rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
TECHNICZNE PROBLEMY KONSTRUKCJI ŚCIAN SZKIELETOWYCH NA PRZYKŁADZIE ZABYTKOWEGO DOMU PODCIENIOWEGO W GDAŃSKU LIPCACH

Opracowania dotyczące zabytkowych, żuławskich domów podcieniowych opisują głównie ich architekturę. Brak jednak prac poświęconych technicznym problemom tego typu budownictwa z obszaru Delty Wisły. Artykuł poświęcony jest problematyce remontu konserwatorskiego żuławskiego domu o konstrukcji ryglowej na przykładzie domu podcieniowego w Gdańsku Lipcach. We wstępie przedstawiona została historia oraz opis budynku wraz z charakterystyką jego konstrukcji. Część dalsza zawiera wariantową analizę statyczną ścian szkieletowych przy zastosowaniu różnych rodzajów wypełnienia (glina na szkielecie z wikliny, cegła ceramiczna pełna, cegła kratówka, bloczek z betonu komórkowego). Celem badania było uzyskanie odpowiedzi na pytanie, który rodzaj wypełnienia jest dla zabytku najkorzystniejszy ze względu na sposób pracy drewnianej konstrukcji. Przedstawiona analiza ma oprócz znaczenia poznawczego również aspekt praktyczny. Jak wiadomo, czynnikiem decydującym o wyborze danej technologii lub materiału jest bardzo często cena, toteż uzupełnieniem obliczeń są przybliżone kalkulacje kosztów materiałów wykorzystanych do wypełnienia konstrukcji szkieletowej, wykonane na podstawie danych zebranych przez autora. Artykuł przedstawia także informacje o obecnych możliwościach rynkowych wykonywania takich robót. Ponieważ remonty ścian szkieletowych stanowią jeden z podstawowych rodzajów prac w zabytkowych budynkach ,,fachwerkowych”, artykuł może stanowić materiał pomocniczym dla inwestorów, projektantów i wykonawców.

Czasopismo: Przestrzeń, Ekonomia, Społeczeństwo
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki o komunikacji społecznej i mediach
MSR41 ROLNICTWO – PREZENTACJA PRZYJĘTYCH ROZWIĄZAŃ I ICH OCENA

W artykule przedstawiono główne cele standardu, do których należy określenie metod wyceny oraz zakresu ujawnień informacji właściwych dla działalności rolniczej. Standard realizuje ten cel poprzez zdefiniowanie podstawowych pojęć właściwych dla działalności rolniczej. Omówiono również zasady wyceny aktywów biologicznych z uwzględnieniem zmian wprowadzonych przez MSSF 13 oraz zmian MSR 41 i MSR 16 opublikowanych 30 czerwca 2014 roku, a obowiązujących od 1 stycznia 2016 roku. Przedstawiono także kwestie prezentacji dotacji wraz z zakresem wymaganych informacji do sprawozdania finansowego przedsiębiorstwa rolniczego. Ponadto, poddano ocenie prezentowane przez MSR 41 koncepcje rozwiązań w zakresie rachunkowości rolnej, które zdaniem autora są niekompletne i wadliwe.

Czasopismo: Przestrzeń, Ekonomia, Społeczeństwo
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Raporty Antoniego Józefa Jędrzejewicza o możliwościach i nadziejach Galicji w lecie 1848 r.

Wydarzenia Wiosny Ludów budziły nadzieję na wskrzeszenie Polski zarówno w kręgach
emigracyjnych, jak i pod zaborami, mniej w Królestwie Polskim, bardziej w Wielkim Księstwie
Poznańskim, a szczególnie w Galicji, gdzie na mocy konstytucji ogłoszonej 25 kwietnia 1848 r.
powstawały rady narodowe i gwardie narodowe. Właśnie z tego powodu Agencja Główna
rozszerzyła swoją sieć agenturalną na Galicję. Od czerwca 1848 r. regularnie wysyłano rapo rty
do Hotelu Lambert na temat sytuacji polityczno-społecznej w Galicji i szansy powodzenia
działań konspiracyjnych. Szczególnie zasługuje na uwagę raport Antoniego Józefa Jędrzejewicza
z dnia 29 lipca 1848 r. ze względu na trafną analizę sytuacji, pozbawioną złudzeń na
zmiany w Galicji.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Nad modrym Dunajem. Refleksje o życiu codziennym polskich polityków w Wiedniu w okresie konstytucyjnym 1861-1914

Tekst klasyfikuje się w dziedzinie historii badań nad codziennością. Autor, wskazując na
jego przyczynkowy charakter, podjął próbę ukazania życia codziennego polskich polityków
w Wiedniu w dobie parlamentarnej, a więc w latach 1861–1914 z wyłączeniem okresu I wojny
światowej. Punktem wyjścia jest podniesienie fenomenu znaczącej polskiej obecności politycznej
nad Dunajem, która trwała kilka dziesięcioleci i obejmowała w ciągu tego czasu kilkusetosobową
grupę ludzi. W tekście autor przybliża okoliczności pobytu w stolicy monarchii, przemiany
społeczne i klasowe, jakie dotykały polskich polityków peregrynujących do Wiednia,
oraz przedstawia, w jaki sposób wpływały one na ich pobyt, styl życia, codzienne funkcjonowanie.
Artykuł odnosi się nie tylko do rutynowo wykonywanych obowiązków parlamentarzysty –
na czym one polegały, jak organizowano sobie pracę, ale także odnosi się do sposobów spędzania
czasu wolnego. Nie pominięto kwestii bytowych, czyli gdzie polscy politycy mieszkali
w Wiedniu. Wreszcie podnosi sprawę ich rodzinnego otoczenia, które często również przybywało
do naddunajskiej metropolii, zwłaszcza jeśli polityk zasiadał w radzie ministrów, a więc
musiał spędzić tu dłuższy okres. Autor wskazuje na szerokie pole eksploracji badawczej, jakie
otwiera historia życia codziennego, także jeśli chodzi o grupę społeczną, którą można określić
mianem klasy politycznej. Wieloletni pobyt w Wiedniu nie mógł pozostać bez wpływu na galicyjskich
polityków, także przez nabywanie owych codziennych nawyków. Dowodzi tego specyficzny
ogląd i opinie, jakie formowano o nich w II Rzeczypospolitej. W podsumowaniu autor
formułuje szereg pytań badawczych.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Julian Edwin Zachariewicz – filozoficzne ścieżki galicyjskiego intelektualisty

Artykuł przedstawia postać zapomnianego polskiego intelektualisty Juliana Edwina Zachariewicza
(1883–1939?). Był on synem słynnego polskiego architekta, rektora lwowskiej Szkoły
Politechnicznej Juliana Oktawiana Zachariewicza. Przyszły myśliciel wykształcony został
w szkołach dawnej Galicji we Lwowie i w Chyrowie. Studiował filozofię i wiele innych dyscyplin,
głównie we Lwowie i w Berlinie. Pracował jako pisarz i dziennikarz, ale publikował również
przyczynki filozoficzne. Interesowały go relacje nauka–wiara (np. monizm E. Haeckla).
W niniejszej pracy poddano analizie rolę filozofii w pracach i korespondencji Zachariewicza
(korespondował ze znanymi myślicielami: K. Twardowskim, A. Einsteinem, W. Wundtem,
M. Grabmannem). Zwrócono również uwagę na interesującą współpracę Zachariewicza z Polskim
Towarzystwem Filozoficznym.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Z badań nad filozoficzną problematyką prac Wołodymyra Barwinskiego

W artykule przeanalizowano filozoficzne konteksty dziedzictwa ideowego Wołodymyra
Barwinskiego (1850–1883) – czołowego przedstawiciela młodej generacji galicyjskich intelektualistów
ukraińskich drugiej połowy ХІХ w. Nie był on filozofem z wykształcenia, lecz jego
światopogląd teoretyczny, wspierany przez błyskotliwą inteligencję, szeroką erudycję i wykształconą
wyobraźnię wyraźnie reprezentował praktyczny charakter słowiańskiej tradycji
filozoficznej i humanistycznej refleksji. Podstawę źródłową dla przeprowadzonej analizy stanowiły
wybrane teksty Barwinskiego. W nich na podstawie treści wyodrębniono trzy płaszczyzny:
historiozoficzną, społeczno-filozoficzną i płaszczyznę etyki stosowanej. Pod ich względem
prześledzono, jak mianowicie autor postrzegał i uświadamiał sobie aktualne dla jego epoki
tendencje światowej emancypacji narodów i osobowości i za pomocą jakich argumentów „zaszczepiał”
je celem dalszej realizacji w warunkach społecznych małej Ojczyzny.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Księgi ogłoszeń dyrekcji jako źródło do dziejów dnia powszedniego w galicyjskiej szkole średniej na początku XX wieku

Autor omawia przydatność ksiąg ogłoszeń dyrekcji jako źródła do dziejów dnia powszedniego
w galicyjskiej szkole średniej na początku XX wieku. To typy źródeł do tej pory będące
poza zainteresowaniem historyków oświaty i wychowania. Pozwalają one odtworzyć wiele
ulotnych elementów szkolnej rzeczywistości, na tyle trywialnych i zwyczajnych, że nie znajdują
one odzwierciedlenia w innych źródłach. Wykorzystując księgi zachowane z gimnazjów Lwowa,
Sambora i Stanisławowa autor stara się udowodnić tezę o przydatności tych źródeł, równocześnie
charakteryzując je pod względem zewnętrznym i wewnętrznym.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Spis większych właścicieli ziemskich należących do Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego w dzielnicy austriackiej

Artykuł podejmuje problematykę tej części ziemiaństwa polskiego w Galicji Wschodniej,
która współpracowała z Narodową Demokracją przed wybuchem Wielkiej Wojny. Publikowana
lista większych właścicieli ziemskich związana jest z ich polityczną, społeczną i gospodarczą
aktywnością, udziałem w licznych towarzystwach i organizacjach społecznych, zawodowych
(na czele z Galicyjskim Towarzystwem Gospodarczym, Towarzystwem Kredytowym Ziemskim),
finansowych (udział w zarządach i radach nadzorczych instytucji finansowych).

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Sokrates w myśli Wojciecha Dzieduszyckiego

Wojciech Dzieduszycki był nie tylko politykiem, lecz także historykiem filozofii, o czym
świadczą jego liczne prace z tego zakresu. W latach 80. i 90. XIX w. Dzieduszycki wygłosił
cykl wykładów z historii filozofii, w których pojawia się specyficzny obraz Sokratesa.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Niektóre przestrogi dla nauczycieli, którzy oraz są organistami, kościelnymi (1863 r.). Źródło do dziejów oświaty galicyjskiej w okresie przed autonomią

W 1863 r. Kuria Biskupia w Tarnowie opublikowała dokument (instrukcję) adresowany do
nauczycieli szkół parafialnych i trywialnych z terenu diecezji tarnowskiej pracujących na
wsiach oraz w miasteczkach. Poruszono w nim kilka kwestii, a mianowicie: ogólne zasady
zachowywania się nauczyciela; domowe i rodzinne życie nauczyciela; urzędowanie nauczyciela
w szkole, kościele i zakrystii oraz funkcjonowanie w lokalnym środowisku. Instrukcja pozwala
dokładnie odtworzyć życie codzienne oraz obowiązki szkolne nauczycieli pracujących w tych
środowiskach społecznych.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Miejsce wiejskich szkół elementarnych i ich nauczycieli w życiu społeczności chłopskich w Galicji

Tytułowy problem staram się omówić, odwołując się do literatury pamiętnikarskiej pochodzącej
głównie z drugiej połowy XIX i początku XX w. Dlatego moje rozważania naukowe
odnoszą się zasadniczo do tego okresu. W artykule najpierw ukazuję stosunek chłopów do
oświaty elementarnej i tworzenia w ich wsiach szkół. Trzeba zaznaczyć, że w poszczególnych
miejscowościach istniały w tym względzie znaczne różnice. Podkreśliłem przy tym, że stopień
oddziaływania szkół elementarnych na poziom edukacji ludności wiejskiej nie był zbyt duży.
Drugim wątkiem artykułu jest ocena pozycji społecznej nauczycieli wiejskich. Także w tym
przypadku należy uznać, że nie była ona jednolita. Zależała od konkretnej społeczności chłopskiej
oraz osoby nauczyciela.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Z Wielkopolski do Lwowa – w pogoni za realizacją marzeń. Przypadek Ksawerego Liskego w świetle korespondencji

Przedmiotem niniejszego tekstu jest próba odtworzenia drogi, jaką przebył Ksawery Liske,
jeden z najbardziej zasłużonych historyków polskich drugiej połowy XIX w., nim trafił do
Lwowa – docelowego miejsca swej działalności naukowej. Posiłkując się korespondencją uczonego,
mamy możliwość zapoznania się z realiami politycznymi, ekonomicznymi, społecznymi
przełomu lat 60. i 70. XIX w., które warunkowały rozwój nauki polskiej. Przy tej okazji poznajemy
osoby ze świata nauki, literatury i polityki, dzięki którym Ksawery Liske dostał szansę
pracy naukowej i dydaktycznej m.in. na Uniwersytecie Lwowskim i w Archiwum Bernardyńskim
we Lwowie.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Dwór, wieś i plebania w zachodniej Małopolsce w końcu XVIII i na początku XIX wieku w świetle najnowszych badań

W artykule zaprezentowano wstępne rezultaty badań prowadzonych w ramach projektu
badawczego „Dwór, wieś i plebania w przestrzeni społecznej zachodniej Małopolski w latach
1772–1815”. Okazuje się, że studia prowadzone w oparciu o źródła wytworzone w warunkach
prawno-ustrojowych I Rzeczypospolitej, zaborów austriackiego i pruskiego, a także Księstwa
Warszawskiego są nadspodziewanie dobre. Przede wszystkim udanym zabiegiem było zestawienie
i konfrontacja źródeł różnej proweniencji, np. staropolskich inwentarzy gruntowych
z austriackimi fasjami podatkowymi i opisaniami urbarialnymi. Dzięki temu obraz stosunków
wiejskich w dobie upadku Rzeczypospolitej można przedstawić w nowym i zarazem pełniejszym
świetle. Dodajmy, obraz ten wydaje się diametralnie inny od tego, jaki został upowszechniony
w latach 50.–60. XX w., kiedy w historiografii starano się lansować tezę o trwającej na
wsi walce klasowej.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Społeczność żydowska dębickiego sztetla na przełomie XIX i XX wieku

Dębica na przełomie XIX i XX w. była przykładem typowego galicyjskiego miasteczka,
które w większości zamieszkiwała ludność żydowska. Niestety, z racji niedostatecznie zachowanego
materiału źródłowego nie można w pełni zaprezentować losów gminy żydowskiej
w Dębicy. Możliwa jest jedynie szczątkowa rekonstrukcja, której podjął się autor w niniejszym
tekście. Podstawę źródłową stanowią materiały zgromadzone w Archiwum Narodowym
w Krakowie oraz Bibliotece Czartoryskich w Krakowie, a także materiał wspomnieniowy,
przede wszystkim zaś relacje zawarte w dębickiej księdze pamięci. Problematyka artykułu
koncentruje się na przedstawieniu życia codziennego mieszkańców dębickiego sztetla, charakterystyce
relacji pomiędzy żydowskimi i polskimi mieszkańcami, a także udziale Żydów w zarządzaniu
miastem oraz prezentuje strukturę zawodową osób wyznania mojżeszowego.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Leona Chwistka oscylacje artystyczne

Celem artykułu jest przedstawienie koncepcji Leona Chwistka oscylacji artystycznych.
W pierwszej części artykułu wyjaśnię znaczenie tego pojęcia, a także omówię rodzaje oscylacji.
Ponieważ to pojęcie nie ma ściśle artystycznego charakteru, podam racje jego zastosowania
w analizie obrazu. W drugiej części przeprowadzę analizę oscylacji genetycznej. Jest to
szczególny rodzaj oscylacji, który umożliwia widzenie w danym obrazie całkiem różnych
przedmiotów. Wyłaniają się one z plam barwnych i mogą być identyfikowane przez odbiorcę
na różne sposoby. W części trzeciej skupię się na oscylacji między własnościami tego samego
przedmiotu.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Listy Kazimierza Twardowskiego do Ludwika Finkla

Opracowany zbiór korespondencji wybitnego polskiego filozofa, Kazimierza Twardowskiego
(1866–1938), twórcy filozoficznej szkoły lwowsko-warszawskiej, obejmuje 38 listów
i kartek pisanych do znanego historyka i rektora Uniwersytetu Lwowskiego, Ludwika Finkla
(1858–1930). Dotyczy ponadtrzydziestoletniego okresu (1899–1930) znajomości lwowskich
uczonych i przyjaciół, wymieniających się spostrzeżeniami na temat nie tylko bieżących spraw
naukowo-organizacyjnych, ale i społeczno-politycznych oraz prywatnych. Rangę tej korespondencji
podnosi także to, że przypada w znacznej mierze na okres, dla którego brak zapisek
w osobistym dzienniku Kazimierza Twardowskiego. Podstawą zbioru są listy pochodzące
z Państwowego Archiwum Obwodu Lwowskiego we Lwowie zachowane w spuściźnie L. Finkla.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Na kuracji i wywczasach

Na okres autonomii galicyjskiej przypada gwałtowny rozwój i popularność lecznictwa
uzdrowiskowego, w ramach którego sławę zdobyły zarówno miejsca mające lecznicze wody
mineralne, jak też dysponujące korzystnym dla zdrowia klimatem bądź innymi walorami (borowina,
żętyca, zakłady przyrodolecznicze). To również czas przemian społeczno-obyczajowych,
postępu w dziedzinie infrastruktury, rozwoju nauki, rozprzestrzeniania się nowych prądów
zmieniających zastaną rzeczywistość.
Wyjazdy wakacyjno-lecznicze stały się w nowych realiach szerzej dostępne, a uzdrowiska
przeobraziły się w gwarne i ruchliwe centra. Realizowano w nich nie tylko program leczniczy,
ale z biegiem lat coraz ważniejszą dla kuracjuszy dziedzinę rekreacji i rozrywki.
Czas spędzony na wyjeździe, a trwał on około 6 tygodni, wypełniały rozmaite zajęcia. Część
z nich wiązała się z charakterem miejsca, były to: picie wód, kąpiele, gimnastyka, spacery, inne
terapie zalecane przez lekarzy zdrojowych. Resztę czasu, a było go sporo – zapełniał program
kulturalno-rozrywkowy. Jego zakres był podobny do tego w życiu codziennym kuracjuszy. Bale
i wieczorki z tańcami, koncerty, przedstawienia teatralne, wizyty i rewizyty należały do podstawowych
przyjemności, ale również obowiązków wczasowiczów. Do dyspozycji uzdrowiskowych
gości pozostawały biblioteki i czytelnie, wypożyczalnie nut i fortepianów. Można było, korzystając
w własnego bądź pożyczonego transportu, zwiedzać bliższe i dalsze okolice. Z czasem upowszechniła
się turystyka krajoznawcza wywodząca się ze spacerów. To ona stała się podstawą
turystyki kwalifikowanej i wysokogórskiej, a także taternictwa. Rozwijające się życie kurortowe
sprawiło, że do dyspozycji gości oddawano coraz liczniejsze obiekty – cukiernie, kawiarnie, restauracje,
sale gimnastyczne, place do gier; wytyczano trasy spacerowe, organizowano tombole,
wyścigi, pokazy. Wypoczynek, szczególnie wakacyjny, stawał się prawem coraz szerszych kręgów
społecznych. Wypełniano wprawdzie skrupulatnie wymagane zwyczajem i obyczajem powinności,
ale atmosfera zabawy i wypoczynku oraz specyfika miejsca budowały nową jakość. Z czasem
wykreował się kurortowy obyczaj modelujący wszelką aktywność.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Codzienne problemy mieszkańców Galicji na przykładzie społeczności ziemi tarnowskiejwświetle pisma „Orzeł”

W II połowie XIX w., od 1882 do 1883 r., w Tarnowie ukazywał się dwutygodnik o charakterze
ekonomiczno-społecznym „Orzeł”. Jego założycielem był Jan Karol Włodarski. Czasopismo
wydawano w drukarniach Anastazego Rusinowskiego, Józefa Styrny, Józefa Fischera
i Mojżesza Deutschera w Krakowie, w nakładzie 500 egzemplarzy, każdego 1. i 15. dnia miesiąca.
Pismo miało charakter ekonomiczno-społeczny, dlatego zamieszczano w nim różnorodne
artykuły z tych dziedzin w stałych działach, m.in.: „Od Redakcyi i Wydawnictwa”, „Sprawy
gminne i powiatowe”, „Kronika miejscowa i zamiejscowa”, „Stowarzyszenia”, „To i owo”,
„Nadesłane”, „Spóźnione”, „Zapiski bibliograficzne”, „Pytania i odpowiedzi”, „Nowości”,
„Rozmaitości”, „Korespondencje”, „Urywek z dziejów”, „Pytania i odpowiedzi”. Na łamach
pisma publikowano także powieść w odcinkach, poezje oraz humoreski. Różnorodność tematyczna
tekstów prasowych pozwala na odtworzenie obrazu miasta Tarnowa z końca XIX w.
Celem niniejszego artykułu jest zwrócenie uwagi na różne problemy mieszkańców Tarnowa
opisywane regularnie w poszczególnych działach w czasopiśmie „Orzeł”. Wśród tych problemów
były kwestie dotyczące powszednich, zwykłych, ale także wyjątkowych zdarzeń, z którymi
stykała się społeczność miasta, takich jak np. poprawa jakości życia, bezpieczeństwo i praca
w mieście, wygląd i estetyka miasta, nekropolia tarnowska, klęski żywiołowe w regionie tarnowskim,
wypadki komunikacyjne, troska o zwierzęta czy też wypoczynek i rekreacja.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Galicyjskie drogi i bezdroża w filozofii narodowej Władysława Mieczysława Kozłowskiego

W artykule przedstawione zostały poglądy W.M. Kozłowskiego na filozofię narodową.
Zdaniem tego myśliciela filozofia przełomu wieków składała się z dwóch podstawowych nauk,
a mianowicie przyrodoznawstwa i humanistyki, które z kolei dawały prawdziwe podstawy dla
ogólnej nauki o społeczeństwie. Na tych podwalinach winno się, zdaniem uczonego, oprzeć
konsekwentną i obfitującą w udane następstwa filozofię życia, prawdę filozofii można bowiem
ujmować nie tylko pod wpływem postulatów poznania, lecz także ideałów ludzkich. Ideały te
w najogólniejszej formie są uniwersalne dla wszystkich ludzi i wznoszą się ponad różnice narodowości.
Urzeczywistniane jako rezultaty naukowej indywidualności, inicjują pęd ku przyszłości
następującego pokolenia, a im ściślej filozofia spaja się z życiem, tym szybciej i dobitniej
odbiera to naród. Filozofia narodowa to filozofia odzwierciedlająca się w czynie.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Działalność Macierzy Polskiej we Lwowie w latach 1882–1894

Autorka omawia w artykule pierwszy okres funkcjonowania jednej z ważniejszych społecznych
fundacji wydawniczych w Galicji, jaką była Macierz Polska we Lwowie. Założona
w 1882 r. z inicjatywy Józefa Ignacego Kraszewskiego, przez kolejnych jedenaście lat działała
pod prezesurą emerytowanego profesora Uniwersytetu Lwowskiego, Antoniego Małeckiego.
W tym czasie ukazało się ponad 60 publikacji, co nie było liczbą imponującą, ale ograniczenia
statutowe, trudności z pozyskiwaniem wartościowych i oryginalnych opracowań, słabo jeszcze
rozbudzone potrzeby czytelnicze wśród włościan miały na to przemożny wpływ. Lwowska
fundacja usiłowała godzić cel praktyczno-pragmatyczny z religijno-narodowym. Pierwszy
realizowano przez wydawanie prac pozwalających unowocześniać wiejskie gospodarstwa,
zwiększać ich dochodowość, ułatwić korzystanie ze zdobyczy techniczno-cywilizacyjnych.
W drugim chodziło o rozszerzanie światopoglądu chłopskiego czytelnika o sprawy narodowej
wspólnoty, jej przeszłości oraz innych czynników spajających naród, takich jak religia i język.
Kierowanie Macierzą Polską przez historyka literatury i mediewistę nie pozostawało bez wpływu
na profil wydawnictw. Stanowiące trzecią część oferty prace historyczne oraz historycznoreligijne
miały głównie charakter biograficzny. Atrakcyjne dla słabiej wykształconych odbiorców,
zapoznawały czytelników z największymi polskimi władcami, wodzami, świętymi. Sięgano
do bohaterów reprezentatywnych dla różnych okresów historycznych. Wydano też całościowe
opracowania dziejów Polski pióra Izabeli Czartoryskiej i Władysława Ludwika Anczyca. Do
programu wydawniczego włączono również dziełka prezentujące wybrane postaci i wydarzenia
z historii powszechnej. Narodową literaturę reprezentowały Pan Tadeusz Adama Mickiewicza
oraz Pieśń o ziemi naszej Wincentego Pola. Tytuły prasowe: „Niedziela”, „Kalendarz MP”, oraz
subwencjonowany „Gospodarz Wiejski” zdobyły sobie pewną liczbę stałych prenumeratorów,
wśród których przeważali włościanie, ale faktycznie walczyły o przetrwanie. Jakkolwiek warunki
dla realizacji inicjatyw obliczonych na podnoszenie poziomu kultury umysłowej niższych
kręgów społeczeństwa Galicji wschodniej nie były łatwe, kierującym Macierzą udało się niemało
osiągnąć. Było to możliwe nie tylko dzięki zaangażowaniu uczonych i społeczników, ale
i finansowemu wsparciu otrzymywanemu od Sejmu Krajowego i Rady Miasta Lwowa.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo