rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Wpływ zapylenia atmosfery na jasność nocnego nieba

Za jasność nocnego nieba odpowiada wiele czynników, zarówno naturalnych, jak pochodzenia sztucznego. W przypadku nieba zachmurzonego głównym źródłem oświetlenia powierzchni Ziemi są chmury odbijające wadliwie ukierunkowane sztuczne światła naziemne. Autorzy pracy postawili tezę, że za sezonowe zmiany jasności nocnego, bezchmurnego nieba w warunkach zanieczyszczenia świetlnego odpowiada przede wszystkim pył zawieszony, pochodzący głównie ze źródeł niskiej emisji, zwłaszcza w okresie zimowym. Efekt ten jest szczególnie widoczny w Krakowie i okolicach, będących jednym z najbardziej zapylonych miejsc w Europie. Przeprowadzone na terenie aglomeracji krakowskiej ponad roczne pomiary pozwoliły ustalić liniową zależność między wartością wskaźnika koncentracji pyłów zawieszonych w atmosferze PM10 a jasnością nocnego, bezchmurnego nieba. Podobną zależność stwierdzono dla punktu pomiarowego znajdującego się przy Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, położonym na górze Suhora w Gorczańskim Parku Narodowym. Wstępnie stwierdzono występowanie podobnych zależności dla innych uprzemysłowionych obszarów w Polsce.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Niechciani przybysze - obce pasożyty w Polsce

Inwazje nierodzimych gatunków są w ochronie różnorodności biologicznej jednym z ważniejszych problemów XXI w. Zawleczone gatunki, wchodząc w interakcje z gatunkami rodzimymi lub powodując zmiany warunków środowiska, mogą prowadzić do zaniku gatunków rodzimych. Mogą też być rezerwuarem pasożytów. Pasożyty rozprzestrzeniają się wraz z migracjami swoich żywicieli, jednak obecnie do zwiększania ich zasięgu występowania częściej przyczynia się człowiek, który z różnych pobudek wprowadza nowe gatunki do środowiska naturalnego, nie spodziewając się "pasażerów na gapę". Zawleczone pasożyty mogą pozostać wierne swoim właściwym żywicielom, ale mogą też stworzyć nowe układy pasożyt-żywiciel z rodzimą fauną. Mogą przyczyniać się do zniknięcia rodzimych gatunków pasożytów, jak również wykazywać silną patogenność w stosunku do nowych żywicieli. Oczywiście nie każdy gatunek aklimatyzuje się i staje się gatunkiem inwazyjnym w nowych warunkach, mimo to należy rejestrować nowo pojawiające się gatunki i monitorować już istniejące w nowym dla nich środowisku.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Przeciwpasożytnicze działanie triterpenoidów roślinnych

Robaki pasożytnicze od zarania dziejów stanowiły istotny problem dla ludzkości. Pasożyty, zarówno płazińce (Platyhelmintes), jak i obleńce (Nematoda), powodują duże straty wśród zwierząt hodowlanych i ciągle infekują znaczną liczbę osób, zwłaszcza w krajach rozwijających się. Do tej pory niewiele jest znanych i stosowanych leków przeciwpasożytniczych, które dodatkowo wywołują niepożądane efekty uboczne, a pasożyty nabywają na nie oporności. Z tego powodu poszukiwane są nowe, naturalne substancje, które wykazywałyby właściwości przeciwpasożytnicze przy braku toksyczności. Takimi związkami mogłyby być roślinne triterpenoidy cykliczne, które często wykazują różne aktywności biologiczne. W artykule przedstawiono badania wykazujące, że niektóre triterpenoidy, zarówno wolne aglikony, glikozydy oraz glikozydoestry, wykazują aktywności przeciwko pasożytniczym nicieniom, tasiemcom, przywrom oraz przywrom skrzelowym.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Kwercetyna, ważny flawonoid w życiu roślin

Kwercetyna (Q) należy dla flawonoidów i została zakwalifikowana do klasy flawonoli, jest związkiem szeroko rozpowszechnionym w świecie roślin. W roślinach rzadko występuje jako aglikon, w większości tworzy połączenia z różnymi związkami, w tym z cukrami. Flawonole są prawdopodobnie najważniejszą i najstarszą grupą flawonoidów. Kwercetyna występują w różnych tkankach, komórkach i kompartmentach komórkowych, co jest związane z pełnioną przez nie funkcją, uczestniczy w interakcji pomiędzy rośliną a środowiskiem. Pochodne hydrofilowe flawonoli gromadzą się głównie w strukturach komórkowych (chloroplast, cytoplazma, wakuole, jądro). Pochodne lipofilowe występują głównie w wydzielniczych i nie wydzielniczych włoskach (trichomach) zlokalizowanych na powierzchni liści, kwiatów i owoców. W efekcie gromadzą się w miejscach, w których mogą skutecznie niwelować uszkodzenia oksydacyjne, w tym wywołane nadmiernym oświetleniem, czyli w miejscach powstawania ROS (reaktywnych form tlenu). Kwercetyna i jej pochodne chronią roślinę przed stresem oksydacyjnym, ale także poprzez zmiany statusu redoks mają wpływ na kontrolę wzrostu i różnicowania komórek. Związki te wykazują wiele aktywności fizjologicznych m. in. regulując stężenie IAA, na różnych drogach oraz wpływają na dojrzewanie pyłku. Zatem, kwercetyna jest ważna dla rozwoju poszczególnych organów i całej rośliny.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Owady - alternatywne organizmy modelowe do badań chorób człowieka

W ostatniej dekadzie nastąpił gwałtowny wzrost zainteresowania wykorzystaniem bezkręgowców, w tym owadów, jako organizmów modelowych w badaniach chorób człowieka. Opublikowano liczne prace, w których wykazano możliwość wykorzystania owadzich modeli w badaniach chorób neurodegeneracyjnych, cukrzycy, otyłości, czy chorób serca. Szybki rozwój technik biologii molekularnej, biotestów fizjologicznych i farmakologicznych, a także poznanie genomów muszki Drosophila melanogaster, chrząszcza Tribolium castaneum, jedwabnika Bombyx mori i pszczoły Apis mellifera dodatkowo stanowią silne wsparcie metodologiczne tego kierunku badań. Poznano szereg genów owadów, będących ortologami genów ludzkich, odpowiedzialnych za rozwój różnych chorób, zidentyfikowano wiele białek kodowanych przez te geny, scharakteryzowano ich fenotypy morfologiczne i fizjologiczne, a także opisano działanie u owadów niektórych leków stosowanych w chorobach neurodegeneracyjnych i kardiologicznych człowieka.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
O. Józef Krzysikiewicz. Kapucyn w zapiskach kronikarskich z lat 1880-1883

Zakon oo. Kapucynów na przestrzeni wieków wychował wielu znamienitych zakonników. Wśród nich znalazł się również o. Józef Krzysik (Krzysikiewicz) żyjący w latach 1800–1882. Zasłużył się on dla każdego z klasztorów kapucyńskich w Polsce, w których przebywał, w tym również dla wspólnoty w Krośnie. Cennym i bogatym w informacje źródłem poznania osoby o. Józefa okazały się kroniki tegoż klasztoru. W drugim ich tomie obejmującym lata 1837–1903, oznaczonym sygnaturą AKKR 16 i noszącym tytuł Chronologiae Conventus Liber Secundus mamy trzy wzmianki na jego temat. Pierwsza z nich zapisana jest na kartach 128–131. Jej autor to ks. Karol Fischer, późniejszy biskup pomocniczy przemyski. Drugi fragment znajdujemy na karcie 136v. W tym przypadku nie udało się jednak ustalić autora. Trzecia wzmianka zapisana została na karcie 137, zaś autorem jej jest o. Florian Janocha, kapucyn. Wszystkie fragmenty pochodzą z lat 1880–1883.

Czasopismo: Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Skarbiec kościoła OO. Kapucynów w Krośnie

Skarbce kojarzą się zwykle z miejscami niesamowitymi, tajemniczymi, kryjącymi skarby i pamiątki z przeszłości. Nie zawsze tak jest, ale skarbce klasztorne często spełniają tę definicję. Nie inaczej jest w przypadku skarbca klasztoru kapucynów w Krośnie. Nie jest to skarbiec leciwy, najstarsze zabytki datowane są na XVIII wiek, jednak wydaje się być ciekawym zbiorem artefaktów sztuki złotniczej dedykowanych w większości przypadków zakonowi lub nawet konkretnie klasztorowi kapucynów krośnieńskich. Stąd podjęta w artykule próba skatalogowania zbiorów co może przyczynić się do dalszych prac nad opracowaniem złotnictwa zdeponowanego w krośnieńskim klasztorze.

Czasopismo: Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, nauki o sztuce
Inwentarz archiwum klasztoru kapucynów w Krośnie

Archiwum klasztorów kapucynów w Krośnie swoimi początkami sięga XVIII w. Narastający ciągle zasób archiwalny, podzielony na 12 grup, w początkach XXI wieku sięgał 128 jednostek archiwalnych. Jest to archiwum otwarte, w którym znajdują się materiały związane z życiem zakonnym kapucynów, ich działalnością duszpasterską, charytatywną, społeczną i kulturalną oraz dokumentacja obejmująca działalność osób pośrednio związanych z konwentem. Część zasobu obejmuje sprawy majątkowe i remontowo budowlane. Inwentarz został sporządzony zgodnie z normami w polskiej archiwistyce kościelnej.

Czasopismo: Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, historia
Działalność firmy organmistrzowskiej P. B. Voelkner w Poznaniu

Mimo wielu dotychczasowych publikacji dotyczących działalności zakładu organmistrzowskiego Paula Voelknera temat nadal nie został wyczerpany. Dzięki coraz szerszym badaniom źródłowym wychodzą coraz to nowe fakty dotyczące nie tylko wybudowanych przez niego instrumentów, ale też o samym organmistrzu. Niniejszy artykuł ma na celu prezentację nowych faktów z życia Paula Voelknera a także zaprezentowanie części jego działalności w Poznaniu w wymiarze postawionych przez niego instrumentów. Zagadnienie to jest o tyle interesujące, gdyż właśnie w tym mieście Voelkner zbudował swoje największe organy.

Czasopismo: Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce
Dziedziny: sztuka, nauki humanistyczne
Dyscypliny: sztuki muzyczne, historia
Historia organów w kościele pw. św. Wojciecha i Matki Bożej Bolesnej w Modlnicy

Przedmiotem artykułu jest historia organów w kościele pw. św. Wojciecha i Matki Bożej Bolesnej w Modlnicy. Tekst oparty jest na rezultatach kwerend archiwalnych, przy czym najwięcej źródeł pochodziło z archiwum parafialnego. Podjęte badania wykazały, że organy w rzeczonej świątyni istniały co najmniej od pierwszej połowy XVIII w. Obecny instrument zbudował w latach 1843–1844 krakowski organmistrz Ignacy Wojciechowski. Organy te były wielokrotnie naprawiane, remontowane i przebudowywane. W 1888 r. renowację przeprowadził syn ich budowniczego, Tomasz Wojciechowski z Krakowa, natomiast w drugiej połowie XX w. firma Henryka Siedlara z Krakowa rozbudowała instrument o sekcję pedału. Artykuł stanowi przyczynek do historii życia muzycznego w parafii modlnickiej oraz do biografii Ignacego i Tomasza Wojciechowskich.

Czasopismo: Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne, sztuka
Dyscypliny: historia, sztuki muzyczne
Przejawy pornografii według prasy katolickiej w II Rzeczypospolitej

Na przestrzeni lat rozumienie pojęcia pornografia uległo istotnym zmianom. Przekonujemy się o tym, analizując polską międzywojenną prasę katolicką. Występujące tam definicje omawianego zjawiska odbiegają od współczesnych norm kulturowych. Publicystyka katolicka w II Rzeczypospolitej wypracowała różne koncepcje terminologiczne. Często przyjmowanym stanowiskiem była propozycja Czesława Lechickiego, który identyfikował pornografię ze wszystkim, co „wywoływało impuls płciowy”. Owe rygorystyczne kryteria mocno poszerzyły zakres semantyczny analizowanego pojęcia. Redaktorzy wyróżniali w związku z tym wiele form-nośników pornografii, takich jak: pocztówki ze zdjęciami nagich kobiet, literatura, filmy, sztuki teatralne, prasa, reklamy, piosenki, a nawet swawolne dowcipy. Do inkryminowanych materiałów zaliczano powieści Stefana Żeromskiego czy utwory Hanki Ordonówny. Zjawisko pornografii często zestawiano też z tzw. bezwstydem, który przybierał postać nieskromnej mody żeńskiej oraz nowoczesnych tańców (tango, one-step, shimmy, charleston czy fokstrot), uchodzących za niestosowne.

Czasopismo: Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Źródła do kasaty klasztorów w 1864 roku w zasobie Archiwum Głównego Akt Dawnych

Kasata klasztorów w Królestwie Polskim przeprowadzona na podstawie ukazu carskiego z 27 października (8 listopada) 1864 r. spowodowała zamknięcie 190 klasztorów. Wytworzona wówczas dokumentacja, związana z zapewnieniem dalszego bytu zakonników i zakonnic, zagospodarowaniem zabudowań i wyposażenia poklasztornego, księgozbiorów i innego przejętego majątku, po zakończeniu czynności trafiła do archiwów terenowych oraz stołecznych Archiwum Skarbowego i Archiwum Akt Dawnych. Ocalałe z II wojny światowej szczątki akt z archiwów warszawskich wraz z materiałami rewindykowanymi w latach 60. XX w. z ówczesnego Związku Radzieckiego znajdują się obecnie w Archiwum Głównym Akt Dawnych. Są przechowywane w zespołach: Centralne Władze Wyznaniowe Królestwa Polskiego, Komisja Województwa Kaliskiego – Rząd Gubernialny Warszawski, Komisja Województwa Mazowieckiego – Rząd Gubernialny Warszawski, Sekretariat Stanu Królestwa Polskiego, Komitet Urządzający w Królestwie Polskim, Zarząd Generał-Policmajstra w Królestwie Polskim, Namiestnik i Głównodowodzący Wojskiem w Królestwie Polskim, Zarządy naczelników Wojskowych w Królestwie Polskim i Zbiór Kartograficzny Archiwum Głównego Akt Dawnych.

Czasopismo: Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Działalność Bodzanty z Kosowic herbu Szeliga na stanowisku arcybiskupa gnieźnieńskiego

Bodzanta z Kosowic herbu Szeliga wzbudza wśród historyków bardzo skrajne opinie – od wytrawnego gracza politycznego i dobrego administratora do człowieka nieporadnego o chwiejnych poglądach politycznych. Negatywny obraz tej postaci stworzył Jan z Czarnkowa, który w swojej kronice ukazał w złym świetle arcybiskupa gnieźnieńskiego Bodzantę. Tak różne opinie na temat tej osoby zainspirowały mnie do podjęcia próby zbadania działalności arcybiskupa w latach 1382–1388, a szczególnie w okresie po wojnie domowej w Wielkopolsce. Artykuł obejmuje okres od momentu nominacji Bodzanty na stanowisko arcybiskupa do jego śmierci. Głównym założeniem tekstu jest podważenie opinii Janka z Czarnkowa o Bodzancie – człowieku szkodzącemu polskiemu Kościołowi. Dotychczasowy stan badań na temat arcybiskupa ogranicza się do skrupulatnego opracowania jego działań politycznych podczas wojny domowej w Wielkopolsce. W artykule przede wszystkim kładę nacisk na działalność prawno-gospodarczą arcybiskupa, która miała miejsce po zakończeniu narracji Kroniki Jana z Czarnkowa. Szczególnie wartościowa jest analiza pomijanego do tej pory dokumentu dotyczącego konfliktu Bodzanty i Władysława Opolczyka z roku 1387 oraz opracowanie działalności prawno-gospodarczej arcybiskupa. Głównym celem artykułu jest zebranie i uporządkowanie informacji o działalności Bodzanty z Kosowic w latach 1382–1388. Staram się także ukazać relacje łączące arcybiskupa z monarchami ówczesnej Europy. Istotne jest także pokazanie znaczenia aktywności zwierzchnika polskiego Kościoła w rozwijaniu zniszczonej domeny arcybiskupiej. Wydaje się, że dopiero takie spojrzenie na działalność bohatera tego artykułu pozwala na wyciągnięcie obiektywnych wniosków dotyczących jego urzędowania na arcybiskupstwie.

Czasopismo: Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii
Kontrakty i umowy z Archiwum Większego Klasztoru Karmelitów Starej Obserwy we Lwowie (XVII-XVIII w.)

Problematyka archiwoznawcza i aktoznawcza dokumentacji powstałej w kancelariach kościelnych w XVIII i XIX wieku pozostaje tematem poruszanym powierzchownie. Często wiedza o ówczesnej działalności archiwotwórczej kancelarii zakonnych ogranicza się tylko do typów dokumentacji charakterystycznych dla danego etapu rozwoju form kancelaryjnych. Autor artykułu przebadał archiwum większego klasztoru lwowskiego pod kątem znajdujących się tam umów i kontraktów zawieranych z osobami prywatnymi, następnie przedstawił ich najbardziej charakterystyczne cechy.

Czasopismo: Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Samotność młodych ludzi w opinii studentów

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest poznanie opinii studentów na temat zjawiska samotności wśród młodzieży. PROBLEMY I METODY BADAWCZE: Poruszany w tekście problem zawiera się w pytaniu: jakie opinie na temat samotności młodych ludzi mają badani studenci? Wykorzystana została metoda sondażu diagnostycznego (technika ankiety) oraz analiza i synteza literatury przedmiotu. PROCES WYWODU: W pierwszej części artykułu przedstawiono teoretyczne rozważania nad problematyką samotności, zaś w części drugiej poddano analizie opinie badanych studentów dotyczące m.in.: rozumienia samotności, przyczyn występowania tego problemu oraz sposobów radzenia sobie z samotnością. WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Samotność postrzegana jest najczęściej jako stan nieprzyjemny, uciążliwy stan pustki negatywnie oddziałujący na życie człowieka. Za przyczyny samotności młodzieży uznano: rozwój nowych technologii, dysfunkcje w środowisku rodzinnym oraz specyficzne dyspozycje osobowościowe jednostki. Wśród możliwości radzenia sobie z samotnością badani wskazywali sposoby zarówno korzystne dla rozwoju indywidualnego i społecznego, jak też niekorzystne. WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Z badań wynika, że samotność odczuwana przez młodych ludzi staje się dziś normą i wymaga od nich podejmowania swoistej gry ukierunkowanej na wypełnienie pustki. W związku z powyższym konieczne jest podejmowanie odpowiedzialnych działań na rzecz profilaktyki samotności młodych ludzi w tłumie. Ważne jest uświadomienie rodzicom znaczenia ich autentycznej obecności przy dzieciach, okazywanie wsparcia dzieciom i budowanie właściwej więzi. Istotne znaczenie w przeciwdziałaniu samotności młodzieży mają oddziaływania i postawy nauczycieli. Ich rolą jest wspieranie rozwoju wychowanków oraz tworzenie klimatu wzajemnej akceptacji i pomocy.

Czasopismo: Horyzonty Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Wychowanie przez przyrodę – wybrane współczesne aspekty

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest przedstawienie dobroczynnego wpływu przyrody na (młodego) człowieka, który współcześnie bardzo silnie jest zanurzony w świecie wirtualnym. Dzisiaj występuje potrzeba wychowania do interakcji z przyrodą. Teoretyczny namysł opiera się na założeniu, że kontakt z przyrodą stanowi czynnik minimalizujący zagrożenia związane z nowymi mediami. PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problematyka badawcza ujęta została w postaci następujących pytań: Jaką wartość ma przyroda dla człowieka funkcjonującego w społeczeństwie cyfrowo-informacyjnym? Jak współcześnie wychowywać najmłodsze pokolenie do kontaktu z przyrodą? Wykorzystana została metoda analizy i syntezy literatury oraz posłużono się wynikami badań, które są istotne dla badanego problemu. PROCES WYWODU: Punktem wyjścia do podjętych analiz są wyniki badań empirycznych wskazujące na: nadmierne korzystanie z nowych mediów elektronicznych, cyfrowe zmęczenie dzieci i młodzieży oraz pozytywny wpływ przyrody. W toku analiz ukazano, iż konieczna jest dzisiaj równowaga między technologią a przyrodą, pojawiają się zatem nowe zadania w obszarze wychowania przez przyrodę. WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Refleksja nad podjętą problematyką wskazuje na wieloaspektowy wpływ przyrody na człowieka. Dokonana analiza ujawniła, że przyroda pomaga zachować równowagę psychiczną, fizyczną i duchową oraz uniknąć przemęczenia cyfrowego, dlatego ważny jest proces wychowania uzupełniony o wymiar przyrody. WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Dostrzeżono potrzebę wychowania dzieci i młodzieży do bezpośredniego kontaktu z przyrodą. Zaproponowano i przedstawiono wychowawczą triadę – wychowanie w przyrodzie, dla przyrody i przez przyrodę, która winna być realizowana przez wszystkie środowiska wychowawcze. Ponadto zauważono potrzebę synergii mediów z przyrodą w dobie społeczeństwa medialnego w celu zachęcenia dzieci do przebywania pośród przyrody. Zaprezentowano cyberpark jako przykład ww. synergii.

Czasopismo: Horyzonty Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Wpływ otyłości na metabolizm żelaza

Otyłość odgrywa kluczową rolę w etiologii takich chorób jak zespół metaboliczny, cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, udar niedokrwienny mózgu, zawał mięśnia sercowego oraz nowotwory złośliwe. W ostatnich latach obserwuje się niepokojący wzrost częstości występowania otyłości u dzieci i młodzieży. Z badań epidemiologicznych prowadzonych w Polsce wynika, że aż u 18,7% chłopców i 14,1% dziewcząt w wieku szkolnym występuje nadwaga lub otyłość. Konsekwencje zdrowotne otyłości u dzieci i młodzieży są bardzo poważne i predysponują do rozwoju chorób cywilizacyjnych. Badania eksperymentalne poparte obserwacjami klinicznymi wskazują na istotny związek otyłości z zaburzeniami metabolizmu żelaza. Bardzo często u osób otyłych stwierdza się niedobór żelaza dostępnego dla erytropoezy i syntezy hemoglobiny. Obecnie uznaje się, że kluczowymi czynnikami zaangażowanymi w patomechanizm zaburzeń homeostazy żelaza u osób otyłych jest przewlekły proces zapalny i zdolność tkanki tłuszczowej do produkcji hepcydyny.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Nadmierne gromadzenie żelaza w organizmie - realne zagrożenie dla zdrowia człowieka?

Zdrowie człowieka zależy od właściwej zawartości żelaza w organizmie. Wobec braku mechanizmów regulujących wydalanie żelaza, pozwalających na dostosowanie wewnątrzustrojowych zasobów pierwiastka do zapotrzebowania na niego, nadmierne gromadzenie żelaza stać się może realnym zagrożeniem dla prawidłowego funkcjonowania wielu narządów. Patologiczne gromadzenie żelaza u człowieka może mieć charakter wrodzony, uwarunkowany genetycznie lub nabyty. Hemochromatoza dziedziczna to choroba o bogatej symptomatologii klinicznej, która rozwija się na skutek stopniowego odkładania żelaza w komórkach miąższowych wielu narządów (wątroby, trzustki, serca, gonad, przysadki mózgowej), co prowadzi do ich postępującego uszkodzenia. Podłożem genetycznym tej choroby są mutacje co najmniej pięciu różnych genów, kodujących białka i peptydy regulujące gospodarkę żelazem. Spośród nich, za ponad 80% przypadków dziedzicznej hemochromatozy w populacji kaukaskiej odpowiadają mutacje genu HFE. Nadmierne gromadzenie żelaza może mieć też charakter wtórny do innych chorób, wrodzonych lub nabytych. Rozwija się w przebiegu niedokrwistości, wymagających licznych przetoczeń krwi oraz może towarzyszyć niektórym przewlekłym chorobom wątroby, w tym przewlekłemu wirusowemu zapaleniu wątroby typu C, niealkoholowej chorobie stłuszczeniowej wątroby, alkoholowej chorobie wątroby i porfiriom wątrobowym. W badaniach, poświęconych analizie powiązań patologicznej akumulacji żelaza ze zjawiskami chorobowymi, szczególne miejsce zajmują doniesienia wskazujące na zależność mechanizmów karcynogenezy od zaburzeń regulacji homeostazy żelaza. Następstwem takich zaburzeń może być zwiększone ryzyko zachorowania na niektóre choroby nowotworowe.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku