Metodyka oceny efektywności wydatkowania ekologicznych funduszy celowych

W ostatnich latach funkcjonowanie ekologicznych funduszy celowych w gospodarce rynkowej staje się przedmiotem szczególnego zainteresowania. Zgłaszane uwagi krytyczne dotyczą zwłaszcza dwóch kwestii: naruszania zasady konkurencyjności poprzez preferencyjne wydatkowanie środków [2], oceny efektywności wydatkowania tych środków. To ostatnie zagadnienie stanowi przedmiot - materialny - niniejszego artykułu. Natomiast jego przedmiotem formalnym (aspekt ujęcia przedmiotu materialnego) jest określenie przesłanek właściwego doboru metodyki (procedury) oceny efektywności wydatkowania ekologicznych funduszy celowych, w myśl zasady: charakter instytucji (natura przedmiotu ocenianego) - rodzaj efektywności - metodyka oceny. W ostatnich dziesięcioleciach ekonometria, matematyka finansowa, matematyka ekonomiczna, a także ekonomia środowiskowa dopracowały się wielu metod oceny zjawisk występujących w otaczającym nas świecie. Ich liczba nie pozwala dokonać szczegółowej ich oceny z punktu interesującego nas tematu. Aksjologiczne podstawy tych metod nie stały się też przedmiotem oceny w ramach filozofii. Z reguły ich przydatność analizowana jest z punktu praw i kryteriów (mierników) rynkowych co powoduje, że zasadność stosowania niektórych metod może budzić merytoryczne zastrzeżenia, a w praktyce - powodować eliminowanie wartości o charakterze podstawowym. Na obecnym etapie - w zakresie interesującego nas tematu - najczęściej popełnianymi błędami są: stosowanie do oceny efektywności funkcjonowania Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej - metod właściwych dla oceny efektywności podmiotów rynkowych (w tym inwestorów), podejmowanie przez same FOŚ i GW próby zastępowania własnej efektywności - i legitymowania się - efektywnością pożyczkobiorców (głównie inwestorów). Obydwa podejścia sprzeczne są z wymogami art. 88f., ust. 3, pkt 5 Znowelizowanej ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska - zobowiązującego FOŚ i GW - posiadające osobowość prawną - do realizowania efektywności ekologicznej. Specyfika Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (FOŚ i GW) - podobnie jak wszystkie fundusze celowe - należą do podmiotów sektora publicznego. Są one jednostkami tworzonymi w celu realizacji jednego - wyodrębnionego zadania - stojącego przed Państwem. Wyodrębnienie to wyraża się w wyłączeniu określonego zadania z zadań przynależnych budżetowi państwa - w celu zapewnienia jego bezwzględnej realizacji. Wydzielenie takie służy powiązaniu priorytetowych zadań z dochodami uzyskiwanymi z ustawowo określonych źródeł [7, 8]. Specyfika ekologicznych funduszy celowych sprawia, że: ich wydatkowanie odbywa się na zasadach niekomercyjnych, przy ocenie efektywności wydatkowania środków dominującymi winny być mierniki jakościowe, a przede wszystkim mierniki oceniające stopień realizacji ustawowo określonych zadań, na podmiotach gospodarujących takimi funduszami spoczywa obowiązek szczególnej dbałości o nie [7, 8].

Czasopismo: Rocznik Ochrona Środowiska
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne, nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka, nauki o ziemi i środowisku