rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Metale szlachetne w złożu Morrison, Sudbury, Kanada

W położonym w zagłębiu Sudbury złożu Morrison eksploatuje się rudę zawierającą miedź, nikiel, platynę, pallad oraz złoto. W składzie mineralnym dominuje chalkopiryt, natomiast głównymi minerałami niklu są pentlandyt oraz milleryt. Pobrane próbki zawierają także kubanit, mackinawit, pirotyn, magnetyt, sfaleryt oraz galenę. W peryferyjnych częściach żył przeważa bornit, który nierzadko zawiera żyłki srebra rodzimego. Platyna występuje w formie własnych minerałów, wśród których dominują kompozytowe agregaty moncheitu (PtTe2) z hessytem (Ag2Te), rzadziej występują masłowit (PtBiTe) oraz sperrylit (PtAs2). Pallad może występować jako podstawienia w pentlandycie, tworzy także własne minerały: micheneryt (PdBiTe) i paołowit (Pd2Sn). Tellurki i bizmuto-tellurki wykazują podstawienia Pt-Pd oraz Bi-Te. Złoto występuje w formie rodzimej oraz jako elektrum. Obserwowana strefowość w występowaniu pierwiastków może być wyjaśniona frakcjonalną krystalizacją magmowych siarczków. Prawdopodobna jest częściowa remobilizacja metali szlachetnych (zwłaszcza złota i palladu) przez późniejsze procesy hydrotermalne i/lub metamorficzne, z którymi jest związana obecność idiomorficznego kwarcu, krzemianów (epidot, amfibole) oraz wtórnego magnetytu zawierającego inkluzje siarczków.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Efekty mieszania się wód podziemnych i powierzchniowych w warunkach zrzutu wód z odwodnienia wykopu – na przykładzie Potoku Służewieckiego w Warszawie

W artykule przedstawiono problem – często występujący w aglomeracjach – zrzutu do cieków powierzchniowych wód podziemnych powstałych na skutek odwodnienia wykopu. W przedmiotowym przypadku Potoku Służewieckiego problemem jest istotna różnica w składzie chemicznym wód powierzchniowych i podziemnych. Wody potoku są wodami bardzo zanieczyszczonymi składającymi się w znaczącym stopniu z wód opadowych wprowadzanych do potoku bezpośrednio z kolektorów kanalizacji deszczowej. Odprowadzane do cieku powierzchniowego wody podziemne są wodami o III klasie jakości (ze względu na wysoką zawartość żelaza i manganu). W celu określenia wielkości zmian składu chemicznego wód potoku po procesie mieszania, wykonano modelowanie geochemiczne. Uzyskane efekty wskazywały bezpośrednio, niezależnie od proporcji mieszania wód podziemnych i powierzchniowych, na obniżenie wartości pH potoku oraz niemal całkowite przejście wszystkich form żelaza w żelazo na trzecim stopniu utlenienia. Implikuje to pojawienie się w potoku wód zabarwionych. Dlatego też, zakładając stosowanie dodatkowych zabiegów napowietrzających, obliczono wymaganą zawartość tlenu potrzebną do całkowitego usunięcia żelaza z wód podziemnych, jeszcze przed zrzutem do wód Potoku Służewieckiego.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Modele matematyczne podwójnej przewodności hydraulicznej i ich zastosowanie do interpretacji testów piezometrycznych na obszarze KWB Bełchatów

Testy identyfikacyjne typu slug test lub Paramex realizowane w piezometrach generują oscylacyjną lub wykładniczą reakcję zwierciadła wody. Zgodnie z założeniami teoretycznymi w ośrodku jednorodnym ruch zwierciadła wody ma w większości przypadków charakter wykładniczy. Jednak podczas badań terenowych rejestrowano także dwuwykładniczy charakter ruchu zwierciadła wody, co może świadczyć o podwójnej przewodności hydraulicznej T utworów, w których zafiltrowano badany piezometr. W artykule zaproponowano dwa modele matematyczne podwójnej przewodności, które wykorzystano do identyfikacji parametrów hydrogeologicznych niejednorodnych utworów wodonośnych. Przedstawiono podstawy teoretyczne, algorytmy interpretacyjne oraz przykłady identyfikacji podwójnej przewodności hydraulicznej. Estymacje przewodności wykonano z wykorzystaniem programu Paramex 4 oraz środowiska obliczeniowego MATLAB. Zaprezentowano wyniki estymacji przewodności hydraulicznej dla wybranych piezometrów zafiltrowanych w utworach niejednorodnych na terenie Kopalni Węgla Brunatnego Bełchatów. Przeanalizowano także ograniczenia proponowanych algorytmów interpretacyjnych.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Przykład zastosowania modelu filtracji do prognozy oddziaływania głęboko posadowionego budynku na zmianę położenia zwierciadła wody gruntowej w podłożu

Większość obecnie budowanych obiektów wielkokubaturowych, wyposaża się ze względów ekonomicznych w kondygnacje podziemne użytkowe lub z przeznaczeniem na miejsca parkingowe. Bardzo ważnym jest, by już na etapie projektowania zaplanować optymalny, ekonomiczny i bezpieczny system odwadniania, a także zaprojektować rozwiązania techniczne mające na celu eliminację oddziaływań części podziemnej obiektu na zmiany stanów wód podziemnych w jego sąsiedztwie. Zastosowanie matematycznych modeli filtracji wód podziemnych pozwala na przeprowadzenie prognozy oddziaływania procesu odwodnienia wykopu, a także ustalenia wpływu nowo budowanych obiektów na zmianę stosunków wodnych na danym obszarze, w czasie budowy jak i w okresie eksploatacji obiektu. W artykule przedstawiono przypadek wykorzystania modelu filtracji wód podziemnych w programie SPRING do budowy obiektu handlowego, zlokalizowanego w ścisłym centrum Budapesztu. Projekt obejmuje budowę dużego obiektu z garażem podziemnym. Wykorzystując model filtracji, dokonano oceny zmian pola przepływu wód podziemnych, będących skutkiem wykonania obiektu oraz prowadzenia odwodnienia wykopu fundamentowego. Wykonano także prognozę zmiany poziomów zwierciadła wód gruntowych wokół obiektu z uwzględnieniem oddziaływania fali powodziowej w Dunaju na teren inwestycji. Na podstawie wyników obliczeń modelowych zaproponowano stosowne rozwiązania inżynierskie w celu ograniczenie wpływu na obiekty sąsiadujące oraz potencjalne zmiany stosunków wodnych w obszarze planowanej inwestycji.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Niestacjonarny model migracji azotanów w wybranej zlewni na obszarze GZWP 326 w rejonie na północ od Częstochowy

W pracy przedstawiono podstawowe założenia niestacjonarnego modelu migracji azotanów w zlewni Kocinki. Zaprezentowano sposób odtworzenia zróżnicowanej w czasie i przestrzeni funkcji wejścia zanieczyszczenia dla dwóch głównych obszarowych ognisk zanieczyszczenia: terenów rolniczych i obszarów zabudowanych. Do oceny ładunku azotu wymywanego spod obszarów rolniczych wykorzystano program NLES4. Przedstawiono sposób odwzorowania na modelu procesu denitryfikacji, wyniki jego kalibracji oraz uzyskane w efekcie modelowania przykładowe krzywe przejścia zanieczyszczenia.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Modelowanie przepływu wód podziemnych metodami różnic skończonych i elementów skończonych – porównawcze badania poligonowe

Filtracja wód podziemnych jest procesem skomplikowanym, o którym decydują naturalne czynniki środowiskowe (m.in. warunki hydrogeologiczne) oraz oddziaływania antropogeniczne (np. pobory wód, odwadniania, piętrzenia). Wiarygodne prognozowanie wpływu zakładanych wymuszeń na środowisko wodno-gruntowe wymaga zastosowania odpowiedniej metody badawczej, która pozwoli na precyzyjne odwzorowanie krążenia wód podziemnych. Do takich metod jest zaliczane numeryczne modelowanie procesów filtracji, wykorzystujące matematyczny opis przepływu wód podziemnych na podstawie przyjętych wielkości parametrów i warunków brzegowych. Do modelowania przepływu wód podziemnych najczęściej stosuje się oprogramowanie bazujące na metodzie różnic skończonych MRS, wykorzystujące symulatory rodziny Modflow. Z uwagi na liczne zalety, głównie w zakresie większej precyzji odwzorowania skomplikowanej geometrii rozpatrywanych struktur wodonośnych i obiektów kształtujących krążenie wód, coraz większego znaczenia nabiera alternatywna metoda elementów skończonych MES. W artykule przedstawiono charakterystyczne cechy modelowania obydwu metod. Opierając się na przyjętym fikcyjnym jednolitym poligonie badawczym, odwzorowującym typowe dolinne warunki hydrogeologiczne, zaprezentowano metodykę realizacji modeli i dokonano obliczeń numerycznych przepływu wód metodami MRS i MES, każdorazowo w dwóch wariantach zagęszczenia siatki dyskretyzacyjnej. Po zestawieniu otrzymanych rezultatów podjęto próbę analizy porównawczej wad i zalet obydwu metod.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Stacjonarny model matematyczny struktury hydrogeologicznej podstawowym narzędziem dla gospodarki wodami podziemnymi w rejonach skupionego górnictwa odkrywkowego w Górach Świętokrzyskich

W górnictwie odkrywkowym bardzo często sięga się po zasoby kopaliny poniżej zwierciadła wód podziemnych. Odwodnienie wyrobisk oddziałuje na zasoby eksploatacyjne ujęć wód i chociaż powoduje to tylko czasowe zmiany, to w sytuacji, gdy trwają one kilkadziesiąt lat miejscowa ludność jest zmuszona modernizować istniejące lub wręcz budować nowe ujęcia wód podziemnych. Kopalnie zrzucają wodę do rzek, a lokalni mieszkańcy mają problemy z zaopatrzeniem w wodę. Gmina może nie zgodzić się na odwodnienie, lecz wówczas ogranicza to działalność przemysłu wydobywczego. Dlatego niezmiernie istotne jest wcześniejsze rozpoznanie nie tylko zawodnienia wyrobisk górniczych, lecz także zakresu zmian hydrodynamicznych i ich wpływu na urządzenia do poboru wód podziemnych. Podstawowym narzędziem obliczeniowym do prognozowania skutków wydobycia kopalin poniżej zwierciadła wody powinien być poprawnie skonstruowany model matematyczny odwadnianej struktury wodonośnej. Model powinien mieć charakter stacjonarny i służyć do opracowywania kolejnych prognoz i oceny szkód wywołanych działalnością górnictwa, w zależności od postępu w eksploatacji kopalin. Pozwoli to na podjęcie wyprzedzających działań w celu pokrycia ewentualnych strat w zaopatrzeniu ludności, rolnictwa i miejscowego przemysłu w wodę. Autorzy przedstawiają ten problem i próby takiego działania na przykładach z rejonów Gałęzice–Bolechowice–Borków i Łagów w Górach Świętokrzyskich, gdzie są zlokalizowane liczne kopalnie odkrywkowe wapieni i dolomitów dewońskich.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Porównanie metod odwzorowania wielowarstwowego układu krążenia wód systemu wodonośnego w rejonie ujęcia Lis na modelach lokalnych i regionalnych

Analizie poddano obszar o pow. 27 km2, który stanowi wycinek systemu wodonośnego doliny Prosny w rejonie Kalisza. Obszar ten wielokrotnie był przedmiotem badań modelowych, zarówno szczegółowych – w celu określenia zasobów i wyznaczenia strefy ochronnej ujęcia Lis dla Kalisza, jak i regionalnych – w celu udokumentowania zasobów dyspozycyjnych zlewni Prosny. Ponadto obszar objęto analizą modelową w celu określenia wielkości eksploatacji poziomu górnojurajskiego, stanowiącego z pozoru odrębny system krążenia w stosunku do systemów czwartorzędowych. Sporządzone modele różniły się rozmiarem zastosowanej siatki dyskretyzacyjnej (100, 125, 250 i 500 m), schematyzacją układu krążenia (dwu-, trój- i siedmiowarstwowy), a także programami użytymi do ich konstrukcji (Hydrylib i Modflow). Przepływy wód podziemnych analizowano w badaniu filtracji ustalonej. Otrzymane wyniki wykazują zasadniczy wpływ na wyniki bilansu przepływu wód schematyzacji warstwowego układu krążenia oraz rozmiaru siatki dyskretyzacyjnej oraz konieczność uwzględniania drenażu regionalnego wgłębnych poziomów wodonośnych w lokalnych modelach szczegółowych ujęć.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Ocena wpływu odpompowywania wody z terenów depresyjnych na warunki wodne torfowisk obszaru Natura 2000 „Uroczyska w Lasach Stepnickich” na podstawie modelowania hydrodynamicznego

Brak nieprzerwanie funkcjonującego systemu odwadniającego oraz zaniedbanie infrastruktury melioracyjnej skutkuje przywróceniem naturalnych procesów zatapiania obszarów depresyjnych po wschodniej stronie ujściowego odcinka Odry i Zalewu Szczecińskiego. Na tych terenach obserwuje się utrzymujące się wtórne zabagnienie siedlisk przyrodniczych. Analizę wpływu odpompowania wody z obszarów depresyjnych na dynamikę pierwszego poziomu wodonośnego przeprowadzono na obszarze Natura 2000 „Uroczyska w Lasach Stepnickich PLH320033”. Symulacja wpływu odpompowywania wód na obniżenie poziomu zwierciadła wód podziemnych na podstawie modelowanie hydrodynamicznego wykazuje, że zasięg depresji z minimalnym obniżeniem dotyczy jedynie południowego niewielkiego fragmentu obszaru, a oddziaływanie ma charakter krótkookresowy. Zasadniczym czynnikiem wpływającym na stan płytkich wód podziemnych na analizowanym obszarze jest stan wód powierzchniowych w Odrze. Zagrożenie dla siedlisk przyrodniczych na omawianym obszarze, szczególnie w rezerwacie Uroczysko Święta, wiąże się z ich postępującym podtapianiem, zachodzącym na skutek systematycznego zmniejszania się ilości przerzucanych wód.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Model matematyczny fluidyzacji strefy hyporeicznej

W strefie hyporeicznej dokonuje się wymiana wód powierzchniowych i podziemnych. W warunkach drenażu wód podziemnych, przy wzroście gradientu hydraulicznego, może dojść do fluidyzacji tej strefy. W artykule przedstawiono model matematyczny fluidyzacji strefy hyporeicznej, który wyprowadzono z bilansu sił związanych z filtracją wody przez strefę hyporeiczną. Model matematyczny umożliwia prognozowanie wystąpienia fluidyzacji w zależności od wzrostu położenia zwierciadła wód podziemnych. Przeprowadzono serię testów laboratoryjnych, które potwierdziły prognozę obliczoną z modelu. Przeanalizowano także konsekwencje hydrologiczne i hydrogeologiczne fluidyzacji strefy hyporeicznej takie jak: zanik dobowych fluktuacji zwierciadła wody w strefach źródliskowych oraz zmiana tempa opadania wody w rzece po wezbraniu.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Hydrogeologiczny model regionalny jako stałe narzędzie w rozwiązywaniu różnoskalowych zadań – doświadczenia z rejonu Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego (LGOM)

Modele regionalne, obejmujące kilka tysięcy kilometrów kwadratowych, zazwyczaj tworzy się w celu odzwierciedlenia funkcjonowania systemów hydrogeologicznych, których warunki wewnętrzne wywierają wpływy sięgające na znaczne odległości. Należą do nich: rzeki (model obejmuje zlewnię), zbiorniki wód podziemnych (model obejmuje obszary zasilania), duże ujęcia oraz zakłady górnicze (model obejmuje zasięg wpływu odwadniania). Ze względu na sposób formułowania zadania hydrogeologicznego oraz dokładność podyktowaną skalą, tego typu modele przestają być wykorzystywane zaraz po zweryfikowaniu, zarchiwizowaniu i wprowadzeniu wyników do dokumentów planistycznych i opracowań, którym służyły. W niniejszej pracy zaprezentowano model o powierzchni ok. 3 tys. km2, który podlega aktualizacjom i z powodzeniem jest wykorzystywany od 2010 r. w kolejnych zadaniach. Przedstawiono również, w jaki sposób można dochodzić do rozwiązania zagadnień w skali lokalnej, rzędu kilkudziesięciu–kilkuset metrów, w siatce dyskretyzacyjnej modelu o charakterze regionalnym z rozmiarem bloków 400 × 400 m. Opisano jak model ewoluował przez zmiany parametrów i dostosowywanie go do nowych zadań hydrogeologicznych. Konstrukcja modelu regionalnego wymaga znacznego nakładu prac dokumentacyjnych, polowych oraz kameralnych. Dalsze wykorzystanie takiego produktu, jako efekt wysiłku wielu osób, wydaje się nieodzowne. Należy zmierzać do użytkowania modeli regionalnych w dłuższej perspektywie czasu, jako stałe, z zaangażowaniem osób, które brały udział w ich powstaniu, w celu optymalnego ich dostosowania do nowych zadań.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Deformacje przed- i pokonsolidacyjne w skałach osadowych terygenicznej strefy przejściowej PZt (cechsztyn/pstry piaskowiec dolny) na obszarze synkliny grodzieckiej, Sudety: interpretacja procesowa oraz implikacje regionalne

Na obszarze synkliny grodzieckiej, wschodniej części synklinorium północnosudeckiego osady najwyższego cechsztynu są reprezentowane przez mułowce i bardzo drobnoziarniste piaskowce, które płynnie i w sposób ciągły przechodzą w typowe osady pstrego piaskowca. Utwory te należą do terygenicznej strefy przejściowej PZt, której najwyższą część budują heterolity falowe.Wheterolitach wyróżniono strefę licznych deformacji przed- i pokonsolidacyjnych. Deformacje przedkonsolidacyjne posiadają liczne cechy charakterystyczne dla sejsmitów, natomiast geneza deformacji pokonsolidacyjnych nie jest jednoznaczna i wymaga dalszych badań. Strefa deformacji stanowi ważny poziom korelacyjny na obszarze synkliny grodzieckiej, który jest także obserwowany w analogicznych osadach monokliny przedsudeckiej w rejonie Głogowa i Rudnej.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Charakterystyka petrograficzna skał pochodzących ze struktury impaktowej Gardnos, Norwegia

Krater meteorytu Gardnos znajduje się w Norwegii, ok. 125 km na północny zachód od Oslo. Cała struktura jest dobrze widoczna w terenie dzięki licznym odkrywkom brekcji impaktowych i utworów poimpaktowych występujących w okręgu o promieniu ok. 5 km. Główne typy skał impaktowych w rejonie krateru Gardnos to autochtoniczna brekcja z Gardnos oraz przykrywająca ją allochtoniczna brekcja impaktowa (suevit). W artykule omówiono petrografię tych skał. Brekcja z Gardnos jest brekcją lityczną, złożoną ze spękanych fragmentów skał, ale nie zawiera fragmentów stopu. Suevit jest brekcją polimiktyczną, zawierającą małe fragmenty zrekrystalizowanego stopu z klastami skał i minerałów.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Pochodzenie i zagrożenia siarkowodorem i wysokociśnieniowym gazem ziemnym w złożu kopalń rud miedzi Polkowice-Sieroszowice i Rudna – wstępne badania izotopowe i mineralogiczne

Wyniki badań składu cząsteczkowego i izotopowego (13C/12C w CH4, C2H6, C3H8, iC4H10, nC4H10 i CO2, 2H/1H w CH4 i 15N/14N w N2) dwóch próbek gazu ziemnego występującego w utworach wapienia cechsztyńskiego (Ca1) kopalni Rudna porównano z gazem ziemnym akumulowanym w utworach karbonu, czerwonego spągowca i wapienia cechsztyńskiego (Ca1) monokliny przedsudeckiej oraz gazu wytworzonego podczas pirolizy wodnej z kopalnej materii organicznej utworów dolomitu głównego (Ca2). Badany gaz ziemny charakteryzuje się normalnym składem izotopowym w układzie metan–etan–propan, co świadczy o tym, że powstał w jednej fazie generowania z tej samej skały macierzystej, zawierającej kerogen mieszanego typu II/III, prawdopodobnie w obrębie utworów karbońskich. Na podstawie badań mineralogicznych i izotopowych 13C/12C 12 próbek węglanowych i 34S/35S 14 próbek siarczanowych, pobranych w strefie głębokości eksploatacji rud miedzi od 900 do ok. 1200 m ZG Polkowice-Sieroszowice i Rudna w zakresie współczesnych temperatur od 35 do 45°C, wykazano, że w dwóch próbkach węglanów i w dwóch próbkach siarczanów pobranych z jednego rdzenia zachodzą procesy mikrobialnej redukcji anhydrytu dolnego (Ad1) cyklu PZ1 prowadzące do powstawania siarkowodoru.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Badania izotopów siarki w minerałach siarczkowych ze złóż rud polimetalicznych w Sudetach za pomocą mikrosondy jonowej SHRIMP IIe/MC

W artykule opisano wyniki analiz izotopowych siarki siarczkowej przeprowadzonych po raz pierwszy w PIG-PIB za pomocą nowoczesnej mikrosondy jonowej SHRIMP IIe/MC. Rezultaty wskazują na dużą precyzję i szybkość analiz metodą SIMS oraz na wysoką powtarzalność wyników. W porównaniu z analizą stosunków izotopowych siarki konwencjonalną metodą spektrometrii gazowej IRMS stwierdzono zdecydowaną przewagę na korzyść techniki SIMS. W metodzie tej możliwa jest obserwacja analizowanej powierzchni w skali mikronów i precyzyjne wybranie miejsca analizy (ok. 20 μm), w tym uniknięcie inkluzji lub stref spękań w badanych kryształach siarczków. W przypadku analiz izotopowych siarki metodą konwencjonalną IRMS efekt homogenizacji próbek znacznie wpływa na końcowy wynik. Technika mikrosondy jonowej SIMS, dzięki wysokiej rozdzielczości przestrzennej, dostarcza bardziej szczegółowych wyników. Skład izotopowy siarki wyznaczony w wyniku badań próbek pirytów z rejonu zarzuconego złoża Au–Cu–As w Radzimowicach w nieznacznym stopniu odbiega od δ[sup]34[/sup]S = 0‰ (średnia ważona δ34S dla próbki 10B = +0,84 ±0,24‰ , n = 60, dla próbki M20 = +0,37 ±0,13‰, n = 35, a dla próbki M21 = –0,03 ±0,32‰, n = 26), co wskazuje na źródło siarki związane z magmą odpowiadającą stopom płaszczowym lub dolnoskorupowym. Z kolei w przypadku pirytu z wyrobiska w rejonie Leszczyńca uzyskano ujemne wartości δ34S poniżej –1‰ (zakres od –3,24 ±0,08‰ do –1,19 ±0,09‰), co świadczy o udziale procesu kontaminacji i o niewielkim wpływie osadowego protolitu podczas generacji stopu.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Pierwiastki użyteczne w solankach dopływających do wyrobisk kopalń rud miedzi na monoklinie przedsudeckiej

Obecnie dostępne i wciąż doskonalone technologie, bazujące na żywicach jonowymiennych czy też filtrach membranowych, pozwalają na prowadzenie efektywnego odzysku z roztworów wodnych szerokiej gamy pierwiastków przy coraz niższych ich stężeniach. Jednocześnie umożliwiają one obniżenie ładunków substancji niepożądanych wprowadzanych do środowiska np. w związku z odwodnieniem zakładów górniczych. Mając powyższe na uwadze, w KGHM Cuprum sp. z o.o. Centrum Badawczo-Rozwojowe podjęto badania zmierzające do rozpoznania potencjału wód dopływających do wyrobisk górniczych kopalni rud miedzi KGHM Polska Miedź S.A. jako źródła pierwiastków użytecznych, w tym pierwiastków ziem rzadkich. W artykule przedstawiono wstępne wyniki badań nad zawartością wybranych pierwiastków użytecznych w wodach dopływających z górotworu do wyrobisk w obszarze górniczym Sieroszowice i Rudna (strefa północna). Przeprowadzone badania wskazują, że analizowane wody mogą stanowić potencjalne źródło m.in. litu, boru, rubidu, cezu oraz kilku innych pierwiastków ze względu na ich podwyższone koncentracje. Na obszarze prowadzonych badań zaobserwowano strefowość dopływów wzbogaconych w powyższe pierwiastki użyteczne. Łącznie wyróżniono 10 stref występowania solanek o podwyższonej zawartości głównie litu i boru, które zostały wytypowane do dalszych badań m.in. w kierunku zawartości pierwiastków ziem rzadkich.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku