rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Dodatkowy warunek racjonalności manewruz zasadnej stwierdzalności

W artykule przedstawiam tzw. chwyt z zasadnej stwierdzalności (WAM)
wymierzony w znaną argumentację E. Gettiera, która miała wykazać nieadekwatność
tradycyjnej definicji wiedzy. Keith DeRose sformułował trzy
warunki poprawności WAM – pokazuję, że zaproponowany w pracy WAM je
spełnia. Jeśli zaproponowany sposób wyjaśnienia Gettierowskich przykładów
jest poprawny, to konkluzywność argumentacji Gettiera staje się wątpliwa. Jeśli
jednak nie jest i przykładów Gettiera nie można wyjaśnić poprzez odwołanie
się do generowania fałszywych implikatur konwersacyjnych przez prawdziwe
asercje określonych zdań, to warunki poprawności nałożone przez DeRose’a
na WAM okazują się niewystarczające. W pracy proponuję więc uzupełnić
listę tychże o następujący warunek: jeżeli w określonym kontekście k asercja
danego zdania Z ma być nieakceptowalna jedynie ze względu na generowanie
w tych okolicznościach fałszywych implikatur i1, ..., in, to asercja tego zdania
w każdym innym kontekście k*, która generować będzie w k* dokładnie te
same fałszywe implikatury i1, ..., in, ma być również nieakceptowalna (i to
w równym stopniu).

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Czasoprzestrzeń Leibniza w fizyce nierelatywistyczneji w teorii względności

Koncepcji czasu i przestrzeni Leibniza odpowiada przyjęcie w roli absolutnej
geometrii tła wiązki włóknistej z euklidesowymi przestrzeniami momentalnymi
jako włóknami. Takie tło jednak nie uwzględnia wyróżnionego statusu
inercjalnych układów odniesienia. Za odpowiednie absolutne tło dla fizyki
nierelatywistycznej uważa się więc czasoprzestrzeń Galileusza, będącą taką
wiązką włóknistą wzbogaconą o strukturę przestrzeni afinicznej. Za wyróżnienie
układów inercjalnych powinien jednak odpowiadać dynamiczny element
struktury czasoprzestrzeni. Absolutnym tłem dla mechaniki Newtona byłaby
wtedy czasoprzestrzeń Leibniza, a owym elementem zgodna z absolutnym
tłem koneksja afiniczna. Leibniz zamiast tego wprowadził eter, za pomocą
którego można zdefiniować taką koneksję. Zaletą obu wersji tego rozwiązania
jest możliwość uogólnienia go na teorię grawitacji i na czasoprzestrzenie
fizyki relatywistycznej.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Doświadczenie monstrualnej cielesności. Próba analizyfenomenologicznej w świetle Medytacji kartezjańskich Husserla

Monstrualność ma swoje uznane miejsce w narracji kulturowej, znajdując liczne
przedstawienia w literaturze, malarstwie czy filmie, jednakże w dyskursie
filozoficznym ta kategoria to terra incognita, mimo że figura Innego stanowi
jeden z klasycznych tematów filozoficznych. W swoim tekście podejmuję
próbę fenomenologicznej analizy doświadczenia, jakim jest spotkanie z monstrualną
cielesnością człowieka. Analizę opieram na rozważaniach E. Husserla
z Medytacji kartezjańskich, a także na fenomenologii B. Waldenfelsa. Sądzę, że
w doświadczeniu monstrualności Innego szczególnie ostro pojawia się fenomen
horror alieni, jako rezultat zaburzenia procesu typizacji.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Kształtowanie zabudowy mieszkaniowej wpisującej się w zasady ochrony terenu i pozyskiwania rezerw przestrzeni we współczesnym mieście

Celem pracy jest zaprezentowanie problemów architektoniczno-urbanistycznych związanych z kształtowaniem zabudowy mieszkaniowej zharmonizowanej ze środowiskiem naturalnym w obliczu postępujących na świecie i w Europie procesów urbanizacji i degradacji tego środowiska. Skoncentrowano się na wyodrębnieniu działań na rzecz zrównoważonego modelu życia w mieście, a szczególnie na rozwiązaniach służących ograniczania kosztów urbanizacji. Należą do nich, m.in. koncepcje kształtowania zabudowy mieszkaniowej podporządkowane ochronie terenu i pozyskiwaniu wszelkich jego rezerw w istniejącej miejskiej zabudowie. Przedstawione przykłady wpisują się w idee rozwoju miasta na zasadzie ekosystemu oraz promowane współcześnie procesy służące reurbanizacji.

Czasopismo: Środowisko Mieszkaniowe
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Projektowanie struktury przestrzeni publicznej jednostek urbanistycznych jako warunek skutecznego przekształcenia terenów poprzemysłowych na przykładzie obszaru Pelcowizny w Warszawie

W obecnie funkcjonującym systemie planistycznym brakuje opracowań pozwalających na określenie głównej struktury przestrzennej większych jednostek urbanistycznych. W wyniku analizy procesu planowania struktury przestrzeni publicznej i czynników wpływających na skuteczne przekształcenie terenów poprzemysłowych autorzy dowodzą, że właściwym narzędziem do przekształcenia większych i zintegrowanych jednostek urbanistycznych miasta byłby odpowiednik dawnego planu ogólnego. Podstawową treścią, która powinna być zawarta w takim planie jest struktura funkcjonalno-przestrzenna, definiująca w szczególności formę i układ przestrzeni publicznej miasta. Analizowane w tekście przykłady planów Pelcowizny o charakterze ogólnym w powiązaniu z planem operacyjnym, w których wyodrębniono hierarchiczne struktury przestrzenne, wykazują konieczność objęcia ogólnymi wytycznymi całej jednostki urbanistycznej i są przykładem na jej efektywniejsze zagospodarowanie. Artykuł kończy propozycja metody dotyczącej sposobu konstruowania struktury przestrzeni publicznej miasta i warunkującej skuteczne przekształcenie terenów poprzemysłowych.

Czasopismo: Środowisko Mieszkaniowe
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: architektura i urbanistyka
Panteistyczna koncepcja Boga na przykładzie nauczania InstytutuStudiów i Badań Kabały Bnei Baruch

W artykule opisuję stanowisko ontologiczne istniejącej współcześnie organizacji
kabalistycznej pod nazwą Instytut Studiów i Badań Kabały Bnei Baruch
(„Synowie Barucha”). Uznaję, że można je zaklasyfikować jako panteizm.
Mimo że Instytut Bnei Baruch nawiązuje do tradycyjnej kabały (a więc nurtu
mistycznej myśli judaizmu), różni się od niej właśnie zbyt wyraźnym panteizmem.
Tradycyjny Bóg-Stwórca został w systemie Bnei Baruch znaturalizowany,
tzn. jest traktowany jako równoznaczny z przyrodą, m.in. na mocy
ekwiwalencji gematrycznej (Bóg, Elohim, i przyroda, ha-tewa, mają tę samą
wartość liczbową). Jednocześnie zaś kładzie się nacisk na zasadę „nie ma
nikogo poza Nim” (ein od milvado). W rezultacie sugeruje to, że Bóg jest
przyrodą i nie istnieje nic innego poza przyrodą, a taka jest właśnie teza panteizmu.
Ponieważ jednak przyroda jest u „Synów Barucha” bytem prymarnie
duchowym, przeto panteizm ten trzeba uznać za spirytualny.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Wyjaśnianie w geologii historycznej i paleontologii

Geologia historyczna i paleontologia należą do grupy historycznych nauk
przyrodniczych, a więc dyscyplin, których zadaniem jest badanie określonych
dziedzin przyrody z uwzględnieniem ich dziejów. Swoistość przedmiotowa
tych dziedzin skłania do postawienia pytania o ich odrębność metodologiczną,
w tym – o właściwy dla nich sposób wyjaśniania. Celem niniejszego artykułu
jest przedstawienie wybranych przykładów stanowisk w kwestii modelu
wyjaśniania obowiązującego w wymienionych dyscyplinach. Przegląd ten ma
za zadanie, po pierwsze, ukazać rozbieżności w prezentowanych w literaturze
filozoficznonaukowej opiniach w tej sprawie, po drugie zaś, wskazać podstawowe
trudności związane z poszczególnymi stanowiskami.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Liczbowe przyjemności. Leibniz i muzyka

Artykuł stanowi rekonstrukcję poglądów Leibniza na temat muzyki w oparciu
o rozproszone uwagi z różnych jego pism, również pomniejszych. Omawia
psychoakustykę Leibniza, jego estetykę, teorię harmonii muzycznej oraz znaczenie
muzyki w jego metafizyce. Filozofia muzyki Leibniza zostaje ukazana
jako przejście między kosmologicznym myśleniem pitagorejskim a estetyką
Baumgartenowską i romantyczną. Wskazane zostają również związki myśli
Leibniza z barokową kulturą muzyczną jego czasów.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Atom ontologiczny: atom substancji

W artykule badam podstawowy obiekt (albo pojęcie) ontologii jako atom,
czyli element, który jest używany przez ontologów do budowy rzeczywistości
ontologicznej. Skupiam się głównie na filozofii Leibniza i jego teorii monady
i substancji. Następnie proponuję wykorzystać niektóre pojęcia topologiczne:
przestrzeń topologiczna, podprzestrzenie, bycie topologią słabszą i inne, do
interpretacji pojęcia substancji w sensie Leibniza jako zbioru bądź agregatu
przestrzeni topologicznych (odpowiedniki monad). Okazuje się, że przy takim
ujęciu substancja jest systemem. Porównuję więc tezy teorii systemów z tezami,
które wynikają z podanej definicji substancji rozumianej jako system topologii
z centralną dominującą topologią. W konsekwencji wskazuję na najważniejsze
tezy dotyczące substancji w sensie Leibniza (w języku topologii).

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Teodycea między św. Augustynem a Leibnizem

Liczne elementy refleksji Leibniza na temat dobra i zła zostały przejęte od św.
Augustyna. Jednak dają się zauważyć pewne różnice. U Leibniza występuje
nieobecna u św. Augustyna refleksja dotycząca światów możliwych, z których
tylko jeden zostaje urzeczywistniony. Poza tym św. Augustyn, polemizując
z manichejczykami, sporo miejsca poświęcił zagadnieniu metafizycznego
rozumienia dobra i zła, natomiast Leibniz skoncentrował się głównie na problematyce
zła moralnego.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Leibniza pojęcie wiedzy wrodzonej w świetle sporu z Lockiem

Artykuł koncentruje się na analizie zaistniałego między Leibnizem a Lockiem
sporu dotyczącego istnienia idei wrodzonych i wrodzonej wiedzy. Praca składa
się z trzech części. W pierwszej przedstawiam i poddaję ocenie argumenty
Locke’a przeciwko istnieniu idei wrodzonych. W drugiej przeprowadzam analizę
odpowiedzi Leibniza. W trzeciej wskazuję na siłę i słabości obu stanowisk,
a także rozważam, co możemy wynieść z ich sporu w odniesieniu do
współczesnej debaty nad wiedzą wrodzoną. Określam warunki, jakie powinna
spełniać adekwatna teoria wiedzy wrodzonej, a także klaruję stanowiska
w sporze. Innymi słowy, biorąc to, co najlepsze z wywodów Locke’a i Leibniza,
i zachowując przy tym spójność, staram się nakreślić warunki brzegowe
dyskusji nad istnieniem i charakterem wrodzonych zasobów poznawczych.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Powrotność do przestępstwa skazanych na podstawie art. 207 k.k. za stosowanie przemocy wobec członka rodziny

W artykule przedstawiono wyniki badań nad powrotnością do przestępstwa skazanych z art. 207 k.k. poddanych w trakcie pobytu w zakładzie karnym oddziaływaniu programu korekcyjno-edukacyjnego dla sprawców przemocy w rodzinie. W badaniu wzięło udział 182 mężczyzn odbywających karę bezwzględnego pozbawienia wolności w latach 2014-2015 z art. 207 k.k. Po upływie pięciu lat od opuszczenia placówki penitencjarnej przez ostatniego skazanego na podstawie uzyskanych danych z Krajowego Rejestru Karnego oraz systemu elektronicznego skazanych NOE Centralnego Zarządu Służby Więziennej opracowano wskaźnik powrotności do przestępstwa.
W perspektywie pięciu lat od opuszczenia placówki penitencjarnej 50,6% badanych powtórnie popełniło przestępstwo, w tym niemalże co czwarty badany (21,4%) do pięciu lat po wyjściu z zakładu karnego powtórnie do niego powrócił. Otrzymane wyniki wskazują na różnice w powrotności do przestępstwa w zależności od tego czy skazany uczestniczył w programie dla sprawców przemocy czy też nie.

Czasopismo: Biuletyn Kryminologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki prawne
Studenci Uniwersytetu Warszawskiego w dobie pandemii COVID-19 – aspekty prawne, kryminologiczne i społeczne

Przedmiotem artykułu jest ocena  możliwego wpływu pandemii COVID-19 na wybrane sfery życia studentów Uniwersytetu Warszawskiego – ich zdrowie, edukację (która przeniosła się do formuły zdalnej), stosunek studentów do wprowadzanych na poziomie uniwersyteckim, jak i krajowym obostrzeń oraz ryzyko pokrzywdzenia przestępstwem i/lub przemocą.  Ocenę tę przeprowadzono w oparciu o wyniki badania ankietowanego, które zostało przeprowadzone wśród studentów UW w 2021 roku. W artykule przeanalizowano także rozwiązania normatywne wprowadzane przez władze UW w okresie pandemii COVID-19, z uwagi na fakt, że  ich przyjęcie w istotnym stopniu zmodyfikowało model życia i kształcenia społeczności studenckiej.   

Czasopismo: Biuletyn Kryminologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki socjologiczne
Uchodźca, czyli kto? Wizerunek uchodźców na granicy polsko-białoruskiej w internetowych portalach informacyjnych – aspekty prawne i kryminologiczne

Artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytanie o prawne oraz kryminologiczne konsekwencje sposobu prezentowania uchodźców na granicy polsko-białoruskiej w internetowych portalach informacyjnych, w związku z kryzysem, który miał miejsce w 2021 roku. W tym celu dokonano analizy pól semantycznych hasła „uchodźca”, wykorzystując teorii pól semantycznych. Wyniki badania pozwoliły na wskazanie wybranych konsekwencji budowania przez portale informacyjne określonego wizerunku uchodźców. W analizie zwrócono uwagę na problem posługiwania się przez media pojęciem „uchodźca” niezależnie od prawnej definicji tego pojęcia oraz traktowanie takich pojęć jak uchodźca, imigrant, cudzoziemiec jako synonimów. Autorzy przeanalizowali także, czy tworzony przez portale informacyjne wizerunek uchodźców może przyczynić się do kreowania nieprzychylnych postaw społecznych wobec tej grupy. Z uwagi na wprowadzenie stanu wyjątkowo, w analizie zwrócono także uwagę na kwestie związane z funkcją informacyjną mediów.

Czasopismo: Biuletyn Kryminologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki prawne
Udzielanie nagród i stosowanie środków dyscyplinarnych wobec  nieletnich umieszczonych w zakładach poprawczych

Przedmiotem artykułu jest problematyka udzielania nagród i stosowania środków dyscyplinarnych w zakładach poprawczych. Odpowiednio prowadzony proces resocjalizacji jest kluczowy dla umożliwienia silnie zdemoralizowanym nieletnim funkcjonowania w społeczeństwie. Przedstawione zostały ramy prawne i historyczne funkcjonowania w Polsce zakładów poprawczych. Omówiono sposoby oddziaływania w postaci nagród i środków dyscyplinarnych przewidzianych przez obecnie obowiązujące przepisy. Wyniki badań przeprowadzonych wśród pracowników zakładów poprawczych pozwoliły na zobrazowanie popularności i częstotliwości stosowania poszczególnych środków oddziaływania. Następnie podjęta została dyskusja na temat konsekwencji wynikających z uzyskanych wyników i możliwych dalszych badań w tym zakresie.

Czasopismo: Biuletyn Kryminologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Zasada prawa do obrony oraz rola i funkcja obrońcy w polskim oraz niemieckim postępowaniu karnym - analiza porównawcza

Niniejsze opracowanie zawiera porównanie zasady prawa do obrony obowiązującej w polskim postępowaniu karnym do zasady prawa do obrony obowiązującego na podstawie Kodeksu postępowania karnego w Republice Federalnej Niemiec - Strafprozessordnung. Porównanie dotyczy również roli i funkcji obrońcy w toku postępowania karnego w Polsce oraz w Niemczech. System prawa karnego obowiązujący w Polsce jak i w Niemczech oparty jest na podobnych podstawach, zasady postępowania karnego są więc również podobne. Wobec powyższego zasada prawa do obrony jest co do zasady zbliżona. Jednak występują pewne odmienności, na które warto zwrócić uwagę. Natomiast co do roli obrońcy i osób mogących pełnić funkcję obrońców w postępowaniach karnych w Polsce i w Niemczech występują zasadnicze rozbieżności. Opracowanie zostało przeprowadzone metodą porównawczą w oparciu o obowiązujące przepisy proceduralne, komentarze oraz dostępne publikacje i monografie.

Czasopismo: Biuletyn Kryminologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Przestępczość i prawo karne w Europie – ujęcie komparatystyczne”

Konferencja miała na celu zaprezentowanie rozważań naukowych z zakresu przestępczości i prawa karnego krajów Europy w ujęciu komparatystycznym. Wśród wygłaszanych referatów mogliśmy znaleźć porównania prawa karnego w Polsce – do systemu prawnego innych państw Europy. Prelegenci poruszyli również rozmaite tematy takie jak np. kara śmierci, procedury postępowań prawnokarnych oraz wiele innych. Prezentujący powoływali się na dane statystyczne, prawo oraz opinie własną, co umożliwiało dyskusję na wielu płaszczyznach. Wydarzenie pozwoliło na poszerzenie wiedzy, wymianę doświadczeń i rozważań naukowych z uczestnikami oraz pracownikami naukowymi. Dla wielu osób wystąpienie stały się inspiracją do podjęcia dalszych rozważań prawu karnemu oraz komparatystyce. Spośród wygłaszanych referatów najlepsze z nich, zostały opublikowane w Biuletynie Kryminologicznym.

Czasopismo: Biuletyn Kryminologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki prawne
Nierówności społeczne jako wyraz dysproporcji w partycypacji w zasobach językowych. Znaczenie metafor

Tekst poświęcony jest problematyce nierówności społecznych wykreowanych przez fakt nierównego uczestnictwa w zasobach języka. Słowo pisane kreowało nierówności społeczne stawiając cezurę miedzy czytelnikiem i autorem. Scientyzm ogranicza możliwość rozumienia przez laików wyspecjalizowanej wiedzy naukowej. Odmienny charakter ma też udział w języku aktorów i obserwatorów życia społecznego. Przyjmując, że antropologicznym wyzwaniem człowieka jest dążność do optymalnego przystosowania (D. Hoffman) społeczne porozumienie i przystosowanie dokonują się w przestrzeni języka. Metafory, jako składowe języka umożliwiają takie indywidualne spotkanie. Szczególną rolę pełnia tu metafory średniego zasięgu.

Czasopismo: Studia z Teorii Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Podmiotowość jako wyzwanie dla dorosłości

Autorka zwraca uwagę na specyfikę podmiotowości i jej znaczenie dla bezpieczeństwa człowieka. Pokazuje, że mamy wpływ na zakres i jakość podmiotowości. Jej źródłem jest podmiot. Zrozumieć podmiot pomaga pojęcie system względnie izolowany. Wprowadził je Roman Ingarden szukając ontycznych podstaw odpowiedzialności. Według Ingardena osoba odpowiedzialna kontaktuje się z otoczeniem, ale źródło aktywności ma w sobie. To sprawia, że nie jesteśmy skazani na odreagowywanie, że możemy działać. Mamy wpływ na jakość podmiotu i w konsekwencji na zakres i jakość podmiotowości.

Czasopismo: Studia z Teorii Wychowania
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Leibniz o rozumie i wierze. Uwagi metodologiczne

W domenie stosunku wiary i rozumu rzeczywisty spór dotyczy tego, czy rozum
ma coś (jeśli w ogóle) do zrobienia w sferze wiary. Istniejące stanowiska
w kwestii tego stosunku mogą być przedstawione jako continuum, z racjonalizmem
(racjonalizmem oświeceniowym) i fideizmem jako zajmującymi
przeciwległe bieguny. Dla racjonalistów wiara winna być ograniczona lub
podporządkowana rozumowi, zaś dla fideistów rozum musi być wzmo cniony
przez wiarę. Moim zamierzeniem było poddanie analizie stanowiska Leibniza,
które przedstawia on w pierwszej części swej Teodycei. W Teodycei
Leibniz dostarcza optymistycznej odpowiedzi na problem zła. Ta odpowiedź
przygotowana jest przez metodologiczny szkic Rozprawa o zgodności wiary
z rozumem, gdzie Leibniz omawia problem relacji wiary i rozumu. W artykule
przedstawiam szczegółowo analizy argumentów Leibniza na rzecz tezy
o zgodności wiary i rozumu.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Czy Gödel unicestwił marzenie Leibniza?

Marzeniem Leibniza było, aby zmechanizować rozumowania tak, by stały się
podobne do obliczeń maszynowych. Dzisiejszy sposób ujęcia tego planu to
pomysł, by zaprogramować proces rozumowania. Twierdzenie Gödla zakwestionowało
realność tego marzenia – nawet w odniesieniu do matematyki. Nie
wyklucza ono jednak tego, że cała dostępna ludziom matematyka mogłaby
być zaprogramowana przez hipotetyczną nadludzką inteligencję. Zarazem jest
widoczne, że od kilkudziesięciu lat rozwijają się komputery, robotyka, sztuczna
inteligencja, czyli w praktyce marzenie Leibniza ulega stopniowej realizacji.
Ponadto, wbrew wyobrażeniom Leibniza, nawet percepcja jest częściowo symulowana
maszynowo. Mimo wielkich sukcesów sztuczna inteligencja napotyka
fundamentalne przeszkody. Ich wspólnym mianownikiem jest konieczność
uwzględniania kontekstu.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Za co Leibniz krytykował Kartezjański pogląd na wolną wolę?

Problem wolności człowieka stanowi jedno z głównych zagadnień filozoficznych,
które znalazło się w polu uwagi Leibniza. Jego stanowisko w tej sprawie
jest wynikiem polemiki z funkcjonującymi wówczas teoriami wolności.
W artykule omawiam jedną z tych polemik, mianowicie polemikę Leibniza
z Kartezjańską wizją woli i jej wolności. Osią tej polemiki są dwie kwestie.
Pierwsza z nich dotyczy tego, czy wewnętrzne doświadczenie dostarcza nam
niezbitego dowodu istnienia wolnej woli. Druga związana jest z pytaniem,
czy wolność zakłada całkowity brak zdeterminowania (libertas indifferentiae).
Przenalizowanie tych zagadnień pozwala wyjaśnić, po pierwsze, powody, dla
których Leibniz utrzymywał, że Kartezjusz nie dostarczył satysfakcjonującego
rozwiązania kwestii ludzkiej wolności, oraz, po drugie, skąd biorą się trudności
w ustaleniu, jaki rodzaj teorii reprezentował Leibniz: czy broniona przez
niego koncepcja wolności jest rodzajem teorii, którą zwykło się współcześnie
nazywać mianem kompatybilizmu, czy raczej opowiadał się za koncepcją,
którą można by zaliczyć do teorii typu libertariańskiego. Przyjęcie pierwszej
interpretacji oznaczałoby, że Leibniz nie uważał determinizmu, a przynajmniej
jakiejś jego postaci, za zagrożenie dla wolności ludzkiej. Przyjęcie natomiast
interpretacji drugiej oznaczałoby, że wolność w ujęciu Leibniza zakłada nieobecność
zdeterminowania w ogóle. Jedna i druga interpretacja ma swoich
zwolenników.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Reprezentowanie a wyrażanie. Leibniz a współczesny spór o reprezentacje

Celem artykułu jest omówienie znaczenia i aktualności rozważań G.W. Leibniza
dla problemu natury oraz roli reprezentacji w poznaniu. Propozycja hanowerskiego
filozofa zawiera szereg interesujących intuicji. Leibniz argumentuje na
rzecz tezy, że reprezentowanie ma charakter wyrażania tego, do czego dana
reprezentacja się odnosi. Nie jest to teza jasna, a pojęcie wyrażania wymaga
głębszej analizy i eksplikacji. Po dokonaniu analiz wstępnych drugim krokiem
jest odpowiedź na pytanie, czy propozycja Leibniza ma rzeczywiście charakter
reprezentacyjny, czyli czy postulowane przez filozofa reprezentacje faktycznie
pełnią rolę reprezentacji w strukturach poznawczych. Korzystam tu z rozważań
i metody W. Ramseya, dotyczących natury wyjaśnień reprezentacyjnych. Na
koniec omawiam specyfikę leibnizjańskiej tezy o reprezentacji oraz wskazuję
na te jej elementy, które mogą dzisiaj być atrakcyjne dla epistemologów
i kognitywistów badających naturę poznania i umysłu.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Zasada racji dostatecznej, zasada racji niedostatecznej i zasada domknięcia świata

W artykule są przedstawione i przeanalizowane trzy zasady: zasada racji
dostatecznej Leibniza, zasada racji niedostatecznej i zasada domknięcia świata.
Omówione są wzajemne relacje między tymi zasadami – zarówno na poziomie
przedmiotowym, jak i na metapoziomie.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia