rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Społeczeństwo sieci a nowe formy zaangażowania

Network society and the new forms of engagementThe popularization of the Internet in the 1990s marked the beginning of socio-cultural changes that have led to the creation of the network society. Networking has covered many spheres – social, cultural, political and economic. Along with social changes, new problems and risks associated with new technologies have emerged. It provoked the beginning of networked social movements, which regained technological tools in a subversive way, using an insect-type of attack, based on the structure of the swarm. One form of such an attack are subversive hacktivist actions, which have a deep performative character. Perhaps it is because of this extraordinary performative potential that the network, along with the new ways of communication, have become a source of tools, both in the artistic and social field. Społeczeństwo sieci a nowe formy zaangażowaniaSpopularyzowanie w latach 90. ubiegłego wieku internetu zapoczątkowało przemiany społeczno-kulturowe, które doprowadziły do powstania społeczeństwa sieciowego. Usieciowienie objęło wiele sfer – społeczną, kulturową, polityczną i ekonomiczną. Wraz ze zmianami społecznymi pojawiły się nieznane dotąd problemy i zagrożenia związane z nowymi technologiami. Spowodowało to powstanie usieciowionych ruchów społecznych, które w subwersywny sposób zaczęły odzyskiwać narzędzia technologiczne, posługując się insektalnym rodzajem ataku, opartym o strukturę roju. Jedną z form takiego ataku są subwersywne działania hacktywistyczne, o głęboko performatywnym charakterze. Być może właśnie z powodu niezwykłego potencjału performatywnego sieć, wraz z nowymi sposobami komunikacji, stała się źródłem pozyskiwania narzędzi zarówno na polu artystycznym, jak i społecznym.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Wstęp

IntroductionIntroduction to the 14th issue of “Adeptus” written by members of the Editorial Team/Editorial Board. WstępWstęp do 14 numeru „Adeptusa” przygotowany przez członków Redakcji i Rady Naukowej.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Koncepcja kodów kultury w rosyjskich i ukraińskich badaniach lingwokulturologicznych i etnolingwistycznych

W artykule podjęto próbę zaprezentowania koncepcji kodów kultury rozwiniętej w pracach rosyjskich i ukraińskich lingwistów. Należytą uwagę zwrócono na wyjaśnienie kluczowych pojęć lingwokulturologii, a mianowicie kod kultury, etnokod kultury. Poddano analizie istniejące teoretyczne podstawy definiowania, wyodrębniania oraz klasyfikacji kodów kultury znane w językoznawstwie ukraińskim i rosyjskim.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Funkcja frazeologizmów w wybranych poznańskich powieściach kryminalnych

The function of phraseology in selected crime novels set in the city of PoznańThis article presents several patterns concerning the function of phraseology in contemporary crime novels set in the city of Poznań. Standard Polish phraseologisms make the characters’ speech more colloquial, natural and expressive and are used to convey their emotions. The use of phraseological units typical of the region of Greater Poland adds local colour and makes the novels more realistic by closely relating them to the space where they are set. The use of phraseology also serves to characterise the protagonists. The study analyses four novels: Arcymistrz (Grandmaster) by Piotr Bojarski, Polichromia (Polychromy) by Joanna Jodełka, Upiory spacerują nad Wartą (Ghosts Walking on the Warta) by Ryszard Ćwirlej and Elektryczne perły (Bone Pearls) by Konrad T. Lewandowski. Funkcja frazeologizmów w wybranych poznańskich powieściach kryminalnychArtykuł prezentuje kilka prawidłowości widocznych w funkcjonowaniu frazeologizmów w wybranych współczesnych powieściach kryminalnych, których akcja rozgrywa się w Poznaniu. Frazeologizmyogólnopolskie przede wszystkim sprawiają, że wypowiedzi bohaterów przypominają mowę potoczną, są bardziej naturalne i ekspresywne. Bohaterowie w ten sposób przekazują swoje emocje. Frazeologizmy typowe dla Wielkopolski dodatkowo oddają koloryt lokalny i sprawiają, że powieści są oryginalniejsze, ściśle związane z przestrzenią, w której rozgrywa się akcja. Poza tym użycie frazeologizmów pozwala scharakteryzować bohaterów. Analizie poddano cztery powieści różnych autorów: Arcymistrza Piotra Bojarskiego, Polichromię Joanny Jodełki, Upiory spacerują nad Wartą Ryszarda Ćwirleja oraz Elektryczne perły Konrada T. Lewandowskiego.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Ciało i świętość. Przypadek XIX-wiecznych świętych starców rosyjskich

The body and the sanctity. The case of the 19th-century Russian holy startsyThe article considers references to the body appearing in selected texts concerning 19thcentury Russian holy startsy. Three conditions of a holy man’s body are discussed: living, immediately after death and as relics. The body plays an important role in creating the image of holiness of startsy during their lifetime. In the chapter The Breath of Corruption in Fyodor Dostoyevsky’s Brothers Karamazov, the sacred status of starets Zosima’s dead body is cancelled by the crowd’s interpretation of his body’s putrefaction as judgment of God refuting the holiness of the deceased monk. This, in turn, allows for a discrediting the life of the starets. Mirroring the events of Dostoyevsky’s novel, the dead body of a monk became subject of dispute shortly before the canonization of the starets Seraphim of Sarov in 1903. Drawing on the commonness of the view identifying putrefaction of the body with profanity, a Petersburg anti-Orthodox association sought to discredit the Russian Orthodox Church by demanding that the coffin of Seraphim of Sarov is reopened. The answer of Antonius, the Metropolitan of Petersburg, was an article, in which he argued that inviolability of the body was not a necessary condition of holiness. During the canonization, the adored relics of Saint Seraphim were used by the state power to strengthen the bond between Tsar Nicholas II and the people.  Ciało i świętość. Przypadek XIX-wiecznych świętych starców rosyjskichArtykuł rozważa odniesienia do ciała pojawiające się w wybranych tekstach dotyczących XIX-wiecznych rosyjskich świętych starców. Zostały w nim omówione trzy stany ciała świętego: za życia, tuż po śmierci oraz w postaci relikwii. Ciało odgrywa ważną rolę w kreowaniu obrazu świętości starców podczas ich życia. W rozdziale Odór trupi w powieści Bracia Karamazow Fiodora Dostojewskiego sakralny status martwego ciała starca Zosimy zostaje unieważniony przez zgromadzony tłum poprzez zinterpretowanie gnicia ciała jako wyroku bożego przeczącego świętości zmarłego. Dzięki temu możliwa jest dyskredytacja osoby starca za życia. Podobnie jak w powieści Dostojewskiego ciało zmarłego mnicha stało się przedmiotem sporu niedługo przed kanonizacją starca Serafina z Sarowa w 1903 roku. Powszechność poglądu utożsamiającego gnicie ciała z profanum sprawiła, że zwalczający prawosławie petersburski związek domagał się ponownego otwarcia trumny Serafina z Sarowa, chcąc podważyć wiarygodność Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Głos w sprawie szczątków starca zabrał metropolita Petersburga Antoni, przekonując, że nienaruszalność zwłok nie jest koniecznym warunkiem świętości. Podczas uroczystości kanonizacyjnych adorowane relikwie św. Serafina zostały wykorzystane w służbie władzy państwowej w celu wzmocnienia więzi pomiędzy carem Mikołajem II a ludem.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Meta-strukturalistyczna pułapka. Periodyzacja a strukturalizm Jana Mukařovskiego

A meta-structuralist trap: Periodisation and Jan Mukařovský’s structuralismThe aim of this article is to show some methodological traps connected with the common tendency for periodisation of phenomena or processes in research, basing on the example of secondary literature about Czech structuralism, especially Jan Mukařovský’s theory. The author describes the narratives shaped in these works and shows how their symbolic charge directs the way of thinking about the heritage of the Prague school and Jan Mukařovský, which may influence the interpretation of his literary and aesthetic theory. Meta-strukturalistyczna pułapka. Periodyzacja a strukturalizm Jana MukařovskiegoCelem artykułu jest ukazanie na przykładzie opracowań czeskiego strukturalizmu, zwłaszcza dorobku Jana Mukařovskiego, pułapek metodologicznych związanych z powszechną tendencją badawczą do periodyzacji zjawisk i procesów. Zrekonstruowane zostają kształtowane w tych opracowaniach narracje, których ładunek symboliczny ukierunkowuje – często nadmiernie – sposób myślenia o dziedzictwie szkoły praskiej oraz o Janie Mukařovskim, co może wpływać na interpretacje jego refleksji literaturoznawczej i estetycznej.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Złudne ósemki a "Czeskie pytanie". Strategie pisania Tomáša Garrigue’a Masaryka

Deceptive eights and The Czech Question: Tomáš Garrigue Masaryk’s writing strategiesThis article concerns the writing strategies present in Tomáš Garrigue Masaryk’s works, especially in The Czech Question. Firstly, the author shows the impact of the second edition of The Czech Question, published in 1908, on the discussion about the sense of Czech history. Secondly, she examines Masaryk’s writing strategies, showing to what extent they involve creating and, on the other hand, analysing Czech history. Złudne ósemki a Czeskie pytanie. Strategie pisania Tomáša Garrigue’a MasarykaW artykule podjęta zostaje problematyka strategii pisania obecnych w dziele T. G. Masaryka, zwłaszcza w jego Czeskim pytaniu. Po pierwsze, autorka pokazuje jaki wpływ miało drugie wydanie Czeskiego pytania, opublikowane w 1908 roku, na dyskusję o sensie czeskiej historii. Po drugie, autorka analizuje strategie pisania Masaryka, pokazując, do jakiego stopnia chodzi w nim o kreację, a do jakiego o analizę czeskiej historii.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
„Zielone miasto” atrakcji, zwierzęta i nowoczesność. Powstanie warszawskiego ogrodu zoologicznego w odrodzonej Polsce

A “green city” – attractions, animals and modernity: The establishment of the Warsaw Zoological Garden in independent PolandThe article describes the history of establishing the Warsaw Zoological Garden in independent Poland after the First World War, a watershed period when it was possible to implement modern designs not only in the broader, national context, but also in the local and urban environment. Intensive discussions on the form of modernity attempted to find its version which would combine European and local inspiration. To some extent, the establishment of a modern zoo also defined the place of animals in the urban space. While some species were excluded from the city centre, others were put in the sphere of leisure time. „Zielone miasto” atrakcji, zwierzęta i nowoczesność. Powstanie warszawskiego ogrodu zoologicznego w odrodzonej PolsceArtykuł dotyczy założenia warszawskiego ogrodu zoologicznego po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Był to moment przełomowy, pozwalający na wprowadzenie istotnych zmian modernizacyjnych zarówno w kontekście narodowym, jak i lokalnym, miejskim. Toczyły się wówczas dyskusje na temat wizji nowoczesności, poszukiwano takiej jej wersji, która łączyłaby trendy europejskie i lokalne inspiracje. Założenie ogrodu zoologicznego jako nowoczesnej instytucji określało w pewnym stopniu także miejsce zwierząt w przestrzeni miejskiej. Zauważalne były wówczas procesy rugowania niektórych gatunków zwierząt z miasta czy sytuowania innych w obrębie kultury czasu wolnego.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Światowa slawistyka w Warszawie. Sprawozdanie z konferencji

Tekst jest sprawozdaniem z międzynarodowej konferencji naukowej „Tożsamość Słowian dawniej i dziś: język, kultura, literatura w badaniach młodych slawistów” (maj 2014). Konferencja została zorganizowana przez Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Instytut Slawistyki Zachodniej i Południowej Uniwersytetu Warszawskiego i Fundację Slawistyczną. Jej celem było skonfrontowanie badań prowadzonych przez młodych naukowców z Polski i krajów słowiańskich z badaniami prowadzonymi przez ich kolegów z krajów Europy Zachodniej oraz porównanie ich z dominującymi tendencjami slawistyk światowych.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Ograniczenia w kształtowaniu się społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie

Celem artykułu jest próba przedstawienia przeszkód stojących na drodze rozwoju społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie po uzyskaniu przez nią niepodległości. Duży nacisk położony został na ukazanie takich zjawisk, jak: brak jednolitej tożsamości narodowej Ukraińców, nieistnienie jednej pamięci zbiorowej podzielanej przez wszystkich obywateli, mentalność sowiecka, oligarchiczna władza oraz niewypracowanie kapitału społecznego. Pracę przygotowano na podstawie literatury naukowej poświęconej kwestii społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
O sensie historii

History and meaningIn the translated text – selected from the samizdat volume Pojetí českých dějin (The Concept of Czech History) published in January 1986 – the author defines his position in the ongoing dispute about the meaning of Czech history. In the first part, he analyses different definitions of “meaning” and their applicability to national identity and history. Kohák argues that although history never imposes only one way of looking at it, objective facts may exclude some ways of nterpretation. Looking at Czech national history, he concludes that we should consider the existence of contradictory, yet equally important elements as its defining factor. The second part of the study focuses on the life of Tomáš Garrigue Masaryk and his Czechoslovak idea. Kohák defines ideal Czechoslovakia not as a national state, but a “good state”, providing all of its inhabitants with equal rights and opportunities. He also points out the dissonance between Masaryk’s idea of a just and democratic state and the heavy reliance of interwar Czechoslovakia on Czech nationalism. O sensie historiiW przełożonym tekście, pochodzącym z samizdatowego tomu Pojetí českých dějin wydanego w styczniu 1986, autor włącza się w wieloletnią debatę o sensie czeskiej historii. W pierwszej części przygląda się różnym rozumieniom pojęcia „sens” i ich zastosowaniu w odniesieniu do tożsamości narodowej i historii. Kohák stwierdza, że historia nigdy nie narzuca jednej interpretacji, ale też obiektywne fakty wykluczają pewne sposoby jej odczytywania. Przenosząc tę refleksję na dzieje Czech, autor uznaje, że szczególną wartością czeskiego losu jest istnienie w nim sprzecznych, choć tak samo wartościowych tradycji razem tworzących całość czeskiej kultury. Powołując się na życie T. G. Masaryka, Kohák definiuje idealną Czechosłowację nie jako państwo narodowe, ale „dobre państwo” zapewniające równe szanse wszystkim swoim obywatelom. Zwraca również uwagę na leżący u podstaw państwowości czechosłowackiej rozziew między masarykowską ideą państwa sprawiedliwego i demokratycznego a jego faktycznym oparciem się na siłach czeskiego nacjonalizmu.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Od dawnego do współczesnego Poznania w kryminale

From old-time to modern Poznań in detective storiesThe article discusses the image of Poznań in detective fiction written after 1989. The criminal stories were selected in such a way that their action takes place in different times, the purpose of the paper is to show how the choice of names affects the understanding of the novel’s content and compare the names used by the author with the real urban nomenclature with that of Poznan, both presently and in the period in which the piece is set. The main question posed is whether the time of action influences the selection of proper names and how the proper names were chosen for novels in which action takes place in earlier periods: whether the author uses historical urbanonyms, present ones or adopts a different strategy altogether. The article aims to show how the picture of Poznań is created in detective stories and how much it corresponds to reality. Od dawnego do współczesnego Poznania w kryminaleArtykuł pokazuje obraz Poznania w kryminałach napisanych po roku 1989. Kryminały zostały wybrane w taki sposób, aby ich akcja rozgrywała się w różnych czasach. Celem pracy jest pokazanie, jak dobór nazw własnych wpływa na zrozumienie treści dzieła oraz porównanie nazw z ówczesnym i współczesnym nazewnictwem miejskim Poznania. Główne pytanie stawiane w pracy dotyczy tego, czy czas akcji wpływa na dobór onimów oraz jak wygląda dobór onimów w kryminałach z akcją osadzoną we wcześniejszych latach. Czy autor odzwierciedla w powieści funkcjonujące wówczas realnie urbanonimy, opiera się na stanie współczesnym, czy obiera jeszcze inną strategię? Artykuł ma pokazać, jak kształtuje się przestrzeń Poznania w kryminale i czy historycznie oraz współcześnie odpowiada stanowi faktycznemu.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Pijąc wódkę z antysemitami. Case study „relacji polsko-żydowskich” współcześnie

Drinking vodka with anti-Semites. A case study of ‘Polish-Jewish relations’ todayThis text analyzes the events that occurred between December 31, 2016 and January 6, 2017, namely the ‘scandal’ at the Café Foksal pub in Warsaw and its ramifications, as well as the simultaneous attacks on the Prince Kebab shop in Ełk. Both events were local or, many would venture to say, marginal. It is not my intention to attribute great importance to them. I rather treat them as meaningful case studies which exemplify how anti-Semitism operates in Polish culture at present and, probably more importantly, the roadblock encountered when problematizing anti-Semitism. These allegedly insignificant events from the turn of 2016–2017 are an excellent illustration of the conditions that Jews and other individuals perceived to be non-Polish have to accept in order to ensure relative safety to themselves. I discuss these events as a certain spectacle, whose actors played either the roles they chose or the only roles available to them (perpetrator, victim, bystander, and mediator). I also suggest viewing these events from the point of view of certain elements of Polish history. Pijąc wódkę z antysemitami. Case study „relacji polsko‑żydowskich” współcześnieTekst stanowi analizę zdarzeń, które miały miejsce między 31 grudnia 2016 a 6 stycznia 2017: „afery” w warszawskiej Cafe Foksal i jej następstw oraz dziejących się równolegle ataków na bar Prince Kebab w Ełku. Zdarzeń o charakterze lokalnym, a wielu powiedziałoby także: marginalnym. Moim celem nie jest przypisywanie im wielkiego znaczenia. Traktuję je natomiast jako symptomatyczne case study, na przykładzie którego widać funkcjonowanie antysemityzmu w polskiej kulturze dzisiaj i – co może bardziej istotne – blokady, na jakie napotyka jego problematyzowanie. Te pozornie nieistotne zdarzenia z przełomu 2016–2017 znakomicie pokazują, na jakie warunki muszą przystać Żydzi i inne jednostki postrzegane jako nie-polskie, by zapewnić sobie względne bezpieczeństwo. Omawiam te zdarzenia jako swoisty spektakl, podczas którego określone podmioty wchodziły w wybrane lub w jedyne dostępne im role (sprawcy, ofiary, świadka, rozjemcy). Proponuję także, by na zdarzenia te spojrzeć przez pryzmat wybranych elementów polskiej historii.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Elementarna ontologia językowa rośliny – szkic semantyczny

Basic linguistic ontology and plants: A semantic sketchThis article is devoted to verbs collocating with the Polish lexeme roślina ‘plant’. The aim of the study is to determine the linguistic status of the plant and to investigate whether it is ‘someone’ or ‘something’ in view of the semantics of the verbs in question. The author analyses cases in which the plant appears in the semantic role of the agent. She makes conclusions about how the lexeme roślina functions in Polish and defines its unique features (semantic connectivity) and semantic roles. The study is based on language surveys conducted among native speakers of Polish. Language analysis reveals the place of the plant in the hierarchy of living organisms. Elementarna ontologia językowa rośliny – szkic semantycznyPrzedmiotem artykułu są polskie czasowniki, które zgodnie z łączliwością semantycznoskładniową występują z leksemem roślina. Celem tekstu jest ustalenie językowego statusu rośliny oraz, dzięki badaniu semantyki czasowników, znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy roślina jest kimś, czy czymś. Autorka analizuje czasowniki, w których roślina występuje w semantycznej roli agensa; następnie na podstawie badań językowych formułuje wnioski dotyczące sposobu funkcjonowania leksemu roślina w języku polskim, określając jego cechy unikatowe (łączliwość semantyczną) oraz role semantyczne. Metody wykorzystane w pracy to testy językowe na materiale pozytywnym i negatywnym oparte na kompetencji językowej użytkowników polszczyzny. Analiza językowa odkrywa miejsce wyznaczone dla rośliny w hierarchii organizmów żywych.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
„Zoo” i „makieta”. O dominujących sposobach pisania o Birobidżanie.

A “zoo” and “mock-up”: On the most frequent ways of portraying BirobidzhanThe article analyses the most common ways of depicting Birobidzhan by journalists, bloggers, film-makers and writers. Established in 1934, The Jewish Autonomous Region is an administrative unit within the Russian Federation. Foreign visitors and visitors from other parts of Russia usually perceive it as “exotic”, “funny”, “absurd”, “grotesque” or “artificial”. Its history is seen as a “failure”, especially when compared to Israel. In various representations, the notion of “utopia” is used in a very narrow, negative sense of “unrealistic pipe dream”. This orientalisation results in the objectification of local residents and delegitimisation of their practices of making sense of the region's history. „Zoo” i „makieta”. O dominujących sposobach pisania o BirobidżanieW artykule przeanalizowane zostały najczęstsze sposoby opisywania Birobidżanu przez dziennikarzy, blogerów, filmowców i pisarzy. Utworzony w 1934 r. Żydowski Obwód Autonomiczny wciąż istnieje jako jednostka administracyjna w ramach Federacji Rosyjskiej. Zazwyczaj traktowany jest przez odwiedzających z innych części Rosji lub z zagranicy jako „egzotyczny”, „śmieszny”, „absurdalny”, „groteskowy” czy „sztuczny”. Jego historia postrzegana jest jako „porażka”, zwłaszcza w porównaniu z historią Izraela. Autorzy rozmaitych przedstawień Birobidżanu posługują się także koncepcją „utopii” w jej zawężonym, negatywnym rozumieniu, jako „nierealnej mrzonki”. Orientalizacja Żydowskiego Obwodu Autonomicznego przyczynia się do uprzedmiotowienia jego mieszkańców i delegitymizowania ich praktyk nadawania sensu historii regionu.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne