rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Reforma konstytucyjna w Kirgistanie. Wyzwania i zagrożenia dla demokracji i państwa prawa

Po upadku Związku Radzieckiego w 1991 r. w regionie Azji Środkowej powstało pięć państw niepodległych: Kazachstan, Uzbekistan, Tadżykistan, Turkmenistan i Kirgistan. W czterech z nich utworzono rządy autorytarne. Natomiast Republika Kirgiska została jedynym państwem demokratycznym w regionie. To jednak może się zmienić po referendum w sprawie reformy konstytucyjnej, które jest zaplanowane w kraju na 2021 r. Zmiany do Konstytucji przewidują rozszerzenie uprawnień prezydenta, co zdaniem wielu badaczy kirgiskich może doprowadzić do transformacji Kirgistanu w kolejne państwo autorytarne w poradzieckiej Azji Środkowej. W niniejszym artykule są przedstawione wyniki analizy projektu nowelizacji Konstytucji Republiki Kirgiskiej inicjatorem której wystąpił nowy prezydent kraju Sadyr Dżaparow.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Pozycja ustrojowa prezydenta w systemie parlamentarnym i semiprezydenckim w świetle konstytucji litewskich z 1922 r. i 1992 r.

Celem niniejszego artykułu jest analiza pozycji ustrojowej prezydenta w systemie parlamentarnym Litwy międzywojennej oraz w systemie semiprezydenckim Litwy współczesnej. W artykule wzięto pod uwagę regulacje konstytucji litewskich z 1922 r. oraz 1992 r., dokonując oceny najważniejszych przepisów prawnych, dotyczących pozycji ustrojowej głowy państwa. Temat będący przedmiotem analizy jest nadal aktualny, gdyż Litwa podobnie jak w okresie pierwszej niepodległości, po latach wróciła w dużej mierze do przedwojennych rozwiązań (m.in. reaktywując instytucję głowy państwa). Wskazanie różnic i podobieństw w zakresie pozycji ustrojowej instytucji głowy państwa w świetle litewskich ustaw zasadniczych wydaje się być zagadnieniem wartym naukowej eksploracji.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Znaczenie orzecznictwa niemieckiego Federalnego Sądu Konstytucyjnego dla praktyki orzeczniczej polskiego Trybunału Konstytucyjnego

Celem niniejszego artykułu było znalezienie odpowiedzi na pytanie o rolę, jaką w praktyce orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego odgrywa orzecznictwo Federalnego Sądu Konstytucyjnego, oraz na pytanie o rodzaj spraw rozpoznawanych przez TK, w których odwołania do orzecznictwa FSK występowały najczęściej. Próba odpowiedzi na ww. pytania została udzielona po przeprowadzeniu badań empirycznych. Jako materiał empiryczny posłużyły orzeczenia TK, ogólnodostępne w Internetowym Portalu Orzeczniczym na stronie TK. W orzecznictwie TK nie zostało jednoznacznie wskazane, czy w wypadku odwoływania się przez TK do orzecznictwa FSK, TK dokonywał tego dla celów porównawczych, czy miało to związek z dokonywaniem przez TK wykładni norm prawnych lub w innym celu.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Wpływ pandemii COVID-19 na prawa i wolności obywateli w zakresie organizowania zgromadzeń

Obszarem zainteresowania artykułu objęto tematykę wolności obywateli w zakresie organizowania zgromadzeń w czasach pandemii COVID-19 w Polsce. Analizie poddano przepisy ustaw oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 19 marca 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii zakazujące lub ograniczające organizowanie zgromadzeń w czasie pandemii pod kątem stwierdzenia istnienia tendencji prowolnościowych bądź antywolnościowych. Prezentowany artykuł jest próbą podjęcia rozważań na temat konstytucyjności przepisów obowiązujących w tym zakresie. Prawo może stać się bowiem narzędziem bezprawia, a należy zaznaczyć, że uczestnictwo obywateli w zgromadzeniach, jest niekiedy jedyną możliwością do wyrażenia swoich poglądów i jednym z podstawowych standardów cechujących demokratyczne państwo prawne.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Ewolucja praw zdrowotnych w Unii Europejskiej w optyce praw człowieka

Unia Europejska jako gospodarczo-polityczny związek państw, historycznie nie skupiała się ani na problematyce zdrowia, ani praw człowieka. Od czasu przyjęcia Karty Praw Podstawowych zauważalny jest związek między prawami podstawowymi a zdrowiem człowieka. Uznanie praw podstawowych i poszanowanie dla godności ludzkiej i autonomicznych decyzji jednostki, odegrały ważną rolę w ewolucji rozumienia prawa do zdrowia jako prawa człowieka w systemie prawnym UE. Celem artykułu jest analiza rozwoju praw zdrowotnych w prawie UE oraz odpowiedź na pytanie: czy ujęcie prawa do zdrowia jako prawa człowieka skutkuje określonym roszczeniem prawnym? W artykule wykorzystano wykładnię celowościowo-funkcjonalną, oraz aksjologiczną. Pomocniczo stosowano metodę historyczną (genetyczno-krytyczną).

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 lutego 2021 r. (SK 39/19)

W glosie krytycznie odniesiono się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 24 lutego 2021 r. (SK 39/19)2 w którym stwierdzono, że art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (u.p.o.l.)3 rozumiany w ten sposób, że o związaniu gruntu, budynku lub budowli z prowadzeniem działalności gospodarczej decyduje wyłącznie posiadanie gruntu, budynku lub budowli przez przedsiębiorcę lub inny podmiot prowadzący działalność gospodarczą, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Naruszenia ustrojowych wytycznych służby cywilnej

W artykule przedstawiono problematykę pokonstytucyjnej praktyki ustawodawczej w części dotyczące prawa służby cywilnej. W ocenie autora, polska Konstytucja z 1997 r., wyznacza solidne podstawy funkcjonowania korpusu służby cywilnej oraz jasno określa zasady i cele jego funkcjonowania, którymi są przed wszystkim zawodowe, rzetelne, bezstronne i politycznie neutralne wykonywanie zadań państwa. Przegląd ustawodawstwa po 1997 r. oraz towarzyszącego mu orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego został zaprezentowany w przedziałach czasowych wyznaczonych obowiązywaniem kolejnej pragmatyki urzędniczej służby cywilnej. Zgromadzone, liczne przykłady naruszeń postanowień ustawy zasadniczej w badanym czasie i obszarze pozwoliło na sformułowanie wniosków na temat charakteru i praktycznego znaczenia prawa urzędniczego, a także na ogólną ocenę, że jego budowa (w zgodzie z ustrojowymi wytycznymi) jest zadaniem trudnym, niezrealizowanym wciąż w prawie polskim.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Nadając znaczenie prawom - Alona Harela koncepcja obowiązku konstytucyjnej kryminalizacji

W artykule zostaną przedstawione koncepcje izraelskiego filozofa Alona Harela odnoszące się do kwestii nieinstrumentalnego uzasadnienia prawa, w tym prawa karnego. Ważnym aspektem rozważań Harela jest argumentacja za obowiązkiem kryminalizacji czynów naruszających podstawowe prawa i wolności. Obowiązek ten powinien być wyrażony w konstytucji, niejako symetrycznie do treści konstytucyjnych praw i wolności. Tłem rozważań jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 października 2020 r. wydany w sprawie K 1/20. W artykule zarysowana zostanie argumentacja (za Alonem Harelem) przemawiająca za uznaniem, że niezależnie od kwestii społeczno-etycznych czy światopoglądowych, rozstrzygnięcie Trybunału jest uzasadnione z uwagi na dobro nie tylko poszczególnych jednostek, ale i systemu prawnego oraz jego wartości.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Glosa do postanowienia Sądu Rejonowego w Sieradzu z 27 kwietnia 2021 r. (II W 63/21)

Obowiązujący Kodeks wykroczeń wszedł w życie w innych realiach politycznych, prawnych i społeczno-gospodarczych. Nie odpowiada realiom obecnym, jego wykładnia wymaga szczególnej uwagi, ze względu na konieczność uwzględnienia zwłaszcza obowiązującej Konstytucji RP. Art. 63a Kodeksu wykroczeń chroni przed zachowaniami naruszającymi estetykę przestrzeni publicznej. Zachowania takie nie mogą być karane, gdy nie godzą w porządek publiczny, ponieważ stanowią formę realizacji wolności wypowiedzi.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Personalistyczny charakter chrystofanii paschalnych w ujęciu ks. prof. Edwarda Kopcia (1918-1999)

Artykuł prezentuje personalistyczny charakter chrystofanii paschalnych w ujęciu ks. prof. Edwarda Kopcia, nestora teologii fundamentalnej w Polsce. Podjęty temat został zaprezentowany w czterech punktach: 1. Chrystofanie paschalne jako wiarygodne znaki zmartwychwstania; 2. Osobowy wymiar ukazywania się Zmartwychwstałego; 3. Personalistyczny charakter rozpoznania; 4. Personalistyczne aspekty misji, wiary paschalnej i świadectwa.
Wychodząc z przekonania, że chrystofanie paschalne stanowią najważniejsze znaki wiarygodności rezurekcji Jezusa, ks. E. Kopeć traktuje je zawsze jako wydarzenia realne oraz obiektywne i prezentuje je wieloaspektowo. Nade wszystko chrystofanie paschalne, podobnie jak starotestamentowe teofanie, mają dla lubelskiego profesora charakter osobowy. Spotkania zmartwychwstałego Pana z uczniami są wyrazem międzyosobowej relacji, co wyrażają istotne elementy większości chrystofanii, a mianowicie: ukazanie się – rozpoznanie – misja. Pionierskie opracowanie przez ks. E. Kopcia chrystofanii paschalnych w kategoriach personalistycznych koreluje z ich historiozbawczym charakterem, co ma istotne znaczenie dla wykazania wiarygodności rezurekcji Chrystusa.

Czasopismo: Roczniki Teologiczne
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
„Pismo mówi, że On ma powstać z martwych” (J 20,9). Znaczenie odwołania się do Pisma w najwcześniejszych formach wyznania wiary w Zmartwychwstanie. Analiza teologicznofundamentalna

Niniejszy artykuł omawia sposób, w jaki najwcześniejsze formy wyznania wiary w Zmartwychwstanie odwołują się do świadectwa Pisma Starego Testamentu. Analizie zostały poddane najważniejsze świadectwa wiary w Zmartwychwstanie wyrażone w aklamacjach i formułach wiary – zarówno te, w których nie pojawia się bezpośrednie odwołanie się do Pisma, jak też i te, w których można wskazać nawiązanie do określonych miejsc w Piśmie. W analizie pominięto katechezy i hymny liturgiczne, stosując w wyborze kryterium diachroniczne wskazujące na pierwszeństwo chronologiczne aklamacji i formuł wiary.
Przeprowadzona analiza pozwoliła wykazać, że pierwszym punktem odniesienia dla wiary w Zmartwychwstanie nie jest Pismo, lecz świadectwo świadków, którzy spotkali Zmartwychwstałego, a więc u początku wiary w Zmartwychwstanie jest wydarzenie. Słowo Starego Testamentu samo w sobie jest niewystarczalne. Dopiero kiedy zaczyna się je odczytywać w świetle wydarzeń z życia Jezusa i w świetle Jego słów, można zacząć wskazywać na wypełnienie się Pisma w wydarzeniach paschalnych. Tak więc choć to nie Pismo jest początkiem wiary w Zmartwychwstanie, to zarazem wiara ta szuka odniesienia w Piśmie – lecz nie w pojedynczych tekstach Pisma, ale w Piśmie czytanym jako jedno wielkie świadectwo o zbawczym Bożym działaniu. W pierwszych formułach wiary w Zmartwychwstanie oraz w aklamacjach utrwalony został zarazem pewien sposób lektury Pisma, który stanowi wzorzec dla budowania argumentacji skrypturystycznej w teologii fundamentalnej, ponieważ ukazuje on, że Pismo jest tu czytane najpierw jako całość (egzegeza kanoniczna) oraz w świetle tradycji apostolskiej i z uwzględnieniem analogii wiary, na co zwraca uwagę Benedykt XVI w dokumencie Verbum Domini.

Czasopismo: Roczniki Teologiczne
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Urzeczywistnianie Kościoła w eklezjalnych wspólnotach podstawowych w Brazylii

Małe wspólnoty stały się masową formą życia chrześcijańskiego w katolicyzmie i w innych wyznaniach chrześcijańskich. Wychodząc od tak powszechnego zjawiska, autor analizuje wybrane aspekty urzeczywistniania się Kościoła na przykładzie doświadczenia brazylijskich wspólnot podstawowych (Comunidades Eclesiais de Base – CEBs). Zagadnienie rozwija w dwóch częściach. W pierwszej omawia ich genezę, w drugiej – przejawy życia CEBs jako formy stawania się Kościoła na poziomie pierwotnych grup społecznych.

Czasopismo: Roczniki Teologiczne
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Dialog religii a dialog kultur

W artykule podjęto zagadnienie relacji między dialogiem kultur a dialogiem religii. Analiza pojęcia religii i pojęcia kultury pokazała, że ich treści są ze sobą ściśle powiązane. Nie ma religii bez kultury ani kultury bez religii. Dlatego pojawiający się czasem postulat zastąpienia dialogu międzyreligijnego dialogiem międzykulturowym jest bezpodstawny. Dialog kultur bez dialogu religii jest niemożliwy. Aby dialog mógł zaistnieć, muszą być spełnione odpowiednie warunki. Jednym z nich jest dążenie do prawdy. Prawda ma jednak charakter inkluzywny, a nie ekskluzywny. Dlatego w religii nie ma miejsca na przemoc w imię prawdy. Dla chrześcijan prawda ma charakter osobowy. Jest nią Jezus Chrystus – Zbawiciel „polifoniczny” (Klemens Aleksandryjski).

Czasopismo: Roczniki Teologiczne
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Religia przeżywana

Artykuł przedstawia koncepcję religii przeżywanej, która odpowiada współczesnym formom przeżywania sacrum. Ponowoczesność kładzie nacisk na doświadczenie religijne, często indywidualne, poza instytucjonalizacją kościołów. Koncepcja religii przeżywanej wychodzi naprzeciw nowym formom sacrum podkreślając m.in. znaczenie ucieleśnienia, dyskursu, materialności i form czuciowych w doświadczeniach religijnych. Koncepcja religii przeżywanej koncentruje się na człowieku praktykującym religię, jednak pomija kwestie transcendencji, prawdy i skutków nadprzyrodzonych.

Czasopismo: Roczniki Teologiczne
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Materialne i niematerialne przejawy kultu św. Barbary w środowisku górniczym

Kult św. Barbary w środowisku zawodowym górników na przestrzeni ostatnich dwóch wieków przyjmował wiele zróżnicowanych form. Jego rozwój na Górnym Śląsku kształtował się od pierwszej połowy XIX stulecia i ma związek z intensywnym rozwojem przemysłu wydobywczego na tym obszarze. W artykule omówiono najbardziej charakterystyczne materialne i niematerialne przejawy czci oddawane św. Barbarze. Wspomniano o kościołach i kaplicach pod jej wezwaniem, obrazach i figurach przedstawiających patronkę górników w obiektach sakralnych oraz w rodzinach górniczych, modlitwach, a także o obchodzeniu 4 grudnia święta patronalnego i jednocześnie zawodowego, tzw. Barbórki, która (jako element tradycji górniczych, pielęgnowana w kolejnych pokoleniach górników) została w 2018 roku wpisana na krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. W ostatnim czasie można zauważyć nowe praktyki wśród górników, np. wykonywanie tatuaży przedstawiających św. Barbarę.

Czasopismo: Roczniki Teologiczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Dzień świętego Szczepana w religijności i kulturze ludowej w Polsce

Artykuł poświęcony jest św. Szczepanowi – pierwszemu chrześcijańskiemu męczennikowi, którego święto w liturgii Kościoła katolickiego przypada w drugi dzień Bożego Narodzenia, tj. 26 grudnia. Autor omawia oddziaływanie patrona tego dnia na życie codzienne oraz formy świętowania mieszkańców wsi. Kult świętego Szczepana zauważalny jest nie tylko w religijności ludowej, ale także w obrzędowości ludowej charakterystycznej dla tego święta. W opracowaniu tematu autor wykorzystał własne etnograficzne badania terenowe prowadzone w subregionach opoczyńskim i radomskim nad obrzędowością doroczną (1990-1994) oraz doroczną i funeralną (1997-2006), jak również literaturę przedmiotu z zakresu teologii i religioznawstwa.
W wierzeniach ludowych wokół św. Szczepana skoncentrowały się niektóre przedchrześcijańskie praktyki agrarne, ale po nadaniu im chrześcijańskiej interpretacji zostały włączone w liturgię Kościoła. Jednym z powszechnych zwyczajów jest święcenie przez księdza owsa w kościele i wzajemne obsypywanie się nim. Dawniej był to obrzęd magiczny mający zapewnić pomyślność w uprawie zbóż i gospodarstwie. Po uzyskaniu chrześcijańskiej wykładni stał się symbolem ukamienowania św. Szczepana. Ponadto autor przedstawia i analizuje inne zwyczaje i obrzędy ludowe charakterystyczne dla tego dnia, jak składanie życzeń, kolędowanie, rozwiązywanie przez służbę umów o pracę czy kojarzenie małżeństw.

Czasopismo: Roczniki Teologiczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Kult eucharystyczny na podstawie średniowiecznych mszalnych rękopisów węgierskich

W XI i XII wieku w odpowiedzi na spory teologiczne nastąpił znaczący rozwój kultu eucharystycznego, którego kulminacją było ustanowienie w 1264 r. święta Bożego Ciała. Jednym z impulsów do wprowadzenia tego święta był cud eucharystyczny w Bolsenie, warto jednak pamiętać o innym, mniej znanym cudzie eucharystycznym w Koszycach. Miasto to stało się popularnym ośrodkiem pielgrzymkowym, zaś kult eucharystyczny na Węgrzech znacząco się ożywił. Dowodem tego są zachowane księgi muzyczno-liturgiczne, w których odnaleźć można liczne innowacje i nowe pieśni. Wersety allelujatyczne, tropy oraz adaptacje melodii różniły się niekiedy od tych obecnych w Europie zachodniej i środkowej. Odrębność i niezależność tradycji Ostrzyhomskiej (a także mniejszych tzw. tradycji peryferyjnych) przejawiała się również w odmiennym wyborze śpiewów i tekstów psalmowych oraz w licznych wariantach tekstowych i melodycznych.

Czasopismo: Roczniki Teologiczne
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Officium gratiarum actionis pro victoria ex turcis obtenta zachowane w antyfonarzach rodziny Piotrkowczyków (cz. II – melodie)

Melodie Officium gratiarum actionis pro victoria ex Turcis obtenta anno 1621 opublikowano w ostatniej edycji tzw. antyfonarza Piotrkowczyka (1645), nie wiadomo, kto jest ich autorem. Kompozycje (12 antyfon, 2 responsoria, 1 hymn) nie są jednolite stylistycznie. W grupie 15. melodii odnajdujemy elementy klasycznego chorału gregoriańskiego, stylu neogreriańskiego oraz stylu pseudogregoriańskiego. Całość odpowiada estetyce epoki późnego średniowiecza i kończy etap polskiej twórczości monodycznej do łacińskich tekstów proprium sanctorum.

Czasopismo: Roczniki Teologiczne
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Polskie śpiewy na Boże Ciało w Kancjonale S.S. Jagodyńskiego (wyd. 1638, 1695)

Polskie śpiewy na Boże Ciało, zawarte w kancjonale Jagodyńskiego (wyd. 1638, 1695), liczą 13 utworów, w tym 7 to tłumaczenia łacińskiej poezji powstałe najprawdopodobniej pod koniec XVI i na początku XVII w., zaś 6 jest owocem twórczości ówczesnych poetów i kompozytorów. Tłumaczenia były zasadniczo wzorowane na strukturze poetyckiej łacińskich tekstów, natomiast pieśni o proweniencji polskiej zostały ujęte przez twórców w sposób wpisujący się w ogólne tendencje struktury poetyki tego okresu. Przeważają pieśni o strofach 4-wersowych oraz 7-, 6- i 2-wersowych. Czynnikiem wiążącym strofy jest rym paroksytoniczny, dokładny, parzysty, a sporadycznie naprzemienny.

Czasopismo: Roczniki Teologiczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Twórczość wokalna Jerzego Gablenza (1888-1937). Próba systematyzacji

Prezentowany artykuł jest pierwszą próbą zaprezentowania twórczości wokalnej mało znanego polskiego kompozytora Jerzego Gablenza (1888-1937). W swoim dorobku pozostawił on 86 pieśni, pisanych w okresie od 1907 do 1928 roku. Większość tych utworów do dzisiaj nie doczekała się publikacji. Jedynie pojedyncze pieśni zostały wydane w zbiorach, znajdujących się w Bibliotece Narodowej. Księgozbiór ten zawiera również autografy pieśni kompozytora. W sumie jest to niewiele ponad 30% liryki wokalnej Jerzego Gablenza. Większość jego pieśni, przepisana ręcznie przez syna Tomasza, znajduje się w archiwach osób prywatnych, m.in. Jana Jarnickiego, dyrektora firmy fonograficznej Acte Préalable, który podejmuje wysiłki, aby tę wciąż nieodkrytą twórczość Gablenza zarejestrować na płytach CD. Niniejszy artykuł może stać się inspiracją dla muzykologów i teoretyków muzyki do szeroko zakrojonych studiów nad twórczością Jerzego Gablenza, który jest kompozytorem nie tylko pieśni, ale również symfonii, poematów symfonicznych, koncertu fortepianowego czy sonaty na wiolonczelę i fortepian.

Czasopismo: Roczniki Teologiczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Ludowe pieśni religijne we współczesnym ruchu festiwalowym na przykładzie Konkursu Kapel i Śpiewaków Ludowych Regionów Nadwiślańskich „Powiślaki” w Maciejowicach

Artykuł podejmuje problematykę obecności ludowych pieśni religijnych podczas czterech ostatnich edycji festiwalu „Powiślaki” w Maciejowicach (gm. Garwolin, województwo mazowieckie). Przywołano historię festiwalu i jego znaczenie dla kultury lokalnej. Opisano specyfikę wykonawców i repertuaru, dokonano analizy źródłoznawczej wybranych pieśni, które poddano opisowi funkcjonalno- -gatunkowemu i analizie wybranych elementów muzycznych.
Badane ludowe pieśni religijne dowiodły ciągłości transmisji repertuaru o odległej proweniencji, jak też stylu głęboko zakorzenionego w ludowym wykonawstwie. Różnorodność repertuarowa, niedokumentowane dotąd wersje i warianty melodyczne oraz wielozwrotkowość przekazów świadczą o wysokim poziomie wykonawców indywidualnych i zespołów śpiewaczych. Maciejowickie „Powiślaki” można uznać za festiwal czynnie wspierający słowno-muzyczne tradycje regionu, stanowiący doskonały przykład ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Czasopismo: Roczniki Teologiczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Piszczałki organowe i strój organów według traktatu Arnolta Schlicka „Spiegel der Orgelmacher und Organisten” z 1511 roku

Analiza Spiegel der Orgelmacher und Organisten (1511) wykazała, że piszczałki organowe konstruowano głównie z cyny, ołowiu, stopów obydwu metali i z drewna. A. Schlick potwierdza też próby wyrobu piszczałek z papieru, sukna (jedwabiu) i szkła. Zawraca uwagę na ich wymiary oraz intonację. W odniesieniu do menzurowania piszczałek dostrzega następującą zależność: im piszczałka ma większą średnicę, tym korpus będzie nieco krótszy, niż w piszczałce o węższym korpusie. Zauważa również, że piszczałki o węższych korpusach wydają dźwięk słodszy (süsser), niż piszczałki o korpusach szerokich. Odnośnie do strojenia organów autor „Spiegel” pośrednio podaje częstość wzorcową. Opracował też oryginalny system podziału oktawy na mniejsze interwały (różny od pitagorejskiego), który we współczesnej terminologii określany jest jako Mitteltönig (Schlicksstimmung), a po polsku jako średniotonowy lub mezotoniczny.

Czasopismo: Roczniki Teologiczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce