rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Modelowanie udziału żelaza w powstawaniu miażdżycy - podejście systemowe

Hipotezę zakładającą, że wyższe stężenie żelaza w surowicy odgrywa ważną rolę w rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego zaproponował w 1981 r. J.L. Sullivan. Dziś, wyniki coraz liczniejszych badań potwierdzają istotne znaczenie żelaza w rozwoju miażdżycy. Zasadniczą rolę przypisuje się katalizowanej przez jony tego pierwiastka reakcji Fentona, w następstwie której powstaje silnie toksyczny rodnik hydroksylowy, biorący udział w peroksydacji lipidów. W następstwie wspomnianego procesu powstają zmienione cząsteczki lipidowe, które w sposób nieograniczony wyłapywane są przez komórki jednojądrzaste i stają się komórkami piankowatymi, a potem ciałkami apoptotycznymi tworzącymi blaszkę miażdżycową. W pracy tej przedstawiono systemowe podejście do badania prezentowanego zagadnienia. W tym celu został zbudowany model dotyczący udziału żelaza w powstawaniu miażdżycy oparty na sieciach Petriego. Analiza tego modelu pozwoliła na wyciągnięcie wniosków, iż bez reakcji Fentona, którą katalizuje żelazo, blaszka miażdżycowa nie może powstać.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Czytanie według wartości (nie tylko) w szkole – czy i jak możliwe?

W tekście podjęto jedno z ważnych zagadnień dydaktycznych, jakim jest rozbudzanie motywacji czytelniczych uczniów. Problem ten omówiono, odwołując się do ekstensywnej strategii czytania ujmowanej w perspektywie aksjologicznej, która – w przekonaniu autora – odgrywa ważną roli w procesie edukacji polonistycznej. Założono, że w procesie kształcenia tego rodzaju czy-tania znaczącą rolę mogą odegrać lektury szkolne z kręgu polskiej i obcej literatury pięknej dla młodych czytelników. Zwrócono uwagę na rolę szkolnego polonisty, powszechnie postrzeganego, jako osobę bezradną wobec niechęci uczniów do czytania, motywowania do lektury – zarówno, jako szkolnego obowiązku, jak i czytania własnego.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Obrazy i słowa z historią w tle. Kilka uwag krytycznych o polskim przekładzie powieści graficznej „Kinderland”

Niniejszy tekst prezentuje wyniki krytycznej analizy translatorycznej przekładu niemieckiej powieści graficznej „Kinderland” autorstwa Grzegorza Janusza na język polski. Skrótowy zarys recepcji komiksu, jego cech najistotniejszych z perspektywy translatorycznej oraz charaktery-styka powieści graficznej, jako jednego z typów narracji komiksowej, którego reprezentantem jest również Kinderland, stanowią niezbędne tło dla rozważań analitycznych. W dalszej części artykułu zostaną przedstawione problemy przekładowe, mające swoje podłoże zarówno w warstwie wizualnej jak i językowej wybranych fragmentów komiksu, a zastosowane przez polskiego tłumacza rozwiązania translatorskie staną się przedmiotem krytycznych rozważań autorki.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Alternatywne metody nauki czytania dzieci w wieku przedszkolnym

W Polsce na przestrzeni ostatnich lat pojawiło się wiele nowych koncepcji nauki czytania umownie nazywanych „metodami”. Do najbardziej znanych zaliczyć można: Metodę Dobrego Startu M. Bogdanowicz, symultaniczno-sekwencyjną metodę nauki czytania J. Cieszyńskiej, metodę fonetyczno-literowo-barwną B. Rocławskiego, czy sojusz metod E. Arciszewskiej. Prezentowane metody alternatywne dają sposobność prowadzenia nauki w sposób rzec można „niezauważalny” przez dziecko, w sposób, który jest dla niego zabawą, poszukiwaniem, a w żadnym przypadku nie jest obciążeniem. Wdrożenie wyżej wymienionych koncepcji edukacji czytelniczej na etapie edukacji przedszkolnej ma na celu przygotowanie dziecka do podjęcia nauki w szkole podstawowej. Za to ważne zadanie odpowiedzialni są nauczyciele. Dlatego też postanowiono określić, jaka jest wśród nauczycieli wychowania przedszkolnego znajomość alternatywnych metod nauki czytania, czy i które z nich stosują w praktyce? Czy istnieje potrzeba poszukiwania, stosowania nowych, innowacyjnych sposobów nauki czytania dzieci już w wieku przedszkolnym? Jest to istotne zagadnienie, ponieważ teoretycy w dziedzinie edukacji, jak i nauczyciele praktycy od lat poszukują optymalnej, najbardziej efektywnej metody przygotowującej dzieci w wieku przed-szkolnym do podjęcia nauki czytania w szkole podstawowej. W badaniach wykorzystano metodę sondażu diagnostycznego, techniką była ankieta. Wyniki badań pozwoliły wskazać znane oraz wykorzystywane przez nauczycieli wychowania przedszkolnego alternatywne metody nauki czytania. Niestety po podsumowaniu powyższych rozważań nasuwa się refleksja, iż nowatorskie rozwiązania edukacyjne owszem pojawiają się na szczeblu wychowania przedszkolnego, jednak nie w wystarczającym zakresie.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Rozwijanie kompetencji tekstowej na studiach filologicznych – nauczanie treści historycznych i języka (CLIL) poprzez literaturę wspomnieniową

Artykuł rozumiany jest jako głos w dyskusji nad miejscem (tekstów) kultury w nauczaniu języka (niemieckiego, jako) obcego na poziomie akademickim. Jego celem jest przedstawienie problematyki włączania literatury wspomnieniowej do procesu glottodydaktycznego oraz ukazanie jej potencjału historycznego-kulturowego wykorzystanego w edukacji językowej, a w szczególności w kształtowaniu szeroko rozumianej kompetencji tekstowej studentów studiów filologicznych.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Herbaty - rodzaje, właściwości, jakość i zafałszowania

Herbata jest jednym z najczęściej spożywanych napojów na świecie. W niniejszym artykule przedstawiono charakterystykę krzewu herbacianego, różnych rodzajów herbat (białej, zielonej, żółtej, czerwonej i czarnej) oraz sposobów ich produkcji. Zaprezentowano zarys aktualnej wiedzy na temat oddziaływania herbat na organizmy żywe. Przedstawiono również sposoby klasyfikacji herbat w zależności od ich jakości oraz próby wykorzystania herbaty jako dodatku do innych produktów żywnościowych (mięsa, ryb, słodyczy), w celu zwiększenia ich stabilności oksydacyjnej czy wzbogacenia w polifenole. Na jakość herbat wpływa istotnie sposób ich przechowywania oraz zastosowane materiały, dlatego zaprezentowano przykładowe materiały stosowane w opakowaniach herbat. W celu obniżenia kosztów produkcji szczególnie drogich herbat białych, można zauważyć próby fałszowania suszu, badanie autentyczności herbat stało się więc istotne w celu ochrony konsumentów, dlatego w artykule przedstawiono zarówno proste jak i bardziej zaawansowane metody oceny autentyczności próbek herbaty.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Lęk przed pisaniem a kształcenie sprawności pisania na lekcjach języka francuskiego jako drugiego języka obcego

W artykule zostanie zaproponowana refleksja nad jedną z często pojawiających się trudności w nauce języków obcych, jaką jest lęk przed pisaniem. Autorka przedstawi wybrany problem ba-dawczy w kontekście procesu nauczania-uczenia się języka francuskiego, jako drugiego języka obcego przez osoby dorosłe. Do zebrania korpusu badawczego posłuży polskojęzyczna wersja kwestionariusza na temat lęku przed pisaniem autorstwa Cheng’a (2004) – Second Language Writing Anxiety Inventory (SLWAI) oraz analiza osobistych opinii uczestników badania na temat podjętej problematyki.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Opinia rodziców o gotowości szkolnej dzieci w zakresie czytania i pisania – przykłady z praktyki pedagogicznej

Powszechnie wiadomo, że edukacja przedszkolna odgrywa kluczowe znaczenie w przygotowaniu dzieci do podjęcia nauki szkolnej. Jednocześnie uznaniu roli tej edukacji towarzyszą od dawna dyskusje, często w formie przeciwstawnych koncepcji, jak organizować edukację przedszkolną, by była ona zgodna ze współczesnymi trendami dydaktycznymi i wychowawczymi z jednej strony, a z drugiej strony pomagała dziecku nabyć kompendium umiejętności niezbędnych w przyszłej edukacji szkolnej. Obok naukowych dyskusji na temat roli edukacji przedszkolnej, nie mniej ważna jest ocena i oczekiwania rodziców. Poznanie opinii rodziców dotyczącej znajomości koncepcji pracy przedszkola, ze szczególnym uwzględnieniem ich wiedzy i oczekiwań na temat osiągania przez dzieci gotowości szkolnej w zakresie czytania i pisania, stało się przyczynkiem do przeprowadzenia badań sondażowych wśród rodziców dzieci w wieku przedszkolnym. Ten cel główny zrealizowano w wybranych przedszkolach wśród rodziców na terenie powiatu bialskiego i miasta Biała Podlaska w woj. lubelskim. W badaniach zastosowano metodę sondażu diagnostycznego z użyciem kwestionariusza ankiety. Wyniki badań pozwoliły poznać opinię badanej grupy rodziców na założony cel badań. Na uwagę zasługuje fakt, że rodzice z jednej strony pozytywnie oceniają pracę nauczycieli, którzy realizując Podstawę programową wychowania przed-szkolnego uwzględniają w stopniu równomiernym wszystkie wymagane umiejętności, z drugiej zaś strony oczekują, aby w przedszkolu było więcej zajęć wzmacniających umiejętności czytania i pisania. Wydaje się, że rodzice te umiejętności uważają za kluczowe w szkolnej edukacji, gdyż prawie wszyscy pracują w domu z dziećmi nad ich doskonaleniem.&nbsp;

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Wsparcie społeczne a zachowania agresywne młodzieży ponadgimnazjalnej z uwzględnieniem miejsca zamieszkania oraz rodzaju szkoły, do której uczęszczała badana młodzież

Wstęp. Wsparcie społeczne ma miejsce wtedy, gdy człowiek może liczyć na pomoc wynikającą z zachowań prospołecznych osoby lub grupy. Jest zawsze aktualne i najprawdopodobniej każdy będzie go kiedyś potrzebował. Agresja jest celowym wyrządzaniem krzywdy innej osobie, bojącej się i chcącej uniknąć bólu i cierpienia. Może być sposobem na szybką realizację doraźnego celu, ale niszczy przez to stosunki z ludźmi. Materiał i metody. Badania przeprowadzono wśród uczniów szkół ponadgimnazjalnych z powiatu bialskiego, województwa lubelskiego. Badania realizowano techniką ankiety audytoryjnej nadzorowanej przez autorów pracy. Wyniki. Uzyskane wyniki badań ukazały potrzebę wsparcia społecznego wśród młodzieży. Wnioski. 1. Agresja młodzieży wiejskiej była związana ze wsparciem społecznym określanym ogółem. 2. Na agresję młodzieży miejskiej istotny wpływ miało wsparcie społeczne ogółem. 3. Na agresję ogólną uczniów zasadniczych szkół zawodowych oddziaływało wsparcie poczucia wartości oraz wsparcie społeczne ogółem. 4. Wynik ogólny agresji licealistów nie wiązał się w sposób istotny z żadnym z badanych składników wsparcia społecznego.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Metabolizm żelaza - stan wiedzy 2014

Żelazo jest biometalem występującym w dwóch głównych stopniach utlenienia - Fe(II) i Fe(III). O wykorzystaniu żelaza przez organizmy żywe zadecydowała szeroka rozpiętość potencjału oksydoredukcyjnego tego metalu, możliwa dzięki zmiennym interakcjom z wiążącymi go ligandami oraz udział w reakcjach przeniesienia elektronu. Żelazo występuje w centrach aktywnych wielu enzymów katalizujących różnorodne reakcje, stanowiące podłoże kluczowych procesów metabolicznych takich jak fosforylacja oksydacyjna, synteza DNA, obróbka micro RNA, transport tlenu. Z drugiej strony, żelazo jest toksyczne poprzez udział w reakcji Fentona, w której powstaje rodnik wodorotlenkowy, utleniacz niszczący struktury komórkowe. Komórkowa homeostaza żelaza polega na dostarczeniu tego metalu do podstawowych procesów biochemicznych, w których uczestniczy oraz na ograniczeniu jego udziału w reakcji Fentona. Obrót żelaza w komórce pozostaje głównie pod kontrolą cytoplazmatycznych białek IRP1 i IRP2 wiążących się z RNA, które koordynują syntezę białek uczestniczących w komórkowym transporcie żelaza, jego magazynowaniu i metabolicznym użyciu. Ogólnoustrojowa równowaga żelaza opiera się w dużej mierze na osi regulatorowej pomiędzy hepcydyną, peptydem syntetyzowanym głównie w hepatocytach oraz ferroportyną, białkiem transportującym żelazo z komórek. Funkcjonowanie tej osi zapewnia prawidłową dystrybucję i obrót żelaza między absorpcyjnymi enterocytami, makrofagami układu siateczkowo-śródbłonkowego oraz prekursorami czerwonych krwinek. Artykuł podsumowuje najważniejsze odkrycia z ostatnich 15 lat, które okazały się kluczowe dla zrozumienia homeostazy żelaza.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Na początku były mszaki - czyli jak to było z wyjściem roślin na ląd

"Wyjście" rośliny na ląd to jedno z najważniejszych wydarzeń w historii życia na Ziemi, a jednocześnie jedna z największych zagadek w aspekcie ewolucyjnym i filogenetycznym. Obecnie nowe światło na pochodzenie i wczesną ewolucję roślin lądowych rzuciły badania molekularne, oparte na analizie sekwencji DNA. W niniejszym artykule podsumowano aktualną wiedzę na temat wczesnej filogenezy roślin lądowych. Przodkowie roślin lądowych wywodzą się z zielenic z klasy ramienicowych (Charophyceae), jednak trwają spory co do tego, które ramienicowe są najbliżej spokrewnione ze współczesnymi zarodkowymi (najczęściej wskazywane są rzędy ramienicowców Charales i tarczowłosowców Coleochaetales). Uważa się, że kolonizacja lądu została zapoczątkowana w ordowiku, około 475-450 mln lat temu - bo na tyle określa się wiek kryptospor, uważanych za pierwsze skamieniałe ślady występowania flory lądowej. Pierwsze rośliny lądowe prawdopodobnie przypominały współczesne wątrobowce, a mszaki są filogenetycznie najstarszymi żyjącymi roślinami lądowymi. Wzajemne zależności filogenetyczne w obrębie mszaków - między mchami, watrobowcami i glewikami - nie doczekały się końcowych rozstrzygnięć. Jako grupę siostrzaną w stosunku do roślin naczyniowych najczęściej wskazuje się glewiki, jednak niektóre analizy wskazują na mchy albo na klad tworzony przez mchy i glewiki. Wyjściu roślin na ląd towarzyszyły, oprócz wielu przystosowań anatomicznych i fizjologicznych, także zmiany w cyklu życiowym. Uważa się, że ważną rolę w kolonizacji lądu odegrały także endofityczne powiązania z grzybami.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Reakcja Fentona

Toksyczność żelaza jest uwarunkowana reakcją Fentona czyli tworzeniem rodników hydroksylowych w reakcji z nadtlenkiem wodoru. Artykuł przedstawia skrótowo historię odkrycia Fentona, kontrowersję dotyczącą natury reaktywnego oksydanta tworzonego w reakcji Fentona, reaktywność rodnika hydroksylowego, udział jonów innych metali w reakcji Fentona i wykorzystanie reakcji Fentona do oczyszczania ścieków.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Rośliny hiperakumulujące metale

Rośliny hiperakumulujące metale są interesujące, gdyż nie tylko tolerują bardzo duże ilości metali w glebie, ale gromadzą je w swych nadziemnych tkankach. Ilości te przekraczają poziomy uznane za toksyczne dla większości organizmów. W artykule, w oparciu o przegląd publikacji, głównie z ostatnich 10 lat, pokazano przykłady gatunków hiperakumulujących różne metale, a reprezentujących różne grupy taksonomiczne, formy morfologiczne i różne zasięgi geograficzne. Przedstawiono dyskusję nad kryteriami określającymi hiperakumulację (m.in. ilość metalu w roślinie, wydajność akumulacji i translokacji), które, mimo już kilkudziesięciu lat badań nad hiperakumulacją, nadal wymagają uściśleń. Opisano hipotezy dotyczące przyczyn powstania hiperakumulacji i korzyści dla roślin z niej płynących. Skupiono się na hipotezach dotyczących allelopatii i obrony przeciwko naturalnym wrogom. Pokazano, nadal nieliczne, ekologiczne badania skierowane na poznanie konsekwencji istnienia hiperakumulatorów w ekosystemie.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Żelazo w chorobach nerek

Coraz powszechniej występujące choroby nerek mają wpływ na prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu, w tym również na metabolizm żelaza. Przewlekła choroba nerek, jako jedna z przyczyn przewlekłego subklinicznego stanu zapalnego, prowadzi do zmniejszenia dostępności żelaza dla erytropoezy, czego następstwem jest rozwój niedokrwistości chorób przewlekłych. W procesie tym kluczową rolę odgrywa hepcydyna. Poznanie szczegółowego patomechanizmu rozwoju niedokrwistości spowodowanej funkcjonalnym niedoborem żelaza jest niezwykle istotne w kontekście wdrożenia skutecznego i bezpiecznego leczenia. Stosowanie preparatów żelaza z jednej strony prowadzi do wyrównania cech anemii, z drugiej zaś istnieje niebezpieczeństwo przeładowania ustroju żelazem, szczególnie przy dożylnej podaży tego pierwiastka.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Organizm gospodarza kontra drobnoustroje w walce o żelazo. Rola żelaza w zakażeniach

Żelazo, poprzez swój udział w wielu procesach metabolicznych, jest niezbędnym składnikiem odżywczym dla wszystkich istot żywych: drobnoustrojów i organizmów wyższych. Problem pojawia się, gdy z żelaza korzysta organizm gospodarza i zasiedlające go drobnoustroje patogenne. Żelazo warunkuje wzrost patogenów, więc w interesie gospodarza jest ograniczyć jego dostępność dla drobnoustrojów. Z drugiej strony, organizm gospodarza sam potrzebuje odpowiedniej ilości żelaza dla własnych potrzeb metabolicznych, w tym do prawidłowego funkcjonowania kluczowego w zwalczaniu infekcji układu odpornościowego. Najlepszym rozwiązaniem jest więc utrzymywanie zasobów żelaza pod stałą i ścisłą kontrolą. Elementem tej kontroli są białka silnie wiążące jony żelaza, głównie siderofiliny (laktoferyna i transferyna) oraz ferrytyna, albumina, hemopeksyna, haptoglobina i albumina. Odgrywają one rolę zarówno w stanie zdrowia, jak i w czasie zakażenia i zapalenia. Jako odpowiedź na uraz (infekcję, uszkodzenie tkanek, wzrost nowotworowy) rozwija się ważna fizjologicznie reakcja obronna nazywana hipoferremią/anemią zapalenia lub chorób przewlekłych, której celem jest dalsze czasowe ograniczenie dostępności żelaza dla patogenów i procesów zapalnych. Drobnoustroje w drodze ewolucji rozwinęły własne systemy pozyskiwania żelaza w ustroju żywiciela. To różne białka receptorowe wiążące siderofiliny i odzyskujące z nich żelazo oraz drobnocząsteczkowe związki silnie chelatujące żelazo, siderofory. Patogeny mogą też uzyskiwać żelazo po degradacji proteolitycznej bogatych w żelazo białek gospodarza, np. hemoglobiny. Skuteczność nabywania żelaza przez patogeny stanowi o ich wirulencji. Obecnie stosowane są różne metody lecznicze, które mają wspomóc organizm w walce z zakażeniem poprzez zmniejszenie dostępności żelaza dla patogenów. W zależności od potrzeb stosuje się ubogą w żelazo dietę, cykliczne upusty krwi lub związki chelatujące żelazo: desferoksaminę, deferipron i inne.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Aspekty stosowania Trichoderma sp. w ochronie roślin i rozkładzie materii organicznej

Jedynym z globalnych zagrożeń dla środowiska są odpady pochodzące z przemysłu rolno-spożywczego. W celu przezwyciężenia tego problemu uwagę koncentruje się na przyjaznych dla środowiska i zrównoważonych technikach obejmujących biologiczną utylizację odpadów. W procesie ich biodegradacji zasadniczą rolę odgrywają mikroorganizmy. Przyjmuje się, że biodegradacja odpadów może być potencjalnie skutecznym środkiem dla prawidłowego zarządzania nimi. Jedną z najbezpieczniejszych metod zagospodarowania odpadów organicznych jest proces kompostowania, podczas którego dużą rolę odgrywają grzyby pleśniowe. Odpowiadają one za jego prawidłowy przebieg, a ponadto warunkują powstawanie produktu o bardzo cennych właściwościach próchnicotwórczych, który wykorzystany może być jako nawóz organiczny. Przeprowadzono liczne badania mające na celu wyizolowanie, identyfikację, a następnie określenie właściwości grzybów z rodzaju Trichoderma. Przeprowadzone badania wykazały, że właściwości biochemiczne poszczególnych szczepów Trichoderma zależą od środowiska, z którego są izolowane i dodatnio korelują z jego właściwościami fizykochemicznymi. Rodzaj Trichoderma dzięki swoim właściwościom wchodzi w skład preparatów mikrobiologicznych stosowanych w celu optymalizacji kompostowania surowców różnego pochodzenia. Skuteczną degradację odpadów zawdzięcza się wytwarzaniu przez wyżej wymienione grzyby wielu enzymów, takich jak: celulazy, proteazy, fosfatazy, lipazy, ksylanazy oraz amylazy. Ponadto Trichoderma sp. wykorzystuje się w rolnictwie z uwagi na jej właściwości fitosanitarne, jak również indukowanie wzrostu i rozwoju roślin.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Śródbłonek - niedoceniany organ. 1. Budowa i rola w procesach fizjologicznych

Śródbłonek to warstwa komórek stanowiąca wyściółkę naczyń krwionośnych i limfatycznych. W związku z liczbą budujących go komórek, ich masą, powierzchnią oraz rolą jaką odgrywa w wielu fizjologicznych procesach śródbłonek został uznany za integralny narząd w organizmie człowieka. Jego komórki są zakotwiczone w błonie podstawnej, a równocześnie kontaktują się ze sobą za pomocą różnego typu połączeń międzykomórkowych. Jest to możliwe dzięki obecności na ich powierzchni zestawu białek adhezyjnych, które ponadto uczestniczą w szeregu innych biomechanicznych (transmigracja komórek nowotworowych w procesie tworzenia przerzutów) oraz biochemicznych (przekaz wewnątrzkomórkowego sygnału) procesach. W ich przebiegu istotną rolę odgrywają także obecne na powierzchni komórek śródbłonka cukrowce tworzące charakterystyczną strukturę glikokaliksu. Typową dla komórek śródbłonka jest obecność ciałek Weible-Palade'a, licznych kaweoli oraz zakotwiczonych w błonie komórkowej enzymów uczestniczących m.in. w procesie krzepnięcia krwi. Specyficzny typ śródbłonka stanowią komórki śródbłonka wysokiego występującego przede wszystkim w narządach limfatycznych. Dzięki swej budowie śródbłonek wysoki umożliwia leukocytom fizjologiczną transmigrację z naczyń do tkanki limfatycznej, podczas gdy śródbłonek naczyń krwionośnych jest przepuszczalny dla leukocytów jedynie w przypadku toczącego się stanu zapalnego. Głównym zadaniem śródbłonka jest utrzymanie w warunkach fizjologicznych stałego przepływu krwi poprzez regulację jej krzepliwości. Jego komórki w tej sytuacji pozostają w stanie spoczynku (nie prezentują receptorów adhezyjnych), a jednocześnie uwalniają do środowiska czynniki antykoagulacyjne, które w warunkach fizjologicznych przeważają nad czynnikami prokoagulacyjnymi. Kolejną grupę substancji wydzielanych przez śródbłonek stanowią czynniki wazodylatacyjne - powodujące relaksację naczynia krwionośnego i wazokonstrykcyjne - wywołujące jego skurcz, produkowane w odpowiedzi na obecność bodźców chemicznych i biomechanicznych. Ważną grupą czynników produkowanych przez komórki śródbłonka są czynniki pro- i antyangiogenne, które odpowiednio stymulują lub hamują powstawanie nowych naczyń krwionośnych. Ze względu na ogromne znacznie dla utrzymania homeostazy i uniwersalność produkowanych przez jego komórki czynników poznanie fizjologii śródbłonka jest przedmiotem intensywnych badań, coraz częściej prowadzonych in vitro na modelach wyprowadzonych linii komórkowych śródbłonka izolowanego z różnych narządów. Hodowle te choć posiadają swe ograniczenia wydają się być dobrym modelem do analizy udziału śródbłonka w procesach fizjologicznych czy patologicznych zachodzących w organizmie.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku