rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Polsko-czechosłowackie konwencje turystyczne jako przykład współpracy transgranicznej

Celem artykułu była ogólna charakterystyka polsko-czechosłowackich konwencji turystycznych z okresu między- i powojennego. Przedstawione zostały uwarunkowania podpisania tych unikatowych umów międzynarodowych, proces decyzyjny, poddano analizie również podstawowe założenia konwencji. Generalnie konwencje turystyczne to specyficzny rodzaj, najczęściej bilateralnych, umów międzynarodowych służących uproszczeniu zasad ruchu transgranicznego w obrębie atrakcyjnego turystycznie regionu, w tym przypadku pogranicza karpackiego i sudeckiego. Polska i Czechosłowacja były prekursorami tego rodzaju współpracy transgranicznej w całej Europie. Pierwsza konwencja turystyczna została podpisana w 1925 roku jako bezpośredni rezultat tzw. protokołów krakowskich mających na celu uregulowanie kwestii gospodarczych, komunikacyjnych i turystycznych z Czechosłowacją po zakończeniu konfliktu o Jaworzynę Spiską. Kolejna umowa turystyczna z 1955 roku przyjęta została jako efekt postalinowskiej odwilży, która pozwoliła na pewną liberalizację reżimu granicznego między obu państwami. Umowa była nowelizowana i poszerzana w latach 1961-1962 i obowiązywała do początku lat 80. XX wieku. Doświadczenia funkcjonowania konwencji turystycznych stały się wzorcem dla tworzących się na badanym obszarze euroregionów. Stanowiły również wzorzec dla władz centralnych podejmujących działania liberalizujące reżim graniczny w latach 90.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Duma i uprzedzenie. Znaczenie wyboru osoby transseksualnej na „przedstawiciela Narodu”

Wybór Anny Grodzkiej na posłankę był przełomowym wydarzeniem, ponieważ po raz pierwszy w Europie osoba transseksualna została przedstawicielką wszystkich rodaków. Wydarzenie to wywołało jednak różne reakcje: od euforii do traumy, od wielkiej dumy do głębokich uprzedzeń. Służy ono bowiem samookreślaniu się Polaków, ale w taki sposób, że korzystają z niego w procesie samoidentyfikacji co najmniej dwa polskie „narody”, posługujące się językami uosabiającymi dwie zupełnie inne wizje polskości. Naród tych, którzy boją się o Polskę, utożsamianą z wiarą katolicką, tradycyjną rodziną i podziałem ról płciowych, dla których norma jest jedna, a wartości prawdziwe albo nieprawdziwe. I naród tych, którzy Polskę swą widzą barwną, różnorodną, wielokulturową, otwartą i zmienną. Fakt wyboru Anny Grodzkiej do Sejmu stał się więc jedną z soczewek, w której ogniskuje się współczesna wojna kultur, która jest w istocie symboliczną walką o to, kim jesteśmy jako Polacy i w jakim społeczeństwie chcemy żyć. Stosując, proponowaną przez Allana McKee, interpretatywną analizę tekstów kulturowych, w tym przypadku artykułów prasowych, staram się przybliżyć znaczenie tego wydarzenia dla procesów tożsamościowych Polaków.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Suwerenność Ukrainy w latach 1917-1921 w kontekście sytuacji międzynarodowej

Niniejszy artykuł podejmuje zagadnienie ukraińskiej walki o niepodległość w latach 1917-1921, polsko ukraińskich relacji w tym czasie oraz polsko rosyjskiej wojny jako tła dla budowy ukraińskiej państwowości. Artykuł dotyczy prawa międzynarodowego publicznego. Autor wyjaśnia, jak i czy Zachodnio-Ukraińska Republika Ludowa uzyskała suwerenność i niepodległość.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
O roli polskiej muzyki w kształtowaniu tożsamości narodowej

W poniższym artykule zajmuję się rozważaniami na temat współczesnej roli pieśni patriotycznej w kształtowaniu tożsamości narodowej Polaków. Artykuł został podzielony na trzy części. Pierwsza z nich ma charakter wprowadzający i przedstawia najważniejsze problemy badawcze dotyczące tematu. Druga część ma charakter historyczny, przedstawia najistotniejsze założenia badaczy oraz przemiany na przestrzeni lat naszego rozumienia znaczenia pieśni patriotycznych w kształtowaniu i umacnianiu polskiej tożsamości narodowej. Ostatnia część stanowi próbę przewidzenia przyszłych następstw analizowanego problemu. Przedstawione wnioski opierają się na analizie oraz obserwacjach własnych wynikających z wielu lat uczestniczenia, organizowania i tworzenia koncertów o charakterze patriotycznym.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Status gazety „Politika” w Jugosławii Karađorđeviciów (1918–1941)

Gazeta pod nazwą „Politika” została założona 25 stycznia 1904 roku przez Vladislava F. Ribnikara. Od tego czasu zaczął kształtować się serbski rynek prasowy, w którym „Politika” trwale zajmuje istotne miejsce do dzisiejszego dnia. Gazeta była świadkiem ważnych i doniosłych wydarzeń na Bałkanach w XX wieku i na początku XXI wieku, ale zarazem znajdowała się również w strefie ścisłych wpływów politycznych serbskich ośrodków władzy. Jednym z przykładów takiego wpływu był status „Politiki” w okresie panowania dynastii Karađorđeviciów w Jugosławii w latach 1918–1941. Gazeta pełniła wtedy funkcję propagandową dworu królewskiego, co dało się szczególnie zauważyć w latach 1929–1934. Wtedy bowiem król Aleksander I sprawował autorytarne rządy w państwie, których ważną częścią stała się „Politika”. Mechanizm funkcjonowania gazety zarówno w okresie autorytaryzmu królewskiego, jak i w pozostałych latach międzywojennej Jugosławii został więc poddany omówieniu, które umożliwiło wyjaśnienie statusu „Politiki” pod panowaniem Karađorđeviciów.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Imigranci w Hiszpanii w dobie kryzysu. Reakcje hiszpańskiej opinii publicznej i prasy w okresie 2008-2011

Imigranci są od kilku dekad bardzo istotnym elementem hiszpańskiego społeczeństwa. Ich obecność w Hiszpanii to stosunkowo nowe oblicze wielokulturowości, współistniejące (nie zawsze zgodnie) z innymi składnikami złożonej hiszpańskiej tożsamości: etnicznej czy regionalnej. Społeczności imigranckie są często nośnikiem zmiany kulturowej na różnych poziomach życia społecznego. Bywają motorem przemian zarówno w sensie obiektywnym, co pokazuję „twarde” dane (wpływ na rynek prac i strukturę zatrudnienia,  system edukacji, czy kierunek polityki społecznej), jak i w wymiarze bardziej subiektywnym, dotyczącym społecznych wyobrażeń, oczekiwań, niepokojów (przemiany stylu życia, mentalności, dynamika tolerancji vs. zamknięcia kulturowego, poczucie nowych zagrożeń w społeczeństwie przyjmującym etc.).

W ostatnich latach tematem przewodnim debaty społeczno-ekonomicznej, ale także kulturowej,  stał się postępujący kryzys dotykający zachodnie społeczeństwa. Hiszpania to jeden z tych krajów, w których ten impas przyjął szczególnie wyrazistą formę. Świadczyły o tym m.in. zawirowania na wewnętrznej scenie politycznej (przyspieszone wybory parlamentarne w 2011 r.), czy powstające ruchy społeczne walczące o poprawę warunków życia: Indignados. Imigranci stali się ważnymi uczestnikami wydarzeń i przemian społecznych zachodzących w dobie recesji i konfliktów. Celem artykułu będzie próba przedstawienia sytuacji społeczności imigranckich w Hiszpanii w latach 2008-2011, w odwołaniu do raportów statystycznych i sondaży opinii publicznej w Hiszpanii  oraz wybranych komentarzy hiszpańskiej prasy.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Dominująca rola suwerennych państw w ramach europejskiej polityki mniejszościowej

Wieloetniczność w Europie kształtowana była przez kilka stuleci, zaś jej wizerunek rzutował na stosunki między poszczególnymi krajami, był źródłem międzynarodowych oraz wewnętrznych napięć i konfliktów. W tym celu na arenie międzynarodowej podjęte zostały starania, które mają na celu uregulowanie statusu mniejszości w Europie i na świecie. Systemy ochronne dla mniejszości narodowych ukształtowane zostały na różnych płaszczyznach politycznych, od rozwiązań globalnych mających charakter ogólnikowy i deklaratywny, po rozwiązania regionalne, charakteryzujące się większym stopniem instytucjonalizacji, i narodowe z funkcjonującymi mechanizmami kontroli.

Wymienione uregulowania dotyczące polityki mniejszościowej w Europie, sformułowane w wielu międzynarodowych aktach prawnych, mają charakter fakultatywno‑deklaratywny i w tym sensie nie zobowiązują państw do ich przestrzegania. Nawet w ramach Unii Europejskiej nie ma zasadniczo wiążących praw formułujących ochronę mniejszości narodowych. Państwa są suwerenne i to właśnie zasada suwerenności determinuje ich dobrą bądź złą wolę w zakresie ochrony mniejszości zamieszkujących ich terytorium.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Dzieło sztuki na granicy przeszłości i przyszłości. Historia i patriotyzm w sztuce nieprofesjonalnej

A work of art – a link between the present and the past. History and patriotism in non-professional art In her article, the author discusses art of non-professional artists who shape the national identity in an original way. In the former professional art, the works which illustrated and uplifted history were very popular. This phenomenon is still present among folk, naive, intuitive artists, generally speaking – non-professionals. The work of their hands and imagination is a tool serving the purpose of national values and ideas, and is sometimes the basis for broader considerations on the human condition. They balance between historical facts and ahistorical generalities. The martyrdom of the Polish nation with emphasis on the events of WWII has been inspiring artists, stimulating their imagination and artistic creation. Therefore numerous ‘monuments of patriotic art’ can be found in the wood sculpture, ceramics, painting, and glass painting works from the art collection of the Toruń Maria Znamierowska-Prüfferowa Ethnographic Museum. Dzieło sztuki na granicy przeszłości i przyszłości. Historia i patriotyzm w sztuce nieprofesjonalnejW swoim artykule autorka prezentuje sztukę twórców nieprofesjonalnych, którzy w sposób oryginalny kształtują tożsamość narodową. W dawnej sztuce profesjonalnej dzieła, które ilustrowały i uwznioślały historię były bardzo popularne. To zjawisko jest nadal aktualne wśród twórców ludowych, naiwnych, intuicyjnych, ogólnie nazywając – nieprofesjonalnych. Dzieło ich rąk i wyobraźni jest narzędziem w służbie wartości i idei narodowych, a niekiedy stanowi podstawę do szerszych rozważań nad kondycją człowieka. Balansują oni między konkretem historycznym a ahistoryczną ogólnością. Martyrologia narodu polskiego z naciskiem na wydarzenia II wojny światowej inspirowała i inspiruje twórców, pobudza ich wyobraźnię i zmusza do twórczej kreacji. Stąd też zarówno w rzeźbie w drewnie, w ceramice, na obrazach, w malarstwie na szkle, w zbiorach sztuki toruńskiego Muzeum Etnograficznego im. Marii Znamierowskiej-Prűfferowej możemy odnaleźć bogatą reprezentację „pomników sztuki patriotyzmu”.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Czy batik jest symbolem tożsamości narodowej w Indonezji? Narodziny i rozwój indonezyjskiego stroju narodowego

Is batik a symbol of the national identity in Indonesia? The birth and the transfiguration of Indonesian national costume This study investigates the national costume in Indonesia, especially one of its components – batik. Is batik a symbol of Indonesian national identity, or is it just a proof of domination of the Javanese culture? In this article, I explore the ways in which batik became a popular costume for Indonesian citizens, defined also as a vehicle for manifestations of many different ideas and identities. I analyze not only briefly a history of batik as a part of Indonesian national costume, but also the ways of its understanding, both in the past an in contemporary Indonesia. Czy batik jest symbolem tożsamości narodowej w Indonezji? Narodziny i rozwój indonezyjskiego stroju narodowegoPrzedmiotem analizy w niniejszej pracy jest indonezyjski strój narodowy, zwłaszcza jeden z jego elementów – batik. Czy batik jest symbolem tożsamości narodowej w Indonezji, czy jedynie stanowi dowód na dominację kultury jawajskiej? W artykule omawiam ścieżki transformacji batiku w ubiór, bądź część ubioru, noszony przez Indonezyjczyków, definiowany zarazem jako przestrzeń służąca manifestowaniu rozmaitych poglądów, przekonań i tożsamości. Badam nie tylko historię batiku jako elementu narodowego stroju w Indonezji, lecz także sposoby jego odczytywania, zarówno w przeszłości, jak i obecnie.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Štefan Polakovič - słowacki ideolog i teoretyk narodu

Štefan Polakovič - slovak ideologue and theoretician of the nationŠtefan Polakowice is a leading representative of the philosophy of the people inSlovakia. The opinions of Š. Polakovič about the nation changed. In the early period of creativeness he characterized the nation in terms of the organism. In his late works he was examining the substance of the nation in terms of atomism and moderate individualism. The fundamental metaphysical thesis about the existence of the nation is the one that the nation, just like a man, is a creation of God. Hence, the nation has the tasks to be accomplished designated by God. It is the duty of creative members of the nation to recognize the will of God in relation to the nation. Š. Polakovič in connection with the diversity concept of the nation recognized the need for existence of philosophical science of the nation - nationology. Nationology is to examine fundamental issues metaphysical, epistemological and axiological of the nation as being incomparable with any other object. Štefan Polakovič - słowacki ideolog i teoretyk naroduŠtefan Polakovič jest czołowym przedstawicielem filozofii narodu na Słowacji. Poglądy Š. Polakovicia na naród zmieniały się. We wczesnym okresie twórczości naród charakteryzował on w kategoriach organizmu. W późnej twórczości analizował istotę narodu w kategoriach atomizmu i umiarkowanego indywidualizmu. Zasadniczą tezą metafizyczną dotyczącą istnienia narodu jest twierdzenie, że naród, tak jak człowiek, jest tworem Boga. Stąd też naród ma zadania do zrealizowania, wyznaczone mu przez Boga. Obowiązkiem twórczych członków narodu jest rozpoznanie woli Boga w stosunku do narodu. Š. Polakovič w związku z różnorodnością koncepcji narodu uznał, że konieczna jest filozoficzna nauka o narodzie – nacjologia. Nacjologia ma badać fundamentalne zagadnienia metafizyczne, epistemologiczne i aksjologiczne narodu, jako bytu nieporównywalnego z żadnym innym obiektem.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Ochrona kultury narodowej w koncepcjach współczesnej prawicy narodowej w Polsce

Protection of natural culture in concepts of the contemporary National Right Wing in PolandIn the centre of the system of values of the National Right Wing which revived after 1989 there are still nation, family and religion. The nation as community of culture is in opinion of the said parties exposed to dangers. The main risks are in their opinion as follows: cosmopolitism, Communist ideology, individualism, liberalism; secularization.In Poland, such ideas are, in the opinion of the National Right Wing, propagated by the liberal and post-communist circles. In the beginning they demanded that the communist activists are brought to justice. Some columnists refer to antisemitism. They perceive also the fall of the literary output. They assess critically the novels of Czesław Miłosz, Stanisław Barańczak or Olga Tokarczuk. Similar assessments regard the works of Polish historians. As preventive measures the following is mentioned: appropriate educational activity, statutory protection of national heritage, broadening of Catholicism, promotion of national culture. They attach great importance to the national branding. Its components are history, language, political regime, architecture, literature, art, religion, icons landscape, music. They would probably accept the opinion of Michael Porter: “Many contemporary discussions of international competition stress global homogenization and a diminished role for nations. But, in truth, national differences are at the heart of competitive success.” Ochrona kultury narodowej w koncepcjach współczesnej prawicy narodowej w PolsceW centrum systemu wartości odrodzonego po 1989 roku ruchu narodowego pozostają naród, rodzina i religia. Naród, traktowany jako wspólnota kultury, narażony jest w ocenie wspominanych wyżej środowisk na liczne zagrożenia. Za najgroźniejsze uznają one: kosmopolityzm, ideologię komunistyczną, indywidualizm, liberalizm, sekularyzację. W Polsce wspomniane idee mają być propagowane przez środowiska liberalne i postkomunistyczne. W wypowiedziach publicystów narodowych pojawiają się także akcenty antysemickie. Krytyczna ocena dotyczy też współczesnej polskiej literatury, a zwłaszcza twórczości Czesława Miłosza, Stanisława Barańczaka czy Olgi Tokarczuk. Podobne oceny odnoszone są do prac polskich historyków. Za istotną uznano więc puryfikację kultury narodowej. Wśród środków zaradczych środowiska narodowe proponują: rozwój edukacji historycznej, ochronę dziedzictwa narodowego, rozwój katolicyzmu i promocję kultury narodowej. W tym ostatnim wypadku za niezwykle ważny uznają one branding narodowy. Jego podstawowe składniki to historia, język, architektura, krajobraz, reżim polityczny itp. Polscy narodowcy zapewne zaakceptowaliby opinię sformułowaną przez Michaela Portera. Twierdzi on, iż co prawda nastąpiła globalna homogenizacja, ale podkreślanie odrębności narodowej jest źródłem sukcesu.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Rozrachunek z polskością. Poszukiwanie tożsamości narodowej w twórczości Wojciecha Smarzowskiego

Struggle for national identity in Wojciech Smarzowski's cinemaThe essay discusses mental and political thoughts in Smarzowski’s cinema and presents an analysis on Polish mentality, class differentiation and deconstruction of traditional symbols. The author begins his study by outlining three theories tied with political ideology of national identity. Next, he traces the struggle for national mentality in Smarzowski’s movies and through an account of how characters of varying films unite in search of ethnic roots. The article concludes with a discussion on Smarzowski’s thinking about collective memory. Rozrachunek z polskością. Poszukiwanie tożsamości narodowej w twórczości Wojciecha SmarzowskiegoEsej analizuje myśl narodową zawartą w filmach Wojciecha Smarzowskiego. Autor na filmowych egzemplifikacjach interpretuje zagadnienia polskiej mentalności, zróżnicowania klasowego i dekonstrukcji tradycyjnych symboli. W eseju zaprezentowane zostają teorie związane z pojęciem tożsamości narodowej. Zastanawiając się nad komunikatem, jaki Smarzowski wysyła do widza, autor wyróżnia trzy kategorie: odbicia lustrzanego, narodowych gustów i pierwiastka etnicznego. Artykuł kończy się dyskusją na temat pamięci zbiorowej w twórczości Smarzowskiego.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Pojęcie narodu w koncepjach współczesnych środowisk nacjonalistycznych na Ukrainie

The notion of nation in the thought of contemporary nationalistic groups in UkraineThe nation is a key notion for all nationalistic movements. It can be seen from an axiological perspective. Some nationalistic environments perceive the ethnical background as crucial, other stress the importance of spiritual community. The nationalistic groups in contemporary Ukraine represent various stages of work on their ideological system as crucial, Other stress the importance of spiritual community. Several of them find it essential to indicate the source of their philosophy, hence the presence of deep deliberations about the essence of nation and the relationship between an individual and national community. A number of other organizations underline the importance of current politics over ideological considerations and effectively find notions such as nation obvious and see no need to comment on them. The contemporary Ukrainian nationalism clearly emphasizes ethnical and cultural distinction of Ukrainians from other nations. It might be argued that the intent to reject the apparent Polish and Russian historical influences is one of important factors contributing to this attitude. The contemporary Ukrainian nationalism clearly emphasizes ethnical and cultural distinction of Ukrainians from other nations. It might be argued that the intent to reject the apparent Polish and Russian historical influences is one of important factors contributing to this attitude. Pojęcie narodu w koncepjach współczesnych środowisk nacjonalistycznych na UkrainiePojęcie narodu jest kluczowe dla wszystkich ruchów nacjonalistycznych. Z koncepcją narodu wiąże się także odwołanie do kwestii aksjologicznych. Niektóre środowiska nacjonalistyczne za najważniejszy czynnik uznają pochodzenie etniczne, inne większy nacisk kładą na wspólnotę ducha. Środowiska nacjonalistyczne na współczesnej Ukrainie prezentują różny poziom wypracowania zasad ideowych. Dla niektórych dokładne wskazanie źródeł przyjętego światopoglądu jest bardzo istotne. Stąd obecność głębszych rozważań na temat istoty narodu, relacji pomiędzy jednostką a wspólnotą narodową. Pozostałe organizacje polityczne przedkładają bieżącą politykę, w efekcie czego pewne pojęcia, takie jak naród, uważają za zrozumiałe same z siebie i niewymagające szerszego komentarza. Współczesny ukraiński nacjonalizm w dość wyraźny sposób akcentuje odrębność etniczną i kulturową od innych narodów. Wydaje się, że bardzo istotnym impulsem do takiej postawy jest chęć zerwania z widocznymi historycznymi wpływami polskimi i rosyjskimi.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Praktyki polskości

Polishness in PracticeThere were two phases in the post-1989 Polish historical politics as projected abroad. The initially “normal” Poland gradually transformed itself around year 2004 into a Poland of suffering and redemption. An important role in that transformation was played by the reaction to the external vision of Poland’s role and fate during the Second World War, causing the “Holocaustization” of the Polish historical self-image. The article discusses the main elements of that self-image and the way it is used. Praktyki polskościSkierowana na zagranicę polityka historyczna państwa polskiego dzieli się, po roku 1989, na dwie fazy. Początkowo Polska przedstawiała siebie jako kraj „normalny”; około roku 2004 stopniowo przemieniała się w Polskę cierpienia i martyrologii. Ważną rolę w tej transformacji odegrał zewnętrzny obraz roli i losu Polski w czasie drugiej wojny światowej, powodując „holokaustyzację” polskiej tożsamości historycznej. W artykule analizowane są części składowe tej tożsamości i użytek z nich robiony w państwowej polityce historycznej.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne