rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Z „Ojcze nasz” przez wieki poezji rosyjskiej

Podstawowa modlitwa chrześcijan – "Ojcze nasz" – ze względu na intencje teologiczne i bytowe była często parafrazowana w poezji rosyjskiej. Już twórcy klasycyzmu (A. Sumarokow, P. Goleniszczew-Kutuzow) w miarę wiernie oddają jej zawartość, zachowują prostotę i bezpośredniość przekazu. W okresie romantyzmu Oratio Dominica w parafrazach wzbogaca się o elementy emocjonalne (A. Puszkin), przekazuje podniosłość uczuć religijnych (A. Fet), otrzymuje doksologię (D. Oznobiszyn), znacznie rozszerza objętość tekstową (W. Küchelbecker), wyraźnie odbiega od
zawartości obrazowej autentyku (J. Połonski). Twórcy modernizmu interpretują modlitwę, eksponują jej poszczególne prośby (K. Fofanow, O. Czumina), znacznie zmieniają jej kształt poetycki i objętość tekstową (A. Korynfski). Autorzy najmłodsi bardzo swobodnie traktują jej zawartość, czynią z kultowej modlitwy błaganie indywidualne.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Rossica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Pajdeutyczny wymiar postaci mitologicznych w literaturze greckiej i komentarzach scholiastów

W artykule zostaje podjęty problemem typu bohatera i antybohatera wykreowanego w literaturze przez antyczną kulturę grecką. Z uwagi na to, że problem ten w aspekcie diachronicznym jest bardzo szeroki, dlatego, chcąc dokonać jego pogłębionej analizy, konieczne jest zawężenie pola badawczego. Artykuł podejmuje zatem omawianą kwestię w eposie Homera, przy czym zostają w nim zestawione stworzone przez epika paradygmaty postaw bohaterów mitologicznych z postaciami wykreowanymi przez Eurypidesa. O wyborze tym zadecydował fakt, że utwory obu poetów możemy uznać za reprezentatywne dla ukazania świata wartości epok, w których tworzyli, oraz to, że u wymienionych poetów
te same postacie mitologiczne podlegają niekiedy zupełnie odmiennej waloryzacji.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Rossica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Człowiek wobec żywiołów przyrody: ze stronic twórczości Aleksandra Kuprina

Tytułowy problem w niniejszym artykule omówiono na przykładzie dwóch opowiadań „Bagno” („Bołoto”, 1903) i „Czarna błyskawica” („Czornaja mołnija”, 1913) oraz cyklu „Lestrygonowie” („Listrigony”, 1911) autorstwa wybitnego prozaika rosyjskiego przełomu XIX i XX wieku, Aleksandra Kuprina. W wymienionych opowiadaniach funkcjonują obrazy czterech podstawowych żywiołów: ziemi, ognia, wody i powietrza. W cyklu „Lestrygonowie” Kuprin ukazał potęgę żywiołu morskiego, sprzężonego z niewyobrażalną siłą wiatru „bora”. W konfrontacji z żywiołem przedstawia Kuprin bałakławskich rybaków, którzy podejmują nierówną walkę z siłami natury. W cyklu „Lestrygonowie” występują też jawne analogie pomiędzy żywiołem przyrody i żywiołem natury ludzkiej. Natomiast wymienione opowiadania nie tyko obrazują najważniejsze pierwiastki rzeczywistości przyrodniczej, ale też zawierają określony wydźwięk społeczny.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Rossica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
U źródeł dziewiętnastowiecznego realizmu rosyjskiego. Opowieść Iwana Panajewa „Krewni”

Artykuł traktuje o opublikowanej w 1847 roku opowieści Iwana Panajewa „Krewni”. W dalece zgodnej opinii badaczy jest to tekst, zapowiadający w znacznej mierze konstytutywne dla prozy dziewiętnastowiecznego realizmu rosyjskiego ujęcia Iwana Turgieniewa. Tym, co wydaje się cechą szczególną poszukiwań Panajewa jest jego – niepozbawiona skądinąd rezerwy – hipoteza sensu umocowania losu bohaterki w materii prozy życia.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Rossica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Książka o Tomaszu Nocznickim

Recenzja książki "Twarde życie Tomasza Nocznickiego", H. Syska, Warszawa, 1959

Czasopismo: Notatki Płockie. Kwartalnik Towarzystwa Naukowego Płockiego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Hermeneutyka i teoria intertekstualności jako metodologia badań modernizmu w poezji serbskiej drugiej połowy XX w. na przykładzie cyklu „Deset soneta nerođenoj kćeri" Ivana V. Lalicia

Zadaniem pracy jest wykazanie, że hermeneutyka i teoria intertekstualności dostarczają narzędzi do badania poezji powojennego modernizmu serbskiego. Argumentacja opiera się na uzasadnieniu użycia tych metod najpierw w świetle ogólnej charakterystyki omawianej twórczości, a następnie na podstawie ich funkcjonowania w interpretacji konkretnego tekstu będącego jej typowym przykładem (cykl Ivana V. Lalicia Deset soneta nerođenoj kćeri). Poezja będąca przedmiotem zainteresowania tej pracy pozostaje pod silnym wpływem poglądów Thomasa S. Eliota, według którego oryginalna twórczość powinna wynikać ze zrozumienia przez autora swojego miejsca w tradycji. To powód występowania w omawianych utworach licznych nawiązań kulturowych i literackich, które stanowią kontekst niezbędny do interpretacji tej twórczości. Podejście hermeneutyczne i metody teorii intertekstualności pozwalają te elementy wydobyć i uwzględnić w rozumieniu sensu tekstu.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
„My tu nie mówimy, ino godumy i jesteśmy z tego dumni”. O tym, dlaczego gwary wielkopolskie przetrwały (na przykładzie języka mieszkańców wsi powiatu międzychodzkiego)

Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie, dlaczego gwary wielkopolskie przetrwały, podczas gdy w innych regionach Polski zauważalna jest tendencja do ich zaniku. Materiałem wykorzystanym w analizie są wypowiedzi mieszkańców wsi powiatu międzychodzkiego, którzy posługują się gwarą. Materiał został zebrany podczas badań terenowych w latach 2012–2015 za pomocą takich metod, jak wywiad autobiograficzny, ankiety i obserwacja uczestnicząca. Trzema istotnymi czynnikami, które wpłynęły na to, że gwary przetrwały w języku respondentów, są: historia, identyfikacja i narastająca wśród młodego pokolenia moda na mówienie gwarą.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Powieść historyczna pod czujnym okiem cenzora – analiza tekstów

Artykuł poświęcony jest  powieści historycznej Jacka Bocheńskiego pt. Nazo poeta z roku 1969 i jego rozumieniu pojęcia cenzury uwewnętrznionej. Autor artkułu udowadnia, że ujęcie problemu cenzury przez Bocheńskiego jest zbliżone do konstatacji węgierskiego eseisty Miklósa Harasztiego. Tropiąc alegoryczne odniesienia do cenzury rozproszone w tej powieści, autor artykułu odtwarza refleksję Bocheńskiego i sprawdza jej zbieżność z uwagami Harasztiego. Z rekonstrukcji wyłania się, zapożyczona z okresu romantyzmu, definicja artysty jako osoby bezwarunkowo podporządkowanej sztuce, a nie władzy. Autor artykułu testuje czy Bocheński pozostaje wierny tej definicji we własnej twórczości i uwypukla skłonność pisarza do ustępstw mających na celu złagodzenie odbioru jego dzieła przez cenzurę. Są to ustępstwa większe od tych, które zdaje się zalecać swoim kolegom po fachu. Strategie literackie, które stosuje Bocheński, działają jednak na dwóch płaszczyznach. Tworząc niejednoznaczność winy głównego bohatera powieści, łagodzą jej odbiór przez cenzurę, a jednocześnie – kreując tę niejednoznaczność – pozwalają na literackie przedstawienie widmowego charakteru winy artysty, który jest zawsze odpowiedzialny – tak jak Owidiusz – za to, czego jeszcze nie zrobił. W tym wypadku czego nie zrobił dla budowy komunizmu.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Popfeminizm w służbie rewolucji. Ruchy kobiece i praktyki protestu na przykładzie ukraińskiej grupy Femen

W pracy pochylam się nad ukraińskim ruchem protestu Femen, kontekstem jego powstania, rozwoju i działalności – początkowo w Ukrainie, a potem także w Europie Zachodniej. Analizuję charakter grupy jako należącej do kategorii nowych ruchów społecznych, a także przedstawiam i analizuję przejawy działań kontestacyjnych ruchu, opartych o konwencję performance’u i przedstawień ulicznych. Przedmiotem mojego zastanowienia jest także kwestia obecności oraz funkcjonowania przedstawicielek Femenu w mediach (nowych oraz tradycyjnych) oraz wpływów popkultury na różne przejawy jego aktywności. Rozważam także kwestię wykorzystania nagości w sferze publicznej, powiązaną z użyciem idiomu narodowościowego, w kontekście innych ruchów feministycznych.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Polskie miejsca pamięci w północnej Bośni

Artykuł prezentuje przemiany, które od czasu zakończenia wojny 1991–1995 roku dokonują się w granicach Bośni i Hercegowiny. Ich głównym celem jest wyzwalanie i emancypacja pamięci zapomnianych mniejszości narodowych. Procesy te dotyczą również polskiej mniejszości narodowej, która na terytorium Bośni i Hercegowiny pojawiła się pod koniec XIX i na początku XX wieku wraz z przejęciem administracji przez Austro-Węgry oraz ogłoszeniem programowej kolonizacji. Najsilniej ujawniają się w rekonstruowaniu polskich miejsc pamięci: polskiej kapliczki w Ćelinovacu, polskiego kościoła w Cerovljanach, cmentarzy polskich w Devetinie i Nowym Martyńcu oraz partyzanckiego jugosłowiańsko-polskiego w Srbacu. Co ciekawe, „czas pamięci“, który nastał, odcisnął swe piętno na działalności wszystkich aktorów społecznych: władz Republiki Serbskiej oraz gminnych, w tym wypadku gmin Srbac oraz Nowogrodziec, Ambasady Rzeczypospolitej w Sarajewie, przedstawicieli społeczności lokalnych – Serbów oraz polskiej mniejszości narodowej z Ćelinovaca.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Sytuacja kobiet muzykantek w Polsce – studium przykładów od początku XX wieku do dziś

Celem niniejszego artykułu jest scharakteryzowanie przebiegu zmian zachodzących w tradycyjnej kulturze muzycznej, na postawie życiorysów wybranych muzykantek, począwszy od ścisłego przestrzegania ról i funkcji obydwu płci, dochodząc do całkowitego rozluźnienia tego podziału. W polskiej literaturze etnograficznej lub etnomuzykologicznej nie ma żadnych adnotacji o kobietach muzykantkach w XIX wieku lub wiekach wcześniejszych. Prawdopodobnie kobiety grały na instrumentach muzycznych tylko w domu lub przy wypasie zwierząt, jednak brak jakichkolwiek potwierdzeń źródłowych publicznych występów kobiet muzykantek. Ze względu na szczupłość literatury dotyczącej zagadnień w obszarze gender studies z zakresu polskiej muzyki tradycyjnej oraz pomijanie wątku płciowego w pozostałej literaturze etnomuzykologicznej, informacje na temat aktualnej pozycji muzykantek zbierałam przede wszystkim podczas rozmów z nimi i z ich rodzinami. Starałam się, żeby kobiety mogły swobodnie opowiadać, wyrażać własny punkt widzenia. Skupiałam się nad tym, w jaki sposób mówią o swojej działalności, występach, przeżyciach, jakie tematy omijają i co podkreślają. W niniejszym artykule odwołuję się do opinii tylko kilku wybranych informatorek, które są najbardziej charakterystyczne dla poszczególnego pokolenia, przy czym pierwsze pokolenie reprezentują kobiety urodzone pod koniec XIX wieku, drugie – kobiety urodzone przed drugą wojną światową, trzecie – kobiety urodzone zaraz po drugiej wojnie światowej. Na przełomie lat 50. i 60. XX wieku różnice w sytuacji poszczególnych pokoleń zaczęły się zacierać, kobiety urodzone w tym okresie zaliczyłam do czwartego pokolenia.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
iSybislaw sprzymierzeńcem studentów, doktorantów oraz pracowników naukowych

W pracy prezentowana jest bibliograficzna baza danych publikacji z zakresu światowego językoznawstwa slawistycznego. Autor pokazuje jej olbrzymi potencjał jako źródła informacji i cytowań, koncentrując się na możliwościach wykorzystania wszystkich funkcji iSybislawa w nauczaniu uniwersyteckim i pracy naukowej. Zostało podkreślone, że baza danych iSybislaw może być użyteczna nie tylko dla studentów i naukowców zajmujących się slawistyką, polonistyką i rusycystyką, ale także, nawet jeśli w mniejszym stopniu, dla filologów wszystkich języków oraz językoznawców.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
O promowaniu dialektu wielkopolskiego w Internecie. Raport z badań

Celem tego artykułu jest wskazanie sposobów promocji i dystrybucji dialektu wielkopolskiego w Internecie. Materiały użyte w tym studium pochodzą z wywiadów z informatorami zamieszkującymi w okolicach Międzychodu, ankiety przeprowadzonej wśród młodych osób używających dialektu oraz obserwacji najpopularniejszych form internetowych, które mają wpływ na zachowanie dialektu w języku młodego pokolenia użytkowników. W artykule opisano: internetowe memy, fanpage’e na portalach społecznościowych, ilustracje z hasłami słownikowymi, blogi, muzykę promowaną w sieci, ubrania i przedmioty codziennego użytku rozprowadzane na internetowych aukcjach. Autor bierze pod uwagę użycie tych form w celu promocji i upowszechniania dialektu wielkopolskiego.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Stematografija Hristofora Žefarovicia jako dokument kulturowych i narodowych dążeń Serbów w pierwszej połowie XVIII wieku

Stematografija Hristofora Žefarovicia (1741) była jedną z najważniejszych serbskich książek wydanych w pierwszej połowie XVIII wieku. Pierwsza jej część zawiera majestatyczne portrety kanonizowanych serbskich władców, którzy budowali i umacniali średniowieczne państwo serbskie; druga przedstawia wizerunki herbów ziem bałkańskich. Tak skomponowanie dzieło wpisywało się w polityczno-religijny program Metropolii Karłowickiej, najważniejszej serbskiej instytucji religijnej i świeckiej na ziemiach należących do monarchii habsburskiej. Odwołanie się do tradycji średniowiecznego państwa poprzez zaprezentowanie wizerunków władców oraz określenie jego terytoriów poprzez umieszczenie herbów legitymizowało władzę serbskiej Cerkwi uznającej się za spadkobierczynię i kontynuatorkę tej tradycji. Jednocześnie galeria portretów władców i dostojników cerkiewnych konstytuowała narodowy panteon świętych, który nadawał historii Serbii wymiar sakralny.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Próby wykształcenia tożsamości narodowej u ludności słowiańskiej na Polesiu w pierwszych latach II Rzeczypospolitej Polskiej (1920-1928)

Artykuł opisuje ewolucję tożsamości narodowej słowiańskiej ludności zamieszkującej Polesie w pierwszym dziesięcioleciu II Rzeczypospolitej. Autor opiera się na oryginalnych materiałach z polskich archiwów, wydawanej wówczas prasie, a także na opublikowanych wspomnieniach przywódców politycznych i świadków. Źródła te wykazują, że w momencie włączania Polesia do Polski znaczna część poleskiej ludności nie uważała się za białoruską w narodowym tego słowa znaczeniu. Osoby „narodowo nieświadome" zaczęły uważać siebie za Białorusinów wskutek dynamicznej rywalizacji między organizacjami polskimi, białoruskimi i ukraińskimi. Badania sugerują, że przystępowanie do danego typu projektu narodowego nie opiera się jedynie na przynależności do określonej grupy etnicznej i że projekt taki nie może zostać narzucony grupie etnicznej wbrew jej własnym postulatom.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Tożsamość narodowa a konflikty w małżeństwach polsko-rosyjskich

Konflikty, których zarzewiem są rozmowy o historii i polityce w aspekcie stosunków polsko-rosyjskich, to bardzo częsty problem małżeństw polsko-rosyjskich. W artykule omówione zostały przyczyny i przebieg takich dyskusji (nierzadko przeistaczających się w awantury) z perspektywy problematyki tożsamości narodowo-kulturowej oraz pamięci historycznej. Przytoczone zostały również przykłady najbardziej typowych nieporozumień. Kluczowym czynnikiem jest odmienność wzorców konstruowania tożsamości. Konsekwencją tych różnic jest niezdolność do głębszego rozumienia argumentacji rozmówcy. Asymetria wiedzy na poziomie znajomości faktów oraz przywiązanie do rodzimych wzorców oceny wydarzeń i postaci historycznych zaburza proces przyswajania nowych informacji i zamyka w sztywnych ramach nabytych schematów myślenia. Najpoważniejsze problemy we wzajemnym rozumieniu swoich racji powstają na poziomie interpretacji i kategoryzacji zjawisk. Snując rozważania o swojej przynależności do ojczyzny, Polacy i Rosjanie odwołują się do zupełnie innych kategorii wartościujących. Każda para opracowuje własną strategię radzenia sobie z konfliktami ideologicznymi. Rozwiązaniem stosowanym najczęściej jest unikanie jakichkolwiek rozmów na drażliwy temat, aż do jego całkowitej tabuizacji. Druga strategia zakłada samoedukację, autorefleksję, przewartościowanie własnych poglądów i otwartość na tezy głoszone przez małżonka. Włożony w te działania świadomy wysiłek prowadzi do wypracowania nowego, wspólnego spojrzenia na trudne tematy.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Językowy obraz duszy w ekfrazach z przełomu XIX i XX wieku na podstawie wybranych wierszy Zofii Gordziałkowskiej

Celem rozważań jest ukazanie językowego obrazu duszy zawartego w młodopolskich ekfrazach Zofii Gordziałkowskiej, zafascynowanej popularnym wówczas w Europie malarstwem Szwajcara Arnolda Böcklina. Jego dzieła zaludniają głównie postaci z mitologii antycznej i Biblii.

Zrekonstruowanie pojęcia duszy na podstawie tekstów artystycznych i przedstawienie na tle danych zawartych w języku ogólnym doprowadziło do ustalenia różnicy między jego rozumieniem w tych odmianach języka. Analiza materiału z wykorzystaniem głównie metodologii kognitywizmu, dążącej do zbadania konceptualizacji pojęcia, jego profilowania i kategoryzacji, pozwoliła na nietradycyjne odczytanie poezji i wzbogacenie istniejących badań z zakresu lingwistyki kognitywnej. Wnioski z interpretacji wierszy zostały powiązane z symbolizmem jako nurtem artystycznym modernizmu i filozofią przełomu wieku XIX i XX.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Motywy wędrówki dusz i dybuka w kulturze żydowskiej i ich współczesna realizacja w twórczości Jony Wolach

Artykuł przybliża dwa ważne pojęcia mistyki żydowskiej – dybuka i wędrówki dusz, a następnie ukazuje współczesne nawiązanie do nich w twórczości Jony Wolach. Pod pojęciem wędrówki dusz (hebr. gilgul neszamot) rozumie się sytuację, w której dusza zmarłego wraca do świata doczesnego i zamieszkuje w nowym ciele. Natomiast w przypadku dybuka (hebr. dibuk) dochodzi do zawładnięcia ciałem żywego człowieka, posiadającego już jedną duszę, przez ducha zmarłej wcześniej osoby. Pojęcia wędrówki dusz i dybuka odgrywały istotną rolę nie tylko w tradycji religijnej, ale i w folklorze oraz kulturze popularnej i wysokiej, stając się tematem wielu dzieł artystycznych. W tekście prezentowane są fragmenty wierszy izraelskiej poetki Jony Wolach (1944–1985), w których opisuje ona stany psychiczne zbliżone do wędrówki dusz i zawładnięcia przez dybuka. Artykuł ma na celu ukazanie, że te poetyckie obrazy pozostają w głębokim związku z podzielaną przez Wolach koncepcją ludzkiej psychiki.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Znaczenie i sposób postrzegania duszy w kulturze podhalańskiej

W referacie podjęte zostały zagadnienia związane z rytuałem pogrzebowym w kulturze podhalańskiej oraz koncepcją duszy wyłożoną gwarą góralską przez księdza Józefa Tischnera, która ściśle łączy się z podhalańskimi kulturemami, takimi jak muzyka, i motywami mitologicznymi. Przekonanie górali o ich wyjątkowości znajduje odzwierciedlenie w pojmowaniu przez nich wędrówki duszy, która – odznaczając się typowo góralskimi przymiotami – zmierza do Boga ścieżkami wiodącymi przez góry i podhalańskie doliny.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Poza sceną, czyli jawne i niejawne w "Dybuku" Szymona An-skiego

Izraelski teatrolog Shimon Levy opisuje twórczość Samuela Becketta, posługując się kategorią „offstage”, czyli tego, co znajduje się poza sceną, za kulisami. Kategoria ta doskonale nadaje się także do opisu fabuły Dybuka Szymona An-skiego. Akcja dramatu o wędrówce duszy przedwcześnie zmarłego kochanka opiera się na ciągłej grze jawnego z niejawnym, odkrytego z zakrytym, obecnego z nieobecnym. Zastosowanie kategorii „offstage” jako narzędzia analitycznego pozwala mówić o ukazanych w dramacie siłach nadprzyrodzonych przy zastąpieniu nomenklatury religijnej zestawem pojęć ze sfery teatru.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Kwestia narodu bułgarskiego i ,,bułgarskiej duszy” w świetle ,,nauki” Petyra Dynowa o ewolucji, rasie i ludzkim postępie

Celem niniejszego artykułu jest refleksja nad kategorią narodu bułgarskiego i ,,bułgarskiej duszy” w ,,nauce” Petyra Dynowa. Kategorie te zostaną przedstawione w perspektywie takich pojęć jak ewolucja, rasa i postęp. Tekst jest jednocześnie próbą wskazania na przepływ niektórych zachodnich idei oraz specyfikę ich bułgarskiej recepcji. Analizie zostały poddane dwa zbiory homilii Beinsa Duno – Bułgarska dusza (Българската душа) oraz Bułgarzy (Българите). Teksty te stanowią syntezę rozproszonych i wygłaszanych w różnym okresie poglądów Dynowa na interesujące mnie kwestie. 

Pojawiające się w ,,nauce” Beinsa Duno koncepcje narodu bułgarskiego i ,,bułgarskiej duszy” można interpretować jako próbę stworzenia oryginalnej hermetycznej mitologii narodowej. Mitologia ta, dzięki osadzeniu jej w kontekście naukowym (odwołania do takich kategorii jak rasa, ewolucja i postęp), miała stać się – zgodnie z zamysłem Dynowa – niepodważalną, zakorzenioną w empirii prawdą.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Konstruowanie „ja” w twórczości Franciszka Karpińskiego na tle epoki i jej tendencji

Szkic poświęcony jest zagadnieniu autobiografizmu w twórczości Franciszka Karpińskiego ujmowanemu pod kątem jego związków z twórczością i filozofią Jana Jakuba Rousseau. Analiza zjawisk autentyczności i autobiograficzności dotyka kwestii konstruowania siebie w literaturze na przykładzie konkretnych utworów, z których najważniejszym jest przełomowa dla historii polskiej literatury powieść Karpińskiego Historia mego wieku i ludzi z którymi żyłem. Przedmiotem analizy są m.in. jej związki z Wyznaniami Rousseau. Świadomość wpływu Rousseau na europejskie pojmowanie literatury otwiera nowe perspektywy interpretacyjne twórczości Karpińskiego. Pozwala także dostrzec w jego pisarstwie elementy kompletnego, spójnego projektu sytuującego się na granicy literatury i filozofii. Jego przełomowość polega na pierwszeństwie w polskim procesie historycznoliterackim oraz nowatorstwie postawy autobiograficznej, którą rozpatruję w odniesieniu do podstawowych koncepcji dotyczących autobiografizmu, a także nowoczesnego projektu tożsamościowego człowieka estetycznego.

Czasopismo: Adeptus
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: językoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne