rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Analiza wpływu współczynników odbicia światła od powierzchni na obliczenia fotometryczne

W artykule przedstawiono wyniki badań symulacyjnych przeprowadzonych w programie DIALux dotyczących wpływu współczynników odbicia światła na obliczenia fotometryczne. Analizę dokonano dla dwóch przykładowych pomieszczeń o różnym przeznaczeniu oraz różnej kubaturze. Dla każdego z pomieszczeń zdefiniowano parametry płaszczyzny obliczeniowej. Oprawy oświetleniowe zostały dobrane w zależności od pracy wykonywanej w każdym z pomieszczeń oraz wysokości sufitu. Założono wstępnie standardowe współczynniki odbicia światła dla każdego z pomieszczeń. Liczbę opraw oraz rozmieszczenie zaplanowano zgodnie z normą oświetleniową. Wykonano kalkulacje fotometryczne dla różnych wartości współczynników, przy jednoczesnym zachowaniu wartości początkowych pozostałych dwóch współczynników. Otrzymane wyniki zestawiono i porównano pod kątem wpływu zmienności współczynników na średnie natężenie oświetlenia oraz jego równomierność. Dla skrajnych przypadków niespełniających warunków normy oświetleniowej zaproponowano zoptymalizowane rozmieszczenia opraw oraz przedstawiono uzyskane wyniki. Badania wykazały, że w omawianych przypadkach pomieszczeń największy wpływ na wyniki obliczeń fotometrycznych ma współczynnik odbicia światła od ścian. Rozbieżności pomiędzy uzyskanym natężeniem w przypadku mniejszych pomieszczeń wskazuje jak ważnym czynnikiem w procesie projektowania oświetlenia ma informacja na temat planowanego wykończenia wnętrz.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe Politechniki Rzeszowskiej. Elektrotechnika
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: automatyka, elektronika i elektrotechnika
Wielokryterialna optymalizacja zużycia energii w domu jednorodzinnym z modyfikacją preferencji entropią

W artykule omówiono przykłady rozwiązań pozwalających obniżyć zużycie energii w domu jednorodzinnym. Wybrano 7 wariantów pozwalających zoptymalizować pobór energii oraz 6 kryteriów, które opisują wyznaczone rozwiązania. Dokonano wyboru wartości ważności przyjętych kryteriów oraz subiektywnie ustalono dla nich cztery warianty preferencji. Następnie zgromadzono dane w tabeli i znormalizowano je, aby móc wykorzystać metodę sumy ważonej, pozwalającą na wyznaczenie najlepszego rozwiązania. W kolejnym kroku użyto metody entropii i wykorzystano przyjęte wcześniej subiektywnie preferencje do wyznaczenia sposobu pozwalającego na zoptymalizowanie energii elektrycznej w domu jednorodzinnym.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe Politechniki Rzeszowskiej. Elektrotechnika
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: automatyka, elektronika i elektrotechnika
Modelowanie układów sterowania z użyciem pochodnych ułamkowych

W pracy przedstawiono przegląd niektórych podejść związanych z problematyką pochodnych ułamkowych w ujęciu teorii sterownia. Zaprezentowano popularne w przemyśle algorytmy sterowania z użyciem pochodnych ułamkowych, wraz z metodami projektowania. Stosowanie rachunku różniczkowego o niecałkowitym stopniu jest stosunkowo nowym podejściem, lecz zyskującym na zainteresowaniu. Rozważania w ostatnich latach wskazują, że wiele problemów np. termodynamicznych, czy biologicznych może być z powodzeniem rozpatrywanych za pomocą po chodnych ułamkowych. Na rynku dostępne są już narzędzia, które wspomagają proces identyfikacji oraz projektowania regulatorów w oparciu o dane eksperymentalne. Jednym z takich narzędzi jest CRONE, będącym zestawem narzędzi w Matlabie, który zawiera trzy moduły: matematyczny, identyfikacyjny, projektowania systemu sterowania. Umożliwia zaimplementowanie autorskich regulatorów CRONE o różnym stopniu złożoności. Innym z narzędzi jest FOMCON, który również jest zestawem narzędzi w Matlabie i jest oparty na istniejącym wcześniej narzędziu FOTF. FOMCON umożliwia identyfikację systemu oraz zaprojektowanie regulatora PIλDµ . Głównym celem artykułu jest zaprezentowanie obecnego stanu wiedzy, omówienie podstawowych narzędzi i pojęć związanych z pochodnymi ułamkowymi oraz ich zastosowaniem w sterowaniu, takimi jak: funkcja gamma postacie pochodnej i całki o stopniu niecałkowitym, transformata Laplace’a i podstawy teorii sterowania

Czasopismo: Zeszyty Naukowe Politechniki Rzeszowskiej. Elektrotechnika
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: automatyka, elektronika i elektrotechnika
Sterowanie i konstrukcje bezszczotkowych silników prądu stałego

W artykule przedstawiono zasadę działania oraz konstrukcję bezszczotkowego silnika prądu stałego. Omówiono także metody sterowania silników BLDC z uwzględnieniem podziału na metody wykorzystujące czujniki służące do określania położenia wirnika oraz metody bezczujnikowe wraz z przykładem realizacji sterowania przy użyciu mikrokontrolerów. Wysoka sprawność i dużej trwałość a także spadające w ostatnich latach ceny elementów elektronicznych oraz sterowników współpracujących z silnikami BLDC spowodowały nową falę zainteresowania napędami tego typu. Konstrukcja silników BLDC nie wymaga zastosowania szczotek, które w tradycyjnych silnikach szczotkowych dostarczają poprzez komutator napięcie do uzwojeń wirnika. Silniki bezszczotkowe cechuje wysoka wydajność, trwałość, a także niezawodność. Stosowanie czujników w układach sterowania silników BLDC zwiększa liczbę połączeń silnika z komutatorem, powodując tym samym zmniejszenie niezawodności układu napędowego. Z tego powodu często rezygnuje się z bezpośredniego pomiaru położenia i prędkości na rzecz zastosowania bezczujnikowych metod sterownia. Silniki bezszczotkowe prądu stałego mają różnorodne obszary zastosowania, a ze względu na swoją niezawodność oraz możliwość sterowania prędkością są stosowane między innymi w pojazdach elektrycznych, medycynie oraz przemyśle.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe Politechniki Rzeszowskiej. Elektrotechnika
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: automatyka, elektronika i elektrotechnika
Wielopoziomowe przekształtniki energoelektroniczne - topologie, zasada działania, metody modulacji

W artykule zostały omówione wybrane zagadnienia dotyczące budowy topologicznej, sposobu działania i sterowania oraz metod modulacji stosowanych w przekształtnikach wielopoziomowych. Dokonano przeglądu podstawowych topologii przekształtników wielopoziomowych, do których zalicza się przekształtniki z diodami poziomującymi, przekształtniki z kondensatorami poziomującymi, przekształtniki kaskadowe oraz przekształtniki hybrydowe. Opisano ogólną strukturę działania przekształtnika wielopoziomowego składającą się z kilku etapów w zależności od jego zastosowania i topologii. W strukturze działania wyszczególniono etapy zewnętrznej pętli sterowania, wewnętrznej pętli sterowania, stabilizacji napięć DC oraz modulacji. Następnie zaprezentowano podział metod modulacji stosowanych w przekształtnikach wielopoziomowych i dokonano szczegółowego opisu wybranych metod modulacji. W dalszej części artykułu zostały szczegółowo opisane metody modulacji, tj. metoda z sygnałami nośnymi z przesuniętymi poziomami oraz metoda z sygnałami nośnymi przesuniętymi fazowo posłużyły do przedstawienia analizy strat mocy w przekształtnikach wielopoziomowych.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe Politechniki Rzeszowskiej. Elektrotechnika
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: automatyka, elektronika i elektrotechnika
Kalibracja małej anteny pętlowej

W artykule przedstawiono przykłady kalibracji małej anteny pętlowej, która może być wykorzystana do pomiarów składowej magnetycznej pola elektromagnetycznego. Źródłem takiego pola może być na przykład wyładowanie atmosferyczne. Istnieje wiele metod kalibracji anteny pętlowej. Poniżej przedstawiono dwie - przy użyciu skalibrowanej anteny probierczej o znanych parametrach, oraz używając jednorodnego pola magnetycznego wytworzonego przy pomocy cewki Helmholtza. Pomiary przy użyciu pierwszej metody zostały przeprowadzone w komorze bezodbiciowej laboratorium kompatybilności elektromagnetycznej.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe Politechniki Rzeszowskiej. Elektrotechnika
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: automatyka, elektronika i elektrotechnika
Wybrane formy rzeźby terenu w sudeckiej części Geoparku Kraina Wygasłych Wulkanów (pd.-zach. Polska)

Obszar Geoparku Kraina Wygasłych Wulkanów obejmuje część górską (sudecką) i przedgórską. W granicach geoparku znajdują się część Gór Kaczawskich, mających cechy gór niskich oraz część Pogórza Kaczawskiego. Mimo niewielkich wysokości bezwzględnych, rzeźba terenu jest różnorodna pod względem morfologicznym i genetycznym, a zróżnicowanie w dużej mierze nawiązuje do złożonej budowy geologicznej obszaru. Wyróżniające się zespoły form to wzniesienia i grzbiety twardzielcowe, zbudowane ze skał wulkanicznych wieku permskiego i kenozoicznego oraz elementy rzeźby krawędziowej (kuesty) rozwiniętej na permskich i mezozoicznych skałach osadowych. Wśród wzniesień zbudowanych z bazaltów część ma charakter neków. Do odpornościowego zróżnicowania podłoża nawiązują także przełomy rzeczne. Georóżnorodność obszaru uzupełniają formy skałkowe i odziedziczone formy środowiska peryglacjalnego, osuwiska, formy krasowe, przełomy rzeczne związane z reorganizacją sieci odwodnienia po zaniku lądolodu skandynawskiego oraz formy antropogeniczne, głównie związane z działalnością górniczą. Liczne miejsca wyróżniające się pod względem rzeźby mają charakter geostanowisk i są zagospodarowane geoturystycznie lub planowane do takiego zagospodarowania w przyszłości.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Mediatyzacja edukacji na poziomie akademickim. Szanse i zagrożenia z perspektywy studentów i pracowników naukowych – wyniki badań własnych

Celem artykułu jest zbadanie szans i zagrożeń wynikających z procesu mediatyzacji edukacji na poziomie akademickim. Po teoretycznym przeglądzie koncepcji mediatyzacji oraz zaprezentowaniu transformacji zachodzących w edukacji pod wpływem nowych mediów i ich logiki opisano postrzeganie samego procesu mediatyzacji edukacji przez studentów i pracowników naukowych Wydziału Politologii i Dziennikarstwa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Badania o charakterze eksploracyjnym, z zastosowaniem wywiadów indywidualnych w formie online, pozwoliły na poznanie i przeanalizowanie zmian zachodzących w edukacji oraz sposobów ich postrzegania przez studentów i naukowców. Przemiany w systemie edukacji napędzane przez media są bowiem coraz szybsze i bardziej radykalne. Wyniki badań mogą stanowić podstawę do dyskusji na temat przyszłości szkolnictwa wyższego w obliczu mediatyzacji.

Czasopismo: Mediatization Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Etyczne aspekty mediatyzacji życia religijnego – uwagi do dyskusji

Celem artykułu jest refleksja nad ważniejszymi etycznymi aspektami mediatyzacji życia religijnego, do których zaliczono: obecność sacrum w przestrzeni profanum; prawdę jako punkt odniesienia dla medialnych interpretacji doktrynalnych podstaw religii; determinanty życia religijnego w przestrzeni mediów. Artykuł ma charakter przeglądowy. Wykorzystano metodę analizy i syntezy. Udowodniono, że korespondencyjna definicja prawdy stanowi ważny punkt odniesienia w pytaniu o rzetelność informowania o religii. Religijne kwestie o charakterze doktrynalnym domagają się od mediów wierności przekazu, zaś pozostałe kwestie religijne pozwalają na większą swobodę interpretacyjną. Podstawowe determinanty życia religijnego (tożsamość i wynikająca z niej autodeklaratywność wiary, formalna przynależność osoby do danej religii, indywidualne i wspólnotowe praktyki religijne) wymagają od nadawców nie tylko wiedzy z obszaru nauk o komunikowaniu, ale również stosownej wiedzy religijnej. Procesy mediatyzacji dotyczące życia religijnego mają bowiem określone granice użyteczności i stosowalności.

Czasopismo: Mediatization Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Stereotyp mowy Ukraińca w świetle historii mówionej (na podstawie chrestomatii "Hołosy z Pidlaszszia i Hołosy z Berestejszczyny" Hryhorija Arkuszyna)

W artykule przedstawiono, z wykorzystaniem metody socjolingwistycznej, obraz świadomości językowej ukraińskojęzycznych wspólnot zamieszkujących Podlasie południowe i Polesie białoruskie. Wskazano, wyzyskując wypowiedzi respondentów zawarte w dwóch tomach chrestomatii, na cechy zarówno łączące te dwie grupy użytkowników gwary ukraińskiej, jak i odróżniające oraz wyodrębniające je. Do elementów wspólnych tkwiących w świadomości lokalnych grup, a wynikających z doświadczeń historycznych respondentów, należą odniesienia do czasów II Rzeczypospolitej. Są to: wspólne terytorium państwowe i złożone relacje językowe oraz konfesyjne (por. „mowa prawosławna”). Inną cechą łączącą, jak pokazano w przywołanych wypowiedziach respondentów ukraińskojęzycznych, jest podobna sytuacja komunikatywna. Wspólnoty lokalne na Podlasiu południowym, podobnie jak na Polesiu białoruskim, funkcjonują w warunkach bilingwizmu (niekiedy nawet w warunkach wielojęzyczności). W artykule przedstawiono sytuacje „przełączania kodu językowego”. Opisano je z perspektywy socjolingwistycznej, uwzględniając m.in. kryteria wieku i wykształcenia respondenta.
Odrębnym i ważnym zagadnieniem – w świetle wypowiedzi respondentów – jest obserwacja świadomości językowej wspólnot usytuowanych poza granicami państwowymi w zakresie powiązań genetycznych gwary z językiem ogólnonarodowym. Poddane analizie wypowiedzi respondentów reprezentujących wspólnoty ukraińskojęzyczne w Polsce i na Białorusi pokazują zróżnicowany stan świadomości językowej owych społeczności. Jedni (nieliczni) wiążą język ze świadomością narodową, inni pojmują język jako wyznacznik identyfikacji ze wspólnotą lokalną. W artykule przywołano wypowiedzi respondentów uzasadniające zróżnicowanie stanu świadomości wspólnot ukraińskojęzycznych. Są to m.in.: wiek, wykształcenie, stopień mobilności użytkowników języka i zdolność jego obserwacji.

Czasopismo: TEKA Komisji Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Glosa w kwestii Ukraina między Wschodem a Zachodem

Autor pracy wychodzi od znanej i niemal oczywistej tezy o usytuowaniu Ukrainy pomiędzy bizantyńskim Wschodem a łacińsko-europejskim Zachodem i bierze pod uwagę wiele aspektów uzasadniających trafność tego twierdzenia: geograficzny, polityczny, historyczny, religijny, kulturowy, przy czym ukazuje, że każdy z nich jest wielorako powiązany z pozostałymi. Następnie dokonuje syntetycznego przeglądu faktów historycznych, kulturowych, ukraińskiego piśmiennictwa polityczno-ideowego, utworów literackich znakomitych twórców ukraińskich oraz anonimowych kozackich pieśni i dum pod kątem obecnej w nich myśli okcydentalistycznej, świadczącej o świadomym przyjmowaniu i rozwijaniu nowoczesnych, europejskich myśli: politycznej, wolnościowej i demokratycznej, przez myślicieli ukraińskich harmonijnie łączonych z cenionymi przez nich wartościami chrześcijańskimi. Celem przedstawionej syntezy jest charakterystyka nurtu prozachodnioeuropejskiego, ukazanie jego źródeł oraz rozwoju od czasów podległości Ukrainy wobec carskiej Rosji (po Ugodzie Perejasławskiej), w końcu funkcji, jaką pełnił: oporu wobec imperialnej, absolutystycznej i rusyfikacyjnej polityki dynastii Romanowów, także krystalizacji narodowej świadomości Ukraińców oraz ich dążeń wolnościowych.

Czasopismo: TEKA Komisji Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Między stereotypem a mitem – huculski Józef Wittlin

W dwóch powieściowych dziełach Józefa Wittlina, w Soli ziemi i zachowanym fragmencie Zdrowej śmierci, znajdują się liczne odniesienia do tematyki huculskiej (Huculszczyzny i wschodniokarpackich górali). Pisarz wykorzystał stereotyp i mit wypracowane w XIX wieku, przenosząc je na dwie postaci głównych bohaterów. W powojennej korespondencji ze Stanisławem Vincenzem, autorem cyklu Na wysokiej połoninie, aluzyjne odwołania do Huculszczyzny Wittlin wiąże z własną sytuacją osobistą na emigracji. Autor opracowania stawia pytanie o związek, jaki istnieje między wątkami huculskimi w tekstach należących do historii literatury i w egodokumentach. Metodą, która pozwala opisać tę relację, jest antropologia doświadczenia wywodząca się z hermeneutyki Wilhelma Diltheya, a rozwinięta przez Edwarda M. Brunera. W dwóch powieściowych dziełach Józefa Wittlina, w Soli ziemi i zachowanym fragmencie Zdrowej śmierci, znajdują się liczne odniesienia do tematyki huculskiej (Huculszczyzny i wschodniokarpackich górali). Pisarz wykorzystał stereotyp i mit wypracowane w XIX wieku, przenosząc je na dwie postaci głównych bohaterów. W powojennej korespondencji ze Stanisławem Vincenzem, autorem cyklu Na wysokiej połoninie, aluzyjne odwołania do Huculszczyzny Wittlin wiąże z własną sytuacją osobistą na emigracji. Autor opracowania stawia pytanie o związek, jaki istnieje między wątkami huculskimi w tekstach należących do historii literatury i w egodokumentach. Metodą, która pozwala opisać tę relację, jest antropologia doświadczenia wywodząca się z hermeneutyki Wilhelma Diltheya, a rozwinięta przez Edwarda M. Brunera.

Czasopismo: TEKA Komisji Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Polityka w muzyce, muzyka w polityce. Przypadek zespołu Hucuł Kalipso

Artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytanie o zaangażowanie polityczne ukraińskiej muzyki popularnej na przykładzie zespołu Hucuł Kalipso (HK). Grupa z Czerniowców wykonuje „hucuł-hop”, czyli połączenie muzyki afroamerykańskiej z folklorem huculskim. W swoich tekstach HK porusza przede wszystkim tematykę społeczną, której istotną część stanowi polityka. Zawarty w utworach żartobliwy komentarz można uznać za krytykę zastanych na Ukrainie patologii: paternalizmu, korupcji, kumoterstwa i populizmu. HK należy do grupy świadomych społecznie popularnych artystów ukraińskich promujących nowoczesny patriotyzm.

Czasopismo: TEKA Komisji Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
„Przecież ja nie jestem taki głupi, jak wyglądam”

Przedmiotem pracy jest opracowanie edytorskie korespondencji Stanisława Vincenza i Iwana Senʹkiwa. Jego podstawą są skany mikrofilmów pochodzące z Archiwum Stanisława Vincenza w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu.
Stanisław Vincenz (1888–1971) był pochodzącym z Huculszczyzny pisarzem i eseistą. Ukraiński etnograf – Iwan Senʹkiw (1913–?) poznał go w 1934 roku w Słobodzie Rungurskiej w czasie spotkania pasjonatów panidealizmu szwajcarskiego filozofa i psychologa Rudolfa Marii Holzapfla. Wspólne zainteresowania stały się spoiwem przyjaźni korespondentów. Łączyła ich także bliska więź z Jerzym Stempowskim.
Pierwszą część pracy poświęcono opisowi relacji korespondentów, a zwłaszcza roli, jaką w życiu Iwana Senʹkiwa odegrał Stanisław Vincenz. Podjęto próbę scharakteryzowania najważniejszych wątków poruszanych w listach oraz stylu epistolograficznego Stanisława Vincenza. W nocie edytorskiej przedstawiono podstawowe problemy, jakie stwarzają listy Stanisława Vincenza.
Kolejna część pracy zawiera transkrypcję korespondencji z lat 1951–1965. Listy opatrzono niezbędnymi objaśnieniami.

Czasopismo: TEKA Komisji Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Jeszcze o popularyzacji nauki o języku dawniej i dziś

W artykule autor przedstawia najważniejsze zagadnienia dotyczące popularyzacji nauki o języku. Poza zdefiniowaniem terminu popularyzacja wymienia podstawowe wyznaczniki dobrego popularyzowania, omawia historię oraz współczesność popularyzacji nauki o języku polskim. Ponadto charakteryzuje najnowsze formy upowszechniania nauki, uwzględniające zróżnicowane bogactwo świata mediów. W ostatniej części artykułu w ogólnym zarysie autor przedstawia dokonania popularyzatorskie prof. dr. hab. Feliksa Czyżewskiego.

Czasopismo: TEKA Komisji Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Sylwetka lingwistyczna Symeona Połockiego (1628–1680), humanisty pogranicza polsko-ruskiego

Symeon Połocki (1628–1680), humanista pogranicza rusko-polskiego, tworzył w języku polskim, łacińskim, ruskim i cerkiewnosłowiańskim. Jego multilingwizm wynika nie tyle z sąsiadowania na tym samym terenie dwu języków etnicznych – ruskiego i polskiego, ile ze współistnienia tam systemu wartości, których nośnikami są te języki – wartości kultury ortodoksyjnej oraz wartości kultury okcydentalnej. W tym sensie mówić można o multilingwizmie intelektualnym Symeona Połockiego. Polszczyna utworów literackich ciągle nie doczekała się opisu lingwistycznego.

Czasopismo: TEKA Komisji Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Wileński socjolekt rzemieślniczy XVI–XVIII wieku w świetle badań pogranicza językowego. Zarys problematyki

Działające w Wilnie od XV wieku organizacje zrzeszające rzemieślników jednej bądź kilku podobnych profesji – cechy rzemieślnicze – stworzyły warunki sprzyjające ukonstytuowaniu się właściwej dla tej grupy społecznej odmiany językowej – socjolektu. Ponieważ wytworzył się on i funkcjonował na terenie etnicznie, kulturowo i językowo mieszanym, wobec tego wchłonął elementy języków tych nacji, które do cechów należały. Językiem urzędowym do końca XVII wieku był na kresach północno-wschodnich język polski, więc on stanowił podstawę socjolektu rzemieślniczego. Ale obserwujemy w nim elementy także (biało)ruskie i niemieckie. Dokumenty cechów wileńskich XVI–połowy XVIII wieku, które są podstawą rozważań, to teksty pisane w językach: łacińskim, polskim i białoruskim, przy czym w dokumentach polskojęzycznych obserwujemy liczne wpływy ruskie, zaś w dokumentach białoruskich – wpływy języka polskiego. Są więc te dokumenty efektem skomplikowanej sytuacji językowej na tym terenie.

Czasopismo: TEKA Komisji Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Formuła lokalizacyjno-temporalna w tekstach epistolarnych XVIII wieku

Przedmiotem opisu jest formuła lokalizacyjno-temporalna, informująca o miejscu i czasie napisania listu, występująca w korespondencji przedstawicieli stanu szlacheckiego w XVIII wieku. W artykule przedstawione zostały różne formy realizacyjne formuły, to znaczy jej pozycja w strukturze listu, zawartość treściowa, a przede wszystkim sposób zapisu głównych komponentów formuły, czyli toponimu wskazującego miejsce napisania listu (zazwyczaj występuje on w postaci wyrażenia przyimkowego w miejscowniku z przyimkiem w lub z), oraz daty (w tym zakresie zaznacza się silny wpływ języka łacińskiego). Omówione też zostały liczne funkcje formuły lokalizacyjno-temporalnej, takie jak określanie sytuacji komunikacyjnej, tworzenie wspólnoty czasowo-przestrzennej nadawcy i odbiorcy, wyznaczanie granic tekstu i inne.

Czasopismo: TEKA Komisji Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Zasady kategoryzacji nazw atrybutywnych subiektów czynności funkcjonujących w leksyce gwarowej

Tekst jest propozycją nowego ujęcia nominalnych dewerbatywów gwarowych o właściwościach atrybutywnych, powszechnie dotychczas kategoryzowanych, głównie ze względów formalnych, w obrębie kategorii nazw osobowych subiektów czynności.
Zaproponowana systematyka atrybutywnych nazw subiektów czynności oparta została na dwóch kryteriach: formalnym, przyjmującym verbum za podstawę procesu derywacyjnego kategorii wyjściowej – nazw subiektów czynności, i semantycznym, które relacjom motywacyjnym nadaje atrybutywny charakter. Relacje te mogą być wyrażone w formie parafrastycznej: ‘ten, kto lubi, potrafi, ma zwyczaj’, mogą wynikać z atrybutywnego znaczenia czynności motywującej bądź mogą być formułowane i wnoszone do jednostki derywowanej przez wykładnik formalny funkcji atrybutywnej.

Czasopismo: TEKA Komisji Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii