rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Rozwój samogłosek nosowych w gwarze strzepskiej

Artykuł poświęcony jest wymowie dawnych samogłosek nosowych w gwarze Strzepcza. Ostatnie oryginalne opracowania tego zagadnienia pochodzą sprzed kilkudziesięciu lat i w świetle współczesnych opisów innych obszarów gwarowych można było założyć ich co najmniej znaczną dezaktualizację. Podstawą opisu była audytywna analiza ponad 450 realizacji dawnych nosówek w różnych pozycjach fonetycznych, wsparta wzrokową analizą spektrogramów oraz pomocniczymi pomiarami akustycznymi. Informatorami były cztery osoby (mężczyzna i kobieta w wieku średnim oraz mężczyzna i kobieta w wieku starszym). Wymowa synchroniczna wystąpiła tylko w 1,9% przypadków (bez uwzględnienia poświadczeń wygłosowego *[ɑ̃], które ulega konsekwentnej denazalizacji), w dodatku wyłącznie przed szczelinowymi. Denazalizacja charakteryzuje 3,7% wszystkich realizacji. W 94,4% przypadków zarejestrowano jakąś formę asynchronii, czyli wymowę z wyodrębnioną spółgłoską nosową lub glajdem. W ponad 80% realizacji asynchronicznych dochodzi do całkowitego odnosowienia segmentu wokalicznego (zgłoskotwórczego). Stanowi to diametralną różnicę w stosunku do starszych opracowań. Z fonologicznego punktu widzenia należy przyjąć na miejscu dawnych samogłosek nosowych sekwencje dwufonemowe z /w̃/ jako kontynuantem nosowości.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
O kilku judaikach w polskim socjolekcie przestępczym

W artykule omówiono etymologię kilku jidyszyzmów występujących w polskim socjolekcie przestępczym od dziewiętnastego wieku do dwudziestolecia międzywojennego. Autor tekstu odniósł się do jednostek słownikowych notowanych w najstarszych opracowaniach poświęconych żargonowi, przy czym z uwagi na ograniczenia wydawnicze opis zawęził do nazw funkcjonariuszy policji i strażników więziennych: bałmelchume, musor, meszures, chatrak, tatajłemnyk. Obecnie słowa te nie funkcjonują w socjolekcie przestępczym; artykuł uzupełnia więc lukę w badaniach nad historią słownictwa żargonowego.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Krótka historia ‘czytania’ (cz. I): Protoforma i ścieżki derywacji

Artykuł jest pierwszą pracą z trzyczęściowej serii, która podejmuje problematykę opisu historii i etymologii polskiego wyrazu czytać w ujęciu morfosemantycznym. Prezentowana tu część skupia się na dwóch zagadnieniach: rekonstrukcji formalnej protordzenia (rozpatruje sporną wśród badaczy nie-/obecność nagłosowego *s- w protoformie indoeuropejskiej *kṷei-) oraz relacji gramatycznej między pochodną czytać i podstawą czyść (w aspekcie dynamicznym, na tle ogólnego rozwoju relacji praesens – iterativum). Ponadto ze względu na jej charakter wprowadzający do całości pojawiają się w nim rozważania wstępne oraz uwagi organizacyjne względem serii tekstów.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
O pewnym typie haseł w XVI-wiecznych słownikach Bartłomieja z Bydgoszczy

Artykuł przedstawia jeden z typów polskich haseł w XVI-wiecznych łacińsko-polskich słownikach Bartłomieja z Bydgoszczy, tzn. polskie wyrazy i połączenia wyrazowe zapisane w tych leksykonach więcej niż raz. Można wyróżnić 4 zasadnicze typy powtarzających się polskich haseł: 1) hasła występujące jednocześnie w słowniku z 1532 r. i 1544; 2) hasła powtarzające się w częściach zasadniczych słowników i dołączonych do nich słowniczkach tematycznych, 3) hasła powtarzające się na tej samej karcie słownika (recto i verso), 4) hasła powtarzające się na tej samej stronie słownika. Powtórzenia polskich haseł wynikają z różnych przyczyn, m.in. z budowy słowników, z korzystania z różnych źródeł, z długiego czasu powstawania obu słowników i pomyłek Bartłomieja.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Towards phrasal attachment of European Portuguese proclitics. A corpus-based inquiry into diachronic phonology-syntax interface

Ku nieafiksalnym związkom proklityka-czasownik w europejskiej odmianie języka portugalskiego. Badanie korpusowe nad zmianą w składni wywołaną czynnikami fonologicznymiArtykuł przybliża powody, dla których portugalskie (europejskie) zaimki atoniczne w pozycji prewerbalnej, dawniej stanowiące część innych wyrażeń, stały się wyrażeniami prozodycznie wprawdzie niesamodzielnymi, lecz składniowo samodzielnymi. Materiał empiryczny pochodzi z utworzonego przez autorów korpusu, opartego na tekstach z XVII, XVIII i XIX wieku, wydobytych z portugalskiej Narodowej Biblioteki Cyfrowej. Ważną rolę w ewolucji klityk odegrał model linearny zwany ‘interpolacją’, czyli brak styczności między przedczasownikową klityką a formą czasownika. Elementem, który jako jedyny mógł je rozdzielić w analizowanym czasie był wykładnik negacji não ‘nie’. Jego lokalizacja po zaimku eliminowała możliwość zmian alomorficznych, jakim ulegały w zwykłej proklizie zaimki 3 os. dopełnienia bliższego. To te właśnie zaimki były najczęściej oddzielone od formy czasownikowej przez não. Zmiana wyeliminowała bardzo trudne w przetwarzaniu mowy sekwencje sylab powstałych wskutek sąsiedztwa não-zaimek 3 os. (stąd popularność sekwencji o odwrotnym szyku: zaimek-não). Ponadto dowiedzione zostało istnienie tzw. samoistnej (nie wymuszonej) interpolacji. Analiza materiału językowego wskazuje, że była ona możliwa w kontekstach pozostawiających użytkownikom swobodę wyboru lokalizacji zaimka (przed bądź po czasowniku), a w których w obecnym portugalskim europejskim obowiązkowa stała się pozycja poczasownikowa.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Właściwości składniowo-semantyczne jednostek z ciągami 'o mał-' i 'omal'

Artykuł zawiera analizę składniowo-semantyczną jednostek leksykalnych z ciągami o mał- oraz omal, np. o mało co; o mały włos, a; o mały figiel; omal nie; omalże. Wyrażenia te otwierają miejsca walencyjne dla różnych klas części mowy, najczęściej łączą się z czasownikami. Należą do klasy operatorów metapredykatywnych. Badane jednostki mają wspólny komponent semantyczny ‘niewiele brakowało do tego, aby stało się to, o czym mowa’.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
O wyrazach złożonych z komponentem арт- w języku bułgarskich mediów

W artykule podejmuję problem bułgarskich rzeczowników złożonych z komponentem арт-. Zwracam uwagę zwłaszcza na kilka istotnych cech interesujących mnie złożeń. Chodzi przede wszystkim o seryjny charakter derywatów, powstałych w oparciu o prosty model słowotwórczy bazujący na analogii, a także o cechę formalnej przejrzystości omawianych compositów, której towarzyszy wysoki stopień zagęszczenia semantycznego. Na poziomie analizy semantycznej derywatów stosuję ujęcie tekstologiczne oraz wykorzystuję wybrane metody językoznawstwa kognitywnego. Kładę nacisk na zjawisko semantycznego rozmycia derywatów w języku mediów.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Kilka uwag o znaczeniu jednostki leksykalnej [ktoś1 ] spoliczkował [kogoś2 ]

W artykule poruszone zostało zagadnienie semantycznych właściwości jednostki leksykalnej [ktoś1] spoliczkował [kogoś2], należącej do klasy orzeczeń kontaktu. Autor, przeprowadzając analizę semantyczną przy wykorzystaniu metod strukturalnych (modelu redukcyjnej semantyki składnikowej i składni funkcjonalnej), podejmuje próbę dotarcia do struktury znaczeniowej opisywanej jednostki [ktoś1] spoliczkował [kogoś2]. Jednocześnie próbuje wykazać, że badany czasownik ma charakter komunikacyjny, a to oznacza, że gest, do którego odsyła, służy do przekazania jakiejś treści. Wnioski, jakie płyną z analizy, pokazują, że jednostka [ktoś1] spoliczkował [kogoś2] sytuuje się na przecięciu orzeczeń percepcji i orzeczeń mówienia.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Jeszcze o słówku jak w wyrażeniach jak na _

Autorka omawia trzy przypadki użycia ciągu jak na _. Po pierwsze, wyróżnia jednostkę jak na _s, która wskazuje, w jakiej sytuacji to, co jest mówione, jest prawdziwe o czymś. Jednostka ta wraz ze swoim uzupełnieniem tworzy odrębną frazę wydzieloną prozodycznie i syntaktycznie niepowiązaną z kontekstem. Podobne cechy prozodyczne i składniowe wykazuje  podtyp kolejnego przypadku – jednostka jak na _NEG.. Jej specjalizacja semantyczna jest skorelowana z ograniczeniami nałożonymi na rzeczownik wypełniający jej miejsce walencyjne. Po drugie, autorka wyróżnia komparatywne _ jak _ z wypełnieniem czasownikowym po lewej i frazą przyimkową z na po prawej stronie. Autorka zauważa, że określone wypełnienia tego modelu stabilizują się na mocy kulturowych przyzwyczajeń. Po trzecie wreszcie, autorka omawia wyrażenie, które nadal znajduje się na drodze do leksykalizacji: jak na otwierające miejsce dla rzeczowników odczasownikowych nazywających akty wyrażania woli. W tym wypadku możliwość przewidzenia wypełnienia miejsca walencyjnego jest połowiczna jak może zostać wymienione na jakby, a pozycja całości w zdaniu nie jest ustabilizowana.  

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Dlaczego każdy nie ma liczby mnogiej?

Autorka omawia niektóre problemy inwentaryzacji i dystrybucji operatorów referencyjnych (Jakobsonowskich shifters) w językach słowiańskich. W centrum jej analizy znajduje się problem tak zwanych singulariów tantum.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Miejsce słowotwórstwa w gramatyce pisanej według formuły „treść &gt; forma”

Autorka traktuje słowotwórstwo jako system formalnych środków służących leksykalizacji, to znaczy, tworzenia nowych leksemów i wzbogacania inwentarzy leksykalnych kategorii semantycznych. Sugeruje, że w gramatyce pisanej według formuły „treść &gt; forma” blok tematyczny ‘słowotwórstwo’ powinien być skorelowany z semantyczną klasyfikacją predykatów oraz określony w celu analizy leksykalnych kategorii semantycznych z wykładnikami słowotwórczymi.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
O paradygmatach w językoznawstwie (na przykładzie językoznawstwa generatywnego)

Artykuł omawia pojęcie paradygmatu i jego możliwe zastosowanie do analizy rozwoju współczesnego językoznawstwa, na przykładzie językoznawstwa generatywnego. Autor przyjmuje szerokie rozumienie paradygmatu, w którym istotny jest sposób postrzegania i tworzenia świata, a także przyjęta ontologia, nowe pytania badawcze i sposób prowadzenia argumentacji (takie podejście inspirowane jest pracami zarówno Thomasa Kuhna, jak i Nelsona Goodmana, Carlosa Santany oraz Davida Chalmersa) i wyodrębnia trzy paradygmaty we wspólczesnych badaniach nad językiem: formalny (język jako formalny obiekt badań), mentalistyczny (język jako narzędzie myśli) i komunikacyjny (język jako narzędzie komunikacji). Podstawowym celem artykułu jest wykazanie, że w historycznym rozwoju myśli generatywnej Noama Chomsky’ego, a zwłaszcza w sposobie definiowania przedmiotu badań (języka), doszło do przejścia od paradygmatu formalnego (w najwcześniejszych pracach) do paradygmatu mentalistycznego, widocznego już w pracach z okresu teorii standardowej, a współcześnie rozwijanego w ramach biolingiwstyki.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Polski język w albańskim „damaskinie” z XIX w.

Zeszyt Szymona Kazanxhiu pochodzi z pierwszej połowy XIX wieku. Przechowywany jest w Archiwum Państwowym w Tiranie. Zeszyt spisany jest w oryginalnym alfabecie albańskim (alfabet Teodora Haxhifilipi z Elbasanu w środkowej Albanii, gdzie alfabet ten został stworzony i używany w XIX wieku). Zawiera wiele różnorodnych informacji, między innymi: listy albańskich słów i zwrotów, jedną stronę słów i zwrotów po niemiecku z albańskim tłumaczeniem oraz obszerniejsze słowniki weneckiej odmiany włoskiego i polsko-albański słownik wyrazów i zwrotów – wszystko to zapisane alfabetem Teodora. Zawiera także notatki finansowe dotyczące zakupu i sprzedaży towarów, receptury środków zaradczych na choroby i przepisy kulinarne.W artykule przedstawiono wstępną analizę fonetyki polskich wyrazów Zeszytu.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Grafemika jako dział językoznawstwa - rozważania teoretyczne i perspektywy badań interdyscyplinarnych

Pojawia się niewiele publikacji, w których grafemika stanowi główny przedmiot rozważań. Podobna sytuacja na scenie naukowej powoduje brak systematycznego opisu tej dziedziny. Celem niniejszego artykułu jest scharakteryzowanie grafemiki jako działu językoznawstwa, wskazanie jej aparatu badawczego oraz opisanie obszaru refleksji naukowej. Praca przedstawia podział zagadnień badawczych na grafemikę pisma fonograficznego oraz ideograficznego i wyróżnia ich cechy charakterystyczne. Ponadto, artykuł analizuje stan badań w dziedzinie grafemiki oraz sugeruje możliwości zastosowania zagadnień związanych z tym aspektem językoznawstwa w badaniach interdyscyplinarnych.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Relacje semantyczne w polskich i niemieckich terminach wielowyrazowych z zakresu prawa

Tendencja do stosowania terminów wielowyrazowych jest różna w polskich i niemieckich językach specjalistycznych. Dotychczasowe badania tekstów specjalistycznych obu języków wskazują na wysoką produktywność derywacji syntagmatycznej w polskich, a kompozycji w niemieckich terminach.Komponenty terminów wielowyrazowych łączy określony stosunek semantyczny, t.j. relacja między nadrzędnikiem i podrzędnikiem. Relacje te są na tyle zróżnicowane, że nie udało się jak dotąd stworzyć jednej klasyfikacji, która uwzględniałaby je wszystkie. Zarówno w literaturze polskiej jak i niemieckiej powstało jednak wiele zestawień podejmujących próbę sklasyfikowania relacji między komponentami zarówno terminów wielowyrazowych jak i kompozycji.Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie na podstawie wybranych opracowań polskich i niemieckich relacji semantycznych między komponentami polskich prawnych i prawniczych terminów wielowyrazowych, następnie ukazanie podobieństw i różnić, które mogą wystąpić między polskimi terminami i ich odpowiednikami w języku niemieckim.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Odchodzenie synonimii z terminologii – na przykładzie polskiej terminologii medycznej przełomu XIX i XX wieku

Po przebadaniu materiału leksykalnego ze Słownika terminologii lekarskiej polskiej z 1881 oraz ze Słownika lekarskiego polskiego z 1905 roku okazuje się, że w tym okresie synonimia wycofała się w zaledwie 20%. Przedmiotem artykułu jest szczegółowe omówienie tego zjawiska, w tym również zjawiska pozornego usuwania synonimii w leksykonie z 1905 roku (np. niektóre hasła obcojęzyczne nie zostały tam w ogóle odnotowane; czasem zlikwidowano szereg synonimiczny i jednocześnie pozostawiono przy obcojęzycznym haśle nowy termin polski; nowy, tzn. nieobecny w słowniku z 1881). 

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Is the “BE compound tense” in Xhosa (Nguni) a Serial Verb Construction, or not?

Czas złożony z formą BE w języku Xhosa (Nguni, Bantu) jako szeregowa konstrukcja czasownikowaW artykule przestawiono kognitywną analizę statusu taksonomicznego konstrukcji BE w języku Xhosa (Nguni, Bantu) w ramach typologicznej teorii czasowników szeregowych (serial verb construction). Porównanie omawianej konstrukcji z prototypem czasowników szeregowych dowodzi, iż podtyp “pełny” konstrukcji BE jest kanonicznym reprezentantem kategorii czasowników szeregowych, podczas gdy podtyp “skrócony” jest reprezentantem niekanonicznym. Różnica taksonomiczna między dwoma podtypami wynika z niejednolitego postępu w gramatykalizacji wiodącej od konstrukcji niespójnych do konstrukcji spójnych. Artykuł ukazuje, iż obok współrzędnych, konstrukcje podrzędne i zależne mogą stanowić źródło diachroniczne kategorii czasowników szeregowych.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Zmiany funkcji znaczeniowych północnosłowiańskiego datiwu

Artykuł skupia się na analizach północnosłowiańskiego celownika w jego semantycznych („konkretnych” według koncepcji Kuryłowicza i Heinza) funkcjach. Przykłady zostały zaczerpnięte z kilku tekstów, m.in. staroruskiej Powieści minionych lat czy staropolskich Rozmyślania przemyskiego, Kodeksu Działyńskich i in. Badam znaczenia dativu z tradycyjnego punktu widzenia, odnosząc się do takich typów jak celownik pożytku/szkody, celownik dzierżawczy, celownik celu, celownik etyczny. Głównym celem pracy jest spojrzenie na zjawisko północnosłowiańskiego dativu z perspektywy diachronicznej.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Próba analizy semantycznej wyrażenia cośx skłoniło kogoś do czegośy

Celem artykułu jest analiza semantyczna wyrażenia cośx skłoniło kogoś do czegośy. Na początku tekstu zostały wyodrębnione jednostki leksykalne z czasownikiem skłonić: cośx skłoniło kogoś do czegośy, ktośx skłonił kogośy, żeby_, ktośx skłonił kogośy czymśa do czegośb oraz ktoś skłania się ku czemuś. Następnie przeanalizowano znaczenie jednej z nich – cośx skłoniło kogoś do czegośy. Rozważania zostały podsumowane próbą zdefiniowania badanych ciągów.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Целостность авторского сознания как признак главного дискурсивного плана в лирическом стихотворении

Integralność świadomości autora jako znak głównego planu dyskursywnego w wierszu lirycznymPowieść liryczna jest zazwyczaj podzielona na dwie części, z której jedna opisuje jakieś doświadczenie a druga zawiera odkrycie ważnej, zazwyczaj prawdy ogólnej. Właśnie ta druga część znajduje się na bliższym planie w dyskursie lirycznym, natomiast część pierwsza ma za zadanie przygotować do istotnego odkrycia.     Artykuł porusza charakterystyczną dla planu bliższego w poezji lirycznej kwestię, którą jest znacząca spójność sumienia autora. Zaproponowana została analiza ilościowa tejże spójności. Przedstawione obliczenia ukazują jak znacznie, w tym wypadku, plan dalszy dyskursu lirycznego ma tendencję różnić się od planu bliższego. W podsumowaniu określone zostały obiecujące perspektywy dalszych badań.

Czasopismo: Linguistica Copernicana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Liban – początek terroryzmu? [recenzja książki Marka Brylewa, Liban. Religia – Wojna – Polityka]

W okresie narastających problemów z imigrantami, książka marka brylewa jest próbą odpowiedzi na pytanie, skąd wzięła się arabska wiosna, dlaczego liban jest ważnym krajem w okręgu wpływów kultury arabskiej, do kogo właściwie należy, kim są ludzie, którzy kierują tym krajem. Szczególną uwagę poświęca hezbollahowi, klientyzmowi, wojnie domowej w syrii, wpływowi rosji na sytuację w libanie, a także wewnętrznemu podziałowi w państwie.

Czasopismo: Nowa Polityka Wschodnia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Im bliżej Azji, tym bliżej wyzwań dla bezpieczeństwa [recenzja książki Bliżej Azji. Współczesne wyzwania dla bezpieczeństwa]

We współczesnym świecie nowym centrum gospodarczym, politycznym, kulturalnym i militarnym staje się Azja. Wiek XXI nazywany jest wiekiem „azjocentrycznym”. Powoli kończy się trwająca do tej pory międzynarodowa supremacja państw „zachodnich” oraz Stanów Zjednoczonych. Dynamiczny rozwój gospodarczy państw azjatyckich otworzył „okno na Wschód” dla państw „zachodnich” i rozpoczął nową rozgrywkę polityczno-gospodarczą na arenie międzynarodowej. Wielowymiarowość Azji powoduje, że wszystkie państwa stają przed wieloma wyzwaniami w zakresie bezpieczeństwa i zmuszane są do podjęcia intensywnych działań w tej sferze.

Czasopismo: Nowa Polityka Wschodnia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Międzynarodowa Konferencja Naukowa Współpraca demokratycznych krajów Europy Środkowo-Wschodniej z Federacją Rosyjską: nowe wyzwania 19 październik 2016 r., Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Konferencja Naukowa „Współpraca demokratycznych krajów Europy Środkowo-Wschodniej z Federacją Rosyjską: nowe wyzwania”. Konferencję zorganizowała Katedra Nauk Politycznych UEK we współpracy z Fundacją Wsparcia Dyplomacji Publicznej im. M.A.M. Gorczakowa, Instytutem Europy Rosyjskiej Akademii Nauk i Fundacją GAP. Wsparcia konferencji udzieliło także Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia. Podczas konferencji prowadzono dyskusje w następujących obszarach:

    nowe uwarunkowanie geopolityczne a poszukiwanie współpracy między Rosją i krajami Europy Środkowo-Wschodniej;
    nowe podejście do analizy stanu stosunków Rosja–Europa Środkowo-Wschodnia;
    nowe wyzwania dla współpracy gospodarczej Rosji i krajów Europy Środkowej i Wschodniej;
    wpływ gospodarki, polityki, kultury i historii na poziom współpracy krajów EŚW i Rosji.

Czasopismo: Nowa Polityka Wschodnia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Usługi świadczone na targowisku a opłata targowa

Zasadniczy problem interpretacyjny dotyczy tego, czy sformułowanie
„sprzedaż na targowiskach” oznacza tylko sprzedaż towarów, czy obejmuje także świadczenie usług, a jeśli tak to czy dotyczy wszystkich usług.

Czasopismo: Jedziemy do wód w...
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne
Rozprzestrzenianie rakiet balistycznych – przyczyny i skutki dla bezpieczeństwa międzynarodowego

Rozprzestrzenianie (proliferacja) rakiet balistycznych ma silny wpływ na lokalną równowagę sił militarnych i wyścig zbrojeń. Równocześnie trudno analizować ten proces, ponieważ obie strony: dostawca i użytkownik są zwykle niechętne do ujawniania detali transakcji, a często nawet ich nie potwierdzają. Pierwszym przypadkiem proliferacji technologii rakietowych był transfer wiedzy oraz sprzętu III Rzeszy do państw zwycięskiej koalicji. Pierwsze rakiety balistyczne odpalane przez oba supermocarstwa były w całości wyprodukowane w Niemczech. Później wiele krajów kupowało proste rakiety balistyczne, a niektóre uruchamiały produkcję ich klonów. Na ich bazie konstruowano tam z czasem potężniejsze rakiety. Dla państw rozwijających się wejście w posiadanie rakiet balistycznych jest prostym sposobem zwiększenia swego potencjału militarnego i prestiżu. Równocześnie zakup rakiet balistycznych przez jakiś kraj często zmusza jego sąsiadów do poszukiwania podobnej broni. Ponadto rakiety balistyczne zwiększają „promień zagrożenia” powodowanego przez niestabilne/ nieprzewidywalne kraje i znacznie skracają niezbędny czas reakcji na zagrożenie z ich strony, czyniąc świat mniej bezpiecznym i przewidywalnym. Pierwszą próbą spowolnienia procesu proliferacji rakiet balistycznych było osiągnięcie w 1987 r. przez kraje grupy G-7 nieformalnego porozumienia politycznego, zwanego Missile Technology Control Regime (MTCR), które zakazuje sprzedaży rakiet balistycznych o zasięgu ponad 300 km z głowicą bojową o masie 500 kg lub więcej. MTCR nie jest jednak traktatem i nie nakłada żadnych zobowiązań prawnych na jego sygnatariuszy. Do dziś 35 krajów zdecydowało się na przestrzeganie zasad MTCR. Zebranie informacji na temat rozprzestrzeniania rakiet balistycznych oraz celów, jakie przyświecają eksporterom i importerom powinno ułatwić zrozumienie mechanizmów wyścigu zbrojeń, w szczególności w krajach rozwijających się. Syntetyczna informacja o obecnym stanie posiadania rakiet balistycznych przez poszczególne kraje ułatwia zrozumienie ich powiązań i zachowań na arenie międzynarodowej

Czasopismo: Ekonomia XXI Wieku
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, ekonomia i finanse