rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
„I zawsze w sercu obraz twój nosić będę…” – kobiety w pieśniach Mordechaja Gebirtiga

Mordechaj Gebirtig (1877-1942), robotnik, stolarz, kupiec, poeta, aktor. Ze względu na niewielką ilość faktów biograficznych z jego życia, jego twórczość stała się jedynym źródłem informacji o latach życia poety. Debiutował w 1905 roku w krakowskim czasopiśmie „Socjaldemokrat”, piętnaście lat później ukazał się jego pierwszy tomik poezji Folkstimlech (Melodia ludowa), składający się z dwudziestu wierszy. Wydany w 1936 roku zbiór Majne lider (Moje pieśni) zawierał pięćdziesiąt cztery teksty piosenek wraz z melodiami (lata 1920‑1936). Analiza dorobku Gebirtiga, poza ujawnieniem jego biograficznych tajemnic, pozwala na stworzenie typowego portretu żydowskiej kobiety – od narodzin do śmierci. W twórczości poety zdaje się odbijać każdy etap: dzieciństwo, młodość, małżeństwo, macierzyństwo i starość. Powyższy cytat z ballad Mordechaja Gebirtiga ilustruje kobiety w różnych scenach. Wyłaniający się obraz wydaje się nie być jednorodny i klarowny, w dużej mierze determinują go ograniczenia wspólnotowe, z jakimi zetknęły się wszystkie te kobiety. Po prostu odgrywają role, które im przydzielono. Córki mogą być albo posłuszne, albo zbuntowane, żony – pokorne, niezadowolone, wymagające, panny są wspaniałe, piękne, kochające, przywołujące wspomnienia miłosne, czasem nawet upadłe… Takie jest życie. Można powiedzieć, że nie ma w tym nic nowatorskiego – zwyczajność i rzeczywistość. Ale w tym pozornie zwyczajnym i realistycznym portrecie jest cecha wyjątkowa i osobliwa: wyidealizowana wizja matki. Prawdziwe sanktuarium tradycji żydowskiej, chroniące rodzinę, wiarę i wszystkie najcenniejsze cnoty.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Cmentarze żydowskie i synagogi na terenie województwa warmińsko-mazurskiego – historia, stan obecny

Żydzi na terenie państwa krzyżackiego, a później Prus Książęcych i Warmii, nie mieli prawa do osiedlania się, poza kilkoma wyjątkami. Prawo to otrzymali po ogłoszeniu „Judenediktu” w 1812 r. Jednak ludność wyznania żydowskiego stanowiła nieliczne społeczeństwo. II wojna światowa przyniosła zagładę tej społeczności. W krajobrazie kulturowym Warmii i Mazur zachowały się nieliczne ślady kultury materialnej, jakimi są domy modlitwy, synagogi i cmentarze. Większość bożnic została zniszczona podczas „Nocy Kryształowej” w listopadzie 1938 r., a lwia część cmentarzy została zniszczona po II wojnie światowej. Jedynymi pozostałościami są zachowane i chronione dobra kultury materialnej, prezentujące spuściznę żydowską w tym regionie.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Żydowskie ślady na Środkowym Nadodrzu

Artykuł dotyczy pozostałości po obecności ludności żydowskiej na Środkowym Nadodrzu. Autorka krótko opisuje polsko-niemiecką współpracę w akcie ratowania dziedzictwa kulturowego na badanym terenie oraz działalność organizacji społecznych i szkół uczestniczących w tym przedsięwzięciu.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Liczba ludności żydowskiej w wykazie statystycznym województwa lubelskiego z 1819 r.

Dane statystyczne dotyczące ludności żydowskiej w Polsce są istotnym elementem badania ich historii na tym terenie. Lata 1800-1825 to czas zanikania kahałów (m.in. Kalinowszczyzna, Nowy Kazimierz, Zbyczyn, Włostowo) na terenie województwa lubelskiego w wyniku ruchów demograficznych i zmiany przepisów administracyjnych. W tym samym czasie powstawały nowe gminy (m.in. w Puławach, Wąwolicy, Kamionce, Michowie). Nieopublikowany dotąd materiał z 1819 r., będący własnością Archiwum Państwowego w Lublinie, jest istotnym uzupełnieniem aktualnej wiedzy o dynamice demograficznej społeczności żydowskiej ówczesnej Lubelszczyzny.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Inwentarz pozostałości po Berku Wejssie jako źródło do badań nad aktywnością gospodarczą i życiem codziennym kupiectwa żydowskiego w Królestwie Polskim w drugiej połowie XIX w.

Analizowane źródło, testament jednego z najbogatszych Żydów województwa lubelskiego, to wyjątkowy akt notarialny. Stanowi istotne źródło do badania życia codziennego i stanu ekonomicznego zamożnej warstwy kupców żydowskich w Królestwie Polskim w drugiej połowie XIX wieku. Dokument jest również dobrym narzędziem do zbadania oficjalnego trybu realizacji testamentu Berka Wejjsa.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Raport na temat zajść antysemickich w Zamościu 28-30 grudnia 1918 roku (ze spuścizny Israela Cohena w YIVO Institute for Jewish Research)

Analizowany dokument dotyczy zamieszek antysemickich, które miały miejsce w Zamościu w ostatnich dniach grudnia 1918 roku. Były one wynikiem próby przejęcia władzy przez grupę grupę zrewolucjonizowanych żołnierzy garnizonu zamojskiego. Sprawozdanie z tych zamieszek jest jednym z nielicznych dokumentów rzucających światło na te wydarzenia.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Malarstwo Żydów Polskich z kolekcji prywatnej, opr. Waldemar Odorowski, Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym, Kazimierz Dolny 2008, ss. 128

Jesienią 2008 roku w Kamienicy Celejowskej Oddziale Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym zorganizowano wystawę zatytułowaną „Malarstwo Żydów Polskich z kolekcji prywatnej”. Wernisaż ekspozycji inaugurował równocześnie I Kongres Sztuki Żydowskiej, który został przygotowany przez Polskie Stowarzyszenie Sztuki Orientu – Sekcja Sztuki Żydowskiej i Izraelskiej. Te dwa wydarzenia nie przypadkowo miały miejsce w Kazimierzu Dolnym. Miasto to w okresie międzywojnia obok Zakopanego, Krzemieńca, Druskiennik było siedzibą żydowskiej kolonii artystycznej. Co więcej, w środowisku kazimierskim wspólnie tworzyli artyści polscy i żydowscy, czyniąc miasteczko miejscem rzeczywiście integrującym te dwa narody. Wystawie towarzyszył album-katalog pod tym samym tytułem.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Jonasz Stern (1904-1988). Powrót do Lwowa. Krajobraz milczenia (Katalog wystawy). Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie, Sopot 2008

Latem 2005 r. Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie zorganizowała pierwszą od wielu lat indywidualną ekspozycję prac Jonasza Sterna, jednego z najlepszych polskich artystów żydowskiego pochodzenia, współtwórcę I Grupy Krakowskiej, wykładowcę i rektora ASP w Krakowie. Wystawie towarzyszył katalog pt. Stulecie Sterna. Prace Jonasza Sterna (1904-1988) z lat 30.-80., który został opatrzony wstępem autorstwa Włodzimierza Nowaczyka. Ze względu na duże zainteresowanie ekspozycją środowiska artystycznego w Polsce oraz na Ukrainie organizator wystawy postanowił kontynuować projekt, przenosząc wystawę do Muzeum Narodowego im. Andrzeja Szeptyckiego we Lwowie, którą można było tam oglądać na przełomie lipca i sierpnia 2008 r. Prezentacja prac stanowiła swego rodzaju „powrót do korzeni” artysty, bowiem właśnie w tym mieście Stern stawiał swe pierwsze kroki malarskie w pracowni u prof. Gajewskiego. Wystawie towarzyszył katalog pt. Jonasz Stern (1904-1988). Krajobraz milczenia. Powrót do Lwowa. W artykule omówiono wspomnianą publikację, przytaczając nieco faktów z życia i twórczości Sterna.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
3-4 Listopada 1943. Erntefest. Zapomniany epizod Zagłady, red. W. Lenarczyk, D. Libionka, Państwowe Muzeum na Majdanku, Lublin 2009

W 2009 roku na rynku książkowym ukazała się ważna publikacja traktująca o Zagładzie Żydów na Lubelszczyźnie pt. 3-4 listopada 1943. Erntefest. Zapomniany epizod Zagłady pod redakcją Dariusza Libionki oraz Wojciecha Lenarczyka, pracowników działu naukowego Państwowego Muzeum na Majdanku. Rzecz dotyczy istotnego epizodu Zagłady – wydarzeń, które miały miejsce w obozie koncentracyjnym na Majdanku oraz w obozach pracy w Trawnikach i Poniatowej w dniach 3-4 listopada 1943 r. Operacja oznaczona kryptonimem „Erntefest” (pol. dożynki) była etapem finalnym prowadzonej od wczesnej wiosny 1942 r. operacji „Reinhardt”. W ciągu zaledwie dwóch dni zamordowano wówczas ponad 42 tys. więźniów żydowskich. Publikacja wydana przez Państwowe Muzeum na Majdanku stanowi zbiór artykułów, których autorami są historycy zajmujący się zawodowo tematyką Holokaustu: Tomasz Kranz, Wojciech Lenarczyk, Piotr Weiser, Alina Skibińska, Witold Mędykowski, Ryszard Gicewicz, Dariusz Libionka, Robert Kuwałek, Jochen Böhler. Artykuł zgrabnie wyłuskuje z niej najciekawsze spostrzeżenia i wątki, przybliżając odbiorcy zagadnienia związane z Operacją „Dożynki”.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Idith Zertal, Naród i śmierć. Zagłada w dyskursie i polityce Izraela, TAiWPN Universitas, Kraków 2010

Autorka artykułu recenzuje książkę Idith Zertal, Naród i śmierć. Zagłada w dyskursie i polityce Izraela. Została ona opublikowana w języku hebrajskim w 2002 roku pod oryginalnym tytułem HaUmah ve HaMavet, Historia, Zikaron, Politika przez izraelskie wydawnictwo Dvir. Polska wersja językowa ukazała się dopiero w 2010 roku nakładem krakowskiego wydawnictwa Universitas. Tłumaczenie zostało opracowane przez Jana Marię Kłoczowskiego. Autorka niniejszej publikacji zaznacza jednak, iż przekład został dokonany na podstawie wersji angielskiej i francuskiej tekstu, co może stanowić wadę polskiej publikacji, gdyż nierzadko sens ukryty między słowami może ulec przekształceniu przy przekładach z kolejnych języków. W tekście skrupulatnie omawia ona poszczególne rozdziały recenzowanej publikacji, wskazując zarówno zalety, jak i mankamenty pracy Zertal.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Grzegorz Janusz, Ochrona praw mniejszości narodowych w Europie, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2011

W artykule omówiono książkę Grzegorza Janusza Ochrona praw mniejszości narodowych w Europie, autora wielu prac dotyczących mniejszości narodowych i uznanego eksperta w dziedzinie dotyczącego ich prawodawstwa. Autor recenzji zauważa, że pozycja ta stanowi obszerne studium funkcjonowania europejskiego systemu ochrony wszelkiego rodzaju mniejszości narodowych1. Podnosi także, iż w publikacji wnikliwej analizie zostały poddane m.in. fundamenty prawne określonych systemów, mechanizmy kontroli przestrzegania zobowiązań, a także poszczególne umowy bilateralne dotyczące tej dziedziny ustawodawstwa. Podkreśla, że studium ma układ problemowy, z uwzględnieniem następstwa chronologicznego pojawiania się poszczególnych aktów prawnych, i składa się z siedmiu rozdziałów oraz że opatrzone jest wykazem tabel, map i zdjęć oraz indeksem osobowym. Następnie omawia szczegółowo wspomniane części książki.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Przyszła wojna – dylematy i wyzwania

Jaka będzie przyszła wojna – to pytanie zadają sobie wojskowi, politycy, naukowcy i zwykli obywatele. jest powszechna zgoda, że będzie ona na pewno inna niż te, które miały miejsce w XX wieku. Na przyszłym polu walki liczebność wojska będzie miała drugoplanowe znacznie. Liczyć się będzie rozpoznanie, świadomość sytuacyjna, precyzja rażenia, a przede wszystkim skuteczność działań i pokonanie przeciwnika przy najmniejszych startach własnych. Osiągnięcie tych celów będzie możliwe dzięki nowoczesnym technologiom militarnym. Sprawią one, że nawet największe armie świata muszą się liczyć z nowym typem uzbrojenia, które błyskawicznie lokalizuje i dopada przeciwnika, bez względu na dystans i środki obrony. Zeby przeżyć i pokonać przeciwnika trzeba oprócz klasycznej broni kinetycznej mieć w zapasie inne nowocześniejsze i bardziej skuteczne systemy wsparcia i uzbrojenie umożliwiające niszczenie obiektów na lądzie, morzu i w kosmosie. Kosmos staje się areną współczesnego i perspektywicznego pola walki. Celem artykułu jest zaprezentowanie kierunków rozwoju nowoczesnych systemów broni, ze szczególnym zwróceniem uwagi na broń w kosmosie.

Czasopismo: Facta Simonidis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie
Mocarstwa w kryzysie. Mocarstwa drugiego rzędu w późnowestfalskim środowisku międzynarodowym

Podstawowym celem artykułu jest analiza ewolucji struktury podmiotowej późnowestfalskiego środowiska międzynarodowego. Zaproponowana kategoryzacja została stworzona na podstawie teorii dynamiki siły obejmującą zarówno praktykę międzynarodową, jak i refleksję naukową w celu odzwierciedlenia zmian narastających od końca zimnej wojny. W jego ramach zostaną zweryfikowane następujące hipotezy badawcze. Po pierwsze, mocarstwa drugiego rzędu charakteryzowane są głównie poprzez niewielką asymetrię dodatnią posiadanego potencjału siły oraz przedłużający się kryzys wewnętrzny. Po drugie, państwa należące do niniejszej kategorii funkcjonują optymalnie wyłącznie w koniunkcji z funkcjonowaniem hipermocarstwa. Po trzecie, główną funkcją mocarstw drugiego rzędu jest stabilizacja środowiska międzynarodowego poprzez rozpraszanie potencjału mocarstw wyższego rzędu zmierzających do osłabienia lub zastąpienia hipermocarstwa.

Czasopismo: Facta Simonidis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie
Perspektywy rozwoju stosunków Unia Europejska – Ukraina

Artykuł skupia się na analizie perspektyw rozwoju stosunków Ukrainy z Unią Europejską. Szczególną uwagę poświęcono omówieniu istniejących trendów współpracy, kwestii UE w deklaracjach i programach kluczowych aktorów politycznych na Ukrainie, jak również podsumowaniu zachodzących tam zmian systemowych. Podjęto również próbę wyjaśnienia wybranych wydarzeń i decyzji mających wpływ na kształt stosunków na linii UE-Ukraina ze szczególnym uwzględnieniem perspektyw ich rozwoju w kontekście ustaleń zawartych w umowie stowarzyszeniowej oraz w świetle wyborów parlamentarnych i prezydenckich z 2019 roku.

Czasopismo: Facta Simonidis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie
Filary (zasady) prawa autorskiego w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z lat 2016 – 2017 na tle współczesnych trendów w prawie prywatnym

Współczesne prawo autorskie musi się zmierzyć z wyzwaniami wynikłymi z dynamicznego rozwoju nowoczesnych technologii. Do zrealizowania ma cztery zadania. Po pierwsze, musi chronić przyrodzone prawo autora do własności rezultatów swojego wysiłku. Po drugie, autor zasługuje na wynagrodzenie za korzystanie z jego pracy, co z kolei stanowi zachętę do tworzenia – będącą trzecią główną zasadą nowoczesnego prawa autorskiego. I wreszcie autorów powinno się zachęcać do publikowania swoich dzieł, gdyż stymuluje to rozwój nauki i kultury. Z powyższych zasad (filarów) przynajmniej trzy pojawiają się w orzecznictwie Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej za lata 2016/2017 – I, II i IV. Trybunał stara się przede wszystkim zagwarantować autorom stosowne wynagrodzenie. Jednak podkreśla się trudność odseparowania uprawnień majątkowych i osobistych. I rzeczywiście zaprezentowana analiza prowadzi do wniosku, iż zlewają się one. Już wcześniej podkreślano, że organy Wspólnot wniosły istotny wkład w kształtowanie wzorców ochrony prawa autorskiego będących odpowiedzią na rozkwit nowych technologii. W naszej analizie zauważalna jest tendencja zrównywania prawnego tradycyjnie produkowanych utworów z ich cyfrowymi odpowiednikami.

Czasopismo: Facta Simonidis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie
Panelowa baza danych o spółkach notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie dla potrzeb analiz finansowych

Weryfikacja hipotez (teorii) finansowych wymaga odpowiednich danych. Taki wymóg spełniają dane panelowe, które umożliwiają wykorzystanie obserwacji z wielu podmiotów w wielu okresach. W pracy omówiono własności skonstruowanego przez autorów panelu niezbilansowanego 112 spółek krajowych, z wyłączeniem banków, które w końcu 2019 roku były notowane przynajmniej przez 3 lata a więc weszły na GPW nie później niż 31 grudnia 2016 roku. Spółki w skonstruowanym panelu zostały opisane za pomocą 76 tys. wartości liczbowych. Należy podkreślić, że to nie wyczerpuje możliwości jakie daje panel, gdyż mając zapisane w panelu zmienne można tworzyć, w zależności od potrzeb badawczych, kolejne zmienne.

Czasopismo: Facta Simonidis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie
Struktura i liczebność szkół powszechnych na terenie okręgu szkolnego lubelskiego w latach 1945-1947

Proces niszczenia majątku szkolnego rozpoczął się wraz z okupacją hitlerowską i trwał przez cały jej okres. Wiele budynków szkolnych zostało zupełnie zniszczonych. Część uległa znacznej dewastacji i wymagała natychmiastowego remontu, a nieliczne z tych, które zachowały się w stanie względnie dobrym, zajęła ludność cywilna na mieszkania. Z chwilą wyzwolenia spod okupacji hitlerowskiej ośrodki miejskie stały się miejscem stacjonowania polskich i sowieckich oddziałów wojskowych. Budynki szkolne ze względu na swoje rozmiary często przeznaczano na koszary wojskowe bądź szpitale dla rannych żołnierzy. W następstwie tych działań w wielu miejscowościach nie było lokalu, w którym można by prowadzić zajęcia szkolne.

Czasopismo: Krakowskie Studia Małopolskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Zastosowanie modelu samoselekcji próby do opisu procesu podejmowania decyzji dywidendowych, na przykładzie spółek notowanych na GPW w Warszawie

Model częściowych dopasowań Lintnera opisuje zależność wypłacanej dywidendy za dany rok od dochodu w tymże roku i dywidendy za poprzedni rok, i pozwala zidentyfikować długoterminową politykę dywidendową spółki. Do większości badań dobierane są spółki, które przez cały analizowany okres wypłacają dywidendy. Dobór próby nie jest losowy, a więc estymator parametrów modelu Lintnera jest niezgodny. Jest to problem samoselekcji próby, którego rozwiązanie w postaci dwurównaniowego modelu zaproponował Heckman. W przypadku modelowania polityki dywidend składa się on z równania selekcji, które jest probitowym modelem skłonności do wypłat oraz równania wynikowego, będącego modelem Lintnera. Kluczowa jest istotność zależności pomiędzy resztami obu równań, co oznacza, że wystąpił problem samoselekcji, który „rozwiązał” model. W pracy możliwości zastosowania modelu samoselekcji próby do opisu procesu podejmowania decyzji dywidendowych pokazano na przykładzie spółek notowanych na GPW w latach 1998–2020.

Czasopismo: Facta Simonidis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Aktywność zawodowa osób z grupy Silversów uczestniczących w kształceniu permanentnym we współczesnej Polsce

W artykule analizie poddano sytuację osób w wieku 55-64 lat w Polsce, popularnie nazywanych Silversami, w kontekście pracy zawodowej oraz uczestnictwa w kształceniu permanentnym. Celem przeprowadzonych badań było zweryfikowanie tezy o istnieni związku pomiędzy udziałem w kształceniu lub szkoleniach a zatrudnieniem osób w wieku 55-64 lat. W badaniu wykorzystano statystykę opisową, w tym współczynnik korelacji rho Spearmana oraz test normalności Shapiro-Wilka. Analizę oparto na danych rocznych zgromadzonych przez GUS w okresie od 2010 do 2020 roku. Rezultaty badań wykazały, że odsetek osób uczestniczących w kształceniu lub szkoleniach, mimo wahań w czasie, w latach 2010-2020 wzrósł, a z przeprowadzonej analizy można wysnuć wniosek, że wzrost udziału osób uczestniczących w kształceniu lub szkoleniu jest bardzo silnie związany ze wzrostem wskaźnika zatrudnienia w analizowanej grupie wiekowej.

Czasopismo: Facta Simonidis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Linia polityczna gazety „Przełom” Poalej Syjon Lewicy w latach 1946-1949

Poalej Syjon Lewica była ugrupowaniem reprezentującym skrajnie lewicowy odłam syjonizmu. Jej członkowie opowiadali się za sojuszem ze Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich i doceniali zmiany zachodzące w powojennej Polsce. Aktywiści Poalej Syjon Lewicy optowali za powstaniem w Palestynie jednego, dwunarodowego państwa i z szacunkiem podchodzili do dorobku kultury języka jidysz. W powojennej Polsce stronnictwa żydowskie drukowały gazety w trzech językach: polskim, hebrajskim oraz jidysz. Gazeta „Przełom” była wydawana od 1946 do 1949 r. Adres wydawniczy znajdował się w Warszawie, numer gazety liczył średnio 12 lub 16 stron. Wśród osób publikujących artykuły byli m.in. Adolf Berman, Henryk Wasser oraz Leopold Weber.

Czasopismo: Facta Simonidis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Obraz mniejszości żydowskiej na łamach „Gazety Piotrkowskiej” (1921-1923)

Tygodnik „Gazeta Piotrkowska” ukazywał się w Piotrkowie Trybunalskim w latach 1921-1923. Reprezentował poglądy Związku Ludowo-Narodowego (Narodowej Demokracji). Dużo uwagi poświęcono sprawom żydowskim. Pismo uważało, że Żydzi krzywdzą Polskę. Podkreślano żydowskie pochodzenie działaczy komunistycznych. Żydom przypisywano najgorsze cechy. Porównywano ich do pasożyta żerującego na innych narodach. Jednocześnie podkreślano ich zamiłowanie do pieniędzy, najczęściej rzekomo uzyskiwanych nieuczciwie. Nie była to już wieloletnia niechęć do religii żydowskiej (antyjudaizm), ale myślenie czysto rasistowskie, zgodnie z którym asymilacja była niemożliwa, zmiana wyznania bez znaczenia, a „krew żydowska” miała infekować „krew aryjską”. Ruch komunistyczny i rewolucję bolszewicką w Rosji utożsamiano z Żydami, posuwając się nawet do absurdalnego stwierdzenia, że „bolszewizm i judaizm to jedno”. „Gazeta Piotrkowska” wykorzystywała także popularne wówczas antysemickie falsyfikaty. Przypominano żydowskie pochodzenie przeciwników politycznych Narodowej Demokracji. Nie wspominano o Żydach, którzy walczyli o niepodległą Polskę (w I wojnie światowej i wojnie polsko-radzieckiej). A przecież mieszkali też w Piotrkowie. Antysemicka propaganda „Gazety Piotrkowskiej” nie przyniosła oczekiwanego efektu. Od 1 września 1923 r. tygodnik przestał się ukazywać „z powodu przejściowych trudności finansowych”.

Czasopismo: Facta Simonidis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Rosja jako imperium „Formy” w pismach Cypriana Norwida

Celem artykułu jest analiza historiozoficznych refleksji Norwida na temat Rosji, w których kluczową rolę odgrywa metaforyka oparta na zależności między ,,formą” a ,,treścią”, przekładająca się na popularny też w pismach poety motyw relacji ,,słowo” – ,,litera” czy duch – ciało. Carska, zaborcza Rosja jawi się w analizowanych fragmentach, przede wszystkim z poematu Niewola, jako imperium ,,formy”, co ma w tym wypadku oznaczać dominację formalizmu i szeroko pojętego zniewolenia nad duchową treścią. Rosja w oczach Norwida, podobnie jak imperialny Rzym, stanowiła wyraźną opozycję do ducha wolności, narodu czy człowieczeństwa. Prezentowana wizja poeta wpisuje się w nurty popularne w dziewiętnastowiecznym piśmiennictwie.

Czasopismo: Studia Norwidiana
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo