rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Struktura narodowościowo-wyznaniowa Kodnia w latach 1918-1944

Artykuł opisuje stosunki narodowościowo-religijne w Kodniu w latach 1918-1944. Do chwili wybuchu drugiej wojny światowej żyli obok siebie w tej nadbużańskiej osadzie obywatele pol-scy: narodowości polskiej, rusińskiej/ukraińskiej oraz żydowskiej; będący w różnych propor-cjach katolikami i neounitami, prawosławnymi oraz wyznawcami religii mojżeszowej. W okre-sie II RP najliczniejszą grupą wyznaniową w Kodniu byli wierni Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego (rzymskokatolickiego); stanowili ponad 45% mieszkańców wsi. Zarówno wyznaw-cy Kościoła prawosławnego, jak i religii mojżeszowej stanowili w przybliżeniu po 20% ogółu mieszkańców. Najmniej liczną grupą wyznaniową (do 5%) byli neounici, wyznawcy Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-słowiańskiego. Przez cały omawiany okres ponad 10% mieszkańców Kodnia było ateistami. Historia Kodnia wiąże się z wizerunkiem Matki Boskiej Kodeńskiej i jej opiekunami zakonnikami ze zgromadzenia Misjonarzy Oblatów Maryi Niepoka-lanej (OMI). Po drugiej wojnie światowej w Kodniu zmieniła się struktura narodowościowo-wyznaniowa. Z różnych, niezależnych od siebie przyczyn, przestały istnieć bezpowrotnie dwie spośród czterech grup wyznaniowych, tj. wierni Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-słowiańskiego oraz wyznawcy religii mojżeszowej. W nowych realiach geopolitycznych (okres PRL) żyli obok siebie w Kodniu bez zatargów na tle religijnym wyznawcy Kościoła rzym-skokatolickiego i wierni Cerkwi prawosławnej.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Ekspansja habsburska w XVI wieku w świetle dzieł wybranych polskich autorów z pierwszej połowy XVII wieku

Habsburgowie dzięki korzystnej polityce dynastycznej w ciągu XVI wieku wkroczyli do grona najpotężniejszych rodów panujących Europy. O ile ekspansja w Europie Zachodniej (Bur-gundia, Niderlandy, Hiszpania i jej posiadłości: Neapol, Sycylia, Sardynia, kolonie w Nowym Świecie, północna Italia, Portugalia) udała się Habsburgom praktycznie bezproblemowo, to nie można tego powiedzieć o ekspansji w kierunku Europy Środkowej (Czechy, Węgry, Korona i Litwa). Habsburskie zdobycze w Europie Zachodniej miały władzę dziedziczną, natomiast w Europie Środkowej wspomniane państwa były monarchiami elekcyjnymi. Tą zależność po-między sposobem ekspansji a ustrojem danego państwa zauważyli także polscy autorzy z I połowy XVII wieku: Jakub Sobieski (1591-1646), Albrycht Stanisław Radziwiłł (1593-1656) oraz Stanisław Kobierzycki (ok. 1600-1665). Wszyscy trzej w swoich dziełach z perspektywy stulecia odnosili się do ekspansji habsburskiej w XVI wieku i jej głównych kierunków. O ile Radziwiłł i Sobieski piszą z pozycji kronikarza i głównie przedstawiają faktografię dotyczącą etapów ekspansji Habsburgów w poprzednim stuleciu, to Stanisław Kobierzycki stworzył bardzo cie-kawą własną konstrukcję historiograficzną, którą przedstawił w swoim dziele. Perspektywa czasowa pozwoliła autorom na przedstawienie pełnego obrazu ekspansji w omawianym przez autora okresie, wskazanie jej kierunków i przedstawienie subiektywnych ocen działań habs-burskich w poszczególnych krajach, szczególnie z naciskiem na Węgry, Czechy, Koronę i Litwę.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Organizacja terenowych struktur związków zawodowych w południowych powiatach województwa lubelskiego w latach 1944-1975

Zrzeszenie Związków Zawodowych, jako centrala związków zawodowych w PRL funkcjonująca w okresie 1944-1980, należała do kontrolowanej przez ZSRR Światowej Federacji Związków Zawodowych. Zrzeszenie Związków Zawodowych posiadało struktury terenowe o zasięgu wojewódzkim i powiatowym. Na czele struktur terenowych stało prezydium, złożone z przewodniczącego, wiceprzewodniczącego i sekretarza wybieranych przez plenum. W skład Zrzeszenia na zasadzie członkowskiej wchodziły poszczególne branżowe związki zawodowe. Podstawową jednostkę organizacyjną stanowiła zakładowa organizacja związkowa. Każdy związek zawodowy kierowany był przez zarząd główny. Na niższych szczeblach działały zarządy oddziałowe i okręgowe. Statutowe zadania, określone jako reprezentowanie interesów pracownika, ochrona jego praw, zapewnienie polepszenia warunków socjalno-bytowych, kontroli społecznej handlu w celu zabezpieczenia interesów konsumenta, były fikcją. W rzeczywistości władze związkowe realizowały politykę gospodarczą i społeczną partii komunistycznej. Organizowane współzawodnictwo pracy nie skutkowało polepszeniem sytuacji materialnej pracownika. Odpowiedzią na ten stan rzeczy były protesty robotników. Domagano się m.in. utworzenia wolnych struktur związkowych. Ostatecznie w 1980 r. w miejsce komunistycznych związków zawodowych powstał Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” oraz inne branżowe i krajowe związki zawodowe, skupione w Ogólnopolskim Porozumieniu Związków Zawodowych.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
NSZZ Solidarność w Radzyniu Podlaskim w latach 1980-1989

Ponad trzy dziesięciolecia temu, w wyniku protestów społecznych, powstała Solidarność. Czas jej narodzin, zbudzonych nadziei, doświadczeń nocy grudniowej i podjętych działań w kolejnych latach, ciągle stawia przed historykami konieczność odkrywania nie znanych dotąd kart. Solidarność formalnie pozostawała związkiem, ale jej rola dziejowa i oddziaływanie na wszystkie sfery życia daleko wykraczało poza te ramy. Doprowadziła nie tylko do przeobrażeń w Polsce, ale i w tej części Europy. To dzięki temu ruchowi kraj nasz wybił się na niepodległość, zupełnie zmieniło się nasze usytuowanie międzynarodowe. Zmienione zostały struktury wewnętrzne państwa. Za bieg wydarzeń na polskiej ziemi teraz Polacy ponoszą odpowiedzialność, niezależnie od tego, jak sobie z tym radzą. Powstała w 1980 r. Solidarność wpisała się również w dzieje społeczności lokalnych. 
Pozytywnie należy oceniać podejmowaną troskę o zachowania pamięci, tradycji, dóbr kultury w skali małych ojczyzn. Ten wyraz troski w niczym nie staje w kolizji w opowiadaniu się za zachowaniem unitarnego charakteru państwa. Te dwie przestrzenie znakomicie uzupełniają się. Znamy dzieje narodowe, ale także miejsca swoich aktywności i aspiracji życiowych. Jeżeli chcemy trwać, utrzymywać swoją tożsamość, musimy reaktywować nośniki tradycji i idei państwa. Pamięć o wysiłku dekady lat osiemdziesiątych jest jednym z elementów owej troski. W tę przestrzeń należy wpisać podejmowany wysiłek badawczy, w tym szkicu ukazujący wysiłek ludzi związanych z ruchem Solidarności w Radzyniu Podlaskim, społeczności, która ma swój udział w procesie wybijania się Polski na niepodległość, a dzisiaj upomina się o zachowanie pełnego dziedzictwa historycznego.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Rozwój szpitalnictwa i opieki społecznej w dekanacie węgrowskim w XVII i XVIII wieku

Celem artykułu jest przedstawienie procesów genezy formowania się sieci szpitali parafialnych na obszarze dekanatu węgrowskiego, ukazanie aspektów związanych z ich  funkcjonowaniem oraz próba zestawienia czynników wpływających na rozwój tych placówek. Praca zawiera ogólną charakterystykę dekanatu węgrowskiego. W artykule zestawiono dane na temat fundatorów i lokalizacji szpitali. Następnie podjęto próbę ukazania przyczyn zakładania szpitali parafialnych. W tekście znalazły się również zagadnienia związane z obowiązkami pensjonariuszy szpitali, ich liczebnością, jak i warunkami panującymi w przytułkach. W artykule przedstawiono metody pozyskiwania dochodów przez ubogich mieszkańców szpitali.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Literatura homiletyczna w zbiorach biblioteki franciszkanów-reformatów w Węgrowie w świetle Rejestru najnowiej ułożonych książek… z 1854 roku

Zgromadzenie franciszkanów-reformatów odegrało ważną rolę w ewangelizacji mieszkańców Węgrowa i okolic. Bliski ich kontakt z miejscową ludnością, proste ludowe kaznodziejstwo i wyrozumiałość w konfesjonale zjednało zakonowi ogólną sympatię i życzliwość mieszkańców. Podczas swojej niemalże 200 letniej obecności w Węgrowie zakonnicy zgromadzili zasobną bibliotekę, wyposażaną systematycznie w odpowiednią literaturę mi. w literaturę homilityczną. Można powiedzieć, że biblioteka węgrowskiego konwentu pełniła funkcję biblioteki fachowej traktowanej jako baza naukowa i warsztat pracy. Omawiany w artykule Rejestr najnowiej ułożonych książek … z 1854 r. świadczy o bogatym życiu intelektualnym i warsztacie pracy zakonników. Mimo fragmentarycznych źródeł można udokumentować wkład konwentu w dziedzinie szerzenia oświaty , kultury i słowa głoszonego w języku polskim.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
„Kronika pałacowa Zamoyskich z Adampola” ks. Romana Soszyńskiego z 1970 roku

Zamoyscy są jednym z najznamienitszych rodów szlacheckich, jakie miała Polska w swojej historii. Swoimi początkami sięga XII wieku. Twórcą Ordynacji był Jan Zamoyski, pierwszy ordynat, który założył Ordynację w 1589 r. i potwierdzoną w tym samym roku na sejmie. Dobra włodawskie stały się częścią pokaźnego majątku Zamoyskich pod koniec XVIII w. w wyniku małżeństwa Zofii z Czartoryskich z Stanisławem Kostką Zamoyskim. Od 1837 r. można mówić o włodawskiej gałęzi rodu Zamoyskich. Siedziba latyfundium znajdowała się w Różance na północ od Włodawy, gdzie istniał XVIII w. pałac będący własnością poprzednich właścicieli dóbr. Zniszczony podczas I Wojny Światowej, nigdy nieodbudowany. Zamoyscy chcąc mieć kontakt z dobrami i móc nimi administrować wznieśli nową siedzibę w zachodniej części dóbr, a nieodległym Adampolu. Pałac o charakterze klasycystycznym, powstał w latach 1923-1927 według projektu Jana Koszyc-Witkiewicza. Tutaj w nowej siedzibie rodu, na czele z właścicielem hr. Konstantym, Zamoyscy prowadzili spokojne życie do wybuchu II Wojny Światowej.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Kadra kierownicza radzyńskiej Komendy Powiatowej Milicji Obywatelskiej w latach 1944-1946

Celem artykułu jest odtworzenie kadry kierowniczej radzyńskiej Komendy Powiatowej MO w pierwszym okresie jej organizacji i funkcjonowania. Analiza tego zagadnienia, jako jednego z elementów składowych procesu przejmowania przez komunistów władzy, ma w ocenie autora podstawowe znaczenie w zrozumieniu mechanizmów jej tworzenia na terenie omawianego powiatu.
 Tworzenie w lipcu 1944 r. MO przez członków lokalnych struktur komunistycznych (AL / PPR) oraz osób z nimi sympatyzujących nie było oparte na gotowej koncepcji jej znaczenia i roli w komunistycznych założeniach ustrojowych państwa. W takiej sytuacji nowa formacja była traktowana jako organ porządkowy powstający równolegle do rad narodowych.
Przyjęte w artykule ramy chronologiczne stanowią jeden z najbardziej dynamicznych okresów tworzenia się radzyńskiej komendy MO. Datę początkową stanowi moment opuszczenia powiatu przez administrację niemiecką. Cenzurę kończącą jest rok 1946 r., kiedy to grudniowe raporty Komendy Powiatowej informują, iż na skutek podejmowanych reorganizacji usunięto z szeregów MO zdecydowaną większość funkcjonariuszy politycznie i moralnie nieodpowiadających przyjętym wymaganiom, formując jej skład zgodnie z założeniami pożądanym przez nową władzę.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Szczepienia ochronne przeciw ospie w powiecie radzyńskim w świetle prac Zygmunta Michałowskiego na tle działań prewencyjnych prowadzonych w Królestwie Polskim na przełomie XIX i XX wieku

Celem artykułu jest przedstawienie działań podjętych przez lekarza powiatu radzyńskiego guberni siedleckiej Zygmunta Michałowskiego w celu zwiększania ilość szczepień przeciw ospie na podległym mu terenie. Pod koniec XIX wieku ospa była nadal niezwykle groźną chorobą i mimo istnienia skutecznej przeciw niej ochronie, w dalszym ciągu co kilka lat wybuchały lokalne jej epidemie. Szansą pokonanie choroby było upowszechnienie szczepień. Doktor Michałowski wprowadził kilka rozwiązań, które pozwoliły na zwiększenie liczby  szczepionych mieszkańców powiatu. Udało mu się zlikwidować największy problem jakim było obciążenie pacjentów kosztami szczepienia, a  dzięki jego rozwiązaniom szczepienia stały się bezpłatne. Powiat radzyński należał wówczas do grupy powiatów Królestwa Polskiego z najwyższym procentem szczepionych mieszkańców.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Województwo bialskopodlaskie w latach 1975-1998

Województwo bialskopodlaskie powstało w 1975 r. w wyniku reformy administracji terenowej przeprowadzonej przez Piotra Jaroszewicza. Reforma zakładała m.in. likwidację dotychczasowego trójstopniowego podziału kraju, zastępując go dwustopniowym. Likwidacji uległ szczebel powiatowy, w miejsce dotychczasowych 17 województw utworzono 49. Wśród nowych województw znalazło się województwo bialskopodlaskie o powierzchni 5 353 km2 . Położone było w środkowo-wschodniej Polsce. W jego skład weszły miasta: Biała Podlaska, Międzyrzec Podlaski, Łosice, Radzyń Podlaski, Terespol. Lata 1975-1998 to czas kiedy obszar włączony w granice województwa otrzymał szansę na dynamiczny rozwój, a mieszkańcy byli świadkami i uczestnikami przełomowych wydarzeń w historii Polski: narodziny ruchu „ Solidarność”, obalenie komunizmu, pierwsze lata gospodarki wolno-rynkowej. Kres województwu bialskopodlaskiemu dała kolejna reforma administracji przeprowadzona przez rząd premiera Jerzego Buzka. Z dniem 1 stycznia 1999 r. przeważająca część województwa bialskopodlaskiego znalazł się w granicach województwa lubelskiego.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Kadra kierownicza Komendy Powiatowej Milicji Obywatelskiej w Białej Podlaskiej w pierwszym roku jej funkcjonowania (sierpień 1944 – sierpień 1945)

Tworzenie w lipcu 1944 r. struktur Milicji Obywatelskiej w poszczególnych powiatach Lubelszczyzny było jednym z elementów instalacji władzy komunistycznej na terenie Polski. Od pierwszych dni tego procesu najistotniejszą kwestią pozostawała sprawa właściwego doboru – z punktu interesów PPR – kadry tej formacji. Analizując kwestie personalne bialskiej komendy w pierwszym roku jej funkcjonowania, widać wyraźnie, iż jednym z najistotniejszych wyznaczników jej działania był problem należytego przygotowania fachowego oraz właściwej weryfikacji kandydatów pod względem ich zapatrywań politycznych. Konsekwencją odbiegającego od pożądanego przez komunistów składu personalnego MO, była duża fluktuacja kadr zarówno w obrębie samej komendy powiatowej, jak i poza nią, wynikająca bezpośrednio z założeń przyjętych przez KC PPR. Należy zauważyć, iż tylko w tym okresie komenda miała 4 komendantów, z których żaden nie dysponował odpowiednim doświadczeniem i przygotowaniem do wykonywanych obowiązków. Ta sama kwestia odnosiła się do całości kadry, co przy braku jasno sprecyzowanych podstaw prawnych funkcjonowania MO oraz skali i intensywności działań podziemia niepodległościowego miała zasadniczy wpływ na funkcjonowanie bialskiej Komendy Powiatowej w analizowanym okresie.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Wpływ utworzenia zakładu karnego na poczucie bezpieczeństwa okolicznych mieszkańców na przykładzie Zabłocia w powiecie bialskim

Celem artykułu jest identyfikacja zagrożeń bezpieczeństwa mieszkańców Zabłocia w kontekście zlokalizowania tam jednostki penitencjarnej w 2012 roku. Głównym problem badawczym była próba odpowiedzi na pytanie czy mieszkańcy Zabłocia czują się bezpiecznie po utworzeniu w ich miejscowości jednostki penitencjarnej? Realizując temat przeprowadzono ankietę statystyczną, która miała pomóc w realizacji kolejnych szczegółowych problemach badawczych mieszczących się w pytaniach: Które miejsca są najmniej bezpieczne w Zabłociu? Jakich zagrożeń obawiają się mieszkańcy? Co jest podstawą oceny stanu bezpieczeństwa? Jakie jest podejście mieszkańców do umiejscowienia zakładu karnego?

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Plany polityczne Chruszczowa w sprawie włączenia części powiatu radzyńskiego do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej

W 1939 r., po zajęciu przez wojska sowieckie Kresów Wschodnich rozpoczęły się negocjacje polityczne co do granic wschodnich Polski. W 1944 r. centralne władze Ukrainy występowały wielokrotnie do Józefa Stalina, by ten zezwolił na utworzenie obwodu chełmskiego z centrum w Chełmie, w ramach Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Według dokumentów przygotowanych przez Nikitę Chruszczowa, w skład nowego obwodu miały wejść: część powiatu bialskopodlaskiego, powiat włodawski, część powiatu lubartowskiego, powiat chełmski, wschodnia część powiatu krasnostawskiego, powiat hrubieszowski, część powiatu sokalskiego, powiat tomaszowski, większa część powiatu zamojskiego, części powiatów: biłgorajskiego, jarosławskiego, przeworskiego i niżańskiego, a także część powiatu radzyńskiego z miejscowościami: Przewłoka, obecnie w gminie Parczew, pow. parczewskim; Kolano, Gęś, Jabłoń, (na przełomie XIX i XX w. własność Zamojski); Paszenki, Kudry,  Dawidy, wszystkie miejscowości z gminy Jabłoń, Radcze, gmina Milanów, Brzozowy Kąt, gmina Komarówka Podlaska, Rudzieniec, gmina Milanów, Czeberaki, gmina Milanów, Korona, gmina Dębowa Kłoda, Wiski, gmina Komarówka Podlaska i Zaniówka, gmina Milanów. Obwód chełmski o powierzchni 12.310 km2, miało zamieszkiwać 797.039 osób. Pozytywne stanowisko do ukraińskiej propozycji prezentowali przedstawiciele Związku Patriotów Polskich, w tym Michał Rola-Żymierski. Niepewny okres zakończył się w 1948 r. wraz z podpisaniem protokołu o przejęciu ochrony polskiej granicy wschodniej przez Wojsko Polskie.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Reaktywacja parafii ruskiej w Żernikach w drugiej połowie XVII wieku

W referacie opisane są okoliczności reaktywowania parafii ruskiej w Żernikach pod koniec  XVII wieku. Żerniki badanego okresu były wsią połozona w powiecie bełskim, na terenach objętych granicami dwóch kościelnych jednostek różnych wyznań: eparchii prawosławnej (od 1596 r. unickiej) oraz diecezji rzymskokatolickiej.
Pierwsza wzmianka o drewnianej cerkwi w Żernikach znajduje się w rejestrze poborowym z 1562 r, Kolejna informacja źródłowa z 1573 r. I pokazuje parafię w stanie upadku. W kolejnych źródłach podatkowych, aż do 1662 r. ani świątynia, ani pop w Żernikach nie widnieją. 
Parafię ruską w Żernikach reaktywował 14 listopada 1694 r, jeden z właścicieli wsi Paweł Zbychalski z żoną Krystyną. Fundator ze swoich włości wydzielił grunt pod budowę przyszłej świątyni i nadał uposażenie kapłanowi. Zwiększenie uposażenia parocha w kolejnych latach nastąpiło za sprawą darowizn dokonanych przez kolejnych właścicieli wsi Jana Żulińskiego oraz Stanisław Józefa Ochockiego i Franciszka Dąbrowy.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Obchody świąt oraz uroczystości pułkowych i państwowych w garnizonie Siedlce 1918-1939

W okresie międzywojennym na terenie Siedlec funkcjonował garnizon Wojska Polskiego, który był największy na Południowym Podlasiu (liczył ok. 2000 żołnierzy). Obecność żołnierzy 9 Dywizji Piechoty w mieście powodowała powstawanie trwałych i silnych związków wojska z miejscowym społeczeństwem, kształtujących się na wielu różnych płaszczyznach. Jedną z nich, która w sposób istotny wpływała na rozwój świadomości narodowej miejscowej ludności, były uroczyste obchody świąt państwowych, narodowych i pułkowych, podczas których organizowano uroczyste przemarsze wojska z orkiestrą, defilady, zawody sportowe, akademie i zabawy taneczne. Dowódcy garnizonu zapraszali delegacje Siedlczan na wszelkie uroczystości, jakie były obchodzone w oddziałach. 
W II Rzeczypospolitej najważniejszymi świętami narodowymi były rocznice: uchwalenia Konstytucji 3 Maja w 1791 roku oraz odzyskania niepodległości 11 listopada 1918 r. Kolejnymi ważnymi świętami państwowymi były przypadające na 19 marca imieniny Józefa oraz święto żołnierza obchodzone corocznie 15 sierpnia. Nie zapominano oczywiście i o innych uroczystościach, jak np. obchodach kolejnych rocznic powstania pułków, czy powstań narodowych.
Obchody świąt wojskowych i państwowych odgrywały więc bardzo dużą rolę w patriotyczno-obywatelskim wychowaniu żołnierzy garnizonu Siedlce, ale także cywilnych mieszkańców miasta. Szczególne znaczenie uroczystości te miały w 1939 roku, wobec narastającego zagrożenia atakiem ze strony hitlerowskich Niemiec.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Próba odtworzenia rozplanowania przestrzennego wczesnośredniowiecznego Wawelu i Okołu w Krakowie. Studium archeologiczne

Problemy badawcze wczesnośredniowiecznego ośrodka osadniczego w Krakowie obejmują wielorakie zagadnienia. Angażują się w nie naukowcy z takich dziedzin jak archeologia, historia, historia sztuki, architektura, geologia czy urbanistyka.  
Głównym zamierzeniem artykułu jest przedstawienie najnowszych poglądów dotyczących zasadniczych kwestii nt. układu przestrzennego grodu na wzgórzu wawelskim oraz podgrodzia na Okole. Poglądy te poparte są przede wszystkim badaniami archeologicznymi, które prowadzi się w Krakowie od zgoła 130 lat. W pierwszym rzędzie poruszono kwestię obwałowań obu stanowisk. Główny człon krakowskiego ośrodka, tj. gród, otoczono potężnymi fortyfikacjami ziemno-drewnianymi. Wały te stanowiły zamknięty układ na całym obwodzie wzgórza. Podobne wały, przylegające bezpośrednio do północno-wschodnich stoków Wawelu, posiadało także podgrodzie. Dalszą część pracy poświęcono rozplanowaniu zabudowy kamiennej i drewnianej. 
Kamienna zabudowa była jednym z najważniejszych elementów układu przestrzennego Krakowa. Kolejnymi było rozplanowanie sieci komunikacyjnych i bram, a także targ i cmentarzyska przykościelne. Wawel mógł posiadać 3 bramy: południową, zachodnią oraz północno-wschodnią (jedyną otwierającą się na wnętrze Okołu), podobnie jak podgrodzie, z bramami: północną, południową i zachodnią. Cmentarzyska funkcjonowały przy kościele św. Gereona, św. Michała i przy romańskiej rotundzie w południowej części grodu oraz przy kościele św. Andrzeja i Marcina na podgrodziu. Kwestią ostatnią jest identyfikacja targu. Funkcjonował on zapewne w centralnej części Okołu.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Dzieje parafii unickiej w Pienianach

Praca przedstawia funkcjonowanie parafii unickiej pw. Najświętszej Panny Marii Różańcowej w Pienianach od jej utworzenia do likwidacji unii w 1875 r.
Na wstępie artykułu określono położenie geograficzne parafii, jej wielkość i miejsce w strukturach organizacyjnych kościoła. Analizując protokoły powizytacyjne biskupów chełmskich oraz wykazy statystyczne, przedstawiono wygląd świątyni parafialnej i filialnych oraz ich wyposażenie. W miarę możliwości przedstawiono wygląd plebanii i budynków ekonomicznych. Odtworzono listę 12 duchownych i określono beneficjum cerkiewne. W dalszej części określono liczbę wiernych, a także przedstawiono liczbę parafian przystępujących do sakramentów.

Czasopismo: Radzyński Rocznik Humanistyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce