rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Zróżnicowanie podstaw prawnych zakazu dyskryminacji ze względu na orientację seksualną

Obecny system ochrony praw człowieka ma wielopłaszczyznowy charakter, w którym można zidentyfikować trzy standardy ochrony (powszechny, regionalny oraz krajowy). Z takim stanem rzeczy związanych jest szereg trudności w określeniu wzajemnych relacji między tymi standardami. Odnosi się to również do obowiązujących ram prawnych zakazu dyskryminacji ze względu na orientację seksualną. Zróżnicowanie źródeł ochrony praw podstawowych w prawie międzynarodowym publicznym oraz w ramach systemów regionalnych przedkłada się na problemy związane z różnymi zakresami ich zastosowania oraz skutkami prawnymi, które one wywołują, co związane jest również z problematyką dochodzenia roszczeń. Celem autorki jest odpowiedź na pytanie, czy możliwe jest stworzenie jednolitego standardu ochrony przed dyskryminacją ze względu na orientację seksualną. Z tego względu zasadniczym przedmiotem artykułu jest analiza obowiązujących podstaw prawnych zarówno w powszechnym, jak i regionalnym systemie ochrony praw człowieka (m.in. Rada Europy oraz Unia Europejska).

Czasopismo: Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Doświadczenia Księstwa Warszawskiego w zakresie edukacji prawniczej

W artykule omówiono przedsięwzięcia w zakresie edukacji prawniczej w Księstwie Warszawskim (1807–1815), a więc w fazie przejściowej między państwem feudalnym i nowoczesnym. Wobec współistnienia przepisów z kilku porządków prawnych, różnego stopnia przygotowania pracowników administracji i wymiaru sprawiedliwości oraz konieczności sprawnej implementacji napoleońskiego prawa, instytucjonalne kształcenie kadr okazało się niezbędne. Trafnie ocenił tę sytuację minister sprawiedliwości, współorganizując kursy prawa, a następnie Szkołę Prawa i Nauk Administracyjnych. W zakresie prawa kształcono też na uniwersytecie w Krakowie, znajdującym się w obrębie Księstwa od 1809 r. Wydaje się, że mimo krótkiego okresu istnienia państwa wykształciła się w miarę spójna koncepcja w zakresie roli edukacji prawniczej – służyć miała głównie wzmocnieniu budowy struktur Księstwa i ten utylitarny cel dominował. Co warto podkreślić, te pierwsze nowoczesne przedsięwzięcia edukacyjne w zakresie prawa przypadły na okres kryzysu finansów państwowych – mimo przeznaczania większości dochodów na cele wojskowe i odkładania wielu projektów na przyszłość, dostrzeżono, że dla sprawnego zarządzania państwem niezbędne są odpowiednio wykształcone kadry. Pogląd ten nie był wówczas jeszcze powszechny.

Czasopismo: Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Spór Allana Blooma i Marthy Nussbaum o model kształcenia ogólnego a edukacja prawnicza

Tekst stanowi kontekstową analizę myśli dotyczących edukacji ogólnej dwóch współczesnych filozofów – Alana Blooma i Marthy Nussbaum – oraz omawia możliwość praktycznej ich realizacji na gruncie polskiej edukacji prawniczej. Stanowi zatem jednocześnie konstruktywną krytykę dzisiejszego kształcenia prawników. Autorka przybliża poglądy konserwatywnego Alana Blooma zawarte w książce Umysł zamknięty – o tym, jak amerykańskie szkolnictwo wyższe zawiodło demokrację i zubożyło dusze dzisiejszych studentów i konfrontuje je następnie z nowoczesną myślą Marthy Nussbaum, ujętą przede wszystkim w W trosce o człowieczeństwo – klasyczna obrona reformy kształcenia ogólnego. Kontekstem dla prowadzonych rozważań jest edukacja ogólna oraz prawnicza w Polsce. Analizie poddawana jest możliwość praktycznej realizacji postulatów obojga filozofów. Ponadto wskazane są istniejące już rozwiązania, stanowiące odzwierciedlenie prezentowanych idei. Na podstawie ogólnych rozważań formułowane są konkretne postulaty możliwe do wcielenia w życie w polskiej edukacji prawniczej. Ponadto oceniane są możliwe konsekwencje każdego z nich.

Czasopismo: Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Kwestionowanie ważności umowy o pracę przez ZUS w aspekcie prawidłowości ustalania obowiązku ubezpieczenia społecznego

Przedmiotem artykułu jest kwestionowanie ważności umowy o pracę przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w związku z kontrolą podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, który wynika z posiadania statusu pracownika. W pierwszej kolejności omówione są kwestie pozorności umowy o pracę, a także czynności sprzecznej z ustawą albo mającej na celu obejście prawa, czy też sprzecznej z zasadami współżycia społecznego. Wskazane są również dokumenty i informacje, o które najczęściej zwraca się organ rentowy, a także identyfikowane sytuacje szczególnie dokładnie rozpatrywane w ramach postępowań wyjaśniających. W dalszej części artykułu analizowane są kwestie: istnienia stosunku pracy, zatrudniania osób bliskich, problemu wysokości wynagrodzenia, umowy zawartej w celu zgłoszenia do ubezpieczenia, a także pracowników w ciąży lub przed emeryturą. W końcowej części artykułu formułowane są konkluzje dotyczące m.in. najczęściej przytaczanych w postępowaniu argumentów przemawiających za lub przeciw istnieniu stosunku pracy, a także wskazanie praktyk korzystnych dla spierających się z organem.

Czasopismo: Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Edukacja prawnicza w poglądach Jerzego Wróblewskiego

Publikacja ma na celu przypomnienie poglądów Jerzego Wróblewskiego na zagadnienia związane z edukacją prawniczą, a także przedstawienie wyników krótkiego sondażu z 2011 roku przeprowadzonego na podstawie tych samych pytań, które zostały zadane przez Profesora studentom prawa w 1958 roku. Autorka pragnie podkreślić szczególną doniosłość spostrzeżeń oraz wątpliwości prof. Wróblewskiego, które pomimo upływu lat nie tracą aktualności.

Czasopismo: Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Na czym polega poznawanie prawa? O konsekwencjach myśli Gadamerowskiej dla edukacji prawniczej

Hans-Georg Gadamer wskazuje na dwa klucze do prawidłowego rozumienia humanistyki. Pierwszym z nich jest pojęcie kształcenia („Bildung”), zaś drugim – hermeneutyka prawnicza. W niniejszym artykule próbuję odnieść wskazane twierdzenie Gadamera do problematyki edukacji prawniczej. Aplikacja ta prowadzi do trzech wniosków: a) o potrzebie włączania praktyki do edukacji prawniczej, b) o potrzebie humanizacji edukacji prawniczej, c) o potrzebie zindywidualizowanego podejścia do studiowania prawa.

Czasopismo: Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Finansowanie zwrotne jednostek samorządu terytorialnego w Polsce

Przedmiotem opracowania są formy finansowania inwestycji lub pokrycia długu stosowane przez jednostki samorządu terytorialnego. Katalog instrumentów, które pozwalają na pokrycie deficytu bądź sfinansowanie określonego rodzaju inwestycji, jest stosunkowo szeroki. Samodzielność finansowa jest jednak limitowana przede wszystkim przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, która określa wysokość nominalną zadłużenia, cel i formę zaciąganych zobowiązań. W opracowaniu wskazano, że w każdym przypadku przed podjęciem decyzji w zakresie zaciągania zobowiązań finansowych konkretna j.s.t. musi dokonać analizy, w jaki sposób przełoży się to na indywidualny wskaźnik zadłużenia, tj. zdolność do spłaty zobowiązań, ale także wpływu na budżet operacyjny. Autorka podkreśla, iż wybór instrumentu finansowania zwrotnego każdorazowo musi być odpowiednio zaplanowany zarówno w budżecie, jak i w wieloletniej prognozie finansowej. Niezbędne jest także przeprowadzenie rzetelnej analizy w przedmiocie zasadności wyboru tego instrumentu. Przeprowadzone badania wskazują, że polskie j.s.t. najchętniej sięgają w tym zakresie po kredyty i pożyczki (zaciągane głównie w bankach), a niektóre z nich także po obligacje komunalne.

Czasopismo: Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Giełdowe obligo gazowe – próba oceny

W artykule ukazana została geneza oraz wprowadzenia cel giełdowego obliga gazowego, jak również jego specyfika i inne związane z nim regulacje. W dalszej części artykułu przedstawiono skutki giełdowego obliga gazowego, a także argumenty przemawiające za zasadnością jego wprowadzenia. Zdaniem autora giełdowe obligo gazowe jest właściwym rozwiązaniem w prawie polskim, jednak jego poziom powinien wynosić mniej niż 10%. Wprowadzenie obliga giełdowego już w 2012 r. należy jednak uznać za działanie sztuczne i nakierowane głównie na osłabienie dominującej roli PGNiG. W procesie urynkawiania sektora energetycznego w Polsce i liberalizacji rynku gazu wprowadzenie obliga stanowiło krok we właściwym kierunku, choć instrument ten nie odpowiadał uwarunkowaniom rynkowym istniejącym w okresie, w którym obligo zostało wprowadzone. Niezależnie jednak od wprowadzenia giełdowego obliga gazowego zasadniczy wpływ na wzrost znaczenia giełdowego obrotu gazem będzie mieć zaś przede wszystkim dywersyfikacja kierunków i źródeł dostaw tego surowca.

Czasopismo: Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Elektroniczny wniosek o udostępnienie informacji publicznej

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej jest jednym z elementów warunkującym demokratyczne społeczeństwo. Niniejszy akt prawny daje prawo społeczeństwu zadawania pytań w celu uzyskania informacji będącej informacją publiczną w świetle art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. W artykule poruszono problematyczne kwestie, które pojawiają się w momencie złożenia wniosku o udzielenie informacji publicznej w formie elektronicznej. Kwestie te są związane z formą i treścią elektronicznego wniosku, informacją przetworzoną, sygnaturą akt sprawy jako informacji publicznej oraz dotyczą formy i sposobu odpowiedzi organu na wniosek elektroniczny, w tym również decyzji o odmowie udzielenia informacji publicznej.

Czasopismo: Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Umowa koncesyjna – na pograniczu prawa prywatnego i publicznego

W polskiej doktrynie pojęcie koncesji jest najczęściej utożsamiane z decyzją administracyjną, co wynika z ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej2. Koncesja, w tym znaczeniu, jest formą prawną reglamentacji działalności gospodarczej. Nie zalicza się do niej koncesji uregulowanej w ustawie z dnia 9 stycznia 2009 r. o koncesji na roboty budowlane lub usługi3. W tym przypadku mamy do czynienia z umową (zwaną umową koncesji), zawieraną przez organy administracji z przedsiębiorcami na wykonywanie robót budowlanych lub usług. W literaturze prawniczej prezentowane są różne stanowiska co do charakteru umowy koncesji. Jedni autorzy opowiadają się za ich publicznoprawnym charakterem, inni natomiast za cywilnoprawnym. W artykule poddano analizie problematykę charakteru prawnego umowy koncesji, wskazując na jej podwójny charakter jako umowy cywilnoprawnej oraz umowy publicznoprawnej, a więc jej miejsce na pograniczu prawa prywatnego i publicznego prawa gospodarczego.

Czasopismo: Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Dopuszczalność wymierzenia kary pieniężnej za zbyt późne złożenie przez przedsiębiorstwo energetyczne wniosku o zatwierdzenie taryfy. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2016 r. III SK 6/15

Prezentowana glosa jest poświęcona tematyce dopuszczalności wymierzenia kary pieniężnej przez Prezesa URE przedsiębiorstwu energetycznemu, które wprawdzie przedłożyło organowi regulacyjnemu taryfę do zatwierdzenia, jednakże zrobiło to w terminie uniemożliwiającym jej zgodne z przepisami zatwierdzenie, opublikowanie i wejście w życie przed zakończeniem okresu, na jaki została zatwierdzona dotychczasowa taryfa. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy opowiada się za stosowaniem językowej wykładni przepisów i odchodzi od poglądów wyrażonych w swoim wcześniejszym orzeczeniu z 2004 r. Glosa krytycznie odnosi się do rozstrzygnięcia podjętego przez Sąd Najwyższy. Omawia ona poglądy doktryny i orzecznictwa w sprawie, wskazując na mankamenty w rozumowaniu przedstawionym przez SN w uzasadnieniu wyroku.

Czasopismo: Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Konstytucja pierwszego zgromadzenia Irlandii – 21 stycznia 1919 roku

Artykuł jest prezentacją pierwszej w XX w. irlandzkiej ustawy dotyczącej systemu konstytucyjnego – Konstytucji Pierwszego Zgromadzenia Irlandii z 1919 r., znanej także jako Konstytucja Dáil. Autor poddaje analizie historyczne kulisy jej powstania, zakres regulacji i znaczenie poszczególnych artykułów. Prezentuje także zmiany, jakim podlegała Konstytucja przez ponad trzy lata jej obowiązywania. Przyjętym do rozwiązania głównym problemem badawczym było poszukiwanie źródła inspiracji dla jej twórców i poprzez studia porównawcze wykazanie, wbrew powszechnej opinii konstytucjonalistów irlandzkich, ze zmarłym niedawno profesorem Brianem Farrellem na czele, że Konstytucja Pierwszego Zgromadzenia nie adoptowała ustrojowych rozwiązań brytyjskich, a powstała głównie na bazie rozwiązań przyjętych w Konstytucji Szwajcarii z 1874 r. Wprowadzała więc w Irlandii, w latach 1919–1922, dyrektorialny system rządów, którego modelowym przykładem jest konstytucja jakobińska z 1793 r. Prowadząc dowód, autor poddał szczegółowej analizie pozycję legislatywy oraz egzekutywy i porównując je z brytyjskimi i szwajcarskimi odpowiednikami znalazł liczne argumenty na poparcie przedstawionej powyżej tezy. Wykazał też wpływ przyjętych wówczas rozwiązań na kształt współczesnej Konstytucji Irlandii z 1937 r. Artykuł zawiera ponadto tłumaczenie Konstytucji Pierwszego Zgromadzenia z 1919 r. z poprawkami wprowadzonymi dnia 1 kwietnia 1919 r. Przyjęte w 1922 r. minimalne poprawki omówione zostały w tekście artykułu.

Czasopismo: Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Fiskalne i pozafiskalne aspekty podatku akcyzowego

Artykuł porusza kwestię aspektów fiskalnych i pozafiskalnych podatku akcyzowego w odniesieniu do opodatkowania tym podatkiem wyrobów tytoniowych, a w szczególności papierosów. Autorzy poza klasycznym aspektem fiskalnym podatku akcyzowego (funkcji fiskalnej) wskazują na aspekt społeczny (pozafiskalny) głównie przejawiający się w ochronie zdrowia publicznego w kontekście wyrobów tytoniowych. Jednocześnie autorzy wyróżniają poza dostrzeganymi w literaturze przedmiotu aspektami (funkcjami) fiskalnymi i pozafiskalnymi podatku akcyzowego jeszcze jeden aspekt, tj. aspekt bezpieczeństwa.Artykuł wskazuje na wzajemne relacje i oddziaływanie powyższych aspektów, w szczególności mając na względzie ich kluczowe znaczenie przy formułowaniu właściwego modelu opodatkowania wyrobów tytoniowych (papierosów) podatkiem akcyzowym. Odpowiedni model opodatkowania akcyzą wyrobów tytoniowych, a w szczególności papierosów, które są najistotniejszą grupą wyrobów tytoniowych z punktu widzenia wpływów budżetowych poszczególnych państw Unii Europejskiej, w tym Polski, powinien bowiem charakteryzować się tym, iż w pełni realizowane są wspomniane trzy główne aspekty podatku akcyzowego, tj. fiskalny (zapewnienie na odpowiednim poziomie wpływów budżetowych), pozafiskalny (ochrona zdrowia publicznego) oraz bezpieczeństwa (ograniczenie szarej strefy). Aby jednak zapewnić ich realizację, nie może, zdaniem autorów, dochodzić do niepożądanego zjawiska, jakim jest asymetria funkcji (aspektów) podatku akcyzowego. Artykuł wskazuje także na dwa odmienne podejścia do powyższych aspektów (funkcji) podatku akcyzowego. Z jednej strony przedstawione zostało podejście tradycyjne, tzn. głoszące postulat, iż podstawową funkcją podatku akcyzowego przy opodatkowaniu wyrobów tytoniowych (papierosów) jest zapewnianie odpowiednich dochodów budżetowych, a kwestie pozafiskalne powinny pozostać poza ingerencją w tę sferę poprzez instrument podatku akcyzowego. Z drugiej natomiast strony autorzy wskazują na tzw. nowe podejście, które zakłada, iż podatek akcyzowy jest właściwym narzędziem umożliwiającym regulację sfery pozafiskalnej (społecznej) – ochrona zdrowia publicznego.

Czasopismo: Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Autokontrola decyzji organu I instancji w ogólnym postępowaniu administracyjnym – na tle orzecznictwa sądów administracyjnych i poglądów doktryny

Artykuł obejmuje rozważania i uwagi dotyczące instytucji procesowej samokontroli organu administracji publicznej. W opracowaniu uwzględniono aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych oraz poglądy przedstawicieli doktrynyprawa i postępowania administracyjnego. W szczególności analizie poddano przesłanki dopuszczalności zmiany lub uchylenia decyzji przez organ I instancji. Chodzi tutaj o przesłankę formalną, materialną oraz 7-dniowy termin na dokonanie autokontroli. Ponadto w opracowaniu sformułowano wnioski de lege ferenda w zakresie tej instytucji procesowej.

Czasopismo: Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
O wileńskiej pedagogice i jej propagatorach słów kilka

W historię każdej dyscypliny naukowej wpisani są konkretni ludzie (Kąkol 2002; Dycht 2006; Meissner, Szulakiewicz 2008; Żukowski 2015; Bonusiak 2019). Oni ją nie tylko konstytuują, ale też rozwijają, odkrywają, poszukują odpowiedzi, rozważają, roztrząsają, omawiają i analizują problemy, dylematy, kwestie oraz zagadnienia związane bezpośrednio lub pośrednio z tą konkretną dyscypliną. W historię powstania i rozwoju pedagogiki w Polsce można śmiało wpisać wiele nazwisk. Warto tu przywołać postacie Jana Władysława Dawida, Bogdana Nawroczyńskiego, Sergiusza Hessena, Kazimierza Sośnickiego, Marii Grzegorzewskiej, Heleny Radlińskiej, Janusza Korczaka, Kazimierza Twardowskiego i wielu innych zasłużonych dla polskiej pedagogiki (Okoń 2000; Jakubiak, Jamrożek 2019).

Zdecydowana większość prekursorów polskiej pedagogiki związana była z konkretnymi uniwersytetami np. w Warszawie, Lwowie, Krakowie, Poznaniu. Prowadzili tam badania naukowe, zajęcia dla studentów, kształcili kadrę. Włączali się aktywnie w działalność społeczną, charytatywną. Działali w różnego typu stowarzyszeniach czy organizacjach. Byli aktywni na wielu polach. Niewątpliwie to dzięki aktywności naukowej uczonych, tej miary co Kazimierz Twardowski, na polskich uniwersytetach powstawały pierwsze katedry pedagogiki m.in. w Poznaniu, Lublinie, Warszawie, Krakowie i w Wilnie (Hejnicka-Bezwińska 2018: 47-48). Procesowi instytucjonalizacji pedagogiki oraz genezie powołania katedry pedagogiki w ostatnim z wymienionych ośrodków akademickich poświęcona jest publikacja autorstwa Władysławy Szulakiewicz pt. Pedagogika na Uniwersytecie Stefana Batorego, Toruń 2019.

Czasopismo: Studia Paedagogica Ignatiana
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Działalność Stowarzyszenia Grona Nauczycielskiego Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (1923-1939). Zarys problemu

Podstawowym zamysłem autorki jest nakreślenie krótkiej historii powstania, struktury i celów działania oraz sposobów ich realizacji przez członków Stowarzyszenia Grona Nauczycielskiego Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (USB). Ważną intencją artykułu jest także ukazanie źródeł do dziejów tego Stowarzyszenia, które mogą być wykorzystane do dalszych badań. Stowarzyszenie to działało w latach 1923–1939 i skupiało nauczycieli akademickich Uniwersytetu Wileńskiego. Jego głównym celem było wspieranie rozwoju nauki w ogólności, a przede wszystkim pomoc w przygotowaniu nowej, dobrze wykształconej kadry nie tylko dla szkół wyższych, ale i innych ważnych instytucji w odrodzonym państwie polskim. Nie mniej ważnym celem w programie działania tego Stowarzyszenia była integracja środowiska uniwersyteckiego wokół ważnych zagadnień i spraw naukowych, a także bytowych nauczycieli akademickich oraz ich rodzin. Członkami Stowarzyszenia byli nauczyciele akademiccy wszystkich wydziałów Uniwersytetu Stefana Batorego. Informacje prezentowane w niniejszym szkicu są wynikiem analizy przede wszystkim materiałów archiwalnych znajdujących się w spuściźnie jednego z członków Stowarzyszenia, mianowicie Tadeusza Czeżowskiego, który, przybywszy z Wilna do Torunia, był jednym z twórców uniwersytetu w Toruniu. Materiały te znajdują się w Archiwum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Czasopismo: Studia Paedagogica Ignatiana
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Metafory transakcyjne i edukacja

Artykuł prezentuje tradycyjne i współczesne rozumienie metafory pojawiającej się w wielu dziedzinach wiedzy i różnych przejawach codzienności. Metafory i ich znaczenie, nie tylko czysto językowe, są przedmiotem nieustannej refleksji i inspirującym tematem dalszych poszukiwań w obszarze wielu dziedzin nauki, takich jak: antropologia, literaturoznawstwo, filozofia, pedagogika czy psychologia wraz z psychoterapią. Metaforyczność obecna jest w psychoterapii niemal od zawsze, począwszy od pierwszych prac Zygmunta Freuda i konstytuującej się psychoanalizy. Szczególne znaczenie metaforom w procesie terapeutycznym przypisywał Milton H. Erickson. W praktyce metafory są stosowane często jako metoda oddziaływania w sytuacjach ujawniającego się oporu pacjenta. W analizie transakcyjnej, jako jednej z koncepcji psychoterapeutycznych, specyficzny język pełen jest odniesień do mowy potocznej, ale też sformułowań wywiedzionych z baśni i mitologii, jest swoistym znakiem firmowym tego kierunku. Pojawiające się tu pojęcia stwarzają wyjątkową możliwość posługiwania się metaforyką terapeutyczną. W artykule wymieniono przykładowo szereg tego rodzaju pojęć. W nie mniejszym niż w psychoterapii stopniu metafory znajdują swoje liczne zastosowania w nauczaniu i wychowaniu jako korzystne właściwości procesu poznawczego człowieka. Wśród autorów zajmujących się zarówno analizą transakcyjną, jak i poszukujących jej zastosowań w edukacji, Giles Barrow sięga do metafory wychowawcy-ogrodnika, jako kogoś, kto w sposób optymalny śledzi rozwój powierzonych jego opiece dzieci i młodzieży oraz reaguje właściwie na niesprzyjające okoliczności. Edukacyjna analiza transakcyjna powinna w przyszłości częściej i w szerszym zakresie sięgać do metaforyczności, jaką stwarza ten kierunek.

Czasopismo: Studia Paedagogica Ignatiana
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: pedagogika, językoznawstwo
Działalność Leona Cyfrowicza (1844-1904) na rzecz sierot w Krakowskim Towarzystwie Dobroczynności

Celem artykułu jest ukazanie aktywności Leona Cyfrowicza, studenta i wykładowcy Uniwersytetu Jagiellońskiego, ukierunkowanej na pomoc ubogim dzieciom i sierotom pozostającym pod opieką Krakowskiego Towarzystwa Dobroczynności. Pomoc ta miała na celu umożliwienie im zdobycia elementarnego wykształcenia oraz przygotowania do pracy zawodowej.
Artykuł został przygotowany na podstawie materiałów źródłowych zgromadzonych w Archiwum Narodowym w Krakowie oraz Bibliotece Jagiellońskiej. Analizowano rękopisy protokołów posiedzeń Rady Ogólnej Krakowskiego Towarzystwa Dobroczynności, korzystano również z wydawanych drukiem „Roczników Krakowskiego Towarzystwa Dobroczynności”. Analizie poddano również publikacje Cyfrowicza. Zastosowano jakościową analizę materiału źródłowego.
Ustalono, że Cyfrowicz zaangażowany był w działalność tzw. wydziałów Krakowskiego Towarzystwa Dobroczynności, brał czynny udział w posiedzeniach zarządu Towarzystwa, był członkiem Komisji Szkolnej odpowiedzialnej za opiekę, wychowanie i kształcenie dzieci. Z jego inicjatywy utworzono tzw. salę rzemiosł, przemianowaną na szkołę rzemiosł.
Łączenie pracy naukowej i zawodowej z działalnością dobroczynną nadal stanowi pożądaną formę aktywności człowieka. Podjęta przez Cyfrowicza działalność dobroczynna jest przykładem zaangażowania w pomoc ludziom ubogim, zwłaszcza dzieciom, czynnego włączenia się w prace Krakowskiego Towarzystwa Dobroczynności.

Czasopismo: Studia Paedagogica Ignatiana
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne