Przykład wykorzystania istniejących map, zdjęć satelitarnych i narzędzi GIS do weryfikacji i aktualizacji małoskalowych baz danych o glebach

Realizacja różnorodnych zadań z zakresu ochrony środowiska, zarządzania i planowania przestrzenią wymaga posiadania podstawowych danych o glebach i krajobrazie. Bazy danych przestrzennych o glebach są istotnym źródłem informacji o środowisku. Bazy małoskalowe (o dokładności odpowiadającej mapom w skalach l: l 000 000 i 1:500 000) mają zastosowanie do modelowania zjawisk na poziomie ogólnoeuropejskim i krajowym, zarówno dla oceny zagrożeń samych gleb, jak i innych elementów środowiska przyrodniczego. Wypada również nadmienić, że gleby są wśród wymienionych 34 tematów danych przestrzennych w załącznikach dyrektywy INSPIRE, dla których należy wykonać metadane. Opracowano dla nich oddzielną specyfikację techniczną. Gleba jest częścią składową krajobrazu, a równocześnie jej powstawanie, przemiany, właściwości fizyczne i chemiczne oraz wartość użytkowa wpływają w dużym stopniu na układ i cechy pozostałych elementów składowych krajobrazu. Dlatego zakres baz danych o glebach jest w praktyce powiększany o atrybuty środowiskowo-krajobrazowe (Białousz i in., 2010). Istnieją bazy danych (również i banki danych) o glebach, zarówno monotematyczne (np. gleby marginalne, gleby mineralne, mokradła), jak i uniwersalne, obejmujące całą tematykę glebową. Większość stworzonych baz danych (tak w kraju, jak i zagranicą) powstała przez zamianę na postać cyfrową istniejących map glebowych oraz danych z opisu profili. Metodyka była więc dostosowana do charakteru zasobów archiwalnych i do aktualnych technik informatycznych (Białousz i in., 2005). Należy podkreślić, że koncepcja europejskich baz danych 1:1000000 oraz systemu SOTER (w tym również rozwijanej bazy EBD 1 :250 000) rozszerza zakres danych o użytkowanie ziemi i dane fizjograficzne (Montanarella et al., 2005; 2001; Dobos et al., 2001). Baza danych w takim ujęciu nie jest już czystą bazą danych o glebach, a bazą danych o glebach i krajobrazie. Potrzeba weryfikacji i aktualizacji małoskalowych baz danych o glebach wynika między innymi z faktu, że dostępne obecnie bazy danych 1: 1 000 000 i 1 :500 000 były wykonane, jak już wspomniano, prawie wyłącznie na podstawie materiałów kartograficznych. Poligony jednostek glebowo krajobrazowych, też były wyznaczane metodami analogowymi, takimi jakie stosowano wówczas w klasycznej kartografii, głównie na podstawie konturów na mapach glebowych. Podejście to sprawiło, że często nie ma pełnej zgodności przebiegu granic poligonów jednostek glebowo-krajobrazowych z treścią map geomorfologicznych, geologicznych, pokrycia terenu oraz z numerycznego modelu terenu (NMT, ang. DTM). Istotne są również zmiany zachodzące w krajobrazie i pokrywie glebowej. Ponadto, zakres i treść istniejących opracowań w niewystarczającym stopniu zaspokaja aktualne potrzeby polskich odbiorców. A zatem powstałe w przeszłości opracowania wymagają aktualizacji. W artykule zawarte są krótkie rozważania na temat znaczenia małoskalowych baz danych o glebach i krajobrazie, a następnie przedstawione wybrane zagadnienia z zakresu wykorzystania wieloźródłowych danych i narzędzi GIS do weryfikacji i aktualizacji mało skalowych baz danych o glebach. Przykłady zaczerpnięto z prac przeprowadzonych przez autorów niniejszego tekstu w ramach projektu badawczego (Chmiel i in., 2010), którego szerszym celem było opracowanie i testowanie metod wykorzystania zdjęć satelitarnych oraz technologii GIS do aktualizacji małoskalowych baz danych przestrzennych o glebach i krajobrazie. Zaprezentowane przykłady dotyczą potencjalnych możliwości weryfikacji lub aktualizacji części geometrycznej analizowanych baz danych obejmującej granice wydzieleń dla odpowiednich jednostek glebowo-krajobrazowych. Wykonanie testów w tej części było zainspirowane między innymi potrzebą odpowiedzi na pytanie: jaka jest dokładność poligonów wyróżnionych w analizowanych bazach danych o glebach 1: 1 000 000 i 1 :500 000 i jaka jest zgodność zasięgów poligonów z jednostkami morfogenetycznymi oraz granicami głównych typów pokrycia terenu. Porównanie zasięgu poligonów glebowych z wiążącymi się z nimi jednostkami na mapach geomorfologicznych, geologicznych i z wydzieleniami na różnych przetworzeniach zdjęć satelitarnych miało, w szczególności, pomóc w ocenie jakości części geometrycznej baz danych i wskazać możliwości wykorzystania technologii GIS do jej aktualizacji i zwiększenia dokładności określenia położenia.

Czasopismo: Roczniki Geomatyki
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze, nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: informatyka, inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka