rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Zróżnicowanie tła hydrogeochemicznego wód podziemnych eksploatowanych w zlewni Biebrzy

W artykule zaprezentowano wyniki badań własnych oraz zebranych archiwalnych analiz wód podziemnych z obszaru zlew¬ni Biebrzy. Zebrany pakiet 2326 analiz z lat 1951–2017 ze wszystkich poziomów wodonośnych posłużył jako baza do określenia zakresu tła hydrogeochemicznego dla wybranych wskaźników (temperatura, pH, PEW, sucha pozostałość, zasadowość, utlenialność, HCO3–, SO42–, Cl–, NO3 – , NO2 – , NH4+, F–, PO42–, Ca2+, Mg2+, K+, Na+, Fe, Mn, Zn, Cr, Cu, Ba, B, Ni, Al). Wyniki badań fizykochemicznych wód podziem¬nych zlewni Biebrzy stanowią wypadkową funkcji zmiennych losowych (procesy naturalne), na które oddziałują czynniki dodatkowe (procesy antropogeniczne): rozmieszczenie, typ i funkcja ognisk zanieczyszczeń, procesy hydrogeochemiczne zachodzące w strefie aeracji i saturacji, trendy zmian jakości wód oraz sposób opróbowania i stosowane metody analityczne. Zmienne te poddano analizie statystycznej, w celu określenia ich rozkładu i wykrycia wartości odbiegających (anomalnych). Efektem końcowym było uzyskanie zakresu tła hydrogeochemicznego dla każdego parametru.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Ocena zagrożenia wód podziemnych terenów wodonośnych Wrocławia jonami niklu i potasu w świetle badań modelowych

Celem prezentowanych badań była ocena zagrożenia ze strony intensywnie zagospodarowanych przemysłowo i rolniczo obszarów Wrocławia dla wód podziemnych sąsiadujących z nimi terenów wodonośnych. Na skutek przeprowadzonych prac terenowych i laboratoryjnych zdiagnozowano potencjalne ryzyko związane z napływem wód o podwyższonych stężeniach jonów niklu i potasu. Dla metali tych wykonano model migracji masy w wodach podziemnych. Obejmował on okres 10 lat, zakładając charakter zanieczyszczenia incydentalny – niklem i ciągły – potasem, na obszarach poza terenami wodonośnymi. W wyniku prac modelowych wykazano, że w badanym okresie nie dojdzie do przemieszczenia się jonów niklu w kierunku terenów wodonośnych. Możliwa jest nawet redukcja stężeń tego metalu na skutek procesu sorpcji. W toku prac modelowych stwierdzono możliwość niewielkiego zwiększenia stężeń oraz migracji jonów potasu, szczególnie z sąsiadującego z terenami wodonośnymi cieku Zielona, nie stanowi ona jednak zagrożenia dla ujęć terenów wodonośnych Wrocławia.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Ocena oddziaływania składowiska odpadów komunalnych na wody podziemne w różnych etapach fazy poeksploatacyjnej (składowisko w Otwocku)

W sąsiedztwie zrekultywowanego składowiska odpadów komunalnych w Otwocku (okolice Warszawy) wykonywano wieloletnie badania wód podziemnych. Ich celem była identyfikacja czasowej i obszarowej zmienności chemizmu wód, umożliwiająca ocenę oddziaływania tego obiektu na wody podziemne w w różnych etapach fazy poeksploatacyjnej. Z badań wynika, że materiał zdeponowany w latach 1961–1991 aktywnie uczestniczy w procesach hydrochemicznych, obniżając jakość wód podziemnych na kierunku przepływu, poniżej składowiska. O oddziaływaniu tego obiektu na wody podziemne świadczyły: wyższe stężenia jonów w strefie jego oddziaływania, przekroczenie wartości górnych granic tła wielu jonów, szczególnie wysokie koncentracje wodorowęglanów (antropogenicznego pochodzenia), przewaga sodu nad wapniem. Stwierdzona aktywność składowiska uzasadnia potrzebę kontynuacji badań monitoringowych wód podziemnych w tym rejonie w kolejnych latach.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Odpływ podziemny w Sudetach na podstawie rozdziału hydrogramu przy użyciu filtrów cyfrowych

W artykule przedstawiono i przetestowano dla obszaru Sudetów najczęściej stosowane filtry cyfrowe (Chapmana, Eckhardta, Lyneʼa i Hollicka, Chapmana i Maxwella oraz Fureyʼa-Gupty) pozwalające wydzielić odpływ podziemny z hydrogramu. Badania przeprowadzono w 11 zlewniach, które w przeważającej części położone są na obszarach zbudowanych ze skał krystalicznych. Na podstawie analizy w zlewni eksperymentalnej rzeki Kamiennej skalibrowano parametry filtrów i ustalono, że dwa z nich: Lyneʼa i Hollicka oraz Fureyʼa i Gupty, najlepiej odzwierciadlają na badanym terenie zmiany odpływu rzecznego w okresach niżówkowych. W kolejnej fazie pracy wykorzystano dwa wybrane w ten sposób filtry, z ustalonymi parametrami wejściowymi, do wyznaczenia odpływ podziemny dla pozostałych rzek uwzględnionych w badaniach. Obliczony procentowy udział odpływ podziemny w odpływie całkowitym w poszczególnych zlewniach stanowi od 48,8 do 68,3% przy wykorzystaniu filtru Lyneʼa-Hollicka i od 54,4 do 72,5% dla filtru Fureyʼa-Gupty. Przeciętne wartości współczynnika odpływu podziemnego wynoszą odpowiednio 60,1 i 65,1%. Otrzymane wartości współczynnika odpływu podziemnego przy wykorzystaniu do wyznaczenia średniego rocznego odpływu podziemnego filtrów cyfrowych są o kilkanaście procent wyższe w stosunku do wartości uzyskanych metodą Wundta. Średnia wartość współczynnika odpływu podziemnego z użyciem metody Wundta wynosi 48,3%.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Ocena możliwości wykorzystania rezerw zasobów dyspozycyjnych wód podziemnych do łagodzenia skutków suszy w rolnictwie

Na podstawie danych z bazy GIS Mapy Hydrogeologicznej Polski w skali 1:50 000 ustalono optymalne warunki dla intensywnego poboru wody studniami wierconymi z poziomów wodonośnych podczas długotrwałej suszy hydrologicznej na obszarze pasa nizin środkowopolskich o najniższych w kraju opadach atmosferycznych i głębokich niedoborach wody na terenach upraw rolnych w okresie suszy. Zależnie od warunków hydrogeologicznych i rodzaju gleb, pobór z pojedynczej studni może w okresie głębokiej suszy hydrologicznej pokryć wysokie niedobory wody na terenach upraw rolnych na powierzchni najczęściej 15–50 ha, natomiast czas odbudowy retencji sczerpanych zasobów w ujętym poziomie wodonośnym wyniesie najczęściej 1–5 lat.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Chemizm wód w strefie kontaktu tektonicznego perm–trias w rejonie złoża Olkusz-Podpoziom kopalni „Olkusz-Pomorzany”

W pracy przedstawiono wyniki badań składu chemicznego wód z wycieków wody w wyrobiskach górniczych w strefie kontaktu tektonicznego zlepieńce permskie – złożonośne węglanowe skały triasowe w rejonie złoża Olkusz-Podpoziom. W profilu zlepieńców permskich występuje pionowa strefowość hydrochemiczna, od słodkich wód – w stropie tych skał, do słonych – w ich części spągowej. W wyżej zalegających skałach triasowych występują wody słodkie, których skład chemiczny w warunkach naturalnych zależy od litologii skał otaczających (dolomitów, wapieni). Wpływ na chemizm wód w utworach triasu i permu w strefach kontaktu sedymentacyjnego ma głównie proces dyfuzji, a w strefach tektonicznych – także konwekcja.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Temperatura wód podziemnych jako wskaźnik zasilania na przykładzie ujęcia dla Wrocławia

Celem badań jest testowanie metody i wstępna ocena wielkości infiltracji efektywnej na podstawie wyników pomiarów temperatury w piezometrach w otoczeniu studni i stawów infiltracyjnych na terenach wodonośnych Wrocławia. Badania zmienności temperatury wód podziemnych w sieci obserwacyjnej na obszarze sztucznej infiltracji przeprowadzono w sieci 11 piezometrów. Wody pierwszego poziomu wodonośnego występują w aluwialnych osadach piaszczystych i zalegają na głębokościach 2–12 m. Roczne pomiary temperatur wód podziemnych w sieci obserwacyjnej na stałej głębokości (3–4 m) wykazały szeroki zakres zmian od 1,5 do 25,9°C. Przedstawiono charakterystyczne i typowe zakresy średnich zmian temperatur w przedziale 9,3–15,6°C zarejestrowane w 2018 r. Na podstawie profilowania termicznego w wybranym punkcie obliczono średnią wartość zasilania, stosując metodykę zaproponowana przez Taniguchiego (1993, 1994). Obliczona wstępnie wartość sztucznego zasilania wynosi 20,19 mm/d i odpowiada wielkości zasobów obliczonych na podstawie modelowania numerycznego.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Problemy określenia „wieku” wód podziemnych drenowanych przez źródła pienińskie

W artykule zaprezentowano wyniki oznaczeń trytu w wodach z czterech źródeł usytuowanych na terenie Pienińskiego Par¬ku Narodowego. Za pomocą programu FLOWPC podjęto próbę oszacowania trytowego wieku wód w systemie hydrogeologicznym, tj. czasu wymiany wody w zbiornikach drenowanych przez źródła. Z uwagi na skomplikowany porowo-szczelinowy system krążenia wód i niewielkie obszary zasilania najbardziej prawdopodobne wyniki uzyskuje się dla modeli dyspersyjnych i eksponencjalno-tłokowych. Uzyskane wyniki szacowania wieku wód, niezależnie od przyjętego modelu i jego parametrów, potwierdzają stosunkowo młody wiek wód, nieprzekraczający najprawdopodobniej 30 lat, i świadczą o drenowaniu przez badane źródła wód współczesnego zasilania infiltracyjnego.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Rejonizacja hydrogeologiczna i hydrodynamika wód podziemnych pierwszego poziomu wodonośnego w dolinie Łyny i na obszarach przyległych

Rozpoznanie warunków występowania pierwszego poziomu wodonośnego (PPW) oraz określenie jego hydrodynamiki było związane z opracowaniem arkusza Dobre Miasto Mapy Hydrogeologicznej Polski w skali 1:50 000. Prace związane z rozpoznaniem PPW zostały wykonane w 2017 r. Na terenie doliny Łyny i otaczających ją obszarach wyróżniono siedem jednostek hydrogeologicznych, które mimo różnic wynikających na przykład z typu poziomu PPW (podrzędny, główny), tworzą jeden spójny system krążenia wód podziemnych PPW, związany wyłącznie z osadami czwartorzędowymi.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Rewizja dyrektyw unijnych dotyczących zarządzania zasobami wodnymi – plany Komisji Europejskiej w zakresie nowelizacji polityki wodnej UE

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (tzw. Ramowa Dyrektywa Wodna – RDW) miała na celu uporządkowanie ustawodawstwa unijnego w zakresie zarządzania zasobami wodnymi wspólnoty europejskiej. Określone w niej podejście do gospodarki wodnej oparte jest na dorzeczach jako naturalnych jednostkach środowiska, a nie na granicach administracyjnych lub prawnych. Dyrektywa ta zawiera odniesienia do kilku powiązanych dyrektyw, których wdrożenie ujmuje się jako wymóg minimalny. Działania służące do ich wprowadzenia powinny zostać ujęte przez państwa członkowskie w planach gospodarowania wodami w dorzeczach (PGW), realizowanych w sześcioletnich cyklach planistycznych. Warto podkreślić, że RDW była pierwszym aktem legislacyjnym UE traktującym w sposób kompleksowy zagadnienie ochrony zasobów wodnych wraz z ochroną ekosystemów wodnych i lądowych od wód zależnych, a także społeczno-gospodarczych efektów susz i powodzi. Nałożyła ona na państwa członkowskie obowiązek racjonalnego wykorzystywania i ochrony zasobów wodnych w myśl zasady zrównoważonego rozwoju. Po blisko 20 latach obowiązywania RDW oraz dyrektyw powiązanych nastąpił moment rewizji unijnego prawodawstwa, które w wielu obszarach z jednej strony wydaje się niewystarczające, a z drugiej – przeregulowane. Nie bez znaczenia są problemy wśród państw członkowskich związane z jego pełną implementacją oraz, co ważniejsze, niepełne osiągnięcie pierwotnie zakładanych celów RDW. W 2017 r. Komisja Europejska rozpoczęła przegląd i kontrolę sprawności dyrektyw UE regulujących politykę wodną, w efekcie czego w nadchodzących miesiącach jest spodziewana nowelizacja części dyrektyw. Zmiany w dyrektywach unijnych będą musiały zostać transponowane do przepisów krajowych.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Propozycja wstępnej waloryzacji źródeł w aspekcie ich ochrony prawnej

W pracy przedstawiono i scharakteryzowano form ochrony źródeł w Polsce oraz zaproponowano wstępną waloryzację źródeł na potrzeby ustanawiania form ochrony prawnej. Na podstawie danych Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska ochroną prawną, zgodnie z ustawą o ochronie przyrody, objętych jest w Polsce 266 źródeł (źródlisk) lub zespołów źródeł. Przeważającą formą ochrony źródeł są pomniki przyrody (48,5%), następnie rezerwaty (30,4%), użytki ekologiczne (13,9%), zespoły przyrodniczo-krajobrazowe (5,2%) i stanowiska dokumentacyjne (1,9%). Zwrócono uwagę na różne podejścia przy podejmowaniu decyzji o wyborze form ochrony źródeł. Stąd w celu wyeliminowania niepewności interpretacyjnych przedstawiono propozycję selekcji wypływów na podstawie zaproponowanego algorytmu. Wstępny algorytm postępowania pozwala podjąć decyzję, które ze źródeł powinno być objęte ochroną prawną i w jakiej formie.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Analiza ryzyka w procesie ustanawiania strefy ochronnej ujęć wód podziemnych „Osowa” i „Dolina Radości” w Gdańsku

W artykule przedstawiono sposób wykonania analizy ryzyka na potrzeby ustanowienia strefy ochronnej ujęć wód podziemnych w Gdańsku. Została ona wykonana na podstawie dodatków do dokumentacji hydrogeologicznych. Konieczne było przeprowadzenie prac terenowych, badań laboratoryjnych oraz modelowych. Na tej podstawie wytypowano główne czynniki zagrażające ujęciom wód podziemnych. Analiza ryzyka została opracowana z wykorzystaniem matryc oceny ryzyka, uwzględniających zależność prawdopodobieństwa wystąpienia zagrożenia od jego skutków.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Identyfikacja źródeł mineralizacji wód podziemnych w warunkach drenażu górniczego kopalń Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego (LGOM )

Ustalenie źródeł mineralizacji wód podziemnych w warunkach drenażu górniczego wymaga skutecznego schematu klasyfikacji danych hydrochemicznych w jednorodne grupy. W artykule zastosowano techniki interpretacji hydrochemicznej obejmujące metody graficzne, wskaźniki hydrochemiczne i statystyki wielowymiarowe. Analizy chemiczne wód dopływających do wyrobisk poddano selekcji, obliczając błędy bilansu jonowego. Do obliczeń indeksów nasycenia wód względem wybranych faz mineralnych użyto programu PHREEQC. Bardzo przydatne i efektywne w identyfikacji źródeł mineralizacji różnych populacji wód kopalnianych, reprezentujących odmienne środowiska hydrogeochemiczne, okazały się metody analizy solanek złożowych towarzyszących strukturom roponośnym. Wody drenażowe z kopalń LGOM pochodzą z ewaporacji wody morskiej i/lub z ługowania ewaporatów przez wody paleoinfiltracyjne, które częściowo są rozcieńczane przez wody infiltracyjne. W analizowanych wodach stwierdzono wzbogacenie w Ca2+ oraz zubożenie w Mg2+ i SO4 2–, prawdopodobnie na skutek dolomityzacji, rozpuszczania anhydrytu oraz redukcji siarczanów.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Węgiel brunatny systemu rowów poznańskich jako gwarancja bezpieczeństwa energetycznego Polski

Obecne i przyszłe regulacje unijne zmuszają Polskę do zmniejszenia udziału węgla w miksie energetycznym w 2030 r. i w dalszej perspektywie na rzecz znacznego rozwoju niestabilnych źródeł odnawialnych. Stabilność systemu elektroenergetycznego Polski w pokryciu wzrastającego zapotrzebowania na energię elektryczną w dalszym ciągu upatruje się w wykorzystaniu węgla brunatnego, który jest najtańszym nośnikiem energii pierwotnej w kraju. Wiąże się to z koniecznością udostępnienia nowych złóż oraz budową nowych elektrowni, które mogą stanowić rezerwę dla źródeł odnawialnych wobec braku odpowiednich zdolności magazynowania energii. O dalszej perspektywie rozwoju zadecyduje więc zagospodarowanie najkorzystniejszych pod względem ekonomicznym i geośrodowiskowym obiektów złożowych, co powinno być kwestią kluczową w kontekście utrzymania bezpieczeństwa energetycznego Polski. Złoża w obszarze systemu rowów poznańskich, z zasobami bilansowymi ponad 7,8 mld ton węgla brunatnego możliwego do eksploatacji, mogą i powinny być gwarancją bezpieczeństwa energetycznego Polski.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Osuwiska jako przyczyna błędnych interpretacji budowy geologicznej – przykłady z Sudetów

W ciągu ostatnich kilkunastu lat z obszaru Sudetów zinwentaryzowano i opisano dużą liczbę form osuwiskowych. W większości opracowań główny nacisk skierowano jednak na geomorfologiczną charakterystykę tych form. W artykule przedstawiono zależności rozwoju wybranych sudeckich osuwisk od budowy geologicznej, a także ocenę stopnia transformacji poszczególnych elementów struktury podłoża przez ruchy masowe. Jak wynika z prac kartograficznych i analiz geomorfometrycznych opartych na numerycznych modelach terenu LiDAR (ang. Light Detection and Ranging), wygenerowanych na podstawie danych pochodzących z lotniczego skaningu laserowego, brak rozpoznania pojedynczych, aczkolwiek rozległych jak na warunki sudeckie form osuwiskowych, a w konsekwencji prowadzone w obrębie nierozpoznanych osuwisk pomiary powierzchni uławicenia, spękań ciosowych i uskoków, były przyczyną błędów w rozpoznaniu budowy geologicznej w przeszłości. W pracy przedstawiono przykłady czterech form osuwiskowych znajdujących się na terenie trzech jednostek geologicznych – rowu Wlenia (synklinorium północnosudeckie), elewacji Łącznej (synklinorium śródsudeckie) i rowu Glinna (blok sowiogórski).

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Badania geologiczne na inwestycjach liniowych ważnym źródłem nowych danych geologicznych wykorzystywanych do uaktualnienia Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50 000

Odsłonięcia geologiczne powstające w wyniku realizacji liniowych inwestycji infrastrukturalnych ze względu na dochodzącą do kilku kilometrów długość mają duże znaczenie przy rozpoznaniu powierzchniowej budowy geologicznej naszego kraju. Badania geologiczne prowadzone podczas realizacji tych inwestycji mają ścisły związek z weryfikacją Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50 000 (SMGP). Możliwość wykorzystania odsłaniających się profili do celów kartografii geologicznej jest ograniczona czasowo. Wymaga to właściwej organizacji prac terenowych i szybkiego reagowania na informacje o prowadzonych inwestycjach. W pracy podano przykłady uzyskania niezwykle interesujących profili geologicznych z inwestycji liniowych praktycznie bez potrzeby ponoszenia dodatkowych środków na prace ziemne. W związku z tym wydaje się celowe, aby kartowanie geologiczne w obrębie inwestycji liniowych było jednym z ważniejszych zadań służby geologicznej.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Wpływ historycznej eksploatacji rud cynkowo-ołowiowych oraz hutnictwa żelaza i cynku na zanieczyszczenie gleb w centralnej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego

Celem pracy było określenie stopnia kumulacji metali ciężkich, arsenu i siarki w glebach centralnej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Przemysł ciężki, eksploatacja rud metali i węgla kamiennego, hutnictwo żelaza i metali nieżelaznych oraz odprowadzanie ścieków przemysłowych i komunalnych są przyczyną silnej degradacji środowiska przyrodniczego tego obszaru. Zbadano zawartość 21 pierwiastków: Ag, Al, As, Ba, Ca, Cd, Co, Cr, Cu, Fe, Hg, Mg, Mn, Ni, P, Pb, S, Sr, Ti, V i Zn, a zanieczyszczenie gleb oceniono na podstawie wartości wskaźników zanieczyszczenia, wskaźników wzbogacenia i wskaźników geoakumulacji. Testy te wykazały podwyższoną zawartość metali, arsenu i siarki, znacznie przekraczającą poziomy regionalnego tła geochemicznego. Analiza czynnikowa umożliwiła połączenie pierwiastków chemicznych w grupy, prawdopodobnie pochodzące z tych samych źródeł litologicznych lub/i antropogenicznych.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Holoceńska ewolucja torfowiska w Zatoce Słupiańskiej (jezioro Wigry, NE Polska) w świetle analizy malakologicznej

W profilach wierceń wykonanych na obszarze torfowiska w Zatoce Słupiańskiej rozpoznano trzy typy zespołów mięczaków. Liczne skorupki mięczaków występowały w obrębie serii gytii wapiennych i drobnodetrytusowych o miąższości 5,35 m. Malakofauna była reprezentowana głównie przez ślimaki wodne i małże. Taksony lądowe pojawiały się rzadko, a największe liczebności osiągały w stropowej części analizowanej sekwencji. Wydzielone zespoły mięczaków charakteryzowały odmienne typy siedlisk. Występujący w spągowej części profilu zespół z Gyraulus laevis zawiera liczne taksony zimnolubne i wiekowo odpowiada wczesnemu holocenowi. Młodsza fauna (zespół z Gyraulus albus) cechuje się znacznym udziałem form ciepłolubnych, a jego obecność wskazuje na fazę atlantycką. Zespół z gatunkami lądowymi występuje w stropowej części analizowanego profilu. Zespoły mięczaków reprezentują różne typy środowisk: strefę litoralną jeziora, okresowe zbiorniki wodne oraz podmokłe siedliska lądowe. Zmienność zespołów mięczaków oraz zróżnicowany udział skorupek i wieczek Bithynia tentaculata wskazuje na obecność faz obniżenia poziomu wody w jeziorze Wigry, które przypadają na fazę borealną, środkową część fazy atlantyckiej oraz schyłek fazy subborealnej i fazę atlantycką. Z tym ostatnim okresem wiąże się początek depozycji torfu.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Zmienność bazy zasobowej kopalin oraz produkcji górniczej Polski w okresie po II wojnie światowej

W pracy przedstawiono w ujęciu historycznym rozwój krajowej bazy surowców mineralnych w okresie po II wojnie światowej, aż do roku 2005. Przeanalizowano zmienność bazy surowców energetycznych (metan, ropa naftowa, węgiel kamienny i brunatny), rud metali (żelazo, miedź, cynk i ołów) oraz surowców chemicznych (siarka, sól kamienna). Cechą charakterystyczną 20-lecia 1960–1980 był dynamiczny przyrost zasobów, w wielu przypadkach w efekcie odkrycia nowych, dużych złóż, a nawet rozległych obszarów złożowych. W stosunku do wielkości zasobów w 1960 r. rozwój bazy zasobowej w przypadku większości kopalin był trzy–czterokrotny, w odniesieniu do siarki – siedmiokrotny, a gazu ziemnego – szesnastokrotny. Odkrywanie nowych złóż i wyczerpywanie się zasobów w wyniku eksploatacji wpływało na zmianę geograficznego rozmieszczenia ośrodków górniczych. Ostatnie 15-lecie analizowanego okresu w przewadze charakteryzowało się zmniejszającym się stanem zasobów i wydobycia. Likwidacji uległo górnictwo rud żelaza i siarki, a złoża rud cynku i ołowiu – znacznemu wyczerpaniu. Rola potencjału zasobowego ważniejszych surowców mineralnych w gospodarce narodowej została znacznie obniżona.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku