rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Językowe próby przeciwstawienia się strukturalizmowi. Recenzja Krytyki i kliniki Gillesa Deleuze’a

Celem artykułu jest przybliżenie znaczenia pracy Krytyka i klinika Gilles’a Deleuze’a w taki sposób, aby nadać jej możliwie spójny wydźwięk. W tekście szczególne istotne jest przeciwstawienie podmiotowości wytwarzanej przez strategie strukturalistyczne podmiotowości niepełnej, nieokreślonej, pozostającej w wiecznym ruchu stawania się, której broni Deleuze. W zarysowanej opozycji kluczową rolę odgrywają pojęcia języka, czasu, obłędu oraz sądu.

Czasopismo: Praktyka Teoretyczna
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, nauki o kulturze i religii, historia
Kryterium celu poniesienia wydatku a koszty uzyskania przychodów – treść normatywna i implikacje antyabuzywne (artykuł dyskusyjny)

W świetle art. 15 ust. 1 Ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych kosztem uzyskania przychodów może być tylko wydatek (koszt) spełniający przesłankę celu w ujęciu subiektywnym: taki, że osiągnięcie przychodów podatkowych lub zachowanie albo zabezpieczenie jego źródła było samoistnym (nieinstrumentalnym) celem podatnika, który wydatek (koszt) ten poniósł. Warunek ten nie jest spełniony w przypadku wydatków (kosztów) dokonanych w celu poniesienia straty podatkowej. W konsekwencji zastosowanie przepisu polegające na odmowie uznania wydatku (kosztu) za koszt uzyskania przychodów w niektórych przypadkach może udaremnić podjętą przez podatnika próbę unikania opodatkowania.

Czasopismo: Kwartalnik Prawa Podatkowego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne, ekonomia i finanse
Funkcjonariusze celni w strukturze Krajowej Administracji Skarbowej – uwagi wybrane

Artykuł w głównej mierze poświęcony jest problematyce tzw. ucywilnień funkcjonariuszy celnych, czyli przekształceń ich stosunków służbowych w stosunki pracy w ramach konsolidacji administracji podatkowej, skarbowej i celnej w Krajową Administrację Skarbową. Autor wykazał, że reforma administracji danin publicznych – bez wątpienia konieczna po blisko trzydziestu latach status quo – doprowadziła jednak do kilkutysięcznej redukcji w zatrudnieniu funkcjonariuszy celnych poprzez wygaszenie stosunków służbowych lub przekształcenie ich w stosunki pracy. Wskazuje ponadto, że w wyniku świadomego działania prawodawcy doszło do uchwalenia „niegodziwego prawa”, będącego naruszeniem zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Czasopismo: Kwartalnik Prawa Podatkowego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Literatura jest sprawą ludu. Recenzja Kafki. Ku literaturze mniejszej Gillesa Deleuze’a i Feliksa Guttariego

Artykuł jest recenzją polskiego przekładu pracy Deleuze’a i Guattariego Kafka. Ku literaturze mniejszej. Autorka szczególny nacisk kładzie na zagadnienia eksperymentu literackiego i polityki/polityczności literatury.

Czasopismo: Praktyka Teoretyczna
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, nauki o kulturze i religii, historia
Delimitacja pojęć „wody Wspólnoty” i „śródlądowe drogi wodne” na gruncie prawa akcyzowego Unii Europejskiej

Delimitacja pojęć „wody Wspólnoty” i „śródlądowe drogi wodne” jest niezbędna dla rozstrzygnięcia kwestii, który z systemów zwolnień w podatku akcyzowym od paliw żeglugowych znajduje zastosowanie w określonej sytuacji: system obligatoryjny czy fakultatywny system zwolnienia z akcyzy zharmonizowanej. Określenie zakresu znaczeniowego tych pojęć i rozstrzygnięcie powyższej kwestii nie jest jednak łatwe z kilku powodów i wymaga szerszych refleksji terminologicznych, rodząc problemy badawcze na gruncie prawa międzynarodowego (np. Konwencja o prawie morza), systemu prawa UE (np. wspólna polityka rybołówstwa) czy wreszcie prawa akcyzowego UE i orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE.

Czasopismo: Kwartalnik Prawa Podatkowego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Jeśli mówić prawdę, to tylko w Sierpniu. Etyka jako polityka

Niniejszym artykułem chciałbym dołączyć swój głos do podjętej przez Jana Sowę próby odzyskania dla lewicy fenomenu „Solidarności‖. Równocześnie podobnego zabiegu odzyskiwania pragnę dokonać na myśli „późnego‖ Michela Foucaulta. O ile koncepty takie jak dyscyplina i biopolityka, metoda genealogicznej analizy relacji władzy, a nawet pojęcie przedsiębiorcy samego siebie zostały przez lewicę bardzo szybko przyswojone, o tyle z jakichś niezrozumiałych dla mnie powodów rozważania skupione wokół problematyki „troski o siebie i innych‖ traktowane są na ogół jako, co najwyżej, ciekawostka. To milczenie zostało wykorzystane przez liberalnych komentatorów Foucaulta, a także jako fundament dla neokonserwatywnego projektu Petera Sloterdijka (którego rdzeń został przedstawiony w obszernym eseju Musisz życie swe odmienić. O antropotechnice). Rzecz tym bardziej niepokojąca, iż to właśnie w etyce Siebie Foucault widział najważniejszy punkt oporu wobec neoliberalizmu. Dokonana w poniższym tekście analiza wydarzeń Sierpnia ‘80 za pomocą niektórych pojęć opracowanych przez francuskiego filozofa w latach 1980–1984 jest zarazem próbą wskazania ich użyteczności dla rewolucyjnych praktyk i teorii.

Czasopismo: Praktyka Teoretyczna
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, nauki o kulturze i religii, historia
Kilka uwag na temat opodatkowania wydobycia kopalin w wybranych krajach

W artykule dokonano zwięzłego przeglądu podatków wydobywczych występujących w systemach fiskalnych wybranych państw świata. W pierwszej kolejności wskazano definicję pojęcia „renty surowcowej” oraz przedstawiono systemy nadające kształt współpracy pomiędzy państwami władającymi złożami kopalin oraz przedsiębiorcami dokonującymi ich wydobycia (tj. system koncesyjny i kontraktowy). W dalszej kolejności dokonano krótkiej charakterystyki danin obciążających działalność wydobywczą na świecie, dokonując ich klasyfikacji z uwzględnieniem różnych kryteriów. Następnie zaś przedstawiono instrumenty fiskalne stosowane w sektorze wydobywczym w Australii, Norwegii, Kanadzie i Meksyku (głównie w odniesieniu do węglowodorów, tj. ropy naftowej i gazu ziemnego).

Czasopismo: Kwartalnik Prawa Podatkowego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne
Sadyzm w Nagim sadzie. Perwersja jako struktura polskości

Pierwsza część artykułu poświęcona jest perspektywie zastosowania psychoanalitycznej kategorii perwersji – zrekonstruowanej głównie na podstawie pism Jacques’a Lacana i Gillesa Deleuze’a – do analizy patologii polskiej zbiorowej psychiki, jakie wytykają w swoich książkach Jan Sowa, Andrzej Leder i Jarosław Marek Rymkiewicz. Naszym zdaniem kulturowy model Polaka to właśnie perwert, zależnie od pozycji klasowej – sadysta albo masochista, nie zaś psychotyk albo edypalny neurotyk. Kategoria perwersji pozwala wyjaśnić dwuznaczną relację polskości do państwa i prawa, która nie jest ani ich prostym odrzuceniem (jak psychoza), ani jednoznaczną afirmacją (jak nerwica). Struktura perwersji – rozpiętej zewnętrznie między nerwicą a psychozą, a wewnętrznie między masochizmem a sadyzmem – pozwala modelować dynamikę współczesnych polskich konfliktów ideologicznych i politycznych, w tym napięcie między akcentowaniem narodowej suwerenności a postkolonialnym odwoływaniem się do wzorów obcych. Części druga i trzecia to studia przypadków: zbiorowej psychiki bohaterów prozy eseistycznej Rymkiewicza oraz indywidualnej – Nagiego sadu Wiesława Myśliwskiego. Zestawienie to pozwala ukazać odmienność postrzegania tego samego fenomenu – sadyzmu – z wnętrza psychiki, która z pozycją perwersyjną afirmatywnie się identyfikuje (Rymkiewicz), oraz ze zdystansowanej perspektywy neurotyka (Myśliwski), zarazem jednak uchwycić izomorfizm struktur, które kryją się za tymi tak odmiennymi przedstawieniami.

Czasopismo: Praktyka Teoretyczna
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, nauki o kulturze i religii, historia
„Gorsze jest wrogiem złego”, czyli „naprawianie” błędów legislacyjnych na przykładzie regulacji dotyczącej podatku od wyjścia

Celem artykułu jest ocena wprowadzonego do polskiego systemu prawnego w 2019 r. podatku od wyjścia od osób fizycznych, z uwzględnieniem przede wszystkim modelu jego płatności. To właśnie ten element konstrukcji exit tax ma najistotniejsze znaczenie dla ustalenia zgodności całej analizowanej regulacji z prawem Unii Europejskiej oraz zasadami i wartościami konstytucyjnymi. W tym zakresie na szczególną uwagę zasługuje Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 27 czerwca 2019 r. przedłużające termin płatności podatku od wyjścia w przypadku osób fizycznych, stanowiące przykład wyjątkowo nieudanej i prawnie wadliwej próby „naprawiania” wcześniejszych błędów ustawodawcy.

Czasopismo: Kwartalnik Prawa Podatkowego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne, ekonomia i finanse
Historia i struktura. Problem uprawomocnienia

Zarysowany przez de Saussure‟a spór pomiędzy myśleniem strukturalistycznym a historycznym autor rozpoznaje jako konflikt zasad etycznych w filozofii społecznej. Pokazuje, jak każda z tych zasad generuje inną ontologię społecznego bytu. Na przykładzie Deleuze‟a rozważa teoretyczne umiejscowienie każdej z tych etycznych pozycji, a potem, w oparciu o myśl poststrukturalistyczną, a szczególnie Lacanowską, próbuje naszkicować teoretyczną przestrzeń, w której takie zmiany pozycji etycznej byłyby możliwe. Wypracowuje w ten sposób pewną filozofię pól symbolicznych.

Czasopismo: Praktyka Teoretyczna
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, nauki o kulturze i religii, historia
Prawa podatnika a stanowienie prawa podatkowego – wybrane zagadnienia

Dobre funkcjonowanie mechanizmów finansowych państwa wymaga sprawnego prowadzenia polityki finansowej, w tym polityki podatkowej. Przewidywalność zmian prawa podatkowego stanowiących wyraz realizacji polityki znanej podatnikom jest zgodna z zasadą pewności prawa, gdyż istotnie redukuje ujemne konsekwencje braku stabilności. Jak wiadomo, posiedzenia Sejmu i Senatu są jawne. Jawne powinny być jednak także projekty przepisów prawa podatkowego, a nawet założenia owe projekty poprzedzające. Z jednej strony umożliwiłoby to, a co najmniej znacznie ułatwiło, przeprowadzenie odpowiednich konsultacji publicznych, z drugiej zaś redukowało niepewność podatników co do przyszłego prawa. W toku prac nad projektem należy dbać o poprawność języka prawnego i szanować zasady techniki prawodawczej. Konsultowanie i opiniowanie projektów przepisów podatkowych przez różne podmioty, w tym przez ekspertów, ma olbrzymie znaczenie dla prac ustawodawczych. Prowadzenie konsultacji z udziałem podatników, przedstawicieli organizacji społecznych, samorządowych i gospodarczych oraz samorządów zawodowych ma wpływ na jakość prawa i sprzyja odpowiedniemu wyważeniu interesu publicznego i prywatnego w prawie podatkowym. W przypadku niezrozumiałego przepisu, podatnika winna chronić zasada in dubio pro tributario. Przepis taki nie może być także podstawą zastosowania wobec podatnika sankcji. Do zasad podatkowych mających największe znaczenie z punktu widzenia praw podatnika należy zasada pewności. Pewność i bezpieczeństwo prawne podatnika ściśle wiążą się z zasadą lex retro non agit. Ważne są też zasady: ochrony praw nabytych i ochrony interesów w toku. Warto podkreślić, że projekt ustawy Karta Praw Podatnika wniesiony niedawno do Sejmu niemało miejsca poświęca przepisom dotyczącym stanowienia prawa podatkowego. Obserwacja praktyki dowodzi, że takie przepisy są potrzebne, gdyż przyczyniłyby się z jednej strony do poprawy jakości naszego prawa podatkowego, z drugiej zaś do wzmocnienia ochrony praw podatnika.

Czasopismo: Kwartalnik Prawa Podatkowego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Struktury, historia i praxis. O sporze Sartre’a z Levi-Straussem z dzisiejszej perspektywy

W artykule zostaje przypomniany historyczny spór między Sartrem i Lévi-Straussem dotyczący rozumienia dialektyki (relacji między rozumem dialektycznym i rozumem analitycznym), który był zarazem sporem o pojęcia historii i struktury, status świadomej podmiotowości i rolę swobodnego działania, „sporem o człowieka” i sposób uprawiania antropologii, w tym o stosunek filozofii do nauki/nauk empirycznych. Zamiast prostego przeciwstawienia stanowisk Sartre’a i Lévi-Straussa autorka stara się wydobyć dość złożoną, dialektyczną grę między nimi, podkreślając jednak ich ostateczną opozycyjność, którą wiąże z nieusuwalnym napięciem między biegunami całej nowoczesnej filozofii i kultury, przede wszystkim biegunami subiektywizmu i obiektywizmu. To napięcie ujawnia się w różnych sposobach pojmowania i badania człowieka w ogóle (jako przede wszystkim podmiotu i projektu lub, przeciwnie, przedmiotu i uwarunkowanego elementu znacznie szerszego uniwersum), ale także w relacji między kulturą i naturą oraz – wreszcie – relacji między różnymi kulturami. Celem artykułu jest nie tylko rekonstrukcja historycznego sporu, ale również jego aktualizacja, tj. odniesienie go do całkowicie współczesnych dyskusji o charakterze teoretycznym i praktycznym, moralno-politycznym, dotyczących takich zagadnień jak status umysłu i świadomości, a także kwestii ekologicznych i pytań o możliwe i pożądane relacje między światem zachodu oraz innymi kulturami. W świetle artykułu napięcie między stanowiskami à la Sartre i à la Lévi-Strauss jawi się we współczesnych dyskusjach jako obecne i żywe.

Czasopismo: Praktyka Teoretyczna
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, nauki o kulturze i religii, historia
Pochwała donkiszoterii, czyli o tym, co strukturalizm wniósł i co wciąż może wnieść do historii

Artykuł powraca do związków między strukturalizmem a historią i stawia problem aktualnych możliwości zastosowania inspiracji strukturalistycznych w badaniach historycznych. Jednym z pól takiego płodnego mariażu może być kwestia rozważań genetycznych. Jako przykład potwierdzający znaczenie myślenia strukturalistycznego w kontekście pytania o genezę danego zjawiska historycznego została wykorzystana analiza Michela Serres’a odnosząca się do problemu pochodzenia geometrii.

Czasopismo: Praktyka Teoretyczna
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, nauki o kulturze i religii, historia
Dyskurs jako praxis. Archeologia wiedzy jako teoria materializmu performatywnego

Główną stawką artykułu jest ontologiczny status pojęciowości związanej z archeologią wiedzy Michela Foucaulta w kontekście „aporetycznego” źródła jego inspiracji, jakim były niewątpliwie strukturalizm i psychoanaliza lacanowska. Jeśli naczelne pojęcie Foucaulta – dyskurs – zasadza się na społeczno-historycznej trwałości wypowiedzi odniesionych do tych samych reguł formacyjnych, formacja dyskursu zaś stanowi pole, w ramach którego wypowiedzi powiązane są ze sobą i ustabilizowane w swym rozproszeniu, pytaniem, które winniśmy zadać, jest kwestia „materialności” tychże wypowiedzi, a co za tym idzie materialny mechanizm transformacji nie tyle dyskursu, ile reguł jego wyłaniania, konstytutywna zasada nieciągłości. Jak pisał Gilles Deleuze: „teraźniejszość jest rzutem, kośćmi […] za jednym zamachem rzucane są kości i reguły”. Dyskurs jest więc nie tyle zbiorem mniej lub bardziej ustrukturyzowanych reguł, ile raczej zbiorem praktyk, dzięki którym dokonuje się akt performatywny; podmioty (indywidualne czy zbiorowe) nie mają więc stałej, ustrukturyzowanej tożsamości w ramach dyskursu, ale stanowią bezustannie ponawianą kwestię, wynik praktyk upodmiotowienia, które do tego same mają własną historię. Reprodukcja dyskursu stanowi sedno metody Foucaulta (także po okresie „archeologicznym”), ta zaś prowadzić nas może w kierunku sformułowania koncepcji swoistej „polityki ekstradyskursywnej”.

Czasopismo: Praktyka Teoretyczna
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, nauki o kulturze i religii, historia
Procedury kontrolne w Ordynacji podatkowej – stan obecny i kierunek zmian

Przedmiotem artykułu jest odpowiedź na pytanie, czy w przypadku proponowanych w ostatnim czasie zmian do zakresu przedmiotowego czynności sprawdzających należy utrzymać obecnie obowiązujący model kontroli przestrzegania przepisów w Ordynacji podatkowej. Zdaniem autora po zbudowaniu spójnej koncepcji zarządzania ryzykiem oraz zdefiniowaniu miejsca i roli kontroli podatkowej jako procesu można zaproponować koncepcję jednej procedury kontrolnej, stanowiącej niejako połączenie (hybrydę) obecnych instytucji prawnych. W artykule zaproponowano ogólną koncepcję jednej procedury kontrolnej, ale składającej się z dwóch odrębnych etapów, przy czym drugi z nich byłby uruchamiany w ściśle określonych sytuacjach. Wskazano również, że przy redagowaniu konkretnych przepisów ustawowych konieczne jest odpowiednie wyważenie interesu podatnika i budżetu państwa tak, aby zagwarantować skuteczne realizowanie dochodów budżetowych, ale zawsze z poszanowaniem praw zobowiązanych.

Czasopismo: Kwartalnik Prawa Podatkowego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Podążaj za szczurem. Od nekropolityki do teorii międzygatunkowej kohabitacji

Artykuł jest rozwinięciem koncepcji posthumanistycznego, ludzko-nie-ludzkiego kolektywu, skoncentrowanym na konfliktowej relacji między ludźmi a szczurami kanałowymi. Przyglądam się brakowi empatii w programach eksterminacji tych zwierząt, zwracając uwagę na nekropolityczną narrację wojny i kolonizacji dominującą w dyskursie okołoderatyzacyjnym. Próbuję odpowiedzieć na pytanie, jak powinna być zorganizowana międzygatunkowa wspólnota, żeby chroniąc interesy ludzi, spełniała zarazem podstawowe wymogi dobrostanu zwierząt. Analizuję główne przyczyny, dla których pomysły ograniczenia cierpienia zwierząt w programach deratyzacyjnych nie funkcjonują w debacie publicznej. Stawiam tezę, że dla stworzenia międzygatunkowego kolektywu złożonego z populacji pozostających w konflikcie, konieczne jest zaangażowanie aktywistów prozwierzęcych, transparentność praktyk oraz upowszechnienie alternatywnych kodów kulturowych określających wizerunek szczura.

Czasopismo: Praktyka Teoretyczna
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, nauki o kulturze i religii, historia
Pańszczyzna i przemoc. Historie literackie i wspomnieniowe z XIX wieku

Artykułu przedstawia model przemocy pańszczyźnianej, który można skonstruować na podstawie fragmentów dziewiętnastowiecznych powieści oraz wspomnień chłopów pamiętających doświadczenie pańszczyzny. Powieść realistyczna nie podejmuje bezpośrednio zagadnienia pańszczyzny jako głównego tematu przedstawienia, dlatego też reprezentacji przemocy pańszczyźnianej należy szukać na granicy świata głównych bohaterów, zwykle wywodzących się z klas uprzywilejowanych. Te krótkie fragmenty znanych powieści pokazują oczywistość przemocy wobec chłopów. Przemoc stanowi tu sposób utrzymania własnej pozycji społecznej, a jednocześnie poniżenia osób wykonujących pracę fizyczną. W tekstach wspomnieniowych można natomiast znaleźć opisy sposobu oddziaływania przemocy na chłopów. Analizuję dwa przykłady tłumienia chłopskiego buntu z wykorzystaniem przemocy fizycznej doprowadzającej ofiary do stanu bliskiego śmierci. Pozostawionych przy życiu chłopów pozbawiono wszelkiej nadziei i aktywności, by z rezygnacją pogodzili się z przymusem pracy. Ten schemat powiązania pracy i przemocy nie znika wraz ze zniesieniem pańszczyzny, gdyż nowe stosunki kapitalistyczne podtrzymują nierówność między kapitalistą a proletariuszem.

Czasopismo: Praktyka Teoretyczna
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, filozofia
Rimbaud i historia przestrzenna

Artykuł stanowi zmodyfikowany fragment książki Kristin Ross poświęconej Komunie Paryskiej i Rimbaudowi. Autorka rozwija w nim trzy równoległe opowieści o konfliktach organizujących ówczesną literaturę, politykę i rozwijającą się pod koniec XIX wieku naukową geografię. Choć realizowany różnymi metodami, cel tych walk miałby być jednakowy i dotyczyć sposobu konstruowania przestrzeni. Jak przekonuje bowiem Ross, ideologiczne pojęcie przestrzeni (zgodnie z którym biernie oczekuje ona na podbój) zostaje wypracowane wspólnymi siłami przez antykomunardzkich polityków, elitarystycznych poetów parnasistowskich oraz ojców francuskiej akademickiej geografii. Rimbaud zaś (wespół z takimi radykałami jak Vermersch i Reclus) szkicował w swoich pracach taką koncepcję przestrzeni, w której nie będzie już miejsca na podbój, hierarchię czy charakterystyczne dla kapitalistycznego kolonializmu całkowite ujednolicenie rzeczywistości.

Czasopismo: Praktyka Teoretyczna
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, filozofia
Socjalistyczne i komunistyczne broszury we Francji w latach 1840-1844

Wśród francuskich komunistów i socjalistów w dziewiętnastym wieku broszury były najważniejszym środkiem do szerzenia ich doktryn i organizowania ruchów politycznych. Poza wyjątkami te niedrogie pisma były kierowane przede wszystkim do odbiorców z niższych warstw społecznych, zapraszając ich tym samym do uczestnictwa w polemicznej przestrzeni, którą tworzyły. Broszury były sprzedawane u profesjonalnych księgarzy, ale szerzono je także podczas zgromadzeń, konferencji i strajków. Czytane na głos, mogły one służyć jako podstawa do dyskusji lub zamiennik nudnych przemówień politycznych. Dlatego ich badanie umożliwia wgląd w kontekst dotyczący komunikacji pomiędzy pismem a słowem mówionym i złożonej interakcji między autorami a robotniczymi czytelnikami.

Czasopismo: Praktyka Teoretyczna
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, filozofia
Ouvriers, proletarjat czy stan czwarty? Konceptualizacja klasy robotniczej w kręgach polskiej lewicy (1832-1892)

Autor bada sposoby konceptualizacji klasy robotniczej w kręgach polskiej lewicy od powstania Towarzystwa Demokratycznego Polskiego (1832) aż do zjazdu paryskiego, w efekcie którego utworzono Polską Partię Socjalistyczną (1892). Pierwsza część artykułu poświęcona jest okresowi 1832–1846. Zawiera ona analizę pierwszych użyć pojęć takich jak „proletarjat” w polskim języku politycznym, a także ukazuje refleksyjny charakter transferu pojęć politycznych z języka francuskiego. W drugiej części tekstu (1846–1878) z jednej strony podejmowana jest problematyka spowolnienia procesu adaptacji nowych pojęć odnoszących się do klasy robotniczej, z drugiej zaś strony – pokazana zostaje zmiana pokoleniowa zachodzącą w kręgach polskiej lewicy. W trzeciej części omówione są lata 1878–1892. Jej celem jest wskazanie, że dopiero w przypadku schyłku dziewiętnastego wieku można mówić o sytuacji, w której zmiany pojęciowe były rezultatem sumowania doświadczeń polskiej wspólnoty. Robotnicy w tym ostatnim okresie ukazywani byli jako ofiary kapitalizmu, ale także jako ta klasa, która ów system obali.

Czasopismo: Praktyka Teoretyczna
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, filozofia
Bramy raju

Tekst jest rozdziałem wydanej w roku 1981 książki La nuit des proletaires, będącej rozszerzoną wersją rozprawy doktorskiej Jacquesa Rancière’a. Kwestia emancypacji robotników w okresie następującym po porażce rewolucyjnego zrywu w lipcu 1830 roku stanowi centralny problem tekstu. Autor nie komentuje jednak toczonych ówcześnie walk o władzę. Emancypacja ujęta zostaje tu od strony wysiłków podejmowanych na polu estetyki. Estetyczna identyfikacja, ludowe widowiska, oddolna prasa, dobór lektur czy nawet wystrój mieszkania przedstawiane tu są jako pełnoprawne narzędzia emancypacyjnych starań. Rancière pokazuje, że robotnicza kultura, jakkolwiek synkretyczna i pełna zapożyczeń, okazywała się wystarczająco subwersywna, by skutecznie przekraczać klasowe podziały.

Czasopismo: Praktyka Teoretyczna
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, nauki o kulturze i religii