rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Rola Policji Państwowej w systemie obronnym Rzeczypospolitej Polskiej oraz jej udział w działaniach wojennych w latach 1920-1939

Okres formowania Policji Państwowej i jej unifikacji przypadł na trudny okres, jakim była wojna polsko-bolszewicka. Doświadczenia z wojny polsko-bolszewickiej spowodowały, że zaczęła być traktowana jako istotna siła, która mogła być wykorzystana w ewentualnym przyszłym konflikcie zbrojnym. W związku z tym, w okresie międzywojennym, podejmowano różne inicjatywy, które miały na celu właściwe wykorzystanie Policji Państwowej na wypadek konfliktu zbrojnego. Pomimo tego we wrześniu 1939 roku, udział Policji Państwowej nie należał do szczególnie chlubnych, przy czym należy podkreślić, że nie była to wina samej policji, a władz, które nie za bardzo wiedziały, jak ją wykorzystać. Gdy w końcu 10 września 1939 roku podjęto decyzję o militaryzacji PP, w zasadzie nie istniała ona już jako zwarta siła, częściowo zagarnięta przez nacierające jednostki wroga, a częściowo rozbita i zagubiona w chaosie ewakuacji. Jednocześnie należy zaznaczyć, że pomimo tego, iż Policja Państwowa nie spełniła oczekiwań, to przykład Wybrzeża i Warszawy świadczy o tym, że w sprzyjających warunkach współdziałanie wojska i policji mogło przynosić pozytywne efekty.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji
Społeczne konsekwencje przemian zachodzących we współczesnej rodzinie

Rodzina powinna być najważniejszym, podstawowym oraz bezpiecznym środowiskiem wychowawczo–edukacyjnym, ponieważ jest potrzebna w każdym okresie życia. To ona określa warunki indywidualnego rozwoju osobowości jednostki, zaspakaja istotne potrzeby biologiczne i psychiczne, daje poczucie sensu życia, inspiruje do aktywności, ułatwia wrastanie w świat kultury oraz przyswajanie obowiązujących w nim norm i wartości, chroni i wspomaga w sytuacjach trudnych. W artykule przedstawiono analizę społecznych przemian zachodzących we współczesnej rodzinie i ich konsekwencje zwracając szczególną uwagę na tradycje, które wpływają na teraźniejszość i budują przyszłość.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika
Bezpieczeństwo własne studentów Niepaństwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Białymstoku. Wyniki badań ankietowych

W artykule zaprezentowano wyniki badań nad bezpieczeństwem własnym studentów Niepaństwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Białymstoku. Badaniami objęto 80 studentów NWSP. W badaniach zastosowano metodę sondażu diagnostycznego, a do zebrania materia-łów źródłowych użyto kwestionariusza ankiety. Tekst obejmuje analizę i interpretację materiału zebranego w czasie badań ankietowych.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie
Szanse i zagrożenia człowieka w przestrzeni wzajemnego doświadczania wolności i zaufania

Tematyka artykułu bezpośrednio wpisuje się w proces szeroko rozumianego bezpieczeństwa i edukacji. Autor wskazuje na szanse i zagrożenia w przestrzeni funkcjonowania człowieka. Celem artykułu jest analiza podstawowych zagrożeń człowieka w czasie wzajemnego doświadczania wolności i zaufania. Należy podkreślić, że zagadnienia te powracają w bardzo różnych ujęciach i procesach oraz relacjach społecznych. Artykuł składa się z trzech części. W pierwszej autor przedstawił najważniejsze zagrożenia dotyczące bezpieczeństwa personalnego człowieka. Następnie zdefiniował najważniejsze obszary dotyczące kultury wolności i przyzwolenia. Ostatnia część publikacji zawiera najważniejsze tezy dotyczące edukacji człowieka jako sposobu promowania jego niezależności.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie
Działania Policji w zakresie przeciwdziałania demoralizacji i przestępczości nieletnich

Niepokojącym zjawiskiem współczesnych czasów jest rosnąca liczba nieletnich spraw-ców i rodzaj popełnianych przez nich czynów karalnych, wskazujących na pogłębiającą się brutalizację zachowań młodzieży. W porównaniu z latami ubiegłymi znacznie wzrosła liczba zaistniałych przestępstw spowodowania uszczerbku na zdrowiu, udziału w bójkach lub pobiciach, zgwałceniach. Konieczne jest niesienie pomocy tym osobom nieletnim, które jednak nie może mieć charakteru doraźnych, jednostkowych działań organizowanych w przypadkowych warunkach. Aby jakiekolwiek działania wywoływały zamierzone efekty, powinny być prowadzone w ramach systemu opartego na współpracy z instytucjami i organizacjami. Głównym celem podjętego postępowania badawczego było zgromadzenie opinii policjantów, młodzieży i nauczycieli na temat działań podejmowanych przez Policję przyczyniających się do przeciw-działania demoralizacji i przestępczości nieletnich. Sformułowano również cel praktyczny, który może rekomendować optymalne działania Policji minimalizujące demoralizację i przestępczość nieletnich.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie
Przyczynek do dyskusji nad powodami rozpadu małżeństwa. Uwagi z pozycji sędziego

Opracowanie jest poświęcone problematyce rozpadu małżeństwa. Publikacja prezentuje przesłanki umożliwiające orzeczenie rozwodu na tle aktualnych regulacji prawnych. W ramach refleksji nad własną praktyką orzeczniczą wskazano przyczyny, które najczęściej prowadzą do rozwodu.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki prawne, psychologia
Aktywność na portalu społecznościowym Facebook jako czynnik warunkujący kształtowanie się aksjosfery młodzieży szkolnej

Z komunikatów statystycznych wynika, iż coraz więcej osób ma konto na portalu społecznościowym Facebook. Portal ten przyczynia się do nawiązania nowych i utrzymania kontaktów interpersonalnych, wymiany informacji i poglądów. Jednocześnie Facebook jest portalem, na którym można publikować treści, które służą ośmieszeniu i poniżaniu innych osób, nie ponosząc za to żadnych konsekwencji, a wręcz przeciwnie zyskując uznanie niektórych użytkowników. W takiej sytuacji młody człowiek w publikowanych tam treściach styka się z różnymi wartościami i antywartościami, a to oddziałuje na kreację jego tożsamości.  W opracowaniu scharakteryzowano aktywność dzieci i młodzieży na portalu Facebook, ze szczególnym uwzględnieniem analizy uczestnictwa młodych ludzi w popularnych grupach zakładanych na Facebooku oraz wartości i antywartości znajdujących się w publikowanych postach.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, pedagogika
Agentura celna w sprawie ppłk. Tadeusza Zielińskiego

W niniejszym artykule poruszono problem wykorzystania agentury celnej wobec jednego z oskarżonych w śledztwie przeciw Komendzie Głównej Narodowego Zjednoczenia Wojskowego – ppłk. Tadeusza Zielińskiego. Omówiono role agentów umieszczanych w celach w trakcie śledztwa i ich znaczenie dla prowadzonego postępowania w ramach komunistycznego aparatu represji. Przeprowadzono analizę donosów dwóch agentów i wskazano, co było głównym przedmiotem zainteresowania inwigilujących oraz jak te informacje wykorzystano przy formułowaniu zarzutów wobec oskarżonego.&nbsp;

Czasopismo: Prace Historyczno-Archiwalne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Cadyk Elimelech z Leżajska w świetle internetowego wydania amerykańskiego czasopisma „Jewriejskij Mir”

Rosyjskojęzyczna ludność żydowska w Stanach Zjednoczonych wywodzi się w szczególności z kręgów dawnych Żydów radzieckich, którzy przybywali tam zwłaszcza w latach 80. i 90. XX w. Choć zazwyczaj identyfikowali się oni ze społecznością żydowską, pozostawali najczęściej sceptyczni w stosunku do judaizmu. Celem artykułu jest analiza treści artykułów poświęconych cadykowi Elimelechowi z Leżajska, które zostały opublikowane w wydaniu internetowym rosyjskojęzycznego czasopisma amerykańskiego „Jewriejskij Mir”. Zastosowanie w badaniu metody statystycznej pozwoli ustalić liczbę wzmianek na temat cadyka w tymże czasopiśmie, a także autorów, którzy wspominali o nim w swych tekstach. Jak zostanie wykazane, postać Elimelecha budziła i wciąż budzi szczególne zainteresowanie wśród publicystów związanych z religijnymi środowiskami żydowskimi. Prezentowany jest on przez autorów, w zależności od sytuacji, jako czołowa postać chasydyzmu lub też przyjazny mędrzec, który stał się istotną częścią żydowskiej tradycji.

Czasopismo: Prace Historyczno-Archiwalne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Artur Seelieb (1878-1958) jako publicysta i popularyzator ukraińskiej kultury

Artykuł ma na celu uzupełnienie biografii Artura Seelieba - polskiego pedagoga, tłumacza, redaktora i działacza społecznego - o fakty z jego działalności w prasie ukraińskiej. Urodzony w Galicji Wschodniej, przepojony miłością do swojej ojczyzny i narodu ukraińskiego, wśród którego dorastał, Artur Seelieb część swojego życia poświęcił propagowaniu kwestii ukraińskiej w Europie, zwłaszcza w krajach niemieckojęzycznych i francuskojęzycznych. W latach studenckich Seelieb był wydawcą i redaktorem ukraińskich socjalistycznych gazet młodzieżowych w Galicji. Podczas pobytu w Szwajcarii włączył się w tłumaczenie i publikację w języku niemieckim dzieł Tarasa Szewczenki oraz zaznajomienie Polonii szwajcarskiej z twórczością Iwana Franki. Jego nieocenionym wkładem w prasę ukraińską był magazyn „La Revue Ukrainienne”, który redagował w 1915 r. W celu promocji kwestii ukraińskiej w krajach Ententy w czasopiśmie zamieszczano artykuły o tematyce społeczno-politycznej, krajoznawczej, literackiej i naukowej, a także analityczne recenzje publikacji z prasy europejskiej, materiałów bibliograficznych, zapowiedzi czasopism ukraińskich i książek w językach obcych. Po raz pierwszy opublikowano na jego łamach w języku francuskim opowiadanie Wasyla Stefanyka Weczirnia hodyna (przetłumaczona przez A. Seelieba).

Czasopismo: Prace Historyczno-Archiwalne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Wieś Potakówka z lat 1786-1789 w świetle tzw. Metryki Józefińskiej. Przyczynek do historii miejscowości

Wieś Potakówka stanowi bardzo ciekawy przykład braku jakichkolwiek zmian zachodzących w systemie społeczno-gospodarczym Galicji, znajdującej się pod koniec XVIII w. pod zaborem austriackim. Dzięki sporej liczbie zachowanych materiałów archiwalnych udało się odtworzyć we wspomnianym okresie zagadnienia gospodarcze oraz położenie mieszkańców w systemie prywatnej wsi pańszczyźnianej. Przedstawiono strukturę zawodową, układ przestrzenny miejscowości, strukturę użytków (ról, łąk i lasów). Poprzez porównanie stanu z lat 1785-1789 nie stwierdzono wyraźnych, a nawet żadnych symptomów poprawy sytuacji gospodarczej. Poruszono sprawy wpływu terenu, układu sieci wodnej i glebowej na życie gospodarcze Potakówki. Artykuł stanowi także ciekawy przyczynek dla genealogów. Równocześnie przybliża jedynie niewielki fragment dziejów małej galicyjskiej wsi. Słowa kluczowe: ieś Potakówka położona jest w odległości 12 kilometrów od Jasła w gminie Wsiednimi miejscowościami: na północy z Brzezówką i Tarnowcem, na wschoTarnowiec. Otoczona jest z trzech stron lasami, przez które graniczy z sądzie z Jedliczem, na południu z Wrocanką i Chlebną. Przepływa przez nią kilka potoków. Najprawdopodobniej stąd powstała jej nazwa, mająca charakter topograficzny1. 1 W. Lubaś, Nazwy miejscowe powiatu jasielskiego [w:] Studia z dziejów Jasła i powiatu jasielskiego, red. J. Garbacik, Kraków 1964, s. 585.

Czasopismo: Prace Historyczno-Archiwalne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Fragmenty wspomnień Teresy Mastalskiej-Chwiejczak o przedwojennym Rzeszowie

Prezentowane w artykule dwa opowiadania wspomnieniowe Teresy Mastalskiej- Chwiejczak zatytułowane Turul, Korkes – rzeszowskie sklepy, które bezpowrotnie zaginęły i Pan Szacunek to opis rzeszowskiego przedwojennego handlu widzianego oczami klienta. Pojawiają się nieistniejące już sklepy obuwnicze, piekarnie, ciastkarnia, sklep z różnymi artykułami prowadzony przez Żyda, targowisko z żydowskimi przekupniami, księgarnia. Dowiadujemy się, jakie produkty były sprzedawane w danych sklepach, jaka była ich jakość i cena. Autorka jest bacznym obserwatorem i mimo zaawansowanego już wieku (94 lata) łatwo wydobywa z pamięci wiele szczegółów, na przykład fachową obsługę sprzedawców czy nowe zwyczaje tworzenia wystaw sklepowych. Wspomnienia dotyczą lat 1934–1938 i jest to ważny okres w dziejach Rzeszowa ze względu na inwestycje w mieście związane z budową Centralnego Okręgu Przemysłowego. Autorka opisuje zmiany, które dostrzegała podczas regularnych przyjazdów do Rzeszowa.

Czasopismo: Prace Historyczno-Archiwalne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Partyzancka mała matura

Tajne nauczanie było jednym z najważniejszych elementów funkcjonowania Polskiego Państwa Podziemnego, ewenementem na skalę okupowanej Europy. Tajną szkołę prowadzono także w jednym z najsłynniejszych oddziałów partyzanckich, jakim byli „Jędrusie”, działający na terenie Sandomierszczyzny. Pomysłodawcą tej formy działania był Władysława Jasiński „Jędruś”, który uznał, że wojna nie może być czasem straconym, szczególnie dla jego najmłodszych podkomendnych. Zwieńczeniem tajnych kompletów była konspiracyjna „mała matura”.

Czasopismo: Prace Historyczno-Archiwalne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Skok z drugiego piętra gmachu WUBP w Rzeszowie – krótkie wspomnienie o Marii Dzierżyńskiej

Artykuł niniejszy stanowi próbę przypomnienia nieznanej szerzej postaci rzeszowskiej nauczycielki, żołnierza AK, członka Zrzeszenia WiN. Skromna kobieta, filantropka, osoba o wielkim sercu, niosąca pomoc potrzebującym. Przyjaciel dzieci i młodzieży, pomocna dłoń skierowana do repatriantów z Kresów. Wielka skromność i dobroć, zasady i niezłomne wartości w starciu z machiną komunistycznego terroru. O tym jest właśnie ten niewielki artykuł, próbujący przypomnieć i na nowo odkryć pamięć o niezwykłej osobie, jaką z pewnością była Maria Dzierżyńska. Wspominając historię rzeszowskiej nauczycielki, nie sposób nie dostrzec wielkiej osobistej tragedii i trudnych wyborów, które stały się jej udziałem.

Czasopismo: Prace Historyczno-Archiwalne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Kultura muzyczna dzieci i młodzieży na przykładzie Dziecięco-Młodzieżowego Stowarzyszenia Śpiewaczego Sancta Musica w Tyczynie

Artykułu jest próbą zaprezentowania i pewnego niewielkiego zresztą podsumowania dziesięcioletniej działalności Stowarzyszenia. Upowszechnianie i rozwijanie wśród dzieci i młodzieży muzycznych pasji, łączenie chóralnego śpiewu z nauką historii to główne założenia i zadania, które realizowane są przez działające w Tyczynie Stowarzyszenie. Artykuł prezentuje działalność artystyczną chóru „Sancta Musica” na przestrzeni dziesięciu lat jego działalności. Ten swego rodzaju „jubileusz” jest okazją do zaprezentowania, działalności koncertowej na podstawie wybranych przykładów. Mowa w nim o występach chóralnych w kraju oraz poza jego granicami. Artykuł ten dowodzi, że można i warto łączyć pasję muzyczną z nauką historii. Tyczyńska „Sancta Musica” uczy i wychowuje. Bez cienia przesady można stwierdzić, że treści i sprawy poruszone w niniejszym artykule dowodzą dużej aktywności niewielkich środowisk lokalnych. Artykuł pokazuje, że udział w działalności tyczyńskiego Stowarzyszenia stanowi powód do niekłamanej satysfakcji dla chórzystów, ich rodziców oraz osób prowadzących i organizujących działalność artystyczną.

Czasopismo: Prace Historyczno-Archiwalne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Kultura ludowa Rzeszowiaków przełomu XIX i XX wieku - wybrane zagadnienia

Przedmiotem niniejszej pracy jest region Rzeszowszczyzny z wyróżnieniem grupy Rzeszowiaków, w jej wytworach kultury ludowej, ze szczególnym naciskiem na folklor taneczny. Celem jest przede wszystkim próba ukazania i przybliżenia podstawowych, charakterystycznych, a zarazem najistotniejszych aspektów, pozwalających na mówienie o regionie Rzeszowszczyzny, a idąc dalej, samych Rzeszowiaków, jako odrębnym regionie, pod względem tańca, stroju, muzyki i obrzędów. Kultura ludowa okres swojego największego rozkwitu przeżywała w XIX wieku. Miało to związek przede wszystkim z procesem uwłaszczania chłopów, na poszczególnych terenach ziem polskich pod różnymi zaborami przebiegającym nieco odmiennie. Przełom wieków XIX i XX można uznać za jej moment szczytowy, okres międzywojenny - schyłkowy. Zjawisko tańca ludowego w Polsce jest dość skomplikowane. Do początku XX wieku taniec traktowany był jako sztuka użytkowa, wypływał z naturalnego funkcjonowania wsi i wpisywał się w jej codzienność. Do tego okresu niewiele jest specjalnych opracowań w dziedzinie tańca ludowego. Po II wojnie światowej kultura ludowa została uznana za ważny nurt tradycji narodowej, za jeden z istotnych czynników dla tworzenia się ówczesnej kultury. Zostały podjęte rozmaite, prowadzone na szeroką skalę badania nad historycznym procesem jej rozwoju, nad materialnymi i duchowymi formami jej przejawiania się.

Czasopismo: Prace Historyczno-Archiwalne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Wojenne egzaminy dojrzałości w galicyjskich szkołach średnich w latach 1914/15 – 1917/18

W 1850 r. w austriackich szkołach średnich, tzn. w gimnazjach i szkołach realnych, wprowadzona została matura. Jej głównym celem było sprawdzenie, czy absolwenci są dojrzałymi obywatelami przygotowanymi do studiów. W Galicji w roku szkolnym 1913/14 prawo do przeprowadzania egzaminów maturalnych miały 50 gimnazjów państwowych męskich i 11 szkół realnych. Po wybuchu I wojny światowej wśród powołanych do wojska znalazło się sporo uczniów z najstarszych klas szkół średnich. Władze oświatowe, tj. Ministerstwo Wyznań i Oświaty w Wiedniu i Rada Szkolna Krajowa we Lwowie uznały, że młodzież zdobywa dojrzałość nie tylko na zajęciach szkolnych, ale także, służąc ojczyźnie podczas wojny. Przyjęto zasadę, że uczniowie, którzy znaleźli się w siłach zbrojnych, nie mogą z tego powodu ponosić strat. Dlatego czas spędzony w wojsku wliczono im do ośmioletniego cyklu nauczania w gimnazjach bądź siedmioletniego w szkołach realnych. Chcąc zrealizować ten zamiar, Ministerstwo wydało szereg rozporządzeń. Najważniejszym z nich był dekret z 8 X 1914 r., na mocy którego wprowadzona została „matura wojenna”. Uczniowie, którzy już służyli w wojsku uzyskali prawo do urlopu w celu zdania egzaminu dojrzałości, a uczniowie, którzy otrzymali powołanie do sił zbrojnych, nabyli prawo do niezwłocznego przystąpienia do matury. Dyrektorzy i kierownicy szkół zobowiązani zostali do zorganizowania egzaminu państwowego dla każdego poborowego w dogodnym dla niego terminie. Przepisami matury wojennej objęte zostały także formacje ochotnicze, m.in. Legiony Polskie. Władzom szkolnym udało się zorganizować maturę w 47 gimnazjach i 10 szkołach realnych. Komisje rzeprowadzające wojenny egzamin dojrzałości uzyskały prawo zastosowania uproszczonej procedury. Pozwolono też na zredukowanie ich składu osobowego. Tworzyli je dyrektor (lub kierownik) oraz kilku reprezentantów nauczycieli, którzy uczyli przedmiotów egzaminacyjnych. Komisja, na podstawie dotychczasowej wiedzy o zdającym, mogła zwolnić go z niektórych bądź ze wszystkich przedmiotów, zarówno podczas pisemnej, jak i ustnej części matury. Członkowie komisji, jeżeli uznali, że siedzący przed nimi były uczeń jest dojrzały, mogli zaliczyć mu egzamin bez kontrolowania wiedzy. W praktyce podczas I wojny światowej na 4179 gimnazjalistów, którzy zdali maturę, 1745 osób, tj. 41,76%, skorzystało z wojennej procedury. Natomiast na 745 uczniów szkół realnych nadzwyczajne rozwiązania prawne zastosowano do 341 osób, tj. 45,77%. Doświadczenia organizacyjne i dydaktyczne z nadzwyczajnego trybu przeprowadzania egzaminów dojrzałości wykorzystane zostały w odrodzonym państwie polskim podczas walk o jego granice, a także później, przy organizowaniu tajnego nauczania podczas II wojny światowej.

Czasopismo: Prace Historyczno-Archiwalne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Z „Sokiłem” w tle. Powstanie i rozwój ukraińskich organizacji gimnastyczno-pożarniczych „Sicz” (1900-1914)

Z końcem lat siedemdziesiątych XIX w., wraz z autonomią Galicji i uzyskaniem przez mniejszości narodowe szeregu ustępstw ze strony monarchii austriackiej, nastąpił wyraźny wzrost ich narodowej świadomości. Możliwym wówczas stało się zakładanie organizacji i towarzystw. Skorzystali z tego także i galicyjscy Ukraińcy, którzy zaczęli – głównie z inicjatywy „Proswity” – zakładać własne oświatowe, kulturalne i gospodarcze instytucje, a także towarzystwa sportowe, czego doskonałym przykładem był „Sokił”. Jednakże trzy lata od jego powstania tarcia wewnętrzne w tym towarzystwie spowodowały zastój jego działalności i groźbę rozwiązania. Ten chwilowy paraliż i powstałą w tym obszarze lukę sprawnie wypełniła organizacja założona przez radykała Kyryła Trylowśkiego. Było nią Towarzystwo Gimnastyczno-Pożarnicze „Sicz”, które w stosunkowo krótkim czasie, z pojedynczej komórki, rozwinęło się w sprawnie działający związek, zrzeszający do wybuchu wojny, na terenie Galicji, ponad 800 filii. „Sicz” zaczęła opanowywać przestrzeń powstałą po niepewnym i niestabilnym w tamtym czasie „Sokile”, stając się tym samym alternatywą dla tych, którzy w rozwój „Sokiła” zdążyli już zwątpić. Tym, co miało przyciągać w szeregi młodej organizacji zwolenników i odróżniać nowo powstałą inicjatywę od opartego na specyfice słowiańskiej „Sokiła”, był stricte narodowy fundament „Siczy” i jej ukierunkowanie na wiejskie masy z zamiarem ich połączenia pod szyldem jednej, wielkiej, gimnastyczno- przeciwpożarowej organizacji. Jak czas pokazał, popularność „Siczy” wynika nie z tego, że była ona zrzeszeniem pożarniczo-gimnastycznym, lecz przede wszystkim – prężną instytucją krzewiącą historię, kulturę i tradycje narodowe. Zarówno ruch sokilski, jak i siczowy, działając obok siebie przez kilkanaście lat, z niewielkich, pojedynczych towarzystw rozrosły się w sprawne i szeroko rozgałęzione organizacje, stanowiąc na początku XX w. dwa najpotężniejsze ogniska ukraińskiego ruchu gimnastycznego i przeciwpożarowego. Obie centrale, choć niechętne wzajemnie, przez całe lata przenikały się dość wyraźnie, popularyzując sprawę tożsamości i odrodzenia narodowego i kształtując we właściwy sobie sposób ukraińskie społeczeństwo. Rywalizując, każda z nich aspirowała do tego, by na gruncie fizycznego odrodzenia zostać przewodnią siłą narodu. Kiedy obie organizacje stanowiły już liczącą się siłę, a ich idea została dostatecznie wypromowana, „sokilsko-siczowemu dziełu” brakowało jedynie konsolidacji, gdyż obu centralom wróżono świetlaną przyszłość, ale pod jednym sztandarem. Jednakże z powodu zbyt dużych różnic: politycznych, kulturowo-historycznych, metodycznych, religijnych czy nawet kwestii ambicjonalnych dzielących oba stowarzyszenia – do takowej konsolidacji nigdy nie doszło.

Czasopismo: Prace Historyczno-Archiwalne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Zjazd w Dzikowie w 1927 roku

Tarnowscy, jeden z najstarszych i najznaczniejszych rodów ziemiańskich II Rzeczypospolitej, doświadczyli w latach 1918–1939 zjawisk i przemian, jakie były udziałem całej ich sfery. Ostatni przedstawiciele rodu – Jan Zdzisław i jego syn Artur aktywnie uczestniczyli w życiu politycznym i społecznym, tak w wymiarze lokalnym, jak i ogólnopolskim. Pierwszy z nich był m.in. senatorem, drugi posłem w Parlamencie II RP. Obaj byli także liderami ruchu konserwatywnego, który przybierał w tamtym okresie różne formy organizacyjne. Apogeum znaczenia politycznego Tarnowskich był słynny zjazd konserwatystów małopolskich i ich spotkanie z wysłannikiem Piłsudskiego, płk. Walerym Sławkiem, w ich rodzinnym domu w 1927 roku. Tarnowscy, realizując swoistą misję, musieli z jednej strony osadzić ją w tradycji rodu i spuściźnie jego wielkich przedstawicieli, z drugiej zaś w zmieniających się dynamicznie procesach społecznych i politycznych lat trzydziestych XX wieku. Wierni testamentowi przodków i zasadom konserwatyzmu, stawali się coraz bardziej anachroniczni w świecie, w którym reguły wyznaczały totalitarne ideologie. II wojna światowa przyniosła zagładę dotychczasowego świata, a także kres polskiego ziemiaństwa.

Czasopismo: Prace Historyczno-Archiwalne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia