rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Z Przemyśla do Przeszowy Aleksandra Fredry na tle lwowskich inscenizacji komediowych o tematyce kolejowej

Warto podkreśłić walory utworu Fredry, który sam, niepewny rangi tematu, przekroczył wprawdzie ramy jednoaktówki, ale nie uznał za właściwe poświęcić jej trzech aktów. Jako jedyny uznał on pośpiech za nową cechę współczesnej nam cywilizacji i przedstawił go jako określone zjawisko, nie ograniczając się do farsowych efektów.

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Bolesław Prus a wiek XX

Prus i w roku 1900, i wcześniej, a także później spoglądał na kończący się czy już zakończony wiek XIX i próbował ogarnąc go jako całość, dostrzec momenty ważne i przełomowe, sukcesy i klęski.

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Wokół Legend Andrzeja Niemojewskiego

Legendy dałoby się powiązać (co tu pominięto jako coś zgoła zbytecznego) mnogością szczegółowych przypisów z książką Renana La vie de Jésus, z której „słów−kluczy” zaczerpnął Niemojewski swój tytuł. Podstawowa koncepcja bohatera jako ludzkiego indywiduum jest niemal identyczna. Zasadniczą różnicę stanowi postawa autorów. U Renana jest to fascynacja Jezusem jako osobą realizującą własne człowieczeństwo i jako twórcą ogólnoludzkiej religii przekazującej idealne wartości. Niemojewski ujawnia pełen szacunek, ale i zobiektywizodany dystans wobec nieprzeciętnego i pozytywnego fenomenu, Rabbiego z Nazaretu, który żyjąc dobrem i prawdą i konsekwentnie je głosząc, wniósł wartościowy wkład w dzieje ludzkości. Tej jednakże, inaczej niż u Renana, idea boskości i religii przestała już być potrzebna.

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Filmowe spotkania z Innym jako forma dialogu międzykulturowego

Przedmiotem rozważań zawartych w artykule są wybrane obszary kultury filmowej skupiające się na problematyce Innego. Refleksja nad rolą filmu w spotkaniu z Innym stanowi próbę znalezienia odpowiedzi na pytanie, jak i w jakim celu wybrane filmy dokumentalne i fabularne ukazują Innego. Twórcy filmowi coraz częściej poruszają tematykę dotyczącą wielokulturowości, odmienności etnicznych czy kryzysu migracyjnego. W obliczu narastających problemów dotyczących braku tolerancji, szacunku czy wrogości wobec Innego film może być pomocny w kształtowaniu postaw otwartości na inność, opartych na uniwersalnych wartościach, na szacunku do różnorodności kulturowej i etnicznej. Filmy stanowią medium umożliwiające spotkanie z drugą osobą (Innym), pozwalają na prezentację i wymianę rozmaitych wartości i perspektyw. Filmowcy nie proponują systemowych rozwiązań, ale wykorzystują kamerę jako jedno z narzędzi zmiany; przez ilustrację konkretnego problemu starają się budować poczucie sprawiedliwości i odpowiedzialności za Innego.

Czasopismo: Edukacja Międzykulturowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Cieśla-demiurg. (O Chałupie Bolesława Leśmiana)

Chałupa jest z pewnością rodzajem ballady − jako niezwykla opowieść o czymś niezwykłym, jest również erotykiem. Ale stanowi przede wszystkim wizję tworzenia, co zresztą nie wchodzi w tym przypadku w konflikt ani z włąściwościami ballady, ani z cechami erotyku. Cieśla − kreator, cieśla − demiurg zamierza zbudować świat nowy lub − przynajmniej − świat od nowa.

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Nauczyciel w doświadczeniu Innego

W opracowaniu autorka pragnie zwrócić uwagę na spotkania nauczyciela z Innym w przestrzeni edukacyjnej, w odniesieniu do koncepcji edukacji międzykulturowej. Innym, czyni dziecko z układu ryzyka, które charakteryzuje się wzrastaniem w trudnych warunkach socjalno-bytowych oraz zmaganiem się z kryzysami rozwojowymi okresu dzieciństwa i dorastania. Uwzględniając klasyfikację typów nauczycieli w ujęciu Zbigniewa Zaborowskiego, autorka interpretuje narrację spotkań Innych (dzieci z układu ryzyka) z nauczycielami wyzwalającymi, obojętnymi, konfliktowymi, rzeczowymi, a także z nową kategorią pedagoga utworzoną na podstawie dziecięcych opowieści (typ umęczony).

Czasopismo: Edukacja Międzykulturowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Ciemny anioł Lieberta

Czy Liebert, gorliwy katolik, napisał wiersz, w którym nie można odróżnić Boga od szatana? Może wyjściem z dychotomicznego potrzasku byłoby poszukanie innego adresata? Czy nie mógłby być nimi np. anioł?

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Sąd Ostateczny. O jednym ekslibrisie Brunona Schulza

Schulzowskie ekslibrisy są ważne ze względu na ich wyjątkowe znaczenie, które jest całkowicie niewspółmierne wobec fizycznej postaci. Te niewielkie rysunki zawierają wielkie, może największe, tematy i problemy całej twórczości Brunona Schulza. Ekslibris dla Weigartena zawiera jedyną, pełniejszą Schulzowską wizję sceniczną; to jedyne „teatralne” dzieło Schulza. W nim zbiegają się wyobrażenia sztuki jako domeny konwencji, spetryfikowanych form (i treści) kulturowych, gry i kostiumów, z drugiej zaś − pewna dwuznaczność działalności artystycznej.

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Nowy wymiar edukacji regionalnej na Górnym Śląsku

Celem tego opracowania jest próba przedstawienia zmian w zakresie edukacji regionalnej na Górnym Śląsku w kontekście edukacji międzykulturowej z uwzględnieniem aspektu doskonalenia kadry pedagogicznej w tym zakresie. Artykuł przedstawia prawne uwarunkowania edukacji regionalnej w Polsce po okresie transformacji ustrojowej ze szczególnym uwzględnieniem prawa oświatowego. Głównym obszarem rozważań staje się edukacja regionalna i jej rola w środowiskach zróżnicowanych kulturowo. Kluczową rolę w edukacji regionalnej odgrywają nauczyciele - regionaliści. Autorka zwraca uwagę na potrzebę doskonalenia nauczycieli w tym zakresie.

Czasopismo: Edukacja Międzykulturowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Apokalipsa negatywna Józefa Czechowicza

Ci, którzy tę twórczość znają, w większości ocenili utwór na tyle nisko, by nie włączać go do swych wyborów. Myślę, że niesłusznie, choć sam miałem i nadal jeszcze mam pewne wątpliwości co do rangi artystycznej utworu. Nie mam natomiast wątpliwości co do wagi tekstu, jeśli chodzi o przejmującą ideę, która kryje się pod hermetycznym i tajemniczym obrazem.

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Wsparcie dzieci współczesnych polskich repatriantów w adaptacji szkolnej

Celem artykułu jest ukazanie wsparcia w sytuacji zmiany społecznej na przykładzie wsparcia dzieci repatriantów w adaptacji szkolnej. Przedstawiono w nim wyniki badań ankietowych i wywiadów pogłębionych przeprowadzonych wśród dzieci repatriantów, ich nauczycieli i rodziców. W interpretacji wyników badań wykorzystano koncepcję wsparcia społecznego Stanisława Kawuli. W opinii badanych bardzo pozytywny wpływ na adaptację szkolną dzieci repatriantów mają dodatkowe zajęcia organizowane na początku nauki w polskiej szkole. Niestety, niewielka świadomość nauczycieli na temat pracy z uczniem odmiennym kulturowo i nauczania języka polskiego jako obcego znacznie ogranicza efektywność tych zajęć. Niewystarczające jest też wsparcie informacyjne. Choć szkoła jako instytucja wprowadzająca kolejne pokolenia w świat kultury powinna reagować na zachodzące zmiany społeczne, przeprowadzone badania wskazują na niedostateczne przygotowanie nauczycieli do pracy z uczniem z doświadczeniem migracyjnym. Jest to efekt zaniedbań zarówno na etapie kształcenia wyższego, doskonalenia zawodowego, jak i informowania nauczycieli o sytuacji ucznia trafiającego do danej placówki. W środowiskach szkolnych objętych badaniami nauczyciele wykazywali się ogromnym zaangażowaniem we wsparcie dzieci repatriantów w adaptacji szkolnej, lecz ich dobra wola była niewystarczająca, aby kompensować brak profesjonalizmu działań, sprawnej komunikacji czy nawet znajomości prawa oświatowego.

Czasopismo: Edukacja Międzykulturowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Funkcje przyrody w Drodze donikąd Józefa Mackiewicza. Zarys problematyki

W całej twórczości Mackiewicza przyroda jako bogato reprezentowany i obdarzony wieloma funkcjami element wykreowanego obrazu ma niebagatelne znaczenie. Szczególnie dzieje się tak w Drodze donikąd, w której motywy natury wręcz “atakują” odbiorcę i bez uważniejszego przyjrzenia się im trudno właściwie zrozumieć i zinterpretować ten utwór.

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Szkoły z polskim językiem nauczania wyzwaniem dla edukacji XXI wieku - wybrane zagadnienia

We współczesnej przestrzeni edukacyjnej stałe miejsce znalazły szkoły dla mniejszości narodowych, w tym także Polaków przebywających na obczyźnie. Duża ruchliwość społeczna i duża liczba Polaków przebywających na wychodźstwie sprawia, że konieczne staje się dostosowanie polskiej oferty edukacyjnej dla najmłodszych odbiorców (dzieci i młodzieży), również poza Polską. W publikacji omawiam znaczenie i konsekwencje współczesnych migracji, charakteryzuję sieć i ofertę szkolnictwa z polskim językiem nauczania, a także omawiam wyniki badań przeprowadzonych w polskich placówkach oświatowych na obczyźnie w wybranych szkołach (w Austrii, Francji oraz Republice Czeskiej), które pozwalają określić główne problemy i oczekiwania rodziców uczniów wobec tych placówek. Opracowanie zamyka podsumowanie. Publikacja stanowi wprowadzenie do szerszych badań nad działalnością i funkcjonowaniem szkół z polskim językiem nauczania na obczyźnie oraz podmiotów silnie związanych z jej działalnością (uczniów, nauczycieli i rodziców).

Czasopismo: Edukacja Międzykulturowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Miejsce samorealizacji w systemie preferowanych wartości w szkole w opiniach nauczycieli szkół dla mniejszości i większości ze środowisk wielokulturowych krajów Grupy Wyszehradzkiej

W artykule podjęty został temat samorealizacji w systemach preferowanych wartości w szkołach w środowiskach wielokulturowych. Wskazanie samorealizacji jako wartości wynikającej z obowiązujących w naszej cywilizacji zasad automatycznie przesądza o jej wartości w hierarchiach wartości w szkole. Wskazane zostały te systemy porównawczo w sąsiednich szkołach dla mniejszości i dla większości ze środowisk wielokulturowych z mniejszością autochtoniczną: niemiecką w Polsce; polską w Republice Czeskiej; węgierską na Słowacji; słowacką na Węgrzech. Wyniki badań wskazują, że wyróżnione wartości różnią się w zależności od państwa czy typu szkoły (mniejszości vs większości), jednak samorealizacja we wszystkich państwach i typach szkół zajmuje niechlubne ostatnie miejsca.

Czasopismo: Edukacja Międzykulturowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Rodziny polskiego pochodzenia mieszkające w Austrii - trudności i korzyści życia na pograniczu kultur. Studium indywidualnych przypadków

Pogranicze, rozumiane jako miejsce spotkania kultur, z jednej strony może przynosić wiele korzyści dla życia i rozwoju jednostki, z drugiej, być przyczyną problemów i dylematów. W artykule wykorzystano koncepcję edukacji międzykulturowej w ujęciu Jerzego Nikitorowicza, a w badaniach posłużono się metodą indywidualnych przypadków. Materiał empiryczny stanowiący podstawę prowadzonych rozważań został zebrany za pomocą autorskich kwestionariuszy wywiadów oraz analizy dokumentów. Wyniki badań opisują trudności, jakie w kraju przyjmującym napotkali rodzice i ich dzieci, oraz korzyści i zalety, jakie dostrzegają, żyjąc poza granicami ojczyzny.

Czasopismo: Edukacja Międzykulturowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Religijny wymiar opowiadań Andrzeja Bobkowskiego: Punkt równowagi, Spotkanie, Spadek

Uwaga badaczy zatrzymywała się do tej pory głównie na sławnym dzienniku francuskim, znajdziemy też artykuły poświęcone rozproszonej i nie opublikowanej spuściźnie epistolograficznej, są już analizy jedynego dramatu Bobkowskiego Czarny piasek. Natomiast osobnego szkicu poświęconego wyłącznie prozie fabularnej prawdopodobnie nie odnajdziemy. Tu zająć się pragnę najbardziej według mnie interesującym aspektem tej prozy, jej wymiarem religijnym.

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Jakość związku małżeństw wielokulturowych

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie wyników badań własnych dotyczących jakości związku małżeństw wielokulturowych. W pierwszej części tekstu omówiono termin małżeństwa oraz małżeństwa wielokulturowego, a także scharakteryzowano dobrane małżeństwa. W dalszej części przestawiono podstawy metodologiczne badan własnych, a następnie wyniki badań dotyczących jakości związku małżeńskiego. Badania prowadzone były w grupie 112 kobiet, tworzących małżeństwa wielokulturowe. Do badań użyto autorskiego kwestionariusza ankiety oraz Kwestionariusza Dobranego Małżeństwa autorstwa Mieczysława Plopy i Jana Rostowskiego, za pomocą którego można uzyskać ogólny pomiar więzi oraz pomiary następujących czynników: intymność, samorealizacja, podobieństwo i rozczarowanie. W analizie wyników badań przedstawiono także najważniejsze motywy zawarcia związku małżeńskiego oraz stopień trudności w komunikacji między małżonkami. Z analizy badań wynika, że kobiety przejawiały wysoki poziom satysfakcji z powodu bycia w bliskiej relacji z partnerami oraz że występowało poczucie wysokiego poziomu zgodności co do realizacji ważnych celów małżeńskich i rodzinnych. Badane wykazały przeciętne odczucie możliwości samorealizacji oraz wysoki poziom rozczarowania małżeństwem. Najważniejszym motywem zawierania małżeństw wielokulturowych była miłość, a komunikacja dla większości badanych nie stanowiła problemu przyczyniającego się do pogorszenia jakości związku.

Czasopismo: Edukacja Międzykulturowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Rodzina jako miejsce kontaktów międzypokoleniowych w opinii uczniów szkół ponadgimnazjalnych powiatu cieszyńskiego

Celem tego opracowania jest zwrócenie uwagi na znaczenie, jakie aktualnie przypisują młodzi ludzie oddziaływaniom socjalizacyjno-wychowawczym dziadków. Głównym obszarem rozważań staje się rodzina jako miejsce międzypokoleniowych kontaktów. W celu ukazania szczególnego rodzaju relacji międzygeneracyjnych autorka odwołuje się do wyników badań zespołowych przeprowadzonych na pograniczu polsko-czeskim. Środowisko rodzinne stanowi najważniejszą przestrzeń, w której żyje człowiek, uczestnicząc w jej przetrwaniu, zachowaniu ciągłości i rozwoju. Za Robertem Mertonem autorka przyjmuje rozumienie rodziny jako najważniejszego pasma transmisyjnego, służącego przekazywaniu wzorców kulturowych następnemu pokoleniu.

Czasopismo: Edukacja Międzykulturowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Krytycy krajowi o Herlingu-Grudzińskim. (Obieg oficjalny 1945-1988)

Herling-Grudziński nie jest człowiekiem bojaźliwym. Usiłuje z odwagą spojrzeć w oczy Meduzy. Chwilami jednak jej wzrok go obezwładnia. Czytając jego utwory, w których tyle jest utrwalonych dowodów męstwa, nie sposób nie zauważyć tego gwałtownego i przelotnego skurczu na jego twarzy.

Czasopismo: Roczniki Humanistyczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Poczucie funkcjonalności rodzinnej w percepcji studentów pogranicza północno-wschodniej Polski

Rodzina jest środowiskiem, które w największym stopniu pozostawia swój ślad i piętno w strukturze tożsamości człowieka. Wynika to zarówno z szerokiego w swoich ramach, jak i permanentnego charakteru oddziaływań. Każda rodzina wytwarza i reguluje swoistą rodzinną tożsamość. W tekście przedstawione zostały wyniki badań prowadzonych w grupie młodzieży akademickiej dotyczących poziomu poczucia satysfakcji z funkcjonowania ich rodziny pochodzenia oraz próba uchwycenia czynników je warunkujących. Analizy prezentowanych modeli ukazują obraz młodzieży akademickiej, która w swoich orientacjach życiowych bardzo ceni rodzinę, jako podstawowy punkt odniesienia w konstrukcie ich własnej tożsamości. Widoczne jest duże zorientowanie na wspólnotowy charakter jej funkcjonowania, jakość relacji poszczególnych członków systemu oraz możliwość własnego partycypowania w zasadach i regułach wypracowywanych w rodzinie. Kształtująca się w nich tożsamość rodzinna jest pewnego rodzaju negocjowanym tworem uznanych przez nich tradycji rodzinnych, z jednoczesnymi zarysowanymi tendencjami dekonstrukcji dotychczasowych modelowych sposobów ujmowania struktury rodzinnej, na rzecz poszukiwania innego spojrzenia, które jest rodzajem adaptacji systemu do dynamicznie zmieniających się warunków społeczno-kulturowych.

Czasopismo: Edukacja Międzykulturowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Dialog (nie)możliwy? Feminizm i nacjonalizm w perspektywie polsko-norweskiej

Narastające migracje do bogatych krajów Północy ewokują pełen napięć dyskurs uprzywilejowani Oni versus mniej uprzywilejowani Inni. Znormatywizowane postawy wytworzone przez nacjonalistyczne „wspólnoty wyobrażone” oraz społeczno-ekonomiczne realia kraju, do którego udaje się emigrant, ugruntowują strukturę nierówności oraz brak dialogu in between. Na podstawie powieści Vigdis Hjorth zatytułowanej Et norsk hus autorka zwraca uwagę na istotność owych procesów komunikacyjnych oraz potrzebę tworzenia polifonicznej przestrzeni wzajemnej odpowiedzialności, opartej na solidarnościowych założeniach feminizmu.

Czasopismo: Edukacja Międzykulturowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Prekursorki i pionierki edukacji równościowej, antydyskryminacyjnej i międzykulturowej. Przyczynek do genezy pedagogiki międzykulturowej

Autor przedstawia jeden z wątków genezy edukacji międzykulturowej, antydyskryminacyjnej i równościowej oraz akademickiej refleksji na ich temat, z perspektywy historii osobistych. Wychodzi z założenia, że współczesna edukacja międzykulturowa i pedagogika międzykulturowa są zakorzenione w osobistych historiach wielu osób, które były prześladowane z powodu odmienności kulturowej, ograniczano ich prawa w sferze publicznej, między innymi prawo do edukacji. W związku z tym podjęły one działania w sferze publicznej na rzecz równouprawnienia osób wywodzących się ze środowisk różnorodnych kulturowo. W artykule zostały przedstawione w układzie chronologicznym biogramy najważniejszych prekursorów i pionierów edukacji międzykulturowej oraz pedagogiki międzykulturowej.

Czasopismo: Edukacja Międzykulturowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Konsekwentna realizacja założeń humanistyczno- -antropologicznych w edukacji międzykulturowej nadzieją na bardziej efektywną praktykę społeczną i  złagodzenie konfliktów w świecie wielokulturowym (refleksje na marginesie podstaw teoretycznych i  efektów działalności Zespołu Pedagogiki Kultury i  Edukacji Międzykulturowej przy Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN)

Główna teza, podobnie jak charakter artykułu, wynika z jego tytułu i wstępu do niego. Skoncentrowana jest na trzech tematach:
− założenie Zespołu Pedagogiki Kultury i Edukacji Międzykulturowej, jego teoretyczne podstawy, warunki współpracy i ważne osiągnięcia w obu dziedzinach w czasie 12 lat jego istnienia,
− formy współistnienia różnych wspólnot w wielokulturowym świecie, szczególnie skonfliktowanych grup etnicznych i religijnych, w których ekstremalny fanatyzm prowadzi do ludobójstwa, ataków terrorystycznych, powodując masową migrację. Utrzymanie pokoju na świecie jest wyzwaniem dla edukacji wielo- i międzykulturowej, która nie zawsze funkcjonuje dobrze,
− ruch w kierunku realistycznego programu edukacyjnego, łączącego teorię z praktyką. Taki podstawowy i integracyjny program powinien przygotowywać ludzi do życia w dynamicznie zmieniającym się świecie, do budowania ich proaktywnego podejścia do spełniania potrzeb społecznych, duchowych i życiowych, do podnoszenia ich świadomości odpowiedzialności obywatelskiej oraz do uczenia się, jak radzić sobie w trudnych sytuacjach.

Czasopismo: Edukacja Międzykulturowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Między wielokulturowością „wieży Babel” a zróżnicowanymi kulturowo pograniczami. Pedagogiczne poszukiwania i idee Tadeusza Lewowickiego w zakresie edukacji kształtującej relacje międzykulturowe

Biblijny topos wieży Babel, przywoływany w dociekaniach Tadeusza Lewowickiego, okazuje się przydatny - jako kontrapunkt i jako skłaniająca do refleksji przestroga - w określaniu idei i postulatów edukacji międzykulturowej oraz wypracowywaniu pedagogiki międzykulturowej. Przypomnienie zamiarów budowniczych monumentalnej wieży Babel oraz nieprzewidzianych ich niepowodzeń pobudza do refleksji w pedagogice. „Przesłanie płynące z opowieści o wieży Babel ma swoje głębsze znaczenie”, stwierdza Lewowicki (2007, s. 33), gdy rozpatruje złożoność wielokulturowości, gdy zwraca uwagę na niesione przez nią kłopoty i towarzyszące jej nieporozumienia, ale zarazem rozważa nadzieje i szanse edukacyjne, które mogą dzięki niej występować. Topos wieży Babel w dociekaniach Lewowickiego dopełnia się z kategorią pogranicza, która rozpatrywana jest (m.in. przez Lecha Witkowskiego) w nawiązaniu do koncepcji Michaiła Michajłowicza Bachtina (1895–1975) . Różnorakie pogranicza, „tereny pograniczne państw, narodów, kultur”, Lewowicki określa mianem „poligonu edukacji międzykulturowej”, bowiem na pograniczach można obserwować i uczyć się, jak przebiega „proces wzajemnego przenikania kultur” (Lewowicki, 2005, s. 19). Doświadczanie swoistych jakości polifonicznego (wielogłosowego) pogranicza, także jako doświadczanie zróżnicowanych światów wartości, jest uznawane za „życiodajne dla edukacji międzykulturowej także poza terenami pogranicznymi” (Lewowicki, 2005, s. 19). Jeśli – jak podkreśla Lewowicki – powinnością uczonych jest rozwijanie pedagogiki międzykulturowej, to rzetelne wywiązywanie się z tej powinności stawia im wysokie wymagania profesjonalne, do których zalicza się umiejętność uczestnictwa w interdyscyplinarnej pracy naukowej, gdyż bez niej nie można efektywnie rozwijać pedagogiki międzykulturowej. Interdyscyplinarność pedagogiki międzykulturowej może być postrzegana jako kształtowanie relacji międzykulturowych: relacji między różnymi – często odległymi od siebie – kulturami uprawiania nauki.

Czasopismo: Edukacja Międzykulturowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Edukacja międzykulturowa i antropologia pogranicza: wspólnota źródeł i dróg rozwoju

W ostatnich dekadach powstało kilka subdyscyplin różnych dyscyplin naukowych, dla których pogranicze jest głównym przedmiotem rozważań - należą do nich socjologia, antropologia i pedagogika. Mogły one powstać dopiero wtedy, gdy znawcy tej problematyki uporali się z definicją pogranicza, dla której za punkt wyjścia należałoby uznać filozoficzne, szerokie do tego problemu podejście. Tu pogranicze jawi się jako słowo-klucz współczesnej humanistyki i dotyczy wielu paradygmatów współczesnej nauki: to spotkanie „Ja” - czyli jednostki, grupy, kultury - z innym: nieuniknione i stanowiące o sensie życia. Pogranicze to spotkanie dwóch różniących się paradygmatów podmiotów, to każdy dyskurs dotyczący relacji Ja-Ty (Inny). Przedmiotem rozważań w niniejszym opracowaniu jest kształtowanie się wiedzy o pograniczu na styku dwóch podejść: edukacji międzykulturowej jako subdyscypliny pedagogicznej oraz antropologii pogranicza jako subdyscypliny antropologii kulturowej. Te kierunki poszukiwań wydają się dosyć odległe od siebie, a jednak w określonym kontekście podobieństwa między nimi rysują się dosyć wyraźnie. Kontekst ten to miejsce uprawiania nauki: między innymi w zamiejscowej jednostce Uniwersytetu Śląskiego ulokowanej w Cieszynie, a więc w sercu polsko-czeskiego i tym samym czesko-polskiego pogranicza. Obecne tu pedagogika i etnologia jako kierunki studiów wypracowały w procesie współpracy i wzajemnych inspiracji oryginalną wiedzę, która stała się podstawą kształtowania się nowych kierunków badań nad pograniczem. Obydwie dyscypliny wyrosły z jednego źródła, ich geneza i drogi rozwoju są nie tylko podobne, ale można powiedzieć pokrewne. Dlatego warto tym aspektom kształtowania się wiedzy o pograniczu poświęcić czas i miejsce w publikacji naukowej.

Czasopismo: Edukacja Międzykulturowa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika