rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Konstytucyjne spory kompetencyjne (wybrane zagadnienia teoretyczne)

Artykuł dotyczy kilku wybranych problemów teoretycznych związanych z pojęciem sporów kompetencyjnych między najwyższymi organami państwa, których rozstrzyganie Konstytucja RP powierza Trybunałowi Konstytucyjnemu. W początkowej części przedstawione są różne znane z historii metody rozstrzygania tego rodzaju konfliktów. Następnie autor stara się przedstawić różne definicje sporów kompetencyjnych dotyczących wykładni i stosowania konstytucji (konstytucyjnych sporów kompetencyjnych) oraz niektóre ich typologie, jak również polityczne aspekty oraz przyczyny powstawania. W końcowej części artykułu zawarto krótkie refleksje dotyczące oceny z teoretycznego punktu widzenia obowiązującej regulacji w Polsce (konstytucyjnej i ustawowej), jak również propozycji zawartych w zgłoszonym przez prezydenta RP projekcie nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Wiceprezydentura w strukturze prezydenckiego systemu rządów. Przegląd rozwiązań normaty wnych w ybranych państw

Instytucja wiceprezydenta wpisana w instytucjonalne ramy najbardziej typowych sys-temów rządów (prezydencjalizm, semiprezydencjalizm, parlamentaryzm) występuje w przeszło jednej czwartej państw współczesnego świata. W przeważającej większości wiceprezydenci działają – tak jak w Stanach Zjednoczonych – w ramach systemów pre-zydenckich. Celem artykułu jest wskazanie wspólnych cech wiceprezydentów istnieją-cych w instytucjonalnym kontekście prezydencjalizmu, jak również zidentyfikowanie najbardziej znaczących różnic pomiędzy dotyczącymi ich unormowaniami konstytu-cyjnymi. Autor dochodzi do wniosku, że w niektórych przypadkach wpływ na regula-cje odnoszące się do wiceprezydentury jest wywierany w mniejszym stopniu przez samą konstrukcję prezydenckiego systemu rządów, a w większej mierze przez czynniki poza-prawne, takie jak społeczna i etniczna struktura danego państwa, a nawet bieżące po-trzeby polityczne elit rządzących.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Kontrasygnata jako wyznacznik systemu rządów

Zadaniem jakie postawiła sobie autorka niniejszego artykułu jest wykazanie, że kontrasygnata jest tak istotnym elementem systemu rządów panującego w danym państwie, że jej brak lub istnienie, jak również sposób włączenia tej instytucji w tryby mechanizmu danego modelu rządów świadczy o tym jaki konkretny system, bądź jaka jego modyfikacja została przyjęta na gruncie danej konstytucji. W artykule wykazane zostało ponadto, że zasady ustrojowe mają jedynie ogólny wpływ na regulację kontrasygnaty. Wiele z nich jest potrzebnych, aby kontrasygnata funkcjonowała, jednak ich przyjęcie w prawie ustrojowym nie determinuje istnienia kontrasygnaty. Najważniejszymi czynnikami, które decydują o istnieniu tej instytucji są takie elementy systemu rządów jak dualizm egzekutywy oraz przyjęcie założenia o braku odpowiedzialności politycznej głowy państwa. Cechy te występują łącznie w systemie parlamentarnym. W celu wykazania powyższych tez najpierw przedstawiono typologię systemów rządów, a następnie – po wskazaniu systemów, w których kontrasygnata nie występuje i przyczyn tego stanu rzeczy – usystematyzowano kontrasygnatę i postać w jakiej została ona przyjęta ze względu na stopień modyfikacji systemu.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Francuski model parlamentarnej kontroli polegislacyjnej

Artykuł podejmuje temat ewaluacji ustawodawstwa w parlamencie Francji. Francuski model oceny uchwalonego ustawodawstwa jest wysoce oryginalny i – w jakiejś mierze – niepowtarzalny. Rozstrzyga o tym przede wszystkim podniesienie działań ewaluacyjnych do rangi rozstrzygnięć konstytucyjnych i wyraźne uznanie, że tzw. ewaluacja polityk publicznych (évaluation des politiques publiques) jest jedną z funkcji parlamentu. Doświadczeń francuskich nie można raczej traktować jako wzorcowych dla ustanowienia procedur podobnej oceny w pracach analitycznych polskiego Sejmu. Te są bowiem prowadzone na zasadach ogólnego doradztwa naukowego i eksperckiego, które jednak z formalnego punktu widzenia nie są właściwą procedurą parlamentarną (jak ma to miejsce we Francji). Niemniej można sięgnąć po ogólny schemat metodologii ewaluacji, która niezależnie czy ocena uchwalonych ustaw prowadzona jest przez organy parlamentu (np. komisje) czy też podmioty wchodzące w skład Kancelarii Sejmu (np. BAS) może być zaadoptowany. Chodzi tu przede wszystkim o wprowadzenie dwóch poziomów takiej oceny, tj. poziomu oceny stopnia prawnej implementacji ustawy w życie (za pośrednictwem odpowiednich aktów wykonawczych) oraz poziomu właściwej oceny skutków jakie ustawa wywołuje (ocena merytoryczna). Wydaje się, że w ślad za rozwiązaniami francuskimi można by było również wprowadzić, jako rozwiązanie optymalne, temporalne założenia takiej kontroli, tj. okres sześciu miesięcy na ocenę tego, czy ustawa została przez rząd prawidłowo wprowadzona do obiegu prawnego oraz okres trzech lat na ocenę tego, czy skutki jakie ustawa wywołuje odpowiadają tym, jakie przewidywano w momencie przedłożenia projektu ustawy.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Instytucja Pełnomocnego Rzecznika ds. Praw Człowieka w Turkmenistanie – w ymiar normaty wny i praktyka

Artykuł stanowi prezentację instytucji Pełnomocnego Rzecznika ds. Praw Człowieka w Turkmenistanie, określanego też oficjalnie Ombudsmanem Turkmenistanu. Instytu-cję Rzecznika ustanowiła Konstytucja Turkmenistanu w nowej redakcji z 14 września 2016 r., zaś szczegółowe unormowania zostały zawarte w ustawie o Ombudsmanie z 23 listopada tegoż samego roku. Regulacje ustawowe dotyczące Rzecznika spełniają na ogół standardy funkcjonujące w podobnych aktach obowiązujących w państwach demokra-tycznych. Jednak w realiach funkcjonującego w Turkmenistanie systemu autorytarnego, gdzie łamane są podstawowe prawa człowieka, nowa instytucja nie jest w stanie w prak-tyce spełniać funkcji do jakich została powołana. Świadczy o tym pierwszy raport Rzecz-nika za 2017 r., w którym wyraźnie brakuje spraw odnoszących się do praw człowieka pierwszej generacji. Właściwie dopóki w Turkmenistanie nie dojdzie do demokratycz-nych przemian i zmiany polityki władz państwowych w podejściu do ochrony praw i wol-ności jednostki, instytucja Rzecznika pozostanie organem fasadowym.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Specyfika rozwiązań ustrojowych w Bośni i Hercegowinie

Rozwiązania narzucone w porozumieniu pokojowym parafowanym w listopadzie 1995 r. w Dayton w amerykańskim stanie Ohio powodują, że ustrój Bośni i Hercegowiny można bez wątpienia zaliczyć do najbardziej nietypowych, i to nie tylko w Europie. Począwszy od kolegialnej, 3-osobowej głowy państwa, poprzez specyficzną konstrukcję parlamentu, wybieranego podobnie jak głowa państwa w nie do końca demokratycznej elekcji, na sądzie konstytucyjnym – w skład którego wchodzą obywatele innych państw – kończąc. Szczególną uwagę warto zwrócić ponadto na nietypową konstrukcję państwa, opartą na asymetrycznych jednostkach, na równie specyficzne kondominium, a także na instytucję specjalnego przedstawiciela wspólnoty międzynarodowej, który sprawuje niemal nieograniczoną kontrolę nad wszystkim organami władzy na wszystkich ich szczeblach. Wszystkie te cechy wyróżniają Bośnię i Hercegowinę i powodują, że jej ustrój wymyka się spod jednoznacznej i prostej analizy.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Zasada republikańskiej formy rządów i zasada dobra wspólnego w Ustawie Zasadniczej RFN i niemieckiej nauce prawa konstytucyjnego – wybrane zagadnienia

Autor opisuje dwie zasady konstytucyjne – zasadę republikańskiej formy rządów I zasadę dobra wspólnego według Ustawy Zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec oraz w rozumieniu niemieckich konstytucjonalistów. W powszechnym znaczeniu państwo będące republiką jest przeciwieństwem monarchii I wyklucza wszelkie formy autokracji czy tym bardziej totalitaryzmu. W rzeczywistości, wielu niemieckich naukowców podkreśla starożytne korzenie republikanizmu w formie opisanej przez Arystotelesa albo Cycerona oraz jego materialne a nie tylko formalne znaczenie. Według nich, państwo jako res publica jest dobrem wspólnym w którym wszyscy obywatele mają swój udział, każda władza jest zobowiązana służyć swoim obywatele, a Ci są zobligowani do działania na rzecz wspólnego dobra innych.

Niestety, Ustawa Zasadnicza RFN nie zawiera wielu przepisów w tym zakresie. Republikańska forma rządów wnika z art. 20 ust. 1, art. 28 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 4 UZ (tzw. “klauzula wieczności”). Wielokrotnie podkreśla się, że istotą republikanizmu są prawa podstawowe, czy też – innymi słowy – prawdziwy republikanizm jest ustrojem wolnościowym.
Także inne, podobne terminy jak „dobro wspólne”, „dobro powszechne” czy „dobro narodu” wspomniane jedynie w czterech przepisach Ustawy Zasadniczej – art. 14 ust. 2, art. 56 w związku z art. 64 ust. 2 oraz 87e ust. 4 po prostu nie są zdefiniowane. Niektórzy naukowcy są zdania, że było to zamierzone. „Dobro wspólne” jest ideą o meta-prawnym i pozapaństwowym charakterze i należy ją sytuować nawet poza konstytucją. Z drugiej strony, nie może ono być precyzyjnie zdefiniowane, ponieważ w każdym konkretnym przypadku definicja musi być wypracowywana przez prawodawców, egzekutywę i sądownictwo.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Ewolucja republikańskiej laickości we Francji od czasu uchwalenia ustawy o rozdziale Kościołów od Państwa z dnia 9 grudnia 1905 r. – wybrane problemy prawne

Artykuł przedstawia zagadnienie ewolucji radykalnej wersji świeckości państwa francuskiego proklamowanej w ustawie z 9 grudnia 1905 r. o rozdziale Kościołów od Państwa. Autor uznaje, że wyrażenie zgody przez państwo na tworzenie katolickich stowarzyszeń diecezjalnych obok stowarzyszeń kultowych, liczne formy pośredniego subsydiowania wspólnot religijnych ze środków publicznych czy też wprowadzenie standardu konstytucyjnego w zakresie zasady świeckości kładącego nacisk na jej gwarancyjną funkcję wobec wolności sumienia i wyznania to istotne przykłady złagodzenia francuskiej wersji rozdziału. Z drugiej strony wskazuje na obserwowane w ostatnich latach przypadki wyraźnego zaostrzenia świeckości w niektórych dziedzinach, co dobrze ilustruje wprowadzenie zakazu noszenia symboli religijnych lub strojów, przy pomocy których uczniowie szkół publicznych ostentacyjnie manifestują swoją przynależność religijną, zabronienie zakrywania twarzy w przestrzeni publicznej czy też umieszczenie tzw. karty sekularyzmu w szkołach. W konsekwencji autor przyjmuje, że współczesny model relacji państwowo-kościelnych we Francji ma charakter niejedno- znaczny, co każde podejść sceptycznie do prób jego zdefiniowania w sposób generalny.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Pozycja ustrojowa organu nadzorczego w świetle unijnego projektu rozporządzenia w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i swobodnym przepływem takich danych

W ramach prac nad reformą unijnych przepisów dotyczących ochrony danych osobowych dnia 25 stycznia 2012 r. przedstawiony został projekt Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i swobodnym przepływem takich danych. Proponowana reforma wprowadza istotną zmianę co do roli, jaką mogą w przyszłości odegrać krajowe organy nadzorcze państw członkowskich. Na organy te bowiem nałożono szereg konkretnych obowiązków związanych z realizacją zasad wzajemnej współpracy i wspólnych operacji. Szczególnego znaczenia nabiera również ich relacja z Komisją Europejską, poprzez przyjęty mechanizm zgodności i przyznane Komisji uprawnienia prawodawcze. Proponowane rozwiązania prawne wymuszają również rozpatrywanie wymiaru zasady niezależności organów nadzorczych (której ogólne założenia zostały w projekcie doprecyzowane i wzmocnione) w odniesieniu do organów europejskich. Jakkolwiek prawodawca europejski zadbał o wprowadzenie szeregu gwarancji zachowania niezależności przez organy nadzorcze w wymiarze organizacyjnym oraz finansowym, to w wymiarze prawnym wydaje się, że założonego celu projekt rozporządzenia nie spełni. Mechanizm zgodności uregulowany w projekcie ma bardzo szeroki zakres przedmiotowy oraz przewiduje możliwość sprawowania przez Komisję Europejską bezpośredniej kontroli nad środkami przyjmowanymi przez krajowe organy nadzorcze, poprzez wydawanie aktów wykonawczych. W związku z tym, niezależność krajowych organów nadzorczych w płaszczyźnie prawnej w stosunku do Komisji bez wątpienia ulegnie znacznemu ograniczeniu, co w świetle art. 47 ust. 1 projektu rozporządzenia (zgodnie z którym organ nadzorczy działa w sposób w pełni niezależny podczas wykonywania obowiązków i powierzonych mu uprawnień) poddaje w wątpliwość, czy organy te będą w stanie zachować pełną niezależność. Rozporządzenie, jako akt o mocy bezpośredniej, staje się częścią krajowego systemu prawnego. Jeżeli wejdzie w życie w proponowanym kształcie, to polski organ nadzorczy – Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych - stanie się częścią europejskiego systemu ochrony danych osobowych i będzie wykonywał swoje obowiązki również względem organów Unii Europejskiej (Komisji Europejskiej i Europejskiej Rady Ochrony Danych).

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Zakaz naruszania istoty treści praw podstawowych w Ustawie Zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec z 1949 r

Artykuł stanowi próbę całościowej (kompleksowej) charakterystyki zakazu naruszania istoty treści praw podstawowych, będącego jednym z warunków dopuszczalności ograniczania tych praw, sformułowanym w art. 19 ust. 2 Ustawy Zasadniczej RFN z 1949 roku. Punktem wyjścia dla tej analizy jest przedstawienie genezy sformułowania tego zakazu w Ustawie Zasadniczej oraz nakreślenie jego funkcji. Kolejnym ważnym zagadnieniem podjętym w artykule jest omówienie związku, jaki występuje pomiędzy zakazem naruszania istoty treści praw podstawowych a zasadą poszanowania i ochrony godności człowieka sformułowaną w art. 1 ust. 1 UZ a także relacji pomiędzy zakazem naruszania istoty treści praw podstawowych a przepisem art. 79 ust. 3 UZ wprowadzającym tzw. postanowienia relatywnie niezmienne. Koncepcja nienaruszalności istoty praw podstawowych opiera się na założeniu, że w ramach każdego prawa podstawowego daje się wyodrębnić pewne elementy podstawowe – istotę (rdzeń – istota treści), bez której nie może ono istnieć oraz szereg elementów dodatkowych - tzw. otoczkę. O ile otoczka prawa podstawowego może być przedmiotem ingerencji ustawodawcy o tyle nigdy – w żadnych okolicznościach nie może być nim istota treści prawa podstawowego. Rzeczywista normatywna treść omawianego zakazu zależy od sposobu rozumienia samego pojęcia „istoty treści” prawa podstawowego, który nie jest niestety jednolity ani wśród przedstawicieli niemieckiej doktryny prawa konstytucyjnego ani w orzecznictwie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego RFN, stąd też zasadniczą część artykułu stanowi charakterystyka zróżnicowanych teorii dotyczących owej „istoty treści” praw podstawowych.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Klauzula demokratycznego państwa prawnego jako fundament limitacji ograniczania konstytucyjnych praw i wolności jednostki

Mimo wprowadzenia do Konstytucji RP z 1997 r. szeregu szczegółowych unormowań (zasad) wcześniej wyprowadzanych z klauzuli demokratycznego państwa prawa, aktual-nym pozostaje jej istotne znaczenie dla dyskursu wokół granic ingerencji prawodawczej w prawa i wolności jednostki. Autor niniejszego tekstu koncentruje się na analizie wie-loaspektowości wpływu omawianej fundamentalnej zasady na proces wykładni i stoso-wania przepisów prawa. W pracy poruszone zostają wątki związane nie tylko z zakre-sem bezpośredniego stosowania art. 2 Konstytucji RP, lecz także jego doniosłością dla określenia konstytucyjnej aksjologii, której znaczenie dla oceny legalności (proporcjo-nalności) wkroczenia przez ustawodawcę w domenę praw i wolności konstytucyjnych jest w judykaturze coraz wyrazistsze.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Rola i znaczenie instytucji referendum we współczesnych włoszech

Instytucja referendum ogólnokrajowego w powojennych Włoszech jest jednym z kluczowych elementów zmian społeczno-politycznych, szczególnie wobec indolencji elity politycznej i procesu tzw. niedokończonej tranzycji ustrojowej po 1993 roku. Konstytucja Republiki Włoskiej z 1947 roku przewiduje trzy podstawowe formy referendum: referendum abrogacyjne, fakultatywne referendum konstytucyjne oraz referendum konsultacyjne. Od chwili uchwalenie ustawy o referendum i inicjatywie ustawodawczej z 25 maja 1970 roku, przeprowadzono we Włoszech 62 referenda abrogacyjne, 2 referenda konstytucyjne oraz 1 konsultacyjne. Referenda abrogacyjne dotyczyły tak istotnych kwestii jak wprowadzenie rozwodów, aborcji, sztucznego zapłodnienia, zniesienie kary dożywocia, budowy elektrowni nuklearnych aż po zmiany w finansowaniu partii politycznych oraz zmiany w ordynacjach wyborczych do obu izb parlamentu. W referendum konstytucyjnym z 2001 roku obywatele zatwierdzili przebudowę regionalnej struktury państwa a w 2006 roku sprzeciwili się propozycji reformy systemu organów państwa przedstawionej przez centroprawicowy rząd Silvio Berlusconiego. Jedyne referendum konsultacyjne dotyczyło zatwierdzenia powstania Parlamentu Europejskiego. Ze względu na wagę podnoszonych spraw i liczbę przeprowadzonych referendum, zwłaszcza w ostatnich latach, Włochy często określa się jako „republikę referendów”. Jednakże newralgicznym punktem tej formy demokracji bezpośredniej jest malejąca partycypacja wyborców, która prowadzi do braku quorum a tym samym nieważności konsultacji w przypadku referendum abrogacyjnego. Od 1997 roku, ostatnie 25 referendów abrogacyjnych nie osiągnęło wymaganego quorum, co rodzi pytania o dalszą przyszłość tej instytucji.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Wykony wanie mandatu parlamentarnego przez adwokatów i radców prawnych w Polsce. Wybrane zagadnienia ustrojowe

Wykonywanie mandatu parlamentarnego przez profesjonalnych prawników stano-wi jeden z elementów, który sprzyjać może podnoszeniu jakości prawa tworzonego w demokratycznym państwie prawnym. W polskich realiach dotyczy to między in-nymi możliwości pełnienia funkcji posła i senatora przez adwokatów i radców praw-nych. Zagadnienie to wiąże się jednak jednocześnie z pewnymi problemami ustrojo-wymi wynikającymi głównie z odrębnego statusu ustrojowego parlamentarzystów i prawników świadczących pomoc prawną, w tym z potencjalnym konfliktem pomię-dzy naturalnie politycznym statusem posłów i senatorów oraz parlamentu a niezależ-nością adwokatów i radców prawnych, a także ich samorządów zawodowych. Celem tego opracowania jest skrótowe omówienie wybranych zagadnień szczegółowych do-tyczących wskazanej problematyki.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Wybrane problemy związane z realizacją konstytucyjnej zasady rozdziału Kościoła od państwa w III Rzeczypospolitej

Celem artykułu jest próba przedstawienia najbardziej kontrowersyjnych, w ocenie autora, problemów praktycznych związanych z realizacją w III Rzeczypospolitej przyjętego systemu relacji między sferą sacrum a profanum. Wynika to z faktu, że rzeczą charakterystyczną dla rozdziału kościoła od państwa w każdym z państw, które aplikowało wspomniany model, jest to, że jego ostateczny kształt zależy nie tyle od normatywnych wskazań konstytucji, co od konkretyzujących je postanowień niższego rzędu, a przede wszystkim od praktyki stosowania.Omawiając pojemny treściowo problem tzw. kwestii szkolnej oraz zagadnienia normatywnego obowiązku respektowania wartości chrześcijańskich, prawnokarnej ochrony uczuć religijnych, a także finansowania związków wyznaniowych z budżetu państwa autor wskazuje na odstępstwa od ustanowionego na mocy Konstytucji RP z 1997 r. przyjaznego modelu rozdziału kościoła od państwa. Zalicza do nich: wliczanie oceny z religii do średniej ocen szkolnych, ściganie przestępstwa obrazy uczuć religijnych z oskarżenia publicznego, uprzywilejowanie traktowanie darowizn na kościelną działalność charytatywno-opiekuńczą oraz istnienie Funduszu Kościelnego. Niemniej jednak uznaje, że rozwiązania o bardziej zasadniczym znaczeniu, takie jak nauczanie religii w szkołach publicznych, nie tylko nie stoją w sprzeczności z rozwiązaniami ustrojowymi, ale de facto stanowią o nadaniu polskiemu systemowi prawa określonej aksjologii – takiej, która jest zgodna z wolą większości społeczeństwa polskiego.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Dyskusje wokół konstytucyjnej reformy systemu rządów we Włoszech

Niniejszy artykuł przedstawia główne koncepcje konstytucyjnej reformy systemu rządów we Włoszech w ciągu ostatnich trzydziestu lat. „Zablokowana włoska demokracja” szukała dróg wyjścia w rozwiązaniach prawnych. Zrodziła się idea wielkiej reformy konstytucyjnej pod koniec lat siedemdziesiątych. Można wyróżnić trzy zasadnicze sposoby tejże reformy: 1) powołanie Konstytuanty; 2) stworzenie dwuizbowej komisji do spraw reform konstytucyjnych; 3) poprzez art.138 konstytucji o jej rewizji. Pierwsze rozwiązanie cieszyło się poparciem tylko prawej strony sceny politycznej. Udało się natomiast powołać trzy dwuizbowe komisje do spraw reformy konstytucyjnych: w latach 1983-1985 Komisję Aldo Bozziego, w latach 1992-1994 Komisję Ciriaco De Mity i Nildy Iotti, w 1997 roku Komisję Massimo D’Alemy. Przedstawione przez nie projekty reform poniosły fiasko z powodu braku porozumienia między głównymi siłami politycznymi. Zatem trzecią drogą reformy konstytucyjnej stał się artykuł 138 konstytucji. Jednakże w wypadku, gdy zmiana została zatwierdzona tylko przez bezwzględną większość głosów obu izb parlamentu, można ją poddać pod głosowanie w referendum ratyfikacyjne. Dwukrotnie odbyło się takie referendum konstytucyjne, raz odnośnie centrolewicowej propozycji 7 października 2001 roku, drugi raz wobec centroprawicowej koncepcji 25-26 czerwca 2006 roku. To ostatnie referendum nie uzyskało poparcia społeczeństwa. Wydaje się więc, że idea wielkiej reformy konstytucyjnej poniosła porażkę wobec głębokich podziałów między głównymi partiami politycznymi.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne
Odpowiedzialność członków Rządu Federalnego w Belgii

Niniejszy artykuł poświęcony jest odpowiedzialności członków Rządu Federalnego w Belgii. Zasadnicza część opracowania dotyczy mechanizmów odpowiedzialności politycznej. Obejmują one odpowiedzialność indywidualną ministrów oraz odpowiedzialność solidarną gabinetu. W pierwotnej wersji konstytucji Belgii z 1831 r. ministrowie ponosili odpowiedzialność przed królem. Aktualnie do wyegzekwowania odpowiedzialności indywidualnej ministra upoważniona jest Izba Reprezentantów przez uchwalenie wotum nieufności. W takiej sytuacji król obowiązany jest odwołać ministra. Adresatem wniosku o wotum nieufności może być również cały gabinet (odpowiedzialność solidarna). Od 1993 r. istnieje możliwość obalenia rządu w drodze konstruktywnego wotum nieufności. W artykule omówiono również problem odpowiedzialności prawnej ministrów.

Czasopismo: Przegląd Prawa Konstytucyjnego
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki prawne