rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Stereotypy – literatura – polityka. Jan (Iwan) Mazepa w polskim przekazie

Jan (Iwan) Mazepa-Kołodyński (około 1639–1709) to postać znana głównie pisarzom, poetom, malarzom i kompozytorom. Mazepa, początkowo związany z Janem Kazimierzem, a następnie z hetmanem prawobrzeżnej Ukrainy Doroszenką, zwrócił się do Piotra I. W latach 1687–1708 był hetmanem kozackim lewego brzegu Ukrainy. Powrót Mazepy do Polski nastąpił po wojnie Rosji ze Szwecją. Mazepa starał się odłączyć Ukrainę od Rosji. Nawiązał kontakt z obozem Stanisława Leszczyńskiego. Klęska Karola XII w Połtawie (8 sierpnia 1609 r.) Była końcem marzenia hetmana o wolnej Ukrainie. Dla Rosji i rosyjskiego Kościoła prawosławnego przez długi czas był symbolem zdrajcy, co miało wpływ na rosyjską historiografię. Dla współczesnej Ukrainy Iwan Mazepa jest bohaterem narodowym. W polskich mediach, z wyjątkiem relacji Jana Chryzostoma Paska i części starszej historiografii, obraz Mazepy jest obiektywny i raczej pozytywny. W artykule omówiono opinie i oceny w dzienniku Paska i dramacie Juliusza Słowackiego. Podano przykłady słowa „mazepa” w mowie potocznej. Z historiografii polskiej wspomniano polskich historyków, w tym: Józefa Feldmana, Jana Perdenia, Józefa Andrzeja Gierowskiego, Wiesława Majewskiego, Władysława Andrzeja Serczyka, Zbigniewa Wójcika i innych. W konkluzji autorka stwierdza, że nie ma książki biograficznej o Mazepie. Czeka on wciąż na właściwego historyka i należy mieć nadzieję, że uwzględni on zjawisko złego wpływu wszystkich tendencji politycznych na obiektywność historyczną.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Czarna legenda biskupa krakowskiego Pawła z Przemankowa

Z życiem i działalnością polityczną biskupa krakowskiego Pawła z Przemankowa powiazane są rozmaite oskarżenia i pomówienia, które zostały zapisane w średniowiecznych źródłach narracyjnych. Część z nich stanowią zarzuty o charakterze politycznym, do których należy zaliczyć posądzenia biskupa o udział w buntach przeciw książętom krakowsko-sandomierskim oraz powiązania z najazdami litewskimi. Pozostałe zaś związane są z przywarami i usposobieniem Pawła z Przemankowa, przypisujące mu nikczemny charakter, prowadzenie rozpustnego życia, symonię czy też oskarżające go o zabójstwo.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Przyszłość Rosji w publicystyce czasopisma „Arka” (1991–1996)

Tematem artykułu są opinie znawców ZSRR i Rosji zamieszczane na łamach czasopisma „Arka” w latach 1991–1995, dotyczące przyszłości Federacji Rosyjskiej. Autorzy publikacji próbowali odpowiedzieć na pytanie, w jakim kierunku będzie zmierzał rozwój wewnętrzny Rosji zarówno w dziedzinie polityki, gospodarki, jak i stosunków społecznych. Zastanawiano się także nad taktyką, jaką podejmie państwo rosyjskie w stosunkach z sąsiadami, szczególnie z Ukrainą, Białorusią i państwami nadbałtyckimi. Większość publicystów wyrażało opinię, że Rosja nie będzie się rozwijać w kierunku zachodniego modelu demokracji liberalnej, lecz stanie się państwem formalnie demokratycznym, ale faktycznie rządzonym w sposób autorytarny z silną pozycją warstwy urzędniczo-biznesowej. W wymiarze polityki zagranicznej będą natomiast podejmowane próby odbudowy pozycji mocarstwowej utraconej w wyniku porażki w konflikcie zimnowojennym ze Stanami Zjednoczonymi i z Europą Zachodnią.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Funkcjonowanie austriackich sądów wojskowych na Lubelszczyźnie w latach 1915–1918

Artykuł nie zawiera abstraktu w języku polskim

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Obecność wojsk rosyjskich i zasiedlenie terytorium Zaporoża (regionu między rzekami Orely i Samara) w okresie Nowej Siczy (1734-1775)

Korzystając z podejścia mikrohistorycznego, autor bada proces zaludnienia terenów Zaporoża I wysiłki lokalnej administracji rosyjskiej (urzędowe i prywatne), skierowani na utworzenie slobod przy fortecach rosyjskich na Zaporożu. Dokumenty, zawierające informacje o ludności miejscowej, świadczą, że głowny wpływ na załudnienie teritorium Zaporoża w latach 40.-60. XVIII wieku wywarła elita Wojska Zaporozkiego, a nie system fortec rosyjskich, wprowadzony w czasach wojny rosyjsko-tureckiej 1735-1739. Sproby rosjan, skierowane na utworzenie wsi przy fortecach oraz rozpowszechnienia swojej władzy na poddanych Wojska Zaporozkiego nie były skuteczne.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Odtwarzanie dziejów i kreacja legendy. Współczesna pamięć o Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromadzie a proces formowania tradycji historycznej i tożsamości narodowej Białorusinów

W artykule zostały omówione kwestie dotyczące obecności Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady we współczesnej białoruskiej tradycji historycznej. Partia ta, choć na scenie politycznej istniała bardzo krótko (1926–1927), była ewenementem w historii białoruskiego ruchu politycznego. W bardzo krótkim czasie pociągnęła za sobą wielotysięczne masy ludności białoruskiej. Pomimo skrajnie lewicowego programu w historiografii radzieckiej nie została potraktowana jako partia komunistyczna, dlatego przekaz o jej istnieniu był bardzo schematyczny i skąpy. Do wzorców tych nawiązuje współczesne państwo białoruskie. Powoduje to, że wiedza o formacji, która odcisnęła piętno na życiorysie większości białoruskich działaczy narodowych w II Rzeczypospolitej, nie jest domeną dominującego na Białorusi nurtu pamięci historycznej.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Rosjanie w kadrze nauczycielskiej Gimnazjum Lubelskiego w okresie paskiewiczowskim w świetle zbiorów Archiwum Państwowego w Lublinie

Artykuł nie zawiera abstraktu w języku polskim

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Sąd wyższy prawa niemieckiego na zamku w Lublinie w pierwszej połowie XV w. – skład osobowy

Sądy wyższe prawa niemieckiego obradujące na zamkach królewskich, powoływane przez monarchę lub jego starostów dla rozstrzygania sporów odnoszących się do sołectw i wójtostw, tworzyło osiem osób: przewodniczący temu gremium landwójt i siedmiu ławników, rekrutujących się spośród sołtysów i wójtów okolicznych miejscowości lokowanych na prawie niemieckim. Skład takiego sądu zasiadającego na zamku lubelskim znamy z zapisek z lat 1415–1416 oraz 1445–1448. Wynika z nich, że zmianie uległy wówczas zasady powoływania wspomnianych ławników – zniknęły osoby sprawujące urzędy sołeckie w dobrach prywatnych oraz ograniczono gremium sądzące wyłącznie do zarządców królewszczyzn, co można uznać za przejaw słabnięcia pozycji sołtysów i wójtów w dobrach szlacheckich i kościelnych, ale też może za ślad ograniczenia kompetencji sądu, zawężenia jego właściwości do funkcji sądu leńskiego dla majątków królewskich. Sąd zamkowy w Lublinie tworzyli głównie przedstawiciele drobnej szlachty, często zaliczający się do klienteli lokalnych urzędników; tylko jeden zasiadający w nim sołtys był kmieciem. W przypadku ubogich szlachciców posiadanie sołectw – a zwłaszcza wyróżnienie, jakim było powołanie w skład omawianego sądu – zabezpieczało przed dalszą pauperyzacją, a nawet w kilku przypadkach prowadziło do osiągnięcia niższych urzędów (zarządcy młynów królewskich, burgrabiego, komornika i podpiska sądu ziemskiego, podpiska sądu grodzkiego), kmieciowi zaś umożliwiło awans do stanu szlacheckiego.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Wpływ wierzeń grobowych na ewolucję sarkofagów w Egipcie faraonów

Egipski system wierzeń funeralnych był jednym z najbardziej rozwiniętych wśród ludów starożytnego Wschodu. Dodatkowo, oprócz złożonej mitologii i rytuałów, tworzył go szereg elementów kultury materialnej dopełniających całość. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują grobowce i sarkofagi. Możemy wyznaczyć szereg przedmiotów wchodzących na stałe do wyposażenia grobowego Egipcjan. Są to m.in. zabezpieczone w procesie mumifikacji szczątki ludzkie, sarkofagi, księgi religijne oraz drobne przedmioty codziennego użytku (biżuteria, ceramika, rzeźby, meble itp.). Oprócz formy grobu jednym z najlepszych wyznaczników chronologicznych danego pochówku jest kształt i zdobienie trumny, w jakiej została zdeponowana mumia. Możemy podzielić sarkofagi na dwie zasadnicze grupy: skrzynkowe i antropoidalne. W zależności od czasu powstania zmienia się ich forma.Artykuł jest krótką syntezą złożonego i zasługującego na szersze omówienie problemu, który został potraktowany interdyscyplinarnie, z podkreśleniem metod badawczych archeologii i historii. Literatura egiptologiczna wielokrotnie podejmowała temat przemian zachodzących we wszystkich aspektach egipskiej wiary w życie pozagrobowe. Opracowanie zawiera charakterystykę zmian formy sarkofagu w konkretnych okresach rozwoju państwa egipskiego pod panowaniem rodzimych dynastii – od okresu predynastycznego aż do czasów XXX dynastii. Ukazuje też proces przemian, jakim podlegała egipska teologia w tym przedziale czasowym. Rozważania są oparte o konkretne przykłady zachowanych zabytków archeologicznych, datowanych na poszczególne odcinki wyznaczonej chronologii. Całość wywodu jest podparta zarówno analizą zachowanych tekstów religijnych, jak i źródeł obcych, w tym Herodota. Ta krótka próba wykazania, iż zmiany religijne wpływały na sposób dekoracji sarkofagów i lokowane na nich teksty religijne dała zadowalające efekty. Możliwe stało się wyznaczenie pewnych trendów w sposobie zdobienia trumien w zależności od dominującej tendencji teologicznej. Dość proste kształty sarkofagów okresu predynastycznego przechodzą do rozbudowanych, w niektórych przypadkach zwielokrotnionych trumien, aby w ostatecznym kontekście powrócić do prostej pojedynczej formy. Wyznaczono również tendencje stylistyczne dekoracji sarkofagów. Od początkowej formy pozbawionej malowideł, przez dość oszczędnie zdobione przykłady staro- i średnioegipskie, do „wybuchu ornamentyki” w Nowym Państwie, aby pod koniec panowania rodzimych dynastii powrócić do prostej formy z silnie zaakcentowanym jednym elementem – głową zmarłego. Co więcej, udało się wykazać, jakie czynniki zewnętrzne wpływały na te przemiany. Wymienić należy przede wszystkim sytuację polityczną Egiptu, stopień zamożności społeczeństwa, dostęp do surowców niezbędnych do produkcji i w końcu talent oraz zaangażowanie w pracę rzemieślnika ją wykonującego.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Rejestry chorągwi arkebuzerskich braci Jarosza (Hieronima) i Krzysztofa Pigłowskich z 1651 r. Edycja źródłowa

Jednymi z najważniejszych dokumentów pozwalających poznać funkcjonowanie armii staropolskiej są rejestry popisowe, będące aktami skarbowo-wojskowymi. Od ich rzetelnego sporządzenia zależała właściwa wypłata żołdu żołnierzom za ich służbę. Przedstawiony rejestr dotyczy dwóch chorągwi arkebuzerskich braci Jarosza (Hieronima) i Krzysztofa Pigłowskich, którzy w 1651 r. przeszli z zaciągu samorządowego na państwowy. Rejestry zostały sporządzone w październiku 1651 r. i były podstawą do wyliczenia żołdu za czwarty kwartał.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Wielkość gospodarstw kmiecych w kluczu muszyńskim biskupów krakowskich w XVII –XVIII w.

Celem niniejszego artykułu jest wskazanie wielkości gospodarstw kmiecych w kluczu muszyńskim biskupów krakowskich w XVII i XVIII w., a ściślej zmiany, jaka na tym polu się dokonała. O ile zazwyczaj punktem odniesienia w tej kwestii są statystyki ukazujące bezpośrednio wielkość nadziałów w poszczególnych latach, oparte na informacjach inwentarzowych, o tyle w tym opracowaniu spróbujemy ukazać ową zmianę jako wynik zmian demograficznych. Jest to tym bardziej wskazane, że nie dysponujemy dla omawianego terenu (poza inwentarzem z 1668 r.) konkretnymi danymi o wielkości poszczególnych gospodarstw kmiecych. Natomiast dla XVIII w. zachowało się kilka wizytacji greckokatolickiego dekanatu muszyńskiego, obejmującego swym zasięgiem obszar klucza muszyńskiego, z których możemy czerpać informacje na temat liczby kmieci osiadłych w danej miejscowości oraz liczby ludności przystępującej do sakramentów świętych (spowiedzi i Komunii wielkanocnej). Szczególnie przydatne, zawierające najwięcej takich danych, są wizytacje z lat 1743, 1761, 1765 oraz 1771. Biorąc pod uwagę liczbę gospodarstw kmiecych i łanów, można powiedzieć, że średnie gospodarstwo chłopskie w XVIII w. obejmowało obszar połowy łana. Skoro w stosunku do XVII w. nastąpił niemal dwukrotny wzrost liczy kmieci, a więc i – w mniejszym lub większym zaokrągleniu – liczby ludności, zatem przy niezmieniającym się obszarze wiosek musiało siłą rzeczy nastąpić mniej więcej takie samo, a więc niemal dwukrotne, zmniejszenie się poszczególnych gospodarstw kmiecych. Gdy statystyczne gospodarstwo w 1668 r. było wielkości połowy łana (dwukrotnie więcej kmieci niż łanów), to w drugiej połowie XVIII w. wielce prawdopodobne jest, że typowe gospodarstwo mieściło się na obszarze ćwierci łana.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Zagadnienie Centralnego Okręgu Przemysłowego (1937–1939) w świetle poglądów politycznych

Na temat budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego wypowiadało się wiele środowisk Drugiej Rzeczypospolitej: politycznych, polityczno-gospodarczych, naukowych itp. W artykule przedstawiłem, jak poszczególne środowiska oceniały budowę Centralnego Okręgu Przemysłowego. Opinie te zostały zaprezentowane na tle wyrażanych przez dane środowiska poglądów gospodarczych. Dotyczyły one m.in. sposobu realizacji inwestycji, wielkości przeznaczanych na nie nakładów finansowych, popierania rozwoju określonych dziedzin gospodarki, spraw dotyczących rynku pracy itd. Dyskusja nad kwestią budowy największej inwestycji Drugiej Rzeczypospolitej stanowiła ważną część debaty politycznej w drugiej połowie lat 30. XX w. w Polsce.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Czy z prowincji widać było wojnę? Ostatnie miesiące pokoju i zamach w Sarajewie z perspektywy prasy lubelskiej

Artykuł nie zawiera abstraktu w języku polskim

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Rola prezydiów rad narodowych w procesie naboru na studia wyższe w latach 1953 – 1956 na przykładzie województwa zielonogórskiego

Dnia 2 marca 1953 r. Prezes Rady Ministrów ustalił nową procedurę rekrutacji kandydatów na studia wyższe. Absolwenci szkół średnich, aby podjąć studia wyższe musieli uzyskać pozytywną opinię od władz administracyjnych w swoim powiecie. Władze komunistyczne kierowały do uczelni wyższych młodzież pochodzenia chłopskiego i robotniczego. Młodym ludziom, uznanym za „obcych klasowo” uniemożliwiano podjęcie studiów. Procedura ta obowiązywała do 1956 r. W artykule przedstawiono  proces rekrutacji kandydatów na studia w latach 1950 – 1953 w realiach województwa zielonogórskiego.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Księgi nauk puszkarskich Jana Radziwiłła. Unikatowy przykład włoskiego importu na polski grunt zabytków wojskowego piśmiennictwa technicznego

Podczas pobytu na dworze książęcym w Ferrarze w latach 40. XVI w. Jan Radziwiłł otrzymał w darze od Herkulesa II d’Este anonimowy rękopis włoskiego dziełka poruszającego zagadnienia z dziedziny sztuki puszkarskiej. Z myślą o wzbudzeniu w wykształconej części braci szlacheckiej większego zainteresowania wojskową literaturą techniczną i tym samym zainaugurowania na gruncie polskim polemiki wokół nauk puszkarskich, najprawdopodobniej już po powrocie do kraju manuskrypt ten został przez niego przetłumaczony na język polski, przeredagowany i zatytułowany O tajemnicach puszkarskich, każdemu rycerskiemu człowiekowi potrzebnych (Wilno 1547 [?]). Zamierzeniem tego artykułu jest prezentacja historii pierwowzoru staropolskiego podręcznika technicznego na marginesie dyskusji prowadzonej w polskich i europejskich kręgach piśmienniczych na temat sprawy puszkarskiej.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Zygmunt Lubicz-Zaleski (1882–1967) – i jego przyjaciele z lat studenckich

Tekst poświęcony jest młodzieńczym latom Zygmunta Lubicza-Zaleskiego (1882–1967). Z. Lubicz-Zaleski, intelektualista i humanista, rozpoczął edukację na Politechnice Warszawskiej, a następnie kontynuował ją w Szkole Sztuk Pięknych. Podczas studiów związał się z konspiracyjnym Związkiem Młodzieży Polskiej „Zet”. W 1904 r. aresztowany i osadzony w Cytadeli, po uwolnieniu znalazł się na emigracji w Paryżu. Na młodzieńcze poglądy i wybory życiowe Zaleskiego duży wpływ wywarli:  Zenon Przesmycki, Stanisław Posner, Tadeusz Makowski.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Die Deutschen – Feinde oder Partner? Eine Übersicht über polnische Autoren des MittelaltersNiemcy - wrogowie czy partnerzy? Przegląd opinii średniowiecznych polskich autorów

Celem niniejszego artykułu jest przyjrzenie się, jakie opinie mieli polscy średniowieczni autorzy tekstów historiograficznych o Niemcach i ich państwach: cesarstwie oraz później powstałych niemieckich władztwach terytorialnych, sąsiadach Polski. Mnogość źródeł sprawia, że w tym artykule mogły znaleźć się informacje o wybranych opiniach ilustrujących główne tendencje. Dodatkowo autor stara się odnaleźć kulturowe podłoże formułowanych poglądów.Ziel dieses Artikels ist es, die Meinungen polnischer mittelalterlicher Autoren historiographischer Texte über die Deutschen und ihre Staaten zu untersuchen: über das Reich und spätere deutsche Gebietsherrschaften, Polens Nachbarn. Aufgrund der Vielzahl der Quellen enthält dieser Artikel nur Informationen zu ausgewählten Meinungen, die die wichtigsten Tendenzen veranschaulichen. Darüber hinaus versucht der Autor, die kulturellen Grundlagen für die formulierten Ansichten der Geschichtsschreiber zu finden. 

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Znaczenie potencjału przemysłowego polskiego Górnego Śląska w planach III Rzeszy w latach 1933–1945

Artykuł ma na celu wskazanie, jakie znaczenie miał przemysł górniczo-hutniczy w polskiej części Górnego Śląska w polityce III Rzeszy przed wybuchem i w trakcie II wojny światowej. Podstawą jest określenie przyczyn, które spowodowały wzrost zainteresowania Górnym Śląskiem w drugiej połowie lat 30. XX w. (militaryzacja, pobudzenie gospodarki przez szereg inwestycji państwowych, a w efekcie wzrost zapotrzebowania na węgiel i stal oraz próba gospodarczego uniezależnienia się od innych państw – autarkia). Tekst został podzielony na trzy części, w których omówiono gospodarcze i polityczne skutki podziału Górnego Śląska po 1921 r., pozycję ekonomiczną Górnego Śląska w polityce III Rzeszy w latach 1933–1939 oraz podczas II wojny światowej. Podkreślono także rywalizację między „starymi”, funkcjonującymi przez co najmniej kilkadziesiąt lat, górnośląskimi koncernami i ich właścicielami a właścicielami dużych firm z branży stalowej czy górniczej, funkcjonującymi do tej pory w Zagłębiu Ruhry czy Saary. Przykładem takich koncernów, penetrujących górnośląski, ale również zagłębiowski przemysł, są IG Farbenindustrie A.G. czy koncerny Friedricha Flicka i Roberta Röchlinga. Niniejszy tekst został oparty na materiałach zgromadzonych w trakcie kwerendy archiwalnej w Archiwum Państwowym w Katowicach i jego oddziale w Gliwicach oraz uzupełniony o literaturę przedmiotu.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
„Co za czasy!… Chamy taki miód piją! Boże, Ty to widzisz i nie grzmisz?”. O deprecjacji Kozaków przez szlachtę Rzeczypospolitej w okresie powstania Chmielnickiego

Artykuł dotyczy problemu deprecjacji Kozaka zaporoskiego przez szlachtę Rzeczypospolitej Obojga Narodów podczas powstania prowadzonego przez Bohdana Chmielnickiego. Szczegółowa analiza dotyczyła takich źródeł, jak korespondencja, uchwały parlamentów polskich, wspomnienia, poezja okolicznościowa, które wyraźnie wskazują na występowanie wśród szlachty tendencji do identyfikowania Kozaków z chłopami, a tym samym ich dojścia do buntu chłopskiego. Podjęto również kwestie związane z deprecjacją przywódcy powstania – Chmielnickiego, postrzeganego przez szlachtę Rzeczypospolitej jako chłopa. Podkreślono, że tendencja do deprecjacji Kozaka wśród szlachty Rzeczypospolitej Obojga Narodów podczas powstania Chmielnickiego wzmocniła jej przekonanie o tym, że wydarzenia 1648 r. były niczym innym, jak buntem poddanych – chłopów, skierowanym głównie przeciwko porządkowi gospodarczemu Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Identyfikując Kozaków z ludnością niskiej klasy i postrzegając ich jako chłopów, traperów, niewolników i prostaków, szlachta była świadoma swojej narodowej władzy państwowej lub nawet większych ambicji politycznych i była przekonana, że kierowały nimi przede wszystkim niskie motywy, takie jak żądza krwi, zniszczenie, a nawet pragnienie bogactwa i władzy.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Lwowscy skrzypkowie pochodzenia żydowskiego w opinii dziennikarzy i krytyków muzycznych w Polsce międzywojennej

W międzywojennym Lwowie działało wielu znakomitych skrzypków pochodzenia żydowskiego, którzy aktywnie włączali się w polskie życie muzyczne jako soliści, kameraliści, dyrygenci, członkowie orkiestr oraz pedagodzy. Uczestniczyli nie tylko w życiu koncertowym miasta, występowali bowiem również na polskich i zagranicznych scenach muzycznych i dokonywali nagrań dla Polskiego Radia. Do najwybitniejszych żydowskich skrzypków-wirtuozów związanych ze Lwowem w tym czasie należeli: Robert Perutz, Feliks Eyle i Bronisław Gimpel. Problem sformułowany w tytule niniejszego opracowania dotyczy stosunku krytyków muzycznych („elit”) do lwowskich muzyków żydowskiego pochodzenia („obcych”) w okresie międzywojennym, tj. w latach narastania w Polsce antysemityzmu i nacjonalizmu.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Organizacja przestrzeni władzy w europejskich społecznościach tradycyjnych – zarys problemu

Autor artykułu pokazuje podstawowe struktury funkcjonowania władzy w przestrzeni zajmowanej przez społeczności dawnej Europy. Zajmuje go zarówno kwestia ideowego wartościowania przestrzeni politycznej ludów, jak i przesłanki stojące za kreacją pewnego miejsca i jego wyborem na stolicę wczesnego państwa. Konkluzją rozważań – upraszczającą rozległy problem – jest stwierdzenie, że władza dla swoich ceremoniałów kreowała przestrzeń linearną, ale w istocie ważniejsza dla niej była potrzeba centralizacji społeczeństwa i skupienia jego uwagi w jednym punkcie w miejscu przebywania monarchy.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo