rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
WSPÓŁCZESNE PROBLEMY WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W EDUKACJI SZKOLNEJ I W RODZINIE NA UKRAINIE (WYBRANE ASPEKTY)

DOI: 10.19251/rtnp/2019.11 (1)StreszczenieArtykuł przedstawia problematykę (wybrane aspekty) rozwoju wychowania fizycznego i rekreacji ruchowej w edukacji szkolnej oraz w rodzinie na Ukrainie. Ujemnym zjawiskiem ostatnich lat na Ukrainie jest bowiem pogorszenie stanu zdrowia uczniów oraz szerzenie się wśród nich zachorowań. W tej sytuacji bardzo istotną rolę odgrywa stanowisko szkoły i rodziców wobec wychowania fizycznego i rekreacji sportowej, a przede wszystkim, ich aktywny i bezpośredni udział w tych ważnych.Na Ukrainie funkcjonuje i rozwija się system rekreacji ruchowej dzieci i młodzieży szkolnej, który opiera się na solidnej, normatywno-prawnej bazie, pozwalającej z optymizmem patrzeć na przyszłość wychowania fizycznego i rekreacji ruchowej w rodzinie. Jedną z najbardziej popularnych form zaangażowania rodziców w proces popularyzacji rekreacji ruchowej w rodzinie są Rodzinne Mistrzostwa Sportowe Ukrainy, które regularnie odbywają się w wielu miastach Ukrainy. Założycielem i organizatorem mistrzostw jest Asocjacja Sportów Rodzinnych Ukrainy. Owe zawody sportowe prowadzone są w formie sztafet z wykorzystaniem elementów takich dyscyplin sportu jak koszykówka, piłka nożna, hokej na trawie, lekka atletyka i inne. Do udziału w mistrzostwach dopuszcza się wszystkie chętne rodzinny z dziećmi w wieku od 7 do 13 roku życia.Decydujące znaczenie w kontekście roli i miejsca wychowania fizycznego w relacjach rodzinnych zajmuje jednak stanowisko samych rodziców. Często, niestety, rodzice zajmują bierną postawę wobec wychowania fizycznego i aktywności ruchowej swoich dzieci, mimo, iż mają świadomość jakie walory zdrowotne niesie ze sobą systematyczne wykonywanie ćwiczeń fizycznych. Naprzeciw tym problemom wychodzą programy wychowania fizycznego w szkolnictwie ukraińskim, które formalnie przewidują współczesne formy organizacji zajęć, które mogą w pełni kompensować brak aktywności ruchowej u dzieci i młodzieży.Słowa kluczowe: szkoła, rodzina, zdrowie, rekreacja sportowa, aktywność ruchowa, kultura fizyczna

Czasopismo: Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne
ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ PŁOCKA

DOI: 10.19251/rtnp/2019.11 (4) StreszczenieW artykule oceniono stopień osiągnięcia stanu zrównoważonego rozwoju Płocka, przez pryzmat wybranych wskaźników do oceny zrównoważonego rozwoju stosowanych przez GUS, kierując się przy tym kryterium ich doboru jakim są priorytety zapisane w strategii rozwoju oraz programach ochrony środowiska m. Płocka.Słowa kluczowe: zrównoważony rozwój, wskaźniki, Płock

Czasopismo: Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne
PAYMENT CARDS AS THE TARGET OF CRIMINALS’ ACTIVITIES IN THE AREA OF CREDIT FRAUD

DOI: 10.19251/rtnp/2019.11 (3)StreszczenieCelem publikacji jest próba odpowiedzi na pytanie czy sprawcy przestępstw gospodarczych dotyczących kart płatniczych odpowiadać mogą także jako oszuści kredytowi, tj. na podstawie art. 297 § 1 lub § 2 k.k. Omówione zostały karty płatnicze, ich rodzaje kart, dane statystyczne dotyczące wydawania kart i realizowanych transakcji płatniczych. Następnie przedstawiono charakterystykę teoretyczną przestępstwa oszustwa kredytowego godzącego w obrót gospodarczy oraz problemy na jakie trafiają organy ścigania. Na końcu przedstawiono argumenty potwierdzające tezę.Słowa kluczowe: karty płatnicze, obrót gospodarczy, przestępstwa gospodarcze, oszustwo kredytowe, kodeks karny.

Czasopismo: Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne
Przemiany cywilizacyjne a współczesne zagrożenia wychowawcze okresu dojrzewania

Autorzy wskazują na dwojakiego rodzaju zagrożenia
wychowawcze związane z okresem dojrzewania i przemianami cywilizacyjnymi.
Po pierwsze, przywołują zjawisko rozbieżności komponentów
dojrzewania związane z przyśpieszeniem rozwoju. Po drugie zaś, wskazują
na rozbieżność w sprawności obsługi nowych technologii wobec
niewielkiej psychospołecznej dojrzałości do uczestnictwa w obiegu
medialnym. W tej połączonej perspektywie „od biologii do technologii”
sytuują zjawisko klęski wychowawczej współczesnej szkoły.

Czasopismo: Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne
Analiza zmian ilościowych usług oświaty w gminach powiatu płockiego w latach 1999-2014

W artykule podjęto próbę ukazania zmian sytuacji społecznej mieszkańców gmin powiatu płockiego pod kątem ich wyposażenia  w obiekty podstawowych usług oświaty (szkoły podstawowe i gimnazja). Analizę wielowskaźnikową wykonano dla dystansu czasowego 1999-2014 ze skokiem 3-letnim z wykorzystaniem danych statystycznych GUS, zawartych w BDL-u. Ocenę  możliwości indywidualizacji pracy i efektywności nauczania oparto na wskaźniku liczebności oddziału w szkole podstawowej i gimnazjum. Przeprowadzona analiza pozwoliła ukazać różnice pod względem liczby szkół, oddziałów i uczniów wpływających na standard życia dzieci i młodzieży. Załączniki graficzne pokazują, nie tylko stan aktualny, ale również dynamikę i trend zmian.

Czasopismo: Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne
Mariensztat – między rekonstrukcją a twórczym nawiązaniem do nowoczesności. Historia i odbudowa jednego z najmniejszych osiedli warszawskich

Mariensztat był pierwszym powojennym osiedlem mieszkaniowym w Warszawie. Został zbudowany w tym samym czasie, co budowa Trasy W-Z (w latach 1948-1949, drugi okres budowy osiedla do 1953 roku). Osiedle Mieszkaniowe Mariensztat zostało zaprojektowane przez Zygmunta Stępińskiego i Pracownię W-Z. Centrum założenia stanowi prostokątny rynek otoczony z trzech stron dwupiętrowymi blokami krytymi dachówką, wzorowanymi na skromne domy pochodzące z XVII i XVIII wieku. Podobny wygląd ma także pozostała część osiedla. Nieco odrębny charakter architektoniczny mają domy przy ul. Bednarskiej 9 i przedszkole przy ul. Sowiej 4. Chociaż powstały tu aż 53 kamieniczki (łącznie z zabudową ul. Bednarskiej), to skala osiedla jest nieduża. Na tyłach bloków zaprojektowano duże, ogólnodostępne tereny zielone. Domom mieszkalnym towarzyszyła kompletna infrastruktura społeczna i usługowa. Wybudowano żłobek, przedszkole, szkołę, ośrodek zdrowia, bibliotekę, dom kultury oraz różne sklepy. Malowniczości całemu osiedlu dodawała specjalnie zaprojektowana mała architektura, rzeźba architektoniczna oraz malarskie dekoracje ścienne.

Czasopismo: Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne
Diagnoza i ocena osiągnięć muzycznych uczniów na lekcjach muzyki w szkole podstawowej - wybrane wątki z badań własnych /Diagnosis and assessment of achievements in primary education music lessons - selected issues out of (author's) own research

Streszczenie: Artykuł jest obszerną wersją wyników badań nad ocenianiem w powszechnej edukacji muzycznej. Ze względu na wielość i złożoność problemów związanych z czynnościami oceniania na lekcjach muzyki, głównie leżących po stronie zróżnicowanych zdolności muzycznych uczniów, a co za tym idzie uznaniowości, chwilowości, subiektywizmu, atrybucji i innych zmiennych zakłócających procesy oceniania, wątek ten stał się niezwykle interesujący i jednocześnie trudny do badania. Przedstawione wyniki stanowią asumpt do dalszych eksploracji badawczych w tym zakresie.Słowa kluczowe: powszechna edukacja muzyczna, ocenianie, muzyka szkolna, pomiar zdolności i osiągnięć szkolnych.Summary: The article is an extensive version of research on the (process of) assessment in general music education. Due to the plurality and complexity of problems related to the activities of assessment during the music lessons, mainly owing to the pupils' diversified musical aptitudes, and, consequently, to discretion, temporariness, subjectiveness, attribution and other variables disrupting the process of assessment, this very motif has became very intriguing and at the same time, difficult to be examined. The results presented do constitute the basis for further research explorations in this matter.Keywords:general music education, assessment, music at school, measurement of school aptitudes and achievements..

Czasopismo: Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne
O religijności i wierze Janusza Korczaka / A word about religiosity and faith of Janusz Korczak

Streszczenie: Janusz Korczak przez całe swoje życie szukał prawdy tkwiącej w wierze człowieka. Czy ją odnalazł? Trudno jednoznacznie ocenić, choć istnieją argumenty przemawiające za jego żywą wiarą w Boga, religijnością modlitwą i zasadami etycznymi, wynikającymi z moralności Kościoła.Stosunek Janusza Korczaka do religii był dość skomplikowany. Religię, wiarę, modlitwę i zasady moralne zaliczał do środków, które w dużej mierze pomagają każdemu człowiekowi (również dziecku) być dobrym. Uznawał konieczność obecności Boga oraz potrzebę modlitwy. Te osobiste przekonania przekazywał swoim wychowankom, zachęcając ich do praktyk religijnych. Sam na co dzień dawał dzieciom przykład głębokiej modlitwy i wiary w Boga. Tym wciąż aktualnym i na różne sposoby interpretowanym zagadnieniom poświęcony jest ten artykuł.Słowa kluczowe: dziecko, wiara, religijność, Bóg, wyznanie, tradycja.Summary: Janusz Korczak has been seeking the truth inherent in human faith throughout his life. Has he found it? It is difficult to judge it clearly, although there are arguments for his living faith in God, religiousness, prayer and ethical principles, resulting from the morality of the Church.Janusz Korczak's attitude to religion was quite complicated. He credited religion, faith, prayer and moral principles as means that largely help every human being (children included) to be a good person.He considered a necessity of God's presence and a need for prayer. He was sharing his personal beliefs to his pupils encouraging them to religious practices. He was giving children an example of deep prayer and faith in God. The following article is devoted to these, still current and interpreted in various ways, issues.Keywords: child, faith, religiosity, God, religion, tradition.

Czasopismo: Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne
Kształcenie nauczycieli przedszkoli w Polsce w wymiarze instytucjonalnym / Kindergarten teacher training in Poland in institutional dimension

Streszczenie: Kształcenie nauczycieli przedszkoli zajmuje w polskim systemie edukacyjnym ważne miejsce. Zmiany w obrębie instytucjonalnych form kształcenia nauczycieli dokonywały się przez wiele lat w sposób złożony i często zależny od polityki oświatowej państwa. Wszystkim modyfikacjom przyświecała myśl stworzenia modelu nauczyciela małych dzieci, który kształciłby w oparciu o samodzielność, refleksyjność i kreatywność.Słowa kluczowe: kształcenie, nauczyciel, przedszkole.Summary:Education of kindergarten teachers takes an important part of Polish educational system. Changes in the institutional forms of teachers' education have been introduced for many years in a complex way and were often dependent on the education policy of the country. Each modification served the purpose of creating a model of a teacher working with small children who would educate them on the basis of independence, reflectiveness and creativity..Keywords: education, teacher training, teacher, kindergarten.

Czasopismo: Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne
Społeczeństwo a kształtowanie bezpieczeństwa państwa

Artykuł ten to porównawcza diagnoza dotycząca ogólnie
pojętego bezpieczeństwa ze wskazaniem aspektów i zależności w ujęciu
mikro i makro z uwypukleniem, w jakim stopniu jest to sprawa jednostki
a w jakim problem globalny.
To opis i analiza wszelkich uwarunkowań, ukazanie porządku -
porządku publicznego traktowanego jako podłoże do niezagrożonego
bytu jednostki.
Opis zawiera także w zarysie model kształtowania polityki
bezpieczeństwa w XXI wieku w związku ze wzrostem liczby ludności,
zmianami środowiskowymi, globalizacją, fundamentalizmem i związanym
z nim zjawiskiem terroryzmu oraz gwałtownym rozwojem nauki
i techniki.

Czasopismo: Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne
Warunki prawidłowego wychowania w rodzinie jako element przeciwdziałający zagrożeniu niedostosowania społecznego / Conditions for proper upbringing in the family as an element counteracting the threat of social maladjustment

Streszczenie: W niniejszym artykule autor dokonuje próby prezentacji złożonych zagadnień rodziny jako systemu społecznego. Prezentowana problematyka rodziny, jej funkcji wychowawczych, socjalizacyjnych i konsekwencji ich braku zawsze jest aktualna. Ma duży wpływ na postawy i zachowania dzieci tak te akceptowalne ze społecznego punktu widzenia, jak i wadliwe.Summary: In this article the Author attempts to present complex issues of family as a social system. The presented issues pertaining to the value of family, with its educational and social functions, as well as the consequences of their absence, Its always current. It has a big impact on attitudes and behaviours of children, both those acceptable from a social point of view and the flawed ones.Słowa kluczowe: rodzina, mikrostruktura społeczna, wychowanie.Keywords: family, social microstructure, education

Czasopismo: Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne
Spojrzenie na dysfunkcje społeczne poprzez pryzmat dziedzictwa myśli Emila Durkheima i Roberta K. Mertona / A look at the dysfunction of society through the prism of the heritage of thought of Emile Durkheim and Robert K. Merton

Streszczenie: Artykuł ukazuje społeczne złożoności systemu społecznego, jego układów i połączeń w ujęciu teorii społecznych Emila Durheima i Roberta K.Mertona. Struktura społeczna jest zbiorem wielu zależności, zmiennych przenikających się wzajemnie, mających również wielki wpływ na siebie w zależności od rodzaju i wielkości oraz wagi oddziaływania. Ze zmienności jej i jej zmiennych rodzą się dysfunkcje społeczne.Słowa kluczowe: społeczeństwo, demografia.Summary: The article shows the complexity of the social system with its relations and connections, in regard of the social theory of Emila Durheima and Robert K. Mertona. Social structure is a collection of many dependencies, variable intermingled with also a impact influence on each other depending on the type, size and weight of the influence. From its volatilities and variables, social dysfunctions are born.Keywords: society, demography.

Czasopismo: Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne
Miasta zdegradowane w województwie podkarpackim / Degraded towns in the Podkarpackie Voivodeship

Streszczenie: Na terenie województwa podkarpackiego znajdują się liczne miejscowości będące kiedyś miastami, a obecnie mające status wsi. Wiele z nich zachowało miejski układ przestrzenny oraz liczne inne cechy, które pozwalają im ubiegać się o status miasta. W pracy analizowana jest aktualna sytuacja demograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna i morfologiczna wszystkich miast zdegradowanych, zarówno przejściowo, jak i trwale. Celem badania jest ich porównanie, a także stwierdzenie, czy (i które) miejscowości formalnie wiejskie spełniają współczesne kryteria pozwalające na przywrócenie im statusu miasta. Część z nich została wytypowana jako ośrodki de facto miejskie, posiadające realne szanse na uzyskanie praw miejskich.Słowa kluczowe: nowe miasta, miasta zdegradowane, prawa miejskie, funkcje miejskie, morfologia miejska, województwo podkarpackieSummary: In the Podkarpackie Voivodeship, there are numerous former towns possessing a village status nowadays. Most of them preserved the urban spatial arrangement and many other features which allow them to apply for city status. The study analyzes the current demographic, economic, functional and morphological situation of all towns which were degraded either temporarily or permanently. The aim of the study is to compare them, and to determine whether (and which) formally rural settlements meet the modern criteria to restore the urban status. Part of them was chosen as de facto urban centers with realistic chances to obtain town rights.Keywords: new towns, degraded towns, town privileges, urban functions, urban morphology, Podkarpackie Voivodeship

Czasopismo: Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne
„THIS INTELLECTUAL WORLD HAS TO ITSELF, THAT SOMETIMES IT BECOMES FOR THE SOUL, WHAT AIR, FOOD AND DRINKS ARE FOR THE BODY” – BIBLIOPHILE IN EXILE. LITERARY CORRESPONDENCE OF GUSTAW ZIELIŃSKI

DOI: 10.19251/rtnp/2018.10(1)Abstract:Zieliński wrote in a letter to Orpiszewski: “since we have inadvertently entered into literary correspondence with each other, it will be a pleasure for me to extend it, considering it is a subject that I have always liked to talk and write about.” He was a book lover from his early youth. This is evidenced by the notes published in the youthful diary (Gustaw Zieliński Diaries of My Life ms. 777. Department of Special Collections, Zielińscy Library in Płock). He did not abandon this passion during his Siberian exile. Literature, not only in his case, but also other exiles, became a kind of sacrum, and brought the illusion of normality. Hence, the substantial role played by the exile book collections. The role of Piotr Moszyński, or the successor to his initiative, Onufry Pietraszkiewicz, has been recognised in this matter. Zieliński did not create a large collection of books during the exile. He did not do that until he had returned. But the correspondence with Orpiszewski shows how he helped the exiles staying in provinces remote to Poland, to satisfy their need for contact, not only with Polish literature though, and his correspondence reflections are becoming notes from a literary critical discussion.Keywords: literary criticism, exile, libraries and exile collectionsAbstrakt:Zieliński w liście do Orpiszewskiego napisał: „Ponieważ niechcący weszliśmy z sobą w literacką korespondencję bardzo mi przyjemnie będzie nadal ją przedłużyć, tym więcej, że to jest przedmiot, o którym zawsze i rozprawiać i pisać lubiłem”. Miłośnikiem książek był od wczesnej młodości. Świadectwem tego są zapiski zamieszczone w młodzieńczym Dzienniku (G. Zieliński, Dzienniki mojego życia, Dział Zbiorów Specjalnych. Biblioteka im. Zielińskich w Płocku, rkps. 777). Na syberyjskim zesłaniu pasji tej nie porzucił. Literatura, nie tylko w jego przypadku, ale i innych zesłańców, stawała się swoistym sacrum, przynosiła iluzję normalności. Stąd ogromna rola, jaką odgrywały zesłańcze księgozbiory. Znana jest w tej dziedzinie rola Piotra Moszyńskiego czy spadkobiercy jego inicjatywy Onufrego Pietraszkiewicza. Zieliński nie stworzył na zesłaniu ogromnego księgozbioru. Uczynił to dopiero po powrocie. Ale korespondencja z Orpiszewskim pokazuje, w jaki sposób pomagał zesłańcom przebywającym w oddalonych od Polski guberniach zaspokoić potrzebę kontaktu i to nie tylko z polską literaturą, a jego korespondencyjne refleksje stają się notatkami z dyskusji krytycznoliterackiej.Słowa klucze: krytyka literatury, zesłanie, biblioteki i księgozbiory zesłańcze 

Czasopismo: Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne
Zróżnicowanie atrakcyjności turystycznej gmin powiatu płockiego / Diversity of tourist attractiveness in the rural district of Plock

Streszczenie: W artykule przedstawiono ocenę potencjału turystycznego gmin powiatu płockiego. Dokonano analizy na tle zróżnicowania atrakcyjności turystycznej powiatów województwa mazowieckiego oraz wykonano dywersyfikacji gmin w obszarze AT. Rozważania zostały oparte o 14 cech uzyskanych z BDL-u i znormalizowanych do wartości porównywalnych w trzech płaszczyznach: walorów środowiska przyrodniczo-kulturowego, dostępności komunikacyjno-rekreacyjnej oraz ilości i wykorzystania bazy noclegowej. Analiza wykazała duże zróżnicowanie powiatu płockiego w aspekcie AT. Zdecydowanie gminą o największym potencjale jest Łąck, a o najmniejszym Brudzeń Duży, Bulkowo, Drobin.Słowa kluczowe: turystyka, atrakcyjność turystyczna (AT), powiat płocki, gmina.Summary: The article presents the assessment of the tourism potential of the municipalities of  Plock district. The analysis has been conducted against the background of the diversity of tourist attractiveness of counties of Mazovia. The diversification of the municipalities in the area of TA has been prepared. Considerations are based on 14 characteristics obtained from BDL-in and standardized to values comparable in three areas: values of natural and cultural environment, the availability of  communication   and   recreation   and   the   amount   and   use   of accommodation facilities. The analysis showed a wide variation in terms of the county Plock TA. Łąck is definitely a munipality that has the greatest potential, and the smallest are Brudzeń Duży, Bulkowo, Drobin.Keywords: tourism, tourism attractiveness (TA), district of Plock, commune.

Czasopismo: Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne