywacja płytek krwi, ich stopień agregacji, reakcje śródbłonka naczyń krwionośnych, wielkość płytek (objętość), koncentracja fibrynogenu, poziom prostacyklin i wolnych rodników, a także tempo fibrynolizy. W artykule są dyskutowane te zjawiska na tle współczesnego piśmiennictwa.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Kobiety w naukach medycznych wczoraj i dziś

Artykuł ukazuje aktywność kobiet w naukach medycznych, która na przestrzeni wieków przyjmowała różnorodne formy - od funkcji pomocniczych, pielęgnacyjnych i opiekuńczych ku profesjonalizacji i równouprawnieniu płci w wykonywaniu zawodów medycznych. W artykule zostały zaprezentowane sylwetki kobiet, które w Polsce i na świecie stały się prekursorkami medycyny; które kształcąc się, praktykując i przekazując swoją wiedzę medyczną innym kobietom, udowadniały, iż nauki medyczne nie są dziedziną zarezerwowaną jedynie dla mężczyzn. Celem artykułu jest przybliżenie drogi, jaką pokonały kobiety, by zaistnieć w medycynie oraz zaprezentowanie zmian, jakie musiały dokonać się zarówno w świadomości społecznej, jak i w naukach medycznych, by można było mówić o - obserwowanej współcześnie - feminizacji zawodów medycznych.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Kobiety w sferze B+R w Polsce na przykładzie nauk ścisłych i technicznych. Wybrane zagadnienia

W artykule przedstawione zostały kariery naukowe kobiet w naukach ścisłych i technicznych w Polsce w latach 2001-2010, wyrażone w poziomie zatrudnienia w szkołach wyższych, w innych instytucjach badawczych oraz w stopniach i tytułach naukowych uzyskiwanych przez kobiety. W kwestii zatrudnionych w sektorze nauki uwzględniono kontekst Unii Europejskiej.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Alkohol a glutation

Glutation jest jednym z najsilniej działających antyoksydantów, a alkohol w środowisku komórki zaburza prawidłowe procesy systemu oksydacyjno-redukcyjnego, wpływając niekorzystnie m.in. na stosunek GSH/GSSG. Powoduje to liczne zaburzenia prawie we wszystkich tkankach i narządach, szczególnie w wątrobie, płucach, mięśniach szkieletowych, mięśniu sercowym, również w procesie apoptozy i mechanizmach odpornościowych komórki. Zjawiska te stają się bardziej widoczne u ludzi w starszym wieku, u których możliwości obronne tkanek są już wyraźnie osłabione, zwłaszcza w odniesieniu do aktywności enzymów glutationowych.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Różne drogi metaboliczne alkoholu etylowego w tkankach

Alkohol etylowy po przyjęciu do ustroju wchłania się przede wszystkim w przewodzie pokarmowym i wraz z krwią dostaje się do wątroby, która jest głównym miejscem jego metabolizmu. Zdolność jego utleniania mają jednak prawie wszystkie tkanki. Istnieją cztery drogi biochemicznych przemian etanolu: (1) utlenianie do aldehydu octowego przez enzym dehydrogenazę alkoholową a następnie aldehydu do octanu poprzez enzym dehydrogenazę aldehydową; (2) szlak MEOS, oparty o udział w utlenianiu przez mikrosomalny cytochrom P-450, zwłaszcza przy długotrwałym przyjmowaniu alkoholu; (3) szlak katalazy, który utlenia alkohol przy pomocy H2O2 na drodze addycji tych dwóch składników; (4) szlaki nieoksydacyjne, np. sprzęgane z kwasami siarkowym, glukuronowym lub wolnymi kwasami tłuszczowymi poprzez ich estryfikację. Pierwsze dwie drogi są najważniejsze pod względem szybkości i wydajności reakcji, a ich produktem i pierwszym metabolitem przemian jest aldehyd octowy. Tempo przemian etanolu zależy od chronicznego lub sporadycznego jego przyjmowania oraz ilości i stężenia wypitego trunku.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Kariery akademickie kobiet w naukach technicznych. Przykład Mazowsza

Autorka artykułu analizuje kariery akademickie kobiet, przyjmując za punkt wyjścia dane przedstawione w raporcie przygotowanym w ramach projektu „Foresight regionalny dla szkół wyższych Warszawy i Mazowsza «Akademickie Mazowsze 2030»”. Na tle uwzględnionych w projekcie zagadnień prezentowane są kariery akademickie kobiet posiadających tytuł profesora lub zajmujących takie stanowisko w uczelni technicznej. Wywiady przeprowadzone przez autorkę koncentrowały się wokół następujących kwestii: motywów podjęcia pracy naukowej, kluczowych decyzji dla tej kariery, uzyskanych stopni i tytułów naukowych oraz działalności zawodowej pracowników akademickich.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Imperatyw rozwoju a kondycja myślenia strategicznego o polskim szkolnictwie wyższym (i nauce) w dobie transformacji systemowej

Proponowana w tekście próba zdiagnozowania polityki rozwoju w Polsce, w tym polityki rozwoju szkolnictwa wyższego, oraz - niezbędnej w kierowaniu rozwojem - myśli strategicznej, zostata ujęta w szerszym kontekście problematyki socjologii i ekonomii rozwoju. Z uwagi na doświadczenia transformacyjne Polski, w rozważaniach tych przywołano koncepcję rozwoju „doganiającego” i modernizacji „imitacyjnej”. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na dostrzegane na świecie (i empirycznie dowiedzione) znaczenie edukacji i nauki dla rozwoju społeczno-gospodarczego, rozwoju cywilizacyjnego. Zważywszy na opóźnione w czasie korzyści z inwestowania państwa w edukację i naukę, podkreślona została nieodzowność formułowania długofalowej i zintegrowanej z innymi politykami rozwoju polityki edukacyjnej. Główna teza artykułu dotyczy niedoceniania przez ponad dwie dekady przez decydentów w Polsce szkolnictwa wyższego i nauki jako czynników modernizacyjnych, czynników prorozwojowych. W tym kontekście istotne jest, czy Polska potrafi dokonać skoku cywilizacyjnego, co jest jednoznaczne z tym, czy dostrzega rolę tych sektorów w nadrabianiu przez Polskę zacofania i w „doganianiu Europy”.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Alkohol w świecie zwierząt

W opracowaniu przedstawiono wiele dowodów na to, że upodobanie do alkoholu jest nie tylko przywarą ludzką, ale także i zwierząt wszystkich gatunków. Zwierzęta żyjące w środowisku naturalnym spożywają różnego rodzaju owoce, nektary, glony morskie i inne produkty roślinne, które ze względu na zawartość łatwo fermentujących cukrów w dojrzałym stadium zawierają także pewną ilość alkoholu. Zapach alkoholu wydobywającego się z dojrzałych owoców w gęstym lesie tropikalnym umożliwiał zwierzętom znalezienie pokarmu, zwiększając tym samym ich szansę na przeżycie. Dieta naczelnych przodków Homo sapiens w znacznej części składała się z owoców, często zbyt dojrzałych, w których cukier uległ przemianie na alkohol. W wyniku procesów ewolucyjnych skłonność ta mogła utrwalić się u naszych przodków i jest przekazywana na współczesne pokolenia. Eksperymentalnie wykazano, że spożywanie alkoholu i jego konsekwencje u zwierząt są podobne jak u ludzi. Szybkość metabolizowania alkoholu przez organizm jest związana z długością okresu jego spożywania. Wyniki badań naukowych wskazują, że ryzyko uzależnienia od alkoholu w 50-60% zależy od czynników genetycznych. Na chromosomach myszy i szczurów zidentyfikowano wiele genów związanych z zespołem abstynencyjnym. Wykazano ujemny wpływ alkoholu na rozwój mięśni, związany z obniżeniem poziomu hormonu anabolicznego (IGF1). Wbrew obiegowym opiniom alkohol nie wpływa na złagodzenie stresu lecz przeciwnie - wzmaga reakcję na stresory. U osób pijących alkohol w mózgu wzrasta zawartość białka, tzw. tkankowego aktywatora plazminogenu, które współpracuje z receptorami w mózgu (NMDA). U osób pijących alkohol liczba tych receptorów gwałtownie rośnie, lecz ich aktywność jest blokowana przez alkohol. Po zaprzestaniu spożywania alkoholu wspomniane receptory uaktywniają się, co prowadzi do wystąpienia stanu groźnego dla życia, określanego mianem "delirium tremens". Zdaniem naukowców alkohol jest jedyną substancją uzależniającą, po odstawieniu której można umrzeć.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku