rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Ładunek azotu pochodzącego ze źródeł rolniczych a zmiany użytkowania ziemi w dorzeczu górnej Wisły

W pracy przedstawiono relacje między wprowadzanym na powierzchnię zlewni ładunkiem azotu pochodzenia rolniczego a zmianami w użytkowaniu ziemi w dorzeczu górnej Wisły. Ładunek ten wynosił od kilkudziesięciu do stu kilkudziesięciu kilogramów na hektar użytków rolnych. W okresie ostatnich kilkunastu lat obserwuje się zmniejszanie ładunku tego składnika - w najmniejszym zakresie w województwie świętokrzyskim, w największym w lubelskim. W całym dorzeczu górnej Wisły ładunek ten zmniejszył się do ok. 60% wartości z 1996 r. W ostatnich latach w dorzeczu górnej Wisły nastąpiły zmiany w strukturze użytkowania ziemi, w tym o kilka procent zmniejszyła się powierzchnia użytków rolnych, głównie gruntów ornych. W obrębie użytków zielonych zwiększyła się powierzchnia łąk kosztem pastwisk. Odnotowano relacje między wielkością generowanego ładunku azotu a strukturą użytkowania gruntów. Istotną korelację stwierdzono w 2005 r. dla przestrzennego zróżnicowania ładunku tego składnika. Zmniejszenie ładunku wiązało się ze zmniejszeniem powierzchni użytkowanej rolniczo. Ogólna tendencja zmian świadczy, że w najbliższych latach obciążenie azotem pochodzenia rolniczego może zostać ograniczone, chociaż już nie w takim stopniu, jak w ostatnich latach, szczególnie na przełomie tysiącleci.

Czasopismo: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Wpływ użytkowania kośnego i pastwiskowego na właściwości fizyczne gleb oraz skład florystyczny zbiorowisk roślinnych na zmeliorowanym torfowisku

Badania realizowano w latach 2001-2004 na wybranych, produkcyjnie użytkowanych kwaterach dawno zmeliorowanego torfowiska Kuwasy. Oceniano wpływ użytkowania kośnego, pastwiskowego i zmiennego kośno-pastwiskowego na podstawowe właściwości fizyczno-wodne gleb, skład florystyczny runi, strukturę socjologiczną i walory przyrodnicze zbiorowisk roślinnych.  Warunki wilgotnościowe łąk były na ogół optymalne dla zbiorowisk trawiastych. Wpływ użytkowania pastwiskowego i kośnego na właściwości gleb był odmienny. Stwierdzono większą gęstość objętościową, a mniejszą porowatość ogólną gleb na obiektach użytkowanych pastwiskowo. Gleba łąki kośnej - bardziej rozpulchniona - w okresach bezopadowych przesychała silniej niż na pastwiskach, zwłaszcza w wierzchniej warstwie.  W zbiorowiskach roślinnych dominowały trawy. Obficie występowała wiechlina łąkowa (Poa pratensis L. s. str.), a na użytku zmiennym również mozga trzcinowata (Phalaris arundinacea L.). Pod wpływem wypasu zwiększał się udział perzu właściwego (Elymus repens (L.) Gould). Użytkowanie kośne w porównaniu z pozostałymi sposobami użytkowania powodowało większe bogactwo i różnorodność flory. Wzbogacało ruń, zwłaszcza w gatunki cenniejsze przyrodniczo, charakterystyczne dla zbiorowisk zmiennowilgotnych rzędu Molinietalia oraz zbiorowisk wielkoturzycowych klasy Phragmitetea i niskoturzycowych klasy Scheuchzerio-Caricetea nigrae. Wypas zwiększał w strukturze zbiorowisk udział gatunków pospolitych, zarówno typowych dla gleb o zmniejszonej porowatości - charakterystycznych dla muraw wydepczyskowych rzędu Trifolio fragiferae-Agrostietalia stoloniferae, jak i nitrofilnych zielnych - charakterystycznych dla zbiorowisk ruderalnych klasy Artemisietea vulgaris i klasy Stellarietea mediae. Gatunki nitrofilne opanowywały głównie miejsca niedojadów.

Czasopismo: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Wpływ procesu murszenia na właściwości fizyczne gleb mułowo-murszowych w Kotlinie Biebrzy Dolnej

Proces murszenia utworów torfowych jest dobrze rozpoznany, natomiast utworów mułowych słabo. Dotychczas przeprowadzono niewiele badań właściwości fizycznych gleb mułowych, w tym także mułowo-murszowych.  W pracy scharakteryzowano główne właściwości fizyczne murszów mułowych z Kotliny Biebrzy Dolnej oraz porównano je z właściwościami mułów z tego obszaru. Wyniki badań wskazują na duże zmiany właściwości fizycznych mułów wywołane procesem murszenia. Jedynie popielność murszów mułowych jest zbliżona do popielności mułów, z których zostały wykształcone. Murszenie mułów powoduje znaczne zwiększenie gęstości objętościowej, gęstości właściwej, a zmniejszenie kurczliwości całkowitej. Następuje zmniejszenie zdolności retencyjnych, co objawia się mniejszymi wartościami pojemności wodnej kapilarnej, pojemności wodnej maksymalnej oraz wilgotności w warunkach pF = 2,0 i pF = 2,7. Wyraźnie zmniejsza się wilgotność aktualna, a zwiększa zawartość powietrza. Murszenie mułów zmienia także strukturę porów glebowych. Zmniejsza się udział mikroporów, a zwiększa makro- i mezoporów. Zmiany właściwości fizycznych mułów wywołane murszeniem są zbliżone do zmian zachodzących w torfach.  Ze względu na punktowe występowanie gleb mułowo-murszowych w Kotlinie Biebrzy Dolnej liczba przeanalizowanych próbek utworów murszowych była niewielka, dlatego też wyniki badań, szczególnie dotyczące krzywej sorpcji wody, należy traktować jako przybliżone. W celu lepszego rozpoznania wpływu procesu murszenia na właściwości mułów wskazana jest kontynuacja badań gleb mułowo-murszowych.

Czasopismo: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Bilanse składników nawozowych w gospodarstwie ukierunkowanym na produkcję mleka na bazie pasz z użytków zielonych położonych na glebach organicznych

W pracy przedstawiono wyniki badań bilansów azotu, fosforu i potasu w Zakładzie Doświadczalnym IMUZ w Biebrzy - gospodarstwie ukierunkowanym na produkcję mleka, bazującym na paszach z użytków zielonych położonych głównie na glebach torfowo-murszowych. W badaniach wykorzystano metodę bilansowania składników nawozowych "u wrót gospodarstwa" (ang. "farm gate balance"). Stwierdzono, że średnie nadwyżki azotu, fosforu i potasu w ZD IMUZ Biebrza latach 2002-2006 wynosiły kolejno 40,7 kg N·ha-¹ lub 18,9 kg N · 1000-¹ l mleka, 8,1 kg P·ha-¹ i 47,5 kg K·ha-¹, a wykorzystanie tych składników kształtowało się odpowiednio na poziomie: 28,4, 29,8 i 9,1%. Jednostkowe nadwyżki azotu, fosforu i potasu w Zakładzie były znacznie mniejsze od nadwyżek tych składników w indywidualnych gospodarstwach o podobnym profilu produkcji z podregionów łomżyńskiego i ostrołęckiego, posiadających w większości gleby mineralne.  Uznano, że ilość stosowanych nawozów fosforowych w Zakładzie można zmniejszyć, natomiast celowe jest zwiększenie ilości potasu.  Wskazano na potrzebę opracowania wskaźników ilości azotu mineralnego uwalnianego w procesie mineralizacji gleb organicznych, z uwzględnieniem różnych czynników wpływających na ten proces.

Czasopismo: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Zmiany stężenia fosforu ogólnego w ściekach oczyszczonych odpływających z oczyszczalni roślinno-glebowej po nawodnieniu

W artykule przedstawiono wyniki badań oczyszczania ścieków bytowo-gospodarczych w małej oczyszczalni roślinno-glebowej. Obserwowano zmiany natężenia odpływu oraz stężeń i ładunków fosforu ogólnego odprowadzanych z odciekiem po nawodnieniu powierzchni kwatery dawką surowych ścieków. Badania przeprowadzono w różnych fazach pracy oczyszczalni - na etapie wpracowywania się złoża (1997 r.), właściwej eksploatacji (1999 r.) oraz po kilkuletniej pracy, na przeciążonej kwaterze (2005 r.). Doświadczenia przeprowadzano w miesiącach zimowych i letnich. Cechą charakterystyczną odpływu były maksymalne wartości obserwowane w pierwszych godzinach od pojawienia się odcieku. W większości przypadków maksymalne wartości stężenia fosforu ogólnego oraz jego ładunku odprowadzanego z odciekiem występowały wraz z pojawieniem się największego natężeniem odpływu.

Czasopismo: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Susza rolnicza w uprawie zbóż ozimych w Polsce w latach 2006-2017

Celem pracy była analiza występowania suszy rolniczej w uprawie zbóż ozimych i wykazanie obszarów, na których miała ona największy zasięg w latach 2006–2017. Analizę wykonano na podstawie danych publikowanych przez System Monitoringu Suszy Rolniczej prowadzony przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy w Puławach. W rozpatrywanych latach nie odnotowano zagrożenia wystąpienia suszy rolniczej w uprawie zbóż ozimych w 2013 i 2014 roku. W latach występowania suszy największy jej zasięg notowano w 2006 roku (42,3% powierzchni gruntów ornych kraju), najmniejszy zaś w 2016 i 2017 roku (ok. 2% gruntów ornych Polski). W czterech województwach: kujawsko-pomorskim, lubuskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim w latach 2006, 2008 oraz 2011 suszę odnotowano w 100% gmin. W 2006 i 2008 roku odnotowano ją na glebach wszystkich czterech kategorii. Najbardziej narażone na niedobór wody, powodujący obniżenie plonów przynajmniej o 20% w stosunku do plonów uzyskanych w średnich wieloletnich warunkach pogodowych, w analizowanym okresie były zasiewy zbóż ozimych w województwach: wielkopolskim, kujawsko-pomorskim (w dziewięciu latach) oraz mazowieckim i łódzkim (w ośmiu latach). Znacznie rzadziej taki deficyt wody odnotowywano w województwach śląskim i świętokrzyskim, gdzie wystąpił odpowiednio w trzech i czterech latach. Najmniej narażonym na występowanie suszy w analizowanym okresie było województwo małopolskie, w którym susza wystąpiła tylko raz.

Czasopismo: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Zanieczyszczenia bakteriologiczne w ocenie jakości wody w zbiorniku Besko przeznaczonej do zbiorowego zaopatrzenia ludności

W pracy oceniono potencjalne zagrożenia dla zdrowia ludzi związane z występowaniem bakterii chorobotwórczych w chronionym zbiorniku wodnym Besko. Jest on zlokalizowany w 172,8 kilometrze rzeki Wisłok, w miejscowości Sieniawa (woj. podkarpackie). Obszar zbiornika znajduje się w strefie zamkniętej i jego rekreacyjne wykorzystywanie jest zabronione. Mimo to, na terenach oddalonych od zapory są tzw. dzikie plaże, których użytkowanie może prowadzić do skażenia wód zbiornika bakteriami pochodzenia kałowego. Analizą bakteriologiczną objęto próbki wody pobierane przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska (WIOŚ) w Rzeszowie z jednego punktu na środku zbiornika przy zaporze, w miejscu poboru wody na potrzeby komunalne mieszkańców Krosna, w okresie 2004–2014. Na podstawie otrzymanych wyników badań przeprowadzono analizę dla bakterii z grupy coli, Escherichia coli, Enterococcus i bakterii z rodzaju Salmonella. Jakość bakteriologiczną wody oceniono zgodnie z obowiązującymi rozporządzeniami Ministra Zdrowia oraz Ministra Środowiska. Określono tendencję (trend czasowy) zmienności liczebności bakterii w analizowanym okresie. Tylko w jednym miesiącu (październik 2008) woda w zbiorniku nie spełniała wymagań stawianym wodom w kąpielisku i miejscach wykorzystywanych do kąpieli. W całym okresie badań nadawała się ona do zaopatrzenia ludności w wodę do spożycia, ale w różnych latach wymagała różnych procesów uzdatniania, właściwych dla kategorii jakości wody A1 i A2. Rozpatrywany ciąg średnich wartości analizowanych wskaźników zanieczyszczeń wody w zbiorniku na przestrzeni okresu badawczego wykazywał tendencję rosnącą w przypadku bakterii grupy coli oraz istotny trend rosnący paciorkowców kałowych (Enterococcus). Natomiast liczebność bakterii Escherichia coli wykazywała tendencję malejącą. W wodzie zbiornika Besko nie stwierdzono w analizowanym okresie bakterii z rodzaju Salmonella.

Czasopismo: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Zmienność warunków anemometrycznych w województwie warmińsko-mazurskim w latach 1991–2010

Praca dotyczy kształtowania się warunków anemometrycznych w czterech miejscowościach województwa warmińsko-mazurskiego, zróżnicowanych pod względem warunków fizjograficznych. Celem podjętych badań była analiza przebiegu warunków anemometrycznych w latach 1991– 2010 pod względem różnych klas prędkości, na podstawie 360-stopniowej róży wiatrów. Uwzględniono także częstość występowania cisz atmosferycznych w badanym okresie. Dane wyjściowe dotyczące średnich prędkości i kierunków wiatru dla stacji meteorologicznych w Elblągu, Kętrzynie, Mikołajkach i Olsztynie uzyskano z IMGW-PIB. Na podstawie analizy warunków anemometrycznych w badanym 20-leciu stwierdzono, że największe średnie prędkości wiatru występowały w Kętrzynie (3,5 m•s<sup>-1</sup>), a najmniejsze w Mikołajkach i Olsztynie (2,9 m•s<sup>-1</sup>). Spośród badanych miejscowości w Elblągu przeważały wiatry z kierunku południowego, a w pozostałych miejscowościach z zachodu i południa. Cisze atmosferyczne najczęściej występowały w Olsztynie (7,4%).

Czasopismo: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Zróżnicowanie zbiorowisk muraw psammofilnych w południowo-wschodniej Polsce

Na podstawie 143 zdjęć fitosocjologicznych, wykonanych w latach 2009–2010 w zbiorowiskach muraw napiaskowych na terenie województwa podkarpackiego i południowo–wschodniej Lubelszczyzny metodą Brauna-Blanqueta, wyróżniono sześć zespołów oraz trzy zbiorowiska, które zaliczono do klasy Koelerio glaucae-Corynephoretea canescentis Klika in Klika et Novak 1941. Na podstawie składu florystycznego zdjęć fitosocjologicznych obliczono metodą fitoindykacyjną Ellenberga średnie wartości wskaźników ekologicznych (L – nasłonecznienie, T – warunki termiczne, F – uwilgotnienie gleby, R – odczyn, N – zasobność gleby w azot), a następnie średnie dla wyróżnionych zbiorowisk.
Płaty zespołu Spergulo vernalis-Corynephoretum (R.Tx. 1928) Libb. 1933 dominowały na najlżejszych piaskach nieużytków porolnych niżowych regionów województwa podkarpackiego. Zespoły i zbiorowiska ze związków Koelerion glaucae (Volk 1931) Klika 1935 oraz Vicio lathyroidis-Potentillion argenteae Brzeg in Brzeg et M. Wojt. 1996 występowały głównie na Lubelszczyźnie. Zbiorowiskiem pośrednim między fitocenozami związków Corynephorion Klika 1934 i Koelerion glaucae (Volk 1931) Klika 1935 był Festuco-Thymetum serpylli (R.Tx. 1928) Kornaś 1957. Najmniej zaawansowanym w rozwoju sukcesyjnym był pionierski zespół Spergulo Corynephoretum typicum (R.Tx. 1928) Libb. 1933 Czyżewska 1992 typicum w wariancie typowym, a najbardziej – zespół Diantho-Armerietum Krausch 1959. Skład gatunkowy wyróżnionych zespołów i zbiorowisk bardziej różnicowały czynniki edaficzne niż klimatyczne ocenione metodą fitoindykacyjną. W fitocenozach badanego terenu stwierdzono 142 gatunki roślin naczyniowych oraz 15 gatunków mchów i porostów. Zagrożeniem dla muraw zespołu Spergulo vernalis-Corynephoretum R.Tx. 1928) Libb. 1933 jest sukcesja leśna oraz budownictwo mieszkaniowe i rekreacyjne, a dla pozostałych dodatkowo wydobywanie piasku, deptanie oraz zrywanie gatunków leczniczych.

Czasopismo: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Wybrane zagadnienia przemian funkcjonalnych i przestrzennych gmin podmiejskich na przykładzie gminy Dobrzeń Wielki

W ostatnich latach obserwuje się znaczne przekształcenia funkcjonalne oraz przestrzenne wsi. Podlegają im przede wszystkim wsie położone w bezpośrednim sąsiedztwie aglomeracji miejskich. O atrakcyjności lokowania na terenie wsi domostw osób pracujących w mieście decydują takie czynniki, jak: bliskość miejsca pracy, dogodne połączenia komunikacyjne, atrakcyjne ceny działek budowlanych oraz przyjazne warunki bytowania bliżej natury. W artykule zaprezentowano wyniki analiz dotyczących gminy Dobrzeń Wielki, znajdującej się w bezpośrednim sąsiedztwie Opola. Wykorzystano badania procesów demograficznych, rodzajów zabudowy, sposobu urządzania terenu, lesistości oraz ochrony krajobrazu.  Krajobraz jest sumą elementów przyrodniczych oraz antropogenicznych i o jego typie decyduje stosunek udziału tych elementów. Zachwianie proporcji otwartych przestrzeni uprawnych i zajętych przez substancję budowlaną ma niekorzystny wpływ na jakość życia na wsi, jednocześnie rzutując na aspekt wizualny. Charakter, skala, zagęszczenie nowo powstałej substancji mieszkaniowej kreuje nowy krajobraz osiedli wiejskich, które formą skłaniają się ku terenom miejskim. Przyczyn tych zjawisk jest kilka. Powstaje między innymi zabudowa nieuporządkowana, o różnej formie, skali i kolorystyce, między innymi na skutek wytyczania kilkuarowych działek budowlanych i braku standardów urbanistycznych. Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego nie zapewniają utrzymania charakteru zabudowy. Ponadto na przyległe do miast tereny wiejskie wkracza zabudowa usługowa i przemysłowa o odmiennej od zabudowy wiejskiej formie, technologii budowy i kubaturze. Estetyka i regionalizm powoli zaczynają być doceniane jedynie w obiektach związanych z usługami gastronomicznymi, rozrywkowymi oraz rekreacją. W gminie Dobrzeń Wielki obserwujemy pełne spektrum problemów przekształceń krajobrazu wiejskiego, wynikających z oddziaływania miasta na przyległe tereny wiejskie.

Czasopismo: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Oczyszczalnie ścieków z małej przetwórni owocowo-warzywnej w złożach gruntowo-roślinnych z przepływem pionowym

Badano skuteczność oczyszczania ścieków z małej przetwórni owocowo-warzywnej w 4 złożach gruntowo-roślinnych z przepływem pionowym, porośniętych trzciną. W ściekach tych, ubogich w azot i fosfor, głównym zanieczyszczeniem była substancja organiczna. Jej zawartość, wyrażona w BZT<sub>5</sub> i ChZT, wynosiła odpowiednio 1 500-8 000 i 2 000-13 000 g O<sub>2</sub>·m-³. Największą skuteczność oczyszczania osiągnięto na wpracowanym złożu piaskowym, znoszącym zadowalająco obciążenia tą substancją wyrażone w BZT<sub>5</sub> do ok. 90 g O<sub>2</sub>·m-²·d-¹ i w ChZT - do ok. 110 g O<sub>2</sub>·m-²·d-¹. W przypadku wpracowującego się złoża piaskowo-żwirowego, wskaźniki te wyniosły tylko około 50 i 70 g O<sub>2</sub>·m-²·d-¹. Zastosowanie na takim samym złożu wzbogacania ścieków azotem, zmniejszającego stosunek BZT<sub>5</sub> : N z około 200 do 70 powodowało zwiększenie wartości tych wskaźników odpowiednio do około 70 i 90 g O<sub>2</sub>·m-²·d-¹. Wyniki te osiągnięto, gdy temperatura odpływów ze złóż była większa niż 5°C. W przypadku temperatury 4-4,5°C wystarczającą skuteczność zapewniło zmniejszenie obciążenia złóż wyrażonego w BZT<sub>5</sub> do ok. 50 g O<sub>2</sub>·m-²·d-¹ i w ChZT - do ok. 70 g O<sub>2</sub>·m-²·d-¹.

Czasopismo: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Jakość wód powierzchniowych w turystycznych obszarach Karpat Zachodnich. Cz. 2. Koncentracja działalności gospodarczej związanej z obsługą ruchu turystycznego

Badania prowadzono w latach 2002-2005 w cennych pod względem przyrodniczym terenach karpackich. Ich celem było określenie koncentracji działalności gospodarczej związanej z obsługą ruchu wczasowo-aturystycznego na wybranych obszarach Podhala oraz jakości wód powierzchniowych odpływających z tego obszaru. Badaniami objęto zlewnie Białego i Czarnego Dunajca oraz Białki, istotnie różniące się liczbą napływających turystów. Stwierdzono, że najbardziej intensywną działalność gospodarczą prowadzi się na typowo turystycznych obszarach zlewni Białego Dunajca. W Zakopanem liczba podmiotów gospodarczych w przeliczeniu na 1 000 stałych mieszkańców wynosiła 165, a w Poroninie, Białym Dunajcu i Kościelisku 60-78. W rolniczej gminie Czarny Dunajec wskaźnik ten utrzymywał się na znacznie niższym poziomie i wynosił 26 podmiotów gospodarczych na 1 000 mieszkańców. Konsekwencją takiej działalności gospodarczej było znacznie większe stężenie substancji chemicznych w wodach Białego Dunajca niż Czarnego Dunajca i Białki. Stężenie PO<sub>4</sub> było ok. 3,3 razy, N-NO<sub>3</sub> ok. 1,4, Na 1,2-6,0 i Cl do 2,0 razy większe.

Czasopismo: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Jakość wód powierzchniowych w turystycznych obszarach Karpat Zachodnich. Cz. 1. Dynamika ładunku substancji chemicznych w płynnych odpadach bytowych

W pracy przedstawiono wyniki badań prowadzonych w latach 2002-2005 na obszarze zlewni górnego Dunajca, administracyjnie obejmującej miasto Zakopane oraz gminy: Kościelisko, Poronin, Biały Dunajec, Szaflary i Bukowina Tatrzańska. Badania dotyczyły wartości BZT<sub>5</sub>, ChZT, obciążenia N, P, K, Cl oraz zawiesiną ogólną wnoszonymi wraz z płynnymi odpadami bytowymi, pochodzącymi od stałych mieszkańców i turystów. Określano je na podstawie badań ruchu turystycznego, zwłaszcza wielkości bazy noclegowej i jej wykorzystania. Najwięcej osób przybywa do Zakopanego (424 os.·km-² ·rok-¹), w lutym liczba turystów może sięgać 1056 os·km-², łącznie ze stałymi mieszkańcami jest to 1480 os·km-². Efektem tego są bardzo duże ładunki składników pochodzenia bytowego. Średnia roczna wartość ChZT wynosiła 15,86 t O<sub>2</sub>km-²·rok-¹, z czego mająca związek z ruchem turystycznym - 8,97 t O<sub>2</sub>·km-²·rok-¹. Obciążenie zawiesiną i wartość BZT<sub>5</sub> utrzymywały się na niższym, ale również znacznym poziomie, z zachowaniem podobnych proporcji, jak w przypadku ChZT. W lutym wartości ChZT i BZT<sub>5</sub>, mające związek z ruchem turystycznym, były 2,49 razy większe niż wygenerowane przez stałych mieszkańców i wynosiły odpowiednio 1,43 i 1,20 t O<sub>2</sub>·km-²·miesiąc-¹. Na omawianym obszarze tylko 38% ludności korzysta z oczyszczalni ścieków. Napływ turystów przyczynia się do przeciążenia istniejących oczyszczalni. Zwiększa się również ilość ścieków odprowadzanych do środowiska w sposób niekontrolowany, co pogarsza jakość wód powierzchniowych, czego efektem jest okresowe zamykanie przez służby sanitarne ujęcia wody dla Nowego Targu w Szaflarach, na rzece Biały Dunajec.

Czasopismo: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Potencjalne zagrożenie suszą rolniczą w północnej części województwa małopolskiego

Zjawisko suszy jest złożonym procesem zachodzącym w środowisku przyrodniczym. Prowadzi do zmniejszenia zasobów wodnych i powolnego wyczerpywania się wód w zlewni. W następstwie suszy atmosferycznej pojawia się tzw. susza glebowa. Dalszy brak opadów prowadzi do suszy rolniczej, negatywnie wpływającej na produkcję roślinną. Od wielu lat IUNG-PIB w Puławach prowadzi system monitoringu suszy rolniczej (SMSR) w Polsce. Na podstawie klimatycznego bilansu wodnego KBW – wskazuje on na obszary, w których wystąpiło zagrożenie suszą w stosunku do konkretnych roślin uprawnych w warunkach określonej struktury gleb. Celem pracy była ocena potencjalnego zagrożenia suszą rolniczą w wybranych obszarach administracyjnych województwa małopolskiego. Szczególnie przeanalizowane zostały powiaty olkuski, miechowski, proszowicki i dąbrowski, jako te, w których wielkość opadu na tle średniej dla województwa jest najmniejsza. Do analizy wykorzystano wspomniany wskaźnik KBW oraz wskaźnik glebowy Wg, opisujący strukturę gleb. Uzyskano w ten sposób progowe wartości KBWg, które uśredniono wagowo, uwzględniając strukturę upraw polowych. Tak otrzymano średnioważone progowe wartości klimatycznego bilansu wodnego KBWs, które podzielono na cztery kategorie zagrożenia suszą. Z analizy wynika, że zagrożenie to nie jest znaczące, a tam, gdzie ono wystąpiło, znaczenie produkcji rolniczej jest stosunkowo niewielkie. Wykazano także, że potencjalne zagrożenie suszą w większym stopniu zależy od czynnika glebowego, niż od samej struktury uprawowej, chociaż nie jest ona oczywiście bez znaczenia.

Czasopismo: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka