rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Pałac arcybiskupów lwowskich obrządku łacińskiego w Obroszynie koło Lwowa w latach 1885-1923. Edycja źródłowa inwentarzy

W niniejszym artykule zostały zaprezentowane w formie edycji źródłowej dwa inwentarze pałacu arcybiskupów lwowskich obrządku łacińskiego w Obroszynie. Poddano je analizie i opatrzono aparatem naukowym. W swojej treści zawierają one informacje na temat wyglądu i organizacji całego założenia pałacowo-parkowego, a także wyglądu zewnętrznego, układu pomieszczeń oraz wyposażenia samego budynku pałacowego. Dodatkowo zawarte są w nich obszerne wykazy egzotycznych roślin hodowanych w oranżerii. Warto też zaznaczyć, że publikowane dokumenty wypełniają istotną lukę w historii pałacu w Obroszynie. Nigdy też wcześniej inwentarze te nie były publikowane.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Ars bene moriendi biskupa krakowskiego Piotra Tylickiego w świetle Listu Fryderyka Szembeka do Wawrzyńca Gembickiego

W 1617 roku w krakowskiej oficynie wydawniczej Andrzeja Piotrkowczyka wydany został drukiem utwór zatytułowany O śmierci świętej pamięci Jego Mości X. Piotra Tylickiego krakowskiego biskupa […] i nabożnym ku niej przygotowaniu jego List do […] X. Wawrzyńca Gembickiego z Bożej Łaski arcybiskupa gnieźnieńskiego […]. Jego autorem był krakowski jezuita Fryderyk Szembek (1575–1644), który w pierwotnym zamyśle chciał o śmierci krakowskiego ordynariusza poinformować jedynie przyjaciela zmarłego hierarchy – arcybiskupa gnieźnieńskiego Wawrzyńca Gembickiego (1559–1624). W niedługim jednak czasie list ten na żądanie egzekutorów biskupiego testamentu oraz za wyraźnym dozwoleniem następcy Piotra Tylickiego na stolicy św. Stanisława Marcina Szyszkowskiego (1554–1630), jak i zakonnych zwierzchników autora został uzupełniony i wydany drukiem. Omawiany poniżej utwór autorstwa Fryderyka Szembeka należy do tzw. pisarstwa artis bene moriendi. Wydawane w tym nurcie książki miały co prawda różne formy, łączył je jednak przedmiot poruszanych w nich rozważań. Ogólnie rzecz ujmując, były to zbiory przykładów postaw i myśli o treści ascetycznej, służące do przygotowania człowieka na przyjęcie śmierci. Tytułowy biskup został w utworze przedstawiony z jednej strony jako wielki senator, prawdziwy potomek dawnych Polaków i miłośnik ojczyzny. Z drugiej zaś Piotr Tylicki był także dobrodziejem autora utworu oraz „dawnym i uprzejmym” przyjacielem adresata listu – arcybiskupa gnieźnieńskiego. Mimo tak wielu zalet i przymiotów w opisanym przez Fryderyka Szembeka trzyletnim okresie życia hierarchy Piotr Tylicki miał wedle autora ćwiczyć się w trzech zasadniczych cnotach. Pierwszą z nich było „wielkie nabożeństwo i takie, jakie ma być rzeczy boskich poważanie”, drugą stanowiła „pokora wielka w dostojeństwie tak wysokim”, trzecią i ostatnią było z kolei „staranie pilne o zbudowanie bliźnich i wystrzeganie się dania onym najmniejszego zgorszenia”.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Letania more solito dicantur. Przyczynek do badań nad pobożnością maryjną wśród średniowiecznych dominikanów

Głównym przedmiotem studium jest prezentacja okoliczności powstania oraz miejsca w pobożności średniowiecznych dominikanów modlitwy zwanej potocznie litanią dominikańską, dominikanów (Litaniae Ordinis Praedicatorum quae dicuntur in omnibus tribulationibus). Dokładny czas powstania tej litanii nie jest znany. Po raz pierwszy wzmianka na jej temat pojawia się w związku z pewnym niezwykle dla zakonu groźnym incydentem, który miał miejsce w latach pięćdziesiątych XIII wieku. 21 listopada 1254 roku papież Innocenty IV ogłosił bullę Etsi Animarum, która w dramatyczny sposób ograniczała przywileje zakonów mendykanckich dotyczące głoszenia kazań, spowiedzi, jałmużny jak i wielu innych. Legenda związana z litanią przekazuje, że wówczas bracia rozpoczęli gorliwe jej odmawianie, w następstwie którego papież Innocenty IV zmarł. Bez względu na zasadność tej opowieści, jest faktem że w 1256 roku kapituła Generalna w Paryżu nakazała całemu zakonowi odmawianie tej litanii. Pierwotny kształt Litanii do Najświętszej Panny, pozostaje nieznany. Poszukiwania najstarszej, zachowanej w całości wersji litanii wiodą do jednego przekazu rękopiśmiennego, pochodzącego dopiero z roku 1500.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Reforma Zakonu Księży Marianów 1909 roku jako przykład „bezkonfliktowej” reformy

Zgromadzenie Księży Marianów Niepokalanego Poczęcia NMP na początku XX wieku okazało się na grani wymarcia: w Mariampolu (Litwa) pozostał ostatni członek zgromadzenia o. W. Sękowski. Ks. J. Matulewicz zdecydował się na odnowienie Zgromadzenia, jednak z powodu represji ze strony władz carskich to było niemożliwe zrobić jawnie. Dlatego zaszła konieczność radykalnej reformy zgromadzenia.Autor referatu na podstawie publikowanych dokumentów oraz opracowań, prezentuje przebieg zmian oraz podejmuję próbę odpowiedzi na pytanie, dlaczego te zmiany przeszły bez konfliktów.Pierwszą przyczyną braku konfliktu jest niewielka grupa osób, zaangażowanych w reformę, następnie – dobre rozumienie konieczności tych zmian przez wszystkich zainteresowanych. Kolejną przyczyną jest współpraca zaangażowanych w reformę na zasadzie wzajemnego szacunku i zrozumienia. Na końcu należy zaznaczyć obecność i zaangażowanie w reformę władzy nadrzędnej – Stolicy Apostolskiej.Ponadto, zaprezentowana jest i „druga strona medalu”: działanie tzw., „stanisławitów”, czyli kapłanów, którzy uważali, że nie było żadnej reformy, natomiast to właśnie oni są właściwymi marianami. Oni, oraz kilka późniejszych autorów, są przykładem opóźnionego oporu wobec już dokonanej reformy zgromadzenia. Konflikt ten jednak jest już rozstrzygnięty przez kompetentną władzę kościelną.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Represje władz komunistycznych wobec radomskiego proboszcza ks. Jana Wiącka

Ks. dr Jan Wiacek (1900-1973) był duchownym diecezji sandomierskiej. Przez 13 lat był proboszczem w Radomiu, a następnie przez kolejne 20 lat w Koprzywnicy koło Sandomierza. Proboszczem parafii Najświętszego Serca Jezusowego w Radomiu-Glinicach został w okresie okupacji niemieckiej latem 1941 r. Po zakończeniu wojny kontynuował budowę tamtejszego kościoła parafialnego. W 1949 r. bp Jan Lorek, ordynariusz diecezji sandomierskiej mianował go proboszczem eksponowanej parafii Opieki Najświętszej Maryi Panny w Radomiu, pełnił także funkcję dziekana. Jego zasługą było spłacenie sporych, przedwojennych długów parafii. Restrykcje ze strony władz państwowych dotknęły go w 1950 r. Początkowo były to sankcje finansowe (niewspółmiernie wysokie podatki). Władze chciały także przymusowo dokwaterować na plebanię dodatkowych lokatorów. Próbowano go zastraszyć, nękano nocnymi telefonami i pogróżkami. Naciskano, by włączył się w działania ruchu tzw. „księży patriotów”, wspierających władze państwowe i występujących z krytyką hierarchii kościelnej. Kiedy stanowczo odmówił, władze państwowe zażądały usunięcia go ze stanowiska. Do tego celu wykorzystano dekret z 9 lutego 1953 r. Bp Lorek bronił ks. Wiącka, kierował odwołania do władz centralnych. Spór trwał osiem miesięcy, a w końcu przymuszony hierarcha udzielił ks. Wiąckowi urlopu. W lutym 1954 r. przeniósł go na probostwo w Koprzywnicy. Mimo podejmowanych starań po odwilży politycznej na przełomie 1956/1957 r. władze państwowe nie dopuściły do jego powrotu do Radomia.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Spór o zawarcie konkordatu ze Stolicą Apostolską w debacie konstytucyjnej Sejmu Ustawodawczego z lat 1919–1921

Artykuł przedstawia w sposób kompleksowymało dotychczas znaną debatę nad kwestią zawarcia przez II Rzeczpospolitą konkordatu ze Stolicą Apostolską, która toczyła się w Sejmie Ustawodawczymw latach 1919–1921, w ramach parlamentarnych prac nad konstytucją odrodzonego państwa. W odróżnieniu od szeroko dotąd omawianej dyskusji parlamentarnej z 1925 r. nad ratyfikacją podpisanego już konkordatu, przeprowadzonej w Sejmie I kadencji, ta pierwsza debata z okresu prac konstytuanty dotyczyła jedynie umocowania samej zapowiedzi zawarcia konkordatu w treści przyszłej konstytucji, była niejako debatą „na przedpolu”, która przesądzić miała o formie prawnej przyszłego ułożenia szczegółowych stosunków przez państwo z poszczególnymi związkami wyznaniowymi, a zwłaszcza z Kościołem katolickim. Tytułowe zagadnienie przedstawiono z zastosowaniem kryterium chronologicznego, oddając w ten sposób zasadniczy porządek prowadzonych w sejmie prac konstytucyjnych. Opracowanie przygotowano głównie w oparciu o źródła parlamentarne, w postaci stenogramów i druków Sejmu Ustawodawczego, które pozwoliły odtworzyć dyskusję poselską nad kwestią konkordatu, toczącą się wówczas na sali sejmowej.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Konserwatyści krakowscy a zamach majowy. Ewolucja optyki działaczy Stronnictwa Prawicy Narodowejw stosunku do zamachu stanu z 1926 r.

Zamach majowy jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych wydarzeń w historii niepodległej Polski. Józef Piłsudski, który głosił potrzebę „sanacji” czyli uzdrowienia państwa, 12 maja 1926 roku wraz z grupą tzw. piłsudczyków dokonał zamachu, w wyniku którego przejął władzę w stolicy. Dla konserwatystów był to czyn absolutnie niezgodny z prawem oraz sprzeczny z linią ideowa tej grupy. Dla zachowawców jednym z najistotniejszych elementów ideowych było pielęgnowanie tradycji i wprowadzanie zmianw oparciu o proces ewolucji a nie rewolucji. Grupa konserwatystów krakowskich początkowo negatywnie ustosunkowała się do zbrojnego przejęcia władzy przez piłsudczyków, co odzwierciedlały artykuły ukazujące się w ich krakowskim organie prasowym – „Czasie”. Wraz z posunięciami rządu po 1926 r. (m.in. utworzenie rządu na czele z Józefem Piłsudskim oraz uwzględnienie w gabinecie przedstawicieli grupy wileńskich zachowawców – „żubrów wileńskich”), optyka tego środowiska ulegała powolnej zmianie. Celem artykułu jest ukazanie procesu ewolucji jaki miał miejsce w wewnątrz grupy krakowskich zachowawców względem zamachu majowego -od skrajnie negatywnego podejścia do akceptacji a nawet nawiązania współpracy z obozem rządzącym po 1926 roku.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
„Ścisk na podatki, a suknia tak długa, że się po ziemi wlecze”, czyli o politycznym aspekcie mody w kazaniach ks. Józef Męcińskiego, wygłoszonych w lubelskim kościele św. Ducha w czasie Sejmu Wielkiego

Ksiądz Józef Męciński (1748–1814) to postać mająca od dawna swe miejsce zarówno w opracowaniach dotyczących dziejów polskiej homiletyki, jak i idei społeczno-gospodarczych czasów stanisławowskich. W latach 1786–1793 Męciński przebywał w Lublinie. Poczynając od 1788 roku. wygłosił w kościele św. Ducha serię kazań kierowanych do szlachty, w których nawiązywał do aktualnych wydarzeń – obrad Sejmu Czteroletniego. Jego opinie o modzie wpisują się w ówczesną dyskusję o modzie, obyczaju i roli rzemiosła. Męciński w swoich kazaniach głosił popularne w czasach oświecenia idee merkantylistyczne, zbytek w ubieraniu się porównywał do trądu, postulował, aby szlachta nosiła ubrania szyte jedynie z materiałów wyprodukowanych w Polsce.
Podobne opinie już w latach 70. XVIII wieku przeczytać można było na łamach czasopisma „Monitor”, problemem tym zajmowały się też konstytucje sejmowe. Trudno się jednak dziwić, że Męciński w kazaniach zajął się ubiorem, który podczas Sejmu Wielkiego zyskał szczególny, polityczny wymiar. W kilku zdaniach omawianego lubelskiego kazania Józefa Męcińskiego mieści się właściwie esencja dyskusji z czasów stanisławowskich dotyczącej strojów i zbytku (brak jedynie wątku stroju narodowego), część jego poglądów zdaje się jednak oryginalna.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Program i projekty duszpasterskie Biskupa Wilhelma Pluty (1910 – 1986) w kontekście konfliktów z ówczesną władzą państwową i częścią duchowieństwa

W artykule podjęto zagadnienie programu i projektów duszpasterskich Biskupa Wilhelma Pluty (1910 – 1986) w kontekście konfliktów ówczesną z władzą państwową i częścią duchowieństwa. Analiza dostępnych źródeł pozwoliła wyodrębnić zakres zagadnień teologicznych i społecznych poruszanych przez Plutę oraz źródła inspiracji teologicznej. Jego program duszpasterski prowadził do formacji i towarzyszenia osobom świeckim oraz ich aktywnego zaangażowania w życie społeczne i działalność Kościoła rzymskokatolickiego. To stało się źródłem konfliktu. W oczach władzy stanowił zagrożenie dla przyjętego modelu politycznego, od duchownych wymagał zmiany w myśleniu o swojej tożsamości oraz zmiany w sposobie realizacji powołania poprzez duszpasterstwo oparte na relacji interpersonalnej i aktywnym, zaangażowanym towarzyszeniu osobom świeckim na drodze formowania sumienia. W rozwiązywaniu zaistniałych konfliktów rozstrzygającą rolę miała dojrzała osobowość Pluty.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Problemy integracyjne ludności napływowej na polskim Górnym Śląsku w okresie dwudziestolecia międzywojennego

Celem publikacji  jest przedstawienie trudności związanych z asymilacją ludności przybywającej z innych regionów kraju, na polski Górny Śląsk w okresie międzywojennym.  Problemy migrantów zaznaczały się niemal na każdej płaszczyźnie życia publicznego, w szczególności ideologicznej, społecznej i państwowej.  Miało to związek z dwoma modelami integracji, występującymi na polskim Górnym Śląsku. Pierwszy, reprezentowany przez element napływowy, kierujący się przede wszystkim racjami ogólnokrajowymi,  kolidował ze schematem uznającym za podmiot wszystkich działań na Górnym Śląsku wyłącznie społeczność autochtoniczną. Owa odmienność znacznie utrudniała  wypracowanie spójnej tożsamości, a co za tym idzie generowała szereg innych antagonizmów, skutkujących atmosferą niechęci lub nawet wrogości; przykładem był długofalowy konflikt pomiędzy nauczycielstwem napływowym a Kościołem katolickim. Jednakże wszelkie niepowodzenia integracji na płaszczyźnie państwowej, rekompensowane były przez sukcesy w dziele integracji społecznej i związanym z nią aspektem demograficznym.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Klerycy z Administratury Apostolskiej w Czeskim Cieszynie studiujący na Wydziale Teologicznym Cyryla i Metodego w Pradze

Administratura Apostolska w Czeskim Cieszynie nierozerwalnie łączy się z historią Śląska Cieszyńskiego oraz Polaków, którzy jako mniejszość narodowa znaleźli się poza granicami własnej ojczyzny. Dzieje tej struktury administracyjnej obrazują także skomplikowane losy Kościoła katolickiego w Czechosłowacji pod wpływami rządów komunistycznych w trudnym dla niego okresie po II wojnie światowej. Śląsk Cieszyński jest to region na granicy polsko-czeskiej, podzielony obecnie wzdłuż rzeki Olzy. Początkowo należał do Polski, następnie do Królestwa Czech, a po I wojnie światowej stał się obiektem sporu między nowo powstałymi państwami: Polską i Czechosłowacją. Rejon ten zamieszkiwali w większości Polacy, a po podziale w 1920 roku duża ich część znalazła się po zachodniej stronie rzeki Olzy. Obszar ten z czasem zaczęto nazywać Zaolziem. Kościół katolicki na tym terenie należał do diecezji wrocławskiej. Po II wojnie światowej w 1947 roku powstała Administratura Apostolska w Czeskim Cieszynie, która istniała do roku 1978, aż została oficjalnie włączona do archidiecezji ołomunieckiej. Większą część obszaru tej struktury zajmowało Zaolzie zamieszkałe początkowo w większości przez Polaków. Od roku 1953 do 1990 wszyscy klerycy z tej części Czechosłowacji kształcili się oficjalnie w Wyższym Seminarium Duchownym w Litomierzycach. Przyjeżdżali tam również klerycy z tzw. Administratury Apostolskiej w Czeskim Cieszynie. Wielu z nich wywodziło się z polskiej mniejszości Zaolzia. Część deklarowała się jako Czesi, część jako Polacy. W dokumentach litomierzyckiej uczelni możemy odnaleźć alumnów z nazwiskami polsko brzmiącymi lub po prostu czeskimi. Większość z nich urodziła się jednak na terenie Zaolzia.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Metody badań archeologii podwodnej na przykładzie wraków znalezionych u wybrzeży Langwedocji i Prowansji

Celem prac archeologicznych prowadzonych na lądzie i pod wodą jest zdobycie jak największej ilości informacji na podstawie znalezionych zabytków. Archeologia lądowa i podwodna opiera się na podobnej metodyce badań, ale różni stosowanymi narzędziami, odmiennymi warunkami pracy i środowiska naturalnego ze względu na ograniczone możliwości ludzkiego organizmu nieprzystosowanego do dłuższego przebywania pod wodą bez uszczerbku dla zdrowia, odmienne funkcjonowanie zmysłów ludzkich oraz wyższe koszty prac wykopaliskowych niż na lądzie. Wraki nie pozostają w nienaruszonym stanie, lecz przez cały czas ulegają destrukcji powodowanej czynnikami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi oraz działalnością miejscowej flory i fauny (na małych i średnich głębokościach w większym stopniu niż na dużych), co wymusza jak najszybsze tempo pracy. Obecnie stosowane metody badań podwodnych nie zmieniły się od lat siedemdziesiątych. Wraz z szybszym tempem rozwoju techniki obserwowanym na początku lat osiemdziesiątych i wprowadzeniem do badań nowoczesnych, małych łodzi podwodnych, robotów i systemów lokalizacyjnych wykorzystujących dane satelitarne zwiększyła się liczba prac eksploracyjnych na stanowiskach podmorskich w latach osiemdziesiątych i w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych. Przyszłość archeologii podwodnej związana jest z badaniem dużych i wielkich głębokości oraz rozwojem cybernetyki i informatyki.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Wójta Józefa Putka droga do interdyktu. Konflikt między władzami gminnymi a proboszczem w Choczni w świetle dokumentów kościelnych

Dr Józef Putek, radykał chłopski, wybitny działacz ludowy i poseł na Sejm, zaczynał swoją karierę polityczną w rodzinnej wsi Choczni, a w 1919 roku został wybrany na jej wójta. Jego bezkompromisowy antyklerykalizm szybko doprowadził do konfliktu z ks. Józefem Dunajeckim, długoletnim proboszczem parafii w Choczni. Spór między władzami gminnymi a choczeńskim probostwem szybko zaczął dzielić wieś na zwolenników dr. Putka, w znakomitej większości działaczy ruchu ludowego, i ks. Dunajeckiego. Wójt zarzucał proboszczowi niegospodarność, samowolę w dysponowaniu majątkiem kościelnym i brak dbałości o plebańskie budynki. Opierając się na własnej interpretacji ustaw o konkurencji kościelnej, dr Putek samodzielnie przystąpił do renowacji kościoła i wyprzedaży części jego majątku, co budziło sprzeciw parafian.

Nowy etap konfliktu zaczął się w 1926 roku, gdy naczelnik gminy stanął na czele Komitetu parafialnego. Punktem krytycznym w sporze między władzami gminnymi i Komitetem a proboszczem Dunajeckim była sprawa fundacji dzwonów, zakupionych po części ze składek parafian w Choczni, a po części z funduszy zebranych przez chocznian z Detroit i Chicago. Dr Putek sprzeciwił się zawieszeniu dzwonów na wieży kościelnej, powołując się na zagrożony interes Komitetu parafialnego i samowolę księdza proboszcza. Wtargnięcie do kościoła przedstawicieli władz gminnych, z wójtem na czele i opieczętowanie dzwonu było bezpośrednim powodem rzucenia na dr. Putka kary interdyktu osobistego przez abp. Adama S. Sapiehę. Pośrednimi zaś powodami była antyklerykalna działalność wójta, tak polityczna, jak i publicystyczna, m.in. na łamach wydawanej w Choczni gazety „Sztandar Chłopski”.

W 1929 roku dr Putek został odwołany z funkcji naczelnika gminy, a niedługo później uwięziony przez władze sanacyjne w Brześciu. W kwietniu 1939 roku Metropolita krakowski zniósł ciążącą na nim karę interdyktu.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Dominikanie na kresach wschodnich Rzeczypospolitej Obojga Narodów (teren dzisiejszej Białorusi)

Celem artykułu jest zarysowanie historii obecności zakonu dominikańskiego na tej części Kresów Wschodnich dawnej Rzeczypospolitej (Wielkie Księstwo Litewskie), które obecnie leżą w granicach państwa białoruskiego, począwszy od średniowiecza do drugiej połowy XIX wieku. Na terenie tym istniało 45 placówek dominikańskich, które zostały skasowane przez władze zaboru rosyjskiego w XIX wieku. Dominikanie prowadzili nie tylko działalność duszpasterską (głównie kaznodziejstwo i parafie), ale także oświatową i kulturalną. W okresie powstań zakonnicy również czynnie brali w nich udział, za co spotkały ich represje (emigracja, zsyłki na Syberię, kasaty klasztorów i konfiskata mienia i dóbr kultury).

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Między obroną wolności a drogą do rewolucji. Strajk nauczycielski 1937 r.

W marcu 1936 r. ukazał się poświęcony Związkowi Sowieckiemu numer wydawanego przez ZNP czasopisma dla młodzieży „Płomyk". Część ówczesnej prasy określiła go jako element sowieckiej propagandy. W obronie swojego dobrego imienia wydawcy pisma wytoczyli jednej z gazet proces, który przegrali. Półtora roku później, we wrześniu 1937 r., rząd zawiesił Zarząd Główny ZNP i wyznaczył kuratora. Jednym z zarzutów, oprócz tych dotyczących nieprawidłowości finansowych, były prokomunistyczne sympatie polityczne.

W odpowiedzi na działania rządu część pracowników Zarządu Głównego zorganizowała strajk okupacyjny, wkrótce poparty przez samych nauczycieli i wiele organizacji związkowych i politycznych. Strajk okazał się zwycięski, najpierw rząd odwołał dotychczasowego i powołał nowego kuratora, a następnie zjazd ZNP wyłonił nowy Zarząd Główny, złożony z kluczowych działaczy sprzed strajku.
Dla badaczy bliskich ZNP działania rządu stanowiły zamach na wolności związkowe, a strajk miał charakter jedynie obrony wolności i swobód obywatelskich. Można jednak odnaleźć ślady bezpośrednich kontaktów KPP z inicjatorkami strajku i dążeń — przynajmniej niektórych działaczy, jak Wanda Wasilewska i Janina Broniewska — do eskalacji konfliktu i wywołania strajku generalnego.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Niemiecka władza okupacyjna w Królestwie Polskim w czasie I wojny światowej a polski Kościół katolicki

W artykule podjęto próbę oceny okupacji niemieckiej na terenie Kongresówki w Polsce w latach 1914-18, koncentrując się na ręcznym przedstawicielu cesarza w Warszawie, generale Hansie H. von Beselerze. Podejście oparto na kluczowej roli Beselera w kształtowaniu polityki Polski. Skupiono się na podejściu okupanta niemieckiego do ugruntowanej siły na ziemiach polskich - Kościoła katolickiego, a zwłaszcza jego najwybitniejszego przedstawiciela, arcybiskupa warszawskiego Aleksandra Kakowskiego.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Punkt zwrotny w pamięci Żydów z Europy Środkowej i Wschodniej: Znaczenie pogromów 1918/1919 dla pamięci o I wojnie światowej

Tematem artykułu jest znaczenie pogromów z lat 1918-1919 dla pamięci Żydów Europy Środkowej i Wschodniej z I wojny światowej oraz retrospekcyjnego postrzegania różnych mocarstw okupacyjnych. Przykładem są pogromy w Krakowie, Lemberg i Pińsku. Jeden z poglądów dotyczy również wzajemnego postrzegania Żydów i Niemców w czasie II wojny światowej, które zostały zmienione przez te doświadczenia.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce