rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Nowa filogenetyczna klasyfikacja eukariota i jej konsekwencje

Klasyfikacja eukariotów przedstawiona w pracach Adl i współaut. (2005, 2012) jest syntezą opartą na badaniach molekularnych, które do tego czasu zostały przeprowadzone. Załączona Tabela 1 podaje relacje między super grupami i grupami. Nowa makroklasyfikacja radykalnie zmienia makrotaksonomię ale również drzewo filogenetyczne. Znika takson Protozoa i Protozoologia jako dziedzina biologii.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Nowa hipoteza wzrostu promieniowego i przebudowy kambium waskularnego roślin drzewiastych

Ogólnie przyjęty sposób opisu wzrostu promieniowego i przebudowy układu inicjałów kambium waskularnego nie wyjaśnia wystarczająco współwystępowania oraz roli takich zdarzeń, jak wzrost intruzywny i eliminacje inicjałów, a także procesu tworzenia struktury piętrowej oraz szybkiej zmiany orientacji inicjałów kambium. W niniejszym artykule poddano analizie udział wymienionych procesów komórkowych we wzroście promieniowym i obwodowym kambium oraz w przebudowie układu inicjałów, w oparciu o klasyczne, jak i najnowsze doniesienia. Przedstawiono podstawowe założenia nowej, tigmo-osmotycznej hipotezy wzrostu promieniowego, wyjaśniającej w spójny sposób występowanie wzrostu intruzywnego inicjałów jako zasadniczego mechanizmu przebudowy układu komórek kambium. Obserwacje ostatnich kilkunastu lat wskazują na występowanie wzrostu intruzywnego pomiędzy ścianami stycznymi, a nie promieniowymi, co było powszechnie przyjęte. Taka lokalizacja wzrostu intruzywnego wyjaśnia, dlaczego wzrost intruzywny i eliminacje są dwoma przejawami tego samego procesu. W przeciwieństwie do powszechnie przyjętego poglądu zarówno wzrost intruzywny, jak i eliminacje, nie biorą udziału we wzroście obwodowym i są związane wyłącznie z przebudową układu inicjałów kambium.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Zróżnicowanie zachowań narzędziowych szympansa zwyczajnego

Od 1964 roku rozpoczęto dogłębne obserwacje populacji szympansa zwyczajnego (Pan troglodytes) mające na celu zbadanie jego zachowań narzędziowych. Zanotowano, że małpy z tego gatunku potrafią wykonywać i stosować zróżnicowane narzędzia, między innymi do wybierania termitów i mrówek z gniazd. Nowsze publikacje donoszą o wykorzystywaniu narzędzi do rozłupywania orzechów, rozgniatania owoców chlebowca, użyciu włóczni do polowań na mniejsze naczelne, czy stosowaniu dużych liści jako parasola. Wielu naukowców jest zdania, że zachowania narzędziowe charakterystyczne dla danej populacji są wynikiem procesu nauczania i protokultury danej grupy (pierwotnej formy kultury), przekazywanych z pokolenia na pokolenie.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Grzyby z rodzaju Fusarium - występowanie, charakterystyka i znaczenie w środowisku

W pracy opisano przynależność systematyczną i scharakteryzowano wybrane gatunki z rodzaju Fusarium. Omówiono budowę mikroskopową oraz strukturę grzybni, a także opisano tworzone zarodniki. Przedstawiono także zdolności do produkcji mykotoksyn. Określono rolę, jaką grzyby z rodzaju Fusarium pełnią w środowisku. Opisano również wybrane choroby wywoływane przez Fusarium spp. zarówno u roślin, jak i u ludzi i zwierząt. Przedstawiono także wybrane metody badawcze służące identyfikacji i ocenie bioróżnorodności grzybów z rodzaju Fusarium.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Fizjologia roślin: jak było wczoraj, jak jest dziś, a co przyniesie jutro?

Rozwój fizjologii roślin przedstawiono w ujęciu historycznym, prezentując najważniejsze, ale subiektywnie wybrane osiągnięcia. Wynikają one głównie z możliwości wykorzystania nowych technik, pozwalających na prowadzenie badań metodami nieinwazyjnymi. Na przełomie XX i XXI wieku w centrum uwagi znajdują się próby wyjaśnienia mechanizmów regulacji i koordynacji procesów życiowych na poszczególnych poziomach organizacji: genetycznym, molekularnym, organizmalnym, dających holistyczny obraz funkcjonowania roślin. Wynika on z integracji badań różnych dyscyplin naukowych, składających się na biologię roślin. Wyjaśniane są zagadnienia przekazywania i odbioru sygnałów. W mechanizmach regulacji procesów życiowych kluczową rolę odgrywają fitohormony z funkcją plejotropową. Współdziałają one z licznymi regulatorami procesów życiowych, w tym z tlenkiem azotu (NO) i reaktywnymi formami tlenu (ROS). Stwierdzono precyzyjnie funkcjonujący system ligaz ubikwitynowo-białkowych, uczestniczący między innymi w degradacji biologicznie zbędnych, w danym okresie, lub zdenaturowanych białek. Ponadto przedyskutowano badania dotyczące perspektyw wzrostu aktywności i produktywności fotosyntezy. Optymalna dystrybucja fotoasymilatów i związków sygnałowych, z udziałem ksylemu i floemu, zapewnia zaopatrzenie akceptorów w związki pokarmowe i utrzymanie prawidłowej homeostazy organizmu. Przedyskutowano integracje powyższych procesów w aspekcie wzrostu plonu rolniczego roślin uprawnych. W zakończeniu przedstawiono konieczność badań zwiększenia produkcji żywności, odporności roślin na stresy i likwidacji globalnych zagrożeń, wynikających z zanieczyszczeń środowiska. Jako nowe dyscypliny zasygnalizowano neurobiologię roślin, biologię systemów i biologię syntetyczną.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Tlenek azotu i tlenek węgla - dwa ważne gazotransmitery

Tlenek azotu (NO˙), tlenek węgla (CO) oraz siarkowodór (H2S), określane są mianem gazotransmiterów. Związki te odgrywają ważną rolę w regulacji procesów życiowych, gdyż uczestniczą w transdukcji sygnału w komórkach. W warunkach in vivo tlenek azotu wytwarzany jest przy udziale neuronalnej (nNOS), indukowalnej (iNOS) oraz śródbłonkowej (eNOS) syntazy NO˙. Tlenek azotu aktywuje rozpuszczalną cyklazę guanylową (sGC), która uznawana jest za receptor NO˙. Czynnik ten reguluje przeżycie i śmierć komórek poprzez wpływ na kinazę białkową G (PKG) i białka Ras. Czynniki pro-zapalne zwiększają stężenie NO˙, który z kolei jest regulatorem stanu zapalnego. Wpływa on, także na kinazy zależne od jonów wapnia i kalmoduliny, uczestnicząc w procesie neurotransmisji. W warunkach in vivo tlenek węgla wytwarzany jest przez oksygenazę hemową. CO podobnie jak tlenek azotu aktywuje sGC. Reguluje on ciśnienie krwi, stan zapalny, a także hamuje agregacje płytek krwi. Wpływa również na ścieżkę sygnałową kinazy p38-MAPK i hamuje aktywność ERK-1/2. CO reguluje więc ekspresję genów, przeżycie komórek i apoptozę.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Związek pomiędzy poziomem heterozygotyczności a dostosowaniem osobnika

Zależności pomiędzy heterozygotycznością a dostosowaniem osobników, pomimo iż są badane już ponad 30 lat, ciągle stanowią przedmiot wielu dyskusji. Testowanie hipotezy o związkach heterozygotyczności z dostosowaniem opiera się na dwóch podstawowych założeniach: po pierwsze, poziom heterozygotyczności na przestrzeni genomu może być wykorzystany, jako miara stopnia kojarzeń w pokrewieństwie; po drugie, heterozygotyczność osobnika ma wpływ na jego dostosowanie. Związki heterozygotyczności z dostosowaniem tłumaczone się przy pomocy trzech kolejnych hipotez. Hipoteza efektu ogólnego zakłada, że heterozygotyczność badana w wielu loci odzwierciedla heterozygotyczność na poziomie całego genomu. Hipoteza efektu bezpośredniego zakłada przewagę heterozygoty wynikającą z jej względnej funkcjonalnej dominacji nad homozygotą. Hipoteza efektu lokalnego tłumaczy związek pomiędzy heterozygotycznością i dostosowaniem, jako rezultat fizycznego sprzężenia genów podlegających doborowi naturalnemu z neutralnymi markerami molekularnymi.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Allelopatyczne oddziaływanie juglonu

Allelopatia jest powszechnie występującym zjawiskiem w świecie roślin, które rosnąc w sąsiedztwie oddziaływają na siebie hamująco bądź stymulująco, wpływając na bioróżnorodność w lokalnym środowisku. Allelopatyczne oddziaływania roślin z rodziny orzechowatych (Juglandaceace) są doskonale widoczne w przyrodzie. Drzewa te syntetyzują wiele allelozwiązków, jednak najważniejszym z nich jest juglon należący do klasy naftochinonów. W komórkach roślin akceptorowych juglon generuje stres oksydacyjny i wpływa na ekspresję genów, zakłócając prawidłowy przebieg wielu procesów życiowych. Allelopatyczne modyfikacje na poziomie molekularnym znajdują odzwierciedlenie w fenotypie, skutkując hamowaniem kiełkowania nasion i zaburzeniem wzrostu siewek, co wykazano dla licznych gatunków roślin. Dlatego juglon w przyszłości może znaleźć zastosowanie jako naturalny herbicyd. Obecnie związek ten jest wykorzystywany w przemyśle kosmetycznym i medycynie, a szczególnie duże nadzieje budzi możliwość wykorzystania go jako substancji czynnej w lekach przeciwnowotworowych.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Polsko-słowacka współpraca kościelna po aksamitnej rewolucji

Polaków i Słowaków łączy położenie geograficzne, kultura, słowiańskie korzenie, podobny język, a także wspólne doświadczenie komunistycznego totalitaryzmu. W zbliżeniu obu narodów istotną rolę może odgrywać także Kościół katolicki. Przytoczone w artykule fragmenty wypowiedzi polskich i słowackich katolików pokazują, iż funkcja ta w pewnym zakresie już jest spełniana, choć z pewnością nie w pełni. Oczywiście zbliżenie słowackich i polskich katolików nie leży wyłącznie w gestii hierarchów, ale zależy również od rozwijania i wzmacniania oddolnych inicjatyw przez laikat. Tym, co przede wszystkim zasługuje na propagowanie, jest stwarzanie przestrzeni do wspólnego przeżywania wiary przez Polaków i Słowaków. Możliwości takie już istnieją, m.in. w ramach Ruchu Światło-Życie oraz w innych ruchach i wspólnotach katolickich, a także przez organizowane wymiany młodzieży. Warto wykorzystać także wspólną dla obu narodów tradycję pielgrzymowania do sanktuariów. Należy w związku z tym propagować wiedzę o możliwościach odwiedzenia miejsc świętych po obu stronach granicy, których na polsko-słowackim pograniczu nie brakuje.

Czasopismo: Wschód Europy. Studia humanistyczno-społeczne
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o bezpieczeństwie, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o polityce i administracji
Miary objętości w cywilizacji ludzkiej

Pomiary towarzyszą człowiekowi od początków jego istnienia, ponieważ dzięki nim dokonuje on obiektywnej oceny wielkości otaczających go przedmiotów, a przez to zdobywa niezbędne informacje i wiedzę. Obok długości, czasu i temperatury, równie istotna była objętość, zarówno ze względów handlowych, jak i leczniczych, gdyż niezbędna była znajomość zarówno objętości nabytego czy też sprzedanego towaru, natomiast w lecznictwie bardzo istotne znaczenie miały odpowiednie proporcje przy sporządzaniu mikstur leczniczych. Przedstawianie wyników pomiarów wymaga ściśle określonych i zdefiniowanych jednoznacznie jednostek miar. Wraz z postępem cywilizacji pojawiały się coraz to nowe miary, a ich różnorodność często była źródłem sporów i nierzadko zarzewiem konfliktów, dlatego wielokrotnie podejmowano próby ujednolicenia jednostek miar. Dziś w większości krajów obowiązuje Międzynarodowy System Jednostek Miar (SI), jednak wciąż istnieją rejony geograficzne, które wyodrębniły swoje niezależne jednostki objętości. W dobie globalizacji wydaje się konieczna znajomość nie tylko jednostek miar objętości zalecanych zarówno w działalności gospodarczej czy naukowej w krajach uznających układ SI, ale także w jednostek i mnożników przeliczeniowych obowiązujących w krajach spoza systemu SI.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Stymulacja wzrostu roślin przez bakterie PGPR

W strefie ryzosfery, zdefiniowanej jako objętość gleby będącą pod bezpośrednim wpływem korzeni roślin, występuje wiele drobnoustrojów mogących wywierać korzystny, neutralny lub niekorzystny wpływ na rośliny. Bakterie kolonizujące korzenie wywierają korzystny wpływ na wzrost gospodarza poprzez mechanizmy bezpośrednich lub pośrednich zmian określanych jako promowanie wzrostu roślin (PGPR). Interakcje pomiędzy rośliną a mikroorganizmami w glebie odpowiadają za wzrost roślin, a także wpływają na zdrowotność i żyzność gleby. Mikroorganizmy te, określane jako biologiczne czynniki nawożeniowe (biofertilizers), stanowią korzystną alternatywę dla nawozów sztucznych.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Definiować czy nie? współczesne kontrowersje na temat potrzeby i sposobu definiowania życia

Celem niniejszego artykułu jest krytyczny przegląd współczesnych prób definiowania życia. Szeroko omówiono w nim dwie najczęściej cytowane definicje życia: darwinowską i autopoietyczną, a także cybernetyczną definicję życia Bernarda Korzeniewskiego, koncepcję informacji celowej Andrzeja Gecowa oraz definicję Kepy Ruiza-Mirazo i współpracowników (autonomia i nieograniczona ewolucja). Dodatkowo omówiono metodologiczny kontekst definiowania życia. Przedstawiono i zanalizowano formalne aspekty definiowania, a także oczekiwania dotyczące funkcji definicji życia w biologii. Wskazano, że funkcjonalne i dwuaspektowe podejście do definiowania życia ("metabolizm plus ewolucja") wydaje się być najbardziej obiecujące. Autor odpiera sceptyczne argumenty (przede wszystkim tworzone przez Carol Cleland i jej współpracowników oraz Edouarda Machery'ego) przeciwko możliwości zdefiniowania życia lub wskazujące na zupełną bezużyteczność definicji życia w biologii.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Jadowite ssaki

W niniejszym artykule dokonujemy przeglądu jadowitych ssaków, z uwzględnieniem "swoiście jadowitych" (takich jak należący do rzędu stekowców dziobak australijski i zaliczane do rzędu ryjówkokształtnych almiki, ryjówki krótkoogonowe, rzęsorki i jeden gatunek zębiełka), "nieswoiście jadowitych" (nietoperze wampiry) i przypuszczalnie jadowitych (kilka gatunków lori z rzędu naczelnych). Fakt, iż pewne ssaki mogą być jadowite przez wieki ignorowany był przez środowisko naukowe. Dopiero w latach 50-tych ubiegłego wieku podjęto (między innymi przez polskich badaczy) pierwsze próby określenia właściwości jadów niektórych gatunków. Ostatnimi czasy, rozwój nowoczesnych technik umożliwiających rozdział jadów przyczynił się do ponownego wzrostu zainteresowania tą grupą zwierząt i umożliwił badaczom poznanie pierwszych składników występujących w ich jadach. Nie mniej jednak badania nad jadami ssaków są ciągle w fazie wstępnej. W artykule przedstawiamy stan poznania właściwości oraz funkcji jadów wytwarzanych przez jadowite ssaki oraz wskazujemy na możliwości zastosowania niektórych z tych jadów w leczeniu wielu chorób i produkcji leków. Możliwe bowiem, że w najbliższym czasie poznamy dokładniej właściwości lecznicze substancji zawartych w jadach ssaków. A wtedy zapewne wiele z tych substancji, jak wcześniej składniki jadów pająków, pszczół czy węży, znajdzie zastosowanie w farmakologii czy medycynie.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Paradoksy snu paradoksalnego

Sen paradoksalny (REM, PS) obejmuje szereg przejawów, wykazujących podobieństwo do czuwania, które wydają się paradoksalne dla stanu snu. Są to aktywacja korowa (choć dotycząca innych obszarów korowych, głównie kory limbicznej), fazowe okresy pobudzenia ruchowego (szybkie ruchy gałek ocznych, skurcze mięśniowe) czy aktywacja współczulnej części układu autonomicznego, skutkująca wzrostem ciśnienia tętniczego krwi oraz wzrostem częstości akcji serca. Atonia mięśniowa i brak świadomości to główne przejawy odróżniające PS od czuwania. Regulacja poszczególnych składowych PS wymaga współdziałania różnych układów transmiterowych oraz udziału licznych struktur mózgowych, wspólnie składających się na system generujący ten stan.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Zaburzenia oddychania podczas snu u kobiet w ciąży

Zaburzenia snu są częstymi problemami zgłaszanymi przez kobiety ciężarne. Są one zazwyczaj klasyfikowane jako: zaburzenia jakości snu, krótki bądź długi czas trwania snu, zespół niespokojnych nóg oraz zaburzenia oddychania podczas snu. Fizjologiczne i hormonalne zmiany zachodzące w czasie ciąży, w tym stopniowy przyrost masy ciała, związany z ciążą obrzęk jamy nosowo-gardłowej czy też efekt uciskowy wywierany przez powiększającą się macicę na sąsiednie narządy, powodują zmniejszenie funkcjonalnej objętości zapasowej płuc oraz wzrost liczby wybudzeń podczas snu, co może zwiększyć prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń oddychania podczas snu ( SDB). Aż 75% kobiet ciężarnych doświadcza przynajmniej jednego z rodzajów zaburzeń snu. Liczba kobiet, które zgłaszają istotne zaburzenia snu w pierwszym trymestrze wynosi około 25%. W trzecim trymestrze ciąży, występowanie SDB jest naj bardziej prawdopodobne. A chrapanie, jako jedno z podstawowych zaburzeń oddychania podczas snu, stwierdza się od 10 do 27% kobiet w ciąży . Ponadto, wiele badań sugeruje, że występowanie nawykowego chrapania u kobiet ciężarnych było silnie uzależnione od wielkości wskaźnika masy ciała (BMI) i obwodu szyi. Chrapanie jest najczęstszym objawem obturacyjnego bezdechu sennego (OBS), chociaż najistotniejszym są przerwy w oddychaniu podczas snu. Częstość występowania obturacyjnego bezdechu sennego w okresie ciąży nie została ostatecznie określona. Wzrasta liczba doniesień naukowych sugerujących, że matczyne zaburzenia oddychania podczas snu mają niekorzystny wpływ na wyniki perinatologiczne. Obecność SDB u ciężarnej związana jest z częstszym występowaniem nadciśnienia indukowanego ciążą, cukrzycy ciążowej, wewnątrzmacicznego zahamowana wzrostu płodu, a nawet z wewnątrzmacicznym obumarciem płodu.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Melatonina: hormon snu czy hormon ciemności?

Funkcjonowanie organizmów zamieszkujących kulę ziemską odbywa się pod dyktando zmian warunków zewnętrznych, wynikających z ruchu obrotowego naszej planety (dzień i noc) oraz jej obiegu wokół Słońca (pory roku). Większość, a może wszystkie procesy fizjologiczne przebiegają ze zmiennym nasileniem w ciągu doby, kształtując w ten sposób rytmy dobowe, zsynchronizowane ze zmianami zachodzącymi w otoczeniu. Rytmy generuje zegar endogenny, z głównym oscylatorem okołodobowym zlokalizowanym u ssaków w jądrach nadskrzyżowaniowych podwzgórza (SCN), natomiast synchronizacja jego pracy z warunkami środowiskowymi wymaga czytelnych dla zegara sygnałów zewnętrznych, tłumaczonych następnie na język zrozumiały dla komórek, tkanek i narządów. Najsilniejszym "dawcą czasu" jest światło, a strukturą odbierającą informację o świetle i ciemności jest szyszynka, gruczoł neuroendokrynowy kręgowców, w którym syntetyzowana jest melatonina, stanowiąca "biochemiczny substrat ciemności". Szyszynkowa synteza melatoniny przebiega rytmicznie w ciągu doby, z nasileniem w nocy i tylko śladowymi ilościami powstającymi w dzień. Melatonina pełni funkcję zegara i kalendarza, bowiem czas jej syntezy zależy od sezonowo zmieniającej się długości nocy, a niesiona przez nią informacja jest odbierana nie tylko zwrotnie przez SCN, ale również przez większość narządów, w których moduluje przebieg procesów. Wszystkie warunki, które zaburzają nocną syntezę melatoniny (np. loty transkontynentalne, praca zmianowa, niebiesko-fioletowe światła LED generowane przez towarzyszące człowiekowi różne urządzenia elektroniczne) prowadzą do zaburzenia rytmów fizjologicznych ludzi, co wydaje się być przyczyną wielu chorób tzw. cywilizacyjnych. Należą do nich także zaburzenia snu, z których pewne mogą być korygowane przez egzogenną melatoninę lub jej pochodne, choć przy ich stosowaniu trzeba uwzględniać ogólnoustrojową obecność receptorów melatoniny, wpływającej tą drogą modulująco na funkcjonowanie większości tkanek i narządów.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Aktorzy, relacje i sieci – o współpracy naukowej nie bibliometrycznie

Współpraca w nauce jest względnie dobrze opisywana na poziomie makro dzięki ilościowym analizom dużych baz bibliograficznych. Takie ujęcie współpracy naukowej ma jednak szereg znanych ograniczeń. Stoimy na stanowisku, że, aby poszerzyć wiedzę o procesach społecznych w świecie nauki, konieczne jest bardziej pogłębione ujęcie, które (1) rozróżnia różne typy aktorów społecznych identyfikowanych przez naukowców jako potencjalni współpracownicy, (2) identyfikuje cechy relacji współpracy, które potencjalni współpracownicy postrzegają jako istotne, (3) jakimi strukturami sieci relacji współpracy otoczeni są naukowcy i jakie czynniki odpowiadają za zróżnicowanie tych struktur. Za pomocą 30 wywiadów pogłębionych (IDI) przeprowadzonych z polskimi naukowcami zebraliśmy szczegółowe informacje na temat poszczególnych współpracy, które pozwoliły nam na analizę relacji z indywidualnych perspektyw i rozrysowanie ego-centrycznych sieci współpracy poszczególnych respondentów. Wśród swoich współpracowników naukowcy wymieniają zarówno osoby, jak i zespoły lub całe instytucje. Rozróżniają również współprace symetryczne i niesymetryczne. Struktury ego-centrycznych sieci współpracy są zróżnicowane ze względu na (a) strategie przywódcze kierowników zespołów, szczególnie pod względem tego, czy zespoły są budowane wokół ludzi, czy też raczej wokół pozycji; (b) ulokowanie instytucjonalne poprzez łatwość bądź trudność nawiązywania współpracy z naukowcami z większych ośrodków; (c) stopień naukowy i zmiany w zasadach finansowania, albowiem grant badawczy dla „młodego naukowca” pozwala mu na więcej swobody i oderwanie od lokalnych hierarchii organizacyjnych.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości, nauki socjologiczne
Rytm theta we śnie i w czuwaniu

Złożone funkcje poznawcze mózgu są bezpośrednio powiązane z koordynacją aktywności wielu neuronów znajdujących się w różnych częściach mózgu. Mechanizm tego procesu oparty jest na rytmach mózgowych (oscylacjach), które stanowią podstawę koordynacji aktywności poszczególnych zespołów komórek nerwowych. Jednym z najbardziej charakterystycznych i jednocześnie fascynujących rytmów mózgowych jest rytm theta. Charakterystyczną i intrygującą właściwością tego rytmu jest jego występowanie w dwóch zupełnie odmiennych formach aktywności organizmu - w czasie czuwania oraz podczas snu paradoksalnego (REM) zarówno u ludzi, jak i u zwierząt. Praca ta ma na celu przedstawienie wyników badań nad funkcją rytmu theta w trakcie snu i czuwania u ludzi i zwierząt. Rytm theta u ludzi, podobnie jak u zwierząt, jest dynamicznym stanem sieci neuronalnych formacji hipokampa i powiązanych z nią obszarów korowych. Badania nad rytmem theta u zwierząt wskazują na funkcjonalny związek pomiędzy synchronicznymi oscylacjami w paśmie theta a procesami orientacji i pamięci przestrzennej oraz organizacją i przebiegiem reakcji motorycznych i ruchowych związanych z eksploracją otoczenia. Badania przeprowadzone z udziałem ludzi wskazują na analogiczną funkcję tych oscylacji i wiążą ją głównie z procesami pamięciowymi i orientacyjnymi. Ostateczna odpowiedź na pytania dotyczące znaczenia rytmu theta i jego funkcji w czuwaniu jak i podczas snu jest nadal kwestią nierozstrzygniętą. Mimo prowadzonych od kilkudziesięciu lat prac badawczych nad tym fenomenem, w różnych układach doświadczalnych, z zastosowaniem bogatego spektrum technik rejestracji aktywności mózgu, zarówno u ludzi, jak i zwierząt, rytm theta nadal skrywa przed nami wiele tajemnic.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku