rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Biblioteki polonijne w krajach Ameryki Łacińskiej, ze szczególnym uwzględnieniem Argentyny

Na terenie Argentyny funkcjonują dwie duże biblioteki polonijne: Biblioteka Polska im. Ignacego Domeyki w Buenos Aires oraz biblioteka oo. franciszkanów w Martin Coronado pod Buenos Aires. Autorzy pragną zaprezentować dzieje obu zbiorów i ich twórców na tle polonijnego ruchu bibliotecznego i wydawniczego, poczynając od drugiej połowy XIX w. Będzie to próba przedstawienia stanu zachowania kolekcji, problemów z ich utrzymaniem i udostępnianiem oraz czytelnictwa polskiego w Argentynie. Autorzy postarają się opisać rolę pełnioną przez te biblioteki w życiu Polonii argentyńskiej tak w chwili ich powstania, jak i dzisiaj. Przedstawią też perspektywy dalszego funkcjonowania obu bibliotek widziane z Polski.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Polskie losy biblioteki Tyszkiewiczów z Czerwonego Dworu

Część biblioteki Benedykta Tyszkiewicza z Czerwonego Dworu opuściła rodową siedzibę na początku XX w. Kilka tysięcy starych druków, głównie z XVI i XVII w., w 1918 r. znalazło się w Suchej, na dworze Branickich i Tarnowskich. Podczas II wojny światowej kolekcja została rozproszona. W pierwszych latach powojennych ocalały zbiór został podzielony pomiędzy biblioteki w kraju, m.in. w Krakowie i Wrocławiu. Ostatecznie biblioteka Tyszkiewiczów trafiła do Biblioteki Narodowej w Warszawie, gdzie stanowi obecnie kolekcję składającą się z około 3500 starych druków. Ponadto w Bibliotece Narodowej w Warszawie przechowywanych jest kilka rękopisów z archiwum Czerwonego Dworu. Wszystkie dokumenty pochodzą z zakupów na aukcji antyków. Większość zachowanych ksiąg oznaczona jest pieczęcią heraldyczną Tyszkiewiczów lub ekslibrisem Benedykta Jana Tyszkiewicza. Kolekcja składa się przede wszystkim ze starych druków wydanych po łacinie, rzadziej w języku niemieckim i polskim. Wiele książek z XVI w. zostało opublikowanych w Krakowie. Tematycznie nie są one jednorodne i najczęściej dotyczą historii, polityki, teologii, filozofii literatury. W 2014 r. WBP w Olsztynie podjęła kwerendę, w wyniku której uzyskano informacje na temat książek z biblioteki z Czerwonego Dworu rozproszonych w różnych miejscach na terenie Polski (woluminy z kolekcji znajdują się m.in. w Bibliotece Śląskiej w Katowicach).

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Piętnastowieczny handel książką. Gromadzenie świadectw źródłowych i badanie inkunabułów – baza danych MEI

Wynalazek druku wywarł wielki wpływ na społeczeństwa wczesnonowożytnej Europy. Do dnia dzisiejszego zachowało się ok. 1,2 mln inkunabułów, reprezentujących w przybliżeniu 30 tys. wydań. Zabytki te przechowywane są w czterech tysiącach bibliotek, przede wszystkim europejskich i północnoamerykańskich. Stan opracowania inkunabułów w różnych krajach systematycznie wzrasta. Niemniej powstające katalogi i bazy danych są rozproszone, co powoduje, że badacze muszą wyszukiwać dane w różnych pomocach, w których metoda i szczegółowość opracowania jest nierówna. Sytuacja ta w poważnym stopniu utrudnia, a w niektórych przypadkach uniemożliwia, przekrojowe badania. By zaradzić tym bolączkom został uruchomiony projekt MEI, czyli jednolitej bazy danych, która docelowo zespoli szczegółowe informacje proweniencyjne na temat wszystkich zachowanych egzemplarzy inkunabułów na całym świecie. Baza ta, dzięki swemu zasięgowi geograficznemu, zezwoli także na odtwarzanie idealne księgozbiorów, które na skutek różnych kolei losu zostały rozproszone, niekiedy dosłownie po całym świecie. Autorka ilustruje to przykładem odkrytych przez siebie inkunabułów, które do końca XVIII w. należały do klasztoru San Cerbone w Lukce, a obecnie znajdują się w bibliotekach w Oksfordzie, Yale i Harvard. Dzięki danym MEI informacje o tych książkach te można było połączyć z opisami podstawowego zrębu księgozbioru San Cerbone, który obecnie przechowywany jest w Bibliotece Prowincjalnej Braci Mniejszych we Florencji.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
„Polonicum” – definicja pojęcia, zakres doboru materiału, zastosowanie w bibliografii

W artykule zreferowano problemy związane z tworzeniem polskiej retrospektywnej bibliografii narodowej. Przedstawiono krótki zarys historyczny tego zagadnienia (skupiając się na podstawowym wykazie literatury polskiej, czyli Bibliografii K. Estreichera), podano definicję polonicum funkcjonującą w dzisiejszej praktyce bibliotecznej oraz zasady doboru materiału do bibliografii narodowej. Przy omawianiu poszczególnych kryteriów (terytorialnego, narodowego, tematycznego i językowego) ukazywano na wybranych przykładach piśmiennictwa/wydawnictw z okresu XVI–XVIII w. trudności z realizacją przyjętych zasad typowania dzieł do zespołu polonica.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Materiały samizdatu i polskiego drugiego obiegu wydawniczego w zbiorach Instytutu Badań Europy Wschodniej przy Uniwersytecie Bremeńskim i ich gromadzenie w latach 80. XX wieku

Artykuł zawiera zarys historii Instytutu Badań Europy Wschodniej przy Uniwersytecie Bremeńskim i charakterystykę jego zbiorów. Placówka została założona w maju 1982 r. pod nazwą Centrum Badawcze Literatury Niezależnej i Ruchów Społecznych w Europie Wschodniej. Pomysłodawcami jej powołania byli czescy dysydenci, którzy zwracali uwagę niemieckim politykom i opinii publicznej na działalność ruchów społecznych i rozwój kultury niezależnej w krajach byłego bloku wschodniego, a przede wszyst kim – na konieczność ich badania i gromadzenia źródeł na ten temat. Instytut w Bremie łączył te dwa zadania od początku swej działalności, zbierając literaturę samizdatu i inne źródła do badań nad opozycją polityczną i kulturą niezależną w krajach tzw. demokracji ludowej. Kolekcje polskich publikacji tzw. drugiego obiegu wydawniczego z lat 1976-1989/90, wciąż kompletowane, obejmują dzisiaj druki zwarte, periodyki, pocztę niezależną, ulotki, plakaty oraz nagrania audio i audiowizualne. Zbiory te, zgromadzone m.in. dzięki aktywnej współpracy instytutu z polskimi emigrantami, obecnie są także uzupełniane materiałami, prywatnymi kolekcjami, przekazywanymi przez Polaków zamieszkałych głównie w Niemczech.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Rosyjskie piśmiennictwo XIX wieku w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie

Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie powstała w 1817 roku. Jej pierwszym dyrektorem został S. B. Linde, wybitny uczony slawista i leksykograf. Biblioteka mimo bardzo poważnego kryzysu wywołanego represjami politycznymi po upadku powstania listopadowego, kiedy skonfiskowano około 70% zbiorów, działa nieprzerwanie do dnia dzisiejszego. W ciągu swojej historii wielokrotnie zmieniała się jej afiliacja instytucjonalna i w związku z tym oficjalna nazwa, ale zachowana została ciągłość instytucjonalna. Była kolejno: Biblioteką Publiczną, związaną z Królewskim Uniwersytetem Warszawskim (1817–1834), Biblioteką Rządową (1834–1840), Biblioteką Warszawskiego Okręgu Naukowego (1840– 1862), Biblioteką Główną (1862–1871), Biblioteką Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego z rosyjskim językiem wykładowym (1871–1915), następnie Biblioteką Uniwersytecką.
Bogate zbiory dziewiętnastowieczne, które nawarstwiały się na przestrzeni dziejów biblioteki, spowodowały, że w roku 1999 wydzielono je i uznano za historyczne zbiory specjalne, przyjmując jako obowiązujące dla nich cezury lata 1801–1918. W tej kategorii zbiorów szczególnie wyróżnia się kolekcja literatury rosyjskiej, która w powszechnej opinii jest specjalnością BUW. W artykule zostały zaprezentowane wstępne wyniki badań, które miały na celu dokładniejsze określenie liczebności tej kolekcji. W sposób przeglądowy przedstawiono także etapy kształtowania się bogatych zbiorów rosyjskich, korygując niektóre rozpowszechnione opinie na ten temat.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Kolekcja książek Męcińskich i Zborowskich w zbiorach Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Juliusza Słowackiego w Tarnowie

Ziemię tarnowską zamieszkiwały do 1945 r. liczne rody ziemiańskie. Wśród nich wyróżniali się przedstawiciele rodzin Męcińskich i Zborowskich z Partynia: Józefa Gabriela Męcińskiego (1837–1921) powstańca styczniowego, posła na sejm i działacza społeczno-politycznego oraz jego córkę Helenę Wiktorię Zborowską (1876–1943) znaną w pierwszej połowie XX w. powieściopisarkę i nowelistkę, która debiutowała pod pseudonimem Blanka Halicka powieścią Kto zwycięży? w 1901 r. Właściciele Partynia zgromadzili w swoim dworze ciekawy księgozbiór, którego fragment przechowuje od 1945 r. i reformy rolnej Miejska Biblioteka Publiczna im. Juliusza Słowackiego w Tarnowie. W kolekcji tej dominuję literatura piękna, wraz z opracowaniami z zakresu historii literatury oraz historia reprezentowana głównie przez pamiętniki znanych osobistości. Ponadto w kolekcji występują licznie książki wydawane w seriach lub wydawnictwach wielotomowych. Językiem dominującym w zachowanym fragmencie jest j. polski. Książki posiadają różnego typu oprawy wykonane na zamówienie oraz ciekawe oprawy wydawnicze – zwłaszcza tytuły w języku niemieckim. W kolekcji przeważa jeden typ znaków proweniencyjnych – podpis odręczny, który preferowała większość członków rodzin Męcińskich i Zborowskich. W zachowanym fragmencie księgozbioru z Partynia znajdują się unikatowe wydania zarówno w języku polskim, jak i obcych, dostępne w nielicznych ośrodkach w Polsce. Z tego powodu kolekcja ma znaczenie nie tylko dla historii regionu tarnowskiego, ale jest cennym dziedzictwem narodowym.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Rola i znaczenie opisu formalnego druku dla badań księgoznawczych nad książką literacką pierwszej połowy XIX wieku

W opracowaniu formalnym druków XIX w., autor postuluje konieczność odejścia od schematycznych metody opisu bibliograﬁ cznego (Format MARC 21 rekordu bibliograﬁ cznego dla książki) stosowanych w przypadku standaryzowanej książki współczesnej. Obecny system opracowywania bibliotecznego, nastawiony na rejestrację  i efektywność  nie może przyczynić się do rozwoju naszej wiedzy na temat cech wydawniczych katalogowanych druków. Na podstawie wydań korsarskich komedii Ludwika Adama Dmuszewskiego (1777–1847) autor udowadnia, że stosowany system opisu nie spełnia nawet tak podstawowej funkcji,  jak rozróżnienia wydań. Wskazuje, że w przypadku najstarszych druków XIX wieku, powinno się stosować odpowiednio rozbudowany schemat opisu bibliograﬁ cznego, który dawałby możliwość identyﬁ kacji bez koniecznej porównawczej autopsji innych egzemplarzy dzieła.  Szczególną uwagę należy przywiązywać  do właściwego odpisania tytułu i adresu wydawniczego (w formie gramatycznej występującej na opisywanym dokumencie, a nie w mianowniku jak w przypadku druków współczesnych) oraz opisu zawartości (dedykacji, kolofonu, list subskrybentów i dzieł współwydanych – w szczególności katalogów księgarskich). Autor uważa, że najprostszym rozwiązaniem jest zastosowanie przy opisie druków XIX w., niektórych rozwiązań stosowanych w przypadku druków starych (kollacji, położenia sygnatur bądź ﬁ ngerprintu).

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Antologia poezji Jeana Molineta w kodeksie Biblioteki Narodowej 3762 III

Niniejszy artykuł stanowi analizę rękopisu o sygnaturze BN 3762 III, znajdującego się w zbiorach specjalnych Biblioteki Narodowej w Warszawie. Manuskrypt warszawski zawiera kolekcję utworów poetyckich Jeana Molineta, francuskiego pisarza drugiej połowy XV wieku, związanego z dworem burgundzkim. W pierwszej części artykułu nakreślono biograﬁ ę nadwornego poety i oﬁ cjalnego kronikarza książąt burgundzkich – Jeana Molineta. Następnie zostały zamieszczone i omówione wyniki badań uzyskane w wyniku przeprowadzonej analizy kodykologicznej poszczególnych elementów kodeksu warszawskiego (budowa ﬁ zyczna, historia a także zawartość manuskryptu). Po przeprowadzeniu szczegółowej analizy można stwierdzić, że w kodeksie BN 3762 III znajduje się nieznana redakcja utworów Jeana Molineta, sporządzona w pierwszej ćwierci XVI w.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Łacińskie i czeskie kazania w XIV i XV wieku – przekład, adaptacja, mutacja

Artykuł poświęcony jest kwestii języka używanego w kaznodziejstwie czeskim okresu późnego średniowiecza. Autor porównał trzy zbiory kazań: Øeèi nedìlní a sváteèní autorstwa Tomasza ze Štitnego (napisane w j. czeskim) i Quadragesimale oraz Sermones post QuadragesimamJana Milicza zKromieryża (wj. łacińskim) oraz Postilli Jana z Rokycan (w j. czeskim i łacińskim). Stwierdził, że w wypadku dwóch pierwszych autorów wyróżnić można tę samą metodę pisarską, opartą otłumaczenie i/lub adaptację istniejących tekstów np. patrystycznych i monastycznych. Kazania tych autorów różnią się jednak formą zewnętrzną – kazania Tomasza ze Štitnego, w formie naśladujące język mówiony, służyły do odczytywania podczas zgromadzenia grupy wiernych i stanowiły uzupełnienie kazania (collatio), natomiast teksty Jana Milicza z Kromieryża zawierały głównie cytaty, zwłaszcza z tekstów Tomasza zAkwinu, zkrótkim komentarzem. Natomiast kazania Jana zRokycan stanowią połączenie dwóch etapów pracy, były one zapisem wygłoszonych przez autora kazań, poddane później opracowaniu redakcyjnemu. Autor artykułu zwrócił uwagę na konieczność powstania krytycznych edycji zachowanych kazań, umożliwiających dogłębne poznanie środowiska twórców i odbiorców, często dwu- czy nawet trójjęzycznych.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Dar carski z 1829 r. – książki Uniwersytetu Wileńskiego przekazane Bibliotece Abowskiej w Helsinkach

Wartykule podjęto analizę dziejów i zawartości kolekcji książek Uniwersytetu Wileńskiego, które zostały darowane w 1829 r. ukazem carskim dla zniszczonej w pożarze w 1827 r. Biblioteki Abowskej (Turku), a obecnie są przechowywane w Bibliotece Narodowej Finlandii. W oparciu o źródła („Dziennik Biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego”, 1823-1832; „Katalog ksiąg dubletowych” Biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego, 1829 i inne) ujawniono, że książki w Wilnie wybierano ze zbiorów dubletowych od końca 1827 r., a wysłano do Helsinek nie wcześniej niż 28 II 1829 r. Łącznie do katalogu ksiąg na wspomożenie biblioteki w Helsinkach włączono 1481 tomów z różnych dziedzin wiedzy, w tym z teologii 406 woluminów, fizyki – 266, medycyny – 245. W czasie przeprowadzonych w 2015 r. w zbiorach Biblioteki Narodowej Finlandii badań de visu oraz przy wykorzystaniu źródeł archiwalnych udało się zidentyfikować ponad 400 jednostek druków i pojedynczych rękopisów mających proweniencję Uniwersytetu Wileńskiego. Wśród tych obiektów znajdują się egzemplarze z bibliotek prywatnych kanoników wileńskich G. Albiniusa, N. Deciusa, J.K. Wojsznarowicza, słynnego kaznodziei dominikanina F. Birkowskiego, magnatów Sapiehów, profesorów Uniwersytetu Wileńskiego G. Forstera, L.H. Bojanusa i innych. ,,Dar wileński” był zbierany z dubletów, a więc w jego skład weszły również książki z dawnych kolegiów jezuickich w Grodnie i Słucku. Wyniki badań proweniencyjnych rozproszonego dziedzictwa Rzeczypospolitej Obojga Narodów mogą okazać się bardzo przydatne przy tworzeniu nowej syntezy historii książki i bibliotek Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Katalog starodruków polskich w zbiorach Biblioteki Brytyjskiej (British Library)

W realizacji międzynarodowego projektu zatytułowanego The Polish Short Title Catalogue, mającego na celu opracowanie katalogu starodruków polskich znajdujących się w zbiorach Biblioteki Brytyjskiej, uczestniczyły trzy instytucje krajowe: Biblioteka Narodowa w Warszawie, Biblioteka Jagiellońska i Biblioteka Kórnicka. Poszczególne etapy projektu realizowano w Warszawie, Krakowie i Londynie. Prace nad katalogiem obejmowały meliorację istniejących rekordów bibliograficznych w celu korekty i uzupełnienia zawartych w nich informacji według aktualnie obowiązujących norm. Kolekcja poloników, choć niewielka (nieco ponad 2000 woluminów), wyróżnia się dużą rozpiętością tematyczną, odzwierciedlającą życie umysłowe, kulturalne, polityczne i religijne dawnej Rzeczypospolitej. Zawiera rzadkie druki od krakowskich inkunabułów poprzez tzw. „Statuty Łaskiego”, dzieła Mikołaja Reja, Macieja z Miechowa, staropolskie edycje Biblii, druki ariańskie po utwory klasyków literatury stanisławowskiej.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
„Z dozwoleniem” drukowane

W artykule wskazano na pojawienie się w niektórych drukach szesnastowiecznych (i późniejsze długie i powszechniejsze stosowanie) stereotypowej formuły potwierdzającej, że ukazały się one z pozwoleniem odpowiednich władz, określanych, jako „starsi” bądź „przełożeni”. Wiązało się to z cenzurą prewencyjną, a zwłaszcza oddziaływaniem postanowień Soboru Trydenckiego dotyczących książek. 8 IV 1546 r. na sesji czwartej pierwszej fazy Soboru Trydenckiego nawiązując do postanowień wcześniejszego Soboru Laterańskiego (4 V 1515) określono zasady obowiązujące drukarzy. Nakazano umieszczanie autora i nazwy drukarni na karcie tytułowej. Pod karą anatemy i grzywny zabroniono druku i sprzedaży książek bez badania i zatwierdzenia przez biskupa, a w przypadku dzieł autorstwa zakonników, dodatkowo przez ich przełożonych. W drukach świadczących o zbadaniu dzieła i wskazujących, że nie zawierają one nic przeciwnego wierze, czasem także dobrym obyczajem pojawiły się też w Polsce skrócone formuły Cum licentia Superiorum, Facultate Superiorum, Superiorum Permissu czy „Z dozwoleniem” bądź „Pozwoleniem starszych”. Proces nawet formalnego przyjęcia ustaw soboru zakończonego w grudniu 1563 r. przebiegał powoli. Księgę ich ustaw przyjął król z rąk nuncjusza 7 VIII 1564 r. W latach 1564-1568 wdrożono postanowienia trydenckie w trzech diecezjach. Formuła Cum Facultate Superiorum pojawiła się w 1576 r. na książce (pierwszej!) autorstwa Piotra Skargi, a zarazem pierwszej z nowo uruchomionej drukarni w Wilnie. Wcześniej podobne słowa znalazły się na zagranicznych edycjach Polaków (np. w 1574 r. Stanisława Reszki). Liczne zastosowanie tej formuły stopniowo wzrastało, zwłaszcza na drukach jezuitów, choć brak jej na wielu ich książkach, w tym na większości dzieł Skargi. Są one natomiast na wielokrotnie wznawianych Żywotach i Kazaniach Piotra Skargi.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
O wydawnictwie słownikowym z zakresu biografistyki księgoznawczej

W artykule zaprezentowano wydawnictwo z zakresu biografistyki księgoznawczej pt. Słownik pracowników książki polskiej, realizowane w Uniwersytecie Łódzkim – najpierw w Bibliotece Uniwersyteckiej w Łodzi (od 1958 r.), następnie – w Katedrze Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej UŁ (od 1992 r.). W latach 1972-2016 ukazał się tom podstawowy Słownika (1972) i cztery suplementy (1986, 2000, 2010, 2016). Redaktorami naukowymi były kolejno: I. Treichel, H. Tadeusiewicz, M. Rzadkowolska. Planowany piąty suplement poprowadzi A. Walczak-Niewiadomska. Edytorem Słownika było Państwowe Wydawnictwo Naukowe (tomy z 1972 i z 1986 r.) i Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich (tomy z 2000, 2010 i 2016 r.). Autorka omówiła także zakres tematyczny i zasięg chronologiczny Słownika, jego warsztat (publikacje towarzyszące, kartoteki, archiwum); podała ogólna liczbę haseł (4842) i autorów (1100), podkreśliła znaczenie wydawnictwa dla biografistyki księgoznawczej oraz dziejów książki w Polsce.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Dzieje starożytne w Fasciculus temporum Wernera Rolevincka

Powstały w latach 1468–1472 Fasciculus temporum kartuza Wernera Rolevincka należy do ostatniej fali średniowiecznych kronik uniwersalnych, które swe upowszechnienie zawdzięczają już nowemu medium druku. Niemniej treści przekazywane przez tę kronikę w odniesieniu do historii starożytnej, zaskakują swym konserwatyzmem. W porównaniu z takimi kronikami jak Marcina Polaka (XIII w.) lub nawet wcześniejszymi, Rolevinck ani na jotę nie wydaje się nowocześniejszy ani pod względem relacjonowanych wydarzeń ani ich interpretacji. Tymczasem współczesna mu historiograﬁ a renesansowa traktowała starożytność już w inny sposób. Niemniej to właśnie Fasciculus temporum zażywał niezwykłej popularności, rozpowszechniony w czternastu wydaniach w pierwszym dziesięcioleciu po ukazaniu się editio princeps, i w co najmniej kolejnych czternastu do śmierci autora w 1502 r., by nie wspomnieć o przekładach na języki narodowe. Zjawisko popularności dzieła Rolevincka daje się wytłumaczyć tylko poprzez skierowanie wzroku ku zupełnie innemu odbiorcy niż publiczność wysoko wykształcona, czyli typowy czytelnik średniowiecznych kronik uniwersalnych. Fasciculus temporum należy postrzegać jako element ruchu religijnego zwanego devotio moderna. Kronika ta powstała z myślą nie tyle o intelektualistach co zwykłych ludziach, którzy mieli przy jej pomocy poznawać naukę o boskim planie zbawienia wpisanym w dzieje ludzkości. Odnotowywała podstawowe wydarzenia i postaci historii biblijnej i późniejszej, porządkując je chronologicznie. Przedstawiała także oryginalną wizualizację dziejów, osiągniętą w drodze specyﬁ cznego rozplanowania graﬁ cznego tekstu, podkreślającego ciągłość historii. Wizualizacja ta mogła więc być wykorzystywana nie tylko do celów dydaktycznych lecz także do medytacji. Co więcej, wszystko wskazuje na to, że sięgnięcie przez Rolevincka po druk nie było dziełem przypadku lecz całkowicie świadomym zabiegiem, mającym na celu jak najszersze upowszechnienie książki. Cecha ta również łączy kartuskiego autora z devotio moderna.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Bernardyński pisarz z ХVІІІ wieku Michał Paszkiewicz i jego kazania w zbiorach Narodowego Muzeum Historycznego Republiki Białoruś w Mińsku

W zbiorach starodruków Narodowego Muzeum Historycznego Republiki Białoruś znajduje się adligat, w skład którego wchodzi pięć z sześciu obecnie znanych utworów piszącego po polsku autora białoruskiego Michała Paszkiewicza – wszystkie te wydawnictwa opatrzone są własnoręcznymi dedykacjami twórcy. Zrobił on karierę w zakonie oo. Bernardynów – po przejściu kolejnych stopni hierarchii osiągnął godność kustosza i wreszcie – prowincjała litewskiego. Na polu literatury odznaczył się przede wszystkim jako pisarz kaznodziejski, publikując wygłaszane przez siebie kazania funeralne poświęcone osobom z najwyższych warstw społecznych. Niniejszy artykuł traktuje o drukowanej spuściźnie pisarza jako źródle do studiów nad jego działalnością zakonną i literacką.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach