rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Psychospołeczne strategie wspierające zdolności ucznia we współczesnej edukacji

Każdy jest inny, inaczej się zachowuje, ma inne preferencje i charakter, może posiadać także odmienne zdolności. Czym one są? Czym się charakteryzują osoby uzdolnione? Jak wcześnie lub kiedy najpóźniej mogą się ujawnić zdolności człowieka? Czy zdolności związane są bardziej z czynnikami wrodzonymi, czy może zależą od środowiska i kształcenia? Czy w każdym wieku można rozwijać swoje zdolności? Czy może tylko wczesne wykrycie i kształcenie pozwala na rozwinięcie talentu? Współcześnie uważa się, że tyle jest rodzajów zdolności, ile jest różnych aktywności człowieka. Oczywiście, wraz z powstającymi i wcześniej nieznanymi dziedzinami aktywności mogą się pojawiać nowe uzdolnienia i ich struktury. Jednocześnie część zdolności ulega zanikowi z powodu braku zapotrzebowania społecznego na konkretne usługi w specyficznych polach aktywności. Wiele rzadkich uzdolnień trudno jest zidentyfikować. Wskaźniki określane jako zachowania znamionujące zdolności mogą być niekiedy nieprawidłowo interpretowane przez osoby i nauczycieli, którzy nie posiadają odpowiedniej wiedzy i doświadczenia w zakresie zdolności. Dlatego ważne jest odpowiednie kształcenie nauczycieli, którzy potrafiliby rozpoznać i identyfikować zdolności uczniów oraz zaproponować programy wychowawcze i edukacyjne pozwalające na ich rozwój. Zarówno upowszechnianie wiedzy teoretycznej, jak również wymiana informacji i doświadczeń w zakresie dobrych praktyk aktualnie realizowanych, a także zweryfikowanych historycznie są nieodzowne dla twórczego poszukiwania najlepszych rozwiązań dla uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych. W artykule znajdują się informacje związane z najnowszymi badaniami i koncepcjami zdolności i twórczości, jak również przykłady dobrych praktyk w kształceniu uczniów zdolnych.

Czasopismo: Edukacja • Terapia • Opieka
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika, psychologia
Relacje interpersonalne młodzieży licealnej w sieci i realnym świecie

Przedmiotem badań prezentowanych w niniejszym artykule była odpowiedź na pytanie, jakie są „relacje interpersonalne młodzieży szkolnej w sieci i w świecie rzeczywistym”. Celem tej pracy było pokazanie, w jaki sposób Internet wpływa na relacje międzyludzkie młodzieży szkolnej, jeśli przyjaźnie online mogą zastąpić prawdziwych przyjaciół. W pierwszej części pracy, na podstawie literatury, przedstawiono aspekt komunikacji interpersonalnej wraz z objawami i konsekwencjami uzależnień internetowych. Poniżej opisano wykorzystanie komputera i Internetu oraz ich wpływ na młodzież. Kolejna część pracy wykazała analizę i interpretację badań na podstawie ankiety przeprowadzonej wśród młodzieży szkolnej. Ostatnia część pracy dotyczyła streszczenia i wniosków związanych z problemem relacji międzyludzkich wśród młodzieży szkolnej w sieci i w świecie rzeczywistym.

Czasopismo: Edukacja • Terapia • Opieka
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych (FASD – fetal alcohol syndrome disorder)

Spożywanie alkoholu w trakcie ciąży jest zjawiskiem wysoce niepożądanym, często powodującym poronienia lub wiele nieprawidłowości rozwojowych dziecka. Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych, tzw. FASD (ang. Fetal Alcohol Spectrum Disorder) określa zaburzenia fizyczne i psychiczne wynikające z wpływu alkoholu na zdrowie oraz zaburzenia behawioralne dziecka, które zazwyczaj są wtórne do zmian zachodzących w ośrodkowym układzie nerwowym, wywołanych alkoholowym zatruciem płodu w trakcie ciąży. Zmiany te są zazwyczaj nieodwracalne i uwidaczniają się w trakcie całego życia dziecka dotkniętego FASD, ale dzięki odpowiednim terapiom istnieje możliwość zminimalizowania objawów tych zaburzeń. Ich charakter i ciężkość zależą od kilku czynników, między innymi od czasu ekspozycji na alkohol oraz stanu zdrowia kobiety ciężarnej. Wśród klinicznych cech FASD wyróżnia się anomalie w obrębie twarzoczaszki, zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego oraz opóźnienie wzrostu. Zmiany strukturalne indukowane alkoholem obejmują anomalie w układzie sercowo-naczyniowym, szkieletowym, nerkowo-moczowodowym, a także w narządach wzroku i słuchu. Ważną rolę odgrywa czas postawienia wstępnej diagnozy, bowiem umożliwia on wprowadzenie odpowiedniej terapii dla dziecka z FASD oraz wprowadzenie odpowiedniej edukacji rodziców i rodziny chorego dziecka. Istnieje możliwość zminimalizowania objawów i zaburzeń wynikających ze Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych, do stopnia umożliwiającego prawidłowe funkcjonowanie dziecka i jego rodziny.

Czasopismo: Edukacja • Terapia • Opieka
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu, nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zdrowiu, psychologia
Przywództwo edukacyjne jako nowy model zarządzania w oświacie

W dobie reformy systemu edukacji, rola i funkcje dyrektora szkoły uległy dużej zmianie, od działalności odtwórczej, aż po samodzielne i twórcze podejmowanie decyzji. Dyrektor otrzymał szeroki zakres uprawnień, jednocześnie też znacznie zwiększył się zakres jego odpowiedzialności, nie tylko przed władzami oświatowymi, ale przede wszystkim wobec lokalnego środowiska oraz uczniów. Współcześnie konieczne staje się przedefiniowanie roli dyrektora i wyposażenie go w niezbędne kompetencje, czyniące go menadżerem oświaty, którego zadaniem jest efektywne zarządzanie szkołą na trudnym rynku oświatowym.

Czasopismo: Edukacja • Terapia • Opieka
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Rezerwy walutowe - "Rzecz Święta"

Celem opracowania jest uwypuklenie roli rezerw walutowych i wskazanie możliwości ich
rzetelnego oraz prawidłowego gromadzenia i wykorzystania. Celami szczegółowymi są m.in.
porównanie rezerw walutowych z innymi rodzajami rezerw bankowych oraz identyfikacja
podstawowych rodzajów ryzyka związanych z zarządzaniem rezerwami walutowymi, w tym zmian
w odpowiedzi na ostatni globalny kryzys finansowy, a ponadto określenie istoty i charakteru
interwencji walutowych oraz identyfikacja ich rodzajów.
W dobie zwiększania wydatków na cele polityczne i społeczne rośnie bowiem pokusa
niewłaściwego wykorzystania rezerw walutowych. Do tego dochodzą wysokie globalne ryzyko
polityczne oraz duża zmienność na rynkach finansowych, a także nowoczesne kanały (np. media
społecznościowe) ataku na kursy walutowe. Czynniki te sprawiają, że zarządzanie rezerwami
walutowymi nie należy do łatwych zadań i jest „wiedzą tajemną” banków centralnych.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Polityki Europejskie, Finanse i Marketing
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, ekonomia i finanse, geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Edukacja patriotyczna w podstawie programowej wychowania przedszkolnego

W artykule zwrócono uwagę na istotną rolę edukacji patriotycznej dzieci już od najmłodszych lat. Przedstawiono również wyniki badań, określające wiedzę rodziców dotyczącą znajomości programu wychowania przedszkolnego w zakresie kształtowania u dzieci przynależności do rodziny, grupy rówieśniczej, wspólnoty narodowej oraz kształtowania postawy patriotycznej, kultywowania tradycji rodzinnych, regionalnych i narodowych, a także rozwijania samodzielności, kreatywności i innowacyjności dzieci w różnych formach działalności.

Czasopismo: Edukacja • Terapia • Opieka
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Efektywność procesu rozwijania uzdolnień w rodzinach dzieci przedszkolnych

Poglądy na istotę inteligencji, talentu, uzdolnień oscylują pomiędzy skrajnymi stanowiskami, zgodnie z którymi uznaje się je za rezultat działania tylko natury (nabywanie drogą dziedziczenia) lub głównie oddziaływań wychowawczych (wychowania) – wpływu środowiska społecznego. W zależności od tego, jakie stanowisko w debacie nad istotą uzdolnień reprezentują rodzice, powstają w rodzinach dzieci zróżnicowane kompetencje (pomysły, nieformalne programy) ich rozwijania, których wspólną cechą jest chęć pobudzenia silnej, trwałej motywacji dziecka do podejmowania wysiłku realizacji coraz trudniejszych wyzwań (zadań). Są one zwykle na miarę aspiracji i poglądów ambitnych rodziców. W pierwszych latach wychowania rodzice decydują o celach, metodach i środkach wspierania rozwoju dziecka. Efekty ich starań (dążeń) w dziedzinie odkrywania i rozwijania uzdolnień są zróżnicowane, o czym mogą przekonać się nauczyciele na różnych szczeblach edukacji – zwłaszcza edukacji przedszkolnej. Ich zdaniem – jak wskazują wyniki badań sondażowych – efektywność procesu rozwijania uzdolnień zależy od jakości współpracy rodziny z przedszkolem.

Czasopismo: Edukacja • Terapia • Opieka
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Edukacja muzyczna dzieci w przedszkolu Marii Montessori

Istota pedagogiki Marii Montessori sprowadza się do stwierdzenia, że każde dziecko jest inne, powinno rozwijać się według swoich możliwości, kompetencji i umiejętności – indywidualnych planów rozwojowych tak, aby ich właściwa realizacja umożliwiała mu naukę samodzielną i efektywniejszą. Dziecko wychowane w duchu pedagogiki Marii Montessori będzie w przyszłości osobą samodzielną, odpowiedzialną za siebie i świat, pracowitą. Rozwój każdego dziecka dokonuje się według indywidualnego „planu rozwoju”. Dlatego nie można z góry stworzyć systemu wychowawczego i dydaktycznego bez uwzględnienia indywidualnych cech dziecka. Wychowaniu muzycznemu Maria Montessori poświęciła wiele uwagi. Ważne jest łączenie muzyki z ruchem, który jest ważnym czynnikiem rozwoju dziecka.

Czasopismo: Edukacja • Terapia • Opieka
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Teoria pedagogiczna w perspektywie potrzeb i oczekiwań edukacyjnych

W artykule zaprezentowano rozważania na temat roli i współczesnych wyzwań pedagogiki w aspekcie funkcji pełnionych przez badania naukowe oraz dynamicznych zmian zachodzących w życiu społecznych. Pogłębiona refleksja nad jej obecną kondycją skłania do postawienia istotnego dla teraźniejszości i przyszłości pytania o to, czy pedagogika jako dyscyplina naukowa jest w stanie zmierzyć się z powszechnymi oczekiwaniami dotyczącymi skuteczności i jakości wychowania młodych pokoleń narażonych na liczne, nowe zagrożenia cywilizacyjne.

Czasopismo: Edukacja • Terapia • Opieka
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Główne wskaźniki konwergencji gospodarczej w kontekście poszczególnych polsko-ukraińskich regionów przygranicznych

Głównymi czynnikami przyczyniającymi się do konwergencji w obszarze finansowym i inwestycyjnym polsko-ukraińskiego regionu transgranicznego w obecnych warunkach integracji europejskiej są intensyfikacja transgranicznych procesów inwestycyjnych w sektorach bankowym i ubezpieczeniowym, zwiększenie efektywności wykorzystania środków finansowych przeznaczonych na programy pomocy technicznej UE, jak również rozpoczęcie wspólnych transgranicznych działań instytucji finansowych. Głównym kierunkiem konwergencji społecznej i gospodarczej w ukraińsko-polskim regionie transgranicznym w ciągu ostatniej dekady była konwergencja produktu regionalnego brutto per capita.

Czasopismo: Edukacja • Terapia • Opieka
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Zadłużenie rolników w Polsce w aspekcie przemian strukturalnych i koniunktury w rolnictwie

W artykule dokonano analizy dynamiki oraz struktury zobowiązań kredytowych rolników
wobec banków w Polsce w latach 1996-2018. Zadłużenie kredytowe rolników przedstawiono na tle
przemian strukturalnych i koniunktury w rolnictwie. Założono, że korzystna koniunktura w rolnic-
twie stymuluje wzrost zadłużenia rolników w bankach. Podobnie założono, że proces koncentracji
struktury agrarnej oraz wzrost technicznego uzbrojenia pracy i technicznego uzbrojenia ziemi
będą czynnikami sprzyjającymi wzrostowi zadłużenia kredytowego rolników. Badania nie dały
jednoznacznej odpowiedzi na postawione tezy badawcze. Ujawniono dodatnią współzmienność
pomiędzy zadłużeniem kredytowym rolników a koniunkturą w rolnictwie, a także procesem substy-
tucji nakładów pracy i ziemi przez nakłady kapitału. Analiza regresji wykazała, że stymulantą
zadłużenia kredytowego są nakłady inwestycyjne w rolnictwie, natomiast koncentracja struktury
agrarnej oraz poprawa relacji ziemia/praca prowadzi do zmniejszenia przyrostów zadłużenia.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Polityki Europejskie, Finanse i Marketing
Dziedziny: nauki rolnicze, nauki społeczne
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo, ekonomia i finanse
Metodyczne i rynkowe aspekty ratingu listów zastawnych - doświadczenia z rynku niemieckiego

Rating międzynarodowych agencji ratingowych odgrywa szczególną rolę na rynku listów
zastawnych. Z uwagi bowiem na duży stopień skomplikowania emisji listów zastawnych
w zdecydowanej większości przypadków emisje listów zastawnych mają rating przyznany przez
przynajmniej jedną międzynarodową agencję ratingową. Oznacza to, że rating stanowi ważną
determinantę rozwoju rynku listów zastawnych. Nasze badania w odniesieniu do rynku
niemieckiego potwierdzają tezę o dużym znaczeniu ratingu w rozwoju rynku listów zastawnych.
W aspekcie metodycznym rating listów zastawnych jest kombinacją elementów ilościowych,
jakościowych, a na końcowy wynik procedury ratingowej wpływ ma wynik oceny standingu
finansowego emitenta listów zastawnych oraz jakości puli aktywów zabezpieczających.
Z przeprowadzonych badań wynika, że poziom ocen ratingowych niemieckich listów zastawnych
jest wysoki i co równie ważne stabilny w czasie. Jednak pomimo wysokiego bezpieczeństwa listów
zastawnych rating poszczególnym emisjom jest często nadawany przez dwie lub trzy agencje, co
przesądza o dużym znaczeniu ratingu jako czynnika rozwojowego, przede wszystkim
wspierającego wiarygodność i przejrzystość rynku.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Polityki Europejskie, Finanse i Marketing
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Instytucjonalne wykluczenie emerytalne w wąskim ujęciu jako rodzaj wykluczenia finansowego w Polsce

Problematyka wykluczenia finansowego stanowi istotny obszar badań we współczesnej nauce
finansów głownie ze względu na poważne skutki jakie zjawisko to implikuje zarówno w makro
(dla gospodarki, sektora finansowego), jak i mikro skali (dla konsumentów usług finansowych).
Obserwując zmiany w demografii (wydłużanie się życia, starzenie społeczeństw) oraz spadek
prognozowanych stóp zastąpienia w bazowych systemach emerytalnych szczególnego znaczenia
nabiera kategoria wykluczenia emerytalnego, polegająca na ograniczonym dostępie jednostek
do produktów emerytalnych.
Celem artykułu jest określenie istoty i miary wykluczenia emerytalnego oraz próba
kwantyfikacji tego zjawiska w Polsce w latach 2006-2017. O oryginalności opracowania stanowi
autorska definicja instytucjonalnego wykluczenia emerytalnego w szerokim i wąskim ujęciu,
a także podjęta próba pomiaru instytucjonalnego wykluczenia emerytalnego w wąskim ujęciu
obejmująca analizę zmian liczby uczestników dobrowolnych programów emerytalnych,
wskaźników penetracji poszczególnych programów emerytalnych, oraz odsetka osób aktywnych
ekonomicznie, nie korzystających z produktów emerytalnych.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Polityki Europejskie, Finanse i Marketing
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Zmniejszenie uciążliwości hałasu w biurowych pomieszczeniach open space przez maskowanie dźwięków niepożądanych kolumnami dźwiękowymi w kształcie piramid

WstępW celu uzyskania odpowiednich akustycznych warunków środowiska pracy w wielkoprzestrzennych pomieszczeniach biurowych <i>open space</i> konieczna jest ich dość duża adaptacja akustyczna, m.in. umożliwiająca ograniczenie czasu pogłosu do ok. 0,2–0,4 s. Jeśli w tych pomieszczeniach tło akustyczne cechuje się bardzo niskimi poziomami dźwięku A (<30 dB), to sama adaptacja akustyczna może być niewystarczająca. W takich przypadkach konieczne może być zastosowanie systemu generującego dźwięki i wytwarzającego „sztucznie” tło akustyczne. System taki nazwa się systemem maskowania dźwięku. Ważne jest, że musi on zapewniać maskowanie dźwięku na wszystkich stanowiskach pracy, których w tych pomieszczeniach bywa bardzo dużo. Dlatego systemy maskujące zawierają wiele źródeł-głośników maskujących, które są równomiernie rozmieszczone w pomieszczeniu, najczęściej w dźwiękochłonnym suficie podwieszanym.Materiał i metodyW artykule rozpatrzono możliwość zmniejszenia liczby źródeł maskujących przez zastosowanie kilku 4-głośnikowych kolumn dźwiękowych. Zastosowano w nich głośniki o znacznie mniejszych gabarytach i mniejszej mocy. Kształt kolumny dźwiękowej i rozmieszczenie w niej głośników powodują jej taką charakterystykę kierunkową promieniowania, która umożliwia uzyskanie bardziej równomiernego nagłośnienia pomieszczenia dźwiękiem maskującym. W artykule podano kryterium uzyskania równomiernego nagłośnienia dźwiękiem maskującym wielkoprzestrzennych pomieszczeń biurowych <i>open space</i>. Kryteria te odnoszą się do uzyskania w obszarze pracy odpowiednich parametrów dźwięku maskującego i są oparte na kryterialnej wartości promienia rozproszenia.WynikiW artykule podano wyniki badań pomiarowych równomierności nagłośnienia w rozpatrywanym pomieszczeniu za pomocą ww. kolumn dźwiękowych emitujących dźwięk maskujący.WnioskiMożliwe jest ograniczenie liczby źródeł dźwięku maskującego w rozpatrywanych pomieszczeniach, gdy w miejsce od kilkunastu do kilkudziesięciu głośników zastosuje się 4 kolumny dźwiękowe w kształcie piramid.

Czasopismo: Medycyna Pracy
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o zdrowiu
Czy profilaktyka stomatologiczna ma uzasadnienie w działaniach z zakresu medycyny pracy?

Wstęp: Rosnąca częstość występowania próchnicy zębów u osób w każdym wieku uzasadnia potrzebę ciągłego poszukiwania skutecznych metod zapobiegania jej rozwojowi, także w kontekście oceny oddziaływania szkodliwości zawodowych. Hipoteza badawcza niniejszej pracy zakładała, że uczniowie szkoły gastronomicznej z racji specyfiki zawodu mają wymuszony, dodatkowy kontakt z żywnością, co może utrudniać im utrzymanie prawidłowej higieny jamy ustnej i w konsekwencji zwiększać zachorowalność na próchnicę.Materiał i metody: Grupę badaną stanowiło 109 mężczyzn: 55 uczniów technikum gastronomicznego (GA) oraz dla porównania 54 uczniów technikum elektryczno-informatycznego (E-I), całkowicie niezwiązanego z obróbką żywności. Badanie każdego ucznia, przeprowadzane w 2 etapach (na początku edukacji zawodowej w technikum i po 3 latach praktycznej nauki zawodu), składało się z 2 części – badania stomatologicznego oraz badania kwestionariuszowego (ocena indywidualnej higieny jamy ustnej, preferowanych artykułów spożywczych i źródeł wiedzy na temat żywienia). Wyniki: Po 3 latach obserwacji większy wzrost liczby osób z próchnicą (P > 0) zaobserwowano w grupie E-I (różnica istotna statystycznie). W grupie GA wzrost liczby osób z próchnicą był nieistotny statystycznie. Analiza źródeł wiedzy na temat zdrowego odżywiania i higieny jamy ustnej wykazała, że po 3 latach praktycznej nauki zawodu dla uczniów GA głównym źródłem wiedzy stała się szkoła i uzupełniająco internet, a dla uczniów E-I – przede wszystkim internet, a dodatkowo rodzina.Wnioski: Mniejszy przyrost częstości występowania próchnicy w grupie GA należy wiązać z realizowaną w szkole teoretyczną i praktyczną nauką na temat żywności oraz żywienia. Dlatego należy udoskonalać metody prowadzenia edukacji prozdrowotnej dotyczącej higieny jamy ustnej w szkołach zawodowych i poszerzyć standardy postępowania lekarskiego podczas obligatoryjnych badań profilaktycznych u każdego ucznia rozpoczynającego praktyczną naukę zawodu.

Czasopismo: Medycyna Pracy
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o zdrowiu
Zmienność struktury wydatków publicznych: analiza porównawcza dla krajów Europy środkowo-wschodniej

W artykule przedstawiono analizę porównawczą zmienności struktury wydatków publicznych
w krajach Europy Środkowo-Wschodniej w okresie 1995-2017. W tym celu zbudowano dwa
wskaźniki zmienności, jeden odzwierciedlający zmienność struktury wydatków, drugi zaś
zmienność poszczególnych kategorii wydatków. Powyższe wskaźniki pozwoliły na weryfikację
hipotezy badawczej, że najsilniejsze zmiany struktury wydatków następują w okresach osłabienia
gospodarczego i dotyczą szczególnie kategorii wydatkowych mających bezpośredni wpływ
na gospodarkę. W krajach Europy Środkowo-Wschodniej największą zmienność struktury
wydatków wykazały kraje o najniższym poziomie wydatków publicznych w relacji do PKB, co
potwierdza, że mały budżet wymusza jego racjonalizację. Z kolei największą stabilnością struktury
wydatków w badanym okresie wyróżniła się Polska, co można wiązać z najbardziej wyrównanym
wzrostem i uniknięciem recesji gospodarczej. Grupą wydatków, która była najbardziej aktywnie
kształtowana, zarówno w starych jak i nowych krajach członkowskich UE, były wydatki na sprawy
gospodarcze. ‘

Czasopismo: Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Polityki Europejskie, Finanse i Marketing
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki o polityce i administracji
Pomiar reakcji stresowej w warunkach laboratoryjnych – przegląd badań wykorzystujących protokoły wzbudzania stresu

Stres jest jedną z głównych przyczyn problemów ze zdrowiem psychofizycznym i prowadzi do spadku efektywności pracy. Odpowiednie metody diagnozowania poziomu stresu pozwalają na rzetelną weryfikację efektywności interwencji mających na celu jego redukcję, a także ocenę różnic indywidualnych w reaktywności na stres. Celem pracy było przeprowadzenie przeglądu dostępnych badań, w których wykorzystano najczęściej stosowane protokoły wzbudzania stresu w warunkach laboratoryjnych i dokonano pomiarów stresu za pomocą parametrów fizjologicznych. Do przeglądu włączono badania wykorzystujące protokoły: MIST, MA, TSST, test Stroopa i PASAT, oraz uwzględniające pomiar aktywności mózgu i serca, stężenia kortyzolu oraz napięcia mięśniowego. Do analiz włączono prace dostępne w bazie PubMed i opublikowane w latach 2015–2021, w których badania przeprowadzono z udziałem zdrowych osób dorosłych. Analiza dostępnych badań ujawniła, że procedury wywołują zmiany aktywności autonomicznego układu nerwowego, układu sercowo-naczyniowego i mózgu. Ponadto TSST jest protokołem wykorzystywanym najczęściej do oceny poziomu stresu, różnic reaktywności na wzbudzony stres w zależności od różnic między osobami w poziomie natężenia cech osobowości bądź porównania konkretnych grup osób. W pomiarach wzbudzonego stresu zazwyczaj wykorzystuje się analizę stężenia kortyzolu w odpowiedzi na stres i zmiany w aktywności serca. Powszechnie stosowaną metodą w badaniach neuroobrazowych jest zadanie MIST. Analiza wyników badań ujawniła, że protokoły, oprócz wzbudzania typowej reakcji fizjologicznej, w przypadku niektórych osób łączą się z osłabieniem reakcji fizjologicznych na stres.

Czasopismo: Medycyna Pracy
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o zdrowiu