rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Instytucja budżetu obywatelskiego jako narzędzia rozwoju samorządu lokalnego

Budżet obywatelski jest uważany za jedno z najlepszych narzędzi, uwzględniających preferencje mieszkańców w procesie zarządzania środkami publicznymi. Jest on instrumentem, pozwalającym mieszkańcom na współdecydowanie o kierunku wydatkowania środków z budżetu samorządu lokalnego. W artykule podjęto próbę określenia wpływu instytucji budżetu obywatelskiego na rozwój jednostki samorządu terytorialnego.
W tym celu poddano analizie cztery edycje budżetu obywatelskiego miasta Łodzi, przeprowadzone w latach 2013–2016. Zwrócono szczególną uwagę na zasady przeprowadzania budżetu, rodzaje zrealizowanych zadań oraz kierunki wydatkowania środków. Na koniec zaprezentowano wnioski płynące z przeprowadzonej analizy, które potwierdzają, iż budżet obywatelski jest narzędziem wpływającym na rozwój samorządu lokalnego.

Czasopismo: Finanse i Prawo Finansowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, ekonomia i finanse
Współpraca międzynarodowa w przeciwdziałaniu unikania opodatkowania

Swobodny przepływ osób, towarów i usług oraz kapitału w ramach UE stanowi wyzwanie dla organów państw członkowskich ze względu na ryzyko uniknięcia płacenia podatków przez obywateli i przedsiębiorstwa. W artykule opisano regulacje prawne dotyczące współpracy pomiędzy władzami państwa w zakresie wymiany istotnych informacji podatkowych, nie tylko na poziomie krajowym, ale także międzynarodowym. Głównym celem artykułu jest przedstawienie znaczenia wymiany informacji w sprawach podatkowych z zagranicznymi organami podatkowymi w kontekście transferu zysków do rajów podatkowych.

Czasopismo: Finanse i Prawo Finansowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Reklama bankowa jako narzędzie aktywności promocyjnej instytucji finansowych

Wymagający klienci oraz szeroki zakres proponowanych przez instytucje finansowe produktów i usług tworzy barierę swobodnego wejścia tychże instytucji na rynek finansowy. Oferowanie zbliżonych produktów różniących się jedynie nazwą nie wyróżnia w żaden sposób danej jednostki od konkurencji, dlatego też tak ważną rolę odgrywa marketing – reklama. W oparciu o analizę wybranych przez autorów banków i działań marketingowych, które podejmują, przedstawiono czym jest reklama i jak wpływa na ich poczynania, a także na potencjalnych klientów. W artykule wykazano zależność między wydatkami na reklamę a sytuacją finansową danej instytucji, w oparciu o dane wybranych jednostek, które odznaczyły się aktywnością na rynku bankowym.

Czasopismo: Finanse i Prawo Finansowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Wokół istoty wykluczenia finansowego. Ujęcie przeglądowe

Artykuł zwraca uwagę na problem niejednoznaczności w opisie zjawiska wykluczenia finansowego. Dotychczasowe podejście do problemu wykluczenia finansowego w literaturze wskazuje na rozbieżności w pomiarze zjawiska, tak co do rodzaju, jak i obszaru. Skutkiem owych rozbieżności jest m.in. odmienne podejście metodologiczne oraz brak jednolitych miar pomiaru wykluczenia finansowego. Celem opracowania jest przedstawienie różnic terminologicznych w opisie i pomiarze zjawiska wykluczenia finansowego. Ponadto, dokonano charakterystyki etapu przejściowego, wyłączenia finansowego, który powinien stanowić etap pośredni między włączeniem finansowym a wykluczeniem finansowym.

Czasopismo: Finanse i Prawo Finansowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Determinanty recesji na rynku pożyczek pozabankowych w Polsce

Zaostrzenie regulacji w zakresie detalicznej działalności kredytowej banków (rekomendacja T KNF) doprowadziła do dynamicznego wzrostu sektora pożyczek pozabankowych w Polsce. Obok segmentu tradycyjnego (off-line) pożyczek udzielanych w domu i w punktach stacjonarnych – własnych i partnerskich, np. poprzez pośredników finansowych w związku z rozwojem nowoczesnych technologii w finansach konsumenckich (fin-tech), powstał i dynamicznie rozwinął się segment pożyczek udzielanych zdalnie (on-line, digital lending, Lendtech). W okresie dynamicznego wzrostu pozabankowego sektora pożyczkowego w życie weszło szereg regulacji o charakterze ostrożnościowym i w zakresie ochrony konsumenta–pożyczkobiorcy, a największe instytucje pożyczkowe od lutego 2016 r. zostały objęte tzw. podatkiem bankowym. Jednak statystyki rynku pożyczkowego za 2019 r. wskazują, że z miesiąca na miesiąc dynamika sprzedaży pożyczek pozabankowych spadała, aby w końcu roku osiągnąć ujemne wartości (ok. –3%), oznaczające w praktyce stan recesji tego rynku. Celem artykułu jest identyfikacja determinant zaobserwowanej w 2019 r. recesji rynku pożyczek pozabankowych. W artykule wykorzystano literaturę przedmiotu, na którą składają się akty prawne, artykuły naukowe, raporty i dane statystyczne.

Czasopismo: Finanse i Prawo Finansowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Ochrona danych osobowych po rozpoczęciu obowiązywania rozporządzenia RODO: analiza przypadku Banków Spółdzielczych

W związku z rozpoczęciem obowiązywania rozporządzenia RODO, zarówno w doktrynie, jak i środowisku gospodarczym jest wiele wątpliwości i niepewności co prawidłowości stosowania i interpretacji nowych przepisów. W świetle tych zajść ważnym elementem jest edukacja, szkolenia, rozmowy, a także wymiana spostrzeżeń i doświadczeń osób zajmujących się kwestiami RODO oraz tymi, które były zobowiązane zastosować się do treści rozporządzenia. W kwestii RODO w literaturze przedmiotu małą rolę poświęca się bankom spółdzielczym. Celem artykułu jest diagnoza przeprowadzonych zmian w zakresie ochrony danych klientów banku na skutek wejścia w życie rozporządzenia o ochronie danych osobowych, tzw. RODO. W celu określenia modyfikacji zaszłych w sposobie przetwarzania danych, dokonano analizy treści informacji komunikatów zamieszczonych na stronach internetowych czterech banków spółdzielczych.

Czasopismo: Finanse i Prawo Finansowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Zastosowanie dynamicznych modeli panelowych w analizie determinant przestępczości w Polsce w latach 2005–2016

Celem niniejszego badania jest weryfikacja wpływu czynników zarówno ekonomicznych, jak i społecznych, mających wpływ na kształtowanie się przestępczości w Polsce. Dane wykorzystane w badaniu charakteryzują się częstotliwością roczną i prezentowane są w ramach przekroju wojewódzkiego. Przedział czasowy analizy obejmuje lata 2005–2016 z uwagi na ograniczenie dostępności danych. W ramach przeprowadzonych analiz dokonano weryfikacji istotności zmiennych: współczynnik feminizacji, inflacja, współczynniki urbanizacji oraz gęstości zaludnienia. Dodatkowo zdecydowano o uwzględnieniu w badaniu wskaźnika syntetycznego reprezentującego poziom jakości życia w regionie. Weryfikacja istotności wybranych zmiennych została przeprowadzona poprzez budowę modelu ekonometrycznego. Z uwagi na wykorzystanie danych panelowych oraz przekonanie autorów o występowaniu związku pomiędzy przeszłymi wartościami przestępczości a ich obecnymi realizacjami, zdecydowano się na wykorzystanie dynamicznych modeli panelowych (metoda FDGMM).

Czasopismo: Finanse i Prawo Finansowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Klastry finansowe i aglomeracje FinTech – czynniki lokalizacyjne

Celem tej pracy jest sklasyfikowanie czynników odpowiedzialnych za lokalizację i rozwój klastrów finansowych z wyszczególnieniem aglomeracji FinTech. Sklasyfikowane zostały w tym celu innowacje ich źródła oraz innowacyjność, które odgrywają kluczową rolę w rozwoju FinTechów. Wykazano silne powiązanie pomiędzy wysokim poziomem innowacyjności w skali regionalnej a powstawaniem ośrodków branży FinTech. Dodatkowo proaktywne i nowoczesne podejście do kwestii regulacyjnej było czynnikiem sprzyjającym rozwojowi badanych klastrów finansowych.

Czasopismo: Finanse i Prawo Finansowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Wpływ formuły in-house na efektywność zamówień udzielanych przez administrację samorządową

W roku 2017 krajowy systemu zamówień publicznych został wzbogacony o nową formułę poszerzającą wachlarz wyłączeń ustawowych, określaną jako zamówienia in-house. Jest to nowa przesłanka upoważniająca do odstąpienia zamawiającego od zastosowania procedur przetargowych określonych prawem. Umożliwia ona zachowanie monopolu wykonawcy w obszarze zamówień udzielanych przez podmiot, który sprawuje nad nim kontrolę. Z uwagi na specyfikę formuły, która tworzy quasi zmonopolizowany rynek, przeprowadzono badanie w celu zidentyfikowania zmian konkurencyjności i efektywności udzielanych zamówień. Z uwagi na strukturę udzielanych zamówień w formule in-house, skoncentrowano się na usługach odbioru i zagospodarowania odpadów. Zidentyfikowano zmiany na rynku badanych usług, które wywołało zastosowanie formuły. W pracy zastosowano podejście badawcze oparte na danych ilościowych publikowanych w systemie zamówień publicznych.

Czasopismo: Finanse i Prawo Finansowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Udział kosztów działalności ubezpieczeniowej w składce zakładów działu II w Polsce

Koszty działalności ubezpieczeniowej w sprawozdawczości finansowej przedsiębiorstw ubezpieczeniowych zaliczane są do kosztów technicznych, które stanowią ponad 90% kosztów ubezpieczycieli. Koszty te z jednej strony są jednym z czynników wpływających na wysokość składki ubezpieczeniowej, a z drugiej strony oddziaływają na wynik finansowy ubezpieczyciela. W pracy poddano analizie koszty działalności ubezpieczeniowej zakładów ubezpieczeń Działu II w latach 2009–2018. Analizę przeprowadzono na podstawie danych PIU. Wyznaczono statystyczne normy rynkowe wskaźników kosztów: działalności ubezpieczeniowej, administracyjnych oraz akwizycji. Porównano zmiany wyznaczonych norm w roku 2018 w odniesieniu do roku 2009. Oceniono obciążenie składki ubezpieczeniowej badanymi kosztami.

Czasopismo: Finanse i Prawo Finansowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Pandemia czy wojna pokoleń?

Artykuł dotyczy pandemii koronawirusa COVID-19 i jego potencjalnego wpływu na gospodarkę, system finansów publicznych oraz finanse osobiste. Szok związany z wybuchem i ekspansją wirusa w skali globalnej stawia przez gospodarkami, finansami publicznymi i systemami zdrowotnymi ogromne wyzwania związane z groźbą recesji, drastycznego zmniejszenia dochodów osobistych w gospodarstwach domowych, konieczność opracowania programów rządowych, łagodzących skutki pandemii oraz włączenia się Banku Centralnego w postaci obniżki stóp procentowych i stopy rezerwy obowiązkowej, a także uruchomienia niestandardowych instrumentów polityki monetarnej tzw. luzowania ilościowego (QE). Celem opracowania jest zaproponowanie języka nanofinansów do opisania pandemii jako destrukcji mechanizmu solidarności międzypokoleniowej i wewnątrzpokoleniowej. Główną hipotezą badania jest, że jakość zarządzania ryzykiem finansowym codzienności przesądzi o skali strat finansowych oraz czasie niezbędnym do wyjścia z załamania społeczno-gospodarczego wywołanego pandemią.

Czasopismo: Finanse i Prawo Finansowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Leasing jako źródło finansowania samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej w Polsce w latach 2013–2019

Rozwój i funkcjonowanie publicznej służby zdrowia w sytuacji ograniczonych środków budżetowych wymaga pozyskiwania dodatkowych źródeł finansowania. Działania takie nie powinny skutkować powstawaniem spirali zobowiązań, do której mogą doprowadzić np. kredyty krótkoterminowe. Ważne jest także, aby pozyskane źródło było elastyczne, obciążające budżet w stopniu niższym od korzyści, które można uzyskać dzięki jego uruchomieniu. W gospodarce rynkowej sprawdzonym, dodatkowym źródłem finansowania sektora prywatnego jest leasing. Podobnie jak podmioty prywatne, jednostki publicznej służby zdrowia mogą wykorzystać leasing jako dodatkowe źródło finansowania swojej działalności. W pracy przedstawiono wyniki badania empirycznego przeprowadzonego na próbie czasowej z lat 2013–2019, dotyczącego wykorzystania leasingu przez publiczną służbę zdrowia.

Czasopismo: Finanse i Prawo Finansowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Skuteczność prawna ochrony tzw. „frankowiczów” w kontekście terminów przedawnienia

W Polsce nie wykształciła się jednolita linia orzecznicza, tak co do przesłanek i podstaw unieważnienia umowy kredytu, jak i co do uznania niektórych tylko warunków umownych za nieuczciwe, a w efekcie tego – również co do stosowania terminów przedawnienia wobec żądania zwrotu świadczenia wypłaconego na podstawie uznanej za abuzywną klauzuli bądź nieważnej czynności prawnej. Sytuacji tej nie zmienił wyrok TSUE z 3.10.2019 r. (C-260/18 Dziubak vs. Raiffeisen). Pożądane i konieczne jest tymczasem, aby krajowe sądy zaczęły rozstrzygać sprawy tzw. „frankowe” w duchu regulacji unijnych, bo to w ich ramach przyjęto ideę pełnej ochrony prawnej konsumenta, zasadniczo wedle której realizacja roszczenia restytucyjnego nie może być uzależniona od terminu przedawnienia.Celem artykułu jest udzielenie odpowiedzi na pytanie: czy skutek restytucyjny obejmuje – obok dawnego stanu prawnego – przywrócenie stanu materialnego kontrahentów? Udzielenie odpowiedzi na to pytanie jest niezbędne dla ustalenia, czy sądowe uznanie warunków umowy za nieuczciwe może zostać ograniczone co do rodzaju skutku.Powyższe legło u podstaw sformułowania następującej tezy badawczej: ustalenie w postępowaniu sądowym nieuczciwości warunku umownego zawsze będzie miało charakter i skutek ex tunc wobec uprawnień majątkowych oraz niemajątkowych, i to bez względu na to, czy rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest konstytutywne czy deklaratoryjne.Przedstawiona materia zdeterminowała układ i treść artykułu, w którym wieloaspektowo omówiono problematykę terminów przedawnienia (ujętą w pytaniach prejudycjalnych oraz orzecznictwie TSUE), przedstawiono podział orzeczeń na konstytutywne i deklaratoryjne, a także wyjaśniono istotę i funkcję materialnych terminów przedawnienia.

Czasopismo: Finanse i Prawo Finansowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Uiszczanie opłat sądowych za pośrednictwem dostawców usług płatniczych

Celem artykułu jest wykazanie, że dla dochowania terminu uiszczenia opłat sądowych w postępowaniu cywilnym i sądowo-administracyjnym przesądzające znaczenie ma data złożenia zlecenia płatniczego, nie zaś dzień otrzymania środków przez sąd (dzień uznania rachunku sądu), bez względu na to, za pośrednictwem jakiego operatora transakcja jest inicjowana, pod warunkiem, że ma on status dostawcy usług płatniczych. Przedmiotem analizy jest w szczególności przegląd aktualnego orzecznictwa SN i NSA.

Czasopismo: Finanse i Prawo Finansowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Refinansowanie kredytu udzielonego konsumentowi przez różne podmioty powiązane kapitałowo bądź osobowo jako praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów

W praktykach rynkowych kredytodawców kredytu konsumenckiego zaobserwować można pewne nieprawidłowości. Jedną z nich jest refinansowanie kredytu konsumenckiego udzielonego konsumentowi przez różne podmioty powiązane kapitałowo bądź osobowo. Jest to zjawisko, które uwidoczniło się w działaniach kredytodawców na przestrzeni kilku ostatnich lat i było przedmiotem analiz zarówno Rzecznika Finansowego, jak i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie zjawiska polegającego na refinansowaniu kredytu udzielonego konsumentowi przez różne podmioty powiązane kapitałowo bądź osobowo jako próby obejścia stosowania art. 36a i art. 36c ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim, i tym samym uznanie za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów zgodnie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów.

Czasopismo: Finanse i Prawo Finansowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kołkach w diecezji łuckiej w świetle inwentarza z 11 VI 1937 roku

Kościół parafialny pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kołkach na Wołyniu pochodził z drugiej połowy XVII wieku. Był on fundacją Samuela Kazimierza Leszczyńskiego, urzędnika dworskiego. Uległ on pożarowi w czasie działań pierwszej wojny światowej. Odbudowany został w latach 1929-1930 przez proboszcza kołkowskiego ks. Edwarda Zajączkowskiego i konsekrowany w lipcu 1930 roku przez sufragana łuckiego biskupa Stefana Walczykiewicza. Decyzją ordynariusza łuckiego biskupa Adolfa Szelążka w 1937 roku nastąpiła zmiana proboszcza w parafii Kołki. Stąd dotychczasowy proboszcz ks. Antoni Skrzypkowski sporządził 24 maja 1937 roku protokół zdawczo-odbiorczy parafii Kołki oraz dwa oddzielne protokoły: pierwszy dotyczył obliczenia ilości blachy cynkowej użytej do pokrycia dachu kościelnego przy budowie nowego kościoła i drugi zawierający dokładne zestawienia finansowe, które wyjaśniły szczegółowo zgłaszane pretensje wykonawców prac budowlanych wobec inwestora, jakim był ówczesny proboszcz – ks. Edward Zajączkowski. Do powyższych zostały dołączone dwa sporządzone inwentarze: kościoła parafialnego i domu plebańskiego, przekazane dnia 11 czerwca 1937 roku swemu następcy - ks. Konradowi Moszkowskiemu. Sprawował swoje obowiązki pastoralne w Kołkach jako ostatni proboszcz tej parafii.

Czasopismo: Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii
Zmiany personalne w organizacji administracji i sądownictwie diecezji kujawsko-kaliskiej (1918-1925)

Problematyka zmian personalnych w administracji i sądownictwie diecezji kujawsko-kaliskiej w latach 1918-1925, była uwarunkowana kilkoma czynnikami. Przede wszyskim doszło do zmian w prawodawstwie kościelnym. Nowy Kodeks Prawa Kanonicznego, który zaczął obowiązywać w 1918 r. oddzielał władzę administracyjną od sądowniczej. W tymże roku biskup kujawsko-kaliski ustanowił Kurię Biskupią we Włocławku dla prowadzenia spraw administracyjnych, zaś dla prowadzenia spraw sądowych ustanowił Trybunał Generalny we Włocławsku oraz Trybunał Pomocniczy w Częstochowie i Kaliszu. W miejsce dawnego oficjalatu włocławskiego ustanowił wikariat generalny włocławski, oficjalat kaliski został wikariatem, zaś oficjalat piotrkowski przemianował na wikariat częstochowski. We Włocławku rezydował wikariusz generalny dla całej diecezji, którym był biskup pomocniczy. Nadto w stolicy diecezji urzędował ks. S. Chodyński, któremu podlegał wikariat włocławski, był jednocześnie oficjałem Trybunału Włocławskiego. Wiceoficjałem tegoż Trybunału był bp W.S. Owczarek, który następnie objął urząd oficjała. Z kolei wikariuszem generalnym i wiceoficjałem w Trybunale Częstochowskim został bp W.P. Krynicki, zaś wikariuszem generalnym i wiceoficjałem w Trybunale Kaliskim był ks. J.N. Sobczyński. Należy zauważyć, że w kurii byli zatrudnieni kanclerz, konsultorzy, radcowie, sekretarze, skarbnik, archiwariusz, architekci, członkowie różnych komisji, cenzorzy ksiąg religijnych i wizytatorzy nauki religii. Piastujący powyższe stanowiska duchowni pracowali również w sądzie, a większość z nich stanowiła elitę duchowieństwa, które było wykształcone w zagranicznych uczelniach. Władza diecezjalna doceniała ich zaangażowanie, czego wyrazem były nadawane im godności kościelne. Wielu z nich parało się pracą naukową. Ten skład obsady personalnej uległ zmianie w 1925 r., kiedy diecezja kujawsko-kaliska utraciła wikariat częstochowski na rzecz nowo utworzonej diecezji.

Czasopismo: Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii
Opis parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Czeladzi z 1791 roku (Fragment nieodnalezionej wizytacji dekanatu siewierskiego diecezji krakowskiej z lat 90. XVIII wieku)

W 1846 r. proboszczem parafii św. Stanisława w Czeladzi został mianowany ks. Wojciech Janecki. Okazało się wówczas, że parafia nie posiada aktualnego inwentarza dóbr i praw majątkowych. W poszukiwaniu tego dokumentu zwrócono się do Konsystorza Generalnego Diecezji Krakowskiej. Pomimo poszukiwań dokumentu takiego nie odnaleziono. W archiwum Konsystorza odkryto jedynie dokument opisujący miasto Czeladź oraz parafię czeladzką sporządzony w 1791 r. Jego odpis przesłano do Konsystorza Diecezji Krakowskiej w Kielcach. Ten właśnie dokument jest przedmiotem niniejszego opracowania. Prawdopodobnie dokument pod nazwą Opisanie Kościoła i Parafii Miasteczka Czeladź z 1791 r. stanowi fragment większej całości; być może wizytacji dekanatu siewierskiego z tego okresu. Wskazuje na to jego treść oraz struktura będąca powtórzeniem tego typu dokumentów z końca XVIII wieku, np. wizytacji sąsiedniego dekanatu bytomskiego z lat 1792-1793. Dotychczasowe poszukiwania w archiwach kościelnych i państwowych nie przyniosły pozytywnych rezultatów w zakresie odszukania źródeł potwierdzających przeprowadzenie owej wizytacji. Publikowany dokument stanowi jedno z najważniejszych źródeł dotyczących dziejów Czeladzi w końcowym okresie istnienia Rzeczypospolitej szlacheckiej. Jego autor podaje dokładne dane dotyczące parafii oraz kościoła w Czeladzi w ostatnich latach przed zaborami. Należy podkreślić, że dokument ten nie został wykorzystany w dotychczasowych badaniach nad dziejami miasta Czeladzi.

Czasopismo: Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii
Rubrycele diecezji krakowskiej z lat 1735-1811 przechowywane w księgozbiorze podręcznym Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie

W księgozbiorze podręcznym Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie przechowywany największy znany zbiór kalendarzy liturgicznych drukowanych dla potrzeb duchowieństwa diecezji krakowskiej. Od połowy XVIII w. zbiór jest prawie kompletny. Zgodnie ze zmodyfikowaną klasyfikacją przyjętą przez ks. Stanisława Librowskiego, krakowskie kalendarze liturgiczne można podzielić na cztery rodzaje, ściśle wiązane z fazami ich rozwoju. Do pierwszego typu należą kalendarze liturgiczne wydawane bez żadnych dodatków (XVI w. do 1750), do drugiego – kalendarze z spisem zmarłych duchownych (od 1751) oraz katalogiem prałatów i kanoników katedralnych (od 1753). Do trzeciego rodzaju rubrycel należą druki połączone z pełnym katalogiem parafii i duchowieństwa (od 1811), do czwartego – samoistne druki zawierające oddzielnie kalendarz liturgiczny i schematyzm diecezji pojawiły się dopiero od 1871 r. Do końca XVIII w. zazwyczaj za wydanie rubrycel odpowiadały kapituły katedralne. W imieniu ordynariusza bądź wikariusza kapitulnego jeden z kanoników lub wikariuszy katedralnych, którego imię i nazwisko z reguły podawano na stronie tytułowej, opracowywał tekst. Do kapituły należały organizacja druku oraz dystrybucja kalendarza. W Krakowie kalendarz redagowali kolejni wicedziekani katedry wawelskiej, którzy równocześnie byli kanonikami kolegiaty św. Jerzego na Wawelu. Trzeba również wspomnieć, że w zachowanych egzemplarzach rubrycel znajdują podpisy właścicieli rubrycel, które pozwalają poznać historię powstania kolekcji. Często również w zachowanych egzemplarzach kalendarzy znajdują się uwagi poczynione przez właścicieli. Dotyczą one kwestii ducho wych i gospodarczych, dostarczając informacje o ważnych dla duchownych sprawach.

Czasopismo: Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii