rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Rec.: Todor Bojadžiev, Vladimir Žobov, Georgi Kolev, Maksim Mladenov, Darina Mladenova, Vasilka Radeva, Ideografski dialekten rečnik na bălgarskija ezik, T. 1: A–D, Sofija 2012, ss. 1055

Review: Todor Bojadžiev, Vladimir Žobov, Georgi Kolev, Maksim Mladenov, Darina Mladenova, Vasilka Radeva, Ideografski dialekten rečnik na bălgarskija ezik, Vol. 1: A–D, Sofija 2012, 1055 pp.The article is a review of the first volume of An ideographic dialectal dictionary of the Bulgarian language. One of the crucial distinguishing features of the dictionary are the entry words, which are lexemes of literary Bulgarian naming the particular concepts. The entries are listed alphabetically but in keeping with the conceptual, onomasiological order. The particular entries contain all the registered dialectal forms along with their phonetic and morphological variants and information on the variants’ geographical distribution. Such way of presentation is supposed to provide a full picture of the equivalents of the general-language lexeme (concept) and demonstrate the diversity, lexical richness and nominational capabilities of Bulgarian dialects, while the choice of particular motivational features in the formation of words is supposed to reflect the specifics of the language users’ culture. The dictionary also contains words with no equivalents in the general language, a fact that allows for establishing the thematic groups (or semantic circles) in which Bulgarian dialects developed lexis that is peculiar to them. Rec.: Todor Bojadžiev, Vladimir Žobov, Georgi Kolev, Maksim Mladenov, Darina Mladenova, Vasilka Radeva, Ideografski dialekten rečnik na bălgarskija ezik, T. 1: A–D, Sofija 2012, ss. 1055Artykuł stanowi recenzję pierwszego tomu Ideograficznego słownika dialektów języka bułgarskiego. Jednym z podstawowych wyróżników omawianego słownika są wyrazy hasłowe – leksemy języka literackiego, nazywające poszczególne pojęcia. Artykuły hasłowe są uporządkowane alfabetycznie, ale z zachowaniem układu pojęciowego, onomazjologicznego. Poszczególne hasła zawierają zarejestrowane formy gwarowe i ich warianty fonetyczne oraz morfologiczne z uwzględnieniem rozmieszczenia terytorialnego danych postaci. Taka prezentacja ma dawać pełny obraz ekwiwalentów gwarowych danego leksemu (pojęcia) z języka ogólnego oraz pokazać różnorodność, leksykalne bogactwo i możliwości nominacyjne gwar bułgarskich, a wybór określonych cech motywacyjnych w kreacji wyrazów ma oddawać specyfikę kulturową użytkowników języka. W słowniku można też odnaleźć szereg specyficznych wyrazów, które nie mają odpowiedników w języku ogólnym, co pozwala ustalić, w jakich grupach tematycznych (czy też kręgach semantycznych) gwary wykształciły swoją własną leksykę.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Sprawozdanie z konferencji "Symposium etymologicum. Śladami myśli etymologicznej"

Report from the conference Symposium etymologicum. Tracing etymological thoughtThe article is a report from the conference Symposium etymologicum. Śladami myśli etymologicznej (Symposium etymologicum. Tracing etymological thought), which was held in Kraków on 27–29 May 2016. The Symposium etymologicum is a recurring international conference focusing on diachronic linguistics and especially etymology, a part of a series of etymological conferences organized under the auspices of the Etymological Commission of the International Committee of Slavists. The May 2016 Symposium, aside its usual goal of allowing for exchange of views between representative of various linguistics institutions, aimed to honour the memory of the prominent Slavist and etymologist – a full member of the Committee on Linguistics of the Polish Academy of Sciences – Professor Franciszek Sławski on the occasion of the 100th anniversary of his birth. Sprawozdanie z konferencji Symposium etymologicum. Śladami myśli etymologicznejArtykuł stanowi sprawozdanie z konferencji Symposium etymologicum. Śladami myśli etymologicznej, która odbyła się w Krakowie w dniach 27–29 maja 2016 roku. Symposium etymologicum to międzynarodowa konferencja naukowa o profilu diachronicznym ze szczególnym uwzględnieniem etymologii, wchodząca w cykl konferencji etymologicznych organizowanych pod patronatem Komisji Etymologicznej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów. Symposium z maja 2016 roku, poza celem merytorycznym, czyli wymianą poglądów między reprezentantami różnych ośrodków językoznawczych, miało również uczcić pamięć wybitnego slawisty i etymologa – członka rzeczywistego Komitetu Językoznawstwa PAN – prof. dr. hab. Franciszka Sławskiego w stulecie jego urodzin.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Rec.: Anna Niepytalska-Osiecka, Socjolekt polskich alpinistów. Analiza leksykalno-semantyczna słownictwa, Wydawnictwo LIBRON – Filip Lohner, Kraków 2014, ss. 286

Review: Anna Niepytalska-Osiecka, Socjolekt polskich alpinistów. Analiza leksykalnosemantyczna słownictwa, Wydawnictwo LIBRON – Filip Lohner, Kraków 2014, 286 pp.The article is a review of Anna Niepytalska-Osiecka’s book Socjolekt polskich alpinistów. Analiza leksykalno-semantyczna słownictwa (The sociolect of Polish mountaineers. A lexical and semantic analysis of the vocabulary). First, the text summarizes the subject matter of this monograph, devoted to a hitherto undescribed variety of the Polish language. It then goes on to characterize the composition of the book and its methodology. Finally, some problematic points are indicated – concerning, among other things, the classification of the language variety analyzed or the development of its vocabulary – and alternative lexical and semantic solutions are suggested. Rec.: Anna Niepytalska-Osiecka, Socjolekt polskich alpinistów. Analiza leksykalno-semantyczna słownictwa, Wydawnictwo LIBRON – Filip Lohner, Kraków 2014, ss. 286Artykuł stanowi recenzję książki Anny Niepytalskiej-Osieckiej pt. Socjolekt polskich alpinistów. Analiza leksykalno-semantyczna słownictwa. W tekście przybliżono zawartą w monografii problematykę poświęconą nieopisanemu dotychczas wariantowi polszczyzny oraz scharakteryzowano zastosowane rozwiązania kompozycyjne i analityczne. Wskazano również punkty dyskusyjne dotyczące m.in. klasyfikacji opisywanego wariantu polszczyzny czy procesu kształtowania się jego zasobu słownego, a także zasugerowano alternatywne rozstrzygnięcia leksykalno-semantyczne.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Wyrazy z interfiksem -ø- (formantem zerowym) w języku serbskim (analiza słowotwórczo-semantyczna)

Words with the interfix -ø- (the zero interfix) in the Serbian languageThe work represents a derivational and semantic analysis of the words with the zero interfix in the contemporary Serbian language in accordance with the conceptual and terminological apparatus of modern Slavic derivatology. The author argues that the zero interfix, as the differentia specifica of compound words, occurred in the Serbian language very early – at the end of the 12th century and is currently very productive because of how economical the lexemes thus created are. In modern Serbian, new words of this type appear by way of borrowing from other languages, primarily from the English language (e.g., pank-moda, boks-meč, pres-centar etc.). Wyrazy z interfiksem -ø- (formant zerowy) w języku serbskim (analiza słowotwórczo-semantyczna)Praca stanowi słowotwórczo-semantyczną analizę wyrazów z interfiksem zerowym we współczesnym języku serbskim zgodnie z pojęciowoterminologicznym aparatem współczesnego słowotwórstwa slawistycznego. Autorka wskazuje również na to, że zerowy interfiks, jako differentia specifica wyrazów powstałych przez złożenie, w języku serbskim pojawia się bardzo wcześnie – istnieje już w końcu XII wieku. Aktualnie model słowotwórczy wyrazów z interfiksem zerowym jest niezwykle produktywny ze względu na ekonomiczność leksemów tego typu. We współczesnym języku pojawiają się one przede wszystkim za sprawą zapożyczeń z innych języków, głównie z angielskiego (np. pank-moda, boks-meč, pres-centar itd.).

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Wpływy polskie w jidysz według "History of the Yiddish Language" Maxa Weinreicha – przegląd i próby weryfikacji

Polish influence on Yiddish as described in Max Weinreich’s History of the Yiddish Language – overview and attempts at verificationThe Article concentrates on the findings regarding Slavic influence on Yiddish, described in the newest English-language edition of Max Weinreich’s History of the Yiddish Language – a canonical title for modern Yiddish studies. Its first task is to acquaint Polish readers with M. Weinreich’s propositions and findings on the general character of Polish-Yiddish and Slavic-Yiddish language contact. This will also be taken as an opportunity to briefly review the research on this subject conducted by Polish scholars. Additionally, the article will elaborate (albeit not exhaustively) on the attempts to question and verify M. Weinreich’s theories which may prove interesting from the point of view of Slavic studies. Its second, equally important task is to describe chosen examples of the results of Slavic influence, in which Polish played a significant role, as they present themselves in the lexicon, morphology, word formation and syntax of Yiddish. Wpływy polskie w jidysz według History of the Yiddish Language Maxa Weinreicha – przegląd i próby weryfikacjiArtykuł skupia się na ustaleniach na temat wpływów słowiańskich w jidysz, zawartych w najnowszym, anglojęzycznym wydaniu pracy Maxa Weinreicha pt. History of the Yiddish Language, mającej status pozycji kanonicznej współczesnej jidyszystyki. Jego pierwszym celem jest przybliżenie polskiemu czytelnikowi tez i ustaleń M. Weinreicha, dotyczących ogólnego charakteru językowych kontaktów polsko- i słowiańsko-żydowskich. Przy tej okazji uwzględnione zostaną informacje na temat badań, jakie do tej pory poczynili w tej materii językoznawcy polscy. Ponadto (niewyczerpująco) poruszona zostanie kwestia prób weryfikacji i podważenia jego twierdzeń, interesująca z punktu widzenia slawistyki. Drugim, nie mniej ważnym zadaniem jest przedstawienie wybranych wpływów słowiańskich, w których niemały udział miała polszczyzna, w poszczególnych podsystemach języka jidysz: leksyce, morfologii i słowotwórstwie oraz składni.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Strefy dialektalne języka białoruskiego jako przykład językowych kontaktów z sąsiednimi narodami

Dialectal zones of the Belarusian language as an example of language contacts between neighbouring nationsThe article regards dialectal zones of the Belarusian language, which, as opposed to the traditional division into dialectal belts and dialectal groups, were marked out mainly on the basis of lexical and not grammatical features. While the traditionally delineated dialects indicate ethnographic unity of the Belarusian nation, dialectal zones present cultural and historical contacts with neighbouring nations. We can distinguish five zones: north-western (contacts with the Baltic languages, mainly with Lithuanian, and the Polish language of the northern borderland), south-eastern (contacts with Russian and Ukrainian), western (contacts with Polish), eastern (contacts with Russian) and central. Strefy dialektalne języka białoruskiego jako przykład językowych kontaktów z sąsiednimi narodami Artykuł traktuje o strefach dialektalnych języka białoruskiego, które, w odróżnieniu od tradycyjnego podziału na pasy dialektów i grupy gwarowe, zostały wyznaczone przede wszystkim w oparciu o cechy leksykalne, a nie gramatyczne. O ile tradycyjne dialekty wskazują na etnogenetyczną wspólnotę narodu białoruskiego, o tyle strefy dialektalne na kulturowo-historyczne kontakty z narodami sąsiednimi. Wyróżnia się pięć stref: północno-zachodnią (kontakt z językami bałtyckimi, głównie litewskim, i polszczyzną północnokresową), południowo-wschodnią (z rosyjskim i ukraińskim), zachodnią (z językiem polskim), wschodnią (z językiem rosyjskim) oraz centralną.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Fraz. zbić z pantałyku ‘stropić kogo, pozbawić pewności siebie’

The phrase zbić z pantałyku ‘to perplex, shatter somebody’s confidence’The article concerns the East-Slavic linguistic influence on Polish in the second half of the nineteenh century as exemplified by the meaning of the phrase zbić z pantałyku. Today’s meaning of the phrase  is associated with another phraseologism zbić z tropu ‘to throw [lit. knock] off trace,’ which originates from the hunting jargon. *Pantałyk as a separate word is not (and never has been) used in general Polish, and the comprehensibility of the whole phrase is the result of the sum of its components.East Slavic counterparts of the phrase are attested from the midnineteenth century. In the Polish of the period, zbić z pantałyku had a colloquial status, and its usefulness in the sphere of everyday communication was a manifestation of economy of imaginary rather than conceptual means of expression. Especially in the conditions of widespread bilingualism, the new phrase could easily be recognized against the background of contemporary usage of nearsynonymous colloquial phrases derived from the verb zbić ‘to beat’ but also ‘to knock off.’The greater frequency of zbić z pantałyku  in the Polish of southeastern borderlands resulted from a combination of factors, mainly the blurred boundaries between literary and dialectal (folk) phraseology. Fraz. zbić z pantałyku ‘stropić kogo, pozbawić pewności siebie’Artykuł dotyczy wpływów ruskojęzycznych w polszczyźnie drugiej połowy XIX wieku. Dziś znaczenie frazeologizmu zbić z pantałyku to odpowiednik wybić z szyku, zbić z tropu, ‘zmieszać, stropić’, realnie ‘pomieszać krok’, ‘stracić ślad (na polowaniu)’.*Pantałyk jako wyraz samodzielny nie jest (i nigdy nie był) używany w polszczyźnie ogólnej, natomiast znaczenie całego frazeologizmu wynika z sumy jego składników.Odpowiedniki wschodniosłowiańskie poświadczone są od połowy XIX stulecia. W ówczesnej polszczyźnie zbić z pantałyku miało status potoczny, którego użyteczność w sferze komunikacji codziennej to przejaw ekonomiczności środków obrazowych zamiast pojęciowych.Nowy frazeologizm mógł być łatwo rozpoznawany w warunkach bilingwizmu językowego na tle ówczesnych środków z tradycją użycia w sferze potocznej. O szczególnej częstotliwości użycia zbić z pantałyku w polszczyźnie kresów południowowschodnich zdecydował splot czynników, głównie zaś „rozmyte” granice między frazeologią literacką a gwarową (ludową).

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Kolekcja jako typ zbiorowości i przedmiot opisu bibliograficznego

Celem artykułu jest zdefiniowanie pojęcia kolekcji jako pojęcia oznaczającego pewien szczególny typ zbiorowości oraz sformułowanie wskazówek dotyczących opisu bibliograficznego prac poświęconych tego rodzaju zbiorowościom (np. zbiorowościom jednostek leksykalnych, morfologicznych itp.).

Pierwsza część artykułu poświęcona jest analizie definicji kolekcji, zarówno w języku ogólnym, jak i w językach specjalistycznych: logiki, psychologii rozwojowej, teorii informacji, kognitywistyki oraz teorii dzieła sztuki. Analiza ta pozwoliła wyodrębnić dwa typy kolekcji: „funkcjonalną” oraz „atrybutywną”. Pozwoliła też wyróżnić cechy definicyjne kolekcji „atrybutywnej”, które odróżniają ją od takich pojęć, jak egzemplarz, collage, montaż, repertuar oraz klasa abstrakcji. Cechy te można ująć w sposób następujący: (1) kolekcja jest wieloelementowa, (2) elementy kolekcji charakteryzują się (przynajmniej) jedną wspólną cechą, (3) kolekcja nie obejmuje wszystkich elementów charakteryzujących się tą wspólną cechą, (4) skład kolekcji jest wynikiem świadomego doboru, (5) uporządkowanie kolekcji ma na celu wiernie odzwierciedlać cały zbiór, którego ta kolekcja jest podzbiorem.

Druga część artykułu poświęcona jest analizie rekordów zgromadzonych w bibliograficznej bazie danych iSybislaw. Celem analizy jest stwierdzenie, jakie definicyjne cechy kolekcji znalazły odbicie w rekordach bibliograficznych. Analiza ta pozwoliła sformułować wskazówki dotyczące opisów bibliograficznych prac poświęconych zbiorowościom o charakterze kolekcji, tak aby opisy te służyły zarówno osobie, która poszukuje informacji o elementach kolekcji, jak i osobie, która poszukuje informacji o elementach zbioru, którego kolekcja jest podzbiorem.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Słowa kluczowe, tagi…, i co dalej?

Przedmiotem artykułu są słowa kluczowe oraz ich nowsza odmiana zwana tagami. Wyrażenia te zostały potraktowane jako elementy systemów leksykalnych odpowiednich języków: języka słów kluczowych oraz języka tagów. Prezentacja tych grup słownictwa ma na celu wykazanie, że nie są to homonimiczne grupy leksyki zarówno pod względem strukturalnym, jak i funkcjonalnym. Wymienione zasoby słownictwa zostały zaprezentowane z punktu widzenia teorii języków informacyjno-wyszukiwawczych oraz teorii wyszukiwania informacji.

Biorąc pod uwagę przyszłość omawianych języków, zaprezentowano folksonomie oraz możliwości wykorzystania omówionych zbiorów słownictwa w budowie narzędzi do semantyzacji środowiska wyszukiwawczego w Internecie, w tym do budowy ontologii i map myśli.

Szczególną uwagę zwrócono na to, że słowa kluczowe i tagi to w praktyce swoistego rodzaju „języki”, które, podobnie jak język naturalny, podlegają ciągłym zmianom, stąd potrzeba stałego śledzenia i uwzględniania pragmatyki ich stosowania w opisie i wyszukiwaniu dokumentów i informacji.

Prace nad słowami kluczowymi stanowią krok w kierunku budowy lingwistycznych narzędzi na potrzeby semantycznego Web-u. Artykuł stanowi głos w dyskusji nad tworzonymi w Instytucie Slawistyki PAN w Warszawie słownikami słów kluczowych stanowiącymi element systemu slawistycznej informacji bibliograficznej.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
O potrzebie ujednolicenia sposobów transliteracji imion i nazwisk białoruskich w Polsce

Towards standards in transliteration of Belarusian names and surnames in PolandThe article presents many transliteration variants of Belarusian names and surnames in Poland. It discusses the most common variants of the Belarusian alphabet transliteration, both international and Belarusian, as well as Polish transcription. The multiplicity of variants raises technical problems in the documents (passports, residence permits, acts of birth etc.). The article is a voice in the discussion on the development of a unified system of transliteration of Belarusian alphabet for the needs of the documents recognized in Poland. O potrzebie ujednolicenia sposobów transliteracji imion i nazwisk białoruskich w PolsceArtykuł prezentuje wielość wariantów transliteracji imion i nazwisk białoruskich w Polsce. Przedstawiono najpopularniejsze warianty transliteracji alfabetu białoruskiego – zarówno międzynarodowe, jak i białoruskie – oraz transkrypcję polską. Wielość wariantów rodzi problemy natury technicznej w dokumentach (paszporty, karty pobytu, akty urodzin itd.). Artykuł jest głosem w dyskusji na temat opracowania ujednoliconego systemu transliteracji alfabetu białoruskiego na potrzeby dokumentów uznawanych w Polsce.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Trwałość synonimii w polskiej terminologii medycznej przełomu XIX i XX wieku

Persistence of Synonymy in Polish Medical Terminology at the Turn of the Nineteenth and Twentieth CenturiesThis article presents the results of an analysis of 940 synonymic strings excerpted from two translated medical dictionaries: Słownik terminologii lekarskiej polskiej [A Dictionary of Polish Medical Terminology], published in 1881, and Słownik lekarski polski [A Polish Medical Dictionary], published in 1905. The analysis of quantitative and qualitative changes in those strings indicates a significant persistence (703 preserved strings) and stability of synonymy (320 strings with the same number of terms and the same composition of synonyms).Trwałość synonimii w polskiej terminologii medycznej przełomu XIX i XX wiekuArtykuł przedstawia wyniki analizy 940 ciągów synonimicznych wyekscerpowanych ze Słownika terminologii lekarskiej polskiej, wydanego w 1881 roku, i Słownika lekarskiego polskiego, wydanego w 1905 roku; obydwa słowniki to leksykony przekładowe. Analiza ilościowych i jakościowych zmian tych ciągów wykazała znaczną trwałość i stabilność synonimii (703 zachowane ciągi, 320 ciągów o niezmienionej liczbie terminów i niezmienionym składzie synonimów).

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Nazwy marzeń sennych w historii języka polskiego

Names of dreams in the history of the Polish languageThis article analyzes old names of dreams. During the process of collecting and sorting of the material, etymological data were taken into consideration, which allowed to establish that all the investigated units concentrated around three fields: 1. words with the root: sen/sn-, 2. words with the root: mor-/mar-/marz-, 3. words with the root: widz-. The dominating method in this sketch is the analysis of contexts in which the words within the “dream field” appeared. Considering as evidence the usages of each word recorded in dictionaries of old Polish, I deduce its meaning value in particular periods. Nazwy marzeń sennych w historii języka polskiegoW artykule analizie poddano dawne nazwy marzeń sennych. Podczas porządkowania materiału pod uwagę wzięto dane etymologiczne, które pozwoliły ustalić, że wszystkie badane jednostki koncentrowały się wokół trzech pól: 1. o rdzeniu sen-/śn-; 2. o rdzeniu mor-/mar-/marz-; 3. o rdzeniu widz-. Metodą dominującą w szkicu jest analiza kontekstów, w których występowały wyrazy należące do pola marzenie senne. Na podstawie poświadczeń użycia danego wyrazu w słownikach rejestrujących polszczyznę dawną wnioskuję o jego wartości znaczeniowej w danym okresie.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo