rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Zróżnicowanie poziomu życia mieszkańców Unii Europejskiej

W artykule przedstawiono problematykę zróżnicowania poziomu życia mieszkańców Unii Europejskiej. W pierwszej części zaprezentowano zagadnienia teoretyczne dotyczące mierzenia różnych wymiarów jakości życia w ramach badań prowadzonych przez Unię Europejską (EU-SILC, EQLS) oraz międzynarodową organizację HelpAge Intermational (GAWI). W drugiej zasadniczej części artykułu analizie poddano wybrane obiektywne i subiektywne wskaźniki: poziomu ekwiwalentnych dochodów do dyspozycji (współczynnik Giniego), sytuacji gospodarstw domowych w poszczególnych państwach, a także jakości życia mieszkańców w wieku 60 lat i więcej. Trzecia część artykułu przedstawia analizę oceny poziomu zagrożenia ubóstwem i wykluczeniem społecznym w Unii Europejskiej.

Czasopismo: Rocznik Integracji Europejskiej
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o polityce i administracji
Czy możliwa jest europejska kultura strategiczna? Analiza porównawcza narodowych strategii bezpieczeństwa (Niemcy, Francja,Wielka Brytania)

Czy możliwa jest europejska kultura strategiczna? Analiza porównawcza narodowych strategii bezpieczeństwa (Niemcy, Francja,Wielka Brytania)

Czasopismo: Rocznik Integracji Europejskiej
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o polityce i administracji
Bezrobocie w Unii Europejskiej w świetle kryzysu gospodarczego lat 2008-2013

Poziom bezrobocia jest ściśle związany z dynamiką rozwoju PKB. Notowany w UE i w innych państwach świata wzrost stopy bezrobocia począwszy od 2008 potwierdza silną, wzajemną zależność tych wskaźników. Przeprowadzona analiza danych statystyki wykazała, że intensywność przyrostu liczby bezrobotnych w okresie kryzysu jest najwyższa na rynkach najbardziej uelastycznionych, gdzie jednocześnie nie funkcjonują skutecznie, zalecane przez UE zasady modelu flexicurity. Dane poddane badaniu sugerują ponadto, że w najtrudniejszej sytuacji w tych krajach znajdują się wchodzący na rynek pracy absolwenci. Do zaskakujących wniosków doprowadziło z kolei zestawienie poziomu wydatków socjalnych i wydatków na aktywne programy rynku pracy z rozmiarami bezrobocia. Analiza podważyła założenia bliskie koncepcjom rynkowym, gdyż wyższe wydatki na te cele wcale nie towarzyszyły wysokim rozmiarom bezrobocia w okresie przed kryzysem. Skłania to do refleksji i sugeruje, że rosnące wydatki socjalne w okresie kryzysu stanowią jedynie następstwo wzrostu bezrobocia a nie odwrotnie, jak sugerują zwolennicy doktryn liberalnych.

Czasopismo: Rocznik Integracji Europejskiej
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o polityce i administracji
Reforma systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej przewidywana w Traktacie lizbońskim

Reforma systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej przewidywana w Traktacie lizbońskim

Czasopismo: Rocznik Integracji Europejskiej
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o polityce i administracji
Samorząd gospodarczy w państwach Unii Europejskiej

Najbardziej znanymi organizacjami samorządu gospodarczego są izby przemysłowo-handlowe. Mają one określony przez ustawę zakres zadań, które wykonywane są samodzielnie i niezawiśle od innych podmiotów administracji publicznej. Zakres tych zadań jest miarą decentralizacji administracji państwa w sferze gospodarczej; jest też wyrazem zaufania państwa do obligatoryjnie zorganizowanego w izbach czynnika obywatelskiego, a także przekonania, że jest on w sprawach gospodarki lokalnej bardziej kompetentny od urzędników administracji rządowej. Dzięki samorządowi gospodarczemu społeczność przedsiębiorców ze zbiorowości indywidualnych, rozproszonych jednostek staje się zorganizowaną zbiorowością publicznoprawną, czyli wspólnotą samorządową, wyposażoną we władztwo administracyjne. Charakteryzując pozycję ustrojową i zakres zadań samorządu gospodarczego wielce zasadne jest odwołanie się do doświadczeń państw Unii Europejskiej, gdzie od lat izby przemysłowo-handlowe są ważnym reprezentantem interesów środowiska przedsiębiorców.

Czasopismo: Rocznik Integracji Europejskiej
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o polityce i administracji
Obraz księdza w podręcznikach do religii (gimnazjum i liceum)

Badane dwie serie podręczników wydane przez to samo wydawnictwo adresowane są do nastoletnich uczniów gimnazjum i liceum, którzy przechodząc pełny kurs szkolnej nauki religii, zetkną się z przedstawionymi tu obrazami księdza. Młodzież w tym wieku bywa nastawiona krytycznie do autorytetów. Warto zatem zastanowić się, czy zanalizowany obraz księdza wpisany w podręczniki do religii może przekonać współczesnego nastolatka.
Wydaje się, że dziś w szkole XXI wieku ksiądz nie ma już autorytetu należnego mu z samej racji bycia księdzem. Omawiając funkcjonowanie leksemu ksiądz i bliskoznacznych we frazeologii, J. Treder pisał: „Zgromadzone tu frazeologizmy są ewidentnym dowodem dla prawdy skądinąd oczywistej, że ksiądz zawsze zajmował wysoką pozycję w środowisku jako osoba wykształcona i autorytet moralny” (Treder 2008, s. 341). Zebrany podczas analizy tekstów materiał pokazuje, że autorzy podręczników do gimnazjum i liceum przyjęli inne strategie w budowaniu portretu księdza. Gimnazjalista odnajdzie w swoich podręcznikach księdza, którego spotyka w szkole i w parafii, budującego swój autorytet podczas
dialogu z uczniem; licealista spotyka się z księdzem dalekim (częściej z dostojnikiem kościelnym niż parafialnym duszpasterzem), należącym bardziej do sfery sacrum, pośredniczącym w kontaktach człowieka z Bogiem, raczej nauczającym niż rozmawiającym.
Ważnym budulcem tych obrazów są w obu podręcznikach wyrazy zebrane w trakcie analiz w polu leksykalnym „ksiądz”. Układają się one w przejrzyste relacje synonimii i hiponimii, odbijając w leksyce strukturę i hierarchię ludzi służących w Kościele rzymskokatolickim. Zarówno w gimnazjum jak i w liceum uczeń zetknie się z księżmi i zakonnikami pełniącymi w Kościele różne funkcje i w rozmaity sposób służącymi Bogu i ludziom. Ponadto różnorodność leksykalna wyrazów nazywających księży – od wyrazu wspólnoodmianowego ksiądz po wyrazy związane z dawnym życiem pustelniczym, np. eremita – oddaje bogactwo i wielowiekową tradycję Kościoła katolickiego w Polsce.
Ważną rolę w budowaniu wizerunku księdza pełnią też w obu podręcznikach nazwy własne. Przywołane konkretne postaci duchownych (w gimnazjum zdecydowanie więcej i bardziej zróżnicowane) mogą przekonać ucznia o istotnej roli, jaką w codziennym życiu człowieka odgrywają księża, a także o tym, że wielcy kapłani mieli wpływ na losy świata (jak np. Jan Paweł II), gotowi byli też do czynów heroicznych.
Badane serie różnią się znacznie przyjęta konwencją: podręcznik gimnazjalny dostosowuje się formą i językiem do najnowszych tendencji obowiązujących w konstruowaniu
podręczników dla nastolatków, dostosowuje się do niego także językowo; licealny zachowuje tradycyjną formę, wykorzystuje skostniałe formuły językowe i wymaga od ucznia znacznie większej dojrzałości intelektualnej i językowej.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
O pisowni wyrażenia Ś/święty M/mikołaj i innych problemach ortograficznych w pracy redaktora podręczników do nauki języka polskiego w szkole podstawowej

Jak wynika z przedstawionych przykładów, największą trudnością dla redaktora podręczników szkolnych (a być może także dla każdego innego świadomego użytkownika języka polskiego) jest pisownia wyrazów wielką i małą literą - przede wszystkim użycie danej litery ze względów znaczeniowych. Nie ma jednej uniwersalnej metody na rozwiązanie tego problemu, wydaje się jednak, że w kwestiach wątpliwych, nienormalizowanych przez słownik ortograficzny, warto zalecić umiar w wykorzystywaniu wielkiej litery, która jest przecież szczególnym rodzajem znaku, zarezerwowanym jedynie dla pewnych wybranych klas wyrazów. Wyrażenia typu dziewczynka z zapałkami, muzeum w Wilanowie czy kolej nadza- lewowa z powodzeniem tłumaczyć można jako nazwy opisowe, a uczeń mający styczność z takimi wariantami pisowni nie nabywa nawyku nadużywania wielkiej litery, o którego wyrobienie nietrudno w kontakcie ze współczesnymi tekstami kultury popularnej.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Dialog Jana Pawła II z Biblią

Z analizy wypowiedzi papieskich wygłoszonych w Polsce wynika, że Jan Paweł II w ten sposób dobierał środki retoryczne, by jego słowa nie tylko były nośnikiem sensu teologicznego, ale także budziły zachwyt, by poruszały ku dobru. Dialog papieża z Biblią uwidacznia się w literackiej formie artystycznego słowa. Mając na względzie wymienione we wprowadzeniu retoryczne tria officia decendi - cele mówienia, a więc i powinności, jakie stoją przed retorem, warto je wyodrębnić na podstawie analizowanego materiału.
Jan Paweł II, realizując pierwszą z powinności mówcy docere, uczy szacunku dla Słowa Bożego. Stamtąd czerpie uzasadnienie dla teologicznych treści, które przybliża słuchaczom swych homilii i przemówień oraz późniejszym ich czytelnikom. Dialog papieża z Biblią jest dialogiem ucznia z Mistrzem: Słowo Boże to nauczyciel, który odsłania przed papieżem swe tajemnice, aby mógł dzielić się nimi z wszystkim ludźmi. Szukając odpowiedzi na pytanie „w jaki sposób papież odwołuje się do tekstów biblijnych, by zachwycić słuchaczy? (delactare). trzeba zwrócić uwagę na stronę stylistyczno-językową papieskich wypowiedzi, która jest przejawem dialogu papieża z Biblią. Mówca korzysta ze środków stylistycznych typowych dla języka biblijnego, a więc paralelizmów, kontrastów, powtórzeń, inkluzji, a także ze słownictwa zaczerpniętego ze Starego i Nowego Testamentu. Nawiązania te mają charakter parafraz, aluzji, krypto- cytatów i cytatów, które spełniają różnorodne funkcje: egzemplifikacyjną, ale- gacyjną, substytucyjną. Mówca stosuje również biblijną kompozycję zbliżoną do układu koncentrycznego znanego zwłaszcza z mów Jezusa zapisanych przez Jana ewangelistę. Mając na uwadze trzecią powinność retora, movere, można stwierdzić, że papież dba o to, aby przekazowi prawd teologicznych towarzyszyła troska o piękno słowa, zgodnie z przekonaniem, że Bóg jest źródłem i wzorem wszelkiego piękna, które nierozerwalnie łączy się z prawdą i w ten sposób prowadzi człowieka ku dobru: doczesnemu i wiecznemu. Papieski dialog z tekstem biblijnym dokonywał się więc zarówno poprzez nawiązania do treści zapisów kanonicznych, jak i poprzez wykorzystywanie środków stylistycznego wyrazu typowych dla nich.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Pedagogiczne uwarunkowania autorytetu nauczyciela-wychowawcy

Autorytety są komponentami kultury każdego społeczeństwa i podmiotami miarodajności, od których oczekujemy wsparcia lub porady w poszukiwaniu sensu życia i podejmowaniu właściwych decyzji. Autorytet nauczyciela-wychowawcy jest odzwierciedleniem społecznie cenionych wartości, norm i zasad, przybiera postać wzorca osobowego, zgodnie z którym należałoby postępować i który utrwala się w procesie międzypokoleniowego przekazu wartości. Jest zjawiskiem społecznym towarzyszącym wszystkim społeczeństwom niezależnie od czasu i miejsca ich istnienia, a spełnianie przez niego różnorodnych funkcji uzależnione jest od wartości, których jest nosicielem. Należy jednak pamiętać, że autorytet nie jest przypisany osobie z racji pełnionej funkcji czy roli społecznej. Rodzic, dyrektor, mistrz czy nauczyciel w roli przywódcy ma wpływać na innych, szanując zasady integralnego partnerstwa, stwarzać przyjazną atmosferę i kształtować taką społeczność, w której sytuacje trudne i konfliktowe rozwiązywane są w atmosferze wzajemnego zaufania i szacunku dla wszystkich jej uczestników.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Motywy religijne w dramatach historycznych Jana Karnowskiego

Jan Karnowski był patriotą kaszubskim i pomorskim, a po odrodzeniu państwa polskiego propagował ideę ścisłej łączności Pomorza z Polską. W swojej twórczości literackiej, m.in. w dramatach, przedstawiał w artystycznym ujęciu idee polityczne i kulturowe, które głosił też w tekstach publicystycznych. Problematyce ideowej na kartach utworów scenicznych towarzyszył, jako jej swoista podbudowa i istotne uzasadnienie, „obraz bogatej materialnie i duchowo kultury regionalnej”. W kreowaniu tego obrazu motywy religijne odgrywają rolę niebagatelną autor Otroka Światowida uczynił je bowiem jednym z najważniejszych składników kaszubskiej tożsamości etnicznej. A gdy uwzględni się jej ukazane w dramatach korzenie pogańskie i chrześcijańskie, byl to może nawet - przynajmniej w sferze symbolicznej - czynnik dla Karnowskiego najważniejszy.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Poezja w małżeństwie, małżeństwo w poezji (Teresa Ferenc i Zbigniew Jankowski)

Niniejszy artykuł zawiera analizy wybranych wierszy dwojga poetów: kobiety i mężczyzny, żony i męża. Nietypowa sytuacja twórcza, jaką stanowi małżeństwo poetyckie, stanowić może ciekawą perspektywę badawczą. W artykule omówione zostały zawarte w wierszach przedstawienia tematów miłości, rodziny,
domu i małżeństwa. Rozważania oparte są głównie na tomiku Cztery twarze domu. Antologia rodzinna, którego tytuł zaprasza czytelnika do zatrzymania się nad problematyką domu i rodziny. Autorka odwołuje się przy tym do kategorii autobiografizmu, powołując się między innymi na prace Małgorzaty Czermińskiej
i Andrzeja Lama. W analizach opisuje podobieństwa i różnice wyrażone w wierszach Ferenc i Jankowskiego i stara się ukazać je jako poetyckie świadectwa ludzkiego indywidualnego przeżywania świata, które nie wyklucza porozumienia i bliskości. W wierszach obojga poetów ujawnia się, w odmienny sposób obrazowana, konieczność życia z niemożliwymi do zrozumienia doświadczeniami: bólem i miłością.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Dialog z INNYM w dyskursie religijnym 2. połowy XIX w. (na przykładzie kazań). O relacji katolicy – protestanci

Dyskurs religijny 2. połowy XIX w. prowadzony przez polski Kościół katolicki różnił się w swoich aspektach poznawczych od dyskursu, jaki rozwinął się wiek później po II Soborze Watykańskim. O jego cechach decydowało wiele czynników kontekstowych, związanych między innymi z rozwojem doktryny religijnej. Jednym z istotnych aspektów poznawczych tego dyskursu, przejawiającego się w tekstach kaznodziejskich, które stały się w niniejszym artykule obiektem badawczym, jest relacja My – Inni służąca w dużej mierze konstruowaniu wspólnotowej tożsamości. Inny kategoryzowany jest przed wszystkim na podstawie kryterium wyznaniowego, w dalszej kolejności etnicznego. W pracy przedstawia się wyodrębniane w kazaniach kategorie Innych wraz z przyporządkowanym do nich sposobem ich postrzegania z punktu widzenia wspólnoty katolickiej. W dalszej części omówiona została relacja między katolikami a protestantami na podstawie językowo-tekstowych sposobów jej kształtowania. Mechanizmy wartościowania uświadamiają, że w kazaniach dochodzi do zmiany w językowym obrazie protestantów, co jest konsekwencją osłabiania strategii negatywnej waloryzacji tej społeczności. Wyjściowy dla tego okresu profil protestanta jako złego chrześcijanina ulega przekształceniu w profil gorszego, błądzącego chrześcijanina, którego zgodnie z założeniami ówczesnego ekumenizmu należy przywrócić na łono Kościoła katolickiego. Ten aspekt relacji międzyreligijnych ujęty jest w pracy w perspektywie kategorii dialogu. Istotnym elementem pracy jest wskazanie na różnice regionalne w podejściu do Innych (niekatolików) w różnych regionach dawnej Polski, znajdującej się w XIX w. pod zaborami.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
"Bursztyn" w utworach Juliusza Słowackiego

W artykule starano się wykazać funkcje semantyczne i stylistyczne leksemu, który wprawdzie nie ma zbyt wielu użyć w utworach, ale w kontekstach nabiera znaczeń wykraczających poza definicje słownikowe. W niektórych jest symbolem władzy i bogactwa. Szczególną rolę odgrywa w kulcie religijnym – zarówno pogańskim, jak i chrześcijańskim. W funkcji stylistycznej wykorzystuje Słowacki bursztyn w porównaniach i metaforach.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Kosmiczny wymiar rozwoju osoby w pedagogice Marii Montessori

W artykule została zaprezentowana koncepcja rozwoju człowieka w teorii edukacji według Marii Montessori. Wyszczególniono wrażliwe fazy rozwoju odpowiedzialne za ekstremalną chłonność w uczeniu się i nabywaniu konkretnych kompetencji. Zwrócono uwagę na system relacji składający się z mózgu, zmysłów i mięśni oraz na filozofię działania. W dalszej części ukazano główne elementy wychowania kosmicznego oraz rolę człowieka we wszechświecie. Przedstawione zostało znaczenie edukacji społecznej, religijnej i ekologicznej w kosmicznym planie rozwoju osoby. We wnioskach podkreślone zostało przekonanie Montessori, że człowiek posiada specjalną misję w kosmicznym planie stworzenia, a jest nią przekształcanie i ulepszanie świata oraz odkrywanie swojego miejsca w nim. Zadaniem nowego człowieka ma być kształtowanie przyszłego pokolenia nie tylko zewnętrznie, ale również po względem rozwoju duchowego.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Dialog czy antagonizmy? Zjawisko synonimiczności i bliskoznaczności rzeczownika "dialog" (na przykładzie współczesnych sporów publicznych)

Celem artykułu jest pokazanie, jak w sporach publicznych ujawniają się różnice w rozumieniu dialogu. Uczestnicy dialogów wymiennie używają rzeczowników awantura, debata, krytyka, monolog, spór w rozumieniu dialogu, choć nie we wszystkich jego znaczeniach. Dialogi, które toczą się w życiu publicznym, ujawniają możliwość wymienialności tych leksemów. Sfera moralności społecznej utrwala różne relacje tych wyrazów z leksemem dialog, tak jak i stopień bliskoznaczności.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Aktualizacja znaczenia pojęcia-leksemu "etyka" (na podstawie tygodników opiniotwórczych)

We współczesnej prasie opiniotwórczej aspekty znaczeniowe etyki pokazują, że jest ona utożsamiana z moralnością i etosem. Mówi się o niej w kontekstach związanych z poszanowaniem godności i praw człowieka oraz zasad życia społecznego, które odnoszą się do polityki, gospodarki, biologii, medycyny, ekologii, kultury i cywilizacji konsumpcji. Użytkownikom języka bliższe jest znaczenie etyki w ujęciu pragmatywnym niż normatywnym, o czym świadczy funkcjonowanie tego pojęcia jako aprobowanego społecznie zbioru zasad i norm postępowania właściwych dla konkretnych grup społecznych i wskazujący na jej konkretny styl życia, hierarchię celów.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Cierpienie wdowy – językowy obraz cierpienia po stracie męża w poezji Haliny Poświatowskiej

Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytania, jakie zabiegi językowe zastosowała Halina Poświatowska w swej poezji, aby opowiedzieć o stracie męża czy o wdowieństwie, jak pojęcie cierpienia (w zawężonym aspekcie) realizuje się w jej twórczości.
Analizie zostały poddane teksty poetyckie, dobrane według klucza biograficznego i tematycznego. Odwołano się w niej do szeroko rozumianej koncepcji językowego obrazu świata.
W podsumowaniu wymieniono podstawowe sposoby językowej interpretacji doświadczenia cierpienia po stracie męża, jakimi są: metafora, specyficzne użycie schematów składniowych, odwoływanie się do szablonów językowych i potocznych wyobrażeń przeżyć wdowy, jak i wykorzystanie rozmaitych konotacji znaczeniowych kolorów.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Obraz Innego w socjolekcie studenckim

W artykule Obraz Innego w socjolekcie studenckim analizuję wyrazy nazywające przedstawicieli różnych religii, mniejszości etnicznych oraz narodów zamieszkujących Polskę. Materiał został zebrany na podstawie około 100 ankiet przeprowadzonych na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Gdańskiego na zajęciach ze studentami pierwszego i drugiego roku filologii polskiej i romańskiej. Sprawdzam również, czy język studentów prezentuje stereotypowy obraz ludzi wyznających inne religie i będących częścią innego narodu oraz jak bardzo zróżnicowany jest ten socjolekt – czy używają oni jedynie nazw neutralnych, czy może wyrazów nacechowanych, neologizmów, neosemantyzmów, metafor językowych, wyrazów zapożyczonych z innych języków, kultury masowej itp. W artykule analizuję też zjawisko niechęci i agresji wobec Innego.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Szatan i synonimy w utworach literackich Słowackiego

Wyraźne różnice frekwencji synonimów szatana, które wprowadza Słowacki do swoich utworów, mają wpływ na zróżnicowanie stylistyczne kontekstów, na ich wartość emocjonalną. O bliskoznaczności leksemów, których konotacje są zdecydowanie negatywne, świadczy ich zamienne niekiedy użycie, a także stosowanie przez poetę tych samych lub podobnych epitetów charakteryzujących złego ducha. W przenośnych użyciach ta grupa leksemów odnosi się do ludzi złych/nieprzyjaznych, przypisując im cechy diabelskie. Liczne porównania i frazeologizmy z wykorzystaniem omawianych synonimów wzbogacają warstwę stylistyczną utworów.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Pogodnie o wojnie. Komizm w kaszubskim teatrze na przykładzie utworu Katilina Leona Heykego

Artykuł przybliża zagadnienie komizmu w teatrze kaszubskim na podstawie Katilinny Leona Heykego. Kluczowymi pojęciami w tekście są: teatr ludowy, komizm prosty i komizm złożony. Zasadniczym celem autorki jest wykazanie tego, jaki typ komizmu występuje w ww. tekście oraz jaką pełni w nim funkcję.

Autorka opisuje przykłady komizmu pokazując jednocześnie jaką ma formę (prostą, czy złożoną). Określenie formy komizmu pozwala na wskazanie funkcji, jaką pełni on w tym tekście. Istotne są również relacje łączące komizm z innymi zabiegami artystycznymi wykorzystanymi w utworze.

Na podstawie analizy przytaczanych przykładów, oraz określeniu relacji komizmu z całością tekstu, autorka klasyfikuje komizm Katiliny jako komizm złożony. W trakcie opisu autorka wskazuje, że praktycznie wszystkie przytoczone przykłady nie mają jedynie funkcji ludycznej. Wykorzystanie komizmu przez Heykego służy przede wszystkim przekazaniu uniwersalnych, acz ważnych treści w formie czytelnej dla każdego widza.

We wcześniejszych badaniach nad Katiliną badacze i krytycy zarzucali Heykemu, że tekst ten niepotrzebnie miesza ze sobą lekką anegdotę z tragicznymi wydarzeniami historycznymi oraz, że komizm wykorzystany w tekście jest zaledwie rubaszny. Przeprowadzona przez autorkę analiza Katiliny daje odpór krytycznym zarzutom wobec Heykego.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika