Efektywność polskich uczelni w „bezpośredniej” i „pośredniej” komercjalizacji wynalazków. Uwarunkowania sukcesów i porażek

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest określenie stopnia, w jakim wynalazki tworzone przez badaczy akademickich w Polsce są komercjalizowane, czyli transferowane do praktyki gospodarczej, oraz wskazanie przyczyn ewentualnych sukcesów i porażek tej komercjalizacji. Przedmiotem opracowania jest zarówno „bezpośrednia”, jak i „pośrednia” komercjalizacja wynalazków akademickich. Komercjalizacja „bezpośrednia” jest rozumiana jako bezpośrednie wykorzystanie przez praktykę gospodarczą wynalazków tworzonych przez badaczy akademickich. Komercjalizację „pośrednią” należy natomiast rozumieć jako wykorzystanie przez rynek tych wynalazków przedsiębiorstw, które są oparte na nauce akademickiej.PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problemem badawczym jest efektywność polskich uczelni w zakresie powiązań z przemysłem. Dokładniej, obszarem podejmowanych badań jest jedna z form przedsiębiorczości akademickiej – komercjalizacja wynalazków. W pracy została wykorzystana metoda analizy dokumentów patentowych polskich uczelni pod kątem liczby tzw. martwych patentów oraz liczby wynalazków tworzonych wspólnie przez naukę i przemysł – dla oszacowania stopnia komercjalizacji „bezpośredniej” – oraz metoda analizy dokumentów patentowych przedsiębiorstw pod kątem tzw. cytowań patentowych – do określenia stopnia „pośredniej” komercjalizacji.PROCES WYWODU: W pierwszej kolejności została oszacowana komercjalizacja „bezpośrednia” poprzez wyeliminowanie z liczby patentów uzyskanych w latach 2005-2011 przez 11 polskich uczelni tzw. patentów „martwych”, definiowanych jako prawa ochronne na wynalazek, które wygasły po trzech latach od dnia złożenia wniosku patentowego. W artykule przyjmuje się założenie, że objęte ochroną wynalazki „martwe” nie miały szansy znaleźć swego komercyjnego zastosowania, podczas gdy pozostałe mogły być transferowane do praktyki gospodarczej. W dalszej kolejności, dla oszacowania komercjalizacji „bezpośredniej”, zostały przeanalizowane wnioski patentowe objętych badaniem polskich uczelni pod kątem tego, jaka część wynalazków objętych ochroną została wygenerowana wspólnie przez naukę i przemysł. W opracowaniu przyjmuje się założenie, iż wspólnie tworzone wynalazki mają znaczny potencjał komercyjny. I w końcu, w celu oszacowania komercjalizacji „pośredniej”, zostały sprawdzone źródła wiedzy, na które powoływali się w swych opisach wynalazków dotyczących patentów przyznanych w latach 2005-2011 badacze z 20 przedsiębiorstw, pod kątem tego, czy cytowana wiedza stanowiła zasób wiedzy polskich uczelni. W artykule przyjmuje się założenie, że w im większym stopniu badacze przemysłowi powołują się na wynalazki należące do uczelni, w tym większym stopniu wynalazczość przedsiębiorstw opiera się na wiedzy akademickiej i tym większy jest stopień „pośredniej” komercjalizacji wynalazków uniwersyteckich.WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza aplikacji patentowych 11 polskich uczelni (2088) oraz 20 przedsiębiorstw (389), dotycząca praw ochronnych na wynalazki przyznanych przez Urząd Patentowy RP w latach 2005-2011, wykazała, że stopień komercjalizacji „bezpośredniej”, obliczany przy wykorzystaniu „martwych” patentów, wynosi ok. 50%, a mierzony liczbą wynalazków tworzonych wspólnie przez naukę i przemysł – 3,2%, natomiast stopień komercjalizacji „pośredniej” wynosi niespełna 1,6%.WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Idea przedsiębiorczego uniwersytetu jest obca wielu badaczom akademickim, przez co stopień wykorzystania wynalazków tworzonych w laboratoriach uniwersyteckich jest relatywnie niewielki. Jedną z głównych barier akademickiej komercjalizacji jest to, że zarówno uczelnie, jak i badacze uniwersyteccy są głównie motywowani do zgłaszania wynalazków do ochrony patentowej, lecz w niewielkim stopniu do podejmowania kroków w kierunku ich komercjalizacji. Stąd też w polityce państwa powinny się znaleźć instrumenty, które będą nagradzać nie tylko za sam fakt uzyskania patentów, lecz przede wszystkim za stopień, w jakim opatentowane wynalazki będą wykorzystane przez rynek.

Czasopismo: Horyzonty Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości