rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Ocena strat materialnych na terenach zagrożonych powodziami w małych miastach województwa łódzkiego

Celem badań jest ocena poziomu ryzyka powodziowego w kategoriach potencjalnych strat materialnych dla terenów zagrożonych powodziami, na przykładzie Działoszyna, Poddębic, Sulejowa, Uniejowa i Warty. Są to małe miasta położone w województwie łódzkim, które uzyskały duży lub bardzo duży poziom ryzyka powodziowego w metodologii wykorzystanej w Planie operacyjnym ochrony przed powodzią dla województwa łódzkiego (2013). Za tereny zagrożone powodzią, przyjęto w pracy zarówno obszary szczególnego, jak i potencjalnego zagrożenia powodzią, które zostały wyznaczone na mapach zagrożenia powodziowego. Oceny strat materialnych dokonano zgodnie z wytycznymi zawartymi w Rozporządzeniu Ministra Środowiska, Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, Ministra Administracji i Cyfryzacji oraz Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21 grudnia 2012 roku w sprawie opracowywania map zagrożenia powodziowego oraz map ryzyka powodziowego. Potencjalne straty materialne obliczono na podstawie analizy zagospodarowania terenów zagrożonych powodziami, przy wykorzystaniu Topograficznej Bazy Danych. Za pomocą metod GIS przedstawiono zarówno zagospodarowanie, jak i ocenę strat. Stwierdzono, że w granicach terenów szczególnego zagrożenia powodzią, najwyższe straty materialne są w Działoszynie oraz Uniejowie, co jest związane z istnieniem terenów usługowo-produkcyjnych i mieszkaniowych. Tereny potencjalnego zagrożenia powodzią znajdują się tylko w trzech badanych miastach (Sulejowie, Uniejowie i Warcie), przy czym największa powierzchnia terenów zabudowanych, a tym samym najwyższe potencjalne straty są w Sulejowie. Analiza poziomu ryzyka powodziowego jest bardzo ważna, gdyż umożliwia ona prowadzenie odpowiedniej polityki w zakresie ochrony przeciwpowodziowej (Borowska-Stefańska 2015ab).

Czasopismo: Space – Society – Economy
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki o polityce i administracji, nauki o zarządzaniu i jakości
Milionerzy – nowa grupa społeczna w regionie łódzkim

Przedmiotem tego opracowania jest przede wszystkim struktura przestrzenna milionerów w województwie łódzkim i jej zmiany w 2014 roku. Analizie poddano również ważniejsze rodzaje działalności gospodarczej osób najbogatszych. Na przykładzie Antoniego Ptaka przedstawiono drogę kariery społeczno-zawodowej przedstawicieli tej grupy społecznej. Problematyka ta jest rozważana na tle pozycji przypisanej najbogatszym elitom w teorii struktur i zmian społecznych, a także rankingów osób najzamożniejszych w Polsce i na świecie. Uwzględnione zostały przy tym dwie kategorie milionerów wyróżnione w oparciu o kryterium dochodowe i majątkowe. Cel pracy stanowi ustalenie wyróżniających właściwości struktury przestrzennej i układów terytorialnych cechujących najzamożniejszych mieszkańców województwa łódzkiego, dynamiki zmian ich liczebności, jak też głównych dziedzin aktywności ekonomicznej.

Czasopismo: Space – Society – Economy
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki o polityce i administracji, nauki o zarządzaniu i jakości
Recenzja książki: Dydaktyka i łowy. Księga Jubileuszowa dedykowana Profesorowi Władysławowi Dynakowi. Red. Ryszard Waksmund i Dorota Michułka. Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocław 2016

Ewelina Rąbkowska
        Uniwersytet WarszawskiWydział Polonistyki
        Abstract
        Ewelina Rąbkowska's review of Dydaktyka i łowy. Księga Jubileuszowa dedykowana Profesorowi Władysławowi Dynakowi. Eds. Ryszard Waksmund and Dorota Michułka. The book was published by Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocław, in 2016

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
Stylistyka nagrobków cmentarza dla zwierząt „Psi Los”

Zmiany w myśleniu o świecie manifestują się w zmianach dokonujących się w języku. Cmentarz dla zwierząt jest dobrym polem do obserwacji zmieniających się ludzko-zwierzęcych relacji. Bardzo różnorodne formy nagrobków i treść widniejących na nich inskrypcji, nieobwarowane formalnymi regulacjami czy jednolitą konwencją – choć niewątpliwie inspirowane wzorcem ludzkiego cmentarza – są świadectwem szczególnych więzi (przywiązania, przyjaźni, miłości), jakie łączyły zmarłe zwierzęta z ich opiekunami. Również świetnie dokumentują to, jak stopniowo zmienia się społeczny i kulturowy status zwierząt towarzyszących człowiekowi – jak przestają być one jedynie pozbawioną duszy żywą własnością, a stają się osobami, pełnoprawnymi członkami rodzin, zyskując prawo do szacunku, pamięci i godnego pochówku. Jednak zmiana ta jest procesem, który budzi opór, przejawiający się w próbach językowego rozdzielenia ludzkiej i zwierzęcej śmierci.

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
Stylistyka i społeczna recepcja cmentarza dla zwierząt w Rzędzianach

Celem artykułu jest próba opisu zjawiska, jakim są cmentarze dla zwierząt, na przykładzie Cmentarza dla Zwierząt w Rzędzianach, w województwie podlaskim. Materiał, który posłużył do analizy, uzyskany został w wyniku etnograficznych badań terenowych przeprowadzonych w gminie Tykocin. Artykuł skupia się na wzorcach estetycznych, a także na społecznej recepcji cmentarza. Stylistyka nekropolii ukazuje wzorce upamiętniania zmarłych zwierząt oraz siłę relacji człowiek-zwierzę. Jak wskazuje materiał etnograficzny, idea cmentarza jest raczej obca dla mieszkańców gminy, lecz miejsce powoli zakorzenia się w lokalnym krajobrazie kulturowym.

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
Wokół tajemnic zwierzęcego umysłu

Justyna Tymieniecka-Suchanek
        ORCID: 0000-0002-8709-9116
        Uniwersytet Śląski
        Justyna Tymieniecka-Suchanek's note on the Polish version of Animal Cognition. Evolution, Behavior and Cognition (Tajemnice umysłów zwierząt. Ewolucja, zachowanie i  procesy poznawcze) by Clive D.L. Wynne and Monique A.R. Udell

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
Od Redakcji

Czasopismo naukowe – rocznik internetowy – „Zoophilologica. Polish Journal of  Animal Studies” ma na celu interdyscyplinarne badania nad  znaczeniami, jakie przypisuje się zwierzętom. Sposób uzgadniania tej wiedzy oraz rekonstrukcja nowoczesnych obszarów węzłowych dla  myślenia o  świecie zwierząt i  ludzi wiążą się z  potrzebą wytworzenia środowiska wymiany treści niemieszczących się w  ramach jednej dziedziny. Czasopismo to  ma stanowić forum wypowiedzi zarówno dla teoretyków i historyków kultury, jak i  specjalistów z zakresu zoologii i historii nauki. Jedną z  hipotez założycielskich czasopisma jest przekonanie, że perspektywa studiów nad zwierzętami (animal studies) pozwala na bezpośrednie powiązanie dyskusji światopoglądowych ze zmianami kulturowymi w relacji ludzie – zwierzęta. Poświadczają to już opracowane badania anglojęzyczne, a niniejsze czasopismo postawiło sobie za cel rekonstrukcję relacji ludzi i zwierząt w  krajach Europy Środkowo-Wschodniej oraz innych obszarach kulturowych. Zaproponowana perspektywa ma w  kolejnych publikacjach odsłonić niedostrzegane dotąd przemiany wzorów kultury i moralności, które są obecne w  najnowszych dyskusjach ekologicznie zorientowanej humanistyki i jej wersji„post”.

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
‘Гады’ и ‘рыбы’ аквариумного отображения (1)

Na przykładzie symboliki akwarium zawartej w sennikach wyprowadzane są i określane cechy, właściwe dla odbioru i odczuwania tak zwanych obrazów imaginatywnych, obrazów charakterystycznych dla wyobrażania, odczuwania, przeżywania i uświadamiania, konceptualno-oceniających i sensytywnych w swojej istocie wrażeń. Prezentowane są założenia powiązane z obserwacją obiektu, jak również przebywaniem, znajdowaniem się w nim (dotyczy akwarium). Określane są cechy, które oddzielnie jak i wspólnie charakteryzują omawiane stany. Tytułowe gady i ryby na podstawie przytaczanych interpretacji w sennikach są, z jednej strony, elementem zapełniającym akwarium i projekcją jego pozytywu (negatywu w aspekcie ich braku). Z drugiej strony, w sposób niewidoczny, lecz odczuwalny, wchodzą w relacje z obserwującym je w akwarium podmiotem, a następnie znajdującym się w nim człowiekiem, po części w pewnym stopniu utożsamianym z owym podmiotem. Wszystko to razem, charakteryzując semantykę omawianych obrazów (akwarium oraz gadów i ryb w nim), stanowi klucz do zrozumienia i wyjaśnienia zdolności ludzkiej świadomości do przeniesienia samego siebie na inny byt, z interpretacją świata widzialnego, jak i niewidzialnego, i przez siebie przeżywanego.

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
Истребление живого как зеркало человеческой души (на материале произведений Валентина Распутина)

Stosunek do śmierci zwierząt jako miernik człowieczeństwa(na podstawie utworów Walentina Rasputina)
         W tekście przeanalizowano utwory Walentina Rasputina, w których stosunek bohaterów do śmierci zwierząt, śmierci, której są zarówno świadkami, jak i sprawcami, stanowi niejako miernik ich człowieczeństwa. Uwaga skupiona została przede wszystkim na utworach Продается медвежья шкура oraz Живи и помни. W pierwszym z nich mamy do czynienia z jednej strony z „uczłowieczeniem” zwierzęcia, który, tropiąc myśliwego, przejawia niespotykaną chęć zemsty oraz konsekwencję w dążeniu do celu, z drugiej – możemy zaobserwować ewolucję charakteru głównego bohatera od bezrefleksyjnego uśmiercania zwierząt w celach zarobkowych do całościowego postrzegania świata i przyrody, w którym każda żywa istota ma prawo do życia. Z kolei w drugim z utworów obserwujemy proces wprost przeciwny – moralną degradację człowieka, której świadectwo stanowi między innymi nieuzasadnione zabicie bezbronnego zwierzęcia. W kontekście rozważań o sakralnym charakterze przyrody obraz głównego bohatera można odczytywać także jako antyreligijny model zachowania człowieka.

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
Zwierzęcy cmentarz z „Pana Tadeusza"

Artykuł jest próbą nieantropologicznej lektury mówiącego o zwierzęcym cmentarzu fragmentu Pana Tadeusza. Odczytywany w świetle wiedzy indygenicznej Mickiewiczowski matecznik okazuje się pod wieloma względami reliktem animistycznej wyobraźni, w której ludzie i nie-ludzie mają podobny ontologiczny status. Czerpiąc z zakorzenionej w bezpośrednim doświadczeniu ludowej wiedzy, poeta antycypuje również całkiem współczesne przyrodoznawcze rozpoznania – te o „duchowym życiu zwierząt” oraz ich zbieżnych z ludzkimi mortualnych zwyczajach.

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
Животные на заклании (по повести Ивана Шмелева Солнце мертвых)

Zwierzęta składane w ofierze(na podstawie noweli Iwana Szmielowa Słońce umarłych)
         Artykuł zawiera analizę najtragiczniejszego dzieła Iwana Szmielowa – „epopei” Słońce umarłych, opisującego ostatnie chwile wojny domowej w Rosji. Tragizm opowieści, wybrzmiewający w tytule, narasta stopniowo i nasila się wraz z rozwojem akcji, realizując się w motywach przetrwania-umierania oraz zbliżającej się apokalipsy. W obrazie ginącego świata zwierzęta odgrywają wyjątkową rolę, są pierwszymi stworzeniami, które składane są w ofierze – niezależnie od tego, czy są to ptaki (paw, orły, jastrząb, gołębie itp.), czy zwierzęta domowe (koń, krowa, pies, kot). W zrozumieniu ich losów szczególną funkcję pełnią zoonimy, które pozwalają na personifikację każdego ze zwierząt i podkreślają wartość życia wszystkich stworzeń.

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
Śmierć muchy. Jedna scena z „Odejścia Głodomora" Tadeusza Różewicza

W wyobraźni Zachodu mucha jest pomiotem (abiektem). Budzi wstręt i jako taka przynależy do świata „zwymiotowanego, odrzuconego, upadłego”, który definiuje – na zasadzie różnicy – ramy ludzkiego istnienia. Zupełnie inne wartościowanie nadaje musze Tadeusz Różewicz w dramacie Odejście Głodomora z 1976 roku. W scenie czwartej tytułowy bohater opłakuje muchę, którą zgniótł w dłoni, a następnie dokonuje nad jej ciałem rachunku sumienia. Szkic jest próbą odczytania dramatu w kontekście tanatologii (śmierć muchy jako fantazmat śmierci własnej Głodomora). Zwraca także uwagę na żałobne aspekty utworu, który, razem z Pułapką i poematem przerwana rozmowa, stanowi osobiste pożegnanie Różewicza z Franzem Kafką.

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
Żywe – nie żywe: mózgowe organoidy i doświadczenia na zwierzętach

W artykule na przykładzie stworzonego przez Kevina Warwicka robota z żywym mózgiem (Robot Gordon), rozpatruje się zjawisko tworzenia mózgowych organoid, których jednym z zastosowań może być zastąpienie zwierząt laboratoryjnych w eksperymentach neurologicznych. Pozostaje jednak pytanie, czy możliwe jest porównanie organoidów mózgowych i nie-mózgowych (organów na chipie). Według autora artykułu użycie izolowanego mózgu jest wątpliwe z etycznego punktu widzenia. Wraz z postępem technologii tworzone w laboratoriach mózgowe organoidy staną się bardziej skomplikowane, co może doprowadzić do sytuacji, w której stworzony zostanie świadomy podmiot, a jego cierpienie pozostanie niezauważone.

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
Placing the Work of Timothy Morton. Within Material Ecocriticism

Donald Welsling
        University of California
        Abstrakt
        Timothy Morton w kontekście ekokrytyki materialnej
        Krótki raport autorstwa Donalda Weslinga powstał w oparciu o cztery monografie i dwie antologie tekstów napisanych po 2007 roku. Timothy Morton to – zdaniem Weslinga-modelowy przykład teoretyka i stylisty działającego w obszarze stosunkowo nowej dziedziny, jaką jest ekokrytyka materialna. Wesling rozpoczyna omówienie od wprowadzenia diagramu obrazującego kierunki wpływu od filozofów po krytyków literackich. Głównym teoretykiem w pionowym wymiarze diagramu jest Bruno Latour kładący nacisk na sprawczość podmiotów nie-ludzkich (zwierzęta, przedmioty). W wymiarze poziomym kategorie oscylują pomiędzy studiami nad zwierzętami z jednej strony a ontologią zorientowaną na przedmiot z drugiej. Morton wiele uwagi poświęcił definiowaniu relacji pomiędzy człowiekiem i zwierzęciem, ale jego ostatnie prace i eseje sytuują go zdecydowanie w obszarze szkoły przedmiotu. Wesling formułuje trzy pytania dotyczące roli, jaką w ekokrytyce odgrywają narracja, język duchowy oraz fakt naukowy. Pytania te, które są wynikiem lektury tekstów Mortona, mają znaczenie również dla studiów nad zwierzętami.
        Słowa klucze:Timothy Morton, Bruno Latour, ontologia zorientowana na przedmiot, ekokrytyka materialna, ekologia

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
Zwierzęta wobec śmierci

Jeszcze do niedawna szacowna mądrość utrzymywała, iż przywilejem ludzi jest nie tylko poznawać rzeczywistość przy pomocy rozumu i mowy, lecz żyć ze świadomością własnej śmiertelności. Ranga, jaką nadawano śmierci oraz doświadczeniu umierania wynikała stąd, iż ludzka kultura jest nie tylko na wiele sposobów związana z tym tragicznym doświadczeniem, ale dla wielu wprost z niego wynika. Bez świadomości śmierci nie byłoby kultury i jej trwałych osiągnięć. Jej istnienie stanowi paradoksalny efekt trapiącej nas tanatofobii. Współcześnie istnieje coraz więcej dowodów na to, że zwierzęta również w jakiś sposób doświadczają śmierci. Zmiany w ich zachowaniu i nastroju mogą być motywowane różnymi czynnikami, lecz nie sposób zaprzeczyć, że śmierć innego osobnika nie wywiera na nich żadnego wpływu. Wiele wskazuje na to, że ma on trwały skutek, gdyż uczucia smutku, żalu, a nawet głębokiej depresji będące następstwem tego wydarzenia stanowią ważne czynniki utrwalające łączące je więzi emocjonalne i społeczne. Nawet jeśli ich requiem ma formę skowytu i jęku, to nie znaczy, że jest tylko nic nie znaczącą zmarszczką na oceanie ich bezrozumnego i niezakłóconego trwania.

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
Wprowadzenie

Humanum, ludzkie nie stoi przed tym ani nad tym, co zwierzęce. A zwierzęce? Jakie jest zwierzęce? Czy nie jest tak, że za ambiwalentnym i nieswojskim/nieoswojonym pojęciem zwierzęcego kryją się sprzeczne myśli i wyobrażenia? I że rodzi ono jednocześnie pozytywne i negatywne konotacje? Zwierzęce zdaje się wyrażać jednocześnie podziw dla innych/niedocieczonych istot i pogardę dla „niższego”/„gorszego” bytu.Zwierzęce, głęboko ukryte, siedzi w człowieku, w którym uaktywnia się, gdy ten usiłuje uwolnić się od pierwotnych instynktów albo ubolewa nad tym, że dawno je utracił. Zwierzęce to dzikie, niepokojące, niespokojne, nieokreślone, tajemnicze, obce… Co to jest „zwierzęce”? Parafrazując Michaiła Epsteina – obrazy „zwierzęcego” w kulturze to swoiste lustro ludzkiej samoświadomości.Oddajemy do rąk Czytelników pierwszy zeszyt tematyczny czasopisma zatytułowany Zwierzęce, w którym zamieszczono artykuły różnych autorów: literaturoznawców, językoznawców, kulturoznawców i filozofów. Wszyscy oni próbują – każdy na swój sposób – odpowiedzieć na pytanie: czym (nie) jest „zwierzęce”?E-czasopismo o specjalistycznym charakterze jest poświęcone nie tylko publikowaniu badań z zakresu nowej dyscypliny wiedzy – zoofilologii, która poniekąd stanowi połączenie zoopoetyki i zoosemiotyki. Idea powstania czasopisma wychodzi naprzeciw współczesnym oczekiwaniom i wpisuje się w nurt interdyscyplinarnych dziedzin spod znaku „zoo”, a więc zoosemiotyki, zooantropologii, zooteologii, zoomuzykologii etc.
        Justyna Tymieniecka-Suchanek

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
Whether Animals Pondering Animality in Lorna Crozier’s Poetry

Zuzanna Szatanik
        University of Silesia
        Abstrakt
        Czy (też nie) zwierzętaRozważania nad zwierzęcością w poezji Lorny Crozier
        Punktem wyjścia dla zaproponowanej tu analizy twórczości kanadyjskiej poetki Lorny Crozier jest dyskusja nad zmianami w postrzeganiu zwierząt, które zachodzą we współczesnej kulturze Zachodu. Granica między człowiekiem a zwierzęciem jest dzisiaj szczególnie płynna, czego dowodem są, między innymi, zmiany w zapisach prawnych regulujących status małp człekokształtnych. Tradycyjna dychotomia człowiek – zwierzę bądź kultura – natura wydaje się natomiast szczególnie interesująca w kontekście kanadyjskim, gdzie dzikość natury postrzegana była przede wszystkim jako zagrożenie, przed którym należy się bronić. Teoretycy „kanadyjskości” ustanawiali więc jednoznaczne granice między naturą a cywilizacją. Lorna Crozier – kanadyjska poetka prerii – postrzega jednak te granice nie jako linie rozłamu, ale jako miejsca spotkań człowieka i zwierzęcia, w których komunikacja między – lub ponad – gatunkowa staje się możliwa.

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
„Zdychanie” czy „umieranie”? – estetyczny i etyczny wymiar śmierci we współczesnej twórczości dramaturgicznej

Niezwykle interesującym zagadnieniem na polu literatury okazują się estetyczne i etyczne wymiary śmierci zwierząt. Czy śmierć spokojna, we śnie, w przyjaznym otoczeniu, bez lejącej się krwi, przez to, że jest estetycznie „ładniejsza”, to jest też bardziej etyczna? Jak te dwie kategorie mają się do siebie w perspektywie śmierci zwierząt? Mówi się, że zwierzę „zdycha”, a człowiek „umiera”. Czy mamy poczucie wspólnoty losu ludzkiego i zwierzęcego w obliczu śmierci? Próby odpowiedzi na postawione pytania można znaleźć we współczesnych dramatach, wśród których jednym z najciekawszych z punktu widzenia poruszanego tutaj problemu jest Pawi tren Iwony Korszańskiej. W tekście autorki zwierzęta i ludzie ulegają zrównaniu we wspólnym losie, a ich śmierć nie ulega waloryzacji na zdychanie i umieranie, tylko jest równoważna i równoprawna. W przedstawionych w dramacie performansach społecznych nieodłączna para Eros i Thanatos naznacza życie człowieka i zwierzęcia w tym samym stopniu.

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia
Pełny numer czasopisma.

Full issue of the journal / Pełny numer czasopisma.
        W ostatnich latach ze wzmożoną siłą podejmuje się w Polsce rozważania i dyskusje dotyczące podmiotowości prawnej oraz moralnej zwierząt. Być może ów problem doczeka się wreszcie naukowego uściślenia oraz terminologicznego doprecyzowania. Nie będzie to zadanie łatwe, ponieważ zagadnienie podmiotowości, tak ludzi, jak i zwierząt, jest niezwykle złożone. Jest jednym z podstawowych pojęć wielu różnych obszarów teoretyzowania, będąc przy tym stałym obiektem sporów. Wobec zwierząt proponuje się „koncepcję podmiotowości szczególnej, tj. podmiotowości funkcjonalnej ustanowionej w interesie zwierząt” (za Janem Białocerkiewiczem). W nauce istnieje pojęcie apersonalnej podmiotowości zwierząt, która podlega stopniowaniu w zależności od poziomu wrażliwości i odczuwania bólu. Posthumanizm otwiera się na nowe formy podmiotowości, zachęcając do poszukiwania najlepszego kryterium podmiotowości zwierząt, zdefiniowania terminu „podmiot” wobec gatunków zwierzęcych (czy wszystkich?) i uporządkowania sformułowań funkcjonujących w literaturze przedmiotu, takich jak np. „podmiot jako byt substancjalny”, „podmiot ewolucji”, „podmiot mięsny”, „pozaludzki podmiot doznający”, „podmiot innogatunkowy”, „nieludzki podmiot odczuwania”, „podmiot postrzegany”, „podmiot moralnych uprawnień”, „podmiot/przedmiot moralności”, „podmiot życia”, „podmiot woli życia”, „podmiot/przedmiot prawny”, podmiot o statusie „obiektu milczącego”, „podmiot w relacjach”, a nawet „podmiot polityki” i „osoba graniczna”. Trzeba również pamiętać o wszelkich próbach negatywnego określenia podmiotu – poprzez to, czym nie jest.
        Do rąk Czytelników oddajemy trzeci już monograficzny numer interdyscyplinarnego czasopisma, zawierający artykuły autorów, którzy ani wprost, ani w jednolity sposób nie definiują statusu i podmiotowości zwierząt, ale podejmują próby badania owego zagadnienia poprzez pryzmat własnych dziedzin badawczych – z ich specyficzną siatką pojęciową i metodologią. Wszyscy oni próbują – każdy w inny sposób rozkładając akcenty – penetrować, analizować i rozważać warunki, w jakich dochodzi do tworzenia i rozpoznania pozaludzkiego podmiotu. Ich praca stanowi skromny wkład dla określenia wieloaspektowej istoty podmiotowości zwierząt, ale bez wątpienia stanie się cenna w kontekście pytania o to, kim jesteśmy my sami.
        Dariusz GzyraJustyna Tymieniecka‑Suchanek

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, psychologia