rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Zagadnienie zmiany w populacji wiejskiej. Demografia nie jest (jedynym) przeznaczeniem

Nie stabilizacja, lecz zmiany są sytuacją sprzyjającą populacjom wiejskim w Polsce, poprzez
Europę, a także w innych, lepiej rozwiniętych częściach świata. Społeczności wiejskie doświadczają
wzrostu populacyjnego, spadku, a także nasilenia społeczno-demograficznego różnicowania ,
rzucając tym samym wyzwanie instytucjom lokalnym, takim jak rynki pracy, szkoły, ośrodki służby
zdrowia i samorządy lokalne. Mimo, że zmiany demograficzne pociągają za sobą zmiany innej
natury, również w obszarze gospodarczym, demografia nie jest jedynym przeznaczeniem. Zmiany
natężenia i składu populacji nie pociągają za sobą ani automatycznych, ani mechanistycznych wahań
gospodarczych, zmian natężenia ubóstwa, użytkowania ziemi rolnej, zanieczyszczenia wody
i powietrza, ani też wykorzystania służb rządowych. Zmiany populacyjne są raczej wspomagane
przez strukturę społeczną, a także przez znaczące, narodowe i międzynarodowe tła, w których
społeczności wiejskie są zakorzenione. Niniejszy artykuł opisuje główne trendy demograficzne
i zmiany, których doświadcza Europa „wiejska” dzisiaj; bada także ich potencjalny wpływ na
ludność i społeczności wiejskie.
Przyglądam się z bliska trzem takim trendom, które rzucają wyzwanie i dają szanse społecznościom
wiejskim: (a) wzrost populacji i emigracja (b) starzenie się oraz (c) rozwój miast. Następnie,
stosując studium przypadku, badam wszystkie te rezultaty, które mogą wynikać ze zmian wielkości
i składu populacji wiejskiej na szczeblu wspólnotowym.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
Socjologia farmaceutyków jako „subpole” socjologii medycyny

Celem artykułu jest nakreślenie obszaru badawczego w ramach socjologii medycyny, który socjologowie brytyjscy nazwali socjologią farmaceutyków. Zawierają się w niej: 1) procesy medykalizacji i farmaceutykalizacji, 2) społeczny kontekst tworzenia regulacji dotyczących leków, 3) praktyki marketingowe przemysłu farmaceutycznego, 4) oczekiwania społeczne dotyczące innowacji farmaceutycznych, 5) konsumpcja leków. W artykule omówiono powstanie i rozwój socjologii farmaceutyków oraz dokonano przeglądu badań mieszczących się w tym obszarze. Przedstawiono także argumenty dowodzące użyteczności terminu „socjologia farmaceutyków” w badaniach nad społecznymi konsekwencjami korzystania z leków oraz procesem farmaceutykalizacji.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
Praca nad tożsamościa europejską (Zarys zespołowego projektu badań)

Procesy kształtowanie się europejskiej tożsamości są w tym tekście analizowane w kategoriach
„pracy nad tożsamością”, w szczególności jako wzajemne oddziaływanie poziomu doświadczeń
biograficznych i kolektywnych. Pierwsze części tekstu (1 i 2) są skupione na ugruntowaniu takiego
podejścia w rozmaitych orientacjach teoretycznych (interakcjonizm symboliczny i perspektywy
kulturalistyczne), zarysowaniu jego metodologicznych implikacji (uzasadnienie użycia metody
autobiograficznego wywiadu narracyjnego i szeregu metod analizy tekstu) oraz na sformułowaniu
problemów i wstępnych wymiarów analitycznych badania pracy nad tożsamością zbiorową, zwłaszcza
w odniesieniu do Europy. Te ostatnie są rezultatem badań autora nad zagadnieniami narodowymi
społeczeństwa Walii (np. problem konstrukcji tożsamości zbiorowej oraz figuracji typu centrum /
peryferie, hybrydowość oraz marginalność). Stanowią one punkt wyjścia do analizy zagadnienia
„pracy nad tożsamością europejską” w perspektywie ogólnej. W części następnej (3) nakreślone
są heurystyczne strategie badania, obejmujące postawę refrakcyjnej autorefleksji (spojrzenie na
siebie z punktu widzenia ‘kulturowego innego’), zasadę dialogowego ustalania perspektyw przyjmowanych
przez badaczy, podejście do relacji między doświadczeniem biograficznym i odmianami
kolektywnych zasobów znaczeniowych z punktu widzenia wielowarstwowego charakteru powiązań
między nimi, strategię wyboru zasad kontrastywnej analizy badanych przypadków, wreszcie procedurę
„zmiennej ogniskowej” w kodowaniu materiału empirycznego. Tematem ostatniej części (4)
są cele i spodziewane rezultaty badania: określenie wymiarów i całościowego modelu „pracy nad
tożsamością europejską”, a także ich implikacji dla rozmaitych dziedzin społecznej i politycznej
praktyki – edukacji, legislacji, praktyki rządzenia / zarządzania, jak również działalności organizacji
pozarządowych, aren i ruchów społecznych.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
Kultura samopoznania a kryzys nowoczesności

Czasowe zróżnicowanie kultury jest czymś, czego istoty ludzkie, jako byty
realne, nie mogą uniknąć. Wydaje się więc, że analiza tej rozmaitości, jaką jest
kultura w swym zróżnicowaniu czasowym, wyodrębnienie typów i form temporalizacji
kultury, jest zagadnieniem funda¬mentalnym. „Długie trwanie”, albo
bycie „efemerydą”, bycie „współczesnym” lub nie oraz inne określenia rodzajów
temporalizacji kultury są bowiem kategoriami wyrażającymi zarówno sposoby
bycia indywiduów i zbiorowości ludzkich, jak i rozmaite formy świadomości
uczasowienia owego bycia. „Kultura samopoznania” – szczególnie wrażliwy
na czas „teren” formowania się owej świadomości – w jej nowoczesnej postaci
stanowi wyzwanie dla spójności ludzkiego bycia w świecie. Wykształcenie
bowiem, jako zespół intelektualnych środków opanowywania tej rozmaitości,
nowoczesność sama stawia pod znakiem zapytania. Bycie sobą w nowoczesności
staje się problematyczne tak, jak i wiedza o sobie samym i to w sposób przedtem
nieznany. Być może więc żyjemy w epoce paradoksalnej przez to, że czyniąc
nas samych podmiotem wiedzy w coraz większym stopniu ogranicza nam ona
dostęp do wiedzy o sobie samym

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
Współrządzenie i rozwój zrównoważony społeczności lokalnych: przypadki w społeczności wiejskiej

Artykuł jest próbą ukazania związków pomiędzy pewnym mechanizmem
procesów rozwojowych określanych mianem współrządzenia, a ich charakterem
określanym przy pomocy pojęcia rozwoju zrównoważonego. Zasadnicza hipoteza
wskazuje, że współrządzenie, rozumiane jako sieć współdziałania obejmująca
różne podmioty społeczne jest warunkiem koniecznym do uruchomienia bardziej
trwałych, przyjaznych środowisku naturalnemu i wzmacniających więzi
społeczne procesów rozwojowych. Dowodów potwierdzających tę hipotezę
poszukuje się w analizie trzech programów rozwojowych, wprowadzanych do
realizacji w jednej z wiejskich gmin województwa małopolskiego. Badania te
prowadzone były jako część projektu pt. „Poznawcze podejście do problematyki
rozwoju zrównoważonego na obszarach wiejskich. Dynamika wiedzy eksperckiej
i lokalnej” (CORASON) realizowanego w 12 krajach europejskich w ramach
6 Programu Ramowego w latach 2004–2007. Analiza badanych przypadkach
prowadzi do konieczności uszczegółowienia sformułowanej na wstępie hipotezy.
Pojawienie się sieci podmiotów odpowiedzialnych za formułowanie i implementację
poszczególnych projektów nie prowadzi bezpośrednio do zrównoważenia
w konkretnym społecznym otoczeniu. Nie zapewnia tego także współwystępowanie
obok siebie różnych rodzajów wiedzy, wnoszonych przez uczestniczące
podmioty. Istota sprawy leży w szczególnej konfiguracji tej sieci, która zapewnia
udział podmiotów odpowiedzialnych za wszystkie trzy wymiary zrównoważonego
rozwoju, tj. ekologiczny, ekonomiczny i społeczny.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Pułapka ekonomizmu. U źródeł dominacji neoliberalnej narracji modernizacyjnej w Polsce

Celem artykułu jest analiza przejawów i genezy neoliberalnego ekonomizmu, który odgrywa
kluczową rolę w dyskursie publicznym we współczesnej Polsce. Autor omawia jego znaczenie
w wielu obszarach życia społecznego i polityki publicznej, często redukowanych tylko do wymiaru
ekonomicznego. W szczególności dużo miejsca poświęcono tu pojawieniu się tej narracji w Polsce
w przełomowym momencie transformacji ustrojowej po upadku komunizmu w 1989 r., tj. w okresie
przygotowania i realizacji gospodarczej „terapii szokowej” w latach 1989-91. Omówiono szereg
zewnętrznych i krajowych przyczyn, jakie legły u podstaw przyjęcia w tym czasie koncepcji
szybkich i radykalnych reform rynkowych, znanej jako Plan Balcerowicza. Pokazując niektóre
konsekwencje ekspansji czysto ekonomicznego punktu widzenia na pozaekonomiczne sfery życia,
takie jak służba zdrowia czy edukacja, artykuł zwraca uwagę na znaczenie inercji instytucjonalnej
oraz zależności od ścieżki (path dependence) w kształtowaniu trajektorii rozwojowej Polski. Rozważania
są inspirowane podejściem konstruktywistycznym oraz instytucjonalizmem socjologicznym,
które podkreślają wielki wpływ dyskursu publicznego, narracji i języka na zmianę społeczną.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
Jak i po co kształcimy socjologów?

Artykuł podejmuje pytanie o akademickie kształcenie socjologów w Polsce
i jako taki relacjonuje wyniki rozpoznania skali i problemów związanych
ze studiami socjologicznymi należącymi do jednych z bardziej popularnych
wśród polskiej młodzieży. Podstawą źródłową analiz są – z jednej strony
– dane MNiSW (dotyczące uczelni prowadzących kształcenie na kierunku
socjologia, liczby studentów i absolwentów studiów socjologicznych itp.)
oraz – z drugiej – dane pochodzące z badań własnych, obejmujących analizy
zawartości stron internetowych ośrodków prowadzących kształcenie socjologów,
opinii na temat kształcenia i studiowania socjologii zgromadzonych
w wywiadach przeprowadzonych wśród osób odpowiedzialnych za organizację
studiów socjologicznych (dyrektorzy instytutów, dziekani), studentów
oraz osób mających doświadczenia z wykładaniem/studiowaniem socjologii
za granicą (visiting professors, stypendyści programu Erasmus). Przeprowadzone
analizy ujawniają (1) rosnącą ekspansję uczelni niepublicznych oraz
uczelni o profilu zawodowym w kształceniu socjologów; (2) poczucie konfuzji
wśród osób odpowiedzialnych za organizację studiów socjologicznych
(głównie w związku z niejasnościami systemu bolońskiego); (3) silną presję
studentów na pragmatyzację kierunku; (4) rozległy obszar koniecznych zmian;
(5) dobra opinię o jakości kształcenia akademickiego w polskich uczelniach,
złą gdy idzie o jakość nauczania, organizację studiów i relacje studenci –
pracownicy. Niejasność profilu zawodowego absolwenta socjologii może
być – paradoksalnie – jego mocną stroną w społeczeństwie ponowoczesnym, które potrzebuje specjalistów potrafiących rozumieć i zarządzać coraz bardziej
złożonymi relacjami społecznymi.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
Reforma sektora publicznego w krajach nordyckich a powrót do elitarności szkół wyższych

Celem artykułu jest przeanalizowanie niektórych uwarunkowań systemowych
Danii, Finlandii, Islandii, Norwegii i Szwecji, które przekładają się na
rozwiązania zastosowane w polityce wobec szkolnictwa wyższego tych krajów.
Artykuł nawiązuje do dyskusji o kulturze nowego kapitalizmu w kontekście
zmian dokonujących się w sektorze publicznym, ze szczególnym uwzględnieniem
dziedziny szkolnictwa wyższego. W tym kontekście jednym z podstawowych
wątków jest dyskurs elitarności w szkolnictwie wyższym, który również w krajach
nordyckich nie przeszedł bez echa. Jego analiza ujęta została w szerszą ramę
zmiany społecznej, gdzie zmianie ulega dawny, zorientowany na kolektywizm
kontrakt społeczny. Ta perspektywa umożliwia dostrzeżenie zmieniającej się roli
szkolnictwa wyższego jako instrumentu polityki społecznej w państwie opiekuńczym.
Nowe uwarunkowania społeczne, nastanie postindustrialnych stosunków
pracy i produkcji oraz zmiana indywidualnych wartości na których zbudowano
nordyckie państwa opiekuńcze powodują większą akceptację dla idei elitarności zindywidualnej i instytucjonalnej. Co prawda szkolnictwo wyższe w tych krajach
jest jeszcze domeną w przeważającej większości zarządzaną i finansowaną przez
państwo, jednocześnie jednak daje się zaobserwować narastanie zachowań imitujących
działania rynkowe w sektorze prywatnym. Oznacza to, że analiza zmian
zachodzących w sektorze szkolnictwa wyższego jest możliwa tylko wtedy gdy
uwzględnieni sie zmieniający się charakter sektora publicznego, który w krajach
nordyckich ma charakter typowy dla społeczeństw postindustrialnych.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
Fotografia miejska a przemiany struktury i kultury miasta

Artykuł ukazuje wieloaspektowe relacje między fotografią a szeroko
rozumianą kulturą miasta. Fotografia została wynaleziona w czasie, gdy
powstawały nowoczesne metropolie i od samego początku stała się sztuką
nierozerwalnie z miastem związaną. Kolejne pokolenia fotografów snują
swoje wizualne narracje, które odzwierciedlają rozmaite strategie i wizje
artystyczne. Tym sposobem fotografia zarówno współtworzy wielkie miejskie
mity i legendy (np. paryskie bulwary lub nowojorskie drapacze chmur), jak
i staje się narzędziem demitologizacji, medium uprawiania krytyki społecznej.
Inaczej mówiąc, fotografia miejska zawsze odzwierciedla jakąś wizję miasta
i nigdy nie jest neutralna. Tekst ukazuje kilka aspektów złożonego zjawiska
określanego jako fotografia miejska, począwszy od połowy XIX stulecia aż
do początków wieku XXI.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
Jak w Polsce rozwija się zjawisko niedostępności respondentów? Analiza na przykładzie badań CBOS 1993–2011

Celem artykułu jest przedstawienie i objaśnienie trendów niedostępności
respondentów w oparciu o dane z lat 1993–2011 dla sondażu „Aktualne
problemy i wydarzenia”, realizowanego techniką wywiadu osobistego przez
Centrum Badania Opinii Społecznej. W pracy autorka posługuje się miarami
poziomu realizacji przyjętymi przez AAPOR. Wyniki wskazują, że na przestrzeni
badanego okresu odsetek odpowiedzi (RR2) spadł o około 40 punktów
procentowych, głównie za sprawą wzrostu nieobecności oraz odmów.
W analizach wielozmiennowych ustalono, że na kształt krzywej kontaktów
(CON1) niekorzystnie wpłynęła przede wszystkim zmiana sposobu doboru
próby (przejście z prób gospodarstw domowych na próby imienne) oraz
większe obciążenie ankietera pracą. Zmiana sposobu doboru respondentów
miała jednak korzystny wpływ na poziom kooperacji (COOP4). Czynniki niesprzyjające
partycypacji w sondażach to większe obciążenie ankietera pracą,
a także negatywne nastroje społeczne i poprawa sytuacji ekonomicznej w kraju.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
Religijna perspektywa medycyny alternatywnej w konfrontacji z medykalizacją życia

Analiza zawarta w tekście jest próbą opisania roli czynników religijnych
w określaniu kategorii zdrowia. Czynniki te stają się ponownie elementem
refleksji dotyczącej jakości ludzkiego życia. Artykuł przywołuje szereg
argumentów na rzecz zasadności tego zainteresowania. Tropy weberowskie
prowadzą do zależności istniejącej nie tylko miedzy religią a systemem
ekonomicznym, ale poprzez jej istnienie implikują również związek etyki
religijnej z zachowaniami w sferze zdrowia. Posługując się przykładem
zrekonstruowanej przez Webera etyki konfucjańskiej, rozważania prezentują
podobieństwa do tego religijnego systemu widoczne w ideologicznej
płaszczyźnie współczesnej perspektywy medycyny alternatywnej. Z drugiej
strony również medycyna konwencjonalna, sukcesorka rozwoju nauki nowożytnej,
także czerpie energię z mechanizmu, któremu niektórzy badacze,
tacy jak Thomas Luckmann, przypisują charakter religijny. Odwołanie się
do schematów wyjaśniających, jakie oferuje socjologia wiedzy, pozwala
uchwycić efekty działania owego mechanizmu w publicznych enuncjacjach
dwóch wybranych wspólnot religijnych, poświęconych tematyce zdrowia.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
Natura miasta. O roli socjonatury w konflikcie społecznym

W tekście opisano przypadek konfliktu rozgrywającego się wokół zalewu Zakrzówek zlokalizowanego w VIII Dzielnicy Krakowa – Dębniki. Brzegi zalewu stanowią jedno z ulubionych miejsc rekreacyjnych mieszkańców, a teren w jego sąsiedztwie, tzn. obszar na zachód od ulicy św. Jacka aż do ulicy Tynieckiej, stał się jednym z głównych miejsc konfliktu typu NIMBy w Krakowie. Autor dowodzi, że oprócz kwestii dostępu do dóbr publicznych, jakimi bez wątpienia są tereny zielone, sprawą zasadniczą w całym sporze pozostaje zdefiniowanie pojęć „natury” i „miejsca”. Tekst prezentuje, na
przykładzie sporu typu NIMBy, w jakiej mierze natura jest uzależniona od kultury oraz jak zacierają się różnice między tymi dwiema sferami.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
O oznaczaniu i naznaczaniu przestrzeni miasta

Znaki i symbole w przestrzeni miasta są przedmiotem badań kilku
dyscyplin naukowych. Za Florianem Znanieckim pragnę przeanalizować
przestrzeń miejską z uwzględnieniem „współczynnika humanistycznego”.
Nazwy ulic miejskich mają złożoną historię i mogą pełnić wiele funkcji,
w tym informacyjną i symboliczną. Kształtowanie się i przeobrażenia nazewnictwa
miejskiego analizuję głównie na przykładach nazw w miastach
Francji, w Pradze czeskiej oraz we Lwowie i w Warszawie. Pokazuję zmiany
w naszych miastach po roku 1989, oszacowując ich zakres. Przedstawiam
także wyniki badań polskiej opinii publicznej na temat zmian nazw ulic.
Podsumowując – traktuję nazwy jako „barometr” zmian politycznych, „narzędzie”
kształtowania tożsamości społecznej i przedmiot sporów.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
„Dziecięcy zwrot” w socjologii i polityce społecznej

Coraz częściej badania społeczne poświęcone są kwestii wieku, ze szczególnym uwzględnieniem
skrajnych etapów życia ludzkiego, to jest dzieciństwa i starości. Socjologowie w ostatnich latach
wiele prac poświęcili starzeniu się i starości (Mucha, Krzyżewski). Powoli problematyka dzieciństwa
uzyskuje podobne znaczenie. W naszym artykule interesują nas głębokie przemiany, jakie zaszły
w dyskursie naukowym i polityce publicznej wobec dzieci i młodzieży. Kryzys demograficzny
przyczynił się do uwydatnienia znaczenia najmłodszego pokolenia dla stabilnego i zrównoważonego
rozwoju społecznego. Dokumentujemy przemiany, jakie zaszły w Polsce w kontekście problemów
społecznych i zmian psychologicznych w okresie dzieciństwa. Wnioskujemy, że obszerne badania
i liczne raporty stanowią dobrą podstawę do dalszych prac nad przeformułowaniem polityki społecznej
wobec dzieci i dzieciństwa w kierunku zgodnym z aktualnymi tendencjami demograficznymi.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
Recenzje naukowe jako materiał badawczy

Celem artykułu jest wykazanie, że teksty recenzji naukowych, zwłaszcza oceniające tak zwane
„prace na stopień”, można wykorzystać jako istotne źródło badań empirycznych z zakresu socjologii
wiedzy naukowej. Ich względna dostępność publiczna oraz skonwencjonalizowana forma ułatwiają
dostęp do tego źródła. Zastosowanie strategii interpretacyjnej wynikać musi ze struktury problemu
badawczego. Materiały te można z pożytkiem badać pod kątem mikroprocesów społecznych
regulujących dostęp do stopni naukowych, mezoprocesów instytucjonalnych, takich jak szkoły
naukowe itp., a także makroprocesów kulturowych i społecznych skutkujących przesuwaniem
się priorytetów w ocenach, zacieraniem granic dyscyplinowych czy modami w nauce. Niniejsze
opracowanie ukazuje wartość tekstów recenzji dla potrzeb analizy, głównie fenomenologiczno-
-etnometodologicznej: takie ukierunkowanie pozwala odsłaniać związki perspektywy naukowej
(tu: socjologicznej) ze strukturami rozumowań potocznych, ale też z kontekstami ideologicznymi,
perspektywami innych profesji i dyscyplin naukowych.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
Prawda społeczeństwa jako cel krytycznych badań wiedzy

W niniejszym artykule ukazać chcę formowanie się społeczeństwa wiedzy,
jako efektu krytycznych badań nad wiedzą w celu dochodzenia do prawdy
społeczeństwa w opozycji do odkrywania prawdy o społeczeństwie. Prawda
społeczeństwa daje się ująć jako skutek diachronicznego podejścia do wiedzy
i dialogicznego podejścia do krytycyzmu. Prawda o społeczeństwie opisywana jest
jako efekt synchronicznego podejścia do wiedzy i monologicznego traktowania
krytyki. Diachroniczne podejście do wiedzy skupia się na możliwości formułowania
wiedzy o rzeczywistości, ale jest to wiedza traktowana jako omylna. Podejście
do wiedzy jest natomiast synchroniczne ponieważ albo skupia się na wyznaczaniu
niezmiennych autorytetów rozumu w opozycji do zmiennych źródeł niewiedzy
w sferze społecznej, albo też skupia się na poznawczych źródłach twierdzeń
o świecie, z których wyrastają wszelkie następne. Krytycyzm jest dialogiczny
ponieważ skupia się na rozwoju nowych twierdzeń wiedzy dzięki krytycznemu
poprawianiu zastępującemu dotychczasowe twierdzenia. Krytycyzm jest monologiczny,
ponieważ jego zadaniem jest albo ukazanie, w jaki sposób niewiedza
jest symptomem indywidualnych błędów w doborze źródeł wiedzy, albo czyni
swoim celem uwolnienie nas od błędnego traktowania twierdzeń wiedzy jako
odnoszących się do rzeczywistości poza-dyskursywnej.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
Awans społeczny kobiet w czasach PRL. Dynamika struktury i sprawczości

Artykuł opisuje doświadczenie awansu społecznego kobiet w PRL-u w świetle specyfiki trajektorii
zawodowych okresu Polski Ludowej. Podstawą analizy jest badanie biograficzne przeprowadzone
wśród respondentów w wieku 72+ na przełomie 2014 i 2015 r. Analiza uwidacznia zarówno aspekty
indywidualnego sprawstwa, jak i rolę czynników makrostrukturalnych w przemianach karier
kobiet. W PRL-u detradycjonalizacji ról zawodowych towarzyszyło nadal bardzo tradycyjne pojmowanie
roli kobiety w rodzinie. Narracje biograficznie wielokrotnie pokazują wybory życiowe
respondentek, priorytetyzujące obowiązki domowe i rodzinne ponad rolą pracownicy czy osoby
dokształcającej się. W narracjach obecny jest etos pracy skupiony na zespołowości i interesie zakładu
pracy, a nie indywidualnej samorealizacji. Badanie biograficzne pokazało też pewne prawidłowości
oraz schematy opowiadania, dotyczące poczucia sprawstwa i systemowej konieczności
w narracjach biograficznych. Podkreślanie jednostkowej aktywności, indywidualnych aspiracji
i zasług pojawia się częściej w relacjach dotyczących tych zdarzeń, które napawają rozmówczynie
szczególną dumą, zwłaszcza w wypowiedziach na temat zdobywania wykształcenia związanego
z awansem międzygeneracyjnym. Brak poczucia sprawstwa, akcentowanie uwarunkowań systemowych
i przypadków losowych, jest charakterystyczny dla narracji o zdarzeniach uznawanych
dziś przez rozmówczynie za kłopotliwe, takich jak np. wstąpienie do PZPR.

Czasopismo: Przegląd Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne