rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Figura i tło: paralele w percepcji informacji wizualnej i tekstowej

FIGURE AND GROUND: PARALLELS BETWEEN PERCEPTION OF VISUAL AND TEXTUAL INFORMATION
        Summary
        This contribution is based on an assumption that there is a correlation between the perceptual criteria that determine the spatial organization of the visual fi eld into fi gure and ground (as proposed by the gestalt theory) and those that determine the foreground-background distinction in texts. We will show that the usage of this fi gure-versus-ground theory can be effective in a research of comprehension of humanistic texts in inter-cultural communication. Many of cultural differences that were already discovered in the compositional and semantic structure of humanistic text - i.e. principals of its progression, paragraph structure, citation - may be a result of different strategies in construction of foreground and background.
        FIGURA I TŁO: PARALELE W PERCEPCJI INFORMACJI WIZUALNEJ I TEKSTOWEJ
        Streszczenie
        Artykuł ten opiera się na założeniu, że istnieje korelacja pomiędzy kryteriami percepcyjnymi, determinującymi organizację przestrzenną pola wizualnego jako fi gura i tło (zaproponowaną w teorii gestaltu), a tymi, które determinują w tekstach rozróżnienie na pierwszy i drugi plan. Ukażemy, iż zastosowanie teorii fi gura-tło może okazać się efektywne w badaniach nad zrozumieniem tekstów humanistycznych w komunikacji międzykulturowej. Wiele odkrytych do tej pory różnic kulturowych obserwowanych w kompozycyjnej oraz semantycznej strukturze tekstu humanistycznego – tj. czynniki jego rozwoju, struktura podziału, cytaty - mogą być wynikiem różnych strategii konstruowania pierwszego i drugiego planu.

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Analiza przystawki пo- wyrażającej znaczenie niewielkiej ilości czynności w języku rosyjskim w porównaniu z hiszpańskim

ANALIZA PRZYSTAWKI ПО- WYRAŻAJĄCEJ ZNACZENIE NIEWIELKIEJ ILOŚCI CZYNNOŚCI W JĘZYKU ROSYJSKIM W PORÓWNANIU Z HISZPAŃSKIM
        Streszczenie
        System derywacyjny czasownika rosyjskiego stwarza ogromne trudności tłumaczom z tego języka na hiszpański. Różne koncepcje usiłują wyjaśnić ten problem z różnych punktów widzenia i odpowiednie analizy pokazują, że znaczenia czasowników są uzależnione od znaczeń prefi ksów. Au-torzy artykułu koncentrują się na analizie semantyki przedrostka по-. W artykule podjęto także próbę określenia reguł rządzących tłumaczeniem czasowników z tym prefi ksem na język hiszpański.
        ANALYSIS OF VERBS EXPRESSING SMALL QUANTITY IN RUSSIAN BY MEANS OF THE PREFIX ПО-, WITH A VIEW TO THEIR TRANSLATION INTO SPANISH
        Summary
        The complex derivation system of the Russian verb poses great diffi culties for translators from Russian into Spanish. Different theories have attempted to explain the problem from different points of view, and analysis has shown that the meaning of the verbs defi nes the meaning of the prefi xes. Here we concentrate on the prefi x по-, expressing small quantity in Russian. The result of our analysis is a systematization of the meaning of verbs containing the prefi x по-. In addition, the article defi nes rules for translating verbs with this prefi x from Russian into Spanish. 

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Значит jako operator metatekstowy i jego polskie odpowiedniki

ВВОДНОЕ СЛОВО ЗНАЧИТ И ЕГО ПОЛЬСКИЕ ЭКВИВАЛЕНТЫ
        Резюме
        В статье описывается функционирование в структуре высказывания вводного слова значит и его польских эквивалентов. Оказывается, что кроме znaczy, to znaczy, znaczy się, czyli, a więc в польском переводе появляются разные синонимичные выражения, типа zatem, stąd, widać, widocznie, dlatego, no to, stąd wniosek, wobec tego, jest rzeczą całkowicie logiczną, a co za tym idzie. Они сигнализируют выводы, объяснение или корректуру сказанного, открывают реплику диалога или же являются «пустой вставкой».
        THE RUSSIAN WORD ЗНАЧИТ AND ITS POLISH EQUIVALENTS
        Summary
        The article discusses the role of значит, and its Polish equivalents, in the structure of a sentence. It occurs that apart from znaczy, to znaczy, znaczy się, czyli, a więc in Polish translations appear synonymous word combinations, as zatem, stąd, widać, widocznie, dlatego, no to, stąd wniosek, wobec tego, jest rzeczą całkowicie logiczną, a co za tym idzie. The slight differences between Polish lexemes make the analysis of the context crucial for the study.

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Kognitywizm w nauczaniu języka biznesu studentów fi lologii

KOGNITYWIZM W NAUCZANIU JĘZYKA BIZNESU STUDENTÓW WYDZIAŁÓW FILOLOGICZNYCH NA UNIWERSYTETACH
        Streszczenie
        Artykuł poświęcony jest nauczaniu studentów-fi lologów komunikacji językowej zawodowo ukie-runkowanej na język biznesu, którego rosnącą popularność obserwujemy na całym świecie. Oparty jest na analizie języka biznesu, jego specyfi cznych cechach i różnicach w porównaniu z innymi językami zawodowymi. Artykuł zwraca uwagę na kwestię kognitywnego podejścia w jego nauczaniu jako najefektywniejszego i najskuteczniejszego narzędzia komunikacji. Biorąc pod uwagę fi lologiczną specjalizację dającą wiele możliwości dla realizacji kognitywnych strategii w nauczaniu języka biznesu, artykuł podkreśla, że tylko poprzez zastosowanie takich właśnie strategii zagwarantujemy studentom skuteczną, zrozumiałą i zawodowo poprawną komunikacje w biznesie.
        COGNITIVE LINGUISTICS IN TEACHING  BUSINESS LANGUAGE TO STUDENTS OF UNIVERSITY LANGUAGE DEPARTMENTS  
        Summary
        This article is devoted to the problem of teaching business language to students of university language departments. Based on a detailed analysis of business language, its peculiarities and diffe-rences from other Languages for Specifi c Purposes (LSP), the article argues for a cognitive approach to teaching it, as the most effective and expedient one. As it is argued, the cognitive approach is particularly suited to students with a language concentration. 

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Cechy szczególne pre-zentacji fonetycznego zróżnicowania nacechowania stylistycznego jednostek językowych w słownikach współczesnego języka rosyjskiego

CECHY  PREZENTACJI  RÓŻNIC  FONETYCZNYCH  STYLISTYCZNEGO  ZABARWIENIA  JEDNOSTEK  JĘZYKOWYCH  W  SŁOWNIKACH  WSPÓŁCZESNEGO  JĘZYKA  ROSYJSKIEGO
        Streszczenie
        Artykuł ma na celu zwrócenie uwagi na różnorodność, a niekiedy także niekonsekwencje wy-stępujące w najbardziej znanych słownikach normatywnych języka rosyjskiego. Autorzy podają  przyczyny takiego stanu rzeczy, wskazują na rozbieżności niektórych form fonetycznych, przytaczają warianty akcentów wyrazowych oraz tych odmienności funkcjonujących łącznie. Egzemplifi kacja wyrazów uwzględnia ich nacechowanie stylistyczne jako zgodne z normą, dopuszczalne, bądź jako równoważne.Brak unifi kacji w tym względzie świadczy o współwystępowaniu form alternatywnych w różnych poradnikach, co można uzasadnić ciągłym rozwojem języka.
        THE  TRAITS  OF  THE  PRESENTATION  OF  PHONETIC  DIFFERENCES  IN THE  STYLISTIC TINGE  OF  LANGUAGE  UNITS  IN  CONTEMPORARY  RUSSIAN  LANGUAGE  DICTIONARIES
        Summary
        The article aims at paying attention to the diversity and sometimes also inconsistency appearing in the most known Russian language normative dictionaries.  The authors give the reasons for this state of affairs, indicate the divergence from some phonetic forms as well as quote word stress vari-ants and these dissimilarities functioning altogether.  The words marked stylistically as the norm, acceptable or equivalent are taken into consideration in the word exemplifi cation.The lack of unifi cation in this aspect shows coexistence of alternative forms in various handbooks and this may be justifi ed by a constant development of a language.

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Przedmiot w przestrzeni między śmiercią a życiem (o prozie Aleksieja Apuchtina)

PRZEDMIOT W PRZESTRZENI MIĘDZY ŚMIERCIĄ A ŻYCIEM
        Streszczenie
        W artykule podjęto opis procesu przemian zachodzących między słowem a przedmiotem w literaturze rosyjskiej końca XIX i początku XX wieku. Materiałem badania są utwory, w których przedmioty posiadające znaczenia archetypiczne (drzwi, okno, krzesło) mogą reprezentować przej-ście postaci od życia do śmierci. Zmiana semantyki przedmiotów jest szczególnie wyraźna w tych utworach, w których w latentnej postaci obecna jest idea reinkarnacji, kształtująca sferę pośrednią między życiem i śmiercią. Jako tekst paradygmatyczny jest tu analizowane opowiadania Aleksieja Apuchtina Między życiem a śmiercią (Между жизнью и смертью), z którego reminiscencje są obecne w Śmierci Iwana Iljicza Lwa Tołstoja, Doktorze Żywago Borisa Pasternaka i Bożym Naro-dzeniu Władimira Nabokova.
        THE OBJECT IN THE SPACE BETWEEN LIFE AND DEATH
        Summary
        The article deals with the modifi cation of object - word attitude in Russian literature on the boundary of XIX–XX centuries. The material under investigation is formed by the epic narrations where objects with the archetypical meaning (a door, a window, a chair) may represent the passage from life to death. Semantic changes of object’ are especially noticeable if they are accompanied by the idea of reincarnation that organize forms the area between life and death. The short story by Aleksey Apukhtin Mezhdu Smertiu i Zhizniu (Between Death and Life) is ana-lyzed as paradigmatical text the reminiscences from which may be found in L. Tolstoy’s Smert’ of Ivan Ilich (The Death of Ivan Ilich), B. Pasternak’s Doktor Zhivago or in V. Nabokov’s Rozhdestvo (Christmas). 

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
ЧЕЛОВЕК „ГАРШИНСКОЙ ЗАКВАСКИ” В ТВОРЧЕСТВЕ АНТОНА ЧЕХОВА

W artykule podjęto próbę charakterystyki tzw. Garszynowskiego typu bohatera w czterech utworach Antona Czechowa (Step, Czajka, Atak, Sala nr 6). Dla podkreślenia swoistości tego typu postaci sięgnął Czechow zarówno do faktów biograficznych autora Czerwonego kwiatka (pobyt w szpitalu psychiatrycznym, spotkanie z prostytutką), jak i jego fikcyjnych „szalonych apostołów”, podejmujących misję zbawiania świata. Na „Garszynowski typ” składają się takie cechy, jak chorobliwa wrażliwość, manie prześladowcze, poczucie wyjątkowości, współczucie dla biednych i poniżonych, miłosierdzie.

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Sposoby woalowania negatywnej oceny denotatów w wypowiedziach władz rosyjskich

Adam Jaskólski
        Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń, Poland
        PRZ.RUS@op.pl
         
        SPOSOBY WOALOWANIA NEGATYWNEJ OCENY DENOTATÓW W WYPOWIEDZIACH WŁADZ ROSYJSKICH
        Streszczenie
        Pozytywna autoprezentacja jest jedną z podstawowych strategii komunikacyjnych w dyskursie politycznym. Polega ona m.in. na neutralizacji oraz osłabieniu własnych negatywnie ocenianych właściwości. W niniejszym artykule przedstawione zostały wyrażenia językowe, które najczęściej występują w wypowiedziach władz rosyjskich i które zawierają konstatacje negatywnie ocenianych działań władzy lub negatywnie ocenianych stanów rzeczy w państwie. Zdaniem autora są one używane w celu neutralizacji lub osłabienia negatywnej oceny danego fragmentu rzeczywistości. Zostały wyróżnione typy wyrażeń językowych, a następnie przedstawiona analiza ich użyć.
        LINGUISTIC MEANS OF HIDING AND WEAKENING NEGATIVE CHARACTERISTICS IN THE RUSSIAN LEADERSHIP SPEECHES
        Summary
        A favourable presentation of one’s own political camp belongs to major communication strategies in political discourse. One of its major goals is to hide or to weaken one’s negative characteristics. The author attempts to describe several types of lexical units most frequently used by the Russian leadership in speeches. These include the constatation concerning one’s own negative doings. The author presents the typology of the lexical units and then analyses their most common uses in the Russian leadership speeches.

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Ruch po spirali, czyli projekcja przestrzeni w Записках чудака Andrieja Biełego

Diana Oboleńska
        Uniwersytet Gdański, Gdańsk, Poland
        PRZ.RUS@op.pl
         
        RUCH PO SPIRALI, CZYLI PROJEKCJA PRZESTRZENI W ЗАПИСКАХ ЧУДАКА АNDRIEJA BIEŁEGO
        Streszczenie
        W artykule rozpatrywane jest zagadnienie przestrzeni semantycznej i symbolicznej w powieści Записки чудака, które Andriej Bieły komponuje na podstawie korelacji figur geometrycznych. Ze względu na datę powstania powieści, kluczem kodującym jest tu z pewnością antropozoficzna symbolika zaczerpnięta z wykładów Rudolfa Steinera. Odkodowując dodatkowy ukryty wymiar czasoprzestrzeni w powieści, odnajdujemy zasadę jego budowy - antropozoficzną kategorię imaginacji, inspiracji i intuicji. Przechodząc przez kolejne wskazane etapy duchowej przemianyб bohater powieści staje się alter ego autora i odtwarza tym samym „duchową biografię” Biełego.
        SPIRALLING OR PERCEPTION OF SPACE IN A NOVEL NOTES OF AN ECCENTRIC BY АNDREY BELY
        Summary
        In the article the semantic and symbolic space of the novel Notes of an Eccentric, written by Andrei Bely on the principle of geometric shapes, is being discussed. Due to the novel’s date of creation, the anthroposophical symbols taken from Rudolf Steiner’s lectures are certainly the coding key here. Decoding in the novel additional hidden dimension of the space-time, one finds the principle of its construction - anthroposophical category of imagination, inspiration and intuition. Going through the next indicated stages of spiritual transformation, the hero becomes the alter ego of Bely himself and recreates the writer’s ‘spiritual biography’.

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Utopie nieśmiertelności. Nikołaj Fiodorow i Wasilij Rozanow

UTOPIE NIEŚMIERTELNOŚCI. NIKOŁAJ FIODOROW I WASILIJ ROZANOW
         Celem artykułu jest analiza idei nieśmiertelności u dwóch rosyjskich myślicieli: Nikołaja Fiodorowa i Wasilija Rozanowa. Wpierw przedstawiona została filozofia Fiodorowa, który twierdził, że śmierć należy pokonać, a wszystkich zmarłych wskrzesić do życia. Zadanie to Fiodorow pojmował jako kontynuację dzieła Chrystusa i realizację fundamentalnego postulatu chrześcijaństwa - zbawienia człowieka. Następnie omówiona zostaje idea nieśmiertelności u Rozanowa. Odrzucał on chrześcijański wariant nieśmiertelności, próbując zastąpić go własnym projektem, który zakładał zjednoczenie z ponadindywidualnym potokiem życia. Konsekwencją była zgoda na zagładę jednostki. W zakończeniu stwierdzam, że chociaż idee Fiodorowa i Rozanowa wydają się sprzeczne, to w istocie łączy ich uwielbienie życia i pragnienie przezwyciężenia śmierci.

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Wasilij Szczukin: Mit szlacheckiego gniazda. Studium geokulturologiczne o klasycznej literaturze rosyjskiej

Wasilij Szczukin: Mit szlacheckiego gniazda. Studium geokulturologiczne o klasycznej literaturze rosyjskiej. Przeł. B. Żyłko. Kraków: Universitas 2006

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
О Słowniku cerkiewnym protojereja Piotra Aleksiejewa

O SŁOWNIKU CERKIEWNYM PROTOJEREJA PIOTRA ALEKSIEJEWA
        Streszczenie
        W latach 1773–1819 czterokrotnie był wydawany Słownik cerkiewny protojereja Piotra Aleksiejewa. Ostatnie poprawione i uzupełnione wydanie sześciotomowego słownika defi nicyjnego ukazało się w latach 1817–1819. Autor nie prezentował całości zasobu leksykalnego języka rosyjskiego XVIII w., lecz wybierał jedynie wyrazy „trudne do zrozumienia” (terminy religijne, cerkiewizmy, nazwy własne, nazwy świąt, obrzędów, wyrazy zapożyczone, dawne formy gramatyczne, frazeologizmy, skróty), które funkcjonowały w Piśmie Św., w tekstach, rozważaniach religijnych itp. Każde z 6000 haseł zilustrował cytatami, przykładami użycia, z zaznaczeniem źródła. Dzieło Piotra Aleksiejewa przyczyniło się do rozwoju leksykografi i rosyjskiej, do rozwoju kultury rosyjskiej XVIII wieku. Słownik ten był wykorzystany, włączony do pierwszego normatywnego sześciotomowego słownika języka rosyjskiego przygotowanego przez Akademię Rosyjską (Словарь Академии Российской, 1789–1794).
        ON THE ORTHODOX CHURCH DICTIONARY OF PETER ALEKSEYEV
        Summary
        The Orthodox Church Dictionary of Petr Alekseyev was published four times in years 1773–1819. The last revised and enlarged edition of the six volume dictionary came out of press in 1817–1819. The author did not include all the lexical resources of the XVII century Russian but made selection of words “diffi cult to understand” (religious terms, Church slavonisms, personal names, names of holidays, rituals, borrowings, old grammatical forms, phraseologic forms, and abbreviations) which were used in the Holy Scriptures, in religious texts, etc. Each of 6000 entries was illustrated with quotations, examples of usage, and its source was specifi ed at the same time. The work of Peter Alekseyev contributed to the development of Russian lexicography, and to the development of Russian culture of the XVIII century. This dictionary was used and included in the fi rst six volume normative dictionary of the Russian language prepared by the Russian Academy (Dictionary of Russian Academy, 1789–1794). 
         

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Projekt rosyjskiego słownika historycznego nazw kolorów

PROJEKT ROSYJSKIEGO SŁOWNIKA HISTORYCZNEGO NAZW KOLORÓW
        Streszczenie
        Artykuł przedstawia projekt słownika historycznego nazw kolorów w języku rosyjskim, analizę problematyki związanej z metajęzykiem opisu tych nazw, przytacza przykłady artykułów hasłowych i porusza problem etnopriorytetów kolorystyki językowej.
        THE PROJECT OF HISTORICAL DICTIONARY OF THE RUSSIAN TERMS OF COLOUR
        Summary
        The article deals with project of historical dictionary of the Russian terms of colour. The language of their lexicographical discription is analysed, the examples of vocabulars are pre-sented, the terms of colour are discussed with respect to their ethnicolingual importance. 

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Kultura „jeden” w kulturze „dwa”. W kwestii opisu istoty radzieckiej kultury oficjalnej

KULTURA „JEDEN” W KULTURZE „DWA”W KWESTII OPISU ISTOTY RADZIECKIEJ KULTURY OFICJALNEJ
        Streszczenie
        Autor artykułu wskazuje, iż w określonych sytuacjach ofi cjalna kultura radziecka modelu „dwa” (a zatem, według klasyfi kacji Władimira Papiernego, statyczna kultura totalitarna o wektorze dośrodkowym) wykorzystuje znaki, emblematy i wątki, wypracowane przez kulturę „jeden” (rewolucyjną, dynamiczną, o wektorze odśrodkowym). Następuje to przede wszystkim wówczas, gdy w obrębie kultury „dwa” dokonuje się kompleksowe konstruowanie świadomości mitologicznej jej uczestników. Kultura „jeden” oferuje kulturze „dwa” gotowe schematy kosmogoniczne.
        CULTURE ‘ONE’ IN CULTURE ‘TWO’FEW QUESTIONS ABOUT THE NATURE OF SOVIET OFFICIAL CULTURE
        Summary
        The author points out in the article that in certain situations the offi cial Soviet culture, so-called model ‘two’ (i.e. according to Vladimir Paperny’s classifi cation, the static totalitarian culture, driven by centripetal forces) uses the symbols, emblems and ideas developed by culture ‘one’ (revolutionary, dynamic and driven by centrifugal forces). This takes place fi rst 

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Kryzys mentalności radzieckiej w latach 60. XX wieku

KRYZYS MENTALNOŚCI RADZIECKIEJ W LATACH 60. XX WIEKU
        Streszczenie
        Autor artykułu poejmuje próbę przedstawienia radzieckich lat sześćdziesiątych jako unikal-nej sytuacji historycznej, która powstała w rezultacie produktywnego kryzysu świadomości społecznej, ukształtowanej w czasach stalinowskich. Problem kryzysów mentalnych zostaje poddany dogłębnej analizie z punktu widzenia typologii i dynamiki historycznej tejże świa-domości. Ekzemplifi kacją produktywności „TY-świadomości”, otwartej na zmiany i zdolnej do przekształceń, mogą posłużyć m.in. takie zjawiska jak: kult przyjaźni i piosenki autorskie. Szczególnie doniosłą rolę w procesie kształtowania percepcji świata charakterystycznej dla lat sześćdziesiątych odegrały ballady Bułata Okudżawy.
        SOVIET MENTAL CRISIS OF 1960S
        Summary
        The epoch of “thaw” (1956–1968) is being analyzed in the article as the epoch of a pro-ductive mental crisis. The ‘He-conscience’ loss of its culture-forming functions doesn’t lead straight to the growth of egocentrism and compromise duplicity of 1970–1980s, but gives rise to the culture of the convergent ‘You-conscience,’ a bright example of it being Bulat Okudzhava’s poetry.

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii