rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Un altro mare di Claudio Magris. Al confine tra la scrittura diurna e la scrittura notturna

Inne morze Claudia Magrisa. Na granicy między twórczością dzienną i nocną W niniejszym artykule postawiono sobie za cel zilutrowanie szczególnej pozycji, jaką w twórczości triesteńczyka Claudia Magrisa zajmuje jego krótka powieść Inne morze z 1991 roku. Niezwykle pomocny w analizie okazuje się motyw granicy, znany i charakterystyczny dla całej twórczości pisarza, w Innym morzu obecny szczególnie wyraźnie i pełniący funkcję dominującą. Dokonana w powieści próba rekonstrukcji losów Enrica Mreule, bohatera dążącego do osiągnięcia stanu Michelsaedterowskiej perswazji, jest w istocie biografią człowieka żyjącego „na granicy”; tam, gdzie zaciera się różnica między życiem a śmiercią, klęską a spełnieniem, a także – również tutaj – między Magrisowską utopią a odczarowaniem. Inną istotną cechą powieści jest jej swoista hybrydyczność widziana najlepiej z perspektywy całej twórczości literackiej autora. Wyróżniane przez Magrisa (i odnajdywane przez krytykę w poszczególnych dziełach) dzienny i nocny nurt pisarstwa splatają się w Innym morzu, a ich zręczne kontrapunktowanie się czyni z utworu romanzo del confine, powieść graniczną par excellence.

Czasopismo: Romanica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Review: Anna Jakimyszyn, Żydzi krakowscy w dobie Rzeczypospolitej Krakowskiej. Status prawny – przeobrażenia gminy – system edukacyjny [The Jews of Kraków in the Times of the Republic of Kraków]

Review: Anna Jakimyszyn, Żydzi krakowscy w dobie Rzeczypospolitej Krakowskiej. Status prawny – przeobrażenia gminy – system edukacyjny [The Jews of Kraków in the Times of the Republic of Kraków]

Czasopismo: Scripta Judaica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
A Review of: Łukasz T. Sroka, Żydzi w Krakowie. Studium o elicie miasta (1850–1918) [Les Juifs à Cracovie. Studium de l’élite de la ville 1850–1918]

A Review of: Łukasz T. Sroka, Żydzi w Krakowie. Studium o elicie miasta (1850–1918) [Les Juifs à Cracovie. Studium de l’élite de la ville 1850–1918], (Prace Monograficzne nr 489/Travaux monographies no 489) Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2008, pp. 240

Czasopismo: Scripta Judaica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Lo stile sublime nella Divina Commedia – tra l’antichità e i tempi moderni

Artykuł porusza tematykę stylów w Boskiej komedii Dantego Alighieri, w szczególności styluwysokiego (stile sublime). Zwrócono uwagę na sposób realizacji tego stylu w odniesieniu dotradycji antycznej oraz zaleceń retoryk średniowiecznych artes poeticae. Analiza koncentrujesię wokół figury zwanej transsumptio, jednego z elementów tak zwanego ornatus difficilis,zalecanego przez retoryki średniowieczne.Z przeprowadzonej analizy wynika, że figura transsumptio stosowana jest w poemaciedantejskim częściowo zgodnie z zaleceniami poetyk średniowiecznych: jest rodzajem stylumówienia (modus tractandi) realizującego się przez zasadę analogii pomiędzy światem doczesnymi transcendentnym. Jest to zatem termin rozumiany dość szeroko: obejmuje wielefigur retorycznych, przeważnie należących do ornatus difficilis. Jednak przez dobór fragmentówdzieła, w których Dante zdecydował się zastosować omawiany styl mówienia, poetazdaje się rzucać wyzwanie tradycji, zarówno starożytnej, jak i średniowiecznej. Nie stosuje gobowiem, by mówić wyłącznie o rzeczach podniosłych, i nie zawsze stosuje go, mówiąc o nichwłaśnie. Używa go czasem jako elementu demaskującego fałsz i pozory przedstawianej scenylub postaci, na pierwszy rzut oka wydającej się szlachetną. Dobór stylu u Dantego motywowanyjest zatem treścią, sytuacją egzystencjalną przedstawianego obrazu. Odpowiedniośćpomiędzy formą i treścią jest więc zachowana na każdej płaszczyźnie przedstawienia.

Czasopismo: Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Das Musikalische der deutschen romantischen Kunstmärchen am Beispiel von Wackenroders Morgenländisches Märchen von einem nackten Heiligen und Tiecks Der blonde Eckbert

Znaczenie muzyki dla literatury wzrosło w sposób istotny w okresie romantyzmu. Dla niemieckichtwórców tego okresu muzyka stała się najważniejszą spośród wszystkich sztuk.Zajmowali się nią nie tylko w licznych tekstach teoretycznych, lecz swe koncepcje prezentowalitakże czytelnikom utworów literackich. Elementy muzyczne pojawiały się zarównow liryce, jak i głównie – co może wydawać się zaskakujące – w prozie. Spośród wszystkichgatunków epickich najbardziej predysponowana do prezentowania różnych tez okazała siębaśń romantyczna.Myśląc o muzyce w literaturze, można zasadniczo mówić o trzech rodzajach związków.Muzyka lub muzyk mogą się stać tematem utworu. Drugą grupę stanowią próby nadania językowi utworu cech muzycznych. O ile dwa kryteria wydają się raczej oczywiste, wątpliwościmoże budzić ostatnia grupa, mianowicie zastosowanie struktur muzycznych w dzieleliterackim.I tak Ein wunderbares morgenlänisches Märchen von einem nackten Heiligen autorstwaWilhelma Wackenrodera pokazuje niezwykłą rolę muzyki jako sztuki pozwalającej dotrzećdo wyższych wartości. W sposób bezpośredni wyraża ona uczucia człowieka, być możez tego powodu autor umieszcza w swym utworze dwoje zakochanych. U Wackenrodera uwagęzwraca także „muzykalność” języka. U Ludwika Tiecka w utworze Der blonde Eckbertkrótka piosenka, a więc gatunek muzyczny, towarzyszy akcji utworu, a także w subtelnysposób podkreśla znaczenie pewnych wydarzeń.

Czasopismo: Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Le paradis parfumé de Jules Verne : de L’Oncle Robinson à Seconde Patrie

Od czasów starożytnych wielu autorów wskazuje na silny związek, jaki istnieje międzysacrum i przyjemnym zapachem (parfum). Przez starożytnych Greków i Rzymian miłyzapach był często interpretowany jako teofania, jeden ze znaków namacalnej obecnościboskiej. Teza ta zakorzeniła się również w filozofii chrześcijańskiej i znajduje swepotwierdzenie między innymi w pracach Pseudo-Dionizego i Grzegorza z Nyssy, ojcaKościoła wschodniego. Związek pomiędzy oznakami obecności sacrum a przyjemnymizapachami przejawia się szczególnie mocno w licznych opisach terytoriów rajskich,przedstawianych często jako przepełnione substancjami aromatycznymi. Przykładami takichsubstancji mogą być między innymi cynamon i kardamon wspominane w poemacie DeJudicio Domini, prawdopodobnie autorstwa Tertuliana. Podobna sytuacja występujew wypadku rajskich terytoriów wyspowych, w najważniejszych robinsonadach JuliuszaVerne’a (Wujek Robinson, Tajemnicza wyspa, Dwa lata wakacji, Druga ojczyzna). WyspyLincoln, Chairman lub Nowa Szwajcaria pojawiające się w tych utworach są przedstawionejako rajskie ogrody przepełnione przyjemnymi zapachami. Eukaliptusy, liczne zioła, mirty,cyprysy, wreszcie cynamon wszechobecny w powieści Druga ojczyzna – wprowadzeniewszystkich tych roślin świadczy o wielkiej trwałości mitemu raju, silnie zakorzenionegow świadomości grupowej i indywidualnej człowieka. Dzięki swym walorom zapachowymrośliny te stanowią jeden z ważnych czynników identyfikacji (homologation), która dokonujesię między wyspami Juliusza Verne’a a mitycznym lub biblijnym rajem.

Czasopismo: Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Tirant lo Blanc de Joanot Martorell: novela e historia

Utwór Joanota Martorella pt. Tirant Biały należy do gatunku powieści rycerskich, a to znaczy,że autor, kreując fikcyjny świat rycerski, nawiązuje, często w sposób bezpośredni, do rzeczywistościhistorycznej, którą albo sam zaobserwował, albo poznał dzięki dokumentom spisanymprzez innych. Martorell jako rycerz i dworzanin świetnie znał i rozumiał świat, któryopisał w swojej książce, a jej czytelnicy z pewnością mogli odczytać ukryte między wierszamialuzje polityczne. Doskonałym przykładem symbiozy fikcji i historii są rozdziały Tirantapoświęcone wydarzeniom rozgrywającym się w Anglii. Znakomita większość pojawiającychsię w tej części bohaterów to postaci historyczne, jedne, związane z angielskim dworem, innezaś – z dworem francuskim. Również rozplanowanie ról nie jest przypadkowe: Martorell nieukrywa swojej niechęci wobec Filipa III Dobrego, księcia Burgundii – jednego z najpotężniejszychpanów ówczesnej Europy – i rękami Tiranta Białego zabija jego samego orazszlachciów związanych z burgundzkim dworem: markiza de Sanct-Enpeyre, księcia Bawarii,księcia Austrii oraz królów Fryzji i Polski. Powody, które w tak okrutny sposób kierowałyręką pisarza, nie są nam znane. Być może Martorell czuł się związany z dworem Henryka VI,władcy, który najprawdopodobniej pasował go na rycerza, i uznał „zdradę” burgundzkiegoksięcia, będącą jedną z przyczyn angielskiej porażki w wojnie stuletniej, za czyn niegodnyrycerza, wymagający najwyższego wymiaru kary. A może kierował się opiniami jednego zeswoich ostatnich mecenasów, Karola IV Nawarskiego, który należał do przeciwników politycznychburgundzkiego obozu. W tekście Tiranta Białego nie ma odpowiedzi na te pytania,znajdziemy natomiast zbeletryzowaną kronikę wydarzeń rozgrywających się w połowie XVwieku, fikcję literacką wiernie oddającą realia historyczne epoki.

Czasopismo: Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Forme-sens et/ou sens-forme

Artykuł stanowi próbę wskazania zasadniczych elementów teorii dzieła literackiego, ściślejrzecz ujmując, teorii opowiadania (récit), którą staram się odtworzyć z praktyki literackiej,głównie dwóch pierwszych opowiadań Maurice’a Blanchota, jego rozlicznych analiz dziełliterackich, szczególnie opowiadań Franza Kafki, i ważkich rozważań teoretyczno--krytycznych. Zapożyczone od Henri Mechonnika pojęcie „forme-sens” – formy, która znaczy,i znaczenia, które jest formą – jest konceptem wpisującym się w szeroko rozumianąnowoczesność, odrzucającym klasyczny podział na treść i formę oraz podważającym prymattej pierwszej (treści) nad drugą. Maurice Blanchot wyraża przekonanie, że nie wystarczystwierdzić, że w literaturze forma ma większe znaczenie niż w języku podporządkowanymbezpośrednio funkcji poznawczej. Uważa wręcz, że związek między tym, co zwie się formą,a tym, co zwie się niesłusznie treścią, jest niedookreślony i nie do określenia. A wszelkiestarania, żeby je utożsamić, sprowadzić jedną do drugiej, lub na odwrót, sprowadzić je dojakiegoś wspólnego mianownika, sprawiają, że związek między nimi ulega zafałszowaniu. Imwiększa będzie różnica potencjałów między nimi, tym bardziej dzieło zaznaczy się jako literackie.„La parole (c)ouverte”, „słowo (ot)(za)warte”, neografizm, którym się posługuję, maoddać charakter literackiego mówienia, o jakim – zdaje się – myśli Blanchot. Zawiera sięw tym neografizmie i (nie)przechodniość dzieła, i jego otwarcie-zamknięcie, i właściwa mu(nie)prawda, i (nie)obecność autora w dziele, i rządząca dziełem (nie)dialektyka, która sprawia,że tutaj tertium non datur, i tego dzieła nowoczesna (czyli niekonwencjonalna) alegoryczność.

Czasopismo: Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
, Avoir des ailes, le rêve et la métaphore : l’inscription du mythe icarien dans Mademoiselle de Maupin de Théophile Gautier

Jednym z mitów, jakie romantyczna literatura francuska formułuje na nowo i wprowadzaw tkankę swojej tematyki, a więc także wyobraźni i symboliki, jest mit Ikara. Proza ThéophilaGautiera (1811–1872) może być odczytana jako jeden z jego wariantów. Doświadczenielotu, pokonującego ograniczenia i zakazy wynikające z ludzkiej kondycji, oraz klęski, śmiertelnegoupadku, nieuchronnego skutku wzlotu, przekraczającego wszelkie zakazy, jak chceopowieść mityczna, w tekstach Gautiera zyskuje wymiar nie tylko metaforyczny, lecz takżedosłowny. W publicystyce i korespondencji pisarza, począwszy od lat czterdziestych, znajdujemy oto wiele sformułowań, w których wyraża on entuzjastyczne zainteresowanie rozwojemtechnik i doświadczeń aeronautycznych. Czyniąc odwołania do mitycznych postaci Ikara,Faetona i Febusa, a także do Szekspirowskiego Ariela, równocześnie przenosi Gautier tematykęwzlotu na płaszczyznę literacką. Postaci te współtworzą bowiem metaforyczny obrazwzlotu artysty i symbolizują postawy, które w łamaniu tabu i pokonywaniu usankcjonowanychzakazów upatrują wartość najwyższą, a minimalizują lub lekceważą cenę buntu, to jestklęskę, upadek, śmierć.W powieści Mademoiselle de Maupin (1835) tematyka wzlotu, a więc także jej „ikaryjskość”,nie narzuca się czytelnikowi bezpośrednio i w sposób oczywisty, ponieważ wpisanajest w warstwę głęboką wyobraźni symbolicznej utworu. Dotyczy to przede wszystkim sposobu,w jaki główny bohater, d’Albert, postrzega siebie i swoją sytuację w świecie. Szczególnieinteresująco przedstawia się tutaj warstwa wyobraźni, dotycząca metaforycznego postrzegania„ja” w przestrzeni: od poczucia zamknięcia i unieruchomienia w przestrzeni spetryfikowanej,mrocznej i klaustrofobicznej, do pteromorficznych obrazów rozpostartych skrzydeł,unoszących istotę ludzką ponad byt codzienny, w stronę przestrzeni otwartych i wypełnionychświatłem. Ale także, a może przede wszystkim, w stronę absolutu, w koncepcji gautierowskiejsytuującego się na styku wyobrażenia o idealnej miłości i kontemplacji pięknaciała ludzkiego, szczególnie gdy wydaje się ono połączeniem doskonałej rzeźby w marmurzei obrazu malarskiego.Badaniom gautierowskiej wyobraźni „ascencyjnej” dobrze służą analizy typu bachelardowskiegoi durandowskiego, toteż zostały one w niniejszym studium zastosowane.

Czasopismo: Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Rachilde : « homme de lettres », « femme de lettres », « androgyne de lettres » ?

Marguerite Eymery (1860–1953), znana jako Rachilde, jest jedną z najbardziej barwnychpostaci życia literackiego drugiej połowy XIX wieku. Nazwana pod koniec swojej kariery„królową dekadentów”, młoda powieściopisarka wkracza, wraz ze swoją pierwszą powieściąPan Wenus, na scenę literacką w atmosferze skandalu. Jej imię nieustannie powraca podpiórem największych znakomitości literackich epoki: Barresa, Lorraina czy Verlaina. Jakomałżonka Alfreda Valette, dyrektora znaczącego czasopisma literackiego, „Mercure de France”,Rachilde prowadzi w nim rubrykę „Powieści” w latach 1897–1922.Autorka, na której wizytowych kartach widnieje podpis „Rachilde, pisarz” i która przedstawiasię jako „literacki androgyn”, stawia w oryginalny i nadal aktualny sposób pytaniedotyczące tożsamości płciowej. Wojnie płci lub odwróceniu ról pisarka stara się przeciwstawićideał androgynii. To właśnie pisarstwo staje się aktem przekroczenia tradycyjnych granicpłci. W epoce, gdy status kobiety-pisarza nie jest jeszcze uznawany, Rachilde oświadcza:„Znalazłam sobie znakomite miejsce, którego nikt nigdy nie chce: środek”.

Czasopismo: Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Tod oder Wiedergeburt? Zur Rhetorik zwischen 1720 und 1760 in Deutschland

Jeśli mowa jest o retoryce w Niemczech w dobie oświecenia, dość często można spotkać sięz opinią, że wiek XVIII jest tym, w którym straciła ona swoje przemożne znaczenie jakodziedzina zainteresowań humanistycznych. Czasem nawet pisze się o tym, że oświecenieprzynosi ze sobą śmierć retoryki.W artykule punktem wyjścia staje się pytanie, czy w XVIII wieku – zwłaszcza w latach1720–1760 – mamy rzeczywiście do czynienia z upadkiem i utratą prestiżu retoryki jakodziedziny humanistycznej. Wskazano, że już sama liczba publikacji z zakresu retoryki, oszacowanaprzez J. Dycka i J. Sandstede na około 3000 pozycji, przeczy takiej tezie. Wręczprzeciwnie, jak próbowano wykazać, należy mówić raczej o swoistym renesansie retorykiw XVIII wieku. Odrzuceniu ulega wprawdzie barokowa teoria i praktyka sztuki oratorskiej,jednak kanoniczna retoryka znana z antyku staje się podstawą pogłębionej refleksji i punktemwyjścia do nowych dociekań teoretycznych. Co charakterystyczne dla oświecenia, interesującąnas dziedzinę próbuje się dodatkowo powiązać ze zdobyczami nauk ścisłych – zwłaszczamatematyki i logiki. Dotyczy to głównie XVIII-wiecznej teorii inwencji.Opierając się na najbardziej znanych i reprezentatywnych teoriach i podręcznikach w tymzakresie (Fabricius, Hallbauer, Gottsched), w poszczególnych fragmentach artykułu dokonanosyntezy głównych założeń teoretycznych dotyczących retoryki niemieckiej w latach 1720––1760. Odniesiono się tu do zmian w zakresie samego pojmowania sztuki oratorskiej, jak i jejposzczególnych dziedzin (inwencja, elokucja i kompozycja).51

Czasopismo: Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
After such Knowledge what Forgiveness: Confessional Narratives by Kazuo Ishiguro

W konfesyjnych powieściach Kazuo Ishiguro tematyczną dominantę stanowią procesy autoanalizywynikające z poczucia winy i współwystępujące z nimi mechanizmy zaprzeczania,względnie wypierania. Te wątki rozwijają się na dwu wzajemnie związanych poziomach: napoziomie mimetycznym oraz w sferze symboliczno-etycznej, ukazanej z perspektywy narratorapierwszoosobowego, który porusza się na płaszczyźnie łączącej teraźniejszość i przeszłość,doświadczenie i pamięć oraz fantazję i rzeczywistość. Punktem wyjścia każdej z sześciu narracjijest konkretna, wyraźnie dookreślona sytuacja, której rezultatem jest ujawnienie ukrytejtraumy rzucającej cień na teraźniejszość bohatera, a związanej z poczuciem winy czy zaniechania.Artykuł jest propozycją odczytania kolejnych narracji w kategoriach realizmu psychologicznegoi traktowania ich jako różnych literackich wersji procesu wymazywania przeszłości,który z jednej strony polega na ustaleniu stopnia odpowiedzialności wobec siebie i innych,a z drugiej na jednoczesnym uwalnianiu się od wyrzutów sumienia.

Czasopismo: Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Piers Paul Read as a Novelist: Variety in Unity

Piers Paul Read (ur. 1941) jest współczesnym brytyjskim pisarzem, synem znanego i cenionegoniegdyś krytyka artystycznego, eseisty i poety Sir Herberta Reada (1893–1968). Z wykształceniahistoryk i politolog (studiował w St. John’s College, Cambridge), zadebiutowałjako powieściopisarz w 1966 roku. Jest autorem 14 powieści, wielu sztuk telewizyjnychi filmowych, kilku niebeletrystycznych utworów prozatorskich, w tym sławnego dokumentalnegoopisu tragedii grupy osób z Urugwaju, które przeżyły katastrofę lotniczą w Andachw 1972 roku (na podstawie tej książki nakręcono film pt. Dramat w Andach). Jego powieścicechuje duże zróżnicowanie tematyczne (m.in. współczesne powieści obyczajowe, sagi rodzinne,sensacyjne powieści polityczne, romanse historyczne), wartka akcja, realizm obyczajowyi psychologiczny, piękny język, a także problematyka moralna, związana z kondycjąwspółczesnego człowieka, która nadaje wszystkim jego utworom beletrystycznym dodatkowy,poważny wymiar, bez względu na różnice w tematyce powieści, scenerii ich akcji, czyrodzaju postaci.Celem artykułu, oprócz ogólnej charakterystyki twórczości powieściopisarskiej PiersaPaula Reada, jest próba odpowiedzi na pytanie, dlaczego tak dobry i ciekawy pisarz współczesnyjest niedoceniany przez krytykę i szerokie grono czytelników brytyjskich. Autorkawidzi zasadnicze przyczyny tego stanu rzeczy w tradycyjnej formie utworów Reada, małointeresującej dla krytyków, a także w kilku obiegowych etykietkach, które odstręczają współczesnegobrytyjskiego czytelnika, np. „katolicyzm”, „moralizatorstwo”, „melodramatyczność”,„antyfeminizm”. Autorka stara się wykazać nieadekwatność czy wręcz niesprawiedliwośćtakich uproszczonych sformułowań, które w zróżnicowanym etnicznie, liberalnymspołeczeństwie brytyjskim, niezainteresowanym tematyką moralną, szczególnie w kontekściewartości religijnych (niekoniecznie katolickich), działają na niekorzyść poważnych i wartościowychautorów, jakim z pewnością jest Piers Paul Read.

Czasopismo: Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Байроновские эпиграфы в творчестве М.Ю. Лермон- това

Talent Lermontowa nie narodził się w literackiej pustce. Poeta świetnie orientował się zarównow rodzimej, jak i zagranicznej literaturze. Lermontowa-poetę stworzyli rosyjscyi zachodnioeuropejscy pisarze. To ich naśladował, tak jak dziecko naśladuje rodziców, dopókinie osiągnie samodzielności. Echo jego wiedzy i fascynacji utworami innych twórców pobrzmiewaw stylu i duchu jego poezji, w licznych utworach naśladujących dzieła nauczycieli,a także w mottach, które zamieszczał przed swoimi utworami.Motta w utworach Lermontowa zazwyczaj pochodzą z literatury zachodniej. Wiersz Nieufaj sobie poprzedza cytat z A. Barbiera. Na początku „Oni kochali tak długo i czule” brzmiąsłowa H. Heine, zaś druga część poematu Izmaił Bej poprzedzona jest mottem z MarmionaWaltera Scotta. Występują także motta z Szekspira, La Harpe’a i Conza. Cytaty z wyżejprzytoczonych pisarzy występują u Lermontowa jednokrotnie, jednak oprócz nich jako mottaaż ośmiokrotnie pojawiają się cytaty z lorda Byrona. Wersy angielskiego poety poprzedzająutwory takie jak: Kałły, Żeglarz, Dziwny człowiek, Izmaił Bej, Umierający gladiator orazBojar Orsza.Jeśli dokładne przyjrzeć się datom powstania wyżej wymienionych utworów Lermontowa,okaże się, że rosyjski poeta przytaczał słowa Byrona jako motta jedynie w latach 1831––1835. Wszystkie pozostałe cytaty, nie licząc cytatu z Waltera Scotta (1832), powstały przedlub po „byronowskim okresie”. W latach 1831–1835 powstała także większość przekładówLermontowa z angielskiego poety. W ciągu tego czteroletniego okresu Lermontow znajdowałsię pod nieprzerwanym wpływem autora Giaura. Dopiero później przesiąknięty byronicznościąlermontowski romantyzm osłabł, ustępując miejsca innym szkołom poetyckim i innymautorom.

Czasopismo: Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Записные книжки Андрея Платонова – ключ к твор- честву писателя?

Opublikowana w 2000 roku w nakładzie 1000 egzemplarzy pełna edycja notatników AndriejaPłatonowa (1899–1950), pisanych w latach 1921–1944, mimo swej niewielkiej objętości(dzieląc liczbę stron przez liczbę lat, w których powstawały, okaże się, iż Płatonow pisał 1/5strony tygodniowo) stanowią niezwykle interesujący materiał analityczny, natomiast badaczejego dzieł nazywają te notatniki bezcennym konspektem życia i twórczości pisarza.Płatonow nigdy nie nosił się z zamiarem ich opublikowania, o czym świadczy chociażbyfakt, iż często pisał skrótami, które dla współczesnych badaczy niełatwe są do rozszyfrowania,bądź to, że nie unikał w swych notatkach nienormatywnej leksyki. W notatnikach znajdziemyzarówno urwane, niedokończone zdania, króciutkie, kilkuzdaniowe mikroteksty,dłuższe fragmenty później publikowanych utworów, jak i fragmenty zapisków, dzięki którymmożemy dowiedzieć się o pisanych, lecz zniszczonych i nigdy nieopublikowanych utworach. W notatnikach pojawiają się nazwiska postaci, wątki czy motywy wykorzystywanew poźniejszych tekstach, przemyślenia o Bogu, duszy, sensie życia, śmierci. Nie znajdziemyw nich natomiast uwag dotyczących ówczesnego życia literackiego. Nazwiska znanychwszystkim Bułhakowa, Achmatowej czy Grossmana pojawiają się jedynie na okładkachnotesów, wraz z adresem i numerem telefonu danego pisarza. Znajdzie w nich zaś czytelnikuwagi będące płatonowowską diagnozą tych czasów, komentarzem wydarzeń społecznych.Nie pomogą mu one jednak odgadnąć tajemnicy twórczości pisarza.

Czasopismo: Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo