rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Od retoryki miejsca do retoryki lokalności. Wprowadzenie

Choć termin „retoryka lokalności" nie jest powszechnie stosowany w literaturze przedmiotu, to coraz częściej pojawia się on w najnowszych opracowaniach z zakresu szeroko pojmowanej „retoryki spacjalnej” – obok takich określeń, jak: „retoryka wernakularna”, „retoryka miejsca/przestrzeni”, „etnografia retoryczna”. Niniejsze wprowadzenie nie ma na celu wyczerpującego zdefiniowania tych pojęć ani opisania ich relacji, skrzyżowań oraz różnic między nimi, stanowi jednak poglądowy opis tendencji w tej rozwijającej się dziedzinie współczesnych badań retorycznych.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Książę Niccola Machiavellego jako przykład zastosowania toposu zakulisowości

Aby wyjaśnić fenomen popularności Księcia Niccola Machiavellego, należy wskazać na osobliwy sposób komunikowania się autora tego dzieła z czytelnikiem. Autor przedstawia siebie jako fachowca z dziedziny sztuki politycznej, za swoich czytelników zaś chce mieć jedynie tych, którzy, jak on, znają się na rzeczy. Charakterystyczny zimny i, z pozoru przynajmniej, nieozdobny styl, jakim posługuje się autor Księcia, podkreśla dodatkowo profesjonalny i nieosobisty stosunek pisarza do przedmiotu jego rozważań. W kategoriach teorii retorycznej taki sposób komunikowania się daje się opisać jako poszukiwanie okrężnych dróg do tego, co Kenneth Burke określał mianem konsubstancjacji retorycznej. Mówca stara się przemawiać do widowni w sposób charakterystyczny dla komunikacji zakulisowej, aby w ten sposób dać jej członkom poczucie uczestnictwa we wspólnocie fachowców, do której włączeni są przez podążanie za mistrzem w sztuce, który reprezentowany jest przez przemawiającego do nich autora Księcia. Z tego rodzaju komunikowaniem spotykamy się w dziejach kultury wszędzie tam, gdzie do głosu dochodzi element cyniczności, którego istotą jest właśnie ów zakulisowy sposób komunikacji. Znaleźć go można na przykład we fragmentach Wojny peloponeskiej Tukidydesa czy na kartach dialogów Platona, w których konfrontuje on moralizm Sokratesa z immoralizmem sofistów.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Obraz świata w statutach szkolnych. Analiza retoryczna wybranych statutów szkół podstawowych

Artykuł pokazuje ukrytą ideologię tekstów użytkowych na przykładzie statutów szkolnych, wykorzystując metodę krytyki ideologicznej. Materiałem badawczym są statuty 12 warszawskich szkół podstawowych obowiązujące od grudnia 2017 roku. Przedmiotem analizy jest język statutów oraz charakterystyka retoryczna wybranych dokumentów. Celem – wydobycie obrazu świata, wykreowanego w statutach. Studium opisuje wykorzystanie zbitek skojarzeniowych w statutach do implikowania określonej relacji nadrzędno-podrzędnej nadawcy i odbiorcy. Autorka swoich rozważaniach odnosi się do takich aspektów retorycznych, jak: związek między słownictwem a obrazem świata, wykorzystanie autorytetu władzy, wartościowanie (jawne i ukryte), zależność skuteczności retorycznej tekstu od jego kompozycji i kontekstu umieszczenia w medium cyfrowym. Zwraca także uwagę na niedoceniony potencjał retoryczny tekstów użytkowych.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Wizerunki Prezydentów Rzeczpospolitej Polskiej: Bronisława Komorowskiego oraz Andrzeja Dudy – analiza porównawcza w świetle teorii visual framing

Artykuł jest analizą ramowania albumów zdjęć opublikowanych przez Kancelarię Prezydenta RP w czasie kadencji Bronisława Komorowskiego oraz Andrzeja Dudy, przeprowadzoną w ujęciu porównawczym. Materiałem badawczym są albumy fotografii Prezydentura w obiektywie (2015) oraz Andrzej Duda. Dwa lata prezydentury (2017). Metoda badawcza opiera się na teorii visual framing i uwzględnia retoryczny potencjał takich elementów, jak: format wydawnictwa albumowego, kompozycja, kadrowanie i tematyka zdjęć. Uzyskane wyniki ukazały różne poziomy nasycenia ramami interpretacyjnymi (ramą „władzy”, „ludzkiego interesu”, „zwykłego człowieka” czy „moralności”), które narzucały odbiorcy inne spojrzenie na osobę prezydenta. Wyróżnione ramy pomogły odkryć różne strategie prezentowania wizerunku głowy państwa, a ich systematyczne zastosowanie może świadczyć o perswazyjnym lub ideologicznym celu.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Retoryka „czarnego marszu” na materiale haseł prezentowanych w przestrzeni publicznej

Artykuł stanowi próbę analizy retorycznej postulatów prezentowanych w przestrzeni publicznej podczas tzw. czarnego marszu, czyli demonstracji na rzecz obrony praw reprodukcyjnych polskich kobiet. Na podstawie zebranego materiału uzyskano barwny obraz środków retorycznych wykorzystanych w sloganach, bogactwa ich symboliki, nawiązań metaforycznych i innowacji językowych. Wyniki analizy pokazują przekrój sprawności perswazyjnej uczestników demonstracji oraz dają wgląd w stan dyskursu publicznego.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Negocjacje polityczne – polityka negocjacji. Poznanie a rozpoznanie w retoryce liderów politycznych

Celem niniejszego artykułu jest próba scharakteryzowania politycznego wariantu negocjacji, zwrócenia uwagi czytelnika na składowe negocjacji politycznych, a także wskazanie na możliwe perspektywy spoglądania na problemy wchodzące w skład negocjacji politycznych. Negocjacje polityczne nie są kategorią jednowymiarową. Z jednej strony mamy negocjacje polityczne, czyli te dotyczące spraw politycznych. Negocjatorzy rozprawiają wówczas na temat kwestii i problemów związanych z polityką i okołopolitycznych. Z drugiej strony zaś występuje polityka negocjacji – określony sposób uprawiania polityki, w którym negocjacje są wykorzystywane jako próba uwikłania konkurenta czy budowa autorytetu politycznego. Artykuł przedstawia zagadnienie negocjacji politycznych z perspektywy retoryki i socjotechniki, wprowadzając dwa sposoby rozumienia negocjacji – jako poznanie i jako rozpoznanie.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
W trosce o nieprzedstawienie – wizerunek Józefa Stalina na łamach czasopism społeczno-kulturalnych okresu stalinizmu w Polsce

W okresie Polski Ludowej (oraz Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej) sposób komentowania aktualnych zdarzeń przez czasopisma społeczno-kulturalne był sprawdzianem politycznej poprawności, do której były one zmuszane przez ówczesne władze. Świadectwem tego są numery specjalne związane z kultem Józefa Stalina wydane przez wiele czasopism, między innymi „Odrodzenie” (1944–1950), „Kuźnicę” (1945–1950) czy „Odrę” (1945–1950). Z powodu ingerencji cenzorskich teksty ukazujące się w druku nierzadko, jak w przypadku katowickiej „Odry” były diametralnie różne w stosunku do wersji pierwotnych. W artykule przedstawiono strategię redaktorów próbujących ominąć cenzurę, przede wszystkim na przykładzie tego czasopisma. Z perspektywy retorycznej można zaobserwować między innymi rozpaczliwe próby utrzymania wiarygodności redakcji, poprzez działania w obszarze inwencji, między innymi wybór elementów sygnalizujących czytelnikowi nieprzezroczystość i obcość dyskursu władzy.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Postać stalkera – retoryka przywództwa w postkatastroficznym świecie

W artykule analizie poddano postać stalkera, obecną w beletrystyce, filmie, grach wideo oraz w reportażu. Motyw stalkera został rozpatrzony w odniesieniu do problematyki przywództwa i towarzyszących jej mechanizmów retorycznych (np. perswazji opartej na wiedzy, wiarygodności, charyzmie, wirtualnej procedurze, autokreacji). Na podstawie interpretacji wybranych tekstów kultury wykazano, że figura stalkera jest związana z przywództwem sytuacyjnym, określanym przez kontekst świata po katastrofie. Wyszczególniono typy przywództwa zróżnicowane ze względu na sposób reprezentacji postaci stalkera (m.in. przywództwo autorytarne, charyzmatyczne, mistyczne, wirtualne).

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Retoryczne znaczenie liczb palindromicznych w Biblii

 Obrazowość liczb palindromicznych w Biblii służyć może za klasyczną perorę, jako dosadna eksplikacja w postaci dosłownie przytoczonych liczebników. Ale zapis liczbowy to rzadki i szczególny przypadek. Częściej chodzi o strukturalny „kod” w rozkładzie geometrycznym, organizujący wypowiedź retoryczną i umożliwiający funkcjonowanie jej na obszarze różnych języków.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Alojzego Felińskiego stosunek do pieniędzy i dóbr materialnych

Materiał badawczy stanowią wybrane fragmenty epistolografii Alojzego Felińskiego, poety tworzącego na przełomie XVIII i XIX wieku. Do analizy wybrano korespondencję, którą poeta prowadził z Michałem Wyszkowskim, Adamem Jerzym Czartoryskim oraz Janem i Walerią Tarnowskimi, a także Franciszkiem Rudzkim. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na wartość dóbr materialnych w życiu Felińskiego; w badaniu poddano obserwacji poetycki rodzaj argumentowania, z jednej strony charakterystyczny dla prezentowanego twórcy, z drugiej zaś – często pośrednio – ujawniający stosunek poety wobec pieniędzy. Autorka, biorąc pod uwagę kontekst historyczny oraz biograficzny, a także perswazyjność wypowiedzi wołyńskiego poety, próbuje wyjaśnić, na czym polega zdroworozsądkowe myślenie Felińskiego zarówno o pieniądzach, jak i materialnych dobrach.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Kredyt żywy, Kredyt umarły i kto nad nim płacze. Personifikacje Kredyta w ikonografii (XVI-XVIII w.)

W artykule skupiam się na emblematycznych przedstawieniach Długu i Kredytu – dwóch pojęć wzajemnie się warunkujących. Wskazuję środki retoryczne (m.in. elementy niewerbalne sytuacji retorycznej, takie jak gest, mimika, strój) zastosowane w słownoobrazowej kompozycji Cesarego Ripy (Ikonologia, pierwsze wyd. 1593) oraz, dla porównania, z popularnym w grafice europejskiej XVII i XVIII w. motywem śmierci Kredyta, m.in. w polskim druku ulotnym Lament różnego stanu ludzi nad umarłym Kredytem (ok. 1655), składającym się z ryciny oraz wierszowanego, rozbudowanego opisu.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
O niektórych aspektach związanych z etosem w argumentum ad crumenam

Celem tego artykułu jest analiza wybranych aspektów związanych z etosem w argumencie ad crumenam, rozpatrywanym jako złożona technika retoryczna. Przyjęte metody badawcze obejmują dwa podejścia z zakresu pragmatyki: teorię aktów mowy i koncepcję implikatury konwersacyjnej. Wyniki badań ukazują zróżnicowanie aspektów wiarygodności podmiotów w różnych odmianach tego argumentu.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Retoryka prezydenta Richarda Nixona wobec kryzysu naftowego w 1973

Niniejszy artykuł przedstawia analizę retoryki prezydenta Richarda Nixona wobec kryzysu naftowego na przykładzie orędzia do narodu wygłoszonego 7 listopada 1973 roku. W ramach określonych przez Theodore’a Otto Windta, Jra, oraz Denise Bostdorff i Donalda O’Rourke’a, autorka opisuje kontekst retoryczny przemówienia, analizuje go pod kątem cech przypisywanych retoryce kryzysu i ocenia jego odbiór społeczny.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Techniki perswazji w kampaniach 1% w Polsce – analiza wybranych przykładów

Kampanie społeczne służą nagłaśnianiu treści ważnych społecznie, stanowią również narzędzie nakłaniania odbiorców do przekazywania środków finansowych na konto wybranego podmiotu. Celem artykułu jest wskazanie środków perswazyjnych wykorzystywanych w kampanii 1% przeprowadzonych w Polsce. Autorka omawia współdziałanie językowych i wizualnych narzędzi perswazji, koncentrując się na środkach służących wywoływaniu emocji (m.in. dychotomiczny podział świata, wyrazy nacechowane, kontrast, typ bohatera, praca kamery, gra konwencjami). Sposób wykorzystania tych narzędzi pokazuje na wybranych przykładach: kampanii Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę (2014), Fundacji WWF Polska (2012) oraz Fundacji Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową (2019).

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Wykryto adblocka! Retoryka komunikatów namawiających do odblokowania reklam

Nasze czasy charakteryzuje szybka ewolucja środków i sposobów komunikacji. Za sprawą internetu pojawiają się (i znikają) gatunki perswazyjnych tekstów użytkowych. Do nich zaliczam komunikaty namawiające do odblokowania reklam. Celem nadawcy tychże komunikatów jest przekonanie internauty do zrezygnowania, przynajmniej w przypadku danej strony internetowej, z tzw. Adblocka (nazwa pochodzi od najpopularniejszego tego typu oprogramowania AdBlock), gdyż dzięki wyświetlanym reklamom serwis zarabia pieniądze. W artykule analizuję korpus 50 tego typu przykładów, głównie polskojęzycznych, używając aparatu badawczego retoryki. Na tej podstawie omawiam cechy gatunkowe oraz wyróżniające się strategie argumentacyjne, które – jak wynika z analizy – można rozmieścić w układzie wyznaczonym przez dwie osie: potencjalnych strat lub zysków oraz sprawczości, którą może się cechować nadawca lub odbiorca. W rezultacie przedstawiam obraz współczesnych komunikatów namawiających do odblokowania reklam w internecie.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Odra w Pruszkowie i w fantazjach użytkowników lokalnych grup w mediach społecznościowych. Analiza metodą motywu fantazjowania

Celem artykułu jest zaprezentowanie w praktyce jednej z metod krytyki retorycznej: metody motywu fantazjowania. Została ona zaprojektowana przede wszystkim z myślą o analizowaniu narracji tworzonych grupowo (w obrębie „wspólnot retorycznych”), w toku interakcji społecznych. Przedmiotem analizy są budowane w mediach społecznościowych narracje o „epidemii odry” na Mazowszu w listopadzie 2018 roku. Materiał zaczerpnięto głównie z grup w mediach społecznościowych, których twórcami i adresatami są mieszkańcy Pruszkowa, Grodziska, Brwinowa i okolicznych miejscowości. W narracjach tych wyodrębniono „motywy fantazjowania” i postarano się zrekonstruować różne „retoryczne wizje” (na przykład „tylko ciemnogród nie szczepi dzieci”, „szczepionka nie chroni przed zachorowaniem”, „odrę najlepiej jest po prostu przechorować”). Motywy i retoryczne wizje z dyskursu lokalnego porównano następnie z dyskursem na poziomie narodowym i globalnym. Wnioski dotyczą perswazyjnej skuteczności retorycznych wizji.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Retoryka kryzysu jemeńskiego w oficjalnych komunikatach obu stron konfliktu w latach 2016-2019

Niniejszy artykuł dotyczy analizy i porównania środków retorycznych zawartych w oficjalnych oświadczeniach publikowanych w latach 2016-2019 przez strony zaangażowane w konflikt jemeński, który stanowi arenę rywalizacji politycznej, militarnej i gospodarczej między dwoma mocarstwami regionalnymi: Królestwem Arabii Saudyjskiej i Islamską Republiką Iranu. Zaprezentowane badania wskazują, że zarówno koalicja zbrojna pod przywództwem Arabii Saudyjskiej, jak i rebelianci jemeńscy wykorzystują rozgrywające się wydarzenia do budowy swojego pozytywnego wizerunku i potępienia przeciwnika. Zasadniczą rolę w tym kontekście odgrywają odpowiednie środki retoryczne kształtujące emocjonalny charakter przekazu wpływający na opinię publiczną i jej poparcie dla danej strony konfliktu.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Śmierć prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza w nagłówkach polskich dzienników i tygodników

W artykule poddano analizie polskie dzienniki i tygodniki traktujące o śmierci prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza i wydarzeniach z nią związanych. Oglądu materiału prasowego dokonano z perspektywy miejsc strategicznych w tekście prasowym, co pozwoliło ustalić strategie przedstawiania wydarzeń przez różne tytuły, sposób portretowania zmarłego, stopień emocjonalności oraz wskazać elementy retoryki nienawiści w przekazach prasowych. Właściwe analizy zostały poprzedzone obserwacjami dotyczącymi języka agresji i śmierci w mediach.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
„Der Massenmord im Walde von Katyn. Ein Tatsachenbericht” – NSDAP na tropie prawdy o mordzie katyńskim. Analiza broszury propagandowej

W niniejszym artykule przebadano niemieckojęzyczną broszurę propagandową, wydaną w roku 1943 przez Centralne Wydawnictwo Narodowo-Socjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej. Broszura nosi tytuł: Masowy mord w lesie katyńskim. Sprawozdanie oparte na faktach. Celem analizy jest stwierdzenie, czy i w jaki sposób wspomniana broszura realizuje wytyczne propagandowe, wyznaczone przez Ministerstwo Oświecenia Narodowego i Propagandy Rzeszy (PROMI) także w odniesieniu do sposobu przedstawiania i propagandowego wykorzystania faktu znalezienia w Lesie Katyńskim masowych grobów, w których zostali pochowani zamordowani przez NKWD polscy oficerowie, jeńcy sowieccy, więzieni w obozie w Starobielsku. Zagadnienie przebadano na tle istotnych dla analizy wydarzeń historycznych. Analizie materiałowej, retorycznej i językoznawczej poddano wybrane fragmenty tekstu broszury, które zawierają środki propagandowo-perswazyjne. Stwierdzono, iż badany tekst nosi wszelkie cechy tekstu propagandowego, typowego dla okresu, miejsca i celu, jaki miał realizować w ramach działań, prowadzonych przez PROMI. Wybrane do analizy fragmenty zostały przetłumaczone na język polski.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Argumentacja semantyczna – podstawowe pojęcia i problemy definicyjne

Celem artykułu jest zdefiniowanie pewnego typu argumentacji, rzadko opisywanego do tej pory zarówno w polskiej, jak i zagranicznej literaturze z zakresu teorii argumentacji, a przez to usystematyzowanie problematyki badań nad zabiegami semantycznymi w argumentacji. Analiza, jak modyfikacja znaczenia może wpływać na moc argumentacji skłania do wyróżnienia nowego typu argumentacji – argumentacji semantycznej. Przeanalizowane zostaną też pojęcia definicji perswazyjnej i klasyfikacji oraz sposoby ich aplikacji w formułowaniu argumentu. Zaproponowana tutaj definicja argumentacji semantycznej może rodzić pewne problemy, typowe przy wprowadzaniu nowego pojęcia, dlatego druga część pracy jest poświęcona kwestiom związanym z zaproponowanym kształtem definicji. Podanie definicji jest niezbędne do dalszych badań nad argumentacją semantyczną, jej typologią i oceną poprawności.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Retoryka na lekcjach języka polskiego w szkole podstawowej: problemy teoretyczne i praktyczne (na podstawie analizy wybranych materiałów dydaktycznych z lat 2017-2019)

Wprowadzenie elementów retoryki do systemowego nauczania w szkole podstawowej i ponadpodstawowej odpowiada na potrzeby kształcenia ucznia jako rozumnego i aktywnego uczestnika komunikacji międzyludzkiej. Przysparza jednak problemów wynikających z kwestii teoretycznych i rozwiązań praktycznych. Nauczyciele, korzystając z podręczników, napotykają trudności, związane z definiowaniem zjawisk, wyborem tematu mowy, z podaniem uczniowi wzoru wypowiedzi oraz ze specyfiką ewaluacji, a także wynikające z powiązania tematyki przemówienia z wątkiem czy bohaterem literackim. W artykule omówiono powyższe problemy, bazując na podręcznikach szkolnych, opublikowanych po wejściu w życie nowej podstawy programowej w 2017 roku.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Kategoria miejsca w XVIII-wiecznych listach miłosnych

Artykuł przedstawia strategie opisu miejsc przyjęte w listach do mężów przez kobiety z kręgu XVIII-wiecznych Radziwiłłów: Franciszkę Urszulę z Wiśniowieckich, Magdalenę z Czapskich oraz Anielę z Miączyńskich. Analiza skupia się na takim charakterze opisów miejsc, który zbliża nadawczynie do uzyskania określonego celu: zmotywowania męża do szybszego powrotu do domu (czyli Nieświeża w przypadku Franciszki Urszuli i Białej w przypadku Magdaleny oraz Anieli). Miejsca te zostają skategoryzowane według pełnionej funkcji. Autorka dowodzi, że skupienie uwagi na opisach miejsc – kategoriach nieanalizowanych dotychczas przez pryzmat funkcji perswazyjnej – okazuje się wzbogacające dla badań nad listem jako formą wysoce zretoryzowaną.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Kwiaty Hiszpanii, wspaniałości Portugalii (1631) Antóniego de Sousa de Macedo, czyli jak udowodnić „siłę” Portugalczyków

Wydany w roku 1631 traktat Kwiaty Hiszpanii, wspaniałości Portugalii (Flores de España, excelencias de Portugal) portugalskiego erudyty, Antóniego de Sousa de Macedo, praktycznie nieznany polskim czytelnikom i niecieszący się dogłębnym zainteresowaniem portugalskich badaczy, jest tekstem o wyjątkowych walorach perswazyjnych. Dzieło to dokumentuje kształtowanie się poczucia dumy narodowej
i więzi wśród Portugalczyków. Napisane w schyłkowym okresie tzw. Unii Iberyjskiej, rządów dynastii habsburskiej w Portugalii (1580–1640), wpisuje się z jednej strony w założenia tzw. literatury autonomistycznej” (termin Hernâniego Cidade), której zadaniem było podtrzymanie ducha narodowego, z drugiej zaś w tendencje epoki. W artykule przedstawia się, w jaki sposób António de Sousa de Macedo, korzystając z technik perswazyjnych, udowadnia prymat Portugalii i podkreśla tak niezwykłość, jak i wyjątkowość na tle innych ziem europejskich. Na przykładzie wybranych fragmentów pracy, w tym szczególnie rozdziału zatytułowanego „O sile Portugalczyków” („De la fortaleza de los Portugueses”), wykazuje się, że autor traktatu tworzy wyidealizowany i podporządkowany celom politycznym portret Portugalii i jej mieszkańców.

Czasopismo: Res Rhetorica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o komunikacji społecznej i mediach