rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Prof. dr hab. Benignus Józef Wanat OCD jako propagator kultu św. Rafała Kalinowskiego

Artykuł przedstawia zaangażowanie śp. prof. dr. hab. Benignusa Józefa Wanata OCD w szerzenie kultu św. Rafała Kalinowskiego (1835–1907), powstańca styczniowego i katorżnika Sybiru, później karmelity bosego, odnowiciela zakonu na ziemiach polskich, który jako pierwszy karmelita bosy, po św. Janie od Krzyża, dostąpił w Kościele chwały ołtarzy przez kanonizację. Ojciec Wanat był twórcą kaplicy i muzeum św. Rafała w klasztorze karmelitów bosych w Czernej koło Krakowa z okazji jego beatyfikacji w 1983 roku. Z kolei z okazji kanonizacji św. Rafała w 1991 roku, będąc przełożonym prowincjalnym, o. Wanat opublikował jego biogram w dzienniku watykańskim „L’Osservatore Romano”, współpracował z artystami wykonującymi podobizny świętego oraz skierował do polskich karmelitów bosych list okólny, prezentując życie i duchowość św. Rafała, nazwanego „Nową Gwiazdą Karmelu”.
Autor artykułu czerpie wiedzę z publikacji oraz z autopsji, znając wiele szczegółów dotyczących przedmiotowej sprawy jako naoczny świadek.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
(Nie) wprowadzanie zaleceń Drugiego Soboru Watykańskiego na Słowacji (historia i działanie świeckich ruchów i stowarzyszeń)

Jednym z owoców Drugiego Soboru Watykańskiego są ruchy kościelne i organizacje świeckie. Jednak wprowadzenie zaleceń i przepisów soboru w życie Kościoła katolickiego nie było łatwe. W Europie Wschodniej, a szczególnie w byłej Czechosłowacji, Kościół katolicki musiał zmierzyć się z niezwykle poważnym konfliktem zewnętrznym z reżimami komunistycznymi, które otwarcie utrudniały wprowadzanie decyzji soboru w życie codzienne. Kościół grekokatolicki, przynależność do którego przez osiemnaście lat była zakazywana przez czechosłowacki reżim totalitarny, znalazł się w centrum tego zatargu. Pomimo tego mrocznego okresu i licznych konfliktów, ostatecznie nadszedł czas wolności i rozkwitu nowych ruchów i wspólnot, które zasadzają się na współczesnych formach komunikacji z człowiekiem i odpowiadają na jego potrzebę silnego i osobistego doświadczania Boga. Jednak nawet w wolnym społeczeństwie, pomimo ciągłej działalności i rozkwitu tych ruchów, istnieją konflikty wewnętrzne, które są konsekwencją dojrzewania, rozwijania struktur i odwoływania się do charyzmy poszczególnych ruchów i społeczności w środowisku Kościoła katolickiego. Mamy obecnie okres dorastania do „kościelnej dojrzałości”, które nie może odbyć się bezproblemowo. Pomimo tego jednak, ruchy kościelne i organizacje świeckie stanowią odpowiedź na dramatyczne wołanie, powodowane przez Ducha Świętego, jakie słyszymy ze strony współczesnego świata.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Anatomia zamachu politycznego: zabójstwo kardynała Jerzego Utiešenovicia (Martinuzziego) i jego konsekwencje

17 grudnia 1551 r. żołnierze kondotiera Sforzy Pallaviciniego i dowódcy armii Ferdynanda I, Giovanniego Battisty Castalda, zamordowali oskarżonego o zdradę stanu paulińskiego zakonnika, Arcybiskupa Ostrzyhomia i Wojewodę oraz Gubernatora Siedmiogrodu, Prymasa Jerzego Utiešenovicia (znanego także jako Jerzy Martinuzzi lub brat Jerzy) na Zamku Alvinczy. Do wydarzenia doszło po tym, jak sam monarcha zarekomendował brata Jerzego, jednego z najbardziej prominentnych polityków ówczesnego Królestwa Węgier, papieżowi Juliuszowi III na stanowisko kardynała. Ten kontrowersyjny czyn poruszył świat chrześcijański i miał wpływ nie tylko na dalszą historię Królestwa Węgier, ale także na relacje między Habsburgami i papiestwem, ponieważ Ferdynand I jedynie tymczasowo uchronił się przed ekskomuniką. W trakcie śledztwa, prowadzonego przez Nuncjusza Girolamo Martinengo, zebrano 139 zeznań świadków oraz liczne listy i fragmenty korespondencji, które tworzą unikatowy zbiór źródeł na temat relacji między Węgrami, Cesarstwem Habsburgów i papiestwem. Informacje te stanowią również okazję do zbadania nie tylko życiorysu brata Jerzego, ale także ówczesnej polityki wewnętrznej Węgier, ich relacji z Habsburgami i Imperium Osmańskim, kanałów przepływu informacji, czy nawet metod uprawy ziemi przez poddanych. Śledztwo, zamknięte w roku 1555, ostatecznie oczyściło z zarzutów Ferdynanda I oraz jego żołnierzy. Niniejszy artykuł przedstawia powody dokonania zamachu, opisuje śmierć brata Jerzego oraz dochodzenie przeprowadzone przez Stolicę Apostolską.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Oddział Narodowych Sił Zbrojnych pod dowództwem Jana Stefki ps. „Mściciel” w latach 1945–1946 w świetle dokumentów UB

Po zakończeniu II wojny światowej myśli o wolnej i suwerennej ojczyźnie skłoniły Jana Stefkę do utworzenia oddziału NSZ, który miał przeciwstawić się totalitarnemu reżimowi komunistycznemu. Oddział powstał w styczniu 1946 roku w Golcowej i Domaradzu w powiecie brzozowskim. W czasie krótkiej, bo dwumiesięcznej, działalności oddział dokonał 24 napadów, kilku rozbrojeń posterunków MO, rozbrojeń żołnierzy WP, 3 zabójstw ludzi związanych z „bezpieką”, podejmując tym samym walkę z reżimem komunistycznym na początku jego istnienia. Oddział został zlikwidowany w ramach akcji pościgowej po dokonanym ataku na Przecław, bez udziału sieci agenturalnej, w wyniku której faktycznie uległ rozproszeniu. Część jego członków została zabita i skazana na wieloletnie więzienia, pozostali zaś ujawnili w UB swą działalność w oddziale „Mściciela”. Jan Stefko doświadczył losu wielu innych przywódców zbrojnego podziemia. Wprawdzie wyszedł obronną ręką z okrążenia w Grudnej i ponownie włączył się do antykomunistycznej partyzantki, jednak jesienią został zamordowany.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Geneza utworzenia trybunału: Quaestio perpetuae de repetundis

Celem artykułu jest przedstawienie sądownictwa w sprawach de repetundis z czasów sprzed powołania trybunału stałego, wliczając w to sądy ludu, trybunały „okolicznościowe”: quaestiones estraordinariae / quaestiones temporiae, kolegium rekuperatorów. Istotnym elementem będzie zaprezentowanie ewolucji przewodu procesowego wraz z pojawianiem się kolejnych zabiegów ustawodawczych oraz wpływu pojawiania się nowych modeli procesowych na przebieg procesu. Omówione zostanie tło prawno-społeczno-polityczne rozwoju ustawodawstwa w zakresie zwalczania crimen repetundarum (przestępstwa zdzierstwa) z zarysowaniem skali problemu zdzierstw w republice rzymskiej, a także konfliktów społecznych.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Translacja klasztoru jako element reformy życia wewnętrznego (na przykładzie klasztoru kanoników regularnych w Żaganiu)

Lokalizacja, w której znajdowała się instytucja kościelna, odgrywała istotna rolę w życiu wspólnot religijnych średniowiecza. Interakcje z otoczeniem i wzajemne wpływanie na siebie klasztoru i otoczenia mogły wspierać lub hamować rozwój opactwa. Zdarzały się sytuacje, że dochodziło do zmiany miejsca sprawowania służby przez zakonników. Na terenie Śląska mamy nawet dwa przykłady dla konwentów kanoników regularnych. Zarówno klasztor Najświętszej Maryi Panny we Wrocławiu, jak i konwent żagański swoje pierwotne lokalizacje miały w innych miejscach. Przeniesienie klasztoru z Nowogrodu Bobrzańskiego do Żagania w 1284 roku było wydarzeniem, które otwierało dla opactwa nowe szanse i perspektywy, a przynajmniej tak zostało to zaprezentowane na kartach kroniki klasztornej.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
(...) klasztor ubogi tuteczny pogorzaly, zubożały, spustoszały (...) − uwagi o najstarszym katalogu przeorów klasztoru dominikanów w Oświęcimiu

Celem niniejszego eseju jest przestawienie katalogu przeorów Klasztoru Dominikanów w Oświęcimiu. Przedmiotem analizy był najstarszy zachowany katalog przeorów, przechowywany w zbiorach archiwum Dominikanów w Krakowie, który został utworzony na początku XVII w. Omawiane są również inne ważne źródła dotyczące historii oświęcimskich dominikanów – dzieła znajdujące się w archiwach w Krakowie, Wrocławiu, we Lwowie i w Rzymie. Wśród oświęcimskich przeorów znajdujemy m.in. ojca Mikołaja Ursinusa, który był pomysłodawcą planu podzielenia polskiej prowincji zakonu na dwie części, a także królewskich spowiedników, kaznodziejów z Katedry Wawelskiej oraz zakonników, którzy służyli również jako przeorzy w krakowskim klasztorze Dominikanów. Jednym z tych przeorów był ojciec Leonard Niezabitowski, który, jak głosi dominikańska tradycja, przetłumaczył na język polski Biblię.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Rywalizacja o władzę między prezydentem Franklinem Delano Rooseveltem a Sądem Najwyższym w USA

Rok 1936 przyniósł w USA znacznie więcej niż reelekcję prezydenta Franklina Delano Roosevelta. W przestrzeni publicznej zaistniał w skali dotąd niespotykanej ostry konflikt o program reform zwany Nowym Ładem. Amerykańska demokracja zaprezentowała swoją złożoność i niedookreśloność. Konflikt ten miał wiele aspektów: instytucjonalny - spór między rządem (prezydentem, Kongresem i Administracją) a Sądem Najwyższym odnośnie zakresu kompetencji instytucji władzy; polityczny – dotyczący odpowiedzialności elit politycznych przed społeczeństwem; społeczno -ekonomiczny – odnośnie kierunku rozwoju amerykańskiej demokracji; filozoficzny – spór dotyczący rozumienia pojęcia wolności; prawny – dotyczący formalnych relacji między poziomami władzy; personalny między osobowościami i osobistościami reprezentującymi odmienne widzenie władzy; historyczny – przypominający początki republiki i spory o konstytucję. Dla niektórych, spór prezydenta Franklina Delano Roosevelta z Sądem Najwyższym dotyka samej istoty demokracji przedstawicielskiej. Po roku, konflikt został w zasadzie zażegnany, wszystkie jego strony wyszły z niego „poturbowane”, system polityczny pokazał swoją zdolność do regeneracji. Wnioski z niego płynące, są po dziś dzień przyczynkiem do ważnych dla amerykańskiej demokracji i ciekawych dla jej badaczy dociekań na temat przywództwa politycznego i jego relacji ze społeczeństwem. Analiza doświadczeń amerykańskich może swoim znaczeniem jest przydatna wszędzie tam gdzie przedmiotem politycznego sporu staje się niezależność władzy sądowniczej.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Spór sądowy pomiędzy Václavem Hankou a Davidem Kuhem w świetle działań austriackiej policji przeciwko czeskim budzicielom narodowym

Artykuł prezentuje działania austriackiej tajnej policji, które doprowadziły do tego, że w roku 1859 Václav Hanka pozwał Davida Kuha, wydawcę praskiej gazety „Tagesbote aus Böhmen”, o to, że ten naruszył jego dobre imię, publikując w swojej gazecie serię anonimowych artykułów zarzucających mu, że sfałszował on rękopisy królowodworski i zielonogórski. Oba dzieła przez kilka dziesięcioleci miały wpływ na kształtowanie się ówczesnego politycznego narodu czeskiego, a za tym atakiem na ich prawdziwość, jak się później okazało, stała austriacka policja. Pikanterii sprawie dodaje fakt, że trzydzieści lat później Hanka rzeczywiście został uznany za autora wspomnianych rękopisów.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Ruch abstynencki w Wielkopolsce w latach 1840–1902

W artykule przedstawiono powstanie i rozwój ruchu abstynenckiego w Wielkopolsce w XIX stuleciu. Cezura początkowa badań, to rok 1840, uważany przez niektórych badaczy za datę przełomową w historii zorganizowanego ruchu abstynenckiego na tych terenach. Powstało bowiem wówczas Towarzystwo ku Przytłumieniu Używania Wódki w Wielkim Księstwie Poznańskim. Zainicjował go lekarz – chirurg De La Roch (Niemiec o francuskim rodowodzie). Sprawą abstynencji zainteresowali się również wielkopolscy duchowni katoliccy na czele z kościelnymi hierarchami: arcybiskupem gnieźnieńskim i poznańskim Leonem Przyłuskim, Mieczysławem Halka Ledóchowskim, Florianem Oksza Stablewskim oraz biskupem Janem Kantym Dąbrowskim.

Zafascynowała ich m.in. działalność ks. Jana Nepomucena Ficka – proboszcza z Piekar Śląskich i kilku innych kapłanów, z inicjatywy których już w pierwszym półroczu 1844 roku powstało na Górnym Śląsku wiele kościelnych bractw wstrzemięźliwości. Za sprawą bp. Dąbrowskiego w latach 1844–1845 ok. 100 tys. osób złożyło śluby trzeźwości, wstępując do bractw wstrzemięźliwości. W 1852 roku na tereny Wielkopolski przybyli z Galicji jezuiccy misjonarze: ks. Karol Bołoz Antoniewicz, ks. Teofil Baczyński i ks. Kamil Praszałowicz, by m.in. za pomocą stosownych kazań odwodzić od pijaństwa.

Wielkopolscy duchowni aktywnie działali również w świeckich towarzystwach abstynenckich. Włączyli się w prace zorganizowanego w Kórniku w 1887 roku przez Zygmunta Celichowskiego Towarzystwa Szerzenia Wstrzemięźliwości, a zwłaszcza istniejącego od 1890 roku w Poznaniu Towarzystwa Wstrzemięźliwości „Jutrzenka”. Inicjatorem i pierwszym prezesem „Jutrzenki” był Józef Chociszewski, a po jego rezygnacji ks. Józef Kłos.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Rabacja chłopska 1846 roku w relacji ks. Jana Popławskiego z Niegowici

Ocena wydarzeń z 1846 roku była różna w ocenie urzędowej austriackiej i patriotycznej polskiej. Według tej pierwszej wersji rzeź galicyjska była odruchem wierności włościan wobec monarchii austriackiej, potępiającym próbę powstania przeciw cesarzowi. Z polskiej strony rabację potraktowano jako skutek świadomej prowokacji dokonanej przez biurokrację austriacką, trafiającej na podatny grunt niechęci pańszczyźnianych chłopów wobec szlachty. Rabacja położyła kres przygotowaniom do narodowego powstania. Rozprzestrzeniła się w zachodniej Galicji, głównie w okolicach Tarnowa, Bochni i Jasła. Tzw. „krwawe zapusty” rozpoczęte ok. 19 lutego 1846 roku pochłonęły wiele ofiar. Chłopi napadali na dwory i plebanie w poszukiwaniu powstańców i broni, bili i mordowali dziedziców i ich oficjalistów, demolowali budynki, rabowali wyposażenie dworów i zabudowań gospodarczych.

Z tego okresu zachowały się relacje i wspomnienia, wśród nich relacja ks. Jana Popławskiego (1800–1892), ówczesnego proboszcza w Niegowici. Swoje wspomnienia spisał w 1857 roku, dla rodziny. Ich oryginał znajduje się w Bibliotece Naukowej PAU i PAN w Krakowie, podarowany w 1925 roku przez Seweryna Udzielę. Wspomnienia ks. Popławskiego z 22–24 lutego 1846 roku obejmują tylko 3 dni rabacji, mimo to są cenne jako kronikarski zapis wydarzeń w Niegowici i najbliższej okolicy. Zawierają też osobiste odczucia i komentarze autora wspomnień.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Święta Eulalia z Meridy i rozwój jej kultu w świetle średniowiecznych utworów poetyckich

Artykuł poświęcony został hiszpańskiej męczennicy z okresu prześladowań Dioklecjana – Eulalii z Meridy, a ściślej zachowanym do dnia dzisiejszego średniowiecznym utworom poetyckim, które postać tę przywołują. Ów zbiór pięciu tekstów źródłowych – tworzony przez fragmenty poematów Wenancjusza Fortunatusa, Aldhelma i Bedy Czcigodnego oraz Kantylenę o św. Eulalii – poddany została analizie pod kątem wykazania rozwoju kultu świętej zarówno w wymiarze terytorialnym, jak i czasowym. Zwrócono przy tym uwagę na wspólne wątki hagiograficzne i ogólnoreligijne obecne w rozważanych źródłach. Dla ułatwienia każdy z tekstów opatrzono także polskim tłumaczeniem. Całość analizy poprzedzona została zarysem dostępnych współcześnie informacji na temat dziejów św. Eulalii.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Jacka Praśkiewicza portret fotograficzny o. Benignusa Wanata, karmelity bosego, z głową Chrystusa w tle

Wspomnienie o Ojcu Benignusie Józefie Wanacie OCD, oparte jest tu o fotografię portretową wysokiej klasy artystycznej, dzieło anonimowe w momencie przypadkowego odnalezienia na facebooku, po Jego pogrzebie w dniu 11 kwietnia 2013 roku.
Opracowanie ustala osobę autora, którym jest Jacek Praśkiewicz, fotografik z Kielc. Ponadto praca zawiera analizę opisową dzieła sztuki w kilku aspektach: psychofizyczny opis portretowanej postaci, sposób jej ustawienia i oświetlenia, opis jej uroczystego kostiumu zawierającego elementy symboliczne. Ustalona zostaje okoliczność powstania dzieła, którą jest uroczystość jubileuszowa z dnia 10.12.2008 roku. Podkreślony jest  szczególnie ważny czynnik ekspresji: związek portretowanej postaci z tłem portretu, w którym wykorzystano  fragmentaryczny wizerunek Chrystusa Ecce Homo, nieznanego autorstwa. Ten ostatni aspekt opisu  dzieła ma szczególną wagę, gdyż ukazuje przy pomocy faktów z  życiorysu Ojca Benignusa popartych wypowiedziami świadków, Jego postawę naśladowczą w stosunku do Chrystusa, Boga-Człowieka cierpiącego w pokornym milczeniu i  niosącego pomoc braciom aż do ofiary ze swego życia.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Studium generalne dominikanów polskich w XIV wieku?

Głównym tematem artykułu jest geneza studium generalnego dominikanów polskich. W wyniku wieloletnich i skomplikowanych badań prowadzonych przez Krzysztofa Kaczmarka i Macieja Zdanka udało się ustalić, że pierwsze źródłowe dowody potwierdzające funkcjonowanie krakowskiego studium generale pochodzą z lat 1404/1405–1410. Jednak przytoczone daty stanowią jedynie terminus ante quem powstania tego ośrodka kształcenia. Autor skupił się na pewnym wydarzeniu z lat 1304–1316, które w literaturze przedmiotu nazywane jest zazwyczaj „nieudaną próbą utworzenia studium generalnego w Krakowie”. Ponowna analiza dominikańskich akt kapituł generalnych, sytuacji wewnętrznej zakonu w pierwszej połowie XIV wieku oraz dziejów polskiej prowincji dominikanów pozwoliły zaproponować lub raczej powtórnie wprowadzić do dyskusji naukowej zarzuconą dawną hipotezę: prawdopodobnie studium generalne polskich dominikanów powstało już w XIV wieku, być może niedługo po ogłoszeniu w 1304 roku zmian w rozdziale De studentibus.

Czasopismo: Folia Historica Cracoviensia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: archeologia, historia, nauki o sztuce
Wykorzystanie internetowych kanałów przekazu informacji przez diecezję sandomierską w pracy duszpasterskiej

Celem artykułu jest analiza przekazu informacyjnego przez wybrane strony internetowe diecezji sandomierskiej. W pierwszej części artykułu autor określa charakter przekazu informacyjnego. Następnie zostają zweryfikowane poszczególne strony internetowe pod względem jakości tekstu, płynności działania witryny, wykorzystania narzędzi social media. Autor ocenia zaangażowanie poszczególnych instytucji diecezjalnych w przekazie informacyjnym i ewangelizowaniu wiernych za pomocą środków internetowych i społecznościowych w sieci. Na koniec podane zostają wnioski i wskazania do dalszego rozwoju przestrzeni internetowej dla wspólnoty diecezjalnej Kościoła sandomierskiego.

Czasopismo: Studia Sandomierskie. Teologia-Filozofia-Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia
Rafał Podgórski, Józef Retinger prywatny polityk, Universitas Kraków 2013 [renenzja]

Niniejsza recenzja poddaje ocenie pozycję Bogdana Podgórskiego pt. „Józef Retinger prywatny polityk”. Książka ta została wydana przez wydawnictwo Universitas w 2013 roku. Dzieło to ukazuje sylwetkę Józefa Hieronima Retingera – syna polskiego Żyda, uro-dzonego w 1882 r. w Krakowie. Retinger, choć nigdy nie piastował żadnych oficjalnych funkcji, uważany był za niezwykle wpływową postać światowej polityki. Autor recenzji ukazał konieczność powstania książki na temat wspominanej postaci i skrótowo omówił jej rozdziały. Recenzent docenił znaczenie nowej biografii Józefa Hieronima Retingera. Jednocześnie podkreślił, że Bogdan Podgórski nie uniknął pewnych nieścisłości, które poddał wyjaśnieniu.

Czasopismo: Studia Sandomierskie. Teologia-Filozofia-Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia
Materiały do bibliografii księży diecezji sandomierskiej za lata 2017‒2018

Bibliografia obejmuje publikacje księży diecezji sandomierskiej za lata 2017-2018. Jest ona kontynuacją poprzednich zestawień drukowanych na łamach „Studiów Sandomierskich”. Obejmuje działy: I. Książki, II. A. Redakcja książek, II. B. Redakcja czasopism, III. A. Artykuły naukowe, III. B. Publikacje źródeł, III. C. Hasła w słownikach, III. D. Recenzje, III. E. Zestawy bibliografii, III. F. Sprawozdania, wstępy w pracach zbiorowych, IV. A. Artykuły popularnonaukowe, IV. B. Materiały duszpasterskie, V. Inne.

Czasopismo: Studia Sandomierskie. Teologia-Filozofia-Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia
Stanowisko pierwszych brytyjskich emergentystów wobec teorii ewolucji

W XIX wieku teoria ewolucji nie była jeszcze powszechnie przyjmowana i dopiero upowszechniała się w środowisku naukowym, a tym samym i wśród brytyjskich emergentystów. Pierwszymi przedstawicielami nurtu emergentyzmu brytyjskiego są John Stuart Mill oraz George Henry Lewes. Mill uważany jest za ojca tego kierunku, a Lewesowi zawdzięcza się ukucie terminu emergentny na określenie, tego, co Mill nazywał skutkiem heteropatycznym. Celem tego artykułu jest ukazanie odmiennego podejścia Milla i Lewesa do teorii ewolucji, a tym samym do emergentyzmu.

Czasopismo: Studia Sandomierskie. Teologia-Filozofia-Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia
O demokracji i sprawach społecznych na przykładzie wybranych przedstawicieli personalizmu XX wieku

Obchodząc 100-lecie odzyskania przez Polskę niepodległości przedstawiciele różnych dyscyplin humanistycznych podejmują refleksję na temat relacji łączących państwo. Artykuł ten jest głosem dotyczącym propozycji rozumienia demokracji przez przedstawicieli personalizmu. Wśród różnych koncepcji opisujących „rządy ludu” pojawia się projekt stawiający w celu osobę, która jest podmiotem działania, zaś celem tego działania jest dobro wspólne. Artykuł ten przedstawia propozycję trzech filozofów: E. Mouniera, J. Maritain oraz J. Tischnera.

Czasopismo: Studia Sandomierskie. Teologia-Filozofia-Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia
Apologetyka chrześcijaństwa w pismach G.K. Chestertona

Niniejszy artykuł jest próbą przybliżenia bogatego dorobku Chestertona na polu apologetyki i przedstawienia, jak wykazuje on wiarygodność chrześcijaństwa katolickiego. Przy pisaniu artykułu odwołano się do dorobku o. Józefa M. Bocheńskiego w dziedzinie uzasadniania dogmatu religii poprzez teorię autorytetu i hipotezy religijnej. Część pierwsza artykułu ukazuje Jezusa, a druga Kościół jako autorytety epistemiczne. Posługując się argumentami zaczerpniętymi od Chestertona, zbudowano argumenty kumulatywne, które wspierają tezę, że założyciel chrześcijaństwa i Kościół są wiarygodnymi autorytetami w zakresie teologii i moralności. W trzeciej części artykułu posłużono się teorią hipotezy religijnej Bocheńskiego. Hipotezą wyjaśniającą jest tutaj chrześcijańska nauka o grzechu pierworodnym, która jak uważa Chesterton, jest najlepszym wyjaśnieniem problemu zła w świecie. W części czwartej wskazano cechy doktryny katolickiej, świadczące o jej racjonalności.

Czasopismo: Studia Sandomierskie. Teologia-Filozofia-Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia