Identyfikacja ucznia z problemami najbliższego otoczenia a kształtowanie postawy proekologicznej na lekcjach geografii

Celem opracowania jest wskazanie czynników decydujących o skutecznym kształtowaniu postawy proekologicznej na lekcjach geografii poprzez realizację problematyki nieracjonalnego wykorzystania zasobów środowiska geograficznego. Warunkiem kształtowania postaw wśród młodego pokolenia jest przeniesienie uczniów w miejsca, które są dla nich wartościowe, z którymi czują się związani. Odwoływanie się do znajomości najbliższego otoczenia, podejmowanie świadomych, skutecznych działań na rzecz własnego regionu oraz emocjonalne zaangażowanie, może zaowocować wykształceniem postawy proekologicznej. Kształtowanie postaw w szkole to proces umiejętnego wprowadzania zmian w nastawieniu ucznia do określonych aspektów środowiska (ludzi, grupy, kultury, poglądów, przedmiotów nieożywionych czy przyrody). Postaw uczymy się przez całe życie, gdy w trwały sposób emocjonalnie reagujemy na coś, co staje się przedmiotem postawy. Za determinanty świadomego postępowania uznaje się wartości, które z kolei kształtują zachowanie (Bell 2004). Podstawowym warunkiem kształtowania postaw wśród młodego pokolenia jest przeniesienie uczniów w sytuacje lub miejsca im znane, z którymi czują się związani. Odwoływanie się do znajomości najbliższego otoczenia ucznia powoduje wzrost zainteresowania i zaangażowania problemami jego „małej ojczyzny”. Tworzenie więzi i postaw wobec własnego regionu zaczyna się i jest możliwe dzięki ciągłemu poznawaniu, odkrywaniu związku pomiędzy przeszłością, teraźniejszością i przyszłością. Stan środowiska w okolicy miejsca zamieszkania w dużym stopniu jest skutkiem decyzji podejmowanych w przeszłości, ale także efektem aktualnie podejmowanych działań proekologicznych. Już od wielu lat szkoły propagują akcje na rzecz segregowania śmieci (Rosik 2002; Rosik 2003), organizują warsztaty, festyny oraz organizują pogadanki z rodzicami. Stąd, problem zanieczyszczenia najbliższego regionu powinien być rozpatrywany przede wszystkim w kontekście ochrony środowiska i świadomości ekologicznej. Szczególną rolę w odkrywaniu związków pomiędzy przeszłością, teraźniejszością i przyszłością miejsca zamieszkania, przypisuje się geografii Polski. Najskuteczniejszym sposobem kształtowania postaw proekologicznych jest realizowanie treści w następującej kolejności: hydrosfera-wody powierzchniowe Polski-wykorzystanie wody przez rolnictwo, przemysł, turystykę-zanieczyszczenie i deficyt wody w Polsce-działania zmierzające do racjonalnego wykorzystywania i ochrony zasobów wodnych. W celu sprawdzenia, jakie jest nastawienie i postawa gimnazjalistów wobec problemów środowiskowych w miejscu zamieszkania, przeprowadzono eksperyment z udziałem 64 uczniów w wieku 16 lat w wybranym gimnazjum w Poznaniu. Podstawą badań była ankieta zaproponowana przez Cichoń (2004), polegająca na przedstawieniu listy twierdzeń dotyczących określonych zachowań, do których respondent miał się ustosunkować, wyrażając zgodę, niezgodę lub brak zdania - skala Thurstone'a (Sperling 1995). Pozostałe pytania obejmowały m.in. znajomość skutków nieracjonalnego wykorzystywania środowiska, ocenę skuteczności podejmowanych działań ekologicznych uczniów i ich zasięg przestrzenny oraz miejsca zagrożone w najbliższym otoczeniu ucznia. Skoncentrowano się na pomiarze siły zainteresowania oraz kierunku działania (Strelau 2000), czyniąc przedmiotem badań pięć rodzajów postaw kształtowanych na lekcjach geografii. Należą do nich postawy: wobec ochrony środowiska przyrodniczego, swojego miejsca zamieszkania, tolerancji wobec innych grup społecznych, ekonomii w życiu codziennym, Unii Europejskiej.

Czasopismo: Prace i Studia Geograficzne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika