rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Średniowieczne polonika rękopiśmienne w zbiorach obcych

Zmarły 31 VII 2017 r. Edward Potkowski przywiązywał szczególną wagę do rejestracji i możliwie szczegółowego opisu rękopisów – powstałych w Polsce, spisanych przez Polaków za granicą, sporządzonych dla polskiego odbiorcy, bądź znajdujących się na terytorium Polski – zarówno przechowywanych w zbiorach polskich, jak i zagranicznych. Często wyrażał przekonanie, że nie uzyskamy pełnego obrazu kultury książki w polskim średniowieczu bez studiów nad kodeksami, które znajdują się lub czasowo znajdowały się w zbiorach obcych. O nich właśnie traktuje tekst przygotowany przez E. Potkowskiego do niniejszego tomu. Omawia w nim przykłady trzech ksiąg: odnaleziony przez siebie w Neapolu Kodeks Mikołaja Suleda oraz Kodeks Matyldy i Psałterz Floriański, których skomplikowane dzieje dowodzą konieczności utworzenia centralnego katalogu rękopisów średniowiecznych związanych z Polską, w celu rozwoju dalszych studiów nad rodzimą kulturą wieków średnich.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Z testamentu Juliana Ursyna Niemcewicza. Dary książkowe dla Biblioteki Polskiej w Paryżu

Julian Ursyn Niemcewicz swoim testamentem sporządzonym w 1838 r. objął cenne po sobie pamiątki, w tym książki i rękopisy. Kasztelan życzył, by złożyć je w Bibliotece Polskiej w Paryżu, z którą był blisko związany. W artykule dokonano analizy przekazanych dokumentów (m.in. pod względem tematyki, języków czy ilości). Ponadto omówiony został proces przekazywania schedy, a także wynikające z tego problemy z uporządkowaniem spuścizny.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Całościowe opracowania Kodeksu Lubińskiego (poł. XIX w. – pocz. XXI w.)

Kodeks lubiński to w głównej mierze dzieło Jana z Dąbrówki i jego kopistów. Zawiera on miscellanea historica wydobyte ze średniowiecznych zabytków polskiej historiograﬁ i bądź nakreślone przez Jana doraźnie, na użytek własny. Obok kopii takich dzieł, jak Kronika Dzierzwy, Kronika polska Mistrza Wincentego tzw. Kadłubka, Kronika wielkopolska, Kronika Janka z Czarnkowa, mamy tu też zabytek wielkiej wagi, którego autorem jest sam Jan z Dąbrówki, mianowicie brulion Commentum in Chronicam Polonorum Magistri Vincentii dicti Kadłubek. Wśród tego znajdują się też mniejsze jego opuscula, jak np. trzy redakcje Rodowodu książąt polskich i Katalog biskupów krakowskich, a także excerpta z różnych pomniejszych dzieł kronikarskich i rocznikarskich. Identyﬁ kacja tych dzieł trwała przez blisko półtora wieku i często nie była wolna od błędnych hipotez. Celem artykułu jest pokazanie, jak narastała wiedza dotycząca zabytku i jak stopniowo, drogą żmudnych dociekań dochodzono do właściwych wniosków. Analizowane są tu całościowe opracowania kodeksu, które wyszły spod pióra polskich historyków i bibliotekarzy takich jak August Bielowski, Jan Szlachtowski, Józef Korzeniowski, Witold Nowodworski, Brygida Kürbis, Jacek Wiesiołowski, Marian Zwiercan, Wojciech Drelicharz, Jerzy Kaliszuk i Sławomir Szyller. Z nich najbardziej kluczowe dla całości badań wydają się dziś konstatacje Józefa Korzeniowskiego i Mariana Zwiercana. Artykuł ten ma być pomocą dla tych, którzy będą korzystać ze skanu kodeksu lubińskiego, który niedawno został zamieszczony w Narodowej Bibliotece Cyfrowej zwanej Poloną. Wpisuje się też w nurt mediewalizmu, tj. nauki zajmującej się obecnością i funkcjonowaniem średniowiecza w pracach autorów późniejszych.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Źródła rękopiśmienne do badania polskiego rynku wydawniczego Lwowa w XIX w. w zbiorach Lwowskiej Biblioteki im. Wasyla Stefanyka

Artykuł poświęcony jest zawartości fondów z materiałami na temat polskiego ruchu wydawniczego we Lwowie XIX w. przechowywanych we Lwowskiej Bibliotece Naukowej im. W. Stefanyka. Zawartość fondu Ostapa Ortwina (fond 73): korespondencja wydawnicza Księgarni Polskiej Bernarda Połonieckiego i kierownika działu wydawniczego firmy. Księgarnia Władysława Bełzy w fondzie Ossolineum (fond 54). Perypetie finansowe wspólnika Księgarni Polskiej Mikołaja Biernackiego, wydawcy czasopisma „Tydzień Polski” (Archiwum Baworowskich, fond 209 i Archiwum Pawlikowskich, fond 76). Wartość materiałów źródłowych i ich wykorzystanie w badaniach.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Zbiory polonijne w Immigration History Research Center w Minneapolis (Minnesota) oraz w innych wybranych instytucjach amerykańskich

Artykuł prezentuje zbiory polonijne związane z działalnością literacką, artystyczną, a także dziennikarską i w dziedzinie książki przechowywane w archiwach Immigration History Research Center w Minneapolis oraz kilka kolekcji o podobnym charakterze z innych archiwów amerykańskich. Wskazuje, że badacze Polonii amerykańskiej nie powinni ograniczać się w swoich kwerendach do placówek polonijnych, zaś w tematyce badań – do spraw polityczno-organizacyjnych. Postuluje bardziej systematyczne opracowanie i udostępnianie informacji o zbiorach związanych z polską grupą etniczną w Ameryce Północnej, które są przechowywane w różnych placówkach rozsianych po całych Stanach Zjednoczonych.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Życie i praca Piotra Bańkowskiego (1885–1976)

Piotr Bańkowski (1885–1976) w pamięci archiwistów, bibliotekarzy i historyków zapisał się głównie jako ekspert i członek (a później zastępca prezesa) delegacji polskich w Komisji Mieszanej Reewakuacyjnej i Specjalnej w Moskwie i Petersburgu, pracownik archiwów państwowych, kustosz Biblioteki Narodowej, redaktor naczelny „Archeionu” oraz współorganizator i donator Łomżyńskiego Towarzystwa Naukowego im. Wagów. W 1912 r. ukończył studia na Uniwersytecie Jagiellońskim (uzyskując stopień doktora filozofii). Następnie kontynuował naukę we Francji (dzięki stypendium Kasy im. Józefa Mianowskiego). W Paryżu przebywał do połowy 1915 r. Wracając do Polski, zatrzymał się w Petersburgu, gdzie uczył historii literatury polskiej i historii w polskich szkołach średnich i na Wyższych Kursach Polskich. Po powrocie do kraju, pod koniec 1918 r., otrzymał stanowisko asystenta, a później zastępcy dyrektora Archiwum Państwowego w Lublinie. W 1924 r. został oddelegowany do Warszawy do porządkowania akt byłego Konsystorza Prawosławnego. Wlatach 1927–1936 brał udział w pracach rewindykacyjnych w Komisji Reewakuacyjnej i Specjalnej w Moskwie iPetersburgu. Od 1935 r. do 1940 r. pracował wBibliotece Narodowej. Wczasie powstania warszawskiego przebywał na Forcie Sokolnickiego, gdzie miał pod opieką najcenniejsze zespoły akt państwowych archiwów warszawskich. W latach 1951–1976 był redaktorem „Archeionu”. Był społecznikiem zaangażowanym w pracę na rzecz środowiska lokalnego – łomżyńskiego, a także zawodowego – archiwistów i bibliotekarzy. Był członkiem: Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza, Towarzystwa Miłośników Historii, Polskiego Towarzystwa Historycznego, Towarzystwa Bibliofilów Polskich w Warszawie, Związku Nauczycielstwa Polskiego, Związku Bibliotekarzy Polskich oraz Związku Bibliotekarzy i Archiwistów.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Oddział Książki Rzadkiej i Rękopisów: kolekcje, działalność naukowa i popularyzatorska

Oddział Książki Rzadkiej i Rękopisów GPNTB SO RAN (Госуда́рственная публи́чная нау́чно-техни́ческая библиоте́ка Сиби́рского отделе́ния Росси́йской акаде́мии нау́к – Państwowa Publiczna Naukowo-Techniczna Biblioteka Oddziału Syberyjskiego Rosyjskiej Akademii Nauk) przechowuje znaczące zbiory książek i archiwaliów powstałych w okresie od XIII w. do dnia dzisiejszego. Ogólna liczba zbiorów przekracza obecnie 90 000 jednostek; zbiory są systematycznie uzupełniane.
Podwaliny najstarszej części zbiorów stanowi kolekcja starych druków i rękopisów akademika M. N. Tichomirowa, którą Biblioteka otrzymała w latach 1967–1969. Ekspedycje archeograficzne organizowane przez Syberyjski Oddział RAN, przyczyniły się do ponad dwukrotnego powiększenia najstarszej części zasobów Biblioteki i powstania osobnych kolekcji terytorialnych. Do dzisiaj ten kierunek prac Oddziału stanowi perspektywiczny sposób uzupełniania najstarszej części kolekcji.
W chwili obecnej Oddział Książki Rzadkiej i Rękopisów dysponuje ponad 1300 staroruskich rękopisów i 2500 rosyjskich starodruków, doliczając do tego zbioru wydania drukarń staroobrzędowców XVIII–XIX w. Z innych kolekcji wyodrębniono książki XVIII w. drukowane tzw. grażdanką, a także wydane za życia autorów utwory rosyjskich pisarzy XIX w. i rosyjskiego srebrnego wieku oraz kolekcję prohibitów – wydanych nielegalnie i zagranicznych.
Równolegle do terenowej pracy archeograficznej Oddział gromadzi materiały do zbiorczego katalogu wydań rzadkich i książek zabytkowych przechowywanych w zasobach państwowych bibliotek na terytorium Syberii i Dalekiego Wschodu. Regularnie wydawane są katalogi rękopisów, starych druków i książek rzadkich. W związku z wykorzystywaniem nowych technologii i techniki cyfrowej pojawiają się nowe kierunki pracy Oddziału. Planowo przeprowadza się prace polegające na wykonywaniu cyfrowych kopii zabezpieczających rękopisy i druki, prowadzone są prace nad tworzeniem baz danych – bibliograficznych i pełnotekstowych – zawierających informację o dawnych książkach zabytkowych w regionie syberyjskim. Oddział Książki Rzadkiej i Rękopisów: kolekcje, działalność naukowa i popularyzatorska W oparciu o zbiory Oddziału zostało stworzone i funkcjonuje Muzeum Książki, które prowadzi działalność naukowo-popularyzatorską dla placówek edukacyjnych miasta, mieszkańców Nowosybirska i wszystkich zainteresowanych historią kultury książki.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Sprawy książki polskiej i jej autorów w sowieckich dokumentach partyjnych z lat 1954–1971

Podstawą źródłową poczynionych ustaleń są odtajnione archiwalia przechowywane w Rosyjskim Państwowym Archiwum Historii Najnowszej (Российский государственный архив новейшей истории – RGANI), pochodzące z zespołu akt sowieckiej partii komunistycznej. Wynika z nich, że sprawy książki polskiej były monitorowane przez Kreml w całym analizowanym okresie. W Moskwie interesowano się przede wszystkim polskimi literatami i ich twórczością pod kątem odstępstw od ideologicznego schematu oraz sposobu przestawiana Rosji i ZSRR. Ponadto władze sowieckie analizowały i oceniały ruch wydawniczy w Polsce. Próbowano wpływać na ofertę wydawniczą książek polskich w ZSRR i radzieckich w Polsce, stosując mechanizmy porozumień zarówno dwustronnych, jak i wielostronnych (systematyczne narady organów wydawniczych państw bloku wschodniego).

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Polonika w zbiorach francuskiej Biblioteki Narodowej (Bibliothèque nationale de France)

Francuska Biblioteka Narodowa (Bibliothèque nationale de France) posiada jeden z najbogatszych i najcenniejszych zbiorów poloników znajdujących się poza granicami Polski. Polonika, rozumiane w sensie estreicherowskim, obejmują rękopisy, inkunabuły, druki zwarte i ciągłe, ryciny, mapy, muzykalia, numizmatykę. Rękopisy i starodruki od XVI do XVIII w. odzwierciedlają historię stosunków dyplomatycznych między Francją i Polską od elekcji Henryka Walezego na tron Polski w 1573 r. do epoki oświecenia i okresu rozbiorów. Na przestrzeni XIX i XX w. kolejne fale polskiej emigracji politycznej i ekonomicznej do Francji sprzyjały rozwojowi piśmiennictwa polonijnego i emigracyjnego. Publikacje te wpłynęły do francuskiej książnicy jako egzemplarze obowiązkowe. Sekcja polska, powołana w 1951 r., kontynuuje prace nad wzbogacaniem zbioru poloników drogą zakupów, wymiany i darów, a także jego opracowaniem i promocją. Portal tematyczny France Pologne – Francja Polska opracowany we współpracy m.in. z Biblioteką Narodową w Warszawie jest przykładem działań mających na celu ukazanie zasobności i różnorodności poloników w BnF.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Z badań nad piśmiennictwem sakralnym średniowiecznej biblioteki klasztoru cystersów w Mogile

Prezentowany artykuł stanowi fragment obszerniejszych badań nad skryptorium i biblioteką klasztoru cystersów w Mogile do przełomu XV i XVI w. Autorzy wykorzystali ustalenia Edwarda Potkowskiego, zgodnie z którymi jedną z form użytkowania pisma w średniowieczu było zastosowanie go do głoszenia zasad wiary i wyrażania chwały Bożej, czyli do tworzenia piśmiennictwa sakralnego. W jego ramach istnieją bardziej szczegółowe odmiany tematyczne, które autorzy omawiają możliwie dokładnie, wskazując konkretne dzieła i (jeśli jest to możliwe) ich twórców. Granice chronologiczne rozważań zostały wyznaczone przez stan podstawy źródłowej i przemiany kulturowe dotyczące klasztoru cystersów w Mogile. Ograniczenie się do XV stulecia wynika z faktu, że z tego okresu pochodzą wszystkie zachowane średniowieczne kodeksy. Ponadto na przełomie XV i XVI w. zachodziły zmiany związane z upowszechnieniem się druku, co oznaczało schyłek kopiowania ksiąg w skryptorium.
Podstawę źródłową stanowi 20 kodeksów. Z tej liczby autorzy bezpośrednio przebadali 14, ponieważ jedynie te zostały im udostępnione. Pozostałych sześć było niedostępnych z powodu remontu w archiwum klasztornym. Te księgi przebadano za pośrednictwem Katalogu archiwum. Wszystkie kodeksy pochodzą z XV stulecia, lecz tylko dwa z jego pierwszej połowy. Natomiast 11 ksiąg powstało mniej więcej w połowie XV wieku. Z jego drugiego pięćdziesięciolecia pochodzi siedem zachowanych manuskryptów.
Analiza odmian piśmiennictwa sakralnego obecnego w średniowiecznej spuściźnie biblioteki klasztoru cystersów w Mogile wykazała dominację kaznodziejstwa – aż 168 pozycji. Wysoką pozycję zajęły dzieła teologiczne, Biblia z egzegezą oraz m.in. moralistyka i liturgia. Przeważają dzieła dotyczące nauczania wiary, formacji duchowej i offi cium divinum, co było typowe dla księgozbiorów cysterskich i generalnie bibliotek klasztornych wieków średnich. Jeśli chodzi o autorów, to na pierwsze miejsce wysuwają się pisarze należący do konwentu cystersów w Mogile – opat Piotr Hirszberg, brat Mikołaj z Krakowa czy Jakub z Paradyża. Taka sytuacja nie powinna dziwić, ponieważ biblioteka konwentualna z urzędu była nastawiona na zbieranie dzieł swoich pisarzy. Wśród autorów spoza klasztoru cystersów w Mogile licznie spotykamy teksty pióra św. Bernarda z Clairvaux.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Akta wizytacyjne jako źródło do dziejów księgozbiorów historycznych. Na przykładzie akt dekanatu chełmskiego z XVIII i początku XIX wieku

Rozpoznanie dawnych księgozbiorów to jeden z istotniejszych obszarów badań historycznobibliologicznych. Znaczącą część tego rodzaju kolekcji stanowią biblioteki parafialne. Do podstawowych źródeł w badaniach nad nimi należą akta wizytacyjne, rejestrujące książki będące na stanie parafii. Tego rodzaju dokumentacja wizytacji generalnych z XVIII i początku XIX w. w diecezji chełmskiej, dekanacie chełmskim, pokazuje księgozbiory parafialne w Czułczycach, Kumowie, Olchowcu, Orchówku, Pawłowie, Sawinie, Sosnowicy, Świerżem, Uhrusku i Wereszczynie. Biblioteki te są zróżnicowane zarówno pod względem liczebności, jak i zawartości treściowej. W każdej z nich są obecne książki pro offi cio ecclesiastico, natomiast teksty pro docendo populo występują w parafi ach większych i lepiej uposażonych. Pochodzą one zazwyczaj z darów, stąd też znajdują się wśród nich dzieła niekoniecznie przydatne do pracy duszpasterskiej proboszczów. Są wytworami polskich i zagranicznych warsztatów drukarskich i pochodzą z XVI, XVII i XVIII w.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Aurora – wierszowana Biblia autorstwa Piotra Rigi (ok. 1145–1209): stan badań i perspektywy

Artykuł przedstawia stan badań nad Aurorą, wierszowaną parafrazą Biblii spisaną pod koniec XII wieku przez Piotra Rigę (zm. 1209), kanonika katedry w Reims i kanonika mieszczącego się w tym mieście klasztoru augustianów, która jeszcze za życia autora przeredagowana została przez Idziego z Paryża (ca 1160–1224).
Opisywany tekst cieszył się w średniowieczu szczególną popularnością, na co dowodem jest blisko pięćset zachowanych do dziś kopii, liczne cytaty u autorów średniowiecznych i opierające się na nim kolejne przekłady. Jednakże pomimo szerokiego wpływu, jaki Aurora wywarła na średniowieczną umysłowość, editio princeps doczekała się dopiero w 1965 r., a choć dzieło stanowi doskonały materiał do badań nad wieloma aspektami odnoszącymi się do historii intelektualnej średniowiecza, dotychczas wiele związanych z nim zagadnień pozostaje nierozstrzygniętych.
Artykuł przytacza główne ustalenia dotyczące postaci autora oraz redaktora Aurory, kompozycji tekstu i specyfiki jego recepcji z zaznaczeniem trudności, wynikających z istnienia kilku wersji odautorskich oraz niemal jednocześnie sporządzonych redakcji. Ma na celu wprowadzenie do polskiej literatury przedmiotu zagadnienia do tej pory niemalże całkiem nieobecnego, a dającego nadzieję na nowe istotne ustalenia w zakresie transmisji tekstu i treści zarówno w odniesieniu do tego konkretnego przypadku, jak i w szerszej perspektywie panoramy intelektualnej średniowiecznej Polski.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Kolekcja Joachima Lelewela w Dziale Druków Rzadkich Biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego

Historyk, kartograf, teoretyk księgoznawstwa Joachim Lelewel (1786-1861) swoją  bibliotekę prywatną zapisał w testamencie Uniwersytetowi Wileńskiemu. Dział Druków Rzadkich Biblioteki UW przechowuje kolekcję książek i broszur uczonego, liczącą 3684 pozycje (5400 tomów). Jest ona ciekawa ze względu na tematykę oraz zachowane proweniencje. W artykule zostały przedstawione dzieje powstania zbioru i okoliczności włączenia go do Biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego, a także krótka charakterystyka tematyczna. Najwięcej uwagi poświęcono jednak różnym wpisom, pieczęciom i ekslibrisom. Sporą część kolekcji stanowią książki z dziedziny geografii, kosmografii, dziejów antycznych i czasów najnowszych oraz relacje z podróży do różnych krajów. Ważne miejsce zajmują też prace samego historyka. Zachowane na książkach notatki J. Lelewela ukazują go jako badacza o rozległych zainteresowaniach oraz świetnego bibliografa. Natomiast dedykacje potwierdzają, że był on naprawdę znanym i cenionym naukowcem. Proweniencje wielu osób i instytucji z różnych okresów wskazują na to, że J. Lelewelowi nie zależało na nabywaniu wyjątkowych, cennych książek, a  zwracał on uwagę przede wszystkim na treść publikacji.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Obraz katalogów rzeczowych na łamach polskich czasopism bibliotekarskich w okresie stalinowskim

W polskim bibliotekarstwie lata pięćdziesiąte XX w. oznaczały zmianę funkcji katalogu – z informacyjnej na wychowawczo-oświatową, wręcz propagandową. Na łamach czasopism fachowych („Poradnika Bibliotekarza”, „Bibliotekarza”, „Przeglądu Bibliotecznego”) zalecano wypełnianie katalogów treściami marksistowskimi. Selekcja rejestrów, mająca na celu usunięcie z nich pozycji „nieprawomyślnych”, a podkreślenie istnienia prac zgodnych z aktualnie panującą ideologią, utrudniała – a niekiedy nawet uniemożliwiała – użytkowanie piśmiennictwa zgromadzonego w bibliotekach. Z artykułów zamieszczonych na łamach badanych czasopism wynika, że celem preparowania katalogów było uczynienie z nich narzędzia ideologii, a nie – jak dotychczas – informacji. W związku z tym katalogi powinny być selekcyjne, ewentualnie dopuszczano istnienie dwóch typów: pełnego do użytku wewnętrznego, z dostępem ściśle kontrolowanym i reglamentowanym, oraz selekcyjnego dla czytelników. Na pierwszym miejscu w systemach klasyfikacyjnych znaleźć miał się marksizm, poza tym zalecano używanie poddziałów wspólnych akcentujących rolę partii i myśli rewolucyjnej. Wzorce czerpano z ZSRR. Działania te wynikały z przekonania o wartości książki jako narzędzia propagandy. W związku z tym bibliotekarz miał stać się cenzorem i propagandystą. Istnieją przykłady świadczące o tym, że dzięki zmanipulowanym katalogom faktycznie utrudniano lub uniemożliwiano czytelnikom dostęp do książek.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Biblioteka Ordynacji Massalańskiej w zbiorach Państwowego Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Grodnie

Biblioteka Ordynacji Massalańskiej Bispingów, podobnie jak inne księgozbiory Grodzieńszczyzny, została utracona w czasie II wojny światowej. Historia kolekcji sięga 1853 r., kiedy to została ufundowana ordynacja. Biblioteka mieściła się w pałacu rodziny Bispingów w Massalanach i według świadectw źródłowych zawierała głównie dzieła treści naukowej, w większości w języku francuskim i polskim. Podczas poszukiwania książek z rozproszonego księgozbioru Biblioteki Ordynacji Massalańskiej w różnych bibliotekach Białorusi i w wyniku przeprowadzonych badań proweniencyjnych w zbiorach Grodzieńskiego Państwowego Muzeum Historyczno-Archeologicznego i Narodowego Archiwum Historycznego Białorusi w Grodnie odnaleziono dwa znaczące fragmenty biblioteki ordynackiej, liczące 493 tomy, w tym 44 starodruki. Na podstawie analizy tych dzieł został odtworzony charakter Biblioteki Ordynacji Massalańskiej i jej historia, stanowiąca świadectwo kultury czytelniczej Grodzieńszczyzny w XIX i na początku XX w.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Rękopiśmienne zbiory materiałów życia publicznego XVII-XVIII w. w bibliotekach i archiwach wileńskich

Zbiory materiałów życia publicznego (potocznie zwane miscellanea lub silva rerum) to jedne z popularniejszych rodzajów książek rękopiśmiennych tworzonych w okresie Rzeczypospolitej szlacheckiej (XVII-XVIII w.). W Wielkim Księstwie Litewskim największe ich kolekcje powstawały i gromadzone były na dworach magnackich, a pojedyncze egzemplarze wychodziły spod pióra i znajdowały się w posiadaniu zwykłej szlachty. Upadek państwowości litewskiej pod koniec XVIII w. spowodował odpływ tych manuskryptów z terenów dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego zarówno do bibliotek i archiwów polskich, jak i rosyjskich (obecnie na Ukrainie). Duża część woluminów pozostała jednak na miejscu i obecnie znajduje się przede wszystkim w Wilnie, głównie w Bibliotece Litewskiej Akademii Nauk im. Wróblewskich i Litewskim Państwowym Archiwum Historycznym (razem nieco ponad 100 egzemplarzy). Są one świadectwem kultury piśmienniczej społeczeństwa ziem litewsko-białoruskich w XVII-XVIII w. oraz stanowią ważne źródło do badań nad historią dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach