rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Związek Niemieckich Chłopów (DBV) i jego wpływ na politykę rolną RFN w latach 1949–1969

Na przełomie XIX i XX wieku w Niemczech wyodrębnił się model polityki rolnej
oparty na protekcjonizmie i interwencjonizmie rolnym. Aktywny udział w jej kszta łtowaniu
brały organizacje rolnicze, w tym szczególnie założony w 1893 r. Związek
Rolników (Bund der Landwirte – BdL) oraz szereg regionalnych Związków Chłopskich,
które w 1900 r. utworzyły Zjednoczenie Niemieckich Związków Chłopskich
(Die Vereinigung der deutschen Bauernvereine – VdB). Po II wojnie światowej ich
miejsce zajął Związek Niemieckich Chłopów (Deutscher Bauernverband – DBV),
który ogłosił się ich kontynuatorem zarówno pod względem ideologicznym, jak
i personalnym. Celem niniejszych rozważań jest przedstawienie genezy DBV i jego
myśli politycznej, mechanizmów wpływu na wewnętrzną i zagraniczną politykę rolną
RFN w latach 1949–1969 oraz ich rezultatów. DBV był scentralizowaną i zdyscyplinowaną
organizacją, której udało się uzyskać bardzo wysoki stopień zorganizowania
rolników, średnio osiągający poziom 90% zatrudnionych w tej gałęzi gospodarki.
W świetle przeprowadzonej analizy można stwierdzić, że DBV należało do najskuteczniejszych
instytucji lobbingowych w RFN. W omawianym okresie zdołał zreal izować
wszystkie swoje najważniejsze cele pomimo malejącej pozycji gospodarczej
rolnictwa i kurczącej się bazy społecznej oraz narastającej w drugiej połowie lat 60.
krytyki dotychczasowej polityki rolnej ze strony opinii publicznej. Podstawą tego
sukcesu była ścisła współpraca z partiami rządzącymi w tym okresie w RFN, w tym
szczególnie z CDU i CSU, które w zamian za głosy wyborcze związanych z DBV
rolników realizowały postulaty polityczne i gospodarcze Związku.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Nabór pracowników do państwowych gospodarstw rolnych w województwie zielonogórskim w latach 1950–1956

W niniejszym artykule ukazany został nabór pracowników do państwowych gospodarstw rolnych (PGR) w województwie zielonogórskim prowadzony przez władze komunistyczne w latach 1950–1956. Województwo zielonogórskie zostało utworzone w 1950 r. w zachodniej części kraju. Do roku 1945 tereny te należały do Niemiec. Po II wojnie światowej region został przyłączony do państwa polskiego. Ludność niemiecką wysiedlono, a region zasiedlili polscy osadnicy. Dużą część terenów rolniczych województwa zielonogórskiego zajmowały PGR-y, utworzone w miejsce dawnych niemieckich majątków ziemskich.  Po II wojnie światowej majątki te przeszły na własność państwa. PGR-y potrzebowały dużej liczby pracowników, lecz chętnych do zatrudnienia było niewielu. Praca w PGR-ach była ciężka i nisko płatna. Nie zapewniano także zatrudnianym mieszkań. Władze komunistyczne zwabiały do PGR-ów fałszywymi obietnicami młodych ludzi z całego kraju. Akcję tę nazywano „zaciągiem pionierskim”. Po przybyciu na miejsce zwerbowani przekonywali się, że zostali oszukani. Wynagrodzenie, które otrzymywali, nie wystarczało nawet na wyżywienie. Mieszkali często w urągających człowiekowi warunkach. Byli brutalnie wyzyskiwani. Władze komunistyczne wiedziały, że pracownicy PGR-ów znajdują się w trudnej sytuacji. Nie uczyniły jednak niczego, aby tym ludziom pomóc. W 1956 r. akcja „zaciągu pionierskiego” została zakończona.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Muzeum jako instytucja odpowiedzialna społecznie. Rola muzeum w debacie na temat zmian klimatycznych

W artykule analizuję możliwości zaangażowania muzeum w problem zmian klimatycznych. Zagadnienie to jest na tyle istotną kwestią w dzisiejszym dyskursie społecznym, że pomimo jego trudnych konotacji politycznych nie może być pomijane przez muzea, szczególnie jeśli rozpatrujemy je jako instytucje sfery publicznej. Zmiana klimatu to jedno z największych wyzwań, z jakim musimy się zmierzyć w XXI w. Następstwa zmian klimatycznych są długotrwałe, wielowymiarowe i mają charakter globalny – będą miały również bezpośredni wpływ na przyszłą działalność muzeum.  Muzeum – jako instytucja publiczna – nieustannie dostosowuje swoją ofertę do zmieniających się okoliczności społecznych. Zaangażowanie muzeum w problem kryzysu klimatycznego nie jest oczywiste dla wszystkich, tymczasem muzeum jako instytucja, która cieszy się wysokim poziomem zaufania społecznego, zaczyna odgrywać coraz ważniejszą rolę w debacie na temat globalnego ocieplenia. Muzeum może stanowić platformę dialogu na temat zmian klimatu, ponieważ jest przyjazną przestrzenią otwartą na zróżnicowane formy dyskursu. Zadania muzeów w sferze globalnego ocieplenia nie mogą się ograniczać jedynie do informowania o problemie i dzielenia się z publicznością muzealną efektami pracy ekspertów, ich rolą jest również wyposażanie odbiorców w wiedzę, która umożliwi im świadome uczestnictwo w działaniach na rzecz ochrony klimatu.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Sekretariaty krajowe Unii Wolności jako przykład strategii partii opozycyjnej (1994–1997)

Celem artykułu było przedstawienie okoliczności powstania i działalności sekre-tariatów krajowych Unii Wolności (UW). W latach 1994–1997 stanowiły one jedno z zagadnień opozycyjności UW wobec zawiązanej w 1993 r. koalicji Sojuszu Lewicy Demokratycznej (SLD) i Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL), dzięki czemu stały się swoistym gabinetem cieni monitorującym oraz reagującym na bieżącą politykę rządu SLD-PSL.
Sekretariaty krajowe pracowały z różną intensywnością oraz w zróżnicowanym zakresie. Ich aktywność, przynajmniej w początkowej fazie działania, skierowana była wyłącznie do członków i sympatyków partii, natomiast w miarę rozszerzania porusza-nych problemów, tworzenia nowych zespołów i sekretariatów zapraszano do pracy w nich przedstawicieli kultury, oświaty, samorządów, związków zawodowych czy stowarzyszeń. Działalność sekretariatów przyczyniła się do ożywienia i zaktywizowa-nia członków partii, zwłaszcza na poziomie lokalnym, m.in. poprzez stworzenie sieci rzeczników regionalnych ściśle współpracujących ze środowiskami eksperckimi, przedstawicielami samorządu terytorialnego, stowarzyszeń i związków zawodowych. Drugim ważnym kryterium związanym z działalnością omawianych struktur było wypracowanie szeregu dokumentów programowych, w tym rezolucji i stanowisk, krytycznie odnoszących się do koalicji SLD-PSL.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Pierwsza kampania prezydencka Aleksandra Kwaśniewskiego w świetle teorii wyboru publicznego

Aleksander Kwaśniewski – prezydent Polski w latach 1995–2005 w trakcie obrad
Okrągłego Stołu reprezentował stronę rządową. Ten fakt oraz działalność w Polskiej
Zjednoczonej Partii Robotniczej dla wielu ludzi wykluczały go jako pretendenta do
strategicznych stanowisk w wolnej Polsce. Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej –
ugrupowanie powstałe na gruzach PZPR, pod wodzą Kwaśniewskiego wygrało jednak
wybory parlamentarne w 1993 r., a Kwaśniewski objął najważniejszy urząd w państwie.
Rodzi się zatem pytanie: co było przyczyną sukcesu wyborczego kandydata lewicy?
Odwołując się do teorii wyboru publicznego, autor ukazuje, że instrumentarium ekonomiczne
może być przydatne w wyjaśnianiu procesów zachodzących we współczesnej polityce.
W toku argumentacji próbuje uzasadnić tezę, że pierwsza kampania prezydencka Aleksandra
Kwaśniewskiego była w dużym stopniu oparta na dorobku opisywanego nurtu.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Wyczytane z rozkładu jazdy. Transgraniczne połączenia kolejowe Polski – portret ilościowy i wstępne tropy interpretacyjne

Artykuł podejmuje tematykę prawie nieobecną w rodzimych naukach społecznych, w szczególności w socjologii – kolejowych pasażerskich połączeń transgranicznych. Analizie poddano połączenia pomiędzy Polską a jej siedmioma sąsiadami, koncentrując się na liczbie kursów, ich kategorii i dostępności dla podróżnych, a więc na czynnikach, które – gdy chodzi o „rzeczywistość kolejową” – mają największy wpływ na społeczny rozwój pogranicza. Badanie przeprowadzono na podstawie kolejowych rozkładów jazdy pociągów obowiązujących w połowie 2019 r., traktowanych jako rodzaj dokumentu urzędowego. Sięgając do szerszych uwarunkowań społeczno-politycznych, a także do doświadczeń własnych autora, w tekście zaproponowano również pewne kierunki interpretacyjne dla obrazu wyłaniającego się z analizy. Prezentowane rozważania przynależą do obszaru zainteresowań socjologii pogranicza jako subdyscypliny socjologii zorientowanej m.in. na zjawiska społeczne zachodzące w przestrzeniach przy granicach państw.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Duchowni i duszpasterstwo polskiej emigracji w krajach Europy Zachodniej w I połowie XIX wieku. Przegląd problematyki badawczej

Artykuł podejmuje temat obecności polskiego duchowieństwa i duszpasterstwa
w środowisku emigracji z ziem polskich w okresie porozbiorowym. Jego celem jest
zarysowanie problematyki badawczej dotyczącej roli duchowieństwa wśród polskiej
diaspory oraz pokazanie stanu i kierunków badań. Ramy chronologiczne obejmują okres
od początku XIX w. do upadku powstania styczniowego. Autor artykułu zbadał działalność
duchowieństwa polskiego we Francji w okresie Wielkiej Emigracji. Przeprowadzona
kwerenda archiwalna i biblioteczna pokazała, że poza Francją księży polskich można
było spotkać na Wyspach Brytyjskich, w Austrii, krajach włoskich, Hiszpanii, Belgii
i innych państwach, gdzie dotarły kolejne fale wychodźstwa. W odniesieniu do konkretnych
krajów Europy Zachodniej przedstawione zostaną następujące kwestie: 1) zarys
emigracji po rozbiorach; 2) liczebność duchowieństwa; 3) inicjatywy duszpasterskie
i społeczne polskich księży; 4) stan badań; 5) postulaty dalszych prac naukowych.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Brytyjskie spojrzenie na rolę Żydów i Arabów w Palestynie w okresie powstawania Państwa Izrael w latach 1946–1948

W latach 1946–1948 doszło do konfliktu między społecznością arabską i żydowską w Palestynie. Starcie to zakończyło się zwycięstwem strony żydowskiej i utworzeniem Państwa
Izrael. Ważną rolę w tych wydarzeniach odgrywały władze brytyjskie. To decyzje Londynu rozstrzygały o losach Palestyny aż do połowy maja 1948 r. Dlatego warto poznać poglądy elity brytyjskiej na temat społeczności żydowskiej i arabskiej. Szczególnie uważnie należałoby prześledzić jej opinie dotyczące siły politycznej obu przeciwników. Na podstawie dokumentów
brytyjskich, zwłaszcza raportów dowódcy armii transjordańskiej J.B. Glubba, można tę sprawę częściowo wyjaśnić. Należy stwierdzić, że elity imperium liczyły się wprawdzie z siłą polityczną społeczności żydowskiej, ale zdecydowanie nie doceniały jej możliwości militarnych. Jednocześnie w Londynie przeceniano wojskowe umiejętności Arabów. Zupełnie
też nie rozumiano motywów ruchu syjonistycznego i poziomu jego determinacji. Ten stan świadomości przyczynił się do wytworzenia wśród wojskowych i cywilnych elit brytyjskich
anachronicznego obrazu obu stron sporu. To zaś prawdopodobnie ułatwiło Londynowi podjęcie
fatalnej decyzji o wycofaniu się z Palestyny w maju 1948 r. Było to równoznaczne ze zgodą na wojnę w tej krainie. Wiele poszlak wskazuje, że Brytyjczycy liczyli na możliwość
powrotu swych sił jako oddziałów ratujących słabszą grupę żydowską. Tymczasem wynik
starcia zadał decydujący cios brytyjskiemu systemowi dominacji w regionie.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Wizerunek kandydatów na urząd prezydenta miasta Rzeszowa na portalu społecznościowym Facebook a preferencje wyborcze elektoratu

Wybory samorządowe w 2018 r. w Rzeszowie zakończyły się zwycięstwem Tadeusza
Ferenca, który jako kandydat na prezydenta miasta uzyskał najlepszy wynik wyborczy
i po raz piąty otrzymał klucze stolicy Podkarpacia. Ważną rolę w kampanii wyborczej
odegrał Internet – media społecznościowe, w tym przede wszystkim portal Facebook.
Wirtualna rzeczywistość stała się miejscem wzmożonej aktywności politycznej
i rywalizacji o poparcie. Nowe media powoli, ale sukcesywnie i konsekwentnie zastępują
media tradycyjne, wymuszając tym samym stosowanie nowych metod prowadzenia
kampanii wyborczych przez osoby, które aspirują do tego, aby pełnić funkcje publiczne.
W dobie nowoczesnych technologii wpływ sieci, a także właściwe wykorzystanie Internetu
i mediów społecznościowych może zadecydować o sukcesie wyborczym, nie są one
jednakże jego ostatecznym gwarantem. Współcześnie aktywność na portalach takich jak
Facebook stanowi jedynie dodatek do kampanii tradycyjnej i tylko w połączeniu z nią
może przynieść zamierzony efekt.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
W orbicie KOR-u. Początki opozycji demokratycznej w Polsce południowo-wschodniej

Prezentowany artykuł przedstawia rolę Komitetu Obrony Robotników w kształtowaniu opozycji demokratycznej w Polsce południowo-wschodniej. Szczególnej analizie poddano relacje pomiędzy kręgami opozycji a społeczeństwem w ujęciu lokalnym. Ramy chronologiczne artykułu obejmują lata siedemdziesiąte ubiegłego stulecia, a cezurę końcową rozważań stanowi rok 1980, kiedy powstał NSZZ „Solidarność”, który przejął część zadań realizowanych dotychczas przez KSS KOR. W pierwszej części artykułu przedstawiony został skrótowo przebieg wydarzeń związanych z powstaniem i działalnością KOR-u w planie ogólnokrajowym. 
W drugiej części opracowania skupiono się na przedstawieniu zasięgu i intensywności działania Komitetu na terenie Polski południowo-wschodniej. Aktywność środowisk opozycyjnych związanych z KOR podzielono na trzy kategorie, wzajemnie się przenikające i uzupełniające. W pierwszej zaangażowani byli, tworzący sieć kolporterską, lokalni współpracownicy Komitetu, dzięki którym zbierano i publikowano informacje o represjach z całego kraju, m.in. Stanisław Kusiński, Janusz Szkutnik, Tadeusz Kensy. Wyjątkowe miejsce wśród współpracowników KOR zajmował ordynariusz przemyski, ks. Ignacy Tokarczuk, wspierający swoim autorytetem i szerokimi kontaktami działalność opozycji demokratycznej. Do drugiej kategorii aktywności opozycyjnej zaliczyć trzeba bezpośrednie interwencje członków Komitetu, jak udział adwokatów, czy obserwatorów w procesach sądowych o znamionach politycznych. Przykładem jest tutaj zaangażowanie mecenasa Władysława Siły-Nowickiego w obronę Jana Kozłowskiego i udział przedstawicieli KOR w jego procesach sądowych. Najważniejszą z perspektywy lokalnej kategorią, a  zarazem podstawowym celem działania KOR było inicjowanie powstawania lokalnych ośrodków oporu poprzez działalność specjalnych emisariuszy. Najistotniejszą rolę odegrał tu wysłannik - Wiesław Kęcik, który pomagał organizować m.in. Komitet Samoobrony Chłopskiej Ziemi Rzeszowskiej, Przemyski Komitet Samoobrony Ludzi Wierzących, czy wspierał protestujących rolników z okolic Arłamowa.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Koniec kresowego świata – miasteczko Wołożyn i jego dzieje do 1941 r.

Województwo nowogródzkie, istniejące w latach 1921–1939, nie tylko było
jednym z najbiedniejszych w II Rzeczypospolitej, ale dotykały go też liczne konflikty
społeczno-narodowe i ekonomiczne, z trudnym i niekiedy gwałtownie wybuchającym
sporem polsko-białoruskim i polsko-żydowskim na czele. Rolniczy charakter
tego w większości bardzo mocno zacofanego regionu Polski podkreślały nie liczne
i słabo tu rozwinięte miasta i miasteczka, z prowincjonalnym i nieprzekraczającym
10 tys. mieszkańców Nowogródkiem oraz największym ośrodkiem – Lidą, która
miała ich 36 tysięcy. Wytyczone po I wojnie światowej nowe granice państwowe
przecinały Województwo Nowogródzkie, w sposób sztuczny oddzielając je od zrośniętej
z nim wcześniej Mińszczyzny. Skutkiem tego rozgraniczenia było rozdziel enie
rodzin, tradycyjnych rynków i ukształtowanych historycznie krain, co potęgowało
tylko zacofanie i biedę tej części Polski. Na obszarze województwa, jak chyba
nigdzie indziej w okresie międzywojennym, czas zastygł w miejscu, konserwując
kształtującą się wiele wieków rzeczywistość polskich Kresów Północno-
-Wschodnich.
Agresja sowiecka na Polskę z 17 września 1939 r. i następująca po niej okupacja
tych ziem zniszczyła ten w równej mierze archaiczny, co senny, ubogi, ale i barwny
w różnorodności etnicznej i kulturowej kresowy świat. Artykuł pokazuje ten koniec,
zapisany we wspomnieniach polskich mieszkańców miasteczka Wołożyn, osady leżącej
na styku ziemi wileńskiej, nowogródzkiej i mińskiej. Dla przybliżenia tego mało znanego
w Polsce kresowego ośrodka przedstawiona też została pokrótce jego historia.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Krucjata antyalkoholowa w Sejmie Ustawodawczym i jej efekty (1919–1922)

Walka z alkoholizmem była istotnym elementem polityki społecznej II Rzeczypospolitej,
a u podstaw działań podejmowanych w tym kierunku legło tworzenie odpowiednich
norm prawnych. Największe zasługi w tym względzie należy przyznać
Sejmowi Ustawodawczemu, którego dziełem była pierwsza na ziemiach polskich
ustawa przeciwalkoholowa. Sprawy krzewienia abstynencji i ograniczenia spożycia
wyrobów spirytusowych w żadnej z kolejnych kadencji parlamentarnych nie znalazły
już takiego zrozumienia jak w Sejmie Ustawodawczym, którego skład, struktura społeczna
oraz podatność na tendencje abstynenckie skutkowały wyraźnie prohibicyjnym
nastawieniem w kwestii konsumpcji alkoholu. Uprawniony wydaje się zatem wykorzystany
w tytule niniejszego szkicu termin „krucjata antyalkoholowa”. Efektem podejmowanych
w Sejmie Ustawodawczym działań stała się ustawa z 23 kwietnia 1920 r.
wprowadzająca znaczące ograniczenia w sprzedaży napojów alkoholowych. Co więcej,
przepisy ustawy dawały adherentom prohibicji nadzieję na stopniowe jej wprowadzenie
w całym kraju. W toku zabiegów o wprowadzenie ograniczeń produkcji, handlu
i spożycia alkoholu bardzo wyraźnie zarysował się konflikt między aktywistami walki
z alkoholizmem a rządem, zwłaszcza Ministerstwem Skarbu. Ścierały się w nim
z założenia słuszne idee z interesem budżetu państwa. W starciu tym zdecydowanie
zwyciężyli zwolennicy ograniczeń w sprzedaży alkoholu, jednak ich zwycięstwo nie
przełożyło się na praktykę, a ustawa z 23 kwietnia 1920 r. nigdy nie została w pełni
zaimplementowana. Potwierdzeniem niepowodzenia jej twórców stała się przyjęta
przez Sejm 21 marca 1931 r. ustawa o ograniczeniach w sprzedaży, podawaniu i spożyciu
napojów alkoholowych (przeciwalkoholowa), która oznaczała oficjalny zwrot ku
pragmatyzmowi w tej sferze życia społecznego.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Profilaktyka kontrwywiadowcza w działalności Wojskowej Służby Wewnętrznej w latach 1957–1990

Wojskowa Służba Wewnętrzna zastąpiła w strukturach Sił Zbrojnych budzącą
lęk i nienawiść Informację Wojskową. Miała odgrywać jedynie rolę prewencyjną
i informacyjną. Założenia te nosiły jednak piętno systemu totalitarnego. Formacji tej
wyznaczono zadania kontrolne na wielu płaszczyznach. Wojskowa Służba Wewnętrzna
zobowiązana została do realizowania czynności w zakresie kontrwywiadowczej
ochrony Sił Zbrojnych celem zapobiegania rozpoznawaniu wojska przez
wywiady państw obcych. Ochrona wojska realizowana były w formie zapobiegawczej
właśnie poprzez profilaktykę kontrwywiadowczą.
Z dokumentów źródłowych pozostawionych przez WSW wynika, że profilaktyka
kontrwywiadowcza dotyczyła zwalczania przestępczości w SZ PRL oraz zap obiegania
penetracji obiektów wojskowych przez służby wywiadowcze państw kap italistycznych.
Jednym z aspektów pracy WSW było też zabezpieczenie obiektów
wojskowych przed penetracją ze strony dyplomatów, cudzoziemców, osób postronnych
oraz przeciwdziałanie naruszeniom zasad ochrony tajemnicy państwowej
i służbowej. W Wojskowej Służbie Wewnętrznej istotą pracy profilaktycznej było
niedopuszczenie do zjawisk negatywnych z punktu widzenia kontrwywiadowczej
ochrony wojsk. Działalność profilaktyczna miała być ukierunkowana na sferę dzi ałań
z pogranicza zagadnień wychowawczych, tak aby zmierzała do neutralizowania
przyczyn i źródeł negatywnych.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Różnice w położeniu i traktowaniu polskich, czeskich i słowackich robotników pracujących na rzecz Trzeciej Rzeszy

Masowe zatrudnienie cudzoziemców w gospodarce Trzeciej Rzeszy jest zagadnieniem,
które doczekało się wielu poważnych opracowań i zajmuje istotne miejsce w obszarze
studiów nad gospodarką i polityką okupacyjną Niemiec hitlerowskich. Wynika to
bez wątpienia z jego wymiaru ilościowego, jak i złożoności (według statystyk Ministerstwa
Pracy Rzeszy na dzień 15 VIII 1944 r. cudzoziemcy stanowili 26% ogółu robotników
na niemieckim rynku pracy). Hitlerowski aparat zajmujący się polityką zatrudnienia
stworzył kompleksowy system wykorzystania obcej siły roboczej, który był podporządkowany
pryncypialnym kryteriom rasowym. Poszczególne narodowości oraz grupy
rasowe objęte zostały detalicznym ustawodawstwem, które różnicowało ich wzajemne
położenie, warunki egzystencji, traktowanie oraz, co najważniejsze, odseparowywało je
od Niemców – kategorii Übermenschen. Nawet w warunkach wojny totalnej wymogi
rasowe nie wpłynęły na odstępstwa od bezwzględnej strategii eksploatacji, zwłaszcza
Słowian, uznanych za kategorię Untermenschen. Polacy, nacja szczególnie doświadczona
i poddana skrajnie brutalnemu i represyjnemu ustawodawstwu, byli kategorią robotników
przymusowych, których swobody osobiste i prawa wyjątkowo mocno ograniczono. Inne
było położenie obywateli Protektoratu Czech i Moraw oraz satelickiej Słowacji, którzy
mieli status dobrowolnych robotników i tym samym mogli liczyć na łagodniejsze traktowanie,
możliwość powrotu do ojczyzny po zakończeniu kontraktów i wreszcie lepsze
racji żywnościowe.
Celem niniejszego artykułu jest ukazanie procesu zatrudnienia polskich, czeskich
i słowackich robotników w gospodarce niemieckiej ze szczególnym naciskiem na dyferencje
w obszarze warunków pracy, położenia i traktowania.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne