rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Oskar gottlieb blarr i jego kulturowy wkład  w pojednanie polsko-niemieckie

Autor przedstawił sylwetkę Oskara Gottlieba Blarra, kompozytora, organisty, kantora, dyrygenta z Düsseldorfu, który 14 października 2016 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Oskar Gottlieb Blarr urodził się w 1934 roku w Sandlak pod Bartoszycami. Jest nadal związany z swoją ziemią rodzinną, w której zrodził się jego talent muzyczny i zamiłowanie szczególne do organów.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe KUL
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
W zdeterminowanym świecie. O stoickiej sile rządzącej kosmosem

Czy życie ludzi jest zdeterminowane? Na to pytanie próbuję dać odpowiedź poprzez analizę filozofii stoickiej. Stoicy wierzyli, że cały świat jest tą samą materialną substancją, w tym również Bóg. Kosmos jest wynikiem działania Boga będącego aktywną zasadą, rozumianą jako Opatrzność czy Przeznaczenie. Bóg-Logos troszczy się o cały świat i kieruje nim od wewnątrz. Istnieją jednak różnice pomiędzy rozumieniem przeznaczenia będącego pewnym łańcuchem przyczyn następujących po sobie, a opatrznością, która jest boską mądrością czuwającą nad światem. Wszelkie pozostałe różnice ukazują filozofię stoików jako przemyślany i spójny system logiczno-wierzeniowy.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe KUL
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Multimodalność przekazu medialnego a przekład

W artykule podjęto problem przekazów multimodalnych w relacjach przekładowych. Źródłem przykładów były teksty rosyjskie – oryginały pochodzące z różnych mediów i ich przekłady na język polski opublikowane w czasopiśmie „Forum”.
Analiza wybranych przykładów pokazała, że elementy graficzne współtworzą globalny sens komunikatu, ale z reguły są one inne w komunikacie przełożonym.

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Socjologia moralności marii ossowskiej w opinii wybranych środowisk katolickich

W Polsce rozwój socjologii moralności wiąże się z działalnością naukową Marii Ossowskiej. Pragnęła ona zachować postawę badacza faktów z dziedziny moralności, opisując i wyjaśniając to wszystko, co w przekonaniach ludzi należy do dziedziny moralności. Nie uprawiała etyki normatywnej, lecz naukę o moralności, postulując jej programową bezzałożeniowość. Etycy wywodzący się z kręgów katolickich domagali się, by obok nauki o moralności, często przez nich nazywanej etyką opisową (empiryczną), była uprawniona jako naukowa etyka normatywna. Polemiki z poglądami Ossowskiej miały charakter fragmentaryczny, pojawiały się w pracach niektórych etyków i socjologów. Etycy katoliccy zajmowali się przede wszystkim problemami etyki normatywnej. Niniejsze opracowanie prezentuje ustosunkowanie się etyków i socjologów z kręgów katolickich z lat 80. i późniejszych XX wieku do wybranych prac Marii Ossowskiej.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe KUL
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
O tłumaczeniowej i scenicznej adaptacji dźwięków w Wiśnowym sadzie Antona Czechowa

Artykuł porusza problem przekładu inter- i intrajęzykowego tekstu scenicznego, a ściślej – jego adaptacji. Adaptacja rozpatrywana jest tutaj w kluczu typowym dla translatologii i teatrologii – jako przeniesienie tekstu pisanego na znaki teatru. Materiałem badawczym jest Wiśniowy sad Antona Czechowa, jego przekład autorstwa Agnieszki Lubomiry Piotrowskiej i przedstawienie w reżyserii Davida Mgebrishvilego zrealizowanego w 2017 roku w Teatrze Nowym w Zabrzu. Autor analizuje sposób realizacji dźwięków, które są typowym motywem w twórczości Czechowa.

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Problem analogatu głównego w analogii  proporcjonalności właściwej transcendentalnej  a dowodzenie istnienia Boga

Główna teza artykułu wyraża się w stwierdzeniu, że to nie struktura analogii proporcjonalności właściwej transcendentalnej (relacja analogat – analogon), ale analogiczna struktura bytu (relacja istota – istnienie) jest podstawą dla stwierdzenia istnienia analogatu głównego. W pracy zwraca się uwagę na te płaszczyzny bytowego realizmu, w oparciu o które M.A. Krąpiec, autor koncepcji analogii proporcjonalności właściwej transcendentalnej, dochodzi do stwierdzenia istnienia analogatu głównego. Pierwsza to analiza analogicznego sposobu realizacji relacji transcendentalnych, przede wszystkim relacji istota – istnienie. Druga to analiza ustopniowania doskonałości bytowych. Trzecia to analiza istnienia jako aktu konstytuującego byt. W pierwszym wypadku akcent kładziony jest na podobieństwo zachodzenia relacji transcendentalnych, oparte na wspólnym analogonie, w drugim na niepodobieństwo analogatów mające swe źródło w nietożsamości analogatu i analogonu, w trzecim na sam fakt, że istnienia jako aktu nie da się wytłumaczyć przez elementy wewnątrzbytowe. W związku z czym w pierwszym wypadku analogat główny jawi się jako racja dostateczna analogicznego realizowania się relacji transcendentalnych w bytach, w drugim zaś jako maximum doskonałości bytowych, jako racja uzasadniająca różnorodność bytową, w trzecim jako racja dostateczna aktualizowania bytu. Tych dróg dochodzenia do stwierdzenia analogatu głównego nie należy jednak traktować oddzielnie, gdyż w żadnym wypadku nie pomija się któregoś z elementów: analogatu czy analogonu, a jedynie chodzi o uzasadnienie tezy, że zarówno od strony istoty (analogat), jak i od strony istnienia (analogon), a także od strony samej relacji transcendentalnej można dojść do stwierdzenia istnienia analogatu głównego.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe KUL
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Tomasz z Akwinu a teistyczny ewolucjonizm

Niniejszy artykuł porusza problem odwoływania się do nauczania św. Tomasza z Akwinu w obronie teistycznego ewolucjonizmu. Artykuł otwierają definicje pojęć takich jak ewolucja i gatunek. Główna część artkułu ma strukturę średniowiecznego artykułu, takiego, jaki stosował sam Akwinata np. w Sumie teologii. Najpierw autor przedstawia dwanaście argumentów, które można znaleźć w pismach współczesnych tomistów i innych filozofów w obronie teistycznego ewolucjonizmu. W drugiej części autor odpowiada na pytanie dotyczące kompatybilności nauczania Akwinaty z teistycznym ewolucjonizmem, a następnie rozwiązuje dwanaście trudności, odwołując się do tekstów św. Tomasza. W podsumowaniu autor przedstawia siedem punktów ukazujących niezgodność trzech typów ewolucji (ateistycznej, materialistycznej i teistycznej) z nauczaniem Akwinaty na temat pochodzenia gatunków.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe KUL
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, nauki o kulturze i religii
Partes integrales jako podstawa tłumaczenia cnoty roztropności w tradycji perypatetyckiej

Funkcjonowanie roztropności charakteryzują części: integralne, subiektywne i potencjalne. Podstawowe znaczenie dla roztropności mają części integralne. Tomasz z Akwinu potraktował je jako konstytuujące cnotę roztropności. Posiadają one charakter konieczny. Ich zaistnienie jest niezbędne do tego, by zrealizował się doskonały akt (perfectum actum) cnoty. Dlatego nie jest możliwe wyjaśnienie roztropności bez ujęcia jej struktury, zwrócenia uwagi na części integralne. O ich kluczowym charakterze decyduje czynnik aktualizacyjno-doskonałościowy, dzięki któremu roztropność się realizuje.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe KUL
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Przypisy tłumacza w kryminale retro

Przedmiotem badania są przypisy tłumacza w specyficznej odmianie literatury kryminalnej – retrokryminale. Autor omawia jego cechy gatunkowe oraz przeprowadza analizę typów przypisów oraz ich zawartości. W przekładzie odnotowano przypisy językowe, encyklopedyczne oraz redakcyjne. Na podstawie ich analizy można mówić o pewnej strategii: dążenie do objaśnienia tła ogólnego retrokryminału (epoka), w mniejszym stopniu tła lokalnego (miasto, nazwy własne z nim związane).

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Ameryka odkupiona, czyli Johna Mattesona Miejsce gorsze niż piekło

Niniejsze rozważania dotyczą tekstu, który opiera się wszelkim próbom jednoznacznej gatunkowej kategoryzacji. Rygorystyczna pod względem akademickim i wierna historycznym szczegółom, najnowsza książka Johna Mattensona – arcydzieło życiopisania (life-writing) – proponuje czytelnikowi nie tylko fascynujące doświadczenie intelektualne, ale także intymną podróż do wnętrza samego siebie. W Miejscu gorszym niż piekło biografie pięciu głównych bohaterów – Olivera Wendella Holmesa Jr., Johna Pelhama, Walta Whitmana, Arthura B. Fullera i Louisy May Alcott – stanowią płótno, na którym autor, laureat nagrody Pulitzera, maluje biografię młodzieńczego kraju na skraju upadku. Jest to opowieść o rytuale przejścia od egoistycznej stronniczości do obywatelskiej odpowiedzialności, historia społecznych przemian, które przeprowadziły Amerykę w dojrzałość. Po klęsce pod Fredericksburgiem, ostatecznej katastrofie Unii udało się zapobiec dzięki prawości jednostek. Głęboka moralność pojedynczych Amerykanów odkupiła wyrosłą z wiary inicjatywę, która powołała Amerykę do istnienia, i na której – od 1776 – roku Ameryka nieustannie wzrasta. Książka Johna Mattesona, która ujrzy światło dzienne na początku roku 2021, jest ważnym głosem w debacie o roli Stanów Zjednoczonych, mogącym zainspirować kolejne etyczne przebudzenie w narodzie, który od zakończenia wojny secesyjnej nie doświadczył tak głębokich jak dziś podziałów.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
„Inwersja historyczna” Michaiła Bachtina w świetle myślenia konserwatywnego, progresywnego i mitotwórczego

„Inwersja historyczna” Michaiła Bachtina w świetle konserwatywnego, progresywnego i mitotwórczego myślenia
 Artykuł poświęcony jest analizie jednej z niedostatecznie zbadanych i tajemniczych koncepcji Michaiła Bachtina – „inwersji historycznej”. Przede wszystkim rozpatrywany jest problem powstania tej koncepcji, a w związku z powyższym rozważana jest koncepcja inwersji-odwrócenia w pracy Oswalda Spenglera Zmierzch Zachodu. Inwersja historyczna jest próbą krytyki doktryny entelechii Arystotelesa podjętą przez Bachtina. W szerokim ujęciu koncepcja porusza problemy konfrontacji na linii Zachód – Wschód. Dla głębszego zrozumienia podjęta została próba rozważania „inwersji historycznej” w kontekście opozycji myślenia progresywnego (prometejskiego), myślenia konserwatywnego (epimetejskiego) i myślenia mitotwórczego w ramach hermeneutyki folklorystycznej Vardana Hayrapetyana.
 

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Poza teorie końca: semiopoetyka jako klucz do cyfrowego świata. Recenzja Cyfrowej semiopoetyki Ewy Szczęsnej

W niniejszym tekście omówiono teoretyczne podstawy i metodologiczną innowacyjność polskojęzycznej monografii Ewy Szczęsnej Cyfrowa semiopoetyka z 2018 roku w świetle narodzin i rozwoju różnorodnych dyskursów cyfrowych, które dały początek radykalnej transformacji całej naszej semiosfery. Z powodzeniem przekładając teoretyczno-literacką refleksję nad procesami odpowiedzialnymi za tworzenie znaczeń na płaszczyznę cyfrową, Szczęsna oferuje czytelnikowi nieoceniony zestaw teoretycznych narzędzi, mający zastosowanie w literaturze, sztuce i innych formach interakcji semiotycznej, które narodziły się już jako “cyfrowe”. Proponując nowe rozwiązania, Autorka pozostaje jednak w stałym dialogu z mentorami-twórcami naszego dziedzictwa refleksji semiotycznej, budując tym samym pomost między “tradycyjnymi” a “cyfrowymi” formami twórczości i sposobami interakcji.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Fotograficzny kościół zapośredniczenia. Rozważania o relacji człowieka ze światem

Punktem wyjścia do rozważań jest przekonanie o tym, że na pewnym ogólnym, w pewien sposób zmetaforyzowanym poziomie, da się przedstawić relację człowieka ze światem poprzez analizę i interpretację cielesnych praktyk zakorzenionych w materialnym charakterze swego rodzaju narzędzi kulturowych, które pośredniczą w poznaniu świata przez człowieka i tę relację również ustanawiają. Celem tekstu jest przedstawienie koncepcji wpływu kształtu aparatów fotograficznych na wykształcenie się myślenia podmiotowego w XIX wieku, a następnie interpretacja wpływu fotografii na człowieka współczesnego, co w efekcie prowadzi do ponownego ustanawiania zbiorowości. Kontekstem i podłożem interpretacyjnym do tego będą rozważania o średniowiecznej symbolice kościołów, traktowanych tutaj jako aparaty numinotyczne.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Obraz Rosji w indyjskiej literaturze podróżniczej XX wieku

Obraz Rosji w indyjskiej literaturze podróżniczej XX wieku
Artykuł prezentuje przegląd indyjskiego pisarstwa podróżniczego o Rosji w XX wieku i analizuje ukazany w nim obraz tego kraju. Wraz ze wzrostem nastrojów antykolonialnych w Indiach Rosja stała się ważnym celem podróży Indusów. W 1930 roku dotarł tam noblista Rabindranath Tagore, a jego Listy z Rosji stały się klasyką literatury podróżniczej w Indiach i punktem odniesienia dla późniejszych relacji. Większość z nich skupia się na zmianach społecznych, kulturalnych i politycznych w kraju i ukazuje nowy system w dużej mierze jako przykład do naśladowania dla Indii. Niewielkie zainteresowanie innymi aspektami rosyjskiej rzeczywistości sprawia, że indyjska fascynacja kończy się wraz z upadkiem Związku Radzieckiego.

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
O sześciu rzekomych redakcjach Mistrza i Małgorzaty w kontekście polskich przekładów

Powyższe studium powstało jako owoc długich, przeprowadzonych w latach 2017-2020, badań archiwalnych nad rękopisami i maszynopisami Mistrza i Małgorzaty, przechowywanymi w dwóch moskiewskich archiwach pisarza. Autor tekstu formuje wniosek, iż nie wszystkie polskie przekłady opierają się na najbardziej kanonicznej wersji oryginału, niektóre z nich nie podają źródła oryginalnej rosyjskiej podstawy tekstu, a dwa tłumaczenia – najstarsze Ireny Lewandowskiej i Witolda Dąbrowskiego oraz najmłodsze Jana Cichockiego – wprowadzają wręcz czytelnika w błąd co do źródła, głównie zresztą dla celów komercyjnych. Celem nadrzędnym powyższego artykułu jest jednak częściowy choćby opis pasjonujących przygód tekstu Bułhakowa, zakończony konkluzją, iż Autor nie zdążył niestety stworzyć wersji kanonicznej swego arcydzieła. To zaś pozwala niestety niektórym tłumaczom i krytykom formułować karkołomne i często nie mające absolutnie niczego wspólnego z rzeczywistością tekstologiczne hipotezy co do Mistrza i Małgorzaty.

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Popioły i zbliżenia. Materialność śladów Zagłady w fotografii

Celem niniejszego tekstu jest ukazanie związku pomiędzy konkretyzacją pamięci o Holokauście i afektywnym oddziaływaniem fotografii oraz eksperymentalnych technik artystycznych wykorzystujących fotografię. Koncentracja na materialności doświadczenia fizycznych śladów Szoa, a także na strukturze i namacalności gestu artystycznego i materiałów użytych w procesie twórczym, może aktywować afektywny potencjał “czującego świadka” czy też “współświadka”, zarówno u artysty, jak i u widza. W tym celu uprzedmiotawiające spojrzenie musi zmienić się w spojrzenie, które dotyka i czuje. Przytoczone w artykule przykłady prac fotograficznych i malarskich uruchamiają ten rodzaj spojrzenia dzięki temu, że sięgają do dotykalnej fizyczności popiołów – zarówno jako figury i tropu, jak i materiału twórczego, a także konkretnego materialnego śladu, który może zostawić swój odcisk na kliszy fotograficznej: są to prace Elżbiety Janickiej z cyklu Miejsca nieparzyste i jedna z fotografii Wojciecha Wilczyka z cyklu Powiększenia. Naznaczając możliwość stworzenia analogii pomiędzy przepracowywaniem traumy w procesie twórczym a inkorporacją popiołów w niefalliczny porządek tworzenia znaczenia, artykuł odnosi się również do stworzonego przez Brachę L. Ettinger pojęcia Transkryptum, zarówno jako teoretycznego konceptu jak i praktyki artystycznej.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Jewigenij Charitonow — Homo sacer literatury rosyjskiej

Artykuł poświęcony został przybliżeniu twórczości Jewgenija Charitonowa. W pracy przedstawiono okoliczności towarzyszące publikacji zebranych tekstów autora, a także zaprezentowano cechy dystynktywne utworów. Ponadto, podjęto próbę określenia miejsca nieheteronormatywnego bohatera literackiego w radzieckiej przestrzeni społecznej w odwołaniu do koncepcji współczesnych filozofów - Giorgio Agambena i Julii Kristevy. Badania przeprowadzone zostały w oparciu o opracowania naukowe z zakresu społecznej teorii queer.

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Posmaki diachronii. Przeszłość i fotografia na Podkarpaciu

Artykuł dotyczy relacji pomiędzy funkcją rodzinnych zdjęć w kulturze podkarpackich wiejskich społeczności a obecnymi tam sposobami porządkowania czasu. Autor rekonstruuje historię oddolnych praktyk fotograficznych i pokazuje ich związki z procesami modernizacji tamtejszych terenów wiejskich. Opisuje, w jaki sposób zmiany gospodarcze, społeczne i obyczajowe łączyły się ze zmianami formy i funkcji zdjęć. Interesują go także współczesne sposoby wykorzystania starych fotografii. Udowadnia, że takie inicjatywy, jak lokalne archiwa cyfrowe stanowią ważne formy utrwalania lokalnej tożsamości i popularyzowania tradycji. Podstawowym celem artykułu jest jednak dookreślenie miejsca fotografii wernakularnej w procesie powstawania współczesnych konstrukcji przeszłości i teraźniejszości. Bazując na etnograficznych badaniach terenowych prowadzonych na terenie jednej z podrzeszowskich gmin, autor argumentuje, że zdjęcia mogą stać się łącznikiem pomiędzy dwoma typami przeszłości – doświadczanej jako wzorzec i interpretowanej jako tekst. Jako takie, stanowią formę dynamicznego spoiwa pozwalającego radzić sobie z długotrwałą i radykalną zmianą kulturową.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Prozelityczny wymiar prozy Anny Fein

Twórczość Anny Fein mieści się w nurcie, który głosi powrót do korzeni kultury żydowskiej i żydowskiej tradycyjnej duchowości. Tożsamość narodową pisarka programowo łączy z identyfikacją religijną. Jej narratorki-bohaterki przemierzają drogę, którą niegdyś przeszła ona sama — budowania (odradzania się) żydowskiej samoświadomości aż do nawrócenia się na ortodoksyjny judaizm. W tej ewolucji, która stanowi fundament semantyczno-ideowej dynamiki większości utworów pisarki, ujawnia się swojego rodzaju prozelityzm Fein. Prozelityczny charakter prozy Fein jest także pochodną funkcji poznawczej, tj. wprowadzania odbiorcy świeckiego w świat społeczności ortodoksyjnej. Siłę prozelitycznego rezonansu zdecydowanie wzmacniają również, obecne w twórczości Fein, elementy autobiograficzne.

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Przełamując spojrzenie Orfeusza. Praca (anty)archiwalna Brachy L. Ettinger

Seria malarska Brachy L. Ettinger Eurydice w dużej mierze opiera się na historycznym zdjęciu z likwidacji getta w Mizoczu dnia 14 października 1942. Fotografia ta, przedstawiająca nagie kobiety i dzieci czekające na egzekucję, staje się dla Ettinger bazą, na którą artystka nakłada kolejne warstwy farby. Trudno jednak określić tę sztukę mianem archiwalnej. Swoimi działaniami artystycznymi Ettinger próbuje uwolnić się z oków reprezentacji, wykonując tym samym, jak staram się pokazać, pracę (anty)archiwalną. Szkic ten bada związki twórczości Ettinger z archiwum fotograficznym. Po pierwsze, staram się wykazać niewystarczalność archiwum i zidentyfikować Ettingeriańskie próby jego przepracowania. Po drugie, przybliżam termin spojrzenia w psychoanalitycznej teorii macierzy. Spojrzenie widza – niczym wzrok Orfeusza, odsyłający Eurydykę do zaświatów – może ponownie uśmiercić kobiety z Mizocza; Ettinger stara się przełamać ten impas.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Rama interpretacyjna w definicji leksykograficznej

Niniejszy artykuł poświęcony jest analizie definicji leksykograficznej w rosyjskim słowniku ideograficznym Мир человека и человек в окружающем его мире (80 концептов, относящихся к духовной, ментальной и материальной сферам жизни человека). Opierając się na charakterystyce definicji kognitywnej autorka przeprowadza analizę przykładowych artykułów hasłowych i bada zastosowanie w nich ramy interpretacyjnej. Analizowane hasła zestawiane są z reakcjami na konkretne słowa-bodźce z rosyjskiego słownika asocjacyjnego Русский ассоциативный словарь. От стимула к реакции. Autorka zwraca uwagę na to jak rama interpretacyjna porządkuje i organizuje wiedzę na temat danej jednostki językowej, a tym samym o pewnym fragmencie otaczającego świata.

Czasopismo: Przegląd Rusycystyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Prawda/y (w) fotografii. Od obrazu rzeczywistości do rzeczywistości obrazu

Problem “prawdziwości” fotografii zwyczajowo łączono z jej techniczną specyfiką i możliwościami. W głównej mierze chodziło o automatyzm fotografii oraz wnikliwość (dokładność) rejestracji rzeczywistości nieporównywalną z dyspozycjami tradycyjnych mediów obrazowych. Własności te – jak sądzono – determinowały “prawdziwe odwzorowanie” oraz charakterystyczną dla fotografii “zdolność poświadczania autentyczności”. Kryterium tej autentyczności, podobnie jak w dyskursach prawdy, wyznaczała zasada analogii i relacja zdjęcia wobec utrwalanej, pokazywanej rzeczywistości. W niniejszym tekście, inspirowanym kulturalizmem i paninterpretacjonizmem, założenie to zostało zakwestionowane. Nie odnosimy się bowiem do świata jako takiego, ile do sposobu, w jaki świat istnieje dla nas w obrębie pewnych uwarunkowań kulturowych, społecznych, dyskursywnych. W efekcie, również problem prawdy i prawdziwości fotografii konkretyzuje się w interpretacji i poprzez interpretacje. Zawsze w obrębie określonych strategii dyskursywnych oraz racji kulturowych wspólnot interpretacyjnych. Prawda i prawdziwość są zatem nieuchronnie zależne od kontekstu i dyskursywnie warunkowane. Przy tym podmioty interpretujące działają zgodnie z aktualnymi przesądzeniami wspólnot interpretacyjnych, które podzielają i uznają za swoje.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Prawda a wiarygodność fotografii – epistemologiczne i etyczne aspekty rozumienia obrazów

Artykuł poświęcony jest analizie problemu prawdy i wiarygodności w kontekście komunikacji obrazami fotograficznymi w przestrzeni publicznej. Użytkowanie nowych mediów sprawia, że wszystkie aspekty komunikacji internetowej powinny być traktowane jako przekaz publiczny. W przekonaniu autora artykułu, zagadnienie prawdy w rozumieniu epistemologicznym (gdy chodzi o reguły postrzegania), oraz prawdy i wiarygodności w rozumieniu etycznym (mając na myśli postawę i ocenę fotografii), stanowi ważny element refleksji nad współczesną komunikacją wizualną. Artykuł napisany jest z perspektywy filozoficznej, autor artykułu preferuje metodę hermeneutyczną. W części analitycznej autor odwołuje się przede wszystkim do filozofa Hansa-Georga Gadamera oraz teoretyka kultury wizualnej Williama J. T. Mitchella.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce