rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Julia Ledóchowska i jej działalności na rzecz odzyskania niepodległości (1915-1920) i odbudowy państw polskiego( 1920-1939)

Postać św. Urszuli Ledóchowskiej jest rozpoznawalna głównie za sprawą Zgromadzenia zakonnego które założyła – Urszulanki Serca Jezusa Konającego – Szare. Jej działalność na polu niepodległościowym raczej nie jest powszechnie znana. Dlatego też, warto przypomnieć postać tej niezwykle charyzmatycznej i pracowitej zakonnicy. Skłania do tego również obchodzona nie tak dawno 100. rocznica odzyskania niepodległości. Artykuł jest próbą przybliżenia postaci hrabiny Julii Ledóchowskiej, która w latach 1915-1920 przebywając w Skandy-nawii pracowała dla Głównego Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce założonym w szwajcarskim Vevey przez Henryka Sienkiewicza, Ignacego Paderewskiego i Antoniego Osuchowskiego. Prowadziła działalność odczytową i zbierała fundusze by wesprzeć cierpiących rodaków. Po powrocie do, wolnej już, ojczyzny, w 1920 osiedliła się wraz ze swoimi siostrami i sierotami polskimi z Danii w Pniewach koło Poznania. Rozpoczęła kolejny niezwykle ważny okres swego życia, pracując nadal, równie ciężko, choć już zupełnie inaczej, bo na rzecz odnowy materialnej i duchowej kraju. Zakładała szkoły, świetlice, pozyskiwała młode dziewczęta dla pracy wolontaryjnej na rzecz potrzebujących. Jej praca wpisywała się w szeroko pojętą działalność na rzecz odbudowy państwa polskiego.

Czasopismo: Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii
Sióstr Służebniczek praca w Dobrej w latach 1909-2004

Na lata 1909–2004 przypadła w Dobrej praca sióstr zakonnych ze zgromadzenia Służebniczek Bogarodzicy Dziewicy Niepokalanie Poczętej, zwanych potocznie Służebniczkami Dębickimi. Artykuł niniejszy traktuje o ich pracy – niezwykle skromnej, acz tak bardzo potrzebnej dla wspólnoty parafialnej – siostry troszczyły się w tym czasie o chorych, ubogich, pomagały starszym, pracowały przy parafii, troszcząc się o wygląd kościoła i stan bielizny kościelnej, prowadziły katechezę, a przede wszystkim prowadziły ochronkę dla dzieci, co było głównym ich celem i zadaniem. W artykule zostały ukazane także trudności, z jakimi siostry się zmagały, a wszystko oparte zostało o materiały archiwalne pozostałe po siostrach oraz o ich wspomnienia. Artykuł jest nowatorski, gdyż porusza zagadnienia dotąd nieopracowane.

Czasopismo: Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii
Marii Kapri wspomnienia o ks. Adamie Roszko-Bogdanowiczu (1898-1941)

Bohater publikowanych wspomnień ks. Adam Roszko-Bogdanowicz urodził się 12 VII 1898 r. w Dolinianach w rodzinie ormiańskiej Stanisława i Wandy de Oroszeny Bohdanowicz, ukończył gimnazjum we Lwowie i Seminarium Duchowne obrządku łacińskiego tamże, w 1920 r. przyjął święcenia kapłańskie z rąk arcybiskupa ormiańskiego Józefa Teodorowicza. Należał do grona organizatorów Biblioteki Wiedzy Religijnej w Warszawie (1920-1923), następnie był wikariuszem katedry ormiańskiej we Lwowie (1923-1927), administratorem parafii w Horodence na Pokuciu (1927-1935), od 1933 r. kanonikiem gremialnym kapituły ormiańskiej we Lwowie oraz redaktorem czasopisma teologicznego „Gregoriana” (1935-1938). Zasłynął jako ceniony duszpasterz, katecheta i rekolekcjonista, niestrudzony spowiednik i kierownik duchowy, patriota, publicysta oraz wydawca literatury religijnej. W okresie II wojny światowej włączył się w działalność patriotyczną w Związku Walki Zbrojnej, dlatego w 1940 r. został aresztowany przez NKWD i skazany na karę śmierci, której uniknął. Przebywał w więzieniu na ul. Kazimierzowskiej (tzw. „Brygidki”) we Lwowie, gdzie został zamordowany przez Sowietów 24 VI 1941 r. Autorkę wspomnień Marię Kapri (1894-1985) łączyła z ks. Adamem Roszko-Bogdanowiczem wieloletnia przyjaźń. Wymieniali poglądy na temat szeroko pojętego życia religijnego, pracy zawodowej, aktualnych problemów i trudności. Dotychczas nie opracowano rzetelnej biografii ks. Adama Bogdanowicza, dlatego opublikowane wspomnienia dostarczają wielu ciekawych i nieznanych dotychczas szczegółów z jego życia i działalności religijnej, społecznej i patriotycznej.

Czasopismo: Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii
Wykorzystanie wiedzy eksperckiej w kontrolach NIK - biegły, specjalista i panel ekspertów

Do osiągnięcia celu kontroli państwowej niezbędne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, czyli obiektywne i odpowiadające prawdzie. Szerokie spektrum badań kontrolnych będące w kompetencji NIK, coraz to nowe formy aktywności w sferze wykonywania zadań finansowanych ze środków publicznych, cyfryzacja, zaawansowanie technologiczne różnego rodzaju procesów, postęp nauki i techniki sprawiają, że kontrolerzy w wielu sprawach muszą posiłkować się wiedzą ekspercką. Dotyczy to w zasadzie wszystkich etapów kontroli, począwszy od jej przygotowania, przez postępowanie dowodowe aż po sformułowanie i upublicznienie wyników. W artykule przedstawiono analizę regulacji prawnej dotyczącej sytuacji, w której ustawodawca dopuszcza albo nakazuje skorzystanie z wiedzy eksperckiej na każdym etapie postępowania kontrolnego. Najistotniejszą kwestią jest przeprowadzanie dowodów z  wykorzystaniem wiedzy specjalistycznej. Muszą być rzetelne, odnosić się do celów kontroli oraz racjonalne ekonomicznie. Dlatego najwięcej miejsca poświęcono biegłym i specjalistom. Zwrócono uwagę na różnice w ich statusie, przyczyny wadliwości opinii, a także odniesiono się do zgłaszanych problemów i wątpliwości związanych z udziałem biegłych albo specjalistów w czynnościach kontrolnych.

Czasopismo: Kontrola Państwowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji
Niezasadność zajmowania stanowiska lub pełnienia funkcji - formułowanie ocen przez Najwyższą Izbę Kontroli

Artykuł przybliża zagadnienie niezasadności zajmowania stanowiska lub  pełnienia funkcji i  odwołując się do  praktyki kontrolerskiej oraz  ustawowych kryteriów kontroli, podejmuje próbę wskazania przesłanek zamieszczenia w  wystąpieniu pokontrolnym oceny, która by na nią wskazywała. Autor podnosi, że osoby objęte oceną powinny mieć możliwość składania zastrzeżeń, nawet jeśli nie pełnią funkcji kierownika jednostki kontrolowanej. Na przykładzie przepisów z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych analizuje sposób, w jaki ustawodawca określa kompetencje konieczne do objęcia wybranych stanowisk.

Czasopismo: Kontrola Państwowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki o zarządzaniu i jakości
Skargi, wnioski i petycje a inne sygnały obywatelskie - próba szerszego spojrzenia

W dobie komunikacji zdalnej i elektronicznej sektor publiczny otrzymuje wiele różnorodnych sygnałów obywatelskich. Rozwój instytucji demokratycznego państwa spowodował, że są rozpatrywane w rozmaitych trybach. Postępowanie administracyjne w  sprawie skarg i wniosków jest stopniowo wypierane przez inne procedury, często atrakcyjniejsze, jak  np.  petycja czy  zgłoszenie do  Rzecznika Praw Obywatelskich. Instytucja skarg i wniosków, zapewniająca optymalny sposób reagowania na zgłaszane potrzeby lub nieprawidłowości, wymaga odformalizowania i dostosowania do realiów. Okazją może być implementacja dyrektywy Unii Europejskiej w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa UE.

Czasopismo: Kontrola Państwowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji
Opóźnienia w rozwoju morskiej energetyki wiatrowej - zagrożenie bezpieczeństwa państwa

Wojna w Ukrainie, będąca następstwem agresji Rosji w lutym 2022 r. oraz kryzys klimatyczny były, jak uważa Greenpeace, „napędzane” ropą, gazem i węglem , ponieważ wiele państw na  świecie korzystało z paliw kopalnych importowanych z  tego kraju. Do  niedawna Polska należała po  Niemczech do państw najbardziej uzależnionych od rosyjskich dostaw surowców energetycznych. W 2021 r. energia pozyskiwana z Rosji okazała się najczęściej sprowadzanym do Unii Europejskiej produktem i stanowiła 62% całego importu UE o równowartości 99 mld euro. Środki te mogły zostać zatem przeznaczone na działania militarne w Ukrainie. Niebezpieczny zakręt historii, na którym znalazł się świat nie może być jednak pretekstem do zahamowania transformacji energetycznej, gdyż bez niej kryzys jeszcze się pogłębi. Wyniki przeprowadzonej przez NIK kontroli wskazują, że choć organy administracji rządowej dostrzegały potencjał związany z morską energetyką wiatrową, wiele pozostaje do zrobienia, aby zrealizować konkretne przedsięwzięcia i poprawić bezpieczeństwo energetyczne Polski.

Czasopismo: Kontrola Państwowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji
Opieka w domach dziecka - brak odpowiedniego wsparcia dla wychowanków

Obowiązek indywidualnej pracy wychowawczej z  dziećmi, opartej na  gruntownej analizie ich  potrzeb rozwojowych, nałożono na  placówki opiekuńczo-wychowawcze przepisami ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz rozporządzenia w sprawie instytucjonalnej pieczy zastępczej. Najwyższa Izba Kontroli zbadała, jak domy dziecka wywiązują się z tej powinności. Sprawdzono 19 placówek opiekuńczo-wychowawczych typu socjalizacyjnego i dwie typu specjalistyczno-terapeutycznego działające na terenie województw: lubelskiego, podkarpackiego, śląskiego, świętokrzyskiego i warmińsko-mazurskiego. Kontrola miała także wykazać, czy proces udzielania pomocy został zorganizowany zgodnie z przepisami prawa, podejmowane działania opiekuńczo-wychowawcze stanowiły pomoc adekwatną do zdiagnozowanych potrzeb, a także jak radzono sobie w sytuacji epidemicznej spowodowanej przez COVID-19. Okazało się, że wychowankom nie dano wystarczającego wsparcia, a skupiano się głównie na zapewnieniu im całodobowej opieki i wyżywienia.

Czasopismo: Kontrola Państwowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji
Program „Senior+” – sposób na aktywizację osób starszych - atrakcyjny i niedofinansowany

Polacy są  starzejącym się społeczeństwem. Dlatego ważne jest  stworzenie takiego systemu wsparcia, który zapewni seniorom aktywność społeczną, a dzięki niej również sprawność. W realizacji tego zamierzania miał pomóc program rządowy prowadzony w jednostkach samorządu terytorialnego za pośrednictwem dziennych domów i klubów „Senior+”. Cieszyły się dużą popularnością – w latach 2018–2020 liczba korzystających z nich osób wzrosła ponaddwukrotnie. Do programu przystąpiła jednak zaledwie co trzecia gmina. Przyczyniły się do tego wysokie koszty tworzenia placówek, zbyt małe dofinansowanie samorządów oraz konieczność zapewnienia przez gminy wkładu własnego.

Czasopismo: Kontrola Państwowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji
Pozasądowa waloryzacja wynagrodzenia wykonawcy - zamówienia publiczne na stalochłonne roboty budowlane

Dynamiczne zwyżki cen materiałów budowlanych i zakłócenia w łańcuchach dostaw – będące w znacznej mierze pochodną zdarzeń mających charakter sił wyższych – sprawiają, że realizacja umów pozbawionych skutecznych klauzul waloryzacyjnych bywa nieopłacalna. Mając na  uwadze skalę tego  problemu oraz  negatywny wpływ na  rozwój gospodarki, artykuł przybliża stosowanie art. 439 ustawy – Prawo zamówień publicznych. Omówiono związane z tym nieprawidłowości, przeanalizowano orzecznictwo sądów powszechnych i  Krajowej Izby Odwoławczej, opinie Urzędu Zamówień Publicznych oraz rekomendacje Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej dotyczące pozasądowej waloryzacji wynagrodzenia wykonawców działających w sektorze publicznym.

Czasopismo: Kontrola Państwowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji
Słowa Maryi w Kanie Galilejskiej: 'Wina nie mają' (J 2, 3) w recepcji patrystycznej

Słowa skierowane do Jezusa przez Maryję w Kanie znajdują stosunkowo skromne echo w starożytności. Egzegeza patrystyczna J 2,3 jest podporządkowana historiozbawczemu myśleniu, w którym brak wina na uczcie weselnej jest obrazem wielorakiej niemocy natury ludzkiej i żydowskiego Prawa w odrodzeniu człowieka. Cudownie uczynione przez Chrystusa wino jest symbolem Jego łaski, która wyprowadza człowieka z tego stanu. Ojcowie spekulują nad szczegółami związanymi z godami w Kanie, a zwłaszcza nad alegorycznym znaczeniem sześciu stągwi. Otwierają pole liczniejszym spekulacjom średniowiecznym na ten temat. Wiodącą rolę w interpretacji duchowej zajmuje Maksym Wyznawca, który dokonuje obszernego objaśnienia symboliki związanej z relacją J 2,1-11 w aspekcie historiozbawczym i moralno-ascetycznym. Ojcowie na ogół nie zatrzymują się nad postawą samej Maryi, która wstawia się do Syna za gospodarzami uczty. Dopiero Jan Chryzostom, na gruncie egzegezy antiocheńskiej, snuje ściśle maryjną refleksję. Zastanawia się nad kształtowaniem się wiary Maryi w cudotwórczą i boską moc Syna, która doprowadziła ją do tak subtelnej prośby. Wątek rozwijany przez Chryzostoma znajduje echo u późniejszych pisarzy, a zwłaszcza w hymnach Romana Melodosa. Chociaż Ojcowie Kościoła chętnie interpretują w sposób alegoryczny niektóre szczegóły związane z weselem w Kanie, np. w braku wina dostrzegają całą niedolę nieodkupionej jeszcze ludzkości. Tymczasem prezentując rolę Maryi w całym zdarzeniu, w zasadzie nie wychodzą poza sens dosłowny.

Czasopismo: Vox Patrum
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Figura Maryi w pastoralnym przepowiadaniu wybranych Ojców Kościoła

W dotychczasowej literaturze dotyczącej mariologii patrystycznej, stosunkowo mało miejsca poświęcano badaniom nad przepowiadaniem pastoralnym Ojców Kościoła, co było skutkiem mniejszej liczby takich wypowiedzi Ojców Kościoła. Pisarze wczesnochrześcijańscy bowiem, w okresie formowania doktryny, także tej w zakresie mariologii, w obliczu walki z herezjami, więcej uwagi poświęcali rozstrzygnięciom dogmatycznym niż kwestiom pastoralnym. W niniejszym zatem artykule opierając się na wybranych, reprezentatywnych dziełach autorów wczesnochrześcijańskich, związanych z codziennym życiem i troską duszpasterską, został ukazany obraz Maryi, jaki autorzy ci prezentują do naśladowania swym wiernym. Teksty Orygenesa, Hieronima, Cyryla Jerozolimskiego, Jana Damasceńskiego, Zenona z Werony, Piotra Chryzologa, Chromacjusza z Akwilei pozwalają zobaczyć, że oprócz wymiaru dogmatycznego ich wypowiedzi, są w nich również obecne ekshortacje duszpasterskie, z których najważniejsza jest jedna – życie wiarą na wzór Maryi.

Czasopismo: Vox Patrum
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Mąż Maryi – Józef w apokryfach Nowego Testamentu (cz. 2: od narodzin Jezusa w Betlejem do śmierci Józefa)

Z bogatego materiału badawczego dotyczącego męża Maryi – Józefa, autor starał się wydobyć najważniejsze dane dotyczące jego „biografii” (od narodzin Jezusa w Betlejem do śmierci Józefa) i przedstawić jego relacje z Maryją i z Jezusem. Chodziło o to, aby ukazać jaki obraz Józefa funkcjonował w mentalności ludzi tamtych czasów. Odpowiadając na to pytanie, można powiedzieć, że był to obraz wielobarwny: z jednej strony Józef ukazywany jest jako człowiek sprawiedliwy, mądry, ufny i pobożny, z drugiej natomiast, jako ktoś targany wątpliwościami, podejrzliwy i lękliwy. Można przypuszczać, że był to zabieg celowy, aby ukazać go jako zwykłego człowieka, z cnotami i słabościami, po to, aby uwiarygodnić jego świętość i jego przesłanie. Jakie to przesłanie? Takie, że nawet będąc blisko Boga można przeżywać „noce ducha”: rozterki, cierpienia, pokusy, sytuacje po ludzku bez wyjścia. Pokładając jednak – jak św. Józef – całkowitą ufność w Bogu, można mieć niezawodną nadzieję, że Bóg nie opuści swego sługi.

Czasopismo: Vox Patrum
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Najstarsze patrystyczne świadectwa refleksji mariologicznej (Ignacy Antiocheński, Justyn Męczennik, Ireneusz z Lyonu)

Artykuł podejmuje temat refleksji mariologicznej w najstarszych tekstach patrystycznych autorstwa św. Ignacego Antiocheńskiego, św. Justyna męczennika i św. Ireneusza, biskupa Lyonu. Ukazuje mocne powiązanie mariologii z chrystologią u wszystkich trzech autorów. Św. Ignacy odrzuca zdecydowanie nauczanie doketów i ukazuje, że Maryja zrodziła Chrystusa, dała Mu prawdziwe ciało ludzkie, które później pozwoliło Mu cierpieć i umrzeć. U św. Justyna pojawia się przeciwstawienie dzieła Ewy i Maryi, a narodzenie Jezusa Chrystusa z Dziewicy ukazane jest w świetle zapowiedzi starotestamentalnych. Z kolei św. Ireneusz pogłębia w kontekście polemiki z gnostycyzmem paralelizm Ewa – Maryja, biorąc pod uwagę także porównanie między Adamem i Chrystusem. Jak Adam został uformowany z dziewiczej ziemi, tak Chrystus, nowy Adam, został ukształtowany z Dziewicy Maryi, która przez swoją wiarę i posłuszeństwo otworzyła rodzajowi ludzkiemu drogę do nowego życia.

Czasopismo: Vox Patrum
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Myśl mariologiczna Jana Chryzostoma w świetle "In Matthaeum homiliae"

W artykule zajęto się opracowaniem nauczania Jana Chryzostoma na temat Maryi, zawartego w jego Homiliach na Ewangelię według św. Mateusza, jednak w zasadzie skupiono się na analizie trzech (4, 5 i 44) spośród dziewięćdziesięciu homilii, gdyż w nich zawarte są najważniejsze treści na ten temat. Z wypowiedzi kaznodziei wynika, że postrzegał on Maryję jako tę, dzięki której mógł zostać zrealizowany Boży plan odkupienia człowieka. Maryja – będąc dziewicą – poczęła w cudowny sposób (bez udziału mężczyzny) i urodziła Jezusa. Niezwykłość tych faktów jest pewna i niepodważalna, i dlatego wszelkie dociekania i dyskusje na ten temat są zbyteczne i jałowe. Mówiąc o narodzinach Chrystusa Chryzostom – zgodnie z założeniami chrystologii antiocheńskiej – podkreślał rzeczywistość Jego ludzkiej natury. Maryja była dla niego przede wszystkim matką człowieka Jezusa (podkreślał to nauczyciel i mistrz Jana Chryzostoma – Diodor z Tarsu), co najprawdopodobniej było też przyczyną nieposługiwania się terminem Θεοτόκος w odniesieniu do Maryi. Kaznodzieja akcentował też wieczne dziewictwo Maryi: jest ona dziewicą zarówno przed, jak i po urodzeniu Jezusa. Chociaż Chryzostom przypisywał Maryi pewne „niedoskonałości” czysto ludzkie (nieznajomość Pisma Świętego, mała wiara, czy nawet próżność), to jednak wyraźnie wskazywał ją słuchaczom kazań jako wzór godny naśladowania, gdyż potrafiła pełnić w życiu wolę Bożą.

Czasopismo: Vox Patrum
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Virgo et Mater. Maryja a Kościół w duszpasterskiej myśli Ambrożego z Mediolanu i Augustyna z Hippony

Parabola Maryja-Kościół stanowi interesujący wątek rozwijających się we wczesnym chrześcijaństwie teologii i duszpasterstwa. Wielcy doktorzy Kościoła zachodniego, Ambroży z Mediolanu i Augustyn z Hippony, inspirując się dotychczasowymi refleksjami, rozwijają tę myśl i starają się wykorzystać duszpastersko. Niniejszy artykuł podejmuje próbę zestawienia myśli obu autorów, akcentując zwłaszcza ich pasterskie nauczanie. Dostrzegając źródła powiązania myśli mariologicznej z eklezjologiczną w postaciach biblijnych niewiast, rozważa dwa główne jej aspekty: dziewictwo i macierzyństwo zarówno Maryi, jak i Kościoła. Myśla ta stanowiła nie tylko przedmiot teoretycznych rozważań, lecz także ważny element pasterskiego nauczania obu biskupów.

Czasopismo: Vox Patrum
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Virgo Mater w kazaniach na Boże Narodzenie św. Augustyna

Artykuł wychodząc naprzeciw ożywionemu zainteresowaniu problematyką dziewictwa i macierzyństwa Maryi we współczesnej mariologii, stara się ukazać te dwie ważne prawdy w nauczaniu św. Augustyna w oparciu o jego kazania (sermones) wygłoszone na Boże Narodzenie. Jako najbardziej reprezentatywny dla podejmowanej problematyki został wybrany tytuł maryjny Virgo Mater i to on jest przewodnikiem w rozważaniach, które obok wstępu i zakończenia obejmują następujące zagadnienia: Sermones de Natali Domini, Nativitas Christi duplex, Maria Virgo Mater, Virginalis maternitas Mariae oraz Maria Mater et Virgo et Ecclesia mater et virgo. Podstawową metodą pracy jest metoda historiozbawcza, z wyraźnym wykorzystaniem narzędzi hermeneutyki języka, obrazu i symbolu, a także charakterystycznej dla osoby Maryi mistagogii. Uważna lektura maryjnego przesłania wielkiego Ojca i Oratora starożytności chrześcijańskiej prowadzi do wniosku, że tak istotne w tajemnicy Wcielenia – dziewictwo i macierzyństwo Maryi są nie tylko „narzędziami zbawienia”, ale niepowtarzalnymi i indywidualnymi elementami osobowości Maryi. Tak, jak w pierwszej kolejności Dziewica Matka ofiarowała się Boskiemu Synowi, tak teraz ofiaruje się Kościołowi, wszystkim chrześcijanom (omnes Christiani) i całej ludzkości. Kazania na Boże Narodzenie biskupa Hippony w żaden sposób nie mogą mierzyć się z jego wiekopomnymi dziełami, nie sposób jednak nie podkreślić, że swym przesłaniem wyrażonym w charakterystycznej formie i stylu, przez wieki żywiły pobożność wielu pokoleń chrześcijan zwłaszcza w późnej starożytności chrześcijańskiej i wczesnym średniowieczu.

Czasopismo: Vox Patrum
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Illuminatrix - stella maris - domina? (św. Hieronim). Patrystyczna interpretacja imienia Maria - wybrane hipotezy

W erze patrystycznej chętnie pochylano się nad etymologią imion biblijnych, ponieważ Ojcowie Kościoła byli przekonani, że imiona używane w Biblii zawierają ukryte znaczenie, jak utrzymywał św. Augustyn w De doctrina christiana 2, 38, 56-57 (por. PL 34, 61-62). Na Wschodzie etymologią imion zajmował się obszernie Orygenes, na Zachodzie zaś św. Hieronim ze Strydonu. Niniejszy artykuł przedstawia wybrane patrystyczne interpretacje na temat imienia Maria, opierając się głównie na przekazie Hieronima (por. Liber de nominibus hebraicis, PL 23, 771-858), który jako pierwszy spośród Ojców Kościoła zachodniego zajął się wyprowadzaniem etymologii nazw własnych. Etymologie zaproponowane przez Strydończyka (Maria = illuminatrix/illuminata/illuminant me isti, smyrna maris, stella maris, amarum mare, domina) konfrontujemy z dzisiejszym stanem wiedzy o językach semickich i zestawiamy je z greckimi Onomastica sacra. W podpunkcie ostatnim zaś analizujemy wybrane pohieronimowe interpretacje tegoż imienia (Ambroży z Mediolanu, Eucheriusz z Lyonu, Izydor z Sewilli).

Czasopismo: Vox Patrum
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Mądrość kontra ignorancja – spór o tytuł Theotokos w świetle "Historii kościelnej" Sokratesa z Konstantynopola

Konflikt o tytuł przysługujący Maryi, Matce Jezusa Chrystusa - Theotokos, w rzeczywistości spór chrystologiczny, dotyczył najważniejszych kwestii doktrynalnych rozpatrywanych w piątym wieku. Przekaz Sokratesa z Konstantynopola odnoszący się do genezy i przebiegu owej kontrowersji jest zaś najstarszym znanym nam źródłem zdającym relację na ten temat. Celem niniejszego artykułu jest analiza Historii kościelnej Sokratesa pod kątem punktu widzenia jej autora na bieg wydarzeń związanych ze sporem o Theotokos. Sokrates bardzo krytycznie oceniał działania podejmowane przez Nestoriusza od pierwszych dni jego pontyfikatu, widząc w nim wichrzyciela, którego spotkała na soborze w Efezie (431) słuszna kara. Niemniej nie widział w Nestoriuszu heretyka, ale wydawał się akceptować wyrok soboru w Efezie, który za takiego go uznał. W sprawie tytułu Theotokos przyjmował nauczanie Orygenesa. Zarzucał głównie Nestoriuszowi brak wykształcenia. Jak się wydaje nie było w tym przypadku. Sokrates podkreślał wszak, że w opozycji do Nestoriusza stanęli też ludzie mądrzy, umiejący rozumować poprawnie, co pozwala łączyć ich ze środowiskiem Troilosa Sofisty, obdarzanego przez historyka wielką atencją.

Czasopismo: Vox Patrum
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne