rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Dom i zabudowania gospodarskie w polskiej gwarze wsi Wójtowce na Podolu

W artykule przedstawiono słownictwo związane z domem mieszkalnym, zabudowaniami gospodarskimi, a także z ich wyposażeniem (284 wyrazy). Wyrazy zostały podzielone na pięć grup tematycznych (w niektórych wydzielono podgrupy): określenia domu i jego elementów (47 wyrazów), sprzęty i wyposażenie (87 wyrazów), zabudowania gospodarskie (43 wyrazy), sprzęty i narzędzia gospodarskie (46 wyrazów), czynności związane z pracą w gospodarstwie (61 wyrazów). Przeważają tu wyrazy wspólne – 125 (44%), wyrazy rodzime stanowią 90 przykładów (32%), wyrazy zapożyczone 69 (24%). Przedstawiono także 31 par/szeregów synonimicznych, składających się z wyrazów rodzimych/wspólnych i wyrazów zapożyczonych oraz uwagi o słowotwórstwie.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Elementy gwarowe w historycznych nazwiskach mieszkańców ziemi piotrkowskiej

W artykule przeprowadzono analizę historycznych piotrkowskich antroponimów pod kątem występowania
w nich cech gwarowych. Historyczne nazwiska piotrkowskie rejestrowane w dokumentach
z XVI–XX wieku zachowują pewne fonetyczne cechy gwarowe, charakterystyczne dla
regionu. Cechy te występują z różną intensywnością w poszczególnych przedziałach czasowych,
poświadczając czasami kierunek zmian obserwowanych w gwarach piotrkowskich, potwierdzony
badaniami dialektologicznymi omawianego terenu. Piotrkowskie historyczne antroponimy rejestrują
cechy małopolskie (np.: zanik rezonansu nosowego, realizację iL > eL), wielkopolskie (np.:
zastępowanie v (< w) przez b), mazowieckie (np.: realizację ja- > je- i ra- > re-), wspólne dla Mazowsza
i Małopolski (np.: mazurzenie, przejście iN // yN w eN) lub dla Mazowsza i Wielkopolski
(np.: obecność grupy -’ew-). Artykuł ten może być w pewnym stopniu uzupełnieniem rozważań
o gwarach piotrkowskich czy szerzej dawnej ziemi sieradzko-łęczyckiej położonej na pograniczu
małopolsko-wielkopolsko-mazowieckim.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Język Hajnówki jako element stylizacji w powieści kryminalnej Okularnik Katarzyny Bondy

Katarzyna Bonda jest jedną z bardziej poczytnych autorek kryminałów. Urodziła się w Hajnówce na Podlasiu, w miasteczku o skomplikowanym wizerunku językowym (obecność polszczyzny, języków białoruskiego i ukraińskiego oraz ich odmian gwarowych), tu też umiejscowiła akcję swojej nagradzanej powieści. W Okularniku pojawiają się elementy języka Hajnówki – charakterystyczne antroponimy, zapożyczenia białoruskie i rosyjskie, gwaryzmy; wyrazy związane z tradycjami Cerkwi prawosławnej, ze wschodnią obrzędowością, tradycyjną kuchnią. Jest ich w powieści niewiele i są niekonsekwentnie stosowane, jednak trzeba przyznać, że w tego typu twórczości literackiej ich obecność jest zaskakująca, jako że determinantem tworzywa językowego uprawianej przez Bondę literatury popularnej jest funkcja komunikatywna.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Polsko-żydowskie pogranicze językowe – stan i perspektywy badań

Polsko-żydowskie pogranicze językowe powstało w wyniku zetknięcia się ograniczonej terytorialnie jednojęzycznej kultury polskiej z wielojęzyczną i aterytorialną kulturą żydowską. W wyniku tego zetknięcia doszło do szeregu interferencji językowych, a także do ukształtowania się socjolektu mieszanego (polszczyzny Żydów) i języka mieszanego (jidysz – zgodnie z teorią slawocentryczną). Artykuł poświęcony jest omówieniu stanu polskich rozważań nad wzajemnymi wpływami polsko- -żydowskimi w dziedzinie językowej i ogólnemu zarysowaniu perspektyw badawczych, zwłaszcza w obrębie socjolingwistyki historycznej i dialektologii kontrastywnej.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Polisemia werbalna w gwarach

Podjęty w artykule temat wpisuje się w trwającą od lat dyskusję językoznawców dotyczącą problemu
definiowania zjawiska wieloznaczności w języku oraz stawiania granic między polisemią
a monosemią. Zagadnienia te były kilkakrotnie poruszane w odniesieniu do polszczyzny ogólnej
oraz historycznej, natomiast problem wyrazów polisemantycznych w gwarach, w szczególności
derywatów czasownikowych, nie był jak dotąd szeroko opisywany. Za przyczynę takiego stanu
rzeczy uznaje się fragmentaryczność danych leksykograficznych oraz stosunkowo niewielkie
zaawansowanie prac nad słowotwórstwem gwarowym. Celem artykułu jest pokazanie mechanizmów
powstawania polisemii werbalnej w gwarach na podstawie dostępnych źródeł gwarowych
oraz porównanie tego stanu z polszczyzną historyczną.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Prototyp polskiego przysłowia komicznego w rozumieniu młodzieży z początku XXI wieku

Artykuł opisuje wyniki ankiety przeprowadzonej wśród uczniów liceum i studentów romanistyki.
Celem sondażu było ustalenie prototypu polskiego przysłowia komicznego. Stan badań, będący
podstawą powyższej analizy, dotyczy teorii prototypu przysłowia i pojęcia komizmu słownego.
Charakterystyka metody badawczej określa, w jaki sposób został przeprowadzony sondaż. Opis
prototypu polskiego przysłowia komicznego dzieli się na bezpośredni i pośredni. Pierwszy z nich
wskazuje cechy przysłowia komicznego podane bezpośrednio przez osoby ankietowane. Drugi zaś
precyzuje właściwości semantyczno-stylistyczne i pragmalingwistyczne konkretnego proverbium
humorystycznego wyróżnionego przez respondentów. Wyniki przeprowadzonej ankiety wskazują,
że komiczne przysłowia są nie tylko znane, ale też łatwo tworzone i modyfikowane według różnych
typów wariantywności. Komizm prototypu wykorzystuje cechy słownictwa, jego dosadność,
potoczność i emocjonalność i daje się opisać przy pomocy pragmatycznych narzędzi badawczych.
Naruszanie maksym konwersacyjnych stanowi cechę konieczną dla zaistnienia humoru. Przekraczanie
maksym, a także właściwości definicyjne przysłów, przede wszystkim novitas sprawiają,
że humor paremii prototypowych jest odbierany jako ich cecha definicyjna. Kontrast presupozycji
kulturowej z sensem przysłowia prototypowego należy do cech niekoniecznych, choć wystarczających
dla pojawienia się komizmu. Komiczne przysłowie prototypowe nie pokrywa się z wyodrębnionym,
najłatwiej tworzonym typem paremii humorystycznej, tj. welleryzmem.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Archaizmy jako składniki związków frazeologicznych w słownikach współczesnej polszczyzny

Problemy w opracowywaniu jednostek frazeologicznych pojawiają się nie tylko w przypadku
pracy nad słownikami frazeologicznymi, ale również przy tworzeniu słowników ogólnych języka
polskiego. Rzadko kiedy w opisie leksykograficznym porusza się kwestię traktowania związków
z archaicznym komponentem. Okazuje się, że te konstrukcje wyrazowe zajmują marginesową
pozycję w opisach leksykograficznych, a przecież one również wchodzą w skład zasobu słownego
współczesnych użytkowników polszczyzny.
Podstawowym celem artykułu jest pytanie o status frazeologizmów z elementem archaicznym
w Uniwersalnym słowniku języka polskiego (USJP), we Współczesnym słowniku języka polskiego
(WSJPDun) oraz w powstającym Wielkim słowniku języka polskiego (WSJP). Ogląd materiału
frazeologicznego zawartego w tych leksykonach daje podstawy do twierdzenia, że sposób rejestrowania
interesujących mnie frazeologizmów jest dość niejednorodny. W artykule staram się również
pokazać wpływ opisu leksykograficznego na „losy semantyczne”, tj. na sposób interpretacji czy
rozumienia jednostek z dawnym elementem.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Znaczenie i funkcja motywu kaliny w warmińsko-mazurskich pieśniach ludowych

Artykuł prezentuje analizę motywu kaliny w antologiach warmińsko-mazurskich pieśni ludowych zebranych w XIX i XX wieku. Celem niniejszych badań było określenie funkcji słownictwa botanicznego w tekstach folklorystycznych oraz zestawienie poetyckiej reprezentacji motywu kaliny z jej rolą w życiu i kulturze mieszkańców Warmii i Mazur. Jak wynika z przeprowadzonej analizy, motyw kaliny wykorzystany jest w pieśniach w różnorodnych funkcjach: mimetycznej, przedmiotowej, symbolicznej i dekoracyjnej, co powoduje, że twórczość ludowa i funkcjonujące w niej wątki botaniczne stanowią niezwykle cenne źródło informacji o tożsamości ludności wiejskiej pochodzącej z terenów Warmii i Mazur. Wykorzystanie motywu kaliny w pieśniach charakteryzuje się bowiem znacznym podobieństwem do rzeczywistości empirycznej, w której roślina ta odgrywa dużą rolę zarówno w życiu codziennym, jak i w kulturze niematerialnej.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Gdzie rośnie dziewanna, tam bez posagu panna – miejsce fitonimów w językowym obrazie świata użytkowników gwar (na Kujawach i poza nimi)

Ludzie mieszkający na wsi mieli zawsze szczególny i bardzo bliski kontakt z przyrodą. Ich życie, podporządkowane siłom i prawom natury, przebiegało według określonego rytmu pór roku i wiążących się z nimi obowiązków, zwyczajów, obrzędów oraz wierzeń (zarówno chrześcijańskich, jak i pogańskich), co znajdywało odzwierciedlenie w języku. Artykuł jest próbą ukazania funkcjonowania gwarowych nazw roślin w świadomości mieszkańców wsi. Fitonimy gwarowe odzwierciedlają bowiem subiektywny stosunek nadawcy do rzeczywistości oraz ukazują utrwalone w świadomości zbiorowej struktury poznawcze i pojęciowe.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Język a emancypacja, feminizm, gender

W artykule omówiono zmiany stosunku wobec żeńskich nazw tytułów i zawodów od początku
XX w. do czasów współczesnych, uwzględniając zarówno praktykę (uzus), jak i refleksję metajęzykową.
Ocenę oraz zakres stosowania feminatywów ukazano na tle zmieniającej się sytuacji
społecznej i zawodowej kobiet oraz w powiązaniu z ideologiami motywującymi te zmiany. Takie
ujęcie problemu pozwoliło zaobserwować charakterystyczne tendencje: wyrazem emancypacji kobiet była maskulinizacja języka ich dotyczącego, co stało się tendencją dominującą zwłaszcza
po 1945 r.; feminizm (w Polsce aktywny dopiero od lat 90. XX w.) wystąpił z hasłami przeciwstawienia
formacjom męskim derywatów żeńskich, zaś genderowa idea nieokreślania płci znalazła
wyraz w obyczaju określanym jako splitting.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Językowe akty etykiety środowiskowej i zawodowej w rozmówkach handlowych Jerzego Schlaga (XVIII wiek)

Celem niniejszego artykułu jest charakterystyka grzecznościowych zachowań językowych we
wspólnocie miejskiej determinowanej ekonomicznie. Należą one w większości do skonwencjonalizowanych
zachowań komunikatywnych. Zbiór tych zachowań przyporządkowanych w danej
grupie społecznej (kulturowej) określonym okolicznościom tworzy obyczaj językowy. Podstawę
materiałową badań stanowią osiemnastowieczne rozmówki polsko-niemieckie autorstwa Jerzego
Schlaga (1692–1764). Analiza wykazała różnorodność formalnojęzykową i funkcjonalną aktów
grzecznościowych. Dominują modelowe zachowania grzecznościowe nad tzw. grzecznością
negatywną. Reguły etykiety językowej zawarte w rozmówkach nie różnią się zasadniczo od
ogólnopolskiego wzorca grzeczności. Determinanty ekonomiczne mają wpływ na zachowania
grzecznościowe, ale nie są jedynym składnikiem warunkującym ich charakter. Zależność ludzi od
siebie, sposób pozyskiwania pieniędzy, obrona interesów, okoliczności działań handlowych oraz
powtarzalność sytuacji kształtują więzi wspólnotowe, obyczaje i językowe zachowania grzecznościowe,
nadając im nieraz odrębne rysy.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Zmiany semantyki morfemu rdzeniowego *myš- a zmiany motywacji zachodniosłowiańskich fitonimów dialektalnych

Zawężenie wyobrażeń rdzennych użytkowników języka o zwierzęciu Mus L. powoduje zmiany
w semantyce morfemu rdzeniowego *myš- i odpowiednio w motywacji zachodniosłowiańskich
fitonimów dialektalnych o tym rdzeniu. Zmiany semantyczne polegają na specjalizacji znaczenia,
kiedy to towarzyszące od początków istnienia słowa wyobrażenia i skojarzenia emocjonalne zostają
wypchnięte na peryferia semantyki. Prowadzi to do stopniowego zacierania się więzi motywacyjnych
pomiędzy fitonimami a ich nazwami. Jednym ze sposobów na zachowanie fitonimów
dialektalnych jest adaptacja mechanizmów motywacyjnych do opisanych wyżej zmian semantycznych.
W przypadku omawianych w artykule nazw roślin fitonimy, pierwotnie motywowane
okrywowością roślin, stopniowo zmieniły swoją motywację na korzyść podobieństwa do myszy.
Przyczyny danych zmian upatrujemy w tym, że sem ‘pełznący’ nie jest już odbierany przez rdzennych
użytkowników języka jako składnik semantyki rdzenia *myš-, a więc motywacja fitonimów
uległa zmianie i obecnie realizowana jest przez aktualnie uświadamiany sem ‘mysi’.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Semantyka morfemu rdzeniowego *kozw zachodniosłowiańskich dialektalnych nazwach roślin

Artykuł poświęcony jest specyfice struktury semantycznej morfemu rdzeniowego *koz- w zachodniosłowiańskich
dialektalnych nazwach roślin. W centrum uwagi znajduje się licząca ponad
30 nazw grupa fitonimów mających w swojej strukturze rdzeń *koz-. Fitonimy należące do tej grupy
cechuje różnorodność podstaw nominacji oraz motywacja podwójna niektórych nazw. Zakłada się,
że źródłem tych zjawisk jest kilkuwarstwowa struktura semantyki morfemu rdzeniowego *koz- oraz
zdolność poszczególnych semów (‘kozi’ i ‘niespokojny’) do zmiany swojego miejsca i statusu w tej
strukturze. Jednocześnie podkreśla się, że w fitonimach, które zawierają rdzenie *koz-, *koń-, *žab-,
*myš- i podobne stale obecny jest składnik semantyczny ‘zwierzęcy’, który nie zmienia swojego
statusu i scala semantykę wymienionych rdzeni na różnych etapach funkcjonowania fitonimów.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Motywacja czasowników w gwarach

Artykuł wpisuje się tematycznie w krąg zagadnień związanych z motywacją derywatów w słowotwórstwie
gwarowym. Kwestia wielomotywacyjności rzeczowników była już kilkakrotnie
omawiana w odniesieniu do konkretnych kategorii nominalnych. Celem artykułu jest natomiast
ukazanie problemów związanych z ustalaniem kierunku motywacji dla werbalnych formacji gwarowych.
Punktem wyjścia jest ukazanie rozbieżności w definiowaniu istoty pojęcia motywacji oraz
zaprezentowanie omawianych w literaturze językoznawczej rodzajów motywacji. Dalsza część
artykułu omawia dylematy związane z określeniem rodzaju i kierunku motywacji na przykładzie
konkretnych czasowników pochodzących z gwar południowomazowieckich.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Dialekt kreteński języka nowogreckiego – próba opisu na bazie materiału hydronimicznego, część 1: zjawiska fonetyczne

Autorka daje przegląd najważniejszych zjawisk fonetycznych poświadczonych w dialekcie kreteńskim
języka nowogreckiego z punktu widzenia ich historycznego rozwoju. Rzeczone zjawiska
znajdują odbicie w nowożytnej hydronimii kreteńskiej (od XIII do XX w. n.e.), w której dominują
nazwy niewielkich, przeważnie okresowych strumieni i źródeł. Z tego powodu nazwy wodne, które
są znane wyłącznie ludności miejscowej, posługującej się lokalną gwarą, rejestrują większość
dialektalnych zjawisk fonetycznych omawianych w niniejszym opracowaniu.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
O sytuacji językowo-kulturowej w chorwackiej diasporze Triestu

Triest – pograniczne miasto między trzema cywilizacjami (romańską, germańską i słowiańską) – stał się miejscem migracji Słowian, zwłaszcza południowych. Już w XIX wieku miasto to było najliczniejszą miejską aglomeracją słoweńską, a ponad połowa jego mieszkańców była pochodzenia słowiańskiego. W ówczesnej sytuacji społeczno-politycznej Chorwaci zaczęli odgrywać w nim znaczącą rolę. Pierwsza wojna światowa i powojenne realia diametralnie zmieniły układ sił na korzyść Królestwa Włoskiego, a międzywojenny faszyzm i II wojna światowa poważnie zagroziły egzystencji tej części mieszkańców. Powojenne zmiany polityczne (powstanie Republiki Włoskiej i Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii) nie sprzyjały poprawnym kontaktom z ojczyzną. Dopiero powstanie niezawisłej Republiki Chorwackiej zmieniło relacje między obu państwami i samą diasporę.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Dokąd zmierza polszczyzna?

Autorka przedstawia najnowsze badania z zakresu współczesnej polszczyzny i na ich podstawie
oraz w oparciu o badania własne formułuje wnioski dotyczące zmian w najnowszej polszczyźnie.
Podkreśla pojawienie się nowych pól badawczych, poświęconych pokazaniu funkcjonowania języka
polskiego poza granicami kraju, problematyce języka polskiego jako obcego/drugiego i rozwojowi
polonistycznej myśli glottodydaktycznej.
Pokazując wpływ pozajęzykowej rzeczywistości na język, skupia się przede wszystkim na
zmianach w leksyce. Zalicza do nich lawinowy przyrost neologizmów i neosemantyzmów, zarówno
nominacyjnych, jak i ekspresywnych, i w tych ostatnich widzi źródło brutalizacji oraz wulgaryzacji
języka, czemu sprzyja również uproszczenie relacji społecznych. Wskazuje na przewartościowanie
słownictwa potocznego, socjolektalnego lub o proweniencji gwarowej. Zalew zapożyczeń z języka
angielskiego i amerykańskiego, chociaż niepokojący, traktuje jako modę przejściową, z którą polszczyzna
sobie poradzi, podobnie jak było w okresach wcześniejszych. Za bardzo niebezpieczne
uważa zmiany w systemie stylowym.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Rola imiesłowów przysłówkowych uprzednich w wyrażaniu stosunków temporalnych w rosyjskiej gwarze staroobrzędowców mieszkających w Polsce

Przedmiotem rozważań jest analiza znaczeń i relacji temporalnych wyrażanych za pomocą imiesłowów przysłówkowych uprzednich w rosyjskiej gwarze staroobrzędowców mieszkających w P olsce. Analizowane przykłady zostały wyekscerpowane z materiału zgromadzonego współcześnie oraz pochodzącego z badań z lat 1950–1970 prowadzonych przez Irydę Grek-Pabisową i Irenę Maryniakową. Rosyjska gwara staroobrzędowców określana jest jako najbardziej zbliżona do grupy zachodniej środkowowielkoruskich gwar akających, tzw. grupy pskowskiej. Imiesłowy przysłówkowe uprzednie na -(f)šy mają w gwarze staroobrzędowców szerokie zastosowanie i tworzone są zarówno od czasowników nieprzechodnich, jak i przechodnich. W odróżnieniu od rosyjskiego języka literackiego w gwarze staroobrzędowców mieszkających w Polsce formy imiesłowowe na -(f)šy występują w funkcji orzeczenia. W badanej gwarze staroobrzędowców imiesłowy przysłówkowe uprzednie mogą wyrażać m.in. czynność przeszłą, której skutki są aktualne w momencie mówienia; cechę lub stan subiektu w teraźniejszości lub przeszłości; cechę lub stan obiektu, która jest rezultatem czynności przeszłej; czynność uprzednią w stosunku do innej czynności przeszłej; tzw. conclusivus, czyli wnioskowanie na temat realizacji czynności; możliwy rezultat w teraźniejszości; możliwe zdarzenie przyszłe w przeszłości; możliwą czynność następczą w przyszłości; uprzedniość zdarzenia w przyszłości; czynność lub stan towarzyszące innej czynności, która ma miejsce w teraźniejszości; równoczesność dwóch czynności w przeszłości.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
„Słownik gwar polskich” PAN – nowe możliwości, nowe wyzwania

Przedmiotem rozważań w tym artykule są dalsze losy Słownika gwar polskich PAN. Odpowiadając
na postulaty środowiska językoznawczego, zaniepokojonego odległą perspektywą ukończenia tego
monumentalnego dzieła, zespół autorski rozpoczął dyskusję nad wprowadzeniem zmian w sposobie
opracowania SGP PAN. W artykule omówione zostały główne modyfikacje, które autorzy słownika
zamierzają wprowadzić, a najważniejszą z nich jest przejście od tradycyjnej, drukowanej formy
publikowania do wersji elektronicznej.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Nagromadzenia leksemów współfunkcyjnych jako element stylu XVI-wiecznej prozy pamiętnikarskiej (na materiale diariusza Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła)

W artykule zwrócono uwagę na jedną z ważniejszych cech stylowych dawnej prozy pamiętnikarskiej,
jaką jest występowanie ciągów synonimicznych. Kryterium genetyczne pozwoliło wyodrębnić
szeregi złożone z: 1) jednostki leksykalnej pochodzenia obcego (łacińskiego, włoskiego,
orientalnego itd.) i rodzimego, np. bonaccia – ucichnienie wiatru; 2) dwóch leksemów rodzimych,
np. odnoga morska – jezioro; 3) leksemu rodzimego i obcego, np. grosz – majdyn oraz 4) dwóch
leksemów obcych, np. caurus – magistro. Typ pierwszy tworzą zazwyczaj wyrazy równoznaczne,
natomiast leksemy należące do pozostałych grup są zwykle bliskoznaczne. Omawiane szeregi, objaśniając
sens wielu wyrazów nieznanych polszczyźnie końca XVI wieku, pełnią najczęściej funkcję
semantyczną. Niekiedy mają także charakter ozdobny, a sporadycznie – ekspresywny. Zwrócono
także uwagę na wielość formuł metajęzykowych wprowadzających wyrazy synonimiczne: to jest,
po naszemu, po łacinie, po włosku, zową, rozumie się, objaśnienia z łącznikiem wyzerowanym.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Analiza językowa komentarzy redakcyjnych publikowanych w „Nowinach Sokólskich” pod kątem zróżnicowanego odbioru zawartych w nich implikatur

Celem artykułu jest wskazanie manipulacyjnego charakteru tekstów z tygodnika regionalnego,
szczególnie odnoszących się do postaci miejscowych polityków, poprzez analizę tekstów prasowych
z „Nowin Sokólskich” (poczytny tygodnik informacyjny w powiecie sokólskim, mający
charakter gazety popularnej – soft tabloid). Tygodnik poświęcony jest najciekawszym informacjom
z powiatu sokólskiego (województwo podlaskie). W niniejszym artykule teksty wyekscerpowane
z „Nowin Sokólskich” badane są pod kątem występowania implikatur. Intencje obecne
w wypowiedziach są ich składową, gdyż od poprawnego ich odczytania zależy wzajemne zrozumienie
się nadawcy i odbiorcy oraz efekt perswazyjny wypowiedzi. Analiza językowa została
poprowadzona pod kątem zróżnicowanego odbioru implikatur w zależności od typu odbiorcy,  tego, jaką dysponuje on wiedzą o świecie, i od tego, czy jest w stanie przeprowadzić odpowiednie
wnioskowanie, aby odczytać przekaz zgodnie z intencją autora.
Co za tym idzie, wypowiedzi autora mogą naruszać (lub nie) tzw. maksymy konwersacyjne
– zasady zdefiniowane m.in. przez Paula Grice’a, odnoszące się do walorów komunikacyjnych
języka. Poza tym, jak w przypadku każdej innej sytuacji komunikacyjnej, mamy również do czynienia
z implikaturami, czyli treściami niewypowiadanymi bezpośrednio.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo