rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Mikroskopowe metody rejestracji wewnątrzkomórkowych odpowiedzi wapniowych

Jony wapnia to wtórny przekaźnik sygnałów odgrywający ważną rolę w różnorodnych procesach wewnątrz komórki, takich jak przekaźnictwo sygnałów, transkrypcja, wydzielanie, przewodnictwo nerwowe czy apoptoza. Mikroskopia fluorescencyjna przy wykorzystaniu specyficznych sond wapniowych jest metodą niezbędną dla ich pełnego zrozumienia. Umożliwia precyzyjne i szybkie (nawet w czasie rzeczywistym) śledzenie zmian stężenia jonów wapnia w pojedynczych komórkach w odpowiedzi na zewnętrzne bodźce. Niniejszy artykuł przeglądowy ma na celu zapoznanie czytelnika z podstawowymi mechanizmami komórkowej homeostazy wapniowej, a także ze stosowaną w ich badaniach metodologią. Omówione są najważniejsze cechy mikroskopowych systemów obrazowania używanych do rejestracji stężenia jonów wapnia. W dalszej części przedstawione są rodzaje oraz zalety i ograniczenia obecnie stosowanych sond wapniowych, w kontekście konkretnych typów realizowanych badań naukowych. Przyszły kierunek tych badań został wyznaczony i umożliwiony przez intensywnie rozwijane genetycznie kodowane sondy wapniowe, dobrze dostosowane do długotrwałego monitorowania odpowiedzi wapniowych in vivo w modelowych orgamizmach badawczych, takich jak myszy.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Nowy wymiar mikroskopii - skanujący laserowy mikroskop konfokalny

Skanujące laserowe mikroskopy konfokalne sąnieocenionym narzędziem dla szerokiego zakresu badań w dziedzinie nauk biologicznych i medycznych. Mikroskopia konfokalna umożliwia tworzenie cienkich przekrojów optycznych preparatów,żywych lub utrwalonych, co pozwala na dokładniejszą obserwację struktury badanej próbki oraz tworzenie trójwymiarowych (3D) rekonstrukcji obrazu. Funkcja ta jest możliwa dzięki zastosowaniu przysłony konfokalnej, która przepuszcza do detektora jedynie światło pochodzące z płaszczyzny ogniskowej obiektywu, a więc z warstwy, w której powstaje obraz o najlepszych parametrach optycznych. Nowoczesne systemy konfokalne używają laserów, będących punktowymi źródłami światła, do wzbudzania barwników fluorescencyjnych obecnych w preparacie, oraz punktowych detektorów do analizy wyemitowanej fluorescencji. Ciągłe polepszanie budowy mikroskopów konfokalnych pozwala osiągać: coraz lepszą rozdzielczość tworzonych obrazów (rozdzielczość poniżej 35 nm w osi XY), coraz większą czułość w detekcji światła (wykrywanie nawet pojedynczych fotonów) oraz coraz szybsze tworzenie obrazów badanych próbek (skanowanie z prędkością do kilkudziesięciu przekrojów optycznych na sekundę). Dzięki tym udoskonaleniom skanujące laserowe mikroskopy konfokalne zyskały olbrzymią popularność w środowisku badaczy.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Wizualizacje w świecie mikroskopii świetlnej

Wizualizacje i rekonstrukcje w mikroskopii świetlnej, pozwalają na lepszą analizę i obserwację preparatów. Przed przystąpieniem do wizualizacji należy właściwie dobrać parametry skanowania mikroskopu, aby możliwie jak najdokładniej odwzorować struktury obiektów. Niniejszy artykuł przedstawia i omawia podstawowe zagadnienia, z którymi użytkownik spotyka się podczas akwizycji obrazów. Dotyczą one właściwego ustawienia rozdzielczości, rozmiaru piksela i woksela, szybkości skanowania, wielkości zoom oraz formatu skanu. Przedstawione zostały także możliwości filtracji obrazu oraz dekonwolucja, a także metody reprezentacji trójwymiarowych danych: projekcje, rendering objętościowy i rendering powierzchniowy oraz możliwość dodatkowej ingerencji w wygląd końcowy obiektów za pomocą programów do modelowania i animacji 3D.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Tłumacz jako drugi autor w przekładzie literatury dziecięcej. Alice's Adventures in Wonderland w tłumaczeniu Grzegorza Wasowskiego

Celem artykułu jest omówienie zjawiska tłumacza jako drugiego autora w kontekście przekładu literatury dziecięcej. Wraz z nadejściem zwrotu kulturowego w badaniach nad przekładem tłumacz – do tej pory zmuszony do zachowania jak największej transparentności podczas swojej pracy – ujawnił się, a jego widoczność w tłumaczonym tekście nie jest już utożsamiana z nieudanym przekładem. Czasem tłumacz manifestuje swoją obecność w tekście w sposób skrajny, pozwalając sobie na liczne ingerencje, które prowadzą wręcz do zmiany oryginału, a jego samego umiejscawiają na pozycji drugiego autora. Literatura dziecięca wydaje się być odpowiednim gruntem dla analizy tego problemu, gdyż od jej tłumaczy, podobnie jak od jej twórców, wymaga się postawienia się na pozycji młodego czytelnika, a także dostosowania przekładu do licznych norm rządzących tą gałęzią piśmiennictwa w docelowym systemie literackim.  Tekstem należącym do literatury dziecięcej, w którym tłumacz stawia się na pozycji drugiego autora jest najnowszy polski przekład utworu Alice’s Adventures in Wonderland Lewisa Carrolla. Tłumacz, Grzegorz Wasowski, pozwala sobie na liczne ingerencje w przekładanym tekście, prowadzące do znacznej zmiany utworu Carrolla znanego polskim czytelnikom z dotychczasowych tłumaczeń.

Czasopismo: Półrocznik Językoznawczy Tertium
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Mikroskopowe techniki korelacji fluorescencji

Ruchliwość molekuł ma fundamentalne znaczenie w wielu procesach fizycznych, chemicznych oraz biologicznych. Mikroskopowe pomiary z użyciem korelacji zmian (fluktuacji) fluorescencji pozwalają wyznaczyć współczynniki dyfuzji, stałe wiązania oraz stężenia znakowanych molekuł. Niniejszy artykuł opisuje podstawy pomiarów punktowych przy użyciu korelacji fluorescencji w czasie (FCS) oraz pochodnych metod wykorzystujących przestrzenną korelację fluorescencyjnego obrazu mikroskopowego i korelację czasowo-przestrzenną.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
O językowych i retorycznych środkach służących tworzeniu opozycji „MY” kontra „ONI” w paskach informacyjnych „Wiadomości”

Paski informacyjne, stanowiące często swoisty rodzaj komentarza do przedstawianych wydarzeń, stały się na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat nieodłącznym elementem najpopularniejszych serwisów informacyjnych. Jak wynika z badań przeprowadzonych niedawno przez Radę Języka Polskiego, paski informacyjne serwisu „Wiadomości”, będącego sztandarowym programem Telewizji Polskiej, spełniają obecnie głównie 3 funkcje językowe, mianowicie perswazyjną, kreacyjną i ekspresywną, podczas gdy funkcja informacyjna znajduje się na dalszym planie. Niniejszy artykuł stanowi analizę środków retorycznych i językowych, używanych w celu podkreślenia różnic występujących pomiędzy zwolennikami wartości promowanych przez Telewizję Polską, a środowiskami stojącymi w opozycji do wyżej wymienionych ideałów. Materiał badawczy stanowi wybór pasków informacyjnych wyświetlanych w ciągu ostatnich kilku miesięcy w serwisie informacyjnym “Wiadomości”.Materiał badawczy stanowił wybór pasków informacyjnych wyświetlanych w ciągu ostatnich kilku miesięcy w serwisie informacyjnym “Wiadomości”, który został kolejno posegregowany i zanalizowany. Eksploracja korpusu pozwoliła wyróżnić najczęściej stosowane środki językowe i retoryczne spotykane w badanych nagłówkach, pośród których prym wiedzie pozytywne i negatywne wartościowanie. Uzyskane informacje pozwoliły z kolei pokazać, jak język, stanowiący dobro narodowe wszystkich Polaków, jest wykorzystywany do tworzenia i wzmacniania podziałów w społeczeństwie.

Czasopismo: Półrocznik Językoznawczy Tertium
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Biologiczne przystosowania roślin kwiatowych do warunków klimatycznych Antarktyki Morskiej

Dwa rodzime gatunki, Colobanthus quitensis (Kunth) Bartl. i Deschampsia antarctica Desv., oraz Poa annua L., gatunek obcy dla Antarktyki, są obecnie jedynymi roślinami kwiatowymi w Antarktyce Morskiej. Zasiedlają stanowiska o bardzo szerokim spektrum czynników topograficznych, troficznych i topoklimatycznych. Badania histologiczne, cytologiczne i embriologiczne roślin rosnących w różnych warunkach mikrosiedliskowych na Wyspie Króla Jerzego (Szetlandy Południowe, Antarktyka Morska) oraz w warunkach szklarniowych wykazały, że rośliny te są bardzo plastyczne morfologicznie. Rozmiary i pokrój roślin, liczba i wielkość organów wegetatywnych i generatywnych wyrastających w krótkim sezonie wegetacyjnym oraz uorganizowanie protoplastów komórek, wykazują ścisły związek z warunkami siedliskowymi i pogodowymi.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Otwornice bentosowe dzisiejszej Antarktyki Zachodniej

Po ostatniej dekadzie badań, Zatoka Admiralicji na Wyspie Króla Jerzego należy do najlepiej rozpoznanych pod względem występowania otwornic bentosowych akwenów Antarktyki Zachodniej. Opisano stąd kilka nowych dla nauki taksonów, w tym pierwszego żyjącego w Antarktyce przedstawiciela rodziny Elphidiidae, otwornic często spotykanych w Arktyce i uważanych dotychczas za nieobecne w Antarktyce. Znaczącą część żyjących zespołów stanowią dotychczas słabo poznane jednokomorowe otwornice nie posiadające twardych skorupek. Nie mają one szans zachować się w stanie kopalnym i do niedawna były przeważnie ignorowane przez badaczy. Prowadziło to do znaczącego zaniżania różnorodności i liczebności zespołów otwornic, szczególnie w najbardziej płytkowodnych i przybrzeżnych siedliskach. Dzięki stosunkowo szerokiemu rozprzestrzenieniu i wyraźnej różnorodności morfologicznej, najbardziej przydatne do badań środowiskowych są otwornice wielokomorowe. W Zatoce Admiralicji zaobserwowano wyraźne zróżnicowanie batymetryczne ich zespołów, jakkolwiek nie tak znaczące jak w innych obszarach, gdzie silna stratyfikacja wód idzie w parze z rozpuszczaniem węglanowych skorupek na większych głębokościach. Pomimo znacznej różnorodności siedlisk, zespoły otwornic bentosowych wykazują szerokie rozprzestrzenienie w obrębie akwenów przybrzeżnych nie tylko Antarktyki Zachodniej. Znaczące podobieństwo zespołów zaobserwowano pomiędzy skrajnie odległymi geograficznie regionami Antarktyki Zachodniej i Wschodniej, które znajdują się pod wpływem podobnych czynników oceanograficznych. W konsekwencji informacje dotyczące ekologii poszczególnych gatunków i całych zespołów mogą znaleźć szerokie zastosowanie przy analizie materiału kopalnego, co może przyczynić się do lepszego poznania historii środowiska Antarktyki.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Nauczyciel języka niemieckiego mediatorem interkulturowym? Przegląd badań polskich germanistów

Celem niniejszego artykułu jest przyczynienie się do debaty naukowej na temat roli nauczyciela języków obcych jako mediatora interkulturowego. Autorki charakteryzują sylwetkę nauczyciela języka obcego pełniącego funkcję mediatora interkulturowego. Ponadto podsumowują badania polskich germanistów, które dotyczą stanu kompetencji interkulturowej nauczycieli języka niemieckiego w edukacji przedszkolnej oraz w szkolnictwie podstawowym, średnim i wyższym w Polsce. Refleksję nad rolą nauczycieli jako mediatorów interkulturowych kończy dyskusja nad możliwymi rozwiązaniami w zakresie rozwoju kompetencji międzykulturowych studentów języków obcych, zwłaszcza studentów filologii germańskiej i lingwistyki stosowanej.

Czasopismo: Półrocznik Językoznawczy Tertium
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, pedagogika
Kryl czy salpy - rola fluktuacji klimatycznych w kształtowaniu sieci troficznej antarktycznego ekosystemu

Obserwacje masowego pojawiania się organizmów o galaretowatym, bardzo uwodnionym ciele, w różnych rejonach oceanu światowego, w tym również w obszarach polarnych, spowodowało duży wzrost zainteresowania oceanobiologów tą grupą zwierząt. W artykule dyskutowane są między innymi przyczyny oraz potencjalne konsekwencje ekologiczne i ekonomiczne tego zjawiska. Prawdopodobnym czynnikiem powodującym tak gwałtowny rozwój tych zwierząt, zwłaszcza w Antarktyce, są zmiany klimatyczne, z globalnym ociepleniem na czele. Przewiduje się, że w wyniku masowego rozwoju planktonu "galaretowatego" dojdzie do przebudowy antarktycznej pelagicznej sieci troficznej. Dotychczasowi roślinożercy (skorupiaki i ryby) zostaną zastąpieni przez zwierzęta "galaretowate" - w tym m.in. salpy. Organizmy te cechuje bowiem większa elastyczność ekologiczna. Omawiany proces zachodzący obecnie w Oceanie Południowym będzie miał zapewne niekorzystny wpływ na funkcjonowanie konsumentów wyższych rzędów - takich jak pingwiny, płetwonogie i walenie.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Początki ewolucji pingwinów

Pingwiny (Sphenisciformes) są skrajnie wyspecjalizowanymi ptakami morskimi półkuli południowej. Zapis kopalny tego rzędu obejmuje prawie cały kenozoik. Najstarsi przedstawiciele Sphenisciformes pochodzą z paleocenu Nowej Zelandii (Waimanu manneringi i W. tuatahi) oraz Półwyspu Antarktycznego (Crossvallia unienwillia). Te archaiczne pingwiny były dużymi nielotnymi ptakami, różniącymi się pokrojem ciała od swoich współczesnych odpowiedników. Pewne przesłanki wskazują także na brak niektórych, typowych dla obecnych pingwinów, adaptacji w zakresie morfologii funkcjonalnej aparatu ruchowego i fizjologii. Następną epokę, eocen, cechowało istnienie niezwykłej różnorodności morfologicznej, taksonomicznej i ekologicznej wczesnych Sphenisciformes. Najliczniejsze populacje pingwinów opisano z rejonu Półwyspu Antarktycznego. Były one także najbardziej zróżnicowane. Dotychczas wyróżniono sześć rodzajów i dziesięć gatunków. W eocenie, znany zasięg występowania prezentowanego rzędu powiększył się o Australię i Amerykę Południową (Argentyna, Chile i Peru). Znaczącym lub dominującym składnikiem zespołów kopalnych były gatunki (z rodzajów Anthropornis, Palaeeudyptes, Pachydyptes, Icadyptes i Inkayacu) odznaczające się dużymi rozmiarami ciała, często wyraźnie przewyższającymi pod tym względem formy współczesne. W parze ze znacznymi rozmiarami szły niekiedy intrygujące z funkcjonalnego punktu widzenia cechy morfologiczne, dostrzeżone np. w obrębie szkieletu skrzydła antarktycznego rodzaju Anthropornis. Z eocenu znane są także jedyne zachowane ślady upierzenia pingwinów (peruwiański Inkayacu paracasensis). Po zmianach klimatycznych, szczególnie nasilonych na przełomie eocenu i oligocenu, doszło do zniknięcia (na ponad 20 mln lat) pingwinów ze znanego zapisu kopalnego Antarktyki. Rzeczywiste przyczyny powstania tej nieciągłości nie są znane, być może jest ona artefaktem. Pingwiny oligoceńskie znane są prawie wyłącznie z Nowej Zelandii.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Ewa Rusek, Europa oczami tureckich studentów, Język a komunikacja 40, Kraków: Wydawnictwo „Tertium”, 2019.

Recenzja książki Ewy Rusek. Monografią Europa oczami tureckich studentów, opracowaną na bazie rozprawy doktorskiej zatytułowanej Językowy obraz Europy w tekstach tureckich studentów programu Erasmus, dołącza Ewa Rusek do grona lingwistów zajmujących się zagadnieniem relatywizmu językowego i językowych obrazów świata w ujęciu etnolingwistycznym. Do rąk czytelnika trafia książka niebanalna i inspirująca, pozwalająca nam, Europejczykom skonfrontować nasze wyobrażenie o sobie z obrazem, który widzą przybysze z innego kręgu kulturowego, nie tak znowu odległego, jako że chodzi o Turcję. To kraj leżący na granicy między Europą i Azją, z predylekcjami do europejskości i nadziejami na lepsze życie w strukturach politycznych, ekonomicznych i kulturowych naszego kontynentu. Pozycja ta może więc zainteresować językoznawców, głównie z kręgu badaczy językowych obrazów świata, ale także antropologów, kulturoznawców, socjologów i edukatorów. Może stanowić również źródło inspiracji i radości czytania dla osób ciekawych świata, interesujących się zjawiskami zachodzącymi w otaczającej nas rzeczywistości, obserwujących spotkania kultur odbywające się na naszych oczach, chcących zrozumieć przemiany i prognozy związane z przyszłością naszego kręgu kulturowego.

Czasopismo: Półrocznik Językoznawczy Tertium
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Wiechlina roczna (Poa annua) - gatunek inwazyjny we florze naczyniowej Antarktyki

Poa annua jest jednym z najbardziej ubikwistycznych gatunków na Ziemi. Występuje już na wszystkich kontynentach i we wszystkich strefach klimatycznych. Została również introdukowana do Antarktyki, gdzie pierwszą ustabilizowaną populację zaobserwowano w okolicach Polskiej Stacji Antarktycznej im. H. Arctowskiego (Wyspa Króla Jerzego, Szetlandy Południowe). Początkowo pojawiła się na stanowiskach silnie zmienionych przez człowieka, następnie wkroczyła w siedliska naturalne, wchodząc w skład zespołów tundrowych. Swój ogromny sukces kolonizacyjny P. annua zawdzięcza ogromnej zmienności. P. annua odznacza się bardzo dużą zmiennością fenotypową, będącą odpowiedzią na różnorodne warunki edaficzne i klimatyczne, jak również zmiennością genetyczną. Ostatnie badania wykazały, że za jej ogromną plastycznością i szybkością odpowiedzi na zmienne warunki środowiska stoi prawdopodobnie dużą zmienność epigentyczna.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Barbara Skowronek "Fremdsprachenunterricht als Kommunikation unter Berücksichtigung von lautlich kommunizierenden Gehörlosen". (Nauczanie języka obcego jako komunikacja z uwzględnieniem osób niesłyszacych komunikujacych się językiem dźwiękowym.) Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2019.

Rezenzowana pozycja poświęcona jest zagadnieniu nauczania języka obcego z uwzględnieniem osób niesłyszących. Autorka dokonuje przeglądu metod nauczania w kontekście teorii komunikacji. Sugeruje, aby w glottodydaktyce znalazło się miejsce dla osób z deficytami sensorycznymi.

Czasopismo: Półrocznik Językoznawczy Tertium
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
W gąszczu terminologii świadczeń dla rodzin z dziećmi i prób jej przekładu na język niemiecki

Dzięki polskiej polityce prorodzinnej rodziny z dziećmi mogą obecnie liczyć na większe wsparcie finansowe niż jeszcze parę lat wcześniej. Albowiem pulę świadczeń obejmującą  dotychczas przyznawany zasiłek rodzinny z dodatkami powiększono o świadczenie rodzicielskie, wychowawcze oraz świadczenie „Dobry start”. Nazwy nowo wprowadzonych świadczeń przyczyniły się jednak do chaosu terminologicznego ze względu na mnogość różnych świadczeń i ich podobne nazewnictwo, co  może utrudniać nie tylko komunikację obywatela z urzędami, lecz również pracę tłumacza. W artykule przeanalizowano niemieckie ekwiwalenty polskich nazw świadczeń dla rodzin z dziećmi, które opublikowano na stronie Komisji Europejskiej oraz partnerstwa transgranicznego EURES-TriRegio. Na podstawie oceny poprawności zaproponowanych ekwiwalentów w odniesieniu do niemieckich i austriackich świadczeń podjęto próbę podsumowania problemów występujących w przekładzie tych nazw.

Czasopismo: Półrocznik Językoznawczy Tertium
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
O „chronicznej nieokreśloności tłumaczenia”. Uwagi o przekładach Paradise Lost Johna Miltona na języki francuski i polski

W uwagach o „chronicznej nieokreśloności tłumaczenia” postawiono pytanie o stopnie przekładalności tekstu, od hipotetycznej przekładalności maksymalnej do przekładalności „przybliżonej”, trudnej do zaakceptowania. Analizą objęto poemat Paradise Lost Johna Miltona, jego dwa przekłady francuskie (Chateaubrianda i Armanda Himy’ego) oraz trzy polskie (wraz z szeregiem tłumaczonych krótkich na ogół fragmentów). Przypomniano czynniki warunkujące z jednej strony zamysł autora tłumaczonego tekstu, z drugiej strony odczytanie i przekazanie tekstu przez tłumacza. Podkreślona została zależność między przekształcaniem dyskursu przez poszczególnych tłumaczy a celem jaki sobie stawiali, sytuacją w jakiej działali i ich indywidualnymi upodobaniami. Porównanie tekstów nie doprowadziło jednak do „schematycznego i ścisłego opisu” stopni przekładalności, co potwierdzałoby tezę o chronicznej nieokreśloności tłumaczenia.

Czasopismo: Półrocznik Językoznawczy Tertium
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Efektywności i skuteczność kształcenia w publicznym szkolnictwie wyższym w Polsce

Ze względu na trwające prace nad reformą szkolnictwa wyższego w Polsce w artykule podjęto dyskusję na temat efektywności i skuteczności kształcenia akademickiego. Dokonano przeglądu literatury zagranicznej i krajowej w tym zakresie. W artykule zaprezentowano również wyniki wstępnych badań, które dotyczyły 58 uczelni podlegających nadzorowi Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (MNiSW). W pomiarze efektywności działalności dydaktycznej wykorzystano podejście nieparametryczne (metodę DEA) – model BCC ukierunkowany na maksymalizację efektów. Zaś w pomiarze skuteczności zastosowano hierarchiczną metodę aglomeracyjną (metoda Warda), jako miarę odległości wykorzystano odległość euklidesową.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Efektywność studiów Master of Business Administration (MBA) w Polsce

W artykule oszacowano efektywność 28 programów studiów MBA w Polsce za pomocą „alokacyjnego” modelu New Cost (Tone 2002) należącego do nieparametrycznej metody DEA. Za nakłady przyjęto liczbę godzin programu MBA oraz jego koszt, zaś za wynik ogólny wskaźnik rankingowy studiów MBA w 2018 roku opracowany przez Perspektywy. Uzyskane wyniki świadczą o przeciętnej efektywności studiów MBA wynoszącej 68%, tylko sześć programów było w pełni efektywne (100%). Średnia wartość redukcji nakładów oscyluje wokół 33%. Sześć programów MBA było jednostkami wzorcowymi dla nieefektywnych studiów.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Efektywność szkół wyższych w Polsce na tle uczelni europejskich – analiza dla dziewiętnastu krajów

W artykule przeprowadzono analizę empiryczną efektywności szkół wyższych wraz z estymacją determinujących ją czynników. Próba badawcza składa się z uczelni z 19 krajów europejskich i obejmuje dane dla lat 2011–2014. Na podstawie nieparametrycznej metody DEA oszacowano wskaźniki efektywności, gdzie za nakłady przyjęto: wartość przychodów i liczbę nauczycieli akademickich. W wynikach działalności uczelni ujęto liczbę absolwentów oraz liczbę publikacji. Dodatkowo zbadano relację pomiędzy wybranymi zmiennymi a wskaźnikami efektywności. Rezultaty wskazują, że uczelnie większe i starsze są bardziej efektywne. Porównanie uczelni o tej samej wielkości i roku założenia pokazało, że te z nich, które mają większy odsetek pracowników niebędących nauczycielami akademickim i niższy udział przychodów zewnętrznych w budżecie, charakteryzują się niższą efektywnością.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Nowy algorytm podziału dotacji podstawowej dla uczelni akademickich. Pierwsze skutki zmian i wstępne wnioski

Działalność dydaktyczna stanowi około 60% przychodów uczelni publicznych w Polsce. Pod koniec 2016 roku Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zmodyfikowało zasady podziału tej dotacji. Kluczowymi zmianami dla szkół akademickich było powiązanie wysokości przyznawanych środków z liczbą studentów przypadających na nauczyciela akademickiego oraz uwzględnianie posiadanych przez uczelnie kategorii naukowych. Obowiązywanie nowego algorytmu podziału dotacji w 2017 roku skutkowało dużymi zmianami w wysokości dotacji dla wielu uczelni, które podjęły działania dostosowawcze, na przykład zmniejszając nabory na kolejny rok akademicki. W 2018 roku nowa ewaluacja nauki spowodowała kolejne zmiany w podziale dotacji.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości