rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
POZYCJA WSPÓŁPRACOWNIKÓW BANKU (DORADCÓW) JAKO POŚREDNIKÓW W OFEROWANIU OBLIGACJI KORPORACYJNYCH NA PRZYKŁADZIE SPRAWY GETBACK

Przedmiotem niniejszego artykułu jest analiza w zakresie prawnego charakteru czynności wykonywanych przez współpracowników jednego z banków krajowych, tj. osób współpracujących z bankiem (doradców) na podstawie umowy o współpracy, na rzecz klientów tego banku w związku z niepubliczną ofertą nabycia obligacji GetBack S.A. z siedzibą w Warszawie.
Metodologia badania – przyjętą metodologią jest metodologia normatywno-dogmatyczna.
Wynik – wynikiem badań jest wykonanie wykładni prawnej w zakresie badanego zagadnienia.
Oryginalność/Wartość – tematyka ta jest o tyle istotna, gdyż poza znaną medialnie sprawą osób poszkodowanych w wyniku emisji obligacji GetBack S.A., dotyczy ona pozycji prawnej współpracowników banku (doradców) – jako uczestniczących w oferowaniu tego rodzajupapierów wartościowych na rzecz swoich klientów – która to pozycjaprawna rodzi wiele wątpliwości interpretacyjnych.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
The International Self-Report Delinquency Study (ISRD3) in the Research Areas of the Białystok School of Criminology

24 marca 2017 r. podpisana została umowa o współpracy pomiędzy Wydziałem Prawa Uniwersytetu w Białymstoku a Centralnym Zespołem Koordynacyjnym projektu badawczego International Self-Report Delinquency (ISRD). Białostocka Szkoła Kryminologii jest obecnie jedynym polskim przedstawicielem uczestniczącym w ISRD3. Badanie mieści się w szerokim zakresie badań przeprowadzonych przez Białostocką Szkołę Kryminologii, która rozpoczęła tworzenie swojego dorobku 1994 r. Badanie ISRD-3 zostało przeprowadzone przez Białostocką Szkołę Kryminologii w czerwcu 2017 r. w dwóch miastach wojewódzkich: Białymstoku i Rzeszowie wśród uczniów klasy szóstej szkoły podstawowej oraz klas 1 i 2 gimnazjum (odpowiednik klas 7, 8 i 9 w większości krajów), stąd przedział wiekowy respondentów wynosi od 12 do 16 lat. Kwestionariusz wypełniony przez uczniów, oprócz standardowych treści przygotowanych przez ISRD-3 CCT, zawierał również pytania mające na celu lokalną identyfikację zagrożeń, takich jak grooming lub sexting. Wyniki badania ISRD-3 przyczynią się do zdiagnozowania różnych zagrożeń i zostaną porównane z wynikami innych krajów uczestniczących w projekcie. Wartością dodaną projektu będzie możliwość opracowania odpowiednich programów profilaktycznych i pedagogicznych w szkołach w Białymstoku i Rzeszowie objętych badaniem.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
WYBÓR PODSTAWY PRAWNEJ AKTÓW PRAWNYCH UNII EUROPEJSKIEJ Z ZAKRESU OCHRONY ŚRODOWISKA ODDZIAŁUJĄCYCH NA STRUKTURĘ ENERGETYCZNĄ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIEGO

Może się wydawać, że wybór podstawy prawnej aktu w dziedzinie ochrony środowiska jest sprawą oczywistą i niebudzącą wątpliwości, zważywszy, że kompetencje Unii w tej dziedzinie mają ponad trzydziestoletnią historię, a przy tym są wykonywane intensywnie, na co wskazuje stale rosnąca liczba aktów prawnych regulujących rozmaite zagadnienia z zakresu ochrony środowiska.
Jak się jednak okazuje wybór podstawy prawnej aktu w dziedzinie ochrony środowiska może okazać się problematyczny, jeśli weźmiemy pod uwagę warunki stosowania specjalnej procedury ustawodawczej, o której mowa w art. 192 ust. 2 TFUE. Procedura ta znajduje zastosowanie między innymi w odniesieniu do środków wpływających na wybór państwa członkowskiego między różnymi źródłami energii. Do tej pory TSUE nie zaproponował klarownej i spójnej interpretacji art. 192 ust. 2 TFUE w odniesieniu do przesłanek stosowania specjalnej procedury ustawodawczej. W wyroku w sprawie C-5/16 Polska przeciwko Parlamentowi i Radzie Trybunał Sprawiedliwości po raz kolejny mierzył się z tym problemem, niestety i tym razem nie doszło do wytyczenia przekonywujących kryteriów wyboru podstawy prawnej aktu, w sytuacji, gdy akt ten wpływa na wybór państwa członkowskiego między różnymi źródłami energii.
W artykule autorki dokonują przeglądu orzecznictwa sądów unijnych dotyczącego wyboru podstawy prawnej aktu. Ustalenia dokonane na tym tle stają się następnie punktem odniesienia przy ocenie wzorca stosowania specjalnej procedury ustawodawczej, który Trybunał zaproponował w sprawie C-5/16.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
IDENTYFIKACJA MIĘDZYNARODOWEGO PRAWA ZWYCZAJOWEGO W OPINII DORADCZEJ MIĘDZYNARODOWEGO TRYBUNAŁU SPRAWIEDLIWOŚCI W SPRAWIE ARCHIPELAGU CZAGOS

W lutym 2019 r. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS) wydał opinię doradczą dotyczącą prawnych konsekwencji oddzielenia archipelagu Czagos od Mauritiusa w 1965 r. Celem niniejszego artykułu jest przeanalizowanie metodologii, za pomocą której MTS dokonał identyfikacji norm międzynarodowego prawa zwyczajowego odnoszących się do samostanowienia, które następnie stały się podstawą rozstrzygnięcia Trybunału. Przedmiotem badania będzie więc czwarta część opinii doradczej, „Pytania zadane Trybunałowi przez Zgromadzenia Ogólne”. Artykuł opiera się na tezie, że metodologia identyfikacji zwyczaju, wykorzystana przez Trybunał w omawianej opinii doradczej, znacznie różni się od sposobu badania zwyczaju stosowanego dotychczas przez Trybunał, z uwagi na połączenie kilku czynników, w tym w szczególności oparcie identyfikacji zwyczaju wyłącznie o rezolucje Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Artykuł został podzielony na cztery części: pierwsza przedstawia zwięźle najważniejsze wątki rozważań Trybunału co do prawa zwyczajowego. W drugiej części porównano dotychczasową metodologię MTS, jeśli chodzi o identyfikację zwyczaju, z rozważaniami z opinii doradczej ws. archipelagu Czagos. W trzeciej części omówiono to, jak Trybunał przedstawił w opinii doradczej sposób formowania się zwyczaju. Czwarta część została natomiast poświęcona rezolucji ZO ONZ 1514.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
WYKLUCZENIE PAŃSTWA CZŁONKOWSKIEGO Z ORGANIZACJI MIĘDZYNARODOWEJ

Znaczenie organizacji międzynarodowych we współczesnym świecie, a w szczególności ich członków, którzy posiadają szerokie spektrum możliwości przynależenia do poszczególnych społeczności wzrasta z roku na rok, co umożliwia im kształtowanie własnych interesów narodowych przy pomocy narzędzia, jakim są właśnie organizacje międzynarodowe. Formą ograniczenia a wręcz pozbawienia praw przysługujących państwom, które należą do organizacji międzynarodowej jest ich wykluczenie ze struktur organizacyjnych. Jest to swego rodzaju konsekwencja, z którą państwo członkowskie musi sobie radzić dopuszczając się określonych działań naruszających podstawy funkcjonowania tejże organizacji. Nie każdy czyn godzący w interesy organizacji stanowi podstawę wykluczenia. Jest to najdotkliwszy ze skutków, jakie organizacja może przewidywać w swoim statucie, ponieważ to właśnie akt założycielski zawiera postanowienia w tym zakresie. Wykluczenie z organizacji jest, jako przejaw mocy organizacji w stosunku do członków, podstawą jej władzy nad członkami.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
ŚWIADCZENIA OPIEKUŃCZE DLA OPIEKUNÓW DOROSŁYCH OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIAMI – PRZYKŁAD NIEKONSEKWENTNEJ POLITYKI PAŃSTWA

Zapewnienie efektywnego systemu wsparcia organów władzy publicznej dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów powinno być podstawowym zadaniem państwa. Tymczasem analiza istniejących regulacji prawnych prowadzi do wniosku, że brak w tym zakresie przemyślanych rozwiązań systemowych, zaś wprowadzone instrumenty wsparcia cechuje przypadkowość i incydentalność. Celem autora było uzasadnienie sformułowanej tezy o niekonsekwentnej polityce państwa w zakresie świadczeń opiekuńczych przyznawanych opiekunom dorosłych osób z niepełnosprawnościami. W tym celu wskazuje on, że rodziny osób z niepełnosprawnościami traktowane są przez państwo skrajnie nierówno. Wysokość pomocy zależy od tego, czy niepełnosprawność była stwierdzona w dzieciństwie (wtedy pomoc jest wyższa), czy w wieku dorosłym (bo jest to skutek np. wypadku komunikacyjnego). Niekonsekwencję tę autor ukazuje, zderzając istniejące regulacje normatywne z orzecznictwem sądów administracyjnych. Całość zaś osadza w kontekście dwóch przełomowych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które do dziś nie zostały przez ustawodawcę wykonane.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
O POJĘCIU INFORMACJI PUBLICZNEJ RAZ JESZCZE

Na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej sformułowano w literaturze i orzecznictwie dwa sposoby ujmowania informacji publicznej, podmiotowe i przedmiotowe. Pierwsze z nich, odwołując się do art. 61 Konstytucji RP, wiąże to pojęcie z wszystkim co dotyczy szeroko rozumianej działalności podmiotów publicznych, niezależnie do jakiego podmiotu się ona odnosi i kto jest autorem informacji. Drugie, nawiązując do pojęcia sprawy publicznej z art. 1 ust. 1 ustawy, łączy je jedynie ze sprawami zbiorowości, wyłączając z tego zakresu informacje pochodzące od osób prywatnych.
W artykule przedstawiono szeroko argumenty przemawiające za ujęciem podmiotowym. Wynikają one zarówno ze standardów międzynarodowych i unijnych, podkreślających prawno-naturalny rodowód prawa do informacji, które jest podstawowym prawem człowieka, jak i ze standardów konstytucyjnych, wskazujących na jego wolnościowy charakter. Przemawia to zatem za szerokim ujmowaniem informacji będących przedmiotem tego prawa. Za takim rozumieniem pojęcia informacji publicznej przemawia też wykładnia systemowa i celowościowa ustawy o dostępie do informacji publicznej. Ujęcie przedmiotowe może skutkować bowiem zarówno ograniczeniem jawności życia publicznego, jak i naruszeniem obowiązujących w tym zakresie standardów.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
ISTOTA KONSTRUKCJI PRAWNEJ DELEGOWANIA POLICJANTA DO INNEJ JEDNOSTKI ORGANIZACYJNEJ POLICJI LUB INNEJ MIEJSCOWOŚCI

Niniejszy artykuł w całości został poświęcony omówieniu konstrukcji prawnej delegowania policjanta od czasowego pełnienia służby w innej jednostce Policji lub w innej miejscowości. Instytucja ta została uregulowana w art. 36 ust. 1 – 3 ustawy o Policji. Stosunek służbowy ma charakter wyłącznie administracyjnoprawny. Jego charakterystyczną cechą jest zwiększona dyspozycyjność i podporządkowanie policjanta w służbie. Jednym z przejawów tej dyspozycyjności jest możliwość delegowania policjanta. Skoncentrowano zatem uwagę na omówieniu charakteru prawnego tej instytucji oraz podmiotów uprawnionych do jej stosowania.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
PRAWNA EWOLUCJA TREŚCI RYZYKA EMERYTALNEGO – GŁOS W DYSKUSJI

Ustawowa treść ryzyka emerytalnego ma pierwszorzędne znaczenie dla zasad realizacji prawa do emerytury. Już od końca XIX w. można zaobserwować kształtowanie się odrębności ryzyka emerytalnego względem pozostałych zdarzeń ubezpieczeniowych. Kluczowe znaczenie dla określenia zasięgu ochrony ma konstrukcja zawieszenia prawa do świadczenia. Doktryna prawa ubezpieczeń społecznych uznaje, że regulacja zawieszenia prawa do emerytury powinna uniemożliwiać łączenie świadczenia z zarobkami. Ryzyko emerytalne powinno być określone jako prawo do zaprzestania pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego. Polski ustawodawca często zmienia treść zdarzenia ubezpieczeniowego, co wywołuje spory dotyczące rzeczywistego sformułowania ryzyka. Ponowne wprowadzanie regulacji zawieszenia prawa do emerytury do ustawy emerytalnej wiąże się także z problemami intertemporalnymi i zagadnieniem ochrony praw nabytych.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
UMOWA O DOFINANSOWANIE JAKO SZCZEGÓLNY TYP UMOWY STOSOWANEJ PRZEZ POLSKĄ AGENCJĘ ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W POSTĘPOWANIU W SPRAWIE UDZIELENIA WSPARCIA W ŚWIETLE KONCEPCJI UMOWY ADMINISTRACYJNEJ W POLSKIEJ I W NIEMIECKIEJ DOKTRYNIE PRAWA.STUDIUM PRZYPAD

Celem niniejszego artykułu jest analiza umów stosowanych przez Polską Agencję Przedsiębiorczości w postępowaniach w sprawach udzielania wsparcia finansowego. Przeanalizowane zostały zarówno umowy cywilnoprawne, jak i umowy o dofinansowanie zawierane przez PARP.
Umowy o dofinansowanie zawierane przez PARP zostały porównane do konstrukcji teoretycznej umowy administracyjnej. Umowy przy pomocy których PARP udziela pomocy finansowej charakteryzują się specyficznymi cechami, ponieważ treść takich umów jest normowana prawem publicznym (umowa o dofinansowanie, umowa o udzielenie pomocy finansowej). Ponadto, jakkolwiek przy zawieraniu takich umów można wyróżnić element negocjacyjno-uzgodnieniowy, to w ich przypadku nie wyeliminowano w pełni waloru władczości. Przy udzielaniu takiej pomocy publicznej podmiotowi administracji, jakim jest PARP przysługuje istotny zakres uznania administracyjnego.
Przeprowadzona w artykule analiza podstaw normatywnych udzielania pomocy publicznej przez PARP skłania do wniosku, że ustawodawca kształtuje dwuetapową procedurę, zgodnie z którą zawarcie umowy dotyczącej pomocy finansowej jest poprzedzone czynnością z zakresu administracji publicznej, będącą prawną formą działania podmiotów administracji (w formie pisemnej informacji).

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
PARADYGMAT ZAKAZU ZŁEGO TRAKTOWANIA W KONTEKŚCIE KARY DOŻYWOTNIEGO POZBAWIENIA WOLNOŚCI (ARTYKUŁ 3 EUROPEJSKIEJ KONWENCJI PRAW CZŁOWIEKA)

Ramy analizy przeprowadzonej w tym artykule obejmują trzy wieloaspektowe problemy badawcze. Pierwszy z nich wiąże się ze złożoną strukturą przedmiotu zakazu złego traktowania i stopniem jego absolutności: bezwzględnością i bezwarunkowością. Drugi dotyczy materialnego zakresu praw osób skazanych na bezwzględną karę dożywotniego pozbawienia wolności. Natomiast trzeci problem dotyczy struktury i charakteru, treści (przedmiotu) oraz środków wykonywania obowiązków Państwa-Strony, skorelowanych z tymi prawami.
Powyższe trzy problemy badawcze koncentrują się na orzecznictwie organów EKPC w zakresie kary bezwzględnego pozbawienia wolności na gruncie art. 3 EKPC. Przegląd tego orzecznictwa pokazuje, że organy w Strasburgu w pierwszej kolejności oceniły dopuszczalność skazania nieletniego sprawcę na powyższą karę, następnie odniosły się do kwestii dopuszczalności deportacji osoby z Państwa-Strony EKPC do państwa, w którym istnieje rzeczywiste ryzyko skazania na taką karę i wreszcie ustaliły warunki skazania na taką karę dorosłego sprawcę. Ze względu na ograniczone ramy artykułu dwie pierwsze kwestie orzecznictwa zostały pominięte.
Odpowiedzi na postawione pytania badawcze wydają się mieć nie tylko wartość teoretyczną, ale także praktyczną, ponieważ umożliwiają ocenę zmian w polskim prawie karnym z 2019 r. w zakresie dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości warunkowego zwolnienia.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
NADPŁATA A PONIESIENIE CIĘŻARU EKONOMICZNEGO PODATKU W POLSKIM PRAWIE PODATKOWYM

Podstawowym celem niniejszego opracowania jest przedstawienie mankamentów obecnych przepisów dotyczących nadpłaty w prawie podatkowym wynikających z braku jednoznacznego uregulowania sytuacji, gdy nadpłata powstaje u podatnika, który nie ponosi jednak ciężaru ekonomicznego podatku. Oprócz tego przedmiotem artykułu jest również wskazanie kierunków zmian legislacyjnych, które mogłyby eliminować te mankamenty. Z niniejszego opracowania wynika, że na gruncie obecnych przepisów ordynacji podatkowej brak jest jednoznacznej regulacji, która jednoznacznie rozstrzyga, czy podatnik, u którego powstanie nadpłata (zapłaci podatek nienależnie lub uiści go w wysokości wyższej od należnej), powinien móc odzyskać tę kwotę jako nadpłatę w przypadku, gdy podmiot ten nie poniósł ciężaru ekonomicznego danego podatku. Zasadne jest zatem wprowadzenie rozwiązań legislacyjnych, które wyeliminują ów mankament. Wprowadzane rozwiązania powinny skutkować tym, że nadpłata nie powinna być zwracana podatnikowi, który nie poniósł ciężaru ekonomicznego podatku. Kształtując przepisy dotyczące nadpłaty w aspekcie ciężaru ekonomicznego podatku, z pewnością pomocne będą propozycje legislacyjne przygotowane w ramach tzw. nowej ordynacji podatkowej przez Komisję Kodyfikacyjną Ogólnego Prawa Podatkowego.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
OPŁATY ZA WSTĘP DO POLSKICH PARKÓW NARODOWYCH

Celem artykułu jest krytyczna analiza regulacji prawnych dotyczących opłat za wstęp do polskich parków narodowych zawartych w ustawie o ochronie przyrody z 2004 r. oraz praktyki ich stosowania. Tezą pracy jest, że obecnie obowiązujące przepisy są wadliwe i konieczna jest ich zmiana, tak, aby regulacja dotycząca tych opłat nie naruszała podstawowych zasad państwa prawnego czy prawa UE.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
GLOSA DO WYROKU WOJEWÓDZKIEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO W RZESZOWIE Z 7 MARCA 2019 R., II SA/RZ 1159/181

W glosowanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie nie znalazł podstaw do odstąpienia od obligatoryjnego zatrzymania prawa jazdy kierującego pojazdem, który przekroczył dozwoloną prędkość na obszarze zabudowanym o ponad 50 km/h. Wskazał, że przekroczenie prędkości nie było jedynym sposobem uchylenia niebezpieczeństwa dla zdrowia i życia, nie został zatem spełniony wymóg subsydiarności stanu wyższej konieczności. Syn Ł.G. nie znajdował się z nim w pojeździe, a wezwane Pogotowie ratunkowe było w drodze do dziecka. Podał sąd również w wątpliwość istnienie bezpośredniego niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia dziecka, przez co również nie były spełnione warunki art. 102 ust. 1 pkt 1aa ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Przybyłe na miejsce Pogotowie ratunkowe takiego stanu zagrożenia nie stwierdziło. Prawidłowo również wskazał sąd zachodzącą relację między ratowanym dobrem i dobrem zagrożonym jazdą kierującego ponad dozwoloną prędkość. Dobrem ratowanym (pozornie) było życie i zdrowie dziecka, zaś dobrem realnie narażonym na zagrożenie życie i zdrowie innych uczestników ruchu. Bezpieczeństwo w komunikacji stanowi bowiem dobro prawne mieszczące w sobie ochronę życia, zdrowia i mienia innych osób.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Marek Kuryłowicz, Rzymskie prawo oraz zwyczaje grobowe i pogrzebowe Studia i szkice, Wydawnictwo Werset, Lublin 2020, ISBN 978-83-65713-51-3, ss. 288.

Marek Kuryłowicz, Rzymskie prawo oraz zwyczaje grobowe i pogrzebowe Studia i szkice, Wydawnictwo Werset, Lublin 2020,ISBN 978-83-65713-51-3, ss. 288.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Zasada ograniczonej jawności rejestru stanu cywilnego  a uzyskiwanie odpisów aktów stanu cywilnego przez powinowatych

Prawo o aktach stanu cywilnego z 2014 r. przewiduje ograniczoną jawność formalną rejestru stanu cywilnego. Wśród osób uprzywilejowanych, które nie muszą spełniać dodatkowych przesłanek otrzymania odpisu aktu stanu cywilnego dotyczącego innej osoby, ustawa nie wymienia powinowatych, ale jedynie małżonka i pewną grupę najbliższych krewnych. W praktyce natomiast powinowaci dość często występują o wydanie odpisu aktu osoby, z którą łączy ich więź powinowactwa. Dotyczy to zwłaszcza odpisu aktu zgonu, który może być potrzebny w różnych sprawach. Brzmienie art. 45 ust. 1 p.a.s.c. prowadzi do wniosku, że powinowaci, tak jak inne osoby postronne, muszą wykazać interes prawny w uzyskaniu odpisu aktu stanu cywilnego. Autor przekonuje jednak, że przynależność do rodziny osoby, o której akt chodzi, oraz mnogość przypadków, w których powinowaci mogą potrzebować danego dokumentu, powinny wpływać na przyjęcie mniej rygorystycznych wymagań co do wykazania interesu prawnego. Interes taki można zwykle domniemywać. Dlatego też wystarczające wydaje się ogólne wskazanie wiarygodnego powodu, uzasadniającego wniosek o wydanie odpisu aktu, bez konieczności składania szczegółowych wyjaśnień i przedstawiania dodatkowych dokumentów.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Od ‘res nullius do fructus fundi’. Upolowana zwierzyna oraz zyski z polowania i połowu jako pożytek z gruntu w rozważaniach rzymskich jurystów

W artykule omówione zostały teksty rzymskich jurystów podejmujące zagadnienie potraktowania dzikich zwierząt, ptactwa i ryb oraz dochodów pozyskiwanych z myślistwa i połowu jako fructus fundi. Co do zasady, dzika zwierzyna, ptactwo i ryby żyjące w stanie naturalis libertas nie mogły być potraktowane jako pożytek z gruntu, bowiem stanowiły element natury – res nullius, której własność mógł nabyć każdy przez zawłaszczenie. Zmianę przynosi dopiero schyłek republiki, kiedy to rosnący popyt na dzikie zwierzęta, ryby i ptactwo powoduje, że popularne staje się hodowanie ich dla zysku w zorganizowanych vivaria i rozległych rezerwatach. Te przemiany ekonomiczno-społeczne skłoniły rzymskich jurystów do rozszerzenia tradycyjnej koncepcji fructus fundi również na korzyści w postaci upolowanej zwierzyny, ptactwa i ryb oraz zysków z ich sprzedaży, jakie przynosił grunt przeznaczony na potrzeby venationes, a nawet na okazjonalne i nieregularne dochody, jakie mógł pozyskiwać użytkownik z tytułu sprzedaży i wynajmu upolowanej zwierzyny, ptactwa i złowionych ryb żyjących w stanie naturalis libertas na użytkowanym gruncie.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
The ‘Senatusconsultum Claudianum’ and the Mysterious ‘Lex’ Concerning the Status of Children Born to Free Women Cohabiting with Slaves (G. 1,86

Punktem wyjścia przedłożonego artykułu jest relacja pomiędzy postanowieniem SC Claudianum, nadającym status niewolników dzieciom wolnej kobiety, urodzonym ze związku z niewolnikiem, a podobnie brzmiącym postanowieniem tajemniczej ustawy, wzmiankowanej przez Gaiusa w § 86 pierwszej księgi Instytucji. Fakt powtórzenia niemal identycznego rozwiązania w dwóch różnych regulacjach wzbudził podejrzliwość badaczy. Część z nich uznała, że wspomniana przez Gajusa ustawa nie odnosiła się w ogóle do obywateli rzymskich, lecz do Latynów lub peregrynów. Inni z kolei wykluczyli, by wzmianka, dotycząca statusu dzieci, znajdowała się w senatusconsultum, skoro ich status wynikał wprost z ustawy.
W artykule bronię tezy, że obie opisane przez Gaiusa regulacje są autentyczne i obie dotyczyły obywateli rzymskich. Mimo oczywistych podobieństw, nie są one bynajmniej identyczne. Każda z nich reagowała na nieco inny problem społeczny, zaś najważniejsza różnica dotyczyła procedury uznania dzieci za niewolników. Wyjaśnienie relacji pomiędzy dyskutowanymi regulacjami pozwala lepiej zrozumieć mechanizm funkcjonowania senatusconsultum jako całości, a także stawia w nowym świetle jego prawdopodobny cel. Temu ostatniemu zagadnieniu poświęcam ostatni paragraf moich rozważań.Polemizuję w nim z tezą, jakoby SC Claudianum zmierzało do wyrugowania z porządku społecznego związków między wolno-urodzonymi kobietami a niewolnikami. Przeciwnie, związki takie miały w porządku społecznym swoje uznane miejsce, jak pokazuje materiał epigraficzny, a nawet były dla niego korzystne, pod warunkiem, że funkcjonowały w ściśle określonych ramach i pod kontrolą właścicieli niewolników. Stworzenie akceptowalnych ram dla quasi-małżeństw między wolnymi kobietami a niewolnikami było podstawowym celem SC. Claudianum.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Zarządzanie infrastrukturą miejską w republikańskim i cesarskim Rzymie

Okres przełomu republiki i pryncypatu zapisał się na kartach historii Imperium Rzymskiego jako czas wielu zmian, zarówno o charakterze ustrojowo-politycznym, jak i administracyjnym i społeczno-gospodarczym. Przeobrażenia w sposobie rządzenia państwem zaowocowały pojawieniem się nowych organów publicznych, które odebrały dotychczasowym ich znaczenie. Zmiany te wpłynęły także na strukturę, sposób rządzenia i infrastrukturę miast, a zwłaszcza Rzymu.
W przypadku administracji publicznej w zakresie infrastruktury miejskiej transformacja ustrojowa wraz ze zmianami społecznymi spowodowały, że jej funkcje w tym zakresie uległy znacznemu rozszerzeniu, a sposób ich pełnienia został dostosowany do treści i skali aktualnych potrzeb.

Czasopismo: Zeszyty Prawnicze
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne