rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Nieme neutrum. Baudrillard-antysocjolog i jego diagnoza społeczeństwa

Przedmiotem czy też podmiotem tego artykułu są masy – Baudrillardowskie neutrum, które stawia opór „imperatywowi racjonalnej komunikacji”. Rok 1978 – rok paryskiego wydania W cieniu milczącej większości – stanowi wyraźną cezurę w twórczości Baudrillarda, tak jeżeli chodzi o główny temat jego rozważań, jak też ich styl. Za ostatnią pracę Baudrillarda spełniającą (choć z trudem) kryteria tradycyjnej naukowej rozprawy o charakterze filozoficzno-socjologicznym przywykło się uważać „Wymianę symboliczną i śmierć” z roku 1976. Baudrillard jasno wyłożył tam swoją teorię symulacji oraz odwołując się do badań etnologicznych i antropologicznych (zwłaszcza Marcela Maussa, ale i Bronisława Malinowskiego), zaproponował logikę wymiany symbolicznej w opozycji do logiki akumulacji. Również wcześniejsze prace Baudrillarda, sprzed roku 1976, uważane są za rozprawy z dziedziny filozofii społecznej / filozofii politycznej / socjologii wyraźnie rozpoznawalne jako takie. Baudrillard zaklasyfikowany został wówczas jako neomarksista, uprawiający, podobnie jak tylu innych neomarksistów, krytykę Marksa.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Jakie warunki musi spełnić dobra teoria obowiązku?

Wciąż brak nam dobrej teorii obowiązku. Powody tego stanu rzeczy są rozliczne. Głównym jest zapewne ten, że intencje większości badaczy nie są neutralne aksjologicznie, czyli budując teorię starają się oni wspierać określone stanowiska normatywne, a wzbraniają przed rozważaniem rozwiązań teoretycznych, o których można by sądzić, że uzasadniają stanowiska etycznie im wrogie. Nie może się jednak rozwijać nauka, gdy spętana jest przekonaniami moralnymi, religijnymi, ideologicznymi czy światopoglądowymi.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
O pewności jako próba unieszkodliwienia sceptycyzmu

Zarówno w Traktacie, jak w późniejszych rozważaniach, Wittgenstein uznał sceptycyzm kartezjański – kwestionujący prawomocność wszelkich zdań dotyczących świata zewnętrznego – za niedorzeczność, którą należy, wraz z większością problemów epistemologii nowożytnej, oddalić. A jednak wskazanie na niemożność przedstawienia racji, jakiej żąda sceptyk, może sugerować fiasko Wittgensteinowskiego przedsięwzięcia: jeśli przedsięwzięcie to raczej otwiera, niŜ zamyka drogę sceptycyzmowi, to intencje za nim stojące – zdaniem niektórych – stają się kwestią sporną. W artykule tym przyjmuje, że antysceptycyzm Wittgensteina nie podlega dyskusji. Dyskusji podlega jedynie fakt, czy zostaje on przekonująco sformułowany.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
lasyka i awangarda w hermeneutycznej refleksji nad sztuką Hansa-Georga Gadamera i Hansa Blumenberga

Zagadnienie trwałości i zmiany, posiadające swoją ustaloną pozycję itradycję w ramach socjologii jest także istotnym problemem estetyki współczesnej, która rozważa je pod postacią pytania o jedność (ciągłość) czy też ostateczny rozbrat (zerwanie) sztuki współczesnej ze sztuką klasyczną.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Czy można pozostać niewzruszonym wobec powinności? Internalizm i eksternalizm w filozofii moralności

Spór między internalizmem i eksternalizmem w filozofii moralności dotyczy tego, czy analiza sądu moralnego (np. „Jan powinien oddać dług”) wymaga uwzględnienia motywacji podmiotu do odpowiedniego postępowania. Internalizm jest stanowiskiem stwierdzającym konieczność takiego uwzględnienia, eksternalizm przeciwnie – postuluje analizę sądu moralnego bez odwołania do motywów. Spór ten można również opisać na płaszczyźnie innej niż logiczna mianowicie, jak ją nazywa Stephen  Darwall,  „egzystencjalnej”.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
O teorii interpretacji Donalda Davidsona

Praca niniejsza poświęcona jest Davidsonowskiej teorii interpretacji. Jesteśmy jednak przekonani, że prezentacja dowolnego zagadnienia, w tym również zagadnienia z zakresu historii filozofii, staje się głębsza i bardziej wyrazista, gdy ma charakter dialektyczny. Artykuł ten pomyślany jest tak, by stale towarzyszył nam adwersarz. Obok własnego wywodu będziemy przytaczać i zbijać jego tezy. Ponieważ zaś wierzymy w przewagę sporu rzeczywistego nad fikcyjnym, będzie on osobą rzeczywistą (niech nam to wybaczy). Wybitnym przedstawicielem błądzących w naszej opinii interpretatorów Davidsona jest Jerzy Kmita. Jego książka Jak słowa łączą się ze światem [13] wydana już ponad 10 lat temu wciąż pozostaje na polskim rynku, choć traktuje też  o  innych  autorach,  najpełniejszym  opracowaniem  prac  naszego bohatera.  Trzeba  też  przyznać,  że  znajduje  niewielką  konkurencję wliteraturze światowej. W kilku miejscach zostanie wspomniany także Richard Rorty.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
O niektórych trudnościach pojęciowych związanych z próbą wykazania fałszywości twierdzenia, że nic nie istnieje

Czy coś istnieje? Tak, oczywiście; samo zadanie tego pytania powinno być sprawą wstydliwą dla pytającego – zalicza go przecież w poczet głupców. Nikt na serio go nie zadaje ani nie zadawał, ani w życiu codziennym, ani nawet w najbardziej ekstrawaganckich rozważaniach filozoficznych. Jeden Gorgiasz twierdził (chociaż nie pytał, czy), że nic nie istnieje, lecz to był zapewne żart wielkiego retora, cyrkowa sztuczka ku uciesze publiczności.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
O pojęciu użycia w Dociekaniach filozoficznych

W tekście tym proponuję interpretację tezy głoszącej, że znaczeniem wyrażenia językowego jest jego użycie. Teza ta nie tylko jest wynikiem krytyki podjętej przez Wittgensteina w Dociekaniach swych wcześniejszych poglądów, ale także konsekwencją nowego podejścia do języka

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
O pojęciu języka i roli reguł u późnego Wittgensteina: Cavell versus Pole

Wedle powszechnej i chyba niepodważalnej dziś opinii Ludwig Wittgenstein należy do nielicznego grona tych filozofów, którzy wywarli największy wpływ na kształt filozofii dwudziestego wieku – zwłaszcza filozofii języka; wpływ ten z pewnością trwa zresztą nadal. W przypadku autora  Dociekań filozoficznych panuje jednak niemal równie powszechny brak zgody co do tego, jakie stanowisko filozoficzne rzeczywiście zajmował i jakie konsekwencje można z niego wyprowadzić.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Dyskursywna koncepcja władzy. Foucault i Laclau o dyskursie, podmiocie i władzy

Prezentowany artykuł jest efektem rozważań, jakie przeprowadziłem w swojej dysertacji doktorskiej, zatytułowanej Hegemonia i społeczeństwo. Analiza i rekonstrukcja dyskursywnej teorii władzy. Zbyt długi namysł nad formą publikacji całości dysertacji – co doprowadziło do dezauktualizacji pewnych jej fragmentów – skłonił mnie ostatecznie do publikacji czegoś w rodzaju „rekapitulacji”, która zaprezentuje jej, moim zdaniem, najważniejsze rezultaty

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Kultura jako tekst i kontekst w antropologii interpretatywnej Clifforda Geertza

Przedmiotem antropologii kulturowej jest oczywiście kultura. „Problem polega na tym, że nikt nie jest całkiem pewien, co to jest kultura. Pojęcie to [...] jest ulotne, niestałe, encyklopedyczne i normatywnie nacechowane”. Nic więc dziwnego, iż bywa kwestionowane; z wielu stron słychać głosy, iż należałoby zeń zrezygnować dla dobra nauki czy nawet ludzkości. W definiowaniu przedmiotu swoich badań antropologowie obchodzą się z niesłychaną nonszalancją. Dla przykładu: C.Geertz w Zastanym świetle przywołuje Kluckhohna i Kroebera, którym udało się skatalogować aż 171 definicji tego pojęcia.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Nieliberalny liberalizm Hegla

Zarówno odwołujący się do praw natury kontraktualiści, jak utylitaryści zakładający, że maksimum szczęścia społeczeństwo osiąga wówczas, gdy największa liczba jednostek je osiąga, uznawali autonomię za niezbywalną własność jednostki. Tak pojmowana przez nich autonomia miała charakter przedspołeczny, czy też, inaczej rzecz ujmując, nie była pochodną uspołecznienia.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Heglowska dialektyka Pana i Sługi

Funkcją dialektycznego w swej naturze opisu relacji pomiędzy dwoma samowiedzami jest wyjaśnienie możliwości ukonstytuowania się osobowej rzeczywistości. Oznacza to, że człony fundamentalnego stosunku społecznego – uznawania – nie są przed jego zaistnieniem nośnikami specyficznie ludzkich cech. Na samym początku tej pracy nie można dokładnie powiedzieć, dlaczego Hegel tak sądzi, ponieważ uzasadnienie tej tezy wymagałoby przedstawienia już teraz całej niezwykle złożonej, wieloaspektowej relacji pomiędzy dwoma samowiedzami.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Tragizm i nadzieja. Paradoks Hegla

„Człowiek” to termin, którego Hegel unika, tak jakby pojęcie to nie było dość filozoficzne, i ucieka się do bardziej abstrakcyjnego określenia, do „podmiotu”. Ów podmiot prawdę o sobie odnajduje w religii chrześcijańskiej, która to religia – poddana filozoficznej modyfikacji – wyznacza podstawy Heglowskiego myślenia

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Śmierć Hegla, śmierć filozofii

Im dłużej zajmuję się filozofią (i metafilozofią, czyli samowiedzą filozofii), tym bardziej ogarnia mnie wyzwalająca świadomość klęski moralnej, intelektualnej i politycznej projektu ogłoszonego światu pod nazwą „filozofia” przez Pitagorasa i Platona. Narcyzm i pycha filozofa ostatecznie zwyciężyły dobre chęci, a szminka ironii i krytycyzmu zdobi jego oblicze niczym barwiczka na zmęczonym, starczym obliczu klowna, żyjącego resztkami złudzeń, że jeszcze kogoś śmieszy. Dlaczego świadomość klęski jest wyzwalająca? Bo rodzi się w niej nadzieja, że wkrótce będzie można przemyśleć to i owo całkiem na serio, nie popadając w narcystyczny solipsyzm „mówienia o filozofii”.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Poza zasadą różnorodności, czyli czemu służy krytyka spekulatywna

Określeniem najlepiej odpowiadającym sposobowi istnienia filozofii współcześnie, tej przede wszystkim, która wykracza poza swe tradycyjne granice ku eseistyce literackiej, jest wielość. Wielość perspektyw, instancji, podmiotów, form, sytuacji i okoliczności. Wielość autorów, zagadnień, tez, polemik, kontrowersji i oburzeń. Można by mnożyć bez końca, znajdując nawet pewną satysfakcję w geście deiktycznym, którego granice wyznaczają jedynie wola i ostrość spojrzenia. Niemniej wyliczanie, pochłonięta rozplenioną zewnętrznością dyskursywnych modi indukcja, nie byłaby ani czymś pożądanym ani sensownym, nie jest toteż naszym celem.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Wakacje Hegla. Uwagi na temat aktualności rozważań Hegla w Wykładach o estetyce

Szklanka wody stojąca na otwartym, unoszącym się w powietrzu, parasolu. Tak można w kilku słowach opisać obraz belgijskiego malarza René Magritte’a, zatytułowany Wakacje Hegla (Les vacances de Hegel, 1958). Jest to dzieło zaskakujące, gdyż na ogół Hegel nie kojarzy się z wakacyjnym odpoczynkiem, lecz raczej z pełną trudu i wyrzeczeń dialektyczną pracą. Jego teksty nie należą do tych chętnie zabieranych na wakacje; to raczej teksty-wyzwania, a więc takie, do których sięgamy dopiero po wakacjach –  i to raczej tylko tych dobrze wykorzystanych.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Prawo i wartość. O pewnych zbieżnościach między Heglem i Radbruchem

Jak to możliwe, że G.W.F. Hegel, jeden z fundatorów nowoczesnej filozofii prawa, jest we współczesnym dyskursie tejże dyscypliny coraz słabiej obecny? Czy z tego, że kategorie i narzędzia logiczne historyczno-spekulatywnej filozofii prawa zdają się nie przystawać do życia prawnego w demokracji, wnioskować należy, że życie to stało się wpełni rozumne, a wspólnota stanowiąca swe prawa w drodze autonomicznego formowania demokratycznej woli osiągnęła w tejże materii pełne samorozumienie i całkowitą pewność, gdy idzie o kryteria słuszności i sprawiedliwości prawa? Autorce nic nie wiadomo o takim sukcesie ani w szerokich kręgach społecznych jakiegokolwiek państwa, ani wśród filozofów prawa, ani nawet wśród teoretyków prawa: wszyscy oni wciąż na nowo podejmują pytanie o sprawiedliwość, legitymację prawa, demokratyczny proces formowania woli prawnej, jego proceduralne zabezpieczenia itd.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Hegel jako teoretyk i krytyk społeczeństwa obywatelskiego

Trzy lata temu, przy okazji rozmowy o zbliżającym się wówczas XXVI Kongresie Heglowskim, który pod hasłem „Filozofia polityczna Hegla”  odbył  się  w  2006  roku  w  Poznaniu,  jeden  z  kolegów-filozofów zwrócił mi uwagę na dość osobliwą sytuację, z którą mieliśmy do czynienia po upadku tzw. realnego socjalizmu i przywróceniu niepodległości w 1989 roku. Jednym z naczelnym haseł, którymi posługiwali się wówczas politycy, politolodzy i publicyści – że wymienię choćby Pawła Śpiewaka i Jadwigę Staniszkis – było zbudowanie w naszym kraju społeczeństwa obywatelskiego i oparcie na nim nowego ładu społecznego.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Anamnezą poza metafizykę duszy. Transcendentalny sens teorii idei w Fedonie Platona

Drugi tzw. dowód na nieśmiertelność, opisany w Fedonie (72e-77a), oparty jest o ów niezwykły koncept Platona, jakim jest anamneza. Pomysł, by rozważyć ten „dowód” podsuwa Kebes. Idea pochodzi jednak do Sokratesa. Kebes powiada do niego, że przywołuje to, co … ty tak często wypowiadasz. Choć we współczesnej literaturze poświęconej Platonowi kwestia anamneza jest bardzo często dyskutowana, jest to wciąż jedna z jego myśli najbardziej zagadkowych. W artykule tym chciałbym zastanowić się nad tym, co to znaczy, że anamneza jest przypomnieniem wiedzy sprzed urodzenia człowieka? W szczególności interesować mnie będzie, jaki status ma owo „przed”? Oraz to, jaką ontologiczną strukturę ma dusza i jakiego rodzaju nieśmiertelność mogłaby jej przysługiwać, jeśli w tym „przed” uczestniczy

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Światło w kontekście filozofii paradoksu Mikołaja Kuzańczyka

Nikolaus Krebs w kręgach filozoficzno-teologicznych wczesnego Renesansu znany raczej jako Mikołaj z Kuzy (1401-1464) należał do nowożytnych platoników, podobnie jak Pseudo-Dionizy Areopagita, zwolennik Proklosa, tworzył zręby teologii spekulatywno-mistycznej, a w rzędzie myślicieli obszaru niemieckojęzycznego zajmował czołową pozycję dzięki wyłożeniu w swych pismach teologicznych i matematyczno-filozoficznych problematyki światła w jak dotąd najznamienitszy. Symbolika światła stanowi u niego szczyt rozważań, których głównym tematem było doświadczenie sprzeczności oraz próba ich przezwyciężenia. Pokonanie tychże zachodzi ostatecznie, zdaniem Kuzańczyka, na wyżynach Boga, w nieskończonej jedni tworzącej unię mistyczną (unio mystica). Filozof odwołuje się tu do nauki Heraklita o wiecznym strumieniu wszechrzeczy.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Ponowoczesność i Inność

Współczesna humanistyka karmi się pasją wynajdywania Inności. Inność – z francuskiego alterité, z angielskiego otherness – okazuje się dzisiaj kategorią wszechobecną, która niemal we wszystkich odsłonach ponowoczesności – od filozofii po teologię, od literatury po psychologię, od socjologii po etnologię – odgrywa rolę pierwszoplanową. Postnowoczesność, która krytycznym okiem spogląda na swoje ante, czyli nowoczesność, stanowi w istocie wielką apologię Inności. Nowoczesność bowiem – jak powiedziałby Vincent Descombes, autor głośnej rozprawy L’même et l’autre z 1979 roku – była formacją zdominowaną przez „myślenie tożsamościowe”, przez „mentalność monadologiczną”, przez „świadomość totalizującą”. W obliczu potężnych, metafizycznych systemów karmiących się aspiracją ogarniania całości rzeczywistości, Inność nieuchronnie musiała być marginalizowana, wykluczana poza spójne ramy systemu, „karceryzowana” – by posłużyć się określeniem Michela Foucault’a – bądź też „subordynowana” – by przywołać znany termin Jacques’a Derridy.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
„Zły” jako wyzwanie dla etyki

Zły podmiot jest wyzwaniem dla filozofii moralnej. Etyka nie jest w stanie uznać realnej możliwości istnienia podmiotu moralnego, który byłby permanentnie i samoistnie zły. Uznanie tej możliwości wydaje się przeczyć podstawowym elementom definicji podmiotu moralnego, która stwierdza wszakże, że podmiot ten cechuje racjonalność, zdolność do uświadomienia sobie zobowiązań moralnych i wolność, która umożliwia mu poniesienie odpowiedzialności za własne poczynania. Jeśli zgodzimy się, że podmiot moralny jest z zasady świadomy prawa moralnego – musimy uznać, że jest on potencjalnie przynajmniej zdolny działania moralnego. Godząc się na tą logikę dochodzimy do wniosku, iż nawet w dogłębnie zepsutym i zdegenerowanym podmiocie istnieje potencjał do poprawy, istnieje pewien moralnie chwalebny element (np. rozum, wolność, odpowiedzialność). Zło podmiotu jest więc jedynie pewną słabością, niedoskonałością poznania lub działania wynikającą z subiektywnych lub społecznych uwarunkowań.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Problem władzy moralnej. Specyfika wyjaśnienia funkcjonowania gramatyki moralnej w ujęciu Marca D. Hausera

Z pewnością czasy współczesne sprzyjają poszukiwaniu nowych uzasadnień moralnych, a nawet samych projektów etycznych. Równocześnie poczucie, że refleksja filozoficzna nad sferą etyczną znajduje się w sferze kryzysu nie wydaje się być szczególnie ekscentryczne i zawężone do pewnego tylko rodzaju dyskursów, a liczba „nowych etyk”

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
O władaniu sobą. Etyka człowieka (nie)opanowanego

Formułowane zazwyczaj interpretacje Etyki nikomachejskiej przyjmują sugerowany przez samego Arystotelesa pogląd, wyraźnie odróżniający człowieka etycznie dzielnego od człowieka zaledwie opanowanego. Opanowanie siebie nie może być według Arystotelesa cnotą, po pierwsze dlatego, że nie istnieje żaden specjalny gatunek uczuć, w odniesieniu do którego byłoby ono środkiem, gdy tymczasem – przypomnijmy – dzielność etyczna jest „trwałą dyspozycją do pewnego rodzaju postanowień, polegającą na zachowywaniu właściwej ze względu na nas średniej miary”, przy czym chodzi tu o średnią miarę właśnie w „doznawaniu namiętności i w postępowaniu”. Drugim powodem uniemożliwiającym utożsamienie człowieka opanowanego z człowiekiem dzielnym jest to, że sama potrzeba bycia opanowanym ujawnia pewien istotny, wewnętrzny niedostatek, polegający mianowicie na rozdwojeniu uczuć oraz kierowanej rozumem woli. Tymczasem człowiek naprawdę prawy, wydaje się twierdzić Arystoteles, nie potrzebuje być opanowany i nie musi już zwyciężać samego siebie, ponieważ stanowi on ściślejszą jedność.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
O koniecznych związkach między dyskursem prawnym a moralnym

Dwudziestowieczna filozofia obfitowała w burzliwe wydarzenia, zwroty czy też zmiany paradygmatów jej uprawiania, które częstokroć pozostawały pod niewątpliwym wpływem myśli dziewiętnastowiecznej. Można byłoby nawet rzec, iż wyprowadziła radykalne konsekwencje rozważań swych antenatów, czerpiąc z tego właśnie swą wyjątkową. Szczególną rolę w minionym stuleciu zaczęła odgrywać kategoria faktyczności. Stanowi ona swoistą modyfikację pojęcia zmysłowości, któremu przypadło istotne miejsce w filozofii Immanuela Kanta. Odnosiło się ono, ogólnie rzecz biorąc, do relacji czasowych oraz przestrzennych i wraz z pojęciem rozumu oznaczało źródło poznania  oraz działania praktycznego.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Zasada poufności w genetyce klinicznej

Zagadnienie poufności w medycynie była i jest przedmiotem wielu dyskusji; szczególnie interesujące jest pytanie, czy lekarz ma prawo bez zgody pacjenta – lub wręcz przy jego wyraźnym sprzeciwie – udostępniać „osobom trzecim” informacje, które uzyskał w trakcie procesu terapeutycznego. Stosunkowo świeżym wątkiem jest poufność w genetyce klinicznej i konsultacjach genetycznych; tym właśnie problemem mam zamiar zająć się w niniejszym artykule. W artykule można wyróżnić trzy części: na wstępie pokrótce omawiam rolę poufności w etyce medycznej, następnie przechodzę do sposobów uzasadniania zasady poufności, by ostatecznie zająć się dopuszczalnością łamania zasady poufności w genetyce klinicznej.

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne
Miejsce Heideggera w dziejach filozofii

W roku 1953 na łamach Philosophische Rundschau pojawił się głośny artykuł Waltera Schulza pt. „Über den philosophiegeschichtlichen Ort Martin Heideggers” („O filozoficzno-dziejowym miejscu Martina Heideggera”). We wstępie tego artykułu jego autor zauważa, że dotychczasowe próby zrozumienia filozofii Heideggera przez pryzmat dziejów oscylowały między dwiema skrajnościami: albo próbowały one ukazać filozofię Heideggera jako coś absolutnie nowego, jako początek „nowego myślenia”, które zostawia za sobą, „przezwycięża” dawną „metafizykę obecności” i „metafizykę podmiotu”, albo też, odwrotnie, próbowały one deprecjonować myśl Heideggera, pokazując, że jest ona w istocie bądź jakąś odmianą znanych z tradycji stanowisk filozoficznych – ot, choćby myśli Kierkegaarda, Hegla czy mistyków niemieckich – bądź też jakimś gatunkiem „metafizyki światła”, „metafizyki źródła” czy „metafizyki refleksji”. W przeciwieństwie do tych prób, których do końca XX wieku pojawiły się dziesiątki najprzeróżniejszych mutacji, proponuje Schulz „pokazać, że filozofia Heideggera wtedy tylko zostanie rzeczowo pojęta, gdy się ją zrozumie dziejowo jako wewnętrzny koniec dziania się zachodniej metafizyki”. Oznacza to, że nie jest ona ani całkowicie wpisana w tradycję, ani całkowicie czymś od niej odciętym

Czasopismo: Principia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki socjologiczne