rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Kartodiagram i kartogram a charakter danych - badania eksperymentalne

Poprawne stosowanie kartograficznych metod prezentacji warunkuje czytelność redagowanej mapy. Wiąże się z tym m. in. wybór odpowiednich danych statystycznych. Często sprawia on autorom map wiele trudności, dlatego stał się powodem niniejszych rozważań. W artykule przedstawiono próbę klasyfikacji danych za względu na ich charakter. Zaprezentowano poglądy kartografów związane ze stosowaniem danych do dwóch metod prezentacji: kartogramu i kartodiagramu. W dalszej części artukułu przedstawiono analizę danych na mapach w atlasach geograficznych oraz badania ankietowe, których celem było skonfrontowanie przedstawionych poglądów z praktyką kartograficzną.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Ziemie Rzeczypospolitej w kartografii europejskiej XVI wieku (próba ustalenia filiacji map wydanych drukiem)

W artykule omówiono wykorzystanie polskich map z XVI wieku przez kartografów i wydawców zachodnioeuropejskich. Dokonano oceny źródłoznawczej oraz ustalono filiacje omówionych dzieł kartograficznych.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Porównanie zakresu tematycznego baz danych topograficznych w wybranych krajach europejskich z TBD. Cz. 2

W drugiej części artykułu przedstawiono najważniejsze różnice w zakresie treści pomiędzy TBD a bazami topograficznymi opracowanymi w innych krajach Europy.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Kartusze i inne ozdoby na dawnych mapach ziem polskich ze zbiorów Biblioteki Narodowej

W artykule opisano rodzaje ozdób stosowanych na mapach ziem polskich począwszy od drugiej połowy XV wieku, zwracając szczególną uwagę na kartusze. Dokonano próby ich klasyfikacji zarówno pod względem budowy i charakteru ornamentów jak i spełnianej funkcji.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Metodyka opracowania portalu geoinformacyjnego z użyciem oprogramowania typu Open Source na przykładzie serwisu WWW Muzeum na Majdanku

W artykule przedstawiono autorską koncepcję projektu i implementacji portalu geoinformacyjnego Państwowego Muzeum na Majdanku, który został zrealizowany w ramach pracy magisterskiej. Serwis WWW opracowano zgodnie z zasadami projektowania zorientowanego na użytkownika (ang. UCD – user centered design) oraz z zastosowaniem oprogramowania typu Open Source. W pracy wykorzystano darmowe programy komputerowe typu Desktop GIS oraz zbudowano infrastrukturę serwerową wykorzystując otwarte środowisko MapServer, a także bezpłatny system zarządzania treścią serwisu internetowego (ang. CMS – kontent management system) Joomla!. Zdobyte doświadczenia umożliwiły opracowanie ogólnej metodyki budowy serwisów geoinformacyjnych, która może być wykorzystywana do przygotowania geoportali różnych obiektów.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Model mobilnej prezentacji kartograficznej

W artykule przedstawiono podstawowe założenia i cechy modelu mobilnej prezentacji kartograficznej. Stanowi on podstawowy element metodyki projektowania prezentacji kartograficznych na potrzeby aplikacji lokalizacyjnych i nawigacyjnych zaproponowany w pracy autora (D. Gotlib 2011). Model oparty jest na szeregu nowych pojęć, mogących stanowić podstawę ontologii mobilnego przekazu kartograficznego: jednostka przekazu kartograficznego, geokompozycja składowa, geowizualizacja elementarna, okno geowizualizacji, zdarzenie kartograficzne. Poprzez podanie przykładów implementacyjnych przybliżono jego właściwości oraz koncepcję modelowania. Wykorzystanie modelu umożliwia formalizację procesu projektowania prezentacji kartograficznych, nie tylko mobilnych. Formalizacja ma na celu uniknięcie niejednoznaczności opracowywanego projektu, zapewnienie możliwości jego wielokrotnego wykorzystania oraz zautomatyzowanego przetwarzania.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Analizy przestrzenne w systemach informacji georgaficznej

Systemy GIS spełniają wiele funkcji, z których najczęściej wykorzystywane i uznawane za najważniejsze są funkcje związane z zapisywaniem informacji przestrzennej, jej wyszukiwaniem i identyfikacją oraz prezentacją. Nie mniej interesujące dla kartografow są funkcje działające na wyższym poziomie wykorzystania GIS, związane z bardziej złożonymi sposobami przetwarzania informacji przestrzennej, które można określić jako analizy przestrzenne. W atrykule omówiono metody analizy przestrzennej w GIS w kontekście kartograficznej metody badań oraz kartografii analitycznej.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Kompozycja legendy mapy a sposoby identyfikacji symboli

W artykule omówiono wyniki badania empirycznego, w którym analizowano relacje między legendami o różnej kompozycji a sposobem integracji informacji z mapy i legendy (sposobem rozpoznania znaczenia symboli) w trakcie użytkowania mapy. Badano również zakres treści odczytywanej z legendy oraz zmianę procedur integracji informacji z mapy i legendy wraz z poznawaniem treści mapy.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Kartografia prasowa w Polsce Ludowej (1945-1989)

W artykule omówiono tematykę i grafikę map w większych gazetach centralnych na tle warunków funkcjonowania polskiej prasy w czterdziestopięcioletnim okresie od zakończenia drugiej wojny światowej do 1989 roku.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Konstrukcja skal wartości w legendach map

Autor analizuje graficzne skale wartości stosowane w legendach map: kartogramów, kartodiagramów i map izoliniowych; stara się wyjaśnić różne sposoby konstrukcji legend ilościowych przedstawień kartograficznych i ocenić ich poprawność.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Opracowywanie map potencjalnych stref zalewowych na podstawie numerycznego modelu terenu

Potencjalne strefy zalewowe mogą być wyznaczane z wykorzystaniem numerycznego modelu terenu opracowanego na podstawie map topograficznych i uzasadnionego przekrojami poprzecznymi pomierzonymi bezpośrednio w terenie. Właściwa interpretacja rzeźby z mapy topograficznej jest - szczególnie w opracowaniach lokalnych - najefektywniejszym sposobem przewidywania zakresu potencjalnych powodzi.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Sztuka i nauka w kartografii - dualizm czy jedność?

Autor omawia poglądy na temat wzajemnych relacji nauki i sztuki w kartografii. Rozważane są trzy podejścia, które w skrócie nazwać można polaryzacją, koegzystencją i jednością.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Zależność mapy od kontekstu

W artykule rozważono użyteczność pojęcia kontekstu w rozumieniu pragmatyki językoznawczej z punktu widzenia teorii komunikacji kartograficznej. Na podstawie zależności map od kontekstu proponowana jest typologia map.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Czy cieniowanie analityczne może być sztuką? Rozważania na kanwie eksperymentu w programach ArcGIS i Surfer

Analityczne cieniowanie rzeźby
terenu, zapoczątkowane pół wieku temu, mimo wielu
prac teoretycznych i eksperymentalnych nie osiągnęło
dotychczas jakości cieniowania tradycyjnego
(ręcznego). W artykule omówiono zasady i główne
czynniki wpływające na efekt cieniowania analitycznego.
Podkreślono decydujące znaczenie numerycznego
modelu terenu (NMT), w tym jego właściwej
generalizacji, jako podstawy cieniowania. Eksperymentalne
próby cieniowania w programach ArcGIS
i Surfer, mające na celu sprawdzenie możliwości
zawartych w nich algorytmów, pokazały znaczne podobieństwo
uzyskanych rezultatów. We wnioskach
autorzy próbują odpowiedzieć na pytanie zawarte
w tytule artykułu. Ich zdaniem cieniowanie analityczne
nie jest sztuką, ponieważ piękna wynikającego
z artyzmu i doświadczenia kartografa nie udało się
dotychczas osiągnąć za pomocą algorytmicznej formalizacji.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Polskie nazewnictwo geograficzne świata a praktyka kartograficzna

W artykule przedstawiono problematykę związaną ze stosowaniam polskiego nazewnictwa geograficznego świata. Podano definicje i znaczenie terminu egzonim, jego rodzaje oraz zastosowanie, kończąc zarysem kwestii związanych z transkrypcją nazw.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Niktóre problemy kartografii środowiska przyrodniczego Polski

W pierwszej części artykułu omówiono w zwięzły sposób polskie mapy środowiska przyrodniczego, w drugiej zaś główne problemy związane z ich opracowaniem.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Czytelność kartogramów prostych i złożonych - badania eksperymentalne

W artykule omówiony został eksperyment przeprowadzony z udziałem użytkowników map, którego celem było porównanie kartogramów prostych i złożonych pod względem czytelności informacji o rozmieszczeniu zjawisk oraz informacji o zależności zjawisk. Uzyskane wyniki świadczą o tym, że kartogramy złożone są dobrze czytelną formą prezentacji zależności zjawisk, co weryfikuje dotychczasowe poglądy kartografów.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
O inicjatywie opracowania i realizacji Atlasu Śląska Dolnegi i Opolskiego

Artykuł ma charakter autoreferatu redakcyjnego, w którym przedstawiono okoliczności powstania inicjatywy opracowania kompleksowego Atlasu Śląska Dolnego i Opolskiego. Atlas był opracowany w nietypowych warunkach, w specjalnie powołanej jednostce Uniwersytetu Wrocławskiego pod nazwą Pracownia Atlasu Dolnego Śląska. Autorzy przedstawiają sposób organizacji oraz przebieg wszystkich prac nad atlasem, z zastosowaniem nietypowych rozwiązań organizacyjnych, merytorycznych i finansowych.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Nowe oblicza kartografii - kartografia mobilna

Jest to drugi artykuł z cyklu "Nowe oblicza kartografii". Rozwinięto w nim i uszczegółowiono zagadnienia dotyczące kartografii mobilnej jako działu kartografii nabierającego obecnie bardzo dużego znaczenia i stawiającego nowe interesujące wyzwania metodyczne i technologiczne. Rozwój kartografii mobilnej ma szansę przyczynić się ponownie do wzrostu znaczenia zawodu kartografa. W artykule przedstawiono podstawowe reguły i wybrane aspekty technologiczne związane z opracowaniem prezentacji kartograficznych wykorzystywanych w urządzeniach mobilnych na przykładzie systemów nawigacji samochodowej.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Zbiory kartograficzne Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie

W artykule przedstawiono zawartość zespołów, zbiorów i kolekcji map, planów urbanistycznych, rysunków architektonicznych i technicznych oraz grafik stanowiących zasób kartograficzny Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie. Zaprezentowano najwartościowsze kartografika znajdujące się w zbiorach, zwłaszcza najstarsze i najcenniejsze rękopiśmienne mapy wielkoskaiowe, zarówno gruntowe, miejskie jak i forteczne z XVII, XVIII i XIX wieku.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Ocena dokładności określenia pozycji systemów EGNOS i DGPS na podstawie wieloletnich pomiarów w latach 2006–2014

Systemy DGPS (ang. Differential
GPS) i EGNOS (ang. European Geostationary
Navigation Overlay Service) zalicza się do grupy satelitarnych
systemów wspomagających (ang. Satellite
Based Augmentation System – SBAS). Systemy te
cechują się znacznie lepszymi charakterystykami
nawigacyjnymi niż system GPS, w związku z czym
znajdują szerokie zastosowanie w nawigacji morskiej,
lądowej i powietrznej. Na podstawie przeprowadzonych
analiz stwierdzono, że z roku na rok
zwiększa się dokładność określenia pozycji przez
system GPS. Skutkiem tego jest równoległe zwiększanie
dokładności określenia pozycji przez wszystkie
systemy wspomagające.
W związku z tym, że charakterystyki dokładnościowe
wspomnianych systemów ulegają ciągłej poprawie,
a ich użytkownicy nie posiadają bieżącej
informacji o aktualnym stanie, to zasadne jest przeprowadzenie
okresowych badań w tym zakresie.
W tym celu zrealizowano długoterminowe kampanie
pomiarowe w latach 2006–2014 i na ich podstawie
wyznaczono wartości miar opisujących dokładności
określenia pozycji uzyskiwane przez oba systemy.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Kartografia ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego w epoce panowania Jagiellonów

W artykule scharakteryzowano mapy przedstawiające ziemie Wielkiego Księstwa Litewskiego powstałe w okresie, gdy panowali w nim władcy z dynastii Jagiellonów, tj. przed 1572 rokiem oraz starano się określić wpływ rodzimej kartografii państw jagiellońskich na kształtowanie obrazu kartograficznego Europy począwszy od pierwszej połowy XVI wieku. Bliżej omówiono trzy mapy Bernarda Wapowskiego, szczególnie jego wielką Polonię z 1526 roku, która była wykorzystana m.in. przez Gerarda Merkatora do opracowania globusa oraz map Europy i świata, a także służyła jako podstawa przy sporządzaniu wszystkich kolejnych map Polski aż po wiek XVIII. Osobno zwrócono uwagę na wykorzystanie prac Wapowskiego przez Battistę Agnesego i Paola Giovia, autora najwcześniejszej wydanej drukiem mapy Państwa Moskiewskiego z roku 1525 oraz na mapę tego kraju Antoniego Wieda z 1542 roku. Ponadto przypomniano najstarsze znane zabytki wielkoskalowej kartografii majątkowej i kartografii wojskowej z obszaru Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Generalizacja danych topograficznych o szczegółowości 1:10 000 do skali 1:50 000

W pierwszej części artykułu opisano i zilustrowano reguły generalizacji sieci drogowej i zabudowy przy opracowywaniu mapy topograficznej 1:50 000 na podstawie mapy 1: 10 000. W drugiej części artykułu zostanie zaprezentowana implementacja bazy wiedzy na podstawie zdefiniowanych reguł w środowisku programowym Dynagen oraz przykłady praktycznego wykorzystania tej implementacji do generalizacji Bazy Danych Topograficznych.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Z badań nad chronologią wydań i wiarygodnością treści map Jonasa Scultetusa

Autor przedstawia ocenę wiarygodności treści map Jonasa Scultetusa (1603-1664) będącą wynikiem przeprowadzonej analizy opisowej, polegającej na porównaniu elementów fizycznogeograficznych i gospodarczych na tych mapach z późniejszymi materiałami kartograficznymi. Prezentowany przegląd dzieł Sculetusa zawiera również informacje o chronologii wydań każdej z map i relacjach między nimi.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Czterdzieści lat udziału Polski w pracach Mięzynarodowej Asocjacji Kartograficznej

Z okazji czterdziestej rocznicy przyjęcia Polski do Międzynarodowej Asocjacji Kartograficznej autor, po krótkim scharakteryzowaniu tej organizacji, omawia w porządku chronologicznym udział przedstawicieli Polski w konferancjach i zgromadzeniach ogólnych MAK, a następnie nasze inicjatywy i wkład do dorobku niektórych komisji i grup roboczych Asocjacji. Artykuł kończą ogólne uwagi o naszej współpracy z MAK, apel o włączaniu się do niej większej liczby polskich kartografów oraz obszerny wykaz publikacji na temat naszego dotychczasowego uczestnictwa w działalności Międzynarodowej Asocjacji Kartograficznej.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Kartografia planetarna – przykłady opracowań, odwzorowania kartograficzne, nowe wyzwania

Jest to drugi artykuł przybliżający problematykę z zakresu kartografii planetarnej. Przedstawiono przykłady wykonywanych na świecie prezentacji kartograficznych, m.in. fotomozaiki, mapy albedo, mapy topograficzne, globusy (także wirtualne) oraz opracowania typu GIS różnych ciał niebieskich, takich jak Księżyc, planety oraz ich księżyce, a także asteroidy. Ponadto scharakteryzowano odwzorowania kartograficzne stosowane do map obiektów pozaziemskich, zwracając szczególną uwagę na problemy występujące przy opracowaniu map obiektów nieregularnych, których kształt znacząco odbiega od sfery lub elipsoidy. Na zakończenie zasygnalizowano nowe wyzwania stojące przed kartografią planetarną wynikające z rozwoju technik pozyskiwania, analizowania i prezentacji coraz większej ilości danych oraz ze wzrostu zainteresowania opracowaniami kartograficznymi z tego zakresu.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Porównanie formy i struktury tematycznej wybranych europejskich atlasów narodowych

W związku ze staraniami o wydanie nowego atlasu narodowego Polski i perspektywą wykorzystania doświadczeń innych krajów przy jego opracowaniu, autorzy wybrali i przeanalizowali pięć opublikowanych w ostatnim ćwierćwieczu atlasów państw europejskich: Szwecji, Hiszpanii, Niemiec, Ukrainy i Rosji oraz w celach porównawczych także Atlas Rzeczypospolitej Polskiej z lat 1993-1997. Porównano ich formę edytorską, udział map, diagramów, fotografii i tekstów, przede wszystkim zaś strukturę tematyczną oraz wyróżniono charakterystyczne indywidualne cechy, a wyniki badań zestawiono w tabeli i unaoczniono w formie diagramów. W podsumowaniu zwrócono uwagę na zaobserwowane w tej dziedzinie tendencje oraz problemy, przed jakimi stoją twórcy współczesnych atlasów narodowych.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Przegląd metod kartograficznej prezentacji działań wojennych

Artykuł poświęcony jest przedstawianiu
działań bojowych na mapach. Omówiono
problemy doboru metod prezentacji kartograficznej
i możliwości wynikające z zastosowania technologii
GIS-owych, usług sieciowych, rozszerzonej rzeczywistości
do przedstawiania dynamiki działań wojennych
oraz pokazano różnorodne przykłady prezentacji
tych działań.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
XVII-wieczne mapy Polski według pierwowzoru Gerarda Merkatora z 1585 roku (próba ustalenia filiacji map wydanych drukiem)

Mapa Polski i Śląska G. Merkatora z 1585 r. była bezpośrednio wykorzystana do opracowania nowej mapy Polski przez Jodocusa Hondiusa II około 1620 roku. Jej treść została uzupełniona o elementy z mapy Litwy Merkatora z 1595 r. oraz mapy Prus Kaspra Hennebergera z 1576 roku lub jej jakiegoś wariantu. Natomiast mapa Polski Hondiusa z około 1620 roku była podstawowym źródłem, które bezpośrednio wykorzystał do opracowania swojej mapy Polski John Speed w 1626 roku. Podobnie jak jej poprzedniczka również została ona uzupełniona treścią z mapy Prus K. Hennebergera oraz z mapy południowego wybrzeża Bałtyku W. Blaeu’a z 1608 r. Mapa Polski Johna Speeda była natomiast podstawowym źródłem do wykonania mapy Polski Piscatora w 1630 roku. Tę również częściowo uzupełniono w oparciu o mapę Litwy Merkatora oraz jego mapę Polski i Śląska. 
Wspomniana mapa Polski Jodocusa Hondiusa II z ok. 1620 r. lub jej niemal wierna przeróbka Joannesa Janssoniusa i Henricusa Hondiusa z 1638 r. była podstawowym źródłem do opracowania mapy Polski Joannesa Janssoniusa z 1645 r. Uzupełniono ją na podstawie mapy Pomorza E. Lubinusa z 1618 r. oraz głównie na terenie Wielkopolski na podstawie mapy województwa poznańskiego J. Freudenhammera z 1645 roku. Jest to jedna z najpiękniejszych map Polski XVII wieku. 
Willem Janszoon Blaeu w 1635 r. zredagował interesującą mapę Polski, którą z uzupełnieniami zamieszczono w 12-tomowym wielkim atlasie Blaeuów w 1662 r. Dla wykreślenia tej mapy Blaeu jako podstawowe źródło nie wykorzystał już istniejących nowych map Polski, ale dawną mapę Polski i Śląska Merkatora. Nie była ona jedynym źródłem, ponieważ uzupełnień treści dokonano na podstawie mapy Prus K. Hennebergera, mapy Pomorza E. Lubinusa oraz mapy Polski J. Speeda.
Wydawcy map i atlasów w pierwszej połowie XVII w. wykorzystywali więc najnowsze publikacje kartograficzne. Różnego rodzaju kompilacje, przeróbki i warianty, często na rzecz treści dekoracyjnej obniżały wartości kartograficzne. Nie stanowiły więc postępu w kształtowaniu obrazu kartograficznego ziem Rzeczypospolitej. Za krok milowy i jako pierwowzór wielu późniejszych dzieł kartograficznych należy uznać właśnie mapę Polski i Śląska Merkatora z 1585 r.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Kartogramy w Atlasie Rzeczypospolitej Polskiej

Artykuł zawiera analizę map wykonanych metodą kartogramu zamieszczonych w narodowym atlasie zatytułowanym Atlas Rzeczypospolitej Polskiej, wydawanym przez Głównego Geodetę Kraju w latach 1993-1997. W atlasie znajduje się 912 map, z czego 49% stanowią kartogramy. Mapy te omówiono krytycznie w czterech paragrafach: dane statystyczne, pole odniesienia, wyznaczanie klas oraz forma graficzna legendy.  Zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami znakomita większość kartogramów prezentuje wartości względne odniesione do powierzchni i ludności. Kilka map zawiera dane bezwzględne, ale ich prezentacja zgodna jest z logiką mapy.  W czasie opracowywania atlasu na podział administracyjny kraju składało się 49 województw i 2365 gmin. Spośród map wykonanych metodą kartogramu 56% odnosi się do województw, a 30%, czyli 140 do gmin, co jest prezentacją dość szczegółową. Pozostałe mapy opierają się na różnych podziałach przestrzennych, m.in. historycznych i organizacji wyznaniowych. Tylko na jednej mapie wykorzystano pola geometryczne.  W atlasie przeważają kartogramy sześcioklasowe, a granicami klas są wartości "okrągłe". Bliższa analiza wykazała, że stosując zmienną rozpiętość klas, dążono do podobnej liczebności jednostek przestrzennych w klasie.  Istotnym elementem każdej mapy jest legenda, ale kartografowie nie są zgodni, jak należy opracować legendę kartogramu. Autor artykułu we wcześniejszych swoich publikacjach zalecał legendę, która w atlasie stosowana jest rzadko. Najczęściej jest to legenda usytuowana poziomo, rzadziej pionowo, zawierająca tylko jedną wartość granic klas. Skale barwne opracowano poprawnie, unikając dość często popełnianego błędu polegającego na stosowaniu sekwencji barw właściwych skalom hipsometrycznym.  Atlas Rzeczypospolitej Polskiej należy ocenić wysoko z punktu widzenia zastosowanych kartograficznych metod prezentacji. Wprawdzie nie zawiera on rozwiązań nowatorskich, a raczej tradycyjne, ale jest opracowany rzetelnie, co pozwala na poprawny odbiór map nie tylko przez specjalistów.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku