Najlepsze dostępne techniki (BAT) i Mnożnik Cztery dla zapewnienia ochrony środowiska

Podjęcie niniejszego tematu uzasadniają następujące przesłanki: W świadomości społecznej od lat utrwalona jest zasada: co technika zniszczyła, technika naprawi [7], a obecnie uległa ona przekształceniu i brzmi: co technika zniszczyła, naprawi technika wyższej generacji. Najlepsze dostępne techniki (BAT) rozumiane są jako urzeczywistnienie tej zasady i pytaniem jest, czy słusznie? Obok najlepszych dostępnych technik (BAT) funkcjonuje koncepcja Mnożnik Cztery [22], która jest kolejnym raportem dla Klubu Rzymskiego. Powstaje pytanie: jak mają się do siebie techniki (BAT) i Mnożnik Cztery, i w jakiej relacji Mnożnik Cztery pozostaje do zasady głoszącej nadrzędność i wszechpotęgę techniki. Sama ochrona środowiska może być rozumiana i realizowana albo sektorowo: E : P [tj.: jako kształtowanie relacji między kapitałem ekonomicznym (E) i przyrodniczym (P)], albo integralnie: E : L : P [tzn. jako kształtowanie wzajemnych relacji między kapitałami: ekonomicznym (E), ludzkim (L) i przyrodniczym (P]. Z sektorową i integralną ochroną środowiska wiąże się odpowiedź na pytanie: jakiego rodzaju ochronę środowiska umożliwiają najlepsze dostępne techniki (BAT), a jaką ochronę zapewnia Mnożnik Cztery. Rozwiązania dwóch ostatnich kwestii i wybór między najlepszymi dostępnymi technikami (BAT) a Mnożnikiem Cztery zależy (i będzie zależeć) od tego, czy jest urzeczywistniany: proces globalizacji, czy rozwój zrównoważony i trwały. W globalizacji jest miejsce na ochronę środowiska o tyle o ile ochrona środowiska służy wolnemu rynkowi, wolnej konkurencji i zapewnia efektywność ekonomiczną. W rozwoju zrównoważonym i trwałym ochrona środowiska integralnie uczestniczy w trwałej poprawie jakości życia, a kształtowanie proporcji pomiędzy kapitałami umożliwia między innymi Mnożnik Cztery. Koncepcja Mnożnika Cztery stanowi istotny wkład we wdrażanie rozwoju zrównoważonego i trwałego. Umożliwia bowiem urzeczywistnianie takiego rozwoju - rozumianego jako trwała poprawa jakości życia współczesnych i przyszłych pokoleń poprzez kształtowanie właściwych proporcji w korzystaniu z trzech kapitałów: ekonomicznego (E), ludzkiego (L) i przyrodniczego (P) - w układzie lokalnym i globalnym. Mnożnik Cztery stanowi wyzwanie dla gmin i przedsiębiorstw w następującym zakresie: poprzez postulowaną rewolucję technologiczną - udokumentowaną wieloma przykładami - wskazuje gminom i przedsiębiorstwom, że rozwiązywania stojących przed nimi zadań nie powinny dokonywać na bazie najwyższej techniki, która zawsze wiąże się ze wzrostem zużycia energii technicznej i zwiększonymi obciążeniami dla środowiska przyrodniczego (P). w wyniku postulowanego rozszczelnienia efektywności Mnożnik Cztery ukierunkowuje gminy na przestrzeganie efektywności społecznej (Es), a przedsiębiorstwa - na zintegrowaną efektywność. Mnożnik Cztery wskazuje na możliwość finansowania proponowanych rozwiązań z własnych - zaoszczędzonych funduszy - bez konieczności popadania w określone uzależnienia rynkowe. Dotyczy to zarówno gmin, jak i przedsiębiorstw. Barierami dla wdrażania koncepcji Mnożnika Cztery - oprócz błędnego kształcenia świadomości - są kategorie i narzędzia ekonomiczno-prawne podporządkowane wyłącznie procesom wąsko rozumianego wzrostu gospodarczego i globalizacji, a ukształtowane w dobie utrwalania zależności - niestety - o charakterze kolonialnym.

Czasopismo: Rocznik Ochrona Środowiska
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne, nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka, nauki o ziemi i środowisku