Teoria przekazu kartograficznego jako podstawa badań efektywności map animowanych prezentujących dynamikę zjawisk

Jednym ze sposobów zbadania problemu efektywności animacji kartograficznych jest jego analiza w kontekście orientacji problemowych kartografii teoretycznej. Ze względu na duże zróżnicowanie animacji kartograficznych, ważne jest zawężenie przedmiotu zainteresowań do opracowań najbliższych kartografom, czyli do map animowanych, a w szczególności do map prezentujących dynamikę zjawisk. Mapy animowane prezentujące dynamikę zjawisk to wyświetlane z odpowiednią częstotliwością sekwencje logicznie powiązanych map statycznych, przedstawiające zmienność zjawisk w czasie i dające wrażenie ruchomego obrazu. Wraz ze stopniowym rozwiązywaniem problemów technicznych związanych z opracowaniem map animowanych, kartografowie coraz częściej zastanawiali się nad celowością wykorzystania animacji w kartografii. W tym kontekście coraz częściej używany był termin "efektywność". Efektywność map animowanych powinna być zawsze rozpatrywana z punktu widzenia ich przeznaczenia i z uwzględnieniem konkretnego odbiorcy. Problem efektywności animacji kartograficznych, aczkolwiek podejmowany przez różnych autorów, nie doczekał się jednoznacznej charakterystyki. W celu sprecyzowania tego problemu należy zastanowić się, która z orientacji problemowych kartografii teoretycznej mogłaby stanowić podstawę badań. Zdaniem autora artykułu, najlepszym rozwiązaniem jest oparcie się na teorii przekazu kartograficznego Mapy animowane są traktowane jako środek przekazu informacji, a ich efektywność może być rozumiana jako sprawność przekazu informacji. Kartograf prezentując określoną część informacji wybraną w czasie poznania otaczającego świata, dąży do osiągnięcia celu, którego stopień realizacji nazywamy sprawnością w aspekcie semantycznym. Do osiągnięcia określonego celu dąży również użytkownik mapy, który poprzez jej analizę kształtuje swoje wyobrażenie o otaczającym świecie. Stopień realizacji celu przez użytkownika można określić jako sprawność w aspekcie pragmatycznym. W aspekcie semantycznym mapę animowaną prezentującą dynamikę zjawisk można uznać za efektywną, wtedy gdy jest na niej pokazany przebieg zmienności zjawiska (przy zachowaniu izomorfizmu zmienności). Opracowanie mapy animowanej nie jest w pełni uzasadnione jeśli zadaniem kartografa jest odzwierciedlenie stanów czasowych w celu ich porównania, określenia bilansu, wskazania ogólnych tendencji itp., gdyż te same charakterystyki można pokazać za pomocą mapy statycznej. Sprawność w aspekcie semantycznym można wówczas kwestionować, a mapę uznać za nieefektywną. W aspekcie pragmatycznym mapę animowaną można uznać za efektywną wówczas, gdy jest ona czytelna. Ma to miejsce wtedy, gdy cechuje się ona relatywnie małą złożonością (w tym małą złożonością zmienności), umożliwiającą szybkie ogarnięcie całej treści mapy. Straty informacji w czasie percepcji są wtedy niewielkie, a przekaz możemy uznać za sprawny. Z pragmatycznego punktu widzenia mapę animowaną można uznać również za efektywną wówczas, gdy w czasie interpretacji pojawia się zysk informacji. Może tak być wtedy, gdy łącząc kilka metod prezentacji kartograficznej na jednej mapie przedstawiamy jednocześnie kilka cech, na podstawie których możliwe jest wnioskowanie o dynamice zjawisk. Jeżeli odbiorca mapy animowanej prezentującej dynamikę zjawisk jest nieokreślony, albo jest nim użytkownik o niskich kwalifikacjach merytorycznych, wówczas nacisk należy położyć na ograniczenie strat informacji. Trzeba wówczas opracować mapę uproszczoną, stosując najlepiej tylko jedną metodę kartograficzną do prezentacji tylko jednej cechy. Jeżeli odbiorcą mapy animowanej jest osoba o wysokich kwalifikacjach, można opracować mapę łączącą kilka metod prezentacji, o dużym ładunku informacyjnym, co pozwoli uzyskać duży zysk informacji.  Ze względu na rosnącą popularność szeroko pojętych animacji kartograficznych, w tym map animowanych prezentujących dynamikę zjawisk, badania ich efektywności są niezbędne. Dla uzasadnienia wykorzystania animacji w kartografii potrzebne są wielokierunkowe badania, w których stosować można zarówno przedstawione w niniejszym artykule podejście komunikacyjne, jak również podejście "poznawcze" i "wizualizacyjne".

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku