rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Niebiali, niemężczyźni i inni nieprawdziwi obywatele. O reprodukcji społecznych nierówności w książce Karen Brodkin „How Jews Became White Folks and What That Says about Race in America”

Non-whites, non-males and other non-genuine citizens. The reproduction of social inequalities as seen in Karen Brodkin’s 'How Jews Became White Folks and What That Says about America'The article offers a review of Karen Brodkin’s How Jews Became White Folks and What That Says about America. Brodkin analyses the social and political transformations in America and puts the analysis in the context of her own autobiography. The first issue that Brodkin investigates are the processes that led to the change in the social status of Jews and other immigrants from Eastern and Southern Europe in the 20th century. Second, Brodkin tries to understand her own origins, as well as different life styles and ways of perceiving the Jewish identity present in her family. Beside the analysis itself, Brodkin also offers many interesting remarks on the construction of racial and ethnic categories, discrimination, and the interactions between the ethnic, class and gender aspects of one’s identity. Niebiali, niemężczyźni i inni nieprawdziwi obywatele. O reprodukcji społecznych nierówności w książce Karen Brodkin „How Jews Became White Folks and What That Says about Race in America”Artykuł ten stanowi recenzję książki amerykańskiej antropolożki Karen Brodkin, zatytułowanej How Jews Became White Folks and What That Says about Race in America (‘Jak Żydzi stali się białymi i co mówi to o zjawisku rasy w Ameryce’), która łączy analizę przemian społeczno-politycznych w Stanach Zjednoczonych z autobiograficznym studium własnych doświadczeń autorki. Tym samym Brodkin podejmuje dwa zasadnicze problemy. Pierwszym z nich jest próba zrozumienia procesów, które doprowadziły do zmiany statusu społecznego Żydów oraz innych imigrantów ze wschodniej i południowej Europy w dwudziestowiecznej Ameryce. Drugą analizowaną kwestią jest próba zrozumienia przez autorkę jej własnego pochodzenia, sytuacji rodzinnej, obowiązujących w jej rodzinie rożnych modeli życia i rożnych sposobów postrzegania tożsamości żydowskiej. Podejmując wymienione zagadnienia, Brodkin oferuje szereg cennych refleksji dotyczących konstrukcji kategorii rasowych i etnicznych, zjawiska dyskryminacji oraz relacji pomiędzy tożsamością etniczną, klasową i genderową.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
„Pamiątka, Zabawka, Talizman” czyli Żydzi fantomowi

Souvenir, Talisman, Toy or phantom JewsThe exhibition Souvenir, Talisman, Toy, prepared by Erica Lehrer and shown in Cracow’s Ethnographic Museum in Summer 2013, deals with the phenomena of Jew figures production and currently extremely popular the "Jew with a coin" image. The phenomenon bears full characteristics of folk art. However, it is Holocaust that took place in Poland during the German occupation that should be its valid reference. This historical context that results in, for example, stereotypical way of portraying the exterminated neighbours (this way is often perceived as intentionally anti-Semitic), is not fully analysed or worked through at the exhibition. The rich ethnographic material shown in Cracow is calling for a comment that would include scientific descriptions of Polish-Jewish relations that are being formulated at, for example, the Polish Centre for Holocaust Research. The phenomena of the evoked images production, which became more intense in the last twenty or thirty years, has all the qualities of "phantom memory" or post-memory, which character, as well origins, should be thoroughly analysed. Pamiątka, Zabawka, Talizman, czyli Żydzi fantomowiPrzygotowana przez Ericę Lehrer wystawa Pamiątka, Zabawka, Talizman, którą można było oglądać w salach krakowskiego Muzeum Etnograficznego latem 2013 roku, traktuje o fenomenie produkcji figurek Żydów i niezmiernie popularnych dzisiaj wizerunków „Żyda z pieniążkiem”. Zjawisko to ma wszelkie cechy twórczości ludowej, jednakże istotnym odniesieniem jest dla niego Zagłada, która rozegrała się na terenie Polski w czasie okupacji niemieckiej. Ten historyczny kontekst, którego efektem jest np. stereotypowy sposób prezentowania wyglądu zgładzonych sąsiadów (odbierany często jako tendencyjnie antysemicki), nie został w pełni na przywołanej ekspozycji zanalizowany czy też przepracowany. Pokazany w Krakowie niewątpliwie bogaty etnograficzny materiał domaga się komentarza uwzględniającego naukowe opracowania dotyczące polsko-żydowskich relacji, jakie powstają np. w Centrum Badań nad Zagładą Żydów. Fenomen produkcji wspomnianych wizerunków, którego nasilenie obserwować można w ostatnich dwudziestu, trzydziestu latach, posiada wszelkie cechy „pamięci fantomowej” czy ewentualnej post-pamięci, której charakter (a także źródła) powinien być poddany gruntownej analizie.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Kilkanaście sekund. Z Konstantym Gebertem rozmawiają Joanna Tokarska-Bakir, Elżbieta Janicka i Anna Zawadzka

A few seconds. Konstanty Gebert in a conversation with Joanna Tokarska-Bakir, Elżbieta Janicka and Anna ZawadzkaIn 2012–2013, Poland was discussing ritual slaughter. Its adversaries claimed that the kind of animal slaughtering that makes the animal meat kosher and halal, causes extra suffering to animals and therefore should be banned. However, the postulate of banning ritual slaughter in Poland is not new and it goes back to the pre-war period. In the Studia Litteraria et Historica’s interview Konstanty Gebert talks about the history of Polish debate on the ritual slaughter, its anti-Semitic applications and about not anti-Semitic arguments risen in the discussion. He describes legal solutions for the ritual slaughter in other countries and addresses the issue of animal killing as a moral problem in Judaism. He also discusses the contemporary debate on the ritual slaughter: is it really in the name of the animal rights? Kilkanaście sekund. Z Konstantym Gebertem rozmawiają Joanna Tokarska-Bakir, Elżbieta Janicka i Anna ZawadzkaW latach 2012–2013 przez Polskę przetoczyła się dyskusja o uboju rytualnym. Jego przeciwnicy argumentowali, że taki sposób zabijania zwierząt, by mięso z ich ciał było koszerne i halal, przysparza zwierzętom dodatkowych cierpień, dlatego powinien być zakazany. Jednak postulat, by zakazać uboju rytualnego, nie jest w Polsce niczym nowym. Jego tradycja sięga okresu przedwojennego. W wywiadzie dla czasopisma „Studia Litteraria et Historica” Konstanty Gebert opowiada m.in. o historii polskiej debaty na temat uboju rytualnego, o antysemickich z niej użytkach i o nieantysemickich argumentach w niej podnoszonych, o rozwiązaniach prawnych dotyczących uboju rytualnego w innych krajach, a także o zabijaniu zwierząt jako problemie moralnym w obrębie judaizmu. Zastanawia się także, czy współczesna debata o uboju rytualnym jest faktycznie w interesie zwierząt.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Ciało i piętno. Defloracja jako wytwarzanie kobiecości

The body and the stigma. Defloration as an act of building femininity The paper offers an analysis of the cultural meanings of the bodily attributes and practices related to virginity and defloration; the most important are “bloodstains” (a sign of the loss of virginity) and “penetration” (regarded as the only “true” form of sexual intercourse). The obligation to present the defloration and the shame that accompanies it are the vantage point to the analysis of the forms of stigmatizing femininity. A deconstruction of the meanings acquired by penetration led me to a conclusion that the cause-effect relation between gender and culturally defined sexual practices (including sexual orientation) is not only inseparable, but also different than it has usually been thought. It is not the gender that determines an individual’s sexuality, but the culturally imposed sexual practices build the gender. Ciało i piętno. Defloracja jako wytwarzanie kobiecościArtykuł poświęcony jest kulturowym znaczeniom cielesnych atrybutów i praktyk związanych z dziewictwem i defloracją. Szczególne miejsce wśród nich zajmuje plama krwi jako znak obwieszczający utratę dziewictwa oraz penetracja powszechnie uważana za jedyny „prawdziwy” seks. Przymus uwidocznienia defloracji oraz wstyd z tym związany traktuję jako punkt wyjścia do rozważań na temat piętnowania kobiecości. Dekonstrukcja narosłych wokół penetracji znaczeń pozwala z kolei dostrzec, że związek przyczynowo-skutkowy między płcią kulturową a kulturowo definiowanymi praktykami seksualnymi – w tym orientacją seksualną – jest nie tylko nierozerwalny, ale i odwrotny, niż zwykło się sądzić. To nie płeć kulturowa decyduje o seksualności jednostki, lecz kulturowo wymuszone praktyki seksualne produkują płeć.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Historia Afroniemców

History of Afro-GermansThe purpose of article History of Afro-Germans is to shad more light on the history of Afro-Germans of the last eight decades. I raise here issues like: social inclusion and exclusion, national affiliation, acceptance, self-identification and social categorization, stigmatization, discrimination based on racial background. I describe how this group has been perceived by the White majority of Germans, and activities of Afro-Germans that influenced change of their status and image in Germany. Based on a theoretical analysis, the following results reflect an incremental development in the recognition of Afro-Germans in Germany. Whereas the first generation of the 1940’s had been labelled as “occupation kids” not recognized by the majority of German society as member of it, rather as unwanted souvenir of Allies soldiers, the youngest generation in the meantime enjoys almost all rights included in being a German citizen. Historia AfroniemcówHistoria Afroniemców to artykuł, którego celem jest rzucić światło na historię Afroniemców na przestrzeni ostatnich ośmiu dekad. Poruszam w nim takie zagadnienia, jak: inkluzja i ekskluzja społeczna, przynależność narodowa, akceptacja, autoidentyfikacja i kategoryzacja społeczna oraz stygmatyzacja i dyskryminacja na tle rasowym. Opisuję sposób postrzegania Afroniemców przez białą większość Niemców, jak i działania samej mniejszości wpływające na zmianę jej statusu i wizerunku w Niemczech. Na podstawie teoretycznej analizy dostępnych materiałów stwierdzam, iż doszło do stopniowego postępu w kwestii akceptacji Afroniemców. Mam na uwadze, że pierwsza generacja nazywana „dziećmi okupacji” nie była uznawana za część społeczeństwa niemieckiego, raczej za niechcianą „pamiątkę” po alianckich żołnierzach, tymczasem najmłodsza generacja cieszy się prawie pełnią praw, jakie przysługują niemieckiemu obywatelowi.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
„Komuniści (nie) mają ojczyzny...” Wanda Wasilewska jako polska (anty)bohaterka narodowa

Communists have no homeland: a portrait of Wanda Wasilewska The paper offers an analysis of a number of biographies of Wanda Wasilewska, written in different historical periods. An attempt was made to reconstruct the mechanisms that governed the functioning of Wanda Wasilewska’s communist figure in the Polish political discourse; explain how she was perceived by the society, and how it altered in the course of the Polish cultural and historical transformations. A biography of an individual gains coherence as a result of the community’s search for its identity: it serves as a building block for a coherent biography of the entire community. The writing and rewriting of the biography of Wasilewska has long been a kind of “production of communism” in Poland, and communism has been one of the most important aspects of Polish identity in the recent decades. „Komuniści (nie) mają ojczyzny...” Wanda Wasilewska jako polska (anty)bohaterka narodowaAutorka analizuje powstające w rożnych okresach historycznych biografie Wandy Wasilewskiej. Usiłuje odtworzyć mechanizmy konstruowania figury komunistki w polskim dyskursie publicznym, zbadać, jak funkcjonowała ona w społecznym odbiorze, a także ustalić, jak zmieniało się jej znaczenie w procesie przemian historycznych i kulturowych. Autorka pokazuje, że tworzenie spójnej biografii jednostki – szczególnie jednostki ważnej w historii danej zbiorowości – dokonuje się w odpowiedzi na tożsamościowe poszukiwania wspólnoty: służy wytworzeniu zbiorowej biografii jako koherentnej całości. Zwraca uwagę, że pisanie biografii Wasilewskiej jako komunistki było i wciąż jest swoistym „wytwarzaniem komunizmu” w Polsce. Komunizm zaś w szerokim planie jest ważnym – jeśli nie najważniejszym w ostatnich dziesięcioleciach – komponentem polskiej zbiorowej tożsamości.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Powiedzieć prawdę o historii, wariant polski [Telling the truth about history, the Polish way]

Telling the truth about history, the Polish wayEditorial Powiedzieć prawdę o historii, wariant polskiArtykuł wprowadzający

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Wiersze „suchego pogromu” – Marzec ’68 w poezji polskiej (rekonesans) [The poetry of the “dry pogrom” - March 1968 in Polish poetry (a reconnaissance)]

The poetry of the “dry pogrom” - March 1968 in Polish poetry (a reconnaissance)The paper construes the distinctive character of March 1968 against the classical definitions of pogroms; hence the selection of Adam Michnik’s phrase “dry pogrom.” It analyzes direct responses to the events, using examples of Aesopian language (Artur Międzyrzecki) and satire (Janusz Szpotański, Natan Tenenbaum), as well as other reactions (Jerzy Ficowski, Aleksander Rymkiewicz). Further, it is concerned with poems from artists affected – to a larger or smaller extent – by the dry pogrom, such as Arnold Słucki. Views from afar – including Kazimierz Wierzyński’s Izrael [Israel] and Jacek Bierezin’s Wygnańcy [Exiles] – have also been analyzed. Michał Głowiński’s formula of “March talk” has been used to interpret the poetics of the poetry about March 1968, with reference to Orwellian Newspeak and Klemperer’s LTI. Finally, in the conclusion, a question is posed of whether the poems of the dry pogrom are a “poetry of dry despair,” a term used by Julia Hartwig to describe Paul Celan’s poems, as they speak about impossible liquids – blood and tears. Wiersze „suchego pogromu” – Marzec ’68 w poezji polskiej (rekonesans)W tekście referuję odrębność pogromu marcowego wobec klasycznych definicji pogromu: dlatego wybieram formułę Adama Michnika „suchy pogrom”. Zajmuję się reakcjami bezpośrednimi; są to przykłady języka „ezopowego” (Artur Międzyrzecki), satyry (Janusz Szpotański, Natan Tenenbaum) i inne (Jerzy Ficowski, Aleksander Rymkiewicz). Interesują mnie także wiersze dotkniętych – w szerszym i węższym sensie – „suchym pogromem” (jak Arnold Słucki). Analizuję widzenie z oddali (np. Kazimierz Wierzyń- ski, Izrael; Jacek Bierezin, Wygnańcy). Wykorzystuję formułę „marcowego gadania” Michała Głowińskiego wobec poetyki wierszy o Marcu ’68 (tu odniesienia do Orwellowskiej nowomowy oraz Klempererowskiej LTI). W zakończeniu pytam, czy wiersze „suchego pogromu” to „poezja suchej rozpaczy” (formuła Julii Hartwig użyta wobec poezji Paula Celana) – o cieczach niemożliwych: krwi i łzach.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Manuskrypt błogosławionej pamięci Pejsacha Bergmana, wedle kopii przekazanej przez syna, Bronisława Bergmana [A manuscript of Pejsach Bergman of blessed memory, according to a copy received from his son, Bronisław Bergman]

A manuscript of Pejsach Bergman of blessed memory, according to a copy receivedfrom his son, Bronisław BergmanThe text by Pesach Bergman (1898–1944) is an excerpt from his fictionalized memoirs about the life of the shtetl of Widawa from the late 19th century to the 1930s. Written in Yiddish, it was translated into Polish by Dr. Marcin Urynowicz with the assistance of Sara Arm. It constitutes an original and unique literary genre, which is closest to the meditation (Latin: soliloquia), combining elements of social criticism and sentimental recollections. Manuskrypt błogosławionej pamięci Pejsacha Bergmana, wedle kopii przekazanej przez syna, Bronisława BergmanaTekst Pesacha Bergmana (1898–1944) pochodzi z jego fabularyzowanych wspomnień, dotyczących życia sztetlu Widawa w okresie od końca XIX wieku do lat trzydziestych wieku XX. Został zapisany w języku żydowskim, z którego – z pomocą Sary Arm – przełożył go dr Marcin Urynowicz. Ustanawia oryginalny, właściwy tylko sobie gatunek literacki, najbliższy rozmyślaniom (łac. soliloquia), łączącym elementy krytyki społecznej i sentymentalnego wspomnienia.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Gry z czasem, pamięcią i historią: O prozie Milady Součkovej [Games with time, memory and history: About the prose of Milada Součková]

Games with time, memory and history: About the prose of Milada SoučkováThe article discusses selected short stories by the Czech avant-garde writer Milada Součková. The author presents a brief interpretation of certain primary themes in the writer’s work, such as the themes of memory and history as a kind of framework of Součková’s writing. Another aspect of the article indicates subjects related to specific historical events that constitute for Součková a backdrop for presenting so-called alternative history which is combined with the microcosm of the characters in her stories. Gry z czasem, pamięcią i historią: O prozie Milady SoučkovejW artykule omówione zostały wybrane opowiadania czeskiej pisarki awangardowej Milady Součkovej. Autorka szkicu przedstawia interpretację stałych motywów w twórczości tej pisarki, takich jak motyw pamięci i historii, jako swoistej klamry ujmującej pisarstwo Součkovej. Kolejnym aspektem artykułu jest wskazanie na funkcjonowanie wątków związanych z konkretnymi wydarzeniami historycznymi, stanowiącymi tło do zaprezentowania tzw. historii alternatywnej, łączącej się z mikroświatem przedstawionych postaci.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Wyjście z „szafy” homoseksualnej, wejście do „szafy” klasowej”. O polityce tożsamości i socjologii refleksyjnej Didiera Eribona i Éduarda Louisa. Rozmawiają Kate Korycki i Anna Zawadzka [Out of gay, and into class closet. On politics of identity and reflexive sociology in Didier Eribon and Éduard Louis. Conversation between Kate Korycki and Anna Zawadzka]

Out of gay, and into class closet. On politics of identity and reflexive sociology in Didier Eribon and Éduard Louis. Conversation between Kate Korycki and Anna ZawadzkaThe conversation starts with an in-depth analysis of two autobiographical works, Returning to Reims by Didier Eribon (2013) and The end of Eddy by Éduard Louis (2017). The discussion concerns, among other things, the double exclusion due to non-heteronormativity and class origin. Does gay emancipation occur exclusively within dominating social classes? What is the price of emancipation for individuals from dominated classes? Is it possible to come to terms with the stigma of being both gay and of working class origin? Why has the problematization of heteronormativity been abundantly represented in literature and arts, whereas that of classism continues to be a taboo as a subject of both autobiographies and academic studies? Wyjście z „szafy” homoseksualnej, wejście do „szafy” klasowej”. O polityce tożsamości i socjologii refleksyjnej Didiera Eribona i Éduarda Louisa. Rozmawiają Kate Korycki i Anna ZawadzkaPunktem wyjścia rozmowy jest pogłębiona analiza dwóch autobiograficznych książek: Returning to Reims Didiera Eribona (2013) oraz The end of Eddy Éduarda Louisa (2017). Dyskusja dotyczy m.in. krzyżowego wykluczenia: ze względu na nieheteronormatywność i ze względu na pochodzenie klasowe. Czy emancypacja gejowska istnieje tylko w obrębie klas dominujących? Jaką cenę za tę emancypację płacą jednostki, których korzenie tkwią w klasach zdominowanych? Czy możliwe jest jednoczesne przepracowanie stygmatu gejowskości i stygmatu klasy robotniczej? Dlaczego problematyzacja heteronormatywności doczekała się bogatej reprezentacji w literaturze i sztuce, tymczasem problematyzacja klasizmu wydaje się wciąż tematem tabu, zarówno w twórczości autobiograficznej, jak i akademickiej?

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Społeczna genealogia inteligencji polskiej

Social genealogy of the Polish intelligentsiaThe text is a reprint of the second chapter of Józef Chałasiński’s essay Social genealogy of the Polish intelligentsia, originally published in 1946. Społeczna genealogia inteligencji polskiejTekst jest przedrukiem drugiego rozdziału eseju Józefa Chałasińskiego pt. Społeczna genealogia inteligencji polskiej, pierwotnie opublikowanego w 1946 roku.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
„Dawne zwyczaje wielkanocne” Jana Stanisława Bystronia [Jan Stanisław Bystroń’s "Old Easter traditions"]

Jan Stanisław Bystroń’s Old Easter traditionsFor many years, the view prevailed that Dawne zwyczaje wielkanocne [Old Easter traditions] was the first ethnographic study by Jan Stanisław Bystroń. Published in the journal Wiedza in 1905, it was considered to be the harbinger of a future scientific career of the young schoolboy from Cracow. My central point is that not only has the title of the periodical in which the text appeared been determined incorrectly, but also the authorship has been erroneously attributed to Bystroń. I demonstrate how both of these mistakes came into being, and call attention to two factors which have determined the perpetuation of these false beliefs. Dawne zwyczaje wielkanocne Jana Stanisława BystroniaPrzez wiele lat utrzymywał się pogląd, że najstarszą pracą etnograficzną Jana Stanisława Bystronia jest artykuł Dawne zwyczaje wielkanocne, opublikowany w 1905 roku w czasopiśmie „Wiedza”. Miał stanowić zapowiedź późniejszej kariery naukowej ówczesnego krakowskiego gimnazjalisty. Wskazuję, że nie tylko błędnie określono tytuł periodyku, w którym ów tekst się ukazał, ale także mylnie przypisano autorstwo Bystroniowi. Przedstawiam, w jaki sposób doszło do obu błędów. Zwracam uwagę na dwa czynniki, które wpłynęły na utrzymywanie się tej nieprawdziwej informacji.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo