Rola stowarzyszeń regionalnych w rozwoju słowackiej wsi

W ostatnim okresie w Słowacji odnotowuje się wyraźny wzrost
inicjatyw polegających na łączeniu się miejscowości w obywatelskie
i regionalne stowarzyszenia. Dążenia do integracji wynikają ze swoistego
kompleksu miejscowych potrzeb oraz interesów, które łączą się
na bazie wspólnych czynników ekonomicznych (profil działalności
gospodarczej, dążność do skupiania się miejscowości wokół jakiegoś
punktu centralnego, którym jest zazwyczaj miasto w sąsiedztwie), społecznych
(podobieństwo struktury społecznej, struktur zatrudnienia),
bądź kulturowych (cechy cywilizacyjne, pokrewieństwo w materialnych
cechach kultury, języka). Od strony praktycznej głównym motywem
powstawania regionalnych stowarzyszeń jest świadomość, że większy,
instytucjonalnie zabezpieczony obszar terytorialny, łączący większą
liczbę ośrodków, potrafi bardziej skutecznie i zdecydowanie przeforsować
interesy poszczególnych miejscowości, dając szersze możliwości dostępu
do informacji oraz środków finansowych na realizację projektów
rozwoju wsi poprzez fundusze strukturalne Unii Europejskiej.
W artykule przeanalizowano działalność oraz inicjatywy regionalne
na przykładzie mikroregionu w Zachodniej Słowacji, utworzonego
przez miejscowości, które na podstawie sąsiedztwa terytorialnego, jak
też wspólnie określonych potrzeb regionalnych oraz kierunku rozwoju,
połączyły się w roku 1996 w dobrowolne stowarzyszenie regionalne
SOTDUM (Wspólnota Miejscowości Mikroregionu Topol’čansko-
Duchonskiego). Oprócz miasta Topoľčany, stowarzyszenie obejmuje
miejscowości znajdujące się w pólnocno-zachodniej części powiatu –
Jacovce, Nemečky, Podhradie, Prašice, Tesáre, Tvrdomestice, Velušovce
i Závada. Za pośrednictwem dostępnych danych ilościowych, ale przede
wszystkim na podstawie jakościowych badań etnograficznych, podjęto
próbę przedstawienia obrazu wewnątrzregionalnej sytuacji w aspekcie hierarchizacji i braku ciągłości w rozwoju powstałej struktury, który
wynika z różnic warunków zarówno zamieszkania, jak i społecznoekonomicznych
oraz z różnic w rozwoju poszczególnych miejscowości.
Celem badań było kilka kwestii. Po pierwsze, uchwycenie miary wewnątrzregionalnej
integracji przy rozwiązywaniu wspólnych problemów,
rozeznanie na poziomie wiejskich społeczności sytuacji problemowych
połączonych z transformacją społeczno-ekonomiczną. Po drugie,
wskazanie na specyfikę struktury działalności gospodarczej, wynikającej
z warunków przyrodniczych regionu. Po trzecie, obserwowanie
w praktyce działania stowarzyszenia SOTDUM jako instytucji publicznej
– osobami reprezentującymi były burmistrzowie albo ich zastępcy.
Podstawą wykonanej przez autorkę analizy problemów społecznych
były dane uzyskane od miejscowych obywateli, przedstawicieli
różnych grup społecznych i zawodowych, grup interesu oraz uczestników
miejscowej sceny politycznej. Podczas ich interpretacji brano pod
uwagę przede wszystkim stanowisko uczestnika, w kombinacji
z własnym sposobem oceny.
Szczególną uwagę autorka poświeciła inicjatywom regionalnym,
analizując przyczyny, które spowodowały, że niektóre zamiary udało się
zrealizować, inne zaś, odgórnie narzucone w dobrej wierze projekty rozwoju,
nie uzyskały akceptacji. Zwraca uwagę na różne podejście przedstawicieli
samorządu terytorialnego do kwestii rozwoju regionalnego.
W podsumowaniu autorka stwierdza, że wyniki wieloletniego złączenia
terytorialnego bliskich miejscowości do regionalnego stowarzyszenia
są pozytywne. Dla zrzeszonych miejscowości przynależność do
bardziej silnej i wzajemne się wspierającej grupy ma znaczenie szczególnie
w przypadku porozumienia się w sprawie wspólnego przedsięwzięcia.
Z drugiej strony, stowarzyszenie jest grupą rywalizujących
miejscowości, które forsują swoje własne interesy. Podstawą konfliktów
były różnice ekonomiczne, pozycje społeczne oraz różny potencjał ludzki
w poszczególnych miejscowościach. Siła łącząca, zasadzająca się na
działaniu partnerskim, napotkała siłę odśrodkową, wynikającą
z partykularnych interesów poszczególnych miejscowości. We współzawodniczącej
koalicji wciąż jednak przeważała korzyść ze wzajemnego
wsparcia.
Efektywność projektów, zgłaszanych przez poszczególne miejscowości,
zależała od osobowości ich liderów – w większości burmistrzów,
od ich autorytetu, ambicji, zdolności do pełnienia kierowniczej funkcji
oraz od pozyskania dla swoich zamiarów miejscowej ludności.
Do elementów hamujących współpracę przy zgłaszaniu i realizacji
projektów można było zaliczyć zły klimat społeczny, niskie wzajemne
zaufanie oraz pogorszenie relacji międzyludzkich.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna