rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Etyka (w) codzienności wychowania – od nieuchronności do możliwości

Codzienność wychowania jako skrzyżowanie światów życia pedagoga i wychowanka, będąca wieloznaczną i zróżnicowaną, zmienną, bo tworzącą się, racjonalną i nieracjonalną et cetera, nie pozwala na „przycięcie” w rozmiarze uniwersalnym zasad i przewidywanych efektów etycznego działania. Jest placem gry między nieuchronnością i możliwością etycznego działania pedagogicznego. Tym samym w artykule została podważona zasadność tworzenia kodeksu etycznego jako „dokumentu” uprawomocniającego status profesji pedagoga. Towarzyszy temu przekonanie, że niezmiernie trudno wyważyć deontologię z poszanowaniem prawa pedagoga do autonomii podmiotowej, jak również z docenieniem przeżywania przez niego i wychowanka codzienności wychowania.

Czasopismo: Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Nauczanie indywidualne –między tradycją a alternatywą.  Poszukiwanie pola badawczego

Nauczanie indywidualne jest szczególną formą nauczania umożliwiającą uczniom mającym problemy zdrowotne kontynuację nauki. Ze względu na swoje cechy, umiejscawiam je między dwoma pojęciami: edukacji alternatywnej i edukacji tradycyjnej, ponieważ z obu tych pojęć czerpie ono pewne cechy. Dlatego poszukując odpowiedniego terminu charakteryzującego tą formę nauczania używam określenia „nauczanie nietradycyjne”, co wiąże się w z pewnymi konsekwencjami, jednak daje mi możliwość analizowania szerszego kontekstu dla nauczania indywidualnego, jak np.: dostępności do edukacji, napięć związanych z włączeniem i wyłączeniem społecznym ucznia objętego nauczaniem indywidualnym, uwzględnienia roli rodziny w nauczaniu indywidualnym, czy miejsca i przestrzeni nauczania indywidualnego. W kontekście moich badań nietradycyjność tej formy nauczania konstruują: nietradycyjny uczeń, nietradycyjny nauczyciel oraz nietradycyjna sytuacja edukacyjna.

Czasopismo: Forum Oświatowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Codzienność wychowania jako przestrzeń symboliczna. Między myśleniem a działaniem pedagogicznym, czy inaczej między inter- a transdyscyplinarnością

Niniejszy tekst stanowi efekt badań teoretycznych dotyczących codzienności wychowania, interpretowanej jako przestrzeń symboliczna. Prezentowane rozważania osadzone zostały w perspektywie paradygmatu interpretatywnego i odnoszą się do relacji istniejącej między teorią oraz praktyką pedagogiczną, mającej szczególne znaczenie dla rozumienia rzeczywistości społeczno-kulturowej, w tym codzienności wychowania. Codzienność wychowania rozumiana jest tutaj jako taka przestrzeń, której właściwości są źródłem aktywności podejmowanych przez osoby w niej funkcjonujące oraz szczególny fenomen, którego istota uobecnia się w myślach i działaniach człowieka. Jako taka jest ona źródłem wielorakich doświadczeń osadzonych w różnorodnych kontekstach ludzkiego funkcjonowania, także w różnorodnych perspektywach oglądu działalności pedagogicznej. Kategoria codzienności, w ten sposób rozumiana, niesie ze sobą określoną moc interpretacyjną, mającą szczególne znaczenie dla gromadzenia wiedzy o świecie życia codziennego (w tym o rzeczywistości wychowania) oraz dla realizacji badań zarówno inter-, jak i transdyscyplinarnych dotyczących tej przestrzeni.

Czasopismo: Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: pedagogika, nauki socjologiczne, nauki o kulturze i religii
Jak tutoring zmienia system działalności szkoły? Raport z badań rekonstrukcyjnych we wrocławskich gimnazjach

W latach 2008-2016 we wrocławskich publicznych szkołach wprowadzono tutoring jako zindywidualizowaną metodę wychowawczą. Nauczyciele-tutorzy mieli z czasem zastąpić wychowawcę klasy. W roku szkolnym 2015/2016 przeprowadziliśmy jakościowe badania w 12 gimnazjach. Zarejestrowaliśmy dyskusje grupowe i wywiady pogłębione z nauczycielami pracującymi metodą tutorską. Celem analizy była odpowiedź na pytanie badawcze: W jaki sposób tutoring został włączony w system działalności szkoły? Wprowadzenie tutoringu w szkole ujmujemy jako społeczne konstruowanie indywidualnych i kolektywnych wzorów orientacji. Zawierają one pragmatyczną wiedzę o znaczeniu i sposobach prowadzenia tutoringu w szkole. Prześledziliśmy zmiany, które nastąpiły w wyniku zindywidualizowania pracy wychowawczej i praktyki regularnych tutoriali zorientowanych na wspieranie potencjału i uzdolnień uczniów. Wyodrębniliśmy cztery podstawowe sposoby włączania tutoringu do systemu szkoły: tutoring niszowy, pozorny, instrumentalny i synergiczny. W szkołach, w których dominuje model tutoringu synergicznego, zaobserwowaliśmy najbardziej trwałe jakościowo zmiany w pracy wychowawczej.

Czasopismo: Forum Oświatowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Tworzenie środowiska edukacyjnego  dla dziecięcych sposobów konceptualizowania świata

W artykule przedstawione zostaną wyniki badań, przeprowadzonych w roku szkolnym 2016/2017 w wybranych szkołach podstawowych, w środowisku wielkomiejskim (Łódź). Celem badania było zdiagnozowanie sposobów rozumienia abstrakcyjnego pojęcia horyzont, w grupie dzieci 8 – 9 – letnich i 9 – 10 – letnich. Badania prowadzone były w miejscu, które zapewnia dzieciom naturalne warunki uczenia się (w dwóch klasach drugich i dwóch klasach trzecich). W badaniach przyjęto strategię dydaktycznego działania interwencyjnego. Badacz występował w roli obserwatora jako uczestnika, zaś materiał pochodził z obserwacji uczestniczącej. Obserwację skoncentrowano wokół zainicjowanych według własnego projektu działań interwencyjnych. Obserwacją objęto czynności uczniów, a także skutki tych czynności. Wyniki badań zrekonstruowały dziecięcy proces rozumienia pojęcia oraz ukazały możliwości wzbogacania dyskursu edukacyjnego.

Czasopismo: Forum Oświatowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Koncepcja egzystencji Karla Jaspersa jako przyczynek do refleksji nad codziennością wychowania

W artykule przedstawiono swoiście definiowane pojęcie egzystencji w filozofii Jaspersa. W jego wykładni owa egzystencja, która pozwala człowiekowi na wybicie się ponad miałkość życia empirycznego – niepełnego, stała się myślą do rozważań nad codziennością wychowania. Według Jaspersa w życiu człowieka istotną rolę odgrywają sytuacje graniczne, które zmuszają go do podejmowania wysiłku przeobrażania siebie. Człowiek jako istota wolna może podjąć ów wysiłek, czyli wejść w sytuację graniczną i w egzystencję, a tym samym transcendować ku Bytowi lub też pozostać poza egzystencją. Kreacja samego siebie, jaką można obserwować u człowieka zobrazowanego w filozofii Jaspersa, jest analogiczna do procesu wychowania i samowychowania, tak jak ma to miejsce w Kantowskiej i neokantowskiej filozofii wychowania, kiedy człowiek podąża od anomii, przez heteronomię ku autonomii moralnej.

Czasopismo: Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
O naukowym statusie dydaktyków przedmiotowych. Głos w dyskusji

Artykułem na temat naukowej kondycji dydaktyków przedmiotowych nawiązuję do dorobku Ogólnopolskiego Seminarium Naukowego Dydaktyk Szczegółowych, ale też do dyskusji podejmowanych na ten temat od lat. Przedstawiony w nim tok analizy został zainspirowany unitarną koncepcją trafności S. Messicka, pomocną w formułowaniu opinii/osądów zjawisk edukacyjnych. W opracowaniu podjęto zagadnienia: (A) ugruntowania teoretycznego prac dydaktyków przedmiotowych; (B) stosowności i użyteczności teoretycznych założeń leżących u podstaw ich badań empirycznych; (C) aksjologicznych aspektów naukowego rozwoju dydaktyków; (D) długofalowych konsekwencji aktualnego stanu dydaktyk i dydaktyków przedmiotowych. Analizę zamykają projekty działań pomocnych w zmianie ich dotychczasowego statusu naukowego.

Czasopismo: Forum Oświatowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Rola reprezentacji zewnętrznych w rozpoznaniu osobistych koncepcji dzieci na temat bakterii. Przesłanki dla dydaktycznej użyteczności drobnoustrojów.

W kognitywistyce i pedagogice reprezentacje najczęściej kojarzone są, jako mentalne odzwierciedlenia realnego świata. Tymczasem w dydaktyce przedmiotów przyrodniczych coraz więcej uwagi poświęca się zewnętrznym reprezentacjom, które coraz częściej można określić jako MER (Multipe External Representations), co można przetłumaczyć jako wielorakie zewnętrzne reprezentacje. Pomiędzy reprezentacjami mentalnymi a MERami istnieją wzajemne relacje, które nie zawsze są wykorzystywane w trakcie edukacji formalnej. W prezentowanym artykule chciałabym przedstawić przykład wykorzystania reprezentacji zewnętrznych w postaci rysunków do rozpoznania zasobów wiedzy osobistej dzieci w wieku 7-13 lat na temat bakterii. W przeprowadzonych badaniach dzieci po wykonaniu rysunku udzielały dodatkowo odpowiedzi na zadawane przeze mnie pytania. Przeprowadzone badania i ich wyniki wskazują nie tylko na potencjał, jaki ulokowany jest w możliwościach wykorzystania rysowania, ale dostarczają także cennych informacji w postaci zasobów epistemologicznych w dziecięcej wiedzy osobistej o drobnoustrojach.

Czasopismo: Forum Oświatowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Matematyczne kompetencje przyszłych nauczycieli wczesnej edukacji jako potencjalne źródło realizowanej przez nich metodyki. Perspektywa konstruktywistyczna

Matematyczna wiedza dydaktyczna nauczyciela wczesnej edukacji potocznie postrzegana jest jako zestaw instruktażowych metod przekazywania uczniom podstawowych pojęć. Studenci wczesnej edukacji dysponują osobistymi doświadczeniami szkolnymi oraz skonstruowanymi na tej podstawie matematycznymi przekonaniami. Umiejętność (lub jej brak) rozwiązywania zadań matematycznych z poziomu klas początkowych przez przyszłych nauczycieli również odsłania określone ich rozumienie, czym jest wiedza matematyczna oraz jej rozwijanie w szkole. Wyniki badań studentów wczesnej edukacji ukazują ich potoczne koncepcje związane z nauczaniem matematyki najmłodszych uczniów. Badani studenci rozumieją ten proces przede wszystkim jako przekaz pojęć i gotowych strategii postępowania. Odsłaniają również niewielkie zaufanie do uczniowskich możliwości samodzielnego poznawania matematyki, Oprócz niskiej wiedzy merytorycznej, ujawniane w badaniach przekonania wskazują również na ich znacząco ograniczone kompetencje dydaktyczne w zakresie wczesnej edukacji matematycznej.

Czasopismo: Forum Oświatowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Pomysł i rozumowanie w procesie rozwiązywania nietypowych zadań matematycznych. Klasyczna metoda pracy oraz z wykorzystaniem IT.

Artykuł zawiera opis fragmentu badań mających na celu zbadanie i opisanie sposobów rozwiązywania pewnej grupy zadań matematycznych z wykorzystaniem narzędzi IT oraz metodą klasyczną przez studentów – przyszłych nauczycieli matematyki. W artykule tym opisany zostanie przebieg pracy dwóch studentów nad jednym zadaniem. Okres zbierania materiału badawczego trwał trzy lata. W tym czasie 17 studentów (po kilku w każdym kolejnym roku trwania badań) kierunku nauczycielskiego na Wydziale Matematyki i Informatyki UAM w Poznaniu podjęło próbę rozwiązania 8 różnych zadań dwoma sposobami z wykorzystaniem narzędzi IT oraz bez nich. W pracy podjęto próbę odpowiedzi na pytania: Czy studenci – przyszli nauczyciele matematyki, potrafią wykorzystać narzędzia IT do rozwiązania zadań trudnych, czy potrafią z ich pomocą odkryć pomysł na rozwiązanie zadania?, czy postępują w taki sam sposób rozwiązujac zadania z użyciem IT oraz metodą klasyczną? Czy są gotowi do orgnizowania proceu uczenia się i nauczania nastawionego na odkrywanie matematyki na drodze rozwiązywania zadań nietypowych?

Czasopismo: Forum Oświatowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Samodzielne myślenie uczniowskie w rozpoznaniach badawczo-innowacyjnych w dydaktyce chemii

W artykule ukazano istotę samodzielnego poszukiwania, dociekania i rozumowania uczniowskiego w nauczaniu chemii poparte teoriami psychologicznymi. Opisane studia przypadków – zarówno w zakresie nauczania chemii metodą wyprzedzającą, jak i zajęć dodatkowych w postaci warsztatów laboratoryjnych z wykorzystaniem metody Inquiry Based Science Education prezentują implikacje koncepcji konstruktywistycznej w projektowaniu odpowiedniego środowiska uczącego wspomagającego oraz eksponującego samodzielne myślenie uczniów w procesie nauczania i uczenia się. Autorki przedstawiają doświadczenia edukacyjne uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych z zakresu chemii. Rezultaty badań wskazują, iż obydwie innowacje dydaktyczne stwarzają uczniom przestrzeń na samodzielne myślenie oraz działanie, co skutkuje także rozwojem ich kompetencji badawczych, takich jak stawianie hipotez, weryfikowanie ich, projektowanie i prowadzenie własnych badań, notowanie obserwacji czy wyciąganie wniosków.

Czasopismo: Forum Oświatowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Wykorzystanie klocków w matematycznej edukacji przedszkolnej

Artykuł jest próbą zaprezentowania wykorzystania różnego rodzaju klocków w matematycznej edukacji przedszkolnej jako tworzywa konstruowania pojęć , operacji umysłowych i aktywności badawczej dziecka. Zawiera przykłady aktywności zaproponowanych przez nauczyciela oraz pomysłów tworzonych przez dzieci  z zastosowaniem klocków Dienesa i Reko.

Czasopismo: Forum Oświatowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Mózg i umysł zwierząt

W strukturze ludzkiego mózgu można wyróżnić kolejno warstwowo ułożone: mózg jaszczurki (umożliwia oddychanie, spożywanie posiłków i sen), mózg psa (zdolność do tworzenia hierarchicznego społeczeństwa) i nowość ewolucyjną - mózg człowieka (zdolność do abstrakcyjnego myślenia). Kora nowa u ludzi jest grubsza niż u zwierząt, a także bardziej pomarszczona. Inną różnicą na korzyść mózgu ludzkiego jest wielkość i doskonałość rozwiniętych płatów czołowych, które przyczyniają się do uzyskania większej pamięci operacyjnej. Płaty czołowe ułatwiają ludziom koncentrowanie się na ogólnych obrazach, tworzenie ogólnych koncepcji i schematów, ale pomniejszają zdolności postrzegania detali, szczegółowych i niepowtarzalnych danych, czystych bodźców zmysłowych. Postrzeganie detali jest właściwe dla świata zwierzęcego. EEG zwierząt nie różni się od ludzkiego, co stanowi podstawę przyjęcia tezy, że zwierzęta odznaczają się świadomymi myślami w kontekście zapachów, dotyku i smaku. Zwierzęta także myślą obrazowo, ale u człowieka występuje wyższy poziom inteligencji ogólnej. Powoduje to, że człowiek, zamiast działać, szuka najpierw nadmiernych uogólnień, zasad, norm działania. Ludzkie myślenie opiera się na języku, a zwierzęce wspiera się mową fonetyczną - muzyką wydawanych głosów. Za język słowny i muzyczny odpowiada część w mózgu zwana ośrodkiem Broki. Rozwinięcie się języka słownego umożliwiła ewolucja płatów czołowych. Dokładniej to lewa półkula odpowiada za język słowny. Wśród filozofów toczy się dyskusja na temat świadomości nie tylko w zależności od struktury mózgu, ale także poszukiwania bardziej szczegółowego uwarunkowania funkcji mózgu. Istotne miejsce w tych poszukiwaniach znajduje "intencjonalność", czyli odniesienie między umysłem a rzeczywistym światem. Między umysłem i przedmiotami wyróżnia się także treść stanowiącą podmiot odnoszenia. Tak zatem intencjonalność i treść odniesienia stanowią podstawy poszukiwania świadomości wśród zwierząt. Te dwa składniki u ludzi i u zwierząt są przyczyną automatycznych reakcji i działania.U człowieka język wypowiedzi i język myśli różni się znacznie. Ludzie podporządkowują zewnętrzny świat pod swe pojęcia, czego nie czynią zwierzęta. Bez względu na powstające różnice przyjmuje się, że intencjonalność jest podstawą świadomości zarówno u zwierząt, jak i u człowieka. Jednakże wśród zwierząt intencjonalność i świadomość są spójne, w środowisku ludzkim ta spójność występuje tylko we śnie. Ze względu na zbieżność ewolucyjną kształtowania się mózgów zwierzęcych i ludzkich będących podstawą zachowania proponuję, by zamiast "przedmiotowości moralnej" przyjąć tezę o "partycypacji zwierząt w moralności". Zasady moralne człowiek poznaje, kształtuje w system pojęć, ale ich nie ustala. Wiele pisano na temat możliwości ewolucji duszy ludzkiej ze zmysłowej duszy zwierzęcej. W niniejszym artykule podaję, że dyskurs na temat duchowości duszy przekracza sferę przyrodniczą.

Czasopismo: Colloquia Theologica Ottoniana
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Współczesna antropologia edukacji jako odpowiedź na nową wielokulturowość

Dająca się obecnie zaobserwować wyraźna społeczna niechęć wobec dotychczasowych sposobów obchodzenia się z problemem wielokulturowości oraz różnicy kulturowej generuje sytuacje konfliktowe i reprodukuje pole tzw. "wojen kulturowych". Przyczyny tego stanu rzeczy leżą w dużym stopniu w fakcie upolitycznienia, a w konsekwencji także polaryzacji bieżących dyskursów kulturowych. Problem ten widoczny jest także w ramach dyskursów akademickich, w których poszczególne dyscypliny zajmujące się badaniem kultury prezentują swoje  własne propozycje jego rozwiązania. Pośród nich wyróżnia się myśl antropologiczna rozumiana jako nauka zajmująca się kulturą tak w jej partykularnym, jak i całościowym wymiarze. Niniejszy tekst podejmuje się wskazania jak nowe procesy zmiany kulturowej i związana z nim nowa formuła wielokulturowości zostaje dziś w ramach antropologii konceptualizowana. W szczególności podkreślona zostaje tu rola antropologii edukacji jako subdyscypliny w tym kontekście najbardziej znaczącej.

Czasopismo: Forum Oświatowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Przestrzeganie zasad moralnych w działalności politycznej powinnością sumienia

Życie obywatela to - przynajmniej z chrześcijańskiego punktu widzenia - droga, która prowadzi do Boga. Można na niej spotkać co najmniej dwie niewykluczające się rzeczywistości: polityczną i religijną. Chrześcijanin winien angażować się w życie polityczne, a jednocześnie postępować zgodnie z właściwym systemem moralnym. Całą działalność polityczną trzeba pojmować w kategoriach moralnych, ponieważ w jej centrum znajduje się zawsze człowiek i jego działanie, które może być tak dobre, jak i złe. Nie wolno uprawiać polityki według zasad ideologii skuteczności i sukcesu bez liczenia się z wartościami ogólnoludzkimi i prawami moralnymi. Przestrzeganie zasad etycznych w obrębie polityki jest gwarancją właściwego funkcjonowania państwa oraz zabezpieczenia praw jednostki. Zdając sobie sprawę z możliwych zagrożeń w dziedzinie polityki, należy mówić o potrzebie formacji moralnej wszystkich pełniej uczestniczących w życiu politycznym. Formacja ta jest konieczna, aby przenikać świat polityki duchem służby na rzecz dobra wspólnego.

Czasopismo: Colloquia Theologica Ottoniana
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Księga Liczb jako końcowy etap w redagowaniu Pięcioksięgu?

Wieloaspektowa analiza Księgi Liczb pozwala postrzegać ją jako dzieło bardzo różnorodne pod względem języka, stylu, tendencji teologicznych oraz tradycji prawnych. Z jednej strony dostrzec tu można wyraźne ślady pracy redaktorów kapłańskich i niekapłańskich, a z drugiej - widoczna jest próba syntezy obu tych nurtów teologicznych. Materiał prawny zawarty w tym dziele również przejawia tendencje wyraźnie uzupełniające względem rozwiązań proponowanych w innych miejscach. Ślady późniejszych korekt odnajdujemy również w kontekście samych tylko perykop z Księgi Liczb (na przykład Lb 11-12). Z jednej strony treść księgi przygotowuje czytelnika do wydarzeń opisanych w Księdze Jozuego, a z drugiej - przekonuje go o wyjątkowej roli Mojżesza w realizacji Bożych planów względem Izraela. Wszystko to pozwala współczesnym badaczom zajmującym się analizą historyczno-krytyczną i krytyczno-literacką postulować, że księga ta w znacznej mierze jest owocem ostatniej redakcji tego, co znamy dziś jako Pięcioksiąg, i w swej ostatecznej formie została ukształtowana najpóźniej w drugiej połowie IV wieku przed Chrystusem.

Czasopismo: Colloquia Theologica Ottoniana
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Typowe zachowania studentów wychowania fizycznego na zajęciach dydaktycznych i w szkole

ABSTRAKT: W pracy zaprezentowany wyniki z badania, którego celem było poznanie opinii studentów wychowania fizycznego na temat ich zachowań na zajęciach dydaktycznych i w szkole. W badaniu uczestniczyło 142 studentów z drugiego roku studiów na Wydziale Wychowania Fizycznego AWFiS w Gdańsku. Wśród badanych było 53 studentki i 89 studentów, których wiek zawierał się w przedziale od 19 do 24 lat. W badaniu wykorzystano kwestionariusz SPZS, zawierający 73 stwierdzenia z opisami pożądanych zachowań studentów  w sali dydaktycznej i szkole wg Grimley’a i wsp. (2004). Charakterystyczne dla ponad 50% badanych studentów okazało się to, że zdecydowane oceny typu „zawsze lub prawie zawsze”,„nigdy lub prawie nigdy”, najczęściej odnosili do zachowań innych osób. Zdecydowana większość okazywała szacunek dla wartości, tzn. „nigdy lub prawie nigdy” nie okradała innych, nie uszkadzała,nie niszczyła mienia szkolnego, a jednocześnie nie doceniała i nie dbała o własność innych ludzi. Zróżnicowanie zebranych danych ze względu na płeć badanych ukazało znamienne różnice dla 11 spośród 73 stwierdzeń. Najwięcej różnic ujawniło się w odpowiedziach dotyczących poczucia wartości studentów.

Czasopismo: Forum Oświatowe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Erazm z Rotterdamu i kardynał Gabriel Paleotti − dwie wizje starości

Koncepcje starości zaprezentowane przez Erazma z Rotterdamu i Gabriela Paleottiego różnią się między sobą pod wieloma względami. Dzieła poświęcone schyłkowemu etapowi ludzkiego życia zostały przygotowane przez autorów w różnym wieku i w innym okresie renesansu. Poglądy wyrażono w jednym wypadku wierszem, w drugim prozą. Istotniejsze wydaje się jednak to, że - odwołując się do tych samych źródeł - autorzy prowadzą czytelnika do zupełnie odmiennych wniosków. Zarówno dla Erazma, jak i Paleottiego punkt wyjścia i bazę rozważań stanowią antyczne poglądy dotyczące starości. Pierwszy z nich tak dalece je absorbuje i wyjaskrawia, że spotyka się nawet z zarzutem, jakoby przeżywał depresję albo kryzys wieku średniego. Wydaje się natomiast, że Rotterdamczyk prowadzi czytelnika nie do czego innego, jak do ponownego przeżycia idei świata starożytnego, co było przecież programowym założeniem renesansu. Przeciwnie jest u Paleottiego. O ile bowiem utwór Erazma można uznać za rodzaj literackiego comploratio dotyczącej starości, dzieło Paleottiego bez wątpienia mieści się w dziedzinie konsolacji. Również i ten autor odnosi się do poglądów antycznych. Ich prezentacji poświęca bez mała trzecią część traktatu. Co więcej, dokonuje podziałów i uogólnień, wskazując na wiodące trendy w myśleniu o starości. Ostatecznie porzuca jednak dawne twierdzenia, by w tej partii, gdzie prezentuje własne poglądy, posiłkować się filozofią scholastyczną. O ile odwołania do Biblii i historii Kościoła dotyczą zasadniczo sfery przywoływanych egzemplifikacji, to całe dzieło podporządkowane zostało myśli chrześcijańskiej. Sam uczony nie chciał bowiem kreślić ideału starości jako takiej, lecz starości chrześcijańskiej. Bardzo widoczne powiązanie treści i światopoglądu nie dziwi u autora, który był katolickim duchownym głęboko zaangażowanym w reformę Kościoła. Być może jest to również pośrednie następstwo przyjęcia twierdzeń Tomasza z Akwinu, którego tezy stanowiły bazę całego przedstawienia, a zwłaszcza wywodu dotyczącego pojmowania dobra. Nie można również wykluczyć, że wyraziście zarysowane poglądy religijne wraz ze skłonnością do encyklopedycznej systematyzacji są znakiem zwiastującym nadchodzący barok. Ostatecznie oba utwory nie dają rozstrzygającej odpowiedzi na pytanie, czy starość to dobry czas w ludzkim życiu. Wtajemniczają jednak w renesansowe rozumienie zjawiska będące wynikiem koincydencji poglądów antycznych oraz doświadczeń osobistych i społecznych.

Czasopismo: Colloquia Theologica Ottoniana
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne