rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Bezdroża nieświadomości zbiorowej. O Świeżych wiśniach Anny Baumgart

Dyskusja nad Świeżymi wiśniami odbyła się w Pracowni 55 Pawła Hebana Bołtryka w Warszawskiej ASP w ramach wspólnego spotkania Pracowni i słuchaczy przedmiotu Współczesne sztuki plastyczne w perspektywie socjokulturowej, prowadzonego przeze mnie w Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych UW. Dziękuję wszystkim Dyskutantom, w szczególności gospodarzowi Pracowni – Pawłowi Bołtrykowi. Wypowiedziane w ramach tego spotkania opinie wzbogaciły moje badania nad tym filmem.
2 O pojęciu „mrocznej turystyki” (obejmującej m.in. obozy śmierci)
dowiedziałem się z referatu Magdy Szleszyńskiej, która tego pojęcia używa w przygotowywanej pracy doktorskiej w Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych UW.
3 W tym miejscu przychodzi na myśl praca Zbigniewa Libery Lego System, w ramach której artysta wybudował z popularnych klocków makietę obozu koncentracyjnego, stawiając w ten sposób wiele pytań o śmierć i jej banalizację w kulturze współczesnej, komercjalizację pamięci o Zagładzie itd. 4 Oczywiście, działanie eksperymentalne dotyczące zagadnienia obozów śmierci w świadomości zbiorowej podjął wcześniej Artur Żmijewski w Berku. Warto zauważyć, że praca Żmijewskiego wciąż (po jedenastu latach od stworzenia) niesie swój potencjał transgresyjny – w 2011 roku z wystawy obrazującej kontakty pomiędzy narodami polskim i niemieckim została wykluczona na skutek interwencji przedstawicieli mniejszości żydowskiej w Berlinie („Berek” Żmijewskiego usunięty… 2011). Co ważne z perspektywy tego rozdziału, według Żmijewskiego jego dzieło posiada wymiar terapeutyczny (Jakubowicz 2004: 15–16). 5 Poza granice tego artykułu wykracza opis samej metody ustawień hellingerowskich; zainteresowanych czytelników odsyłam do sporej liczby fachowych publikacji, także internetowych. Tutaj pozwolę sobie jedynie zauważyć, że ustawienia hellingerowskie są w polu psychoterapii coraz bardziej popularne, także w Polsce. Stosowane są często przez psychoterapeutów różnych „nowych”, „alternatywnych” nurtów (Psychoterapia Zorientowana na Proces czy Gestalt). Mimo to, metoda Hellingera– jak sądzę – wciąż podejrzliwie traktowana jest przez zinstytucjonalizowaną psychologię i psychiatrię (uniwersytety, placówki badawcze, szpitale, państwowe poradnie itd.). Fakt wykorzystania w Świeżych wiśniach akurat tej metody w pewien sposób wzmacnia „eksperymentalny” i zarazem „antinstytucjonalny” wymiar przedsięwzięcia Anny Baumgart.

Czasopismo: DYSKURS: Pismo Naukowo-Artystyczne ASP we Wrocławiu
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o sztuce, nauki prawne
Dwadzieścia wierszy

Agnieszka Wolny-Hamkało – pisarka urodzona w 1979 we Wro- cławiu. Opublikowała powieści Zaćmienie (Czarne 2013), 41 utonięć (Iskry 2015) i Moja córka komunistka (W.A.B. 2018). Wydała także tom szkiców Inicjał z offu (Iskry 2013), poemat Nikt nas nie upomni (Hokus-Pokus 2016) oraz dziewięć książek z wierszami: Mocno poszu- kiwana (1999), Lonty (2001), Gospel (2004), Ani mi się śni (2005), Spamy miłosne (2007), nikon i leica (2010), Borderline (2013), Występy gościnne (2014), Panama smile (2017). Jest także autorką dwóch książek dla dzieci: Nochal czarodziej (2007) (il. Antoni Wajda), Rzecz o tym, jak paw wpadł w staw (2011) (il. Józef Wilkoń) oraz redaktorką pięciu antolo- gii opowiadań. Autorka sztuk teatralnych, m.in. Dzień dobry wszyscy umrzemy, Nad rzeką, której nie było, Wyzwolenie: królowe, Wichrowe Wzgórza non fiction. Felietonistka „Przeglądu” i „Rymsa”. Jej wiersze przełożono na piętnaście obcych języków. Nominowana do Nagrody Literackiej Gdynia, Nagrody Mediów Publicznych Cogito i Nagrody Polskiej Sekcji IBBY (otrzymała wyróżnienie IBBY za książkę Nikt nas nie upomni). Laureatka nagrody Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Ku- ratorka literacka Międzynarodowego Festiwalu Opowiadania. Miesz- ka we Wrocławiu. W lutym ukazała się jej nowa książka Lato Adeli.

Czasopismo: DYSKURS: Pismo Naukowo-Artystyczne ASP we Wrocławiu
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o sztuce, nauki prawne
Visual and verbal relationships in memoirs by Annie Leibovitz and Sally Mann

WIZUALNE I WERBALNE RELACJE
WE WSPOMNIENIACH ANNIE LEIBOVITZ I SALLY MANN
Najnowsze badania związków literatury z fotografią wskazują na istotne
przesunięcia: literatura nie jest już hegemonem wykorzystującym motyw
fotografii czy poszczególne obrazy fotograficzne. Rozpoznania François
Bruneta (Photography and Literature) dostarczają poważnych argumentów
świadczących o owocnym przyswajaniu literatury przez fotografię
i ewolucji hybrydycznych mediów, w których ani fotografia, ani literatura
nie są centralnymi figurami.
W artykule Wizualne i werbalne relacje we wspomnieniach Annie Leibovitz
i Sally Mann analizuję najnowsze projekty autobiograficzne dwóch
amerykańskich artystek-fotografów, w których problematyka interakcji
fotografii i literatury jako mediów dokumentu osobistego została wyeksponowana
w sposób wielowymiarowy. Sally Mann, absolwentka kierunku
„creative writing”, koncentruje uwagę nie tylko na kreowaniu narracji wokół
własnych, dobrze znanych portretów. Tworzy również znakomity komentarz
krytyczny projektujący możliwe rozumienia zależności pomiędzy
słowem a obrazem fotograficznym w narracji fotografa-pisarza-krytyka
w dobie tzw. „memoir boom” w USA. Wykorzystanie odniesień literackich
w fototekście Pilgrimage Annie Leibovitz demonstruje przyległość tropów
literackich w pracach fotograficznych, realizowanych jako intymne
próby oswajania świata. W konkluzji stwierdzam, iż współczesne narracje
autobiograficzne fotografów sytuujące się pomiędzy literaturą i fotografią
stanowią specyficzny obszar użycia rosnącego potencjału strategii
relacyjnych.

Czasopismo: DYSKURS: Pismo Naukowo-Artystyczne ASP we Wrocławiu
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o sztuce, nauki prawne
Niezdaniowe akty mowy: między elipsą a nie-wzbogaconą usytuowaną illokucją

Niezdaniowe akty mowy to przynajmniej pozornie niezdaniowe wypowiedzi, za których pomocą mówiący dokonują pewnych aktów illokucyjnych: stwierdzają, pytają, proszą itp. Wśród teoretyków zajmujących się takimi wypowiedziami można wskazać zwolenników podejścia, które głosi, że większość takich wypowiedzi to jednak — wbrew pozorom — wypowiedzi zdaniowe (elipsy), oraz zwolenników stanowiska, zgodnie z którym treść takich wypowiedzi musi być bezpośrednio wzbogacona z kontekstu za pomocą procesów pragmatycznych niekontrolowanych semantycznie. W pierwszej części tej pracy przyglądam się bliżej stanowisku traktującemu wypowiedzi niezdaniowe jako elipsy i zastanowiam się, czy można uznać, że kontekst pozajęzykowy może wyznaczać sposób uzupełnienia wyrażenia do pełnego zdania w taki sposób, że pierwotna wypowiedź niezdaniowa może być uznana za elipsę. Następnie przedstawiam stanowisko, zgodnie z którym wypowiedzi niezdaniowe to udane akty illokucyjne niewymagające wzbogacenia pragmatycznego. Argumentuję, że taki pogląd nie jest adekwatny, ponieważ na jego gruncie wypowiedzi niezdaniowych nie można uznać za pełnoprawne akty mowy. W dalszej części pracy proponuję wersję stanowiska pragmatycznego, opartą na relatywizmie umiarkowanym François Recanatiego. Proponowana przeze mnie koncepcja pozwala uznać, że mimo iż wypowiedzi niezdaniowe semantycznie nie wyrażają sądów i nie mają wartości logicznej, to po odpowiednim wzbogaceniu z kontekstu pozajęzykowego mają na tyle określoną treść (i moc), że mogą być uznane za udane akty illokucyjne. Koncepcja ta pozwala również odpowiedzieć na zarzut ze zgodności gramatycznej, który jest jednym z najpoważniejszych zarzutów, z jakimi muszą się zmierzyć wszystkie koncepcje pragmatyczne.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
O NIEKTÓRYCH UWARUNKOWANIACH FREGOWSKIEJ TEORII KWANTYFIKACJI

W artykule omówiono Fregowski (wieloetapowy) sposób tworzenia wielokrotnych kwantyfikacji oraz rozróżnienie predykatów prostych i złożonych. W sensie właściwym tylko predykaty złożone są typem wyrażeń niekompletnych (unselbsständig). Większość współczesnych autorów podręczników logiki elementarnej nie zwraca należnej uwagi na te dwa uwarunkowania teorii kwantyfikacji.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Jak dwoje staje się jednym? Pojęcie tożsamości u Pawła Florenskiego

Paweł Florenski starał się sformułować ontologiczną teorię miłości. Uważał on, że miłość jest nie tylko zjawiskiem psychicznym, lecz zakłada także jakiegoś rodzaju rzeczywiste zjednoczenie. Florenski proponował, by rozumieć je jako współistotność. Dwa numerycznie różne podmioty mogą stać się czymś jednym dzięki swojej numerycznie tożsamej istocie. Prócz tego Florenski zarysował teorię ontologiczną opartą na odróżnieniu między rzeczami a osobami. Wydaje się, że uznawał on wiązkową teorię przedmiotów i nominalizm tropowy dla kategorii rzeczy i teorię substratu połączoną z realizmem dla kategorii osób. Pogląd Florenskiego można więc uznać za jedno ze stanowisk w dyskusji o zasadzie identyczności nieodróżnialnych. Staram się także pokazać, że można przezwyciężyć pewne poważne problemy filozoficzne i teologiczne ontologii miłości Florenskiego jeśli doda się do niej patrystyczne rozróżnienie między istotą a energią.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Znaki boskiej rzeczywistości: Interpretacja i krytyka koncepcji teistycznych znaków naturalnych Charlesa S. Evansa

Celem artykułu jest interpretacja i krytyka koncepcji teistycznych znaków naturalnych (TZN), przedstawionej przez Charlesa S. Evansa. TZN to charakterystyczne doświadczenia lub własności świata, które sprawiają, że jednostka, która się z nimi zetknie, formuje pewne podstawowe, uzasadnione przekonania o istnieniu Boga i jego naturze. W artykule proponuję dwie interpretacje tego, jak funkcjonują TZN, odwołujące się do kategorii percepcji i pośredniej identyfikacji percepcyjnej. Przedstawiam także dwa argumenty krytyczne wobec koncepcji TZN. Po pierwsze, wskazuję, że nie wyjaśnia ona zadowalająco, dlaczego TZN są niejednoznaczne, tj., mogą być odczytywane na różne sposoby. Po drugie, zauważam, że pewne doświadczenia można potraktować jako „ateistyczne znaki naturalne”. Istnienie takich doświadczeń daje rację do przypuszczenia, że Bóg jest zwodzicielem.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Saula Smilansky’ego kłopoty z moralnością modlitwy prośby. Kilka uwag krytycznych

W niniejszym tekście próbuję krytycznie przeanalizować artykuł Saula Smilansky’ego o modlitwie prośby z punktu widzenia filozofii i teologii tomistycznej. Najbardziej kontrowersyjne wydają mi się następujące elementy: 1. Odmowa zastosowania zasady podwójnego skutku do jednego z opisanych w artykule przypadków. Uważam, że ta odmowa jest zakorzeniona w wątpliwym rozumieniu prawa do obrony samego siebie; 2. Niedocenienie roli sprawiedliwej kary w rządach Opatrzności; 3. Nieznajomość albo niechęć do wprowadzenia pojęcia „dopustu Bożego”; 4. Nie do końca trafne psychologiczne spostrzeżenia dotyczące ludzki modlących się do Boga o pomoc w skrajnie trudnych okolicznościach. Najogólniej rzecz ujmując, większość problemów poruszana przez Smilansky’ego tylko akcydentalnie dotyczy zagadnienia sensowności modlitwy prośby. Powstanie tych problemów wiąże się raczej z takimi a nie innymi rozwiązaniami problemów moralnych niż z modlitwą prośby jako taką.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Metateoria historii woli. Rozważania o powstaniu i wczesnym rozwoju pojęcia woli od V w p.n.e. do Maksyma Wyznawcy

W tekście omawiam metateoretyczne uwarunkowania dla historii powstania i rozwoju pojęcia wolnej woli. Punktem wyjścia jest zagadnienie pojęcia spekulatywnego. Ponieważ wola jest pojęciem spekulatywnym, nie ma jednoznacznej definicji tego pojęcia. Dlatego też utrudnione jest badanie jego historii, ponieważ autorzy starożytni operowali różnymi teoriami chcenia i wolności, które nie zawsze były ze sobą kompatybilne. Następnie omawiam teorie chcenia i działania wybranych autorów, które miały istotny wpływ na późniejszy rozwój pojęcia woli. Rozpatruję pojęcie wyboru Platona, pojęcia życzenia i wyboru Arystotelesa, pojęcie przyzwolenia stoików, teorię wolności Epikura, teorię wyboru Aleksandra z Afrodyzji, pojęcie woli Augustyna z Hippony i teorię woli Maksyma Wyznawcy.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Czy i dlaczego Arystotelejski słaby wolą (ακρατής [akratēs]) nie wybiera?

G.E.M. Anscombe znalazła w Etyce nikomachejskiej Arystotelesa pewną niekonsekwencję: Arystoteles zdaje się twierdzić, że cokolwiek wynika z namysłu, jest wyborem, i że słaby wolą (akrates) może się skutecznie namyślać, ale i że — z drugiej strony — on (nawet wtedy) nie wybiera. Anscombe znajduje rozwiązanie tej sprzeczności: Arystoteles powinien był, jej zdaniem, zaznaczyć, że by z namysłu wynikał wybór, to, ze względu na co się namyślamy (cel, do którego namyślamy się, jakie zastosować środki), musiałby sam być przedmiotem uprzedniego wyboru. Badam to rozwiązanie i znajduję jego słabe strony, jak niebezpieczeństwo nieskończonego regresu, trudność prześledzenia genealogii wyborów i nieosiągalność pierwotnego celu. Pomimo to próbuję je ulepszyć, poddając pod dyskusję, czy tego rodzaju pierwotne wybory, jakich wymaga rozwiązanie Anscombe, nie są jednak czasem naprawdę podejmowane (w świetle żywionej koncepcji dobrego życia) i czy ich cele nie są rozkładalne na takie, które można realistycznie mieć nadzieję osiągnąć.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
O PEWNEJ PRÓBIE OBRONY WYJAŚNIANIA TELEOLOGICZNEGO

Celem artykułu jest prezentacja strategii rehabilitacji teleologii w ujęciu: Roberta Spaemanna, Reincharda Löwa oraz Hansa Jonasa. Strategia ta  uwzględnia kilka aspektów: (1) analizę ogólnej koncepcji wyjaśniania, w której jest uwzględniony charakter pytań uruchamiających proces wyjaśniania, (2) analizę koncepcji wyjaśniania teleologicznego i przyczynowego (według modelu Hempla- Oppenheima) (3) określenie pragmatycznego tła sporu o teleologię, (4) określenie domeny i celów interpretacji teleologicznych i przyczynowych.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Bóg i antyrealizm

Można wyróżnić dwa rodzaje powiązań między antyrealizmem semantycznym a teizmem. Pierwsze z nich ma swoje źródło w antyrealistycznym twierdzeniu, że język rozumiemy dzięki naszej znajomości  uzasadnień sądów  lub zdań. W konsekwencji tego staje się czymś  niemożliwym przekazanie wiedzy Boga wierzącemu, jeżeli ten ostatni osobiście nie zna uzasadnienia odpowiedniego zdania. Ze szczególnie mocnym przedstawieniem tej doktryny mamy do czynienia na ostatnich stronach Logicznej podstawy metafizyki Michaela Dummetta. Można  to rozumieć jako całkowite odrzucenie każdego rodzaju iluminacjonizmu, a także pewnych w jakiś sposób pokrewnych mu stanowisk, takich jak idealizm transcendentalny. Drugie powiązanie ma charakter bardziej pozytywny dla teizmu. Antyrealizm musi przyjąć, że każdy sąd może byś poznany, co wydaje się sprzeczne ze zdrowym rozsądkiem. Istnieje jednak prosty sposób na uczynienie tej sugestii czymś prawdziwym, a mianowicie przyjęcie istnienia wszechwiedzącego Boga, który zna każdy sąd. Ten sposób myślenia  po raz pierwszy został wyeksponowany trzydzieści lat temu przez Alvina Plantingę i stał się przedmiotem szczegółowych dyskusji różnych filozofów. Należy podkreślić, że po szczegółowym zbadaniu te dwa rodzaje powiązań nie są równie mocno uzasadnione, ponieważ tylko pierwsze z nich jest silnie zakorzenione w antyrealistycznej semantyce, podczas gdy drugie jest jedynie pewną spekulatywną sugestią.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Cnota, charakter, dobroć. W nawiązaniu do powieści autobiograficznej Raimonda Gaity Mój ojciec Romulus

Przedmiotem tekstu jest rozróżnienie między dobrocią i cnotą oraz złem i występkiem, wprowadzone przez Hannah Arendt na podstawie lektury powieści Hermanna Melville’a Billy Budd. Rozróżnienie to analizuję, odnosząc się do historii życia Romulusa Gaity, bohatera powieści autobiograficznej Mój ojciec Romulus, której autorem jest australijski etyk Raimond Gaita. W paragrafie 1 zajmuję się ową dystynkcją, wskazując na przewartościowanie takich pojęć, jak cnota i występek w powieści Melville’a oraz jego rozumienie cnoty. Następnie (paragraf 2) staram się odpowiedzieć na pytanie, dlaczego Gaita pisze o swym ojcu, używając kategorii charakteru, a nie cnoty. Dalej (paragraf 3) podejmuję refleksję nad relacją między cnotą, charakterem, dobrocią a chorobą psychiczną Romulusa. Na koniec (paragraf 4) odpowiadam na pytanie, jaki jest metafizyczny fundament, na którym Gaita formułuje przekonanie o wyższości Dobra i dobroci nad cnotą oraz pokazuję, jakie konkrety składają się na przyjmowaną przez Romulusa etykę dobroci.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Dlaczego nieśmiertelność nie jest taka zła

Autor twierdzi, że nieśmiertelność niekoniecznie musi być aż tak zła, jak to opisuje Bernard Williams. Twierdzi on, że jeśli nieśmiertelne życie charakteryzowałoby się wystarczająco zróżnicowanym pakietem doświadczeń, odpowiednio podzielonych, nie ma powodu, by sądzić, że ktoś będzie się nudził (podobnie jak nie ma powodu, by sądzić, że ktoś będzie się nudził takimi doświadczeniami w życiu śmiertelnym). Przyznaje, że niektóre z przyjemnych doświadczeń „same ulegają wyczerpaniu”, ale mówi, że nie ma wystarczającej liczby powtarzalnych „przyjemności”, aby ulec nudzie, o której mówi Bernard Williams.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Między nietzscheańskim ateizmem i kierkegaardowskim idealizmem. Na podstawie powieści Niels Lyhn Jensa Petera Jacobsena

Przedmiotem analiz jest powieść duńskiego pisarza Jensa Petera Jacobsena Niels Lyhne. Autorka uważa, że klucze do jej interpretacji można odnaleźć zarówno w filozofii rozpaczy i melancholii Sørena Kierkegaarda, jak i filozofii bogobójstwa Fryderyka Nietzschego. W artykule analizuje problem ateizmu i wynikających z niego sprzeczności, najpierw od strony (1) argumentów wskazujących na słabość religii; następnie (2) argumentów na rzecz ateizmu, jakie formułuje główny bohater powieści. W sposobie myślenia Nielsa zwraca uwagę jednoznaczne odwrócenie się od religii z jednej strony, z drugiej — przyjęcie naturalizmu, który jednak jest trudny do pogodzenia z jego idealizmem. Dalej (3) Autorka pyta o podstawy światopoglądu Nielsa, zauważając, że stanowi go bunt metafizyczny, czyli brak akceptacji ontycznego statusu człowieka, na który składają się cierpienie i śmierć. Twierdzi, że Niels nie posiadł „sztuki tracenia”, o której pisze w wierszu pod tym tytułem Elizabeth Bishop. (4) W podsumowaniu Autorka wskazuje na sprzeczności w myśleniu Nielsa, które podważają spójność i użyteczność jego ateistycznego światopoglądu.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Idee filozofii społecznej Thomasa Hobbesa w późniejszych koncepcjach filozofii dziejów

W artykule zostały przedstawione główne motywy filozofii społecznej Thomasa Hobbesa, które były kontynuowane w późniejszych stanowiskach filozofii dziejów. Są to następujące motywy: 1) pogląd mówiący o egoistycznej i konfliktowej ludzkiej naturze oraz społecznej i historycznej roli takich uczuć jak zazdrość, współzawodnictwo, ambicja i zawiść; 2) teoria „prostej” zależności między budową ludzkiej natury a przebiegiem życia historycznego; 3) pogląd mówiący o niesamodzielności motywacji moralnych; 4) teza mówiąca o instrumentalnym charakterze rozumu. W szczególności analizowane są koncepcje Kanta, Nietzschego, Gumplowicza, Witkiewicza, Spenglera oraz Fukuyamy.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Otwarta nauka i otwarty teizm wobec ideowego fundamentalizmu

Jedną z najbardziej wpływowych idei w dziejach ludzkiej refleksji było traktowanie zmiany jako przejawu niedoskonałości. Tymczasem zmiana może jawić się równie dobrze jako coś ontologicznie podstawowego i aksjologicznie pozytywnego. Programowa otwartość na zmianę wpisana jest w wartościowe poszukiwania w obszarze nauk przyrodniczych. Dotyczy to zarówno gotowości do modyfikacji zastanych tez, jak i detalicznych rozwiązań, których uściślanie przybliża nas do prawdy. Popperowski model intelektualnego rozwoju pozwala bez lęku podejmować trudne pytania, w razie potrzeby zrobić „krok wstecz”, a nawet zmienić stanowisko, które wydawało się przez lata ujęciem paradygmatycznym.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Thomas Hobbes w interpretacji Lesliego Stephena a brytyjski agnostycyzm przełomu XIX i XX wieku

Leslie Stephen, jeden z głównych przedstawicieli wiktoriańskiego agnostycyzmu i autor ważny dla wiktoriańskiej historiografii, wiele miejsca w swych dziełach poświęcił filozofii Thomasa Hobbesa, którego interpretował jako zdecydowanego sceptyka i którego myśl zainspirowała częściowo jego własną filozofię, szczególnie w przypadku takich zagadnień, jak rola religii i natura wiary. Analiza dokonanego przez Stephena porównania Hobbesa do Herberta Spencera ukazuje analogię między dwoma ujęciami problemu wiedzy o Bogu obecnymi w dziełach Hobbesa a formą, jaką problem ten przyjął u fideisty Henry’ego Longueville’a Mansela i agnostyka Herberta Spencera, rzucając światło na nowożytne inspiracje wiktoriańskiego agnostycyzmu i wpływ, jaki poglądy jego zwolenników wywarły na historiografię ich epoki.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
„Est Deus omnino simplex?” Prostota Boga w ujęciu św. Tomasza z Akwinu

Doktryna Bożej prostoty przez wieki znajdowała się w sercu teologii chrześcijańskiej. W dojrzałej myśli św. Tomasza z Akwinu prostota zajmuje pośród Boskich atrybutów uprzywilejowane miejsce. Byt prosty — czy też całkowicie prosty — to taki, który nie posiada żadnych części czy składników. To, że Bóg jest całkowicie prosty, oznacza, że nie wykazuje On żadnego z siedmiu wyszczególnionych przez Tomasza (i jego zdaniem jedynych możliwych) złożeń. Argumenty, jakimi św. Tomasz uzasadnia tezę o Bożej prostocie, podzielić można na cztery typy, które nazwałem: argumentem z braku możności, argumentem z uprzedniości części wobec całości, argumentem z uprzedniego twórcy oraz argumentem z doskonałości. Wszystkie one za punkt wyjścia przyjmują utożsamienie Boga z pierwszą przyczyną wszystkich rzeczy. Dodają do tego charakterystyczne dla siebie przesłanki. Pierwszy — że pierwsza przyczyna nie posiada możności, a każdy byt złożony musi ją posiadać. Drugi — że wszystko, co złożone jest zależne od swoich części, a pierwsza przyczyna nie jest od niczego zależna. Trzeci — że wszystko, co złożone wymaga czynnika sprawczego lub wyjaśnienia, a pierwsza przyczyna go nie posiada. Czwarty — że pierwsza przyczyna jest bytem doskonale dobrym, a byt taki nie może być złożony. W świetle przeprowadzonych analiz pierwsze dwa rozumowania wydają się niezadowalające. Trzeci zaś dowód stanowi dobre uzasadnienie dla rozważanej tezy, a czwarty może służyć za dodatkowe, choć słabsze, jej uzasadnienie.

Czasopismo: Roczniki Filozoficzne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia