rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Rola prasy w życiu i twórczości Teodora Tomasza Jeża

Teodor Tomasz Jeż to osoba bardzo aktywna, realizująca się na wielu płaszczyznach: literackiej, społecznej, politycznej. To pisarz i publicysta niezwykle popularny w czasach, kiedy żył i tworzył. Interesujące wydało się więc autorce niniejszego artykułu zastanowienie nad rolą prasy w jego życiu i twórczości. Związki Jeża z prasą mają różnorodny charakter. Najpierw należy odnotować działalność czytelniczą. Gazety były dlań przede wszystkim źródłem informacji. Następnie, nawiązując współpracę z „Demokratą Polskim”, przeobraził się ze zwykłego czytelnika w swego rodzaju dziennikarza. Pisał artykuły na wiele tematów i publikował je w licznych czasopismach, ukazujących się zarówno w kraju, jak i za granicą. Prasa dała mu przede wszystkim możliwość wyrażania własnych przekonań polityczno-społecznych. Wreszcie należy wspomnieć o tym, że na łamach czasopisma nastąpił jego debiut literacki. Zresztą kolejne utwory również ukazywały się w gazetach. Część z nich najpierw była drukowana w odcinkach w różnorodnych czasopismach, a potem dopiero wydawano je drukiem w formie książkowej. I na koniec jeszcze jedna, przyziemna kwestia – prasa była dla niego ważnym źródłem dochodu.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
„Fantastyka” (bibliografia zawartości)

Czasopismo „Fantastyka” ukazywało się w latach 1982-1990, w 1990 roku zostało przemianowane na „Nową Fantastykę” i jest w dalszym ciągu kontynuacją pierwowzoru. „Fantastyka” to chyba najpopularniejszy polski miesięcznik poświęcony literaturze fantastycznej oraz science fiction. Było to pierwsze pismo o takiej tematyce w kraju, a nawet w całym bloku wschodnim, dzięki czemu bardzo szybko zyskało fanów. Pierwszym redaktorem naczelnym był Adam Hollanek, obecnie funkcję tę pełni Jakub Winiarski. „Fantastyka” promowała gatunek fantasy. Miesięcznik publikował opowiadania, a nawet całe powieści zarówno polskich, jak i zagranicznych twórców. Można tam było znaleźć również felietony i artykuły o tematyce popularnonaukowej. Czasopismo to już od pierwszych numerów zyskało ogromną popularność. W roku 1990, kiedy zmienił się wydawca (a w ślad za tym tytuł), pismo przeszło znaczną metamorfozę, zmieniono format, zwiększono liczbę stron, urósł dział publicystyczny. W roku 2003 przybyło też barw. W „Fantastyce” swoją karierę literacką rozpoczynał Andrzej Sapkowski, opowiadanie Wiedźmin ukazało się w numerze 12 z 1986 roku. W roku 2007 z okazji 25-lecia pisma, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Michał Ujazdowski – uhonorował czasopismo srebrnym medalem „Gloria Artis”. Współpracownicy „Nowej Fantastyki” również zostali wyróżnieni.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Recepcja literackiej Nagrody Nobla dla Elfriede Jelinek w wybranych dziennikach i tygodnikach polskich z 2004 roku. Przyczynek do analizy zjawiska

Artykuł podejmuje próbę analizy recepcji literackiej Nagrody Nobla dla Elfriede Jelinek w polskiej prasie (dzienniki i tygodniki) w 2004 roku. Celem badania było uzyskanie odpowiedzi na następujące pytania: w jaki sposób została przedstawiona noblistka oraz jej twórczość? Czy zróżnicowanie światopoglądowe gazet miało wpływ na ocenę werdyktu Akademii? Czy zaangażowanie polityczne Elfriede Jelinek rzutowało na ocenę jej pisarstwa? Austriacka prozaiczka, która została uhonorowana najważniejszym literackim laurem, była w Polsce praktycznie zupełnie nieznana przed 2004 rokiem. Akademia Szwedzka doceniła jej dokonania „za muzyczny potok głosów i kontrgłosów w powieściach i dramatach, za nadzwyczajną lingwistyczną pasję odsłaniania absurdu społecznych klisz i ich ujarzmiającej mocy”.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Rola prasy dziecięcej w kształtowaniu kompetencji literackiej najmłodszych czytelników w dobie porozbiorowej

Przedmiotem analizy w artykule jest zagadnienie kształtowania kompetencji literackiej czytelnika dziewiętnastowiecznej prasy dla najmłodszych w trudnym dla instytucji oświatowych i wychowawczych okresie porozbiorowym. Periodyki dla dzieci w tym czasie nie tylko rozwijały uczucia i postawy patriotyczne wobec narodu i państwa, które utraciło niepodległość. Ze względu na dramatyczną sytuację szkolnictwa oraz postępującą rusyfikację i germanizację brały czynny udział w edukacji i stanowiły pomoc dydaktyczną dla powszechnego wówczas nauczania domowego. Pojęciem sterującym narracją w artykule jest kompetencja literacka, rozumiana jako zespół predyspozycji warunkujących „kontakt z dziełem”. Bliżej omówiono takie jej składniki, jak: zakres przekazywanej w czasopismach dla dzieci wiedzy o dziełach i ich twórcach; sposoby rozwijania wrażliwości na tekst literacki, potrzebnej do odbioru dzieła, jego rozumienia i interpretacji; sposoby wdrażania czytelnika do twórczej kreacji tekstu własnego.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Współczesna proza Ziemi Lubuskiej – regionalne małe ojczyzny i muzealizacja pamięci

Artykuł dotyczy współczesnej prozy Ziemi Lubuskiej: utworów Grünberg Krzysztofa Fedorowicza, Stacyjka na wschodzie i zachodzie oraz Klucze do rzeki Marii Sidorskiej-Ryczkowskiej oraz zbioru opowiadań Wedelmann Edwarda Derylaka. Autorka odczytuje te utwory w perspektywie prozy małych ojczyzn, a ponadto podejmuje próbę określenia regionalnych cech wskazanych utworów.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Biblioteki, książki, ludzie. Druki z proweniencją żagańskiej biblioteki klasztornej w zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Zielonogórskiego

We wstępie artykułu została opisana kolekcja zbiorów specjalnych zgromadzona w Bibliotece UZ. Składają się na nią zabytkowe starodruki, książki dziewiętnastowieczne, elementarze w różnych językach świata, książki artystyczne, dawne mapy, druki bibliofilskie oraz cenna ikonografia. Zbiory specjalne obejmują ponad 22 tysiące jednostek materiałów bibliotecznych. Wśród najcenniejszego zasobu znajdują się starodruki, czyli wydawnictwa sprzed końca 1800 roku, które mają różne znaki własnościowe, czyli wpisy proweniencyjne nieistniejących już księgozbiorów (bibliotek) prywatnych, szlacheckich, szkolnych i klasztornych. Przedmiotem dalszego opisu jest historia nieistniejącej już biblioteki klasztornej kanoników regularnych św. Augustyna w Żaganiu na Dolnym Śląsku wpisana w kontekst bibliotek klasztornych na terenie Austrii – w Melku i Sankt Florian. Trzy starodruki z dawnych zasobów biblioteki poaugustiańskiej w Żaganiu znajdują się w zbiorach specjalnych Biblioteki UZ i w dalszym toku rozważań zostały poddane analizie z punktu widzenia ich walorów edytorskich i treściowych. Druki te dowodzą, że mimo zmian politycznych i religijnych Żagań pozostał ostoją katolicyzmu na Dolnym Śląsku aż do kasaty zakonu kanoników regularnych św. Augustyna w 1810 roku.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Dwie sylwetki współczesnej ukraińskiej literatury popularnej – Łada Łuzina i Maryna Sokolian

Artykuł jest poświęcony jednej z aktualnych kwestii ukraińskiego literaturoznawstwa – literaturze popularnej i jej roli w kształtowaniu współczesnej kultury. Na przykładzie twórczości dwu znanych ukraińskich autorek – Łady Łuziny oraz Maryny Sokolian – dokonano próby opisu i analizy motywów najczęściej występujących w ich twórczości. Są to motywy folklorystyczne, demonologiczne oraz chrześcijańskie.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Obraza muzyki i poezji. O twórczości Stanisława Staszewskiego

Artykuł ma na celu przybliżenie twórczości Stanisława Staszewskiego, którego dzieła – mimo iż od lat są obecne w polskiej kulturze popularnej, nie zostały należycie zbadane pod kątem zawartych w nich treści zarówno tekstowych, jak i muzycznych. Niniejszy tekst poddaje analizie twórczość autora znaną z oryginalnych, zachowanych nagrań oraz bazuje na tekstach pomieszczonych w tomie poetyckim Samotni ludzie. Wiersze i piosenki. Zawarty rys historiograficzny oraz bliższe spojrzenie na formalną stronę muzyczno-tekstową omawianych tu utworów stanowi przyczynek do ogólnego stanu badań nad związkami literatury i muzyki.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Ramy interpretacyjne zmysłów we wczesnych i późnych powieściach Jerzego Pilcha

Artykuł jest poświęcony konceptualizacji zmysłów przez Jerzego Pilcha ujętych w ramy interpretacyjne każdego z nich. Dzięki badaniu można dostrzec, jak przedstawia się hierarchia postrzeżeń autora oraz które zakresy w nich dominują. Materiał pochodzi z dwóch wczesnych powieści Jerzego Pilcha Spisu cudzołożnic (1993), Innych rozkoszy (1995) oraz ostatnich Zuza albo czas oddalenia (2015) i Portret młodej wenecjanki (2017). Na tej podstawie uzyskuje się obraz przekrojowy wyłaniający się z całości przeprowadzonej próby oraz możliwe jest wychwycenie różnic pomiędzy starszą i nowszą częścią dorobku artysty.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Specyfika nazewnictwa środków kosmetycznych: aspekt strukturalny

W artykule przedstawiono opis metod tworzenia nazw wyrobów perfumeryjno-kosmetycznych na podstawie wykorzystania somatyzmów. Problem nominacji perfum i kosmetyków rozpatrywany jest w paradygmacie opisowym struktur oraz składników podstawowych nazw za sprawą sposobu postrzegania funkcji somatyzmów. Zidentyfikowane w zakresie funkcjonalnym i semantycznym somatyzmy zostały podzielone na kilka klas i grup.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Od alabastronu do flakonu René Lalique’a… Kilka lingwistyczno-kulturologicznych uwag o naczyniach na wonności, pachnidła, zapachy, perfumy…

Szkic stanowi lingwistyczno-kulturologiczną refleksję na temat nazw oraz opisów naczyń, w których od starożytności do czasów współczesnych przechowywano i przechowuje się różne wonne substancje. Przytoczone w nim werbalne egzemplifikacje dowodzą, że artefakty te na trwałe wpisały się w historię światowej kosmetyki, dokumentując tym samym kreatywność i wrażliwość człowieka.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Zdziczenie obyczajów pośmiertnych Bolesława Leśmiana jako dramat-synteza

Zdziczenie obyczajów pośmiertnych od lat jest obecne w badaniach twórczości Bolesława Leśmiana, jednak dopiero w 2014 roku ukazała się pierwsza przygotowana na podstawie rękopisów edycja utworu w opracowaniu Dariusza Pachockiego. Wydarzenie to skłania do podjęcia kolejnych prób analizy i interpretacji dzieła. Utwór zawiera tematy, motywy oraz ujęcia znane z liryki, ballad i dramatów mimicznych Leśmiana, jak odgrywanie życia w zaświatach, miłosny trójkąt, natura, mgła, mrok, nieobecność Boga. Nawroty pewnych elementów wskazują na ważną w światopoglądzie Leśmiana problematykę antropologiczną i ontologiczną.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Leśmianowska ballada o niedoskonałości

Wydaje się, że Bolesław Leśmian mógł antycypować współczesną krytyczną refleksję nad niepełnosprawnością (disability studies). Za Tymoteuszem Karpowiczem poezję autora Ballady dziadowskiej odczytywać można między innymi jako obronę bycia tym, czym się jest, a niekoniecznie tym, czym by się chciało być. Teza ta jest punktem wyjścia do tego, by raz jeszcze bliżej przyjrzeć się niektórym Leśmianowskim postaciom, a także proponowanej przez poetę koncepcji wspólnoty – wspólnoty naznaczonej niedoskonałościami. Za Leśmianem, interesuje mnie ułomność jako istotna część życia manifestującego się w formach kruchych i obarczonych wadami. A w tym kontekście także – eksplorowane przez poetę pogranicze śmieszności i tragizmu. W artykule omawiane są przede wszystkim dwie parodie: Leśmianowska Ballada dziadowska (dialogująca ze Świtezianką Adama Mickiewicza) i Lipa Artura Marii Swinarskiego, nawiązująca do wspomnianej ballady Leśmiana, ale i głównych wątków jego twórczości.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
„Ja” rekolekcjonisty w książce Adama Szustaka OP pt. Plaster miodu

Podstawą materiałową artykułu jest zmodyfikowany zapis rekolekcji adwentowych Plaster miodu wygłoszonych w 2014 roku przez popularnego kaznodzieję dominikanina Adama Szustaka. Analizy zostały przeprowadzone dwutorowo. Autorki zbadały językowe sposoby uobecnienia się nadawcy („ja” i „my” rekolekcjonisty) oraz określiły role semantyczne nadawcy (kierownika duchowego, znawcy oraz interpretatora Biblii, a szczególnie znawcy kina, członka wspólnoty zakonnej i rodzinnej oraz uobecnianie się za pomocą zwierzeń z osobistej relacji z Bogiem). Badania te posłużyły znalezieniu odpowiedzi na pytanie o ekspozycję prywatności w sposobie manifestowania się nadawcy – czy i w jaki sposób jest obecna w tekście. Autorki wykazały, że wyznania o własnym doświadczeniu Boga i zwierzanie się ze szczegółów życia prywatnego są uzasadnionym zabiegiem budującym więź z czytelnikiem-rekolektantem i zwiększającym skuteczność wygłaszanej nauki.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
W pogoni za zrozumieniem: polskie tłumaczenia ekranizacji Dziennika Bridget Jones

Niniejszy artykuł poświęcony jest analizie translatorskiej polskich tłumaczeń ekranizacji Dziennika Bridget Jones i Bridget Jones 3. Głównym zadaniem tekstu tłumaczenia jest przybliżenie znaczenia tekstu wyjściowego. Jednak nigdy dwie osoby nie wykonają tłumaczenia identycznie. Zawsze jest ono indywidualnym, niepowtarzalnym tekstem autora – tłumacza filmowego, odzwierciedleniem jego idiolektu. Forma tekstu docelowego uzależniona jest od poziomu umiejętności translatorskich, które determinują poszczególne rozwiązania tłumaczeniowe fragmentów problematycznych (nieoczywistych) tekstu wyjściowego. Sposób radzenia sobie z tymi trudnościami określa format tłumacza. W artykule omówiono dwa tłumaczenia dwóch różnych tłumaczek i podjęta próba oceny ich warsztatu.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Językoznawstwo i językoznawcy w świetle Życia we wspomnieniach Profesor Ewy Rzetelskiej-Feleszko (Kamińskiej)

Celem szkicu jest prezentacja refleksji jednej z najwybitniejszych rodzimych polonistek i slawistek – zapisków dotyczących Jej naukowego środowiska. W artykule przedstawione zostały: 1) językoznawcze interakcje Uczonej w okresie studiów (m.in. Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Jagielloński, wykładowcy, studencijęzykoznawcy, tematy badawcze...) oraz 2) interpersonalne zależności i wydarzenia zaistniałe w Jej dorosłym już życiu naukowym (m.in. Instytut Slawistyki PAN w Warszawie, projekty badawcze, doktorat, habilitacja, naukowe przyjaźnie, badania terenowe, publikacje wyników badań, opieka naukowa...). Zagadnienia opisane przez Lingwistkę pozwalają na rekonstrukcję naukowego świata, który ukształtował Jej naukową osobowość i pozwolił Jej na intelektualnopragmatyczne wykorzystanie naukowoorganizacyjnych predyspozycji, dzięki którym stała się jedną z najbardziej cenionych i szanowanych postaci w Polsce.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
„Czym ma być dziennik? Wszystkim. Co zawierać? Tylko rzeczy niektóre”. O praktyce diarystycznej Bogdana Wojdowskiego

Autorka artykułu stara się zaprezentować wstępne rozpoznanie niepublikowanych dzienników Bogdana Wojdowskiego. Autor Chleba rzuconego umarłym praktykę diarystyczną prowadził przez cały okres aktywności twórczej, aż do swojej tragicznej śmierci. Artykuł stara się przedstawić ogólny aspekt charakterologiczny wybranych zapisków, uwzględniając fragmenty ukazujące Wojdowskiego jako pisarza swoich czasów.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Próba okiełznania „ja” – wizja poglądów Józefa Czapskiego na marginesie Dzienników

W szkicu, odwołując się do Wyrwanych stron, poruszam problem „zmagania się ze sobą” Józefa Czapskiego. Owe zmagania to również opis poszukiwania przez pisarza Absolutu i prawdy. Czapski w swych poszukiwaniach przechodzi długą i niełatwą intelektualną drogę. To nade wszystko w dzienniku artysta jawi nam się najbardziej autentyczny. Nie ma jednowymiarowości istnienia i ten problem – za refleksją Czapskiego – próbuję zasygnalizować.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Nostalgiczny spacer po ulicy Nowe Miasto, czyli Kolbuszowa we wspomnieniach  matki Janka Bytnara

Wspomnienia osobiste Zdzisławy Rechul (matki Janka Bytnara) są związane bezpośrednio z miastem jej urodzenia i dzieciństwa – Kolbuszową. Przywołują zdarzenia z życia codziennego, opisują miejsca i postaci związane z historią lokalną. Mają wpływ na tożsamość jednostki i grupy lokalnej.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Między literaturą a polityką – prywatność w prozie rozrachunków inteligenckich (1946-1948)

Tematem artykułu jest proza rozrachunków inteligenckich, ukazująca się w latach 1946-1948 (Drewniany koń K. Brandysa, Jezioro Bodeńskie S. Dygata, Nagrobek S. Otwinowskiego oraz zbiór opowiadań P. Hertza pt. Sedan). Strategia narracyjna obecna w utworach sprzyja poszukiwaniu w nich pierwiastków autobiograficznych. Autorka śledzi związki między życiem politycznym pisarzy a kreacją stworzonych przez nich bohaterów literackich, zastanawia się, w jakim stopniu w dziełach są widoczne oczekiwania stawiane twórcom przez władzę komunistyczną w latach czterdziestych.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Miłosny savoir-vivre w świetle listowników dla zakochanych, powstających u schyłku XIX oraz w początkowych dekadach XX wieku

U schyłku XIX wieku bardzo popularne stały się tzw. listowniki dla zakochanych, gromadzące wzorcowe listy, które miały na celu ułatwianie prowadzenia korespondencji o tematyce miłosnej. Mimo że listy te mają charakter fikcyjny, są wartościowymi dokumentami kultury obyczajowej epoki, w której powstawały. Stanowiły swego rodzaju podręczniki miłosnego savoir-vivre’u. W artykule omówione zostały zawarte w nich propozycje listów służących zawieraniu znajomości, przedstawianiu wyznań miłosnych, składaniu oświadczyn, przyjmowaniu tych oświadczyn oraz odrzucaniu ich, zrywaniu zaręczyn itp. Przedstawione zostały także propagowane w listownikach szyfry miłosne, pozwalające przekazywać ukryte informacje m.in. za pomocą różnych sposobów naklejania znaczków pocztowych.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Sienkiewicz w świecie przedmiotów – osobiste zapiski pisarza o modzie i architekturze

Autorka stara się przybliżyć Sienkiewicza jako osobę zainteresowaną człowiekiem i otoczeniem na poziomie estetycznym. Pisarz w swojej korespondencji pozostawił wiele śladów organizowania przez siebie przestrzeni domowej: wyposażał mieszkania, przywoził z podróży sprzęty, które potem służyły jako wystrój jego domów. Podobnie działo się z ubiorami kupowanymi wielokrotnie dla siebie, rodziny i przyjaciół. Zagadnienia te stały się przedmiotem relacji listownych Sienkiewicza, co pozwala na analizę jego skłonności, przyzwyczajeń i wrażliwości estetycznej.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Orzeszkowej dialogi z tradycją: europejska literatura dawna

Syntetyczne studium przynosi rezultaty wnikliwej analizy listów Elizy Orzeszkowej (zebranych i opublikowanych przez Edwarda Jankowskiego w dziewięciu tomach), zawierających dane o lekturowych jej doświadczeniach. Jak się okazuje, czytała wiele i oczywiście znała sporo wyróżniających się arcydzieł literackich czy filozoficznych. Jej korespondencja stanowi trwały dowód czytelniczej pasji. Orzeszkowa miała w rękach teksty spisane w połowie pierwszego millenium. Wypowiedziane przez nią słowa dokumentują, że znała Wyznania Augustyna z Hippony, a także słynne Listy Abelarda i Heloizy scholastycznego filozofa. Studiowała Kwiatki Franciszka z Asyżu i Tomasza à Kempis O naśladowaniu Chrystusa. Jej dydaktyczne zajęcia ujawniają, że pragnęła wzbogacić edukacyjny program o Eddę poetycką czy Pieśń o Nibelungach. Autorka Nad Niemnem wysoko ceniła Boską komedię Dantego Alighieri. Orzeszkowa pamiętała biografię i prace Torquata Tassa. Co więcej, przekładała na język polski Historię literatury angielskiej Hipolita Taine’a, dlatego też nie może dziwić obecność Williama Shakespeare’a w jej epistolografii. Powszechnie znane „być albo nie być” czy „źle dzieje się w państwie duńskim” zjawiają się w jej tekstach. Interesowała się także literaturą francuską i przyswoiła między innymi komedie Molièra, Gargantuę i Pantagruela Françoisa Rabelais’ego czy Bajki Jeana de la Fontaine’a. Artykuł wydaje się ważnym przyczynkiem do naszej wiedzy o lekturach Orzeszkowej oraz jej erudycji.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Głos w sprawie publiczności teatralnej. Siostrzana dusza. Z pamiętników dramaturga Władysława Sabowskiego

Opublikowany w czwartym numerze „Echa Muzycznego i Teatralnego” z roku 1884 utwór Siostrzana dusza. Z pamiętników dramaturga Władysława Sabowskiego porusza problematykę artystyczną. Tekst nawiązuje do prowadzonej na łamach pisma polemiki o roli i zadaniach publiczności teatralnej, w tym między innymi do artykułów Stanisława Koźmiana Nasza publiczność oraz Edwarda Lubowskiego Jeszcze o „Naszej publiczności”. Przesłanie utworu mówi o nieistnieniu idealnych odbiorców sztuki, dokonujących deszyfracji ukrytych w dziele sensów i znaczeń symbolicznych. By je sformułować, autor odwołuje się do komedii Aleksandra Fredry Odludki i poeta oraz powieści Tomasza Teodora Jeża Siostrzane dusze.

Czasopismo: Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo