rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Rozwój znaczeniowy zwrotu pokazać, pokazywać plecy w polszczyźnie

Zwrot pokazać, pokazywać plecy, choć funkcjonuje w polszczyźnie co najmniej od połowy XIX wieku, ma ubogą dokumentację w słownikach językowych. Nie rejestruje go NKPP, a jako
pierwsze odnotowały go z dwoma zaledwie cytatami SJPD i SFS. W słownikach tych zwrotowi przypisano tylko jedno znaczenie, podczas gdy w nowszych zbiorach leksykograficznych funkcjonuje on jako jednostka polisemantyczna. Żadne ze znaczeń zwrotu nie jest jednak innowacją współczesności, bo wszystkie zarysowały się na przestrzeni wieków XIX i XX, choć niektórych z nich słowniki nie odnotowały. Współcześnie zwrot funkcjonuje zatem w trzech znaczeniach, przy czym znaczenie dziś dominujące powstało najpóźniej. Najstarszy cytat je dokumentujący pochodzi z roku 1938 i zaświadcza użycie zwrotu w znaczeniu ‘wyprzedzić kogoś, okazać się lepszym w wyścigu kolarskim’. Musiało to być wówczas użycie rzadkie, bo jego kolejne przykłady pochodzą z czasów nam współczesnych. Świadczą też o jego postępującej generalizacji zakresowej. Dziś zwrot pokazać, pokazywać plecy w znaczeniu ‘minąć kogoś, wyprzedzić kogoś, okazać się szybszym, lepszym od kogoś’ jest używany w różnych dyscyplinach sportowych. Dwa kolejne znaczenia zwrotu, dziś aktualizowane zdecydowanie rzadziej, zarysowały się na przełomie XIX i XX wieku i początkowo były uboższe semantycznie, a w toku funkcjonowania zwrotu w języku wzbogacały się w nowe odcienie znaczeniowe. W swoim drugim znaczeniu zwrot pokazać, pokazywać plecy ewoluował od sensu ‘odwrócić się do kogoś tyłem; odejść, uciec’ do współczesnej treści ‘odwrócić się do kogoś tyłem; odejść, uciec, wyjechać, opuścić jakieś miejsce’. W znaczeniu trzecim ewolucja znaczeniowa tytułowego związku przebiegała od odnotowanego w słownikach współczesnych znaczenia ‘odwrócić się do kogoś plecami, odejść od niego, by okazać mu w ten sposób jakieś negatywne uczucia’ do funkcjonującej dziś w użyciach uzualnych treści ‘odwrócić się od kogoś, okazując mu niechęć, lekceważenie czy pogardę, zerwać z kimś stosunki; odmówić komuś, czemuś poparcia, akceptacji’.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Skojarzenia słowne w kontekście badań etnolingwistycznych. O potrzebie realizacji projektu Polsko-niemiecko-rosyjskiego słownika asocjacyjnego

Tekst jest głosem językoznawców w dyskusji o tożsamości człowieka podejmowanej na gruncie nauk społecznych i humanistycznych. Jednostka jest w tym kontekście często sprowadzana do roli posiadacza i użytkownika grupowych ideologii, czego konsekwencją bywa przyjmowanie założenia, że różnice, dystanse czy rozbieżności interesów mogą być równoważone przez podobieństwa, poczucie bliskości oraz wspólnotę nadrzędnych celów, idei lub interesów, co okazuje się jednak zadaniem niełatwym, szczególnie wtedy, kiedy znajdziemy się w tyglu języków i kultur. W przekonaniu autorów tekstu pewną szansę podniesienia skuteczności porozumiewania się w relacjach międzykulturowych stwarzają m.in. psycholingwistyczne badania skojarzeń swobodnych. Pozwalają bowiem diagnozować różnice w spostrzeganiu, a to właśnie one są jedną z najczęstszych przyczyn wszelkich nieporozumień. Dotychczasowe badania skojarzeniowe takie różnice ujawniły, co zdaniem autorów opracowania uzasadnia potrzebę przeprowadzenia eksperymentu lingwistycznego na studenckich reprezentacjach trzech grup narodowych, tj. Polaków, Niemców i Rosjan, w celu opracowania polsko-niemiecko-rosyjskiego słownika asocjacyjnego z suplementem w postaci monografii naukowej.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Z badań leksyki barw w poetyckich juweniliach Jarosława Iwaszkiewicza

Artykuł poświęcony jest językowym środkom leksykalnym, które posłużyły Jarosławowi Iwaszkiewiczowi do wyrażenia wybranych barw świata poetyckiego, jaki stworzył w trzech
pierwszych tomach swych wierszy uznawanych za juwenilia (Oktostychy, Dionizje i Kasydy zakończone siedmioma wierszami). Przedmiotem szczegółowego zainteresowania są leksemy odnoszące się do barw złotej i złocistej oraz kolorów do nich zbliżonych (żółtego, cytrynowego i bursztynowego). Ich opis ma charakter formalno-semantyczny, zgodny z zasadami gramatyki stylistycznej, bez rozpatrywania funkcji poetyckiej użytych środków językowych. Wykładniki wymienionych wyżej kolorów stanowią 18% użyć wszystkich wyrazów odnoszących się do barw. Prymarnie wskazane barwy wyrażają przymiotniki proste złoty, złocisty, topazowy, żółty, bursztynowy, cytrynowy i przymiotniki złożone biało-złoty, różowo-złocisty, złotolisty, złotooki, złotoskrzydły, złotowłosy, żółtooki, żółto-jedwabny oraz przysłówki złoto i złociście. Wtórne wobec nich są rzeczowniki złoto, złocistość i żółtość oraz czasowniki złocić (zrealizowany jako imiesłowy złocąc i złocony), a także żółcić w formie trzecioosobowej żółci. Iwaszkiewicz w analizowanych wierszach jawi się jako twórca wrażliwy na kolory, spośród których barwa złota jest najintensywniejsza i najlepiej oddaje zmysłowość świata jego poetyckich juweniliów.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
O złudności nowości, o pozorności dawności (na przykładzie demokratury)

W artykule rozważane są przyjmowane w literaturze i praktyce rejestracji nowych wyrazów kryteria neonimiczności na przykładzie internacjonalizmu demokratura. W pierwszej części
przedstawiamy krótko historię wyrazu i możliwe źródła zapożyczeń na grunt polski, omawiamy też losy tego zapożyczenia w polszczyźnie. W części drugiej dyskutujemy neonimiczny status rzeczownika demokratura. W konkluzji proponujemy zestaw zobiektywizowanych kryteriów, które precyzyjniej pozwalają określić status nowych wyrazów jako neologizmów, efemeryd lub okazjonalizmów.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Niech wygram, niech usiądzie − formy fleksyjne czasownika czy konstrukcje składniowe?

Artykuł dotyczy interpretacji gramatycznej ciągów tworzonych przez połączenie partykuły niech i form czasu teraźniejszego lub przyszłego czasowników, np. niech usiądę, niech usiądziemy, niech (Pan/i) usiądzie, niech (Państwo) usiądą. W opisach gramatycznych współczesnej polszczyzny charakteryzuje się je bądź jako formy fleksyjne trybu rozkazującego czasownika, bądź jako konstrukcje składniowe (i tym samym włącza się je do paradygmatu czasownika bądź je z niego wyklucza). Autorka poddaje analizie kryteria, którymi posługują się badacze opowiadający się za obiema interpretacjami, oraz konfrontuje je z różnymi typami użyć analizowanych ciągów oraz z użyciami form trybu rozkazującego tworzonymi w sposób syntetyczny.
Przedstawione w tekście rozważania prowadzą do wniosku, że żadna z wymienionych dwóch interpretacji ciągów z niech nie jest wolna od wad, a w celu adekwatnego opisu analizowanych zjawisk językowych konieczne są dalsze wnikliwe badania.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Całuję nogi pańskie czy kończę francuskim stylem? Uwarunkowania etykietalnych zachowań językowych w listach 2. połowy XVIII wieku (na materiale korespondencji Jędrzeja Kitowicza)

W artykule omawia się rożne aspekty stosowania dawnej etykiety językowej (grzeczności językowej) w osiemnastowiecznych listach autorstwa Jędrzeja Kitowicza (1728–1804), twórcy
Opisu obyczajów za panowania Augusta III. Pisarz znany jest również jako autor zbioru listów do osób, z którymi był związany różnymi relacjami społecznymi. Przedmiotem analizy są sposoby organizacji formuł etykiety językowej wykorzystywanych w finalnym segmencie listów, w którym normy gatunkowe dopuszczają pewien zakres twórczej indywidualności. Badania koncentrują się na związku między użyciami języka a społecznymi determinantami statusu nadawcy i odbiorcy. Artykuł omawia czynniki: socjolingwistyczne, pragmatyczne, genologiczne determinujące wybór odpowiednich formuł językowych. Omawia również strukturę i wariantywność formuł etykietalnych używanych w listach do siostry Kitowicza i możnego protektora Michała Lipskiego, u którego pracował jako sekretarz i dziennikarz. Zróżnicowanie etykietalnych formuł językowych w subskrypcji listu, dbałość o ich stylistyczne ukształtowanie uznaje się w artykule za przejaw grzeczności językowej, podtrzymującej określoną relację między nadawcą a odbiorcą listów.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Negocjacje we współczesnych słownikach języka polskiego oraz literaturze specjalistycznej – próba definicji

Niniejszy artykuł stanowi próbę zbudowania/odtworzenia definicji pojęcia negocjacje. Chciałyśmy się przyjrzeć, jak jego istotę próbują uchwycić w swych opisach leksykografowie i jak
przedstawiają je autorzy publikacji poświęconych tej właśnie praktyce komunikacyjnej. Materiał badawczy stanowią najważniejsze słowniki języka polskiego powstałe po 1945 roku oraz
przykłady zaczerpnięte z literatury branżowej, wydanej w latach 1974–2014. Proponowany zakres czasowy podyktowany jest chęcią odtworzenia w miarę współczesnego rozumienia negocjacji. Wnioski z tak dwutorowo przeprowadzonych obserwacji złożyły się na szczegółowy opis naukowy, którego osią są odpowiedzi na pytania o słowa klucze nazywające negocjacje, ich uczestników, a także cel negocjacji i stosunek stron.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
O języku polskiej powieści brukowej

W artykule przedmiotem opisu i analizy są cechy językowo-stylistyczne polskich powieści brukowych pochodzących z końca XIX oraz początku XX wieku. Powieści brukowe, należące do tzw. literatury drugorzędnej (niższej klasy), miały zaspokajać ludyczne oraz kulturowe potrzeby czytelnicze średnich i niższych warstw społecznych. W powieściach tych dominuje styl prosty, wyrastający z realizacji idei werystycznych, w myśl których teksty miały być zwierciadłem rzeczywistości, odwoływać się do mentalności, obyczajów, kultury i języka czytelników.
Urealnieniu świata przedstawionego służyły m.in. onimy (imiona, nazwiska, przezwiska postaci i nazwy topograficzne) oraz bogaty zbiór środków językowych typowych dla komunikacji potocznej. W stylistyce powieści brukowych obecne są także elementy właściwe stylowi artystycznemu (poetyckiemu), które nadają im bardziej wyszukany, literacki charakter. Miały one kreować wyobrażenie o literackości u przeciętnego, prostego czytelnika.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Kontakty językowe w świetle Nowych Aten Benedykta Chmielowskiego

W artykule poddano analizie uwagi na temat kontaktów językowych zamieszczone w encyklopedii z połowy XVIII wieku, tj. w Nowych Atenach Benedykta Chmielowskiego. Wykazano, że Chmielowski wskazał: 1. Zewnątrzjęzykowe przyczyny kontaktów językowych, takie jak: a) ranga języków wchodzących ze sobą we wzajemne relacje i ich pozycja na świecie, b) moda językowa, c) rozwój nauki i techniki, d) konflikty militarne, e) kontakty gospodarcze, f) migracja ludności. 2. Wewnątrzjęzykowe przyczyny interferencji, takie jak: a) niewystarczalność języka, b) stylistyczna wartość wyrazów zapożyczanych. 3. Efekty kontaktów językowych: a) negatywne: degradacja niektórych języków etnicznych lub ich całkowity zanik, b) pozytywne: bogacenie leksykalnych zasobów języka-biorcy.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Odkwitnęły dni wasze pod wstydu liściami… – uwagi o metaforyce astronomiczno-meteorologicznej Sonetów krymskich Adama Mickiewicza

W artykule podjęto próbę omówienia metaforyki astronomiczno-meteorologicznej obecnej w Sonetach krymskich Adama Mickiewicza oraz określenia jej roli w budowaniu świata przedstawionego wskazanych sonetów. Opis słownictwa tematycznego i tropów stylistycznych występujących w utworach Mickiewicza był już niejednokrotnie przedmiotem badań językoznawczych, ale charakterystyka metaforyki nie została jeszcze przeprowadzona. Stąd też temat tego szkicu może uzupełnić jedną z nisz, która wciąż jeszcze istnieje, w wydawać by się mogło kompletnym opisie języka wieszcza. W pracy wykorzystuję definicję metafory omówioną przez Teresę Dobrzyńską (1994) oraz elementy metodologii zaproponowanej przez Piotra Wróblewskiego (1998). Analiza wykazuje, że czas i miejsce powstania dzieła miały wpływ na jakość metaforyki oraz stosowanego w jej obrębie słownictwa tematycznego. Dostosowanie języka poetyckiego Mickiewicza widoczne jest w omówionych przykładach. Wyobrażenia, do których odsyłają przenośnie wyekscerpowane z Sonetów krymskich, wykraczają poza polskie realia kulturowe i odwołują się do ówczesnej rzeczywistości okolic Krymu. Zastosowanie wskazanych metafor służy uwypukleniu egzotyczności i tajemniczości Krymu. Przeprowadzona analiza wykazuje, że przenośnie pozwalają wyrazić to, czego poeta nie mógł nazwać pojedynczymi słowami, a chciał ten obraz przekazać czytelnikowi. Wykorzystane metafory umożliwią uzewnętrznienie emocji oraz przeżyć, które towarzyszyły Mickiewiczowi, a były trudne do opisania w konwencji realistycznej.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Gabriela Dziamska-Lenart, Frazeografia polska. Teoria i praktyka, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2018

Gabriela Dziamska-Lenart, Frazeografia polska. Teoria i praktyka, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2018

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Antroponimy nieoficjalne na językowym pograniczu słowacko-polskim

Antroponimy nieoficjalne są pospolitymi nazwami, które tworzą dynamiczny, stale rozwijający się system antroponimiczny przejawiający się w wymiarach przestrzennym, czasowym i częstotliwościowym. Na sposób formowania antroponimów nieoficjalnych wpływają potrzeby komunikacyjne, sytuacja społeczno-kulturowa danego obszaru, lokalne nawyki, a na aspekt formalny ma wpływ lokalny dialekt. Badanie zostało przeprowadzone na pograniczu językowym Słowacji i Polski. Po obu stronach granicy wybrano dwie sąsiednie, ale wyjątkowo różne miejscowości. Różnią się charakterem i naturą, obszarem, populacją itp.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Autotautogram, czyli raz jeszcze w sprawie zabaw Juliana Tuwima brzmieniową warstwą leksyki

W artykule podjęto próbę opisu fonologicznych gier w poezji Juliana Tuwima. Zwrócono uwagę na sposoby budowania instrumentacji głoskowej za pomocą odpowiedniego doboru spółgłosek i samogłosek oraz wyrazów dźwiękonaśladowczych. Wskazano też zależność emotywno-wizualnej wizji świata przedstawionego od uwikłań leksykalnych towarzyszących zjawiskom stricte fonetycznym.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Oniomania, zakupoholizm, kompulsywne kupowanie – kilka uwag o strukturze członów szeregu synonimicznego

W artykule omówione zostało zjawisko synonimii w terminologii psychologicznej na przykładzie szeregu synonimów nazywających zaburzenia związane z uzależnieniem od zakupów. Analizie poddano 15 terminów funkcjonujących w polskim piśmiennictwie naukowym, takich jak: dysfunkcyjne zakupy, kompulsywna konsumpcja, kompulsywne kupowanie, kompulsywne zakupy, kupnoholizm, kupowanie dysfunkcyjne, kupowanie nadmierne, mania kupowania, oniomania, shopoholizm/szopoholizm, uzależnienie od kupowania, uzależnienie od zakupów, zakupoholizm, zakupomania. Celem rozważań jest analiza strukturalna poszczególnych członów szeregu wraz z omówieniem ich genezy oraz wskazanie przyczyn synonimii.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Zależności językowe między trzema edycjami Księgi Tobiasza z pierwszej połowy XVI wieku (zjawiska leksykalne i składniowe)

Mimo licznych badań językoznawczych prowadzonych nad dawnymi przekładami całej Biblii lub jej pojedynczych ksiąg nadal nie mamy pełnej wiedzy o zależnościach między nimi. Jedną z ksiąg, która do tej pory nie doczekała się językowych analiz, jest wydany po raz pierwszy przez Macieja Ostrogórskiego w 1539 roku Tobiasz patriarcha Starego Zakonu z łacińskiego języka na polski nowo a pilnie przełożony anonimowego autora. Przekład ukazał się ponownie w oficynie Heleny Unglerowej w roku 1540 oraz u Marka Szarfenberga w 1545 roku. Trzy edycje, choć bardzo do siebie zbliżone, nie są jednakowe. Celem opracowania było zbadanie, w jakiej relacji pozostają względem siebie trzy wczesnorenesansowe druki tej księgi biblijnej. Analiza materiału wykazała, że o ile edycje druga i trzecia stanowią ciągłość wydawniczą (redaktor edycji trzeciej pracował na wydaniu Unglerowej), o tyle pierwsza i druga powstały niezależnie od siebie. Stąd należy wnosić, że istniał jakiś wcześniejszy, być może piętnastowieczny, rękopis, który w drukarniach Ostrogórskiego oraz Unglerowej przeszedł odrębny proces obróbki językowej.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
O znaczeniu i formie zwrotu wycierać sobie gębę kimś, czymś we współczesnej polszczyźnie

Przedmiotem analizy jest pochodzący z XVI wieku wariantywny zwrot wycierać sobie gębę kimś, czymś, który we współczesnych słownikach normatywnych rejestrowany jest jako wycierać sobie gębę, buzię, mordę kimś, czymś ‘mówić o kimś, o czymś źle, niepochlebnie, bez należytego szacunku, ze zbytnią poufałością; obmawiać, oczerniać kogoś’. Badania prowadzone ma materiałach Narodowego Korpusu Języka Polskiego IPI PAN pokazały, że wariancja związku dotyczy nie trzech, a siedmiu komponentów nominalnych: gęba, buzia, usta, twarz, pysk, morda i ryj. Zmniejszyła się natomiast liczba schematów walencyjnych, które w tekstach współczesnej polszczyzny związek realizuje, a mianowicie ktoś + wyciera sobie gębę + kim i ktoś + wyciera sobie gębę + czym. Analizowany zwrot zyskał również we współczesnej polszczyźnie nowe znaczenie, czego słowniki normatywne nie zauważyły, a co odnotował jedynie nienormatywny internetowy Wielki słownik języka polskiego pod red. Piotra Żmigrodzkiego. Jest nim treść ‘mówić dużo o kimś lub o czymś, m.in. dla osiągnięcia jakichś korzyści’. Znaczenie nowe – jak pokazały badania – jest dominujące, znaczenie stare, choć rzadsze, wciąż jest w tekstach współczesnej polszczyzny aktualizowane. Jest ono typowe dla kontekstów, w których zwrot jest realizowany w postaci ktoś + wyciera sobie gębę + kim.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Portret emocjonalny apostoła-zdrajcy w dramacie Karola Huberta Rostworowskiego Judasz z Kariothu (na podstawie analizy didaskaliów)

Przedmiotem badań w artykule jest utwór Karola Huberta Rostworowskiego pt. Judasz z Kariothu. Celem analiz było sprawdzenie, jaki obraz Judasza przedstawia Rostworowski w swoim dramacie. Jakie uczucia i emocje mu przypisuje? Jakich używa do tego środków językowych? Co powoduje, że mimo dokładnych, jak się ocenia, wytycznych inscenizacyjnych zawartych w tekście utworu zostaje jeszcze miejsce na indywidualną interpretację sceniczną? Co prowadzi do różnic w odbiorze przesłania utworu i oceny zachowania tytułowego bohatera? W tym celu w artykule przeanalizowano charakterystyczny dla dramatu jako rodzaju literackiego typ wypowiedzi – didaskalia, które z założenia pełnią typowe funkcje scenariuszowe i dookreślające to, co jest zawarte w tekście głównym. 
Analiza wykazała, że w tekście pobocznym Rostworowski bardzo często umieszcza informacje dotyczące stanów psychicznych i uczuć tytułowego bohatera. Są to przede wszystkim określenia emocji negatywnych o dużym natężeniu i intensywności. W kilku miejscach ujawnił się też stosunek emocjonalny (ambiwalentny) autora do bohatera dramatu. Specyfika słownictwa odnoszącego się do tego wycinka świata (referującego uczucia bądź wskazującego na ich objawy) pozwoliła autorowi z jednej strony wyraźnie dookreślić sytuację mówienia (zasugerować sposób zachowania aktorskiego), a z drugiej umożliwiła swobodę zindywidualizowanej interpretacji scenicznej utworu.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Językowe wykładniki kreacji świata przedstawionego w słuchowisku Krzysztofa Bizia pt. Fotoplastykon

Celem badań jest analiza językowych wykładników kreacji świata przedstawionego w słuchowisku Krzysztofa Bizia pt. Fotoplastykon. Punkt wyjścia do prowadzonych badań stanowią założenia teoretyczne dotyczące specyfiki radia jako środka masowego przekazu. Po określeniu specyfiki słuchowisk radiowych jako przedmiotu badań językoznawczych, w szczególności zaś analiz leksykalno-semantycznych, zostanie przeprowadzona analiza wybranego słuchowiska. Omawiane dzieło radiowe obejmuje cykl pięciu historii opowiadających o losach mieszkańców szczecińskiej kamienicy na przestrzeni lat (od 1926 do 1999 r.). Przedmiotem zainteresowania autorki są językowe środki służące określonej kreacji przestrzeni, czasu, postaci i sekwencji zdarzeń. Ze względu na specyfikę materiału badawczego w opisie uwzględniono również rolę elementów dźwiękowych w kreacji świata przedstawionego. Przeprowadzone badania dowodzą, że autorzy słuchowisk radiowych tworzą plastyczne opisy oddziałujące na wyobraźnię słuchaczy, wykorzystując liczne elementy naddane, które rekompensują brak warstwy wizualnej przekazu.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
[R]ozsądek / wyszedł nam / naprzeciw / szkoda / że nie / spotkaliśmy go / po drodze – językowa kreacja miłości w polskojęzycznych lirykach Stefanii Trochanowskiej

Celem artykułu jest charakterystyka środków językowo-stylistycznych zastosowanych przez Stefanię Trochanowską w polskojęzycznych tomikach poezji Potem, teraz, przedtem, Motyle, Nie pozwól uschnąć kwiatom do wykreowania przewodniego uczucia miłości. Materiał analityczny zaprezentowano według propozycji badawczej Iwony Nowakowskiej-Kempny. Przeprowadzone badania wykazały, że łemkowska poetka opisuje w sposób lapidarny, wykorzystując niezbędną liczbę słów, dwa typy miłości: jako uczucie i jako zjawisko erotyczne. Miłość traktuje ona bowiem jak uczucie uniwersalne, przynależne każdemu człowiekowi, bez względu na narodowość.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Od Listów z podróży do Ameryki (1876–1878) do Listów z Afryki (1891–1892), czyli o ewolucji warsztatu pisarskiego Henryka Sienkiewicza

Celem artykułu jest analiza językowo-stylistyczna, zmierzająca do wskazania językowych wykładników wybranych cech stylowych warsztatu pisarskiego Henryka Sienkiewicza oraz wydobycia różnic w sposobie kreślenia przez niego krajobrazów w dwóch utworach reprezentujących ten sam gatunek literacki: Listach z podróży do Ameryki oraz Listach z Afryki. Podstawę materiałową stanowią tożsame pod względem tematycznym wypowiedzi deskryptywne (opisy zachodów słońca). W toku analiz pokazuje się, że w zakresie opisywania zjawisk przyrody zasadnicze cechy warsztatu pisarskiego Henryka Sienkiewicza uformowane zostały już podczas spisywania wrażeń z amerykańskiej podróży, a następnie wykorzystane w późniejszych o kilkanaście lat Listach z Afryki. Ewolucja stylu Henryka Sienkiewicza dotyczy jedynie jakości zastosowanych środków językowych, przede wszystkim epitetów, które w późniejszej, afrykańskiej korespondencji dobierane są w sposób harmonijny i podporządkowany realizmowi opisu. Listy z Afryki wyróżniają się także większą dyscypliną składniową i dbałością o rytmiczną i foniczną stronę wypowiedzi.

Czasopismo: Studia Językoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo