rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Rozważania nad historiografią polskiego powojennego podziemia niepodległościowego

Polskie powojenne podziemie niepodległościowe stało się jednym z najważniejszych tematów badawczych polskiej historiografii. Warto mu się przyjrzeć, wychodząc poza historię polityczno-zdarzeniową. W tym celu konieczne jest świadome odwoływanie się do reguł warsztatu naukowego. Pozwala to na wstępne ustalenie zarysu praw rządzących dotychczasową historiografią tego tematu, ustalenie wybranych argumentów perswazyjnych, wskazanie pomijanych determinant ówczesnej sytuacji, poszukiwanie pytań badawczych w interdyscyplinarności. W tekście zwrócono również uwagę na wybrane tematy, które warto byłoby opracować oraz zasygnalizowano kwestie etyczne i polityki historycznej.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Dawny Lublin w naukowej karykaturze. W związku z książką Kamila Jakimowicza

Artykuł stanowi krytyczny rozbiór książki Kamila Jakimowicza dotyczącej Lublina czasów stanisławowskich. Praca oparta o bogaty materiał źródłowy i zapowiadająca innowacyjne spojrzenie na życie społeczne przez pryzmat działających w mieście instytucji, stanowi zagrożenie dla wiedzy o przeszłości. Na skutek niedostatków warsztatowych wprowadza do historiografii wiele błędnych treści.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Krok w kierunku syntezy dziejów i kultury średniowiecznej Europy Wschodniej – kompendium Florina Curty Eastern Europe in the Middle Ages (500–1300)

W artykule przedstawione zostało najnowsze kompendium historii i kultury średniowiecznej Europy Wschodniej (500–1300). Krytyczna analiza obszernej publikacji pozwala uznać ją za ważne, choć w wielu kwestiach dyskusyjne, studium, które narusza dotychczasowe schematy opisywania przeszłości tego regionu i toruje drogę dla nowych i innowacyjnych opracowań.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Zasady konwencjonalizmu Poincarégo a relatywistyczna rewolucja w fizyce

Henri Poincaré sformułował zasady konwencjonalistycznej filozofii nauki
w wyniku refleksji nad stanem, w jakim znalazła się fizyka na przełomie
XIX i XX wieku. Choć dokładnie zasad tej filozofii nie wyraził, to jej zasadnicze
przesłanie jest takie, że pewne twierdzenia, uważane przez kantystów za
syntetyczne a priori bądź syntetyczne a posteriori, są faktycznie definicjami
w przebraniu, o umownym charakterze. Umowa ma to do siebie, że może
zostać unieważniona i zastąpiona inną – można by się więc spodziewać, że
konwencjonalistyczna filozofia czyni jej zwolenników gotowymi na rewolucyjną
zmianę poglądów. Pod tym względem postawa Poincarégo jako fizyka
rozczarowuje: uczestniczył w przemianach, które doprowadziły do rewolucji
relatywistycznej, w sposób tak konserwatywny, jak to tylko po 1900 r. było
możliwe. Ten konserwatyzm prowadził go do błędnych diagnoz: za „potępione”
przez odkrycia eksperymentalne uznawał te zasady, które ostatecznie przetrwały,
radził natomiast bronić tych części fizyki klasycznej (zwłaszcza geometrii
euklidesowej i newtonowskiego rozumienia czasu), które miały zostać zastąpione
przez inne. Przebieg rewolucji relatywistycznej zdaje się w pewien sposób
przemawiać przeciw konwencjonalistycznej tezie o możliwości wyboru. Skoro
wyniki eksperymentów bez wyjątku świadczyły o tym, że te same równania
Maxwella obowiązują we wszystkich inercjalnych układach odniesienia, to
z uwagi na formalne własności tych równań zasada względności wymagała
zmiany transformacji czasoprzestrzennych i dokładnie, w połączeniu z prostymi
rozważaniami fizycznymi, te transformacje wyznaczała.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Burzliwe życie katowskiego małżeństwa. Anna Concordia i Johann Barthel Müller (1735–1747)

Życie i działalność katów w Prusach Książęcych (Brandenburskich) w czasach wczesnonowożytnych nie doczekała się dotąd opracowania. Niniejszy artykuł przedstawia działalność jednego z nich, pełniącego swój urząd w Królewcu w pierwszej połowie XVIII w. W prowadzeniu katostwa aktywnie pomagała mu małżonka.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Spór o chińską republikańską rewolucję Xinhai (1911–1912) w zachodniej historiografii

Chińska rewolucja republikańska z 1911 r. (zwana rewolucją Xinhai) była krytykowana jako „niedokończona” rewolucja burżuazyjna, jako rewolucja dynastyczna, która obaliła dynastię Qing, a nawet jako fikcyjna rewolucja. Od lat siedemdziesiątych XX w. wielu autorów zaczęło dostrzegać, że republikański ruch rewolucyjny w Chinach był słaby i podzielony, a także doceniać wagę i znaczenie reform wprowadzonych przez Qingów.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Współczesne interpretacje wedantyjskiej „niewiedzy”

Artykuł dotyczy problemu pozornej, albo złudnej, samowiedzy w ujęciu
współczesnych badaczy adwajta-wedanty, którzy analizują opisywane przez
Śankarę (VIII/IX w.) procesy generujące poczucie „ja” i iluzję separacji.
Śankara demitologizuje procesy mentalne jako projekcje nierealnych granic
i rozłamów. Wizje umysłu, które porównuje do snu, formują się stopniowo, by
w końcu lawinowo i szczelnie zakryć źródło „światła świadomości”. Zarzuca
się Śankarze, że nie rozstrzyga kwestii początku niewiedzy, ale jest to problem
z czasowego, względnego porządku, który on chce przekroczyć. Zajmuje go
soteryczny sens iluzji, a nie jej geneza. Współcześni autorzy, gdy relacjonują
zależności między składowymi wedanty, zwykle akcentują rolę złudzenia.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Powrót do kontrowersyjnego dzieła Pierre’a Duhema: Essai sur la notion de théorie physique de Platon à Galilée

W swojej pracy z 1908 roku Σῴζειν τα φαινóμενα Pierre Duhem postawił
sobie, według powszechnego przekonania, dwa cele: z jednej strony wpisanie
swojej fenomenologicznej epistemologii w tysiącletnią tradycję historyczną,
z drugiej zaś udowodnienie, że podczas „sprawy Galileusza” logika była po
stronie Osiandera i Bellarmina, a nie florentyńskiego astronoma. Obydwa te
przedsięwzięcia wywołały ostrą krytykę, w wyniku której uznano, że książka
nie zdołała zapewnić fenomenalizmowi podstaw historycznych i pozostaje
jedynie niefortunną wycieczką apologetyczną w dotychczas jednolitej twórczości
Duhema. W artykule próbuję przywrócić wspomnianej książce rolę przeznaczoną
jej przez autora w całokształcie jego twórczości, pokazując, że oba
wymienione cele zostają osiągnięte, choć w ograniczonym zakresie i poprzez
wzajemne odwoływanie się do siebie, a założenia, na których bazują, muszą
zostać podważone. W rezultacie największą zasługą książki jest postawienie
problemu sprzeczności, rzeczywistej lub pozornej, między dwiema równoległymi
koncepcjami fizyka z Bordeaux: ograniczonym fenomenalizmem z Σῴζειν
τα φαινóμενα oraz asymptotycznym realizmem z Valeur de la théorie physique.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Współczesne aspekty tezy Duhema-Quine’a. Analiza procesu rewizji wiedzy w kardiologii inwazyjnej

W analizie filozoficznej można wyróżnić kilka składników tezy Duhema-Quine’a.
Głównym celem niniejszego opracowania jest przedstawienie aktualności jednego
z problemów, które zostały dostrzeżone przez P. Duhema w związku z obowiązywaniem
jego tezy: to problem identyfikacji tych elementów wiedzy, które są
rozpoznawane jako potencjalne obszary poddane rewizji. Przeprowadzone rozważania
dotyczą procesów rewizji wiedzy, które zostały podjęte w latach 80.
w dziedzinie kardiologii.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Anna Kuśmirek (red.), Symbolika ciała w Starym Testamencie (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego 2016)

Recenzja książki: Anna Kuśmirek (red.), Symbolika ciała w Starym Testamencie (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego 2016). Ss. 291. PLN 35. ISBN 978-83-8090-186-5

Czasopismo: Verbum Vitae
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Konwencjonalizm a realizm: Poincaré i Duhem wobec statusu poznawczego nauk przyrodniczych

W pierwszej połowie XX wieku przyjęło się upatrywać w poglądach H. Poincarégo
i P. Duhema przykładów antyrealistycznego stanowiska odnośnie do
nauki i jej teorii. Etykietka ta przylgnęła do tych autorów tak mocno, że coraz
częstszym dzisiaj głosom tych, którzy sprzeciwiają się takiemu szufladkowaniu
ich filozofii, trudno jest przebić się do głównego nurtu dyskusji filozoficznych.
W artykule wskazuję, że odczytywanie poglądów obu francuskich autorów jako
antyrealistycznych nie znajduje potwierdzenia w ich własnych wypowiedziach.
Przeciwnie, ich prace dostarczają mocnych świadectw na rzecz upatrywania
w nich prekursorów współczesnych wyrafinowanych stanowisk realistycznych.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Brakujące nagrania w Archiwum Telewizji Polskiej

Archiwum Telewizji Polskiej jest wielce zasobne, ale trudno dostępne. Poza samą TVP wiedza na temat zasad gromadzenia i stanu zachowania jest mizerna, co dotyczy zwłaszcza nagrań. Dlatego zasadne wydaje się przybliżenie wiedzy o Archiwum TVP, o tym, czego można w nim poszukiwać, a zwłaszcza o tym, czego nie uda się tam znaleźć.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Działalność publiczna podkomorzego koronnego Kazimierza Ludwika Bielińskiego w świetle jego listów do Jana III z lat 1692–1695

Artykuł przedstawia działalność polityczną Kazimierza Ludwika Bielińskiego (ok. 1660–1713), która wyłania się z jego listów do króla Jana III w latach 1692–1695. Podstawą rozważań jest siedem, w większości nieznanych listów Bielińskiego nadanych do władcy, a zachowanych w Archiwum Oławskim Sobieskich z Narodowego Archiwum Historycznego Białorusi w Mińsku. Całość artykułu kończy edycja krytyczna tych listów w formie aneksu źródłowego.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Jakiej fenomenologii potrzebuje filozofia umysłu? (S. Gallagher, D. Zahavi, Fenomenologiczny umysł, Warszawa 2015)

Na przykładzie wydanej ostatnio po polsku książki Fenomenologiczny umysł
Shauna Gallaghera i Dana Zahaviego przedstawiam ogólne kontrowersje, które
dotyczą metody fenomenologicznej i programu jej naturalizacji. Z jednej strony
twierdzę, że książka stanowi dobry przegląd współczesnych stanowisk w fenomenologii
i filozofii umysłu. Z drugiej argumentuję jednak, że autorom nie
udało się przezwyciężyć problemów samej fenomenologii, a w konsekwencji
niezrealizowane zostało główne zadanie pracy, jakim było przemodelowanie
dyskusji we współczesnej filozofii umysłu.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Pragmatismus über alles!

Co pragmatyzm ma do zaoferowania w obliczu „problemów współczesnego
świata”? Pragmatyzm jest jedną z dominujących dziś ideologii humanistycznych.
Mimo pozorów nowości, w istocie jest to – jak stwierdził James
– jedynie nowa nazwa dla starych pomysłów. Omawiając główne założenia
pragmatycznej ideologii odwołuję się do dwóch dziewiętnastowiecznych
ruchów myślowych – pozytywizmu Comte’a i marksizmu. Moim zdaniem
pragmatyzm, a raczej ideologia pragmatyczna, jest współczesnym wariantem
tych eschatologicznych ruchów, a jako taki nie jest w stanie poradzić sobie
z „problemami współczesnego świata”.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Twórcze roboty

Żyjemy w czasach, w których wzrasta znaczenie sztucznej inteligencji oraz
oczekiwanie na coraz bardziej inteligentne systemy. W miarę jak sztuczna
inteligencja i inteligentne roboty przejmują od człowieka różne funkcje, pojawiają
się pytania o rodzaj i zakres ich działania w stosunku do możliwości
człowieka. Proces ten rodzi pytanie, czy można wskazać takie sfery ludzkiej
aktywności, które nie mogą być powielone przez inteligentne programy lub
roboty? Na pierwszy rzut oka takimi własnościami człowieka jest emocjonalność,
uczuciowość i twórczość. W niniejszym artykule analizuję, czy inteligentne
roboty mogłyby być twórcze artystycznie i zastępować w tym procesie
człowieka. Zakładam, że choć trudno jest w dzisiejszych czasach wskazać
nowatorsko twórcze roboty, to równie trudno podawać w wątpliwość fakt, że
roboty w jakimś sensie tworzą sztukę. Wprawdzie z dzisiejszej perspektywy
natura ludzka jest jeszcze pod tym względem niepowielalna przez roboty
i sztuczną inteligencję, ale równocześnie wykracza się w niej coraz bardziej
poza postawę antropocentryczną, przyjmując, że twórczość nie jest wyłączną
własnością, lecz jedynie właściwością człowieka, i że mówiąc o sztucznej
inteligencji, można dopuścić myśl o uprawianej przez nią twórczości.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
W stronę nowej syntezy historii społecznej? Uwagi nad Ludową historią Polski Adama Leszczyńskiego

Celem artykułu recenzyjnego jest ujęcie popularnej syntezy historycznej Adama Leszczyńskiego pt. Ludowa historia Polski w kontekście zapotrzebowania na nową syntezę historii społecznej. Skupiono się przede wszystkim na partii książki odnoszącej się do okresu przed XIX w. Omówiona została przyjęta przez Autora oś narracji, skoncentrowana na wyzysku mas społecznych przez elity w długim, obejmującym prawie całe pasmo dziejowe Polski, okresie. Zwrócono uwagę na nie dość krytyczne wykorzystanie starszej historiografii, pominięte lub zbyt słabo zaakcentowane różne aspekty życia poddanych, jak również uwzględnienie pewnych istotnych pozycji literatury przedmiotu.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Związki rodzinne mieszczan krakowskich z duchowieństwem świeckim Krakowa w XIV wieku

Artykuł dotyczy udokumentowanych źródłowo powiązań rodzinnych krakowskiego mieszczaństwa z duchowieństwem świeckim Krakowa w XIV w. Wykazano, że duchowni wywodzący się z mieszczan krakowskich (kanonicy katedralni, wikariusze, kanonicy kolegiat, proboszczowie, kapłani, altaryści i klerycy) stanowili grupę 58 osób. Napotykali w drodze do stanowisk kościelnych na utrudnienia uwarunkowane polityką personalną biskupów krakowskich, prawem patronatu i polityką rodów możnowładczych. Przedstawiono także dane o wykształceniu duchownych krakowskiego pochodzenia i ich nieformalnych związkach z Kościołem.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Uchwały Izby Poselskiej a działalność legislacyjna Sejmu – przykład 1615 roku

Artykuł omawia dorobek legislacyjny sejmu 1615 r. W odniesieniu do wieku XVII dominuje pogląd, że konstytucjami były zgodne konkluzje trzech stanów sejmujących połączone z promulgacją. Przeprowadzona analiza wskazuje jednak, że pomimo braku zgody na konkluzję sejmową w 1615 r. organ ten uchwalił akty normatywne: zarówno na początku, jak i na koniec obrad. Dodatkowo scharakteryzowano nowy rodzaj źródeł prawa – uchwały izby poselskiej, które współcześnie zrównane były rangą z konstytucjami sejmowymi.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Szlachta wołyńska wobec agresji tureckiej na Rzeczpospolitą w 1621 roku

W 1621 r. Rzeczpospolita została zmuszona do podjęcia olbrzymiego wysiłku militarnego w celu odparcia najazdu turecko-tatarskiego. W skali ogólnopaństwowej był on już przedmiotem zainteresowania historyków, toteż celem artykułu jest ukazanie mniej znanych aspektów przygotowań do wojny z Turcją, widzianych z perspektywy szlachty zamieszkującej określony region. Przedmiotem rozważań stało się w tym przypadku województwo wołyńskie, jedno z terytoriów bezpośrednio zagrożonych działaniami wojennymi. Materiał źródłowy pozwolił dowieść, że jego mieszkańcy podjęli w 1621 r. wysiłek militarny na skalę o wiele większą niż dotąd sądzono: wystawili pułk wojska powiatowego, oddziały prywatne i wolontarskie, kontyngent ordynacji ostrogskiej, a na koniec stawili się na pospolitym ruszeniu. Porównanie zgromadzonych danych z komputami wojsk Rzeczypospolitej, wystawionych wówczas przeciw Turkom dowodzi, że nie zawsze obejmują one wszystkie jednostki, które ostatecznie wzięły udział w walkach.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Fenomen hazardu („hazardziku”) ulicznego w Drugiej Rzeczypospolitej. Casus województwa wileńskiego

W październiku 1927 r. weszło w życie prezydenckie rozporządzenie, które regulowało zasady postępowania z osobami uzależnionymi od hazardu. To pierwsze świadectwo zmiany paradygmatu w myśleniu o tych, którzy nie radzili sobie z nałogiem. W praktyce nowe przepisy niewiele zmieniały, niemniej wykpiwany dotychczas problem powoli stawał się elementem dyskursu m.in. medycznego. W obawie przed niekontrolowanym rozwojem instytucji oferujących możliwość udziału w rozrywkach stricte hazardowych (loterie, wyścigi, zakłady bukmacherskie, kasyna itd.) już u zarania Drugiej Rzeczypospolitej wprowadzono monopol loteryjny. Upaństwowiono również proceder wyścigów konnych. Równocześnie jednak z państwowymi, legalnymi formami hazardu działało w Polsce międzywojennej podziemie hazardowe, to „ekskluzywne” (ruleciarnie), i to plebejskie. Temu drugiemu poświęcony jest niniejszy artykuł.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Historia lokalna czy międzynarodowe sieci kontaktów – na marginesie pracy Berndta Strobacha Der Hofjude Berend Lehmann (1661–1730). Eine Biografie

W artykule przestawiona została najnowsza biografia niemieckiego Żyda nadwornego Berenda Lehmanna. Krytyczna analiza publikacji pozwoliła na sformułowanie propozycji spojrzenia na życiorys głównego bohatera w perspektywie sieciowej.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Kilka refleksji o ukraińskiej (i nie tylko) historiografii postsowieckiej

Celem artykułu jest podsumowanie głównych tendencji w rozwoju postsowieckiej historiografii ukraińskiej i umieszczenie ich w szerszym kontekście współczesnych wyzwań stojących przed naukami humanistycznymi, w tym rosnącego wpływu „polityki tożsamości”. Autor opowiada się za istotnością kontekstualnej analizy debat historiograficznych oraz wspiera zasadnicze znaczenie zachowania akademickiej wolności i otwartej debaty.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Polska historiografia po roku 1989: spojrzenie socjologa nauki

W tekście przedstawiono ogląd stanu polskiej historiografii po 1989 r. z puntu widzenia socjologii nauki, w szczególności tzw. socjologii krytycznej. Wskazano, po pierwsze, na główne osiągnięcia, słabości, a także potencjalne kierunki rozwoju dyscyplin, w szczególności tzw. historię globalną, po drugie na związaną z nią blisko historię imperiów, po trzecie na studia nad historią nowoczesności w jej różnych rozumieniach i obliczach.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Wczesna teoria supozycji – problemy z zawężaniem odniesienia

Celem artykułu jest przedstawienie pewnej zagadkowej argumentacji zawartej
w Kwestiach teologicznych Stefana Langtona (zm. 1228). Odwołuje się ona do
analogii między stwierdzeniem sformułowanym w języku trynitarnym („Bóg
rodzi”) a zdaniem „Człowiek biegnie”. Jej zrozumienie wymaga wyjścia poza
ramy misternej „teologii terministycznej” Langtona i szerszego spojrzenia na
teorie supozycji ostatniej ćwierci XII w. i pierwszej połowy XIII w.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Wokół hiszpańskiej mitologizacji Seneki

W artykule analizuje się oraz interpretuje mit Seneki-Hiszpana oraz kwestię
wpływu stoicyzmu na hiszpańską filozofię, literaturę oraz kulturę. Autorka
zaczyna od wskazania źródeł, które ujmują Senekę jako pierwszego filozofa
hiszpańskiego, następnie ukazuje elementy stoickie w hiszpańskiej literaturze
na przestrzeni dziejów. Ostatnią część tekstu stanowi analiza roli Seneki
w rozwoju filozofii XX-wiecznej pisarki i myślicielki Maríi Zambrano oraz
kontekstu społeczno-politycznego jej twórczości. To w głównej mierze bowiem
Zambrano przyczyniła się do umocnienia mitu o Senece-Hiszpanie oraz o stoickości
Hiszpanii.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Neoplatoński Bóg Orygenesa

Koncepcję Boga Orygenesa należy analizować w kontekście filozofii neoplatońskiej.
Zgodnie z nauczaniem neoplatońskim Orygenes przedstawiał Boga
jako niematerialną, niezmienną i niepodzielną Jednię, która jest źródłem istnienia
wszystkich bytów. Nawiązując do neoplatonizmu twierdził, że boskość
i doskonałość bytów zmniejsza się wraz z oddalaniem się ich od źródła bytu,
czyli Boga. Również Syn Boży ma w sobie mniej boskości i doskonałości od
Boga Ojca, będąc Bogiem w sensie wtórnym.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Koncepcja natury w filozofii Stanisława Staszica

Artykuł analizuje koncepcję natury w filozofii Stanisława Staszica. Podstawowym
czynnikiem w filozofii Oświecenia była natura. Według Staszica, w fundamentalnym
znaczeniu natura to świat przyrody ożywionej i nieożywionej. We
wszechświecie, stworzonym przez Boga, panuje porządek i jedność. Człowiek
jest wyróżnionym elementem przyrody. Na Staszica koncepcję natury wpłynęli
G.L. Buffon i J.J. Rousseau.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Co to znaczy, że wnioskujemy racjonalnie?

Można wskazać dwa podstawowe kryteria racjonalności wnioskowania: koherencyjne
i korespondencyjne. Stosując pierwsze z nich, uznamy wnioskowanie
za racjonalne, kiedy będzie ono przebiegać zgodnie z pewnymi ustalonymi
normami (np. logiką, prawami rachunku prawdopodobieństwa), stosując drugie
– oczekujemy od wnioskowania, aby jego wniosek był prawdziwy (lub
przynajmniej bliski prawdzie). W artykule została omówiona wzajemna relacja
między tymi różnymi kryteriami racjonalności oraz ich związek z typem
środowiska, którego wnioskowanie dotyczy.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Pojęcie granicy nauki w filozofii nauki Nicholasa Reschera

Nicholas Rescher przez ponad 40 lat analizował różne wymiary granic i ograniczeń
nauki. Zagadnienie to postrzegał w ścisłym związku z progresywnością
nauki, ale też zauważał jego specyfikę. Artykuł skupia się na analizie terminów
i pojęć zaproponowanych i stosowanych przez Reschera w artykułowaniu
i dyskusji zagadnienia granic nauki w wielu jej wymiarach. Wskazano na
ich różnorodność i wieloznaczność. Poddano krytyce Rescherowskie próby
określenia relacji pomiędzy pojęciami dotyczącymi granic oraz wskazano na
niekonsekwencje i niespójności.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Nuty i kroki, teksty i gesty

Kierująca zespołem tanecznym „Dostłar” opowiada o czterech pokoleniach rodziny, ich tradycjach artystycznych oraz uczestnictwie we współczesnym życiu kulturalnym Karaimów.

Czasopismo: Awazymyz. Pismo historyczno-społeczno-kulturalne Karaimów
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Zewułun z rodu „Widzących”

W zbiorach Biblioteki im. Wróblewskich w Wilnie znajdują się rękopiśmienne woluminy sporządzone pięknym, wprawnym pismem. Ich autor był nie tylko kaligrafem, lecz także tłumaczem Biblii. I członkiem starego karaimskiego rodu.

Czasopismo: Awazymyz. Pismo historyczno-społeczno-kulturalne Karaimów
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Karaim z ulicy Marszałkowskiej

Rodem z Trok, przybył nad Wisłę we wczesnej młodości, by pozostać tu na całe życie.

Czasopismo: Awazymyz. Pismo historyczno-społeczno-kulturalne Karaimów
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii