rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Relacje między ludami zamieszkującymi teren Sycylii w okresie greckiej kolonizacji

Artykuł opisuje relacje panujące między greckimi kolonistami, którzy przybyli w VIII w. przed Chr. na Sycylię, a innymi społecznościami tam już żyjącymi, m.in. autochtonicznymi mieszkańcami wyspy (o ich pochodzeniu szerzej w pierwszej części artykułu). Zostały również przedstawione stosunki greckich kolonistów z ich miastem macierzystym oraz z Kartagińczykami, zamieszkującymi zachodnią część Sycylii. Uwzględniono także korelacje między rozwiniętymi koloniami oraz ich wewnętrzną sytuacją polityczną.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Późnogotycka architektura Portugalii jako symbol wypraw morskich

Dnia 25 października 1495 r. na tron portugalski wstąpił Manuel I Szczęśliwy. Król ten, kontynuując politykę swojego poprzednika, Jana II, intensywnie finansował wyprawy morskie o charakterze handlowym. Przyczyniły się one do niezwykłego wzbogacenia i rozbudowy imperium, które niewątpliwie stało się potęgą ówczesnego świata. Rozpoczęła się wówczas nowa epoka w dziejach Portugalii, która wpłynęła na niemal wszystkie aspekty państwa, włączając w to późnogotycką architekturę, która zdobiona była osobliwymi ornamentami inspirowanymi morską fauną i florą oraz elementami żeglarskimi.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Niemki na froncie wschodnim (1942–1943) w świetle wspomnień Ilse Schmidt i Eriki Summ

Celem artykułu jest porównanie dwóch pamiętników opisujących życie codzienne kobiet na froncie wschodnim. Analiza wspomnień spisanych przez pomocnicę sztabową Ilse Schmidt oraz pielęgniarkę Erikę Summ pozwala w szerszym stopniu zapoznać się z rolą i pozycją Niemek w czasie wojny ze Związkiem Radzieckim. W tekście omówione zostały kwestie związane z wyjazdem na wschód, a także problemy życia codziennego na froncie, takie jak relacje ze współpracownikami, reakcja na śmierć czy też ciąża pracownic sztabowych i wynikające z tego konsekwencje.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Wykorzystanie sił powietrznych w Kongo Belgijskim w latach sześćdziesiątych XX wieku

Krótko po uzyskaniu niepodległości przez Kongo (15 sierpnia 1960) na terenie młodej republiki doszło do secesji najbogatszej prowincji – Katangi. Dużą rolę w jej siłach zbrojnych odgrywało lotnictwo współpracy z armią stworzone z wydatną pomocą Belgów. Od chwili, gdy w walki między oddziałami secesjonistów a wojsk rządowych włączyły się siły międzynarodowe, znacząco wzrosła aktywność sił powietrznych Katangi. Lotnictwo katangijskie, dysponujące bardzo szczupłymi siłami, w krótkim czasie zdołało uniemożliwić prowadzenie jakichkolwiek działań siłom powietrznym kontyngentu Organizacji Narodów Zjednoczonych. Mimo strat zadanych lotnictwu Katangi nie zostało ono całkowicie zniszczone, co pozwoliło później na jego odrodzenie. Ostatnim etapem działań wojskowych sił powietrznych na terenie młodego państwa były walki przeciwko Simbom, toczone od 1964 do 1965 r.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Ksiądz pułkownik Józef Panaś jako niezłomny działacz ludowy w walce z obozem sanacji w latach 1926–1939

Celem artykułu jest ukazanie aktywności księdza kapelana Józefa Panasia w walce z obozem sanacji. Stosunek kapelana do rządów pomajowych znajdował odzwierciedlenie przede wszystkim w jego artykułach publikowanych na łamach prasy ludowej okresu międzywojennego. Ksiądz kapelan był żarliwym i bezkompromisowym patriotą oraz zdecydowanym przeciwnikiem zamachu majowego z 1926 r. Wydarzenie to w sposób zdecydowany i jednoznaczny potępił. Nadrzędnym celem działalności ks. J. Panasia było dobro państwa, opartego na zasadach demokratycznych i suwerennych. Był też orędownikiem emancypacji wsi polskiej i jej mieszkańców. Wiele cennych i wartościowych tekstów pióra kapelana było także impulsem i wskazówką do niezłomnej postawy niektórych członków ówczesnej opozycji z rządzącymi. W artykule scharakteryzowano ideowo-programowy wkład J. Panasia w rozwój ruchu ludowego w okresie II Rzeczypospolitej. Ksiądz kapelan dawał wyraz swoim poglądom na wiele zagadnień politycznych, ustrojowych i narodowościowych. Jednakże z biegiem lat jego postawa wobec sanacji ewoluowała i jego ocena ówczesnej rzeczywistości stawała się bardziej liberalna i pragmatyczna. Wynikało to w dużej mierze ze zbliżającego się niebezpieczeństwa i realnej groźby wybuchu światowego konfliktu zbrojnego.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Koniec zimnej wojny na południu Afryki. Sprawa Namibii podczas negocjacji między Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Sowieckim (1987–1988)

Spośród wielu sporów istniejących między Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Sowieckim w czasie zimnej wojny jednymi z trwających najdłużej była wojna o niepodległość Namibii i wojna domowa w Angoli, w literaturze traktowane niekiedy jako jeden konflikt, nazywany południowoafrykańską wojną o granice. Walka Namibijczyków o wolność trwała od 1966 r., jednak 20 lat później wciąż nie było widać perspektyw szybkiego zakończenia konfliktu. Przełom nastąpił w latach 1987–1988 dzięki seriom spotkań i negocjacji, jakie odbyły się między administracją prezydenta USA Ronalda Reagana i sekretarza generalnego KPZS Michaiła Gorbaczowa. Dla rozwiązania kwestii Namibii kluczowym rokiem był 1988 dzięki podpisaniu w Nowym Jorku grudniowych porozumień między władzami Angoli, Kuby i RPA. Rok później rozpoczęto realizację Rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 435, a wojska południowoafrykańskie zaczęły stopniowo opuszczać terytorium Namibii. Artykuł ma na celu wskazać najważniejsze aspekty negocjacji między USA i ZSRS w sprawie Namibii w latach 1987–1988, głównie przed szczytem i w czasie jego trwania (Moskwa, przełom maja i czerwca 1988 r.).

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Miasto i twierdza Ghazni – powiew bogatej historii, prozaiczna teraźniejszość

Afgańskie miasto Ghazni (Gazna, Gazni, Gaznin), pozostające obecnie stosunkowo niewielkim ośrodkiem na tranzytowej drodze między Kabulem a Kandaharem, skrywa niezwykle bogatą historię. Niegdyś, jako potężny ośrodek polityczny oraz kulturowy, odegrało niebagatelną rolę w historii islamu i jego transferu z Bliskiego Wschodu i Azji Środkowej do Azji Południowej. Ghazni jako miasto-twierdza to także istotne miejsce w kontekście budowania tożsamości afgańskiej i niezależności politycznej Afganistanu. Było symbolem tak zwycięstwa, jak i porażki wojsk brytyjskich w czasie pierwszej i drugiej wojny Afganistanu z Wielką Brytanią. W Polsce kojarzone jedynie z zakończoną w 2014 r. operacją ISAF (Międzynarodowe Siły Wsparcia Bezpieczeństwa) w Afganistanie, zasługuje niewątpliwie na bliższą uwagę tak w kontekście historycznym, jak i dziedzictwa kulturowego, którego jest udziałem. Artykuł ten ma za zadanie przybliżyć historię Ghazni i zwrócić uwagę na historyczną rolę tego ośrodka w transferze kulturowym i kształtowaniu się organizmów państwowych w Azji Środkowej i Południowej.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Bibliografia prac prof. dr. hab. Zbigniewa Kuchowicza

W bibliografii nie zostały uwzględnione prace, które: ukażą się w roku 1991 oraz wywiady,
eseje i szkice popularyzatorskie publikowane w czasopismach nienaukowych.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
„Bojownicy wolności” i „poszukiwacze przygód” – Niemcy w hiszpańskiej wojnie domowej (1936–1939)

Artykuł prezentuje genezę, formy i implikacje zaangażowania osób narodowości niemieckiej w wojnę domową Hiszpanii. Wspomniane zagadnienie ukazane zostało przez pryzmat aktywności dwóch grup Niemców – sympatyków generała Franco (Legion Condor, korespondenci z Rzeszy) oraz zwolenników rządu Frontu Ludowego (antynazistowscy emigranci z Niemiec). Działalność każdej z tych grup została przeanalizowana pod kątem następujących kwestii badawczych: motywy udziału w hiszpańskiej wojnie domowej, formy i specyfika zaangażowania (ochotnicy), charakter relacji ze zwykłymi mieszkańcami Hiszpanii oraz reprezentantami władzy (w przypadku nazistów – z nacjonalistami, w przypadku antynazistów – z republikanami). W końcowej części artykułu przedstawiono bilans niemieckiego zaangażowania w hiszpańską wojnę domową oraz losy niemieckich uczestników konfliktu po jej zakończeniu.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Szwajcarscy ochotnicy w Brygadach Międzynarodowych w Hiszpanii (1936–1939)

Wybuch wojny domowej w Hiszpanii odbił się szerokim echem w Szwajcarii. Już latem 1936 r. z kraju tego zaczęli napływać ochotnicy do Brygad Międzynarodowych. Zwykle rekrutowali się oni ze środowisk robotniczych uprzemysłowionych kantonów takich jak Zurych czy Bazylea, a także z kantonów francuskojęzycznych, gdzie ideologia socjalistyczna była popularna. Łącznie w Hiszpanii walczyło ok. 800 szwajcarskich ochotników. Udział w hiszpańskiej wojnie domowej Szwajcarzy traktowali jako obronę przed faszyzmem nie tylko na Półwyspie Iberyjskim, lecz także pośrednio w swoim państwie, w którym ideologia faszystowska również się rozpowszechniała. W zdecydowanej większości Szwajcarzy walczyli na pierwszej linii frontu, stąd też odsetek strat wśród tej grupy narodowej był bardzo wysoki (ok. ¼). Nieprzychylny stosunek władz helweckich do komunizmu oraz funkcjonujący w tym kraju zakaz obcej służby wojskowej stały u podstaw karania byłych ochotników po ich powrocie do ojczyzny kilkumiesięcznym więzieniem i pozbawieniem praw publicznych.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Viriatos. Portugalscy żołnierze generała Franco

Artykuł przedstawia udział portugalskich ochotników w szeregach Armii Narodowej (Ejército Nacional) w okresie wojny domowej w Hiszpanii. W przeciwieństwie do często powtarzanego stwierdzenia nigdy nie powstał tzw. Legion Viriatos – mianem tym określano wszystkich Portugalczyków, którzy zdecydowali się walczyć po stronie generała Franco. Przyczyny ich uczestnictwa w wojnie, ich aktywność na frontach oraz stosunek rządu António de Oliveiry Salazara do kwestii ochotników również zostały przeanalizowane w artykule.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
„Półksiężyce i różańce”. Marokańczycy w szeregach Ejército Nacional

Artykuł przedstawia udział marokańskich żołnierzy w szeregach Armii Narodowej (Ejército Nacional) w okresie wojny domowej w Hiszpanii. Poparcie Marokańczyków dla sprawy narodowej okazało się nie tylko kluczowe dla błyskawicznego opanowania terytorium marokańskiego protektoratu, lecz także umożliwiło zdobycie pierwszych przyczółków na kontynencie. W artykule zostały przeanalizowane motywy opowiedzenia się żołnierzy z Afryki Północnej po stronie generała Franco, ich najważniejsze działania na frontach i wreszcie znaczenie ich udziału w wojnie.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Włosi w wojnie domowej w Hiszpanii (1936–1939)

Osiemdziesiąt lat po rozpoczęciu wojny domowej w Hiszpanii (1936) nie można zapomnieć o zaangażowaniu w niej Włochów, ponieważ stanowili oni najważniejszy zagraniczny kontyngent kombatantów (tak liczny jak Marokańczycy). W studium przeanalizowano kilka elementów w celu zrozumienia wagi uczestnictwa Włochów w tym konflikcie. Po pierwsze, co historiografia mówi o tej kwestii. Po drugie, wielkość interwencji po stronie generała Franco (ludzie, dezercje, szczególnie Dywizja Littorio, straty, wysłany materiał wojskowy, działania sanitarne i hiszpański dług), a z drugiej strony – w obozie Frontu Ludowego (Batalion Włoski przekształcony w Batalion „Giuseppe Garibaldi”, a ostatecznie w Dywizję jego imienia). Po trzecie, uczestnictwo w walkach: z jednej strony zmagania po stronie Franco (70–80 tys. osób walczyło w ramach bardzo skomplikowanych i zmieniających się struktur wojskowych) i z drugiej – po stronie republikańskiej (3400 osób w Brygadach Międzynarodowych). Wspomniano najważniejsze operacje wojskowe wojny, w których brali udział Włosi.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Translokacja eskadronu majora von Granera (4. pułk huzarów ks. Eugena von Württemberg) z Bolesławca do Radomska (1804)

W początkach 1793 r. wojska pruskie wkroczyły do Wielkopolski, II rozbiór Rzeczypospolitej stał się faktem. Z zajętych ziem utworzono niezwłocznie nową prowincję – Prusy Południowe (Südpreussen). Jednym z elementów nowej rzeczywistości była widoczna obecność wojska w przestrzeni społeczno-gospodarczej prowincji. Wiele miast i miasteczek, rzecz niespotykana w okresie przedrozbiorowym, stało się siedzibami garnizonów. Wielokrotnie też oddziały zmieniały miejsca swego postoju. Na terenie departamentu kamery kaliskiej stacjonowały szwadrony 4. pułku huzarów. Jeden z nich, dowodzony przez majora Granera, otrzymał rozkaz translokacji z Bolesławca nad Prosną do Radomska (wrzesień 1804). Przemieszczenie oddziału następowało na podstawie zatwierdzonego przez zwierzchników dokumentu z opisem trasy (Marsch Route).

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Kanał do zdobycia – egipskie założenia przeprawy przez Kanał Sueski w przededniu wojny październikowej z 1973 roku

W wyniku wojny czerwcowej z 1967 r. Izrael opanował egipski Półwysep Synaj. Linią rozdzielającą obie strony stał się Kanał Sueski. Izrael, aby zabezpieczyć swój stan posiadania i uchronić się przed nową wojną, wybudował na wschodnim brzegu Kanału system fortyfikacji zwany linią Bar-Leva. Armia egipska, chcąc odzyskać utracony obszar, musiała opracować plany przekroczenia Kanału Sueskiego, a co za tym idzie – uwzględnić specyfikę budowy Kanału, warunki hydrograficzne i system opracowany przez Izraelczyków, w tym bariery z piasku, zagrożenie wywołane pożarem na Kanale. Egipcjanie musieli również opracować sposób przeprawienia się wojsk korpusu inżynieryjnego, piechoty, a następnie czołgów. Wszystkie kwestie zawierał plan opracowany przez S. Shazlyego zwany operacją „Badr”, a skuteczność planowania potwierdzona została 6 października 1973 r., w dniu rozpoczęcia wojny październikowej.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Rola i zadania oddziału gospodarczego w zabezpieczeniu materiałowym polskich kontyngentów wojskowych realizujących zadania poza granicami kraju

Prawidłowa organizacja i funkcjonowanie zabezpieczenia materiałowego polskich kontyngentów wojskowych wykonujących zadania poza granicami kraju jest jednym z zasadniczych elementów utrzymywania ich właściwej zdolności operacyjnej. Szczególną rolę w procesie zaopatrywania w środki zaopatrzenia, oprócz Narodowego Elementu Wsparcia, odgrywa oddział gospodarczy (OG), któremu na zaopatrzenie przydzielono Polski Kontyngent Wojskowy (PKW). Organ ten odpowiedzialny jest także za organizację i realizację procesu szkolenia specjalistycznego żołnierzy Narodowego Elementu Wsparcia, a następnie kierowanie jego działalnością w zakresie logistycznego wsparcia narodowego. Oprócz szeregu przedsięwzięć wynikających z obowiązków związanych z zaopatrywaniem polskich jednostek wojskowych OG realizuje także zadania związane z organizacją transportu kołowego z zaopatrzeniem z kraju do rejonu misji, środków materiałowych i sprzętu wojskowego (SpW) wycofywanych z PKW do kraju oraz rotacji kolejnych zmian PKW.
         

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Służba samochodowa Wojska Polskiego w latach trzydziestych XX wieku

Artykuł omawia służbę samochodową w Wojsku Polskim w latach trzydziestych XX w. Zadaniem tej służby było przewożenie żołnierzy, wyposażenia, zaopatrzenia oraz rannych. Do realizacji tych zadań używano samochodów osobowych, ciężarowych, sanitarnych oraz pojazdów specjalnych. Polskie władze wojskowe miały świadomość, że jednym z głównych kierunków rozwoju polskiej armii było jej zmotoryzowanie i zastąpienie taborów konnych pojazdami mechanicznymi. Jednak służba samochodowa w Wojsku Polskim nie została należycie przygotowana do realizacji spoczywających na niej zadań. Było to spowodowane w głównej mierze słabością gospodarczą kraju, niskim poziomem zmotoryzowania kraju, słabo rozwiniętą siecią szos, niedostosowaniem dróg i mostów do transportu samochodowego, brakiem rozbudowanego zaplecza technicznego oraz ograniczeniami finansowymi polskiej armii. W konsekwencji transport samochodowy w polskim wojsku do września 1939 r. wciąż odgrywał niewielką rolę, a zasadnicze znaczenie miał transport konny oparty na powolnych kolumnach taborowych.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Abisyńskie i hiszpańskie obserwacje Oddziału II SGWP w zakresie mobilności i zaopatrzenia wojsk na polu walki 1935–1939

W połowie lat trzydziestych XX w. polski wywiad wojskowy prowadził działania rozpoznawczo-obserwacyjne odnośnie do wojny włosko-abisyńskiej oraz wojny domowej w Hiszpanii. Obydwa konflikty traktował jako potencjalnie cenne źródło informacji z zakresu ewolucji sztuki wojennej – w aspektach: technicznym, taktycznym oraz operacyjnym. W efekcie pozyskał również liczne materiały na temat mobilności wojsk na polu walki oraz ich zaopatrywania w warunkach bojowych. Niestety większość z nich została zbagatelizowana przez Sztab Główny Wojska Polskiego, a pozostałych nie był w stanie zrealizować słabo rozwinięty przemysł.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Pokonanie przeszkody wodnej pod wodą przez pododdziały czołgów – aspekt taktyczny

Publikacja prezentuje wybraną problematykę związaną z pokonaniem przeszkody wodnej przez pododdziały czołgów. Główne zagadnienia związane z przeprawą czołgów pod wodą poprzedzone są krótkim rysem historycznym związanym z wykonywaniem tego typu zadań m.in. przez pierwsze polskie pododdziały czołgów i niemieckie czołgi w czasie II wojny światowej. Główna część poświęcona jest zasadom techniczno-technicznym, które muszą być spełnione, aby bezpiecznie i z sukcesem wykonać zadanie bojowe, jakim jest pokonanie głębokiej przeszkody wodnej przez pododdziały czołgów.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Przemieszczanie się partii powstańczych podczas powstania styczniowego

Podczas powstania styczniowego ze względu na partyzancki charakter walk i przygniatającą przewagę wojsk rosyjskich niezmiernie istotną rolę odgrywało przemieszczanie się partii powstańczych. Wiele zależało w tym względzie od umiejętności i inwencji dowódców poszczególnych oddziałów powstańczych. W sytuacji, kiedy nie było zagrożenia ze strony nieprzyjaciela, marsze odbywały się według ustalonych zasad, zawsze jednak z odpowiednim ubezpieczeniem kolumny marszowej. Jednak najczęściej partie powstańcze musiały się ukrywać i maszerować nocami lub przez wiele godzin, a nawet dni, uciekać przed ścigającymi je Rosjanami. Podczas marszów powstańcy stosowali wiele różnych działań maskujących i wprowadzających wroga w błąd. Negatywną konsekwencją tej wymuszonej mobilności był niemal tułaczy tryb życia, jaki wiedli insurgenci styczniowi. Powstańcy wracali do domów, jednak trudy partyzanckiego charakteru walki, a w tym nieustanne przemieszczanie się partii powstańczych, pozostawały w ich pamięci na długie lata, na co wyraźnie wskazuje analiza niejednego pamiętnika.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Ewakuacja Koleją Transsyberyjską 5. Dywizji Strzelców Polskich. Walki odwrotowe (1919–1920) i kapitulacja dywizji

W ostatnich miesiącach 1919 r. sytuacja wojsk „białej Rosji” dowodzonych przez adm. Aleksandra Kołczaka na Syberii ulegała stopniowemu pogorszeniu. Armie bolszewickie sukcesywnie zajmowały najważniejsze miasta i ośrodki przemysłowe usytuowane wzdłuż najważniejszych linii kolejowych, w tym Kolei Transsyberyjskiej. Wspierające „białe” armie wojska sprzymierzone składające się z różnych międzynarodowych kontyngentów dowodzone przez francuskiego gen. Maurice Janina postanowiono ewakuować na wschód w kierunku Władywostoku Koleją Transsyberyjską. Ewakuację rozpoczęto zdecydowanie za późno. W październiku 1919 r. podjęto decyzję o ewakuacji oddziałów 5. Dywizji Strzelców Polskich (5. DSP). Zrobiono to w sytuacji, gdy wojska Kołczaka po licznych klęskach uległy demoralizacji i w panice rozpoczęły odwrót po jedynej drodze, jaką była magistrala transsyberyjska. Polska dywizja, z rozkazu głównodowodzącego wojskami sprzymierzonych gen. Janina, otrzymała zadanie pełnienia straży tylnej tych wojsk. Z powodu dezorganizacji panującej na syberyjskiej kolei tabor kolejowy niezbędny do ewakuacji oddziały polskie zdobywały niejednokrotnie za pomocą siły. Dzięki staraniom dowódców i żołnierzy wagony przystosowano do warunków zimowych (tzw. ciepłuszki). Wraz z żołnierzami w eszelonach znalazły się ich rodziny oraz inne osoby cywilne, co ujemnie wpływało na wartość bojową polskich oddziałów. Ewakuacja odbywała się w warunkach surowej syberyjskiej zimy przy temperaturach dochodzących do minus 30 stopni Celsjusza. Od końca listopada 1919 r. do początku stycznia 1920 r. na przestrzeni blisko tysiąca kilometrów oddziały zgrupowane w 57 eszelonach posuwały się zdewastowaną transsyberyjską linią kolejową przez obszary ogarnięte wojną domową, wśród wrogo nastawionych mieszkańców Syberii w czasie szalejącej epidemii tyfusu. W zgrupowaniu znalazły się również improwizowane trzy pociągi pancerne „Warszawa”, „Kraków” i „Poznań”. W wagonach 5. DSP w momencie ewakuacji (na początku grudnia) znalazło się razem ponad 15 tysięcy osób. Kapitulacja 5. DSP pod stacją Klukwiennaja była niewątpliwie zaskoczeniem nie tylko dla dowódców. Zachowanie blokujących tory dowódców Korpusu Czechosłowackiego w sytuacji, gdy oddziały sowieckiej 5. Armii i bolszewickiej partyzantki napierały na rozciągnięte polskie eszelony, uznano za celowe działanie, mające doprowadzić do likwidacji polskiej dywizji.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo