rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Badania i rozwój nauki skuteczną drogą do poprawy bezpieczeństwa pracy w kopalniach

W artykule przedstawiono podstawowe informacje na temat funkcjonowania Narodowego Centrum Badań i Rozwoju w Warszawie. Zaprezentowano obszar działania tej instytucji w świetle prowadzonych programów badawczych. Omówiono genezę zainicjowania strategicznego projektu badawczego „Poprawa bezpieczeństwa pracy w kopalniach", bieżący (na miesiąc październik 2014 r.) stan realizacji zadań badawczych, prowadzonych w ramach tego projektu oraz oczekiwane rezultaty. Przytoczono najważniejsze produkty końcowe, osiągnięte w zakończonych dotychczas zadaniach. Przybliżono także, w sposób ogólny, zasady nadzorowania realizacji poszczególnych zadań badawczych. W podsumowaniu podkreślono istotę strategicznego projektu badawczego „Poprawa bezpieczeństwa pracy w kopalniach" w kontekście adaptacji produktów finalnych poszczególnych zadań i projektów badawczych do przepisów wykonawczych z zakresu prowadzenia ruchu zakładów górniczych.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Lej depresji a zasięg negatywnego oddziaływania odwodnienia wyrobiska górniczego

W wyniku eksploatacji na terenach działalności górniczej naturalne warunki wodne ulegają przekształceniu. Górnictwo ingeruje w naturalne środowisko wodne zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym. Skutki ujemnego oddziaływania górnictwa na środowisko wodne są wielorakie. Celem artykułu jest określenie szkodliwego wpływu odwodnienia zakładu górniczego na środowisko naturalne. W praktyce przyjmuje się, że maksymalny zasięg występowania obniżeń zwierciadła wody wyznacza zasięg negatywnego oddziaływania. Tymczasem badania wskazują, że odwodnienie, objawiające się powstaniem obniżeń zwierciadła wody nie zawsze ma działanie szkodliwe dla środowiska.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Ocena toksyczności mieszanin gazowych z okolic szybu sg-2 KGHM Polska Miedź S.A. w aspekcie uciążliwości zapachowej dla lokalnej społeczności

Zgłaszany przez mieszkańców gminy Jerzmanowa problem uciążliwości zapachowej w okolicach szybu SG-2 budzi zaniepokojenie
zgłaszających, nie tylko w aspekcie wpływu emitowanych gazów na jakość środowiska, ale przede wszystkim w
zakresie potencjalnie niekorzystnego wpływu na zdrowie. W artykule przedstawiono wyniki pracy badawczej realizowanej przez
Politechnikę Wrocławską na zlecenie KGHM, której celem było wykonanie oceny toksyczności mieszanin gazowych z okolicy
szybu SG2 w korelacji z określeniem stężenia zapachowego, subiektywnymi odczuciami mieszkańców gminy Jerzmanowa
oraz badaniami modelowymi. Na podstawie przeprowadzonej pracy stwierdzono, że stopień toksyczności gazów emitowanych
z szybu SG2 (w testach in vitro, metodą BAT-CELL®) określa się od słabego i umiarkowanego (w przypadku referencyjnej
linii komórkowej nabłonka płuc ludzkich A549) po średni (w przypadku referencyjnej linii komórkowej tkanki podskórnej
myszy L929), co może wskazywać na większe powinowactwo gazów w stosunku do negatywnego wpływu na skórę niż na
drogi oddechowe) oraz, że emitowane gazy z szybu SG2 nie wykazują charakteru toksycznego w imisji, w przypadku obu linii
komórkowych, w badanych punktach zidentyfikowanych jako najbardziej narażone na działanie gazów pochodzących z emitora.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Wykorzystanie metod sztucznej inteligencji do wyszukiwania obrazem wybranych struktur skał

W artykule przedstawiono koncepcję systemu informatycznego, którego celem jest wyszukiwanie w multimedialnych bazach danych obrazów konkretnej struktury skalnej. Poszukiwanie opiera się wyłącznie na zapytaniu w postaci obrazu, natomiast system w odpowiedzi zwraca zbiór fotografii przedstawiających tę samą strukturę skalną. Zaproponowana konstrukcja systemu bazuje na wykorzystaniu analizy obrazu oraz zagadnień sztucznej inteligencji, a w szczególności metod grupowania i klasyfikacji danych. Jako materiał do prowadzenia badań wybrano 600 zdjęć przedstawiających mikroskopowe obrazy różnych skał. Decyzje dotyczące klasyfikacji oparto na różnych metodach klasyfikacji i grupowania danych. W efekcie badań wykazano, że metody takie jak MEC oraz bazujące na naiwnym klasyfikatorze Bayesa, a także metoda k-najbliższych sąsiadów uzyskują bardzo dobre wyniki klasyfikacji, sięgające dla niektórych z badanych skał nawet 100% poprawnych decyzji.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Rola Państwowego Instytutu Geologicznego w rozwoju kartografii geologicznej w Polsce

Kartografia geologiczna jest głównym zadaniem każdej państwowej służby geologicznej, dostarczając informacji w formie
graficznej i w postaci baz danych o budowie geologicznej i surowcach mineralnych. Utworzenie Państwowego Instytutu
Geologicznego w 1919 r. zainicjowało szeroko zakrojone prace kartograficzne w Polsce i zaowocowało przede wszystkim opracowywaniem
przeglądowych, szczegółowych i tematycznych map geologicznych. Realizacja Szczegółowej Mapy Geologicznej
Polski 1:50 000, złożonej z 1085 arkuszy, jest niewątpliwie największym osiągnięciem Państwowego Instytutu Geologicznego.
Na bazie tej mapy powstało wiele map seryjnych, a także setki map geologicznych i atlasów w różnych skalach, stanowiąc znaczący
wkład do kartografii geologicznej regionalnej i europejskiej. Przyszłość kartografii geologicznej jest związana z budową
stale aktualizowanych baz danych, powstających w ścisłej współpracy z krajami sąsiednimi i w ramach Unii Europejskiej.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Ocena zagrożenia powierzchni terenu deformacjami nieciągłymi przy uwzględnieniu czynników ilościowych i jakościowych

Proces kształtowania się deformacji nieciągłych jest bardzo złożonym zjawiskiem. W dobie minimalizacji wydobycia coraz więcej
zakładów górniczych zostaje zamkniętych. Wiele z nich prowadziło działalność przez dziesiątki lat na stosunkowo niewielkiej
głębokości. Pod powierzchnią terenu, bardzo często intensywnie zagospodarowanego, znajdują się dziesiątki niezabezpieczonych
pustek i korytarzy należących do zamkniętych kopalń. Większość metod prognostycznych pozwala na ocenę zagrożenia
powierzchni terenu nieciągłymi deformacjami, kształtującymi się w wyniku aktualnie prowadzonej płytkiej eksploatacji.
W przypadku starych wyrobisk górniczych metody te charakteryzują się niską efektywnością. Przy złożonych warunkach górniczo-
geologicznych analityczne założenia funkcyjne, bazujące jedynie na zmiennych ilościowych, nie pozwalają na poprawny
opis procesu propagacji pustki górniczej ku powierzchni. Prezentowane rozwiązanie, bazujące na metodach wielokryterialnych,
pozwala na uwzględnienie w prognozach zarówno czynników o charakterystyce ilościowej, jak i jakościowej. Takie podejście
pozwala na uwzględnienie przy modelowaniu nieciągłych deformacji powierzchni terenu, złożonych warunków górniczo-geologicznych.
Efektywność prezentowanego rozwiązania sprawdzono przez porównanie wyniku prognozy z zaobserwowanymi
miejscami, w których wystąpiły deformacje nieciągłe powierzchni terenu.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Teoretyczne a praktyczne możliwości produkcyjne ścian prowadzonych w pokładach nachylonych

W niektórych kopalniach pokłady o nachyleniu podłużnym do 35° stanowią znaczącą część zasobów operatywnych, w związku
z tym, w celu zachowania odpowiedniej bazy zasobowej, zachodzi potrzeba ich eksploatacji. Artykuł został poświęcony zagadnieniu
wybierania takich pokładów. Zaprezentowano teoretyczne aspekty dotyczące prowadzenia ścian w pokładach nachylonych.
Następnie, w oparciu o wyniki produkcyjne trzech kopalń Polskiej Grupy Górniczej SA, wykazano, że po spełnieniu określonych
wymogów dotyczących bezpieczeństwa pracy, wyposażenia maszynowego oraz odpowiedniej organizacji pracy, zwiększone
nachylenie pokładu nie musi stanowić przeszkody w osiąganiu zadowalającej wielkości wydobycia.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Górnictwo odkrywkowe na Wydziale Górnictwa i Geoinżynierii - historia i teraźniejszość

W artykule przedstawiono krótką historię działalności byłej już Katedry Górnictwa Odkrywkowego, ważniejsze etapy rozwoju,
w okresie od jej powstania do roku 2019 – czyli roku obchodów Jubileuszu 100-lecia Akademii Górniczo-Hutniczej im
St. Staszica w Krakowie. Rok ten jest dla Katedry Górnictwa Odkrywkowego rokiem historycznym. W wyniku połączenia
dwóch katedr – Katedry Górnictwa Odkrywkowego oraz Katedry Górnictwa Podziemnego powstała nowa Katedra Inżynierii
Górniczej i Bezpieczeństwa Pracy. Tym samym mająca 55 lat KGO przeszła do historii. Nowa Katedra wraz z jej kadrą naukowo-
techniczną będzie kontynuować działalność dydaktyczno-naukową swojej odkrywkowej macierzystej jednostki, mierząc się
z nowymi wyzwaniami jakie staną przed polskim górnictwem odkrywkowym w najbliższej, trudnej dla europejskiego górnictwa
przyszłości.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Profilaktyka i zapobieganie zagrożeniom w procesie adaptacji i użytkowania podziemnych tras turystycznych

W ostatnich latach w Polsce rozwija się intensywnie proces udostępniania, adaptacji i rewitalizacji zabytkowych podziemi. Problemy związane ze statecznością wyrobisk, a dotyczące problematyki ratowania i zabezpieczania podziemnych zabytków stanowią jedno z najbardziej nietypowych działań budownictwa górniczego. Każdy obiekt podziemny, mimo pozornych podobieństw ma swój specyficzny charakter, pochodzenie, zlokalizowany jest w odmiennych warunkach geotechnicznych. Każda trasa turystyczna posiada zatem charakter unikalny i niepowtarzalny; niezbędne są więc indywidualne zabezpieczenia każdej z nich i odmienne potraktowanie specyfiki każdego z tych obiektów. Całość działań jest determinowana zagadnieniami zapewnienia pełnego bezpieczeństwa ludziom przebywającym w podziemiach. Artykuł jest jednocześnie głosem w dyskusji na temat granic i możliwości adaptacji starych, zabytkowych wyrobisk i podziemi na obiekty użytkowe dostosowane do celów komercyjnych i turystycznych.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Konferencje naprawcze – szansą na wprowadzenie górnictwa węgla kamiennego na drogę trwałego rozwoju : POLEMIKI – DYSKUSJE

W artykule wskazano na dotychczasową małą skuteczność konferencji naukowo-technicznych organizowanych w sektorze
górnictwa węgla kamiennego w aspekcie ich wpływu na poprawę kondycji tego górnictwa, także ze względu na ich małą
skuteczność w docieraniu do szczebla decyzyjnego tej branży ze swym dorobkiem. Sformułowano propozycję organizowania
specjalnych KONFERENCJI NAPRAWCZYCH, ukierunkowanych na precyzowanie dróg rozwoju dużych organizmów gospodarczych
(branż, sektorów) i zaproponowano zasady funkcjonowania tego rodzaju konferencji. Podano przykładową tematykę
KONFERENCJI NAPRAWCZEJ ukierunkowanej na poprawę kondycji i rozwój górnictwa węgla kamiennego. Zwrócono
uwagę na możliwość organizowania tego rodzaju konferencji w innych branżach wymagających odnowy.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Dobór opóźnień milisekundowych przy elektronicznym odpalaniu serii jednoszeregowych

Wprowadzenie do stosowania w polskim górnictwie elektronicznego systemu inicjowania ładunków MW, zdecydowanie
zwiększyło możliwości doboru optymalnego opóźnienia milisekundowego. Korzystnie wpłynęło również na poszerzenie zakresu
projektowania wielootworowych siatek strzałowych, z użyciem programów komputerowych. Kilkuletnie doświadczenie
uzyskane w oparciu o prace badawcze prowadzone wspólnie przez Laboratorium Robót Strzałowych i Ochrony Środowiska
KGO AGH oraz firmy Austin Powder Polska Sp. z o.o., pozwoliło na wypracowanie procedury doboru optymalnego opóźnienia
milisekundowego poprzez wybór właściwego rozwiązania (wariantu) symulowanego przez program komputerowy. W oparciu
o wypracowaną procedurę, w artykule przedstawiono wyniki badań uzyskanych w kopalni margli podczas odpalania ładunków
MW ułożonych w jednym szeregu. Dla tych warunków oraz mając na uwadze skomplikowaną strukturę drgań, głównym celem
badań było zaprojektowanie optymalnych opóźnień milisekundowych, których zastosowanie umożliwi osiągnięcie jak najniższej
intensywności drgań przy jednoczesnym modulowaniu częstotliwości tych drgań, w kierunku uzyskania korzystnej struktury
w aspekcie oceny oddziaływania na budynki zgodnie z normą PN-B-02170:2016-12. Na podstawie przeprowadzonych badań
udało się uzyskać pozytywne efekty, ale również wskazać dalsze możliwości wprowadzenia zmian w technice wykonywania
robót strzałowych.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Porównanie modeli matematycznych umożliwiających szacowanie przepuszczalności względnej węgli na podstawie ciśnień kapilarnych

Zrozumienie mechanizmów rządzących przepływem w węglu, pozwala na poprawne określenie możliwości transportu i magazynowania
metanu w złożach węgla. Przepływ płynów w ośrodku porowatym zależy w głównej mierze od ciśnienia kapilarnego
oraz przepuszczalności względnej. Znajomość tych parametrów jest więc niezbędna przy opisywaniu przepływu wody i gazu
poprzez system spękań w pokładach węgla. Badania krzywych ciśnień kapilarnych wykonuje się w celu określenia parametrów
wykształcenia przestrzeni porowej skał (wielkości promienia, kształtu oraz wzajemnego połączenia między sobą porów o różnych
promieniach). Na podstawie krzywych ciśnień kapilarnych można również wyznaczyć wartość przepuszczalności względnej dla
wody Krw i gazu Krg.Wyznaczenie własności petrofizycznych węgli kamiennych na podstawie badań laboratoryjnych wymaga
doboru odpowiedniego modelu charakteryzującego ten ośrodek skalny. W pracy dokonano analizy opisanych w literaturze
modeli pozwalających na wyznaczenie przepuszczalności względnych węgli na podstawie krzywych ciśnień kapilarnych.
Stwierdzono, że model zaproponowany przez Chen’a i współpracowników (2012) najlepiej opisuje przepuszczalność względną
węgli kamiennych. Wskazano również elementy modelu, które powinny być poddane weryfikacji. Właściwości petrofizyczne
węgli kamiennych zależą od składu petrograficznego węgla oraz stopnia jego uwęglenia. W celu doboru prawidłowego modelu
przepuszczalności względnej koniecznym jest uwzględnienie typu petrograficznego badanych węgli kamiennych. Poprawny
opis przepuszczalności względnych może wymagać również modyfikacji wybranego modelu, która pozwoli na wyznaczenie
wartości przepuszczalności względnych jak najbardziej zbliżonych do ich wartości rzeczywistych.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Analiza wpływów sejsmicznych na środowisko szybu przy prowadzeniu robót górniczych za pomocą materiałów wybuchowych – studium przypadku

W artykule przedstawiono wyniki pomiarów drgań parasejsmicznych wykonanych podczas rozbudowy podszybia robotami
górniczymi z użyciem materiałów wybuchowych. Wyniki rejestracji drgań na podszybiu i bezpośrednio na rurze szybowej posłużyły do wyznaczenia parametrów robót strzałowych do dalszego urabiania calizny z uwzględnieniem ochrony rury szybowej.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Ocena wpływu poziomu działalności przedsiębiorstwa na osiągany próg rentowności na przykładzie kopalni odkrywkowej surowców skalnych

W literaturze dotyczącej sposobów obliczania wielkości progu rentowności dominuje pogląd, że należy go określać na poziomie,
w którym przychody operacyjne są równe kosztom operacyjnym. Jednakże większość przedsiębiorstw prowadzi swoją
działalność również w obszarze finansowym, czerpiąc z niego nie tylko przychody, ale również ponosząc w związku z tym
niejednokrotnie większe koszty niż przychody. W artykule przeprowadzono analizę progu rentowności, obliczając jego wartość
na różnych poziomach działalności gospodarczej kopalni odkrywkowej surowców skalnych. Wykazano niedokładność proponowanych
w literaturze przedmiotu sposobów obliczania progu rentowności na poziomie działalności operacyjnej. Ponadto,
zwrócono uwagę na złożoność problemu przy określaniu granicznych wielkości ceny sprzedaży i kosztów wynikającego
z przyjętej podstawy obliczania progu rentowności - wielkości produkcji lub wielkości sprzedaży. Obliczenia przeprowadzono
na przykładzie danych finansowych funkcjonującej kopalni surowców skalnych, zaczerpniętych m.in. z rachunku zysków
i strat w wersji porównawczej.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Holistyczne podejście do rewitalizacji (po)górniczych regionów i rejonów

W artykule wskazano na konieczność holistycznego podejścia do rewitalizacji rejonów i regionów (po)górniczych wynikającą z potrzeby harmonizowania funkcji, jak również właściwego funkcjonowania zrewitalizowanych obiektów w przyszłości. Na przykładach zarówno z kraju, jak i Europy pokazano występujące tendencje. Istniejące metody, jak również przykłady zrealizowanych przedsięwzięć rewitalizacyjnych w europejskich regionach, mogą być pomocne w realizacji tych złożonych procesów w Polsce. Rozpoczęte działania w kierunku spójnego zagospodarowania zespołu zbiorników wodnych w subregionie tarnowskim są innowacją w skali Polski.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Wzrost wartości rynkowej przedsiębiorstw górniczych jako efekt prowadzenia polityki zrównoważonego rozwoju

W artykule omówiono wpływ koncepcji zrównoważonego rozwoju na wzrost rynkowej wartości przedsiębiorstw oraz wskazano na szczególną potrzebę jej wdrażania w sektorze górniczym. Przez wykorzystanie giełdowego indeksu RESPECT Index, określono korzyści osiągane przez firmy z tytułu prowadzenia działalności zgodnie z zasadami CSR. Analizę wpływu polityki zrównoważonego rozwoju na wzrost wartości rynkowej firm przeprowadzono na podstawie przedsiębiorstw górniczych LW „Bogdanka” S.A. oraz KGHM Polska Miedź. S.A.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Graniczne wartości obciążenia dynamicznego powodujące niszczenie okładzin górniczych

W związku z pogarszaniem się warunków geologiczno-górniczych spowodowanych eksploatacją pokładów węgla kamiennego na coraz większych głębokościach, wzrasta ryzyko zagrożeń związanych z utratą stateczności obudowy górniczej w wyniku nadmiernych obciążeń statycznych i dynamicznych. Na podstawie obserwacji wyrobisk górniczych zniszczonych na skutek zawału lub tąpnięcia wynika, że okładziny górnicze są jednym z najsłabszych elementów obudowy. Aktualnie w wyrobiskach górniczych narażonych na działanie obciążeń dynamicznych ze strony górotworu, indukowanych działalnością górniczą, stosowane są najczęściej okładziny siatkowe. W zakresie obciążeń statycznych wymagania dla siatek określone są w polskiej normie, natomiast dla obciążeń dynamicznych brak jest metod, które już na etapie badań laboratoryjnych oceniałyby przydatność okładzin do stosowania w warunkach zagrożenia wstrząsami górotworu. W artykule przedstawiono wyniki badań granicznych wartości obciążenia dynamicznego powodujące niszczenie wybranych typów okładzin siatkowych stosowanych obecnie w kopalniach węgla kamiennego oraz wstępne wyniki badań okładziny poliestrowej.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Źródła drgań w sejsmice inżynierskiej

Źródła drgań służą do wyzwalania energii sejsmicznej w postaci fali sejsmicznej, która jest następnie rejestrowana przez czujniki drgań. W zastosowaniach inżynierskich korzysta się ze źródeł aktywnych i pasywnych. Spośród źródeł aktywnych najbardziej rozpowszechnione jest użycie młota, kafara, materiałów wybuchowych oraz wibratorów. W zależności od rodzaju projektowanych badań sejsmicznych wybierane jest źródło dające oczekiwany zasięg głębokościowy o odpowiedniej rozdzielczości sejsmogramu. Materiały wybuchowe generują największą energią sejsmiczną w szerokim paśmie częstotliwości spośród przedstawionych w artykule źródeł sejsmicznych. Udar młotem jest najbardziej rozpowszechniony w zastosowaniach inżynierskich. Źródłami pasywnymi w sejsmice inżynierskiej są głównie drgania spowodowane przejeżdżającymi samochodami, pracą maszyn lub człowieka. W artykule szerzej omówiono niektóre aktywne źródła sejsmiczne wytwarzane przez światowych producentów, które mogą mieć zastosowanie w badaniach inżynierskich. Porównano parametry techniczne wybranych kafarów oraz wibratorów sejsmicznych. Sformułowano kryteria wyboru właściwego źródła w badaniach sejsmicznych.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Określenie stanu podporowej tamy przeciwwodnej i jej ruchów na podstawie obserwacji geodezyjnych w komorze Layer w kopalni Wieliczka

Współoddziaływanie obiektów trudno odkształcalnych z ośrodkiem o własnościach reologicznych jest ważnym problemem
w górnictwie, a rozpoznać je można obserwując długotrwałe zachowanie obiektów i otaczającego je górotworu. Przykładem
takiego zagadnienia jest współdziałanie tamy podporowej dla ujęcia wycieku w komorze Layer kopalni Wieliczka z górotworem.
Zespół komór Layer usytuowany jest przy północnej granicy złoża na VII poziomie kopalni soli Wieliczka (rys. 1, 2).
W grudniu 1972 r. ujawniono wyciek W VII-16 i ujęto go w chodniku tamy podporowej (rys. 4). Od chwili stwierdzenia wycieku
rozpoczęto systematyczną jego obserwację hydrogeologiczną. Wypływ, początkowo do 20 m3/h, spadł do ok. 8,5 m3/h
w 2014 r. Stężenie NaCl w wycieku, średnio wynosi ok. 62-63 g/dm3 i utrzymuje się na stałym poziomie (rys. 3). W okresie
między stwierdzeniem wypływu w komorze Layer a zbudowaniem w niej tamy przemieszczenia pionowe powierzchni terenu
nad komorą przekraczały -23 mm/rok. Obecnie wynoszą maksymalnie -10 mm/rok (rys. 5). Obniżenia poziomu VII niedaleko
chodnika dojściowgo do komory Layer w latach 2001-2013 wyniosły 3,2 mm/rok (rys. 6). Na tamie podporowej założono sieć
pomiarową (rys. 7). Wszystkie punkty obniżały się względem reperuj nawiązania pomiarów niwelacyjnych ZN 7-11. Początkowo
prędkość obniżania dochodziła do 30 mm/rok, a obecnie wynosi ok. 5 mm/rok w stropie komory i poniżej 1 mm/rok w spągu
tamy (rys. 8, 9). Analiza przemieszczeń punktów wykazała, że pionowe deformacje tamy są generalnie ściskaniami, maksymalnie
-1,13 ‰/rok (rys. 10-12). Dodatkowo obserwowane jest wybrzuszanie się tamy, maksymalnie 1,1 mm/rok (rys. 13-14).
W stropie komory Layer zainstalowano cztery czujniki przemieszczeń (rys. 15), które wskazują na w przybliżeniu stałą prędkość
obniżeń stropu, maksymalnie 6,0 mm/rok (rys. 16). Zjawisko współoddziaływania tamy z podłożem ma charakter zanikowy.
Nadal jednak będzie postępować jej deformacja wywołana naciskiem skał. Przejawem tego procesu będzie też zwiększanie
odkształceń poziomych, szczególnie w środku wysokości tamy. Przeprowadzone badania wykazały, że poprzez proste pomiary
geodezyjne rozpoznać można ruch otoczenia tamy wodnej i jej deformacje określające stan tamy podporowej, a także wstępnie
ocenić tendencje zmian tego stanu.

Czasopismo: Przegląd Górniczy
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka