rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Zaburzenia osobowości u studentów a retrospektywna ocena postaw rodziców

Badania wrodzonych typów osobowości oraz pięciu jej podstawowych dymensji prowadzą do konkluzji, że oddziaływanie czynników genetycznych na osobowość sięga przynajmniej 40%. W badaniach psychologicznych większy nacisk kładzie się na czynniki środowiskowe, wśród których szczególne miejsce ma relacja z rodzicami. To przede wszystkim rodzice kształtują podstawy osobowości dziecka. Wśród różnych oddziaływań rodzicielskich wyróżnić można postawy rodzicielskie. Jednym ze sposobów prowadzenia badań jest ewaluacja, w jaki sposób osoby dorosłe, o różnych typach osobowości, retrospektywnie oceniają postawy swoich rodziców. Przedmiotem badań prowadzonych przez autorów była ocena zależności między zaburzeniami osobowości badanych studentów a retrospektywną oceną postaw rodziców. Celem badań było poszukiwanie odpowiedzi na pytanie: Jaki związek istnieje pomiędzy zaburzeniami osobowości studentów a retrospektywną oceną postaw matek i ojców? Badania prowadzone były wśród 450 studentów różnych kierunków studiów rzeszowskich uczelni, którzy odpowiadali na pytania kwestionariusza badającego zaburzenia osobowości oraz retrospektywnie oceniali postawy swoich rodziców. W badaniach zastosowano następujące techniki badawcze: własną adaptację Kwestionariusza Osobowości uzupełniającego Ustrukturalizowany Wywiad Kliniczny do Badania Zaburzeń Osobowości SCID II M.B. First, M. Gibbon, R.L. Spitzer i J.B., W. Benjamin w oprac. B. Zawadzkiego, A. Popiel i E. Pragłowskiej oraz Kwestionariusz Retrospektywnej Oceny Postaw Rodziców (KPR-Roc) M. Plopy. W przypadku zaburzeń osobowości występujących u mężczyzn istotne znaczenie miały postawy ojców, studenci sygnalizowali zwłaszcza ich niekonsekwentne zachowania. W grupie badanych kobiet, stwierdzono istotne zależności w odniesieniu do spostrzeganych postaw zarówno matek, jak i ojców.

Czasopismo: Wychowanie w Rodzinie
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, historia
Między tradycją a współczesnością. Wizerunek rodziny w podręcznikach gimnazjalnych do języka polskiego

Wystąpienie dotyczy wizerunku rodziny wyłaniającego się z podręczników do języka polskiego przygotowanych dla uczniów gimnazjum. Trzeci etap edukacyjny został
wybrany celowo, ponieważ wiąże się z ważnym stadium rozwojowym ucznia. To właśnie w okresie tzw. wczesnej adolescencji w sposób szczególnie intensywny młody
człowiek kształtuje swoją tożsamość, uważnie obserwuje świat, a dzięki coraz wyraźniejszej autonomii moralnej krytycznie ocenia zachowania i postawy dorosłych.
Z uwagi na wyraźnie deklarowany od czasu pierwszej reformy z 1999 roku formacyjny wymiar kształcenia polonistycznego w gimnazjum, należy założyć, że wykorzystywany przez autorów podręczników materiał literacki i kulturowy będzie służył
przede wszystkim kreowaniu określonego wizerunku rodziny. Warto zatem sprawdzić,
na ile obraz ten jest konstrukcją „modelową”, istotną w perspektywie autorskich koncepcji wychowawczych, a w jakim stopniu przystaje do współczesnych realiów życiowych doświadczanych na co dzień przez gimnazjalistę. Podnoszona tu kwestia wydaje
się istotna, ponieważ narracja podręcznikowa stanowi tylko jedną z odmian docierającego do nastolatka dyskursu formacyjnego, a często nie jest to głos dla ucznia najważniejszy.
Ostatecznym celem przeprowadzonego rozpoznania ma być nie próba rekonstrukcji
funkcjonującego w dyskursie edukacyjnym wizerunku rodziny, ale odpowiedź na pytanie, na ile podręcznikowe kreacje przystają do współczesnych wyzwań cywilizacyjnych (przemiany kulturowe, obyczajowe, znacząca redukcja sfery prywatnej).

Czasopismo: Wychowanie w Rodzinie
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, historia
Kryzys w rodzinie czy kryzys pisania o rodzinie? Na podstawie literatury dla młodzieży na przełomie XX i XXI wieku

Termin literatura dla młodzieży zwraca uwagę na wiek odbiorcy i sugeruje potrzebę uwzględnienia jego ograniczeń i potencjału w doborze tematyki, komplikacji artystycznych oraz językowych struktur. Skupienie uwagi na pograniczu tzw. książki dziecięcej i młodzieżowej oraz młodzieżowej i dorosłej, czyli tzw. middlegrade (8–13 lat)
i Young Adult (13–18 lat) pozwala na przyjrzenie się literackim obrazom dojrzewania
ukazanego na tle rodziny.
Polskie powieści z nurtu YA, powstałe na przełomie XX i XXI wieku, odzwierciedlają przemiany, które zaszły w strukturze społecznej rodziny po 1989 roku. Kryzys rodziny jest wynikiem obyczajowych i cywilizacyjnych przemian. Rodzina, zarówno ta
pełna, niepełna i rekonstruowana zawodzi w momencie, gdy dorastający w niej bohater
staje wobec próby dojrzałości, w momencie choroby czy śmierci bliskiej osoby, własnej niepełnosprawności, rozpoczynając życie seksualne, doświadczając wczesnego
macierzyństwa czy ulegając pokusom dilerów narkotyków.
Powieści o kryzysach w życiu nastoletnich bohaterów ujawniają kryzys macierzyństwa i ojcostwa. Ojcowie najczęściej wykluczani są z rodzinnego pejzażu. Matki zamiast wychowywać swoje nastoletnie dzieci, starają się sprawować nad nimi kontrolę.
Domowy porządek to rygor bezwzględnego posłuszeństwa wymuszanego presją psychiczną i krzykiem. Agresja słowna i upokorzenie staje się źródłem emocjonalnego
osierocenia młodego bohatera.
Rodzina w każdym z zaprezentowanych modeli jest instytucją pozbawioną mechanizmów naprawczych. Pod wpływem trudnych przeżyć nie dokonuje się przewartościowanie dotychczasowych struktur jej organizacji, zależności, relacji. Przedstawione
literackie portrety familii ujawniają stereotyp strukturalny, kulturowy i emocjonalny,
który nie dostarcza wzorców pozytywnych i nie pozostawia złudzeń co do trwałości
więzi spajających członków rodziny. Ujawniają też kryzys pisania o rodzinie w literaturze YA, ponieważ brakuje w prezentowanych utworach prób przezwyciężania stereotypów kulturowych i ukazywania zamiast obrazów kryzysu kierunków, w jakim dokonują
się przemiany współczesnej rodziny.

Czasopismo: Wychowanie w Rodzinie
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki socjologiczne, pedagogika
Problemy wychowawcze w relacjach matka – dziecko na przykładzie wybranej współczesnej prozy polskiej

W komunikacie zwracam uwagę na problemy wychowawcze w relacjach matki
z dzieckiem na przykładzie wybranej współczesnej prozy polskiej adresowanej głównie
do nastoletniego czytelnika. Bohaterkami powieści Barbary Ciwoniuk Musisz to komuś
powiedzieć; Grzegorza Kasdepke Poradnik hodowcy aniołów; Joanny Jagiełło Kawa
z kardamonem; Ewy Nowackiej Małe kochanie, wielka miłość; Anny Onichimowskiej
Najwyższa góra świata są dziewczyny–nastolatki odczuwające dojmujący brak bliskości relacji z matką, cierpiące na niedobór witaminy M (miłości). Analizowana literatura
dotyka problemu samotnego, niedojrzałego czy wręcz toksycznego macierzyństwa
i wynikającego z niego osamotnienia dziecka, które rozumiane jest jako stan dyskomfortu psychicznego dziecka, zainicjowany brakiem bliskich więzi z rodzicami, poczuciem niezaspokojonej potrzeby bezpieczeństwa, uznania, a przede wszystkim miłości1
.
Zauważyłam i wyróżniłam w analizowanej literaturze cztery typy matek: 1. Matki niedojrzałe do swojej roli, które określiłam jako matki „jak nastolatki”, następnie 2. Nastoletnie matki, 3. Matki sfrustrowane i cierpiące na emocjonalne zaburzenia oraz 4. Matki
adopcyjne. W powieściach zwraca uwagę fakt, jak pełne skomplikowanych wyborów
jest życie nastolatka, jak trudno mu samemu uporać się z niektórymi i jak bardzo w tym
okresie potrzebne jest mu emocjonalne wsparcie bliskich osób, ich autorytet i pozytywne wzorce wychowawcze.

Czasopismo: Wychowanie w Rodzinie
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, historia
Alternatywne formy życia małżeńsko-rodzinnego zagrożeniem dla współczesnej rodziny

Przeobrażenia społeczno-ekonomiczne i kulturowe w Polsce wiążą się ze zmianami
w podejściu do małżeństwa i rodziny. W obrębie rodziny pojawiają się nowe, nieznane
dotąd wzory zachowań, przekształceniu ulega jej struktura, zakres i kształt ról pełnionych przez jej członków. Powszechnie obserwuje się odejście od tradycyjnego jej modelu. Coraz powszechniejsze stają się różnorodne alternatywne formy życia małżeńsko-
-rodzinnego. Przekształcający się model rodziny małżeńskiej na formy pozamałżeńskie
powoduje zmiany w postrzeganiu rodziny, a w szczególności małżeństwa jako nierozerwalnego związku na całe życie.
Celem artykułu jest przedstawienie i analiza opinii studentów pedagogiki, dotyczących alternatywnych form życia małżeńskiego i rodzinnego. Ponadto prezentuje refleksje studentów pedagogiki, dotyczące postrzegania współczesnej rodziny oraz wyobrażeń o własnej rodzinie.

Czasopismo: Wychowanie w Rodzinie
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, historia
Przemiany roli matki w percepcji młodzieży akademickiej

Jedną z zasadniczych ról społecznych, jakie spełnia kobieta to rola matki. Wypełniając obowiązki opiekuńczo-wychowawcze wobec dziecka, kobieta realizuje się w roli
macierzyńskiej, która rzutuje na szereg funkcji, które realizuje ona w swoim dorosłym
życiu, jak i na proces kształtowania się jej tożsamości. W kulturze polskiej rola matki
zawsze należała i należy do ról cenionych i ważnych. Postać Matki–Polki w tradycyjnym ujęciu skoncentrowana była na rodzeniu i wychowywaniu dzieci, co nadawało
sens jej życiu. W dobie przemian społeczno-kulturowych, cywilizacyjnych i ekonomicznych XX i XXI wieku rola matki uległa zasadniczej zmianie. Kobiety zaistniały
bowiem w tych obszarach życia, które były dotąd domeną mężczyzn. Zmieniła się ich
świadomość, zwiększyła niezależność i poczucie autonomii i wolności osobistej, podwyższyła się także ich pozycja zawodowa. Zmiany te doprowadziły do ukształtowania
się nowego wizerunku matki. Obecnie decyzje młodych kobiet o macierzyństwie są
bardziej przemyślane. Kobiety odkładają też urodzenie pierwszego dziecka na późniejszy okres życia oraz decydują się na coraz mniejszą liczbę potomstwa. Współczesna
matka nawiązuje też z dziećmi odmienne jak kiedyś relacje, co determinuje zmiany
w zakresie funkcji wychowawczej. W artykule poruszona zostanie problematyka związana z przemianami roli matki. Zasadniczym celem rozważań będzie udzielenie odpowiedzi na pytanie: Jaka jest percepcja przemian roli matki przez młodzież akademicką?

Czasopismo: Wychowanie w Rodzinie
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, pedagogika, nauki socjologiczne
Rodzina w świecie wartości piotrkowskich studentów

Wartości odgrywają ogromną rolę w życiu zarówno całego społeczeństwa, jak jej
najmniejsze komórki – rodziny. Cała Unia Europejska, której Polska jest pełnoprawnym członkiem od ponad dziesięciu lat, jest nosicielem szeregu wartości. Wywodzą się
one z naszego kręgu kulturowego, tkwią w bogatej, wielosetletniej spuściźnie europejskiej. Początki dyskursu nad tymi kwestiami sięgają starożytnych myślicieli greckich,
choćby Platona, Pitagorasa, sofistów. Są też niezbędne przy kształtowaniu się współczesnego społeczeństwa obywatelskiego, demokratycznego.
Kilka lat temu przeprowadzono na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Jana
Kochanowskiego badania, których celem było zorientowanie się w świecie wartości naszych studentów. Chodziło w tym przypadku nie tylko o cele naukowe, ale i poznanie
priorytetów młodzieży studiującej w piotrkowskiej Filii tego Uniwersytetu. Doskonalimy bowiem ciągle proces dydaktyczny. Ponadto, poprzez szereg innych działań w obszarze kultury, staramy się oddziaływać na studentów, rozbudzać ich zainteresowania.
Należy tu uwzględnić fakt, iż większość tej młodzieży wywodzi się w dużej mierze
z okolicznych mniejszych miejscowości i wsi. Będzie również, w nieodległej przyszłości, często pierwszym pokoleniem z dyplomem uniwersyteckim w swoich rodzinach.
Większość bowiem ich rodziców legitymuje się wykształceniem średnim lub zawodowym. Dzięki podjętym działaniom stwierdzono, iż rodzina w świecie wartości naszych
studentów odgrywa bardzo ważną rolę. Jest to tendencja ogólnopolska. Podobne wyniki
osiągnięto w odniesieniu do innych środowisk i nasze badania to potwierdzają. W tekście ukazano też źródła kształtowania się świata wartości badanej grupy, jak również
stosunek do niektórych problemów, związanych z rodziną, na przykład stosowanie kar
cielesnych.

Czasopismo: Wychowanie w Rodzinie
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, historia
Postrzeganie dziadków przez młodzież szkół ponadgimnazjalnych

Rodzina to dynamiczna, zmieniająca się na przestrzeni wieków, a nawet na przestrzeni pokolenia podstawowa jednostka społeczna. Modyfikacjom ulegają pełnione
przez nią funkcje, jej struktura i model. Wraz z tymi zmianami przemianom ulegają
także role dziadków. W wielu przypadkach współcześni dziadkowie stają się swoistą
instytucją wychowawczą, wspomagającą w znacznym stopniu rodziców w ich opiece
nad dzieckiem. Zmiany zachodzące we współczesnym społeczeństwie – w tym wydłużający się wiek życia, wzrost poziomu wykształcenia, aktywność zawodowa kobiet,
migracje zarobkowe rodziców czy chociażby samotne rodzicielstwo z wyboru – wpływają na zmianę roli dziadków w rodzinie. Zmiany te obejmują także relacje emocjonalne między dziadkami a ich wnukami oraz intensywność różnych rodzajów wzajemnej
aktywności. Niniejszy artykuł poświęcony jest problematyce, dotyczącej roli dziadków
we współczesnej rodzinie w ujęciu teoretycznym, a także stanowi empiryczną próbę
określenia postrzegania dziadków przez ich nastoletnich wnuków – uczniów szkół ponadgimnazjalnych. W badaniach zastosowano dyferencjał semantyczny oraz test zdań
niedokończonych. Technika dyferencjału semantycznego umożliwiła określenie emocjonalnego komponentu postaw wobec babci i dziadka badanych osób, natomiast test
zdań niedokończonych, będący techniką projekcyjną, zastosowano ze względu na to, iż stanowi źródło informacji nie do końca uświadamianych względem badanego aspektu –
w tym przypadku babci i dziadka przez osoby badane. Uzyskane wyniki badań pozwoliły uzyskać i porównać obraz dziadka i babci w percepcji uczniów szkoły zawodowej,
technikum i liceum.

Czasopismo: Wychowanie w Rodzinie
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, historia
Proces rekonstrukcji rodziny z perspektywy doświadczeń dzieci

Stałym elementem współczesnej rzeczywistości rodzinnej jest wzrost liczb rozpadających się związków. Partnerzy przestali traktować małżeństwo jako związek nierozerwalny, którego trwałość potwierdzona jest przysięgą. Realnie związek rodziców trwa tak długo, jak zaspokajają oni swoje potrzeby emocjonalne. Naturalnym następstwem rozpadu
i rozwodu jest powrót na rynek matrymonialny i poszukiwanie kolejnego partnera. Biernymi uczestnikami tych procesów są dzieci, towarzyszące rodzicom w zmianach.
Rekonstrukcja rodziny jest nie kwestionowanym prawem rodziców, ale bywa niełatwym doświadczeniem dla potomstwa. W momencie zakończenia związku dziecko
przechodzi wymagający proces akceptacji rozstania rodziców. Zmiana ta oznacza przeobrażenie się w rodzinę monoparentalną. Pojawienie się kolejnego partnera rodzica jest
kolejną zmianą funkcjonowania. Celem opracowania jest ukazanie, jak z perspektywy
dzieci jest ona odbierana, jakich trudności i jakich szans doświadczają. Rozumienie
zjawisk przeżywanych przez dzieci daje szansę na minimalizowanie zagrożeń w okresie
rekonstrukcji rodziny.

Czasopismo: Wychowanie w Rodzinie
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, historia
Poziom osiągnięć w szkole średniej a oddziaływania rodziców w retrospektywnej ocenie studentek kierunków pedagogicznych

Osiągnięcia szkolne, rozumiane jako zdobycie wiedzy i umiejętności objętych programem nauczania, zależą od różnych czynników. Istotną rolę odgrywają tu m.in. cechy osobowości, inteligencja, uzdolnienia, motywacja osiągnięć, aktywność własna, dotychczasowe sukcesy, ale także oddziaływania dydaktyczno-wychowawcze ze strony nauczyciela. Nie sposób tu też pominąć czynników rodzinnych w rozwijaniu motywacji osiągnięć szkolnych. To przede wszystkim rodzice kształtują stosunek ucznia do nauki, samodzielność w myśleniu, uczą jak zmagać się z trudnościami. To głównie od atmosfery w rodzinie, od zapewnienia poczucia bezpieczeństwa, od oddziaływań rodziców wobec dziecka zależy, w jakim kierunku rozwija się, jakie sobie stawia cele. Przedmiotem badań prowadzonych przez autorów była subiektywna ocena osiągnięć szkolnych oraz oddziaływania rodziców. Celem badań było m.in. poszukiwanie odpowiedzi na pytania: „Jak retrospektywnie oceniają swoje osiągnięcia szkolne stu denci”? oraz „Czy istnieją zależności odnośnie do poczucia motywacji osiągnięć w szkole a retrospektywną oceną oddziaływań rodzicielskich?” (pod kątem bliskości, pomocy, kierowania i wymagań ze strony rodziców). Badania były prowadzone wśród 177 studentek kierunków pedagogicznych, którzy dokonywali retrospektywnej oceny własnych osiągnięć w szkole średniej oraz postaw rodziców wobec nich. W badaniach zastosowano następujące techniki badawcze: Inwentarz Motywacji Osiągnięć, H. Schuler, G.C. Thornton, A. Frintrup w oprac. W. Klinkosza, A.E. Sękowskiego, Kwestionariusz Postaw Rodzicielskich M. Braun-Gałkowskiej oraz kwestionariusz ankiety w opracowaniu własnym, zawierający pytania nt. sytuacji rodzinnej, dane socjodemograficzne. Badania potwierdziły istotne znaczenie oddziaływań rodziców dla kształtowania motywacji osiągnięć i sukcesów szkolnych uczniów.

Czasopismo: Wychowanie w Rodzinie
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, pedagogika, nauki socjologiczne
Szkolni tutorzy i rodzice – sprzymierzeńcy czy wrogowie? Prezentacja zastosowania tutoringu jako obszaru do badań nad relacjami szkoła – rodzice

Rok 2008 przyniósł pewną zmianę w polskim systemie oświaty. Od tego roku w wielu gimnazjach we Wrocławiu rozpoczęto wprowadzanie innowacji pedagogicznej – tutoringu. Propozycja ta miała wspierać tradycyjny model wychowania w szkole, poprzez stworzenie warunków do zaistnienia indywidualnej relacji nauczyciela–opiekuna z uczniem. Tutoring, jak dotąd, w mniejszym bądź większym stopniu zaistniał w kilkuset szkołach w Polsce. Jego implementacja zwykle wiązała się ze zmianą organizacji pracy szkoły, a także poprawą jakości kontaktów uczniów z nauczycielami. Ta sytuacja nie mogłaby mieć jednak miejsca bez wiedzy rodziców i bez ich zgody. W jakim stopniu tutoring może jednak zyskać ich aprobatę? Czy metoda ta niesie ze sobą korzyści, które mogą być cenne dla polskich rodzin? Czy obecność tutora może być odbierana jako szansa a może zagrożenie? Czy tutoring może być odpowiedzią szkoły na problemy, które dotykają współczesne rodziny? Poprzez prezentowany artykuł jego autorka ma nadzieję pokazać, iż metoda tuto ringu, wdrażana w szkołach staje się interesującą przestrzenią do badań nad relacjami szkoły z rodzicami. Swoje rozważania odnosi do prowadzonych przez siebie badań nad rozwojem tutoringu w polskim systemie oświaty.

Czasopismo: Wychowanie w Rodzinie
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, historia
Bratankowie Karola Wielkiego i rytuał królewskiego namaszczenia

Wychodząc od zawartej w Liber Pontificalis relacji o zabiegach władcy Longobardów Dezyderiusza, zmierzających do skłonienia papieża Hadriana I do namaszczenia na królów Franków bratanków Karola Wielkiego, artykuł podejmuje kwestię znaczenia rytuału królewskiego pomazania w legitymizacji władzy pierwszych karolińskich monarchów. Pokazuje, w jaki sposób zarówno na dworze karolińskim, jak i papieskim w drugiej połowie VIII w. i w początkach IX postrzegano ceremonię namaszczenia i udział w niej papieża oraz jakie treści łączono z nią w praktyce działań politycznych.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Eksternalizm Putnama i Burge’a w świetle filozofii późnego Wittgensteina

Celem pracy jest przeanalizowanie eksternalizmu w wersjach Hilary’ego Putnama
i Tylera Burge’a z punktu widzenia filozofii późnego Ludwiga Wittgensteina.
W pracy przedstawiony zostaje argument za tym, że filozofii późnego
Wittgensteina nie da się pogodzić z propozycjami Putnama i Burge’a.
Wittgenstein podkreślał, że język jest zależny tylko i wyłącznie od praktyki,
a Putnam uznał, że elementy od niej niezależne mają wpływ na semantykę
języka. Burge docenił znaczenie praktyki, ale próbował następnie znaleźć
źródło tego, że praktyka jest taka, jaka jest. Ostatecznie umieścił to źródło
poza praktyką, uznając, że ważnymi elementami determinującymi znaczenie
wyrażeń języka oraz treści nastawień sądzeniowych konkretnych osób są ich
dyspozycje, które są pierwotne względem praktyki. Tym samym Burge, podobnie
jak Putnam, w sposób istotny odwołał się w swojej koncepcji do czegoś
poza praktyką. Konkluzją artykułu jest, że eksternalizm na gruncie filozofii
późnego Wittgensteina jest poglądem, który należy rozumieć w sposób mniej
substancjalny, niż chcieli tego jego autorzy.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Gaston Milhaud – niedoceniany współtwórca francuskiego konwencjonalizmu

Działalność Gastona Milhauda (1858–1918) przypadła na okres, kiedy rewolucyjne
odkrycia naukowe podważyły dobrze ugruntowane teorie naukowe
i zmusiły filozofujących naukowców do postawienia pytań o charakter wiedzy
naukowej i pewność naukowego poznania. Środowisko francuskich przyrodników
poddało wnikliwej krytyce współczesną im naukę i jej historię oraz
zaproponowało nowy model rozwoju wiedzy naukowej. Istotny wkład w tworzenie
nowego opisu mechanizmów tworzenia wiedzy wniósł Gaston Milhaud,
który pozostając w cieniu sławnych nazwisk Poincarégo i Duhema, rzadko
przywoływany jest w kontekście badań teoriopoznawczych. W niniejszym
artykule ukazano kilka jego diagnoz, które pozwalają stawiać go w szeregu
współtwórców francuskiego konwencjonalizmu.

Czasopismo: Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
„Na zapłatę ludziom wojewódzkim”. Finansowanie chorągwi policyjnej województw poznańskiego i kaliskiego w latach 1734–1767

Celem artykułu jest ukazanie zagadnienia finansowania chorągwi policyjnej samorządu sejmikowego województw poznańskiego oraz kaliskiego, funkcjonującej w latach 1734–1767, z podatków czopowego i szelężnego. Podstawą tych rozważań będą głównie znakomicie zachowane materiały skarbowe z archiwum Komisji Skarbowej Poznańskiej (asygnacje, kwity, rejestry i rozliczenia), stanowiące ewenement na tle innych skarbów sejmikowych w skali całej Rzeczypospolitej. Dzięki ich analizie udało się uzyskać istotne informacje o tym, jak zarządzano lokalnymi finansami, w jakim czasie chorągiew otrzymywała fundusze oraz jak ówczesna sytuacja polityczno-gospodarcza województw wpływała na jej losy. Należy podkreślić, że w dotychczasowych badaniach nad finansowaniem tzw. wojsk powiatowych właściwe niespotykana była możliwość tak pogłębionych badań.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Stan wojenny w Królestwie Polskim (1861). Pierwsze przymiarki

Jednym ze skutków przegranej przez Rosję wojny krymskiej (1853–1856) było widoczne w Królestwie Polskim ożywienie polityczne. Liczne na początku lat sześćdziesiątych XIX w. demonstracje patriotyczno-religijne zmusiły władze rosyjskie do szukania sposobów powstrzymania polskich aspiracji politycznych, np. poprzez zaprowadzenie rządów wojskowo-policyjnych. Pierwsze przymiarki do wprowadzenia stanu wojennego w Królestwie Polskim i stanu oblężenia w Warszawie podjął w marcu 1861 r. namiestnik Michaił Gorczakow.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia