rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Procedura identyfikacji i kategoryzacji wyrażeń metaforycznych w tekstach publicystycznych. Analiza porównawcza wyrażeń metaforycznych dotyczących lustracji

W pracy opisuję, w jaki sposób wyrażenia metaforyczne wykorzystywane są do obrazowania pojęć, oraz przedstawiam narzędzia umożliwiające identyfikację oraz kategoryzację wyrażeń metaforycznych w dyskursie politycznym. Zgodnie z założeniami teorii metafory przyjmuję, że wyrażenia metaforyczne odnoszące się do lustracji różnią się w zależności od profilu ideologicznego źródła. W celu weryfikacji tej tezy opracowałam metodologię identyfikacji oraz kategoryzacji wyrażeń metaforycznych. Metoda identyfikacji oparta jest na podstawowych założeniach procedury MIPVU1, a procedura kategoryzacji wyrażeń metaforycznych polega na analizie domeny nośnika, analizie ról semantycznych oraz wartości aksjologicznej. Mimo że zastosowana metodologia identyfikacji nie ujmuje wszystkich przypadków języka metaforycznego, to przedstawione przeze mnie wyniki wskazują na obszary, w których przyjęta metodologia okazuje się przydatnym narzędziem analizy.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Antyprzysłowia, memy, antyslogany. Kontrmówienie jako strategia komunikacji

Kontrmówienie to zjawisko realizujące się w opozycji do mówienia oficjalnego, obowiązującego w danym społeczeństwie i czasie. Kontrmówienie może przejawiać się w przeciwstawieniu się konkretnej standardowej jednostce języka lub tekstu (frazeologizm, przysłowie, zagadka itp.). W jego ramach powstają też samodzielne twory językowe opozycyjne do ogólniej rozumianego mówienia przyjętego oficjalnie w danej społeczności i w danym czasie. Do charakterystycznych cech przejawów kontrmówienia można zaliczyć powtarzalność i zwięzłość, często również wykorzystywanie znanych tekstów kultury (skrzydlatych słów, obrazów, zdjęć). Kontrmówienie, choć samo w sobie nie jest nowym zjawiskiem, zmienia się obecnie (przybiera na sile, wykorzystuje nowe formy, takie jak memy internetowe) pod wpływem nowych kanałów komunikacji (Internet, SMS-y) oraz wszechobecnej karnawalizacji kultury.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Gwara w powieściach Ryszarda Wytrycha Orły na śniegu i Czwarty grzech

Przedmiotem artykułu są właściwości języka gwarowego, którym posługują się bohaterzy powieści Ryszarda Wytrycha Orły na śniegu oraz Czwarty grzech. Narrator wprowadza czytelnika do zagrody i domu Kobalów, pokazuje codzienne życie wszystkich członków rodziny, ich krewnych, sąsiadów i znajomych w realiach socjalistycznej Polski lat pięćdziesiątych. Zabiegi językowe mają charakter fragmentaryczny, odnoszą się wprawdzie do całości obu tekstów, ale obejmują zasadniczo tylko wypowiedzi bohaterów i to nie wszystkich. Ich obecność determinowana jest przez składniki fabularne utworów i dodatkowo wzmacnia funkcję prezentatywną. Wykładniki stylizacji gwarowej pełnią następujące funkcje: socjologiczną, tworzywową, ekspresywną i stylową.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Jak nie ma w domu chłopa, zgłupieje i Penelopa – męskość i żeńskość w polskiej leksyce i frazeologii o proweniencji mitologicznej

Proponowany opis mitologizmów leksykalnych i frazeologicznych mieści się w nurcie badań z zakresu lingwistyki kulturowej i stanowi kolejną próbę potwierdzenia, że polszczyzna jest rezerwuarem treści kulturowych, których istotnym składnikiem jest stereotypowy obraz kobiety i mężczyzny. Badane jednostki języka zgodnie z kryterium semantycznym i pragmatycznym podzielono na mitologizmy, (I) które służą mówieniu o konkretnej płci (tylko o kobiecie albo tylko o mężczyźnie), (II) które służą mówieniu zarówno o kobiecie, jak i o mężczyźnie (niektóre częściej o jednej z płci) i wreszcie takie, (III) które bezpośrednio nie są odnoszone do płci. Ogląd przykładów mieszczących się w pierwszych dwóch grupach, przeprowadzony z perspektywy językowej, kulturowej i aksjologicznej, poszerza spojrzenie na niesymetryczny i zależny od naturalnych i społecznych uwarunkowań obraz kobiet i mężczyzn zakodowany i utrwalony w polskim zasobie leksykalnym i frazeologicznym. Tę niesymetryczność ukazuje także analiza leksykalno-gramatyczna podstawy materiałowej, z której wynika, że w zasobie polskich mitologizmów frazeologicznych więcej jest jednostek zawierających męskie komponenty mitologiczne niż żeńskie.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Łagodny uśmiech żelaznych dam... Argument płci w dyskursie o kobietach politykach

Artykuł dotyczy ambiwalentego charakteru dyskursu na temat kobiet polityków w tygodnikach społecznopolitycznych, takich jak „Polityka”, „Newsweek”, „Wprost”, w których neutralny opis politycznej działalności kobiet przeplata się z określeniami nacechowanymi płciowo. Płeć, wraz z przypisaną jej kulturową tożsamością, staje się argumentem różnicującym język opisu — począwszy od asymetrycznego użycia form adresatywnych określających polityków obu płci, poprzez związki frazeologiczne i metafory przywołujące stereotypowe figury kobiecości, aż po interpretację politycznych wydarzeń w kategoriach erotycznych i psychologicznych.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Recenzja monografii Piotra Rybki „Samogłoski w gwarach Górnego Śląska i polszczyźnie ogólnej. Porównanie z wykorzystaniem danych akustycznych i artykulacyjnych”

Recenzja jest poświęcona najnowszej książce Piotra Rybki "Samogłoski w gwarach Górnego Śląska i polszczyźnie ogólnej. Porównanie z wykorzystaniem danych akustycznych i artykulacyjnych" wydanej w 2018 roku w ramach Prac Instytutu Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk. Jest to eksperymentalna praca z zakresu fonetyki dialektalnej. Autor opracował modele akustyczne i artykulacyjne, które umożliwiają porównanie cech samogłosek w mowie mieszkańców Górnego Śląska i wymowie ogólnopolskiej.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
(Nie)sprawiedliwość - nastoletnie konceptualizacje

Sprawiedliwość (i niesprawiedliwość), której eksplikacji poświęcony jest niniejszy tekst, to jedna z istotnych wartości (i antywartości) moralnych i społecznych. Analiza wypowiedzi gimnazjalistów, zmierzająca do wydobycia odcieni znaczeniowych wskazanych słów, a jednocześnie próba dotarcia do sposobów konceptualizacji tych pojęć przez nastoletnią młodzież, ujawnia także cały szereg znaczeń peryferyjnych, związanych zarówno z „poczuciem sprawiedliwości” jako jednym z celów socjalizacji, wychowania i edukacji, ale także młodzieńczym „odczuwaniem” (nie)sprawiedliwości. Wyniki uporządkowano za pomocą schematów konceptualnych, oddających najczęściej ujawniające się w badanych wypowiedziach konotacje kontekstowe (co nastolatkowie mają na myśli, używając danego słowa): sprawiedliwość — wartość, sprawiedliwość — równość, sprawiedliwość — kompromis, niesprawiedliwość — krzywda, niesprawiedliwość — cierpienie.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Ile jest negowania w negacji? – multimodalna analiza wystąpienia publicznego (pilotażowe badanie z elementami ilościowymi)

Artykuł omawia pilotażowe badanie pojedynczego wystąpienia publicznego pod względem multimodalnych przejawów negowania ze szczególnym naciskiem na relacje pomiędzy znakami i oznakami negacji i afirmacji. Materiałem było nagranie audiowizualne anotowane w programie ELAN z zastosowaniem szablonu, który poza transkrypcją tekstu wypowiedzi umożliwia opis m.in. gestów rąk (z kilkunastoma szczegółowymi cechami), ruchów ramion i głowy, kierunku spojrzenia czy mimiki. Zaobserwowanie czasowych korelacji pomiędzy poszczególnymi środkami wyrażania pozwoliło na uchwycenie kilku podkategorii multimodalnych komunikatów o znaczeniu negującym: negacji definitywnych, negacji pozornie niespójnych, negacji wzmocnionych, negacji wyłącznie niewerbalnych, negacji ironicznych i negacji werbalnych z towarzyszeniem gestu wyrażającego niezaprzeczone treści.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Chrematonimy w funkcji społeczno-kulturowej na przykładzie druków ulotnych Wolnego Miasta Gdańska 1920–1939

Celem niniejszego artykułu jest analiza chrematonimów w realiach historycznych oraz ich roli jako symboli tożsamości kulturowej. Omawiane w tekście niemieckojęzyczne chrematonimy z okresu Wolnego Miasta Gdańska (WMG) 1920–1939 nie były dotąd przedmiotem analizy kulturowej. Podstawę podziału i analizy chrematonimów wyekscerpowanych na potrzeby niniejszego artykułu z druków ulotnych WMG stanowi model badawczy Artura Gałkowskiego (2011) wraz z podziałem chrematonimów w funkcji kulturowo-użytkowej na chrematonimy marketingowe, społecznościowe i ideacyjne. Analiza wykazała, iż nazwy zakodowane w drukach ulotnych są odzwierciedleniem obrazu otaczającego świata mieszkańców WMG oraz utrwalonym symbolem ich tożsamości kulturowej.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
O stereotypach konotowanych przez niektóre modele współczesnych nazwisk (próba weryfikacji w oparciu o materiał z Bielska Podlaskiego)

W artykule przedstawiono zależność między poszczególnymi typami strukturalnymi współczesnych nazwisk mieszkańców Bielska Podlaskiego a przynależnością konfesyjną ich nosicieli. Celem nadrzędnym była próba weryfikacji zasadności funkcjonowania stereotypów konotowanych przez określone modele nazwisk z uwzględnieniem czynnika etniczno-wyznaniowego. Do analizy wykorzystano nazwiska rodziców dzieci ochrzczonych w dwóch bielskich parafiach — prawosławnej i rzymskokatolickiej. Poszczególne typy nazwisk omówiono na tle obu grup wyznaniowych. Uwagę zwrócono na formanty nazwiskotwórcze antroponimów (przede wszystkim -ski, -owicz/-ewicz oraz -uk/-czuk). Badania wykazały, że omawiana zależność tylko częściowo znajduje potwierdzenie we współczesnym nazewnictwie mieszkańców miasta. Antroponimy z przyrostkiem -ski stanowią 44,1% zbioru wszystkich analizowanych nazwisk bielskich katolików i 21,9% zasobu nazwisk bielszczan wyznania prawosławnego. Dla nazwisk na -owicz/-ewicz odsetek ten wynosi odpowiednio 9,4% i 12,1%, natomiast dla nazwisk na -uk/-czuk — 12,3% (katolicy) i 33,7% (prawosławni

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Honoryfikatywność jako sposób kształtowania relacji w populizmie

Artykuł ukazuje korelacje między formami honoryfikatywnymi stosowanymi przez polityka a kształtowaniem relacji zarówno między politykiem i jego odbiorcami (przyszłymi wyborcami), jak i innymi politykami, do których bezpośrednio lub pośrednio się zwraca. Analiza tego problemu wykazała konieczność uwzględniania kategorii honoryfikatywności w badaniach zarówno wizerunku polityka – przywódcy populistycznego, jak i językowo tworzonych przez niego relacji. Przedmiotem oglądu jest populistyczny dyskurs polityczny, który analizujemy z perspektywy politologicznej, jak i lingwistycznej. W artykule dokonano oglądu form honoryfikatywnych na poziomie systemowym, interakcyjnym oraz socjolingwistycznym. Potwierdzeniem poczynionych założeń jest analiza tekstów Pawła Kukiza, która wykazała, że polityk świadomie korzysta z gramatycznych i leksykalnych środków honoryfikatywnych w celu budowania swojej roli społeczno-politycznej oraz roli innych uczestników komunikacji politycznej.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Materiały do nauki języka angielskiego wydawane od końca XVIII do połowy XX wieku jako źródła badań polsko-angielskich kontaktów językowych. Prolegomena badawcze

W opracowaniu zaprezentowano materiały do nauki języka angielskiego jako rzadko wyzyskiwane źródła do badań przeszłości polsko-angielskich kontaktów językowo-kulturowych. Ogląd tekstów edukacyjnych pozwolił: prześledzić czynniki decydujące o wysokim prestiżu języka angielskiego na ziemiach polskich, zaobserwować sposoby wykorzystania elementów kultury anglosaskiej w celach wychowawczych, wskazać rodzaje zjawisk interferencyjnych możliwych do analizowania w tekstach pisanych przez osoby bilingwalne. Obserwacje przeprowadzono zgodnie z założeniami lingwistyki antropologicznej, akcentującej związki między człowiekiem, językiem i kulturą w badaniach nad sposobem używania języka przez naszych przodków.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Interakcyjny gest potakiwania w wystąpieniach publicznych

Znak potakiwania (kiwania głową) należy do najpopularniejszych gestów w wystąpieniach publicznych. Na podstawie kilku godzin nagrań audiowizualnych z udziałem użytkowników języka polskiego wygłaszających mowy uzyskano paręset plików zawierających poszczególne typy potakiwania (według kilkunastu wzorców semantycznych). W procesie zintegrowanej analizy multimodalnej, w której znaczenie komunikatu jest sumą działania wszelkich – mniej lub bardziej świadomie zastosowanych – środków semiotycznego wyrazu (słów, mimiki, spojrzenia, gestykulacji czy intonacji), udało się wyodrębnić następujące funkcje potakiwania w większości przypadków wyraźnie skierowanego do odbiorcy: potwierdzenie, podkreślenie, powitanie, podziękowanie i autoreakcja. Najczęściej jednak gest ten towarzyszył wtrąceniom i wyliczeniom, przybierał zatem funkcje o charakterze spajającym (metajęzykowym).

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Oburzeni, znudzeni, z(a)wiedzeni... Semantyka buntu w socjolekcie młodzieżowym

Proponowanym tekstem chciałabym wpisać się w nurt badań, docierających do sposobów młodzieżowej konceptualizacji rzeczywistości przez medium właściwych nastolatkom praktyk komunikacyjnych. Jak się zdaje, rejestrują one przeobrażenia kulturowej kategorii buntu jako efektu młodzieńczego odczuwania i przeżywania świata. W rzeczywistości płynnych struktur („To, co u was dzieje się przez całe życie, u nas staje się w tydzień”), „networkowych” więzi, apoteozy ludyczności, gdy dynamika wyznacza zarówno strategię doświadczania świata (używanie, konsumpcja, elastyczność), jak i jego hermeneutykę, niezwykle cenna wydaje się rekonstrukcja obrazu buntu wpisanego w semantykę socjolektu młodzieżowego. „Potencjał” buntu, uzasadniony w modelach kultur postfiguratywnych, wyczerpuje się w przestrzeni kofiguratywnego i prefiguratywnego McŚwiata. Negacja, o ile nie jest uzasadniona pragmatycznie, staje się niepotrzebnym balastem, marnotrawieniem energii. Bardziej frapująca jest kreacja – eksperymentowanie z „ja” w dającej oparcie wspólnocie młodości, także językowej. Wymiar ludyczny kontestacji zdominował „ideowy” utrwalony w świadomości kulturowej. Zasadne więc staje się pytanie, czy współcześni młodzi są „nie-gniewni”, a może gniewni inaczej? Odpowiedź na nie udzielana z „wnętrza” ich języka, przez analizę semantyki słownictwa, frazeologii i praktyk tekstowych młodomowy jest celem niniejszego opracowania.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Polityka językowa państwa polskiego w okresie międzywojennym

W artykule przedstawiono działania władz państwowych Drugiej Rzeczpospolitej w dziedzinie polityki językowej, koncentrując się na dwóch jej obszarach: wyznaczaniu ustawowo obowiązującego zakresu użycia języka polskiego, a także ustalaniu nazewnictwa państwowego (oficjalna nazwa państwa, organów władzy, jednostek samorządu terytorialnego itp.) oraz urzędowych nazw miejscowych (wymagających repolonizacji). Przegląd aktów prawnych zawierających przepisy dotyczące kwestii językowych dowodzi braku planowości i konsekwencji ze strony władz — efektem jest m.in. utrwalenie prawnego zróżnicowania terytorium Polski oraz niejednolitość terminologii dotyczącej języka. Są to zagadnienia nieobecne dotąd w literaturze językoznawczej, choć mieszczące się w ramach tzw. zewnętrznej historii języka.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Terminologia Unii Europejskiej i brukselizmy: ewolucja

Do polszczyzny ostatnich dwóch dekad nastąpił masowy transfer specjalistycznych jednostek leksykalnych związanych z działalnością Unii Europejskiej. Terminologia powstała na potrzeby przystąpienia Polski do UE nie była dotychczas szczegółowo analizowana, nie uwzględniają jej także słowniki języka polskiego. Przez kilka lat prowadziłam badanie obejmujące korpus zebranych jednostek określających działalność UE , polegające na próbie ich analizy morfoleksykalnej i systematyzacji. W jego wyniku dokonałam m.in. podziału
korpusu na terminy oficjalne, potwierdzone w źródłach, i na brukselizmy (Ciostek 2019) — odpowiedniki terminów unijnych w języku ogólnym. W niniejszym artykule staram się wykazać na wybranych przykładach, jak ewoluuje terminologia unijna w języku polskim w tej krótkiej perspektywie czasowej, jakie są relacje
między terminami a brukselizmami i jakie zmiany zachodzą w obrębie brukselizmów.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
[recenzja] Wnioski z lektury Semiotycznych posłań Andrieja N. Kołmogorowa

Andriej N. Kołmogorow – jeden z największych matematyków XX wieku – włożył ogromny wkład w rozwój nauk humanistycznych: historii, teorii wiersza i lingwistyki. Postać Kołmogorowa i wyniki prowadzonych przez niego badań nie są jednak dobrze znane lingwistom. Celem tej pracy jest omówienie Semioticzeskich posłanij Kołmogorowa (Kołmogorow 1997) i pokazanie wniosków, do których doprowadziła mnie ich lektura. Zauważyłem, że podejście Kołmogorowa do zagadnień kultury, sztuki i języka jest w duchu hipotezy Sapira-Whorfa oraz że pewna naturalna modyfikacja idei Kołmogorowa na temat tzw. języka kultury daje nowy argument na rzecz prawdziwości hipotezy Sapira-Whorfa. Ponadto w rozważaniach Kołmogorowa o semiotyce kultury i sztuki znalazłem związki z psychoanalizą Freuda.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Termin kultura fizyczna z perspektywy socjolingwistycznej

Artykuł prezentuje wyniki badań nad etymologią, historią, znaczeniem i zakresem terminu kultura fizyczna, a także jego współczesnym wykorzystaniem w różnych kontekstach społecznych i w wybranych językach objętych analizą (polski, angielski, niemiecki, francuski i włoski, sporadycznie inne języki). Na podstawie przeprowadzonej analizy stwierdza się, że owo najbardziej kompleksowe, najbardziej pojemne semantycznie, nadrzędne pojęcie na określenie wszelkich działań podejmowanych dla rozwoju psychofizycznego oraz w ramach troski o ciało i zdrowie jest stopniowo wypierane i zastępowane przez „fałszywe” synonimy i hiponimy.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
,,Mješavinu uspite”lub “mešavinu sipajte” – czy tłumaczenia i oddzielne instrukcje konsumenckie na obszarze byłego języka serbskochorwackiego są potrzebne? Analiza wybranych przykładów

Artykuł przedstawia i analizuje różnice językowe w obrębie obszaru byłej Jugosławii. Polityka językowa państw postjugosłowiańskich ma na celu udowodnienie różnic występujących pomiędzy językami tych państw, dlatego podjęte badania, na podstawie przykładu tłumaczenia z chorwackiego na serbski oraz etykiet produktów spożywczych, chcą udowodnić, że są one symboliczne. Cztery języki powstałe z języka serbsko-chorwackiego wciąż opierają się na nowosztokawskim dialekcie, stąd odmienności dostrzegalne są przede wszystkim na płaszczyźnie leksykalnej właściwej dla danego regionu, nie narodu. Wyniki analizy wybranych przykładów pokazują, że różnice te próbuje się sztucznie uwypuklić, ponieważ często zamieniane leksemy są właściwe dla obu języków, nie tylko dla jednego. Przy analizie zastosowano metodę komparatystyczną.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
O języku specjalistycznym w komentarzu sportowym (na przykładzie relacji z meczów siatkarskich)

Artykuł dotyczy sposobu funkcjonowania języka specjalistycznego w wypowiedzi dziennikarza relacjonującego emitowane „na żywo” zmagania sportowe. Na podstawie obserwacji warstwy słownej telewizyjnych transmisji z meczów siatkarskich autorka dochodzi do wniosku, że formy fachowe są obligatoryjnymi składnikami komunikatu formułowanego przez sprawozdawcę. Umożliwiają one bowiem nie tylko precyzyjne określanie konkretnych technik czy akcji sportowych, ale także warunkują symultaniczność dziennikarskiej narracji i przedstawianych telewidzowi rozgrywek.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Edukacja jako główny element planowania języka na przykładzie baczkich Bunjewców

Bunjewcy są południowosłowiańską grupą etniczną zamieszkującą terytorium czterech krajów: Serbii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny oraz Węgier. Od zawsze byli uważani za część narodu chorwackiego, jednak ze względu na specyficzną sytuację polityczną w Serbii niedługo po rozpadzie Jugosławii w 1991 roku w spisie powszechnym otrzymali możliwość zadeklarowania odrębnej narodowości. Po uzyskaniu statusu mniejszości zaczęli dążyć do standaryzacji własnego języka. W 2014 roku, po długich latach prac, ukazały się podręczniki do nauki bunjewskiego etnolektu. Celem artykułu jest pokazanie skomplikowanej sytuacji socjolingwistycznej Bunjewców oraz analiza treści podręczników pod kątem gramatyki, zasad pisowni, a także metajęzyka użytego do opisu zjawisk językowych.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Afazja w ujęciu lingwistycznym, czyli co strukturalizm, generatywizm i kognitywizm wnoszą do współczesnej afazjologii

Afazja to zaburzenie komunikacji językowej u osób dorosłych, które przebyły incydent neurologiczny uszkadzający centralny układ nerwowy. Zainteresowanie tym zaburzeniem wśród naukowców wielu dziedzin wzrastało z uwagi na pandemiczny przyrost chorych dotkniętych udarami mózgu, które są główną przyczyną rozpadu kompetencji językowej. Badaniom medycznym, gerontologicznym, psychologicznym towarzyszy rozwój metodologii lingwistycznej, która — zgodnie z postulatem Romana Jakobsona — opis patomechanizmu zaburzenia rozpoczyna od języka. Niniejszy artykuł stanowi przegląd najważniejszych metodologii lingwistycznych XX wieku pod względem ich wkładu w rozwój współczesnej myśli afazjologicznej. Kryterium nadrzędnym przyświecającym prezentowanym analizom stała się ocena ich przydatności w zrozumieniu języka w rozkładzie.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Język migowy w perspektywie socjolingwistycznej

Od roku 2011, czyli od czasu wejścia w życie ustawy o języku migowym, wzrasta w Polsce zainteresowanie tą formą komunikacji nie tylko w instytucjach publicznych czy mediach, ale także w środowiskach naukowych. W Polsce nieliczne badania nad językiem migowym koncentrowały się dotąd na jego wymiarze gramatycznym. Niniejszy tekst jest próbą wyznaczenia nowej, socjolingwistycznej perspektywy badań języka migowego w Polsce. Z tego też powodu ma charakter przeglądowy. Autorzy — w odniesieniu do języka migowego — proponują cztery obszary badań socjolingwistycznych. Pierwszy to opis wariantów językowych (zwłaszcza fonologicznych i leksykalnych), drugi — to obserwacja życia wyrazów i zmian historycznych w obrębie migowej leksyki, trzeci — badanie kontaktów językowych, zwłaszcza kodów wchodzących w skład kontinuum migowego. Ostatnim obszarem godnym uwagi jest rekonstrukcja obecnych wśród głuchych Polaków postaw wobec języka migowego. Proponowany kierunek badań jest istotny zwłaszcza w świetle ogólnoświatowej tendencji do wymierania języków migowych (a więc i zanikania kultury) — głównie z powodów cywilizacyjnych.

Czasopismo: Socjolingwistyka
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo