rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Propozycja mapy krajobrazów kulturowych Polski. Ujęcie funkcjonalne w ocenie krytycznej

Niniejszy artykuł stanowi kontynuację tematyki podjętej w pierwszym artykule w tym tomie. Celem artykułu jest poddanie pod dyskusję jednego z wielu możliwych przykładów rozwiązań metodycznych powstania map krajobrazów kulturowych. Propozycja ta opiera się na założeniu, że istnieje deterministyczny związek pomiędzy elementami środowiska przyrodniczego a typami funkcjonalnymi krajobrazu, i dlatego są one, do pewnego stopnia, reprezentacją (odbiciem) etapów ewolucyjnych. Za wiodące kryterium wydzieleń krajobrazu przyjęto zróżnicowanie funkcjonalne krajobrazów kulturowych Polski i wynikające z niego specyficzne zagospodarowanie (zróżnicowanie strukturalne). Pod pojęciem funkcji krajobrazu rozumiany jest tu zespół warunków (w tym specyficzną organizację przestrzenną i zainwestowanie) jakie cechuje dany podtyp krajobrazu kulturowego dla wypełniania określonej działalności człowieka lub spełniania jego potrzeb. Przedstawiono kilka map analitycznych<sup>1</sup> (mapy użytkowania terenu, mapy osadnictwa, zespołów religijnych i turystycznych) oraz propozycję mapy syntetycznej krajobrazów kulturowych Polski.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Kształtowanie się krajobrazu kulturowego Wyspy Chrząszczewskiej

Izolacja przestrzenna wysp powoduje, że tworzący się w ich obrębie krajobraz kulturowy jest odmienny w porównaniu do obszarów sąsiadujących. Jednak odmienność Wyspy Chrząszczewskiej wynika głównie z jej budowy geologicznej, która wpłynęła na szereg oddziaływań antropogenicznych, związanych z wydobyciem surowców mineralnych. W analizowanym ponad dwustuletnim okresie rozwoju przestrzennego nie stwierdzono wyraźnych zmian w sposobie jej użytkowania, jedynie prace melioracyjne prowadzone od II połowy XIX w. spowodowały zanik mokradeł oraz cennych przyrodniczo obszarów solniskowych. Charakterystyczną cechą obserwowaną współcześnie są procesy samorzutnego zadrzewienia, które mają miejsce na: odłogach, osuszonych mokradłach, wyrobiskach i stromych wybrzeżach.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Przekształcenia warunków hydrologicznych w dolinie Dolnej Wdy wskutek budowy stopni wodnych

W pracy omówiono zmiany warunków wodnych spowodowane budową stopni piętrzących w dolnym biegu Wdy. Najsilniejsze przekształcenia związane są z funkcjonowaniem kaskady hydroenergetycznej Żur-Gródek. Jej obecność spowodowała znaczne zwiększenie powierzchni zbiorników wodnych oraz przekształcenie reżimu Wdy poniżej kaskady. Na odcinkach zbiornikowych, a w szczególności w Zbiorniku Żur ma miejsce akumulacja materiału wnoszonego przez Wdę i jej dopływy. Wskutek wykorzystania hydroenergetycznego, poniżej kaskady wzrosła nieregularność przepływów, co powoduje zmiany warunków życia biologicznego w korycie. Znaczne i częste wahania przepływów są też przyczyną uruchamiania rumowiska, które akumulowane jest w kolejnym zbiorniku - Kozłowo i na odcinku Wdy powyżej tego zbiornika. Pomimo pewnych negatywnych aspektów zbiorniki zaporowe, w połączeniu z otaczającymi lasami, stanowią atrakcyjny element krajobrazu doliny Wdy i główną atrakcję Wdeckiego Parku Krajobrazowego.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Światło jako element budujący wymiar duchowy przestrzeni sakralnych w krajobrazach naturalnych i kulturowych

Światło naturalne kreuje odbiór przestrzeni, jego zmienność ożywia obiekty architektury, w tym ich zewnętrzne kształty oddziałujące na krajobraz. Wskrzeszając ducha miejsca wytwarza relację pomiędzy architekturą a człowiekiem i środowiskiem. Światło tworzy metaforyczną więź między siedzibą ludzką i boską. W kulturze chrześcijańskiej światłość stanowi reprezentację obecności Boga. Światło naturalne stanowi w różnych kulturach niezbędny element wizualizujący nasze wierzenia i kreujący przestrzeń duchową. W kulturze zachodu jedną z ambicji projektantów jest takie projektowanie, które w umiejętny sposób wykorzystuje właściwości światła, aby jego obecność podkreślała i wzmacniała mistycyzm przestrzeni sacrum. W artykule podjęto próbę przedstawienia ogólnego zarysu roli światła naturalnego w kształtowaniu sacrum w krajobrazie. Na podstawie badań widoku nocnego obiektów kultu postawiono pytanie o kreowanie krajobrazu duchowego za pomocą oświetlenia sztucznego.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Zarządzanie krajobrazem w czasach konsumpcji

Zarządzanie przestrzenią było zawsze sposobem uprawiania polityki, kierowaniem, administrowaniem, rządzeniem w długim okresie, w obecności zdefiniowanej hierarchii wartości i celu oraz przy użyciu sposobów i środków umożliwiających podjęcie skutecznego działania. Staromodna polityka, także przestrzenna, zakładała postęp osiągany w drodze konsekwentnego wysiłku. Dopiero w przyszłości odnajdywała pełną realizację przypisanych ludzkiej naturze potrzeb. Dziś polityka i władza polityków nad przestrzenią ustępują przed rynkiem. Obserwujemy wycofywanie się polityki lokalnej i poddanie jej terytorium władzy globalnej ekonomii. Porządek nowoczesnego zarządzania nie mieści się w systemie konsumpcji. Konsumpcja rozumiana jako system komunikacji i wymiany, jako kod emitowanych, odbieranych i wynajdywanych na nowo znaków odbiera planistycznej aktywności wizję przyszłej, trwałej harmonii i zastępuje ją epizodycznymi wydarzeniami przynoszącymi zawsze jedynie chwilową satysfakcję (Baudillard, 2006). Nieskuteczność instancji zarządzających krajobrazem ma swoje źródło w systemowym pęknięciu, co do którego nie wiemy czy pozostanie trwałym elementem naszej rzeczywistości, czy też wyłoni się z niego jakaś nowa, rozwiązująca sprzeczności na wyższym poziomie kulturowej spirali, jakość. To zgiełk konsumpcji, która ogarnia nasze życie codzienne razem z jego polityką a nie wewnętrzne błędy systemu zarządzania, odpowiada za klęskę krajobrazu. Medialnie nośne hasło: „myśl globalnie, działaj lokalnie”, które wskazuje na możliwość kompromisu globalnych i lokalnych narzędzi działania, pozostaje wciąż tylko zręcznym oksymoronem. Wiele wskazuje więc na to, że w dziedzinie zarządzania przestrzenią powinniśmy przejść przyspieszony kurs jakiegoś nowego języka. Zasadnicza sprzeczność pomiędzy globalnością i lokalnością, epizodycznością i trwałością, między tym co prywatne i publiczne, pomiędzy konsumentem i użytkownikiem, znakiem przedmiotu i przedmiotem, zyskownym efekciarstwem i dążeniem do trwałych wartości wymaga przerzucenia spajającego wszystko pomostu. Jeśli tego nie uczynimy, potwierdzi się gorzkie przekonanie Jeana Baudrillarda, że nasze poznanie zostało okrojone do wiedzy o „rzeczach zagubionych”, bo ku naturze zwracamy się gdy ginie, ku wspólnocie – wtedy gdy się rozpada, przestrzeń zajmuje nas, gdy wypiera ją prędkość (Bauman, 2006).

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Tożsamość krajobrazu a przestrzeń społeczna

Tożsamość krajobrazu ugruntowana jest w świadomości określonego społeczeństwa. W relacji odczuwania przestrzeni ta jedność odnosi się do cech krajobrazu rodzimego. W pracy zwrócono uwagę na pojęcie tożsamości krajobrazu w ujęciu lokalnym wskazując na rolę społeczeństwa w jego kształtowaniu. Przedstawiono przy tym przykłady tożsamości ugruntowanej, zatartej i „od nowa”. Odniesiono się do kwestii postrzegania przestrzeni wspólnej przez społeczności małych miast na Warmii i Mazurach, należących do międzynarodowej sieci Cittaslow.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Propozycja wskaźnika oceny siły wizualnego oddziaływania farm wiatrowych

Publikacja przedstawia nowy wskaźnik pomiaru siły oddziaływania wizualnego farm wiatrowych oraz jego stosowanie i interpretację. Wskazuje na możliwość wspólnego używania z metodami waloryzacji wartości wizualnej krajobrazu. Wskaźnik uwzględnia podstawowe parametry odpowiadające za oddziaływanie wizualne elektrowni wiatrowych: długość ciągu ekspozycyjnego, z którego widoczne są elektrownie, średnią odległość elektrowni i ich liczbę, liczbę osób narażonych na oddziaływania oraz rodzaj oddziaływania związany z kierunkiem obserwacji. Stosowanie wskaźników oceny siły oddziaływania wizualnego daje możliwość porównywania wariantów przedsięwzięcia i jego optymalizacji krajobrazowej. Umożliwia również obiektywne porównywanie różnych farm wiatrowych.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Funkcjonowanie krzyża przydrożnego w krajobrazie kulturowym Polski

Krzyż funkcjonuje w krajobrazie kulturowym Polski od wieków, pełniąc rolę strażnika sfery sakralnej i będąc swoistym totemem narodowym. Jest akcentem kulturowym sytuowanym na przecięciach osi kompozycyjnych. Podkreśla rangę punktów węzłowych. Jest czytelny w krajobrazie z dużych odległości i stanowi mistyczne wprowadzenie do sacrum. Krzyż jest obiektem kultu religijnego, miejscem odprawiania modlitw, pamiątką pielgrzymek, wypadków drogowych czy ważnych wydarzeń historycznych (np. "krzyż smoleński" pod Pałacem Prezydenckim w Warszawie). Pełni niekiedy rolę "opiekuna domu". Stanowi także wyróżnik przestrzeni wyznaniowej regionu. Wykonany z drewna, kamienia, żelaza lub innych materiałów, przyozdabiany i stawiany przez lokalną społeczność jest jej własnością i dumą. Celem pracy jest przedstawienie motywu krzyża we współczesnym krajobrazie kulturowym Polski w aspekcie sakralnym, krajobrazowym i społecznym.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
O przestrzeni krajobrazowej

Artykuł określa pojęcie przestrzeni krajobrazowej oraz omawia jej zasadnicze charakterystyki, takie jak: lokalizacja, wymiar i granice, kształt, wypełnienie fizycznymi polami oraz materialnymi ciałami, ciągłość, zróżnicowanie, hierarchiczność, fraktalność, złożoność oraz strukturę.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Niegdyś sacrum, dziś profanum – dawne cmentarze ewangelickie Poznania i okolic

Cmentarze stanowią jedną z najcenniejszych form dziedzictwa kulturowego. Współcześnie odzwierciedlają także poziom tolerancji i wrażliwości obecnego pokolenia w stosunku do innych kultur czy narodowości. Dotyczy to między innymi nieczynnych już cmentarzy poniemieckich, które na ziemiach Wielkopolski są licznie jeszcze spotykane. Dziś, zdecydowana większość cmentarzy poewangelickich jest nie tylko zaniedbana, ale także zniszczona w wyniku świadomej działalności okolicznych mieszkańców i zaniedbania lokalnych władz. Tylko nieliczne cmentarze dawnych niemieckich osadników, których kultura jest przecież częścią naszej historii, są uporządkowane lub w ich miejscu postawione zostały obeliski upamiętniające dawne przeznaczenie miejsca. Część z nich, na przykład w Poznaniu, już nie istnieje. W pracy zajęto się badaniami 6 poznańskich parków przekształconych z cmentarzy ewangelickich oraz 2 dawnymi cmentarzami poniemieckimi, przedstawionymi jako pozytywny przykład działań zmierzających do ich zachowania.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Wykorzystanie nieczynnych kamieniołomów na wybranych przykładach obszaru Jury Krakowsko-Częstochowskiej

W Polsce coraz częściej zostaje zaniechana eksploatacja surowców skalnych, co najczęściej związane jest z nieopłacalnością jej prowadzenia. Po zakończeniu działalności zakładu górniczego pozostaje problem obszaru byłego wyrobiska. Powszechnym zjawiskiem jest pozostawienie kamieniołomu bez przywrócenia wartości użytkowych oraz przyrodniczych. Są to miejsca cenne głównie ze względu na informacje zapisane w warstwach skalnych: ważne zjawiska, granice geologiczne oraz miejsca występowania skamieniałości. Kamieniołomy zmieniły krajobraz obszaru krakowsko-częstochowskiego. Początkowo zaburzały jego estetykę, obecnie mogą stanowić jego charakterystyczny element. Rozwiązań dla ich zagospodarowania jest wiele, m.in. rekultywacja w celach rekreacyjno-turystycznych czy dydaktyczno-edukacyjnych. Urozmaicona rzeźba terenu, zabytki architektoniczne oraz bioróżnorodność przyrodnicza sprawiają, że krajobraz regionu krakowsko-częstochowskiego jest unikatowy i cenny w skali kraju, a nawet Europy.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Miejsca kultu w Ziemi Świętej – od sacrum przyrody do sacrum miasta

Artykuł prezentuje różne aspekty powstania i funkcjonowania kilku spośród licznych miejsc kultu religijnego w Ziemi Świętej oraz ich obecne znaczenie. Obszar ten można bowiem uznać za jedno z tych miejsc na świecie, które są nasycone ogromnym bogactwem duchowym i świętością. Jak przekazują karty Biblii, ziemia ta została w szczególny sposób wybrana przez Boga, a następnie uświęcona poprzez wydarzenia fundamentalne dla zbawienia świata. W poniższym opracowaniu, Ziemia Święta jest traktowana jako tereny życia i działalności Chrystusa i obejmuje współczesny Izrael. Autorka skupia się zasadniczo na miejscach świętych judaizmu i chrześcijaństwa, ale wskazuje też ich powiązania i wartość dla innych religii. W artykule zostały przedstawione przykłady zarówno elementów natury, które poprzez swoją wyjątkowość pozwalają odczuć pierwiastek metafizyczny, jak i obiektów sakralnych, stworzonych przez człowieka. Wszystkie te miejsca, będąc świadkami objawień Boga narodowi wybranemu lub upamiętniając zbawcze zdarzenia związane z Jezusem Chrystusem są powszechnie otaczane czcią.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Materialny i konstruktywistyczny wymiar krajobrazu. W poszukiwaniu integracji

Powyższy artykuł1 jest wkładem w konstruktywistyczne badanie krajobrazu. Inaczej niż w esencjalistycznej, czy pozytywistycznej tradycji krajobrazu przypisuje się tu konstrukcji społecznej i indywidualnej fundamentalne znaczenie w postrzeganiu krajobrazu. W koncepcji tej krajobraz nie jest bytem materialnym, tylko powstaje przez zestawienie obiektów materialnych wewnątrz świadomości odbiorcy, na podstawie społecznych wzorców interpretacji i oceny. Analitycznie można tu wyróżnić cztery płaszczyzny konstrukcji: płaszczyznę społeczną, (jako krajobraz społeczny), płaszczyznę indywidualną, (jako krajobraz społeczny aktualizowany indywidualnie), przestrzeń fizyczną (substrat materialny), jak również przyswojony krajobraz fizyczny („angeeignete physische Landschaft”), a więc te materialne obiekty, które zostały użyte do konstrukcji krajobrazu. Za pomocą tego modelu można przeanalizować pytania o to: jak człowiek konstruuje krajobraz? Na podstawie jakich społecznych wzorców interpretacji i oceny?

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Ocena gotowości mieszkańców do partycypacji w działaniach na rzecz ochrony krajobrazu Beskidu Śląskiego i Żywieckiego

Zarządzanie krajobrazem wymaga uwzględnienia potrzeb i aspiracji lokalnych społeczności, stąd istotnego znaczenia nabiera partycypacja społeczna. Percepcja oraz cenione przez mieszkańców wartości warunkują ich opinie, postawy i zachowania, które mogą mieć kluczowe znaczenie dla skuteczności ochrony krajobrazu. Celem artykułu jest próba określenia gotowości mieszkańców wybranych miejscowości powiatu żywieckiego do partycypowania w działaniach na rzecz krajobrazu. Na badanym obszarze obserwuje się wzrost udziału mieszkańców w działaniach lokalnych, w tym prokrajobrazowych, co w dużej mierze można wiązań z silnym związkiem przynależności i przywiązania. Dalsze zwiększenie poziomu partycypacji społecznej może przynieść edukacja połączona z działaniami na rzecz wzmacniania postaw i ich przekładania na aktywny udział w życiu publicznym.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Zmiany rzeźby terenu i wód powierzchniowych związane z budową odcinka autostrady A-1 pomiędzy Rusocinem a Nowymi Marzami

Celem opracowania jest ocena zmian krajobrazu spowodowanych budową pierwszego fragmentu Autostrady Gdańskiej, który przebiega przez województwo pomorskie (66 km) i kujawsko-pomorskie (24 km). Do szczegółowych badań wybrano trzy węzły autostradowe: węzeł „Rusocin” (gmina Pruszcz Gdański), węzeł „Pelplin” (gmina Pelplin) i węzeł „Nowe Marzy” (gmina Dragacz). Na podstawie map topograficznych i planów węzłów wykonano po dwie mapy dla każdego węzła, ukazujące stan przed i po wybudowaniu autostrady. Za główną metodę badawczą przyjęto analizę materiału kartograficznego z wykorzystaniem narzędzi GIS, głównie programu ArcGIS. Na podstawie wyników analiz oraz rezultatów inwentaryzacji krajobrazowej wykonanej w terenie (w sierpniu 2009) dokonano oceny zmiany krajobrazu.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Krajobraz w nowej podstawie programowej geografii. Zmiana rangi i koncepcji edukacji krajobrazowej

Krajobraz to jedno z podstawowych pojęć geograficznych, które obok takich pojęć jak „region”, „przestrzeń”, „miejsce” i „środowisko geograficzne”, akcentuje całościowy charakter poznania geograficznego. W literaturze poświęconej krajobrazowi można zauważyć duże zróżnicowanie poglądów na jego rozumienie, natomiast w edukacji szkolnej niezbędna jest precyzja definiowania i jednoznaczność jego rozumienia. Autorzy artykułu postanowili przyjrzeć się miejscu pojęcia krajobraz w aktualnie obowiązujących dokumentach programowych dla różnych etapów kształcenia oraz ukazać zmianę koncepcji edukacji krajobrazowej w szkolnym kształceniu geograficznym w Polsce. Diagnoza miejsca i zmian założeń edukacji krajobrazowej w szkole została dokonana na podstawie analizy porównawczej podstaw programowych z 2008 roku i opracowanych w latach 2017-2018, oraz komentarzy do nich. Kwerenda podręczników dydaktyki geografii i innych publikacji posłużyła do ukazania kontekstu zmian kształcenia krajobrazowego we współczesnej polskiej szkole. W rezultacie prowadzonych badań stwierdzono, że dobór celów i wymagań dotyczących krajobrazu w nowej podstawie programowej odpowiada pogłębionemu rozumieniu pojęcia krajobraz. Podstawy programowe przyrody oraz geografii, opracowane w ostatnich latach, pod względem częstości odniesień do terminu krajobraz, w porównaniu z poprzednimi podstawami są zdecydowanie pełniejsze.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Przekształcenia gleb w wyniku denudacji antropogenicznej interpretowane na podstawie map gleboworolniczych, ortofotomap i badań terenowych

Przekształcenia gleb spowodowane działalnością człowieka są powszechne i dotyczą zmian ich właściwości fizycznych, chemicznych i cech morfologicznych. Niewłaściwie prowadzona gospodarka rolna może doprowadzić do utraty naturalnych właściwości gleb, a nawet do ich degradacji. Pierwszy etap badań stanowi aktualizacja map glebowo-rolniczych. Ze względu na zmianę obowiązującej Systematyki gleb Polski (1989), jednostki glebowe (typy i podtypy) wyróżnione na mapach należy przekształcać według ustalonego klucza. Do określenia zasięgów konturów poszczególnych typów gleb konieczna jest korelacja map glebowo-rolniczych z ortofotomapami. Finalny etap prac stanowią badania terenowe oraz laboratoryjne, pozwalające ustalić rzeczywiste kontury zasięgów, prawidłową klasyfikację gleb oraz ocena zmian zachodzących pod wpływem działalności człowieka.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Wykorzystanie analizy walorów estetyczno-widokowych w audycie krajobrazowym i waloryzacji gmin. Studium przypadku Jaworzna

Analiza walorów estetyczno-widokowych została wprowadzona do polskiego prawodawstwa poprzez audyty krajobrazowe. Stosowana jest także w innych dokumentacjach, m.in. waloryzacjach krajobrazowych gmin. W poniższym artykule przedstawiona została propozycja metodyki analizy estetyczno-widokowej na przykładzie wybranego punktu widokowego (Góry Wielkanoc) w Jaworznie wykorzystanej w opracowaniu waloryzacji przyrodniczej miasta. W ramach opracowania wykonano rysunki studialne oraz opisy przedstawiające zagospodarowania terenu, liczbę planów widokowych i kompozycję oraz dokonano na tej podstawie waloryzacji, oceny zagrożeń oraz wskazań do ochrony krajobrazu.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Mała Ojczyzna – kategoria lokalnej tożsamości

Mała Ojczyzna to skonkretyzowanie zjawisk i treści przynależących do pewnej grupy lokalnej. To ludzie i więzi społeczne, to miejsce o swoistym charakterze, to osobliwość na miarę ponadlokalną wspólna tradycja, kultura, historia, terytorium. Tradycja i nawarstwienia materialne mają swój wyraz w krajobrazie oraz są podstawowym składnikiem tożsamości miejsca, jako obszaru kulturowego czy geograficznego. Kategoria Małej Ojczyzny zawiera informacje na temat wartości, tożsamości struktury przestrzennej oraz tradycji w skali regionalnej, problemem jest brak narzędzia do badań i identyfikacji jej elementów.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Archetypiczne wartości wsi pomorskiej. Tożsamość wsi pomorskiej we współczesnym krajobrazie kulturowym (szanse i zagrożenia)

W artykule podjęto próbę przedstawienia typologii układów przestrzennych wsi na terenie Pomorza Zachodniego ukształtowanych w wielowiekowym okresie ich rozwoju i funkcjonowania po rok 1945. Przedstawiono kolejno: (1) specyficzny typ budynku będącego jednocześnie budynkiem mieszkalnym , gospodarczym , stajnią i oborą – zwany ‘domem halowym’,(2) charakterystyczny typ zagrody wiejskiej oraz (3) specyficzny dla Pomorza kształt osady wiejskiej. Wskazano na występujące zagrożenia, zarówno w kontekście zachodzących zmian cywilizacyjnych jak i świadomości społecznej współczesnych mieszkańców oraz na potrzebę pilnej ochrony zachowanych reliktów spuścizny dziejowej.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Święte miejsca związane z przeszłością i dziedzictwem narodowym

Świętość postrzegana jest jako specyficzna właściwość miejsca związana z religią, ale przymioty sacrum może zyskać każdy przedmiot, miejsce czy osoba. W artykule opisano szczególne miejsca związane z przeszłością i dziedzictwem narodowym, które poprzez swój charakter i znaczenie dla narodu tę szczególną właściwość posiadają. Opisano obiekty o różnej skali oddziaływania. Tak dominanty i dzieła monumentalne, które są doskonale wpisane w rozlegle układy urbanistyczne, jak i miejsca kameralne, które kształtowane były pod wpływem wierzeń, a często tragedii narodowych, co chyba najmocniej przyczynia się do sakralizacji przestrzeni.

Czasopismo: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka