rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Przymiotnikowe derywaty o znaczeniu niepełnej cechy i ich prefigowane synonimy w gwarach Polski centralnej

Artykuł prezentuje zjawisko synonimii słowotwórczej odprzymiotnikowych formacji o znaczeniu
niepełnej cechy, występujące w gwarach Polski centralnej. Na tle innogwarowym i ogólnopolskim
omówione zostały typy derywatów sufiksalnych wchodzących w relacje równo- i bliskoznaczności
z ich odpowiednikami utworzonymi od tej samej podstawy za pomocą prefiksów oraz w wyniku derywacji
prefiksalno-sufiksalnej, np. bladawy – przyblady, rudawy – porudawy, rzadkawy – półrzadki,
przyrzadkawy, obrzadni; głupawy, głupowaty, głupkowaty – półgłupi, przygłupi itp. W analizie
uwzględniono aspekt geograficzny wariancji, wskazując na jej regionalny i lokalny zasięg.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Narodowo-kulturowa i językowa tożsamość uczniów polskich szkół na Ukrainie

W artykule przedstawiona została obecna sytuacja językowa w środowisku uczniów pięciu szkół ogólnokształcących na Ukrainie z polskim językiem nauczania. Uczniowie utrzymują wyniesioną z domu regionalną polszczyznę południowokresową oraz uczą się w szkole języka polskiego. Młode pokolenie Polaków mieszkających na Ukrainie jest wielojęzyczne. Badania socjolingwistyczne pokazują, że dla uczniów polskich szkół w codziennej komunikacji ważne są trzy języki: polski, ukraiński i rosyjski. Młodzi Polacy są przywiązani do języka polskiego. Nie ma w nich negatywnego nastawienia do jego regionalnego wariantu – jednak są przekonani, że można go używać tylko w niektórych sytuacjach komunikacyjnych (nieoficjalnych). Podsumowując wyniki badania, można argumentować, że polska młodzież na Ukrainie identyfikuje się jako odrębna grupa. Język polski pełni w jej przypadku nie tylko funkcję komunikacyjną, ale też manifestacyjną, przy czym ta druga jest faktycznym czynnikiem kształtowania tożsamości. Dlatego tożsamość językowa jest postrzegana jako część tożsamości etnicznej/narodowej. Ważnym elementem przynależności Polaków na Ukrainie do narodu polskiego jest też członkostwo w Kościele katolickim oraz przestrzeganie i zachowanie polskich tradycji ludowych i religijnych.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Konstrukcje porównawcze z komponentem animalistycznym w kilku krótkich utworach prozatorskich Adolfa Dygasińskiego

W artykule omówionych zostało 35 konstrukcji porównawczych zawierających nazwę zwierzęcia,
użytych przez Adolfa Dygasińskiego w jego krótkich utworach prozatorskich. Podjęto również
próbę ustalenia, w jakim stopniu zastosowanie przez autora w porównaniach nazw zwierząt wypływa
z jego specyficznego, nacechowanego uczuciowo stosunku do nich, a w jakim jest tylko
i wyłącznie wynikiem tendencji naturalistycznych. Przedstawiono strukturę komparacji; wyróżniono
porównania proste, rozbudowane oraz spiętrzone. Zbadano również, w której części porównania
występuje nazwa zwierzęcia; wyodrębniono trzy grupy: 1) zwierzę jest przedmiotem porównania;
2) zwierzę jest obiektem porównywanym; 3) zwierzę jest przedmiotem i obiektem porównania.
Starano się również przedstawić miejsce tego typu porównań w twórczości innych pisarzy pozytywizmu:
Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza oraz Elizy Orzeszkowej.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Między słowami a rzeczywistością – wybrane nazwy środków transportu w dziewiętnastowiecznej polszczyźnie

Głównym celem tego artykułu jest ukazanie związków między słownictwem, które wzbogaciło polszczyznę
XIX w. w zakresie nazw środków transportu, a rzeczywistością pozajęzykową. Za główne
kryterium klasyfikacji przedstawionego materiału został uznany podział wynikający ze specyfiki realiów tego okresu. W kolejnych partiach artykułu zostały omówione nazwy środków transportu
lądowego (napędzane siłą mięśni, konne, napędzane silnikiem), kolejowego, powietrznego i wodnego.
W ramach poszczególnych zagadnień przedstawione zostało analizowane słownictwo oraz
sytuacje, kiedy mogło się ono pojawić.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Dukawka, gulgot, sepioł…, czyli jak w gwarach małopolsko-mazowieckiego pogranicza językowego nazywa się człowieka, który się jąka, bełkocze czy sepleni

Gwary charakteryzują się większą różnorodnością środków językowych służących powstawaniu
nazw ekspresywnych, przeważnie nacechowanych negatywnie, niż język literacki. Te ekspresywne
derywaty o ujemnej konotacji powstają przy udziale środków semantycznych i słowotwórczych.
Celem artykułu jest wskazanie przede wszystkim elementów znaczeniowych budujących
wartość ekspresywną (pejoratywną) derywatów, zawartych w podstawach słowotwórczych i formalnych
wykładników tworzących te derywaty. Zwrócono uwagę na zjawiska oboczności leksykalnej
podstaw obocznych etymologicznie i wariantywności słowotwórczej. Poza tym został
omówiony sposób tworzenia wybranych nazw związanych z patologią mówienia. Materiał poddany analizie został zebrany metodą kwestionariuszową w takcie eksploracji
terenowej obszaru pogranicza.
Obfitość synonimów przedstawionych w artykule dowodzi zarówno wyczulenia uwagi społecznej
na zjawiska mowy patologicznej, jak i dużej siły i różnorodności doznań emocjonalnych,
powodowanych przez zaburzenia w mówieniu i percepcji mowy.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Zjawisko wariantywności motywacyjnej w kategoryzacji rzeczownikowych derywatów gwarowych

Rozważania zawarte w artykule dotyczą zjawiska wariantywnego udziału podstaw słowotwórczych w procesie kategoryzacji funkcjonujących w leksyce gwar północnomałopolskich i przyległych formacji rzeczownikowych o charakterze czynnościowym. Przyjęta w opisie zasada in/chronii pozwoliła na wyłonienie derywatów, które – kategoryzowane w obrębie klas semantycznych o prymarnych relacjach z podstawami czasownikowymi – wykazują także powiązania z wariantywnymi podstawami imiesłowowymi czy rzeczownikowymi. Zaproponowane ujęcie daje możliwość szerszego przedstawienia zjawisk derywacyjnych w obrębie omawianych formacji, uchwycenia wszelkich możliwych dla nich relacji motywacyjnych oraz wykazania wpływu tych relacji na kształtowanie się funkcji kategorialnych jednostek pochodnych.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Wpływy języka rosyjskiego na polszczyznę – stan i problemy badań

Artykuł dotyczy polsko-rosyjskich kontaktów językowych i ich rezultatów w polszczyźnie, zarówno w kraju, jak i poza nim, zwłaszcza na dawnych Kresach Wschodnich. Uwagę skupiono na stanie badań i problemach metodologicznych w badaniach rusycyzmów w języku polskim. Omówiono rodzaje źródeł i ich przydatność do tego typu analizy, wybór metodologii (ujęcie leksykalistyczne lub morfosemantyczne), kryteria i sposoby etymologizacji zapożyczeń rosyjskich, ich typy, chronologię, zasięg i zakres użycia oraz zróżnicowanie terytorialne i społeczne.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
O frazeologii w słownikach historycznych języka polskiego z XIX i początku XX wieku

W polskiej lingwistyce od kilkudziesięciu lat obserwuje się marginalność studiów poświęconych dawnej warstwie frazeologicznej. Wpływ na ograniczone badania frazeologii historycznej wywierają różne czynniki. Jednym z nich są źródła leksykograficzne. Okazuje się, że w diachronicznym opisie frazeologii zmuszeni jesteśmy korzystać z historycznych słowników ogólnych (też gwarowych) polszczyzny. Niniejsze rozważania poświęcone zostały charakterystyce rejestracji frazeologii w wybranych słownikach języka polskiego, tj. w Słowniku języka polskiego S.B. Lindego oraz w tak zwanym Słowniku wileńskim i Słowniku warszawskim.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Niestandardowy rozwój semantyczny tak zwanych rzeczowników ilościowych w gwarach polskich. Zarys problematyki

W artykule podjęto próbę przedstawienia niestandardowego rozwoju semantycznego pewnej grupy
leksemów rzeczownikowych w gwarach polskich. Analizie poddano tak zwane rzeczowniki
ilościowe, czyli te, które będąc genetycznie rzeczownikami, pod wpływem zmian semantycznych
zaczynają wyrażać w sposób przybliżony wielkość danego zbioru, np.: To macie piniyndzy
ćme, wam; Na jeziorze pływało gwołt kaczków. Z dotychczasowych badań wynika, że w gwarach
„uliczebnikowieniu rzeczowników” towarzyszą również zmiany semantyczne, wskazujące na
użycia przysłówkowe danego leksemu. Znumeralizowane rzeczowniki występujące w gwarach
w zanaczeniu ‘nieokreślenie dużo lub mało’ łączą się również z czasownikami, przymiotnikami
i przysłówkami, np. Jo gromade zapomniała; Tyn ubrus krzyne krzywo wisi; Buł jedyn chłop kąsek
głupkowaty; I nie za gwałt kosztowało. Wydaje się, że zjawisko to stanowi jedną z istotnych cech
odróżniających leksykę gwarową od polszczyzny ogólnej.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Hasła reklamowe miast polskich w kontekście urbonimicznym

Artykuł przedstawia zjawisko sloganu reklamowego miasta jako komunikatu uzupełniającego i towarzyszącego
jego nazwie (urbonimowi) w funkcji meta-denominacyjnej. Zebrane hasła promocyjne
miast polskich poddane są refleksji na podstawie 10 wykładników interpretacji pragmatycznej.
Wykazany zostaje efekt perlokucyjny tego typu sloganów, koncentrujących się głównie na przekazie
informacji kulturowej o denominowanym obiekcie. Dodatkowa analiza strukturalna dowodzi, że
na pragmatyczny wydźwięk sloganów miejskich ma także wpływ nadawana im forma językowa.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Specyfika leksyki z zakresu podpola tematycznego „Elektryczność” na pograniczu dialektalnym na przykładzie miejscowości Zalesie (gmina Wartkowice, powiat poddębicki)

Artykuł przedstawia tematyczny podział słownictwa mieszkańców Zalesia (gmina Wartkowice, powiat poddębicki) z zakresu pola tematycznego „Elektryczność”. Leksykę podzielono na mikropola tematyczne, wyznaczając dodatkowo cztery większe grupy. Aby pozyskać materiał do badań, przeprowadzono i nagrano rozmowy z siedmiorgiem informatorów z trzech grup pokoleniowych. Wykorzystano do tego metodę kwestionariuszową. Zebrane słownictwo zestawiono z innymi pracami, np. Słownikiem gwary Domaniewka w powiecie łęczyckim Mieczysława Szymczaka oraz Słownikiem dwudziestowiecznej Łodzi Danuty Bieńkowskiej, Marka Cybulskiego i Elżbiety Umińskiej-Tytoń.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Wpływ egzaminów certyfikatowych z języka polskiego jako obcego na status polszczyzny w świecie oraz na zmiany w glottodydaktyce polonistycznej

Przeprowadzane w Polsce i za granicą od 2004 roku państwowe egzaminy certyfikatowe z języka
polskiego jako obcego, które sprawdzają biegłość kandydatów na wybranym poziomie zaawansowania
językowego (do tej pory na trzech poziomach zaawansowania: progowym – B1, średnim – B2
i zaawansowanym – C2; zgodnie z Europejskim Systemem Opisu Kształcenia Językowego), są
najbardziej udanym polonistycznym projektem edukacyjnym ostatnich lat. Celem artykułu jest
przedstawienie skali tego przedsięwzięcia, jak też refleksja nad siłą promocyjną egzaminów certyfikatowych
oraz zmianami, jakie spowodowały w glottodydaktyce polonistycznej i postrzeganiu
polszczyzny w świecie. Egzaminy te są uznawane za przełomowe wydarzenie w glottodydaktyce
polonistycznej i traktowane, zgodnie z przytaczanymi w tekście poglądami W. Miodunki, jako
egzaminy doniosłe oraz innowacja pedagogiczna. Również Adam Pawłowski, promujący koncepcję
polszczyzny jako najważniejszego języka słowiańskiego w U nii Europejskiej, którego Europejczycy
powinni się uczyć na równi z wybranym językiem germańskim i romańskim, uznaje certyfikację
za ważny i skuteczny środek promocji polszczyzny w świecie.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Replika czy komentarz? Pragmatyczne właściwości elementów staropolskiego dialogu.

Celem artykułu jest określenie wartości pragmatycznej metatekstowej obudowy staropolskiego
dialogu. W polu obserwacji znalazły się wyrażenia, które rozpoczynają kwestię dialogową (np.
ba, oto) i są reakcją na wypowiedź wcześniejszą. Ponieważ wątek ten nie był dotąd podejmowany
w polskim językoznawstwie historycznym, autorka poprzedza analizę materiału refleksjami teoretycznymi.
Odnosi się do lingwistycznego rozumienia metatekstu i wyodrębnia na tej płaszczyźnie
jednostki języka, które współtworzą metatekstową warstwę dialogu w staropolskim dramacie.
Analiza dotyczy zatem pragmatyki na poziomie „mikro” (wyrażenia), nie odnosząc się do tekstu.
Uściślone są także tytułowe terminy: „replika” i „komentarz”. Ostatnia część artykułu to pragmatyczna
analiza wybranych jednostek (ba i ot), która koncentruje się na odróżnieniu wyrażeń
mających wartość komentującą (dodaną) od tych, które wyrażają tylko postawę modalną nadawcy.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Bałtycko-słowiańska geneza języka białoruskiego

Etnograficzno-językowe granice Białorusi są następstwem procesów osadniczych plemion wschodniosłowiańskich i ich nawarstwienia się na substrat bałtycki. Za najważniejsze dla powstania białoruskiego obszaru językowego uważa się dwa największe plemiona, stanowiące także o odrębności językowej dwóch podstawowych dialektów białoruskich – Krywiczów i Dregowiczów. Obszar zamieszkiwany przez Krywiczów to tereny obecnego dialektu północno-wschodniego, a przez Dregowiczów obecnego dialektu południowo-zachodniego. Należy jednak pamiętać o tym, że granice etnograficzno-językowe ulegały zmianom pod wpływem procesów asymilacyjnych występujących na terenach zamieszkanych przez następujące plemiona: Dregowiczów, Drewlan, Krywiczów, Poleszuków, Siewierzanów, Wiatyczów. Dane archeologiczne, hydronimiczne, antropologiczne, etnologiczne i inne doprowadziły do powstania teorii substratowego pochodzenia Białorusinów, której sedno tkwi w tym, że na białoruskim terytorium Słowianie stopniowo asymilowali Bałtów, będąc jednocześnie pod wpływem substratu bałtyckiego. Głównym powodem powstania języków wschodniosłowiańskich było przegrupowanie, które odbyło się w dwóch strefach dialektalnych: kijowsko-poleskiej oraz połocko-riazańskiej. W artykule omawiane są cechy, które, z jednej strony przeciwstawiają sobie obecne dwa białoruskie masywy dialektalne: północno-wschodni i południowo- zachodni, a z drugiej wskazują na historyczne związki obu dialektów z wcześniejszymi obszarami dialektalnymi: połocko-riazańskim i kijowsko-poleskim.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Słownictwo gwarowe na tle innych warstw leksykalnych utworu literackiego (na przykładzie cyklu „Na Skalnym Podhalu” Kazimierza Tetmajera)

Rozważania zawarte w niniejszym artykule koncentrują się wokół metodologicznych aspektów
analizy leksykalnej utworu literackiego, w szczególności utworu wykorzystującego różnorodne
złoża leksykalne, w tym słownictwo gwarowe. Podstawa materiałowa została zaczerpnięta z tekstów
powstałego w początkach XX w. cyklu Na Skalnym Podhalu Kazimierza Tetmajera, w którym
dominantę stylistyczną stanowi stylizacja gwarowa (wzorcem dla niej jest gwara podhalańska).
Podstawowym i nastręczającym wielu trudności etapem analizy leksykalnej jest rozpoznanie
rodowodu poszczególnych jednostek leksykalnych, występujących w badanych tekstach, tzn. wyodrębnienie
słownictwa gwarowego, archaicznego i rzadkiego, identyfikacja neologizmów i innych
warstw leksykalnych. Kolejny etap to wskazanie kręgów tematycznych, wokół których skupia
się słownictwo reprezentujące określone warstwy chronologiczne, terytorialne i środowiskowe
języka (z reguły kręgi te są rozdzielne), a ostatecznie określenie funkcji, jaką słownictwo owo
spełnia w utworze (w odniesieniu do rzeczywistości przedstawionej i na poziomie estetycznego
oddziaływania na odbiorcę).

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Zakres wpływów wschodniosłowiańskich w polszczyźnie północnokresowej – wpływy białoruskie

W artykule została przedstawiona krótka historia kształtowania się języka polskiego na obszarze dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego, czyli na terenach dzisiejszej Białorusi, Litwy i południowo-wschodniej części Łotwy – Łatgalii (dawne Inflanty Polskie). W związku z tym, iż język polski pozostawał tam w stałym kontakcie z językami białoruskim, litewskim, później także rosyjskim, na przestrzeni wieków ustaliły się w nim liczne cechy zaczerpnięte właśnie z tych kodów. Najstarsze i najliczniejsze są lituanizmy i białorutenizmy. Artykuł zawiera przegląd najbardziej typowych cech białoruskich z zakresu fonetyki, fleksji, słowotwórstwa, składni i leksyki. Zostały one zestawione w postaci tabel, co dało możliwość pokazania ich obecności (lub braku) w sposób chronologiczny i terytorialny: w polszczyźnie wileńskiej zbadanej przez H. Turską przed II wojną światową, w polszczyźnie kowieńskiej opracowanej przez H. Karaś na przełomie XX i XXI wieku oraz na pozostałym obszarze w oparciu o materiał zebrany w Słowniku mówionej polszczyzny północnokresowej. Wymienione zostały zapożyczenia białoruskie regularnie występujące w polszczyźnie północnokresowej, recesywne oraz te, które wyszły z użycia wraz z zanikiem oznaczanych przez nie desygnatów.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Wielojęzyczność i wielokulturowość przedwojennego Lwowa i Czerniowiec w świetle frazematyki

Artykuł dotyczy frazematyki polszczyzny przedwojennego Lwowa i Czerniowiec. Miasta te były wielojęzyczne i wielokulturowe, a język polski był tam reprezentowany przez dialekt południowokresowy. Obce wpływy we frazematyce Lwowa i Czerniowiec dają się ująć jako cytaty, kalki, półkalki, a także zapożyczenia leksykalne, na podstawie których powstały frazemy. Ogólnie rzecz ujmując, omówione w artykule jednostki można podzielić na dwie grupy. Z jednej strony mamy do czynienia z frazemami charakterystycznymi dla przedwojennego Lwowa i Czerniowiec, nieznanymi właściwie poza tymi miastami czy szerzej – poza Galicją Wschodnią i Bukowiną Karpacką. Jest to szczególnie widoczne we frazematyce nawiązującej do języka rumuńskiego. Z drugiej strony frazematyka południowokresowa z wpływami niemieckimi wykazuje pewne podobieństwo do frazematyki dialektalnej tych części Polski, które były wystawione na silne oddziaływanie języka niemieckiego.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
W dwudziestą piątą rocznicę śmierci Profesora Witolda Śmiecha (4 III 1917–4 III 1991)

Autorka, uczennica Profesora przedstawia drogę życiową swojego Mistrza. Szczególną uwagę
poświęca osiągnięciom naukowym Profesora Witolda Śmiecha i obszarom naukowym, którymi
On się zajmował. Zwraca również uwagę na działalność Profesora poza Uniwersytetem Łódzkim,
przede wszystkim w Łódzkim Towarzystwie Naukowym.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Uwagi dotyczące współczesnej terminologii technicznej w języku polskim, rosyjskim i bułgarskim (na przykładzie terminów z branży cukrowniczej)

W artykule autorka zaprezentowała stan badań nad współczesną terminologią techniczną w językach
słowiańskich, a następnie omówiła terminologię branży cukrowniczej w trzech językach
słowiańskich, należących do odrębnych wspólnot językowych – polskim (z grupy zachodniosłowiańskiej),
rosyjskim (ze wschodniosłowiańskiej) i bułgarskim (z południowosłowiańskiej).
Z przedstawionych badań wynika, że słowiańskie terminy techniczne to zazwyczaj jednostki
dwuwyrazowe składające się z rzeczownika i przymiotnika w języku polskim i z przymiotnika
i rzeczownika w bułgarskim i rosyjskim. Analiza zbioru pokazała, że w zakresie konwencjonalnego
słownictwa technicznego obserwuje się tendencje właściwe słownictwu naturalnemu badanych
języków zarówno w zakresie wstrzemięźliwości bądź łatwości w zapożyczaniu leksyki obcej, jak
i w roduktywności poszczególnych form (np. NN).

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Sytuacja językowa mniejszości polskiej w Stryju (Ukraina)

Stryj jest miastem znajdującym się w obwodzie lwowskim, około 75 km na południe od Lwowa. Z myślą o mieszkającej tam ludności polskiego pochodzenia zajęto się edukacją i krzewieniem wśród niej polskiej kultury, historii i tradycji. Obecnie zajmuje się tym m.in. Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej. Celem organizacji jest przede wszystkim zrzeszanie mniejszości polskiej, ale również dbanie o zachowanie i propagowanie wśród jej członków polskiej kultury, historii i tradycji. Celem niniejszego artykułu jest omówienie sytuacji językowej wspólnoty polskiej na podstawie trzech wybranych biografii językowych. Materiał językowy stanowią wywiady przeprowadzone z dwu- lub wielojęzycznymi przedstawicielami poszczególnych pokoleń podczas odbywającej się w lipcu 2018 roku ekspedycji dialektologicznej.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Cechy fonetyczne polszczyzny południowokresowej w listach metropolity kijowskiego Jana (Hioba) Boreckiego z lat 1624–1629

Artykuł zawiera omówienie graficzno-fonetycznych właściwości dwóch listów Jana (Hioba)
Boreckiego, prawosławnego metropolity kijowskiego w latach 1620–1631. Listy te, adresowane
do księcia Krzysztofa Radziwiłła, datowane jeden na 1624 rok, drugi na 1629 rok, zachowały
się w rękopisach, nie są jednak najprawdopodobniej autografami. Pod względem językowym
reprezentują one polszczyznę południowokresową XVII wieku, czyli historyczną odmianę regionalną
języka polskiego używaną na dawnych Kresach Południowo-Wschodnich, pozostającą
pod wpływem języka ruskiego (ukraińskiego). Analiza językowa, ograniczona do przedstawienia
kresowych regionalizmów fonetycznych, wykazała, że badane listy poświadczają szereg istotnych
cech tejże odmiany, takich jak np. przejście grupy eń w ę w pozycji przed spółgłoską szczelinową s,
wygłosowe -ć w miejscu -c, przejście ś w R przed C, zachowanie C przed samogłoskami innymi
niż i, mieszanie spółgłosek l i ł, formy z r w miejscu rz oraz formy hiperpoprawne z rz (lub rż)
zamiast r, formy z twardą grupą ke oraz ky i inne. Niektóre właściwości bardzo charakterystyczne
dla polszczyzny południowokresowej, jak np. redukcja i zwężenie samogłoski nieakcentowanej,
nie znalazły jednak w analizowanych tekstach swojego potwierdzenia.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Mowa Polaków na Zaolziu (w kontekście języków ogólnonarodowych i ich odmian)

Artykuł dotyczy sytuacji językowej na Śląsku Cieszyńskim w Republice Czeskiej, który zamieszkuje m.in. polska mniejszość narodowa. W pierwszej kolejności zostały podane i wyjaśnione podstawowe pojęcia odnoszące się do omawianego regionu i opisane wydarzenia historyczne, które doprowadziły do obecnej sytuacji językowej. Następnie przytoczono cechy typowego członka polskiej mniejszości na Śląsku w Republice Czeskiej. W dalszej kolejności poświęcono uwagę językom i ich odmianom, które kształtowały lokalną mowę potoczną, szczególnie zaś samej mowie „po naszymu”, przedstawionej we fragmentach autentycznych tekstów. W artykule zawarto również informacje o tym, jak przebiegały spory o afiliację gwary zachodniocieszyńskiej do czeskiego lub polskiego języka etnicznego.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo