rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Nie tylko do czytania: Váchalowska gra z ideą pięknej książki

Josef Váchal (1884–1969) – grafik, malarz i pisarz, przede wszystkim zaś drzeworytnik – uchodził za outsidera (i w swoim czasie „wielkiego nieobecnego”) kultury czeskiej XX wieku. Choć wyliczenie wszystkich dziedzin, w których działał ten ekscentryczny „poliartysta”, jest prawie niemożliwe, w centrum jego zainteresowań pozostawała idea książki w całości (od tekstu po introligatorstwo) wykonanej przez jednego artystę. Większość badaczy zajmujących się twórczością książkową Váchala podkreśla jej związki z secesyjnym uniwersalizmem, koncepcją Gesamtkunstwerk Wagnera i koncepcją pięknej książki. Stylizacyjne ambicje tego ekscentrycznego grafika znalazły najpełniejsze odzwierciedlenie w jego imponująco bogatej (kilkadziesiąt tytułów) i bardzo różnorodnej praktyce księgarskiej. Oprócz własnych traktatów okultystycznych i ksylograficznych prze-pisywanych ezoterycznych lub heretyckich „tajemnych” druków sprzed wieków publikował także dzieła eseistyczne, poetyckie i powieściowe, opatrując je ilustracjami, a raczej uzupełniając znaczenia nadawane przez teksty sensami generowanymi przez obraz, zamieniając książki w przedmioty wielopłaszczyznowego intersemiotycznego odbioru.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Filmowość języka poetyckiego Czesława Miłosza

Artykuł rozwija tezę o filmowości wczesnej poezji Czesława Miłosza, przedstawia jej przesłanki na tle nowatorskich prądów epoki, omawia zastosowanie pojęć języka filmu jako adekwatnych wobec synekdochicznej techniki obrazowania noblisty. Prezentuje ją jako algorytm strukturalny świata poetyckiej wielogłosowości. Ukazuje związek etyki, filozofii, teologii z obrazowaniem wiersza. Dowodzi, że rozwój techniki synekdochiczno-filmowej – od figuratywności do płynności w obrębie ujęcia – związany był z równoważeniem gnostyckiej awersji poety wobec rzeczywistości ciała i materii. Równowaga poczucia grozy istnienia i jego afirmacji sprzyjała tworzeniu płynnych serii: partes pro toto powstałych ze spotkania nazwy i rzeczy darzonej respektem, z akceptacji bytów, które same w sobie są transcendentne. Autor artykułu stwierdza, że poprzez porównanie języka poezji z językiem filmu możliwe stało się ukazanie poetyckości wierszy Miłosza.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Patriotka wielu ojczyzn, mediatorka, translaborantka. O Julii Dickstein-Wieleżyńskiej i jej życiu z przekładem

Julia Dickstein-Wieleżyńska (1881–1943) – historyczka literatury i filozofii, poetka, publicystka, działaczka społeczna i edukacyjna, a także tłumaczka literatury pięknej i naukowej z wielu języków – jest postacią wciąż niedostatecznie docenioną w badaniach literackich. Niniejszy artykuł skupia się na działalności Dicksteinówny jako mediatorki transkulturowej i tłumaczki oraz na umiejscowieniu przekładu na tle jej rozlicznych zainteresowań i dokonań. Niepublikowana korespondencja tłumaczki z Raffaelem Pettazzonim (1883–1959), antropologiem i historykiem religii, pozwala na zobaczenie jej aktywności przekładowej w perspektywie osobistej i socjologicznej, poprzez pryzmat sprawczości i współpracy (translaboration; Alfer 2017) różnych agentów translatorskiego procesu. Ukazuje też ograniczenia, jakie napotykała intelektualistka w świecie literackim i naukowym pierwszej połowy XX wieku.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Sygnatury surrealistyczne Bogdana Bogdanovicia

Celem artykułu jest przybliżenie relacji tekstu literackiego i architektury w twórczości Bogdana Bogdanovicia, serbskiego architekta, pisarza, polityka i opozycjonisty. Autorka koncentruje się na surrealistycznych inspiracjach i wpływach, które przenikają jego twórczość, tj. słynne upamiętnienia wydarzeń drugiej wojny światowej, szkice, eseje o architekturze i polityce oraz narracje autobiograficzne. Uwzględniając estetyczne i ideologiczne aspekty surrealistycznych sygnatur wpisanych w jego prace, autorka definiuje je jako subwersywną strategię wymierzoną w dyskurs komunistyczny ówczesnej Jugosławii, jak i w architektoniczny dyskurs powojennego modernizmu.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Król Maciuś Pierwszy, czyli polska powieść dla dzieci najczęściej tłumaczona na język angielski

Artykuł jest próbą przybliżenia czytelnikowi historii polskiej powieści dla dzieci, która doczekała się największej liczby angielskich przekładów. Jest to próba wyjaśnienia, za pomocą nieomawianych wcześniej przykładów, w jaki sposób tłumacze Korczaka potraktowali tekst Króla Maciusia Pierwszego w przekładzie, stosując odmienne strategie tłumaczeniowe. Badany materiał zasługuje na uwagę nie tylko ze względu na to, że pozostawał dotąd jedną z „białych plam” polskiego przekładoznawstwa, ale również dlatego że każdy ze wspomnianych tłumaczy zaakcentował inne pokłady znaczeniowe oryginału, modyfikując go pod względem stylu, organizacji językowej oraz odniesień kulturowych.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Kisch i Pruszyński: o korzyściach i ograniczeniach perspektywy porównawczej w badaniach nad reportażem

Reportaż cieszył się dużą popularnością w międzywojennej Europie. Niektórzy reportażyści wywarli znaczący wpływ na rozwój gatunku i zyskali status międzynarodowych
celebrytów, jak Egon Erwin Kisch. Inni, mimo niewątpliwego talentu i świetnego warsztatu, rozpoznawalni są jedynie w swoich krajach, i do tej drugiej grupy należy Ksawery Pruszyński. Artykuł analizuje (niekiedy uderzające) podobieństwa oraz różnice między biografiami i wybranymi tekstami obu autorów. Kisch i Pruszyński nigdy się nie spotkali, są jednak powody, dla których warto podjąć się przeprowadzenia analizy porównawczej. W artykule omówiono ewolucję ich postaw wobec Rosji, uwypuklono miejsca wspólne ich reportaży, zwłaszcza geopolityczne miejsca zapalne ówczesnej Europy, a także pewne zbieżności w zakresie stylu. Artykuł stawia także pytanie, czy Pruszyński mógł słyszeć o Kischu, i rozważa możliwe powody braku zarówno polemicznych, jak i afirmatywnych odniesień do Kischa w wypowiedziach polskiego reportażysty.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Świat w ekfrazach odpominany

Artykuł zawiera analizę istotnych kulturowych i literackich wątków podjętych w książce Kolce Grünewalda. Nie tylko o ekfrazach autorstwa Katarzyny Szewczyk-Haake. Główny cel recenzji to przedstawienie najważniejszych kategorii teoretycznych konstytutywnych dla obszaru badawczego, w obrębie którego Szewczyk-Haake prowadzi swoje poszukiwania, przede wszystkim wielopoziomowych relacji między literaturą a sztukami plastycznymi. Rozpoznania prowadzone w ramach założeń metodologicznych obranych przez badaczkę prowadzą do wniosku, że interpretacja ekfraz we współczesnej poezji nie powinna ograniczać się do analizowania ich estetycznych funkcji, lecz stawać się poszukiwaniem ich wymiaru etycznego oraz sensów egzystencjalnych.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Wizualizacja litanii w poezji konkretnej: Gomringer, Jandl, Bocian

W artykule przywołane zostają dzieła poezji konkretnej w języku polskim i niemieckim, które spełniają jednocześnie dwa kryteria: 1) łączą sztukę słowa i sztukę obrazu oraz 2) ze względu na sposób operowania powtarzalnością dają się rozpatrywać jako litanie. Pada pytanie, czy w tych utworach respektowana jest ta sama wizja czasoprzestrzeni, jaka obowiązywała w litaniach średniowiecznych. Analiza relacji intersemiotycznych między językowym i wizualnym aspektem badanych dzieł wskazuje na zasadniczą różnicę między polską i niemieckojęzyczną poezją konkretną w zakresie dostępu do gatunkowego obrazu świata litanii.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Inna polityka pamięci

Recenzowana w artykule książka, Perceptions of Society in Communist Europe. Regime Archives and Popular Opinion, została napisana w ramach długoterminowego grantu, kierowanego przez Muriel Blaive, redaktorkę naukową publikacji. Zawiera analizę porównawczą historii komunizmu w Czechosłowacji oraz – w mniejszym zakresie – w innych krajach bloku wschodniego: pojedyncze artykuły dotyczą Polski, Węgier, Rumunii, Bułgarii i NRD. Uzupełnia stan badań nad komunizmem analizowanym z perspektywy transnarodowej i pomaga zrozumieć doświadczenie, które było udziałem kilku generacji Europejczyków. Autorka szkicu podkreśla wysoki poziom publikacji i jej nowatorstwo w zakresie oparcia naukowego wnioskowania na doświadczeniach potocznych obywateli bloku wschodniego.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
„Odzyskiwanie” – maska kolonizacji

Artykuł nawiązuje do monografii Arkadiusza Kalina Mit Ziem Odzyskanych w literaturze. Postkolonialny przypadek Ziemi Lubuskiej, poświęconej problematyce kulturowej mitu politycznego Ziem Odzyskanych i jego reprezentacji w twórczości literackiej. Ukazywanie (ale też ukrywanie) procesów kolonizacyjnych odnoszących się do Ziem Odzyskanych w narracji tworzonej zgodnie z ideologicznymi celami polityki historycznej początków Polski Ludowej wywierało istotny wpływ na kształtowanie postaw społecznych w państwie. Po II wojnie światowej mit Ziem Odzyskanych stał się oficjalną narracją funkcjonującą w wielu wariantach lokalnych, które rozmaicie rozkładały akcenty związane z praktyką „repolonizacji”. Wskazany przez Kalina przykład Ziemi Lubuskiej, do którego bynajmniej nie ogranicza on swoich badań, reprezentuje fundamentalne założenia politycznego mitu Ziem Odzyskanych i znakomicie ukazuje polską praktykę kolonizacyjną po roku 1945. Zajęcie terenów leżących w ujściu Warty i w środkowym biegu Odry, których „polskość” łatwo podważyć, wymagało karkołomnych wysiłków w celu ukrycia kolonizacji terytorialnej, gospodarczej i społecznej. Szczególnie ciekawa jest kwestia kolonizacji kulturowej – procesu budowy świadomości polskości tego regionu, którego celem było wyparcie siedmiuset lat niemieckiej historii tych ziem. Obserwacje Kalina pozwalają na zdiagnozowanie roli, jaką w praktyce mentalnego „odzyskiwania” odgrywała literatura. Autor tworzy ciekawy i wyczerpujący wywód, traktując mit Ziem Odzyskanych jako projekt kolonizacyjny, stworzony na długo przed wybuchem II wojny światowej w tzw. myśli zachodniej. Chociaż nazwa ta była oficjalnie używana po drugiej wojnie światowej do początku lat pięćdziesiątych XX wieku, zakorzeniona w świadomości społecznej funkcjonowała do końca lat osiemdziesiątych, powracając do dzisiaj.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Jak narysować pamięć? Zagłada w polskich ilustrowanych książkach dla dzieci

W artykule poddano analizie ilustracje w książkach dla dzieci dotyczących Zagłady. Wśród omówionych pozycji dominują ilustracje realistyczne, często stylizowane na dziecięce rysunki lub fotografie. Nie tylko stanowią one konkretyzację czy interpretację tekstu literackiego, ale wchodzą z nim w dialog, umożliwiając wielowymiarowość odczytań. Do najważniejszych motywów powtarzających się w wielu ilustracjach należą: poszukiwanie kryjówki, ucieczka, doświadczenie głodu oraz obawa przed osamotnieniem, szczególnie przed utratą mamy. Ilustracje nie ukazują jednak sytuacji szczególnie drastycznych, poprzestając na sugestiach i otwierając pole do interpretacji. Dominuje w nich pragnienie upamiętnienia ofiar Holokaustu i przeniesienie indywidualnych wspomnień świadków do pamięci zbiorowej oraz budowanie postpamięci możliwe dzięki snuciu opowieści i dokumentowaniu ich ilustracjami.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Od inter- do trans-: ciemne źródła sztuki Erny Rosenstein

W artykule przebadano operacyjność pojęcia przekładu intersemiotycznego w poezji pozagładowej Erny Rosenstein. Wzięto pod uwagę zarówno semiotyczny rodowód pojęcia, jak i jego podatność na uzupełnienia, modyfikacje i redefinicje. Ostatecznie w oparciu o teorię macierzy Brachy L. Ettinger zaproponowano zastąpienie przekładu intersemiotycznego kategorią transkryptum. Okazało się ono konceptem jak gdyby zaprojektowanym „oddolnie” przez sztukę i poezję ocalałej z Zagłady Rosenstein, dobrze oddającym ich wspólne związki, interferencje, wpływy. Do analizy wykorzystano wiersze i rysunki tuszem zawarte w książce poetyckiej Wszystkie ścieżki z 1978 roku oraz inne rysunki opublikowane w monografii Doroty Jareckiej i Barbary Piwowarskiej Erna Rosenstein. Mogę powtarzać tylko nieświadome / I can repeat only unconsciously (2014). Analiza ujawniła, że źródłem wielu dzieł artystki jest zapamiętany obraz śmierci rodziców zamordowanych przez szmalcownika w 1942 roku. Okazało się także, że artystka szuka sposobności, aby jednocześnie go ukryć i pokazać, w związku z czym na poziomie filozoficznym sięga po rozwiązania przypominające wspomniany koncept Ettinger, a na poziomie formalnym tworzy anamorfozy.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Kropka nad „e”. Porządkowanie literatury cyfrowej

Książka Elżbiety Winieckiej Poszerzanie pola literackiego. Studia o literackości w internecie stanowi ważne podsumowanie teorii i praktyki ostatnich dwóch dekad rozwoju literatury polskiej w przestrzeni cyfrowej oraz przekonującą próbę wprowadzenia tych doświadczeń w pole dyskusji nad literaturą w ogóle. To zadanie autorka wykonuje wzorowo, niosąc literaturoznawcom dobrą wiadomość: cyfrowy świat przynosi im bowiem nowe zadania i nowe obszary badań. W recenzji zwraca się także uwagę na edukacyjny charakter publikacji oraz ciekawą propozycję poszerzenia samego pola literatury elektronicznej o zjawiska rzadziej omawiane (aktywizm, literackie platformy społecznościowe) oraz o formy niecyfrowe, ale odnoszące się do społeczno-kulturowych efektów cyfrowej kultury i komunikacji.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Opisać nieprzedstawione. Malarstwo holenderskie w antyobrazach Miodraga Pavlovicia

W twórczości zmarłego w 2014 roku poety serbskiego Miodraga Pavlovicia refleksja nad sztuką wiąże się z zagadnieniem związków przeszłości i współczesności oraz rolą, jaką odgrywa w niej wschodnia i zachodnia tradycja kulturowa jako element budowy tożsamości (losów) Bałkanów. Wkraczając w obszar niemal całkowicie pomijany przez interpretatorów dzieł wybitnego twórcy, Miodraga Pavlovicia, określanego przez krytyków mianem „eliotowskiej figury” literatury serbskiej, przedstawiam przyczyny jego zainteresowania pracami siedemnastowiecznego malarstwa holenderskiego, wyjaśniam strategie ich przekładów na język poezji oraz omawiam zagadnienie obecności (śladów) człowieka w dziele sztuki. Kluczem interpretacyjnym tego badawczego przedsięwzięcia jest wykorzystywane przez serbskiego poetę pojęcie antyobrazu, będące wyrazem wymierzonej w dogmatyzm estetyki oporu opartej na przekonaniu, że sztuka stanowi narzędzie umożliwiające człowiekowi samopoznanie.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Rembrandt i samotność Chrystusa: *** [Tak jak męczennik światłocienia – Rembrandt…] Osipa Mandelsztama i Ewangelia także jako arcydzieło literatury Aleksandra Wata

W artykule staram się opisać pomijane dotychczas przez badaczy relacje między tekstami a postaciami pojawiającymi się na płótnach Rembrandta. Interesuje mnie związek pomiędzy wierszem Mandelsztama *** [Tak jak męczennik światłocienia – Rembrandt…], szkicem Wata Ewangelia także jako arcydzieło literatury a Rembrandtowskim wyobrażeniem Chrystusa oraz – co istotne w przypadku Wata – batawskiego wodza, Claudiusa Civilisa. Przykłady utworów Mandelsztama oraz Wata pokazują, że dzieło Rembrandta nie tylko może posłużyć do wyrażania osobistych lęków, ale pozwala też uporządkować relacje między jednostką a historią – staje się zatem wyzwaniem nie tylko estetycznym, ale i egzystencjalnym. Dowodzę także, iż twórczość Mandelsztama i Wata, tak silnie powiązana z tragicznym losem tych poetów, znalazła swoją kulminację w ich śmierci.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Nikifor i „Genko-wariat”. Wgląd w ekfrastyczne transgresje polsko-bułgarskie

Przedmiotem artykułu są ekfrastyczne reprezentacje postaci i malarstwa Epifaniusza Drowniaka oraz Genko Ivana Genkova (nazywanego „Genką-wariatem”), funkcjonujące w rejestrach literackich, krytycznych i publicystycznych. Rewelatorska twórczość, traumatyczne biografie obu artystów posiadają potencjał legendotwórczy; byli oni podobnie stygmatyzowani, wykluczani przez swoją odmienność. W ustrojowych warunkach powojennych Polski i Bułgarii podlegali licznym deprecjacjom jako kłopotliwi politycznie Łemko i dysydent, podczas gdy ich obrazy uchodziły za paszporty tych krajów do światowej sztuki. Ekfrastyczne i hypotypiczne uobecnienia malarstwa, osobowości („sur une idée du tableau”, „sur une image de l’artiste”) Nikifora i Genkova są w artykule podstawą analizy porównawczej i interpretacji m. in. w aspektach wykluczenia, transgresji, performansu.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Zmiany poziomu rozwoju gminnej infrastruktury technicznej w województwie wielkopolskim

W opracowaniu przedstawiono zmiany w zakresie poziomu rozwoju gminnej
infrastruktury technicznej w województwie wielkopolskim w 2012 roku w relacji do 2004
roku. W badaniu poziomu analizowanego zjawiska posłużono się jedną z taksonomicznych
metod – syntetycznym miernikiem rozwoju Hellwiga, a do porównania klasyfikacji
w 2004 i 2012 roku posłużyła tablica wielodzielna i obliczona statystyka X2.

Czasopismo: Journal of Agribusiness and Rural Development
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Dywersyfikacja a wysokość dochodów własnych bieżących w powiatach grodzkich i ziemskich

Przedmiot badań: Jednostki samorządu terytorialnego w swojej działalności realizują politykę dochodową, którą obserwować należy pod kątem efektywniejszego wykorzystywania niepodatkowych źródeł dochodów, takich jak opłaty czy dochody z majątku, lub wprowadzania nowych. W samorządach można w związku z tym zaobserwować efekt dywersyfikacji dochodów.
Cel badawczy: Celem badania było określenie siły wpływu dywersyfikacji, z uwzględnieniem innych czynników ekonomicznych, na wysokość dochodów własnych bieżących per capita w powiatach ziemskich i grodzkich w Polsce.
Metoda badawcza: By zrealizować cel wykorzystano analizę panelową, odrębnie dla wszystkich powiatów ziemskich i grodzkich. Estymacji wyników dokonano przy wykorzystaniu dwóch metod: metody najmniejszych kwadratów oraz analizy panelowej o ustalonych efektach. Dywersyfikacja dochodów własnych bieżących mierzona była z pomocą wskaźnika indeks Hirsha-Herfindahla.
Wyniki: Przeprowadzone badanie potwierdza hipotezę o ujemnej zależności dochodów własnych bieżących per capita od indeksu HHI, tj. wraz ze wzrostem stopnia dywersyfikacji dochodów własnych bieżących ich wysokość per capita wzrasta. Wzrost ten wynosi 301–403 zł w powiatach grodzkich oraz mniej niż 17 zł w powiatach ziemskich, przy spadku indeksu HHI o 0,1. Dodatkowo czynnikami w sposób istotny i jednoznaczny wpływającymi na wysokość dochodów własnych bieżących są: wysokość wynagrodzeń oraz liczba przedsiębiorstw działających na terenie powiatów – w obu przypadkach wpływ jest pozytywny.

Czasopismo: Studia Prawno-Ekonomiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, ekonomia i finanse
Prawo podatkowe w poglądach i polityce Andrew Mellona

Przedmiot badań: Jako autor oryginalnej doktryny podatkowej i inicjator wielu reform amerykańskiego prawa podatkowego Andrew Mellon (1855−1937) był jedną z najważniejszych postaci w polityce amerykańskiej przed II wojną światową. Zapisał się w historii nie tylko jako magnat finansowy i przemysłowy, ale również jako jeden z najdłużej urzędujących sekretarzy skarbu i przewodniczących Rady Rezerwy Federalnej (w związku z tym sprawował on pieczę nad całością życia gospodarczego w USA zarówno w czasach silnego rozwoju „burzliwych lat 20.”, jak i na początku Wielkiego Kryzysu w latach 30. XX w.), a także jako prekursor neoliberalnej i propodażowej polityki finansowej.
Cel badawczy: Tekst prezentuje finansowo-prawne założenia doktrynalne poszczególnych reform podatkowych Andrew Mellona z lat 1921−1929, w których opowiadał się on m.in. za niskim opodatkowaniem, redukcją zadłużenia publicznego i zrównoważonymi budżetami.
Metoda badawcza: historyczno-opisowa.
Wyniki: W artykule ukazane są zarówno pierwotne sukcesy reform Andrew Mellona (owocujące m.in. nadwyżkami budżetowymi i wzrostem gospodarczym), jak też ich długofalowe konsekwencje na przełomie lat 20. i 30., gdy − u progu wieloletniego kryzysu finansowego − Mellon wycofał się z niemałej części swoich wcześniejszych postulatów i tuż przed odejściem ze sprawowanych funkcji – pomimo spadku aktywności gospodarczej w USA i wzrastającego bezrobocia – zaproponował liczne podwyżki podatków, krytykując m.in. efekty wynikające z automatycznych stabilizatorów opodatkowania dochodowego.

Czasopismo: Studia Prawno-Ekonomiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Obowiązek raportowania schematów podatkowych przez korzystających wobec wolności od samooskarżania w kontekście wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka J.B. przeciwko Szwajcarii

Przedmiot badań: Orzeczenie J.B. przeciwko Szwajcarii wydane przez ETPCz jest jednym z wyznaczników standardu ochrony wolności od samooskarżenia. Zgodnie z treścią tego orzeczenia, jednostka powinna być chroniona przed przymusem składania dokumentów, które dostarczyłyby informacji mogących stanowić dowód przeciwko niej. Przepisy MDR (Mandatory Disclosure Rules – raportowanie schematów podatkowych), zawarte w rozdziale 11a Ordynacji podatkowej, nakładają na korzystających obowiązek raportowania do Szefa Krajowej Informacji Skarbowej każdej działalności prawnej mającej skutki w prawie podatkowym.
Cel badawczy: Celem niniejszego artykułu jest przeprowadzenie analizy prawno-porównawczej regulacji MDR z wyrokiem w sprawie J.B. przeciwko Szwajcarii i wykazanie możliwych analogii z regulacją MDR, które mogą pomóc rozpoznać możliwe naruszenia zakazu zmuszania do samooskarżania, wywodzonego z art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Celem artykułu jest także sprawdzenie, na ile MDR stanowi obowiązek autodonosu.
Metoda badawcza: W artykule zastosowano komparatystyczną analizę orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Analiza została też wsparta analizą dogmatyczno-prawną obowiązku raportowania schematów podatkowych. Wykorzystano głównie orzeczenie ETPCz J.B. przeciwko Szwajcarii w zakresie prawa do zachowania milczenia. Porównano też standard ochrony wolności od samooskarżania odtworzony na przykładzie J.B. z normami MDR.
Wyniki: Przepisy MDR mogą stanowić ciche zbieranie dowodów na potrzeby innych postępowań i są niezgodne z prawem do milczenia, szczególnie w przypadku osób fizycznych, a postępowanie podatkowe może mieć charakter karny. Nie ma znaczenia formalne rozdzielenie postępowań. W tym zakresie stanowisko ETPCz podziela też TSUE.

Czasopismo: Studia Prawno-Ekonomiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne