rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Nowe znaki graficzne na urządzeniach dystrybucyjnych paliw silnikowych i pojazdach

W artykule podano genezę i sposób wprowadzania oraz wygląd obowiązkowego oznakowania paliw na urządzeniach dystrybucyjnych, pojazdach i w instrukcjach obsługi. Podstawą tych działań jest wdrażanie do porządku prawnego państw członkowskich UE dyrektywy 2014/94/UE w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych. Wdrożenie tej dyrektywy, poza zapewnieniem rozwoju infrastruktury dla tych paliw, ma zapewnić także właściwą, jasną i spójną informację dla klientów odnośnie do kompatybilności ich pojazdu z właściwym materiałem pędnym (paliwa ciekłe, gazowe, energia elektryczna). Według dyrektywy do paliw alternatywnych zalicza się energię elektryczną, wodór, biopaliwa, paliwa syntetyczne i parafinowe, gaz ziemny, w tym biometan, sprężony gaz ziemny – CNG, skroplony gaz ziemny – LNG oraz gaz płynny LPG. W dalszej części artykułu poinformowano o poszczególnych rodzajach paliw silnikowych o znormalizowanej jakości obecnych na rynku europejskim, które podlegają nowemu obligatoryjnemu oznakowaniu. Przytoczono aktualne wydania europejskich norm określających jakość tych rodzajów paliw silnikowych, zawierające odwołanie do normy europejskiej EN 16942:2016-11. Norma ta została opracowana przez Europejski Komitet Normalizacyjny (CEN) jako wsparcie wdrażania dyrektywy 2014/94/UE. Prace nad projektem normy rozpoczęły się w sierpniu 2015 r. Został powołany Komitet Techniczny CEN/TC 441 Fuel Labelling. Zakres prac obejmował opracowanie projektu normy zapewniającej zharmonizowany identyfikator dystrybuowanych paliw ciekłych i gazowych. Podczas prac CEN współpracował z Komisją Europejską oraz zainteresowanymi stronami (między innymi: producentami paliw, pojazdów, urządzeń dystrybucyjnych, władzami publicznymi, przedstawicielami konsumentów). W celu możliwie jednoczesnego wdrożenia postanowień dyrektywy na podstawie EN 16942:2016 we wszystkich krajach europejskich instytucje europejskie zorganizowały warsztaty na temat nowego oznakowania. Wdrożenie postanowień dyrektywy do porządku prawnego Polski nastąpiło poprzez przygotowanie i publikację Ustawy z dnia 11 stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych. Do zbioru Polskich Norm norma europejska została włączona jako PN-EN 16942:2016-11. W artykule przytoczono zapisy tej normy, określającej sposób znakowania poszczególnych rodzajów paliw. Ponadto podano przykłady umieszczania nowego oznakowania zarówno na dystrybutorach paliw, pistoletach wydawczych, jaki i korkach wlewu paliwa w pojazdach oraz w instrukcjach obsługi pojazdów.

Czasopismo: Nafta-Gaz
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Możliwości zastosowania przepływomierzy masowych typu Coriolis do pomiarów rozliczeniowych w obszarze LNG małej skali oraz innych cieczy kriogenicznych

W artykule przedstawiono zarys projektów SMOK prowadzonych w PGNiG SA, dotyczących możliwości wykorzystania przepływomierzy Coriolisa do pomiarów rozliczeniowych LNG w obszarze LNG małej skali. Z uwagi na fakt, że projekty SMOK w PGNiG dotyczą mediów kriogenicznych, w szczególności obszaru LNG małej skali, w artykule przedstawiono wyniki badań metrologicznych instalacji SMOK – zarówno z wykorzystaniem wody, jak i LNG. Zaproponowano sposób postępowania odnośnie do możliwości zapewnienia nadzoru metrologicznego dla instalacji SMOK. Obecnie ogólnoświatowy problem stanowi weryfikacja wskazań przepływomierzy dla cieczy kriogenicznych, ponieważ brak jest na świecie uznanych i specjalistycznych stanowisk referencyjnych do tego typu porównań. W projektach SMOK wykorzystano istniejącą infrastrukturę kriogeniczną w Oddziale PGNiG w Odolanowie, gdzie również produkuje się LNG, do weryfikacji wskazań przepływomierzy Coriolisa w zastosowaniach do pomiarów przepływu LNG. W tym celu połączono statyczne metody wagowe z użyciem dużych i dokładnych wag pomostowych nadzorowanych od strony metrologicznej przez krajową administrację miar z bezpośrednimi metodami dynamicznymi do pomiarów cieczy kriogenicznych w przepływie. Takie stanowisko badawcze jest pierwszym oficjalnym stanowiskiem krajowym i prawdopodobnie drugim w świecie. Obecnie jedynie laboratorium CEESI w stanie Kolorado w USA potwierdziło posiadanie tego typu stanowiska kriogenicznego, opartego na ciekłym azocie i przeznaczonego do weryfikacji komercyjnych. Niepewność pomiarów stanowiska CEESI jest jednak wyższa niż w przypadku instalacji w PGNiG SA w Odolanowie, stworzonej w ramach badań w projektach SMOK. W prezentowanym artykule zaproponowano praktyczne podejście do wzorcowań przepływomierzy Coriolisa dla cieczy kriogenicznych z wykorzystaniem wody i mediów kriogenicznych. Zaproponowano sposób nadzoru metrologicznego przepływomierzy do cieczy kriogenicznych zarówno dla etapu aktualnego – określonego jako etap przejściowy – jak i w przyszłości, gdy powstaną specja- listyczne stanowiska referencyjne oparte na cieczach kriogenicznych. W artykule przedstawiono wyniki badań metrologicznych instalacji SMOK – zarówno z wykorzystaniem wody, jak i LNG.

Czasopismo: Nafta-Gaz
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Wybrane zagadnienia dotyczące wpływu dodatku wodoru do gazu ziemnego na elementy systemu gazowniczego

W ostatnim czasie można zaobserwować rosnące zainteresowanie dodawaniem do sieci gazowej wodoru pochodzącego ze źródeł odnawialnych, tzn. technologią power-to-gas. Umożliwia ona przekształcenie wyprodukowanej energii elektrycznej do postaci wodoru i zmagazynowanie go w systemie gazowniczym. Technologia ta może stać się jednym z istotnych czynników zwiększenia udziału energii odnawialnej w całkowitym bilansie energetycznym. Skutkiem dodawania wodoru do gazu ziemnego będzie obecność w sieciach gazowych mieszaniny gazu ziemnego oraz wodoru, która siecią tą docierać będzie do odbiorców końcowych, w tym odbiorców w gospodarstwach domowych. Właściwości fizykochemiczne wodoru, takie jak np. gęstość właściwa czy lepkość, istotnie różnią się od właściwości fizykochemicznych składników gazu ziemnego, takich jak metan, etan, propan, butan, azot itd. W związku z powyższym właściwości mieszaniny gazowej po dodaniu do niej wodoru będą się znacznie różnić od właściwości obecnie stosowanego gazu ziemnego. Tym samym elementy systemu gazowniczego, a także odbiorniki gazu u odbiorców końcowych będą podlegać oddziaływaniu wodoru. Konieczne staje się zatem zapewnienie, że w granicach przewidywanych stężeń wodoru elementy systemu gazowniczego, a także odbiorniki gazu będą w stanie długotrwale pracować bez pogorszenia swych właściwości funkcjonalnych oraz zmniejszenia bezpieczeństwa technicznego. W niniejszym artykule omówiono wyniki dotychczasowych badań prowadzonych w INiG – PIB dotyczących wpływu mieszaniny gazu ziemnego i wodoru na: urządzenia gazowe użytku domowego oraz komercyjnego, rozliczenia i pomiary paliw gazowych, jakość paliw gazowych, gazomierze miechowe oraz reduktory średniego ciśnienia.

Czasopismo: Nafta-Gaz
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Badanie niekorzystnych zmian w oleju napędowym zachodzących w czasie jego magazynowania

W ramach pracy przeprowadzono badania wpływu procesu magazynowania na parametry jakościowe oleju napędowego zawierającego 7% (V/V) FAME, zaprojektowano i skonstruowano sześć stanowisk badawczych do przechowywania paliwa. Do ich budowy wykorzystano materiały odporne na działanie olejów napędowych zawierających estry metylowe kwasów tłuszczowych. Do badań wytypowano dodatki (dwa przeciwpienne i jeden depresator, które mogą być dodawane do paliwa na każdym etapie jego produkcji w postaci pakietu lub jako niezależne dodatki) podejrzane o wypadanie z formulacji oleju napędowego w czasie magazynowania i przyczynianie się w ten sposób do niestabilności jego właściwości fizykochemicznych i użytkowych. Z udziałem wyżej wymienionych dodatków zestawiono sześć próbek na bazie oleju napędowego zakupionego na stacji paliw. Autorzy przyjęli, że warunki magazynowania będą odpowiadały średniej rocznej temperaturze i wilgotności powietrza w Polsce. W celu zapewnienia powyższych warunków stanowiska badawcze wraz z badanymi próbkami paliwa umieszczono na okres sześciu tygodni w komorze klimatycznej. Zakres prowadzonych badań fizykochemicznych i użytkowych był szeroki i dobrany w taki sposób, aby monitorować właściwości oleju napędowego pod kątem ich niezmienności w czasie magazynowania. Głównie chodzi o właściwości, które pozwalały na potwierdzenie hipotezy dotyczącej problemów ze stabilnością dodatków przeciwpiennych i depresatorów w paliwie. Przebadano próbki wyjściowe oraz próbki pobrane po 3 i 6 tygodniach przechowywania w komorze klimatycznej z warstwy górnej i warstwy dennej stanowisk badawczych. Uzyskano dość niejednoznaczne wyniki badań. Wyniki oznaczenia skłonności do pienienia badanych próbek olejów napędowych nie pozwoliły na jednoznaczne potwierdzenie lub obalenie stawianej w pracy hipotezy. W przypadku depresatora na podstawie wyników właściwości niskotemperaturowych, głównie temperatury zablokowania zimnego filtru, można zauważyć niewielką tendencję do kumulowania się go w niższych warstwach paliwa w stanowiskach badawczych. Stabilność oksydacyjna badanych próbek paliw utrzymywała się przez cały okres magazynowania na niemal niezmiennym, wysokim poziomie. Nie zaobserwowano zdecydowanych różnic pomiędzy wynikami oznaczonymi dla próbek pobranych z warstwy górnej i z dolnej, co pozwala na stwierdzenie, że dodatki przeciwutleniające utrzymują się w paliwie niezależnie od czasu magazynowania. Wyniki oznaczenia tendencji do blokowania filtra świadczą o niewielkiej ilości zanieczyszczeń i składników w badanych olejach napędowych, które pogarszałyby ich filtrowalność. Z kolei wyniki oznaczenia tendencji do blokowania filtra po wychłodzeniu CSFBT(-1) mogą świadczyć o problemach z odpowiednio szybkim wkomponowywaniem się depresatora do formuły paliwa. Pomimo stosunkowo dużej wilgotności powietrza, wahającej się w dość szerokim zakresie, zawartość wody w badanych próbkach oleju napędowego nie zmieniała się w dużym stopniu w czasie magazynowania.

Czasopismo: Nafta-Gaz
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Wpływ skażenia zaczynu cementowego płuczką wiertniczą i cieczą buforową na jego wiązanie

W artykule przedstawiono wyniki badania wpływu skażenia zaczynu cementowego przez płuczkę wiertniczą i ciecz buforową na proces wiązania zaczynu cementowego oraz badania kompatybilności zaczynu cementowego z różnymi rodzajami płuczek wiertniczych. Badania obrazujące proces wiązania zaczynu cementowego skażonego przez płuczkę wiertniczą i ciecz buforową miały na celu określenie wpływu pozostałości z niedokładnie usuniętych cieczy wyprzedzających na parametry powstałego kamienia cementowego, a co się z tym wiąże – na szczelność płaszcza cementowego. W celu przeprowadzenia badań sporządzone zostały mieszaniny zaczynu wytypowanego na podstawie danych otworowych oraz z dodatkiem płuczki bądź cieczy buforowej. Badania zostały podzielone na dwa etapy. Pierwszym etapem było przeprowadzenie przy użyciu aparatu Vicata wstępnych badań czasu wiązania zaczynu uszczelniającego z dodatkiem płuczki wiertniczej oraz cieczy buforowej w ilościach: 10%, 20%, 30% oraz 40%. Zastosowany podczas uszczelniania kolumny rur 13⅜ calowych „czysty” zaczyn cementowy posiadał czas wiązania: 2 godz. 45 min – początek wiązania (pw) oraz 4 godz. – koniec wiązania (kw). Skażenie zaczynu cementowego 10-procentową ilością płuczki wiertniczej spowodowało wydłużenie czasu początku wiązania do 4 godzin, a końca wiązania do 6 godzin. Kolejne ilości dodanej płuczki wiertniczej wydłużały czasy wiązania i przy dodatku 40% płuczki wiertniczej uzyskano czas początku wiązania wynoszący 11 godzin i czas końca wiązania aż 14 godzin. Dodatek buforu również powodował wydłużenie czasu wiązania, jednak zmiany czasu nie były tak wyraźne. Badania skażenia zaczynu cementowego przez płuczkę wiertniczą wykazały, że zwiększenie ilości procentowej płuczki w wiążącym zaczynie wpływa na pogorszenie parametrów reologicznych zaczynu. W drugim etapie zbadano kompatybilność zaczynu cementowego i płuczki wiertniczej. Podczas prowadzenia badań użyto płuczki polimerowo-potasowej jako płuczki bazowej, następnie zbadano dodatek płuczki glikolowej oraz krzemianowej. Na podstawie badań zauważalne jest obniżenie lepkości plastycznej oraz podniesienie się wartości granicy płynięcia wraz ze wzrostem skażenia zaczynu wszystkimi płuczkami wiertniczymi.

Czasopismo: Nafta-Gaz
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Wykształcenie facjalne i korelacja profili warstw krośnieńskich z odsłonięć i otworów wiertniczych (fałd Gorlic, jednostka śląska, Karpaty)

Celem niniejszej pracy jest zaprezentowanie szczegółowej dokumentacji facji warstw krośnieńskich południowego skrzydła fałdu Gorlic, odsłaniających się w korycie rzeki Sękówka, na odcinku Gorlice–Sękowa. Na podstawie prac terenowych wykonano szczegółowy profil litologiczny uwzględniający cechy sedymentologiczne, o łącznej rzeczywistej miąższości 1415 m. W obrębie warstw krośnieńskich wydzielono i opisano 11 facji osadowych (I–XI), dla których na tym etapie badań nie interpretowane jest środowisko depozycji. Wydzielono i opisano 3 rodzaje osadów heterolitowych. Rozpoznano i udokumentowano również 15 struktur sedymentacyjnych, które zostaną wykorzystane do dalszej interpretacji warstw krośnieńskich w zakresie ich genezy. Kolejnym elementem zrealizowanym w pracy jest korelacja terenowego profilu litologicznego z zapisem i interpretacją profilowań geofizyki wiertniczej (wystandaryzowanych do jednostek fizycznych psAPI, petrofizyczny trójskładnikowy model matrycy) z otworów Gorlice-12 i Gorlice-13, przewiercających bezpośrednio badany interwał litostratygraficzny. Wszystkie trzy profile zostały zestawione i odniesione do granicy stropu warstw menilitowych (poziom wyrównania), która jest bardzo dobrze widoczna, zarówno w terenie, jak i w zapisie krzywych geofizyki otworowej. Przyjęta metodyka pozwoliła na wyznaczenie 5 charakterystycznych granic: G1, G2, G3, G4, G5. Wyznaczone one zostały w spągu piaskowców masywnych przypisanych facji VIII (granice G1, G2, G4, G5) i piaskowców słabo zwięzłych – facja IX (granica G3). Dodatkowo ustalonych zostało 5 linii pomocniczych (P1, P2, P3, P4, P5) na podstawie podobieństwa zapisu profilowania gamma. Wykonany profil terenowy został porównany z jego archiwalnym opisem, czego efektem jest wykazanie różnic w rzeczywistej miąższości, oraz stopniem zmienności litologicznej. Przeprowadzone badania oraz zastosowana metodyka mogą stanowić podstawę do weryfikacji dotychczasowego stanu wiedzy na temat warstw krośnieńskich na szerszym obszarze badań, gdzie występują otwory wiertnicze, jak i profile terenowe. Mogą być one wykorzystywane do regionalnych interpretacji zmienności facjalnej i środowisk depozycji.

Czasopismo: Nafta-Gaz
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Zaczyny cementowe z dodatkiem nanokomponentów do uszczelniania kolumn rur okładzinowych w otworach wiertniczych o głębokości końcowej około 1000–2000 metrów

Tak jak w każdej dziedzinie nauki, tak również w wiertnictwie konieczne jest stałe dążenie do tworzenia nowych, zmodernizowanych produktów. Dlatego też zarówno na świecie, jak i w Polsce trwają nieprzerwanie badania mające na celu uzyskanie trwalszych, szczelniejszych czy też bardziej ekologicznych materiałów wiążących. Coraz częściej poszukiwane są innowacyjne rozwiązania, które pozwolą na otrzymywanie jak najwyższej klasy produktów wiążących. Ostatnio synonimem rozwoju i postępu stała się nanotechnologia – dynamicznie rozwijający się dział nauki zajmujący się zarówno projektowaniem, tworzeniem, jak i badaniem struktur o wielkości rzędu nanometrów (miliardowych części metra). Kamień cementowy utworzony jest m.in. z małych ziaren uwodnionych krzemianów wapnia i dużych kryształków uwodnionych produktów hydratacji, między którymi znajdują się przestrzenie porowe. Jest to miejsce, w którym mogą się z powodzeniem upakować drobne ziarenka nanocząsteczek, powodując zmniejszenie porowatości i przepuszczalności matrycy cementowej. W artykule zamieszczono wyniki badań przykładowych receptur zaczynów cementowych (zawierających od 0,5% do 1% nanokrzemionki) przeznaczonych do uszczelniania kolumn rur okładzinowych w otworach wiertniczych o głębokości końcowej około 1000–2000 metrów. Receptury zaczynów opracowano w INiG – PIB. Zaczyny posiadały gęstość około 1870 kg/m3 , a ich czasy gęstnienia dobrano odpowiednio do danych warunków geologiczno-technicznych. Próbki kamieni cementowych uzyskane z zaczynów z nanokomponentami cechowały się bardzo niską (jedynie około 2%) zawartością porów kapilarnych. Pory o najmniejszych rozmiarach (poniżej 100 nm) stanowiły zdecydowaną większość (powyżej 95%) ogólnej ilości porów występujących w matrycy cementowej, co świadczy o bardzo niskiej przepuszczalności dla medium złożowego. Wczesne wytrzymałości na ściskanie wynoszące 3,5 MPa (na podstawie badania na ultrasonograficznym analizatorze cementu) zaczyny uzyskiwały po czasach od około 7½ godziny do 14 godzin. Po tym okresie kamień cementowy jest na tyle mocny, że możliwe jest dalsze prowadzenie prac w otworze. Wytrzymałości na ściskanie kamieni cementowych po 28 dniach hydratacji przyjmowały bardzo wysokie wartości, dochodzące nawet do 38 MPa (wytrzymałości te znacznie przekraczały wyniki uzyskiwane dla zaczynów konwencjonalnych). Przyczepność do rur stalowych po 28 dniach hydratacji była bardzo wysoka i wyniosła około 6 MPa. Potwierdzeniem niezwykle zwartej mikrostruktury próbek z nano-SiO2 mogą być fotografie próbek zaczynów wykonane za pomocą mikroskopii skaningowej. Widać na nich zbitą matrycę cementową o bardzo małej przepuszczalności.

Czasopismo: Nafta-Gaz
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Właściwości poliamidu PA 12 w aspekcie warunków technicznych projektowania, budowy i eksploatacji gazociągów o MOP 1,6 MPa

Zasadniczą zaletą poliamidu PA 12 jest możliwość jego stosowania do budowy gazociągów o MOP = 1,6 MPa, tj. w zakresie ciśnień, dla którego w Polsce gazociągi budowane są wyłącznie z rur stalowych. Budowa gazociągów z materiałów innych niż stal i polietylen nie jest w Polsce możliwa ze względu na ograniczenia prawne (Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie). Obecnie trwają prace nad nowelizacją tego rozporządzenia, które między innymi mają umożliwić dopuszczenie do stosowania innych materiałów i technologii wykorzystywanych w Europie i na świecie. Do zapewnienia bezpiecznej budowy i eksploatacji sieci gazowych z nowych materiałów sama zmiana w przepisach nie jest jednak wystarczająca. W artykule opisano wybrane właściwości poliamidu PA 12 i powiązane z nimi warunki projektowania, budowy i eksploatacji gazociągów. Przedstawiono podstawowe kryteria wyznaczania maksymalnego ciśnienia roboczego, uwzględniające wytrzymałość długoczasową oraz zjawisko szybkiej propagacji pęknięć. Opisano zjawisko powolnej propagacji pęknięć oraz sposób sprawdzania odporności rur z PA 12 na jego wystąpienie, jak i wynikające z niego dopuszczalne uszkodzenia powierzchni rur. Przedstawiono warunki, jakie należy brać pod uwagę podczas transportu i składowania, uwzględniając odporność rur z PA 12 na promieniowanie UV. Ze względu na posiadaną właściwość, jaką jest elastyczność rur, opisano warunki zmiany kierunku gazociągu bez stosowania dodatkowych kształtek kątowych. Wskazano na możliwość zamykania przepływu gazu metodą zaciskania oraz zwrócono uwagę na konieczność zachowania większej ostrożności podczas prac eksploatacyjnych wtemperaturach ujemnych ze względu na spadek elastyczności rur. Przedstawiono podstawowe parametry procesu zgrzewania doczołowego, które różnią się od tych stosowanych przy łączeniu rur i kształtek z PE. Zwrócono uwagę na konieczność modyfikacji parametrów dostępnych procedur prowadzenia prób szczelności wynikającą z większej sztywności obwodowej rur PA 12 niż PE.

Czasopismo: Nafta-Gaz
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka
Próby wyznaczenia parametrów geomechanicznych i anizotropii Thomsena w węglu kamiennym z obszaru Górnośląskiego Zagłębia Węglowego

W ostatnich latach nastąpił wzrost zainteresowania polskiego przemysłu naftowo-gazowniczego złożami niekonwencjonalnymi, w tym zasobnymi w metan pokładami węgla (CBM). Aby uwolnić zawarty w formacji węglowej gaz, wymagane jest wykonanie zabiegu hydraulicznego szczelinowania horyzontu produktywnego, udostępnionego najczęściej odwiertem kierunkowym z powierzchni. Kluczowymi informacjami wymaganymi przy projektowaniu zabiegu hydraulicznego szczelinowania są właściwości geomechaniczne ośrodka definiowane przez moduły sprężystości. Moduły te ze względu na anizotropię ośrodka zmieniają się w zależności od kierunku pomiaru. Artykuł ten opisuje eksperymentalną próbę wyznaczenia parametrów anizotropii Thomsena w próbce węgla kamiennego z obszaru GZW. Badanie wykonano metodą trójrdzenikową Vernika: rdzeniki były wycięte z bloku węgla: równolegle, prostopadle oraz pod kątem 45° do osi symetrii VTI. Badania ultradźwiękowe wykonano w temperaturze otoczenia, przy ciśnieniu uszczelnienia 10 MPa. Prędkość fal P i S zawierała się w przedziale odpowiednio 2,378–2,430 m/s i 1,261–1,328 m/s, przy czym fale najszybciej propagowały w próbce wyciętej równolegle do uwarstwienia. Uzyskane współczynniki anizotropii poprzecznej K i azymutalnej A bliskie jedności oraz parametry Thomsena ε, γ, δ, zbliżone do zera, pozwalają stwierdzić, że blok węgla charakteryzował się niewielką anizotropią spowodowaną warstwowaniem (laminacją) poziomym oraz mikropęknięciami, zgodnymi z kierunkiem warstwowania. Zostały również wyznaczone dynamiczne moduły sprężystości, których przedziały wartości odpowiadają danym literaturowym. Niskie moduły Younga (5,3–5,7 GPa) oraz wysokie współczynniki Poissona (0,29–0,30) sugerują, że omawiana próbka węgla powinna być zaliczana do skał o niskiej podatności na hydrauliczne szczelinowanie (wskaźnik brittleness 22,7–23,9%). Jednakże duża ilość spękań oraz słaba zwięzłość próbki, sprzyjające otwieraniu się szczelin podczas zabiegu, pozwalają stwierdzić, że ta skała nie powinna być traktowana jako plastyczna w klasycznym tego słowa rozumieniu.

Czasopismo: Nafta-Gaz
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka