rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Przystosowanie i opór żeńskich zgromadzeń zakonnych wobec władz komunistycznych w Polsce. Zarys problemu

W okresie reżimu komunistycznego w Polsce we wszystkich praktycznie obszarach życia istniały dwie postawy społeczne: przystosowanie i opór. Zewnętrznym przejawom przystosowania, towarzyszyło zachowanie suwerenności wewnętrznej i zdolności do stawiania oporu, przynajmniej wobec niektórych cech systemu czy kierunku działania władz. Antykomunistyczny opór dotyczył wszystkich warstw i grup społecznych. Podejmowany był nie tylko przez zbrojne podziemie ale także przez znaczną część polskiego społeczeństwa. Był ukierunkowany przede wszystkim na kwestie wolności wyznawania religii, naruszania wartości tradycji narodowej, czy wobec ograniczania wolności przekonań i wypowiedzi. Walka z zakonami należała do głównych celów większości reżimów, które kiedykolwiek walczyły z Kościołem. Katolicy byli traktowani jako obywatele drugiej kategorii, zakonnice natomiast jak obywatele trzeciej kategorii, nieustannie spychane na margines życia społecznego, pozbawiane nie tylko możliwości awansu społecznego, ale przede wszystkim podstawowych praw i swobód obywatelskich gwarantowanych przez Konstytucję. Systematycznie pozbawiano siostry prowadzenia działalności apostolskiej i swobodnego podejmowania pracy zawodowej, odmawiano możliwości zdobycia wykształcenia, korzystania z świadczeń socjalnych takich jak ochrona zdrowia, ubezpieczenia społeczne czy świadczenia emerytalne, instrumentalnie wykorzystywano przepisy podatkowe. Planowa ateizacja dotknęła wszystkie obszary działalności wspólnot zakonnych. Przyjmowała ona charakter rozwiązań instytucjonalno-prawnych. Walka z działalnością zakonów dokonywana była „w majestacie prawa”. W okresie od 1949 do 1967 zlikwidowano ponad 80 szkół zakonnych, 263 domy dziecka, 680 przedszkoli, 73 świetlice, 46 żłobków. Z 276 szpitali, w których siostry pracowały do roku 1967 zostały tylko w 93. Szpitale zakonne upaństwowiono. W celu skutecznej obrony zakonów, z inicjatywy Prymasa Wyszyńskiego zapoczątkowano instytucjonalne formy współpracy zgromadzeń zakonnych. Narzędziem represyjnej polityki państwa, prowadzonej w stosunku do zgromadzeń zakonnych była Ustawa o przejęciu „dóbr martwej ręki” z 20 marca 1950 r. mająca na celu ograniczenie bazy materialnej zakonów, wprowadziła stan prawny, w którym zgromadzenia zakonne traciły własne ziemie i gospodarstwa, będące podstawą utrzymania wielu wspólnot zakonnych, a zwłaszcza nowicjatów i domów formacyjnych. Afirmacja, przystosowanie, opór, opozycyjność – wszystkie te postawy występowały jednocześnie i we wzajemnym powiązaniu. Zakonnice, tak jak całe społeczeństwo, zmuszone do milczenia i respektowania narzuconych reguł, przystosowały się do nich, jednocześnie broniły pewnego zakresu autonomii i próbowały ją poszerzać. Dzieje PRL można przedstawić jako proces zmagania się między aparatem władzy a społeczeństwem, w którym to zmaganiu zmieniają się obie strony.

Czasopismo: Studia z Prawa Wyznaniowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Problemy prawne likwidacji Funduszu Kościelnego

Fundusz Kościelny ustanowiony na mocy ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, miał stanowić masę majątkową utworzoną z dochodów z dóbr kościelnych, przejętych przez państwo od kościołów i innych związków wyznaniowych. Jednakże Fundusz ten do dziś jest finansowany z budżetu państwa, co w kontekście rozwiązań przyjętych w innych państwach europejskich stanowi pewien anachronizm finansowania instytucji kościelnych. Chcąc rozwiązać Fundusz Kościelny należy zachować zasadę bilateralności, wynikającej z art. 25 ust. 4 i 5 obowiązującej Konstytucji oraz art. 22 ust. 2 Konkordatu. Jako potencjalny wzorzec wskazuje się model włoski, z zachowaniem odpowiednich zmian dostosowując do warunków polskich. Jednak do czasu wypracowania rzetelnego i kompletnego modelu finansowania instytucji kościelnych w Polsce, należy zachować dotychczasowe działanie omawianego funduszu, ponieważ jest on formą rekompensaty za zabrane i niezwrócone dobra. Ponadto próba wypracowania całościowego systemu finansowania instytucji kościelnych w Polsce winna doprowadzić do przyjęcia regulacji prawnych odpowiadających w szczególności ustrojowym zasadom: poszanowania autonomii, niezależności, sprawiedliwości społecznej oraz współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego.

Czasopismo: Studia z Prawa Wyznaniowego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Opinia prawna w sprawie wniosku grupy kościołów do Rady Ministrów z dnia 15 lutego 2010 r.

Opinia dotyczy wniosku z dnia 15 lutego 2010 r. złożonego przez grupę dziewięciu kościołów i innych związków wyznaniowych należących do pentakostalnego nurtu chrześcijaństwa. Wniosek skierowany był do Prezesa Rady Ministrów i dotyczył przystąpienia przez Radę Ministrów do rozmów w celu zawarcia umowy i wydania odpowiedniej ustawy o stosunkach między Rzecząpospolitą Polską a wnioskującymi Kościołami, zgodnie z art. 25 ust. 5 Konstytucji RP. Analizując obowiązujące prawo oraz przebieg postępowania w sprawie wniosku autorzy opinii krytycznie oceniają działania i zaniechania w tej sprawie naczelnych organów władzy i administracji państwowej.

Czasopismo: Studia z Prawa Wyznaniowego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Działalność katolickich środków masowego przekazu przejawem pluralizm i gwarancją demokracji

Człowiek jako istota społeczna funkcjonuje jednocześnie w różnych wspólnotach. Jedną z nich są kościoły i związki wyznaniowe, które mają prawo do zakładania i posiadania własnych środków masowego przekazu. Za ich pośrednictwem realizują swoją misję oraz uczestniczą w życiu publicznym, wpływając na kształt życia swoich wiernych i całego państwa. Z uwagi na liczbę osób deklarujących się jako katolicy, największą siłę oddziaływania posiadają katolickie środki masowego przekazu. Możliwość zakładania i posiadania środków masowego przekazu przez różne grupy społeczne odpowiednio zorganizowane stanowi przejaw pluralizmu i gwarancję demokracji. System demokratyczny, oparty na poszanowaniu wolności i praw człowieka w wymiarze jednostkowym i zbiorowym, zakłada bowiem swobodę wypowiedzi i wolność prasy, umożliwiając każdemu wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji na każdy temat. Ich odbiorcy mogą się z nimi nie zgadzać, ale ich istnienie świadczy o swobodzie wypowiedzi i wolności prasy, bez której nie może być mowy o istnieniu i rozwijaniu się w pełni demokratycznego państwa i obywatelskiego społeczeństwa.

Czasopismo: Studia z Prawa Wyznaniowego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Ochrona przeciwpożarowa w Toruniu w świetle ustawodawstwa wilkierzowego (XIII– XVI w.)

W czasach średniowiecza wraz rozwojem prawa chełmińskiego miasta pruskie rozpoczęły kodyfikację przepisów przeciwpożarowych. Toruń jako przodujący ośrodek prawa chełmińskiego wydał wiele regulacji w kwestii pożarnictwa. Podobnie było w pobliskim Chełmnie. Owe regulacje zostały zawarte w wilkierzach miejskich. Przepisy przeciwpożarowe wprowadziły obowiązek uczestnictwa mieszczan w akcjach pożarniczych. Określono również sprzęt przeciwpożarowy, jaki mieszczanie powinni posiadać w domu. Ustalono nagrody dla mieszczan, którzy wyróżnili się przy gaszeniu pożarów. Miasto zobowiązało się także do udzielania pomocy finansowej pogorzelcom. Miasta wydały też wiele przepisów prewencyjnych. Zabraniano przetrzymywania materiałów łatwopalnych na terenie miasta – przede wszystkim drewna opałowego oraz siana. Miasta starały się wypierać zabudowę drewnianą na rzecz ceglanej. Nowe budynki musiały być oddzielone murami grodzi-żarowymi. Przepisy przeciwpożarowe powstałe w średniowieczu obowiązywały nadal w czasach nowożytnych. Regulacje były w miarę upływu czasu modyfikowane. Przejawiało się to w wydawaniu coraz bardziej szczegółowych i obszerniejszych przepisów wilkierzowych. Przepisy przeciwpożarowe były nieodłącznym elementem prawa chełmińskiego oraz czynnikiem kształtującym miasta średniowieczne, jak i wczesnonowożytne.

Czasopismo: Rocznik Toruński
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Czapscy herbu Leliwa i ich związki z Toruniem do początków XIX wieku Zarys problemu

Szkic dotyczy rodu Czapskich herbu Leliwa i ich związków z Toruniem, jednym z największych ośrodków miejskich w Prusach Królewskich i Rzeczypospolitej w czasach nowożytnych. Czapscy w wieku XVIII weszli do elity arystokratycznej prowincji pruskiej. Uwidoczniło się to na wielu polach, przede wszystkim w sferach ekonomicznej, kulturowej i politycznej. Dzięki rosnącym wpływom nawiązywali często kontakty z magistratem miejskim Torunia, zwłaszcza w XVIII stuleciu, kiedy to prowincja stała się obszarem walk politycznych różnych stronnictw. Nie zawsze relacje między tą rodziną a miastem wyglądały poprawnie. Zdarzało się, że dochodziło między nimi do różnego rodzaju antagonizmów.

Czasopismo: Rocznik Toruński
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Dziedzictwo „ufortyfikowanej knajpy”. Działalność wybranych hoteli i lokali gastronomicznych Torunia w latach 1920–1939

Hotele i lokale gastronomiczne były ważną częścią życia codziennego mieszkańców II Rzeczypospolitej. Zakłady gastronomiczne stanowiły niekiedy miejsca spotkań. Toruń będący w okresie międzywojennym ważnym ośrodkiem administracyjnym i kulturalnym północnej części państwa, w momencie przyłączenia do Polski posiadał bazę hotelową i restauracyjną. W eleganckich kawiarniach, modnych cukierniach, zadymionych i szemranych knajpach zacieśniano więzy międzyludzkie. Torunianie chętnie korzystali z oferty licznych lokali, jedząc, pijąc, słuchając koncertów, będąc niekiedy świadkami skandali obyczajowych i przestępstw. Artykuł ma na celu ukazanie działalności wybranych hoteli i lokali gastronomicznych międzywojennego Torunia zarówno z tej jasnej, jak i ciemnej strony. Na materiał źródłowy składają się m.in. prasa regionalna („Dzień Pomorski”, „Słowo Pomorskie”) i archiwalia (Akta miasta Torunia 1920–1939).

Czasopismo: Rocznik Toruński
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Bażantarnia toruńska (1927–1935)

Celem artykułu jest przedstawienie historii pierwszej na Pomorzu przemysłowo-handlowej bażantarni, powstałej w drugiej połowie lat 20. XX w., na graniczącej z Toruniem Barbarce. Tekst oparty został przede wszystkim na materiałach znajdujących się w zespole Akta miasta Torunia, przechowywanego w Archiwum Państwowym w Toruniu. Wprowadzenie do głównego tematu stanowi krótka charakterystyka lasów miejskich Torunia w okresie międzywojennym. W artykule ukazano kolejne etapy powstawania i rozwoju bażantarni toruńskiej. Poświęcono sporo uwagi samemu procesowi hodowli ptaków i późniejszego ich zagospodarowania, wspomniano także o osobach odpowiedzialnych za funkcjonowanie tego ośrodka. Autor przedstawił również sprawy związane z finansami bażantarni toruńskiej ulokowanej na Barbarce, ukazując, iż przeszacowano znacznie wysokość wpływów względem wydatków, co spowodowało, że funkcjonowała ona zaledwie 8 lat.

Czasopismo: Rocznik Toruński
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Spożycie surowego mleka wśród mieszkańców województwa łódzkiego oraz zagrożenia zdrowotne z tym związane

Produkty mleczne stanowią istotny składnik diety człowieka. Spożycie mleka nie poddanego obróbce termicznej lub mikrofiltracji, nie badanego pod kątem mikrobiologicznym i toksykologicznym, może być przyczyną chorób zakaźnych lub zatruć. Infekcje te powodowane są przez bakterie, pierwotniaki i wirusy. Zatrucia natomiast przez toksyny bakteryjne lub pleśni. Zanieczyszczenia mikrobiologiczne mleka mogą pochodzić od zwierząt, ludzi, środowiska, aparatury przemysłowej.. Celem badania było poznanie skali zjawiska spożycia surowego mleka przez mieszkańców woj. łódzkiego oraz ogólna charakterystyka osób spożywających surowe mleko. W badaniu posłużono się metodą ankietową. Kwestionariusz ankiety był udostępniany respondentom w formie papierowej, jak i elektronicznej. Odpowiedzi na pytania pozyskiwano bezpośrednio oraz z wykorzystaniem formularza elektronicznego. Zebrano odpowiedzi od 777 ankietowanych. 19,4% respondentów udzieliło informacji, że spożywało surowe mleko w 2020 r. W tej grupie najliczniejsze były kobiety (62,3%) oraz osoby w wieku 20-29 lat (25,8%) i 40-49 lat (23,2%). 43% respondentów deklarowało posiadanie wykształcenia średniego, a 39,7% wyższego. 80,1% ankietowanych mieszkało w miastach. 75,5% ankietowanych stwierdziło, że spożycie surowego mleka nie stanowi zagrożenia dla zdrowia człowieka. Uzyskane wyniki badań wskazują na niewystarczający poziom wiedzy mieszkańców woj. łódzkiego odnośnie niebezpieczeństw związanych ze spożyciem surowego mleka. W związku z tym uzasadnione byłoby przeprowadzenie kampanii społecznych informujących o tym zagrożeniu.

Czasopismo: Nauki Przyrodnicze i Medyczne
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu, nauki rolnicze
Dyscypliny: nauki o zdrowiu, rolnictwo i ogrodnictwo
Nawyki i preferencje żywieniowe dzieci i młodzieży z „Zespołu Pieśni i Tańca Częstochowa” Habits and

W artykule dokonano analizy nawyków oraz preferencji żywieniowych dzieci i młodzieży z „Zespołu Pieśni i Tańca Częstochowa”, w którym respondenci rozwijają swoje taneczne zdolności oraz poznają zwyczaje kulturowe innych narodów. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że w badanej grupie jedynie 57,1% badanych spożywa 4-5 posiłków dzienne, a najbardziej pomijanym posiłkiem jest podwieczorek (14,3% badanych spożywa podwieczorek codziennie). Większość osób spożywa słodycze kilka razy dziennie, raz dziennie oraz 2-3 razy w tygodniu (85,7%). Najbardziej popularnym i najczęściej spożywanym napojem wśród dzieci i młodzieży jest woda mineralna/ źródlana, jednak ilość płynów spożywanych w ciągu dnia jest zbyt mała. Dzieci oraz młodzież zbyt rzadko spożywają ryby, które powinny być spożywane 2 razy w tygodniu oraz warzywa, które najlepiej by znalazły się w każdym spożywanym posiłku i owoce, których dzienne spożycie powinno wynosić 2 porcje. Członkowie Zespołu spożywają również zbyt mało mleka i produktów mlecznych w ciągu dnia.

Czasopismo: Nauki Przyrodnicze i Medyczne
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki medyczne, nauki o zdrowiu
Niedobór witaminy D w wybranych jednostkach chorobowych

Witamina D jest hormonem plejotropowym ważnym dla prawidłowego funkcjonowania układów wielonarządowych. Niedobór witaminy D jest bardzo powszechny oraz wiąże się z różnorodnymi przewlekłymi schorzeniami w populacji ogólnej. Do tej pory najlepiej udokumentowanym związkiem z niedoborem witaminy D jest występowanie chorób układu kostnego np. krzywicy u dzieci oraz niemowląt. Jednak istnieją dane sugerujące, że niedobór witaminy D wpływa również na zwiększenie ryzyka wielu innych chorób np. insulinooporności, cukrzycy typu 2, chorób układu krążenia oraz różnych typów nowotworów. Niniejszy przegląd ma na celu podsumowanie aktualnej bazy wiedzy na temat niedoboru witaminy D w różnych jednostkach chorobowych.

Czasopismo: Nauki Przyrodnicze i Medyczne
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki medyczne, nauki o zdrowiu
Miejskie artykuły wojskowe z lat 1607-1699 i przysięga żołnierzy toruńskich

W artykule zawarto edycję toruńskich artykułów wojskowych z lat 1607-1699, które mają charakter zarządzenia wewnętrznego i dotyczą działań żołnierzy w obrębie murów miasta. Źródło omówiono w kontekście badań nad dziejami wojskowości toruńskiej w okresie przedrozbiorowym. Zachowany przekaz źródłowy przechowywany w Archiwum Państwowym w Toruniu potwierdza dążenia władz miejskich do uregulowania kwestii związanych ze służbą żołnierzy w garnizonie miejskim oraz ukrócenia ich niezdyscyplinowania.

Czasopismo: Rocznik Toruński
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Thomas Schmidt – złotnik toruński z połowy XVII wieku

Artykuł poświęcony został życiu oraz twórczości artystycznej mało znanego toruńskiego złotnika Thomasa Schmidta (1607–1676). Jego udokumentowany dorobek artystyczny tworzą jedynie trzy dzieła z okresu manieryzmu i wczesnego baroku: okazały kufel z Muzeum Narodowego w Gdańsku, pozłacana puszka na komunikanty z kościoła św. Marcina w Mochowie koło Sierpca – niełączona dotychczas z jego warsztatem – oraz kielich mszalny z kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Mokrem pod Grudziądzem.

Czasopismo: Rocznik Toruński
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
O początkach firmy piernikarskiej Weese, transporcie miodu i nadgorliwych celnikach w 1767 roku

W artykule przedstawiono początki działalności toruńskiej firmy piernikarskiej Johanna Weese w połowie XVIII w. (obecnie Fabryka Cukiernicza KOPERNIK S.A.) oraz incydent do jakiego doszło jesienią 1767 r., kiedy to na komorze celnej pod Brodnicą skonfiskowano, pod zarzutem nieopłacenia cła, 6 beczek miodu zakupionego przez Weesego w ziemi dobrzyńskiej. Na skutek interwencji toruńskiego rezydenta na dworze królewskim w Warszawie Samuela Luthra Gereta w Komisji Skarbu Koronnego cofnęła ona decyzję o konfiskacie miodu, zobowiązując Weesego do zapłacenia podwójnego cła.

Czasopismo: Rocznik Toruński
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Obchody Milenium Chrztu Polski w Toruniu w świetle kroniki parafii św. Józefa

W historii Polski po II wojnie światowej szczególnie ważny był rok 1966. Kościół katolicki w  przeżywał wtedy wydarzenia, które otrzymały nazwę Milenium Chrztu Polski. Nawiązano w nich do rocznicy przyjęcia chrztu przez księcia Mieszka I. Każda diecezja przeżywała swoje centralne wydarzenie milenijne, w którym uczestniczył prymas Stefan Wyszyński. W diecezji chełmińskiej diecezjalne obchody milenijne odbyły się w dniach 10-11 IX 1966 r. Na miejsce głównych uroczystości wybrano miasta: Toruń oraz Chełmżę. Obchody milenijne diecezji chełmińskiej znalazły swoje echo w różnych źródłach, przede wszystkim w tekstach samego prymasa. W niniejszym artykule odwołano się do zapisów odnoszących się do uroczystości milenijnych, które spotykamy w kronice parafii św. Józefa w Toruniu.

Czasopismo: Rocznik Toruński
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Rzeźba Chrystusa w typie ikonograficznym Chrystus Umęczony z kaplicy Kopernika w kościele pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Toruniu

W artykule omówiono rzeźbę Chrystusa znajdującą się w kościele parafialnym Starego Miasta Torunia w tzw. Kaplicy Kopernikańskiej. W 2018 r. została ona poddana pracom konserwatorskim, które pozwoliły na weryfikacje dotychczasowych spostrzeżeń badawczych. Dzięki nim ustalono, że rzeźba powstała na przełomie XV/XVI w., pod wpływem warsztatów południowoniemieckich a także, iż reprezentuje ona typ dewocyjnych przedstawień Umęczonego Chrystusa umieszczanych przy ścianach lub w szafach ołtarzowych.

Czasopismo: Rocznik Toruński
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Maskowanie operacyjne (maskirowka) jako rosyjska zdolność zaskakiwania przeciwnika

Celem artykułu było przedstawienie charakterystyki maskowania operacyjnego stosowanego przez Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz poszerzenie wiedzy na temat ewoluowania działań, w których stosuje się maskirowkę. Szczególną uwagę poświęcono przykładom jej wykorzystania we współczesnych wojnach i konfliktach zbrojnych – przede wszystkim w konflikcie na Ukrainie oraz w wojnie pięciodniowej w Gruzji. Na podstawie przeprowadzonej analizy wskazano tendencje dotyczące posługiwania się maskirowką we współczesnych i przyszłych konfliktach oraz działaniach innych niż wojenne. Wynika z niej, że maskirowka będzie coraz częściej wykorzystywana do osiągania celów strategicznych oraz kształtowania opinii międzynarodowej. Jednym z najważniejszych obszarów jej stosowania stanie się cyberprzestrzeń, umożliwiająca skuteczniejsze prowadzenie działań dezinformacyjnych i propagandowych, w tym wojny informacyjnej. Ze względu na dynamiczny rozwój technologii, jak również potencjał Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej do działań z zakresu maskowania operacyjnego należy kontynuować badania dotyczące maskirowki.

Czasopismo: Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji
Typy uprzywilejowane przestępstwa korupcji wyborczej

Artykuł jest poświęcony problematyce typu uprzywilejowanego przestępstwa korupcji wyborczej. Autor omawia przykłady zachowań umożliwiających prawnokarną kwalifikację na podstawie art. 250a § 3 kk, a także sytuacje niepozwalające na zastosowanie tej regulacji. Przeprowadza również rozważania dotyczące zasadności wyodrębnienia wypadku mniejszej wagi w normatywnej konstrukcji przestępstwa korupcji wyborczej, jak też postulowanych w tym zakresie zmian legislacyjnych.

Czasopismo: Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Marcin Kromer - polski Liwiusz? Czyli rzecz o stylu Kromerowej Historii

Prezentowany artykuł, będący trzecią częścią tryptyku poświęconego najważniejszemu dziełu Marcina Kromera w 500 rocznicę jego urodzin, próbuje odpowiedzieć na pytanie: Dlaczego Marcin Kromer nazywany jest polskim Liwiuszem? W niniejszym artykule dokonana została analiza stylu dzieła Kromera De origine et rebus gestis Polonorum libri XXX pod kątem spełnialności wymogów stawianych stylowi dzieł historycznych przez antycznych i renesansowych teoretyków historiografii. Poprzez ukazanie najpierw teorii historiografii, a następnie analizę dzieła Marcina Kromera można stwierdzić, że spełnił on w nim wszystkie najważniejsze wymagania dotyczące stylu dzieł historycznych, a biorąc pod uwagę również dwie pozostałe części tryptyku, dotyczące bohatera oraz narracji dzieła, w skali historiografii polskiej zasługuje on na przydomek polskiego Liwiusza.

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Elementy mimu w epodzie Horacego „Quid tibi vis, mulier”

Artykuł ma na celu odkrycie literackiego kontekstu dla epody 12 Horacego poprzez zestawienie z mimami Herondasa, a szczególnie z mimem V zatytułowanym Zazdrosna. Opis relacji miedzy utworami oparto na antycznej teorii retoryki oraz elementach Ars poetica Horacego. Stwierdzono, że epoda 12 posiada wiele cech mimu literackiego: jest pozornym dialogiem (sermocinatio, παρῳδή) wykonywanym przez jednego aktora (mima), najprawdopodobniej w scenerii uczty antycznej. Uczestnik zabawy wciela się w aktora, który odgrywa najpierw postać kochanka (iuvenis) a następnie postać podstarzałej kochanki (mulier). Typy te można odnaleźć w komedii zarówno starej, jak i nowej, niemniej cała sytuacja dramatyczna wykazuje największe podobieństwo do mimu V, w którym odnajdujemy te same postaci literackie w analogicznej sytuacji kłótni kochanków. Specyficzne figury retoryczne (imitatio / μίμησις) wskazują z jednej strony na twórcze wykorzystanie literackiego pierwowzoru, który z drugiej może być wykorzystany do interpretacji epody 12. Interpretacja może opierać się o relację wyzwalania i zniewolenia w stosunkach między bohaterami utworów (niewola dosłowna w mimie V, metaforyczna – finansowa, iuvenis jest „utrzymankiem” mulier – w epodzie 12.).

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo