Twórczość Macieja Kazimierza Sarbiewskiego i jej recepcja w dawnych ukraińskich poetykach XVII-XVIII w.

Celem artykułu było badanie utworów Macieja Kazimierza Sarbiewskiego
uznanych za ogniwo w rozwoju estetyczno-artystycznej myśli oraz kultury w XVII
w. i na początku XVIII w. na wschodnich ziemiach dawnej Rzeczypospolitej
Obojga Narodów, tj. na terenie obecnej Ukrainy, z uwzględnieniem baroku jak
stylu w sztuce i metody poetyki epoki klasycznej. Autor artykułu użył: 1) metodę
analizy biograficznej (metodę genetyczną w interpretacji tekstu dla wskazania
genezy literatury w faktografii, biografii twórcy), 2) analizę dokumentu historycznego
(historiograficzną metodę analizy dokumentu), 3) metodę analizy porównawczej
Paula de Mana, która w szczególności stanowiła metodologiczną podstawę
badania.
Głównymi rezultatami analizy są niżej przedstawione wnioski. Sarbiewski
kreował „obrazowość” metaforyczności w utworach w myśl zasad barokowego
konceptyzmu i takich jego cech, jak: dowcip, celność, ostrość (conceptus, acumen,
acutum, argutiae, argutum) Stosował również niespodziewane porównania,
efektowne antytezy. Po analizie zapożyczeń z J. Pontany i J. C. Skaligiera w
utworach Sarbiewskiego, autor artykułu wnioskuje, że w spuściźnie omawianego
poety można odnaleźć modyfikację dzieł epoki renesansu, ślady syntezy neoscholastyki i baroku. Klasyczne elementy, np. nauka o konceptyzmie, łączą się z
renesansowymi, w szczególności z konceptem boga-artysty malarza. W artykule
wskazano także na elementy recepcji twórczości Sarbiewskiego przez autorów
poetyk z ówczesnych ziem wschodnich Rzeczypospolitej.
Rezultaty analizy są ograniczone do warstwy retorycznej organizacji tekstu, z
uwzględnieniem środków stylistycznych, na przykład hiperbolizacji języka
literackiego. Tekst jest przyczynkiem do dalszych badań nad wpływem myśli
Sarbiewskiego we Wschodniej Europie. Pytania filozoficzne Sarbiewskiego
pozostają w istocie poza obszarem badawczym autora artykułu.
Praktyczne znaczenie wyników badawczych polega na tym, że otrzymane
rezultaty można wykorzystać w procesie dydaktycznym, przy opracowaniu kursów
normatywnych i specjalistycznych, tworzeniu pomocy naukowych i podręczników
z zakresu historii literatury polskiej, w szczególności literatury ukraińsko-polskiego
pogranicza.
Nowa wartość rezultatów badania polega na tym, że praca jest pierwszą próbą
badania recepcji twórczości M.K.Sarbiewskiego w tzw. staroukraińskich
(staroruskich) poetykach XVII-XVIII w., generalizuje podstawowe kategorie
dyskusji retorycznej, ustala związki między nimi. Przez ustalenie sfery pojęć
zapewnia identyfikację badanego zjawiska. Twórczość Sarbiewskiego utwierdza
tendencje barokowe w literaturze staroukraińsko-staropolskiego (rusko-polskiego)
pogranicza XVII-XVIII w., chociaż owe tendencje barokowe mieszają się z
wpływami klasycznymi. Poezja Macieja Kazimierza Sarbiewskiego, na równi z
utworami Jana Kochanowskiego, Mikołaja Reja, Samuela Twardowskiego, była
bardzo popularna na terenie obecnej Ukrainy. Jako materiał ilustracyjny poezja
Sarbiewskiego figuruje w ówczesnych poetykach staroruskich (staroukraińskich
podręcznikach poetyki) autorstwa profesorów Akademii Kijowsko-Mohylańskiej:
Teofana Prokopowicza (1681-1736), Ławrientija Gorki [Laurentija Gorki, Wawrzyńca
Górki] (ok. 1660-1737), Mytrofana Dowgalewskiego (XVIII w.), Jerzego
Koniskiego (1717-1795), Gedeona Słonimskiego (ok. 1715-1772), Józefa Kononowicza-
Gorbackiego (?-1653) oraz innych. Podobnie jak Sarbiewski, sens tragedii
wyjaśniał autor poetyki Fons Castalius z 1685 r.

Czasopismo: Religious and Sacred Poetry: An International Quarterly of Religion, Culture and Education
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo