Dopalacze – właściwości chemiczne, skala zagrożeń i przeciwdziałanie rozpowszechnianiu

W niniejszym opracowaniu poddano charakterystyce związki chemiczne o działaniu
psychoaktywnym, których obecność stwierdzono w produktach oferowanych jako
tzw. dopalacze. Ze względu na ich strukturę chemiczną o raz pochodzenie (synteza
chemiczna lub źródła naturalne), związki te można podzielić na pięć podstawowych
grup.
Pierwsza z nich to związki chemiczne określane jako pochodne benzyloi
fenylopiperazyny. Wiele pochodnych piperazyn identyfikowano w produktach określanych
jako tabletki rekreacyjne, które miały za zadanie wywoływać efekt stymulujący
i euforyzujący, zbliżony do tabletek zawierających amfetaminy z grupy Ecstasy. Na
rynku stwierdzono obecność produktów zawierających różnorodne pochodne piperazyn,
w tym TFMPP, mCPP, MDBZP i 4-fluorofenylopiperazynę, których działanie na
organizm człowieka przypomina działanie pochodnych amfetaminy i z tego powodu
były oferowane na rynku jako legalna i „bezpieczna” alternatywa dla Ecstasy.
Druga grupa to produkty roślinne otrzymywane z różnorodnych gatunków roślin
o znanym działaniu psychoaktywnym, takie jak Argyreia nervosa, Nymphaea caerulea,
Calea zacatechichi, Leonutis leonurus oraz wiele innych. Swoje działanie rośliny
zawdzięczają obecności różnorodnych strukturalnie związków chemicznych o właściwościach
narkotycznych, w tym aktywnych alkaloidów z grupy tryptaminy, pochodnych
kwasu lizergowego, pochodnych fenyloetyloamin, kawalaktonów. Aktualnie rośliny są
kontrolowanie na mocy ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.
Trzecią grupę tworzą związki o ogólnej nazwie aryloketoaminy. Z chemicznego
punktu widzenia należy je uznać za -keto pochodne amfetaminy i jej analogów. Ze
względu na analogie strukturalne z amfetaminami, ketopochodne wykazują również
bardzo podobne własności psychotropowe. Do najczęściej spotykanych związków
chemicznych tej grupy należą: mefedron, butylon, metylon, bufedron, MDPV.
Następna grupa obejmuje preparaty roślinne oferowane na rynku jako bezpieczna
i legalna alternatywa dla marihuany. Badania laboratoryjne potwierdziły, że preparaty
te składają się z obojętnego psychoaktywnie suszu roślinnego nasączanego tzw. syntetycznymi
kannabinoidami. Dotychczas zidentyfikowano w produktach typu dopalacze
ok. 25 związków tej grupy. Ze względu na silne powinowactwo do receptorów kannabinoidowych
CB1 i CB2 wywołują one silny efekt narkotyczny zbliżony do 9-THC.
W ostatniej, piątej, grupie odnajdujemy różnorodne strukturalnie związki
chemiczne o bardzo szerokim spektrum działania psychoaktywnego, np. fluorotropakokaina,
dimetyloamyloamina czy glaucyna.
Możliwość modyfikacji strukturalnej układu benzylo-, fenylopiperazyn, ketoaryloamin
i syntetycznych kannabinoidów daje dostęp do setek nowych związków
chemicznych o potencjalnym działaniu psychoaktywnym. Jest bardzo prawdopodobne,
że będą one pojawiać się w oferowanych produktach zamiast ich kontrolowanych
pierwowzorów, stanowiąc wyzwanie dla ekspertów zatrudnionych w laboratoriach
kryminalistycznych oraz toksykologów.

Czasopismo: Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, nauki prawne