rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
„Przepisywanie” dramatu jako przykład transferu literackich mitów

Artykuł traktuje o zjawisku „przepisywania” klasycznych tekstów jako tendencji charakterystycznej dla dramaturgii drugiej połowy XX wieku, ściśle związanej z przemianami na gruncie literatury oraz zmianą paradygmatu w zakresie sztuk widowiskowych. Jako praktyka dramatopisarska „przepisywanie” polega na reinterpretacji i rekontekstualizacji utrwalonych kulturowo mitów literackich, dzięki czemu mogą one odsłonić całkiem nowe znaczenia. Dochodzi tu zatem do swoistego transferu pierwotnego tekstu do nowej rzeczywistości społecznej, historycznej i kulturowej, którego celem staje się poszukiwanie punktów stycznych między tradycją a współczesnością. Powyższe zjawisko zobrazowane zostaje na przykładzie tekstów dwóch współczesnych dramatopisarzy: Heinera Müllera i Piera Paolo Pasoliniego.
          

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Między filozofią a uwielbieniem – Arendt i Heidegger. Pedagogiczna obietnica filozofii

Niniejszy tekst stanowi recenzję najnowszej książki dr Pauliny Sosnowskiej Arendt i Heidegger. Pedagogiczna obietnica filozofii, która to pozycja ukazała się w grudniu 2015 roku nakładem wydawnictwa TAiWPN Universitas. Jest to niezwykle interesujący tom komentujący intelektualne dorobki wybitnych filozofów XX wieku – Hannę Arendt oraz Martina Heideggera. Rzeczowo śledzi w nim autorka związki wierności i niewierności intelektualnej między nimi. To  rozprawa naukowa poddająca pod dyskusję oraz weryfikująca idee reprezentowane przez tych filozofów w kontekście myśli innych badaczy oraz dyscyplin naukowych, w tym przede wszystkim pedagogiki. Stanowi ona niezwykle interesującą syntezę próbującą na nowo zdefiniować związki pomiędzy tradycją filozoficzną i pedagogiczną.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Piękna karlica i żydowski nochal z kartonu

For an abstract in English, scroll down.
        Anna Maria BielakWydział NeofilologiiUniwersytet im. Adama Mickiewicza w PoznaniuWSD
        Piękna karlica i żydowski nochal z kartonuAbstrakt: Niniejszy artykuł podejmuje próbę dekonstrukcji poszczególnych znaczeń, do których odsyłać może obecność żydowskiej karlicy w powieści Oblubienicy Pana Alberta Cohena. Kluczowy moment narracji, w którym pojawia się karlica, nie pozwala na jej zignorowanie. Jej obecność jest na tyle zagadkowa, a scena na tyle oniryczna, że niezbędne okaże się się odnalezienie intertekstualnych powiązań, sięgnięcie do kontekstu literackiego i historycznego samej figury. Słowa kluczowe: Albert Cohen, Belledu Seigneur, karzeł, kobiecość
        A Beautiful Dwarf and a Jewish Paper Nose
        The purpose of the following article is to deconstruct multiple meanings of the presence of a jew female dwarf in Albert Cohen's Belledu Seigneur novel. The key moment of the narrative, where the female dwarf appears, does not allow us to ignore this character. Her presence is enigmatic enough, and the scene oneiric itself, to force us to find the intertextual connections, seeking a wider historical and literary context of the figure.
        Keywords: Albert Cohen, Belledu Seigneur, dwarf, femininity

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Zrzucając maski. Refleksje na temat podmiotowości w świetle procesów (bio)medykalizacji

Tomasz BurzyńskiInstytut Kultur i Literatur AnglojęzycznychWydział FilologicznyUniwersytet Śląski w Katowicach
        Abstrakt: Tekst stanowi próbę kulturoznawczego spojrzenia na mechanizmy kształtowania się podmiotowości jednostkowej w świetle procesów medykalizacji i biomedykalizacji (Peter Conrad, Adele E. Clarke), czyli tendencji modernizacyjnych, które zmierzają do podporządkowania praktyk społecznych szeroko pojmowanej jurysdykcji medycznej. W przestrzeni tak zarysowanej optyki badawczej prezentowany artykuł jest jednocześnie interdyscyplinarnym projektem badawczym zmierzającym w kierunku takiej konceptualizacji podmiotowości jednostkowej, w której perspektywa wyznaczona przez opozycję agency-structure (Anthony Giddens, Piotr Sztompka) zostaje uzupełniona przez rozważania dotyczące cielesności człowieka. Możliwość włączenia problematyki biologicznej i biomedycznej w ramy humanistycznych teorii podmiotowości bez ryzyka bycia narażonym na zarzut nieuprawnionego redukcjonizmu biologicznego pojawia się w jako rezultat takiej konceptualizacji podmiotowości, która uwzględnia jej probabilistyczny charakter. Podmiotowość probabilistyczna jest natomiast postrzegana jako konstrukt teoretyczny, którego znaczenie dla nauk o kulturze jest konsekwencją rozwoju genetyki i biologii molekularnej oraz ich wiodącego wkładu w przebieg procesów biomedykalizacji.  
        Masks Off. Reflections on Subjectivity from a Perspective of (Bio)medicalization Processes
        The paper deploys conceptualizations and theories typical of cultural studies in order to discuss mechanisms orchestrating the formation of human subjectivity from a perspective of (bio)medicalization processes (Peter Conrad, Adele E. Clarke); that is, modernization tendencies aiming to subordinate social practices to medical jurisdiction. In this methodological context, the article is also an interdisciplinary research project which gestures towards a conceptualization of human subjectivity in which considerations referring to the dichotomy of agency and structure (Anthony Giddens, Piotr Sztompka) are supplemented by the factor of human corporality. The opportunity to subsume biological and biomedical issues within cultural studies without a risk of biological reductionism is result of providing a theory of subjectivity that involves its probabilistic character. The notion of probabilistic subjectivity is a theoretical construct whose significance for cultural theories springs from the development of genetics and molecular biology and their contribution to processes of biomedicalization.     

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
(Nie)widowiskowe ciała (nie) idą na wojnę. Uniformy i dyscyplina

(For abstract in English scroll down)Celem tego artykułu jest przedstawienie uniformów/kostiumów jako masek, które władza dyscyplinująca nakłada na podmioty. Przez kostium rozumiem zarówno materialny obiekt, jak i abstrakcyjny zbiór zasad, zgodnie z którymi formowane lub tresowane są ciała. Tak definiowana maska jest medium, które z jednej strony zakrywa indywidualne cechy tego, kto ją nosi, z drugiej – w pewien sposób reżyseruje podmiot. Do opisu tego mechanizmu wybieram dwie – pozornie zupełnie różne – przestrzenie: balet klasyczny i wojsko, w których – jak się okazuje – władza dyscyplinująca działa na podobnych, a może nawet tożsamych, zasadach. W pierwszej części artykułu rozwijam koncepcję maski-kostiumu, skupiając się na jej teatralnym charakterze. W drugiej części opisuję  zaś dwa teksty kultury: spektakl Cezarego Tomaszewskiego Cezary idzie na wojnę (2017) oraz film Artura Żmijewskiego KRWP (2000), które wydają mi się doskonałą egzemplifikacją wyjściowych diagnoz.    
        Summary:
        (Un)spectacular bodies (do not) go to war. Uniforms and discipline
        The aim of this article is to present uniforms (or costumes) as masks that are used by the disciplinary authority to control and change bodies. By the word “costume” I understand both the material object and the abstract repertoire of rules, according to which bodies are formed or trained. The mask, which is defined in this way, is a medium that on the one hand, covers the individual characteristics of whoever wears it, on the othe it directs, in a way,  his or hers actions. To describe this mechanism, I choose two seemingly different spaces: classic ballet and military, in which, as I’m going to prove, disciplinary power operates on similar, or even identical, principles. In the first part of the article, I develop the concept of mask-costume, focusing on its theatrical character. In the second part, I describe two texts of culture: Cezary Tomaszewski’s play Cezary goes to war (2017) and Artur Żmijewski's short film KRWP (2000), which seem to be a perfect exemplification of  my initial diagnoses.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Przepis na dobre życie. O utopijności radykalnych koncepcji udoskonalania człowieka

For an abstract in English, scroll down.Monika Katarzyna Małek-OrłowskaStudium Nauk Humanistycznych i SpołecznychPolitechnika WrocławskaPrzepis na dobre życieO utopijności radykalnych koncepcji udoskonalania człowiekaAbstrakt: Autorka podejmuje próbę analizy koncepcji ulepszania człowieka jako współczesnych utopii. W tym celu w obrębie nurtu HE (human enhancement) wyodrębnia radykalne i umiarkowane ujęcie problemu udoskonalania. Główna teza wypowiedzi sprowadza się do twierdzenia, że radykalne wersje HE są współczesnymi narracjami o utopijnym społeczeństwie. Tekst identyfikuje kilka założeń i postulatów obecnych zwłaszcza w koncepcjach transhumanistycznych. Autorka porównuje umiarkowany nurt HE z radykalnym, podkreślając praktyczną wartość tego pierwszego dla takich obszarów życia społecznego jak ocena technologii czy podejmowanie decyzji o społeczno-politycznym wydźwięku.
        A Formula For Good Life Utopian Concepts in Radical Human Enhancement.
        Abstract: The author interprets the concept of human enhancement (HE) as a contemporary utopia.  The distinction between radical and moderate approach to enhancement creates the ground for further analysis. The author identifies radical approaches to HE as a utopian pursuit for perfect society and analyzes key utopian postulates assumed especially in transhumanist thought. The comparison of a moderate approach to the radical one indicates that  practical value for such fields as technology assessment and decision making at the socio-political level can be ascribed only to the moderate approach to human enhancement.
        Keywords: human enhancement, transhumanism, utopia, technology assessment

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Cały ten elektroniczny zgiełk. Formy diegetyczne/niediegetyczne oraz nowe wymiary dźwięku w rozrywce interaktywnej.

Niniejsza analiza skupi się na przedstawieniu jak rozwój muzyki i dźwięku w grach komputerowych kształtował się wraz z takimi konceptami jak imersja, tworzenie doświadczenia gry, budowania narracji, nastroju, czy nawet samego procesu gry. W pierwszej części zbadane zostaną elementy diegetyczne i niediegetyczne, oraz sytuacje gdy obydwie formy przeplatają się, tworząc nowe wymiary dźwięku: reprezentacje przestrzenne i meta-reprezentacje. Analiza tu przedstawiona ma wiele cech wspólnych z analizą dźwięku w kinematografii. Ważnym jest jednak by zaznaczyć, że myślą przewodnią badań przedstawionych tutaj jest ukazanie znaczących różnic jakimi cechuje się przestrzeń foniczna gier. Tworzenie jednoznacznych równoważników pomiędzy dźwiękiem w kinie a rozrywce interaktywnej, może prowadzić do nieefektownych i niesłusznych wniosków dotyczących roli dźwięku w grach komputerowych. Druga część rozważań tu przedstawionych ma na celu zapoznanie czytelnika z mniej znanym aspektem dźwięku i muzyki w grach komputerowych – aspektem który można (bardzo uogólniając) określić jako gry muzyczne/rytmiczne. Te gry wychodzą poza dychotomię diegezy/niediegezy tradycyjnej taksonomii dźwięku i, jako takie, stanowi nową wartość, charakterystyczną niemal wyłącznie dla rozrywki interaktywnej. Wnioski płynące z tej dyskusji mogą rzucić nowe światło na mało zbadany i często lekceważony wymiar dźwięku i muzyki w grach komputerowych. Mogą również zwrócić uwagę na konieczność ukonstytuowania nowego podejścia do badań i analizy wspomnianego tematu.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Zbawienie wobec historii. Próba teologicznej rehabilitacji pojęcia utopii

For an abstract in Polish, scroll down.Jacek KempaDepartment of Dogmatic Theology and SpiritualityFaculty of TheologyUniversity of Silesia in Katowice, Poland
        Salvation towards History. An Attempt at a Theological Rehabilitation of the Term Utopia
        Abstract: Christian theology teaches that eternal salvation cannot be defined in terms familiar to us. Therefore, it can be described as utopia –  in accordance with the etymological meaning of the word. That is how the tension between this and another world, which is present in the Christian teaching, becomes more apparent. Does it cause the depreciation of history, as critics of religion in the 19th century wanted? The article presents some nodal points in the Christian philosophy which are important for the development of the doctrine. They reveal the problem of the relation between earthly life and eternity and highlight the significance of history. In the Church reception,  a reflection which avoided both extremes always prevailed: it did not separate eternal salvation from its connection with history and it did not equate eternal salvation with a stage of history. The article emphasizes  the theological justification of this perspective: it is Christology captured in the frame of the doctrine of the Church and the teaching about the relation between God’s freedom and freedom of a human being.Keywords:  theology, utopia, salvation, Christology, anthropology
        Jacek KempaKatedra Teologii Dogmatycznej i DuchowościWydział TeologicznyUniwersytet Śląski
        Zbawienie wobec historii. Próba teologicznej rehabilitacji pojęcia utopii
        Abstrakt: Teologia chrześcijańska uczy, że zbawienia wiecznego nie można określić według znanych nam miar. Można je więc określić „utopią” – zgodnie z etymologicznym znaczeniem tego słowa. W ten sposób wyraźnie ujawnia się napięcie między „tym” i „tamtym” światem, obecne w nauce chrześcijańskiej. Czy rodzi ono deprecjację historii, jak chcieli tego dziewiętnastowieczni krytycy religii? W artykule zostaje przedstawionych kilka węzłowych punktów refleksji chrześcijańskiej, ważnych dla rozwoju doktryny, w których dochodzi do głosu problem relacji doczesności do wieczności i w których pada akcent na wartość tożsamości historii. W kościelnej recepcji zawsze zwyciężała refleksja, która unikała obu skrajności: odcięcia zbawienia wiecznego od powiązania z historią oraz sprowadzenia zbawienia wiecznego do etapu historii. Na końcu wskazano na rdzeń uzasadnienia teologicznego takiego ujęcia: jest nim uchwycona w ramy kościelnej doktryny chrystologia oraz nauka o relacji między wolnością Boga a wolnością człowieka.
        Słowa kluczowe: teologia, utopia, zbawienie, chrystologia, antropologia

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Niemożliwy kanon Jhumpy Lahiri

[abstrakt po polsku poniżej]
        Patrycja AustinInstitute of EnglishUniversity of RzeszówPoland
        Jhumpa Lahiri’s Impossible CanonAbstract: The article aims at examining the canonical categorization of Jhumpa Lahiri’s works, the trajectory of which makes such a categorization difficult if not impossible to establish. The author also focuses on the positive and negative aspects of the emergence of the ethnic canon in the United States, especially on the political and economic facets of literary production. The analysis begins with the theories by Gayatri Chakravorty Spivak, Edward Said, and Homi Bhabha, and proceeds to a more detailed examination of the ethnic canon by David Palumbo-Liu and Graham Huggan. Keywords: literary theory, literary canon, postcolonial cultures, ethnicity, Jhumpa Lahiri
        Patrycja AustinInstytut Filologii AngielskiejUniwersytet RzeszowskiNiemożliwy kanon Jhumpy LahiriAbstrakt: Ten artykuł ma na celu zbadanie przynależności kanonicznej twórczości Jhumpy Lahiri, której trajektoria służy ukazaniu trudności czy wręcz niemożliwości ustanownienia takowej przynależności.  W swoich rozwazaniach autorka skupia się na pozytywnych i negatywnych skutkach formowania się kanonu literatury etnicznej w Stanach Zjednoczonych ze zwróceniem szczególnej uwagi na uwikłanie owej twórczości w polityczny i ekonomiczny wymiar kultury. W swojej analizie autorka wychodzi od rozważań nad kanonicznością Gayatri Chakravorty Spivak, Edwarda Saida i Homiego Bhabhy, by skoncentrować się na bardziej szczegółowym spojrzeniu na kanon etniczny, zaproponowanym przez Palumbo-Liu oraz Grahama Huggana. Ważną pozycją w analizie był również zbiór esejów z 2012 roku pod redakcją Laviny Dhingry oraz Floyd Cheung, poświęcony w całości problemowi kanoniczności twórczości Lahiri.Słowa kluczowe: teoria literatury, kanon literacki, kultury postkolonialne, etniczność, Jhumpa Lahiri

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Edukacja kobiet w XVII i XVIII-wiecznej Anglii i próby przezwyciężenia obowiązującego kanonu

[abstrakt po polsku poniżej]Agnieszka SzczapInstitute of PhilosophyThe University of Zielona GóraPoland
        Women’s Education in the 17th- and 18th-century England and the Attempts at Surmounting the Canon
        Abstract: The paper focuses on the opinions of two women thinkers: Mary Astell (1666–1731) and Mary Wollstonecraft (1759–1797), whose modern views have been influential since the second half of the 20th century. The aim of the paper is to foreground the originality in their way of thinking against the background of philosophical views as well as social and cultural situation in the 17th- and 18th-century England. Keywords: feminism, education, Mary Astell, Mary Wollstonecraft, cultural practice of 17th and 18th century England
        Agnieszka SzczapInstytut FilozofiiUniwersytet ZielonogórskiEdukacja kobiet w XVII i XVIII-wiecznej Anglii i próby przezwyciężenia obowiązującego kanonuAbstrakt: W prezentowanym artykule skupiłam się na poglądach dotyczących edukacji kobiet, a szczególnie na poglądach dwóch myślicielek: Mary Astell (1666-1731) i Mary Wollstonecraft (1759-1797), których nowoczesne poglądy były kontynuowane w XX wieku. Ich poglądy polemizowały z dominującymi opiniami na temat sytuacji i roli kobiet w XVII i XVIII-wiecznej Anglii. słowa kluczowe: feminizm, edukacja, Mary Astell, Mary Wollstonecraft, praktyka kulturowa Anglii XVII i XVIII wieku.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Czy wszyscy znają Jasia i Małgosię? Problem kanonu baśniowego na przykładzie baśni ze zbioru &lt;i&gt;Kinder- und Hausmärchen&lt;/i&gt; Wilhelma i Jakuba Grimmów

[for abstract in Polish scroll down]Kamila KowalczykInstitute of PolishFaculty of PhilologyUniversity of WrocławPoland
        Is Everyone Familiar with Hansel and Gretel?The Issue of Fairy Tale Canon on the Example of the Fairy Tales from the Kinder- und Hausmärchen Collection by Jacob and Wilhelm Grimm
        Abstract: 
        The article considers the problems connected with the idea of fairy tale canon, with attention to the fairy tales from the Kinder- und Hausmärchen (Children’s and Household Tales) collection by Jacob and Wilhelm Grimm. Instead of a primary fairy tale or canonical fairy tale, the author proposes a concept of a fairy tale module – an imaginary structure consisting of multiple versions of a single fairy tale which functions in various registers of production and reception (traditional culture, written culture, technological culture). The article also contains a discussion of the fairy tale re-narration based on the contemporary texts of culture which modify those fairy tales and which are well-rooted in collective imagination. The fairy tales basically work as constructs whose shape is determined by other texts of culture and various media (literature, film, comic books, etc.). The article also notes the economic dimension of Grimm’s fairy tales which have been present in culture for over 200 years and which still remain subject to constant changes – the fact particularly apparent in the area of popular culture.Keywords: cultural theory, literary theory, fairy-tale theory, genology. postmodernity
        Abstrakt: W artykule podjęto rozważania na temat problemów związanych z pojęciem kanonu baśniowego ze szczególnym uwzględnieniem baśni ze zbioru Wilhelma i Jakuba Grimmów Kinder- und Hausmärchen. Celem tekstu jest przedstawienie propozycji badawczej, która na miejsce baśni pierwotnej czy też baśni kanonicznej proponuje pojęcie wzorca baśniowego – struktury wyobrażeniowej ukształtowanej na podstawie różnych wersji jednej baśni, funkcjonującej w różnych rejestrach nadawczych i odbiorczych (kultura tradycyjna, kultura pisma, kultura technologiczna). Ponadto, w artykule znajduje się omówienie zjawiska baśniowej renarracji na podstawie współczesnych tekstów kultury, które modyfikują doskonale zakorzenione w masowej wyobraźni baśnie. Baśnie funkcjonują przede wszystkim jako konstrukty, na których kształt mają wpływ również inne teksty kultury i różne kanały ich przyswajania (literatura, film, komiks, itd.). W pracy zwrócono również problem na wymiar ekonomiczny baśni Grimmowskich, które obecne są w kulturze już od ponad 200 lat i podlegają ciągłym transformacjom, co szczególnie jest zauważalne w przestrzeni kultury popularnej.Słowa klucze: teoria kultury, teoria literatury, teoria baśni, postmodernizm, genologia

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
„Wtedy przyjdzie ktoś i przerzuci przez Kłodnicę most z papieru”. Górny Śląsk jako mit i utopia w twórczości Horsta Bienka.

For an abstract in English, scroll down.Daniel Juliusz PietrekUniwersytet OpolskiWydział FilologicznyInstytut Filologii Germańskiej
        „Wtedy przyjdzie ktoś i przerzuci przez Kłodnicę most z papieru”.  Górny Śląsk jako mit i utopia w twórczości Horsta BienkaAbstrakt: Horst Bienek był osobą bardzo znaną, wpływową i niezwykle cenioną w środowisku literackim RFN. Jest też autorem szczególnie ważnym dla literatury śląskiej ze względu na jego rolę w wewnątrzniemieckim i niemiecko-polskim dyskursie o ojczyźnie, pamięci i tożsamości. W moim tekście pokazuję strategie poetologiczne i „metodykę”, którą posługiwał się gliwicki pisarz, tworząc swoje mityczne wyobrażenia o Śląsku i (co jest nierozerwalne w przypadku jego twórczości) równocześnie o sobie samym.Słowa kluczowe: historia literatury, literatura niemiecka, literatura śląska, Horst Bienek, utopia
        Upper Silesia as a Myth and Utopia in the works of Horst Bienek
        Abstract: Horst Bienek was  a very well known and influential personality in the literary circles in Germany. His works are also important for the history of Silesian literature because of his role in the intraGerman and German-Polish discourse about the homeland, history and identity. In the article the author presents poetical strategies and  methodology which Bienek  used while creating his mythic representations of Silesia and (at the same time) of himself.Keywords: literary history, German literature, Silesian literature, Horst Bienek, utopia

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce