rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Liturgia słowa Bożego przestrzenią zbawczego dialogu Boga z człowiekiem w świetle adhortacji apostolskiej Benedykta XVI Verbum Domini

Niniejszy artykuł ukazuje liturgię słowa Bożego jako miejsce zbawczego dialogu pomię- dzy Bogiem a człowiekiem. Podstawowym źródłem niniejszej refleksji jest adhortacja apostolska Benedykta XVI V erbum Domini. Ów zbawczy dialog między Bogiem a człowiekiem stał się możliwy dzięki Bożemu Objawieniu. Poprzez całą historię zbawienia Bóg objawiał się ludzkości poprzez słowa i dzieła, co opisane zostało na kartach Pisma Świętego, które stało się głównym źródłem chrześcijańskiej liturgii. Słowo Boże jest żywe i skuteczne, a dzięki obecnemu w nim Chrystusowi posiada stwórczą i zbawczą moc. Bowiem to właśnie w Chrystusie — boskim Logosie — Bóg w pełni przemówił do człowieka i ukazał mu swoje oblicze. Przez swe słowo Bóg nie tyle chce pouczać lub ganić człowieka, ale wprowadzić go w ów zbawczy dialog, oczekując jedynie naszej odpowiedzi, która wyrażać się będzie w żywej i świadomej wierze. Podstawową przestrzenią tegoż dialogu jest liturgia Kościoła, co wynika z faktu, że właśnie w niej obecny jest Chrystus — Słowo Boże staje się w niej rzeczywiście obecne.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
The Wkład opactwa Maria Laach w działalność ruchu liturgicznego do wybuchu II wojny światowej

Wkład opactwa Maria Laach w działalność ruchu liturgicznego do wybuchu II wojny światowej
         W początkach XX wieku benedyktyńskie opactwo Maria Laach w Niemczech zaczęło ogrywać decydującą rolę w europejskim ruchu liturgicznym. Przyczynił się do tego długoletni opat (1913-46) Ildefons Herwegen, który zachęcił mnichów do apostolatu i studiów liturgicznych. W opactwie kładziono nacisk na piękne sprawowanie liturgii, do której mnichów przygotowywały konferencje liturgiczne. Formacją liturgiczną objęto duchowieństwo, środowiska akademickie, młodzież oraz świeckich katolików. Prowadzono tam badania naukowe dotyczące historii i teologii liturgii. Szczególnym osiągnięciem była wypracowana przez Odo Casela teologia misteryjna. W opactwie przeprowadzono także eksperymenty liturgiczne, które stały się podstawą posoborowej reformy liturgicznej. Opactwo prowadziło także działalność wydawniczą. Najważniejsze wydawnictwa to czasopismo Jahrbuch für Liturgiewissenschaft oraz seria wydawnicza Ecclesia orans.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
EL GRECO – TEOLOGIA UKRYTA W GEŚCIE

Na obrazach El Greco można zaobserwować różne ważne gesty. Jeden z nich powtarza się wielokrotnie – tajemniczy gest, który niemal jak podpis występuje na wielu malowidłach stworzonych przez artystę: złączone dwa palce (środkowy i serdeczny) oraz oddzielone od nich kciuk, wskazujący i mały. Specjaliści od twórczości El Greca przedstawiają różne rozwiązania (gest oratorski, gest przysięgi, gest typowy dla manierystów, gest żydowski czy pokutny związany z duchowością jezuitów, gest masoński, jedna z mudr – symbolicznych gestów energetycznych, gest laktacyjny – pseudozygodaktyliczny). Autor artykułu wskazuje przede wszystkim interpretację teologiczną tego gestu: wyznanie wiary w Trójjedynego Boga i w Jezusa Chrystusa – Boga–Człowieka. Gest był swoistą modlitwą artysty, stawaniem w Bożej obecności i oddaniem hołdu Najwyższemu. Umieszczany w przestrzeni sakralnej miał zapraszać do wejścia w tajemnicę wiary i żywego włączenia się w liturgię Kościoła, łączącą świat widzialny i niewidzialny, realny i symboliczny, przyrodzony i nadprzyrodzony.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Bertholda Müllera-Oerlinghausena nieznane dzieła o tematyce religijnej

Bogata twórczość artysty Bertholda Müllera-Oerlinghausena (ur. 10.02.1893 r., zm. 22.06.1979 r.) zawiera liczne odniesienia do chrześcijaństwa. Projekty kilkunastu okien witrażowych, realizacje mozaikowe, reliefy, a nade wszystko rzeźby odnoszą się do chrześcijańskiej Tradycji skłaniając do refleksji wielu odbiorców. Na terenie Polski znajdują się jego dzieła: monumentalny krucyfiks w kościele pw. św. Antoniego w Pile oraz osiem witraży w kościele pw. św. Marii Magdaleny w Dobrodzieniu przedstawiające wybrane wydarzenia z życia Jezusa.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Pastoralne aspekty sprawowania sakramentu namaszczenia chorych

Cierpienie, ból, choroba to zjawiska, których doświadcza każdy człowiek. Często w takich stanach czuje się on bezradny, zwłaszcza jeżeli jest pozostawiony sam sobie. Z tego też powodu potrzebna jest międzyludzka troska o człowieka chorego. W naszych czasach spoczywa ona na pracownikach służby zdrowia, ale też na krewnych i znajomych. W przypadku ludzi wierzących, należących do konkretnej wspólnoty parafialnej, do troski takiej muszą się poczuwać współwyznawcy z duszpasterzem na czele. Artykuł jest próbą i zachętą do ponownego spojrzenia na to wszystko, czym dysponują katoliccy duchowni pragnący przyjść z pomocą człowiekowi ciężko chorującemu. Wydaje się bowiem, że wciąż nie wszyscy poprawnie podchodzą do sakramentu namaszczenia chorych.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Obrzęd nałożenia paliusza metropolitom - historia i teologia

Nazwa „paliusz” pochodzi od łacińskiego słowa pallium, które oznacza płaszcz. To pas z białej wełny noszony na ramionach, będący elementem stroju liturgicznego metropolitów. Zakładany jest na ornat i opuszczany końcami na piersi i plecy. Ozdobiony jest wyszytymi sześcioma czarnymi równoramiennymi krzyżami, trzema szpilkami, zakończony również czarnymi, jedwabnymi fragmentami. Noszony jest wyłącznie jako element stroju liturgicznego, mający podkreślić funkcję i władzę metropolity w zgromadzeniu oraz jego łączność ze Stolicą Apostolską. Liturgiczny obrzęd nałożenia paliusza przeżywał w historii – od wczesnego średniowiecza do czasów współczesnych, różne modyfikacje, by w 2015 r. przyjąć obecny kształt. Obrzęd poświęcenia i nałożenia paliusza każdemu metropolicie uświadamia pasterskie obowiązki wobec powierzonych mu owiec. Jest widocznym symbolem jedności, znakiem komunii i więzi miłości ze Stolicą Apostolską oraz wezwaniem do ewangelicznego męstwa.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Kol isza be-lakasz vs mulier taceat in ecclesia. Głos kobiecy w judaizmie i chrześcijaństwie

Przedmiotem rozważań autorki jest zakaz używania kobiecego głosu w ortodoksyjnych synagogach i podobne restrykcje w kościele chrześcijańskim, jak również zmiany, które zachodziły w tym zakresie. O ile w żeńskich klasztorach chrześcijańskich obserwujemy rozkwit muzyki religijnej stosunkowo wcześnie, o tyle kobiety żydowskie mogły włączyć się do wykonywania śpiewów liturgicznych dopiero w efekcie poddania krytyce talmudycznego zakazu, nazywanego w skrócie kol isza. Początek owych przemian w judaizmie przypada na okres żydowskiego oświecenia, haskali (koniec XVIII w.), i proces ten trwa do czasów współczesnych.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Eucharistie als Quelle für den karitativen Einsatz der Kirche

Eucharystia jako źródło dla charytatywnej działalności Kościoła
          
         Jak ustrzec charytatywne działania Kościoła przed sekularyzacją i pomijaniem  odniesień do Boga? Jak nadać tym działaniom właściwy sens? Jak odzyskać chrześcijańską tożsamość kościelnej Caritas? Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium Soboru Watykańskiego II określa Eucharystię jako źródło i szczyt życia chrześcijańskiego i centrum życia całego Kościoła (nr 10). Z tego powodu, aby nie utracić chrześcijańskiego charakteru charytatywnego zaangażowania Kościoła, lecz jeszcze bardziej go wydobyć, wydaje się ważnym powrót do źródła chrześcijańskiego życia. Chodzi o ponowne  odkrycie na nowo związków między Eucharystią a charytatywną posługą Kościoła. Taka perspektywa wyznacza cel podjętych rozważań, które obejmują trzy etapy: najpierw zostanie przedstawione znaczenie Eucharystii dla budowania wspólnoty kościelnej (1); następnie ukazanie Eucharystii jako miejsca objawienia miłości Chrystusa (2); oraz jako posłania do realizacji miłości bliźniego (3).
          
         Słowa klucze: Eucharystia, wspólnota Kościoła, praca charytatywna, misja Kościoła 

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Kontekst i przebieg noworocznej liturgii rodzinnej judaizmu w świetle księgi Sefer habrachot

Artykuł jest poświęcony żydowskiej liturgii domowej w święto Nowego roku (Rosz haszana). Omówiono kontekst noworocznego świętowania, poprzedzonego miesiącem rachunku sumienia, i jego związek z nadchodzącym 10 dni później Dniem Pojednania. Opisano przebieg liturgii rodzinnej w dniu Rosz haszana i objaśniono jej symbolikę. Teksty liturgiczne zaczerpnięto z księgi Sefer habrachot zawierającej tradycyjne modlitwy z nurtu ortodoksyjnego z wariantami wschodnimi (sfarad) i zachodnimi (aszkenaz). We wnioskach szczególną uwagę zwrócono na elementy wychowawcze i scalające rodzinę.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Eucharystyczna obecność Chrystusa w rozumieniu liturgicznym Kościoła Antiocheńskiego

W artykule omówiono liturgię Kościoła Syriacko-Ortodoksyjnego Patriarchatu Antiocheńskiego, której początki sięgają tradycji apostolskiego Kościoła Jerozolimskiego i osoby Jakuba brata Pańskiego. Omówiono głębokie powiązania liturgii Eucharystycznej z żydowskimi obchodami Paschy i rozumienia jej jako urzeczywistnienia dawnych wydarzeń. Na podstawie analizy kluczowych aramejskich (syriackich) i hebrajskich pojęć wykazano, że już w momencie ustanowienia Eucharystii Jezus Chrystus wskazywał na swoją rzeczywistą (nie symboliczną) obecność w tym sakramencie. Najstarsze dokumenty chrześcijaństwa potwierdzają takie właśnie rozumienie panujące w środowisku Kościoła, szczególnie aramejskojęzycznego. Omówiono też przestrzeń liturgiczną i anafory używane w Kościele Antiocheńskim, potwierdzające ciągłość przekazu tego nauczania i celebracji Eucharystii. Na podstawie argumentacji św. Efrema Syryjskiego wykazano, że głęboki związek z biblijnym judaizmem, a wraz z nim rozumienie Eucharystii jako rzeczywistej obecności Chrystusa, zawsze było charakterystycznym elementem Kościoła syriackojęzycznego, jak to ma miejsce również dziś.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Nadzieja zbawienia w liturgii pogrzebu dzieci

Teksty liturgiczne pogrzebu dzieci, zawarte w Mszale rzymskim, nie skupiają się tylko na samym zmarłym dziecku. W dużej ich części można dostrzec znaczącą pozycję rodziców i krewnych. Ponieważ Kościół troszczy się nie tylko o zmarłych, którzy już ukończyli ziemską wędrówkę do „Domu Ojca”, ale ma na względzie szczególnie wciąż będących w drodze do nieba, teksty liturgii pogrzebowej pamiętają o jednych i drugich. Teksty liturgiczne ukazują nadzieję spotkania w wieczności. Miłosierdzie potrzebne jest nie tyle zmarłemu dziecku, co raczej doświadczającym straty rodzicom.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
O domu i bibliotece El Greca

Domenikos Theotokopoulos, powszechnie znany jako El Greco, od 1589 r. zamieszkiwał w pałacu markiza de Villeny, dokąd powrócił w 1604 r., by pozostać tam już do śmierci (1614). Przedmioty będące własnością malarza wymienione zostały w dwóch inwentarzach, spisanych przez jego syna, Jorge Manuela, w 1614 oraz 1621 r. W świetle tych przekazów archiwalnych zarówno wyposażenie domu greckiego malarza, jak i jego biblioteka prezentują się bardzo skromnie. Jednakowoż artysta wynajmował pałac umeblowany, dlatego też w inwentarzach odnotowano tylko i wyłącznie przedmioty będące własnością Theotokopoulosa. Nie wiemy, na ile szczegółowy był zapis inwentarza sporządzonego po śmierci artysty, biorąc pod uwagę, iż jego długi miały być wyrównane przez różnej klasy dobra pozostawione w jego domu. Z kolei w inwentarzu z 1621 r. pojawiają się nowe przedmioty, które mogły być nabyte już przez Jorge Manuela w czasie, gdy zajmował to samo mieszkanie wraz ze swoją pierwszą żoną. Z pomocą tych dwóch inwentarzy w dużej mierze udało się zrekonstruować pierwotną bibliotekę El Greca, a nawet odnaleźć kilka dzieł na marginesie opatrzonych przez artystę komentarzami dotyczącymi architektury i malarstwa. Intensywny rozwój intelektualny greckiego malarza, zapoczątkowany na Krecie, znalazł swe dopełnienie poprzez kontakt ze znakomitymi dziełami włoskich mistrzów, a także dzięki relacjom z włoską elitą intelektualną i lekturze bardzo zróżnicowanych prac, cieszących się wówczas dużą popularnością, dotyczących głównie teorii artystycznych i architektury. Zainteresowanie się tymi dziedzinami zainspirowało malarza do napisania niezachowanego traktatu o architekturze oraz do projektowania szeregu retabulów przeznaczonych na ekspozycję jego obrazów. Nic przeto dziwnego, iż w swej bibliotece El Greco posiadał kilka egzemplarzy traktatu Witruwiusza oraz prace Sebastiana Serlia, Andrei Palladia czy Jacopa Barozziego da Vignoli. Biblioteka Theotokopoulosa była starannie wyselekcjonowana pod kątem dzieł z humanistyki. Znajdowało się w niej dwadzieścia siedem książek w języku greckim, lecz dominowały tam prace pisane w języku włoskim, podczas gdy niemal nie występowały publikacje w języku łacińskim. Jeśli już zawierała dzieła kultury rzymskiej, pojawiały się one we włoskich tłumaczeniach. Także wydań w języku hiszpańskim było w porównaniu z włoskimi niewiele. Biblioteka El Greca, zawierająca dużą ilość książek humanistycznych, zwłaszcza po grecku i włosku, może świadczyć o jego szczególnych zainteresowaniach, a być może nawet o profilu jego wykształcenia. Niestety, po śmierci malarza i konfiskacie jego dóbr w 1622 r., w związku z niewywiązaniem się z zobowiązań wobec Hospital Tavera w Toledo, biblioteka El Greca przepadła bezpowrotnie.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Malowidła Adolfa Hyły w diecezji gliwickiej i opolskiej

Zarówno osoba Adolfa Hyły, żyjącego w latach 1897-1965, jak i jego malarska twórczość wciąż dla wielu poozostaje dziś nieodkryta i nieznana. Obrazy tego artysty rozsiane są po całej Polsce, w prawie wszystkich archidiecezjach i diecezjach. Spośród nich najbardziej rozpowszechnionym i rozpoznawalnym na całym świecie jest wizerunek Jezusa Miłosiernego z krakowskich Łagiewnik. Zasadniczym celem powyższego artykułu jest ukazanie w syntetycznej formie historii powstawania dzieł pędzla Adolfa Hyły zlokalizowanych w dwóch diecezjach – opolskiej i gliwickiej. Artykuł podzielony został na dwie części. W pierwszej omówiono malowidła znajdujące się na terenie diecezji opolskiej, a w drugiej w diecezji gliwickiej. Analizując poszczególne obrazy pod kątem ich powstawania zastosowano klucz chrononologiczny, poczynając od najstarszych aż do najmłodszych realizacji. Dzięki odnalezionemu katalogowi dzieł Adolfa Hyły, jak tównież w trakcie przeprowadzonej kwerenedy naukowej, spośród jedenastu malowideł udało się zlokalizować dziewięć. W diecezji opolskiej trzy i w diecezji gliwickiej sześć dzieł Adolfa Hyły. Wciąż nieznane pozostaje miejsce przechowywania dwóch obrazów Bożego Miłosierdzia na terenie diecezji gliwickiej: w parafii. św. Wawrzyńca w Zabrzu Mikulczycach i parafii św. Józefa w Gliwicach.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Wyobraźnia i zmysły w nabożeństwie bizantyjskim w VI w. na przykładzie hymnów Romana Melodosa

W kontakiach Romana Melodosa odnajdziemy wiele informacji wskazujących na to, w jaki sposób postrzegano nabożeństwo chrześcijańskie w Konstantynopolu w VI w. Na podstawie lektury tekstów możemy zaobserwować, że śpiewanie hymnu miało na celu nie tylko to, aby opowiedzieć wątek biblijny, lecz aby odegrać go, jak gdyby znów miał miejsce. Celem poety było zaangażowanie umysłów i ciał słuchaczy, by pomóc im wyobrazić sobie, że są uczestnikami opowieści biblijnej. Taki stosunek do chrześcijańskiego nabożeństwa jest związany ze zmianą w odbiorze liturgii bizantyjskiej w VI w.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Obce ciało Krzysztofa Zanussiego — dotknięcie mistyki

Krzysztof Zanussi w swoich filmach podejmuje od samego początku tematykę etyczną, często jednak z istotnymi odniesieniami do teologii. Jego najnowszy film, Obce ciało (2014), analiza sporu pomiędzy postawą wiary w Boga a ateizmem oraz między ponadnarodową korporacją, symbolizowaną przez Kris, a Angelo, człowieka wiernego swoim katolickim poglądom, jest w gruncie rzeczy opowieścią o nocy ciemnej, tak jak ją opisał św. Jan od Krzyża. Protagoniści doświadczają obecności bądź nieobecności Boga (Deus absconditus): Włoch Angelo, początkowo pewny swej wiary, przeżywa poważne wątpliwości, gdy jego bliska przyjaciółka Kasia postanawia wstąpić do klasztoru. Adam, walczący o życie ciężko chorego ojca, odrzucający obraz Boga niemiłosiernego, doświadcza nieoczekiwanej odpowiedzi: cud ratuje życie ojca. Filozoficzno-antropologiczny traktat Zanussiego, oparty na filozoficznych podstawach, odsłania nie tylko możliwe postawy głównych bohaterów wobec Boga, ale także sugeruje Jego działanie w ich życiu.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Rękopisy liturgiczne źródłem do badań historycznych

Z okresu średniowiecza zachowały się liturgiczne rękopisy z wielu ośrodków kościelnych Polski i Śląska. Po dziewiętnastowiecznych sekularyzacjach dóbr kościelnych, zgromadzono je w różnych archiwach i bibliotekach. Liczne rękopisy z terenu Śląska zostały już opisane inne czekają jeszcze na analizę. W średniowiecznej liturgii korzystano z wielu ksiąg: graduałów, lekcjonarzy, ewangeliarzy, homiliarzy, psałterzy, hymnarzy, antyfonarzy, sermologów, pasjonałów, legendarzy, sakramentarzy, pontyfikałów, rytuałów, agend, martyrologium a pod koniec średniowiecza pierwszych mszałów i brewiarzy. Szczególnie cenne są kodeksy należące do grupy Liber Ordinarius. Zachowane rękopisy stanowią one bardzo bogaty zbiór źródeł do szerokich badań nad średniowieczem, nie tylko nad dziejami średniowiecznej liturgii ale również do badań interdyscyplinarnych. Poszczególne kodeksy, zawarte w nich kalendarze liturgiczne są cennym źródłem do badań historycznych nad liturgią średniowiecza, ewolucją liturgii roku liturgicznego i sakramentów świętych, dziejami kultu świętych, badań porównawczych liturgii poszczególnych ośrodków kościelnych, diecezji i zakonów. Kodeksy te mogą być wykorzystane przez historyków sztuki, do badań paleograficznych, również do badań nad  kulturą muzyczną średniowiecza.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
LITURGIA JAKO PRZESTRZEŃ MODLITWY I UŚWIĘCENIA

Do najważniejszych zadań liturgii należy uświęcanie człowieka oraz doprowadzenie go do zbawienia. Jest ona wzorem dla wszelkiej osobistej modlitwy chrześcijańskiej oraz źródłem nadprzyrodzonych łask. W centrum życia liturgicznego Kościoła znajduje się Msza święta. Dzięki niej możemy ujrzeć niewysłowione piękno Bożej miłości. Poprzez obchód roku liturgicznego możemy spotkać Chrystusa, który kroczy drogą miłosierdzia, aby umożliwić ludziom zbliżenie się do zbawczych tajemnic Jego życia, śmierci i zmartwychwstania. Nie bez znaczenia jest także niedziela, rozumiana jako ogniwo scalające cały rok liturgiczny oraz fundament wiary osób wierzących. Z kolei przestudiowanie Modlitw Eucharystycznych prowadzi do wniosku, że zawierają one wszystkie elementy konieczne dla autentycznego życia duchowego. Natomiast Komunia święta i adoracja Najświętszego Sakramentu w przestrzeni liturgii katolickiej zwiększa pobożność chrześcijańską oraz uczy postawy trwania przed Bogiem, a ostatecznie prowadzi do osobistego nawrócenia, czyli ponownego odkrycia skarbu wiary.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Słowo podstawowym narzędziem gregoriańskiej techniki kompozytorskiej w adaptacji wzorców modalnych do nowych tekstów

W artykule Autorka pyta się jak powstały melodie gregoriańskie? W jaki sposób zostały one zapisane? Czy zapis może być narzędziem do głębszego zrozumienia tekstu? Autorka wchodzi w ten sposób w tajniki gregoriańskiej techniki kompozytorskiej; polega ona przede wszystkim na wykorzystywaniu tych samych formuł albo nawet całych melodii do różnych tekstów, w czym wyraźnie widać, że kompozytor gregoriański „myślał słowem”. Każdy nowy tekst zawiera inny rytm werbalny, wynikający z natury słów, a to nadaje tej samej melodii nowy sens i nowe znaczenie w nowym kontekście słownym. Aby przekonać się o prawdziwości tego stwierdzenia i wyrafinowaniu zabiegu kompozytorskiego nie wystarczy spojrzeć tylko notację watykańską; trzeba sięgnąć do notacji adiastematycznej, która przekazuje rytm przebiegu melodycznego. Porównanie ze sobą tych samych melodii w różnych kontekstach słownych z różnym rytmem pokazuje nam, że ta sama melodia staje się dla kompozytora „pretekstem” do wyrażenia czegoś więcej. W artykule zostały przeanalizowane trzy melodie (graduały) bazujące na wzorcu modalnym piątego modusu, czyli tritusa plagalnego (Christus factus est, Exiit sermo, Ecce sacerdos magnus), Na ich przykładzie Autorka pokazuje, w jaki sposób wzorzec modalny tritusa plagalnego został zaadaptowany do nowego tekstu.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Repertuar liturgiczny w kościele pw. św. Jana Chrzciciela w Jodłowie na podstawie parafialnego inwentarza muzycznego z 1939 r.

W artykule opisano liczący 81 pozycji inwentarz muzykaliów kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Jodłowie na ziemi kłodzkiej. Zbiór składał się w większości z łatwych do wykonania utworów przeznaczonych na czterogłosowy chór mieszany z towarzyszeniem orkiestry lub organów. Miejscowy zespół wokalno-instrumentalny dysponował m.in.: 34 mszami (w tym sześcioma za zmarłych), siedmioma zbiorami graduałów i ofertoriów oraz dziewięcioma litaniami. Dużą grupę muzykaliów stanowiły różnego rodzaju opracowania chóralne pieśni kościelnych, zwłaszcza maryjnych i pogrzebowych. Uwagę zwraca obecność kompozytorów kościelnych przełomu XIX i XX w. związanych z ruchem cecyliańskim. Cieszy uwzględnienie twórców śląskich, a zwłaszcza działających w kotlinie kłodzkiej. Prezentowana kolekcja świadczy o dość przyzwoitym poziomie kultury muzycznej w kościele parafialnym w Jodłowie, który dorównywał praktyce w innych wiejskich świątyniach ziemi kłodzkiej. Niestety, brak przekazów źródłowych, bez odpowiedzi pozostawia pytanie, jak dalece zawarte w inwentarzu utwory znalazły swoje odzwierciedlenie w repertuarze jodłowskiego chóru.

Czasopismo: Liturgia Sacra. Liturgia - Musica - Ars
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce