rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Instytucja zastępcy posła w chorwackim prawie parlamentarnym

Chorwackie prawo parlamentarne przewiduje instytucję zastępcy deputowanego. Artykuł poświęcony jest analizie przepisów dotyczących tej instytucji oraz praktyki jej stosowania. Analizie poddane zostały przepisy Konstytucji, ordynacji wyborczej oraz regulaminu parlamentu. W szczególności dotyczące trybu wyboru deputowanych oraz zasady niepołączalności mandatu parlamentarnego. Praktyka parlamentarna w Chorwacji wskazuje, że najczęstszą przyczyną zawieszania mandatu jest, objęcie funkcji ministra w rządzie.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Efektywność instrumentów polityki równości płci w świetle przepisów Kodeksu w yborczego na przykładzie w yborów lokalnych w województwie podkarpackim w 2014 r.

Celem podjętej analizy było stwierdzenie, czy i w jaki sposób ustawowe regulacje dotyczące równego statusu kobiet i mężczyzn, zawarte w Kodeksie wyborczym, uchwalonym przez parlament 5 stycznia 2011 r., wspierają udział kobiet w sferze publicznej na poziomie lokalnym. Zbadano, jak kształtowała się reprezentacja kandydujących i wybranych do organów stanowiących samorządu terytorialnego w okręgu nr 9, w zależności od obowiązującego sytemu wyborczego (proporcjonalnego i większościowego). Analiza dotyczyła obecności kandydatów-mężczyzn i kandydatów-kobiet na listach wyborczych oraz liczby uzyskanych przez obie płci mandatów na poziomie gmin, powiatów i województwa. Na jej podstawie dowiedziono, że wyrównywaniu szans wyraźnie sprzyja system proporcjonalny, ale tylko na etapie partycypacji kobiet na listach wyborczych. Porównując odsetki uzyskanych mandatów zauważono, że więcej miejsc w organach stanowiących kobiety zajęły tam, gdzie obowiązuje reguła większościowa, tj. w radach gmin (za wyłączeniem miast na prawach powiatu).

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Organizacja wyborów w państwach hiszpańskojęzycznych – wybrane zagadnienia

Zarówno wybory, jak i w szczególności ich i organizacja stanowią wyjątkowo ważkie zagadnienie współczesnych demokracji. Ustawodawca powinien więc poszukiwać dla rozwiązań rodzimych wzorców w innych państwach. W Hiszpanii i innych państwach hiszpańskojęzycznych można odnaleźć wiele ciekawych rozwiązań w odniesieniu do takich zagadnień, jak: administracja wyborcza, głosowanie obywateli przebywających za granicą, dzień wyborów i przebieg głosowania, kampania wyborcza, liczenie głosów. Oczywiście te rozwiązania uwzględniają specyfikę ustrojów państw, w których obowiązują, tym niemniej mogą posłużyć jako inspiracja dla ustawodawcy polskiego.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Rozporządzenie jako potencjalny instrument transpozycji prawa Unii Europejskiej

Artykuł ma na celu analizę formalnej możliwości transpozycji prawa Unii Europejskiej do systemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej za pomocą rozporządzeń krajowych. Zasadą jest transpozycja prawa Unii Europejskiej za pomocą ustaw. Nie mniej jednak istnieje potrzeba rozważenia możliwości dokonywania procesu transpozycji za pomocą innych aktów prawa krajowego. W obowiązującym w Rzeczypospolitej Polskiej systemie źródeł prawa jedynie rozporządzenie jako akt wykonawczy w stosunku do ustawy wydaje się posiadać odpowiednie cechy. Podkreślenia wymaga, iż ten sposób transpozycji należy postrzegać jako potencjalnie pomocniczy w stosunku do transpozycji dokonywanej w drodze ustawy.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Sejm jako organ właściwy do pociągnięcia Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych do odpowiedzialności konstytucyjnej przed Trybunałem Stanu

Wykonywanie przez Sejm funkcji kontrolnej nie oznacza kompetencji do bezpośredniego kontrolowania sił zbrojnych. Działania kontrolne mogą być wykonywane jedynie względem niektórych cywilnych organów państwa upoważnionych do kontroli i kierowania siłami zbrojnymi takich jak np. Rada Ministrów czy Minister Obrony Narodowej. Do kompetencji rządu należy bowiem m.in. zapewnienie bezpieczeństwa zewnętrznego państwa oraz ogólnego kierownictwa w dziedzinie obronności kraju. Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych jest mianowany i odwoływany na wniosek Prezesa Rady Ministrów przez Prezydenta RP, na czas wojny i podlega Prezydentowi RP. Oznacza to istnienie pomiędzy tymi organami relacji charakterystycznej dla zwierzchnictwa służbowego. W związku z tym Autorka niniejszego opracowania zastanawia się, czy prawo pociągnięcia do odpowiedzialności konstytucyjnej Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych mieści się w kompetencjach kontrolnych Sejmu. Taka kompetencja Sejmu może być interpretowana jako mechanizm służący ocenie działalności samego Prezydenta, a to w świetle zasad konstytucyjnych jest niedopuszczalne.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Obsadzanie składu sądu konstytucyjnego w Polsce i w innych państwach Europy Środkowej i Wschodniej w kontekście jego niezależności

Sądy konstytucyjne, by wykonywać swą funkcję kontroli konstytucyjności prawa powinny być niezależne od podmiotów stanowiących to prawo. Niezależność można zoperacjonalizować jako mechanizm obsadzania i zmiany składu sądów określony w przepisach, a także jako stopień trudności zmiany tych przepisów. W tej perspektywie można opisać zakres niezależności polskiego sądu konstytucyjnego na tle sądów w innych państwach Europy Środkowej i Wschodniej. Można stwierdzić, że jest pole do zwiększenia niezależności polskiego sądu, np. poprzez zwiększenie różnorodności podmiotów uprawnionych do obsadzania składu sądu czy wprowadzenie regularnej rotacji na stanowiskach sędziów w określonych terminach (w miejsce kadencji indywidualnych), jednak w największym stopniu niezależności sądu zagraża zgodna lub niezgodna z konstytucją ingerencja w skład i ustrój sądu konstytucyjnego, dokonywana w interesie większości rządzącej, która dokonuje tej ingerencji.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
O potrzebie przywrócenia sądu honorowego i wprowadzenia przeprosin poselskich i senatorskich do polskiego prawa parlamentarnego

Nie istnieje uniwersalny model regulacji prawnej etyki parlamentarnej. Kwestie te są regulowane w różnych krajach w drodze aktów różnego rangi – zazwyczaj w ustawach lub regulaminach parlamentarnych. Istnieją kraje, w których dochodzenie roszczeń z tytułu naruszenia przez posła dóbr osobistych następuje na zasadach ogólnych, przede wszystkim w drodze powództwa cywilnego. W niektórych państwach prawo przewiduje szczególne sankcje za naruszenie etyki parlamentarnej. Tradycyjną formą zadośćuczynienia, odwołująca się do reguł postępowania honorowego rycerstwa i szlachty, są różne formy przeprosin: osobistych, pisemnych, za pośrednictwem mediów i szczególnie interesującego rodzaju przeprosin – wobec całego parlamentu (izb) jako „obrażonego”. Międzywojenna historia polskiego parlamentaryzmu notuje ciekawe przykłady instytucji: sądu honorowego, który zajmował się sprawami obrazy jednego z członków parlamentu przez drugiego oraz sądu marszałkowskiego, zwoływanego w przypadku naruszenia honoru członka izby przez osobę spoza parlamentu. Sąd honorowy przetrwał do pierwszych lat okresu komunistycznego. Od 1997 r. w polskim Sejmie działa komisja etyki poselskiej, której tryb pracy i system sankcji – nie spełniają swoich celów. Celem artykułu jest zaproponowanie innowacyjnych i restytucyjnych zmian w polskim prawie w zakresie reguł i odpowiedzialności za naruszenie etyki parlamentarnej. Polegają przede wszystkim na przywróceniu instytucji sądu honorowego oraz wprowadzeniu obowiązku przeprosin składanych przez posłów i senatorów za naruszenie zasad etyki parlamentarnej.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Przedterminowe zakończenie kadencji jako instrument poszukiwania efekty wnej większości parlamentarnej. Uwagi w świetle przepisów Konstytucji Ukrainy

Artykuł omawia funkcję przedterminowego zakończenia kadencji parlamentu polegającą na poszukiwaniu efektywnej większości parlamentarnej. Ukazana ona została w świetle regulacji przyjętych w prawie konstytucyjnym Ukrainy. Oznaką braku pozytywnej większości jest zwykle niezdolność parlamentu do wyłonienia nowego rządu. Konstytucja Ukrainy przewiduje jeszcze jedno kryterium. Wprowadzono tam charakterystyczną tylko dla tego państwa instytucję prawnego wymuszenia utworzenia zinstytucjonalizowanej koalicji frakcji deputowanych obejmujących większość konstytucyjnego składu parlamentu, pod groźbą jego rozwiązania przez Prezydenta. Autor analizuje skuteczność tego rozwiązania w praktyce ustrojowej Ukrainy.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Parlamentaryzm zracjonalizowany a là polonaise – refleksje z perspektywy dwudziestu lat obowiązywania Konstytucji z 1997 r.

Celem niniejszego artykułu jest krytyczna analiza polskiego modelu rządów, przyjętego w Konstytucji z 1997 r., w aspekcie stosowanych w nim elementów racjonalizacji. Kluczowym założeniem artykułu jest wykazanie, że konstrukcje ustrojowe, określone w Konstytucji z 1997 r. w powiązaniu z praktyką polityczną nie spełniają warunków typowych dla zracjonalizowanego parlamentaryzmu w jego klasycznych wersjach, np. w Konstytucji V Republiki Francuskiej z 1958 r. i w Ustawie zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec z 1949 r

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Problematyka deregulacji w zakresie liberalizowania przepisów związanych z pozaaplikacyjnymi ścieżkami dostępu do zawodu radcy prawnego w kontekście postanowień art. 17 Konstytucji RP

Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych
zawodów zdecydowanie ułatwiła dostęp do wykonywania zawodu radcy prawnego,
zarówno poprzez otwarcie ścieżek pozaaplikacyjnych, jak i poprzez umożliwienie migracji
pomiędzy zawodami prawniczymi. Abstrahując od oceny zasadności takiego rozwiązania,
pojawiła się kwestia podmiotu uprawnionego do definiowania zasad dostępu
do zawodu zaufania publicznego. W tym kontekście istotne jest rozważenie w szczególności
art. 17 Konstytucji RP, dotyczącego samorządów zawodowych. Samorząd zawodowy
radców prawnych ma bowiem za zadanie zapewnienie należytego wykonywania
zawodu radcy prawnego w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.
Trybunał Konstytucyjny zważył, iż tzw. deregulacja zawodów prawniczych nie rzutuje
na kompetencje i prawa samorządów zawodowych, określonych w art. 17 Konstytucji,
mimo iż w opinii Trybunału jedynym podmiotem zdolnym kształtować warunki dostępu
do zawodu radcy prawnego jest ustawodawca. Rolą samorządu radcowskiego jest natomiast przestrzeganie ustanowionego prawa, w szczególności ocena kandydatów pod
kątem spełnienia ustawowych wymogów do wpisu na listę radców prawnych, jak również
osób wykonujących zawód pod kątem realizacji interesu publicznego. Paradoksalnie,
uznać więc należy, że deregulacja dostępu do zawodu radcy prawnego spowodowała
wzrost odpowiedzialności izb samorządowych za jakość usług świadczonych przez
radców prawnych.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Rola sądów międzynarodowych w rozstrzyganiu kolizji zasad prawa wewnętrznego i prawa międzynarodowego na przykładzie immunitetu jurysdykcyjnego państwa

Autorka analizuje rolę sądów międzynarodowych w pojmowaniu i stosowaniu instytucji
immunitetu jurysdykcyjnego państwa leżącego na styku prawa międzynarodowego
publicznego i prawa krajowego. Płaszczyzna zetknięcia się tych instytucji w omawianym
przypadku dotyczy korzystania przez państwa z immunitetu jurysdykcyjnego
oraz ochrony praw jednostki ze szczególnym uwzględnieniem prawa dostępu do sądu.
Zadania sądów międzynarodowych w omawianym zakresie są szczególnie istotne wobec
pewnej niemocy prawa międzynarodowego w zakresie kodyfikowania jego kluczowych
instytucji, w tym immunitetu państwa. Brak traktatowych regulacji oraz niewielka
szczegółowość norm zwyczajowych przenoszą ciężar rozpatrywania treści, zakresu
stosowania, dopuszczalności ograniczeń immunitetu na sądy międzynarodowe, których
stanowisko w tych sprawach może stanowić wzorzec dla sądownictwa krajowego.
Jednak orzecznictwo w tej sprawie (zarówno jeśli chodzi o sądy międzynarodowe, jak i krajowe) nie jest spójne, czego koronnym przykładem są różnice w podejściu do kwestii
immunitetu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Międzynarodowego Trybunału
Sprawiedliwości. Brak jednolitej wizji immunitetu jurysdykcyjnego państwa
jest charakterystyczny i dla sądów krajowych, i dla międzynarodowych, i w ogólności
nie jest niczym nadzwyczajnym. Znaczące różnice w poglądach głównych sądów międzynarodowych
na tę instytucję utrwalają stan niepewności co do rzeczywistego zakresu,
rozumienia i możliwości (czy braku możliwości) zastosowania ewentualnych ograniczeń,
szczególnie dojmujący wobec równoczesnego zastoju kodyfikacyjnego.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Polski Trybunał Konstytucyjny wobec europejskich standardów prawa do sądu

Trybunał Konstytucyjny nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości jednak jest organem władzy sądowniczej, a możliwość domagania się zbadania zgodności aktu normatywnego z Konstytucją stanowi współcześnie nieodłączny element demokratycznego państwa prawa i prawa do sądu. Jak wynika z analizy orzecznictwa TK, polski sąd konstytucyjny stosuje standardy prawa do sądu wynikające z Konwencji i Karty, odwołuje się do orzecznictwa europejskich trybunałów, do kognicji których należy wykładnia odpowiednich postanowień tych aktów prawa międzynarodowego. Praktykę tę należy ocenić jednoznacznie pozytywnie, gdyż prowadzi do tworzenia wspólnego standardu ochrony praw podstawowych w krajach Unii Europejskiej. Respektowanie orzecznictwa ETPCz czyni jednak koniecznym uznanie, że w postępowaniach toczących się w ramach kontroli konkretnej zastosowanie mają gwarancje wynikające z art. 6 Konwencji. Oczywistym jest, że Trybunał Konstytucyjny jako sąd prawa a nie faktów nie może być traktowany jako kolejna instancja odwoławcza, a skarga konstytucyjna nie powinna być wykorzystywana jako instrument korygowania błędów popełnionych na wcześniejszych etapach postępowania. Niemniej także umiejscowienie TK wśród organów władzy sądowniczej, ukształtowanie przez ustawodawcę trybu postępowania przed TK, wreszcie status sędziów TK pozwalają – w moim przekonaniu – na postawienie tezy o konieczności stosowania w postępowaniu skargowym przez TK, europejskich standardów prawa do sądu. Standarów, które jak wynika z orzecznictwa trybunalskiego, gwarantują także przepisy Konstytucji.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
O granicach swobody ustawodawcy w kształtowaniu standardów prawa do sądu

Konstytucja w art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 statuuje prawo do sądu rozumiane jako prawo dostępu do sądu, tj. prawo do uruchomienia postępowania przed sądem, prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności, prawo do wyroku sądowego, tj. prawo uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd w rozsądnym terminie oraz zakaz zamykania drogi sądowej służącej dochodzeniu konstytucyjnych praw i wolności. Prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniom, przy zastosowaniu reguł określonych w art. 31 ust. 3 ustawy zasadniczej (ograniczenie musi być wprowadzone ustawą jeżeli jest w demokratycznym państwie prawnym konieczne da ochrony bezpieczeństwa, porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej, i nie może naruszać istoty prawa i wolności).

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Prawo do sądu administracyjnego w świetle standardów wynikających z treści art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sądu wynika z treści art. 45 Konstytucji RP. Oznacza ono, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Prawo do sądu administracyjnego ma szczególny charakter, służy ono ochronie praw i wolności jednostki, które swoje źródło mają w prawie publicznym (w szczególności administracyjnym i podatkowym). Prawo do sądu administracyjnego jest inaczej realizowane niż ma to miejsce w przypadku sądownictwa cywilnego i karnego. W sprawach administracyjnych to organ władzy publicznej dopuszcza się do naruszenia praw lub wolności jednostki i to on ostatecznie jest jedną ze stron postępowania sądowego. Sądy administracyjne badają jedynie legalność aktów administracyjnych i są one uprawnione tylko do uchylenia wadliwego (sprzecznego z prawem) rozstrzygnięcia bez możliwości zmiany jego treści. Podsumowując, sądy administracyjne bezpośrednio nie oddziałują na prawa i wolności jednostki. Sędziowie orzekają w oparciu o zasadę prawdy materialnej (obiektywnej) i mają obowiązek zbadania wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności, faktów i związanych z nimi regulacji prawnych. Autor przedstawia cechy charakterystyczne prawa do sądu administracyjnego i rekonstruowane z niego dyrektywy. W artykule został umieszczony również opis zakresu podmiotowego i przedmiotowego omawianego prawa.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Konstytucyjność ograniczeń prawa do sądu w sprawach z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów

W artykule omówione zostały ograniczenia de lege lata w zakresie konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu, ze szczególnym uwzględnieniem spraw z zakresu prawa konkurencji i konsumentów. Dokonano oceny konstytucyjności rozwiązań przyjętych przez polskiego ustawodawcę oraz uwypuklono konstytucyjnie zakreślone granice prawa do sądu w omawianej kategorii spraw. Autor podjął refleksję nad istniejącym obecnie system sądowej kontroli, zastanawiając się, czy nie jest on przypadkiem w pewnych jego elementach dysfunkcjonalny oraz w jaki sposób można by go ewentualnie zastąpić czy też substytuować innym systemem ochrony praw przedsiębiorców, przede wszystkim zaś ochrony praw proceduralnych, który byłby zgodny z obecnie obowiązującą Konstytucją RP, czy dosłowniej z konstytucyjnie określonym prawem do sądu.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Prawo do sądu we Włoszech

Prawo do sądu zostało wyrażone bezpośrednio w I części konstytucji Republiki Włoskiej z 1947 r., „Prawa i obowiązki obywateli”. W myśl art. 24 ust. 1 konstytucji „wszyscy mogą zwrócić się do sądu dla uzyskania ochrony praw i uzasadnionych interesów”. Należy zwrócić uwagę na szeroki zakres podmiotowy i przedmiotowy regulacji konstytucyjnej, ze szczególnym uwzględnieniem prawa dostępu do sądu, prawa do obrony czy prawa do rzetelnego i sprawiedliwego procesu (art. 111 konstytucji). Do największych wad funkcjonowania włoskiego wymiaru sprawiedliwości trzeba zaliczyć wielokrotne przekraczanie rozsądnego czasu trwania postępowania sądowego oraz wykorzystywanie środka nadzwyczajnego – kasacji, jako trzeciej instancji sądowej. Są podejmowane próby naprawy włoskiego sądownictwa, jak przykładowo ustawa Pinto z 2001 r., która daje stronom prawo do odszkodowania ze względu na przeciągające się postępowanie. Nie przyniosła ona jednak oczekiwanych skutków w postaci skrócenia czasu postępowania sądowego ze względu na brak reformy wymiaru sprawiedliwości (skomplikowana struktura i duża liczba włoskich sądów, tradycyjnie niskie opłaty sądowe). Skutkiem tej ustawy był dalszy wzrost liczby spraw i kosztów budżetowych. Nieskuteczność systemu sądowniczego we Włoszech wymaga kolejnych reform

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Sąd Konstytucyjny Republiki Litewskiej wobec europejskich standardów prawa do sądu

Celem niniejszego artykułu jest dokonanie analizy konstytucyjnych podstaw działalności Sądu Konstytucyjnego Republiki Litewskiej oraz przedstawienie funkcji tego sądu w zakresie harmonizacji krajowych i ponadnarodowych mechanizmów prawa jednostki do ochrony sądowej. Autorka w pierwszej kolejności przedstawia konstytucyjne podstawy utworzenia Sądu Konstytucyjnego Republiki Litewskiej oraz wskazuje istotne cechy jego statusu i działalności. Następnie analizuje orzecznictwo Sądu Konstytucyjnego Republiki Litewskiej dotyczące prawa do sądu. Na zakończenie autorka podejmuje się oceny wpływu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz Karty praw podstawowych Unii Europejskiej na jurysprudencję Sądu Konstytucyjnego w zakresie prawa do sądu.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Problem standardów organizacyjnych i proceduralnych w zakresie sprawowania wymiaru sprawiedliwości w orzecznictwie francuskiej Rady Konstytucyjnej

Niniejszy artykuł ma na celu zarysowanie treści konstytucyjnych gwarancji prawa do sądu we Francji. Jak dotąd tematyka ta nie doczekała się w polskiej literaturze prawniczej szerszego omówienia. Tymczasem z punktu widzenia badań komparatystycznych Francja jest jednym z istotnych punktów odniesienia. Ponieważ prawo do sądu nie zostało wyrażone w żadnym z aktów konstytucyjnych obowiązujących w V Republice, autor skoncentrował się na orzecznictwie francuskiego sądu konstytucyjnego – Rady Konstytucyjnej, i na tej podstawie zrekonstruował zasadnicze elementy tego prawa. Jednocześnie omówił przeszkody badawcze, jakie wiążą się ze specyfiką francuskiego systemu ustrojowego, lakonicznością tekstów konstytucyjnych, lapidarnością uzasadnień decyzji Rady Konstytucyjnej a także brakiem metodologicznej klarowności oraz terminologicznej spójności jej orzecznictwa. Niezależnie od tych trudności, możliwe okazało się wskazanie zasadniczych elementów prawa do sądu, do których należą: 1) zasada niezależności oraz bezstronności organu sprawującego wymiar sprawiedliwości (nierozerwalnie związana ze sprawowaniem funkcji sądowniczej), 2) prawo do efektywnego środka zaskarżenia do sądu, 3) prawo do rzetelnego postępowania sądowego, a także 4) prawa do obrony. Z tych wymagań wynikają szczegółowe gwarancje o charakterze pochodnym. W najnowszych orzeczeniach prawa i zasady składające się na prawo do sądu powiązane zostały przez Radę Konstytucyjną z treścią art. 16 Deklaracji Praw z 1789 r., który nakłada na władze publiczne obowiązek urzeczywistnienia podziału władz oraz zapewnienie gwarancji praw jednostek. Bez prawa do sądu nie można byłoby mówić ani o podziale władz, ani o gwarancji praw, a więc w ogóle nie istniałaby w państwie konstytucja.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne