rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Los polskiego inteligenta na przykładzie dziejów Ignacego Zielińskiego – byłego żołnierza Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, ekonomisty, pedagoga, lektora i tłumacza języka angielskiego. Studium biograficzno-archiwalne

Artykuł przypomina losy byłego żołnierza Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, ekonomisty, pedagoga, lektora i tłumacza języka angielskiego – Ignacego Zielińskiego. Wojenny los sprawił, że po przedostaniu się z Francji do Wielkiej Brytanii od 1941 r. podporucznik uzbrojenia został odkomenderowany do Glasgow, gdzie podjął pracę w szkolnictwie cywilnym w Ośrodku Korespondencyjnego Kursu Handlowego. Następnie jako dyrektor Państwowego Liceum Handlowego im. Henryka Bruna w Glasgow, przyczynił się do utworzenia i kierował Państwowym Gimnazjum Kupieckim w Glasgow. Autor skryptu pt. Arytmetyka handlowa. W trakcie pobytu w Wielkiej Brytanii najprawdopodobniej ukończył studia doktorskie na Faculty of Arts na Scottish University.Powrócił do Polski drogą morską 21 lutego 1946 r. Pomimo szykan i inwigilacji przez władze komunistyczne od tamtej pory związany ze szkolnictwem zawodowym ekonomicznym, pełnił różne funkcje administracyjne – był wicedyrektorem Liceum Handlowego w Łodzi. Zwolniony z przyczyn politycznych we wrześniu 1952 r., został zrehabilitowany na fali odwilży w styczniu 1957 r. przez Komisję Rehabilitacyjną przy Związku Nauczycielstwa Polskiego Okręgu Łódzkiego i z czasem przywrócony do pracy. Do przejścia na emeryturę w 1965 r. był nauczycielem przedmiotów zawodowych, tłumaczem przysięgłym i lektorem języka angielskiego. Po zakończeniu pracy zawodowej skupił się na prowadzeniu kursów języka angielskiego i tłumaczeniach. Zmarł w 1971 r.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Biskup Würzburga Johann Philipp von Schönborn we francuskojęzycznej korespondencji Charlesa II i Jamesa II Stuartów z lat 1652–1673

Podpisany w 1648 r. pokój westfalski nie kończył zmagań wojennych w Europie Zachodniej. Do 1658 r. trwała wojna francusko-hiszpańska, a po drugiej stronie kanału La Manche Anglia targana była najpierw wojną domową, a potem, pod władzą Oliwera Cromwella, uwikłała się w konflikt z Holandią (1652–1654), który stanowił jedynie preludium do kolejnych wojen między tymi państwami. Kluczową rolę w dobie zmagań z Niderlandami odgrywała Rzesza Niemiecka, gdzie jedną z czołowych postaci był biskup Würzburga (arcybiskup Moguncji) Johann Philipp von Schönborn. W planach politycznych uwzględniali go dyplomaci francuscy i habsburscy. O zainteresowaniu Anglików jego osobą świadczą listy Charlesa II i Jamesa II Stuartów. Analizowana korespondencja podkreślała pozycję Johanna Philippa w polityce i dyplomacji angielskiej na kontynencie w latach 1652–1673. Informowano go o wydarzeniach politycznych i misjach dyplomatycznych prosząc jednocześnie o zaangażowanie się w nie biskupa Würzburga. Miał wspierać przedstawicieli króla angielskiego, służyć im radą i doświadczeniem. Zachowane listy świadczą niezbicie, że Schönborn odgrywał istotną rolę polityczną w Rzeszy Niemieckiej, był tam osobą niezwykle wpływową, a jego kontakty sięgały nie tylko do Paryża czy Wiednia, ale również Londynu.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Kwestia dowodowości archiwaliów a nowsza teoria archiwistyki

Artykuł dotyczy kwestii dowodowości archiwaliów rozpatrywanej w kontekście nowszych poglądów teoretyków archiwistyki w Ameryce Północnej. Chodzi o zmianę poglądów polegającą na odchodzeniu od twierdzenia, że dokumenty archiwalne mają przede wszystkim znaczenie dowodów. Wiąże się on ze stanowiskiem klasyka angielskiej archiwistyki Hilarego Jenkinsona. Amerykańscy teoretycy archiwistyki przychylają się obecnie do poglądu, że archiwalia mają bardziej służyć społeczeństwu niż władzy. Łączy się to z przekonaniem, że równie ważne jak kwestia tego, o czym informują archiwalia, jest to, co przemilczają.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Inwektywy i paszkwile na Cezara

Autorka po raz kolejny nawiązuje do wydanej w 1935 r. książki lubelskiego badacza M. Popławskiego (Polityczna publicystyka w dobie Cezara i Augusta). Tym razem przedmiotem jej zainteresowania są inwektywy i pamflety wymierzone przeciwko Cezarowi. Omawia ona historię plotki o bityńskim epizodzie, sylwetki autorów kąśliwych, ale chętnie słuchanych utworów o Cezarze, m.in. Kalwusa, Bibulusa czy Kuriona. Przedstawia także okoliczności wystąpień mimografa Laberiusza oraz antycezarianskie działania Cecyny. Autorka skupia się przede wszystkim na tych szczegółach dotyczących przedstawionych postaci (lub ich dzieł), które po latach straciły na aktualności bądź uzupełnia je o informacje, o których Popławski nie wspomina.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Działalność naukowo-dydaktyczna i archiwalna profesora Aleksandra Kossowskiego (1886–1965)

Artykuł poświęcony jest biografii profesora Aleksandra Kossowskiego – wieloletniego wykładowcy historii nowożytnej w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (1926–1939, 1944–1965) oraz archiwisty w Archiwum Państwowym w Lublinie (1928–1949). Jako pedagog przyczynił się do wychowania i wykształcenia nowych historyków, a jako naukowiec był badaczem niezwykle dociekliwym. Będąc archiwistą opracował wiele zespołów, które dzisiaj są często wykorzystywane przez badaczy dziejów Lubelszczyzny, a w czasie wojny przyczynił się do ocalenia licznych niemieckich dokumentów. Dzięki temu można odtworzyć działalność niemieckiej administracji oraz ślady licznych zbrodni. Przy pisaniu tekstu wykorzystano materiały archiwalne oraz wspomnienia studentów A. Kossowskiego, które dotychczas wykorzystywane były tylko pobieżnie. Wnikliwa ich analiza ukazała całość życia lubelskiego profesora.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Czy można służyć dwóm paniom? Mikołaj Krogulecki na dworze Marii Kazimiery d’Arquien Sobieskiej i Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej

Tematem pracy jest postać stolnika żydaczowskiego i administratora generalnego dóbr królowej Marii Kazimiery d’Arquien Sobieskiej, Mikołaja Kroguleckiego. Celem artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie o zakres działalności oraz o wartości, jakimi kierował się w swojej pracy M. Krogulecki w bezpośredniej służbie królowej w latach 1677–1698, a także po jej wyjeździe do Rzymu w 1698 r., będąc podporządkowanym rozkazom wojewodziny bełskiej Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej. W pracy zostały kolejno zaprezentowane zagadnienia dotyczące pochodzenia i początków służby Kroguleckiego na dworze Sobieskich, obowiązków związanych z administracją majątkami królewskimi i rezydencjami, kwestiami handlowymi i występowaniem w roli informatora politycznego. Poruszono przy tej okazji relacje Kroguleckiego z innymi dworzanami Sobieskich. Po 1698 r., kiedy królowa udała się do Wiecznego Miasta i powierzyła Sieniawskiej zarząd nad swoimi dobrami, obowiązki Kroguleckiego uległy rozszerzeniu. Ponadto został on podporządkowany wojewodzinie bełskiej m.in. w sprawie oddawania dochodów z dóbr królowej i przesyłania ich do Rzymu. Bardzo szybko okazało się jednak, że Krogulecki został zobligowany także do świadczenia usług na rzecz Sieniawskiej, jej dworu, dworzan i spraw związanych z jej prywatnymi włościami. Postawiono wobec tego zapytanie o lojalność Kroguleckiego, którą okazywał obu protektorkom. Przy tej okazji omówiona została szerzej sprawa sprzedaży dóbr jarosławskich i tarnopolskich przez Marię Kazimierę Sieniawskiej w latach 1705–1707. Maria Kazimiera d’Arquien Sobieska oraz Elżbieta z Lubomirskich Sieniawska formułowały na temat pracy Kroguleckiego własne oceny. Uznano, że zależność stolnika żydaczowskiego od obu dam nosiła znamiona stosunku klientalnego, dzięki któremu Krogulecki mógł awansować i zdobyć nadania ziemskie.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Uwięziony, wysunięty na czoło, zganiony, awansowany… Meandry kariery politycznej Tadeusza Dudy, działacza partyjnego i urzędnika państwowego

W artykule opisano koleje życia Tadeusza Dudy, XX-wiecznego polityka i urzędnika z Lubelszczyzny, który między innymi kierował Urzędem Spraw Wewnętrznych przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie i zasiadał w Prezydiach Powiatowych Rad Narodowych w Lubartowie oraz Białej Podlaskiej. Był więc liczącą się figurą we władzach regionalnych w województwie lubelskim i z pewnością trzeba w nim widzieć przedstawiciela elity rządzącej w Polsce Ludowej. Tym dziwniejsze jest to, że pozostaje on właściwie nieznany. Stało się tak prawdopodobnie dlatego, że pechowo popadł na pewien czas w niełaskę partii rządzącej na skutek wymierzenia mu dwukrotnie kar dyscyplinarnych przez komisje kontroli partyjnej PPR i PZPR – swoiste sądy partyjne. Było to istotne nie tylko ze względu na rolę odgrywaną przez owe partie, od których zależały m.in. status i pozycja społeczna obywateli, lecz także dlatego, że był on z nimi (i z ich ideową poprzedniczką, Komunistycznym Związkiem Młodzieży Polskiej) od młodych lat związany ideowo i zawodowo – jako pracownik etatowego aparatu partyjnego szczebla powiatowego i wojewódzkiego (m.in. sekretarz Komitetu Powiatowego PPR w Lubartowie). Winę za wymierzone mu kary częściowo ponosił on sam, podejmując takie, a nie inne decyzje, częściowo winne temu były osoby mające z nim osobiste zatargi. Jednak determinacja, jaką wykazał w walce o odzyskanie dobrego imienia, sprawiła, że udało mu się wreszcie zdobyć upragnione wyższe wykształcenie i objąć ważne stanowisko w wojewódzkiej administracji państwowej.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Powiat opatowski w czasie I wojny światowej w świetle doniesień „Dziennika Urzędowego C. i K. Komendy Obwodowej w Opatowie” (1915–1918)

W wyniku prowadzonych w połowie 1915 r. działań wojennych obszar byłej guberni radomskiej, w tym również powiat opatowski, przeszły pod okupację austriacką. Nowa władza, podobnie jak miało to miejsce w czasach Królestwa Polskiego, wydawała na zajętych przez siebie ziemiach prasę urzędową. Na Kielecczyźnie, czyli w dawnych guberniach kieleckiej i radomskiej od 1915 r. ukazywało się 16. tytułów okupacyjnych dzienników urzędowych. W grupie tych periodyków znalazł się stanowiący przedmiot niniejszego artykułu „Dziennik Urzędowy C. i K. Komendy Obwodowej w Opatowie”. Pismo ukazywało się od 1 września 1915 do 22 sierpnia 1918 r. Na jego łamach ogłaszane były rozporządzenia, przepisy i obwieszczenia Generalnego Gubernatorstwa Wojskowego w Lublinie, pod które administracyjnie podlegał obwód/powiat opatowski oraz zarządzenia lokalnych władz okupacyjnych. Omawiany periodyk stanowi obecnie cenne źródło informacji o życiu i działalności ludności Opatowa i okolic w latach 1915–1918.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Kilka refleksji o współczesnych odniesieniach filozofii do teologii

Problem wzajemnych odniesień filozofii i teologii stanowi wyzwanie począwszy od starożytności chrześcijańskiej i sporów o rolę filozofii pogańskiej w namysłach teologicznych. W średniowieczu wypracowano model twórczej współpracy obu nauk, ale w czasach nowożytnych na skutek postępujących procesów sekularyzacji filozofię zaczęto przeciwstawiać teologii. W czasach współczesnych odniesienia nauk filozoficznych do teologii nie należą do łatwych i wymykają się jednoznaczności. Artykuł podejmuje namysł nad współczesnym stosunkiem filozofii do teologii i stawia pytanie, jakie warunki muszą być spełnione, by dochodziło do twórczego dialogu obu nauk.

Czasopismo: Studia Nauk Teologicznych PAN
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Uwag kilka na temat książki Piotra Sitarskiego, Marii B. Gardy, Krzysztofa Jajko, Nowe Media w PRL, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2020, ss. 250

Artykuł dotyczy nowych mediów, czyli takich, które pojawiły się pod koniec lat siedemdziesiątych XX w. Pretekstem do rozważań na ten temat jest książka P. Sitarskiego, M. B. Gardy i K. Jajko pt. Nowe media w PRL. Autorka idąc tropem wyznaczonym przez troje łódzkich badaczy, snuje rozważania o komputerach i magnetowidach, które w ostatniej dekadzie Polski Ludowej uchodziły za najbardziej nowoczesne techniki w zakresie mediów. Jako takie odegrały one ważną rolę w społeczeństwie polskim.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Krytyczne funkcje teologii w perspektywie przyszłości

W poszukiwaniu krytycznych funkcji teologii daje się zauważyć narastającą ilość dylematów przychodzących z wnętrza teologii jak i z współczesnej wiedzy o świecie, z którymi teologia musi się mierzyć, nie tylko udzielając oczekiwanych odpowiedzi, ale też konstruując własny wykład wiary: odpowiedni dla czasów współczesnych i zgodny z Tradycją wiary. Trudno tak obszerny materiał przedstawić w krótkim artykule inaczej niż na wysokim poziomie ogólności. Kluczem do usystematyzowanego zarysowania tych zagadnień jest spostrzeżenie, że zadania teologii można rozpatrywać w czterech różnych perspektywach, opartych na schemacie zadań „ad extra” i „ad intra”. Silny akcent zostaje postawiony na spotkanie teologii z naukami nowożytnymi. Próba podjęcia prognoz dotyczących przyszłości zostaje oparta na analizie sytuacji współczesnej w teologii i na ekstrapolacji istniejących trendów w najbliższą przyszłość.

Czasopismo: Studia Nauk Teologicznych PAN
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Benedykta XVI niektóre argumenty za przyszłością teologii

Autor artykułu ukazuje argumenty, które przytacza Benedykt XVI w swoich przemó- wieniach za tym, że teologia ma przyszłość. Przyszłość teologii związana jest z przyszłością wiary, gdyż wiara potrzebuje teologii, a teologia wiary. Wiara zaś jest odpowiedzią na tkwiące w naturze ludzkiej pragnienie prawdy, dobra, piękna, które człowiek może odnaleźć jedynie w Bogu. Pytanie o Boga jest pytaniem kluczowym, od którego zależy odkrycie sensu życia i świata. Teologia wraz z filozofią – oczywiście niepozytywistyczną, rezygnującą z badania transcendencji bytu – poszukuje pełnej prawdy o bycie ludzkim i podtrzymuje wrażliwość człowieka na pełną prawdę. Teologia jako pełnoprawna nauka pośród innych nauk wskazuje, że prawda naukowa uczestniczy w Prawdzie boskiej, pochodzi z tego samego źródła, tj. z Logosu, którego dziełem jest stworzenie. Kiedy w dzisiejszych czasach zaprzestaje się poszukiwania prawdy lub się z nią nie liczy, to teologia odkrywa wynikające stąd zagrożenia dla kultury europejskiej. Teologia uczy o Bogu, który przemówił do ludzi, a nie o kimś, kto byłby jedynie hipotezą myśli ludzkiej, dlatego podstawowym zadaniem teologii jest wnikanie w słowo objawione. Toteż przyszłość ma teologia wypracowana na podstawie zasad i norm wynikających z Objawienia wiary, a nie na podstawie wspólnych z innymi naukami kryteriów i norm czy też wzorców przejętych z nauk humanistycznych.

Czasopismo: Studia Nauk Teologicznych PAN
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Nowy paradygmat studiów teologicznych według konstytucji "Veritatis gaudium" papieża Franciszka

Pontyfikat papieża Franciszka, zarówno w ogłaszanych dokumentach, jak i w praktyce ma charakter duszpasterski, z podkreśleniem wymiaru ewangelizacyjnego. W encyklice Veritatis gaudium również misja edukacyjna i akademicka Kościoła została przedstawiona pod tym kątem. Artykuł jest prezentacją postulatów papieża rozumianych jako nowy paradygmat szkolnictwa kościelnego, wynikający z nowego kontekstu kulturowego i społecznego. Projekt Franciszka osadzony jest w ponad pięćdziesięcioletniej perspektywie reform Soboru Watykańskiego II, w szczególności dokumentu Sapientia christiana, który od 1979 regulował działalność fakultetów teologicznych. Wskazane są cztery kryteria, którymi powinny charakteryzować się studia kościelne: a) chrystocentrycznie ukształtowany kerygmat, budujący wspólnotę eklezjalną, z opcją na rzecz ubogich, b) spotkanie i dialog, chrakteryzujące się autentycznym współdziałaniem na poziomie religii i kultur, c) inter- i transdyscyplinarność, które są narzędziem łączenia dorobu nauki we wszystkich dyscyplinach, w perspektywie transcendentnego objawienia chrześcijańskiego, d) integracja ośrodków akademickich, które uprawiają studia kościelne oraz ich współpraca z instytucjami o różnych tradycjach religijnych i kulturowych, w celu adekwatnej diagnozy globalnych problemów świata i ich rozwiązywanie.

Czasopismo: Studia Nauk Teologicznych PAN
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Park Miejski i tereny poforteczne w koncepcji społecznej i historycznej miasta Zamościa w okresie międzywojennym

Artykuł ma na celu opisanie powstania Parku Miejskiego w Zamościu i pokazanie go w nowym ujęciu badawczym. Powstanie tego założenia parkowego jest tematem stosunkowo słabo znanym w historii sztuki polskiej, a jednocześnie pozostaje pierwszą ważną inwestycją miejską, która rozpoczęła proces rewitalizacji Zamościa i kreacji go na miasto-zabytek w okresie międzywojennym. Miejsce to było już wcześniej badane, ale nie rozpatrywano go nigdy w kontekście myśli konserwatorskiej, która rozpoczęła okres zainteresowania dziejami miasta.Na podstawie zgromadzonego materiału archiwalnego, a szczególnie korespondencji między projektantem, architektem, radą miejską, konserwatorem, a także ministerstwami wyłania się ciekawy obraz miasta i jego społeczności, zaczynającej rozumieć, po latach niewoli, czym jest historyczna przestrzeń i jak zachować ją dla pokoleń. Co istotne, powstanie parku w Zamościu nie jest dziś należycie doceniane, nie zauważa się w nim pierwszych ważnych głosów konserwatorskich, które sprawiły, że Zamościem zaczęto interesować się na szerokim polu badań artystycznych.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Audiencja publiczna nuncjusza apostolskiego Galeazza Marescottiego na sejmie elekcyjnym 1669 r. Znaczenie i ceremoniał

Zwrócenie uwagi na ceremonialne aspekty nowożytnej praktyki dyplomatycznej jest jednym z głównych postulatów współczesnych historyków dyplomacji. Prezentowany artykuł dotyczy okoliczności politycznych i przejawów ceremonialnych udziału nuncjusza apostolskiego Galeazza Marescottiego w audiencji publicznej na sejmie elekcyjnym 1669 r., w wyniku którego wybrany został na króla Michał Korybut Wiśniowiecki. Omówione zostają źródła informacji Stolicy Apostolskiej na temat praktyki politycznej i ceremoniału Rzeczypospolitej w okresie bezkrólewia i elekcji, szczególnie w kontekście nastania w 1668 r., w wyniku abdykacji Jana Kazimierza Wazy, niechcianego przez Rzym nowego bezkrólewia. Zaangażowanie dyplomatyczne papiestwa w obliczu nowej elekcji utrudniały wówczas chłodne relacje nuncjusza z ambitnym prymasem Mikołajem Prażmowskim. Artykuł porusza problem przygotowań do audiencji nuncjusza ze strony obradującego od początku maja 1669 r. sejmu elekcyjnego, demonstrując drugoplanowość tego wydarzenia dla życia politycznego Rzeczypospolitej. Przedstawiony zostaje następnie wjazd dyplomaty na pole elekcyjne oraz szczegółowy przebieg audiencji, której punkt kulminacyjny stanowiło przekazanie papieskich brewiów oraz oracja nuncjusza. Analizie poddano ponadto szlachecką recepcję posłuchania Marescottiego. W artykule podjęto problematykę politycznych, dyplomatycznych oraz widowiskowych funkcji audiencji dyplomatycznej. Posłuchanie przedstawiciela Stolicy Apostolskiej na sejmie elekcyjnym zaprezentowano jako wyraz obopólnej przynależności stron (papiestwa i Rzeczypospolitej) do europejskiego porządku politycznego XVII w.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Polskie perspektywy mariologii w kontekście

Uprawianie mariologii w kontekście to jeden z oryginalnych wymiarów współczesnej polskiej teologii. Uzasadnieniem metodologicznym i teologicznym jest kontekst misterium Trójjedynego, a nie tylko zmieniająca się kultura. Badanie obrazu Boga w nauczaniu ma- riologicznym stanowi narzędzie weryfikacji hipotez lub konkluzji teologicznych. Obraz Maryi zależy od obrazu Boga. Maryja jawiła się jako uczestniczka (lub przyjmująca) i owoc Bożego działania, gdy historia zbawienia była przedstawiana jako dzieło Ojca przez Syna w Duchu Świętym. Tam występowały zachęty do wielbienia Boga tak jak Maryja w Magnificat, gdzie jasno wyrażano przekonanie o Opatrzności. Jednak niektóre propozycje analizowanych źródeł zachęcają do ich rozwoju. Powinno się dostrzec wezwania do prze- myślenia pośrednictwa Chrystusa (per Jesum ad Mariam) i Ducha Świętego (per Spiritum ad Mariam) oraz większego wykorzystania modelu soteriologicznego receptio. Albowiem tam, gdzie mariologia poprzestawała tylko na stwierdzeniu, że Jeden Bóg jest Trójjedyny, tam dochodziło do zniekształcenia ewangelicznego obrazu Boga.

Czasopismo: Studia Nauk Teologicznych PAN
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Narodowa Demokracja w procesie kształtowania świadomości i tożsamości narodowej Polaków przed I wojną światową w świetle publicystyki „Przeglądu Narodowego” (1908–1914)

Narodowa Demokracja należała do największych i najpoważniejszych – obok socjalistów, konserwatystów i ruchu ludowego – sił politycznych przełomu XIX i XX w. W okresie przed I wojną światową miała duże poparcie społeczne, które wynikało m.in. z faktu, że jednym z podstawowych elementów jej tożsamości były hasła niepodległościowe oraz program wychowawczy. Należała także do tych sił politycznych, które doceniły rolę prasy w propagowaniu własnej ideologii. Uznaje się, że stworzyła jeden z najbardziej opiniotwórczych systemów prasowych przed 1939 r., wyróżniający się dużą liczbą tytułów przeznaczonych dla różnorodnego odbiorcy oraz siecią kolportażu i dystrybucji tej prasy. Narodowa Demokracja wykorzystywała prasę do transmisji myśli politycznej oraz do osiągania bieżących celów politycznych.            Przedmiotem rozważań w niniejszym artykule jest problem kształtowania świadomości i tożsamości narodowej Polaków, podejmowany na łamach organu prasowego ruchu – „Przeglądu Narodowego”, ukazującego się w Warszawie w latach 1908–1914 pod redakcją Zygmunta Balickiego.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
O liczebności dworu królewskiego Kazimierza Jagiellończyka w świetle spisów dworzan z 1470 i 1478 r.

W nieopublikowanych fragmentach rachunków podskarbińskich Tomasza Trąmbczyńskiego z 1470 i 1478 r. przechowywanych w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie (Zespół Archiwum Skarbu Koronnego, Oddział 1 Rachunki Królewskie, sygn. 338; Oddział 85 Rejestry Popisowe Wojska Koronnego, sygn. 1) znajdują się całościowe wykazy dworzan konnych Kazimierza Jagiellończyka, które stanowią bezcenne źródła wiedzy o organizacji, składzie i liczebności polskiego dworu monarszego w tym okresie. Między innymi ukazują czytelne rozróżnienie członków dworu, którzy posiadali w służbie poczty konne, na dworzan i pokojowców królewskich. Z wykazów wynika, że w skład dworu królewskiego w tym czasie wchodziło na stałe około 80 osób mających poczty konne. Połowę tej liczby stanowili członkowie dworu pełniący funkcje dworzan królewskich łącznie z należącymi do tej grupy osobami piastującymi urzędy centralne i nadworne. Do 40 osób dochodziła również liczba pokojowców królewskich mających poczty konne. Na podstawie danych opartych na wykazach dworzan konnych można oszacować, że w pocztach członków dworu króla Kazimierza Jagiellończyka w 1478 r. znajdowało się w sumie około 650–660 koni. Z ustaleń tych wynika, że w skład dworu władcy wchodziło 30 osób z pocztami konnymi więcej, niż obliczyła w oparciu o opublikowane rachunki królewskie M. Wilska. Uwzględniając nowe dane można przyjąć, że dwór króla Kazimierza Jagiellończyka liczył co najmniej 160 osób, a przy uwzględnieniu liczebności pocztów konnych około 730–740 osób.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia