rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
O arabskiej genezie wyrazu nowogreckiego κατσαμπας

Apelatyw κατσαμπάς dokumentuje w gwarach nowogreckich dwa znaczenia (1. ‘studnia’; 2. ‘rodzaj żurawia’). Badacze greccy wywodzą ów dialektyzm z języka tureckiego, por. tur. kasaba ‘miasteczko’, dial. ‘kanał nawadniający’. Jednak wywód nowogreckiego wyrazu bezpośrednio ze źródła arabskiego wydaje się bardziej prawdopodobny, por. arab. qaṣaba ‘forteca, twierdza; przedmieście’, qaṣabä(t) ‘rura, tchawica’. Wyraz arabski został najpierw zapożyczony przez Kreteńczyków podczas arabskiej okupacji wyspy Krety (ok. 824-961) i za pośrednictwem dialektu kreteńskiego zaadaptowany przez inne lokalne gwary nowogreckie w dobie bizantyńskiej (961–1204).
Dialektyzm nowogrecki κατσαμπάς nie został poświadczony w słownikach dialektu kreteńskiego, chociaż w kreteńskiej hydronimii i toponimii występuje pospolicie jednostka onimiczna Κατσαμπάς. Ludowy charakter i ograniczona dystrybucja nowogreckiego apelatywu jest potwierdzona przez dane leksykalne. Na wyspie Karpathos, leżącej nieco na wschód od Krety, termin κατσαμπάς oznacza ‘studnię’. Odmienne znaczenie ‘rodzaj żurawia wodnego’ zostało zarejestrowane na wyspach Kos, Rodos i Cyprze.
Dwie przesłanki przemawiają za bezpośrednim zapożyczeniem ze źródła arabskiego. Po pierwsze, język arabski zawiera dwa homonimiczne słowa qaṣaba ‘forteca, twierdza; przedmieście’ oraz qaṣabä(t) ‘rura, tchawica’. Do tego ostatniego znaczenia nawiązuje dialektyzm nowogrecki. Po drugie, względy chronologiczne przemawiają za hipotezą, że Kreteńczycy zapożyczyli wyraz arabski bezpośrednio od Arabów okupujących wyspę Kretę w latach 824-961. Cristoforo Buondelmonti, autor dzieła Descriptio insule Crete (napisanego w 1417 r.), informuje o studni (łac. puteus), położonej ok. 1,5 km na wschód od Kandii, stolicy Krety w dobie panowania weneckiego (ob. Iráklio). Woda pitna z tej studni był sprzedawana mieszkańcom miasta: [...] puteus est Cazamba dictus. Aquam cuius pueri per Candiam civitatem ferentes vendunt magnis vocibus exclamantes „[…] znajduje się studnia zwana Cazamba. Wodę z tej studni chłopcy roznoszą po całym mieście Kandii i sprzedają głośno krzycząc”. 
Piętnastowieczna nazwa studni (łac. Cazamba, ngr. Κατσαμπάς) z całą pewnością nie została zapożyczona za pośrednictwem tureckim, jako że armia osmańska podbiła Kretę dopiero w połowie XVII stulecia (1645-1669), czyli dwa wieki później. Co więcej, kreteński ojkonim Κατσαμπάς został poświadczony już w 1279 roku. Najprawdopodobniej studnia zwana Katsabás została zbudowana i nazwana przez Arabów, którzy niedaleko zbudowali twierdzę Rabdh al-Khandáq (ob. Iráklio), późniejszą stolicę wyspy.

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Ryzyko kreatywności w projektach informatycznych

Ryzyko kreatywności dotyczy sytuacji, w których nie są osiągane zamierzone cele związane z kreatywnością lub występują niekorzystne skutki uboczne zastosowania metod kreatywności. W artykule dokonano systematyzacji tych zjawisk z wykorzystaniem wymiarów ukierunkowywania kreatywności i ujęto je w kategoriach zarządzania ryzykiem w projekcie. Wynikiem tych prac jest lista zagrożeń i czynników ryzyka kreatywności, która została zweryfikowana i udoskonalona w wyniku studiów przypadku występowania ryzyka kreatywności w projektach informatycznych.

Czasopismo: Przedsiębiorstwo we współczesnej gospodarce - teoria i praktyka
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki o polityce i administracji, nauki o zarządzaniu i jakości
Zastosowanie koncepcji interesariuszy w praktyce projektu

W literaturze przedmiotu trudno wskazać aktualne przykłady złożonych przedsięwzięć realizowanych w sferze publicznej w Polsce, które stanowiłyby egzemplifikację zastosowania teorii interesariuszy w praktyce życia gospodarczego. Artykuł prezentuje wnioski płynące z analizy jednego z ostatnio zakończonych i największych projektów fuzji organizacyjnej w sferze publicznej w Polsce – likwidacji Agencji Rynku Rolnego i Agencji Nieruchomości Rolnych oraz przejęcia ich zadań przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Wprowadzenie zmian systemowych miało na celu zmniejszenie liczby instytucji, ograniczenie kosztów ich funkcjonowania oraz poprawę jakości obsługi beneficjentów i kontrahentów. Przedsięwzięcie to zakończyło się 1 września 2017 r., angażowało tysiące pracowników po stronie każdej z agencji, wymagało zmian w strukturze terenowej organizacji w całym kraju i dotyczyło kilkuset akredytowanych procesów, które w sposób nieprzerwany musiały być realizowane aby spełnić wymagania Komisji Europejskiej. Od 1 września 2017 r. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stała się jedyną agencją płatniczą dla Wspólnej Polityki Rolnej UE w Polsce i największą agencją tego typu w Europie. Dzięki badaniom literaturowym, połączeniu obserwacji uczestniczącej autorów w konkretnym case study, atykuł stanowi próbę oceny wdrożenia omawianego projektu właśnie z perspektywy ARiMR na tle koncepcji właściwego kształtowania relacji z interesariuszami i odpowiedniego angażowania ich w projekt.

Czasopismo: Przedsiębiorstwo we współczesnej gospodarce - teoria i praktyka
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki o polityce i administracji, nauki o zarządzaniu i jakości
Komunikacja w relacjach z interesariuszami projektu - wyniki badań empirycznych

Realizacja projektu to nie tylko zaplanowanie i wykonanie ustrukturyzowanych czynności, ale również utrzymywanie relacji z interesariuszami projektu, tj. podmiotami i instytucjami mogących mieć wpływ na przebieg projektu. Autorzy artykułu podjęli temat dotyczący komunikacji z interesariuszami projektu jako podstawy do budowania relacji z nimi. W artykule, na podstawie przeprowadzonych badań empirycznych, przedstawiono wyniki badania opinii ekspertów dotyczące identyfikacji interesariuszy, form komunikacji z nimi oraz delegowania odpowiedzialności za komunikację. Stwierdzono, że tylko 6,94% respondentów uznanych w analizie jako eksperci w poprawnie wykorzystuje proponowane przez metodyki zarządzania projektami narzędzia oraz metody i techniki komunikacji z interesariuszami projektu.

Czasopismo: Przedsiębiorstwo we współczesnej gospodarce - teoria i praktyka
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki o polityce i administracji, nauki o zarządzaniu i jakości
Efektywność ekonomiczna i wybrane aspekty ryzyka projektów budowy układów kogeneracyjnych

Układy kogeneracyjne wykorzystujące gaz ziemny stanowią atrakcyjne ekonomiczne źródło wytwarzania energii cieplnej i elektrycznej. Analiza efektywności ekonomicznej inwestycji w układy kogeneracyjne jest zadaniem złożonym, powinna być wykonana przy uwzględnieniu specyfiki danego podmiotu gospodarczego. Projekt budowy układu kogeneracyjnego jest inwestycją narażoną na określone czynniki ryzyka. Nieodzownym narzędziem w ocenie efektywności ekonomicznej tego typu projektu jest zatem analiza ryzyka, która daje pełniejszy obraz efektywności ekonomicznej badanej inwestycji. Artykuł przedstawia podstawowe zagadnienia związane z efektywnością ekonomiczną projektów budowy układów kogeneracyjnych oraz ogólne aspekty ryzyka w ujęciu jakościowym, które należy uwzględnić w celu właściwego przygotowania tego typu inwestycji.

Czasopismo: Przedsiębiorstwo we współczesnej gospodarce - teoria i praktyka
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki o polityce i administracji, nauki o zarządzaniu i jakości
„Zalążki pisarstwa”. Zbiór ekscerptów Jean Paula a zmiana paradygmatu wiedzy na przełomie XVIII i XIX wieku

Ekscerpty Jean Paula (1763-1825) stanowią jedyny w swoim rodzaju zbiór wypisów z wszystkich dostępnych pisarzowi źródeł pisanych, niedający się porównać z innymi tego typu zbiorami w Niemczech na przełomie XVIII i XIX wieku. Celem artykułu jest przedstawienie sztuki ekscerpowania Jean Paula i wskazanie — na podstawie wybranych przykładów — na jej fundamentalne znaczenie dla jego twórczości literackiej w kontekście historycznej zmiany paradygmatu wiedzy i kryzysu możliwości poznawczych, z jakim mamy do czynienia pod koniec XVIII wieku. Pojęciem kluczowym jest tu zbieranie, rozumiane za Manfredem Sommerem nie tylko jako nastawione na cele praktyczne kolekcjonowanie, ale przede wszystkim jako czynność zachowująco-estetyczna. Ekscerpty niemieckiego pisarza dokumentują zderzenie tradycji z nowoczesnością, uniwersalności ze specjalizacją, antycypując techniki zarządzania wiedzą i metody redukcji złożoności, które będą charakterystyczne dopiero dla epoki mediów elektronicznych.

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Geneza i przebieg konfliktu w Czadzie 1965–1984

Niepopularne decyzje pierwszego prezydenta Czadu Françoisa Tombalbayego szybko doprowadziły do niezadowolenia, szczególnie dyskryminowanej, muzułmańskiej ludności na północy kraju. Państwo to bowiem składa się z wielu plemion, posługujących się licznymi dialektami i wyznających: islam, chrześcijaństwo oraz animizm. Nie bez znaczenia są również sztuczne granice, jakie posiada Czad, nieodzwierciedlające ani układu etnicznego, ani kontekstu historycznego. Wojna domowa rozpoczęła się już w 1965 r., a w roku następnym zawiązał się Front Wyzwolenia Narodowego Czadu (FROLINAT). Było to rebelianckie ugrupowanie dążące do obalenia prezydenta. Terror wewnętrzny oraz czystki w wojsku doprowadziły w 1975 r. do obalenia F. Tombalbayego i przejęcia władzy przez gen. F. Mallouma. FROLINAT kontynuował jednak walkę aż do odsunięcia prezydenta w 1979 r. przez Hissèna Habré’a. Kolejne lata przypadły na długotrwałą i krwawą walkę nowego prezydenta ze swoim byłym współpracownikiem Goukounim Oueddeim. W tym czasie w sprawy Czadu ingerowała już nie tylko Francja, ale również Libia, USA oraz państwa ościenne. Zewnętrzne wsparcie dla walczących polityków powodowało przedłużanie się kryzysu czadyjskiego.

Czasopismo: Historia i Polityka
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji
Ołtarzyk koralowy z Niewiastą Apokaliptyczną w skarbcu kościoła Mariackiego w Krakowie. Treści teologiczne

W polskich zbiorach muzealnych znajduje się kilka obiektów wykonanych z korala lub nim zdobionych. Są to między innymi ołtarzyki, kropielnice kielichy, krucyfiksy i inne wyroby liturgiczne. Pochodzą najczęściej z zakupów w podróżach turystycznych Polaków po Włoszech w epoce manieryzmu i baroku. W skarbcu kościoła Mariackiego w Krakowie znajduje się przenośny ołtarzyk koralowy, datowany na połowę XVII w., z daru królowej Marii Józefy, żony króla Augusta III. Ujęty w złoconą ramę i zdobiony emalią oraz koralem, w centrum zamyka stojącą na półksiężycu postać NMP w promienistej koralowej glorii w otoczeniu symboli maryjnych. Jest to apoteoza NMP na podstawie fragmentu Apokalipsy św. Jana Apostoła. Postać Maryi została wyobrażona z atrybutami kosmicznymi: dwunastoma gwiazdami wokół głowy; odziana jest w słoneczną promienistą glorię i ma sierp księżyca pod stopami. Wokół Niej w ukazano siedem symbolicznych znaków biblijnych, łączonych w tradycji egzegetycznej z Jej powołaniem na Matkę Mesjasza. Termin Cedrus exaltata – cedr jest postrzegany jako symbol majestatu, wysokości, wyniosłości, piękna rajskiego, bezpieczeństwa. Fons signatus to zdrój opieczętowany, zamknięty, dostępny tylko dla wybranej przez Boga, Matki Syna Bożego. Hortus conclusus jest symbolem nienaruszonego dziewictwa NMP. Z kolei Oliva speciosa wskazuje na miłosierdzie Maryi, Jej niezwykłą płodność, wewnętrzny pokój, dar uśmierzania cierpienia. Rosa plantata jest metaforą mądrości, miłości, lekarstwa dla grzeszników. Puteus aquarum viventium, studnia wód żywych, wskazuje na pośrednictwo Maryi wobec ludzi odkupionych przez Jezusa. Turris eburnea – wieża z kości słoniowej to kolejny przymiot piękna NMP, nieskazitelności Jej ciała i męstwa.

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki o sztuce, nauki teologiczne
Król, prorok czy kapłan ? Charyzmat konsekrowanego władcy w miniaturach ottońskich: treści ideowe i funkcje przedstawień cesarzy dynastii saskiej

Przedmiotem artykułu są miniatury przedstawiające cesarza w majestacie. Są to: miniatura z przedstawieniem Ottona II z Registrum Gregorii (Chantilly, Musée Condé, MS 14),dwie miniatury z tzw. Ewangeliarza Ottona III (Monachium, Bayerische Staatsbibliothek, Clm. 4453) – przedstawiająca Ottona III oraz przedstawiająca alegorie krain, dwie miniatury (Otto II i krainy) znajdujące się w ewangeliarzu oprawionym w kodeksie zawierającym również dzieła Józefa Flawiusza (Bamberg, Staatsbibliothek, Class. 79) oraz miniatura z postacią Ottona III, umieszczona w Ewangeliarzu Liutara, zwanego ewangeliarzem akwizgrańskim (Aachen, Domschatz). Obrazy te były przedmiotem badań Percy Ernsta Schramma, Piotra Skubiszewskiego, Henry'ego Mayr-Hartinga, Wolfganga Christiana Schneidera, Ludgera Körntgena, Hagen Keller oraz Erica Palazzo. Wywyższenie cesarza ma swoje precedensy w sztuce karolińskiej. Usytuowanie miejsca cesarskiego w drugiej kondygnacji na emporze kaplicy pałacowejw Akwizgranie oraz miniatura z przedstawieniem wywyższonego Karola Łysego w Biblii Viviana dają świadectwo karolińskiemu podejściu do osoby władcy. Źródeł konsekracji władcy wywyższonego ponad biskupów i książąt w miniaturach należy szukać w poglądach teologiczno-politycznych epoki. Hinkmar z Reims. Samaragdus, Alkuin oraz Thietmar z Merseburga określają władcę jako wybranego i namaszczonego przez Boga do rządzenia ludem. Wywyższenia władcy należy jednak upatrywać w liturgii konsekracji króla, udokumentowanej w Pontifical Romano-Germanique. Najważniejszym aktem tej liturgii jest namaszczenie, unctio, dokonywane w kontekście modlitwy konsekracyjnej. Obraz tronującego cesarza odzwierciedla moment liturgii, w którym konsekrowany po namaszczeniu i wręczeniu insygniów zasiada na tronie w absydzie, zaprowadzony tam przez metropolitów i książąt. Namaszczenie wywodzi się ze starostementowej konsekracji królów, proroków i sędziów. Konsekracja królewska różni się jednak od konsekracji biskupa, prezbitera i diakona, tak wiec nieuzasadnione jest określanie namaszczonego króla sacerdos. Obraz konsekrowanego i wywyższonego na wzór władcy biskupa pojawia się również w sztuce ottońskiej – w Psalterium Egberti oraz Codex Egberti. Analizowane i interpretowane obrazy są osadzone w kontekście zbioru miniatur chrystologicznych występujących w księgach liturgicznych, w których pojawiają się wymienione miniatury. Wynika z tego, że zasadniczymi rysami treści wszystkich czterech miniatur jest postać władcy jako słuchacza słowa Bożego oraz postać władcy, który nie jest typem Chrystusa, lecz ma być kształtowany na wzór Chrystusa.

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Hiponimia i meronimia w słownictwie agrarnym XVII-wiecznych dzieł Jakuba Kazimierza Haura

Niniejszy artykuł prezentuje wycinek polskiej leksyki XVII-wiecznej, wyekscerpowanej z trzech popularnych dzieł poradnikowo-encyklopedycznych Jakuba Kazimierza Haura (autora poczytnych przez dwa stulecia traktatów o tematyce agrarnej), ujętej w relacje hiponimii i meronimii. Badania wykazały, że nie da się objąć jednym schematem hiponimicznym lub meronimicznym – nawet bardzo uogólnionym – wszystkich terminów rolniczych. Takie układy trzeba konstruować osobno dla poszczególnych typów słownictwa (z kategorii ludzi, roślin, zwierząt, artefaktów, miar itd.), choć niektóre pola leksykalno-semantyczne z danej kategorii mogą mieć podobną, zbieżną w niektórych miejscach strukturę, zwłaszcza na górnych poziomach hierarchii, np. w układzie hiponimicznym: gadzina – bydło; drób – kogut, kura; koń, krowa; baran, owca lub meronimicznym: budynek – dach, węgieł; izba, pokój; okół – chlew, obora; piwnica, loch. Holonimię i meronimię łączy wspólny składnik, tj. element zawierania się znaczenia, różni je natomiast struktura hierarchii, jakie każda z nich tworzy. Obie analizowane relacje semantyczne porządkują zebrany z tekstów Haura zasób leksykalny w zakresie XVII-wiecznej terminologii rolniczej. Hiponimia w wyniku poszukiwania elementu podobieństwa, meronimia zaś przez próby zintegrowania części i całości przyczyniły się do wydzielenia wewnętrznie spójnych i zewnętrznie odróżnianych grup słownictwa o niekiedy skomplikowanych związkach znaczeniowych.

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Cechy proaktywnej osobowości a zachowania autoagresywne skazanych mężczyzn odbywających karę pozbawienia wolności

Obowiązek przymusowego przebywania w izolacji penitencjarnej wywołuje szkody osobiste w postaci zaburzeń emocji, motywacji czy zachowania. Negatywnym skutkiem deprywacji potrzeb skazanych jest ich podwyższona skłonność do dokonywania intencjonalnych samouszkodzeń podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Oprócz czynników sprzyjających występowaniu zachowań autoagresywnych istnieją także czynniki chroniące, które bezspornie rzadziej są przedmiotem opracowań psychologicznych. W badaniu wzięło udział 50 skazanych mężczyzn, odbywających karę pozbawienia wolności po raz kolejny w życiu. Do ustalenia poziomu ich proaktywności wykorzystano Skalę proaktywności w izolacji więziennej (SPIW15), natomiast ich skłonność do autoagresji ustalono przy użyciu Inwentarza samouszkodzeń (ISAS). W artykule omówiono wyniki badań własnych, które dowiodły, że proaktywność jako cecha osobowości ma negatywny związek z autoagresją recydywistów. W ochronie przed autoagresywnymi zachowaniami skazanych największy udział mają proaktywne działania nastawione na uzyskiwanie poczucia własnej kompetencji i wsparcia rodzinnego. Ponadto w badaniu wykazano, że proaktywni skazani mają istotnie dłuższe przerwy między aktami autoagresji, a także ich proaktywne działania współwystępują z deklaracjami dotyczącymi chęci zaprzestania samouszkodzeń w przyszłości.

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Polska adaptacja narzędzia do badania subiektywnej witalności w ujęciu Ryana i Frederick

W ostatnich latach zwraca się uwagę na fenomenologiczną jakość witalności. Konstrukt subiektywnej witalności jako marker dobrostanu psychicznego ma tę nad nim przewagę, że jest bardziej dostępny w doświadczeniu fenomenologicznym, jest niezależny od zewnętrznych kryteriów dobrostanu i różni się od innych konstruktów z tego obszaru (takich jak np. afekt pozytywny, zaangażowanie w pracę, flow czy satysfakcja z życia). Dotąd możliwość oceny subiektywnej witalności była w Polsce ograniczona, zatem przetestowano trafność i rzetelność polskiej wersji Skali subiektywnej witalności. W próbie 709 osób oceniono trafność czynnikową trzech wersji skali w języku polskim. Na podstawie α Cronbacha i mocy dyskryminacyjnej narzędzie można uznać za rzetelne. Przetestowano trafność skali w aspekcie zbieżnym i różnicowym na podstawie zależności subiektywnej witalności od innych konstruktów psychologicznych. Częściowo potwierdzono wartość predykcyjną satysfakcji z zaspokojenia potrzeb psychologicznych w ogóle i w odniesieniu do pracy. Analiza różnic międzygrupowych wykazała, że wynik subiektywnej witalności u osób chorych i zdrowych somatycznie był istotnie różny. Skalę subiektywnej witalności można uznać za narzędzie trafne i rzetelne. Zalecane jest stosowanie jej wersji 5-pozycyjnej.

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Uważność i jej pomiar

Uważność może być rozumiana jako stan lub cecha. Z tego powodu istnieje wiele niejasności, które wynikają głównie z braku precyzji dotyczącej zakładanego modelu uważności. Podobne rozbieżności dotyczą stosowanych narzędzi badawczych służących do pomiaru nasilenia uważności. Jak dowodzą liczne badania, narzędzia te mierzą nieco odmienne konstrukty psychologiczne. Dlatego badacze coraz częściej podejmują próby wyróżnienia oraz bardziej precyzyjnego rozdzielenia dwóch odmiennych aspektów uważności, tj. cechy i stanu, oraz opracowania na tej podstawie bardziej trafnych narzędzi badawczych. Niniejszy artykuł to przegląd istniejących miar uważności, z uwzględnieniem polskich adaptacji i ukazaniem ich specyfiki.

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Obrazkowy pomiar cech osobowości dzieci – prezentacja metody

Obecnie przyjmuje się, że strukturę osobowości, również w okresie dzieciństwa, można opisać za pomocą cech Wielkiej Piątki. Dużym problemem jest jednak taki sposób pomiaru, który uwzględniałby kształtujące się dopiero umiejętności czytania, koncentracji oraz inne aspekty rozwoju poznawczego badanych osób młodych. Celem niniejszego artykułu jest prezentacja Obrazkowego pomiaru cech osobowości dzieci (OPCO-D), czyli kwestionariusza do pomiaru 5 czynników osobowości, tj.: ekstrawersji, neurotyczności, otwartości, sumienności i ugodowości w okresie późnego dzieciństwa. Kwestionariusz OPCO-D można uznać za zadowalające, rzetelne i trafne uzupełnienie istniejącej narzędziowej luki w sposobach pomiaru cech osobowości u dzieci, zwłaszcza między 7. a 10. rokiem życia. Łączy w sobie zalety pomiaru zarówno kwestionariuszowego, jak i niekwestionariuszowego i jest dostosowany do rozwoju poznawczego oraz do możliwości dzieci.

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Pojęcia i koncepcje dobrostanu: przegląd i próba uporządkowania

Głównym celem artykułu jest próba uporządkowania coraz większej liczby definicji dobrostanu i związanych z nim pojęć pokrewnych, przegląd terminologii i przedstawienie najpopularniejszych teorii. Artykuł obejmuje dwie główne części. W pierwszej omówione są najważniejsze konstrukty teoretyczne związane z dobrostanem i pokazane relacje między poszczególnymi terminami, gdyż przegląd literatury dotyczącej dobrostanu wskazuje, że często poszczególne definicje są niejasne, a terminologia nierzadko bywa mieszana czy wręcz mylona. Do omawianych pojęć należy nie tylko samo pojęcie dobrostanu, ale również takie terminy jak szczęście, zadowolenie z życia czy jakość życia. Celem artykułu jest pokazanie relacji między tymi pojęciami, a także elementów wspólnych i rozbieżnych między różnymi ujęciami teoretycznymi. W drugiej części zaprezentowane są wybrane współczesne koncepcje dobrostanu, m.in. cebulowa teoria szczęścia, koncepcje dobrostanu subiektywnego, trójwymiarowa koncepcja dobrostanu, koncepcja dobrostanu psychologicznego i ujęcia eudajmonistyczne.

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Osobowościowe uwarunkowania ryzyka wypadków drogowych u kierowców –  przegląd wybranych badań i propozycja ich interpretacji w ramach Kołowego Modelu Metacech Osobowości

Celem artykułu jest przegląd badań nad osobowościowymi uwarunkowaniami zachowań ryzykownych, podatności na zmęczenie oraz wypadkowości w ruchu drogowym, a dalej próba ujęcia tych uwarunkowań w ramach Kołowego Modelu Metacech Osobowości (KMMO). Dotychczasowe badania oraz różnorodność stosowanych w nich modeli teoretycznych i narzędzi pomiaru sprawiają istotne trudności w integracji zgromadzonych danych empirycznych. Wydawało się, że Pięcioczynnikowy Model Osobowości, zwany też modelem Wielkiej Piątki, mógł spełniać taką funkcję syntetyzującą, jednak najnowsze badania i analizy wskazują na ograniczony potencjał integracyjny i teoretyczny tego modelu, szczególnie w porównaniu z modelami uwzględniającymi tzw. czynniki wyższego rzędu lub metacechy osobowości. Jednym z takich modeli jest właśnie KMMO, stąd też autorzy artykułu proponują uwzględnienie go jako modelu integrującego dotychczasowe zróżnicowane wyniki badań empirycznych nad osobowościowymi uwarunkowaniami zachowań ryzykownych, zmęczenia oraz wypadkowości w ruchu drogowym. Przedstawione w artykule analizy wykazały, że w tym kontekście istotne są 3 metacechy: Delta-minus/ Poszukiwanie wrażeń, Alfa-minus/Rozhamowanie i Gamma-minus/Dysharmonia, a model predykcyjny oparty na tych szerokich zmiennych osobowościowych jest wartościowy w sensie oszczędności i trafności.  

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia