Inicjatywy publiczno‐prywatne w zakresie kształtowania krajobrazu dźwiękowego w Polsce

Dźwięk jest istotnym elementem krajobrazu, funkcjonuje w powiązaniu z jego pozostałymi komponentami, uzupełnienia obraz, wnosząc nową treść, tworzy atmosferę miejsca, wpływa na ocenę krajobrazu, kształtuje jego charakter (Carles i in., 1999; Landscapes and indiwidua ..., 2003; Tuan, 1987). Rozwojowi cywilizacyjnemu towarzyszą znaczące zmiany w dźwiękowej warstwie krajobrazu. W panoramie miasta średniowiecznego otoczonego murami miejskimi dominował zamek oraz wieże kościelne, z których rozbrzmiewały dzwony oraz hejnały. Dźwięki były wyraziste, autentyczne (jedyne w swoim rodzaju), nieciągłe, przerywane. Ważną rolę odgrywał głos ludzki. Zasięg murów oraz zasięg słyszalności sygnałów dźwiękowych wyznaczał granice społeczności, integrował do wspólnych działań. Współcześnie warstwa dźwiękowa krajobrazu jest mało zróżnicowana, dominuje wszechobecny hałas komunikacyjny, różne odgłosy krzyżują się, włączając się w szum miasta o monotonnej linii brzmieniowej. Skażenie hałasem i nacisk współczesnej cywilizacji na poznanie wizualne utrudniają rozpoznanie jakości dźwięku, porównanie jednego miejsca z innym. W latach 60. kanadyjski kompozytor i muzykolog R.M. Schafer dostrzegł potrzebę zmiany kierunku walki z hałasem. Zaproponował pozytywne spojrzenie na dźwięki wokół nas. Konieczne jest uświadomienie, które dźwięki chcemy zachować, rozwinąć, pomnożyć, by następnie wyodrębnić dźwięki szkodliwe, nużące, które musimy wyeliminować. Sposobem na przeciwstawienie się inwazji wszechogarniającego hałasu jest rozwijanie wrażliwości słuchowej oraz podniesienie jakości estetycznej krajobrazu dźwiękowego poprzez projektowanie akustyczne (soundscape design). Podstawę dla decyzji projektanta powinno stanowić rozpoznanie dźwięków pięknych, niemiłych, wartościowych, znaczących. Istotne jest przy tym uwzględnianie opinii publicznej, co oznacza, że projektowanie akustyczne nigdy nie powinno być projektowaniem odgórnym. Społeczeństwo powinno uczestniczyć w projektowaniu poprzez wybory, które są podejmowane w jego zakresie (Schafer, 1976). W ostatnich latach wzrasta zainteresowanie kształtowaniem przestrzeni publicznych w miastach. Przestrzeń publiczna zaczęła bowiem nabierać coraz większego znaczenia w świetle powrotu do tożsamości, specyfiki i niepowtarzalności miejsc. Atrakcyjne miasta oferują wysoki komfort zamieszkania jego rezydentów. Następuje powrót do wielofunkcyjności, złożoności i rozwiązań interaktywnych, ważną rolę przypisuje się czynnikom społecznym, historycznym i kulturowym, rewitalizacji centrów miejskich, wzmocnieniu konkurencyjności przestrzeni. Dostrzegana jest konieczność dbałości o wysoką jakość dźwięku (akustyczny komfort) w przestrzeni publicznej miast. Na tym tle wzrasta znaczenie projektowania akustycznego w urbanistyce (Raimbault, Dubois, 2005). Celem pracy jest wskazanie przykładów działań w zakresie kształtowania nowej jakości dźwiękowej krajobrazu w Polsce. Odwołano się także do przykładów z innych krajów europejskich. Zwrócono uwagę na ciekawe przedsięwzięcia dokumentacyjne krajobrazów dźwiękowych. Następnie przedstawiono przykłady wkomponowywania dźwięku w przestrzeń publiczną miast, wnętrza ogrodów sensorycznych i ekspozycji muzealnych. Na zakończenie zaproponowano nowe kierunki działań.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka