rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Stratygraficzne i przestrzenne aspekty zróżnicowania składu chemicznego późnoplejstoceńskich sekwencji lessowo-glebowych w Polsce – przykłady profili w Tyszowcach i Białym Kościele

Artykuł prezentuje porównanie składu geochemicznego i stopnia zwietrzenia chemicznego dwóch późnoplejstoceńskich
sekwencji lessowo-glebowych, zlokalizowanych w SE i SW Polsce. Analiza chemiczna w zakresie pierwiastków
głównych (Si, Al, Fe, Mn, Mg, Ca, Na, K, Ti, P) oraz wyliczonych na ich podstawie wskaźników (CIA, Ti/Al, K/Al, Mg/Ca,
K/Ca, Na/K oraz Si/Al) wykazała, że obie sekwencje są zróżnicowane zarówno w ujęciu stratygraficznym, jak i przestrzennym.
Zmienność stratygraficzna związana jest ze zmianami paleoklimatu warunkującymi natężenie zarówno procesów lito-,
jak i pedogenezy. Zmienność przestrzenna może wynikać m.in. z odmiennych warunków klimatycznych w trakcie tworzenia
się sekwencji lessowo-glebowych, recyklingu lessów lub nawet odmiennego źródła materiału. Istotna może być też dysproporcja
miąższości sekwencji, skutkująca zróżnicowanym wpływem infiltracji wód opadowych.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Walewice – niezrealizowany projekt Profesora Jana Dylika

Stanowisko Walewice, leżące na 10-metrowej terasie pradoliny warszawsko-berlińskiej, zajmuje ważne miejsce w dorobku naukowym prof. Jana Dylika. Występujący tam zespół bardzo licznych typów osadów vistuliańskich oraz struktur perygla-cjalnych stał się podstawą doniosłych wniosków paleogeomorfologicznych. Nagromadzenie kopalnych zjawisk na niewiel-kiej przestrzeni, rzadko spotykany stopień ich odsłonięcia oraz łatwy dojazd do stanowiska spowodowały powstanie projektu trwałej ekspozycji. Śmierć Profesora w 1973 r. przerwała początkową fazę realizacji tego zamierzenia.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Zróżnicowanie zawartości pierwiastków śladowych w osadach torfowisk Wolbrom i Otrębowskie Brzegi odzwierciedleniem wpływu antropopresji

W artykule zaprezentowano analizę geochemiczną profili torfowych z dwóch torfowisk, położonych w Polsce Południowej, dokumentujących przedział czasowy od okresu atlantyckiego (od 4900 BC Wolbrom i od 4200 BC Otrębowskie Brzegi) do czasów współczesnych. Jej wyniki poddano analizie statystycznej z użyciem programu PAST, celem porównania badanych torfowisk pod względem wpływu działalności człowieka oraz położenia w różnych zlewniach, z uwzględnieniem przeprowadzonych wcześniej analiz botanicznych, datowania radiowęglowego i ołowiem-210 oraz analizy składu izotopowego Pb. Koncentracja pierwiastków w badanych profilach torfowych zależała od rodzaju osadu i była mocno zróżnicowana, wahając się w przedziale od wartości niskich, zbliżonych do lokalnego tła geochemicznego, aż do ekstremalnie wysokich (w szczególności w przypadku metali ciężkich, takich jak cynk i ołów). Przeprowadzona analiza porównawcza pozwoliła na zaobserwowanie synchronicznego zapisu lokalnych, jak i regionalnych zmian składu chemicznego w dwóch torfowiskach, różniących się lokalizacją, litologią i rodzajem torfu.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Silne fale termiczne w Lublinie

W niniejszej pracy wprowadzono definicje silnych i bardzo silnych fal termicznych. Jako kryteria przyjęto
odchylenia średniej dobowej temperatury powietrza od średniej wieloletniej odpowiednio o 2 i 3 odchylenia standardowe przez
trzy kolejne dni. Badania przeprowadzono dla Lublina (1952–2010). W analizowanym okresie wystąpiły 54 silne fale chłodu
i 24 silne fale ciepła. Silne fale chłodu częściej pojawiały się w pierwszej połowie analizowanego wielolecia. Zauważono zwiększoną
częstość silnych fal ciepła w XXI wieku. Kryteria bardzo silnej fali termicznej spełniły 4 fale chłodu i 1 fala ciepła. Silne
fale chłodu występowały od 16 września do 7 czerwca, zaś silne fale ciepła – od 17 marca do 17 listopada. Dodatkowo analizowano
przebieg temperatury powietrza w czasie szczególnie upalnego lata 2015, kiedy to wystąpiły 4 silne fale ciepła. Nie zanotowano
natomiast w czasie tego lata bardzo silnej fali termicznej.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Wpływ zróżnicowanej dynamiki zmian urbanizacyjnych na tendencje temperatury powietrza w aglomeracji warszawskiej w latach 1961–2010

Celem pracy jest przedstawienie wpływu zmian urbanizacyjnych poprzez pokazanie zróżnicowania wielolet -
nich zmian temperatury powietrza na trzech stacjach meteorologicznych położonych na terenie Warszawy: Ursynów, Okęcie
oraz Bielany. W odróżnieniu od stacji Ursynów, której otoczenie zmieniało się w ostatnich 50 latach w sposób istotny, wokół
stacji na Okęciu i na Bielanach tak znaczących zmian nie odnotowano. Dane źródłowe wykorzystane w pracy obejmują
średnie dobowe wartości temperatury powietrza, wartości temperatury minimalnej i maksymalnej. Analizowano trendy temperatury
średniej rocznej, średniej miesięcznej oraz temperatury średniej maksymalnej i minimalnej rocznej i miesięcznej
w całym wieloleciu 1961–2010. Stwierdzono istotny trend warunków termicznych na stacji Ursynów w przypadku temperatury
średniej i minimalnej miesięcznej.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Zmienność całkowitego promieniowania słonecznego w Warszawie w latach 1964–2013

W pracy przedstawiono wyniki analiz 50-letniej (1964–2013) serii pomiarowej całkowitego promieniowania
słonecznego (G) ze stacji Warszawa-Bielany. W badanym okresie zaobserwowano wzrost wartości sum całkowitego promieniowania
słonecznego o 11,4 MJ∙m–2 rocznie. Stwierdzono występowanie przeciwnych trendów sum rocznych G w badanym
okresie: spadek do 1981 roku oraz notowany od połowy lat 80. wzrost sum promieniowania całkowitego. Zmiany takie zaobserwowano
również w porach roku: latem, jesienią i zimą, natomiast wiosną zanotowano stały wzrost sum całkowitego promieniowania
słonecznego. Stwierdzono również zwiększenie częstości występowania od lat 80. wysokich (powyżej
20,0 MJ∙m–2) sum dziennych promieniowania całkowitego oraz zmniejszenie udziału sum dziennych G poniżej 5,0 MJ∙m–2.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
W jaki sposób badać sejsmity? Przegląd metod badawczych

Propagacja, wywołanej trzęsieniem ziemi, fali sejsmicznej w uwodnionych nieskonsolidowanych osadach
drobnoziarnistych powodować może ich upłynnienie. W efekcie tego procesu powstać mogą warstwy zawierające struktury
deformacyjne zwane sejsmitami. Zaproponowanie sejsmicznej genezy warstw zdeformowanych opiera się na zastosowaniu
kryteriów rozpoznawczych. W tym celu konieczne jest: (1) przeprowadzenie analizy litofacjalnej osadów występujących
w analizowanym profilu; (2) szczegółowe opisanie: deformacji, z uwzględnieniem ich rozmieszczenia w profilu i w obrębie
zdeformowanej ławicy, rozciągłości poziomej, zróżnicowania przestrzennego, geometrii, tekstury i struktury osadów zaangażowanych
w deformacje, osadów otaczających oraz zmiany rozkładu przestrzennego struktur deformacyjnych przy wykorzystaniu
ścięcia poziomego i ukośnego; (3) wytypowanie struktur, które mogły powstać w efekcie upłynnienia i porównanie ich
ze współcześnie tworzącymi się deformacjami związanymi ze wstrząsami sejsmicznymi; (4) rozpoznanie budowy geologicznej
podłoża skalnego, w tym m.in. opis aktywności uskoków; (5) dyskusja innych mechanizmów, które mogły odpowiadać
za powstanie deformacji; (6) określenie czasu powstania struktur deformacyjnych.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Miejska wyspa ciepła w Warszawie – próba oceny z wykorzystaniem Local Climate Zones

Analiza zróżnicowania zjawiska miejskiej wyspy ciepła (MWC) w Warszawie, w latach 2011–2012, oparta jest
na wynikach pomiarów pozyskanych z sieci monitoringu warunków termicznych w aglomeracji warszawskiej prowadzonej
przez IGiPZ PAN i uzupełnianej danymi innych operatorów (łącznie 29 punktów). Głównym celem artykułu jest próba ana -
lizy natężenia miejskiej wyspy ciepła w Warszawie w kontekście typów klimatu lokalnego, tzw. Local Climate Zones. Średnie
roczne natężenie MWC w centrum miasta wynosi 2,5C (LCZ 2), wśród zabudowy mieszkaniowej wysokiej waha się od
1,2 do 1,7C (LCZ 4), a w osiedlach mieszkaniowych średniej wysokości (LCZ 5) zmienia się od 0,6 do 1,7C. Z kolei podmiejska
zabudowa rozproszona jest zazwyczaj chłodniejsza w porównaniu ze stacją referencyjną. Natężenie MWC zależy od
odległości od centrum miasta, z którą wiążą się zmiany rodzaju i gęstości zabudowy.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Środowiskowe czynniki lokalizacji wybranych grodzisk w środkowej części Polski Zachodniej

W pracy przedstawiono analizy czynników środowiskowych, które wpłynęły na lokalizację czterech wybranych grodzisk wczesnośredniowiecznych, położonych w centralnej części Polski Zachodniej. Badano następujące obiekty: grodzisko w Bobrownikach, usytuowane na granicy Pradoliny Warciańsko-Odrzańskiej i Wzniesień Zielonogórskich, następnie obiekt w Bytomiu Odrzańskim leżący w dolinie Odry na terenie Pradoliny Głogowskiej oraz grodziska w Solnikach i Popęszycach znajdujące się na Wzgórzach Dalkowskich. W terenie przeprowadzono badania geomorfologiczne i z zakresu geologii czwartorzędu, inne czynniki środowiskowe, takie jak hydrologia, gleby, potencjalna roślinność naturalna analizowano na podstawie źródeł literaturowych i kartograficznych. Za dominujący czynnik uznano rzeźbę terenu, bardzo istotną dla zapewnienia położenia obronnego grodom w Bobrownikach, Solnikach i Popęszycach. W dwóch przypadkach (Solniki i Bobrowniki) wyszukanie odpowiednich form terenu, takich jak ostrogi denudacyjne i wysokie krawędzie erozyjne, umożliwiło organizację grodziska niemalże bez wznoszenia wałów obronnych. Oprócz rzeźby terenu ważne były także elementy hydrologiczne (przebieg koryt rzecznych i rozmieszczenie podmokłości oraz bagnisk na dnie dużej doliny rzecznej), zapewniające obronne położenie obiektowi w Bytomiu Odrzańskim. Pozostałe czynniki naturalne miały niejednoznaczny i generalnie mniejszy wpływ na lokowanie grodów we wczesnym średniowieczu w centralnej części Polski Zachodniej.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Opady atmosferyczne w województwie łódzkim w latach 1961–2015

W pracy przedstawiono zmienność czasową i przestrzenną opadów w województwie łódzkim w latach 1961–2015. W tym celu wykorzystano dobowe sumy opadu z 20 posterunków opadowych na terenie województwa łódzkiego. Wy-kazano, że średnia roczna suma opadów w województwie wynosiła 582 mm, przy czym na poszczególnych stacjach wahała się od 515 do 648. Najwyższe wartości odnotowano w południowej części województwa, malały one jednak ku północy, gdzie niedobory opadów pojawiały się najczęściej. W biegu rocznym najwyższe sumy obserwowano latem, a najniższe zimą. Opady letnie były ponad dwukrotnie wyższe od zimowych. Natomiast opady wiosenne i jesienne utrzymywały się na podobnym poziomie, z lekką przewagą wiosennych. Dobowe sumy opadu najczęściej mieściły się w przedziale 1–10 mm. Opady przekraczające 50 mm były rzadkością i pojawiały się raz na kilka lat, głównie latem. Nie zaobserwowano istotnych statystycznie zmian struktury i wysokości opadów. Pojawiła się jednak niewielka tendencja wzrostowa sum zimowych i spadkowa sum letnich.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Analiza zespołów eratyków w glinach lodowcowych i ich znaczenie w rekonstrukcji zasięgu lądolodu warciańskiego w obszarze między Piotrkowem Trybunalskim, Radomskiem a Przedborzem

Badania petrograficzne eratyków przewodnich wykazały istnienie co najmniej dwóch litotypów glin (S i O/W), różniących
się obszarem alimentacji materiału morenowego. Starszy z nich (S), reprezentowany przez glinę z Mąkolic, został odłożony
przez ostatni na tym obszarze awans lądolodu południowopolskiego. Młodszy litotyp (O/W) stanowią osady glacjalne kompleksu
środkowopolskiego. Wśród nich możliwe jest wyróżnienie dwóch odmian (sublitotypów), odłożonych prawdopodobnie
przez odrębne masy lodu (potoki lodowe). Powyższe sublitotypy są czytelne tylko w południowej części obszaru badań.
Ich wzajemne usytuowanie w przestrzeni oraz cechy petrograficzne potwierdzają słuszność wniosków opartych na analizie
rzeźby, z których wynika, że określony w tytule obszar był zajęty przez lądolód warciański, który nasuwał się z dwóch kierunków.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Warunki ekologiczne rozwoju późnovistuliańskiego zbiornika Koźmin Las w świetle analizy Cladocera

Rezultaty analizy subfosylnych szczątków wioślarek (Cladocera) z profilu osadów organicznych stanowiska Koźmin Las (dolina Warty, Polska Środkowa) pozwoliły przedstawić rekonstrukcję rozwoju opisywanego zbiornika i odnieść je do ak-tywności fluwialnej Warty, szczególnie w okresie młodszego dryasu, pomiędzy 12 900 i 11 600 cal BP. Wyróżniono dwie fazy rozwoju zbiornika. Stwierdzono, że był to płytki zbiornik, o niestabilnych warunkach hydrologicznych. Prawdopodobną przyczyną fluktuacji był zmienny poziom wód gruntowych, powierzchniowych i rzecznych w dolinie Warty. Zmiany we frekwencji Cladocera skorelowano z aktywnością fluwialną rzeki oraz, w szerszym ujęciu, z warunkami klimatycznymi panującymi w młodszym dryasie.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Pojezierze eemskie: uwagi o genezie i zaniku jezior polodowcowych centralnej Polski

Artykuł prezentuje aktualny stan rozpoznania stanowisk eemskich w centralnej Polsce oraz uwagi natury pale -
ogeograficznej wynikające z analizy ich rozprzestrzenienia, w nawiązaniu do genezy mis jeziornych, charakteru wypełnień
i paleoreliefu. Zestawiono 58 stanowisk posiadających paleobotanicznie udokumentowane osady z interglacjału eemskiego
oraz wyszczególniono kolejnych 30 miejsc występowania kopalnych osadów organogenicznych uznanych za eemskie.
Wskazano, wykorzystując także materiały dotychczas niepublikowane, na znaczne zagęszczenie kopalnych zbiorników,
porównywalne z obecnym rozprzestrzenieniem jezior na pojezierzach północnej Polski. Określono, na podstawie danych
palinostratygraficznych, że zanik jezior polodowcowych mógł trwać nawet około 80 tys. lat.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Stan wiedzy o późnym vistulianie w regionie łódzkim

Artykuł przedstawia stan rozpoznania paleogeograficznego późnego vistulianu w regionie łódzkim. Dla środowisk sedy-mentacyjnych: fluwialnego, stokowego i eolicznego, wyróżniono tendencje przebiegu agradacji i degradacji oraz scharakte-ryzowano zachowane dowody geologiczne i morfologiczne. Procesy morfogenetyczne zostały odniesione do globalnych, szybkich zmian klimatycznych okresu przejściowego plejstocen-holocen i zróżnicowanych warunków lokalnych. Zwrócono uwagę na niejednolitość stosowania terminu „późny vistulian”, zależnie od podziału stratygraficznego bądź dla obszarów glacjalnych, bądź ekstraglacjalnych. Podkreślono postęp, jaki dokonał się w rejestracji świadectw późnego vistulianu. W kontekście przyrastającej ilości danych z badań interdyscyplinarnych rysuje się możliwość konstrukcji regionalnego mo-delu rozwoju środowiska.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Sytuacje meteorotropowe w Rzeszowie

Celem pracy jest charakterystyka zmienności występowania sytuacji meteorotropowych w Rzeszowie w latach
2001–2012. Na podstawie analizy wybranych sytuacji meteorotropowych, takich jak: sytuacje cyklonalne, fronty atmosferyczne,
burze oraz zjawiska fenowe, dokonano oceny bodźcowości klimatu Rzeszowa. W opracowaniu wykorzystano Kalendarz typów
cyrkulacji … (Niedźwiedź 2013) oraz dane meteorologiczne ze stacji Rzeszów-Jasionka, a także badania ankietowe. Obliczono
częstość występowania dni charakterystycznych o określonych wartościach progowych: dni mroźne (tmax < 0°C) i upalne
(tmax > 30°C), fale upałów, dni parne, noce gorące (tmin ≥ 20°C), dni z dobową amplitudą powietrza > 12°C (tmax–tmin > 12°C) i ze
zmianami temperatury powietrza z dnia na dzień > 6°C (Δtśr > 6°C), a także dni z niedoborem bezpośredniego promieniowania
słonecznego oraz ze znacznymi wahaniami ciśnienia atmosferycznego. Analiza wykazała, iż dla meteoropatów najbardziej
niekorzystną porą roku w Rzeszowie jest lato, z uwagi na obciążające warunki termiczno-wilgotnościowe, kształtowane przez
układy niskiego ciśnienia atmosferycznego, a także przechodzące z dużą częstością fronty chłodne i towarzyszące im burze.
Powyższe wyniki zostały potwierdzone przez badania ankietowe przeprowadzone w latach 2013–2015 wśród mieszkańców
Rzeszowa.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Wybrane wyniki pomiarów strumieni turbulencyjnych netto gazów cieplarnianych (pary wodnej, dwutlenku węgla i metanu) w centrum Łodzi w latach 2013–2015

W pracy dokonano analizy czasowej zmienności turbulencyjnych strumieni netto trzech gazów cieplarnianych
(pary wodnej, dwutlenku węgla i metanu) w centrum Łodzi w okresie od lipca 2013 do sierpnia 2015 roku. Z przeprowadzonych
pomiarów wynika, że w sezonowej i dobowej zmienności strumieni badanych gazów można zaobserwować zarówno podobieństwa,
jak i różnice. Wszystkie mierzone strumienie turbulencyjne charakteryzowały się wyraźną zmiennością roczną. W przypadku
strumienia pary wodnej maksimum obserwowane było w lecie, podczas gdy maksymalne wartości strumieni dwutlenku
węgla i metanu pojawiały się w zimie. Ponadto strumienie cechowały się wyraźną zmiennością dobową, w przypadku pary
wodnej najwyraźniej widoczną w lecie, a w przypadku pozostałych gazów w zimie. Ponieważ dwutlenek węgla i metan na
terenach zurbanizowanych pochodzi głównie z emisji antropogenicznych, strumienie tych gazów odznaczały się również zmiennością
tygodniową – wartości strumieni w weekendy były, zwłaszcza w przypadku dwutlenku węgla, wyraźnie niższe. Zmienność
taka nie została zaobserwowana w przypadku strumienia pary wodnej.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Wyniki analizy pyłkowej osadów organicznych z doliny Rawki

Opracowanie dostarcza informacji dotyczących tła środowiskowego osadnictwa ostatnich około trzech tysięcy lat w dolinie Rawki w środkowej Polsce. Analizy archeologiczne osadów w dolinie rzeki wykonano w ramach prac ratowniczych przed realizowaną inwestycją budowy obwodnicy Rawy Mazowieckiej. Osady organiczne pobrane z profilu wykopu archeologicz-nego wykorzystano do badań metodą analizy pyłkowej. Pozwoliły one na odtworzenie roślinności w otoczeniu stanowiska badań oraz wyznaczenie faz aktywności człowieka.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Turbulencja optyczna w centrum miasta w świetle pomiarów scyntylometrycznych na przykładzie Łodzi

W pracy dokonano analizy czasowej zmienności parametru struktury współczynnika refrakcji, będącego miarą
intensywności turbulencji. W opracowaniu zostały omówione ponadto podstawowe założenia pomiarów owego parametru za
pomocą scyntylometru. Zastosowanie pomiarów scyntylometrycznych, z których można uzyskać średnie obszarowe wartości
owego parametru, pozwoliło na poznanie zmienności intensywności turbulencji optycznej w ciągu roku oraz w biegu dobowym
nad obszarem centrum Łodzi. Największą częstość występowania silnej turbulencji optycznej zaobserwowano wiosną i
latem w ciągu dnia (blisko 40% przypadków), z czego najczęściej występowała ona w maju i w czerwcu. W całym okresie
pomiarowym (sierpień 2009 – listopad 2012) zaobserwowano stosunkowo nieduży udział przypadków ze słabą turbulencją.
Przyczyną tego jest najprawdopodobniej zjawisko miejskiej wyspy ciepła, które przyczynia się do intensyfikacji ruchów
konwekcyjnych, jak również duża szorstkość powierzchni, która sprzyja mechanicznemu generowaniu turbulencji.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Badania palinologiczne w regionie łódzkim

Rozwijające się w XX wieku nowe metody badawcze pomocne w badaniach osadów i rekonstrukcjach paleogeograficznych
stwarzały zapotrzebowanie na specjalistów w tych dziedzinach. Jedną z takich metod jest metoda analizy pyłkowej,
której 100-lecie powstania obchodzono w 2016 roku. Zastosowanie jej w badaniach osadów czwartorzędowych zadecydowało
o potrzebie zatrudnienia w Instytucie Geografii Uniwersytetu Łódzkiego osoby zajmującej się analizą pyłkową.
Artykuł przybliża historię łódzkiej palinologii, która po dwóch krótkich epizodach, trwała nieprzerwanie od roku 1972 do roku
2006 oraz przedstawia w dużym skrócie problemy związane z organizowaniem pracowni i prezentuje najważniejsze osiągnięcia
naukowe jej pracowników.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Petrografia żwirów i eratyki przewodnie w osadach wodnolodowcowych jako przesłanki wnioskowania na temat źródeł i kierunków transportu materiału w obszarze między Piotrkowem Trybunalskim, Radomskiem a Przedborzem

W artykule przedstawiono cechy petrograficzne średnioziarnistych żwirów (4–10 mm) dla 64 próbek w 28 stanowiskach
terenowych oraz gruboziarnistych (20–60 mm) w połączeniu ze wskaźnikiem TGZ dla 7 stanowisk. Stwierdzono, że w całym
badanym obszarze skład petrograficzny w osadach wodnolodowcowych jest generalnie podobny. Wskazano, że w drobniejszej
frakcji żwiru rzadziej obecne są wapienie dolnopaleozoiczne, natomiast więcej jest skał krystalicznych i krzemieni.
Analiza petrograficzna frakcji grubszej żwiru dowodzi, że zanim lądolód dotarł do północnych stoków wyżyn musiał przemieszczać
się (= egzarował) po wychodniach skał w SE Szwecji oraz dnie Bałtyku. Wyliczone centrum głazowe badanych
osadów lokuje się w strefie ograniczonej koordynatami geograficznymi: 16,4–17,0°E oraz 57,5–58,7°N.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Koncentracja zanieczyszczeń pyłowych powietrza PM2,5 w Krakowie w latach 2010–2014

Kraków należy do najbardziej zanieczyszczonych miast w Polsce. Szczególnie niebezpieczny dla zdrowia jest
pył o frakcji 2,5 μm (PM2,5). Największa jego koncentracja w powietrzu występuje w półroczu chłodnym, szczególnie duża
jest w lutym i grudniu. Najwyższe stężenia pyłu PM2,5 odnotowano na obszarze o gęstej zabudowie w centrum Krakowa,
a w przebiegu dobowym – w godzinach wieczornych oraz nieco mniejsze w godzinach porannych, podczas szczytu komunikacyjnego.
W półroczu chłodnym najwyższe stężenie PM2,5 stwierdzono podczas napływu mas powietrza z kierunku południowo-
zachodniego i południowego, natomiast w półroczu ciepłym – z południowo-wschodniego i południowego. Wraz ze
wzrostem prędkości wiatru stężenie pyłu PM2,5 wyraźnie się zmniejszało we wszystkich analizowanych punktach pomiarowych.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia
Zapis geoarcheologiczny działalności człowieka w neoholocenie w południowo-wschodniej części Przedgórza Iłżeckiego (centralna Polska)

W artykule zaprezentowano wyniki geoarcheologicznych badań przeprowadzonych w obrębie oraz otoczeniu dwóch wielokulturowych stanowisk archeologicznych w Tominach i Zawadzie (południowo-wschodnia część Przedgórza Iłżeckiego), w bezpośrednim sąsiedztwie północnej krawędzi pokrywy lessowej Wyżyny Sandomierskiej. Ich zasadniczych celem była kompleksowa rekonstrukcja osadniczej i gospodarczej aktywności człowieka w analizowanym obszarze w okresie ostatnich około 5 tysięcy lat, wraz z identyfikacją wszelkich jej uwarunkowań, zarówno na poziomie chronologiczno-kulturowym, jak i środowiskowym. Uzyskane wyniki pozwoliły na określenie przebiegu i skali lokalnych zjawisk kulturowych oraz związanych z nimi procesów osadniczych między późnym neolitem a czasami współczesnymi. Na podstawie uchwyconych śladów eksploatacji oraz przekształceń środowiska naturalnego podjęta została również próba określenia charakteru i stopnia lokalnej antropopresji w neoholocenie.

Czasopismo: Acta Geographica Lodziensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia