rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Europeizacja polityki historycznej Polski - od ingnoracji do zrozumienia?

Historia jest ważnym elementem polityki wewnętrznej i zagranicznej państw. Konsekwentne kultywowanie mitów narodowych przyczynia się do umacniania tożsamości narodowej i wizerunku państwa na zewnątrz, a umiejętnie prowadzona polityka historyczna sprzyja budowaniu więzi międzynarodowych i realizacji własnych interesów. Głównym założeniem artykułu jest uznanie, że członkostwo w UE było ważnym instrumentem polityki historycznej Polski. Niezdolność PRL do prowadzenia własnej narracji historycznej na forum międzynarodowym przyczyniła się do utrwalenia wielu niesprawiedliwych, a nawet fałszywych przekonań i stereotypów na temat Polski. Ich zmiana jest zadaniem trudnym i długotrwałym. Niewątpliwie członkostwo w Unii Europejskiej otworzyło przed Polską nowe możliwości w tym zakresie. Celem artykułu jest analiza procesu europeizacji polskiej polityki historycznej dotyczącej II wojny światowej w dwóch wymiarach: po pierwsze, wewnętrznym, tj. odpowiedź na pytanie, w jakim stopniu członkostwo Polski w UE wpłynęło na wewnętrzny dyskurs dotyczący polityki historycznej? I drugi, zewnętrzny, tj. w jakim stopniu podejmowane przez Polskę działania wpłynęły na świadomość historyczną państw członkowskich i stanowisko instytucji europejskich wobec kwestii historycznych związanych z II wojną światową? 

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio M – Balcaniensis et Carpathiensis
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, historia
Wprowadzenie stanu wyjątkowego na części terytorium Polski w 2021 r. w związku kryzysem migracyjnym na granicy z Białorusią

Wprowadzenie stanu wyjątkowego na części terytorium Polski było związane z kryzysem na granicy Polski z Białorusią. Kryzys był związany z licznymi grupami migrantów, które chciałby przedostać się do strefy Schengen z Białorusi. Reakcja władz RP była związana z koniecznością obrony granicy Polski, która była zarazem granicą Unii Europejskiej. W celu skutecznej ochrony granicy podjęto decyzję o budowie zapory oddzielającej Polskę i Białoruś.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio M – Balcaniensis et Carpathiensis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji
Wyzwania bezpieczeństwa współczesności: aktywność informacyjna Federacji Rosyjskiej na tle pandemii COVID-19

 XXI wiek wkroczył do historii świata jako okres radykalnych zmian we wszystkich dziedzinach życia publicznego: od politycznej do technologicznej. Ponadto w ubiegłym stuleciu pojawiła się wirtualność jako inna rzeczywistość, co z kolei doprowadziło do wielowymiarowości podejść w ocenie różnych wydarzeń historyczno-politycznych oraz do aktywnego stosowania technologii propagandowych i manipulacyjnych przez poszczególnych aktorów politycznych w celu ukształtowania pewnego światopoglądu oraz zaszczepienia odpowiednich wartości wśród ludności. Niniejszy artykuł został poświęcony analizie wpływu pandemii COVID-19 na procesy informacyjne we współczesnym świecie. Autorzy zwracają uwagę na specyfikę rozwoju nowoczesnych technologii informacyjnych oraz ich stosowanie we współczesnych czasach. Mianowicie na podstawowe kierunki wpływu informacyjnego Federacji Rosyjskiej na stabilność polityczną krajów Europy w kontekście pandemii COVID-19.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio M – Balcaniensis et Carpathiensis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji
Kościół Prawosławny na Ukrainie wobec języka ukraińskiego

W życiu religijnym jednostki, wspólnoty i państwa język odgrywa bardzo ważną rolę. Wspólny język daje poczucie jedności, pomaga tworzyć więzi wspólnotowe oraz ułatwia integrację i konsolidację. Pod wpływem Rewolucji Godności i wojny hybrydowej z Rosją w społeczeństwie ukraińskim zaczęło wzrastać poczucie tożsamości narodowej, jak również zmienił się stosunek do języka ukraińskiego jako ważnego składnika tożsamości i bezpieczeństwa narodowego. Wielu wyznawców prawosławia na Ukrainie przywiązuje większą wagę do języka nabożeństw oraz postawy Kościoła wobec wojny hybrydowej z Rosją. Ukraiński Kościół Prawosławny Moskiewskiego Patriarchatu oraz powołany w 2018 roku Prawosławny Kościół Ukrainy prezentują odmienne postawy wobec aneksji Krymu, wojny na wschodzie Ukrainy i języka praktyk religijnych. Przebywający po protektoratem Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego UKP MP nigdy nie potępił aneksji Krymu oraz agresji zbrojnej Rosji przeciwko Ukrainie. W UKP MP panuje nieformalny zakaz na stosowanie języka ukraińskiego, gdyż  odprawianie czynności liturgicznych w języku ukraińskim postrzegane jest przez nich jako zdrada „rosyjskiego świata”. Taka postawa wywołuje niezrozumienia, a nawet oburzenie ze strony wiernych, którzy co raz częściej przechodzą do autokefalicznego Prawosławnego Kościoła Ukrainy prezentującego proukraińską postawę.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio M – Balcaniensis et Carpathiensis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Status społeczno-ekonomiczny jako determinanta dostępu do pediatrycznej opieki zdrowotnej w Polsce

Wprowadzenie: W prezentowanej pracy podjęto próbę określenia, czy status społeczno-ekonomiczny pacjentów wpływa na przestrzenne zróżnicowanie dostępu do pediatrycznej opieki zdrowotnej w Polsce. Dlatego też celem pracy była identyfikacja głównych czynników determinujących różnice w rozmieszczeniu i obciążeniu pracą lekarzy pediatrów w Polsce. W szczególności, wyjaśnienie roli statusu społeczno-ekonomicznego pacjentów w dostępie do publicznej pediatrycznej opieki zdrowotnej. Badanie to, specyficzne dla warunków polskich, przyczyni się do dalszego rozwoju wiedzy w tej dziedzinie.. Dane uzyskano z bazy danych Głównego Urzędu Statystycznego. W celu identyfikacji czynników różnic w obciążeniu pracą pediatrów zastosowano analizę składowych głównych standaryzowanych zmiennych czynnikowych dotyczących województw oraz regresję wieloraką. Wyniki: Zidentyfikowano dwie składowe główne. Pierwsza z nich, poziom statusu społeczno-ekonomicznego, ujemnie korelowała z liczbą leczonych pacjentów przypadających na jednego pediatrę (-26,845, p=0,010). Druga, stopień urbanizacji, wykazywała nieistotną statystycznie dodatnią korelację z liczbą leczonych pacjentów (3,946, p=0,664). Wnioski: Przeprowadzone badania sugerują, że czynniki społeczno-ekonomiczne mogą wpływać na nierównomierny rozkład przestrzenny obciążenia pracą pediatrów w Polsce oraz powodować różnice między województwami w równym dostępie do lekarzy pediatrów. Badania te mogą zatem dostarczyć implikacji dla polityki i praktyki, a także prowadzić do lepszego zrozumienia problemu.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio M – Balcaniensis et Carpathiensis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Kształtowanie się lokalnej administracji terenowej w Polsce w latach 1945-1952

Zagadnienie kształtowania lokalnej administracji terenowej w Polsce w latach 1945-1952 należy do jednego z ciekawszych w historii powojennej. Z jednej strony mamy formalnie istniejący samorząd terytorialny, z drugiej zaś pojawia się nieznany dotąd na ziemiach polskich radziecki model administracyjny – rady narodowe. Połączenie samorządu terytorialnego i rad narodowych przez władze zagmatwało sytuację administracyjną w Polsce. Hierarchiczny układ rad, tzn. podporządkowanie rad niższego szczebla radom wyższego szczebla oznaczało odejście od jednej z podstawowych cechy samorządu terytorialnego – decentralizacji, czyli niezależności danego szczebla struktury w stosunku do szczebla usytuowanego wyżej. Skład osobowy rad narodowych nie był ustalany w drodze wyborów, a jedynie o proces delegowania przez tzw. organizacje demokratyczne ściśle związane z ruchem komunistycznym.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio M – Balcaniensis et Carpathiensis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, nauki o polityce i administracji
Demontaż komunizmu. Zewnętrzne przesłanki zmian systemowych w ZSRR

W artykule zostały przedstawione przesłanki o charakterze zewnętrznym zmian systemowych w ZSRR: ideologiczna ułomność systemu; dysfunkcyjność oparta na rozbieżnościach, wynikających z doświadczeń historycznych państw Europy Środkowej i Wschodniej; nieefektywność gospodarek socjalistycznych, osłabiająca potencjał ZSRR; szereg wydarzeń w przestrzeni międzynarodowej nadających ton i charakter przyszłych zmian transformacyjnych. Czynniki te  musiały nie tylko zaistnieć, ale i stworzyć pewną konfigurację zdarzeń, gdzie każdy element tej układanki miał swoje przyczyny i konsekwencje. W rezultacie tego procesu doszło do zmian transformacyjnych, które doprowadziły do powstania Federacji Rosyjskiej jako spadkobiercy ZSRR ze wszystkimi tego konsekwencjami.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio M – Balcaniensis et Carpathiensis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji
Nowe podejście w zarządzaniu nieruchomościami

Artykuł poświęcony jest nowemu spojrzeniu na zarządzanie nieruchomościami w kontekście trendu zrównoważonego rozwoju, który wynika z przyczyn obiektywnych zachodzących w globalnej gospodarce, wymogów środowiska, oczekiwań społecznych oraz dostępnych technologii. Konieczność stosowania nowego podejścia do zarządzania nieruchomościami podyktowana jest zagospodarowaniem przestrzeni na Ziemi, gdyż najnowsze prognozy do 2030 roku zakładają, że ponad 30% ludności będzie zamieszkiwało i pracowało w miastach. Stanowi to ogromne wyzwanie dla całego rynku nieruchomości, jego wszystkich uczestników, ale także dla teoretyków w zakresie nauk o zarządzaniu.

Czasopismo: Krakowskie Studia Małopolskie
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Wymogi ujawnień niefinansowych jako model regulacyjny w celu promocji i wdrożenia zrównoważonego finansowania w Unii Europejskiej

Zbadano rolę ujawnień informacji niefinansowych w osiąganiu celów określonych w Europejskim Zielonym Ładzie. W artykule przedstawiono idee określone w unijnym Zielonym Ładzie i przeanalizowano powstające regulacje w obszarze zrównoważonych finansów. Wyjaśniono definicję zrównoważonych finansów, poddano analizie proponowaną zmianę zasad raportowania niefinansowego. W artykule przedstawiono związek między raportami niefinansowymi a zrównoważonymi finansami i użytecznością CSRD w architekturze zrównoważonych finansów.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio M – Balcaniensis et Carpathiensis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki o polityce i administracji
Teflonowa elita władzy? Dlaczego ujawnione przez media afery rządzących (nie)zawsze mobilizują polską opinię publiczną?

Celem artykułu jest wskazanie przyczyn nowego zjawiska w polskiej polityce wewnętrznej, a mianowicie ,,teflonowej” elity władzy. Określenie to oznacza niespotykaną wcześniej na taką skalę odporność ugrupowań tworzących obóz Zjednoczonej Prawicy na stawiane publicznie przez media aferalne zarzuty. Skandale będące efektem dziennikarskich śledztw, inaczej niż działo się to w czasach poprzednich ekip rządzących w Polsce, nie wywołały wyraźnego spadku poparcia obecnej elity władzy ani tym bardziej jej upadku. W artykule przedstawiono definicję skandalu politycznego. Autor omówił przyczyny niesłabnącej popularności obecnej władzy, do których zaliczył: kwestie ekonomiczne, propagandowe, edukacyjne, populizm rządzących, nieudolność komunikacyjną opozycji, zmęczenie społeczeństwa aferami oraz brak wrażliwości obywateli na przejawy patologii instytucji władzy. W badaniach wykorzystano metody analizy mikrosystemowej i podejmowania decyzji.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio M – Balcaniensis et Carpathiensis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Istota i charakter mandatu poselskiego w Polsce

Słowo „mandat” (z łac. mandatum, tłum. zlecenie) oznacza pełnomocnictwo udzielone osobie sprawującej funkcję pochodzącą z wyboru, a także przypisane jej obowiązki. Innymi słowy przez pojęcie to należy rozumieć stosunek polityczno-prawny zachodzący między podmiotem, sprawującym funkcję z wyboru (np. posłem, senatorem), a wyborcami, obejmujący udzielone przez wyborców pełnomocnictwo do reprezentowania ich w sprawowaniu władzy państwowej.

Czasopismo: Krakowskie Studia Małopolskie
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Wczesna historia parafii rzymskokatolickiej w Bóbrce

Głównym celem artykułu jest analiza pierwszych zapisów dotyczących historii rzymskokatolickiej parafii w Bóbrce. Aby to osiągnąć, autor zapoznał się z tablicą pamiątkową, treścią niedawno znalezionego dokumentu dotyczącego historii parafii oraz odpowiednimi zapisami Metryki Koronnej. Wyjawiono, że najwcześniejsze znane udokumentowane dowody darowizn na rzecz miejscowej parafii Najświętszej Maryi Panny pochodzą z czasu panowania króla Kazimierza IV Jagiellończyka.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio M – Balcaniensis et Carpathiensis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Przezwyciężanie konfliktów politycznych i rywalizacji na rzecz współpracy międzynarodowej-projekt Karpat i Inicjatywy Trójmorza

Współpraca państw Europy Środkowej i Wschodniej jawiła się jako możliwość lewarowania pozycją Polski na arenie międzynarodowej. Efekty współpracy mogły być mierzalne dopiero w dłuższej perspektywie. Rozumowano, że w Europie Środkowej i Wschodniej rozgrywała się gra o status geopolityczny Polski na arenie międzynarodowej. Celem zasadniczym skutecznej współpracy w regionie miało być wspólne realizowanie projektów, których nie łączyło jedynie działanie przeciw (Rosji), lecz przede wszystkim na rzecz wspólnych projektów, które miały powodować bogacenie się narodów i wielostronne korzyści dla państw uczestniczących w projekcie integrującym i animującym współpracę państw Europy Środkowej i Wschodniej w ramach Europy Karpat i Inicjatywy Trójmorza.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio M – Balcaniensis et Carpathiensis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji
Podzielona ukraińska pamięć historyczna

Tekst ten analizuje przyczyny powstania podzielonej pamięci historycznej Ukrainy. Należy podkreślić, że tak naprawdę “to właśnie interpretacja historii narodowej dzieli Ukraińców w pierwszej kolejności”. Jeśli chodzi o wschodnich Ukraińców, którzy są ściśle związani z Rosjanami, ukraińska tożsamość może być postrzegana jako nieustannie “spóźniona”, stąd wyłoniła się sowiecka wersja pamięci historycznej. Na Ukrainie Zachodniej, której terytoria przejęte zostały przez Związek Radziecki dopiero w 1945 roku, ukształtował się suwerenny, niezależny od Rosjan, historyczny obraz. Wreszcie w centralnym regionie Ukrainy rosyjskojęzyczni intelektualiści kultury rosyjskiej zostali zmuszeni do udowodnienia swojej “ukraińskości” w celu wzmocnienia swojej pozycji.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio M – Balcaniensis et Carpathiensis
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji
Działalność naukowo-badawcza Organizacji NATO ds. Nauki i Technologii – NATO STO

Organizacja NATO ds. Nauki i Technologii to największe na świecie forum międzynarodowej współpracy naukowo-badawczej w dziedzinie bezpieczeństwa. W artykule przedstawiono strukturę tej instytucji oraz opisano obszary wiedzy i techniki aktualnie rozwijane przez panele NATO STO. Zaprezentowano również działalność Centrum Badań i Doświadczeń Morskich, należący do NATO STO ośrodek, który jest dla państw Sojuszu repozytorium wiedzy z dziedziny bezpieczeństwa morskiego. Ponadto artykuł uwzględnia udział polskich przedstawicieli w pracach NATO STO, a także wskazuje na rolę Krajowego Centrum Dystrybucji Publikacji NATO STO w Centralnej Bibliotece Wojskowej w zakresie rozpowszechniania dorobku badawczego przedstawionej instytucji.

Czasopismo: Studia i Materiały Centralnej Biblioteki Wojskowej
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Wizerunek bibliotek i bibliotekarzy w wybranych filmach i serialach telewizyjnych

W artykule opisano sposoby prezentowania wizerunku bibliotekarzy i bibliotek w wybranych ekranizacjach. Zdefiniowano kluczowe pojęcia – stereotyp, wizerunek, bibliotekarz. Omówiono predyspozycje, które musi mieć bibliotekarz, oraz scharakteryzowano zadania zawodowe. Wizerunki bibliotekarza nakreślone w filmach przedstawiono w dwóch grupach: pozytywne (antystereotyp) oraz negatywne (stereotyp).

Czasopismo: Studia i Materiały Centralnej Biblioteki Wojskowej
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Ostatni leśni czy zbrojne podziemie? Wokół charakteru działalności zbrojnej Obszaru NIE Lwów (sierpień 1944 – maj 1945 roku)

Po ponownym zajęciu w 1944 roku ziem wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej przez Armię Czerwoną Sowieci rozpoczęli restytucję swojej władzy na terenach, które były przez nich okupowane w latach 1939 – -1941. Oznaczało to fiasko planu „Burza” i przyzwolenie zachodnich aliantów Polski na ponowny zabór części jej terytoriów. Nowa konspiracja, oparta w większości na członkach poprzedniego podziemia, stanęła przed koniecznością podjęcia decyzji odnośnie do charakteru i skali działań zbrojnych. Otwarta walka z sowieckim okupantem groziła całkowitą zagładą, dlatego kierownictwo organizacji NIE zdecydowało się niemal całkowicie zrezygnować z działalności partyzanckiej na rzecz patroli bojowych, operujących głównie w miastach i wykonujących „chirurgiczne” uderzenia likwidacyjne i dywersyjne

Czasopismo: Studia i Materiały Centralnej Biblioteki Wojskowej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Ujawnienie sowieckiej zbrodni katyńskiej przez Niemców (11–15 kwietnia 1943 roku)

Ujawnienie sowieckiej zbrodni katyńskiej przez Niemców nastąpiło nie – jak to często pojawia się w publikacjach naukowych i popularyzatorskich – 13 kwietnia, lecz 11 kwietnia 1943 roku w postaci komunikatów radiowych w języku angielskim, skierowanych do odbiorców zagranicznych (poza III Rzeszą i krajami przez nią okupowanymi). Publikacja komunikatów przeznaczonych dla mieszkańców III Rzeszy miało miejsce od 13 kwietnia. Rozpowszechnianiem wiadomości o zbrodni katyńskiej wśród mieszkańców krajów okupowanych przez III Rzeszę (przede wszystkim w Generalnym Gubernatorstwie) intensywnie zajmowała się niemiecka prasa gadzinowa już od 14 kwietnia 1943 roku (najostrzejszy tytuł nosił artykuł wstępny do „Nowego Kuriera Warszawskiego”: Największa zbrodnia dziejów ludzkich). Informacje rozpowszechniane przez propagandę niemiecką odbiły się głośnym echem, zwłaszcza w Polsce, jednak szeroki polski odzew przybrał wyłącznie postać licznych kontaktów z Polskim Czerwonym Krzyżem rodzin ofiar zbrodni poszukujących potwierdzenia informacji o ich losach.

Czasopismo: Studia i Materiały Centralnej Biblioteki Wojskowej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Weterani 1863-1864 roku w II Rzeczypospolitej

Odrodzenie II Rzeczypospolitej po 123 latach zaborów zastało żyjących jeszcze wielu uczestników antyrosyjskiego Powstania Styczniowego 1863-1864. Już w 1919 r. Naczelnik Państwa Polskiego i Wódz Naczelny Józef Piłsudski przyznał żyjącym weteranom prawo noszenia mundurów Wojska Polskiego, utworzono również Korpus Weteranów 1863-1864. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił stałą pensję dla weteranów oraz nadał stopnie i prawa oficerskie. Co roku, w rocznicę wybuchu Powstania Styczniowego, w całym kraju odbywały się uroczyste akademie i obchody z udziałem społeczeństwa i oddziałów wojskowych. Również pogrzeby weteranów odbywały się uroczyście z zachowaniem ceremoniału wojskowego. Niektóre jednostki wojskowe otrzymały szefostwo honorowe dowódców z okresu Powstania Styczniowego.

Czasopismo: Studia i Materiały Centralnej Biblioteki Wojskowej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Działalność kobiet w Polskiej Organizacji Wojskowej

Polska Organizacja Wojskowa powstała krótko po rozpoczęciu I wojny światowej, aby przygotować kadry do służby w Wojsku Polskim na rzecz odzyskania niepodległości Polski. Od początku znajdował się w niej Oddział Żeński. Artykuł ma na celu poprzez przedstawienie sylwetek kilku kobiet pokazanie ich zaangażowania w organizacji konspiracyjnej o szerokim zasięgu podczas walk o odrodzenie Polski. Członkinie POW wykazywały się ogromną zaradnością, poświęceniem, odwagą i hartem ducha. Współpracowały z mężczyznami jako kurierki, łączniczki, dbały o aprowizację, transport broni, a także znakomicie sprawdzały się w wywiadzie. W II Rzeczypospolitej część z nich odnalazła swoje miejsce w sejmie lub senacie. Po wojnie wiele pracowało społecznie bądź charytatywnie. Autorka ma zamiar w dalszych badaniach zająć się porównaniem udziału kobiet w walce o niepodległość w innych państwach, które zaistniały na mapie Europy na początku XX wieku.

Czasopismo: Studia i Materiały Centralnej Biblioteki Wojskowej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Poziom alfabetyzacji szlachty płockiej w XVII wieku

Poziom alfabetyzacji szlachty płockiej w XVII wieku zależał w głównej mierze od sytuacji finansowej rodzin szlacheckich. Magnateria mogła pozwolić sobie na kształcenie potomstwa w domu przez prywatnych nauczycieli. Innym sposobem edukowania było wysyłanie młodych szlachciców w podróż po Europie. Natomiast mniej zamożna szlachta wysyłała synów do kolegiów jezuickich, gdzie nauka była bezpłatna. Edukacja dziewcząt nie była popularna . Kobiety przygotowywano do prowadzenia gospodarstw domowych oraz wychowywania potomstwa. Na podstawie podpisów z księgi grodzkiej przeprowadzono badania nad poziomem edukacji szlachty płockiej. W zależności od rodzaju podpisu określona została piśmienność osób należących do tego stanu społecznego. Posługujący się zwrotem manu propria byli wykształceni, a posługujący się określeniem „ręką trzymaną” nie zdobyli żadnego wykształcenia.

Czasopismo: Studia i Materiały Centralnej Biblioteki Wojskowej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Edukacja na ziemiach polskich pod okupacją niemiecką 1939-1945. Bilans historiografii

Już od pierwszych dni po napaści na Polskę 1 września 1939 roku niemiecki okupant przystąpił do procesu niszczenia polskiej oświaty i nauki. Ze szkolnych programów usunięto lekcje historii, geografii, literatury, nauki o współczesnej Polsce. Szkoły zawodowe miały kształcić wykwalifikowanych robotników na potrzeby niemieckiego przemysłu wojennego. Organizacja szkolnictwa i zasady nauczania inaczej wyglądały na obszarze Generalnego Gubernatorstwa, inaczej na terenach włączonych do III Rzeszy, jeszcze inaczej na terenach zajętych przez Niemców po agresji na ZSRR. Badania nad dziejami oświaty i edukacji tego okresu rozpoczęły się tuż po zakończeniu wojny. Do tej pory powstało kilkaset prac naukowych ilustrujących politykę okupanta wobec polskiego szkolnictwa, organizację i zasięg tajnego nauczania, a także straty osobowe poniesione przez środowiska nauczycielskie i naukowe. Tematykę tę podejmują przede wszystkim badacze zajmujący się historią oświaty, wychowania, zawodu nauczycielskiego, sprawami organizacji oświaty i nauki. Należy do nich w szczególności Marian Walczak – autor wielu książek i artykułów poświęconych dziejom polskiej edukacji. Spośród periodyków, na łamach których opublikowano teksty poświęcone dziejom edukacji pod okupacją niemiecką, na szczególną uwagę zasługuje „Przegląd Historyczno-Oświatowy”. Zamieszczono w nim dotąd szereg artykułów i materiałów źródłowych dotyczących między innymi dziejów tajnego nauczania i innych form walki o polską naukę, szkołę i kulturę.

Czasopismo: Studia i Materiały Centralnej Biblioteki Wojskowej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia