rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Współpraca w społeczeństwie sieci. Wybrane przykłady skoordynowanego działania internautów

Tekst ma na celu wskazać możliwe formy współpracy pojawiające się w Internecie. Część z nich została z powodzeniem opisana, a nawet przewidziana, przez wizjonerów społeczeństwa informacyjnego. Do form tych należą działania wysoce skoordynowane, skupione wokół wymiany ekonomicznej, jak również aktywność kulturotwórcza uprawiana przez artystów, pasjonatów, a także działania w obszarze publicystyki zarezerwowane w szczególności dla blogerów. Artykuł wskazuje na możliwość istnienia innego obszaru współpracy, który cechuje się mniejszym stopniem zinstytucjonalizowania i ustrukturyzowana, jest skupiony na celach bardziej doraźnych, odnoszących się do wydarzeń koncentrujących uwagę tysięcy, niekiedy milionów internautów, będących czasem okazją do przeżycia katharsis, głośnego zamanifestowania emocjonalnych postaw. Autor stara się ukazać te grupy jako „medialne tłumy”, grupy wykorzystujące w komunikacji tzw. „nowe media”, złożone z osób potencjalnie nie-anonimowych, które to grupy, choć bardzo żywiołowe i skupione na natychmiastowym zaspokojeniu swoich potrzeb, potrafią działać skutecznie i osiągać zamierzony cel.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Rasa i religia. Trajektorie antysemityzmu i islamofobii

Artykuł jest próbą powiązania analizy historycznych form antysemityzmu z refleksją nad współczesną islamofobią. Jego celem jest odpowiedź na pytanie o to, czy, i jeśli tak, to w jakim zakresie, mamy w przypadku dyskursów antyislamskich do czynienia z mechanizmami etnicyzowania i urasowienia różnicy religijnej, które znane są z historii europejskiego antysemityzmu. W tekście zaproponowane są kryteria, na podstawie których pewne formy dyskursów antyislamskich mogą być zaklasyfikowane jako rasizm. Tezą autorki jest, iż taka klasyfikacja wymaga sproblematyzowania zarówno nowoczesnego europejskiego pojęcia „religii”, jak i relacji między „religią” i „rasą” jako kategoriami przynależności. Wspomniana problematyzacja dokonana jest w tekście w oparciu o antyesencjalistycznie zorientowane teorie z obszaru antropologii religii.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Taszów – tam, gdzie kończy się droga

Artykuł jest próbą zdefiniowania pojęcia lokalności dla Taszowa – małej, wyludnionej wsi przygranicznej na ziemi kłodzkiej. Niegdyś tętniąca życiem, obecnie zamieniła się w opustoszałą wieś letniskową. Jednak dla wielu osób, mieszkających aktualnie daleko od Taszowa, miejsce to nadal przywołuje ciepłe emocje i wspomnienia z lat młodości, mimo że rzeczywistość jest daleka od idealizowanego obrazu pojawiającego się w ich opowieściach. Magia miejsca i odczucie lokalności okazują się być przede wszystkim szczególną więzią pomiędzy ludźmi, przestrzenią i wspólnie prze- żytym czasem, która trwa niezależnie od zmian, jakim podlega realne miejsce.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Gorsety, pończochy, nasutniki. Kobiecość w nowej burlesce

Wraz z narodzinami „nowej burleski” (wyrastającej z anglosaskiej tradycji burleski kobiecej) na przełomie XX i XXI wieku pojawiły się palące pytania o uprzedmiotawiające i emancypujące właściwości gatunku, który wyznacza artystce-striptizerce symultaniczne miejsca obiektu i podmiotu. Przede wszystkim jednak należy zauważyć, że sam spektakularny fakt (ponownego) zaistnienia w pejzażu widowisk kulturowych formy zogniskowanej wokół kobiecej cielesności wskazuje na społeczną potrzebę przepracowania problematycznego charakteru tej cielesności, a co za tym idzie, współczesnych definicji płci i seksualności. Interesuje mnie, w jaki sposób i za pomocą jakich środków teatralnych „kobiecość” jest performowana i przeżywana zarówno na scenie, jak i na widowni w nowej burlesce ujmowanej jako „metaspołeczny komentarz” w zakresie obowiązującego paradygmatu płci. Rozpatruję nową burleskę pod kątem jej trajektorii historycznej, nurtów współegzystujących w obrębie gatunku, funkcjonujących w jej ramach kobiecych stereotypów i akcesoriów tradycyjnie pojmowanej „kobiecości” oraz relacji między performerkami a publicznością.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Wenecja – miejsce szczególne lokalnie, regionalnie, globalnie

W swoim tekście pytam o to, na czym polega szczególność, unikalność, niepowtarzalność Wenecji. Wychodzę od Ulfa Hannerza, który pojmuje lokalność jako niepowtarzalną kombinację zewnętrznych wpływów. Dochodzę do wniosku, że rozumowanie takie opiera się na utożsamieniu lokalności z miejscem. Proponuję przyjąć, że lokalność to nie miejsce lecz jego wymiar, podobnie jak inne wymiary takie jak: regionalność, kontynentalność, transkontynentalność, globalność. Rozumienie specyfi ki miejsca wymaga analizy wszystkich jego wymiarów i związków między nimi.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Poza obserwację uczestniczącą – etnografia oparta na współpracy jako innowacja teoretyczna

W artykule zamierzam zwrócić uwagę na kolumbijską etnografię opartą na współpracy jako na paradygmat, który powinien mieć wpływ na rozumienie współpracy, przekierowując naszą uwagę z procesu tworzenia etnografii pojmowanego jako cel nadrzędny, w stronę badań zaangażowanych, co może być pożyteczne zarówno dla profesjonalnych etnografów, jak i dla badanej społeczności. Opisane badania były prowadzone z południowokolumbijskimi rdzennymi organizacjami w latach 1996–2002, przy wsparciu ze strony Georgetown University, the Instituto Colombiano de Antropología, a także międzynarodowego grantu z Wenner-Gren Foundation for Anthropological Research.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Małe przedmioty, duże historie – antropologiczne badania w działaniu

Celem artykułu jest przedstawienie badań w działaniu ujętych jako metoda, za pomocą której możliwe jest dokonanie zmian w określonym środowisku przy jednoczesnej refleksji nad własną praktyką. W artykule, oprócz krótkiego wstępu, w którym w sposób ogólny przedstawione zostają teoretyczne zagadnienia związane z definiowaniem oraz kształtowaniem się badań w działaniu, zaprezentowane zostało studium przypadku projektu zakładającego realizację badań w działaniu. Organizatorami i uczestnikami inicjatywy były osoby związane z Katedrą Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego oraz osoby należące do stowarzyszenia ‘Lenkų Studentų Klubas Lietuvoje’.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Antropologia rzeczy – biograficzna narracja wokół przedmiotu

Artykuł jest próbą przedstawienia, w jaki sposób rzeczy poprzez wydobywanie o nich historii z pamięci kształtują relację z człowiekiem, który dany przedmiot użytkuje. Punktem wyjścia jest rozmowa o motocyklu, który stanowi przykład związku człowiek – rzecz. Celem tekstu jest przede wszystkim ukazanie, jak rzeczy wpływają na życie ludzkie i jak konstruują tożsamość.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Childfree? Praktyki dyskursywne osób bezdzietnych z wyboru w Polsce

Celem artykułu jest wskazanie na fenomen świadomej bezdzietności jako jeden z elementów przemian w zakresie formowania rodziny, jakie dokonują się współcześnie. Dotychczasowe wzorce tworzenia i funkcjonowania rodziny i wysoka
wartość przypisywana macierzyństwu są podstawą stereotypizacji osób bezdzietnych z wyboru jako egoistycznych
oraz materialistycznych. Analiza wyników badań jakościowych przeprowadzonych wśród par, które nie chcą mieć
dzieci, ma wskazać na wielość źródeł wyboru wynikających ze zmian społeczno-kulturowych w społeczeństwie ponowoczesnym. Skupiono się zatem na poznaniu praktyk dyskursywnych i zrozumieniu motywacji osób, które świadomie
odrzucają rodzicielstwo oraz współczesnych trudnościach terminologicznych związanych z pojęciem rodziny.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Scenariusz filmu „Żałoby narodowej nie było”

Publikowane w tomie teksty stanowią zapis dwóch pierwszych etapów eksperymentu humbugizowania antropologii. W pierwszym z nich zaproponowałem interpretację żałoby narodowej ogłoszonej po katastrofie lotniczej z 10 kwietnia 2010 roku w kategoriach wydarzenia medialnego przebiegającego według schematu narracyjnego mającego siłę przenoszenia widzów telewizyjnych w czas święty. Zabieg przeniesienia rzeczywistego wydarzenia w sferę wirtualną stanowił inspirację do tego, aby napisać, wraz z Iwoną Morozow, scenariusz postmodernistycznego filmu dokumentalnego. Dwa teksty publikowane w jednym tomie stanowią zatem zaproszenie do realizacji trzeciego i ostatniego etapu projektu czyli realizacji filmu. W efekcie podjętych działań chcemy, aby powstał multimedialny hipertekst.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Rasizm w koncepcjach środowisk politycznych w Polsce na przełomie XX i XXI wieku

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie polskich środowisk politycznych funkcjonujących na przełomie XX i XX wieku, w których zasadach ideowych obecne są kwestie rasistowskie. Zwrócić należy uwagę na rozmaitość środowisk rasistowskich. Znajdują się wśród nich grupy skinheadów; poglądy rasistowskie obecne są także wśród części przedstawicieli polskiego neopogaństwa. Odrębną kwestią jest obecność w Polsce międzynarodowych organizacji rasistowskich (Blood&Honour, Kościół Twórcy).

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
O lokalnym wymiarze Slumsu – przykład Kibery (Kenia)

Slumsy cieszą się specyficznym zainteresowaniem mediów i naukowców. Potocznie mówi się nawet o zjawisku slumsów, odnosząc to określenie do masowych skupisk ludności żyjącej w niedostatku. Jednocześnie w ten sposób dokonuje się pewnego uogólnienia. Zgodnie z nim slumsy ujmowane są jako homogeniczna, zamknięta całość. W artykule opisuję sytuację w Kiberze – części Nairobi – która przez media i badaczy uważana jest za jeden z największych slumsów w Afryce. Staram się wykazać, że slums to bardzo złożony konstrukt społeczny. Z jednej strony uwikłany jest w uproszczony, aczkolwiek o globalnym zasięgu dyskurs, z drugiej – charakteryzuje się niełatwą do zdefi niowania lokalną specyfi ką. Proponuję aby zacząć rozumieć lokalność nie jako „stan” lecz sposób w jaki mieszkańcy slumsów nie tylko postrzegają swą rzeczywistość, ale także jak ją praktykują. Pokazuje tym samym, że Kiberę tworzy kilka „lokalności”. Pojmuję je jako społeczne pola (P. Bourdieu) realizacji własnych interesów.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Erotyzm. Między wstydem a wstrętem

Celem niniejszego artykułu jest zaprezentowanie związków erotyzmu ze sferą emocjonalną, ze szczególnym uwzględnieniem wstydu oraz wstrętu. Postawę rozważań stanowi koncepcja erotyzmu zaproponowana przez George’a Bataille’a uzupełniona o myśl (po)nowoczesną oraz perspektywę socjologii emocji. Afekty i uczucia można traktować jako elementy definiujące oraz determinujące zjawisko erotyzmu w rzeczywistości społeczno-kulturowej. Transgresje, nieodłącznie związane z emocjami, lokują erotyzm pomiędzy sferą publiczną a intymną, czyniąc z niego narzędzie zmiany porządku społecznego i nadają mu charakterystyczny, ponowoczesny rys.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Metafora, aluzja, eufemizm, koncept, żart… O tabuizacji ludzkiej seksualności w wybranych utworach Stanisława Trembeckiego

Artykuł przybliża metaforyczne ujęcia seksualności w poezji polskiego Oświecenia. Obrazy te utrwalił przede wszystkim w swoich utworach Stanisław Trembecki. Analiza wierszy zmierza do konkretyzacji swoistej strategii, jaką stosował poeta, wykorzystując zręczne koncepty, eufemizmy, dowcipną i pomysłową metaforykę seksualną czy wymyślne i subtelne określenia dla nazwania intymnych części ludzkiego ciała, niekiedy wzbogacając liryzmem miłosne zbliżenie. Celem tekstu jest przede wszystkim próba udowodnienia, że omawiane utwory uatrakcyjniały ówczesną kulturę erotyczną oraz w subtelny sposób prezentowały podniety i seksualne zdarzenia, stając się nie tylko czytelniczą rozrywką, ale przede wszystkim w wysublimowany sposób przybliżając tę delikatną i niezwykle ważną sferę ludzkiego życia.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Ciało w służbie socjalizmu. Cielesność i życie intymne w pierwszym dziesięcioleciu istnienia Związku Radzieckiego

Socjalistyczna utopia, bazując na marksistowskiej antropologii, stawiała sobie za cel nie tylko budowę nowego lepszego świata, ale również stworzenie nowego, doskonałego człowieka. Poddając obróbce ciało, oczekiwano zmian w świadomości całego ludzkiego gatunku. Wkrótce po przejęciu władzy bolszewicy rozpoczęli ingerencję we wszystkie sfery ludzkiej cielesności. Opracowano plany powszechnej poprawy stanu zdrowia i higieny, upowszechniano rozwój kultury fizycznej i sport, wykształcono również nowe wzorce estetyczne. Popularne stały się hasła propagujące wolną miłość, ale także te głoszące seksualną wstrzemięźliwość. Wydano szereg rozporządzeń nakierowanych na planowany rozpad rodziny. Ciało i życie intymne każdego człowieka miało ulec pełnej kolektywizacji w służbie socjalizmu dla dobra przyszłych pokoleń.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Głos jako źródło tożsamości w antycznym teatrze greckim i balijskim teatrze lalki i cienia

W artykule omawiam sposoby używania głosu do konstruowania tożsamości osoby dramatu przez „niewidzialnych” aktorów w antycznym teatrze greckim i balijskim teatrze lalki i cienia, Wayang Kulit. Tradycje te są oczywiście bardzo odmienne. Artysta grecki, ukryty pod kostiumem i maską, działał bezpośrednio na oczach olbrzymiej widowni i użyczał swój głos jednej tylko postaci. Artysta balijski siedzi po turecku oddzielony od widzów ekranem i sam jeden użycza głosu każdej lalce animowanej przez siebie w scenie. W obu tych tradycjach głos zdaje się być oddzielony od fizycznej osoby performera. Postaram się dowieść, że to oddzielenie pogłębia i problematyzuje konstrukcje płci, a zarazem stymuluje publiczność do bardziej emocjonalnego uczestniczenia w performansie.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
"Kieł" - foucaultowski wykład na ekranie? Rodzina jako medium władzy

Tekst stanowi interpretację filmu Kieł w reżyserii Yorgosa Lanthimosa, łączącą jego treść z myślą Michela Foucaulta dotyczącą kształtowania i kontroli jednostek w obrębie społeczeństwa. Autor wskazuje, że przedstawiona w filmie alegorycznahistoria bezimiennej rodziny podejmuje i przetwarza wątki poruszane przez francuskiego filozofa, przede
wszystkim w pracy Nadzorować i karać. Wykazanie takiej analogii pozwala na dokładniejsze dostrzeżenie odniesienia
wizji reżysera do społecznej rzeczywistości. W tej perspektywie fabułę filmu można odczytać jako hiperboliczne zobrazowanie mechanizmu wytwarzania jednostek przez dyskurs władzy – wiedzy oraz panoptycznego więzienia, formułująceinspirowaną dorobkiem Michela Foucaulta krytykę instytucji rodziny za pomocą artystycznych środków wyrazu.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Między przepływem a pop-intymnością. Społeczeństwo wysokich prędkości i ucieczka w siebie

W tekście przedstawiona została koncepcja przepływu – jedno z czołowych pojęć stworzonych w obrębie tzw. psychologii pozytywnej, nauki zgłębiającej psychologiczne podłoże dobrostanu, korzenie pozytywnych emocji oraz potencjał ludzkiego umysłu. Przepływ (flow) jest doświadczeniem indywidualnym, cechującym się jednocześnie poczuciem satysfakcji oraz wzrostu. Autor stawia tezę, że przepływ, będący jednocześnie doświadczeniem głęboko intymnym, stanowi dobrą przeciwwagę dla etosu dzisiejszego życia – życia w pośpiechu, życia hołdującego wartościom materialnym oraz indywidualistycznym. Jednocześnie wskazuje, że funkcjonowanie w przepływie może do pewnego stopnia stać w opozycji do ideałów konsumpcjonizmu, przez co stan przepływu może być znacznie trudniejszy do osiągnięcia, również ze względu na tzw. umysłową entropię, która zdaje się swym zasięgiem obejmować coraz więcej jednostek. Nie oznacza to, że popkultura nie stara się zaoferować czegoś „w zamian”. Ofertę tę autor określa umownie mianem „pop-intymności”, w obrębie której znajdują się usługi nawiązujące do coraz bardziej popularnej filozofii slow movement. Ideały „bycia slow” w społeczeństwie wysokich prędkości mogą jednak okazać się niemal niemożliwe do speł- nienia, przez co potrzeba intymności może być permanentnie niezaspokojona.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Lokalne współdziałanie – pomoc sąsiedzka dawniej i dziś

Życie dawnej wsi skupiało się na określonym terenie, w homogenicznych zbiorowościach stanowiących względnie zamknięty system. Lokalność ujawniała się w zjawiskach takie jak: pomoc sąsiedzka, odrobek, nieufność wobec obcych, emocjonalna i sentymentalna wartość ziemi. W dzisiejszych czasach wieś stała się otwarta i coraz trudniej określić, co składa się na wiejskość. W niniejszym artykule zwrócono uwagę na zmiany i przeobrażenia wiejskiego współdziałania. Lokalne współdziałanie oparte kiedyś na pomocy sąsiedzkiej i spontanicznej działalności, obecnie przybiera coraz częściej formę organizacyjną. Nie chodzi już o zespolenie wysiłku liczniejszej grupy ludzi dla osiągnięcia celów gospodarstwa rolnego, ale o poprawę infrastruktury lokalnej lub ocalenie dziedzictwa kulturowego regionu. Artykuł Lokalne współdziałanie – pomoc sąsiedzka dawniej i dziś jest pokazaniem dawnego i współczesnego współdziałania. Na podstawie badań empirycznych w dwóch podkarpackich wsiach (Futoma i Lecka) przedstawiono świadomościowe aspekty i fakty życia kulturowego wsi. Od realnego współdziałania gromady do wyobrażeniowej wspólnoty – tak można streścić rozważania o pomocy sąsiedzkiej.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Matki, córki i siostry. Językowo-kulturowa realizacja więzi rodzinnych w czarownictwie

Współczesne czarownictwo wykorzystuje kategorię rodzinności do tworzenia rytualnych więzi między członkami grupy.
Quasi-rodzinność służy do wyzyskania kulturowo kodowanych wartości bliskości, zaufania, pomocy i dziedziczności.
Przejawia się to także w planie językowym. Czarownice wypracowały grupy leksykalne odnoszące się do relacji
pokrewieństwa z sacrum oraz pokrewieństwa między sobą. Ma to swoje źródło już w relacji mitycznej o początkach
tego nurtu magicznego.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
(Nie)widzialny przedmiot - okulary. Antropologia przedmiotu

Autor analizuje okulary jako przedmiot codziennego użytku, który przez swoją powszechność staje się dla nas transparentny.
Artykuł stanowi pretekst do ukazania charakteru relacji użytkownik-rzecz oraz funkcji i roli, jaką pełnią okulary.
Rozważania wokół okularów koncentrują się na kilku aspektach: ich historii, jak również przykładach oddziaływania na nie świata mody i filmu. Okulary są analizowane także jako narzędzie komunikacji interpersonalnej, przedmiot określający status użytkownika oraz nośnik stereotypowych i symbolicznych znaczeń.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
De-antropocentryzacja antropologii – wstęp do biografii rzeczy

Niniejszy artykuł ma za zadanie przybliżyć czytelnikowi antropologię rzeczy, postrzeganą przez autora jako próba zerwania z tradycyjną opozycją materia – duch. W ramach tego nurtu rozwija się praktyka biografii rzeczy, dążąca do „przywrócenia głosu” przedmiotom do tej pory uznawanym za całkowicie bierne i zależne od człowieka. Na podstawie konkretnego przykładu autor stara się wykazać, iż przedmioty mogą stanowić istotne źródło refleksji etnograficznej.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Performance “The White Soldier”. Studium jednostki i grupy w kontekście konfliktu politycznego

Niniejszy artykuł traktuje o Yudzie Braunie, izraelskim artyście, i jego ostatnim projekcie – „The White Soldier”. Czerpiąc z dorobku teorii studiów performatyki, performance zostanie poddany analizie i interpretacji, biorąc pod uwagę jego liczne odniesienia do tamtejszego kontekstu socjo-politycznego. Zostaną postawione pytania o rolę artysty i sztuki w społeczeństwie dotkniętym konfliktem zbrojnym, a także o to, czy i czego można dowiedzieć się na podstawie analizy performance w takim kontekście. Prawdopodobne odpowiedzi zostaną udzielone na podstawie analizy samego performance, materiałów prasowych, filmów na youtube.com, jak też wywiadów z Yudą Braunem przeprowadzonych przez autorkę.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Mechanika współpracy z perspektywy teorii gier

Gdy przyjmujemy perspektywę człowieka racjonalnie kalkulującego, kwestia współpracy staje się szczególnego rodzaju zagadką. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że człowiek taki powinien zachowywać się egoistycznie. Dlaczego zatem ludzie decydują się na współdziałanie dla dobra wspólnego? Współczesne nauki społeczne odpowiadając na to pytanie posługują się teorią gier. W artykule tym przedstawiam mechanikę podstawowego modelu konfliktu między współpracą a interesem indywidualnym i omawiam podstawowe sposoby jego przezwyciężenia, jakie wyłaniają się z dotychczas przeprowadzonych analiz i eksperymentów. Wskazuję też zjawiska, które z perspektywy formalnej stanowią potencjalne przeszkody dla rozwoju współpracy. Podsumuję pokazując, jakie są implikacje praktyczne zebranej wiedzy dla rozwiązywania problemów społecznych i wzmacniania zaangażowania obywatelskiego.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Kaczka de Vaucansona, czyli rzecz o rzeczach. Kilka uwag o humanistyce nieantropocentrycznej

Mechaniczna kaczka skonstruowana w 1738 roku przez Jacques’a de Vaucansona – le canard digérateur, automat przedrzeźniający
procesy fizjologiczne – to zarazem przedmiot symboliczny i symbol przedmiotu. To przechowane w lamusie
kulturowej wyobraźni kuriozum dobitnie bowiem unaocznia ontologiczne pęknięcie wpół każdej rzeczy, skłania więc do
refleksji nad istotą rzeczy i tym, co określenie to mogłoby dziś oznaczać, jak i nad powikłaną relacją podmiotu z przedmiotem
– i przedmiotu z przedmiotem. Niniejszy artykuł przedstawia filozoficzny i literacki (m.in. Voltaire, de La Mettrie) kontekst
oświeceniowego mechanicyzmu, w którym pojawia się Vaucansonowski wynalazek. Zarazem zaś próbuje ukazać –
właśnie jako powiązane z mechanicyzmem oświeceniowym – niektóre elementy „ponowoczesnych” filozofii przedmiotu,
m.in. kontrowersyjnej object-oriented ontology Grahama Harmana oraz „rzeczoznawstwa” Bjørnara Olsena.

Czasopismo: Tematy z Szewskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii