rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Polityka administracyjna resortu spraw wewnętrznych Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie spraw wojskowych w latach 1926–1939

Politykę administracyjną resortu spraw wewnętrznych w zakresie spraw wojskowych
w latach 1926–1939 realizowali ministrowie spraw wewnętrznych i wybrane komórki
organizacyjne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Samodzielny Wydział Wojskowy,
Biuro Wojskowe), a w terenie wojewodowie (wydziały wojskowe urzędów wojewódzkich)
i starostowie (referaty wojskowe w urzędach starościńskich). W pierwszym okresie
rządów Józefa Piłsudskiego (1926–1930) szefostwo administracji spraw wewnętrznych
koncentrowało się na usprawnieniach organizacyjnych dotyczących organów centralnych
i struktur terenowych, tj. administracji ogólnej i samorządu terytorialnego. Ich główne
zadania to: usprawnienie poboru rekruta do armii, wypłacanie zasiłków wojskowych,
przygotowanie struktur administracji publicznej do mobilizacji wojennej i do jej osłony.
Intensywnie wdrażano nowe formy w zakresie przysposobienia wojskowego, rozbudowując
je o sprawy wychowania fizycznego oraz inicjując społeczne komitety wychowania
fizycznego i przysposobienia fizycznego. W mniejszym zakresie zajmowano się kwestiami
obrony przeciwlotniczej i przeciwgazowej kraju. W latach 1930–1935 do głównych
zainteresowań resortu w dziedzinie spraw wojskowych należy zaliczyć usprawnianie
form i metod poboru wojskowego, kwestie zasiłków wojskowych, mobilizacji i osłony,
nadzoru nad współpracą administracji ogólnej z dowództwami jednostek wojskowych
podczas ćwiczeń oraz zagadnienia wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego.
W tym czasie wiele uwagi poświęcono obronie przeciwlotniczej i przeciwgazowej
Rzeczypospolitej. W ostatnich latach przed II wojną światową (1935–1939) na plan
pierwszy wybijały się problemy szeroko rozumianych przygotowań do wojny. Poza tym
wciąż ważne miejsce zajmowały: pobór wojskowy, zwłaszcza po ogłoszeniu 23 marca
1939 r. mobilizacji alarmowej systemem niejawnym, zagadnienia mobilizacji i osłony
(np. unieruchomienie „elementów niepożądanych w państwie”), rozwój wychowania
fizycznego i przysposobienia wojskowego, rozbudowa struktur obrony przeciwlotniczej i przeciwgazowej kraju, w którą zaangażowano administrację ogólną, samorząd terytorialny,
stowarzyszenia społeczne, takie jak: Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej,
Polski Czerwony Krzyż i Związek Straży Pożarnych.

Czasopismo: Pamięć i Sprawiedliwość
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Wstęp do weryfikacji danych z książki "Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim w latach 1939-1947"

Prezentowany artykuł poddaje analizie dane statystyczne dotyczące liczby osób zabitych w wyniku działań różnych formacji ukraińskich w okresie II wojny światowej i tuż po niej na obszarze pięciu przedwojennych powiatów województwa lwowskiego, przedstawione w książce Sz. Siekierka, H. Komański, K. Bulzacki, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim w latach 1939–1947, wydanej w 2006 r. Potrzeba weryfikacji tych danych wyniknęła m.in. z ich społecznego rezonansu, a jednocze-śnie dość obojętnego przyjęcia pracy w środowisku zawodowych historyków. 
Zastosowana procedura weryfikacyjna (zestawienia pomocnicze, analiza sąsiadujących miej-scowości, sporadyczne odwoływanie się do źródeł i literatury przedmiotu) ma charakter pro-wizoryczny. Już jednak na tej podstawie można było określić (w odniesieniu do poddanych badaniu 5 powiatów) zakres błędu popełnionego przez Autorów analizowanej publikacji, jak też określić ich niektóre przyczyny. W zakresie ilościowym jako obarczone błędami uznano ok 12–15 proc. danych. Błędy te polegały m.in. na przypisywaniu tych samych ofiar do kilku miejscowości, najczęściej sąsiadujących ze sobą, przypisywaniu tych samych ofiar do kilku miejscowości, w różnych powiatach; w co najmniej dwóch przypadkach obejmujących ogółem ok. 70 osób – przypisaniu ofiar do dwóch miejscowości w różnych województwach (lwowskim i wołyńskim), prostych błędach arytmetycznych, dublowaniu danych w ramach jednej miejscowości (np. Średnia Wieś), wielokrotnym, chaotycznym wymienianiu tych sa-mych ofiar wśród żołnierzy, niewłaściwej identyfikacji miejscowości (Walawa i Malawa).
Z drugiej strony całościowy bilans ofiar wśród obywateli polskich różnych narodowości na terenie przeanalizowanych powiatów z pewnością był znacznie wyższy od liczby przedsta-wionej przez Siekierkę et al. co jest konsekwencją przyjętej przez nich błędnej metody, którą można określić, jako „liczenie swoich ofiar”. Pomijając najbardziej oczywiste względy ludzkie, należałoby wskazać na niezrozumiałą i trudną do zaakceptowania praktykę bezwzględnego etnizowania ofiar wywodzących się z terenów etnicznie mieszanych, będących przy tym obywatelami tego samego kraju. Podobnie nie można przyjąć esencjalistycznej koncepcji ge-nezy i przebiegu wydarzeń.
Jako wniosek z analizy sformułowano pogląd, że istnieje konieczność prowadzenia dalszych badań całokształtu dziejów polsko-ukraińskich z okresu 1939–1948, w tym stworzenia Pań-stwowego Rejestru Ofiar. W przekonaniu autora analizy tego zadania powinien podjąć się zespół badaczy powołany w ramach istniejących instytucji państwowych. Najbardziej predy-stynowany do tego wydaje się Instytut Pamięci Narodowej.

Czasopismo: Pamięć i Sprawiedliwość
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Włoska gospodarka wojenna 1940–1943

Państwo włoskie w okresie faszystowskim było krajem, który błyskawicznie porzucił gospodarkę wolnorynkową na rzecz systemu korporacyjnego. Miał on zapewnić rozwój państwa, jego unowocześnienie, którego symbolem stały się pierwsze włoskie autostrady. Gospodarka do 1940 r. rozwijała się jednak wolno, ciągle drenowana na rzecz kolejnych konfliktów kolonialnych i wojny domowej w Hiszpanii. Wskutek tego okazała się całkowicie nieprzygotowana do wojny światowej. W czasie II wojny światowej włoska gospodarka była niewydolna i niezdolna do zapewnienia własnym siłom zbrojnym odpowiednio nowoczesnego sprzętu wojskowego. Jednocześnie nie potrafiono zaspokoić podstawowych potrzeb społeczeństwa włoskiego. Klęska militarna, a potem polityczna Włoch, najpierw dokonała się na polu zdewastowanej gospodarki, całkowicie zrujnowanej w latach 1940–1943.

Czasopismo: Pamięć i Sprawiedliwość
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
„Gazeta Krakowska” wobec NSZZ „Solidarność”: wrzesień 1980 – grudzień 1981

P owstanie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” po 
fali strajków na Wybrzeżu w sierpniu 1980 r. spowodowało polaryzację w Polskiej 
Zjednoczonej Partii Robotniczej. Artykuł przedstawia stosunek redakcji krakowskiego 
dziennika PZPR, „Gazety Krakowskiej” (do 31 grudnia 1980 r. – „Gazety Południowej”) 
do „Solidarności” od września 1980 r. (tj. zakończenia strajków na Wybrzeżu) do 
13 grudnia 1981 r. (wprowadzenia stanu wojennego). Zawiera też opis podziału w par-
tii. Na podstawie krytycznej analizy źródeł autor wyróżnił kilka problemów: poparcie 
dla działań „Solidarności”, promowanie umiarkowanego nurtu w NSZZ „Solidarność”, 
chęć mediacji pomiędzy PZPR a „Solidarnością” oraz nawoływanie do odejścia od 
możliwości konfrontacji siłowej z obu stron. W artykule została także przedstawiona 
krytyka działaczy partyjnych wobec stosunku „Gazety Krakowskiej” do „Solidarności”. 
Główne źródło do badań stanowią artykuły prasowe publikowane na łamach „Gazety 
Krakowskiej” od września 1980 r. do grudnia 1981 r. Ponadto artykuł oparty został 
na aktach przechowywanych w Archiwum Narodowym w Krakowie oraz Archiwum 
Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie. Autor przeprowadził również rozmowy 
z Jerzym Sadeckim i Zbigniewem Reguckim.

Czasopismo: Pamięć i Sprawiedliwość
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Antykościelna międzynarodówka. Współpraca polskiego Urzędu do spraw Wyznań z jego odpowiednikami w państwach „demokracji ludowej” (1954–1962)

W  strukturze administracji państw tzw. demokracji ludowej utworzono z inspiracji 
Kremla wyspecjalizowane podmioty, które odpowiadały za planowanie, koordynację 
i realizację polityki wyznaniowej. Ponieważ – niezależnie od lokalnych uwarunko-
wań – zakres ich kompetencji był właściwie tożsamy (dotyczyło to także podstawowego 
celu, czyli dążenia do zniszczenia, względnie podporządkowania państwu instytucji 
wyznaniowych), miały podstawy do rozwinięcia między sobą współpracy instytucjo-
nalnej. Artykuł przybliża kulisy nawiązania formalnych relacji przez polski Urząd do 
spraw Wyznań z jego odpowiednikami w państwach Europy Środkowo-Wschodniej: 
Czechosłowackiej Republice Socjalistycznej, Węgierskiej Republice Ludowej i Niemieckiej 
Republice Demokratycznej. Unaocznia, że początkowo nie należały one do owocnych, 
zwłaszcza na tle ożywionych kontaktów między resortami wyznaniowymi czechosło-
wackim i węgierskim. Sytuacja pod tym względem zmieniła się w drugiej połowie lat 
pięćdziesiątych XX w. Wizyty, rewizyty i międzynarodowe spotkania z udziałem pracow-
ników administracji wyznaniowej państw bloku wschodniego pozwalały na wymianę 
doświadczeń oraz projektowanie polityki wobec Kościołów i związków wyznaniowych, 
nawet w skali globalnej.

Czasopismo: Pamięć i Sprawiedliwość
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Roszczenia majątkowe osób poszkodowanych działaniami komunistycznego państwa polskiego i sposób ich zaspokajania w okresie "odwilży" (1955-1957). Zarys problematyki

Artykułu jest próbą przybliżenia problemu odszkodowań wypłacanych w latach „odwilży” ofiarom komunistycznego bezprawia. Tematyka ta należała do najistotniejszych w omawianym okresie i wiązała się ściśle z bezprecedensową w historii krajów komunistycznych falą rozliczeń, które w części spośród nich, przede wszystkim w ZSRR i w Polsce, rozpoczęły się po śmierci Stalina i kulminowały w latach 1956-1957 r. Autor dowodzi, że pierwsze rekompensaty byli więźniowie otrzymali już po ujawnieniu rewelacji Józefa Światły na przełomie 1954/1955 r. Ich beneficjentami stały się wówczas przede wszystkim ofiary czystek w szeregach partii komunistycznej i Ludowego Wojska Polskiego, a organizacją pomocy zajęły się instytucje oparte na strukturach Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej: Centralnej Komisji Kontroli Partyjnej i Wydziału Administracyjnego KC PZPR. Sytuacja ta zmieniła się radykalnie po XX Zjeździe KPZR i – zwłaszcza – po dojściu do władzy Władysława Gomułki. W listopadzie 1956 r. Sejm PRL uchwalił ustawę o odpowiedzialności państwa za szkody wywołane przez funkcjonariuszów państwa, która coraz liczniejszemu gronu osób rehabilitowanych pozwalała na stosunkowo skuteczne działania rewindykacyjne. W połowie 1957 r. Ministerstwo Finansów szacowało, że wnioski o odszkodowania sięgają już ok. 210 mln zł. Zaskoczona takim obrotem sprawy ekipa Władysława Gomułki bardzo szybko podjęła działania mające przynieść ograniczenie skutków ustawy, a Sąd Najwyższy w naprędce przyjętych wytycznych wymiaru sprawiedliwości uznał, że przy zasądzaniu odszkodowań należy uwzględniać „nie tylko okoliczności przemawiające na rzecz poszkodowanego”, ale i sytuację finansową państwa. Przedstawiony przez autora opis jest tylko bardzo wstępnym zarysowaniem problemu. Wymaga on dalszych badań, i związanej z nimi pogłębionej kwerendy, zwłaszcza w zasobach archiwalnych byłego Ministerstwa Sprawiedliwości, Prokuratury Generalnej, Naczelnej Prokuratury Wojskowej, Sądu Najwyższego, Najwyższego Sądu Wojskowego i resortów gospodarczych PRL.

Czasopismo: Pamięć i Sprawiedliwość
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Ostatnia próba modernizacji PRL. Rząd Mieczysława F. Rakowskiego (1988-1989)

27 września 1988 r. Mieczysław F. Rakowski został premierem rządu PRL. Sprawując rządy do lipca 1989 r. podjął on ostatnią próbę modernizacji systemu komunistycznego w Polsce. Wokół tego gabinetu narosło szereg mitów. Jest on niekiedy przedstawiany jako nowa jakość w sprawowaniu władzy w Polsce i próba stworzenia realnej alternatywy politycznej dla Okrągłego Stołu. Szczegółowa analiza jego tworzenia oraz powstawania koncepcji modernizacyjnych podważa jednak takie interpretacje. Rakowski zapisał się w historii przede wszystkim jako z jednej strony zręczny propagandysta, a z drugiej – promotor prywatnej przedsiębiorczości. Zaproponował nowy sposób sprawowania władzy. Nowy, bo impetyczny i propagandowo świeży, ale merytorycznie wcale nie lepszy niż rządy poprzedników. Gabinet Rakowskiego okazał się bowiem zespołem nieudanym, wewnętrznie niespójnym, a przede wszystkim – nieskutecznym. Nie udało mu się bowiem osiągnąć żadnego z założonych celów. Modernizacja systemu będąca jego podstawowym zadaniem zakończyła się katastrofą i przyczyniła się do upadku komunizmu w Polsce.

Czasopismo: Pamięć i Sprawiedliwość
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Maoizm nad Wisłą? Działalność Komunistycznej Partii Polski Kazimierza Mijala

Komuniści, którzy krytykowali politykę kierownictwa PZPR z pozycji pryncypialnych, w grudniu 1965 r. założyli nielegalną organizację pod nazwą Komunistyczna Partia Polski. Niekwestionowanym liderem tej grupy został Kazimierz Mijal, który w 1966 r. uciekł do Albanii i stamtąd nadzorował działalność KPP. Organizacja ta nielegalnie drukowała i kolportowała tysiące ulotek oraz broszur, w których potępiano „rewizjonistyczną” politykę Gomułki oraz Gierka, za wzór stawiając albańskie oraz chińskie rozwiązania doktrynalne. Infiltracja środowiska polskich maoistów przez aparat bezpieczeństwa PRL w latach siedemdziesiątych doprowadziła do marginalizacji tej struktury. Artykuł na podstawie dokumentów zgromadzonych m.in. w Archiwum IPN i Archiwum Akt Nowych przybliża kulisy powstania KKP, jej naj ważniejszych liderów, program polityczny i tajną współpracę z albańskimi dyplomatami, podsumowuje także działalność Kazimierza Mijala na tle rozdźwięku w obozie komunistycznym w latach sześćdziesiątych, wśród wielu przyczyn porażek polskich „maoistów” wskazuje na dogmatyczny program polityczny, który nie zyskał szerszej
akceptacji w społeczeństwie.

Czasopismo: Pamięć i Sprawiedliwość
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
PZPR w Pruszczu Gdańskim na zakrętach historii PRL (1956, 1970, 1980–1981)

Artykuł opisuje sytuację panującą wewnątrz powiatowej i miejskiej struktury PZPR w Pruszczu Gdańskim w trzech przełomowych momentach historii PRL: Październiku ’56, Grudniu ’70 i Sierpniu ’80. Stanowi też próbę znalezienia cech wspólnych dla reakcji lokalnych władz partyjnych na kolejne wybuchy społecznego niezadowolenia i w mikroskali ukazuje przebieg tzw. polskich miesięcy w niewielkim mieście powiatowym, funkcjonującym w cieniu trójmiejskiej aglomeracji. Z racji bliskości Trójmiasta mieszkańcy Pruszcza Gdańskiego byli często świadkami rozgrywającej się tu wielkiej historii. Wielu z nich pracowało w trójmiejskich zakładach lub uczyło się w tamtejszych szkołach i uczelniach. Tym samym toczące się w Trójmieście dramatyczne wydarzenia historyczne bezpośrednio rzutowały na ich życie. Artykuł oparty jest na fragmentach wydanej w końcu 2016 r. książki Pruszcz Gdański w latach 1945–1990. Partia, bezpieka, „Solidarność”, której autorami są Piotr Brzeziński, Arkadiusz Kazański i Marcin Węgliński.

Czasopismo: Pamięć i Sprawiedliwość
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Pokój czy wojna? Bitwa o Szanghaj w 1937 a strategia narodowych Chin w wojnie chińsko-japońskiej 1937–1945

Stoczona w sierpniu–grudniu 1937 r. bitwa o Szanghaj i Nankin, która pochłonęła (wraz z cywilami) może nawet milion ofiar po obu stronach, była jedną z najkrwawszych operacji rozpoczętej 7 lipca 1937 r. wojny chińsko-japońskiej. Była także największą Operacją tego typu od czasu I wojny światowej. Czang Kaj-szek, przywódca rządzącego Republiką Chińską Kuomintangu (KMT, Chinese Nationalist Party), zdecydował się na jej stoczenie w Szanghaju, choć miasto to (3,5 mln mieszkańców w 1937 r.) stanowiło główne zaplecze gospodarczo-finansowe jego rządu, było zaś jasne, że w razie klęski zostanie ono utracone. Co więcej, zaangażowanie w bitwę nielicznych dywizji modernizowanych przy pomocy doradców niemieckich (główną rolę odgrywał gen. Alexander von Falkenhausen) oznaczało niemal nieuchronne zniszczenie tych kadrowych oddziałów. O decyzji przeważyły jednak względy polityczne: chcąc uzyskać polityczne i gospodarcze wsparcie Związku Sowieckiego i mocarstw anglosaskich, niezbędne dla prowadzenia wojny długotrwałej, Czang musiał od samego początku zademonstrować twardą wolę oporu. W pierwszej fazie bitwy (13–23 sierpnia) ofensywa chińska niemal zepchnęła do morza obecne w Szanghaju nieliczne siły japońskie. Lądowanie 23 sierpnia tzw. Armii Ekspedycyjnej, której dowódcą był gen. Matsui Iwane, zapoczątkowało przewlekłą fazę zmagań, w czasie której obie strony poniosły olbrzymie straty. Rozstrzygnięciem stał się desant (z 5 listopada, w zatoce Hangzhou) 10. Armii Japońskiej. Zwycięscy Japończycy nie potrafili jednak wykorzystać ogólnego rozprzężenia cofających się wojsk chińskich. Dokonali natomiast rzezi zdobytego 13 grudnia Nankinu, stolicy Chin. Operacja szanghajska, w której obie strony poniosły straty sięgające jednej trzeciej stanów, stała się początkiem długotrwałej wojny na wyniszczenie.

Czasopismo: Pamięć i Sprawiedliwość
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Rola PZPR w państwie i społeczeństwie polskim

PZPR powstała w 1948 r. i rządziła Polską 45 lat. Oznaczało to jej dominujący wpływ na dwa pokolenia Polaków. Realizowała ideologię marksizmu-leninizmu i zasadę trwałej podległości państwa Związkowi Sowieckiemu. Od początku istnienia sprawowała niemal absolutną kontrolę nad polityką wewnętrzną i zagraniczną kraju, administracją, sferą ekonomiczną i oficjalnymi przejawami życia społecznego. Przenikała przez wszystkie dziedziny aktywności Polski i jej obywateli. Najważniejszy stał się dla niej kolektywizm z centralnym planowaniem przyszłości społeczeństwa. Ekonomiczna i społeczna doktryna komunistów zakładała wyeliminowanie z życia gospodarczego własności prywatnej. Komunistyczne dogmaty i prymat polityki doprowadziły do całkowitej etatyzacji we wszystkich dziedzinach życia w państwie i ingerencji we wszystkie sfery życia obywateli, w tym najszerzej pojętą kulturę, obejmującą obyczaje i religię, oraz życie prywatne.
U schyłku dekady lat siedemdziesiątych PZPR osiągnęła szczyt rozwoju – zrzeszała blisko 3,2 mln członków, czyli mniej więcej 15 proc. dorosłych mieszkańców Polski. Rządy PPR/PZPR doprowadziły do stworzenia totalitarnego ustroju państwa. Miał on na przestrzeni 45 lat zróżnicowaną dynamikę rozwoju. Mimo to fundamentalna zasada monopolu władzy komunistycznej i postrzegania państwa jako własności jednej partii była kanonem aż po rok 1989.

Czasopismo: Pamięć i Sprawiedliwość
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Element niepożądany na swojej ziemi. Radzieckie służby specjalne a polska ludność cywilna we Lwowie (1944–1946)

Po wkroczeniu do Lwowa Armii Czerwonej w lipcu 1944 r. radziecka służba specjalna (NKGB) przystąpiła do natychmiastowej rozprawy z ludnością polską, w tym także z cywilami. Polacy stanowili wówczes najlicznejszą grupę narodowościową na terenie miasta. Mimo postępujących zmian traktowali oni Lwów jako polski ośrodek i nie zamierzali z niego wyjeżdżać. Artykuł przedstawia stosunek NKGB do cywilnej ludności polskiej we Lwowie w dwuletnim okresie przejściowym (1944–1946) i działania polegające na jej zastraszeniu w celu opuszczenia miasta. Tekst oparty został w dużej mierze na materiałach proweniencji radzieckiej, nieznanych dotąd nauce polskiej.

Czasopismo: Pamięć i Sprawiedliwość
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Opozycja polityczna w świetle danych Biura Studiów Służby Bezpieczeństwa MSW z 1988 roku

Od czasu wprowadzenia stanu wojennego w Polsce Biuro Studiów Służby
Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych miało za zadanie nie tylko prowadzić
działania operacyjne skierowane wobec najważniejszych organizacji podziemia
solidarnościowego, lecz także tworzyć i gromadzić materiały analityczne na jego
temat. Cyklicznie opracowywano raporty zawierające liczbę osób zaangażowanych
w podziemną opozycję i charakterystykę organizacji działających w jej ramach. W tego
typu analizach oceniano również skalę penetracji przez różne jednostki SB (nie tylko
Biuro Studiów) konspiracyjnych środowisk, starano się przewidzieć dynamikę rozwoju
sytuacji w podziemiu, a także kreślono scenariusze możliwych działań, które
mogłyby je osłabić. Publikowany dokument jest ostatnią taką analizą sporządzoną
przed rozpoczęciem rozmów Okrągłego Stołu. Rzuca światło na ocenę podziemia, jaka
obowiązywała w Biurze Studiów SB i kierownictwie MSW w tym czasie. Dokument
pokazuje, że chociaż SB odnosiła sukcesy w rozbijaniu podziemnych struktur i plasowaniu
w niej agentury, to jednak nie była w stanie zapanować nad nimi i wpłynąć
na ich rozwój.

Czasopismo: Pamięć i Sprawiedliwość
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
„Płonąca granica”. Działalność szpiegowska w kontekście nielegalnych migracji na wschodniej granicy II Rzeczypospolitej (na przykładzie województwa tarnopolskiego)

Z jawisko działalności szpiegowskiej w kontekście nielegalnych migracji na terenach 
przygranicznych II Rzeczypospolitej pozostaje nadal mało zbadane. Celem niniejszego 
artykułu jest analiza procederu nielegalnego przekraczania granicy państwowej i wyjaś-
nienie wpływu tego zjawiska na sytuację polityczną i gospodarczą w przygranicznym 
pasie województwa tarnopolskiego, a ściślej w jego powiatach: borszczowskim, czortkow-
skim, kopyczynieckim, skałackim i zbaraskim, w latach 1921–1939. Najprawdopodobniej 
jest to pierwsza próba przybliżenia zależności między stanem ochrony granicy pań-
stwowej, konfliktem ukraińsko-polskim w warunkach istnienia państwa polskiego 
i działalnością dywersyjno-wywiadowczą władz radzieckich na obszarze jednego ze 
wschodnich województw ІІ Rzeczypospolitej.

Czasopismo: Pamięć i Sprawiedliwość
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Wojciech Jaruzelski „otwiera” Chiny. Wizyta I sekretarza Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Państwie Środka w 1986 roku

W  latach osiemdziesiątych XX w. między Chińską Republiką Ludową (ChRL) a Polską 
Rzeczpospolitą Ludową nastąpiła znaczna poprawa dwustronnych stosunków, które 
wcześniej, z uwagi na konflikt chińsko-sowiecki, pozostawiały wiele do życzenia. 
Symbolem tego swoistego „nowego otwarcia” stała się wizyta Wojciecha Jaruzelskiego 
w Pekinie, do której doszło we wrześniu 1986 r. Chociaż w Warszawie obiecywano sobie 
wiele po współpracy z ChRL, zwłaszcza na niwie gospodarczej, to jednak wkrótce okazało 
się, że Pekin był partnerem niezwykle pragmatycznym i skupionym głównie na reali-
zowaniu własnych interesów gospodarczych i politycznych. Z tego powodu ożywienie 
relacji chińsko-polskich ostatecznie dla Warszawy było pewnym rozczarowaniem, gdyż 
nie wiązało się na dłuższą metę z ożywieniem handlowym, na które bardzo liczono, 
a i pozyskiwane z ChRL informacje na temat tamtejszych reform gospodarczych miały 
ograniczoną wartość z uwagi na specyfikę funkcjonowania Państwa Środka. Celem 
artykułu jest zaprezentowanie dynamiki zmian w relacjach polsko-chińskich w latach 
osiemdziesiątych XX w.

Czasopismo: Pamięć i Sprawiedliwość
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo