rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Lewacka sałata. Ekonomiczne aspekty weg*anizmu

Wegetarianizm to – najkrócej rzecz ujmując – niejedzenie mięsa. Weganizm jest nieco bardziej radykalną opcją – to nie tylko niespożywanie mięsa, ale generalnie produktów zwierzęcych: jajek, mleka, nabiału, miodu. Są to stosunkowo proste definicje dla tych rodzajów diet. Problem zaczyna się jednak już wtedy, kiedy określimy wegetarianizm czy weganizm rodzajem diety. Wegetarianizm i weganizm nie jest więc jedynie związany z jedzeniem, można mówić tu już o pewnym stylu życia rozumianym przede wszystkim jako „rozmiary i forma konsumpcji”. W swoim wystąpieniu chcę prześledzić pobudki, jakie stoją za wyborem tego rodzaju diety – zdrowie stanowi jedną z nich – a także poddać refleksji nie tylko zdrowotne, ale także kulturowe aspekty weg*anizmu. Na rynku obecnych jest coraz więcej produktów wegetariańskich i wegańskich, z dużą częstotliwością powstają też nowe restauracje, a nawet lodziarnie czy fast foody, o ile nie całkowicie wege lub wega, o tyle włączające do swojego menu potrawy bezmięsne czy po prostu warzywne. Mnożą się wege fora i społeczności internetowe, kanały na YouTube oraz blogi z przepisami kuchni roślinnej. Wszystko to pozwala zastanawiać się, czy dieta wege/wega stała się czymś w rodzaju mody, która w niedługim czasie przeminie czy też przemawiają za tym także inne względy, a jeśli tak, to jakie.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Popularyzowanie diet bezmięsnych w oparciu o koncepcję krążenia wzorców konsumpcyjnych Thorsteina Veblena

Biologiczne przesłanki wskazują na to, że dieta ludzka, powinna być zbliżona do szympansiej. Jako gatunek,homo sapiens sapiens, nie jest stricte mięsożerny. Społeczno-kulturowe uwarunkowania doprowadziły do sytuacji powszechnego spożywania mięsa. Na spożywanie mięsa w niektórych częściach globu wpływa też swoisty klimat, który utrudnia lub wręcz uniemożliwia pozyskiwanie produktów roślinnych (choćby w Mongolii, Kirgistanie, regionach polarnych). Człowiek nie tylko je mięso, ale nadaje mu też silne kulturowe naznaczenia (spożywanie mięsa białego- powszechnie przypisuje się kobietom, podczas kiedy mężczyźni „powinni” spożywać mięso czerwone). Obok takich utartych przekazów, zakorzenionych mocno w kulturze zachodniej, pojawia się jednak nowy silny i dynamiczny trend, jakim jest odrzucenie produktów odzwierzęcych. Liczba osób nie jedzących mięsa wzrasta. Czy jest to zatem powrót do natury człowieczej czy też odstępstwo od niej? Niektórzy autorzy uważają, że diety bezmięsne stanowią przywilej klas społeczno-ekonomicznych ulokowanych w wyższych sferach społecznych. Czy jest możliwe niejedzenie mięsa przez całe społeczności, szczególnie jeśli diety bezmięsne zostaną uznane za atrakcyjną formę konsumpcji?
          

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Nie do powiedzenia. O głosie u Lacana, Ettinger i Woodman

Na zdjęciu zatytułowanym Self-portrait talking to Vince amerykańska fotograficzka Francesca Woodman postanowiła uchwycić swój własny głos. Tym samym to, co wymówione stało się niewymawialne, skutkując niezrozumiałym ciągiem esów-floresów wychodzącym z ust artystki, przerwanym jeszcze w obrębie kadru w swoim staraniu, by dotrzeć do słuchacza. Ta fotografia staje się przestrzenią i przyczyną konfrontacji dwóch psychoanalitycznych ujęć kategorii głosu: Lacanowskiego i Ettingeriańskiego. Podczas gdy u Jacques’a Lacana głos jest przedstawiony jako objet petit a, nierozerwalnie związany z Innym i pragnieniem, Ettinger – twórczyni teorii macierzy [matrixial theory], praktykująca psychoanalityczka, artystka, feministka i potomkini ocalałych z Zagłady – opisuje to pojęcie jako link a, kładąc nacisk na połączenie inspirowane spotkaniem prenatalnym oraz związaną z nim kruchością i intymnością. Zderzenie ze sobą tych dwóch stanowisk oraz twórczości Woodman pozwala nam otworzyć wspomnianą kategorię na studia wizualne i postawić pytanie o związki głosu ze zmysłami. Taka jukstapozycja przesuwa granice zarówno fotografii – medium, zdawałoby się, skazanego na milczenie – jak i teorii, wobec której zdjęcie może stworzyć w swych ramach przestrzeń dialogu, uporczywie opierając się redukcji do wyłącznie jednego punktu widzenia.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Radykalny weganizm osób kolorowych

Niniejszy esej podnosi kwestię skomplikowanych związków między szowinizmem gatunkowym i rasizmem. Podczas gdy wyostrzona wrażliwość na cierpienie słabszego i doświadczenia w walce o równouprawnienie społeczne powinny pomagać przerzucić pomost między interesami skolonizowanych zwierząt ludzkich i pozaludzkich, w świadomości kolorowych mieszkańców społeczeństw osadniczych weganizm postrzegany jest zazwyczaj jako styl życia uprzywilejowanego białego człowieka - kolonizatora. Na skutek uwewnętrznienia kolonialnych koncepcji tożsamości praktykujący kolorowy weganin czuje się często wyobcowany ze swojej własnej kultury. Do demontażu matrycy kolonialności i solidarnej walki o świat wolny od wszelkich form opresji nawołują najbardziej w ostatnich latach aktywni  kolorowi weganie. Analizie ich poglądów poświęcona jest główna część eseju.    

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Weganizm a reduktarianizm

W artykule analizowana jest, głównie na podstawie materiałów The Reducetarian Foundation, ewolucja i różnorodność definicji i opisu reduktarianizmu, a także klasyczna definicja weganizmu przygotowana przez The Vegan Society. Badane są relacje pomiędzy dwoma postawami, zarówno w aspekcie formalnym opartym na zestawieniu definicji, jak i osobistym, na podstawie opinii poszczególnych osób. Przeprowadzone analizy prowadzą do próby znalezienia odpowiedzi na pytanie czy weganizm jest i/lub powinien być uznany za formę reduktarianizmu.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Audiosfera opowieści mitycznej. Przypadek komunizmu

Tematem artykułu jest analiza znaczeń przypisywanych dźwiękom w narracji mitycznej komunizmu. Zakres źródłowy obejmuje przede wszystkim poezję oraz pieśni publikowane w Polsce w okresie stalinizmu. W artykule wyróżnione zostały trzy główne kategorie organizujące mityczną audiosferę: kolektywny śpiew, który pełni funkcję mobilizacyjną i ma moc kreowania rzeczywistości; konfrontacja odgłosów przyrody z dźwiękami industrialnymi; dychotomia hałasu i ciszy. Socrealistyczną audiosferę można scharakteryzować jako nasyconą dźwiękiem, wręcz zgiełkliwą, w której donośne odgłosy, zwłaszcza industrialne, są wartościowane pozytywnie jako wyraz przemiany ontologicznej świata. Na przeciwległym biegunie znajduje się cisza oraz dźwięki amorficzne, postrzegane jako znak starego, kapitalistycznego świata, który trzeba przezwyciężyć.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Weganizacja akademii i nowa humanistyka, czyli o weganizmie w kontekście badań literacko-kulturowych

Weganizacja akademii i nowa humanistyka, czyli o weganizmie w kontekście badań literacko-kulturowych
         Zaproponowane przez autorkę pojęcia „weganizacji akademii” i „wegańskiego zwrotu” odnoszą się do rosnącego zainteresowania badaczy – literaturoznawców, kulturoznawców, filozofów czy też psychologów – weganizmem postrzeganym zarówno jako praktyka jak i filozofia. Artykuł omawia historię tego zainteresowania oraz skupia się na kulminacyjnym momencie w historii naukowej refleksji nad weganizmem wyznaczonym przez publikację przez Laurę Wright The Vegan Studies Project. Food, Animals and Gender in the Age of Terror, monografii, która tworzy fundamenty dla studio nad weganizmem. Artykuł podejmuje próbę określenia specyfiki studiów nad weganizmem w kontekście studiów nad zwierzętami, ekokrytyki i ruchów na rzecz zwierząt oraz miejsca, jakie zajmują na mapie współczesnej humanistyki ze szczególnym uwzględnieniem wprowadzonej przez Ewę Domańską koncepcji humanistyki prefiguratywnej. Widziane w tym ujęciu studia nad weganizmem mogą stać się platformą debaty na temat możliwości stworzenia alternatywnej wizji przyszłości.
          

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Mobilność kulturowa w badaniach nad przedstawieniami - perspektywy metodologiczne

Artykuł jest próbą nakreślenia metodologicznych perspektyw jakie rysują się przed badaczami performansów artystycznych w związku z ogłoszonym przez Stephena Greenblatta Manifestem kulturowej mobilności w 2010 roku. Autorka poddaje w nim analizie koncepcję stref kontaktu wprowadzoną do humanistyki przez Mary Luise Pratt, rozwiniętą następnie przez Stephena Greenblatta oraz Donnę J. Haraway, pokazując w jaki sposób pozwala ona przeformułować obowiązujące do tej pory w obrębie performatyki rozumienie pojęcia "przedstawienia" (performansu). Sugeruje, że poprzez strefy kontaktu, rozumiane jako przestrzeń wzajemnego spotkania i redefiniowania się uczestniczących w niej heterogenicznych podmiotów jako badacze kultury zyskujemy możliwość nowego sposobu oglądu zastanej rzeczywistości kulturowej i poznawania jej emergentnych znaczeń. Swoje hipotezy autorka rozwija w oparciu o analizę dwóch przykładów: performansu Exhibit B, Bretta Bailey’a z 2013 roku  oraz  wystawy fotografii Pietera Ugo, Between the Devil and the Deep Blue Sea w Museu Coleção Berardo, Lizbona (05.07.2018 – 07.10.2018).   

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Refleksja estetyczna nad opowiadaniem Ryūnosuke Akutagawy &lt;i&gt;W krainie wodników&lt;/i&gt;

For an abstract in English, scroll downPrzemysław GóreckiUniwersytet im. Adama Mickiewicza w PoznaniuRefleksja estetyczna nad opowiadaniem Ryūnosuke Akutagawy W krainie wodników
        Abstrakt: Artykuł jest próbą odczytania modernistycznego opowiadania Ryūnosukego Akutagawy, japońskiego mistrza małej formy, pod kątem estetycznym. Przedmiotem analizy czynię polski przekład utworu W krainie wodników, znanego w Polsce również pod tytułem Kappy, dokonany przez Mikołaja Melanowicza. Historia opowiada o fantasmagorycznej wizycie w kraju antropomorficznych istot oraz o trzeźwych obserwacjach niepokojąco nietypowej krainy czynionych przez głównego bohatera. Ze względu na mnogość rozpoznawalnych kulturowo wątków nawiązujących do historii o Guliwerze, utwór nosi znamiona antyutopii. Moja analiza podejmuje wątki opowiadania istotne z punktu widzenia tej gałęzi filozofii oraz jego symboliczny wymiar z jego zanurzeniem w tradycji japońskiej estetyki. Opierając swoją interpretację na krytycznej rewizji podstawowych założeń szkoły japońskiej estetyki i bliskim odczytaniu dwu płaszczyzn utworu (literalnej i symbolicznej), przyglądam się sposobowi filozoficznego funkcjonowania tekstu. Artykuł koncentruje się zarówno na dosłownie estetycznej płaszczyźnie wyrażania (opisy świata przedstawionego) jak i na estetyce narracji oraz sposobu konstrukcji tekstu.
        Słowa kluczowe: literaturoznawstwo; komparatystyka; Japonia; modernizm; estetyka; antyutopia
        An Aesthetic Reflection on Kappa by Ryūnosuke Akutagawa
        Abstract: The article is an attempt of reading the modernistic short story of Ryūnosuke Akutagawa, a Japanese “father of short story”, in terms of aesthetics. The subject of this analysis is the Polish translation of the work Kappa, also known in Poland under the title In the land of Aquarius, made by Mikołaj Melanowicz. The story shows a phantasmagoric visit to the strange country (peopled by anthropomorphic creatures) and some sober observations of this disturbingly atypical land made by the main character. Due to the multitude of culturally recognizable themes referring to the history of Gulliver, the work bears remarkable signs of anti-utopia. My analysis takes on the themes of the story that are important from the point of view of this branch of philosophy and on its symbolic dimension with its immersion in the tradition of Japanese aesthetics. Basing my interpretation on the critical revision of the basic assumptions of the Japanese aesthetics school and on the close reading of the two surfaces of the work (literal and symbolic), I consider how the text functions in a philosophical way. The article focuses both on the literally aesthetic level of expression (descriptions of the presented world) as well as on the aesthetics of narration and the way of constructing the text.
        Keywords: literary studies, comparative studies, Japan, modernism, aesthetics, anti-utopia

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Nieznośna lekkość pisania

[Scroll down for the Polish version of the Abstract]Małgorzata SzumnaFaculty of PolishJagiellonian University, PolandUnbearable Lightness of WritingA review of the book: Ryszard Koziołek, Dobrze się myśli literaturą, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2016. (Publication in Polish).Keywords: a book review, Ryszard Koziołek, Dobrze się myśli literaturąNieznośna lekkość pisaniaAbstrakt: Recenzja książki: Ryszard Koziołek, Dobrze się myśli literaturą, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2016.Słowa kluczowe: recenzja, Ryszard Koziołek, Dobrze się myśli literaturą

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Monika Jaworska-Witkowska, &lt;i&gt;Przechwytywanie tekstów. Powidoki czytania&lt;/i&gt; (Nota o książce)

A critical note dedicated to Monika Jaworska-Witkowska's monograph Przechwytywanie tekstów. Powidoki czytania, Wydawnictwo Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2016. (in Polish).

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Małgorzata Fabiszak, Anna Weronika Brzezińska, &lt;i&gt;Cmentarz, park, podwórko. Poznańskie przestrzenie pamięci&lt;/i&gt; (Nota o książce)

A critical note dedicated to Małgorzata Fabiszak's and Anna Weronika Brzezińska's book, Cmentarz, park, podwórko. Poznańskie przestrzenie pamięci, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2018. (in Polish).

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Teologia czy teologia feministyczna? Mary Daly, "Beyond God the Father"

Odnosząc się do istotnej dla tak zwanej teologii feministycznej pozycji Mary Daly, Beyond God the Father, artykuł bada związki między wiarą i rozumem oraz wiarą i niewiarą, między innymi w oparciu o dzieło Josepha Ratzingera Wprowadzenie w chrześcijaństwo. Zasadniczo, argument stanowi obronę tradycyjnego rozumienia teologii, odwołując się przy tym do zasad logiki bardziej niż dogmatyki. Przeformułowanie pojęcia teologii, jakie dokonuje się w teologii feministycznej, unieważnia sens innych, kluczowych dla teologii pojęć, takich jak wspomniane wiara i rozum. W rezultacie, termin „teologia” traci swój sens i staje się bezużyteczny.  

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
summaries in english/streszczenia w języku angielskim

Anglojęzyczne streszczenia artykułów badawczych, zamieszczonych w niniejszym numerze "Er(r)go".

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Nota o książce: Judith Butler, Zeynep Gambetti, Leticia Sabsay &lt;i&gt;Vulnerability in Resistance&lt;/i&gt;

For an abstract in English, scroll down.Anna KisielInstytut Kultur i Literatur AnglojęzycznychWydział FilologicznyUniwersytet Śląski w KatowicachNota o książce: Judith Butler, Zeynep Gambetti, Leticia Sabsay Vulnerability in ResistanceAbstrakt: Nota poświęcona jest książce Vulnerability in Resistance pod redakcją Judith Butler, Zeynep Gambetti, oraz Leticii Sabsay. Na pozycję składa się trzynaście rozdziałów, z których każdy opowiada zgoła inną historię, ale wszystkie łączą powracające tytułowe słowa-klucze - resistance (opór) oraz vulnerability, który to termin w języku angielskim posiada szerszą gamę znaczeń, mieszcząc w sobie bezbronność, narażenie, podatność na zranienie, ale i swoistą kruchość. Redaktorki i autorki tego tomu próbują przemyśleć relację między tymi dwoma pojęciami.Słowa kluczowe: opór, bezbronność, kobiecość, protest, TurcjaA Critical Note on Vulnerability in Resistance by Judith Butler, Zeynep Gambetti and Leticia Sabsay (eds.)Abstract: The present note is dedicated to the book Vulnerability in Resistance edited by Judith Butler, Zeynep Gambetti, and Leticia Sabsay. The volume consists of 13 chapters, of which each tells an altogether different story, yet what connects all of them are the ever-returning keywords: resistance and vulnerability. In the English language, the latter term covers a broader gamut of meanings than its Polish equivalent (bezbronność), comprising in itself such concepts as helplessness, exposure, proneness to harm, but also fragility. The editors of the volume and the authors of the contributions alike attempt to revisit the relation between these two central terms.Keywords: resistance, vulnerability, femininity, protest, Turkey

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
ER(R)GO nr 38 (1/2019) - dyskursy weg(etari)anizmu

Pełny numer ER(R)GO nr 38 (1/2019) - dyskursy weg(etari)anizmu.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Czarno-zielone czasoprzestrzenie wyobrażone

Recenzja wydanej w 2016 roku monografii Karoliny Pospiszil pt.  Swojskość i utrata. Obrazy Górnego Śląska w literaturze polskiej i czeskiej po 1989 roku koncentruje się na walorach pracy, które stanowią o jej interdyscyplinarnym charakterze i solidnym ugruntowaniu w metodologii badawczej (geokrytyka), a jednoczesnie pozwalają zachować odrębną poetykę adekwatną do historii i kultury opisywanego regionu.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Poezja poczłowiecza: &lt;i&gt;Pokarm Suweren&lt;/i&gt; Kacpra Bartczaka

W niniejszym szkicu analizie poddany zostaje najnowszy tom Kacpra Bartczaka pt. Pokarm Suweren, który ukazany jest tu jako radykalna próba wyrażenia podmiotu posthumanistycznego – istniejącego jako figura na granicy języka i ciała.
          
          

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Nadbudowa matrycy mitów i ich transformacje na przykładzie najnowszej twórczości chorwackich, czarnogórskich i kosowskich dramatopisarzy oraz realizatorów scenicznych

Mity stale ewoluują i podlegają transferowi, w ten sposób przekraczają linię podziału między epokami, obszarami geokulturowymi i gatunkami sztuki. Ten dynamiczny system symboli, archetypów, obrazów i schematów został zintegrowany przez kulturę i stymuluje twórczość artystyczną w XXI wieku. Ma to miejsce także w przypadku dramatopisarzy i realizatorów scenicznych aktywnych w krajach byłej Jugosławii. Na uwagę zasługują przykłady szczególnego przetworzenia mitów autorstwa Ivany Sajko (Chorwacja), Ljubomira Ðurkovicia (Czarnogóra) i Jetona Neziraja (Kosowo). W wyniku strategii takich jak m.in. prefiguracja, transpozycja i reinterpretacja dochodzi do konfrontacji treści antycznych i nowoczesnych oraz do wytworzenia się nowej jakości. Spektakle teatralne, które powstają na podstawie tych tekstów są kolejnym przykładem transferu i transformacji w zależności od okoliczności performatywnej ekspozycji. Ponadto, realizacje te mają charakter transgresyjny i wymiar transkulturowy.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Krytyczne retro a kształtowanie pamięci zbiorowej w kinie amerykańskim XXI wieku

Jednym z aspektów retromanii jest przywracanie/konstruowanie pamięci o minionych epokach we współczesnej popkulturze. W tekście dominuje spojrzenie na krytyczne retro w kinie amerykańskim XXI wieku jako na sposób, w jaki filmowe środki wyrazu są wykorzystywane do budowania określonego wyobrażenia o relatywnie nieodległej przeszłości i konstruowania obejmującej ją pamięci zbiorowej. Znaczenie ma to, w jaki sposób pamięć zbiorowa jest wytwarzana i przechowywana w wytworach kultury, także w kinie, twórcy krytycznego retro posługują się bowiem zestawem wyrazistych, rozpoznawalnych strategii, takich jak – między innymi – samoświadomość wizualna, cytaty intertekstualne, stosowanie oswojonych konwencji do wypełniania luk w narracjach (i w pamięci). Co istotne, robią to z wyraźną intencją budowania/ odzyskiwania pamięci i historii grup społecznych wykluczanych z tych obszarów we wcześniejszej kulturze dominującej.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Transfer kulturowy w przekładzie dramatów na scenę

Literaturoznawcy, Michel Espagne i Michael Werner wprowadzili pojęcie „transferu kuturowego” do nauk humanistycznych. Proces transferu zachodzi zawsze w obie strony i jest kreatywny. W przypadku transferu kulturowego każda rzecz (koncepcje, systemy prawnych, idei, przedmioty materialne, terminy, konwencje literackie, teatralne itp.) nie tylko zostaje przeniesiona do nowego kontekstu, ale przede wszystkim nabiera nowego znaczenia. Kulturowa wymiana to nie cyrkulacja wiedzy i  idei takimi jakie są w środowisku oryginalnym, ale ich ponowna reinterpretacja w odmiennym kontekście kulturowym. Artykuł ma na celu analizę transferu kulturowego na przykładzie tradaptacji Jatindera Vermy w teatrze interkulturowym.  Naświetlone zostały procesy relokacji kulturowej klasyków, negocjacje językowe, heteroglosji i inicjacji ruchu nowych teatrów mniejszościowych. Autorka pokazuje także proces ewolucji definiowania i rozumienia takich zagadnień jak performatywność, wypowiadalność czy odgrywalność w najnowszych rozważaniach nad przekładem dramatu i ich wpływ na transfer kulturowy idei i konwencji teatralnych.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce
Dzicy i tropiki, czyli transfer kulturowy w polskich tekstach dla teatru

W polskiej twórczości dramatycznej XXI wieku wyróżnić można grupę tekstów poświęconych zjawisku mobilności kulturowej. Stanowią one literackie świadectwo istnienia dynamicznych „stref kontaktu” między tym, co lokalne i globalne, narodowe i światowe, swojskie i obce. Niniejszy artykuł jest próbą omówienia wybranych utworów dramatycznych w nawiązaniu do koncepcji transferu kulturowego. Przedmiotem analizy są trzy teksty napisane dla teatru (Życie seksualne dzikich Marcina Cecko, Śmierć Kalibana Magdy Fertacz oraz Smutki tropików Mateusza Pakuły).  Podjęty w nich na różne sposoby temat konfrontacji Europejczyka z przedstawicielami innych kultur świadczy o zainteresowaniach autorów założeniami postkolonializmu i posthumanistyki. Jest to twórczość silnie uwarunkowana kontekstem społeczno-cywilizacyjnym; stanowi artystyczną formę reakcji na głębokie przemiany migracyjne w obszarze kontynentu europejskiego. Autorzy wykorzystali w swych utworach różne kody symboliczne i strategie reprezentacji świata nie w celu porównania odmiennych kultur, ale jako punkt wyjścia refleksji o dynamice procesu przenikania się kultur. Jednym z nadrzędnych problemów jest również kwestia tożsamości poszczególnych jednostek ukazanych w sytuacji kontaktu z Innym. W rozważaniach na temat wspomnianych sztuk dramatycznych, oprócz kategorii transferu kulturowego, wykorzystane zostały: idea transkulturowości Wolfganga Welscha, koncepcja poetyki kulturowej Stephena Greenblatta oraz ustalenia etnopoetyki.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o sztuce