rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Rola rodziny w samotnym życiu i twórczości współczesnego pisarza – Jana Rybowicza

Biograficzna oraz historyczno-literacka analiza prac współczesnego pisarza Jana
Rybowicza wykazuje, że posiadanie własnej rodziny było niezrealizowanym marzeniem
artysty, które miało wpływ na jego samoocenę i stanowiło szansę jego całkowitego
spełnienia. Listy do Elżbiety ukazują problemy wrażliwego artysty w kontaktach
z kobietami. Wybrane dzieła literackie zwracają uwagę na problemy samotnego mężczyzny
tęskniącego za żoną i dziećmi, których nigdy nie miał. Proza autobiograficzna
wskazuje na przemijający czas i trudną rzeczywistość, która sprawiła, że posiadanie rodziny
nie było dla pisarza możliwe. Dzieła Jana Rybowicza ukazują człowieka rozdartego
między swoimi życzeniami a rzeczywistością. Chęć posiadania własnej rodziny
dała mu siłę, aby pisać, ale – z drugiej strony – sprawiła, że cierpiał.

Czasopismo: Wychowanie w Rodzinie
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki socjologiczne, pedagogika
Jak sobie radzić z „małym geniuszem” – metody wspierania dziecka zdolnego

Pracując w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej najczęściej spotykam się
z dziećmi, które mają kłopoty w szkole lub swoim aspołecznym zachowaniem próbują
zwrócić na siebie uwagę opiekunów i rówieśników. Na badania diagnostyczne i różnego
rodzaju terapie w poradni trafiają uczniowie, których postępami w nauce, lub zachowaniem
pedagodzy i rodzice są zaniepokojeni. Dzieci o wysokim ilorazie inteligencji
zazwyczaj nie wpisują się w ten schemat. Osoby pracujące z dziećmi zazwyczaj nie
kojarzą uczniów zdolnych jako jednostki wymagające wsparcia. Jednak odpowiednie
podejście i stymulowanie konkretnych funkcji może przyczynić się do pełniejszego
wykorzystania ich wrodzonego potencjału i zwiększenia możliwości osiągania sukcesów
wyższych niż przeciętne.
W pracy przedstawię przekrojowo teorie zdolności, ostatecznie opierając się na teorii
Czesława Nosala. Następnie opiszę wybrane modele funkcjonowania zdolności i na
podstawie Triadycznego Modelu zdolności Franza Monksa zaprezentuję mechanizm
powstawania wybitnego talentu. Wybrane koncepcje teoretyczne osadzę w warunkach
szkolnych, przedstawiając proces selekcji uczniów do grupy dzieci zdolnych i opiszę
przebieg prowadzonych z nimi warsztatów dotyczących ćwiczenia umiejętności
twórczego myślenia, i nauki technik zapamiętywania. Przedstawię również wyniki
przeprowadzonej ewaluacji po przeprowadzonym autorskim programie tychże warsztatów.
Wszystkie podjęte kroki ujmę jako badanie w działaniu, według teorii Kurta Lewina,
zaprezentowanej przez Krzysztofa Konarzewskiego. Na koniec opiszę ciekawe zjawiska, które zaistniały po zakwalifikowaniu uczniów do grupy dzieci zdolnych
i efekty naszej pracy.

Czasopismo: Wychowanie w Rodzinie
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki socjologiczne, pedagogika
Nacjonalistyczne wychowanie ukraińskiego dziecka na podstawie czasopisma „Kobiecy Los”

Artykuł przedstawia najważniejsze składniki idei pedagogicznych nacjonalistycznego
wychowania ukraińskich dzieci, wyznawanych przez redaktor czasopisma
„Kobiecy Los” Olenę Kisilevską.

Czasopismo: Wychowanie w Rodzinie
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki socjologiczne, pedagogika
Obraz postaw i powinności dzieci wobec rodziców w pełnym średniowieczu (w świetle De regimine filiorum nobilium Wincentego z Beauvais i De regimine principum Idziego Rzymianina)

Przedmiotem artykułu jest obraz postaw i obowiązków dzieci wobec rodziców,
zaprezentowany w dwóch wybranych trzynastowiecznych traktatach wychowawczych.
Są nimi De regimine filiorum nobilium Wincentego z Beauvais i De
regimine principum Idziego Rzymianina. Obaj autorzy jednogłośnie wyliczają
synowską posłuszność, honor oraz szacunek jako najważniejsze obowiązki dzieci
wobec rodziców. Co więcej – Wincenty wspomina, że dzieci powinny także
wspierać rodziców i zaspokajać ich potrzeby, gdy są już starzy i wymagają pomocy.
Autorzy jednak różnią się w kwestii motywów zachowań dzieci. Dla Wincentego
z Beuvais synowskie posłuszeństwo wynika z Bożych przykazań, a nieposłuszeństwo
jest ich naruszeniem i jako takie zostanie ukarane. Dla Idziego
Rzymianina dzieci powinny przede wszystkim być zawsze posłuszne i poddane
rodzicom ze względu na swoją miłość do nich. Niemniej, dodaje on także, iż
wynika to również z faktu, że rodzice stoją wyżej niż dzieci. Różnice w motywacji
wynikają przede wszystkim z tego, że autorzy odwołują się do dwóch różnych
tradycji i źródeł, pierwszy do Biblii i pisarzy chrześcijańskich, drugi do dzieł
Arystotelesa.

Czasopismo: Wychowanie w Rodzinie
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki socjologiczne, pedagogika
Bibliografia zawartości czasopisma „Prace Historyczne” i „Studia Historica” za lata 1962–2012

Historia czasopism „Prace Historyczne” i „Studia Historica” za lata 1962–2012 oraz bibliografia zawartości

Czasopismo: Res Gestae. Czasopismo Historyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski – Polbiuro KC RKP(b) w realizacji planów sowietyzacji Polski w 1920 r.

Bezpośrednim wykonawcą sowietyzacji Polski zostało, utworzone 19 lipca 1920 r. w Moskwie, Polskie Biuro KC RKP(b). Zgodnie z postanowieniem Biura Politycznego KC RKP(b) z 23 lipca Polbiuro na ziemiach polskich występowało pod nazwą Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski. Rezydujący w Białymstoku TKRP uważał się z tymczasową władzę rewolucyjną. Wydał dekrety nacjonalizujące przedsiębiorstwa przemysłowe, banki i majątki ziemskie. Odmówił rozdziału ziemi między chłopów. Zakładał komitety rewolucyjne. Ich autorytet w lokalnych społecznościach okazał się niewielki. Nie przyniosła rezultatów inicjatywa sformowania Polskiej Czerwonej Armii. TKRP nie potrafił nawiązać kontaktów z liderami Komunistycznej Partii Robotniczej Polski oraz osiadłym w Tarnopolu Galicyjskim Rewolucyjnym Komitetem. TKRP i Galrewkom wycofały się razem z Czerwoną Armią. Zaprzestały działalności.

Czasopismo: Res Gestae. Czasopismo Historyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Zatarg honorowy ppłk. Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego z dr Adamem Piskozubem-Brzegiem z lat 1923-1926.

W 1923 r. doszło do zatargu honorowego pomiędzy ppłk. B. Wieniawą-Długoszowskim a dr A. Piskozubem-Brzegiem w Klubie Artystycznym w Warszawie. W artykule przedstawione zostały okoliczności jego powstania, jak i próby rozwiązania tego konfliktu interpersonalnego w oparciu o prawo stanowione i zwyczajowe.
        Tekst w całości opracowano na materiałach dotąd nieopublikowanych.

Czasopismo: Res Gestae. Czasopismo Historyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
ИНСТИТУЦИОНАЛИЗАЦИЯ ПАМЯТИ ПЕРВОЙ МИРОВОЙ ВОЙНЫ: ВОЕННО-ИСТОРИЧЕСКИЙ МУЗЕЙ «ГОСУДАРЕВА РАТНАЯ ПАЛАТА».

W 2014 r. otwarto w Carskim Siole pod Petersburgiem muzeum poświęcone pierwszej wojnie światowej. Wydarzenie to nawiązywało do stulecia obchodów koniktu zwanego Wielką Wojną, zwłaszcza zaś udziału Rosji i Rosjan w tym wydarzeniu. Miejsce otwarcia muzeum nie było przypadkowe, ponieważ już podczas pierwszej wojny istniała tam podobna instytucja. Dziś jest ono dowodem kontynuacji instytucjonalizacji pamięci pierwszej wojny światowej wewspółczesnej Rosji, którą władze chcą przypomnieć społeczeństwu.

Czasopismo: Res Gestae. Czasopismo Historyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
DAY OF NATIONAL UNITY IN HISTORICAL POLITICS OF RUSSIAN FEDERATION.

W świadomości Rosjan nie istnieje jednolita Rosja, lecz jej wiele rodzajów. Zasadne wydaje się więc pytanie o to, z którym z nich Rosjanin powinien się utożsamić? Władze doskonale zdają sobie sprawę z „rozbicia” rosyjskiej świadomości i wyciągają „pomocną dłoń” w postaci kreowania jedynie słusznej wizji przeszłości, zlepiając wielowymiarową Rosję w całość.  Fundamenty pamięci historycznej Rosjan stanowią państwowotwórcze postacie a w tym Dymitr Pożarski i Kuźma Minin. Symboliczne znaczenie w kształtowaniu tożsamości historycznej Rosjan mają też epokowe wydarzenia takie jak chociażby okres Wielkiej Smuty. Do niedawna jeszcze wydawać by się mogło, że współcześni Rosjanie swe nadzieje wiążą wciąż z potężnym państwem, a dusze ich wręcz chcą być „karmione” takimi wartościami, jak patriotyzm, bohaterstwo i walka za Ojczyznę. Podkreślając zjednoczenie narodu rosyjskiego w potrzebie oraz bohaterską walkę o wolność Dzień Jedności Narodowej miał wpisać się w potrzeby rosyjskiego społeczeństwa. Dlaczego jednak tak się nie stało? Wynikać może to zarówno z nostalgii za Związkiem Radzieckim (Rosjanie zapytani o to, jakie święto obchodzone jest 4 listopada nadal wskazują na Święto Rewolucji Październikowej), jak i z „przereklamowaniem” mitu Rosji jako potężnego, zjednoczonego mocarstwa zamieszkałego przez bohaterskich obywateli gotowych w każdej chwili oddać swoje życie za Ojczyznę. Być może święto to jest po prostu jeszcze zbyt młode, by stało się powszechnie kojarzone. Niemniej jednak, pamiętać należy o tym, że święto jest momentem aktywizacji oraz intensykacji życia społeczno–kulturalnego społeczeństwa: to wówczas bowiem – w czasie wolnym od obowiązków – aktualizują się oraz ujawniają ważne dla danej grupy wartości, które nadają sens życiu danego społeczeństwa. Z czasem Dzień Jedności Narodowej albo będzie coraz lepiej kojarzony i świętowany przez większą rzeszę obywateli, albo też zostanie całkowicie zmonopolizowany przez nacjonalistów. Wydaje się jednak, że obie opcje są wygodne dla rosyjskich elit rządzących. Społeczeństwo bowiem i tak będzie się koncentrowało wokół władzy, która jako jedyna zapewnia bezpieczeństwo i porządek społeczny (konsolidacja wokół ośrodka władzy jedynie słusznym rozwiązaniem w walce z ekstremizmem) i kreuje Rosję jako silne mocarstwo zamieszkane przez zjednoczony naród (symbolika wydarzeń roku 1612).

Czasopismo: Res Gestae. Czasopismo Historyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
«ОБОСНОВАТЬ И УЗАКОНИТЬ ТЕРРОР». ФОРМИРОВАНИЕ СИСТЕМЫ БОРЬБЫ С ИНАКОМЫСЛИЕМ В ПЕРВЫЕ ГОДЫ СОВЕТСКОЙ ВЛАСТИ.

W artykule przedstawiono proces polegający na uprawomocnieniu bolszewickiego terroru w pierwszych latach po objęciu władzy przez  Włodzimierza Lenina i jego towarzyszy. Mechanizm terroru wymierzony był wówczas przeciwko myślącym inaczej, zwłaszcza inteligencji, duchowieństwu i przedstawicielom innych orientacji politycznych. Decyzje w sprawie stosowania kar były zatwierdzane przez partię bolszewicką, a następnie wprowadzane w życie i wykonywane przez organy Czeka i OGPU. Mechanizmy terroru stworzono w ciągu pierwszych pięciu lat władzy sowieckiej. Co prawda był on wymierzony w tym czasie przeciwko elicie niechętnej władzy bolszewików, ale skutecznie służył Leninowi i jego towarzyszom do narzucania swej woli reszcie społeczeństwa.

Czasopismo: Res Gestae. Czasopismo Historyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
«БЛАГОРОДНЫЙ МУЖ» ГОМЕРА И ФОРМИРОВАНИЕ ПОЛИСНОЙ ГОСУДАРСТВЕННОСТИ В АРХАИЧЕСКОЙ ГРЕЦИИ.

W artykule podjęto kwestię ideału obywatela w Grecji okresu archaicznego w kontekście formowania państwowości rozumianej w kategorii polis. Autor dokonał analizy poglądów Homera w tej kwestii. Odwoływał się także do opinii Arystotelesa, Platona, Pauzaniasza czy Ksenofonta. Szczególnie dużo miejsca poświęcił wpływom arystokracji okresu archaicznego na rozwój ustroju greckiej polis. Wedle dominujących wówczas opinii obywatel był postrzegany jako wyższa forma człowieka, być może najbliższa ideału. Formowanie owego ideału dokonywało się wraz z rozwojem polis i tego, co zwykliśmy określać mianem „państwowości”.

Czasopismo: Res Gestae. Czasopismo Historyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
O gdańskich korzeniach J. R. R. Tolkiena

Ustalenie rodowodu J.R.R. Tolkiena wciąż pozostaje poważnym wyzwaniem dla badaczy jego życia i twórczości. Autorzy najważniejszych biografi i poprzestają zazwyczaj na opisaniu najbliższych, angielskich przodków pisarza, o kontynentalnych zaś, „saksońskich” korzeniach rodu jedynie wspominają. Ten tekst jest oryginalną próbą rekonstrukcji wcześniejszych dziejów rodziny Tolkienów, wywodzącej się – jak wynika z przedstawionych tu badań – z Gdańska oraz obszarów dawnych Prus Książęcych, Królewskich i Wschodnich (dla zachowania spójności wywodu autor posługuje się w całym tekście najpóźniejszą historycznie, ale łatwiej identyfi kowaną nazwą Prusy Wschodnie). Analiza dokumentów źródłowych, odnalezionych przez autora w archiwach Londynu, Gdańska i Krzyżborka (obecnie Sławskoje w obwodzie kaliningradzkim) pozwoliła na uzasadnione włączenie do drzewa genealogicznego twórcy Władcy Pierścieni postaci, których związków z Tolkienem albo wcześniej przekonująco nie dowiedziono, albo w ogóle nie badano. Są to: John Benjamin Tolkien, Daniel Gottlieb Tolkien, Christian Tolkien, Michael Tolkien i należący do najodleglejszy z potwierdzonych protoplastów, Friedrich Tolkien. Autor artykułu wskazuje także pruskie niegdyś miejscowości, które mogły być najstarszymi siedzibami rodu Tolkienów.

Czasopismo: Przegląd Środkowo-Wschodni
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Podróż biograficzna po miastach Franciszka Skoryny

Zadanie, jakie postawili przed sobą autorzy, to analiza zawierającej materiały biograficzne literatury przedmiotu oraz pokazanie społeczeństwu polskiemu wyników wszystkich badań w przystępnej formie. Artykuł pomoże zainteresowanym poszerzyć wiedzę z zakresu literatury oraz kultury białoruskiej. Na tle opisów miast, w których mieszkał i które odwiedził Franciszek Skoryna, przedstawiono charakterystykę okresu renesansu – niezwykle ważnego dla rozwoju literatury.

Czasopismo: Przegląd Środkowo-Wschodni
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Zmienne barwy Lipska

Artykuł pokazuje złożoną historię unitów w Lipsku nad Biebrzą. Autor pokazuje także stosunki międzywyznaniowe na tym obszarze na przestrzeni wieków. Analizuje również genezę kształtowania mozaiki kulturowej i religijnej w tym regionie. Bada stan wiedzy mieszkańców regionu o przeszłości. Autor pisze o tym, jak wieloetniczna i wielokulturowa przestrzeń stopniowo przekształciła się w obszar jednolity religijnie i kulturowo.

Czasopismo: Przegląd Środkowo-Wschodni
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Kijów początków XX wieku w twórczości pisarzy pochodzenia żydowskiego

W niniejszym artykule zostaje podjęta próba przedstawienia specyfiki postrzegania przedrewolucyjnego Kijowa przez pisarzy pochodzenia żydowskiego. Przedmiotem badań stały się utwory autobiograficzne Szolema Alejchema (Z jarmarku), Irenè Némirovsky (Wino samotności) oraz Ilji Erenburga (Ludzie, lata, życie). Pokazują one zupełnie różne spojrzenia na Kijów początku XX wieku, wynikające w dużej mierze z kwestii tożsamości narodowej wymienionych twórców.

Czasopismo: Przegląd Środkowo-Wschodni
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Białoruska prasa religijna w Niemczech Zachodnich w latach 1945–1951

Artykuł traktuje o białoruskiej prasie religijnej (prawosławnej, katolickiej, protestanckiej) wydawanej w trzech zachodnich strefach okupacyjnych Niemiec w pierwszych latach powojennych. Wówczas w Niemczech Zachodnich mieszkała największa liczba białoruskich uchodźców wojennych. Ważnym elementem życia emigrantów była działalność religijna, w tym wydawnicza. Działalność ta wynikała z przyczyn społecznych, politycznych i narodowych. Była to niemal powszechna reakcja uchodźców na niepewną przyszłość. Ci ludzie zostali pozbawieni swojej ojczyzny, znaleźli się w obcym środowisku kulturowym, bez możliwości wpływania na własny los, całkowicie na łasce innych. W tej sytuacji ich smutki, zmartwienia i obawy wyrażano na papierze. Tym czasem spory polityczne między powojennymi białoruskimi emigrantami przyczyniły się do intensyfi kacji działalności wydawniczej. Działalność wydawnicza służyła również zachowaniu tożsamości narodowej emigrantów i szerzeniu wśród nich wartości narodowych i patriotycznych (zwłaszcza wśród młodzieży).

Czasopismo: Przegląd Środkowo-Wschodni
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Władimir Propp i książki (na podstawie Dziennika starości. 1962–196… oraz listów do Wiktora Szabunina)

Na podstawie analizy Dziennika starości oraz listów Władimira Proppa do przyjaciela, Wiktora Szabunina, w artykule podjęta została próba określenia nie tylko kręgu lektur uczonego, ale także omówienia jego strategii czytania i oceniania książek. Propp pisze o nich w najrozmaitszy sposób: od niewielkiej, lakonicznej wzmianki, poprzez krótką, lecz treściwą notatkę, po dość obszerne quasi-eseistyczne wypowiedzi. W analizowanych tekstach są uwagi o liryce Puszkina oraz ślady lektury poezji aleksandryjskiej, czyta Propp również Poetykę Arystotelesa, powieści Zoli, Lermontowa, Dickensa, Mamina-Sibiriaka, różnego rodzaju egodokumenty, opracowania z zakresu historii sztuki i architektury oraz historii Rosji. Jego wybory dalekie są od jakiejś systematyczności. Sięga zarówno po teksty, które mają dla niego „kontemplacyjną i delektacyjną trwałość” (określenie Barthesa), jak i po takie, które poruszają go swą szczerością i autentyzmem oraz te, które wpisują się w krąg jego wysublimowanych zainteresowań. Postrzegany jest jako koneser i miłośnik książek.

Czasopismo: Przegląd Środkowo-Wschodni
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Iwan Bunin a kultura ludowa

Wbrew powszechnemu przekonaniu, niepozbawionemu wprawdzie racji, o czym świadczą niektóre utwory Bunina i jego egodokumenty, nie ukazywał on chłopów wyłącznie jako zacofanej, pozbawionej cnot moralnych warstwy społecznej, a także nie opierał fabuły utworow tylko na wspomnieniach o przeszłości. W swoich utworach prozaik poruszał aktualne problemy, a także ukazywał rożne elementy kultury ludowej tak duchowej, jak i materialnej.

Czasopismo: Przegląd Środkowo-Wschodni
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Jak kino białoruskie w okresie sowieckim opowiadało historię II wojny światowej

Obraz drugiej wojny światowej był mocno podkreślany w sowieckiej białoruskiej kulturze pamięci, co wynikało nie tylko z polityki historycznej państwa sowieckiego. Wojna naprawdę pozostawiła głęboki ślad w białoruskiej pamięci zbiorowej. W białoruskim studiu filmowym Belarusfilm (Беларусьфільм) powstało około 70 filmów fabularnych, których tematem była historia II wojny światowej. W niniejszym artykule analizuje się sposób, w jaki wytwórnia filmowa Belarusfilm w latach 1946–1985 tworzyła filmy opowiadające historię II wojny światowej. Autor podjął próbę znalezienie odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób filmy fabularne o wojnie odzwierciedlały obowiązującą w ZSRS wykładnię historii wojny. Autor analizuje filmy fabularne o II wojnie światowej, które urosły do rangi kanonu sztuki filmowej. W ZSRS o wojnie otwarcie zaczęto mówić dopiero w czasach odwilży Chruszczowa (1953–1964). Zaczęto szeroko wykorzystywać zwycięstwo nad nazizmem zarówno do legitymizacji reżimu politycznego, jak i do konstruowania sowieckiej tożsamości. W studiu Belarusfilm kręcono filmy na temat wojny, których treść odzwierciedlała główne nurty sowieckiej narracji o wojnie. Szczególną uwagę poświęcono sowieckim partyzantom walczącym z okupantem.

Czasopismo: Przegląd Środkowo-Wschodni
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Opozycja „przeszłość – teraźniejszość” w wypowiedziach staroobrzędowców regionu suwalsko-augustowskiego

Staroobrzędowcy, którzy przybywali na ziemie polskie już od II poł. XVII w., stanowili mniejszość etniczną, wyznaniową, kulturową i językową. Do II wojny światowej żyli w hermetycznych grupach, celowo izolując się od polskiego otoczenia. Mieszkali oni w homogenicznych wspólnotach wiejskich, dzięki czemu udało im się zachować własną wiarę, kulturę i język. Później jednak stopniowo zaczęli otwierać się na świat zewnętrzny. Wraz ze zmianami cywilizacyjnymi, społecznymi i demograficznymi stopniowym zmianom ulegał tryb życia starowierców, ich kultura, stosunek do religii, do swojej grupy, jej wartości, jak również stosunek do własnej odrębności. W swoich wypowiedziach starowiercy regionu suwalsko-augustowskiego (przede wszystkim przedstawiciele starszego pokolenia) często porównują przeszłość z teraźniejszością, mówiąc o zmianach, jakie się dokonały w ich życiu codziennym, światopoglądzie, systemie wartości i stosunku do własnej odrębności. W analizowanych wypowiedziach można zaobserwować pozytywne wartościowanie przeszłości, negatywną ocenę teraźniejszego stanu rzeczy oraz obawę o przyszłość wspólnoty czy wręcz przekonanie o jej schyłku.

Czasopismo: Przegląd Środkowo-Wschodni
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Tożsamość zakodowana w ciele. Film „Kroniki Fortynbrasa” Oksany Czepełyk

Artykuł dotyczy kobiecej cielesności jako metafory ukraińskich problemów tożsamościowych. Na podstawie filmu Kroniki Fortynbrasa Oksany Czepełyk (2002) pokazuję, jak za pomocą ciała artystka przekazuje treści polityczne, społeczne i kulturalne. Oksana Czepełyk łączy teorię postkolonializmu z teorią feministyczną, analizuje historię Ukrainy, jej tragiczne losy i traumatyczne doświadczenia totalitaryzmu.

Czasopismo: Przegląd Środkowo-Wschodni
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Dwujęzyczność w tekście pisanym: strategie komunikatywne przełączania kodów

Autorka koncentruje się na zjawisku bilingwizmu w tekście pisanym, tj. celowego stosowania dwu języków w twórczości literackiej, wymagającego wysokiej kompetencji językowej (i ogólnokomunikatywnej) nie tylko od autora, lecz także czytelników. W trakcie analizy rozpatruje się różne typy bilingwizmu literackiego, uwzględniając ich zadania komunikatywne oraz związek ze strukturą systemu komunikacji. Np. wiersze makaroniczne, wywołujące efekt komiczny, powstają w takiej sytuacji socjokulturowej, gdzie stosunki języków ocenianych jako „wysoki” i „niski” układają się hierarchiczne. W strefach kontaktowych, gdzie masowa wielojęzyczność wyrasta z długotrwałych związków etnosów i kultur, powstają teksty dwujęzyczne, gdzie zmiana kodu następuje wraz ze zmianą mówiącego, gdyż z każdym z języków jest kojarzony pewien stereotyp społeczno-kulturowy. Idealna sytuacja zrównoważonego bilingwizmu – realna lub pożądana , np. konstruowana dla stworzenia solidarności politycznej – stwarza warunki do powstawania utworów dwujęzycznych, gdzie języki są niezależne od siebie, a zmiana kodu nie zależy od zmiany mówiącego, lecz celu komunikatywnego. Świadomy wybór modelu zachowania językowego w tym wypadku ma podłoże polityczno-ideowe, gdyż utrwala związek tożsamości politycznej i świadomości językowej. Jak wykazała analiza, sytuację przełączania kodu w ramach jednego tekstu cechuje ogólna niestabilność, nic dziwnego, że kończy się ona na „zwycięstwie” jednego z języków.

Czasopismo: Przegląd Środkowo-Wschodni
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o komunikacji społecznej i mediach