rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Funkcja wypoczynkowa na wsi - próba systematyki, nowe zadania obszarów wiejskich

Postać wsi nie może być zmienną objaśnianą tylko i wyłącznie poziomu 
i jakości rolnictwa. Muszą nastąpić przeobrażenia. Rolnictwo polskie, które jest bardzo skomplikowane i regionalnie zróżnicowane, winno być tylko jedną ze stymulant wizerunku wsi. Aby zrealizować wyzwanie winno się rozwinąć i zintensyfikować funkcję wypoczynkową. Uważa się, że rozwiązaniem jest propozycja Wolbera [2011], gdzie paletę ofert interpretuje się jako system, a tworzącymi są następujące podsystemy: a) pobyt, b) gastronomia. c) kultura, wolny czas i d) eventy. System zawarty jest w trzech, wzajemnie uzupełniających się ujęciach. Pierwsze z nich to turystyka na obszarach wiejskich, gdzie zależność formuł z obszarem wiejskim jest luźny i wynika tylko i wyłącznie z lokalizacji obiektu; drugie - turystyka wiejska, której formy są ściśle związane z wiejską kulturą regionalną oraz trzecie - agroturystyka, czyli pobyt, wyżywienie, spędzenie czasu wolnego w gospodarstwie rolnym. 
Układ nie uwzględnia wypoczynku indywidualnego realizowanego w do-mach letniskowych i weekendowych na wsi. Analiza wskazuje, że wynajem obiektu, to układ I-szy czyli turystyka na obszarach wiejskich Korzystanie przez właściciela, to albo ujęcie I-sze albo II-gie. Kwalifikacja szczegółowa jest wynikiem funkcji stopnia identyfikacji turysty z środowiskiem wiejskim oraz poziomem aprobaty formy wypoczynku przez społeczeństwo lokalne.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Wpływ poszczególnych parametrów hydromorfologicznych koryta średniej rzeki nizinnej na zróżnicowanie ekologiczne i taksonomiczne fauny bezkręgowej na przykładzie rzeki Wkry

W latach 2002–2005 przeprowadzono szczegółowe badania hydrologiczne
i biologiczne na wybranych, charakterystycznych odcinkach
środkowej Wkry, reprezentującej typ średniej wielkości rzeki Niżu Polskiego.
Ustalono, że różnorodność biologiczna strefy korytowej nie jest
uzależniona od samego faktu regulacji cieku, ile od obecności specyficznych,
powtarzalnych mikrosiedlisk o określonych parametrach hydromorfologicznych.
Przeanalizowano relacje pomiędzy typami mikrosiedlisk
a występowaniem poszczególnych grup taksonomicznych bezkręgowców.
Praca prezentuje wyniki tych analiz oraz rozważania na temat
wpływu poszczególnych mikrosiedlisk na mozaikę ekosystemów rzecznych.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Analiza zróżnicowania rzeźby zlewni oraz profili cieków Wzgórz Bukowych

Mezoregion Wzgórz Bukowych, położony na Nizinie Szczecińskiej
charakteryzuje się zróżnicowaniem rzeźby terenu i skomplikowaną
budową geologiczną. Wysokości bezwzględne sięgają 80–140 m n.p.m.,
z kulminacją Bukowca 147 m. Wysokości względne przekraczają 60 m,
przy spadkach stoków ponad 30° w strefach głębokich rozcięć w dolinach
denudacyjnych
Obszar ten odwadniany jest przez wiele niedużych cieków, o powierzchniach
zlewni nieprzekraczających 5 km2. Charakterystyczną
cechą dolin cieków są płaskie odcinki koryt, których geneza związana
jest z krótkotrwałymi postojami masywu lodowca.
Do oceny zróżnicowania rzeźby zlewni posłużono się Numerycznym
Modelem Terenu, wykonanym na podstawie map topograficznych
1:10 000. Opracowany model pozwolił na ocenę zróżnicowania rzeźby
terenu wybranych zlewni cieków, w tym analizę nachylenia stoków oraz
przebiegu profili podłużnych koryt.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Metody spowalniania odpływu ze zlewni górskiej

Powodzie występujące w ostatnich latach, zwłaszcza na terenie
dorzecza górnej Wisły, są powodem powstawania ogromnych strat spowodowanych
wylewami niewielkich potoków i rzek górskich.
W związku z tym coraz częściej za celowe uważa się podejmowanie prób
prowadzących do zahamowania znacznego odpływu już na początku jego
tworzenia, czyli przez odpowiednie zagospodarowanie całego obszaru
zlewni.
W ostatnich latach dużą uwagę przywiązuje się do proekologicznej
regulacji rzek, między innymi do zachowania ich ciągłości, którą
przerywają zapory i zbiorniki. W związku z tym zwraca się uwagę na
zwiększenie retencji w zlewniach i w korycie rzeki. W latach 90. rozpoczęto
we Francji prace nad tzw. „Opóźnianiem Dynamicznym”.
W artykule przedstawiono zastosowanie metody OD do wybranej
zlewni potoku Isepnica, który jest dopływem rzeki Soły, w dorzeczu
górnej Wisły. Zastosowanie metody dotyczy zagospodarowania zlewni
potoku poprzez zaprojektowanie jednoczesnego zagospodarowania stoków
oraz koryta wielkiej wody w taki sposób, aby spowolnić odpływ wód
i okresowo rozprowadzić nadmiar wody do małych zbiorników (zbiorniki
suche) oraz na obszary o małym zagrożeniu. Przedstawiono też wyniki
symulacji pracy trzech suchych zbiorników, powstałych w wyniku adaptacji
istniejących zniszczonych zapór przeciwrumowiskowych do celu
spowolnienia odpływu. Obliczenia zostały przeprowadzone jednowymiarowym
modelem matematycznym. Wyniki obliczeń wykazaly znaczne
spowolnienie odpływu ze zlewni oraz dużą efektywność suchych zbiorników.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Definicja małego gospodarstwa rolnego

Małe gospodarstwa rolne występują na całym świecie, a ilość ich
jest szacowana na poziomie 85 % liczby wszystkich gospodarstw. Celem
opracowania jest ustalenie definicji małego gospodarstwa rolnego.
w artykule przeanalizowano literaturę krajową i zagraniczną, by sformułować
możliwie wyczerpującą definicję małego gospodarstwa. Ustalono
także liczbę małych gospodarstw w Polsce na podstawie przyjętego
kryterium i określono korzyści wynikające z działalności tych gospodarstw.
Do badań wykorzystano metodę analizy piśmiennictwa i przeprowadzono
analizy z wykorzystaniem danych statystycznych z Głównego
Urzędu Statystycznego. Na podstawie literatury stwierdzono, że
obecnie nie istnieje jedna pełna definicja małego gospodarstwa rolnego.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Wpływ rozłogów pól przeznaczonych pod użytki zielone i przestrzennych cech gospodarstw na koszty uprawowe we wsi Filipowice

W artykule zawarto wyniki badań rozłogu pól przeznaczonych pod użytki zielone, wchodzących w skład gospodarstw rolnych we wsi Filipowice. Do okre-ślenia podstawowych cech rozłogu pól i gospodarstw wykorzystano specjalistyczne programy komputerowe: „MKTopo GUTR", „Plikpol" i „Pole". Podstawowym elementem powierzchniowym przyjętym do badań były pola, stanowiące ciągłe części działek ewidencyjnych, objęte jedną formą użytkowania. Przeprowadzona analiza objęła podstawowe cechy rozłogu pól, do których należą: przestrzenne pa-rametry pola, oszacowane koszty uprawowe zależne od rozłogu, położenie pola we wsi i w gospodarstwie oraz podstawowe cechy gospodarstwa. W celu wykonania szczegółowych badań wykorzystano metody statystyczne, umożliwiające określenie współczynników korelacji pomiędzy badanymi cechami oraz sporządzenie ko-relacyjnych wykresów rozrzutu. Wykonana analiza pozwoliła na stwierdzenie
w jakim zakresie rozłóg pól przeznaczonych pod użytki zielone oraz przestrzenne cechy gospodarstw wpływają na wielkości ponoszonych kosztów związanych
z ich uprawą.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Inżynieria ekologiczna - początek XXI wieku

Pojęcie „inżynieria ekologiczna” pojawiło się w latach sześćdziesiątych
XX wieku. Wprowadził je Howard T. Odum, który zdefiniował je jako wykorzystanie
naturalnych procesów zachodzących w środowisku, w celu osiągnięcia korzyści
zarówno przez człowieka jak i przez samo środowisko. Bracia Odum
stwierdzili, że w granicach systemu inżynierii ekologicznej zawiera się ekosystem
podlegający samoorganizacji, natomiast projektanci w inżynierii środowiska nie
uwzględniają tej właściwości ekosystemu, którą jest samoorganizacja.
W artykule przedstawiono nie tylko ewolucję definicji inżynierii ekologicznej
w kontekście światowym, europejskim i polskim, zarówno z punktu
widzenia ekologa, jak i inżyniera technika, ale także zaprezentowano rozwój tej
dyscypliny naukowej oraz obszar działania.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Zanieczyszczenie mikrobialne piasków z oczyszczalni wód odpadowych

W niniejszym artykule przedstawiono analizę piasków z oczyszczalni wód
odpadowych z możliwością ich wykorzystania w rolnictwie. Długo trwającym badaniom
poddano piaski z oczyszczalni wód odpadowych, z analizą ich właściwości
mikrobialnych, które mogłyby mieć negatywny wpływ na ich wykorzystanie.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Gospodarowanie wodą ujmowaną z Rudawy dla potrzeb wodociągu krakowskiego przy wykorzystaniu zbiorników ujęciowych

Pobór wody z rzeki Rudawy dla potrzeb wodociągowych Krakowa odbywa
się na jazie w Szczyglicach. Ujęta woda jest kierowana do dwóch zbiorników ujęciowych,
gdzie jest wstępnie oczyszczana i magazynowana, stanowiąc zabezpieczenie
poboru na czas pogorszenia jakości wody w rzece. Natomiast przy nieodpowiedniej
jakości wody w zbiornikach (podczas eutrofizacji) pobór następuje
bezpośrednio z rzeki. Podstawą do wyboru „źródła” wody jest monitoring jej jakości
i dostawa do stacji uzdatniania wody (ZUW) surowca o możliwie najlepszej
jakości. W pracy przedstawiono strukturę poboru wody w okresie 8 lat. Poddano
analizie w poszczególnych latach procentowy udział wody pobranej z rzeki
i zbiorników w odniesieniu do objętości wody uzdatnianej. Udział ten zmienia się
w czasie na korzyść zbiorników ujęciowych, od 32,0 w 2004 do 88,0% w 2010
roku. Średni udział w analizowanym czasie wynosił odpowiednio: pobór bezpośrednio
z rzeki 40,0%, zbiornik I 41,0%, zbiornik II 19,0%. W podsystemie występują
częste zmiany udziału poszczególnych „źródeł” wahając się od korzystania
w 100% do rezygnacji z danego „źródła”. Pogarszająca się jakość wody
w sezonie letnim (rozwój glonów, wzrost chlorofilu a) powoduje zwiększenie
poboru z rzeki, nawet do całkowitego zaniechania korzystania ze zbiorników.
W okresie zimowym, w czasie roztopów lub przy skażeniu rzeki, woda w 100%
pobierana jest ze zbiorników. Analiza czasu trwania poboru wody z trzech analizowanych
„źródeł” wykazała, że woda bezpośrednio z Rudawy była pobierana
przez 2582 dni (łączny czas badań 2922 dni), co stanowiło 88,3% czasu, natomiast
ze zbiornika I w czasie 2449 dni co odpowiada 83,8% czasu, a ze zbiornika II
w czasie 1200 dni, czyli 41,1% czasu. Podane wartości procentowe wskazują, że
przez znaczną część czasu woda do ZUW była dostarczana równocześnie z dwóch, a nawet z trzech „źródeł”, przy zróżnicowanej wysokości poboru. Rosnący udział
w dostawie wody pobieranej ze zbiorników potwierdza celowość wprowadzenia
zbiorników ujęciowych.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Stan obecny małej retencji wodnej oraz perspektywy jej rozbudowy na przykładowych terenach leśnych w Wielkopolsce

W pracy przeanalizowano aktualne zasoby wód w mokradłach, w ciekach,
zbiornikach i stawach rybnych na terenie 11 nadleśnictw położonych w centralnej
części województwa wielkopolskiego. Wybrane nadleśnictwa to: Babki, Czerniejewo,
Gniezno, Grodzisk, Jarocin, Konstantynowo, Kościan, Łopuchówko,
Oborniki, Piaski, Pniewy. Nadleśnictwa te położone są na terenie 12 powiatów:
gnieźnieńskiego, gostyńskiego, grodziskiego, jarocińskiego, kościańskiego,
nowotomyskiego, obornickiego, poznańskiego, szamotulskiego, śremskiego,
średzkiego i wrzesińskiego. Badany obszar obejmuje około 10 tys. km2, w tym
powierzchnia lasów około 5 tys. km2. Analizami objęto tzw. małą retencję wodną.
Pod tym pojęciem należy rozumieć wszelkie zabiegi mające na celu wydłużenie
drogi i czasu obiegu wody w zlewni. Zazwyczaj rozumie się to jako zatrzymywanie
i podpiętrzanie wody w ciekach oraz gromadzenie jej w zbiornikach wodnych.
Do małej retencji należą zbiorniki wodne o pojemności całkowitej < 5 mln m3.
Działania w zakresie małej retencji służą poprawie bilansu wodnego zlewni poprzez
zwiększanie zasobów dyspozycyjnych wody. Stanowią też ważny element
ochrony jakości wód. Wartość wskaźnikowa małej retencji wodnej wynosi 6246
m3/km2, w tym w mokradłach zmagazynowana woda to 2184 m3/km2. W planach
do 2015 roku przewiduje się na terenie badanych nadleśnictw budowę około 100
budowli piętrzących na ciekach w lasach. Spodziewany wzrost wskaźnikowej
małej retencji wodnej wyniesie 1024 m3/km2. Pomijając wodę zmagazynowaną
w mokradłach, planowany przyrost małej retencji wodnej na terenie badanych
nadleśnictw wyniesie około 25% obecnie retencjonowanych wód. Planowana budowa licznych zastawek na ciekach oraz podpiętrzeń zbiorników wodnych to
najtańsze metody zwiększania zasobów wodnych w zlewniach. Budowa tych
urządzeń technicznych bez wątpienia przyczyni się też do ochrony bardzo wartościowych
biotopów mokradłowych, pełniących głównie funkcje ochronną i rekreacyjną
– w tym jak wyżej zaznaczono retencjonowanie wód.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Wpływ zbiorników ujęciowych na mętność i barwę wody ujmowanej z Rudawy do celów wodociągowych

Ujęcie wody z rzeki Rudawy do celów wodociągowych Krakowa zabezpieczono
w 1998 roku zbiornikami zapasowymi o całkowitej objętości 981 tys. m3.
Zadaniem zbiorników jest poprawa jakości wody dostarczanej do Zakładu Uzdatniania
(ZUW). Woda zgromadzona w zbiornikach spełnia rolę zapasu wykorzystywanego
w czasie pogorszenia jakości wody w rzece i równocześnie jest w nich
wstępnie oczyszczana. W pracy przedstawiono wpływ zbiorników na zmianę mętności
i barwy wody w pierwszych 11 latach eksploatacji zbiorników (1999–2009).
Analizę oparto na wynikach badań prowadzonych w pięciu punktach ciągu technologicznego
od ujęcia poprzez zbiorniki zapasowe do studni wody surowej (Młynówka,
dopływ do zbiorników, odpływ ze zbiornika I, odpływ ze zbiornika II,
studnia wody surowej zlokalizowana na terenie ZUW). W analizowanym wieloleciu
zbiorniki korzystnie wpływały na obniżenie mętności wody. Średnia jej wartość
w studni wody surowej była niższa w stosunku do mętności wody ujmowanej
z Rudawy (Młynówka) o 55,33 %, a zakres zmian uległ zawężeniu z przedziału
1–847 do 0,8–126 NTU. Natomiast zbiorniki w niewielkim stopniu oddziałują na
zmianę barwy wody. Występuje w nich nieznaczne podwyższenie barwy, które
spowodowane jest okresowymi „zakwitami”, bowiem woda rzeki Rudawy jest zasobna
w biogeny. Średnia wartość barwy wody ujmowanej z Rudawy (Młynówka)
wynosiła 14 mg Pt⋅dm-3 i wahała się od 4 do 40 mg Pt⋅dm-3, natomiast w studni
wody surowej średnio 13 mg Pt⋅dm-3 i w przedziale od 5 do 25 mg Pt⋅dm-3.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Gospodarka wodno-ściekowa w wybranej gminie

Woda odgrywa szczególną rolę w procesach zachodzących
w ekosystemach, stanowiąc niezbędny dla ich funkcjonowania abiotyczny
element środowiska. Jest odnawialnym surowcem, o zmiennych
w czasie zasobach i spełnia wiele podstawowych funkcji w gospodarce.
Te szczególne funkcje sprawiają, że konieczna jest nie tylko ochrona jej
przed zanieczyszczeniami, ale również racjonalne, oszczędne gospodarowanie
jej zasobami. Ochrona jakościowa i ilościowa zasobów wodnych
stanowi integralny element ochrony środowiska.
W pracy scharakteryzowano gospodarkę wodno-ściekową podkrakowskiej
gminy Drwinia (powiat bocheński). Szczególnie uwzględniono
poprawność gospodarowania dostępnymi zasobami wody, jakość wód
powierzchniowych i podziemnych oraz gospodarkę ściekową. Ocenę
gospodarki wodno-ściekowej poprzedza charakterystyka gminy pod
względem jej zagospodarowania, demografii, użytkowania i klimatu.
Analiza danych pozwoliła na stwierdzenie, że gmina Drwinia, choć
posiada wystarczające zasoby wodne (z wyjątkiem okresów suszy), to
jednak stan jakościowy tych zasobów nie pozwala na ich użytkowanie
nie tylko w celach pitnych – bez uprzedniego uzdatnienia – ale również
i gospodarczych. Dostępne zasoby wodne to przede wszystkim płynące
wody powierzchniowe i podziemne wody pokładów czwartorzędowych.
Brak jest wystarczająco rozbudowanej sieci wodociągowej i nieprawidłowo
prowadzona jest gospodarka wodno-ściekowa – co jest przyczyną
wysokiego skażenia wód na obszarze gminy. Opracowane dane dotyczą
okresu do roku 2004.
W obecnej chwili gospodarka wodno-ściekowa w gminie Drwinia
nie jest prowadzona prawidłowo, występuje duże skażenie wód zarówno
powierzchniowych, jak i podziemnych. Brak pełnego wykonania sieci
wodociągowej i kanalizacyjnej w przeważającym obszarze gminy. Duże ilości cynku, który stosowany jest w produkcji środków ochrony roślin
wskazują, że głównym źródłem zanieczyszczenia wód powierzchniowych
w gminie Drwinia są rolnictwo oraz działalność bytowo-gospodarcza
człowieka. Ścieki gromadzone w zbiornikach bezodpływowych, w przewadze,
nie są wywożone do oczyszczalni lecz wylewane do przydrożnych
rowów, na pola lub do lokalnych cieków wodnych. Zbiorniki te często nie
są szczelne.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Modelowanie obiektów przemysłowych na podstawie danych z naziemnego skaningu laserowego

Nowoczesne technologie pomiarowe, takie jak skaning laserowy, dostarczają
informacji o otaczającej nas rzeczywistości w postaci chmur punktów. Jednakże
informacja o geometrii obiektów zapisana w tej postaci często jest niepraktyczna
z punktu widzenia odbiorcy dokumentacji obiektu. Dlatego też zachodzi
potrzeba translacji chmur punktów na modele wektorowe obsługiwane przez oprogramowanie
typu CAD. Artykuł przedstawia możliwości zastosowania i wykorzystania
niektórych narzędzi do modelowania 3D dostępnych w oprogramowaniu
Leica Cyclone, jak również uzyskiwane dokładności wpasowania elementów
geometrycznych w chmury punktów.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Wykorzystanie analizy przestrzennej GIS do wyznaczenia wskaźników nagromadzenia odpadów w zależności od liczby mieszkańców i gęstości zaludnienia

Odpady komunalne to odpady powstające w gospodarstwach domowych,
a także odpady niezawierające odpadów niebezpiecznych, pochodzących od innych
wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne
do odpadów powstających w gospodarstwach domowych. Zasady systemu
gospodarowania odpadami komunalnymi na terenie Unii Europejskiej zostały
określone w dyrektywie ramowej 74/442/EWG. W 2007 roku na terenie UE wyprodukowano
261 mln Mg odpadów komunalnych (522 kg*(os*rok)-1). W Polsce
wskaźnik produkcji był niższy i kształtował się na poziomie 322 kg*(os*rok)-1 według
danych Eurostat-u. Według danych GUS wskaźnik ten wyniósł w 2007 roku
265 kg*(os*rok)-1.
Celem artykułu jest wyróżnienie grup gmin ze względu na ilość produkowanych
odpadów oraz liczbę ludności i gęstość zaludnienia. Wyznaczono zależności
pomiędzy grupami wg przyjętych zmiennych. Badaniami objęto 179 gmin
województwa małopolskiego.
W procesie grupowania wykorzystano metodykę Jenksa (metoda naturalnego
podziału) najlepiej opisującą rozkład przestrzenny zgromadzonych informacji.
Za pomocą oprogramowania GIS wykonano analizę przestrzenną wielkości produkcji
odpadów, liczby mieszkańców i gęstości zaludnienia dla poszczególnych
gmin Małopolski. Na podstawie uzyskanych wyników określono średnie ilości generowanych
odpadów w wyróżnionych klasach gmin. Pomimo wysokiego wskaźnika
korelacji pomiędzy przyjętymi zmiennymi (ilość odpadów a liczba ludności
oraz ilość odpadów a gęstość zaludnienia), nie uzyskano jednoznacznie silnej za leżności w grupach obiektów. Na podstawie przyjętej metodyki można stwierdzić,
że relacja pomiędzy gęstością zaludnienia a ilością produkowanych odpadów jest
silniejsza niż pomiędzy liczbą ludności w gminach a ilością odpadów.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Analiza przeobrażeń koryta rzeki Czarna w długim okresie czasu w wybranych profilach wodowskazowych

Dokonano analizy zmienności położenia dna koryt rzecznych
w czasie w wybranych trzech profilach wodowskazowych: Rakowie, Staszowie
i Połańcu na rzece Czarnej, w długim, ponad 50-letnim okresie
czasu, w powiązaniu ze stwierdzoną działalnością
antropogeniczną w korycie
cieku. Ponadto przeprowadzono analizę składu granulometrycznego
rumowiska kształtującego badane przekroje korytowe w celu rozpoznania
struktury koryta cieku, a także określenia intensywności przemieszczania
się rumowiska. Czarna jest lewobrzeżnym dopływem Wisły, na
znacznej długości jest rzeką przeobrażoną w wyniku regulacji technicznej,
a w 36+000 km jej biegu zbudowany został zbiornik zaporowy Chańcza.
Ujście Czarnej do Wisły położone jest w okolicy Połańca. Poprzez
zmiany koryta rzeki w układzie pionowym i poziomym dążą do wykształcenia
nowego profilu równowagi hydrodynamicznej w zaburzonych warunkach
systemu fluwialnego. Jak wykazują obserwacje koryt badanego
cieku, zwykle tempo tych zmian jest bardzo szybkie tuż po wystąpieniu
zaburzenia, po czym w czasie ulega osłabieniu, a koryto osiąga ponownie
równowagę hydrodynamiczną (np. w Połańcu). Ważną rolę w procesie
kształtowania koryta rzeki odgrywa też proces erozji brzegów, w wyniku
którego koryto zasilane jest materiałem o grubszej frakcji w stosunku
do frakcji rumowiska, w którym utworzone jest dno rzeki. W korytach,gdzie ten proces ma miejsce obserwuje się agradację dna. Z obserwacji
zmienności średnic charakterystycznych na długości Czarnej i z analizy
rozkładu uziarnienia w poszczególnych profilach badawczych wynika,
że stopniowe zmniejszanie się ziaren na długości rzeki jest zakłócone
w wyniku dostawy rumowiska niesionego przez dopływy Czarnej, jej
zdolności do transportu ziaren o maksymalnej średnicy. Ponadto zakłócenia
te obserwuje się na odcinku powyżej i poniżej zbiornika Chańcza.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna
Zróżnicowanie parametrów hydrodynamicznych w rzece roztokowej na przykładzie odcinka Ochotnicy w Gorcach

W pracy opisano badania nad zróżnicowaniem parametrów hydrodynamicznych w rzece roztokowej. Badania przeprowadzono w zlewni potoku Ochotnica w miejscowości Ochotnica Górna w Gorcach, w Karpatach polskich. Przekrój pomiarowy został wybrany w miejscu, gdzie w korycie rzeki utworzyły się dwie łachy roztokowe. Pomiary wykonano w latach 2003-2004 w 7 terminach, a na-stępnie w roku 2010 przeprowadzono wizję terenową. Na podstawie zmierzonych wartości prędkości płynącej wody w pionach tachimetrycznych obliczono następujące parametry hydrodynamiczne: naprężenia styczne, prędkość dynamiczną, liczbę Reynoldsa, liczbę Froude'a oraz parametr Shieldsa. Parametry te pozwoliły sprawdzić jakie warunki hydrauliczne panują w korycie podczas tworzenia się roztok. Uzyskane wyniki pokazują, że w rzece przebiegają naturalne procesy roztokowania, mimo antropogenicznego zdewastowania koryta.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna