Postawy proekologiczne społeczności małego miasta (Murowana Goślina, Wielkopolska)

Od wielu lat ekolodzy i badacze zastanawiają się jak uświadamiać, edukować oraz kształtować postawy proekologiczne Polaków. Jeśli przyjmiemy, że postawa ekologiczna to określone, świadomie i z przekonaniem powtarzalne działania, zgodnie, z którymi człowiek czuje i myśli, w odniesieniu do wybranych miejsc i obszarów z własnego otoczenia (Cichoń, Rosik, w druku), to odpowiednio ukierunkowana edukacja ekologiczna powinna dokonywać zmian przede wszystkim w zakresie wiedzy, zrozumienia, zainteresowania, przekonania, odpowiedzialności i działania. Za determinanty świadomego postępowania P.A. Bell i in. (2004) uznają wartości. Dla społeczności miast najbardziej wartościowe są obiekty, zdarzenia i miejsca ukierunkowane na użyteczność, czyli zdolność określonego obiektu do zaspokojenia potrzeb człowieka, jego bezpieczeństwa, czy przyjemności. Ważniejsza czasami jest trasa szybkiego ruchu, niż stan czystości najbliższego jeziora. Wśród mieszkańców miast brakuje podejścia afirmacyjnego (Kowalik, 2006), zakładającego, że walory środowiskowe miejsca zamieszkania mogą być wartością samą w sobie. W hierarchii wartości elementy biotyczne i abiotyczne przyrody są dla społeczności miast na ostatnim miejscu, co prowadzi do tego, że działania proekologiczne większości Polaków nie są świadome. Obojętny stosunek do środowiska geograficznego skutkuje brakiem przestrzegania zasad ochrony najbliższego otoczenia i stopniową dewastacją zasobów przyrodniczych. Szczególnie niepokojące jest podejście młodego pokolenia do przyrody (Komorowska, 2000), które nie uwzględnia znaczenia środowiska geograficznego w rozwoju swojego miejsca zamieszkania. Brak możliwości kąpieli w czystych wodach jeziora nie mobilizuje do efektywnego działania i zmiany stylu życia, a jedynie do walki o budowę basenu. Konsumpcyjny model życia ogranicza potrzebę współodpowiedzialności za przyrodę. Według M. Pietras i U. Mygi‐Piątek (2005) niektóre publiczne miejsca i elementy przestrzeni miejskiej wzbudzają wręcz negatywne uczucia np. poczucie zagrożenia, zagubienia czy niesmaku. Nawet, jeśli w najbliższym otoczeniu jest wiele zaniedbanych miejsc publicznych, to dopiero obecność obiektu nie akceptowanego, uciążliwego, zaburzającego ład przestrzenny oraz wzbudzający kontrowersje, przyczynia się do podjęcia działań zmierzających do rozwiązania problemu. Cechą wspólną tych działań jest wtedy gotowość wszystkich grup społecznych do podejmowania zachowań proekologicznych, a potrzeba współuczestniczenia zwiększa się wraz ze zmniejszeniem obszaru, do którego odnosi się to działanie (Cichoń, Dybska‐Jakubkiewicz, 2007; Cichoń, Rosik, w druku). Partycypacja społeczna jest szczególnie ważna, gdyż jak pokazała dotychczasowa praktyka, problemów środowiskowych w okresie transformacji nie rozwiązał ani system nakazów i zakazów, ani instrumenty rynkowe (Sodulski, 1999). Szczególne znaczenie dla rozwoju zrównoważonego miast ma proces decyzyjny na poziomie samorządów lokalnych. Na etapie planowania bardzo ważny jest program rewitalizacji, natomiast na poziomie edukacji odpowiednio prowadzone zajęcia dla dzieci i młodzieży w ramach ścieżek międzyprzedmiotowych ‐ edukacja ekologiczna i edukacja regionalna. W celu określenia sylwetki proekologicznej młodego człowieka oraz czynników kształtujących jego postawy prośrodowiskowe przeprowadzono badania ankietowe. Uczestniczyło w nich 93 uczniów w wieku 15‐18 lat, mieszkających w gminie Murowana Goślina w Wielkopolsce. Przeprowadzona ankieta obejmowała samoocenę ucznia w zakresie deklarowanych zachowań proekologicznych, z uwzględnieniem wiedzy, emocji oraz przekonań o skuteczności podejmowanych działań. W analizie wykorzystano także wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Urząd Miasta i Gminy Murowana Goślina wśród dorosłych mieszkańców w latach 2004‐2007.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka