rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Narodziny kliniki lekarskiej w Polsce

Powyższy artykuł omawia historię powstania pierwszej kliniki lekarskiej w Polsce. We wstępie ukazano zmiany, które zachodziły w medycynie europejskiej w wieku XVIII, ze szczególnym uwzględnieniem sporu, jaki toczył się pomiędzy zwolennikami mechanistycznego sposobu ujmowania zjawisk życiowych i patologicznych (Hoffmann, la Mettrie) a witalistami reprezentowanymi przez zwolenników Ernsta Stahla, skupionymi głównie w tzw. Szkole Montpellier (Barthez, Bordeu). To właśnie na tle konfrontacji materializmu z holizmem, poszukiwań nowych podstaw diagnostyki i terapii (Cullen, Brown) kształtowała się z wolna idea kliniki lekarskiej, której teoretyczne ramy nadał Hermann Boerhaave, wcielił w życie Gerard van Swieten, a wypełnił treścią Anton de Haen. Powstanie tzw. Starszej Szkoły Wiedeńskiej stanowiło istotny początek nauczania klinicznego w Europie, Z doświadczeń wiedeńskich czerpał Jędrzej Badurski, który u schyłku lat 70. XVIII wieku rozpoczął reformę Wydziału Lekarskiego w Akademii Krakowskiej. W niniejszym artykule, opierając się na źródłach pochodzących z tamtego czasu, podjęto się zrekonstruowania teoretycznych podstaw powstania i praktycznej organizacji pierwszej na ziemiach polskich kliniki. Na podstawie zebranych dokumentów, można przyjąć, że Badurski był w pełni świadom doniosłości swoich decyzji, a podejmując się reformy, czerpał z najnowszych wówczas osiągnięć teorii i praktyki medycznej. Tym samym klinika krakowska w założeniu w niczym nie ustępowała wiodącym ośrodkom klinicznym ówczesnej Europy.

Czasopismo: Archiwum Historii i Filozofii Medycyny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: historia, nauki medyczne
Narodziny i rozwój rehabilitacji

Pod pojęciem rehabilitacji rozumie się proces leczenia, który umożliwia przyspieszenie procesu naturalnej regeneracji i zmniejszenia fi zycznych i psychicznych następstw choroby. Rehabilitacja lecznicza musi stymulować cały proces leczniczy głównie poprzez aktywność ruchową i psychiczną. Rehabilitacja w swym obecnym ujęciu i formie organizacyjnej stanowi niewątpliwie nowy kierunek działania i postępowania w dziedzinie ochrony zdrowia oraz rozwijania i utrzymywania jak najlepszej sprawności fi zycznej człowieka. Początki rehabilitacji sięgają początków ludzkości. Zasady i metody stosowane obecnie w leczeniu usprawniającym mają wiekowe tradycje. Rehabilitacja wyłoniła się w rozwiniętych społeczeństwach z nieszczęść ludzkich i katastrof, za które społeczność czy państwo poczuły się odpowiedzialne. Skutki tych nieszczęść wprowadzały osoby nimi dotknięte w impas życiowy. One same nie potrafi ły się wyzwolić, a pomoc lekarska nie zdołała usunąć kalectwa. W czasach współczesnych, w których podziwiamy wspaniałe osiągnięcia naukowe, zwłaszcza w dziedzinie techniki, często zapomina się o tym, że na całokształt tych osiągnięć składa się doświadczenie lat, a nawet wieków. Wątek zdrowotny był od początku ścisłym łącznikiem szeroko rozumianej medycyny i kultury fi zycznej. A rola fi zjoprofi laktyki i rehabilitacji będzie stale rosła zarówno w aspekcie ogólnospołecznym, jak i leczniczym. Autorka na podstawie literatury fachowej przedstawiła rozwój rehabilitacji leczniczej w Polsce i na świecie, ze szczególnym uwzględnieniem roli polskich uczonych w powstaniu współczesnego modelu rehabilitacji leczniczej.

Czasopismo: Archiwum Historii i Filozofii Medycyny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: historia, nauki medyczne
Rola budynków wielospecjalistycznych przychodni Łódzkiej Kasy Chorych jako elementu nowoczesnej architektury miasta w dwudziestoleciu międzywojennym

Łódzka Kasa Chorych funkcjonowała od 1922 r. i obejmowała opieką medyczną miasto wraz z powiatem łódzkim. Pomocy medycznej mieszkańcom udzielano w ambulatoriach umieszczonych w adaptowanych lokalach i w szpitalach miejskich, z którymi Kasa Chorych miała podpisane umowy. Brak własnych budynków dla lecznictwa ubezpieczeniowego zmusił władze Kas Chorych do budowy placówek: szpitala w Łodzi, dwu budynków ambulatoriów przy ul. Łagiewnickiej nr 34/36 i ul. Leczniczej nr 6 oraz sanatorium w Tuszynie. Powstanie tych gmachów w skali kraju stanowiło pionierskie osiągnięcie łódzkiego oddziału Kasy Chorych. Ambulatorium przy ul. Łagiewnickiej nr 34/36 wybudowano w najbiedniejszej dzielnicy Łodzi. Pomieszczenia przeznaczono dla: ambulatoriów, oddziału położniczego i wodoleczniczego, pokoi obserwacyjnych, gabinetów lekarzy domowych. Gmach wzniesiony w latach 1927–1929 według projektu architekta Witolda Szereszewskiego był przeznaczony dla dużej liczby chorych. Nowością były rozbieralnie przy gabinetach lekarskich i doskonale zorganizowane ambulatoria specjalistyczne. Budynek wolnostojący, murowany powstał na działce o powierzchni 1,5 ha. Rzut opracowano na planie litery H z salami dla pacjentów usytuowanymi wzdłuż traktów zewnętrznych. Główne wejście ozdobiono portalem, wysuniętym przed lico muru. Gmach wieńczyła ścianka attykowa z napisem: KASA CHORYCH M. ŁODZI. Drugim przedwojennym obiektem powstałym na zlecenie Kas Chorych był gmach przychodni przy ulicy Leczniczej nr 6 w Łodzi. Na obiekt ten rozpisano w 1925 r. powszechny konkurs architektoniczny, a zaprojektował go architekt Stefan Krasiłowski. Wybudowano go w latach 1930–1932. Przychodnia była wolnostojąca, trzykondygnacyjna, o rzucie opracowanym na wzór litery A. Wejście główne umieszczono od strony ulicy Leczniczej, przy bocznych skrzydłach zaś usytuowano dodatkowe wejścia od bocznych uliczek. Elewacja przychodni, modernistyczna z klasycystycznymi elementami i łukowato ugiętą pierzeją, tworzy zabudowę ulicy Leczniczej. Te dwa łódzkie przykłady przychodni wielospecjalistycznych dla Kas Chorych wpisują się w nowy rozdział w historii rozwoju lecznictwa ubezpieczeniowego. Dokonano wówczas reorganizacji, polepszyły się warunki leczenia. Budynki wybudowano zgodnie z ówczesnymi wymogami i wzorowo wyposażono w sprzęt diagnostyczno-leczniczy. Prowadzono w nich działalność profilaktyczną i leczniczą, tak potrzebną w przedwojennej Łodzi. Użyte materiały stworzyły architekturę ponadczasową, rozpoznawalną, kształtującą przestrzeń i umiejętnie zabudowującą ulicę, z równoczesnym poszanowaniem dla otaczającej ją zieleni.

Czasopismo: Archiwum Historii i Filozofii Medycyny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: historia, nauki medyczne
W kręgu przyjaciół Fryderyka Chopina – doktor Jan Matuszyński (1808-1842)

W pracy przedstawiono sylwetkę doktora medycyny Jana Matuszyńskiego (1808-1842), powstańca listopadowego, emigranta, utalentowanego muzyka-amatora, od lat szkolnych najbliższego przyjaciela Fryderyka Chopina. Przez kilka lat wspólnego zamieszkania w Paryżu sprawował on – jako lekarz – opiekę nad kompozytorem; niósł także fachową pomoc innym polskim emigrantom. Zmarł (podobnie jak kilka lat później Chopin) na gruźlicę.

Czasopismo: Archiwum Historii i Filozofii Medycyny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: historia, nauki medyczne
Jubileusz 80. rocznicy publikacji profesora Juliusza Szymańskiego Synopsis Iconographiae Ophthalmicae z zarysem działalności wybitnego polskiego okulisty i polityka

Mija osiemdziesiąta rocznica opublikowania przez profesora Juliusza Szymańskiego Synopsis Iconographiae Ophthalmicae, pierwszej tego typu publikacji w polskim piśmiennictwie okulistycznym. Atlas ten zawiera 180 ilustracji poświęconych różnym stanom chorobowym oczu. Wszystkie ilustracje opatrzone są dodatkowymi komentarzami wyjaśniającymi prezentowane stany chorobowe. Profesor Juliusz Szymański ukończył studia medyczne w Kijowie i poświęcił się okulistyce. Pracował na Dalekim Wschodzie. Po rewolucji 1905 r. wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Pracował jako docent w Rush Medical College w Chicago. Wyjechał następnie do Brazylii, gdzie w Kurytybie na Uniwersytecie Parana zorganizował klinikę okulistyczną i został jej profesorem. Od 1922 r. był profesorem okulistyki Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Jest też autorem podręczników okulistyki w języku portugalskim oraz w języku polskim. Zajmował się również polityką. W latach 1928–1930 był senatorem, pełnił też funkcję marszałka Senatu. Po przejściu na emeryturę w 1935 r. przeniósł się do Warszawy i prowadził praktykę prywatną. W czasie okupacji niemieckiej był ordynatorem w Szpitalu Maltańskim w Warszawie. Ponownie wyemigrował w 1949 r. do Brazylii. Do Polski powrócił w 1957 r., zamieszkując w Białymstoku, gdzie zmarł rok później.

Czasopismo: Archiwum Historii i Filozofii Medycyny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: historia, nauki medyczne
Krakowskie XVI-wieczne edycje Regimen Sanitatis Medicorum Parisiensium Franciszka Mymera

Artykuł omawia jeden z traktatów medycznych, zatytułowany Regimen Sanitatis Medicorum Parisiensium pro tuenda sanitate…, należący do gatunku popularnych w średniowieczu kompendiów medyczno-farmakologicznych, zawierających również porady na temat higieny, zwanych regimina sanitatis. Utwory te nawiązują do tradycji medycyny Hipokratesa i Galena, będąc jednocześnie przykładem medycznej literatury dydaktycznej, pozostającej pod wpływem arabsko-scholastycznej teorii medycyny. Jednym z najbardziej znanych był XII-wieczny Regimen Sanitatis Salernitanum, na którym wzorowali się autorzy innych tego rodzaju dzieł, w tym omawianego tu Regimen Sanitatis Medicorum Parisiensium. Traktat trzykrotnie został wydany w Krakowie w XVI wieku w znanej oficynie Scharffenbergów, wszystkie edycje przygotował znany tłumacz, poeta i wydawca, Franciszek Mymerus. W artykule porównano wydania z 1543 i 1575 roku.

Czasopismo: Archiwum Historii i Filozofii Medycyny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: historia, nauki medyczne
Szpital Miejski w Gdańsku-Wrzeszczu i jego ordynatorzy w latach 1911-1935

W pracy przedstawiono geopolityczną sytuację w Gdańsku od początków 19. wieku do połowy lat trzydziestych 20. wieku. Przypomniano okoliczności powstania w 1911 r. nowego Szpitala Miejskiego w Gdań- sku-Wrzeszczu (Danzig-Langfuhr) oraz jego rozwój do 1935 r., gdy powstała Państwowa Akademia Medycyny Praktycznej, przemianowana w 1940 r. na Akademię Medyczną (Medizinische Akademie Danzig, MAD). Zamieszczono życiorysy wszystkich ordynatorów Szpitala Miejskiego w Gdańsku do 1935 roku.

Czasopismo: Archiwum Historii i Filozofii Medycyny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: historia, nauki medyczne
Ty „lewaku”, Ty „faszysto”. O modelowaniu i opisie spektrum politycznego

Lewica i prawica pozostają najpopularniejszymi określeniami wykorzystywanymi do opisu spektrum politycznego. Dzieje się tak, mimo że wartość analityczna tego typu określeń jest znikoma. To zaś ze względu na brak jednolitego sposobu rozumienia określeń. Niska użyteczność analityczna nie oznacza jednak niskiej użyteczności w bieżącej walce politycznej. W tekście przedstawiona została alternatywna (zobiektywizowana) forma porządkowania spektrum politycznego oraz możliwe warianty budowania narracji wokół osi lewica-prawica. Tekst przeznaczony jest przede wszystkim dla studentów. Jest wprowadzeniem do teorii i modelowania spektrum politycznego. Ma walor metodyczny oraz propedeutyczny. Obrazuje różnice pomiędzy myśleniem doktrynalnym a teorią naukową.

Czasopismo: Polish Journal of Political Science
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji
Inwestowanie w pokój…? Amerykańsko-izeraelska współpraca militarna

Izrael jest jedynym państwem demokratycznym na Bliskim Wschodzi. Ma za swoich sąsiadów państwa historycznie mu wrogie. Od 1948 roku, roku jego powstania, państwa arabskie tego regionu podjęły szereg prób unicestwienia Izraela. Stąd siła militarna miała dla Izraela kluczowe znaczenie egzystencjonalne. Izrael jako młode państwo, wobec agresywnie nastawionych sąsiadów, szukał sojuszników skłonnych go wesprzeć zarówno w pierwszym okresie istnienia, jak i w okresach późniejszych. Takim sojuszniczym państwem, wspierającym nie tylko militarnie, ale również dyplomatycznie i ekonomicznie stały się Stany Zjednoczone. Deklaracja amerykańska wspierania Izraela nie było jednoznaczna od pierwszego okresu istnienia tego państwa, ale zintensyfikowała się wraz z nasilającym się podziałem świata w okresie Zimnej Wojny, kiedy Bliski Wschód stał się kolejną areną zmagań amerykańsko-sowieckich. Amerykańska racja stanu postrzegała Bliski Wschód jako region o strategicznym znaczeniu, stąd zrozumiałe, że również Izrael stał się istotny dla USA. Znaczenie to nasiliło się wraz z wydarzeniami z 11 września 2001, rozpoczęciu wojny z terroryzmem oraz związanej z nią destabilizacji regionu Bliskiego Wschodu. Militarne, ale również dyplomatyczne i ekonomiczne
wspieranie Izraela przez USA, zacieśnianie więzów pomiędzy tymi państwami jest równie korzystne dla obu partnerów jak i szkodliwe. Silna pozycja Izraela na Bliskim Wschodzie osłabia w tym państwie wole chęci współpracy z sąsiadami, natomiast Stany Zjednoczone są krytykowane za wspieranie Izraela w takim stopniu. To właśnie wspieranie Izraela przez USA zostało wykorzystane przez organizatorów ataków z 11 września 2001 jako pretekst i usprawiedliwienie tych czynów.

Czasopismo: Polish Journal of Political Science
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji
Zygmunt Wenda – zarys myśli politycznej

Przedmiotem niniejszego opracowania jest analiza myśli politycznej Zygmunta Wendy, jednego z czołowych działaczy (szefa sztabu) Obozu Zjednoczenia Narodowego (OZN) – finalnej formy działalności politycznej sanacji. Jego poglądy najpełniej reprezentowały treść i ducha koncepcji głoszonych przez Obóz Zjednoczenia Narodowego; przez pryzmat postaci Wendy widać dokładnie charakter potencjału ideologicznego tej formacji. W pracy można wyróżnić kilka zasadniczych części. We wstępie przedstawiono cel badań oraz scharakteryzowano wykorzystane materiały i pojęcia. Następnie nakreślono rys biograficzny i osobowy Zygmunta Wendy, wskazując na związki między cechami osobowościowymi a poglądami politycznymi. Kolejny rozdział dotyczy problematyki narodu i mniejszości narodowych w myśli politycznej Wendy; podkreślając odejście od dotychczasowej linii sanacji, ukazano jednocześnie enigmatyczność
publicznych wypowiedzi szefa sztabu OZN. W kolejnej części przedstawiono zagadnienie idei wodza, stanowiącej centralny punkt koncepcji politycznej Zygmunta Wendy. Po niej omówiono poglądy gospodarcze reprezentowane przez szefa sztabu ONZ. Kończąca artykuł rekapitulacja stanowi próbę przedstawienia związków myśli Zygmunta Wendy z konkretnymi doktrynami politycznymi.
Niniejszy artykuł jest zmodyfikowaną wersją rozdziału pracy magisterskiej obronionej przez autora na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego.

Czasopismo: Polish Journal of Political Science
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji
Granice sporów interpretacyjnych w prawoznawstwie

Czy wykładnia prawa ma granice? Czy granice te są konwencjonalnie ustalone? Co sprawia, że dane „racje prawne”, postulowane przez kreślone normatywne teorie wykładni, są dopuszczalne w dyskursie prawnym, nawet jeżeli są nietrafne? W artykule argumentujemy, że pojęcie granic interpretacji prawa powiązane jest z ogólnym pojęciem granic prawa. Wskazujemy na zakres tzw. „interpretacyjnych sporów teoretycznych” dyskutowanych m.in. na gruncie pewnych wysublimowanych, „instytucjonalnych” wersji współczesnego pozytywizmu prawniczego. Granice interpretacyjne nie mają jednak wyłącznie charakteru granic „instytucjonalnych”. W naszym przekonaniu, granice te są także ogólnie wyznaczone przez truistyczne, powszechnie przyjęte przekonania na temat prawa i interpretacji.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Zasada nullum crimen sine lege jako źródło poszukiwania językowej granicy wykładni prawa karnego?

Zasada nullum crimen sine lege uznawana jest współcześnie za standard państwa prawnego. Doktryna wiąże z nią postulat zakazu stosowania analogii i wykładni rozszerzającej przepisów prawa na niekorzyść sprawcy. Punktem wyjścia prowadzonych rozważań jest wskazanie, że teksty przepisów karnych mają różny charakter. Z uwagi na to należy postawić pytanie o charakter wymienionych postulatów w odniesieniu do rozmaitych przepisów. Odrębny problem stanowi kwestii rozróżnienia sytuacji wnioskowania w drodze analogii oraz wykładni prawa. Prowadzone rozważania mają na celu odpowiedzieć na pytanie o to, czy zasada nullum crimen sine lege pozwala na ustalenie językowej granicy wykładni prawa karnego. Jeżeli tak jest, to jakie zakresy aktywności interpretacyjnej są w jej ramach dopuszczalne. Prowadzone analizy ilustrują przykłady z zakresu orzecznictwa karnoprawnego. Artykuł ma skłonić do refleksji nad dopuszczalnymi granicami wykładni prawa karnego, o ile takie granice można określić. Prowadzone rozważania kończą konkluzje o charakterze ogólnym.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Stan wyjątkowy i stan bez nazwy w myśli Carla Schmitta. Propozycja rozdzielenia

Koncepcja stanu wyjątkowego jest jednym z najczęściej przywoływanych elementów myśli niemieckiego filozofa prawa i teoretyka polityki Carla Schmitta. W jej omówieniach pokutuje jednak łączenie tej konceptualizacji owej instytucji, jaką Schmitt zaproponował w 1924 r. w swoim jurydycznym komentarzy do artykułu 48 konstytucji Republiki Weimarskiej, z teorią Ausnahmezustand z „Teologii politycznej” z 1922 roku. Łączenie takiego rodzaju jest zaś, jak sądzę, błędem, ponieważ Schmitt nie był ze względów politycznych myślicielem konsekwentnym i poszczególne jego teksty mogą samym sobie przeczyć – jak jest to w wypadku tych dwóch. Proponuję toteż, by poddać stan wyjątkowy i Ausnahmezustand – tłumaczony w tekście z niemieckiego literalnie, jako stan bez nazwy – radykalnemu rozdzieleniu i opisać jako osobne teorie. W ich osobności za najistotniejszy element uznaję różne rodzaje legitymizacji. O ile stan wyjątkowy z art. 48 konstytucji Republiki Weimarskiej znajduje swoją w tym właśnie dokumencie z 1919 r., odczytanym jednakowoż przez Schmitta w sposób, który nazwał on w swej „Nauce o konstytucji” z 1928 r. relatywizacją konstytucji, o tyle stan bez nazwy, jako niedający się wpisać w porządek prawny odpowiednik cudu w teologii politycznej, takiej legitymizacji jest już pozbawiony. By ją odnaleźć, należy się toteż odnieść do innych dzieł Schmitta, niż te stricte prawne. Sądzę, że stan bez nazwy może być prawomocny – jednym słowem: nie być zamachem stanu – jeżeli uznamy, że teologia polityczna Schmitta nie jest tylko metodologicznym projektem poddającym na zasadzie analogii tłumaczeniu pojęcia teologiczne na polityczne i prawne, lecz szerszą propozycją, która znajduje swoje zakorzenienie w wierze w Objawienie. Dlatego też tą figurą z dzieła niemieckiego myśliciela, w której stan wyjątkowy znajduje swoją legitymizacją, jest zaczerpnięta z Listów św. Pawła figura katechona: tego, który przychodzi i powstrzymuje rozpad świata. Użycie takiej legitymizacji uwypukla niechęć do nowoczesności, która była udziałem Schmitta, i prezentuje go jako myśliciela dziedziczącego średniowieczny sposób myślenia – zupełnie niekompatybilny ze stricte nowoczesną koncepcją stanu wyjątkowego.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Granice argumentacji religijnej w sferze publicznej. Między partycypacją a przymusem

Artykuł poświęcony jest kwestii obecności argumentacji religijnej w sferze publicznej. Postawione zostaje pytanie o to czy ten rodzaj argumentacji powinien być dopuszczalny w dyskusji publicznej jako wystarczająca podstawa np. dla prawodawstwa, czy też nie, a w razie twierdzącej odpowiedzi – jakie powinny być warunki obecności tej argumentacji. Autor opisuje przebieg i wyniki dyskusji toczącej się w tym przedmiocie w Stanach Zjednoczonych począwszy od lat 80` XX w., rozważa dlaczego kwestie, które są raczej oczywiste w dużej większości innych liberalnych demokracji wywołały tak emocjonalną dyskusję w amerykańskiej humanistyce. Postawiona zostaje teza, że historyczne przykłady pozytywnej bądź negatywnej roli religii w życiu społecznym są zbyt słabą podstawą dla budowania jakiegokolwiek stanowiska w komentowanym zakresie. W ostatniej części artykułu wnioski filozoficznoprawne konfrontowane są z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącym wolności religii.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Teoria klaryfikacyjna wykładni prawa jako teoria uzasadnienia. Perspektywa psycholingwistyczna a pozytywistyczna koncepcja wykładni prawa

W ramach paradygmatu pozytywizmu prawniczego w polskiej teorii prawa sformułowano J. Wróblewskiego klaryfikacyjną koncepcję wykładni prawa. Przyjęcie perspektywy psycholingwistycznej dla analizy tejże teorii umożliwia wzięcie pod uwagę wiedzy o ludzkiej percepcji językowej i porównanie jej z przyjmowanym przez J. Wróblewskiego ujęciem uzyskiwania rozumienia tekstu prawnego. Tak przeprowadzony eksperyment myślowy – przejścia z poziomu teorii prawa na poziom psycholingwistyki – ujawnia „ukryte” cechy J. Wróblewskiego teorii wykładni prawa. W zakresie pytania o status tej teorii, prowadzi to do wniosku, że nie jest to ani deskryptywna, ani normatywna teoria interpretacji prawa. Jest ona możliwa do zaakceptowania jedynie jako normatywna teoria uzasadnienia decyzji interpretacyjnych w procesie stosowania prawa.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Apolityczność w prawoznawstwie. Kryzys idei a zjawisko populizmu

Przedmiotem artykułu jest obecny kryzys idei apolityczności prawoznawstwa i relacja tego kryzysu ze zjawiskiem populizmu. W pierwszej części opracowania Autor stawia tezę o postteologicznym i liberalnym charakterze idei apolityczności oraz dokonuje rekonstrukcji jej genealogii. Kolejna część zawiera omówienie wpływu populizmu pierwszej fali (lata 30-40. XX w.) na status tytułowej idei, skupiając się przede wszystkim na populizmach autorytarnych – nazistowskim i stalinowskim. W części następnej Autor diagnozuje przyczyny współczesnego kryzysu tytułowej idei po okresie jej reaprecjacji w ramach hegemonii demoliberalizmu.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Podtrzymywanie porządku i rozwiązywanie konfliktów u prymatów innych niż człowiek

W artykule autor prezentuje syntezę wcześniejszych badań prymatologicznych poruszających problem uspołecznienia, porządku społecznego i rozwiązywania konfliktów u prymatów innych niż człowiek. Pierwsza część tekstu zawiera dyskusję na temat zalet i wad uspołecznienia – traktowanego jako jedna z wielu możliwych form wspólnego życia – z perspektywy ewolucyjnej. Nasuwa się pytanie: jakie są dostosowawcze konsekwencje życia społecznego? W następnej części omówiono nieuniknione źródła konfliktów (ograniczających dostosowanie) związane z życiem społecznym. Jest to niezbędny kontekst do analizy istniejących mechanizmów utrzymywania porządku społecznego (włączając w to zapobieganie i rozwiązywanie konfliktów) w różnych społecznościach prymatów innych niż człowiek. Są to bardzo zniuansowane i trudne do dostrzeżenia na pierwszy rzut oka naturalne mechanizmy, które pozwalają czerpać korzyści z uspołecznienia mimo jego ogromnego kosztu ewolucyjnego. Zdaniem autora nauki społeczne mogą wiele skorzystać na refleksyjnym i krytycznym zainteresowaniu szerszymi problemami życia społecznego i porządku społecznego poruszanymi w prymatologii. Artykuł, co oczywiste, nie stanowi wyczerpującego omówienia tych tematów. Jest on raczej próbą zwrócenia uwagi na podstawowe zagadnienia i zainicjowania interdyscyplinarnej dyskusji na ich temat.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne