rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Sejm cztery lata po przyjęciu Traktatu z Lizbony – rozwiązania prawne i praktyka parlamentarna

Artykuł jest kompleksową analizą rozwiązań prawnych i praktyki parlamentarnej w Polsce, dokonaną po czterech latach od przyjęcia Traktatu z Lizbony. Specjalny nacisk położony został w nim na trzech zagadnieniach: regulacjach tzw. ustawy kooperacyjnej z 2010 r., postanowieniach regulaminu Sejmu dotyczących Komisji ds. Unii Europejskiej oraz praktycznych aspektach postępowania w Sejmie w sprawie projektów aktów ustawodawczych UE. Punktem wyjścia powyższej analizy jest Protokół w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności, wprowadzony przez Traktat z Lizbony, który nakłada na instytucje UE nakaz bezpośredniego informowania parlamentów narodowych o treści wniosków legislacyjnych UE, dla których przewidziane jest wyrażenie opinii. W związku z tym Traktat z Lizbony powierzył polskiemu parlamentowi władzę, mającą charakter weta w stosunku do decyzji redukujących suwerenne prawa Polski jako jednego z państw członkowskich. Jednakże faktyczna rola Sejmu w funkcjonowaniu UE zależy od jego zdolności do wywierania realnego wpływu na prowadzenie polityki europejskiej przez rząd, co jest związane z możliwością zawierania porozumień politycznych na szczeblu krajowym. Autorka sugeruje, że do sprawowania skutecznego nadzoru nad przestrzeganiem przez UE zasad pomocniczości i proporcjonalności nie tylko wymagana jest większa aktywność samego Sejmu, ale także zapewnienie mu mechanizmów egzekwowania od członków Rady Ministrów politycznej odpowiedzialności za swoje działania na forum instytucji UE. W przeciwnym razie rozwiązania przyjęte w Traktacie z Lizbony nie wpłyną na dotychczasowy sposób uprawiania polityki europejskiej w Polsce, w którym prym wiedzie rząd.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Podstawy prawne systemu bezpieczeństwa w Bośni i Hercegowinie

W  artykule  została  podjęta  próba  przedstawienia  i  przeanalizowania  podstaw  praw-nych systemu bezpieczeństwa w Bośni i Hercegowinie. Ukazane zostały zarówno jego geneza, jak i późniejsza ewolucja, przeważnie dokonująca się pod bezpośrednią presją przedstawicieli wspólnoty międzynarodowej. W treści można zapoznać się z rolą, jaką odgrywają poszczególne organy władzy państwowej, ze szczególnym uwzględnieniem 3-osobowego  Prezydium  Bośni  i  Hercegowiny,  Rady  Ministrów  oraz  parlamentu.  Ponadto opisane zostały podstawy prawne funkcjonowania wojska oraz wybranych służb policyjnych.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Zakres konstytucyjnych uprawnień Prezydenta Federacji Rosyjskiej

Celem artykułu jest ustalenie zakresu konstytucyjnych uprawnień Prezydenta Federa-cji Rosyjskiej oraz przybliżenie zagadnień odnoszących się do posiadanych przez gło-wę państwa kompetencji względem władzy ustawodawczej, wykonawczej, sądowniczej, także względem narodu oraz tych, które według ustawy zasadniczej uznawane są jako tzw. „inne”. Kolejnym celem jest potrzeba zbadania, czy wszelkie przyznane Prezyden-towi kompetencje są wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem oraz czy istnieje po-trzeba zmiany zakresu przyznanych uprawnień, a jeśli tak to czy należy je poszerzyć czy zawęzić. Treść artykułu odpowiada na pytania związane z powyższymi kwestiami oraz pozwala wyciągnąć wnioski, iż szeroki zakres kompetencji Prezydenta wskazuje niewąt-pliwe na jego nadrzędną pozycję względem pozostałych władz, a ilość oraz ranga posia-danych przez głowę państwa uprawnień wykraczają poza klasyczny model systemu se-miprezydenckiego.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
O potrzebie refleksji w sprawie praw w yborczych osób ubezwłasnowolnionych. Część II

Problem ograniczania praw politycznych osób niepełnosprawnych intelektualnie na grun-cie polskiego prawa stanowi od dłuższego czasu przedmiot zainteresowania Rzecznika Praw Obywatelskich, konsekwentnie postulującego podjęcie prac legislacyjnych zmierza-jących do wyeliminowania z polskiego porządku prawnego instytucji ubezwłasnowolnie-nia, znajduje również odzwierciedlenie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz działalności organizacji społecznych. W artykule wskazano na podnoszoną w doktrynie prawa konstytucyjnego potrzebę zastąpienia polskiego modelu decyzji zastępczej instrumentami wspieranego podejmowania decyzji przez osoby dotknięte niepełnosprawnością intelektualną oraz na konieczność dokonywania przez bezstronny organ każdorazowej, wnikliwej oceny zdolności korzystania przez jednostkę z praw politycznych, w tym fun-damentalnego prawa do wyłaniania przedstawicieli, podczas stosowania środków ograni-czających swobodę decyzyjną jednostki na gruncie prawa cywilnego.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z klauzulą odraczającą w postępowaniu sądowoadministracyjnym

Według art. 190 ust. 3 Konstytucji RP z 1997 r. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny dwunastu miesięcy.
Zgodnie z art. 272 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 190 ust. 4 Konstytucji strona może żądać wznowienia postępowania sądowo administracyjnego w przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie zostało wydane orzeczenie sądu administracyjnego.
Powyższe regulacje prawne stawiają sądy w trudnej sytuacji, ponieważ orzeczenie sądu wydane na podstawie aktu prawnego, co do którego Trybunał stwierdził sprzeczność z Konstytucją, może po ostatecznej utracie przez ten akt mocy obowiązującej, zostać wzruszone przez wznowienie postępowania.
Istnieją sprzeczne opinie w jaki sposób rozwiązać wskazany problem. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie wykształciły się dwa różne poglądy:
sąd musi stosować przepisy prawne, które zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją, ponieważ pozostają one częścią systemu prawnego, do momentu gdy zostaną usunięte z porządku prawnego, po okresie odroczenia,
sąd może odmówić zastosowania niekonstytucyjnych przepisów prawnych.
W artykule przedstawione zostały różne punkty widzenia na omawiane zagadnienie i prawne konsekwencje odroczenia przez TK terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Specyfika państwa regionalnego na przykładzie devolved regions w Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej

Problematyka krajów autonomicznych przykładowo za sprawą Szkocji jest aktualnym tematem badań o charakterze politologicznym. Wdzięcznym polem dla pogłębionych jest Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Analiza adapto-wanych w ZK rozwiązań instytucjonalno-prawnych dozwala na sformułowanie hipo-tezy badawczej, która zakłada klasyfikację Szkocji, Walii oraz Irlandii Północnej jako krajów autonomicznych, w rezultacie kompetencji uzyskanych w ramach procesu de-wolucji. W artykule, autorka ustosunkowuje się również do postawione pytania ba-dawczego jakie cechy mogą świadczyć o pozycji devolved regions jako krajów autono-micznych, a jakie nie pozwalają na zaliczenie ich do tej kategorii?

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Konstytucyjne podstawy prawa wyborczego w świetle „Ankiety Konstytucyjnej”

Opracowanie dotyczy ocen i postulatów e zakresie prawa wyborczego jakie znalazły odzwierciedlenie w „Ankiecie Konstytucyjnej”, przeprowadzonej przez Instytut Spraw Publicznych w latach 2010-2011 w środowisku polskich konstytucjonalistów. Dotyczą one zakresu i szczegółowości regulacji, jej formy, poszczególnych zasad prawa wyborczego, zwłaszcza też nowych zagadnień regulacyjnych w spornym kontekście potrzeby ich konstytucjonalizacji. Zakres podmiotowy obejmuje obie izby parlamentu, instytucję Prezydenta, organy samorządu terytorialnego, wyjątkowo też odniesienie się do sposobu wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Parytety płci i kwoty na listach wyborczych – za i przeciw

Trwająca w Polsce publiczna debata dotycząca wprowadzenia parytetów w prawie wyborczym, której kulminacyjnym momentem było wniesienie obywatelskiego projektu nowelizacji prawa wyborczego, wymaga dokonania analizy prawnej tej instytucji. Istotnym jest bowiem, że konieczne jest tutaj odróżnienie kwot, określających minimalny udział jednej z płci na listach wyborczych czy też w organach przedstawicielskich od parytetów, które określają równych udział obu płci. Oba te instrumenty współcześnie występują w aktach normatywnych wielu państw, choć różny jest ich sposób ujęcia, podobnie zresztą jak i konsekwencje niezrealizowania takiego wymogu. Niektóre państwa ograniczają się tu do ograniczenia finansowania partii nierealizujących wymogów formalnych, inne natomiast rygorystycznie odmawiają takim listom wyborczym możliwości rejestracji. Problem równości płci na listach wyborczych może jednak w dużej mierze być uznany za naruszający zasadę równości wyborów, szczególnie gdy wpływa on bezpośrednio na wynik wyborów. Z drugiej jednak strony instytucjonalnie zapewnia zwiększenie niedoreprezentowanej płci w parlamencie. Warto jednak podkreślić, że w zasadzie nigdzie nie zdecydowano się na przyjęcie regulacji tożsamej z polskim projektem, który zakłada, że udział kobiet na listach wyborczych nie może być mniejszy niż 50%, co stawia go w sprzeczności właśnie z konstytucyjną zasadą równości.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Ubezwłasnowolnienie częściowe a prawo wyborcze w świetle standardów europejskich

Artykuł składa się z dwóch części. W pierwszej autor opisuje zasadę powszechności wyborów i problem cenzusów wyborczych. W drugiej przedstawione zostało zagadnienie praw wyborczych osób częściowo ubezwłasnowolnionych w świetle art. 3 Pierwszego Protokołu do Europejskiej Konwencji Ochrony Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Powszechność wyborów oznacza, iż prawo do głosowania i do kandydowania przysługuje wszystkim osobom, które spełniają określone w konstytucji i ustawach warunki. Cenzusy wyborcze stanowią przejaw ograniczenia tej zasady. Są to wynikające z ustawy zasadniczej i sprecyzowane na poziomie ustawy wymogi, które musi spełnić wyborca by uzyskać prawo udziału w elekcji. Zgodnie z treścią art. 62 Konstytucji RP osoby ubezwłasnowolnione pozbawione są prawa udziału w wyborach. W tej części opracowania autor przedstawia również przesłanki ubezwłasnowolnienia oraz jego prawe i społeczne skutki. Artykuł 3 Pierwszego Protokołu do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw człowieka i Podstawowych Wolności stanowi, że państwa – strony Konwencji zobowiązują się organizować tajne i wolne wybory do ciał ustawodawczych. Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 20 maja 2010 (sprawa Alajosa Kiss’a przeciwko Węgrom) uznał, iż całkowity zakaz głosowania osób, które są częściowo ubezwłasnowolnione, bez uwzględnienia i oceny ich indywidualnych zdolności psychicznych do dokonywania ocen i wyborów politycznych, jest sprzeczny z art. 3 Protokołu. Autor opracowania wskazał, iż przepisy Konwencji oraz polskich ustaw, które regulują problematykę prawa wyborczego nie naruszają przepisów Konstytucji RP w szczególności jej art. 62. Jednajże istnieje sprzeczność pomiędzy art. 3 Pierwszego Protokołu do Konwencji i polskimi ustawami, które wprowadzają zakaz udziału w wyborach osób, które są czyściwo ubezwłasnowolnione. W podsumowaniu autor wskazał na potrzebę wprowadzenia zmian w polskim prawodawstwie.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Wyzwania globalizacyjne a nowoczesny system wyborczy

W artykule podniesiono i zasygnalizowano istotny problem badawczy współczesnej nauki o polityce, jaki stanowi kwestia partycypacji wyborczej obywateli w wyborach i referendach oraz determinantów ją stymulujących. Wykazano, iż frekwencja wyborcza w Polsce należy do najniższych w Europie i podstawowymi sposobami przeciwdziałania dalszemu jej obniżaniu wydają się konieczne działania, mające na celu uczynienie polskiego systemu wyborczego bardziej przyjaznym obywatelom. Podstawowym zadaniem w tym względzie wydaje się zarówno aktywność państwa zmierzająca do wzrostu poziomu kultury politycznej i kreowania postaw proobywatelskich, ale niezbędne wydają się również działania reformujące system wyborczy, polegające m.in. na możliwości głosowania poprzez pełnomocnika wyborczego, głosowania drogą pocztową, internetową, a nawet SMS-ową. Konieczność podjęcia wskazanych działań wiąże się nie tylko ze starzejącym się społeczeństwem, ale powiązana jest również z ułatwieniami w podejmowaniu decyzji wyborczych dla polskich migrantów.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Kilka pytań o absolutorium

Instytucja absolutorium jest jednym z licznych instrumentów służących Sejmowi w realizowaniu funkcji kontrolnej wobec działalności Rady Ministrów. Jest instytucją o długotrwałym rodowodzie, której początki ściśle wiążą się z kształtowaniem parlamentaryzmu na ziemiach polskich. Waga absolutorium i związanego z nim procesu kontrolnego dostrzegalna jest w jego systematyczności, powtarzalności, ale także w tym, że pozwala wykryć nieprawidłowości, a wypływające z tego faktu wnioski mogą prowadzić do wyeliminowania nieprawidłowości w przyszłym ustawodawstwie budżetowym. Jednak analiza rozwiązań poświęconych instytucji absolutorium w płaszczyźnie normatywnej oraz w drodze oceny praktyki parlamentarnej wskazuje na niedostatki i obciążenia tej instytucji. Są nimi nadmierne upolitycznienie procedury kontrolowania, jak również brak jasnych konsekwencji uchwały, którą Sejm odmawia udzielenia absolutorium Radzie Ministrów.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Geneza i konstytucyjne podstawy prawnoustrojowe autonomii baskijskiej

Hiszpania według Konstytucji z 1978 r. jest państwem unitarnym, choć jest administracyjnie
podzielona na regiony autonomiczne. Duże aspiracje autonomiczne ma Kraj Basków.
Przez lata koegzystencji w większych organizmach państwowych Baskowie posiadali
względną samodzielność i uzyskali liczne prawa i przywileje – fueros. Pomimo
czasowego ograniczenia lub częściowego zniesienia w XIX w. oraz w dobie dyktatury
Francisco Franco Konstytucja Hiszpanii uwzględniła autonomiczne ambicje Basków,
respektując ich odrębność także w dziedzinie prawa, przywracając fueros zaktualizowane,
dopasowane do obecnej sytuacji państwa. Baskonia posiada w niektórych kwestiach
szerszą autonomię niż inne regiony Hiszpanii, co znajduje swoje odzwierciedlenie
w Statucie autonomicznym Kraju Basków. Społeczeństwo baskijskie w przeważającej
mierze akceptuje obecny stan politycznego posiadania autonomii uregulowany Konstytucją
oraz Statutem autonomicznym. Skutkowało to m.in. częściowym społecznym niezadowoleniem
wobec planu zmodernizowania Statutu Autonomicznego, a także przede
wszystkim zmarginalizowanie organizacji terrorystycznej ETA.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Czy istnieje możliwość ograniczenia drogi sądowej w dochodzeniu wolności lub praw? – uwagi na marginesie art. 77 ust. 2 Konstytucji

Artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytanie, jak daleko mogą być posunięte ograniczenia drogi sądowej w dochodzeniu przez jednostkę jej wolności i praw. Punktem wyjścia rozważań jest szeroka definicja prawa do sądu. Podkreślony został również jego szczególny wymiar jako prawa podmiotowego, zasady ustrojowej oraz środka ochrony praw i wolności. W dalszej części pracy skupiono się na ocenie, czy istnieje możliwość funkcjonowania organów quasi-sądowych i czy fakt ten per se nie narusza konstytucyjnego prawa do sądu. W odniesieniu do dopuszczalnych ograniczeń zakresu podmiotowego prawa do sądu nawiązano do kontrowersyjnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2000 r., w którym ograniczono prawo do sądu na zasadzie art. 37 ust. 2 Konstytucji. Natomiast restrykcje zakresu przedmiotowego omawianego prawa podmiotowego połączone zostały z problemem wzajemnych relacji przepisów art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 oraz niekoherentnej ich wykładni. Zaprezentowano linię orzeczniczą Trybunału opartą na stanowisku, iż zakaz zamykania drogi sądowej dotyczy wyłącznie konstytucyjnych wolności i praw oraz krytykę takiego podejścia.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Prawo skazanych do korzystania z wolności religijnej

Wolność religijna należy do fundamentalnych praw człowieka. Prawo do swobodnego praktykowania wybranej przez siebie religii i korzystania z posług w tym zakresie przysługuje również osobom pozbawionym wolności. Artykuł podejmuje temat prawa do wolności religijnej oraz jego realizacji w warunkach izolacji więziennej. Zaznaczyć należy, że wolność religijna osób pozbawionych wolności podlega ograniczeniom ze względu na miejsce, w którym skazany przebywa. Dyskusje na temat stopnia ograniczenia tego prawa w zakładzie karnym są prowadzone od dawna. Systemy penitencjarne wszystkich państw poszukują od dawna najbardziej skutecznych rozwiązań w tym zakresie. Artykuł ma na celu przedstawienie uregulowań prawnych dotyczących kwestii prawa osób przebywających w jednostkach penitencjarnych do wolności religijnej, a także problemy z tym związane. Punktem wyjścia jest Konstytucja RP, która każdemu zapewnia wolność sumienia i religii. Kolejno omówione zostały regulacje zawarte w innych aktach prawnych, które dotyczą omawianego zagadnienia.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Kilka uwag w sprawie dekonstytucjonalizacji prokuratury

Artykuł jest próbą ukazania dezaktualizacji przyczyn nieumieszczenia w Konstytucji RP przepisów o prokuraturze. Autor stawia tezę, że główny powód dekonstytucjonalizacji prokuratury stanowiło przyjęcie koncepcji osobowego zespolenia Prokuratora Generalnego i Ministra Sprawiedliwości, której nie dało się pogodzić z postulatem niezależności prokuratorskiej. Artykuł ukazuje wpływ przyjęcia koncepcji unii personalnej Prokuratora Generalnego i Ministra Sprawiedliwości na przebieg prac parlamentarnych nad uchwaleniem Konstytucji RP, w zakresie dotyczącym prokuratury. Autor dochodzi do wniosku, że obecny model funkcjonowania prokuratury – statuujący rozdział funkcji Prokuratora Generalnego od stanowiska Ministra Sprawiedliwości - nie uzasadnia dalszego trwania stanu dekonstytucjonalizacji tej instytucji. Brak odpowiedzialności konstytucyjnej za działania Prokuratora Generalnego oraz fragmentaryczność i niepełność modelu prokuratury jako organu ochrony prawnej sprawiają, iż postulat konstytucjonalizacji prokuratury zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek w obecnej sytuacji politycznej jest trudny do zrealizowania.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Postępowanie ustawodawcze w zakresie projektów ustaw publicznych wnoszonych indywidualnie przez brytyjskich parlamentarzystów

W artykule omówiono westminsterski proces stanowienia ustaw publicznych w odniesieniu do projektów ustaw wnoszonych przez indywidualnych parlamentarzystów (PMB). Tak jak w przypadku rządowych projektów ustaw publicznych, projekty te mogą zostać wniesione do każdej z izb parlamentu i muszą przejść te same etapy postępowania ustawodawczego. W związku z ograniczonym czasem, jaki w Izbie Gmin przeznaczony jest na uchwalanie tego rodzaju przedłożeń tylko niewielka liczba tych projektów ma realne szanse uchwalenia w ramach danej sesji. Istnieją trzy sposoby zainicjowania procedury uchwalenia PMB w Izbie Gmin. Po pierwsze, losowanie. Spośród wszystkich posłów-projektodawców losowanych jest 20 nazwisk posłów, którzy będą mogli wnieść projekt ustawy w tym trybie. Procedura ta daje największe szanse na sfinalizowanie postępowania ustawodawczego. Z kolei reguła 10 minut stanowi nie tylko szansę zainicjowania procedury ustawodawczej, ale przede wszystkim daje posłowi możliwość zaprezentowania na forum izby w krótkim 10-minutowym przemówieniu istotnej społecznie kwestii. Ponadto każdy poseł może przedstawić projekt ustawy w trybie prezentacji. Jednocześnie z prawa zainicjowania postępowania ustawodawczego mogą także skorzystać członkowie Izby Lordów. Omawiane procedury w ich obecnym kształcie, przede wszystkim ze względu na ograniczony czas procedowania, nie zapewniają efektywności tego sposobu stanowienia prawa. Niemniej jednak dla posłów z tylnych ław stanowią doskonałą okazję zdobycia doświadczenia i zasygnalizowania na forum izby kwestii przyciągających uwagę opinii publicznej.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Partycypacja obywateli w procesie zmiany konstytucji w państwach europejskich

W wielu współczesnych państwach europejskich można stwierdzić tendencję do zwiększania udziału suwerena, za jakiego uznaje się naród, w procedurze zmiany konstytucji. Generalnie można wskazać następujące możliwości bezpośredniego udziału obywateli w tym procesie: po pierwsze, ustanowienie konstytucyjnej inicjatywy obywatelskiej; po drugie, instytucja referendum a priori; po trzecie, wybory poprzedzające uchwalenie lub ponowne uchwalenie zmian konstytucji; po czwarte, referendum a posteriori, w wariancie stanowiącym, zatwierdzającym lub abrogacyjnym; po piąte, uchwalenie zmiany konstytucji w drodze referendum. Powyższe instytucje nie występują w dziesięciu państwach europejskich, przy czym trudno wskazać jakikolwiek wspólny wyróżnik. poza nie stosowaniem do instytucji partycypacji obywatelskiej, gdy chodzi o procedurę zmiany konstytucji. Pewne zdziwienie może budzić fakt, że obok Monako i Watykanu do grupy tej zaliczają się także Zjednoczone Królestwo, Republika Federalna Niemiec, Czechy, Słowacja, Portugalia, Grecja, Cypr oraz Bośnia i Hercegowina.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Koncepcja istoty wolności i praw jednostki oraz aspekt formalny ich ograniczenia

W demokratycznym państwie prawnym ograniczenie konstytucyjnie zagwarantowanych wolności i praw może nastąpić w drodze wyjątku od generalnej zasady ochrony wolności. Konstytucja nie przyznaje wolnościowemu statusowi jednostki charakteru absolutnego i przewiduje w określonych przypadkach przy zachowaniu specyficznych przesłanek możliwość ich ograniczenia. Wśród tych wymogów znajdują się aspekt formalny i materialny ograniczeń, zasada proporcjonalności i doniosły zakaz naruszania istoty wolności i praw. Owa istota pozostaje pojęciem niedookreślonym, generalnym i niezdefiniowanym w sposób zupełny. Pełni funkcję kryterium ocennego i zawiera w swojej treści liczne postulaty. Analiza orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego pozwala przybliżyć elementy koncepcji istoty wolności i praw oraz formalnego aspektu ograniczeń.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne