rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Obcym – inna, sobie – obca. Agnes Anney i jej zmagania z tożsamością (H. Sienkiewicz, "Wiry")

Treścią artykułu jest analiza kreacji protagonistki Wirów, jednej z najmniej znanych powieści Sienkiewicza. Bohaterka Agnes Anney, która jako chłopskie dziecko wyemigrowała z rodzinnej wsi mazowieckiej do Wielkiej Brytanii, wraca do niej po latach jako bogata panna, zaadoptowana przez angielskiego fabrykanta. Dziedzic majątku, Władysław Krzycki, prawie natychmiast się w niej zakochuje, nie poznając w niej włościańskiej panienki, którą uwiódł przed laty.


Agnes, jako obca w szlacheckim środowisku, posługuje się różnorodnymi mechanizmami pomagającymi jej funkcjonować w świecie, który widzi w niej Inną: zarówno w uniwersum polskiej szlachty, jak i wśród polskich katolików, a wreszcie i pośród mężczyzn trakujących ją jako pozbawiony własnego zdania obiekt seksualny. Panna Anney zaskakuje wszystkich swoim zachowaniem, stosunkiem do przyjętych od pokoleń norm obyczajowych, jak również historią życiową.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Jak Juliusz Słowacki czytał Pismo Święte

Niniejszy artykuł omawia obecność i lekturę Pisma Świętego w życiu Juliusza Słowackiego. Uważna analiza pozwala dostrzec w tej lekturze cechy dystynktywne dla medytacji chrześcijańskiej. Praca analizuje także poetyckie utwory Juliusza Słowackiego, które są transpozycjami biblijnego Psalmu 127 i poświadczają jednocześnie medytacyjną w charakterze lekturę biblijnych psalmów przez poetę.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Status „wyjścia w teren” w dydaktyce języka kaszubskiego

Artykuł dotyczy problemu organizacji lekcji „języka kaszubskiego”. Autorka stoi na stanowisku, że nauka w terenie to istotna i nieodzowna część procesu dydaktycznego. Wyjście w teren najlepiej realizuje główny cel „języka kaszubskiego”: pozwala zanurzyć język w kulturze. Uczniowie dostają szansę mówienia cały czas po kaszubsku: z nauczycielem, między sobą, z innymi ludźmi. Wychodząc poza budynek szkolny, uczeń najlepiej poznaje środowisko lokalne (historię, geografię, przyrodę), a spotykając się z wybranymi przedstawicielami kultury kaszubskiej czy kaszubskiego ruchu regionalnego, kształtuje swoją tożsamość. Nauka w terenie podnosi kompetencje społeczne, a odpowiednio zaaranżowana sytuacja dydaktyczna stwarza świetną okazję do kształcenia sprawności językowej.


Tymczasem rola warsztatów, wycieczek, wyjść do muzeów itp. nie została odpowiednio opisana w podstawie programowej i bez oddolnej inicjatywy nauczycieli i dyrektorów szkół zachodzi niebezpieczeństwo braku tej formy pracy na lekcjach.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
U źródeł chrześcijaństwa. Portret św. Brunona z Kwerfurtu w powieści "Jest tu chłopiec" Anny Lisowskiej-Niepokólczyckiej

Początki państwa polskiego i jego chrystianizacja stały się przedmiotem wielu powieści historycznych z różnych okresów literackich i skierowanych do różnych odbiorców. Napisali o tym m.in. Józef Ignacy Kraszewski, Walery Przyborowski, Antoni Gołubiew i Władysław Grabski. Kwestią polskiej chrystianizacji zajęła się również Anna Lisowska-Niepokólczycka w powieści Jest tu chłopiec. To opowieść o św. Brunonie z Kwerfurtu (974–1009) – mnichu benedyktyńskim, kapelanie cesarskim, misjonarzu, męczenniku i świętym Kościoła katolickiego, wywodzącym się z arystokratycznej rodziny niemieckiej; absolwencie szkoły w Magdeburgu, powierniku Ottona III i uczniu św. Romualda. O jego osobistej wartości przypomina pamiętna rola, jaką odgrywał w dziele chrystianizacji Polski w czasach Bolesława Chrobrego. Po śmierci Pięciu Braci (w 1003 r.) udał się do Polski. Napisał dwie hagiograficzne prace: Żywot św. Wojciecha oraz Żywot Pięciu Braci Męczenników. Są one źródłem wiedzy o historii Polski i Europy Środkowej we wczesnym średniowieczu. Św. Brunon napisał też list do Henryka II, próbując pośredniczyć między nim a Bolesławem Chrobrym. List ten jest jednym z pierwszych dzieł napisanych w języku polsku. Z powodu przedłużającej się wojny między oboma władcami Brunon udał się na misję do Prusów, na granicy między Litwą a Rosją. Został zamordowany wraz z 18 misjonarzami 14 lutego lub 9 marca 1009 r. Powieść Lisowskiej-Niepokólczyckiej przedstawia sylwetkę świętego, którego historia życia dobrze wpisuje się w dzieje średniowiecznej, a który właściwie został zapomniany. Brunon z Kwerfurtu jest, obok św. Wojciecha i Pięciu Braci Męczenników, jedną z najważniejszych postaci odpowiedzialnych za chrystianizację Polski.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Postaci biblijne we współczesnym polskim teatrze religijnym (po 2000 r.)

Teatr chrześcijański wielokrotnie starał się przekazywać prawdy wiary wskazując na różne postaci biblijne, jako wzorce do naśladowania. I chociaż osoby Jezusa, Maryi, jak i wiele innych postaci znanych z kart Pisma Świętego (Abraham, Mojżesz, Jonasz, Tobiasz, Izajasz…) są generalnie przedstawiani w sposób ortodoksyjny, to jednak we współczesnym teatrze, zwłaszcza młodzieżowym, ukazywani są oni jako bardzo ludzcy, bliscy człowiekowi, znający jego trudności. Formy zewnętrzne, często bardzo uwspółcześnione są przykładem, że dzisiejsi twórcy skupiają się nie tyle na wyjątkowości tychże postaci, ile wskazują na ich aktualność i atrakcyjność. Stąd wielka popularność i zainteresowanie współczesnych twórców teatralnych, aby różne osoby ze Starego czy Nowego Testamentu ciągle powoływać do scenicznego istnienia.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Biblia w filozofii dramatu ks. Józefa Tischnera

Ważną częścią Tischnera refleksji o człowieku jest tzw. myślenie religijne, które traktuje religię i pisma religijne jako ważne źródło poznania antropologicznego. Tym, co kazało Tischnerowi włączyć religię do swojej filozofii jest bezradność czysto racjonalnego dyskursu w wyjaśnianiu trudnych obszarów dotyczących człowieka, a zwłaszcza problemu zła. Biblia nie jest więc dla Tischnera zbiorem egzemplów i toposów, które mogłyby ilustrować rozwijaną przez niego myśl, ale źródłem, z którego ta myśl paradygmatycznie wyrasta. Przedmiotem artykułu jest ukazanie Biblii jako źródła Tischnerowskiej filozofii człowieka. Myślenie biblijne różni się radykalnie od myśli greckiej. Jest ono o wiele bardziej dialogiczne, badające obszar wolności człowieka, a sama Biblia jest dla Tischnera wielką wizją moralną. Jej cechą charakterystyczną jest posługiwanie się językiem symbolicznym, co domaga się stosowania określonych zasad hermeneutycznych. Artykuł omawia następnie trzy obszary filozofii Tischnera, w których Biblia ujawnia swój źródłowy charakter: problem zła, dramat człowieka i dialogiczność Boga.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Dramatyczna narracja – między Betlejem polskim Lucjana Rydla a Biwakiem pod gołym niebem Mariana Pankowskiego

Autorka artykułu analizuje szczególną strukturę formy dramatycznej związanej z motywem wędrówki do Betlejem czyli jasełek. Wykorzystując rozpoznania Marii Renaty Mayenowej, dotyczące potencjału semantycznego tej formy, analizuje konkretne realizacje tej formy. Porównanie utworów Lucjana Rydla oraz Mariana Pankowskiego skupia się przede wszystkim na rozważaniach dotyczących unikalnej formy narracyjnej tekstu dramatycznego, ściśle związanej z opowieścią biblijną. Możliwości nowoczesnego ujęcia tego problemu autorka upatruje w analizie momentów przecięcia się punktów widzenia poszczególnych postaci obydwu dramatów z organizowaną przez podmiot dramatyczny czasoprzestrzenią utworów. Uzyskane w ten sposób pole komunikacyjne odpowiada pozycji zajmowanej przez podmiot dramatyczny. Precyzyjne jej wyznaczenie daje szansę na odtworzenie schematów komunikacyjnych obydwu dzieł i dostrzeżenie charakterystycznych dla twórczości dramatycznej przekształceń narracji biblijnej.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Portrety biblijnych aniołów w misterium Jerzego Zawieyskiego "Każdy"

Tekst ten jest próbą przeanalizowania udziału oraz funkcji istot anielskich w świecie dramatu Jerzego Zawieyskiego Każdy. Misterium adwentowe z 1953 r. Dokonuję tego zarówno w kontekście ich portretów biblijnych, jak i zadań, które charakteryzują to misterium. Zniszczony przez doświadczenia wojenne bohater o imieniu „Każdy” jest prowadzony przez aniołów do Boga poprzez moc Księgi i przywracanie zaufania między Bogiem Ojcem a dzieckiem Bożym. Pokrótce łączę również treść i wymowę pracy ze skomplikowaną biografią autora opartą na ujawnionych przez Joannę Siedlecką materiałach IPN oraz ówczesną historią Polski.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Patriotyzm jako wartość w systemie edukacyjnym i wychowawczym

Proces wychowania ku wartościom patriotycznym bierze swój początek w rodzinie, następnie w szkole i środowisku lokalnym, rozprzestrzeniając się na szersze kręgi społeczne – region, kraj. Musi to być proces permanentnie podejmowany i doskonalony, trwający od najmłodszych lat, a w wieku dojrzałym przekształcający się w procesie samowychowania i samodoskonalenia oraz innych do urzeczywistniania wartości narodowo-patriotycznych. W procesie animacji istotnego znaczenia nabiera świadectwo życia, w którym wartości te znajdują swe znaczące miejsce. Poszanowanie własnego narodu, Ojczyzny, rozwijanie w sobie patriotyzmu staje się ogniwem integrującym z innymi narodami, rozwija
ducha przyjaźni i współdziałania, w imię poszanowania godności własnej i drugiego człowieka oraz dobra wspólnego. Wartości patriotyczne ogniskują wiele innych wartości. Przede wszystkim: miłość, wolność, odpowiedzialność, sprawiedliwość, solidarność, rodzinę, honor, wierność, pracę, szacunek, dobre obyczaje. Bez tych wartości trudno budować jakąkolwiek wspólnotę.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Pismo Święte w Historyi o chwalebnym zmartwychwstaniu Pańskim Mikołaja z Wilkowiecka z perspektywy językoznawcy

Celem artykułu jest przedstawienie sposobów tworzenia harmonii ewangelicznych w Historyi o chwalebnym zmartwychwstaniu Pańskim, a także ich relacji z treścią scen dramatycznych.

Artykuł dotyczy m.in. kwestii wyboru spośród wersji ewangelicznych, a także wyboru spośród czterech polskich redakcji. Skupia się na technice łączeń i na świadomości autora, skąd pochodzi dany cytat i gdzie jest jego granica. Okazało się, że czytania ewangeliczne są w pewien sposób niezależne od akcji – czy raczej – akcja niezależna od czytań. Mimo iż autor tworzył harmonię na poziomie czytań, łącząc różne wersje ewangelistów, to jednak w akcji za nimi nie podążał.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Witaj, Judaszu. Dramat zagubionego apostoła w Judaszu z Kariothu Karola Huberta Rostworowskiego

Dramat Judasz z Kariothu Karola Huberta Rostworowskiego stanowił przedmiot badań wielu badaczy (Sławińska, Pigoń, Starnawski, Popiel, Kaczmarek). To oryginalne dzieło, z genialną kreacją aktorską Ludwika Solskiego, w którym autor poszukuje prawdy o apostole zdrajcy. Rostworowski nie idzie drogą swoich poprzedników, według których Judasz zdradza Jezusa, ponieważ chce zmusić Go do podjęcia walki politycznej, albo zdradza, ponieważ widzi w Nim konkurenta do serca Marii Magdaleny. Wersja Rostworowskiego to opowieść o człowieku, który był słaby i mały, a jego tchórzliwe serce nie było zdolne unieść wielkości orędzia Jezusa z Nazaretu. Nie oznacza to bynajmniej, że Rostworowski – wbrew wersji biblijnej – dokonuje rehabilitacji Judasza. Świadkami oskarżenia przeciwko Iskariocie jest Rachela – jego żona, oraz Jan apostoł, którzy do końca chcą ocalić go przed dokonaniem zbrodni. Dramat zdrady zamyka się sceną spotkania Judasza z apostołami w Wieczerniku, a zatem Rostworowski opuścił wydarzenia znane z Ewangelii: pocałunek Judasza, oddanie srebrników kapłanom, samobójczą śmierć. Takie „zawieszenie” samego aktu zdrady wprowadza czytelnika/widza w swoisty stan oczekiwania, w którym ukryte jest pytanie: A jakim rodzajem zdrajcy jesteś Ty?

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
W kręgu mistyki. Relacje bóg – człowiek w ujęciu ks. Janusza Stanisława Pasierba

W artykule przedstawiono refleksje i przemyślenia współczesnego polskiego teologa, historyka sztuki i poety Janusza Stanisława Pasierba (1929–1993), poświęcone relacjom Bóg-człowiek. Rejestrowaną przez Pasierba na kartach swoich dzieł, zwłaszcza poetyckich, historię spotkań Boga z jednostką ludzką, odejść, powrotów, nawiedzeń, nagłych rewelacji i iście medytacyjnych skupień można postrzegać w kategoriach mistyki, eksponującej „przedzieranie się” człowieka
ku światłu Bożej obecności. W myśli pelplińskiego kapłana intelektualisty człowiek, a także – przynajmniej w pewnym stopniu – świat, rzeczywistość zdają się być zakorzenione w doświadczeniu mistycznym, odkryte jako uświęcona przestrzeń potencjalnego kontaktu z transcendentnym Stwórcą.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Analiza semantyczna liryki modlitewnej Anny Kamieńskiej

W niniejszym artykule zostały zaprezentowane interpretacje wybranych liryków modlitewnych Anny Kamieńskiej, których adresatem jest Istota Najwyższa – Bóg. Wiele z tych utworów ma wyraźnie osobisty charakter, tak że można je uznać za port parole samej poetki. Ale są też takie, w których podmiot prowadzi dialog z Bogiem niejako w imieniu innych ludzi. Na modlitewny charakter utworu wskazują elementy ramy (często jest to tytuł, np. Modlitwa, Modlitwa wieczorna, Prośba), apostrofy skierowane do Boga oraz odniesienia intertekstualne. Pod względem funkcjonalnym analizowane wiersze nawiązują przede wszystkim do trzech typów: modlitw-próśb (tych jest najwięcej), modlitw dziękczynnych i modlitw uwielbienia. Charakterystyczną cechą liryków modlitewnych Anny Kamieńskiej jest swobodne wykorzystywanie wzorców gatunkowych. Niektóre z tych utworów mają wyraźnie psalmiczny charakter (co bywa też zaznaczone w tytule). W innych lirykach wprowadzane są fragmenty różnych modlitw, które wiążą się z jakąś refleksją ogólną, czy opisem stanu wewnętrznego podmiotu.
W modlitwach poetyckich Kamieńskiej wszystko to, co dla człowieka najważniejsze, podmiot liryczny przedstawia Bogu w postaci próśb, dziękczynienia lub uwielbienia. Z utworów wyłania się obraz człowieka jako osoby całkowicie zależnej od Boga i poszukującej z Nim bliskości oraz obraz Istoty Najwyższej – Boga jako niepojętego, nieodgadnionego i wszechmocnego, który władny jest spełnić prośby do Niego kierowane, i który kocha, przygarnia człowieka, i towarzyszy mu w cierpieniu.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Świat wartości jako pomost między chrześcijaństwem a islamem na przykładzie trylogii Zofii Kossak o krucjatach

Chrześcijaństwo i islam to dwie wielkie religie monoteistyczne, które poza wieloma różnicami mają też sporo podobieństw. Stara się wykazać Zofia Kossak, wybitna pisarka historyczna, katoliczka. W swoich powieściach „Król trędowaty” i „Bez oręża” udowadnia, że dzieci tego samego Boga mogą nie tylko zgodnie
żyć obok siebie, ale przyjaźnić się, a nawet kochać. Nietrudno jednak stwierdzić, po lekturze tych utworów, że narrator przekonany jest o wyższości chrześcijaństwa nad wszelkimi innymi religiami.
Obie powieści obfitują w rozważania o przymiotach Boga, akcentując jeden z nich, miłosierdzie. Okazuje się, że ludzie są zbyt słabi i grzeszni, by pielęgnować tę cnotę. W imię religii częściej wzajemnie się nienawidzą i zabijają, niż żyją w pokoju.
Obie religie są oparte na podobnych wartościach, które powinno się poznać, by zrozumieć zachowania ich wyznawców.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
O wierności sobie. Zofii Kossak-Szczuckiej trudne doświadczenia emigracyjne. Przypomnienie

Artykuł jest omówieniem doświadczeń emigracyjnych znanej pisarki, Zofii Kossak oraz rozumienia przez nią obowiązków spoczywających na twórcy w trudnych latach 1939–1956. Na podstawie wiadomości biograficznych, listów pisarki, jej wspomnień i opinii osób, które ją znały staram się zrekonstruować najważniejsze momenty jej emigracyjnego życia. Trudności życia na emigracji w przypadku Zofii Kossaak wynikały z obiektywnych realiów życia (tęsknota za krajem, trudne warunki życia, ciężka praca na farmie), jak i z jawnej wrogości środowisk emigracyjnych w Londynie i Paryżu. Pisarka nieustannie była posądzana o zdradę narodową. Konflikt dotyczył różnic światopoglądowych i ideologicznych
oraz poglądów na temat roli pisarza na emigracji.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Nauczanie i wychowanie dziewcząt w kościerskim zakładzie NMP Anielskiej

W tym Zakładzie kształciły się głównie córki ziemian pochodzące nie tylko z Kaszub i Pomorza. Pod zaborem pruskim były z tym kłopoty. W 1878 roku zakonnicom nie pozwolono prowadzić pensji i musiały opuścić Kościerzynę. Zakład przejęły osoby świeckie. Siostry odzyskały szkołę dopiero w roku 1931. Jak i czego uczono i jak wychowywano pensjonarki, o tym właśnie ten artykuł, oparty na ich wspomnieniach.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Nazwy roślin a obraz początków chrześcijaństwa w Polsce w powieściach o średniowieczu

Przedmiotem analizy w artykule jest fragment zagadnienia związanego z zasobem i funkcjami nazw roślin stosowanych w ośmiu powieściach historycznych („Lelum-Polelum” W. Przyborowskiego, „Krzyżacy” H. Sienkiewicza, „Legnickie pole” Z. Kossak, „Czerwone tarcze” J. Iwaszkiewicza, „Srebrne orły” T. Parnickiego, „Ojciec i syn” K. Bunscha, „Puszcza” A. Gołubiewa oraz „Młody książę” L. Bądkowskiego), których akcja rozgrywa się w Polsce od X do XV wieku. Przez nazwy roślin rozumiemy nazwy gatunków roślin w znaczeniu, jakie nadaje im potoczna klasyfikacja botaniczna, a więc m.in. wyrazy takie jak dąb, groch czy róża. Uwzględniamy ponadto znaczenia metonimiczne nazw roślin, w tym znaczenia partytywne, genetyczne i rezultatywne. Oprócz nazw gatunków roślin i ich derywatów semantycznych (np. dąb) bierzemy też pod uwagę ich derywaty słowotwórcze (np. dębowy). Użyte w analizowanych powieściach motywy botaniczne odgrywają ważną rolę w kreowaniu obrazu początków chrześcijaństwa w Polsce.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Bóg – człowiek – przyroda. Refleksje Janusza Stanisława Pasierba

W artykule przedstawiono refleksje i spostrzeżenia współczesnego polskiego teologa, historyka sztuki i poety Janusza Stanisława Pasierba (1929–1993) na temat relacji Bóg – człowiek – natura. W europejskim kręgu cywilizacyjnym relacja człowiek – przyroda kształtowała się pod wpływem antropocentrycznego paradygmatu. Pod wpływem tego ostatniego jednostka ludzka rozluźniała więzy ze środowiskiem przyrodniczym, którego była organiczną cząstką. Wyobcowujący się ze swego naturalnego środowiska człowiek stawał wobec niego na pozycji eksploratora. Zapominał o tym, że degradacja przyrody jest w jakimś sensie także jego degradacją. Pasierb prezentuje człowieka zarówno w wymiarze stworzenia całkowicie należącego do świata, w którym funkcjonuje, jak i bytu wyraźnie go przekraczającego, zwłaszcza w jego wymiarze duchowym. Jest to następstwem specjalnej interwencji Boga w jego ukonstytuowanie, jak też możliwości zawartych w samej jednostce ludzkiej, które od zawsze samodzielnie rozwija.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Motywy religijne w poematach Franciszka Sędzickiego "Gôdka o Januszu Skwierku" i "Jôchim Czwaruch"

Franciszek Sędzicki (1882–1957), poeta kaszubski, członek grupy literackiej młodokaszubów, w poematach: Gôdka o Januszu Skwierku i Jôchim Czwaruch stworzył ludową wizję świata, w której dobro zwycięża, zło zostaje ukarane, a życie realne splata się z nadprzyrodzonym. Bohaterowie – artyści: muzyk (Janusz Skwierk) i malarz (Jôchim Czwaruch) podczas licznych przygód, utrzymanych w konwencji ludowego realizmu, zmagają się z ciężkimi doświadczeniami, kierując się nakazami etyki chrześcijańskiej w ludowej wersji, nierzadko starając się przy tym niejako przechytrzyć Boga, surowego sędziego.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Cechy językowe "Hymnu do Boga" Jana Pawła Woronicza

Analizowany tekst Hymnu do Boga, napisany w roku 1805, a opublikowany dopiero w roku 1918, nie jest typowym, dziewiętnastowiecznym wierszem. Hymn zawiera elementy charakterystyczne dla różnorodnych okresów historii literatury polskiej w zakresie fonetyki, słowotwórstwa, fleksji i składni. W zakresie fonetyki i pisowni do najbardziej znamiennych cech należą: brak samogłoski é, która stale pojawiała się w XIX-wiecznych polskich tekstach; brak ó, które zostało zastąpione przez u; konsekwentna pisownia zbitek śrz i źrz, które już w XVI wieku w Małopolsce i na Mazowszu wymawiano odpowiednio jako śr i źr. W zakresie słowotwórstwa szczególnie widoczne jest stosowanie formantu –ny, który używany był do tworzenia przymiotników (np. granitny, który we współczesnej polszczyźnie brzmi granitowy). W zakresie fleksji najbardziej widoczne różnice można dostrzec w odmianie rzeczowników rodzaju męskiego np. łączenie końcówek w rzeczownikach rodzaju męskiego w liczbie mnogiej (ojce, syny, króle, ale: ludowie, mędrcowie), stosowanie końcówki –y w liczbie mnogiej rodzaju niemęskoosobowego (z ojcy, pomiędzy narody). W odmianie zaimków i przymiotników w liczbie mnogiej rodzaju niemęskoosobowego końcówką dominującą jest  -emi (dobremi, naszemi). W koniugacji czasowników w 1 osobie liczby mnogiej obecna jest końcowka –m, która pojawia się w licznych utworach pisarzy z okresu Młodej Polski (por. przejdziem, będziem, złączym się w tekście Mazurka Dąbrowskiego, polskiego hymnu narodowego). W zakresie składni: stosowanie archaicznych form składni łacińskiej (accusativus cum infinitivo) oraz użycie innych form przypadków gramatycznych.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika
Dziewica, Panna i epitety synonimiczne Matki Bożej w pieśniach kościelnych

Autor przypomniał dogmat o dziewictwie Maryi, Matki Syna Bożego z powszechności nauczania i jego uroczyste sformułowanie przez I synod laterański w r. 649, przywołał imiona: Wirginia i Werginia, pochodne od łac. rzeczownika virgo, -inis ‘dziewica’, Parteniusz i Partenia (u narodów wschodniosłowiańskich Parfien i Parfieński) od gr. odpowiednika parthénos, nazwiska Dziewa, Dziewulski, Panna, Panienka, Panieński i podobne, nazwę stanu USA Wirginia. Dziewica, Panna i epitety synonimiczne Matki Bożej w pieśniach kościelnych. Przypomniał z mitologii starożytnej przydomki Parthénos Ateny, Virgo Minerwy, Virginalis Junony. Tytuły Matki Bożej: Dziewica, Panna, Panienka i ich synonimiczne odpowiedniki poparte zostały cytatami z pieśni kościelnych ze Śpiewnika kościelnego Jana Siedleckiego.

Czasopismo: Język - Szkoła - Religia
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, pedagogika