rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Listy Ananiasza Zajączkowskiego do Seraji Szapszała i Aleksandra Mardkowicza

NOTA EDYTORSKA Publikowana korespondencja zawiera dwa zbiory listów profesora Ananiasza Zajączkowskiego. Pierwszy z nich, pochodzący z lat 1928–1948, kierowany był do Hachana J.E. Hadży Seraji Chana Szapszała. Drugi, z lat 1933–1939, do redaktora Aleksandra Mardkowicza. Niestety nie zachowały się ich listy do A. Zajączkowskiego, spłonęły one bowiem wraz z jego archiwum i księgozbiorem w czasie Powstania Warszawskiego w 1944 r. Zbiór pierwszy składa się z 58 listów i kart pocztowych zachowanych w kolekcji dokumentów S. Szapszała w Bibliotece Wróblewskich Litewskiej Akademii Nauk w Wilnie pod sygn. F-143. Zbiór drugi liczący 18 listów i kart pocztowych przekazanych przez wdowę po Aleksandrze Mardkowiczu przechowywany jest w Archiwum Związku Karaimów Polskich. Treść listów jest czytelna, poza nielicznymi fragmentami, które zaznaczono wielokropkiem w nawiasach zwykłych. Zachowano oryginalną pisownię, wprowadzono tylko niewielkie zmiany uwzględniając zmiany ortografii polskiej wprowadzone w 1936 r. Dotyczą one m.in. zmiany „e” na „i, y”, rozdzielnego i łącznego pisania grup wyrazowych. Zachowano natomiast wszelkie odstępstwa od współczesnej normy języka polskiego. Skróty rozwiązano przy pierwszym wystąpieniu, a w przypisach starano się podawać jedynie niezbędne wyjaśnienia, dane biograficzne niedostępne w encyklopediach i słownikach biograficznych, natomiast obszerniej uwzględniono dane bibliograficzne. Zapisy w alfabetach arabskim, hebrajskim, rosyjskim i tureckim zachowano w oryginalnej pisowni, a w przypisach zastosowano uproszczony polski zapis wyrazów arabskich i perskich. Układ graficzny listów znormalizowano, ujednolicono miejsca nagłówków, dat i miejsce nadania, formuł końcowych i podpisu. Wszelkie uzupełnienia zaznaczono za pomocą nawiasów kwadratowych, a brakujące wyrazy i poprawną formę pisowni w nawiasach zwykłych.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Przyczynek do relacji tatarsko-karaimskich w okresie międzywojennym i późniejszym. Hachan Hadży Seraja Szapszał i mufti dr Jakub Szynkiewicz

Artykuł stanowi notę przyczynkarską do tematu relacji pomiędzy Karaimami a Tatarami w Polsce w czasach dawniejszych jak też w okresie II Rzeczypospolitej a także w czasach II wojny światowej. Omawia stosunki pomiędzy duchowym przywódcą Karaimów Hadży Seraja Szapszałem a zwierzchnikiem polskich muzułmanów muftim Jakubem Szynkiewiczem ich relacje w okresie II wojny światowej a także przyczynienie się przez Tatarów do uratowania Karaimów od niemieckiej eksterminacji w Wilnie w latach 1941- 1944. Dodatkowo autor wzmiankuje o badaczach, orientalistach z pochodzenia Karaimach piszących o polskich Tatarach. Ta nota naukowa jest przyczynkiem do dalszego gruntownego zbadania tematu. Stanowi sygnał o istnieniu naukowego problemu.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Zygmunt Abrahamowicz jako historyk

Autor wspomina swoje kontakty z Zygmuntem Abrahamowiczem, nieżyjącym już znanym polskim turkologiem pochodzenia karaimskiego. Oprócz katalogu osmańskich dokumentów znajdujących się w polskich archiwach, Abrahamowicz wydał kilka osmańskich i krymskich tekstów historycznych, opatrując je bogatymi przypisami. Był on nie tylko znakomitym językoznawcą, lecz także historykiem. Wysunął, na przykład, nader przekonującą tezę, iż w 1683 r. Wielki Wezyr kara Mustafa nie zamierzał wziąć Wiednia szturmem, lecz miał nadzieję na poddanie miasta przez jego obrońców. Taka kapitulacja spowodowałaby, że łupy ze zdobytego miasta trafiłyby do sułtańskiego skarbca, podczas gdy w wypadku zdobycia miasta szturmem zostałyby przechwycone przez żołnierzy.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Początki seminarium turkologicznego prof. Ananiasza Zajączkowskiego: 1933–1936

Dokumenty z Archiwum Uniwersytetu Warszawskiego, wspomnienia Ireny Krudowskiej i Stanisławy Płaskowickiej oraz materiały pozostawione przez Stanisława Kryczyńskiego pozwalają rzucić nieco światła na pierwsze lata seminarium prof. A. Zajączkowskiego. Jako kierownik Katedry turkologicznej w Instytucie Orientalistycznym Uniwersytetu Warszawskiego, A. Zajączkowski uruchomił swoje seminarium jesienią 1933 r. Jego pierwszymi słuchaczami byli: Jan Reychman, Józef Szulimowicz, Armand Stefański i Stanisław Szachno-Romanowicz. Reychman ukończył studia historyczne, Szachno-Romanowicz był asyriologiem i archiwistą, a Szulimowicz – Karaimem z Halicza. Profesor Zajączkowski współpracował ściśle z profesorem Tadeuszem Kowalskim z Krakowa i historykami z Warszawy. Prof. Wacław Tokarz skierował na seminarium turkologiczne dwóch swoich studentów (Reychmana i Stefańskiego). W roku akademickim 1934/1935 temat seminarium brzmiał: „Z dziejów kultury i literatury tureckiej XVI-XVIII w.”. Słuchaczami byli: Stanisława Płaskowicka, Halina Kröber i Bohdan Baranowski. W roku 1935/6, na seminarium uczęszczali: J. Szulimowicz, A. Stefański, H. Kröber, S. Płaskowicka, I. Krudowska, A. Murza Murzicz i S. Kryczyński. Prof. Zajaczkowski prowadził wówczas 4 wykłady poświęcone językom i kulturze ludów tureckich, językowi tureckiemu, składni języka arabskiego oraz Gulistanowi Sadiego, a także ćwiczenia seminaryjne z filologii tureckiej, na które uczęszczali jego studenci. Prof. Zajączkowski zabrał ich na wycieczkę do Stambułu (we wrześniu 1934), później S. Płaskowicka przebywała tam na stypendium (1935). Prof. Zajączkowski był również wykładowcą w Wyższej Szkole Wschodoznawczej przy Instytucie Wschodnim w Warszawie, gdzie studiowało również kilku jego seminarzystów. Uczniowie profesora, J. Reychman i S. Płaskowicka, zostali później długoletnimi pracownikami Uniwersytetu Warszawskiego.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Nogajskie przyśpiewki w krymskokaraimskiej medżumie Kyldżyego

Celem artykułu jest prezentacja i analiza szesnastu dwuwierszy zwanych čyŋami w karaimskiej medżumie autorstwa Elijahu b. Josefa Kyldżyego z początku XX w. Żadna z tych piosenek nie jest znana ze zbiorów dotąd opublikowanych, choć piosenki te były bardzo popularne wśród wszystkich ludów Krymu posługujących się językami turkijskimi, szczególnie wśród krymskich Tatarów i Nogajów. Jeśli chodzi o Karaimów, 105 čyŋów opublikował Ananiasz Zajączkowski, a 11 Włodzimierz Zajączkowski. Jednak nikt dotąd nie opublikował čyŋów po nogajsku, choć twierdzi się, że to jest typowo krymskotatarski i nogajski gatunek literacki. Artykuł stara się odpowiedzieć na pytanie, czy Kyldży sam ułożył te piosenki, czy dokonał adaptacji językowej znanych mu krymskotatarskich čyŋów na nogajski. Próbuje też pokazać, w jakim stopniu próba przedstawienia čyŋów w języku nogajskim była udana. Piosenki z medżumy Kyldżyego zostały przetłumaczone na polski.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Księga sądowa ‒ tom 10. jako źródło wiedzy o Karaimach z Krymu

10. księga sądowa dokumentuje sprawy w jednej z kancelarii sądowych w Chanacie Krymskim, które zostały odnotowane w latach 1666-1669/70. Celem tego artykułu jest przybliżenie treści niepublikowanych dotąd zapisów sądowych zawartych w omawianym tomie, w których stroną postępowania byli Karaimi, a także zebranie danych tj. imiona, imiona ojców, miejsca zamieszkania i/lub pochodzenia (jeśli zostały odnotowane), przedmioty spraw z udziałem Karaimów, które zarejestrowano. Opracowanie tych wszystkich materiałów może przyczynić się do lepszego poznania dziejów i losów poszczególnych Karaimów zamieszkujących XVII wieczny Krym, a także stać się punktem wyjścia do dalszych badań w oparciu o materiał źródłowy.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Publicystyka Aleksandra Mardkowicza dotycząca tematyki prawa notarialnego.

Nieznanym dotąd aspektem działalności publicznej Aleksandra Mardkowicza była jego publicystyka dotyczącą zagadnień prawa notarialnego. Zbiór tekstów obejmuje sześć jego artykułów i polemik oraz jedną replikę na jego wystąpienie. Napisał je będąc notariuszem w Łucku. Teksty ukazały się w latach 1932-1935 w Warszawie w dwutygodniku „Notarjat i Hipoteka”.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Karaimi w Wilnie do wybuchu I wojny światowej

Artykuł dotyczy dziejów społeczności karaimskiej w Wilnie od czasów zamierzchłych do wybuchu I wojny światowej, który to temat nie był dotychczas w kręgu zainteresowania nauki polskiej czy obcej. Nie można mówić o osadnictwie Karaimów w Wilnie w okresie średniowiecza czy czasach nowożytnych, ponieważ nastąpiło ono dopiero w XIX wieku, kiedy miasto to znalazło się pod zaborem rosyjskim. Do prężnie rozwijającej się stolicy Litwy przyciągała ich potrzeba lepszej edukacji i możliwości uzyskania dobrze płatnej pracy, a czasem wojskowy przydział. Docierali tam Karaimi głównie z pobliskich Trok i okolicznych wsi oraz z całego rosyjskiego imperium. Społeczność ta rozwijała się stopniowo i była coraz bardziej widoczna nie tylko w miejscowym wojskowym garnizonie, ale w także w szkołach, urzędach, na ulicach i targach miasta. Szybko pojawiła się również potrzeba wzniesienia własnego domu modlitwy i cmentarza, co udało się zrealizować dzięki przychylności władz miasta i wsparciu finansowym wszystkich gmin karaimskich w Rosji. Jednak własną niezależną gminę wileńscy Karaimi utworzyli dopiero w latach 20. XX wieku.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Towarzystwo edukacyjne "Limmud Tora"

Szkolnictwo karaimskie w drugiej połowie XIX i na początku XX w. podlegało zmianom dostosowującym je do aktualnego prawodawstwa Imperium Rosyjskiego, nastawionego w dłuższej perspektywie na zrusyfikowanie i wynarodowienie Polaków i narodów zamieszkujących na terenach dawnej Rzeczpospolitej. Szczególnie po Powstaniu Styczniowym prawodawstwo rosyjskie wprowadzało unifikację systemów oświatowych i ujednolicenie programów nauczania. Przeniesienie akcentów w systemie edukacyjnym na program świecki kosztem przedmiotów tradycyjnie nauczanych w szkołach karaimskich spowodowało, że znajomość języka hebrajskiego i języka ojczystego oraz zasad własnej religii w młodym pokoleniu znacznie się osłabiła. W 1913 r. w Trokach podjęto inicjatywę edukacyjną, której celem było stworzenie drugiego stopnia edukacji religijnej, co w dalszej perspektywie miało podnieść wiedzę młodzieży w zakresie zasad wiary i języka hebrajskiego młodzieży oraz zapewnić wykształconą kadrę nauczycielską dla szkół karaimskich. Powołane do życia towarzystwo edukacyjne Limmud Tora miało opracować program kształcenia, uzyskać środki pozwalające na zatrudnienie nauczyciela oraz odpowiadać za sprawy organizacyjne, a także weryfikować efekty edukacyjne. Inicjatywa ta nie wyszła, niestety, poza etap planowania – na przeszkodzie stanął wybuch I wojny światowej.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Jerzy Jeremiasz Łopatto i jego Notatnik

Jerzy Jeremiasz Łopatto (1896-1978) był piątym dzieckiem Józefa i Raisy z Juchniewiczów. Ukończył szkołę podchorążych w Odessie, walczył na frontach I wojny światowej, dwa razy ciężko ranny, wraz z bratem Aleksym walczył w pociągu pancernym „Na Moskwu”. Do Wilna wrócił w 1924 r. Ożenił się z Zofią Kobecką w 1926 i założył biuro melioracyjne. W 1934 r. przejechał wraz z żoną i trzema synami do majątku Szyłele w gminie Mejszagoła. Był dobrym gospodarzem, życzliwym sąsiadem, założyli z okolicznymi ziemianami kółko rolnicze. W nocy z 2 na 3 sierpnia 1940 r. przyjechało NKWD i zabrali go do więzienia Łukiszki w Wilnie. Oskarżony za przynależność do polskiej partii OZON (Obóz Zjednoczenia Narodowego), jako ziemianin na 140 ha dostał wyrok 8 lat( isprawitelno=trudowogo lagiera) poprawczego lagru pracy. Wywieziono go do Workuty. Wyszedł z lagru we wrześniu 1941 r. po podpisaniu przez gen. W. Sikorskiego układu z ambasadorem Iwanem Majskim w Londynie o wznowieniu stosunków dyplomatycznych polsko-sowieckich i utworzeniu armii polskiej w ZSRR.( Zwanego potocznie Paktem Sikorski – Majski) Dostał zaświadczenie ważne 3 miesiące, stwierdzające, że jest obywatelem polskim i udaje się do Buzułuku, gdzie zaczynały się formować Polskie Siły Zbrojne gen. W. Andersa. Zaciągnął się jako starszy szeregowy. Po opuszczeniu terytorium sowieckiego 30 marca 1943 r. zaczyna pisać „Notatnik”, nazwany „listy niewysłane” przedstawiając swoje losy dla żony i synów. Ten „Notatnik” ma 154 strony pisane wiecznym piórem Opisuje drogę jaką przebył : więzienie w Wilnie, pracę w lagrze, dojazd do Kołtubianki, a potem przez Guzar w Uzbekistanie, do Pahlevi w Iranie, Irak, Palestynę do Egiptu, skąd został oddelegowany do Anglii. Tam po ukończeniu kursów został przyjęty do Royal Air Force do Dywizjonu Budowy Lotnisk Nr 5029 /P/ w Portreath w Kornwalii i przerzucony do Brytyjskiej Strefy Okupacyjnej w Quakenbrücku. Ostatni zapis ma datę 31.XII 1946. Tam, w maju 1946 r. odszukał go najstarszy syn Emanuel i został wysłany do Florencji. Sierżant Jerzy Łopatto P-707496 pełnił służbę na stanowisku kierownika technicznego w Lotnictwie Polskim pod dowództwem brytyjskim w Anglii od 21 IV 1944 do 12 III 1947 i został zdemobilizowany wskutek przeniesienia go do Polskiego Korpusu Demobilizacyjnego (R.A.F). Nie doczekawszy się na przyjazd Żony i dwóch synów niepełnoletnich Jerzy Lopatto postanowił pojechać do nich do Wrocławia, aby się nimi zaopiekować.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Jan Grzegorzewski w końcowych latach życia: 1916–1922

Jan Grzegorzewski (ok. 1846-1922) był publicystą i badaczem. Studiował slawistykę w Odessie. Od 1870 przebywał we Lwowie, Stambule, Bułgarii, Krakowie, Zakopanem. Prowadził w Sofii Instytut Hyacinteum (1904-1915). Ostatnie lata życia (1916-1922) spędził w Polsce. Badał folklor Spisza i Podhala. Publikował prace popularne i naukowe. Dzięki otrzymaniu subsydium z Kasy im. Mianowskiego, wraz z orientalistami A. Gawrońskim, W. Kotwiczem i J. Rozwadowskim, rozpoczął wydawanie naukowego periodyku „Rocznik Orientalistyczny (t.1, 1914-1918). Był współzałożycielem Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego (1922). Opublikował dokumenty dotyczące stosunków polsko-tatarskich w XVII-XVIII w. Lata 1920-1922 poświęcił badaniu kultury i języka Karaimów w Haliczu. Dużo zebranych materiałów pozostawił w rękach wykształconych Karaimów halickich. Zachowane we Lwowie i Haliczu papiery po J. Grzegorzewskim zbadał T. Kowalski (1934). Mają one dużą wartość naukową.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Nieznany przekład &lt;i&gt;Roty&lt;/i&gt; na język karaimski

Najstarsze przekłady literatury polskiej pochodzą z XVII w. Na język karaimski przetłumaczono m.in. utwory Jana Kochanowskiego i Adama Mickiewicza. Odnaleziony ostatnio w zbiorach rękopisów Józefa Sulimowicza przekład Roty pozwala dodać do listy tłumaczonych pisarzy Marię Konopnicką. Tłumaczem był Leon Eszwowicz, nauczyciel religii w Haliczu. Jego przekład, choć nie odznaczający się walorami literackim, jest interesującym przykładem zainteresowania Karaimów literaturą polską.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Działalność społeczna i edukacyjna Koła Pań Karaimskich w Haliczu

Przez stulecia udział karaimskiej kobiety w życiu społecznym był ograniczony. Dopiero w latach 20 XX w. powstała w Wilnie pierwsza karaimska organizacja kobieca. W 1932 r. Sabina Nowachowiczowa, nauczycielka, jedna z pierwszych Karaimek, które zdobyły formalne wykształcenie i pracowały zawodowo, założyła Koło Pań Karaimskich w Haliczu. Cele organizacji było podnoszenie poziomu świadomości członkiń, kształcenie ich w zakresie podstaw wiary, dziejów i języka Karaimów, a także zapewnianie im wiedzy ogólnej, tak by mogły przekazywać tradycyjne karaimskie wartości swoim dzieciom. Koło organizowało wycieczki, akademie upamiętniające ważne postaci z historii karaimów, prelekcje wygłaszane przez miejscowych działaczy i zapraszanych gości. Tematyka tych wystąpień była niezwykle szeroka i obejmowała różne zagadnienia, od zasad wiary i dzieł literatury karaimskiej po wykopaliska w Egipcie i zagadnienie niepodległości Krymu. W artykule zostają szczegółowo omówione różne aspekty działalności Koła na podstawie dokumentów z archiwum S. Nowachowiczowej.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Nowy słownik języka krymskokaraimskiego Gulayhan Aqtay i Henryka Jankowskiego (2015) z dyskusją nad odrębnością tego języka w klasyfikacji języków w tle

Artykuł zawiera szereg uwag o stanie leksykografii krymskokaraimskiej oraz o wydanym w 2015 roku słowniku A Crimean Karaim–English Dictionary autorstwa Gulayhan Aqtay i Henryka Jankowskiego. Artykuł uzupełniono o przyczynek do dyskusji nad odrębnością języka krymskokaraimskiego w klasyfikacji języków turkijskich.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Karaimi w szariackim sądzie na Krymie w XVII wieku

Artykuł poświęcony został Karaimom z Krymu i sprawom z ich udziałem, którzy w XVII wieku zgłaszali się do szariackiego sądu. Protokoły spraw sądowych zostały zaczerpnięte z 10 księgi sądowej, która została spisana w Bachczysaraju (stolicy Chanatu Krymskiego) pomiędzy 1666 a 1669/70 rokiem wg. kalendarza gregoriańskiego, czyli między 1077 a 1080 wg. kalendarza muzułmańskiego. Zawiera ona 282 strony rękopisu, na których odnotowano 589 protokołów rozpraw sądowych. Pięć procent z nich poświęconych jest sprawom z udziałem Karaimów. Głównym celem tego artykułu było przybliżenie, jakiego rodzaju informacje o Karaimach z Krymu można znaleźć w rejestrze, jakie mieli problemy, jak żyli, jakie mieli zwyczaje, na czym opierała się ich kultura.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Kobieta w &lt;i&gt;Karaim. Jego życie i zwyczaje w przysłowiach ludowych&lt;/i&gt; Mardkowicza – punkt wyjścia do analizy porównawczej postrzegania kobiety w przysłowiach karaimskich, tureckich i polskich

Niniejsza praca poświęcona jest porównaniu postrzegania kobiety w przysłowiach karaimskich, tureckich i polskich. Takie zestawienie podyktowane zostało tym, że przysłowia zamieszczone w pracy A. Mardkowicza Karaim. Jego życie i zwyczaje w przysłowiach ludowych w rozdziale „O kobiecie i dziecku” posiadają swoje znaczeniowe odpowiedniki w zbiorach przysłów tureckich i polskich. Takie zestawienie wzbogaca także językowy i kulturowy obraz kobiety. Opisywana jest ona bowiem w oparciu o takie same kryteria. Zgromadzony materiał został podzielony ze względu na tematykę, jaką poruszają poszczególne wyrażenia. Ponieważ zgromadzone przez Mardkowicza przysłowia dotyczą także dziecka, oddzielna grupa poświęcona zostanie dziecku. I. grupa obejmować będzie przysłowia dotyczące postrzegania kobiety i jej charakterystyki, II. odnosić się będzie do kobiety jako matki, III. kobiety jako żony, IV. poświęcona jest rodzinie, V. dotyczyć będzie dziecka.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Analiza porównawcza krymskokaraimskich piosenek ludowych

Celem niniejszego artykułu jest prezentacja i analiza dwóch piosenek ludowych, zwanych türkü, skopiowanych do rękopiśmiennych ksiąg przez Karaimów, którzy w dziewiętnastym wieku mieszkali na terenie Krymu. Na potrzeby artykułu wybrałam piosenki, które pojawiają się w więcej niż jednym rękopisie, dzięki czemu możliwe jest przeprowadzenie analizy porównawczej tekstów pod kątem literackim i językowym. Rękopisy karaimskie były spisywane w różnych lokalizacjach na półwyspie krymskim, co miało wpływ na język, którym posługiwali się kopiści. Ponadto nie istniał zestandaryzowany język literacki, który byłby używany we wszystkich społecznościach karaimskich. Między innymi z tego powodu omawiane przeze mnie wersje piosenek w sposób nieunikniony różnią się od siebie pod względem tekstowym, jak i językowym.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Nowe szczegóły z biografii Aleksandra Mardkowicza (1875–1944)

Aleksander Mardkowicz (1875 – 1944) był karaimskim publicystą, poetą i wydawcą działającym w okresie międzywojennym w Łucku na Wołyniu. Artykuł przytacza mało dotąd znane szczegóły z życia rodzinnego i zawodowego Mardkowicza jako notariusza, dotyczące m.in. źródeł utrzymania, stanu majątkowego oraz miejsc zamieszkania. Omawia też kwestię kontaktów Mardkowicza w środowisku wołyńskich regionalistów. Wskazuje na możliwość jego współpracy z Jakubem Hoffmanem (1896 – 1965) przy redagowaniu Bibliografii Wołynia publikowanej w latach 1931-1939 w „Roczniku Wołyńskim”. Uzupełnieniem obrazu jego literackich dokonań są polskie tytuły niektórych karaimskich utworów, odmienne od powszechnie znanych. Być może mamy do czynienia z autorskimi przekładami tych tytułów sporządzonymi przez samego Mardkowicza. Zupełnie nieznanym epizodem w jego biografii był fakt zatrudnienia w 1940 r., podczas sowieckiej okupacji Łucka, w tamtejszym Muzeum Krajoznawczym.

Czasopismo: Almanach Karaimski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo
Ikona Matki Bożej Włodzimierskiej

Ikona Matki Bożej Włodzimierskiej została przywieziona z Konstantynopola
na Ruś w XII w. Namalował ją artysta grecki. Ikona należy do sztuki bizantyjskiej
z epoki macedońskiej, autorstwa anonimowego ikonografa1 (ikonopiśćcy).
Początkowo, tuż po przywiezieniu z Bizancjum, ikona była przechowywana w
pałacu książęcym w Wyszogrodzie2, następnie trafiła do Kijowa, skąd w 1155 r.
została przewieziona przez księcia Andrzeja I Bogolubskiego do Włodzimierza nad
Klaźmą.
W 1917 r. znalazła się w Galerii Trietiakowskiej, gdzie była przechowywana
do 1996 r., po czym trafiła do cerkwi pw. św. Mikołaja w dzielnicy Tołmacze
w Moskwie3.
Ikona Włodzimierska łączy dwa typy przedstawienia. Jeden to Dziewica
typu Hodegetria („Wskazująca Drogę”) ukazująca dogmat chrystologiczny i
przedstawiająca swego Syna, Tego, Który Jest Drogą. Maryja trzyma błogosławiące
Dzieciątko na lewym ramieniu, a prawą wskazuje Zbawiciela. Matka Boża typu
Eleusa („Dziewica Czuła”) tuli Dzieciątko do siebie, co podkreśla macierzyńskość
Maryi. Przez swoją wysublimowaną doskonałość i czystość stylu Ikona Włodzimierska
osiągnęła szczyt sztuki ikonograficznej. W opinii Paula Evdokimova znajduje
się ona na biegunie przeciwnym do Rafaelowskiego typu Madonny4.
Dzieciątko Jezus spowite jest w chiton i himation – szaty właściwe osobom
dorosłym – utkane ze złota, tj. „barwy godności Bożej”5. Maryja nosi narzucony
na suknię ciemny maforion, który okala jej głowę, obrzeżony drogocenną
złotą lamówką i ozdobiony trzema gwiazdami; jedną nad czołem, dwie pozostałe
umieszczone są na ramionach, co stanowi dogmatyczny znak jej trwałego dziewictwa.
Matka Boża trzyma Dzieciątko na prawym ramieniu, lewa dłoń ledwie Go
dotyka i raczej wskazuje Jezusa oczom widzów. Dzieciątko przytula twarz do twarzy matki w geście czułości. Jedną rączką ściska Jej maforion, drugą otacza Jej
szyję. Zaciśnięte usta, wąski nos i nieruchomość wpatrzonych w nieskończoność
oczu nadają twarzy Maryi wyraz głębokiego i przejmującego zasmucenia. Lekkie
pochylenie głowy ku Dzieciątku osłabia majestatyczność Matki Boskiej. Matka
Boża na prezentowanej ikonie jest obrazem Kościoła.

Czasopismo: Religious and Sacred Poetry: An International Quarterly of Religion, Culture and Education
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
[Rev.] Wojciech Kudyba, W końcu świat, Wydawnictwo Przyjaciół Sopotu, Sopot 2014, ss. 119, [1].

Abstrakt / Streszczenie polskie / Abstract / Summary in Polish:
Recenzja zawiera opis struktury poetyckiej książki Wojciecha Kudyby pt. W końcu świat (Sopot 2014).
Autor opisuje treść (zawartość) i ukazuje listę krytyków, którzy napisali opinie o Kudybie.

Czasopismo: Religious and Sacred Poetry: An International Quarterly of Religion, Culture and Education
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo