rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Identyfikacja zmian zwierciadła wód podziemnych wskutek presji antropogenicznej w regionie wodnym Warty

W artykule przedstawiono zidentyfikowane wyniki presji antropogenicznej na zbiorniki wód podziemnych w regionie wodnym Warty obejmującym powierzchnię ok. 50 tys. km2. Prezentowany problem został szczegółowo omówiony w opracowaniu dla RZGW Poznań (Dąbrowski i in., 2004), natomiast w artykule przedstawiono syntetyczne wyniki dotyczące wielkości zmian w poziomach wodonośnych kenozoiku i mezozoiku. Presja ta jest spowodowana głównie eksploatacją wód podziemnych przez ujęcia odwodnienia kopalniane w odkrywkach węgli brunatnych i surowców mineralnych oraz budowę zbiorników retencyjnych niezależnie od wcześniejszego oddziaływania melioracji i lokalnych zmian w sieci wód powierzchniowych. Objawia się to czasowymi i trwałymi zmianami poziomów wód. Identyfikację obszarów zmian antropogenicznych wód w zbiornikach wód podziemnych kenozoiku i mezozoiku poprzedzono rozpoznaniem i charakterystyką naturalnych zmian zwierciadła wód na podstawie monitoringu krajowego i lokalnych.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Analiza drobnych struktur glacitektonicznych i jej przydatność w rekonstrukcji kierunków ruchu lądolodu

Badanie drobnych struktur glacitektonicznych, a zwłaszcza analiza mezostrukturalna jest ważnym ogniwem wyznaczania kierunków ruchu lądolodu. O ile badania geomorfologiczne dają syntetyczny obraz morfostruktur, a badania sedymentologiczne informują o kierunku transportu materiału, to badania drobnych struktur glacitektonicznych pozwalają odtworzyć pole naprężeń w jakim znajdowały się osady w danym miejscu w czasie deformacji. Interpretacja genetyczna drobnych struktur nie zawsze jest jednoznaczna. Optymalne warunki stwarzają odsłonięcia wystarczająco głębokie, aby widoczne były jednocześnie struktury drobne i średnie. Na podstawie obserwacji obu grup struktur można próbować odtworzyć struktury nadrzędne widoczne w skali mapy. Zestawienie szczegółowych map z wyznaczonymi na podstawie analizy mezostrukturalnej kierunkami kompresji subhoryzontalnej jest wówczas możliwe. Dla obszarów poddanych silnym deformacjom glacitektonicznym a przewidzianym do zabudowy lub przebiegu nowych autostrad, niezbędne jest sporządzenie szczegółowych map struktur glacitektonicznych w skali odpowiadającej mapom geologiczno-inżynierskim (co najmniej 1:10 000). Ścisła współpraca geologów inżynierskich z badaczami struktur glacitektonicznych jest wskazana zwłaszcza przy pobieraniu prób do testów wytrzymałościowych (stress in situ).

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Kształtowanie się chemizmu wód gipsowej jaskini Zołuszka (Ukraina, Mołdawia)

Przedstawiono środowisko hydrogeologiczne krasu gipsowego w rejonie jaskini Zołuszka (pogranicze Ukrainy i Mołdawii). Celem badań wykonanych w lipcu 2008 r. było określenie chemizmu wód jezior jaskiniowych. Stwierdzono, że kształtuje się on w środowisku hydrogeochemicznym przejściowym. W ramach modelowania geochemicznego określono specjacje składników roztworu wodnego o wielkości wskaźnika nasycenia (SI) roztworu względem wybranych faz mineralnych. Chemizm wód został zrównoważony ze stężeniami O2 i CO2 w powietrzu jaskini. Wyniki badań hydrochemicznych i modelowe obrazują hydrogeochemiczną strefowość kompleksu wodonośnego drenowanego przez kamieniołom, warunkowaną budową geologiczną, warunkami krążenia oraz mikroklimatem jaskini. Wyróżniono anomalie przestrzenne związane ze zwiększonym zasilaniem ascenzyjnym z piętra wodonośnego kredy.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Stanowisko osadów jeziornych interglacjału murawińskiego (eemskiego) w Rumlówce koło Grodna (Białoruś)

Przedstawiono główne wyniki badań interdyscyplinarnych osadów jeziornych w Rumlówce koło Grodna. Osady te reprezentowane są przez kredę i mułki ilaste, a przykryte są przez piaski i piaski ze żwirem stanowiące osady fluwioperyglacjalne i deluwialne najwyższego (VI) tarasu Niemna. Badaniami palinologicznymi objęto górną część kredy i mułku ilastego w profilu Rumlówka 2. Obejmują one młodszą część (od fazy Carpinus do fazy Betula+Pinus+NAP) interglacjału murawińskiego (eemskiego) i najstarszą część zlodowacenia poozierskiego (wisły). Badania diatomologiczne młodszej części osadów interglacjału murawińskiego pozwoliły na wydzielenie w nich pięciu lokalnych poziomów okrzemkowych (Local Assemblage Zones L DAZ DR-1 do DR-5), a na ich podstawie pięciu stadiów rozwoju ówczesnego jeziora, od głębokiego, oligotroficznego przez oligomezotroficzne, z często zmieniającym się poziomem wody, do eutroficznego, wyraźnie się wypłycającego. Analiza licznych szczątków malakofauny oraz zębów i kości ssaków, zachowanych zarówno w wymienionych osadach jeziornych, jak i przykrywających je osadach rzecznych, wykazała wzajemne przenikanie się form ciepło- i zimnolubnych. Jest to zjawisko typowe dla schyłkowej części ostatniego interglacjału (murawińskiego, eemskiego) i początkowej części ostatniego zlodowacenia (poozierskiego, wisły) na obszarze środkowej Europy.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Hydrogeologiczne aspekty zatapiania zlikwidowanej KWK Grodziec

W artykule zaprezentowano ogół zagadnień związanych z likwidacją i zatapianiem KWK Grodziec w północno-wschodniej części Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Grodziec jest jednym z Rejonów Centralnego Zakładu Odwadniania Kopalń (CZOK), którego zadaniem jest zapobieganie powstawaniu zagrożeń wodnych dla kopalń czynnych, poprzez odwadnianie zrobów kopalń zlikwidowanych i utrzymywanie zwierciadła wody na odpowiednim poziomie, co jest wymaganiem określonym w prawie geologicznym i górniczym. Likwidacja kopalni i jej zatapianie to procesy bardzo trudne i długotrwałe, powodujące zmiany warunków hydrogeologicznych, geologicznych i górniczych.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Geoochrona w ujęciu narodowym, europejskim i światowym (ze szczególnym uwzględnieniem Polski)

W ciągu ostatnich 15 lat zaznaczył się wzrost zainteresowania problematyką geoochrony w Europie. Jej rozwój wspierają organizacje UNESCO, a zwłaszcza w tym celu utworzona Europejska Asocjacja Ochrony Dziedzictwa Geologicznego (ProGEO). Działalność na tym polu realizuje się poprzez przygotowanie narodowej sieci geostanowisk i geoparków oraz włączenie ich w międzynarodowy system ochrony przyrody. Zapoczątkowana została również weryfikacja Listy Światowego Dziedzictwa (WHL) UNESCO pod względem nadzwyczajnych, uniwersalnych wartości geologicznych i geomorfologicznych. Omówione w artykule główne kierunki rozwoju współczesnej geoochrony zmierzają do utworzenia Światowej Sieci Geologicznego Dziedzictwa Ziemi. Polska jest dotychczas jedynym krajem, w którym została opracowana według instrukcji ProGEO i opublikowana sieć reprezentatywnych geostanowisk kandydujących na listę europejską, natomiast starania o tworzenie narodowych geoparków są we wstępnym etapie.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Oznaczanie współczynnika filtracji ośrodków anizotropowych o strukturze warstwowej

W artykule przedstawiono formułę wyrażającą wartość zastępczego współczynnika filtracji dla dowolnego kierunku przepływu w ośrodku o strukturze warstwowej. Przedstawiono również wyrażenie na obliczanie kąta między kierunkiem gradientu hydraulicznego (gradH) a kierunkiem prędkości filtracji v. Ta różnica kierunków powinna być uwzględniana przy badaniu współczynnika filtracji w permeametrach. Jest to jednak praktycznie niemożliwe do spełnienia. W permeametrach kierunek gradH jest zwykle zbliżony do kierunku prędkości filtracji v. W przypadku przepływu w kierunku ukośnym do ułożenia warstw (innym niż kierunki główne tensora wodoprzepuszczalności) powoduje to powstanie błędów w oznaczaniu zastępczego współczynnika filtracji. W artykule oszacowano wielkość tych błędów. W tym celu porównano obliczenia teoretyczne, uwzględniające zróżnicowanie kierunków gradH i v, z numerycznymi obliczeniami przepływu odpowiadającymi warunkom wykonywania badania w permeametrze. Wynikają stąd praktyczne wnioski związane z oznaczaniem elipsy współczynnika filtracji ośrodków anizotropowych.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Ocena zasilania wód podziemnych w wybranych zlewniach metodą infiltracyjną

W artykule określono wielkość zasilania wód podziemnych na podstawie infiltracji opadów atmosferycznych. Badania prowadzono w zlewniach dwóch rzek: Rudawy i Stradomki, zlokalizowanych w południowej Polsce. Zasilanie z infiltracji opadów uzyskano na podstawie średniej wielkości opadów atmosferycznych oraz odpowiednio dobranych dla poszczególnych typów utworów powierzchniowych wskaźników infiltracji efektywnej. Obliczono również wielkość zasobów odnawialnych wód podziemnych za pomocą hydrologicznej metody Wundta, czyli wielkość przepływów w rzekach.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Wstępna ocena możliwości pozyskania wód pitnych z wapieni dewońskich w rejonie Zielonek koło Krakowa

Węglanowe skały dewońskie w rejonie śląsko-krakowskim są brane pod uwagę jako perspektywiczne dla pozyskania wód pitnych m.in. dla ludności aglomeracji krakowskiej. Badania hydrogeologiczne tych utworów w rejonie Krakowa wykonano w tym celu w wywierconym otworze Trojanowice-2, zlokalizowanym w pobliżu północnej granicy zapadliska przedkarpackiego. Mimo warunków artezyjskich z ciśnieniem około 15 m nad powierzchnię terenu i miąższości wodonośnych utworów dewonu rzędu 150-250 m ich przewodność hydrauliczna, określona na podstawie wyników próbnych pompowań okazała się stosunkowo mała, od 2,3 x 10/-4 do 2,2 x 10/-3 m2/s. Takie rezultaty badań hydrogeologicznych świadczą, że zasoby eksploatacyjne wodonośnych utworów dewonu w otworze Trojanowice-2 są niewielkie i mogą zaspokoić jedynie potrzeby niewielkiej, lokalnej społeczności.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Metoda odwzorowania współczynników filtracji zastosowana w modelu strefy brzegowej Zatoki Gdańskiej

Współczynniki filtracji dla przepływu poziomego i pionowego należą do najważniejszych parametrów w modelowaniu obiegu wód. Jednocześnie ich wprowadzenie do modelu i korekta podczas kalibracji stanowią jedną z najbardziej czasochłonnych czynności związanych z modelowaniem.W artykule przedstawiono metodę wprowadzenia współczynników filtracji poziomych i pionowych zastosowaną w modelu strefy brzegowej Zatoki Gdańskiej. Polegała ona na wykorzystaniu danych archiwalnych z obszaru modelu do opracowania katalogu współczynników filtracji utworów przepuszczalnych i słabo przepuszczalnych. Uzyskane współczynniki filtracji utworów przepuszczalnych z powodzeniem zastosowano w modelu. Natomiast współczynniki filtracji utworów słabo przepuszczalnych musiały być zwiększone podczas kalibracji modelu. Prawdopodobną przyczyną ich zaniżonych wielkości było to, że pomiary współczynników filtracji utworów słabo przepuszczalnych wykonywane są zwykle dla jednorodnych próbek gruntu. Natomiast w modelowanej, niejednorodnej przestrzeni, nawet w ciągłych warstwach słabo przepuszczalnych mogą występowć obszary o nieco lepszej przepuszczalności.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Izotopy uranu i radu wód pitnych aglomeracji krakowskiej

Niniejsza praca prezentuje wyniki analizy izotopów radu i uranu (226Ra, 228Ra, 238U, 234U) w próbkach wody pobranych z zakładów uzdatniania wody i publicznych studni znajdujących się na obszarze aglomeracji krakowskiej. Na podstawie wyników pomiarowych oszacowano roczne obciążające dawki wywołane pochłonięciem izotopów radu i uranu zawartych w badanych wodach dla ludzi we wszystkich grupach wiekowych. Stwierdzono że oszacowane dawki są mniejsze niż dopuszczalny poziom (0,1 mSv/rok) z wyjątkiem grupy niemowląt z założeniem, że każde dziecko w tej grupie konsumuje dziennie 1 litr wody.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Metodyka modelowego bilansowania zasobów wód podziemnych w ich zlewniowym zagospodarowaniu

W systemie wodonośnym należy zidentyfikowć warunki hydrodynamiczne oraz granice hydrostrukturalne jednostki bilansowej zbiornika wód podziemnych. W przypadku występowania kontaktów hydraulicznych z wodami powierzchniowymi stanowią one granice wewnętrzne w modelu koncepcyjnym. Uwzględnienie tych uwarunkowań jest możliwe jedynie stosując modelowanie matematyczne, w którym wiarygodnie odzwierciedla się przestrzennoczasową zmienność czynników determinujących warunki formowania się zasobów wód podziemnych, możliwości gospodarowania nimi oraz ochrony. Wykonane symulacje umożliwiają obliczenia bilansów wodnych w warunkach naturalnych oraz wielkości zasobów odnawialnych, dyspozycyjnych (dostępnych) i eksploatacyjnych. Optymalizacja gospodarki tymi zasobami jest możliwa poprzez wielowariantowe rozwiązania modelowe, prowadzone z zachowaniem uwarunkowań ochrony ilościowej i jakościowej wód krążących w systemie wodonośnym.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Zasięg pojezierza z interglacjału eemskiego w Polsce a pozycja stratygraficzna lądolodów zlodowaceń środkowopolskich

Na mapie zestawiono 261 wybranych stanowisk interglacjału eemskiego na tle głównych stref marginalnych lądolodów skandynawskich w Polsce. Obecność stanowisk osadów jeziornych z interglacjału eemskiego w strefie wysoczyzn polodowcowych położonych między zasięgami lądolodów warty i odry, przy braku na tym obszarze starszych, to jest z interglacjału lubawskiego, osadów w stanowiskach eemskich, jest kolejnym argumentem przemawiającym za uznaniem obu nasunięć lądolodów (odry i warty) jako stadiałów obrębie jednego zlodowacenia. Zlodowacenie to zajmowałoby pozycję chronostratygraficzną zlodowacenia warty (Lindner, 2005), korelowaną z 6 stadium izotopowym tlenu, czyli około 210-130 ka.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Geneza siarczanów w głębokim plejstoceńskim poziomie wodonośnym w rejonie Wysokiej na podstawie badań izotopowych i mikrobiologicznych

Celem przeprowadzonych badań była identyfikacja źródła pochodzenia siarczanów w głębokim poziomie wodonośnym w rejonie Wysokiej. W pracy zaprezentowano wyniki badań składu izotopowego siarczanów oraz badań mikrobiologicznych w obszarze badań. Teren badań znajduje się w zachodniej części Pojezierza Krajeńskiego, gdzie głęboki poziom plejstoceński występuje w obrębie doliny kopalnej w rejonie Wysokiej. W obszarze doliny kopalnej wody podziemne głębokiego poziomu plejstoceńskiego zawierają podwyższone zawartości jonów siarczanowych i chlorkowych. Podwyższone stężenie chlorków w głębokim plejstoceńskim poziomie wodonośnym jest związane z ascenzją solanek z poziomów mezozoicznych, natomiast źródłem siarczanów jest utlenianie pirytu przez bakterie z gatunku Thiobacillus denitrificans.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Modelowanie matematyczne w ocenie kształtowania się zasobów wód podziemnych w obszarach wododziałowych na przykładzie GZWP 414 Zagnańsk

Trudności w ocenie wielkości zasobów dyspozycyjnych oraz możliwości eksploatacyjnych ujęć pracujących w zbiorniku wód podziemnych leżącym w obszarze wododziałowym (II rzędu) zlewni trzech rzek autorzy pokonali stosując modelowanie matematyczne. Przyjęcie właściwych warunków brzegowych oraz odwzorowanie zróżnicowanych warunków przepływu wód podziemnych od strefy zasilania po naturalne i antropogeniczne strefy drenażu pozwoliło na uzyskanie wiarygodnych wielkości zasobów odnawialnych modelowanego zbiornika GZWP 414 Zagnańsk, zasobów dyspozycyjnych wód zbiornika, modułu ich odnawialności oraz wypracowanie optymalnych lokalizacji ujęć i ich wydajności. Ocenione zostały także związki wód podziemnych modelowanego zbiornika z wodami powierzchniowymi i otaczającymi go warstwami skał o bardzo zróżnicowanej zasobności, przepuszczalności i zasilaniu.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Warunki hydrogeologiczne złoża wapieni i margli Latosówka-Rudniki w Rudnikach koło Częstochowy

Cementownia Rudniki znajduje się w miejscowości Rudniki koło Częstochowy. Na jej potrzeby prowadzona jest eksploatacja a nieodległej Kopalni Latosówka. Intensywny drenaż poziomu górnojurajskiego związany z wydobyciem powoduje zmianę układu hydrodynamicznego rejonu, wytwarzając oparty na Warcie lej depresji. Planowane zwiększenie wydobycia spowoduje dalszą rozbudowę strefy zdepresjonowanej, głównie ku północy i zachodowi, zwiększając oszacowany drogą modelowania matematycznego dopływ do systemu odwadniania kopalni.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Modelowanie transportu substancji podlegających procesom fizykochemicznym i reakcjom chemicznym w strumieniu wód podziemnych

Artykuł zawiera przegląd aktualnych problemów badawczych towarzyszących modelowaniu matematycznemu transportu substancji, które w strumieniu wód podziemnych podlegają procesom fizykochemicznym lub reakcjom chemicznym. Na wstępie omówiono motywy uzasadniające pilną konieczność poszukiwania rozwiązań o charakterze praktycznym oraz odpowiedzi na szereg związanych z nimi fundamentalnych pytań teoretycznych. Następnie przedyskutowano zagadnienia podstawowe dotyczące formułowania modeli matematycznych tych procesów w odpowiedniej skali.W szczególności przedstawiono problemy związane z metodyką przejścia ze skal niższych do wyższych, która z punktu widzenia zastosowań jest najbardziej interesująca. Zaczerpnięty z literatury przykład transportu substancji podlegających sorpcji zilustrował problemy, jakie występują w przypadku zmiany skali. Podobne kwestie dotyczą także sytuacji, w których w strumieniu wody podziemnej zachodzą reakcje chemiczne. Na koniec krótko omówiono wyzwania o charakterze naukowym, jakie stawia modelowanie procesów fizykochemicznych i reakcji chemicznych w strumieniu wód podziemnych.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Aktywność 210Pb w wybranych wodach podziemnych z obszaru Karpat polskich

W pracy przedstawiono rezultaty analiz aktywności ołowiu 210Pb w 31 próbach wód pobranych ze źródeł i odwiertów na obszarze Karpat polskich. Badaniami objęto trzy typy chemiczne wód. W 23 przypadkach były to szczawy, reprezentowane zarówno przez wody przeznaczone do spożycia, jak i wykorzystywane w balneologii do kąpieli leczniczych. Drugim typem (3 próbki) były wody siarczkowe, stosowane głównie do kąpieli leczniczych. Trzeci typ (5 próbek) stanowiły wody chlorkowe o mineralizacji od 3,5 do 8,0 g/l, stosowane w kuracji pitnej, oraz o mineralizacji od 19 do 28 g/l - wykorzystywane do zabiegów kąpielowych. Jakkolwiek w świetle uzyskanych wyników izotop 210Pb (pojedynczo) nie stanowi zagrożenia radiologicznego, niemniej jednak powinien być uwzględniany przy szacowaniu obciążającej dawki skutecznej, wynikającej z zawartości wszystkich izotopów promieniotwórczych obecnych w wodach podziemnych dostępnych dla ogółu ludności. Szczególną uwagę należy zwrócić na zagrożenia, które mogłyby wynikać w sytuacji podawania niektórych z tych wód niemowlętom i małym dzieciom.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Koncepcja odsalania wód termalnych w kontekście poprawy bilansu wodnego

W Polsce i na świecie przyjęte są dwa systemy eksploatacji wód termalnych: zamknięty system otworów produkcyjnych i chłonnych, tzw. dublet/triplet geotermalny (m.in. Niemcy, Francja, Polska-Podhale, Pyrzyce, Stargard Szczeciński, Uniejów), oraz system otwarty (m.in. Islandia, Słowacja, Polska-Mszczonów, Bukowina Tatrzańska, Zakopane Szymoszkowa). W artykule przedstawiono projekt nowej metody utylizacji wód termalnych, oparty na znanych sposobach oczyszczania wód. Wdrożenie tej metody przyczyniłoby się do obniżenia wysokich kosztów inwestycji (otworu chłonnego, poprawy chłonności itp.) i poprzez to do rozwoju sektora alternatywnych źródeł energii.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Rola częściowych równowag chemicznych w kontrolowaniu aktywności krzemu w sudeckich wodach leczniczych

Skład chemiczny sudeckich wód leczniczych został poddany interpretacji z punktu widzenia kontroli rozpuszczalności krzemu. W termalnych wodach leczniczych Lądka-Zdroju i Cieplic Śląskich-Zdroju istnieją warunki sprzyjające trwałości koloidu glinokrzemianowego HASB. Aktywność krzemu w zarówno chłodnych, jak i termalnych wodach leczniczych może być kontrolowana przez częściowe równowagi chemiczne reakcji inkongruentnego rozpuszczania faz glinokrzemianowych z utworzeniem Al(OH)3.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Modelowanie przepływu wody w utworach o podwójnej porowatości

Występujące w naturze grunty i skały często charakteryzują się obecnością dwóch systemów porów o odmiennych właściwościach filtracyjnych. Przykładem mogą być zarówno utwory, w których obok pierwotnej mikroporowatości wykształciła się sieć połączonych spękań, szczelin lub makroporów, jak też utwory zawierające soczewki, inkluzje bądź przewarstwienia o przewodności znacząco odbiegającej od materiału podstawowego. Ze względu na dużą różnicę charakterystycznego czasu filtracji w systemach mikro- i makroporów symulacja przepływu w utworach o podwójnej porowatości wymaga użycia specjalnych modeli matematycznych. Ich istotą jest odrębny opis przepływu w każdym z dwóch systemów przewodzących.Wartykule przedstawiono podstawowe modele przepływu w ośrodkach o podwójnej porowatości i zachodzące między nimi relacje. Szczególną uwagę poświęcono modelom otrzymanym metodą homogenizacji.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Modelowanie przemian składu chemicznego wód podziemnych permskiego piętra wodonośnego w rejonie lubińsko-głogowskiego obszaru miedzionośnego

Eksploatacja rud miedzi w kopalniach lubińsko-głogowskiego obszaru miedzionośnego (LGOM) spowodowała intensywny i długotrwały drenaż górniczy. Główną rolę w kształtowaniu dopływu wód do wyrobisk kopalni LGOM odgrywa szczelinowo-krasowy poziom wodonośny wapienia podstawowego W-1 oraz pozostające z nim w łączności hydraulicznej poziomy dolomitu głównego, pstrego piaskowca i oligocenu. Rozwój leja depresji spowodował obniżenie zwierciadła wód podziemnych w utworach cechsztynu, obejmując również poziomy wodonośne miocenu, oligocenu i pstrego piaskowca. Posługując się klasyfikacją Monitiona, wydzielono 6 typów hydrochemicznych wód: Cl–Na, Cl–Na–Ca, Cl–SO4–Ca–Na, SO4–Cl–Ca–Na, SO4–Ca–Na i SO4–HCO3–Ca–Na. Stworzony model konceptualny zakładał, że głównym procesem kształtującym chemizm wód w poziomie wapienia podstawowego jest rozpuszczanie siarczanów i dedolomityzacja węglanów. Wykonane modelowanie specjacyjne, modelowanie odwrotne i wprost potwierdziły założenia przyjęte w modelu konceptualnym.

Czasopismo: Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku