rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
„Morasha” – znaczy dziedzictwo. Zarys monograficzny Zespołu Szkół Lauder-Morasha w Warszawie

Artykuł dotyczy zarysu monograficznego Zespołu Szkół Lauder-Morasha w Warszawie. Ta otwarta kulturowo i światopoglądowo szkoła integruje w swych murach dzieci różnych wyznań, religii i narodowości. Obok ogólnokształcącego programu nauczania, zgodnego z wymogami MEN, oferuje przedmioty judaistyczne: język hebrajski, tradycję, kulturę i etykę żydowską oraz historię Żydów. W szkole duży nacisk położony jest na naukę języków obcych. Realizowany jest też program edukacji międzykulturowej. Artykuł przedstawia także historię Fundacji Ronalda S. Laudera w Polsce w perspektywie jej 30-letniego istnienia. Autor opisuje projekty organizowane przez Fundację, a także ich rozwój i rolę, jaką odgrywają w odrodzeniu życia żydowskiego w Polsce.

Czasopismo: Studia z Teorii Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Pedagogika Bosko – metodyka działań wychowawczych

Punktem wyjścia w metodyce działań wychowawczych pedagogiki ks. Jana Bosko jest poznanie wychowanka. W tym celu wychowawca musi codziennie kontaktować się z wychowankiem, rozmawiać z nim (o jego życiu, zainteresowaniach, upodobaniach, marzeniach, planach i nauce). W kontaktach tych wychowawca okazuje wychowankowi serdeczność i życzliwość, stara się zrozumieć jego problemy i pomaga mu rozwiązać je. Wychowawca okazuje także szacunek, jaki należy się człowiekowi. W ten sposób wychowawca nawiązuje więź emocjonalną z wychowankiem, zdobywa jego zaufanie. Ważnym elementem w relacjach miedzy wychowawcą a wychowankiem jest rodzinna atmosfera oraz nastrój radości. Trzeba zrobić wszystko, aby wychowankowie byli zdrowi, silni, prawi, cieszyli się i byli szczęśliwi. Słowa kluczowe: poznanie, kontaktowanie się, relacje serdeczności i życzliwości, zaufanie, atmosfera rodzinna, nastrój radości, zdrowie, prawość, szacunek dla człowieka.

Czasopismo: Studia z Teorii Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Odpowiedzialne przygotowanie szkoły na inkluzję uczniów z niepełnosprawnością. Wyzwania, zasady i praktyki włączania

Z perspektywy współczesnej pedagogiki dowartościowanie każdego człowieka, a w konsekwencji inkluzja z nim, winny stanowić pryncypium nie tyle teorii, ile praktyki kształcenia. Koncepcje zorientowane na podmiot kierują uwagę m.in. na kwestię realizacji idei włączającej edukacji. Teorie inkluzyjnego kształcenia domagają się bowiem odważnej pedagogicznej konkretyzacji. Inkluzja nie jest jedynie hasłową ideą kształcenia, lecz szeregiem działań, począwszy od postaw społecznych wobec osób z niepełnosprawnością, poprzez konstrukcję zindywidualizowanego procesu dydaktycznego do specjalistycznego wsparcia ucznia. Treść artykułu prezentuje idee inkluzji w edukacji, w konfrontacji z rzeczywistością współczesnej szkoły. Celem nadrzędnym stała się popularyzacja wiedzy dotyczącej modelu kształcenia ucznia z niepełnosprawnością w publicznej szkole, z wdrożeniem idei już na etapie planowania, a następnie odpowiedzialnego niesienia pomocy specjalistycznej oraz realizacji zindywidualizowanego procesu nauczania-uczenia się.

Czasopismo: Studia z Teorii Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Konwencjonalizm: trzy wizje

Recepcja konwencjonalizmu jest niejednolita. Istnieją trzy podstawowe sposoby
jego odbioru. Pierwszy, najbardziej rozpowszechniony, jest zarazem najbardziej
powierzchowny i przypisuje konwencjonalizmowi szkodliwą arbitralność.
W myśl drugiego konwencjonalizm jest raczej niekontrowersyjny: ujawnia elementy
ustaleń językowych, dotyczących znaczenia wyrażeń, w obrębie pozornie
czysto empirycznych zdań. Trzeci spotykany jest najrzadziej, a zasługiwałby
na pogłębione studia i największą uwagę. Konwencjonalizm w tym ujęciu
realistycznie analizuje nieprzezwyciężalne ograniczenia, jakie napotyka nauka
empiryczna, i bada różne sposoby znalezienia się wobec nich. To w tych
badaniach upatrywać można późniejszego przełomu antypozytywistycznego
oraz źródeł najważniejszych dyskusji w filozofii nauki XX wieku.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Czy istnieje sofizmat pedagogiczny? Recenzja książki Tomasza Olchanowskiego Kultura ponowoczesna w perspektywach antropologii politeistycznej. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2019, ss. 241

Praca stanowi szkice dotyczące kultury, w tym edukacji ponowoczesnej w ujęciu antropologii politeistycznej. Perspektywa ta umożliwiła Tomaszowi Olchanowskiemu stworzenie spójnego dzieła odwołującego do mitologii greckiej i idei innych, pozaeuropejskich systemów filozoficzno-religijnych oraz na osobiste percepcje węzłowych problemów kultury ponowoczesnej, zwłaszcza w naszym kraju. Zdaniem autora nie głos większości, ale mniejszości, czasem odszczepieńców, pustelników i dzieci, może okazać się tym właściwym w takiej analizie. Dzieło wskazuje na potrzebę ponownej hermeneutyki twórczości starożytnych greckich filozofów oraz na ponowną interpretację dzieł stanowiących klasykę filozofii Zachodu i innych kultur. Praca to przemyślane dzieło i wkład w rozwój nauk społecznych i humanistycznych w Polsce, zarówno pedagogiki kultury i głębi, jak i kulturoznawstwa europejskiego, dalekowschodniego i innych kultur, a swą bogatą zawartością i prezentowanymi rezultatami dociekań Autora udowadnia potrzebę prowadzenia badań interdyscyplinarnych właśnie w tych dyscyplinach.

Czasopismo: Studia z Teorii Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Pokolenie Millenialsów na rynku pracy. Generacja work-life-balance.

Niniejszy artykuł porusza tematykę pokolenia Millenialsów na rynku pracy i lokuje się w problematyce pokoleń i pokoleniowości w ujęciu socjologicznym, stanowiąc punkt zainteresowania takich subdyscyplin socjologii jak: socjologia edukacji, socjologia młodzieży i socjologia pracy. W artykule dokonano charakterystyk pokoleń funkcjonujących współcześnie w życiu społecznym, począwszy od pokolenia tradycjonalistów i Baby Boomersów, poprzez generację X i Y, skończywszy na pokoleniu Millenialsów i pokoleniu XD pod względem ich cech na rynku pracy. Głównym celem pracy było scharakteryzowanie pokolenia Millenialsów w odniesieniu do innych formacji generacyjnych funkcjonujących w życiu społecznym oraz na rynku pracy, biorąc pod uwagę takie aspekty jak: stosunek do zmiany społecznej, do edukacji, do pracy, lojalność wobec pracodawcy oraz nastawienie do nowych technologii. Główny punkt zainteresowań stanowiły mocne i słabe strony oraz bariery i szanse pokolenia Millenialsów w sferze zatrudnienia oraz próba odpowiedzi na postawione w tytule artykułu pytanie badawcze: czy jest to wygrana czy przegrana generacja na rynku pracy?

Czasopismo: Studia z Teorii Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Jak być dobrym konwencjonalistą?

W artykule rozważam dwa problemy: (1) jakie są teoretyczne warunki możliwości
konwencjonalizmu jako stanowiska z zakresu filozofii nauki, a więc
jakie elementarne metafizyczne i epistemologiczne tezy należałoby przyjąć,
aby móc sensownie i spójnie głosić konwencjonalizm; (2) czy da się utrzymać
podział na radykalną (skrajną) i umiarkowaną wersję konwencjonalizmu.
Kwestie te nie są od siebie niezależne, a druga pojawia się przy okazji badania
pierwszej, wnioski zaś płynące z tych badań sugerują określone rozwiązanie,
odbiegające od tradycyjnie przyjmowanego.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Wsparcie samotnego ojcostwa

Ten artykuł dotyczy samotnego ojcostwa w Polsce i prób jego wsparcia. Wychowanie potomstwa, to w wielu opiniach domena kobiet, mężczyzna też wychowuje, ale ta kwestia rzadziej ma odzwierciedlenie w publikacjach codziennych. Samotnie wychowujący dzieci mężczyźni znajdują swoją niszę we wsparciu różnych stowarzyszeń, ale rośnie równocześnie akceptacja społeczna dla takich osób. Niemniej na pomoc w samotnym rodzicielstwie mogą bardziej liczyć kobiety, aniżeli mężczyźni.

Czasopismo: Studia z Teorii Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Szkoła jako kosmos działań i możliwości. Etnograficzne studium przypadku szkoły Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie

Problematyka tekstu umiejscowiona została w obszarze pedagogiki szkoły; jego celem jest opis stołecznej placówki przez pryzmat wybranych wartości. Przedmiot analiz, prowadzonych w paradygmacie interpretatywnym, ogniskuje się wokół kategorii przestrzeni aksjologicznej szkoły, zrekonstruowanej z koncepcji programowej i pedagogii uobecnionej w publicystycznym dyskursie edukacyjnym dyrektora tej szkoły społecznej. Istotnym wymiarem kultury opisywanej szkoły jest zaufanie relacyjne, dlatego w artykule przedstawiono warunki sprzyjające jego zaistnieniu.

Czasopismo: Studia z Teorii Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
O banalności animalizmu

Animalizm jest jednym z najpopularniejszych stanowisk w obrębie współczesnej
antropologii filozoficznej. W literaturze panuje jednak niejasność co do
tego, co animalizm głosi i jakie konsekwencje pociąga. Zadaniem tekstu jest, po
pierwsze, wyliczenie i omówienie różnych sformułowań podstawowej tezy animalizmu,
po drugie, ustalenie związku animalizmu z fizykalizmem, po trzecie,
uzyskanie odpowiedzi na pytanie, czy animalizm jest stanowiskiem w sporze
o tożsamość osobową, oraz po czwarte, przedstawienie głównych filozoficznych
argumentów na rzecz animalizmu. Ogólna wymowa przedstawionych w tekście
analiz zmierza do konstatacji, że animalizm w swojej najsłabszej wersji jest
tezą banalną i pozbawioną filozoficznej treści. Jedynym rozsądnym wyjściem
z tej sytuacji jest odpowiednie wzmocnienie i uszczegółowienie wspomnianej
tezy oraz dostarczenie odpowiedzi na szereg metafizycznych pytań, których
animalizm zdaje się, jak dotąd, unikać.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
O przesądach na temat francuskiego konwencjonalizmu

Stulecie, które minęło od czasu stworzenia przez H. Poincarégo i P. Duhema
zrębów konwencjonalistycznej filozofii nauki nie doprowadziło do konsensusu
w kwestii oceny wartości teoretycznej tej francuskiej refleksji nad nauką. I choć
w ostatnim ćwierćwieczu wyraźnie przybyło zwolenników poglądu o znacznej
wartości dokonań francuskich konwencjonalistów na polu filozofii i metodologii
nauk, to jednak nadal łatwo można wskazać przykłady negatywnych osądów
prac Francuzów z filozofii i metodologii nauk empirycznych. W mojej próbie
wyjaśnienia tego stanu rzeczy wskazuję, że jedną z przyczyn utrudniających
rzetelną ocenę dorobku francuskich twórców konwencjonalizmu jest fakt przypisywania
im przez komentatorów szeregu tez, których ani Poincaré, ani Duhem
nie głosili. Co ważne, rzecz nie dotyczy kwestii drugorzędnych, lecz tak istotnych
zagadnień jak poglądy na status faktów naukowych, kryteria estetyczne
w procesie oceny wartości teorii naukowych, wyjaśnianie naukowe, prawdziwość
teorii naukowych czy też istnienie ewentualnych religijnych uwikłań konwencjonalistycznej
filozofii nauki. Poglądy owe, obecne w kręgach komentatorów
i nazwane tu skrótowo przesądami na temat francuskiego konwencjonalizmu,
są w mojej ocenie rodzajem niemal literackich fikcji. Sprzyjają one pojawianiu
się swoistego dystansu wobec konwencjonalistycznej teorii wiedzy.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Doświadczanie epifanii. Konteksty stawania się nauczycielem w perspektywie interakcyjnej

Artykuł poświęcono kategorii stawania się nauczycielem. Celem poniższych rozważań jest przybliżenie motywów wyboru zawodu nauczyciela. Przyjmując perspektywę interakcyjną pochylę się nad pierwszym etapem stawania się nauczycielem, czyli podjęciem decyzji o wyborze tej ścieżki zawodowej, a następnie uzupełnię rozważania o koncepcje epifanii doświadczanych przez nauczycieli w trakcie socjalizacji zawodowej. We wprowadzeniu przedstawiono główne kierunki badań z udziałem pedagogów, a także zwrócono uwagę na potrzebę eksploracji zagadnienia dotyczącego procesu „stawania się” nauczycielem. W części teoretycznej zaprezentowane zostały najważniejsze koncepcje z zakresu pedeutologii oscylujące wokół koncepcji oraz podejść lokujących w centrum proces stawania się nauczycielem. Projekt badawczy jest utrzymany w paradygmacie interpretatywnym, posłużono się metodą biograficzną. W rezultacie zgromadzono materiał empiryczny obejmujący 14 wywiadów z nauczycielami. Wyniki badań pozwoliły scharakteryzować motywy badanych do stawania się nauczycielem, które realizowały się w dwu wariantach: motywacji zewnętrznej oraz wewnętrznej. Poniższa analiza badań jest fragmentem szerszego projektu badawczego zorientowanego wokół epifanii i doświadczeń krystalizujących w wyborze drogi zawodowej pedagogów różnych specjalności w perspektywie biograficznej, realizowanego w ramach dotacji celowej dla młodych naukowców. Finansowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Czasopismo: Studia z Teorii Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
„Trzecia fala”. Inkluzja społeczna i renesans postawy obywatelskiej wśród młodych Polaków - kontekst historyczny, społeczny i edukacyjny.

Zjawisko „Trzeciej fali”, polegające na renesansie postaw obywatelskich wśród młodzieży oraz na inkluzji społecznej młodych Polaków opisywane jest w tekście w szerokim kontekście historycznym.  Tym kontekstem jest „Pierwsza fala”, a więc okres poprzedzający rok 1989, gdzie zaangażowanie młodzieży w sprawy społeczne i polityczne miało charakter głównie konfrontacyjny. Pierwszym skojarzeniem przychodzącym na myśl o działaniach politycznych i społecznych wschodzącego pokolenia w powojennej Polsce nie będą sytuacje prosystemowe, a antysystemowe. Należy w tym miejscu przywołać 1968 rok – identyfikowany jako początek młodzieżowych ruchów opozycyjnych Polski Ludowej na dużą skalę. Pod pojęciem „Drugiej fali" kryje się kolejne pokolenie, które jako dzieci i osoby młode wchodziło w życie po 1989 roku. W dużym przybliżeniu można przyjąć, że są to roczniki 1970-1985. Młodzi tego okresu charakteryzowali się daleko idącą niechęcią wobec polityki (rekordowa wręcz niska partycypacja w wyborach); rozczarowani III RP, sfrustrowani wielkimi problemami społecznymi (bezrobocie, afery na szeroką skalę) skupieni byli na sprawach osobistych i społecznych w skali mikro (WOŚP, partyjne młodzieżówki).  „Trzecia fala”, a zatem okres, którego jesteśmy właśnie świadkami, to wschód aktywności młodych. Jesteśmy bodaj na początku krzywej rosnącej, która obrazuje rozwój postaw obywatelskich wśród młodzieży. Zaistnienie owego odrodzenia, inkluzji, jest skutkiem kilku czynników, które w prezentowanym tekście są szczegółowo zaprezentowane. Jesteśmy świadkami wyraźnego wzrostu aktywności młodych ludzi, pokazu ich mocy, sprawczości i siły rażenia. Jej zwrot i kierunek zależą silnie od aktualnych tendencji, chwilowych popularności  i umiejętności komunikowania. To młodzi i ich nastroje wybierają posłów, kreują zapotrzebowanie na produkty i tworzą kulturowe zjawiska. Gruntem komunikacji i organizacji działań młodych ludzi stał się Internet.  W tekście Czytelnik znajdzie szczegółowe rekonstrukcje najważniejszych i najpopularniejszych aktywności młodych Polaków „ trzeciej fali", ich interpretacje oraz wyjaśnienia.

Czasopismo: Studia z Teorii Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Duhem: konwencja, klasyfikacja i kryteria wyboru

Pierre Duhem jest często klasyfikowany jako konwencjonalista. Podkreślał on
znaczenie konwencji, jako dających pewien stopień swobody w wyborze hipotez,
na których opierają się teorie naukowe. Jego koncepcja była zapowiedzią
standardowego poglądu na teorie traktowane jako systemy aksjomatyczne,
powiązane ze światem za pomocą reguł korespondencji. Był on broniony przez
Koło Wiedeńskie. Duhem był w tym przypadku świadom trudności wyjaśnienia
relacji teoria – rzeczywistość. Odpowiadając na nie, odwoływał się do argumentacji
wykorzystującej idee naturalnej klasyfikacji oraz stosującej racjonalne
kryteria. Celem niniejszego artykułu jest sprawdzenie powiązań między tymi
argumentami a definicją teorii jako dowolnie wybranej formalnej reprezentacji.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
„Wielka wyprawa Molly” (2016), jako (niewykorzystana) lekcja wychowania w demokracji i do demokracji oraz otwartości i tolerancji.

„Wielka wyprawa Molly” jest idealnym przykładem przygotowania przedszkolnej widowni do otwartości i szacunku dla odmienności, tolerancji, dialogu i słuchania, współpracy, wspólnego podejmowania decyzji oraz mądrej akceptacji zmian. Film, który pokazuje, jak główna bohaterka filmu, Molly Potworowska, niecierpliwie i z radością oczekuje dużej zmiany w życiu swojej rodziny – narodzin siostrzyczki lub braciszka, a także podkreśla znaczenie więzi rodzinnych, może zatem inspirować do przyjmowania zmian i adaptowania się do nowych sytuacji. Ponadto w filmie zaprezentowano krainę, w której każdy mieszkaniec jest inny – bardzo różnią się wielkością czy wyglądem fizycznym, a opowiedziana w nim historia uczy, że inność nie przeszkadza we współpracy, wzajemnym pomaganiu sobie czy podejmowaniu wspólnych decyzji i działań. „Wielka wyprawa Molly” prezentuje nadto otwarte podejście do tradycyjnych ról społecznych, podkreśla rolę wiary we własne możliwości, ale także znaczenie przyznania się do popełnionego błędu oraz wolności w podejmowaniu decyzji.

Czasopismo: Studia z Teorii Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Epifaniczne "Doświadczenie Trzeciej Fali" - Ron Jones i uczniowie

Doświadczenie Trzeciej Fali było eksperymentem przeprowadzonym w 1967 roku przez Rona Jonesa, nauczyciela historii w jednym z kalifornijskich liceów, aby wyjaśnić swoim uczniom, jak Niemcy mogli zaakceptować nazistowski reżim przed II Wojną Światową. W niniejszym artykule przedstawiono dokładny przebieg eksperymentu, analizę i ocenę postaw i działań nauczyciela, a także zaprezentowano czynniki, które wpłynęły na zaangażowanie uczniów. Przeprowadzone analizy wskazują na epifaniczny charakter Doświadczenia Trzeciej Fali.

Czasopismo: Studia z Teorii Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Neurath, decyzjonizm i pierwsze recenzje empiryzmu logicznego

Jednym z najważniejszych osiągnięć logicznego empiryzmu było pogłębienie
idei francuskiego konwencjonalizmu i zastosowanie ich w zasadzie we wszelkich
badanych w tym nurcie dziedzinach. Niemniej, za sprawą kształtowanego
już od pierwszych recenzji wizerunku neopozytywizmu, jest on wciąż znany
z „metodologicznego naturalizmu”, który przypisał mu w 1935 r. Karl Popper:
zamiast wprowadzać dystynkcje w oparciu o dogodne umowy, neopozytywiści
uznawali pewne rozstrzygnięcia za ostateczne, ponieważ miały się one opierać
na „różnicach istniejących w naturze rzeczy”. W mniej lub bardziej wyraźny
sposób sformułowano wówczas, jak twierdził Popper, później zaś jego zwolennicy,
zalecenia metodologiczne, które z różnych względów utrzymywały się
przez dekady, mimo że szkodliwość ich stosowania wykazywano na niemal
każdym kroku – od logiki i matematyki do fizyki i socjologii. Celem niniejszego
artykułu jest pokazanie na przykładzie Neurathowskiego decyzjonizmu,
że wbrew twierdzeniom wczesnych krytyków (Ingardena, Poppera i Weinberga)
neopozytywizmu konwencjonalizm wchodził w skład „twardego rdzenia”
poglądów tzw. lewego skrzydła Koła Wiedeńskiego.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Michał Dziewicki – edytor, logik, lektor, tłumacz, powieściopisarz

Michał Dziewicki (1851–1928) urodził się w Anglii. Podstawowe wykształcenie
filozoficzno-logiczne zdobył we Francji. W latach 1896–1928 był lektorem
języka angielskiego na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. W roku 1915
spotkał się w Krakowie z Ludwigiem Wittgensteinem. Jako tłumacz polskiej
prozy i poezji na język angielski należy do propagatorów kultury polskiej
w krajach anglojęzycznych. Jest także autorem dwóch powieści. Opublikował
kilka artykułów w filozoficznych czasopismach „Mind” i „Proceedings
of the Aristotelian Society”. Jego najważniejszym naukowym osiągnięciem
jest krytyczna edycja dzieł Johna Wyclifa (1330–1384). Wydania te są nadal
wznawiane. Prace nad kwestiami logicznymi w dziełach Wyclifa skłoniły
go do nawiązania korespondencji z Bertrandem Russellem, która obejmuje
lata 1912/13–1923. W niniejszym artykule najpierw przedstawiam sylwetkę
M. Dziewickiego i jego działalność literacko-naukową, a następnie omawiam
zasadniczą tematykę filozoficzną, logiczną i teologiczną, którą porusza on
w swoich listach do Russella.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Relacje interpersonalne w badaniach społecznych. Wybrane perspektywy poszukiwań

Szczególnie laikowi relacje międzyludzkie wydają się być niezborne i chaotyczne. Dynamika, unikalność, emocjonalność i osadzenie relacji międzyludzkich w różnych kontekstach sytuacyjnych sprawia, że wymykają się one naukowej obiektywnej perspektywie ujęcia. Nauki społeczne wygenerowały jednak szereg podejść, które pozwalają badaczom tego zagadnienia widzieć je w bardziej spójny i możliwy do badawczej operacjonalizacji sposób. W artykule sygnalizuje niektóre z nich. Płodne i obiecujące jest semantyczno-lingwistyczne podejście. Przywołuję je, przytaczając dwie metafory: organiczną i dramaturgiczną Ervinga Goffmana. Zwracam też uwagę na indywidualny i społeczny charakter kategorii pojęciowej Ja odzwierciedlonego (Charles Cooley) ujawniającej indywidualno-społeczny charakter tego pojęcia. Jeszcze innym jest wiele wyjaśniające podejście etykietowania (labeling) Howarda Beckera; rola oczekiwań (Robert Rosenthal) oraz znaczący nurt etnometodologii. Obok tych dobrze znanych perspektyw pojawiły się w ostatnich latach nowe. Należą do nich ujęcie stygmatyzujące, które wprowadził Erving Goffman w latach 70. ubiegłego wieku ale które współcześnie znalazło nowe kontynuacje teoretyczne i badawcze. Do zupełnie nowych, szczególnie w socjologii należy sięgnięcie do emocji. Nawiązuję tu do znaczenia emocji wstydu jako najbardziej fundamentalnej z emocji w ujęciu Thomasa Scheffa.

Czasopismo: Studia z Teorii Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Kłopoty z semantyczną eksplikacją „ja”, czyli o tym, jak semantyka staje się metafizyką

Przyjęte przez grupę polskich semantyków ramy badawcze pozwalają na pokazanie
kłopotów ze słowem „ja”, mających doniosłe znaczenie filozoficzne.
Chociaż dla każdego użytkownika języka polskiego zdania zawierające „ja”
implikują zawsze „ktoś coś powiedział”, zbudowanie eksplikacji semantycznej
w oparciu o tę formułę okazuje się niemożliwe. Trudność tkwi w oddaniu
w niej odniesienia mówiącego do aktualnie realizowanego przezeń aktu mowy.
Próby uchwycenia tego odniesienia dawały w wyniku regres nieskończony
albo formułę samoorzekalną. W 2012 r. Andrzej Bogusławski zaproponował
następujący wniosek: całą treścią semantyczną „ja”, którą można oddać bez
elementarnych kłopotów, jest treść „ktoś”; chociaż jest jasne, że szczególna
treść „ja” jest bogatsza, „trzeba o niej milczeć”; treść ta każdorazowo „się
pokazuje”, „ujawnia” (w sensie Traktatu L. Wittgensteina). Kłopoty i ostateczna
konkluzja Bogusławskiego stawiają w interesującym świetle, z jednej
strony, karierę, jaką zrobiło metaforyczne użycie „ja” w filozofii europejskiej
od Kartezjusza, przez Kanta, po Fichtego, z drugiej, „krytyczne” podejście do
treści tradycyjnie z nim wiązanych w filozofii indyjskiej i u Wittgensteina.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia