rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Media społecznościowe w praktyce eklezjalnej w Polsce. Badanie empiryczne wśród diakonów

Autorka podejmuje próbę oceny działań Kościoła katolickiego w mediach społecznościowych. W tym celu przeprowadza ankietę w grupie diakonów, jako wyświęconych dla zadań posługi w Kościele. Autorka bada rodzaje aktywności oraz częstotliwość korzystania z social media, a także popularność wybranych kanałów. Zadaje istotne pytanie, jak sami ankietowani oceniają rolę nowoczesnych mediów w swojej posłudze, a także bada znajomość innych kościelnych inicjatyw. Na podstawie przeprowadzonej ankiety nakreśla wnioski nt. wykorzystania mediów społecznościowych w posłudze ewangelizacyjnej oraz formułuje postulaty (np. zwiększenie kompetencji).

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Dojrzałość religijna kandydatów do bierzmowania. Teoretyczna i empiryczna refleksja nad miejscem sakramentu bierzmowania w życiu Kościoła

Artykuł podejmuje zagadnienie miejsca i roli sakramentu bierzmowania w pastoralnej misji Kościoła. W części teoretycznej prezentuje aktualne nauczanie Kościoła dotyczące bierzmowania w aspekcie: dogmatycznym, prawnym, katechetycznym i wyznaniowym. Analizuje także znaczenie i sposób przygotowania do przyjęcia bierzmowania. W części badawczej prezentuje wyniki badań własnych przeprowadzonych wśród uczniów gimnazjów. Na ich podstawie opisuje dojrzałość religijną współczesnych kandydatów do bierzmowania oraz formułuje wskazania duszpasterskie związane zarówno z przygotowaniem, jak i z udzielaniem tegoż sakramentu.

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Prawda w dyplomacji w świetle wypowiedzi papieża Benedykta XVI

Dyplomacja we współczesnym świecie zmaga się z wieloma problemami takimi, jak: konflikty zbrojne, działalność terrorystyczna, uchodźctwo, migracje, głód, ubóstwo czy łamanie praw człowieka. Rozwiązywanie tych problemów wymaga profesjonalizmu i  zręczności dyplomatów, a nade wszystko ich moralnej postawy. Przemawiając do dyplomatów Benedykt XVI wskazuje, że drogą prowadzącą do tego celu jest poszukiwanie i poznanie prawdy moralnej w działaniach dyplomatycznych. 

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Wpływ uwarunkowań międzynarodowych na rozwój przedsiębiorstw przemysłowych

W pracy podjęto problematykę wpływu międzynarodowych uwarunkowań na funkcjonowanie przedsiębiorstw przemysłowych. Określono funkcje przedsiębiorstw przemysłowych w przestrzeni geograficznej (podstawowe, komplementarne, standardowe, regionalne, lokalne), przedstawiono główne uwarunkowania międzynarodowe i krajowe rozwoju firm (m.in. takie jak: rynki, światowa sytuacja gospodarcza i polityczna, struktura własności, polityka gospodarcza) oraz określono rodzaje powiązań przedsiębiorstwa z otoczeniem międzynarodowym (produktowe, surowcowe, kapitałowe, finansowe, technologiczne, informacyjne, pracy). Przedstawione rozważania potraktowano jako aktualne kierunki badań w dziedzinie geografii przemysłu.

Czasopismo: Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego
Dziedziny: nauki społeczne, nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Invitatorium oraz Te Deum w księdze Liturgii godzin. Kwestie redakcyjne

Artykuł przedstawia prace redakcyjne nad rolą i miejscem invitarorium i Te Deum w reformowanej w okresie posoborowym Liturgii godzin. Opisuje przebieg dyskusji oraz proponowane rozwiązania. Wskazuje na różne rodzaje argumentacji i sposoby rozumienia znaczenia tych modlitw w brewiarzu. Pozwala na prześledzenie organizacji prac zespołu odpowiedzialnego za redakcję oraz konsultorów i ekspertów. Prezentuje ostateczne wyniki procesu redakcyjnego i uzasadnienia podjętych decyzji.

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
»La misericordia è Gesù Abbandonato«. Riflessione alla luce dell’esperienza spirituale di Chiara Lubich

W tajemniczym wołaniu Jezusa na krzyżu: „Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?” (Mk 15, 34) Chiara Lubich (1920-2008) odczytuje najpełniejsze objawienie miłości i miłosierdzia Boga. Jako młoda dziewczyna wybiera Opuszczonego jako ideał swojego życia, jedynego Oblubieńca, a cennym świadectwem tego pierwszego okresu są listy z lat 1943–1949. Lato 1949 przynosi jej głębokie, mistyczne doświadczenie, w którym przenika ona tajemnice Boga Trójjedynego dzięki szczególnej jedności z Synem. Jej powrót do świata naznaczony będzie odtąd pragnieniem, by to samo doświadczenie przenieść na relacje z innymi ludźmi, z całym stworzeniem. Dla Chiary uczestniczyć w miłosierdziu Boga to posiadać Jego czyste spojrzenie, które każde napotkane cierpienie i grzech przemienia w miłość.

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Nabożeństwo do Miłosierdzia Bożego

Bóg nas kocha i chce, abyśmy uznali, że jego miłosierdzie jest większy od naszego grzechu. W bulli Misericordiae vultus papież Franciszek ogłosił nadzwyczajny Jubileusz Miłosierdzia. Rok Święty Miłosierdzia rozpoczął się 8 grudnia 2015 roku i zakończył 20 listopada 2016 roku. Ojciec Święty naucza: Potrzebujemy nieustannie kontemplować tajemnicę miłosierdzia. [...] Nasze zba-wienie zależy od niego. W swojej bulli Papież wspomniał o wielkiej apostołce miłosierdzia, Fau-stynie Kowalskiej, polskiej zakonnicy, która miała mistyczne wizje. Chrystus powiedział jej, aby szerzyć kult miłosierdzia. W jej Dzienniczku znajdujemy następujące elementy nabożeństwa do Miłosierdzia Bożego: obraz miłosiernego Chrystusa, święto Miłosierdzia Bożego, Koronka do Miłosierdzia Bożego, godzina Miłosierdzia i szerzenie nabożeństwa do Miłosierdzia Bożego. Te elementy są analizowane w niniejszym artykule.

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Der Einfluss der politischen Transformation auf das Familienleben

Transformacja polityczna 1989 roku znacząco wpłynęła także na życie rodzinne. Spowodowała w konsekwencji pogłębienie kryzysu małżeństwa i pojawienie się nowych problemów egzystencjalnych. Kryzysy doświadczane przez małżonków znajdują odzwierciedlenie w rosnącej liczbie rozwodów, w społecznej akceptacji tego zjawiska oraz w tymczasowych formach wspólnego życia, w tzw. małżeństwach na próbę. Polityczne przemiany doprowadziły do przekształceń w tradycyjnym rozumieniu życia rodzinnego opartym na: głębokiej więzi rodzinnej, na szacunku dla rodziców i dla osób starszych, na pamięci o przodkach i kulcie zmarłych. Artykuł stanowi próbę opisania zarówno kulturowo-społecznych i politycznych skutków transformacji ustrojowej 1989 roku, jak i ich wpływu na życia małżeńskie i rodzinne.

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
[Nie]wymierna rola rodziców w stymulowaniu aktywności poznawczej dziecka

W ostatnich latach, pod wpływem przemian kulturowych i społecznych, zmienia się jakość i forma zaangażowania rodziców w stymulowanie aktywności poznawczej dzieci W celu spełnienia wymagań społecznych i kulturowych, rodzice często angażują się w poszukiwanie innowacyjnych form kształcenia. Sięgają przy tym do bardzo zróżnicowanych jakościowo propozycji, proponowanych w mediach i oferowanych przez niektórych nauczycieli czy psychologów. Zaangażowanie rodziców w pobudzaniu aktywności poznawczej ich dziecka jest jednak procesem bardzo złożonym, który w życiu codziennym napotyka różne ograniczenia i utrudnienia. Wynikają one z przemian wychowawczych, mniejszej ilości czasu spędzanego razem, zmniejszonej dzietności rodzin, szybkości życia, braku czasu czy z tendencji rodziców do stawiania nieadekwatnych do możliwości dziecka wymagań. Stymulowanie aktywności poznawczej dziecka w takich uwarunkowaniach nie zawsze przynosi oczekiwane rezultaty, adekwatne do zainwestowanych środków. Jest to szczególnie istotne w sytuacjach, gdy rodzice rezygnują z prostych, tradycyjnych, sprawdzonych metod wspierania ich dziecka w rozwoju poznawczym i sugerują się nowymi trendami, dążąc niekiedy do zaspokojenia własnych, nadmiernych ambicji. Wybór konkretnych form stymulowania aktywności poznawczej dziecka i postawa rodziców warunkują w dużym stopniu nie tylko jakość działań, ale także ich efektywność.

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Homilia dla dzieci jako współczesne wyzwanie duszpasterskie

W sytuacji malejącego wpływu rodziny na kształtowanie wiary dzieci wzrasta, obok katechezy, rola niedzielnej homilii kierowanej do najmłodszych. Będzie ona służyła wierze i jej rozwojowi pod warunkiem, że będzie proklamacją słowa Bożego, a nie doktryny teologicznej. To jest tylko jeden z warunków, którym musi sprostać homilista. Nie mniej ważne wydaje się dostosowanie głoszonego słowa do etapu rozwoju, na jakim znajdują się słuchacze. Respektowanie tej zasady nie jest możliwe bez zastosowania poglądowości, obrazowości i dialogu w homilii, na co zwraca się uwagę w większości opracowań poświęconych tej problematyce. Poza tym uwzględnić trzeba wpływ społeczeństwa medialnego na osobowość dziecka i wynikających stąd uwarunkowań przepowiadania do tej grupy wiekowej. Tę kwestię homiletycy traktują marginalnie, toteż brakuje opracowań na temat homiletycznych konsekwencji transformującego wpływu mediów na osobowość dziecka. W zaprezentowanym artykule podjęta została próba naszkicowania zadań stojących przed homilistą w zakresie głoszenia homilii do dzieci, na których psychikę wyraźny wpływ mają współczesne media. Wskazano też wybrane propozycje metodyczne dotyczące przepowiadania słowa Bożego dzieciom ukształtowanym przez społeczeństwo medialne.

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Duszpasterstwo rodzin działalnością ewangelizacyjną wobec rodzin

Duszpasterstwo to zorganizowana działalność Kościoła, która urzeczywistnia zbawcze dzieło Chrystusa. Dokonuje się ono poprzez głoszenie Słowa Boże, sprawowaną liturgię i świadectwo życia. Działalność ta jest skierowana do małżeństw i rodzin. Kościół staje się oblubienicą Chrystusa poprzez „Kościół domowy”, poprzez tę miłość, którą się w nim przeżywa. Małżonkowie, aby mogli w pełni kochać, stając się ciągle uczestnikami tej „wielkiej tajemnicy” potrzebują działań ewangelizacyjnych w ramach właściwie rozumianego duszpasterstwa rodzin.

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Głoszenie słowa Bożego misją Kościoła w świecie na podstawie adhortacji apostolskiej Benedykta XVI Verbum Domini

Artykuł przedstawia Kościół jako głosiciela Ewangelii współczesnemu światu w świetle adhortacji apostolskiej Ojca Świętego Benedykta XVI Verbum Domini. Papież Benedykt w swoim nauczaniu bardzo mocno akcentuje miejsce i rolę słowa Bożego w życiu Kościoła, a także przypomina o konieczności głoszenia go całemu światu. Misja głoszenia Ewangelii została powierzona Kościołowi przez Chrystusa. Oznacza to, że ewangelizacja mieści się w wpisana została w naturę Kościoła. Głoszenie słowa Bożego nie może odbywać się tylko w ściśle określonych grupach. Ojciec Święty naucza w Verbum Domini, że Kościół zawsze musi być otwarty na Ducha Świętego, który posyła go z dobrą nowiną krańce świata. Dziś głoszenie słowa Bożego ściśle wpisuje się w dzieło nowej ewangelizacji. W sposób szczególny podlegają ją zlaicyzowani chrześcijanie żyjący na całym świecie. Ze słowem Bożym należy docierać także do migrantów, cierpiących i ubogich. Przyjęcie słowa Bożego prowadzi człowieka do czynnego zaangażowania się w życie świata i przemienianie go według zasad Ewangelii. W misję głoszenia Ewangelii i przemiany świata winni być zaangażowani wszyscy chrześcijanie.

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Bischof Dominique Rey über die missionarische Pfarrei

Niniejszy artykuł oparty jest na refleksji biskupa Dominique Reya na temat misyjnego posłannictwa parafii w XXI wieku. Na jego strukturę treściową składają się trzy rozdziały. Najpierw refleksja w nim zawarta oparta została na przedstawieniu osiągnięć duszpastersko-naukowych biskupa Reya, zwłaszcza pod kątem jego aktywności ewangelizacyjnej. Następnie artykuł prezentuje krótką analizę aktualnych zagrożeń, na które – zdaniem Dominique Reya – narażona jest współczesna parafia. Z kolei, w trzeciej jego części ukazane zostały wskazówki biskupa Fréjus-Toulon, mające przyczynić się do większego rozbudzenia ducha misyjnego w każdej wspólnocie parafialnej. W swoim nauczaniu Dominique Rey przypomina również stale o tym, że każda ewangelizacja musi rozpocząć się od pogłębienia naszej indywidualnej relacji z Chrystusem. Powinien więc o tym pamiętać każdy duszpasterz w parafii oraz wszyscy parafianie.

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Czy parafialne rady duszpasterskie w Polsce są rzeczywiście duszpasterskie?

Artykuł podejmuje kwestię duszpasterskiego charakteru parafialnej rady duszpasterskiej. Refleksja nad tą tematyka jest spowodowana wynikami ogólnopolskich badań, w świetle których uwidoczniło się, że rady duszpasterskiej w znacznym stopniu zajmują się sprawami ekonomicznymi i gospodarczymi parafii. Jest to niezgodne z wizją teologiczną i normami prawnymi, określającymi specyfikę i zadania rady. W opracowaniu zostały wskazane niektóre przyczyny małej duszpasterskości rady, a następnie wymienione sposoby, dzięki którym rada duszpasterska może stawać się taką strukturą, jaką winna być. Współczesne wyzwania stojące przed parafią, wynikające z nowego etapu ewangelizacji, do którego wezwał Kościół papież Franciszek w adhortacji Evangelii gaudium, mogą znaleźć w parafialnej radzie duszpasterskiej jednego z ważnych protagonistów. Będzie to możliwe wtedy, kiedy rada duszpasterska wzmocni zdecydowanie swój pastoralny charakter.

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Proboszcz jako przywódca transformacyjny

W dynamicznie zmieniającym się otoczeniu Kościoła poszukuje się silnego i skutecznego przywództwa. Na szczeblu parafialnym takim przywódcą może być proboszcz jako przywódca transformacyjny. Przywódca transformacyjny cechuje się posiadaniem jasnej wizji, do której zmierza, oraz umiejętnością przekonywania do niej osób, którymi kieruje. Proboszcz jako przywódca transformacyjny posiada wizję parafii przyszłości, a także niezbędne kwalifikacje do wprowadzenia jej w życie oraz pociągnięcia za sobą ogółu parafian. W procesie wprowadzania zmian proboszcz powinien stosować następujące style kierowania parafią: misyjny, integracyjny, perswazyjny, promocyjny i demokratyczny.

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Meandry interdyscyplinarności teologii pastoralnej. Przyczynek do dyskusji

Dyskusja nad rozumieniem teologii pastoralnej oraz jej statusem metodologicznym trwa już od wielu lat. Do jej rozwoju przyczynił się także II Sobór Watykański, który zaoferował nowe perspektywy jej rozwoju, nakreślił odnowione cele i sugerował odmienny styl i metody badań. Dlatego zagadnienie statusu metodologicznego teologii pastoralnej jest zagadnieniem aktualnym także dziś. Jego specyfikę wyznacza odwoływanie się w badaniach pastoralnych zarówno do źródeł teologicznych jak i pozateologicznych. Autorzy artykułu podejmują próbę określenia relacji teologii pastoralnej do jej nauk pomocniczych, próbując zarazem ukazać istotę psychologii pastoralnej, pedagogiki pastoralnej i socjologii pastoralnej. Opisują specyfikę interdyscyplinarnego uprawiania teologii pastoralnej, koncentrując się dziedzinach pozateologicznych. Proponują także pewne sugestie metodologiczne, które mają być punktem wyjścia do merytorycznej dyskusji i zaproponowania nowych rozwiązań.

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Magdalena Biniaś-Szkopek: Małżonkowie przed sądem biskupiego oficjała poznańskiego w pierwszej ćwierci XV wieku. Poznań, Instytut Historii UAM, 2018, ss. 293

Magdalena Biniaś-Szkopek: Małżonkowie przed sądem biskupiego oficjała poznańskiego w pierwszej ćwierci XV wieku. Poznań, Instytut Historii UAM,2018, ss. 293

Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Współczesne zagrożenia pokoju. Nauczanie Jana Pawła II do dyplomatów

Artykuł przedstawia nauczanie Jana Pawła II na temat przeszkód w realizacji pokoju skierowane do dyplomatów. Papież podkreślał, że przeszkody stojące na drodze do realizacji pokoju nie mają nic ze słusznego pluralizmu idei i działań i objawiają się w bolesnych starciach pomiędzy osobami, grupami, kategoriami osób, narodami i blokami państw. Podważają godność i prawa człowieka oraz narodu. Pogłębiają one wzajemną nieufność i nienawiść, stając się wielkim niebezpieczeństwem dla utrzymania porządku na arenie międzynarodowej. Jan Paweł II, mówiąc o pokoju, zwracał uwagę, że we współczesnym świecie staje się on wartością coraz bardziej odległą, że pokój jest zagrożony wszędzie tam, gdzie duch ludzki jest gnębiony przez biedę lub krępowany przez społeczno-polityczne czy ideologiczne nakazy.

Czasopismo: Teologia Praktyczna
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
O potrzebie zinwentaryzowania i skatalogowania ksiąg miejskich. Na marginesie opracowania: Testamenty z ksiąg sądowych małych miast polskich do 1525 roku. Oprac. A. Bartoszewicz, K. Mrozowski, M. Radomski, K. Warda. Red. A. Bartoszewicz. Warszawa 2017

O potrzebie zinwentaryzowania i skatalogowania ksiąg miejskich na marginesie opracowania: Testamenty z ksiąg sądowych małych miast polskich do 1525 roku. Oprac. Agnieszka Bartoszewicz, Krzysztof Mrozowski, Maciej Radomski, Katarzyna Warda. Red. Agnieszka Bartoszewicz. Warszawa, Wydawnictwo Naukowe Semper, 2017, ss. 184.

Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Gostomia i Ścinawa. O pochodzeniu rodziny Bes

Artykuł dotyczy kwestii pochodzenia rodu Bes, jednego z najważniejszych w późnośredniowiecznym księstwie opolskim. Autor powraca do zauważonego w XIX wieku problemu podobieństwa herbu Besów (ulistniona ostrzew) i kilku innych rodzin. Badając dzieje dwóch osad – Gostomi i Ścinawy – należących pod koniec XIII wieku do dwóch rycerzy, na pieczęciach których znajduje się identyczne godło przedstawiające ulistnioną ostrzew, autor zauważa, że z tymi miejscowościami był wcześniej związany łowczy Otton. Był on bratem stryjecznym Jana Sybocica, właściciela Gostomi, oraz zięciem kasztelana opolskiego Zbrosława ze Śmicza, właściciela Ścinawy. Zarówno Gostomia, jak i Ścinawa zostały przekazane instytucjom kościelnym, ale najprawdopodobniej na podstawie prawa bliższości trafiły do krewnych darczyńców. Kolejnymi znanymi ich właścicielami byli odpowiednio Aleksy z Leckinsteinu oraz kasztelan opolski Szymon ze Ścinawy. Szymonpojawił się na dwóch prywatnych dokumentach panów ze Strzelina, krewnych Zbrosława, co także pozwala łączyć obu kasztelanów opolskich. Natomiast Aleksy przekazał Gostomię klasztorowi jemielnickiemu, ale ta najprawdopodobniej wróciła do krewnego donatora, gdyż około 50 lat później była własnością Aleksego z Gostomi, na pieczęci którego znajdowała się również ulistniona ostrzew. Przy jego akcie darowizny świadkami byli dwaj Besowie, co należy interpretować jako wyrażenie zgody na tę czynność. Na łączenie obu Aleksów, Szymona oraz Besów w jedną rodzinę pozwalają także inne, poza heraldycznym i majątkowym, kryteria genealogiczne, mianowicie: imionowe, pozycji społecznej oraz bliskości terytorialnej.

Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Kościół w życiu Heleny moskiewskiej, żony Aleksandra Jagiellończyka

Artykuł stanowi próbę przedstawienia osobistej pobożności oraz praktyk religijnych spełnianych przez Helenę moskiewską (1476–1513), córkę wielkiego księcia moskiewskiego Iwana III oraz bizantyjskiej księżnej Zoe, która w 1495 roku wyszła za mąż za wielkiego księcia litewskiego Aleksandra Jagiellończyka, późniejszego króla Polski. W tym celu wykorzystano dokumenty i korespondencję z epoki, kroniki ważniejszych historiografów podługoszowych (Bernard Wapowski, Maciej z Miechowa, Marcin Bielski, Marcin Kromer, Maciej Stryjkowski i Jan z Komorowa) oraz przekazy wybranych latopisów (Latopis sofijski I, Kronika Bychowca i Latopis hustyński). W pierwszej kolejności omówiono rolę prawosławia w doktrynie Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, wychowanie Heleny na dworze moskiewskim oraz obowiązujące w Europie i Polsce zwyczaje tyczące się małżeństw dynastycznych z wyznawcami obrządku wschodniego. W drugiej części tekstu zajęto się kwestią swobody sprawowania przez Helenę prawosławnych praktyk religijnych na Litwie i w Polsce, zebrano też przykłady jej donacji na rzecz cerkwi i monastyrów w Wielkim Księstwie Litewskim, na koniec zaś omówiono relację Heleny z Kościołem katolickim (tu m.in. omówiono spór dotyczący ewentualnej konieczności zmiany wiary przez królową i jej ponownego chrztu w obrządku łacińskim).

Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
W kręgu rywalizacji. Z dziejów Siedmiogrodu po bitwie pod Mohaczem

Celem artykułu jest ukazanie losów Siedmiogrodu po bitwie pod Mohaczem w roku 1526. Klęska Węgier i śmierć dotychczasowego króla Ludwika Jagiellończyka w tejże bitwie spowodowały zmiany w układzie sił w Europie Środkowej. W myśl postanowień układu zawartego między Jagiellonami a Habsburgami w roku 1515, umocnionego decyzjami o małżeństwach Ludwika Jagiellończyka z Marią Habsburżanką i Anny Jagiellonki z Ferdynandem Habsburgiem, po bezpotomnej śmierci Jagiellończyka władza w Czechach i na Węgrzech miała przejść w ręce Habsburgów. Jednak wśród szlachty węgierskiej nie było zgodności co do tej kandydatury, toteż po śmierci Ludwika Jagiellończyka doszło do podwójnej elekcji. Podczas gdy zgromadzenie szlachty w Székesfehérvárze w listopadzie wybrało na króla Jana Zápolyę, zwolennicy Habsburgów na konkurencyjnym sejmie opowiedzieli się za Ferdynandem. To z kolei nieuchronnie musiało wieść do wojny. Jako że Zapolya szukał pomocy w Turcji, Węgry stały się obszarem rywalizacji dwóch sił: Habsburgów i Turcji. W centrum całego konfliktu znalazł się Siedmiogród (stanowiący wówczas część państwa węgierskiego), leżący w strefie zainteresowań nie tylko Jana Zápolyi i Ferdynanda Habsburga, ale także Piotra Rareșa – hospodara mołdawskiego, oraz samego sułtana. Celem artykułu jest zarysowanie owej skomplikowanej sytuacji, ze szczególnym uwzględnieniem relacji na linii Jan Zápolya – Piotr Rareș – Turcja.

Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Powojenna mediewistyka polska wobec dziedzictwa dziewiętnastowiecznej myśli historycznej

W artykule przedstawiono uwagi dotyczące obecności w polskiej mediewistyce historycznej czasów powojennych (po 1945 roku) przekonań i wizji przeszłości wypracowanych jeszcze w XIX stuleciu, czyli u progu tworzenia się nowoczesnej, krytycznej historiografii. Z praktycznych względów szkic dotyczy tylko mediewistyki historycznej, bez odwoływania się do innych nauk zajmujących się średniowieczem. Autor zwrócił uwagę na liczne odwołania historiografii do wypracowanych w XIX wieku paradygmatów postrzegania przeszłości. Jednym z nich był paradygmat opisywania przeszłości „narodowej”. Zasygnalizowano także zastosowanie dość archaicznych sposobów opisu przeszłości w okresie po II wojnie światowej oraz utylitarny charakter części prac historycznych. 

Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia