rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Kształcenie protestanckich i niemieckich elit na przełomie XIX i XX w. na przykładzie absolwentów Królewskiego Gimnazjum w Ełku

W artykule poruszono problem kształcenia elit w Cesarstwie Niemieckim na przełomie XIX i XX w. Kwestia ta została przedstawiona na przykładzie absolwentów Królewskiego Gimnazjum w Ełku. Po wojnach napoleońskich, wraz z reformami państwa pruskiego, rodzący się pruski nacjonalizm zwiastował koniec Prus jako państwa wielonarodowego i narodziny społeczeństwa przemysłowego. W Ełku przekształcono dawną szkołę prowincjonalną w gimnazjum łacińskie. Szkoła miała odtąd kształcić wyższe kadry na potrzeby nowoczesnego państwa z jego rozległą administracją i wojskiem, przekazywać jeden korpus wiedzy i kulturę dominującą. Sprawozdania dyrektorów Królewskiego Gimnazjum w Ełku z lat 1884–1910 pokazują, że wśród abiturientów zauważyć można szeroką reprezentację synów przedstawicieli warstw średnich i wyższych. Urzędnicy, duchowni, przedstawiciele wolnych zawodów, wojskowi, nauczyciele i kupcy, przybywający z różnych części państwa niemieckiego, kształcą swoich synów w ełckim gimnazjum przekazując potomnym również status społeczny. Królewskie Gimnazjum w Ełku było „pasem transmisyjnym” niemieckiej kultury, kształcąc przede wszystkim protestanckie i niemieckie elity. W tym samym czasie zdecydowaną większość Mazurów w „duchu pruskim i niemieckim” miał wychowywać system szkół powszechnych. Wiekowi pary i elektryczności towarzyszyło przekonanie, że trzeba ludzi standaryzować pod względem kulturowym. Stworzenie narodu kulturowego miało się dokonać poprzez odgórnie zarządzany system kształcenia.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Maria Paruszewska autorką Hymnu Warmińskiego

Od przeszło 70 lat historycy próbowali ustalić autorstwo słów pieśni O Warmio moja miła, który stał się Hymnem Warmii. Chociaż jeszcze w maju 1920 roku w „Gazecie Olsztyńskiej” wydrukowano pieśń z informacją, że słowa napisała Maria Paruszewska z Poznania, to poddawano w wątpliwość jej autorstwo. Tymczasem to właśnie ona była autorką Hymnu Warmińskiego. Pieśń O Warmio moja miła wydrukowano po raz pierwszy 9 maja 1920 r. wraz z nutami Feliksa Nowowiejskiego, a dziewięć dni wcześniej niż w Olsztynie, w ilustrowanym tygodniku społeczno-narodowym „Praca”, redagowanym wówczas w Poznaniu.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Beniamin Herr (przed 1642–1706) – ojciec Franciszka Ignacego Herra, dziekana dobromiejskiej kapituły kolegiackiej

Znaczna większość druków z XVI w. Biblioteki „Hosianum” w Olsztynie, stanowią dzieła teologiczne, zarówno katolickie, jak i protestanckie. Są to zarówno znanych przedstawicieli reformacji: Erazma z Rotterdamu, Marcina Lutra, Filipa Melanchtona, Jana Kalwina, Jana Bugenhagena, jak i mniej znanych. Wśród przedstawicieli kontrreformacji należy wymienić: Johna Fishera, Johannesa Ecka, Stanisława Hozjusza, Melchiora Cano czy Roberta Bellarmina. Niniejsze opracowanie nie jest kompletnym katalogiem druków okresu reformacji i kontrreformacji w zbiorach książnicy seminaryjnej. Zostały w nim jedynie wskazane i omówione dzieła typowe dla tej epoki oraz – zdaniem autora – najciekawsze.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
„O konieczności i celowości represji świadczy wynik wyborów”. Aparat bezpieczeństwa w „akcji wyborczej” i wyborach do Sejmu PRL I kadencji 26 października 1952 r. na Warmii i Mazurach w świetle sprawozdania ppłk. Franciszka Szlachcica1  szefa Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Olsztynie

Artykuł przedstawia ocenę zaangażowania i skutków działalności aparatu bezpieczeństwa publicznego na Warmii i Mazurach podczas „akcji wyborczej” i wyborów do Sejmu PRL I kadencji 26 października 1952 roku. Przedmiotem analizy objęto niepublikowane dotąd sprawozdanie powyborcze ppłk. Franciszka Szlachcica szefa Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Olsztynie, sporządzone na potrzeby Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie. Zawarte w nim ustalenia i dane statystyczne, a także opinie i wnioski dotyczące pracy operacyjnej organów aparatu przymusu, stanowią wartościowy materiał do badań nad formami i skalą represji stosowanych wobec mieszkańców ówczesnego województwa olsztyńskiego w okresie stalinizmu.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Inter Arma. Wizyta Stefana Żeromskiego, Jana Kasprowicza i Władysława Kozickiego na Powiślu w 1920 r.

Tekst omawia wizytę Stefana Żeromskiego, Jana Kasprowicza i Władysława Kozickiego na Powiślu w maju i czerwcu 1920 r. Ostatnie tygodnie kampanii plebiscytowej skłoniły podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Stefana Dąbrowskiego do podjęcia działań, które z jednej strony miały wesprzeć Polaków przed głosowaniem, z drugiej rozpowszechnić sprawę plebiscytu w Polsce. Artykuł zawiera próbę odtworzenia chronologii podróży literatów, podjętych działań oraz spotkań na terenie Zachodniopruskiego Okręgu Plebiscytowego z siedzibą w Kwidzynie. W dotychczasowej literaturze większość relacji oparta jest na opowiadaniu Stefana Żeromskiego Inter Arma, natomiast lektura wywiadów i publikacji w prasie po opuszczeniu Powiśla uzupełnia wydarzenia z czerwca 1920 r. o nowe fakty.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Reformacja w Prusach a polska reformacja na Mazurach

Artykuł składa się z czterech części. W części pierwszej: " Słowo Boże w języku ojczystym dla Mazurów" autor podkreśla znaczenie kazania Jerzego Polentza -biskupa sambijskiego, a zarazem pierwszego w historii biskupa protestanckiego w świecie, wygłoszonego w katedrze królewieckiej w dniu 24 grudnia 1523 r., w którym nakazywał on aby Słowo Boże było głoszone w języku ojczystym wiernych, a wypadku Mazurów w języku polskim. W części drugiej " Oficjalne wprowadzenie luteranizmu w Prusach Książęcych" omówione są dokumenty ks. Albrechta ustanawiające zasady wiary i funkcjonowania Kościoła Ewangelickiego w Księstwie Pruskim. Były to: 1. "Mandat Reformacyjny" z 6 lipca 1525 r. nakazujący księżom głosić " czyste" Słowo Boże, co według ówczesnych pojęć oznaczało głoszenie Ewangelii opartej na nauce Marcina Lutra, 2."Ordynacja kościelna" i "Agenda czyli artykuły o ceremoniach", obydwa dokumenty z 10 grudnia 1525 r., 3. "Instrukcja wizytacyjna" ustalająca zasady przekształcania parafii dotychczas katolickich w ewangelickie z 31 marca 1526 r. W części trzeciej " Polscy pastorzy na Mazurach " zestawiono nazwiska pierwszych księży ewangelickich w południowej części Prus Wschodnich. Zazwyczaj byli to dawni księża katoliccy, którzy opowiedzieli sie za luteranizmem. Wielu z nich pochodziło z Polski. Wreszcie część czwarta:" Polska książka ewangelicka na Mazurach" poświęcona jest polskim drukom religijnym ( Katechizm, Nowy Testament, Postylla, Konfesja Augsburska itd.). Autor przytacza tutaj opinię Władysława Chojnackiego, że w Prusach Książęcych (w Królewcu i Ełku) ukazało się w XVI w. więcej druków w języku polskim niż w całej Polsce. I tak druków w języku polskim było 104, w języku niemieckim 183 pozycji i w języku łacińskim 90 pozycji. W ogromnym stopniu było to luterańskie druki religijne. Naturalnie na jedną parafię w bibliotece plebanii znajdowało się co najmniej po jednej Biblii, Postylii, Katechiźmie, Kancjonale polskim. Jednak już jeden egzemplarz Katechizmu wystarczał do nauki na pamięć Przykazań Bożych, podobnie jeden Kancjonał pozwalał zborowi nauczyć się na pamięć wielu pieśni.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
George Eliot, George Henry Lewes i mechanizmy literackiego oddziaływania

Celem artykułu jest analiza wybranych wątków przemian w obrębie poetyki dziewiętnastowiecznej powieści, do których dochodzi pod wpływem rozwoju psychologii i innych nauk społecznych. Przypadek intelektualnej interakcji między George Eliot a Georgem Henrym Lewesem, partnerów tak w życiu, jak i w zainteresowaniach literackich, pozwala zaobserwować jak bliskie były ambicje realistycznych pisarzy oraz badaczy życia społecznego w zakresie odkrywania mechanizmów ludzkiej psychiki. Sceny z życia duchownych oraz Miasteczko Middlemarch, czytane z perspektywy Virginii Woolf, pełne sa przykładów na to, w jaki sposób studia Lewesa wpłynęły na literackie projekty Eliot.

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Pisanie bez słów: poetyka kontekstów Błoka

Artykuł przedstawia wkład Lidii Ginzburg w badania nad poezją Aleksandra Błoka, opisuje kontekst tego wkładu w „błokistyce” radzieckiej i rosyjskiej oraz na Zachodzie. Zwracając uwagę na fakt, że Ginzburg bardziej słynie ze swojej przełomowej monografii o dziewiętnastowiecznej prozie niż z badań nad poezją, autor streszcza jej w równym mierze przełomową, co wnikliwą teorię mechanizmu twórczości poetyckiej Błoku, w której powtarzanie kluczowych słów w stopniowo przekształcającym się kontekście tworzy potencjalnie nieskończony łańcuch wzajemnie powiązanych ze sobą znaczeń. Autor uwzględnia również niektóre możliwie porównywalne zjawiska w tradycji poezji anglojęzycznej, zaznaczając tym samym ewentualne ścieżki dla komparatystycznych badań w przyszłości.

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Poznanie w Poetyce Arystotelesa

Artykuł bada Arystotelesowskie rozumienie znaczenia percepcyjnego i rozumowego poznania dla tworzenia i odbioru poezji. We wstępnym opisie Arystotelesowskiej psychologii poznawczej ukazuje, że percepcja jest dla niego wystarczająco ważna, by objąć bogate, złożone wzorce zachowań ludzkich i zwierzęcych oraz bada interakcję między percepcją (poznanie szczególnego oraz „że”) i wyjątkowych zdolności rozumu (które umożliwiają poznanie uniwersalnego oraz „dlaczego”) w ludzkim zachowaniu. Pozostała część artykułu odnosi tę problematykę do licznych zagadnień związanych z Poetyką: (1) skoro Arystotelesowska technê jest określana jako twórcza zdolność wykorzystująca rozum, to jak poetycka technê może przejawić się w dziele poetów działających poprzez nie-rozumowy zwyczaj lub talent? (2) dlaczego Arystoteles uważa, iż przyjemność wynikająca z naśladowania wymaga ingerencji rozumu? (3) co ma Arystoteles na myśli, kiedy przeciwstawia historię (zajmującą się tym, co szczególne) poezji (zajmującej się tym, co ogólne)? (4) jak można pogodzić Arystotelesowskie podkreślanie uniwersalności i racjonalności w kompozycji fabuły poetyckiej z jego skłonnością do akceptowania w poezji irracjonalności i nieprawdopodobieństwa?

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Znikopis Urszuli Kozioł, czyli arspoetyka jednorazowego użytku

Przedmiotem interpretacji jest Znikopis Urszuli Kozioł, niewielki utwór z tomu Wielka pauza (1996), czytany na tle wiersza Ars poetica i późnej twórczości Urszuli Kozioł. Staje się on formą arspoetyki jednorazowego użytku, pozbawionej swej uniwersalnej i normatywnej roli i ograniczonej swym zasięgiem do danego, właśnie powstającego tekstu, który zyskuje specyficzną, cielesną materialność. „Znikopisanie” zostaje tu sprzężone z efektem biologicznym, jest konsekwencją „ciałoznikania”, nakierowując uwagę na problem psychosomatycznie rozumianej tożsamości rozpraszającego się „ja”, wyrażanej równolegle przez medium ciała i języka.

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Ars poetica jako sztuka przetrwania: interpretacja wiersza Tysiąc i jedna noc Urszuli Kozioł

W artykule zinterpretowany został wiersz Urszuli Kozioł Tysiąc i jedna noc, pochodzący z debiutanckiego arkusza Gumowe klocki (1957). Interpretacja uwypukla autotematyczny aspekt utworu i akcentuje znaczenie odwołania do baśni (postać Szeherezady). Sztuka tworzenia jest przedstawiona jako sztuka przetrwania, próba porządkowania chaosu i zrozumienia rzeczywistości pomimo świadomości śmierci. W omówieniu wiersza wyeksponowana zostaje właściwa mu ambiwalencja: podkreślenie wagi słowa przy jednoczesnym dystansie wobec jego gloryfikacji. Autorka artykułu porusza problem potrzeby i wszechobecności narracji.

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Podkasany rym

Próby naśladowania starożytnego wiersza metrycznego w literaturze polskiej wiązały się z koniecznością zastosowania akcentu oksytonicznego w klauzuli. Wokół tego zjawiska w XVIII wieku wybuchł spór. Polemiści dyskutowali o możliwościach przeniesienia do polskiego wiersza struktury podawczej elegii oraz o funkcjonowaniu rymu męskiego, powiązanego z tym właśnie gatunkiem. Rym męski, postrzegany jako frywolny i lekki, w odczuciu oświeconych nie pasował do liryki nastrojowej i melancholijnej.

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Zagadnienia biografii literackiej Marii Jasińskiej

Artykuł omawia najważniejsze uwarunkowania przemian dwudziestowiecznej biografistyki, stawiając sobie za cel ukazanie ograniczeń i nowych ścieżek biografii, w odniesieniu do trzech obszarów: praktyki literackiej (na przykładzie Virginii Woolf i Juliana Barnesa), dydaktyki akademickiej (na przykładzie doświadczenia autorki tekstu) oraz jednej z klasycznych prac z zakresu biografistyki w literaturoznawstwie polskim: Zagadnień biografii literackiej Marii Jasińskiej z 1970 roku, która bliska jest refleksjom Philippe’a Lejeune’a na temat biograficznego paktu referencjalnego. Biografistyka, będąca od początku swojej historii dyskursem hybrydycznym, łączącym literackość, dokumentarność i (popularno)naukowość, w wieku dwudziestym z jednej strony rozwinęła się na skalę dotąd nieznaną (tendencja ta jest podtrzymana i w obiegu akademickim i popularnonaukowym; powstał też odrębny gatunek reportażu biograficznego), z drugiej strony stała się przedmiotem zainteresowania modernistycznych i postmodernistycznych twórców, traktujących konwencje i tradycje biografii jako asumpt do pytań o jej filozoficzne inklinacje.

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Antyczna filozofia i poezja: zły glina, dobry glina

Autor omawia książkę Ancient philosophical poetics Malcolma Heatha, który stara się w niej przybliżyć czytelnikom zarówno akademickim, jak i spoza specjalistycznego kręgu poglądy filozofów na poezję. Czyniąc zastrzeżenie, że nie jest to rozprawa o tym, jak wyglądała teoria literatury w czasach starożytnej Grecji, ale o tym, jak filozofia spoglądała na poezję, Heath ukazuje poglądy filozofów na prawdę i dobro w poezji. Jakkolwiek najczęściej jest to pogląd o niższości poezji wobec filozofii (angielski badacz skupia się na filozofii Platona i platoników, choć także Arystotelesa), to autor Ancient philosophical poetics udowadnia ostatecznie, że np. słynne platońskie wezwanie do wygnania poetów z państwa jest w istocie wezwaniem do wnikliwego ich czytania. Autor omówienia jego książki ukazuje w związku z tym wywód Heatha jako przykład bardzo współczesnej, a jednocześnie nieanachronizującej postawy wobec antycznej filozofii i poetyki.

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Poetyka konceptu Macieja Kazimierza Sarbiewskiego w kręgu historii idei

Twórczość teoretyczna Macieja Kazimierza Sarbiewskiego, cieszy się stałym zainteresowaniem badaczy, którzy najwięcej uwagi poświęcają problematyce koncepcji i estetyki poezji, chrystianizacji antyku czy imitacji horacjańskiej. Wieloaspektowa refleksja autora przynależącego do „przejściowej” formacji intelektualnej w dziejach europejskiej myśli zachęca jednak równie silnie do studiów z zakresu historii idei, które sytuują przedmiot poznania na styku zautonomizowanych dziedzin nauki. Traktat De acuto et arguto poświęcony konceptycznej strukturze epigramatu, stanowi nie tylko świadectwo barokowej teorii literatury, lecz również, czytany w dialogu z innymi pismami Sarbiewskiego, odsłania konsekwentną kosmologię rzeczywistości.

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Struktury w sieciach znaków. O próbie rekonstrukcji poetyki (kulturowej) poezji okresu pozytywizmu

Przedmiotem recenzji jest monografia Tadeusza Budrewicza pt. Wierszobranie (druga połowa XIX wieku) (Kraków 2016), stanowiąca przykład kulturowej interpretacji historycznoliterackiej, zorientowanej na (re)konstrukcję poetyk polskiej poezji drugiej połowy XIX wieku. Autor połączył kilka strategii egzegetycznych, udanie stosując metodę statystyczną oraz pewne kategorie geopoetyki. Poezja jawi się tu jako dynamiczny układ konwencji artystycznych, funkcjonujący w wielu kontekstach zewnętrznych i stymulowany przez różne obiegi literackie (w tym: obieg popularny). Z książki Budrewicza wyłania się złożony obraz etnokulturowy, w którym splatają się różnorodne wątki ideowe współtworzące polską świadomość kulturową drugiej połowy XIX wieku.

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Czytanie gier, gra w czytanie

W swojej książce Gry wideo. Zarys poetyki Piotr Kubiński umiejętnie zachowuje równowagę pomiędzy porównywaniem szczególnego zjawiska, jakim są gry wideo, do innych sztuk i próbą opisu nowego fenomenu z wykorzystaniem niektórych tradycyjnych kategorii, a podkreślaniem ich znaczącej odrębności oraz cech charakterystycznych. Poszukując adekwatnych narzędzi badania nowego zjawiska, autor wieloaspektowo analizuje rozmaite przykłady, rozpatrując takie kategorie, jak immersja, emersja oraz graficzny interfejs użytkownika. Porusza także problem związków gier wideo z innymi gatunkami sztuki, czyniąc to nie tylko w rozdziale temu poświęconym, ale i w całej publikacji. Egzemplifikację wspiera przejrzystym i interesującym materiałem ilustracyjnym. Książka ta wydaje się istotnym elementem w polskich badaniach nad grami wideo, szczególnie ze względu na wprowadzenie i szczegółowe omówienie pojęcia emersji, ale także ze względu na wnikliwe odczytania konkretnych zabiegów artystycznych i tropów.

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
„Patrzeć ciemności. Ubyć”: od mikropoetyki do mikropolityki i z powrotem (o metodzie)

Szkic podejmuje próbę uzupełnienia „mikrologicznej” perspektywy śląskiej szkoły Aleksandra Nawareckiego o nieobecne w niej źródłowo impulsy polityczne i patronat dwóch pominiętych dotąd „mikrologów”: Michela Foucaulta i Gilles’a Deleuze’a. Opowiadając się przeciwko zdyscyplinowaniu i scjentyzmowi metody close reading, proponuje rozpatrywać badacza w kategoriach mikronauty, sam proces lektury zaś jako zanurzanie się w tekście, śledzenie drobnych napięć i przepływów znaczeń. Jest równocześnie próbą filozoficznego przeczytania poematu Nie Konrada Góry jako rozprawy o metodyce widzenia, (nie)zawinionej ślepocie i politycznej wielości.

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Mikropoetyka i jej konteksty

Artykuł jest próbą umiejscowienia mikropoetyki na mapie współczesnych zjawisk kulturowych oraz w kontekście innych dziedzin nauki. Autorka traktuje mikropoetykę jako subiektywną, nastawioną na szczegółową analizę detalu quasi-metodę literaturoznawczych badań. Wskazuje na cechy łączące ją z tradycyjnymi badaniami filologicznymi, a także na to, co stanowi jej novum: jednorazowość strategii lekturowej, dostosowywanej do przedmiotu analizy, zindywidualizowane podejście do dzieła oraz samoświadomość badacza mikrologa, zdystansowanego wobec własnych sądów i świadomego ich sytuacyjności. Głównym wyznacznikiem mikrologii staje się w tym ujęciu uważność, omawiana tu również jako kategoria umocowana historycznie.

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Mikropoetyka wobec gier wideo, czyli minimalistyczna pochwała krótkowzroczności

Artykuł wskazuje na potrzebę konstruowania nowej hermeneutyki w obrębie mediów cyfrowych. Według autora odpowiedź na tę potrzebę w obrębie game studies polega na prowadzaniu bliskotekstowych interpretacji, skoncentrowanych na szczególe i skrupulatnie wychwytujących znaczące niuanse na różnych poziomach takiego tekstu kultury. Jako przykład tekstów cyfrowych szczególnie podatnych na taką analizę podaje nie tylko gry fabularne, lecz także eksperymentujące ze swoją formą i zmierzające w kierunku dzieł artystycznych (m.in. The Graveyard autorstwa Tale of Tales).

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Obiekt i akomodacja – o składni poetyckiej we współczesnych wierszach polskich (na przykładzie funkcji rzeczownikowych)

Artykuł dotyczy problemu składni poetyckiej w wierszu wolnym rozpatrywanego w odniesieniu do zjawiska akomodacji. Analizowane tekstowe przypadki ujęć obiektów w tekstach poetyckich (a więc kategorii rzeczownikowych) pozwoliły na refleksję idącą dwutorowo: na poziomie elementów tworzących przestrzeń wiersza, czyli akomodacji tekstowej wersowych syntagm doraźnych, a także na poziomie obiektów mających swoje leksykalne (nominalne) wykładniki w tekście, czyli akomodacji składniowej. Akomodacja rozumiana jako adaptowanie do wymagań składniowych staje się w takim ujęciu mechanizmem metaforyzacji, dookreślenia i kontekstowego odświeżenia elementów leksykalnych. Przedmioty współtworzące w ten sposób przestrzeń w tekście (za sprawą leksykalnych odniesień i typowych ról semantyczno-składniowych) uzyskują cechy rozbijające kategorialność pojęciową i z racji wielości funkcji wzmacniają konstruowane przez odbiorcę projekty interpretacyjne. Szczegółowe zjawiska zilustrowane zostały wierszami uznanych poetów współczesnych.

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Śledzenie (śladów) sensu. Tekst i lektura w hermeneutyce ponowoczesnej

Artykuł omawia podejście do tekstu i procesu interpretacji, z jakim mamy do czynienia na gruncie hermeneutyki ponowoczesnej (radykalnej). Rozpoczyna go omówienie pojęcia tekstu wypracowanego przez Hansa-Georga Gadamera, które następnie zderzone zostaje z krytyką, jaką poddał hermeneutyce Jacques Derrida. Po rekapitulacji obu stanowisk zauważone zostaje jednak pewne niespodziewane podobieństwo pomiędzy Gadamerowskimi a Derridiańskimi przeświadczeniami na temat „ontologii” dzieła literackiego i „natury” procesu interpretacji. Hermeneutyka ponowoczesna z jednej strony podobieństwo to dostrzega, z drugiej zaś – stara się potraktować „lekcję dekonstrukcji” serio, zwracając baczniejszą uwagę na tekstualność tekstu, jego śladowość, nieskończoną grę znaczeń, która uniemożliwia zakończenie, scałościowanie, spełnienie jakichkolwiek zabiegów hermeneutycznych. Trzymanie się blisko tekstu na gruncie hermeneutyki ponowoczesnej polega więc na swoistym „śledzeniu śladów” – podążaniu za znaczeniorodną grą tekstu i dopisywaniu do niej twórczej kontrsygnatury czytelniczej. W zakończeniu artykułu zaproponowana zostaje metafora „dotkliwości” jako pojęcia trafnie oddającego radykalnohermeneutyczną relację z tekstem.

Czasopismo: Forum Poetyki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo