rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Określanie zasięgu geograficznego rynku cukru z wykorzystaniem metody Elzinga−Hogarty

Celem artykułu było określenie zasięgu geograficznego rynku cukru z wykorzystaniem metody Elzinga−Hogarty. Do praktycznego zastosowa-nia metody przyjęto trzy założenia: 1) rynek cukru rozpatrywany był całościowo niezależnie od rodzaju cukru, pochodzenia cukru i rodzaju odbiorcy, 2) punktem wyjścia analizy był rynek Unii Europejskiej traktowany en bloc, 3) graniczna wielkość testów LOFI i LIFO na poziomie 90% („silny” rynek). W artykule wykorzystano dane wtórne dotyczące produkcji, konsumpcji, importu i eksportu cukru na poziomie państw i UE gromadzone przez International Sugar Organization za rok 2013. Rynek cukru został określony poprzez „doklejanie” do siebie kolejno rynków krajowych charakteryzujących się największą wymianą handlową. Rynki były dodawane do momentu, aż zostały spełnione założenia dwóch testów LOFI i LIFO na poziomie 90%. Uzyskane wyniki badań pozwoliły na określenie rynku cukru rynkiem globalnym obejmującym obszar UE i 30 krajów na świecie. Tak zdefiniowany rynek charakteryzował się produkcją na poziomie 114 mln t, konsumpcją prawie 110 mln t oraz małym udziałem importu i eksportu, odpowiednio na poziomie 10,7 mln t i 11,4 mln t. Określona w artykule definicja przestrzenna rynku cukru jest znacznie szersza w porównaniu z definicjami Komisji Europejskiej i polskiego Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Istniejąca kontrowersja w definiowaniu zasięgu geograficznego rynku cukru wskazuje na potrzebę kontynuacji badań w tym obszarze.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Założenia metodyczne do oceny ekonomicznych skutków redukcji emisji gazów cieplarnianych w rolnictwie

W artykule przedstawiono metodę oceny ekonomicznych skutków zastosowania w gospodarstwach rolnych technologii powodującej redukcję emisji gazów cieplarnianych do atmosfery. Proponowana metoda uwzględnia niepełne zamortyzowanie obiektów technicznych, wykorzystywanych w warunkach stosowania dotychczasowych technologii produkcji roślinnej i zwierzęcej. Zakres jej stosowania w formie przedstawionej w niniejszej pracy ogranicza się do poszczególnych gospodarstw rolnych. Zastosowanie w skali całego rolnictwa wymagałoby z jednej strony pominięcia niepełnego zamortyzowania obiektów technicznych, z drugiej zaś – uwzględnienia transferu emisji między działami produkcji oraz w wyniku obrotów handlu zagranicznego.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Wpływ zmian polityki wsparcia dochodów na kondycję finansową gospodarstw rolnych w Kanadzie i USA (na poziomie zagregowanym)

Polityka rolna jest kluczową determinantą kondycji całego sektora rolnego i pojedynczych gospodarstw rolnych na poziomie mikro. W dotychczasowych publikacjach koncentrowano się na wpływie narzędzi polityki rolnej na gospodarstwa i ich otoczenie rynkowe, a efekty kwantyfikowano na poziomie makroekonomicznym gospodarki za pomocą wskaźnika wsparcia producenta (PSE). Brakowało szczegółowych badań na poziomie bilansu oraz rachunku zysków i strat przedsiębiorstw z sektora, w tym pogłębionej analizy wskaźników finansowych. Niniejsza publikacja wypełnia tę lukę. Celem publikacji jest przeanalizowanie, w jakim stopniu zmiany w narzędziach polityki rolnej wpływają na kondycję finansową gospodarstw rolnych. Główną metodę badawczą stanowi metoda finansowej analizy wskaźnikowej. Okres badawczy obejmuje lata 2009-2014. Programy pomocowe w Kanadzie i USA mają największy wpływ na płynność i rentowność sektora, a oddziaływanie na zarządzanie kapitałem obrotowym netto oraz aktywami długoterminowymi jest nieznaczne. Podobne  zjawisko zaobserwowano, analizując wskaźniki zadłużenia. Zarówno w Kanadzie, jak i w USA wpływ dochodowych programów pomocowych na zysk netto wykazuje silną tendencję spadkową od czasu kryzysu finansowego w latach 2006-2009. Kanadyjskie dopłaty bezpośrednie odpowiadały za ponad 95% zysku netto gospodarstw w 2009 roku – stanowiły jedyny bufor bezpieczeństwa, który pozwolił zachować rentowność. Przedsiębiorstwa amerykańskie są znacznie mniej zależne od pomocy ze strony państwa – w postkryzysowym 2009 roku dopłaty bezpośrednie stanowiły jedynie około 13% zysku netto i systematycznie spadały do 2014 roku. Omówione instrumenty polityki rolnej w Kanadzie i USA, kwantyfikacja ich wpływu na kondycję finansową sektora rolnego za pomocą narzędzi nauk o finansach przedsiębiorstwa (corporate finance), a także opis adaptacji zastosowanych rozwiązań do rolnictwa w Polsce stanowią punkt wyjścia do oceny mid-term Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) w 2017 roku.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Współczynnik opłacalności produkcji żywca wieprzowego - ujęcie analityczne i empiryczne dla okresu 2001-2016

Celem niniejszego artykułu jest analiza morfologiczna współczynnika opłacalności produkcji żywca wieprzowego, na który składają się dwa współczynniki, tj. efektywności produkcji (efektywność spasania) oraz relacji cen produktu (cen żywca wieprzowego) do cen nakładu (cen pasz). Współczynnik opłacalności został więc przedstawiony w ujęciu analitycznym, a jego składowe zilustrowano empirycznie. Analizę współczynnika opłacalności przeprowadzono w oparciu o dwa podstawowe założenia. Pierwsze, że efektywność jest lub powinna być głównym źródłem czy podstawą kształtującą opłacalność produkcji trzody chlewnej. Drugie, że efektywność powinna kompensować czy neutralizować negatywny skutek dla opłacalności, pogarszajacej się relacji cen żywca do cen pasz. Empiryczna weryfikacja nie potwierdziła drugiego założenia, co oznacza, że w przypadku opłacalności produkcji żywca wieprzowego poprawa efektywności nie neutralizuje niekorzystnego wpływu na ten współczynnik niesprzyjającej tendencji relacji cen żywca do cen pasz (specyfika rynku w badanych latach). Przedstawiony w warstwie analitycznej współczynnik opłacalności oraz jego składowe mogą stanowić ważną podstawę diagnostyczną dla analityków innych rynków rolnych.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Wpływ płatności bezpośrednich na sferę podziału - ujęcie modelowe

W artykule przeprowadzono eksplorację oddziaływania głównych typów instrumentów współtworzących system wsparcia bezpośredniego, stosowany w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, tj. wsparcia obszarowego, wsparcia produkcyjnego i wsparcia historycznego, na sferę podziału dochodu. Przy pomocy zbudowanego modelu transformacji płatności bezpośrednich w płace, zyski i rentę gruntową badano wpływ płatności obszarowych i wsparcia produkcyjnego na wynagrodzenie czynników produkcji, wprowadzając pojęcie współczynnika rentotwórczości. Pozwoliło to jednocześnie na uchwycenie specyfiki wsparcia historycznego. 
Rozpoznanie mechanizmu transformacji płatności bezpośrednich w wynagrodzenie czynników wytwórczych stanowiło punkt wyjścia dla analizy zjawiska przechwytywania płatności przez właścicieli gruntów rolnych oraz zjawiska kapitalizacji płatności w cenie ziemi rolnej. Ponadto, przy wykorzystaniu modelu równowagi cząstkowej, zobrazowano istotę zjawiska przechwytywania płatności przez nabywców produktów rolnych.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Uwarunkowania rentowności produkcji mleka w gospodarstwach mlecznych krajów Unii Europejskiej

W artykule podjęto problematykę uwarunkowań rentowności produkcji gospodarstw rolnych wyspecjalizowanych w produkcji mleka. Badania przeprowadzono w układzie krajów Unii Europejskiej za lata 2007-2013 na podstawie cyklicznych danych publikowanych przez Komisję Europejską w raportach EU Dairy Farm Report. Rentowność produkcji mleka analizowano na podstawie szczegółowego rachunku przychodów i kosztów, który umożliwia wielowymiarową ocenę zdolności gospodarstw do generowania zysków z produkcji mleka mierzoną rentownością brutto i netto. Ponadto w celu identyfikacji siły i kierunku wpływu wybranych charakterystyk techniczno-ekonomicznych, cenowych oraz kosztowych na rentowność produkcji mleka zastosowano metody regresji panelowej. W świetle parametrów regresji panelowej na zmienność rentowności produkcji mleka najsilniej wpływały: wielkość powierzchni paszowej, wielkość stad, wydajność mleczna krów, ceny mleka oraz koszty energii i koszty wynagrodzeń.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Wskaźnikowe ubezpieczenie nadwyżki bezpośredniej w rolnictwie - identyfikacja kluczowych wyzwań

W opracowaniu podjęto próbę oceny przydatności indeksowego ubezpieczenia nadwyżki bezpośredniej w porównaniu z tradycyjnymi ubezpieczeniami produkcyjnymi. Analizę przeprowadzono z wykorzystaniem danych FADN, ograniczając jej zakres do przykładu pszenicy ozimej. Przeprowadzone symulacje wykazały, że kategoria nadwyżki cechuje się wyższą zmiennością niż plony czy ceny, stąd koszty jej ubezpieczenia wyrażone „składką sprawiedliwą” byłyby wyższe niż w przypadku tradycyjnego ubezpieczenia produkcyjnego. Zasadniczym problemem ubezpieczeń indeksowych pozostaje jednak ryzyko bazowe związane z możliwością nieotrzymania odszkodowania przez część ubezpieczonych, pomimo poniesienia straty. Przeprowadzone analizy wykazały, że założenie indeksu bazującego na przeciętnym spadku plonów w województwie skutkowałoby znaczącym odsetkiem błędów w zakresie wypłaty i odmowy przyznania odszkodowania w porównaniu z ubezpieczeniem o indywidualnym charakterze. Budowa systemu ubezpieczeń indeksowych wymagałaby pozyskiwania do konstrukcji wskaźników informacji z obszarów o znacznie mniejszym zasięgu terytorialnym.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Wpływ płatności bezpośrednich na sferę wytwarzania - ujęcie modelowe

W artykule wykazano na gruncie teoretycznym, że system wsparcia bezpośredniego powoduje zmiany w wielkości i strukturze produkcji dóbr w stosunku do produkcji wykreowanej działaniem rynku, pełniąc w ten sposób funkcję realokacyjną. Przy pomocy zbudowanego modelu zobrazowano w formie graficznej wpływ stosowania poszczególnych instrumentów współtworzących system wsparcia bezpośredniego (płatności obszarowych, wsparcia produkcyjnego i płatności historycznych) na poziom zaangażowania ziemi w działalność rolniczą i wolumen produkcji rolnej. Analizę tę uzupełniono opisem oddziaływania poszczególnych form pomocy na strukturę produkcji rolnej.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Wpływ utworzenia i rozdysponowania zasobu własności rolnej SP na strukturę

Sektor gospodarstw rodzinnych w rolnictwie polskim wciąż cechuje bardzo niekorzystna struktura obszarowa. Umocnieniu tego sektora i poprawie jego struktury miało służyć przyspieszenie przemian własnościowych w rolnictwie, przede wszystkim poprzez transfer do tego sektora nieruchomości rolnych z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, utworzonego zasadniczo z mienia zlikwidowanych państwowych gospodarstw rolnych (PGR). 
W opracowaniu podjęta została próba oceny efektów realizacji tego celu. Badaniem objęto lata 1990-1996, a więc do zakończenia „pierwotnego” rozdysponowania Zasobu WRSP. Analizie poddano założenia w zakresie kierunków i zasad rozdysponowania Zasobu WRSP oraz efekty realizacji tych założeń. Następnie przeanalizowano zmiany w strukturze własnościowej, prawno-organizacyjnej i obszarowej gospodarstw rolnych, a w szczególności zbiorowość indywidualnych gospodarstw rolnych, które w okresie tym powszechnie określano jako rodzinne. 
Przeprowadzona analiza wykazała, że zakładane efekty przyspieszenia przemian własnościowych zostały zrealizowane w niewielkim stopniu. Sektor gospodarstw rodzinnych zmniejszył się. Nastąpiła wyraźna polaryzacja struktury obszarowej tego sektora. Średni obszar gospodarstwa w tym sektorze wzrósł nieznacznie. Bardzo silnie wzrósł natomiast sektor wielkoobszarowych prywatnych gospodarstw osób fizycznych i prawnych (poza istniejącymi do przemian systemowych spółdzielczymi).

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Produkty ekologiczne w opinii producentów i konsumentów - studium przypadku

Rozwój rynku żywności ekologicznej jest następstwem zmian zachodzących we współcześnie występujących modelach konsumpcji oraz wzrostu jej podaży. W artykule podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, czy nabywcy i sprzedawcy podobnie oceniają czynniki warunkujące wybór i postrzeganie produktów ekologicznych, jak również elementy związane z ich dystrybucją i marketingiem. W tym celu przeprowadzono badania ankietowe wśród uczestników odbywającego się w Poznaniu „Zielonego Targu”. Jak wynika z przeprowadzonych badań zarówno konsumenci, jak i producenci jednakowo utożsamiają produkty ekologiczne z wysoką jakością i prozdrowotnymi walorami. Cechy te wskazywali też najczęściej jako główne determinanty zakupu tych produktów. Różnice w opiniach ankietowanych grup dotyczyły natomiast znajomości oznaczeń i miejsc zakupu/oferowania żywności ekologicznej.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Regulacje środowiskowe i innowacje a konkurencyjność

Regulacje środowiskowe wpływają na dobrobyt i zrównoważenie organizacji oraz gospodarstw domowych. Według tradycyjnego poglądu stanowią one dodatkowy, niepożądany koszt, który obniża konkurencyjność podmiotów gospodarczych i całych sektorów, chociaż mogą być one pożądane społecznie. Na problem powyższy spojrzeć można jednak inaczej, korzystając z koncepcji innowacji indukowanych J.R. Hicksa z 1932 roku, dalej rozwiniętej przez M.M. Portera i zaprezentowanej w 1991 roku, nazwanej później hipotezą Portera. Orzeka ona, że firma poddana ostrzejszym regulacjom środowiskowym bywa często zmuszana do wykorzystania prostych rezerw oraz do wdrożenia fundamentalnych innowacji technologicznych, organizacyjnych i produktowych, które w sumie mogą zrekompensować wzrost kosztów przestrzegania zaostrzonej polityki środowiskowej. W konsekwencji jej konkurencyjność nie musi wcale się obniżyć, a niekiedy może wręcz wzrosnąć. Hipoteza Portera została już solidnie podbudowana od strony teoretycznej, ale weryfikacja empiryczna jej prawdziwości wciąż nie jest rozstrzygnięta. Ogólnie dziś przyjmuje się, że sprawdza się ona w pełni (czyli w tzw. wersji mocnej) tylko w niektórych, dosyć rygorystycznych sytuacjach. Wniosek taki, co udowodniono w artykule, odnosi się także do sektora żywnościowego, a w tym również do rolnictwa.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Źródła rentowności kapitału własnego w zróżnicowanym ekonomicznie rolnictwie krajów Unii Europejskiej

W pracy przeanalizowano źródła rentowności kapitału własnego w krajach o silnych oraz słabych ekonomicznie gospodarstwach rolnych. Jako kryterium podziału zastosowano wielkość ekonomiczną stosowaną w FADN. W grupie krajów, w których gospodarstwa osiągały relatywnie niedużą wielkość ekonomiczną, znalazły się Bułgaria, Grecja, Chorwacja (od 2013 r.), Malta, Litwa, Polska, Rumunia i Słowenia. Gospodarstwa o dużej wartości standardowej produkcji pochodziły z Holandii, Belgii, Czech, Danii, Niemiec i Słowacji. W badaniach posłużono się metodami panelowymi, a do estymacji parametrów modelu wykorzystano model z efektami stałymi. Wśród czynników, które wpływały na rentowność kapitału własnego, w grupie krajów ze słabszymi gospodarstwami znalazły się produktywność aktywów, rentowność sprzedaży (marża na sprzedaży) oraz dopłaty do działalności operacyjnej. W grupie państw z silniejszymi ekonomicznie gospodarstwami na stopę zwrotu z kapitału własnego pozytywny wpływ wywierały: marża na sprzedaży oraz opłacalność produkcji mierzona relacją produkcji ogółem do kosztów ogółem oraz zadłużenie majątku. Co potwierdza, że kapitał obcy może przyczynić się do osiągnięcia pozytywnych efektów z perspektywy stopy zwrotu z kapitału własnego.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Zastosowanie modelu renty wieczystej do waloryzacji ziemi rolnej

Koncepcja tworzenia dóbr publicznych przez czynnik ziemi jest często rozpatrywana w literaturze tematu, ale jej podstawy teoretyczne są dosyć dyskusyjne. W teoriach renty gruntowej głównego nurtu ekonomii czynnik ziemi nie tworzy samodzielnie żadnych użyteczności, czyli nie posiada tzw. „samoistnej użyteczności”. Dopiero zmiana tego założenia legitymuje w sensie teoretycznym proces dostarczania dóbr publicznych przez rolnictwo. Autorzy zastanawiają się, jakim modelem opisać wartość ziemi rolnej tak, żeby uwzględniał on jej samoistną użyteczność? Proponują adaptację neoklasycznego modelu renty wieczystej Gordona. Teoretycznym celem artykułu jest interpretacja relacji opisanych w tym modelu dla rynku ziemi rolnej. Celem empirycznym jest ocena dynamiki „długookresowej stopy wzrostu renty gruntowej” z modelu Gordona w układzie województw w Polsce i w przekroju różnej wielkości areałów. Paradoksalnie, okazuje się, że ten neoklasyczny model jest w długim okresie dobrze dopasowany do rynku ziemi rolnej w Polsce, mimo daleko idącej regulacji instytucjonalnej na tym rynku i daje podstawy do kwantyfikacji samoistnej użyteczności ziemi.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Zmiany zachodzące w przemyśle spożywczym w Polsce pod wpływem korporacji transnarodowych w xxi wieku

Korporacje transnarodowe (KTN) występują jako podmioty współtworzące proces globalizacji, a wielu autorów skłania się do stwierdzenia, że to właśnie one obecnie decydują o losach świata. Ich działalność stanowi bowiem główną siłę ekonomiczną, napędzającą procesy globalizacji w sferze ekonomicznej, którą też zmieniają. Wiodące znaczenie korporacji transnarodowych w globalizacji gospodarki światowej wynika z ich siły gospodarczej oraz przewag, jakie są z nimi związane. Celem artykułu było przedstawienie zmian zachodzących w przemyśle spożywczym i jego działach, dokonujących się pod wpływem korporacji. W Polsce prowadzą one swoją działalność od 1995 r., a więc dostatecznie długo, aby móc dokonać porównań i wyciągnąć pełniejsze wnioski i przeprowadzić oceny. W artykule zidentyfikowano filie KTN w przemyśle  spożywczym, ich pozycję ekonomiczną oraz kluczowe działy ich zainteresowania. W latach 2000-2015 nastąpił wzrost ekspansji filii korporacji. Był on jednak zróżnicowany w poszczególnych działach przemysłu spożywczego. W działach o bardzo wysokim i wysokim poziomie obecności korporacji ich udział z reguły wzrastał, natomiast w działach o niskim poziomie globalizacji ich udział, zwłaszcza w ostatnich latach, malał. Generalnie udział KTN miał duży i z reguły pozytywny wpływ na rozwój polskiego przemysłu spożywczego, jego przemiany oraz wzrost znaczenia w skali międzynarodowej, a zwłaszcza wśród krajów Unii Europejskiej.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Trwałość ekonomiczna gospodarstw ekologicznych w latach 2010-2013

Według „Raportu o stanie rolnictwa ekologicznego w Polsce w latach 2013–2014” wydanego przez IJHARS (www.ijhar-s.gov.pl), produkcję wyłącznie w systemie ekologicznym prowadziło w tych latach odpowiednio 67 i 60% gospodarstw ekologicznych. Pozostały odsetek tych gospodarstw to podmioty realizujące produkcję rolną zarówno według metod ekologicznych jak i konwencjonalnych. Jak wykazały badania prowadzone w systemie Polski FADN, te gospodarstwa różnią się znacznie od siebie pod względem organizacyjnym, produkcyjnym, ekonomicznym. Gospodarstwa stosujące wyłącznie metody ekologiczne wyróżnia bardziej holistyczne podejście do realizowanej działalności rolniczej, są one bardziej wiarygodne pod względem jakości wytwarzanej żywności ekologicznej, ale uzyskują słabsze efekty ekonomiczne. Potwierdza to niniejsze opracowanie, traktujące o organizacji, wynikach produkcyjno-ekonomicznych takich gospodarstw, pogrupowanych według przedziałów obszarowych użytków rolnych. Badania dowiodły, że ich efekty produkcyjne na przestrzeni kilku lat były dość podobne i malały ze wzrostem obszarowym gospodarstw, jednocześnie jednak malała intensywność produkcji. Produkcję ograniczała też bardzo niska jakość gleb. Analiza wskazała na słabość produkcyjną i ekonomiczną tych gospodarstw, ogromne uzależnienie od dopływu dopłat i raczej niewielkie szanse rozwoju w nadchodzących latach.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Ekonomiczna ocena wybranych instrumentów polityki rolnej w świetle modelu powstawania nadprodukcji na rynku zbóż

Wraz z rozwojem społeczno-gospodarczym rolnictwo wykazuje się naturalną tendencją do wzrostu wydajności, której efektem bywa niekorzystne dla rolników zjawisko nadprodukcji rolnej. W jej obliczu coraz mniejsza liczba gospodarstw jest w stanie zaspokajać potrzeby żywnościowe społeczeństwa. Ceny produktów rolnych wykazują się wówczas tendencją malejącą, co przy stałych bądź rosnących kosztach ponoszonych przez rolników doprowadza do tzw. rozwierania się nożyc cenowych. W takich okolicznościach rośnie odsetek gospodarstw zagrożonych problemami finansowymi, a nawet upadkiem. Ale paradoksalnie, wśród rolników może jeszcze bardziej nasilać się presja na wzrost wydajności postrzeganej indywidualnie jako sposób na poprawę sytuacji finansowej gospodarstwa. Tak zamyka się błędne koło, gdyż dalszy wzrost produktywności powoduje ukształtowanie się jeszcze niższych cen w przyszłości. W walce z nadprodukcją i jej skutkami rządy decydują się m.in. na wspieranie cen produktów rolnych, subsydiowanie dochodów rolniczych, ustalanie kwot produkcyjnych bądź przyjmowanie polityki odłogowania. W niniejszej pracy podjęto za Bosselem (2007) próbę oceny skutków takich form interwencji w działalność producentów zbóż przy wykorzystaniu metody dynamiki systemów. Prezentowany model jest uproszczeniem rzeczywistości, jednak umożliwia dokonanie ciekawych obserwacji. Pozwala na wieloaspektowe spojrzenie na koszty i korzyści wybranych instrumentów polityki rolnej.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Znaczenie dopłat do produkcji roślin strączkowych w odbudowie rynku rodzimych surowców białkowych pochodzenia roślinnego w Polsce

Całkowita produkcja rodzimego paszowego białka roślinnego wynosi 340 tys. ton. Stanowi to łącznie zaledwie 26% krajowego zapotrzebowania. Powstały deficyt wynoszący 960 tys. ton musi być uzupełniony importowaną śrutą sojową, aby możliwe było zapewnienie bezpieczeństwa paszowego dla pogłowia trzody chlewnej oraz drobiu, którego Polska jest największym w Europie eksporterem. W sytuacji tak znacznego uzależnienia od importu tego surowca uruchomiono działania interwencyjne, w ramach których uprawiający rośliny strączkowe mogą liczyć na dotowanie tej produkcji. Celem badań zaprezentowanych w niniejszym artykule była ocena wpływu dopłat UE do produkcji roślin strączkowych realizowanych do 2015 r. na rozwój rynku materiału siewnego oraz produkcji towarowej tych roślin w kraju. W wyniku badań stwierdzono, że dopłaty do produkcji roślin strączkowych uaktywniły segment rynku produkcji i sprzedaży materiału siewnego tych roślin. Przyczyniło się to do stopniowego zwiększania powierzchni zasiewów tych roślin w kraju, a jednocześnie zapewniło korzyści finansowe dla przedsiębiorstw nasiennych. Stwierdzono też, że w 2015 r. pomimo korzystnie kształtującego się dochodu rolniczego uzyskiwanego z produkcji rodzimych roślin strączkowych, to jednak w praktyce nie skłoniło to producentów rolnych do większego zainteresowania się tą uprawą jako produkcją towarową. Zauważono natomiast powszechne wykorzystywanie tego typu upraw jako przedplonu poprawiającego strukturę gleby i jej zasobność w azot. Za przyczynę takiej sytuacji uznano brak w kraju rynku nasion rodzimych roślin białkowych zdolnego zaspokoić wymagania popytowe przemysłu paszowego. Stąd też wynika brak zainteresowania tym surowcem ze strony przemysłu i marginalizację rodzimych źródeł paszowego białka roślinnego na rynku.

Czasopismo: Zagadnienia Ekonomiki Rolnej
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo