rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Czy bezosobowa tożsamość jest możliwa? O „zdemaskowanej” idei osoby Giorgio Agambena

„Osoba” to pojęcie bardzo stare i silnie osadzone w filozofii. Przemierzyło ono długą drogę semantycznego rozwoju i – jak twierdzi Giorgio Agamben, którego poglądy w tym artykule autor pragnie zreferować – niektóre z tych okresów wciąż w oddziaływaniu tego pojęcia są żywe. Włoski filozof próbuje dowodzić, że nie jest to zwykły słownikowy termin, lecz pojęcie o niemal performatywnej mocy. W niniejszym artykule autor próbuje prześledzić za Agambenem liczne konteksty, którym to pojęcie zawdzięcza swoje istnienie (filozofia starożytna, teatr, chrześcijaństwo, prawo rzymskie, nowożytność), a szczególnie pierwotne znaczenie słowa ‘osoba’, tj. ‘maska’, które pozostaje z nim w bliskim pokrewieństwie, jeśli nie jest z nim tożsame. Na koniec autor próbuje w kilku słowach nakreślić mglisty jeszcze i dość niejasny projekt Agambena – filozofii, która tożsamość buduje w oparciu o inne niż „osoba” kategorie.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Filozofia wolności Barucha Spinozy w kontekście interpretacji kompatybilistycznej

W artykule podjęto próbę ukazania filozoficznych zależności idei wolności w filozofii Barucha Spinozy w kontekście współcześnie rozwijanej idei kompatybilizmu i wybranych argumentów stosowanych przez kompatybilistów oraz libertariańskiego rozumienia wolnej woli. Celem było ukazanie możliwości interpretacji filozofii wolności Spinozy z perspektywy kompatybilizmu oraz wskazanie powodów, dla których takie porównanie jest dyskusyjne. Przedstawiona w opracowaniu analiza problemowa ma również skłaniać do podjęcia namysłu nad tym, czy w trwającym renesansie obejmującym problem istnienia wolnej woli w kontekście determinizmu można odnaleźć miejsce dla klasycznych prób rozwiązań problemu, jakie niewątpliwie stanowi panteistyczna filozofia Spinozy.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Stosunek społeczeństwa polskiego do przeszłości a tożsamość narodowa. Analiza badań sondażowych

Opracowanie podejmuje problem znaczenia przypisywanego przeszłości i historii przez współczesne społeczeństwo polskie w kontekście tożsamości narodowej. Na podstawie reprezentatywnych badań sondażowych z ostatnich lat autor stara się odpowiedzieć na pytania: W jakim stopniu Polacy interesują się historią własnego kraju? Na ile dzieje własnej wspólnoty narodowej są źródłem dumy bądź wstydu? W jakim stopniu znajomość historii mieści się w postulowanych postawach patriotycznych i w ogóle stanowi istotne kryterium uznania kogoś za Polaka? Przeprowadzona analiza prowadzi do konkluzji, że wspólna przeszłość jest jednym z kluczowych elementów współczesnej tożsamości narodowej Polaków.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Wspólnotowi, choć samotni. Paradoksy Ortegowskiej filozofii życia

Filozofia José Ortegi y Gasseta, niezależnie od jej rzeczywistego ciężaru gatunkowego i opinii, jakie na jej temat krążą, nie przestaje zajmować uwagi kolejnych pokoleń badaczy, nie tracąc na atrakcyjności i wydając się przy tym niezwykle aktualną, a do tego uniwersalnie ważną i doniosłą. Witalizm tej filozofii, dzięki pożenieniu go z ratio, wybija ją ponad przeciętność oglądu, chroniąc udanie przed powierzchownym sądem i rozpływaniem się w efektownej aforystyce. Życie – zarazem przedmiot i podmiot Ortegowskiej filozofii, naznaczony ambiwalencją i złożonością – z konieczności taką samą czyni destylowaną z niego filozofię. Do zasadniczych określników życia należą u Ortegi wspólnotowość z jednej i samotność z drugiej strony. Istnieje wiele przesłanek świadczących o wspólnotowym wymiarze życia. Równie wiele jest jednak argumentów za tym, że ma ono raczej samotnościowy charakter. Tym, na czym przede wszystkim koncentruje się artykuł, jest teza, że Ortega y Gasset należy do największych w dziejach i najciekawszych filozofów samotności, rozwijających – a nawet więcej, i to znacznie – i doprowadzających do kulminacji wielowiekową tradycję zmagań z egzystencjalnym określaniem istoty samotności prowadzącej do uznania samotności za istotowy określnik egzystencji.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Zmedykalizowana psychiatria jako przykład „geokultury”? Propozycja zastosowania analizy systemów-światów Immanuela Wallersteina w krytycznej socjologii medycyny

Rozdzierana wewnętrznymi sporami i zewnętrzną krytyką amerykańska psychiatria w szóstej i siódmej dekadzie XX w. przeżywała głęboki kryzys. Na skutek rewolucyjnej zmiany paradygmatu (porzucenia psychoanalizy i psychoterapii na rzecz biologicznych koncepcji zaburzeń psychicznych i farmakoterapii) zdołała się zamienić w hojnie finansowaną ze środków publicznych i korporacyjnych, dynamicznie rozwijającą się dyscyplinę medyczną, której przedmiotem badań są choroby mózgu. Co więcej, nowa, zmedykalizowana psychiatria rozprzestrzeniła się na cały świat. U podłoża sukcesu amerykańskiej psychiatrii i jej „flagowego” dokonania – klasyfikacji zaburzeń psychicznych (DSM), leży „wyjście naprzeciw” potrzebom neoliberalnej, zglobalizowanej gospodarki i większa „kompatybilność” z interesami korporacji farmaceutycznych, dla których leki psychiatryczne stanowią jedno z głównych źródeł zysków. Co więcej, można się również pokusić o ukazanie współczesnej psychiatrii i DSM jako elementu Wallersteinowskiej „geokultury” wspierającej i legitymizującej dominację kapitału pochodzącego z centrum kapitalistycznego systemu-świata. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie dominacji amerykańskiej psychiatrii oraz próba jej ujęcia jako synergicznego efektu współpracy firm farmaceutycznych z amerykańskimi psychiatrami, która doprowadziła do eksportu amerykańskiej nozologii zaburzeń psychicznych.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Libertariańskie poglądy na policję i sądy w ujęciu Murraya Newtona Rothbarda

W artykule zostały przedstawione propozycje Murraya Newtona Rothbarda – jednego z głównych przedstawicieli libertarianizmu – na temat policji i sądów, czyli służb, które przez wielu są uważane jako konieczne do utrzymywania porządku w ramach równie koniecznego – ich zdaniem – państwa. Jak wiadomo, państwo nie posiada własnych pieniędzy, oprócz tych, które przymusem odbiera obywatelom w postaci podatków. Rozwiązania Rothbarda mają za zadanie uniknąć przymusu zarówno po stronie korzystających z usług, jak i tych, którzy te usługi świadczą. Ze względu na charakter libertariańskich poglądów, które cechuje prostota i silny nacisk na element wolności, artykuł ten zawiera się w krótkiej formie i nie wskazuje konkretnych imperatywów działania.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Dyskretny urok starości

Artykuł ma na celu przedstawienie opatrznego postrzegania osób starszych we współczesnej kulturze zachodniej. Przesadne hołdowanie nowym wzorcom i lekceważenie tradycji prowadzi do niewłaściwego postrzegania okresu starości. Współczesna literatura filozoficzna na temat starości nie zawiera krytycznych ujęć tego wypaczenia i sama, jak się zdaje, to wypaczenie powiela. Trzeźwe spojrzenie na starość znajdujemy natomiast u filozofów dawniejszych, szczególnie w dziełach Schopenhauera i Cycerona. Obaj zdają się racjonalnie oceniać wady i zalety starości. Są oni w artykule przewodnikami w szukaniu właściwego stosunku zarówno społeczeństwa do osób starszych, jak i osób starszych do siebie samych. Konkluzją artykułu jest twierdzenie, iż starość może być okresem nie gorszym niż wcześniejsze, o ile następuje po mądrze przeżytym życiu i jeśli nie wymagamy od niej nonsensownie, by zachowywała cechy młodości.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Od antropologii do metaetnografii. Wokół problemu zmiany paradygmatu w refleksji nad kulturą współczesną

W niniejszym artykule został omówiony problem tekstualizacji kultury oraz pokazano proces przechodzenia antropologii w stronę etnografii. Autorka szuka odpowiedzi na pytanie o ostateczny kształt, jaki dziś przybrała antropologia, a także o to, jakie znaczenie ma tego rodzaju zmiana dla samej „nauki” o kulturze. Punktem wyjścia rozważań jest założenie, że jeśli dekonstruktywizm w postmodernizmie podważył zasadność i sens czytania tekstu (czytanie tekstu kultury nie jest odczytywaniem sensu i znaczenia, lecz jego wytwarzaniem), to być może również antropologia idzie dziś w podobnym kierunku. Artykuł składa się z dwóch głównych części. W pierwszej omówiono kwestię postmodernistycznej rekonstrukcji kultury, w tym zmiany zachodzące w obrębie podmiotu i przedmiotu poznania antropologicznego. W części drugiej mowa jest o nowym sposobie „badania” kultury, który przybiera charakter metarefleksji etnografii. Zostały tu omówione trzy główne, ale różne, interpretacje kultury jako tekstu: antropologia interpretatywna, metaetnografia oraz „teoria” przekładu G. Steinera.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Erozja uniwersyteckiego nomosu jako czynnik zmiany porządku normatywnego

Kształcenie na poziomie uniwersyteckim stereotypowo łączone jest z internalizacją pewnego zestawu norm kulturowych – zasad postępowania, zwyczajów, obyczajów itd. Całokształt tych norm i zasad to uniwersytecki nomos, ulegający ostatnio, zwłaszcza na studiach z zakresu nauk społecznych, coraz głębszej erozji, na którą składają się zjawiska i procesy o charakterze anomicznym. Mają one przyczyny w szerszym kontekście społecznym, politycznym i kulturowym, w jakim funkcjonuje współczesny uniwersytet, ale też ze względu na powszechną dostępność kształcenia na tym poziomie wtórnie oddziałują na różne sfery życia społecznego, intensyfikując ogólnospołeczną anomię. W artykule przedstawiono tezy o anomicznych kontekstach kształcenia i oceniania uniwersyteckiego w konfrontacji z opiniami studentów zebranymi w badaniu sondażowym.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Poglądy studentów pielęgniarstwa na temat stanów, zachowań i naturalnych procesów biologicznych poddawanych medykalizacji

Artykuł jest efektem pierwszych analiz wyników badań nad stopniem zmedykalizowania poglądów studentów pielęgniarstwa wobec wybranych stanów, zachowań i naturalnych procesów biologicznych poddawanych współcześnie medykalizacji. Badana grupa wydała się nam interesująca, ponieważ składa się z osób zarówno poddawanych szkoleniu medycznemu, jak i kształtowanych w duchu holistycznego paradygmatu opieki pielęgniarskiej, który powinien skłaniać ich ku myśleniu o człowieku i jego problemach zarówno w kategoriach medycznych, psychologicznych, jak i społecznych. Na podstawie sześciu współcześnie medykalizowanych stanów, zachowań i naturalnych procesów biologicznych (depresji, zakupoholizmu, zaburzeń erekcji, porodów, osteoporozy i otyłości) dokonaliśmy oceny stopnia zmedykalizowania postaw respondentów. W zależności od przykładu medykalizowanego problemu, wyniki są bardzo różne. Studenci pielęgniarstwa z jednej strony patrzą w bardzo zmedykalizowany sposób na osteoporozę (ponad 60% uważa ją za chorobę), a z drugiej strony rzadko w ten sposób definiują depresję (depresję jako chorobę neurologiczną rozumiało jedynie 17% z nich). Ponadto, porównując odpowiedzi studentów I roku studiów I stopnia i II roku studiów II stopnia, uznaliśmy, że studia pielęgniarskie raczej sprzyjają medykalizacji postaw badanych. Jednocześnie doszliśmy do wniosku, że opieranie się na pytaniach zamkniętych nie daje zadowalających wyników, ponieważ są one niejednoznaczne i nie da się na ich podstawie wyjaśnić wewnętrznych sprzeczności w odpowiedziach badanych.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Dwubiegunowa typologia społeczeństw Murraya Rothbarda

Artykuł przedstawia dwubiegunowy system podziału społeczeństw zaproponowany przez amerykańskiego ekonomistę Murraya Rothbarda. Koncentrując się na opisie dwóch idealnych typów, autor stara się przybliżyć kryteria pozwalające uszeregować zbiorowości ludzkie według osi podziału wyznaczanej przez społeczeństwo kontraktowe z jednej strony i społeczeństwo hegemoniczne z drugiej. Podstawą rozważań jest Rothbardowskie pojęcie „przemocy” jako działań ludzkich mających charakter przymusowy oraz pojęcie „kontraktu”, będące fundamentem działań dobrowolnych. Tekst porusza także problematykę wolności pozytywnej i negatywnej w odniesieniu do działań państwa jako kluczowego elementu typologii zaproponowanej przez amerykańskiego badacza. Autor proponuje ponadto jego możliwe zastosowania w naukach społecznych.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Dialogotwórcza funkcja zderzenia kultur. Przypadek kontaktu Polaków z sowieckością na ziemiach wschodnich II RP w latach 1939–1941

W artykule zostały omówione związki między zjawiskami zderzenia kultur i dialogu kultur. Zaprezentowano w nim podstawowe ustalenia teoretyczne dotyczące problematyki zderzenia kultur w naukach społecznych, wskazano wybrane przykłady i znaczenie badań nad zderzeniami kultur. Ponadto został zaakcentowany tolerancyjny i dialogotwórczy aspekt zderzenia kultur, czemu posłużyło omówienie obecności poruszanej problematyki na gruncie komunikacji i edukacji międzykulturowej oraz w obiegu pozanaukowym. Zwrócono również uwagę na rezultaty zderzenia kultur implikujące związek z dialogiem kultur. Uzupełnieniem wywodu jest prezentacja konkretnego przykładu zderzenia kulturowego – polskości z sowieckością w latach 1939–1941 na ziemiach wschodnich II RP i tego, jak były w nim obecne elementy świadczące o możliwości podjęcia dialogu międzykulturowego.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Myśl społeczna Hugo Cháveza

Zmarły 5 marca 2013 prezydent Wenezueli Hugo Chavez pozostawił po sobie myśl polityczną – boliwarianizm, której realizacja w stopniu znaczącym odmieniła kształt społeczeństwa wenezuelskiego. Wszystkie zmiany społeczne w epoce Cháveza przeprowadzane były w duchu socjalizmu, któremu prezydent Wenezueli usiłował nadać własną, autorską interpretację. Całość zabiegów administracji centralnej posiadała głębokie uzasadnienie ideologiczne, toteż stanowi doskonałe pole do zbadania wpływu realizacji konkretnej doktryny politycznej na życie poszczególnych obywateli. Badania wskazują zarówno na pozytywne, jak i negatywne aspekty realizacji polityki społecznej w duchu chavizmu. Z jednej strony, w efekcie przemian, najbiedniejszym autentycznie zaczęło żyć się lepiej. Z drugiej jednak strony Wenezuela w 2014 roku znalazła się w głębokiej recesji − w kraju szalała inflacja, w sklepach brakowało podstawowych dóbr. 

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Zmiany kultury emocjonalnej pracowników socjalnych w Polsce

Ramą teoretyczną niniejszego tekstu jest koncepcja kultury emocjonalnej Stevena Gordona. Obejmuje ona słowniki emocji, normy i przekonania wobec emocji. Interesują mnie aspekty kultury emocjonalnej profesjonalistów w sektorze pomocy społecznej. Uzyskane wyniki mają służyć dalszym dyskusjom na temat przemian kultury emocjonalnej w sferze pomocy.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Richarda Rorty’ego zbawienie przez sztukę

W artykule przedstawiam propozycję Richarda Rorty’ego dotyczącą rozwiązania problemu uprawomocnienia ludzkich przekonań o świecie, wraz z możliwością osiągnięcia swoistego zbawienia. Zbawienie wpierw proponowała religia, potem filozofia, a następnie nauka. Rorty krytykuje wszystkie te próby, twierdząc, iż są oparte na błędach w argumentacji. Proponuje radykalne zaniechanie starej perspektywy (tak religijnej, jak naukowej czy filozoficznej) na korzyść prób autokreacji, których celem jest niebycie kopią czegoś lub kogoś innego.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Egzystencja, słowo i czas w „Calidoscopio de la memoria y la escritura” Manuela Sáncheza Cuesta

Przedmiotem artykułu jest szczególna książka hiszpańskiego filozofa Manuela Sáncheza Cuesta, która stanowi nową i oryginalną próbę analizy ludzkiego życia. Autor proponuje nam wędrówkę w głąb ludzkiej świadomości i dlatego problemy, które porusza, nie są nowe – sens ludzkiego życia, śmierć, nieśmiertelność, Bóg. Nowe są natomiast próby ich rozwiązania. Wykraczają one poza ramy wszystkich dotychczasowych najważniejszych dyskursów filozoficznych.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Zawodność reliabilizmu A.I. Goldmana w kontekście sporu o uzasadnienie

W artykule prezentuję jedną z najważniejszych współczesnych prób pokonania zasadniczych problemów związanych z kwestią uzasadniania w kontekście tzw. założenia doksastycznego (doxastic). Goldman, odrzucając tezę, iż w uzasadnieniu nie możemy brać pod uwagę niczego innego niż przekonania, tezę przyjmowaną przez prezentowane w artykule stanowiska fundacjonistyczne i koherencjonistyczne, przyjmuje pogląd eksternalistyczny. Zamiast wadliwych (wyżej wspomnianych) stanowisk Goldman wskazuje na reliabilne procesy poznawcze w postaci przede wszystkim ujęć percepcyjnych, ale i danych pamięciowych oraz rozumowań. W artykule przedstawiam wachlarz argumentów krytycznych wobec koncepcji Goldmana, ale za zasadniczy uznaję brak podstaw w jego teorii dla akceptacji wiarygodności procesów percepcyjnych.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Demokracja uczestnicząca i czynniki niekorzystne: przypadek Tajwanu i Czech

Artykuł nie zawiera abstraktu w języku polskim

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Realistyczna interpretacja domniemanego idealizmu G. Berkeleya

W artykule przedstawiam próbę wskazania na to, iż dokonania Berkeleya, mimo rzekomego konsensusu, nie dają się umiejscowić w obszarze idealizmu subiektywnego. Niezależnie od sformułowań samego Berkeleya, który nie pozostawał klarowny semantycznie, daje się utrzymać tezę, iż świat nie utracił dla niego pozycji bytu realnego, tyle że realność tego świata całkowicie była uzależniona od aktywności bytu boskiego. Filozof słusznie zwrócił uwagę na nieodzowność podmiotowych ujęć w kwestii dostępu do świata. Nie mając odpowiedniej ontologii dla idei, Berkeley nie był w stanie „oderwać” idei od umysłu, lecz znaczyło to u niego „bycie dla umysłu”.  

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Granice pojęcia „marka osobista”

Marka osobista, jako pojęcie stosunkowo nowe, nadal nie doczekała się kompleksowych analiz w literaturze naukowej. Opracowania o charakterze poradnikowym wprowadzają wiele niespójnych ze sobą definicji i modeli. Artykuł jest próbą określenia granic pojęcia „marka osobista” (z uwzględnieniem monetyzacji marki osobistej) oraz jego głównych składników (marka to więcej niż wizerunek i promocja), a także warunków postrzegania siebie i innych jednostek w kategorii marki osobistej (kapitał początkowy). W przeciwieństwie do najczęściej poruszanych aspektów w literaturze naukowej (m.in. takich, jak wizerunek marki osobistej w social media) praca uwzględnia multidyscyplinarne podejście do tematu.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Antoni Gaudí – samotność geniusza

Antoni Gaudí to kataloński architekt, wszechstronnie uzdolniony, innowacyjny, twórczy, uznawany za geniusza. Kim właściwie jest geniusz i czy musi być skazany na samotność? To osoba obdarzona wyjątkowymi zdolnościami, jej sposób postrzegania świata i działania wychodzi poza ramy tego, co uważa się za normalne, logiczne czy akceptowalne. Zazwyczaj nie jest mu łatwo funkcjonować w społeczeństwie, wśród mniej wybitnych jednostek, gdzie często ma do spełnienia jakąś szczególną misję. Patrząc na życiorys Gaudíego, można dostrzec zmagania z administracją, zleceniodawcami projektów, które nie zawsze były realizowane, czy z wykonawcami wątpiącymi w wytrzymałość konstrukcji. Jego budowle wielokrotnie wzbudzały emocje i były przedmiotem krytyki, były pożywką dla prasy i karykaturzystów, podobnie jak ich twórca. Czy Gaudí czuł się samotny? A może samotność geniusza nie jest taka, jak my ją pojmujemy czy definiujemy?

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
(Nie)aktualność koncepcji człowieka José Ortegi y Gasseta

Autor koncentruje się na ogólnym przedstawieniu poglądów antropologicznych Ortegi y Gasseta, skupiając się przede wszystkim na ich możliwej aktualności. Człowiek, według Ortegi, to byt świadomy, odnoszący się określająco do otoczenia. Transcenduje on swoje biologiczne uposażenie dzięki możliwości chwilowego wykroczenia poza swą aktualną sytuacyjność. Dzięki tej zdolności (wykraczania) nie dąży tylko do realizacji biologicznych imperatywów, lecz realizuje życie jako wymyślony przez siebie projekt − dobrobyt. Takie ujęcie człowieka autor artykułu uznaje za niezwykle aktualne dla współczesnego myślenia na temat kondycji ludzkiej. Ortega rozumie człowieka jako pewną żyjącą monadę, w której można wyróżnić ciało, żywotność, duszę, ducha i „ja”. Kategorie „żywotności” czy „duszy” należą do słownika dzisiaj już nieużywanego, choć można je zidentyfikować z byciem żywym czy psychiką. Najwięcej kłopotów rodzi pojęcie „ja”, które zgodnie z konsekwencją poglądów Ortegi albo jest niezrozumiałe (niewyrażalne), albo nie jest „ja”. Problematyczne ze względu na uzasadnienie ich przyjęcia są też w antropologii Ortegi kategorie „przeznaczenia” czy „powołania”, a wraz z przyjętą przez hiszpańskiego filozofa „przypadkowością” bytu ludzkiego, ujawniają fundamentalną sprzeczność w jego antropologii.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio I – Philosophia-Sociologia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne