rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
ASPIRACJE EDUKACYJNE RODZICÓW

Tekst zawiera opracowanie części wyników badań pilotażowych dotyczący aspiracji rodziców w stosunku do swoich dzieci uczniów klasy III szkoły podstawowej. Celem badań było uzyskanie danych na temat aspiracji (maksymalnych, minimalnych i realnych) oraz ich uwarunkowań związanych z miejscem zamieszkania, wykształceniem rodziców oraz płcią dziecka. W badaniu ankietowym wzięło udział 566 rodziców (w większości matki) z 16 województw. Wyniki badań potwierdzają tezę o rosnących aspiracjach rodziców do wyższego wykształcenia dzieci. Większość rodziców wyraża przekonanie, że ich dzieci są w stanie osiągnąć upragniony przez nich poziom wykształcenia. Najsilniejszym czynnikiem różnicującym aspiracje jest poziom wykształcenia rodzica, w mniejszym stopniu miejsce zamieszkania i płeć dziecka.

Czasopismo: Ruch Pedagogiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
STO LAT „RUCHU PEDAGOGICZNEGO”! Z okazji jubileuszu namysł nad współczesną rolą sędziwego i popularnego periodyka pedagogicznego

Celem eseju przeglądowego jest dokonanie w roku uroczystości jubileuszowych analizy porównawczej „Ruchu Pedagogicznego” – cieszącego się dużą renomą czasopisma naukowego wydawanego w Polsce od 1912 roku. W swoim artykule autor dokonuje wyodrębnienia różnych faz rozwoju pisma w różnych okresach historycznych minionego wieku. Ponadto autor stara się dokonać charakterystyki specyfiki czasopisma, jego wyraźnie zarysowanego profilu naukowego oraz różnego rodzaju zmian, jakim podlegało w swojej historii, uwarunkowanych zewnętrznymi okolicznościami. Autor podejmuje także próbę przyciągnięcia uwagi czytelnika unikatowym i reprezentującym wysoki poziom charakterem omawianego czasopisma. We wszystkich jego numerach zawarte są wyniki badań i studiów mających na celu dokonanie konceptualizacji procesów edukacyjnych i określenia ich tożsamości, zarówno w świetle teorii, jak i praktycznych zastosowań, w czasach znaczących zmian i przeobrażeń społecznych.

Czasopismo: Ruch Pedagogiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
SUKCES W ZAWODZIE NAUCZYCIELA W ŚWIETLE WIEDZY O RÓŻNICACH INDYWIDUALNYCH

W artykule dokonano przeglądu wybranych czynników mających wpływ na efektywność pracy w zawodzie
nauczyciela– w świetle teorii pedagogicznej i psychologicznej pozostające w ścisłej, wzajemnej
relacji osobowość zawodowa, inteligencja emocjonalna i kompetencje społeczne należą do szerokiej
grupy determinant sukcesu w tej profesji. Omówione konstrukty łączy ponadto przynależność
do grupy czynników plastycznych, które poprzez zastosowanie właściwych metod mogą być rozwijane,
podlegać zmianom.

Czasopismo: Ruch Pedagogiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
TOŻSAMOŚĆ KANDYDATÓW NA NAUCZYCIELI – SZANSA NA ZMIANĘ EDUKACJI I ZMIANĘ SPOŁECZNĄ

Wybrane cechy współczesnej rzeczywistości (zmienność i złożoność, problemy integracji społecznej, otwarte konflikty między jednostkami i grupami, zanik bezpieczeństwa ontologicznego człowieka, niepokój egzystencjalny) ukazują problematykę tożsamości człowieka nowym świetle i czynią ją niezwykle aktualną i niezbędną. Tekst ten jest empiryczną próbą aplikacji tożsamości w badaniach nad przyszłymi nauczycielami. W rozważaniach odwołuję się do teorii strukturyzacji A. Giddensa, do prac M. Castellsa oraz koncepcji edukacji międzykulturowej w ujęciu T. Lewowickiego, J. Nikitorowicza. Dużą wagę przywiązuję do związku między pułapem zaawansowanej tożsamości a działaniami edukacji międzykulturowej. Zakładam, że współczesnym społeczeństwom potrzebna jest zdolność do refleksji. Refleksja prowadzi do zmiany. Tożsamość i społeczeństwo są ze sobą wzajemnie powiązane. Refleksyjny człowiek może przyczynić się do zmiany społecznej. Nauczyciele o tożsamości refleksyjnej uczestniczą bezpośrednio (jako liderzy działań społecznych) i pośrednio (oddziałując na wychowanków, wspierając proces kształtowania (się) ich tożsamości) w procesie zmiany społecznej. Zdolność do refleksji podmiotu jest w sposób ciągły uwikłana w proces codziennych zachowań społecznych, pozwala nauczycielowi w sposób najbardziej kontrolowany i celowy posługiwać się nowymi kategoriami i radzić sobie z istniejącymi problemami.

Czasopismo: Ruch Pedagogiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
OCZEKIWANIA I ORIENTACJE ŻYCIOWE MŁODZIEŻY POLSKIEJ I NIEMIECKIEJ W SYTUACJI NIEPEWNOŚCI I NIEPRZEWIDYWALNOŚCI

W artykule podjęto próbę porównania oczekiwań i orientacji życiowych młodzieży polskiej i niemieckiej. Analizie poddano dane publikowane w raportach Shell Jugendstudie w 2010 r. oraz CBOS w 2009 r. Omawiając wyniki badań przyjęto założenie, że zarówno formułowane przez młodzież cele, deklarowane wartości, jak i aktualnie podejmowane działania, stanowią specyficzne sposoby radzenia sobie z niepewną, nieprzewidywalną czy wręcz naznaczoną ryzykiem porażki przyszłością.

Czasopismo: Ruch Pedagogiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Zespoły architektoniczne presaharyjskich dolin Maroka objęte programem ochrony konserwatorskiej UNESCO

Maroko posiada osiem obiektów wpisanych na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Większość z nich to mediny – starówki miejskie centralnej i północnej części kraju. Część południowa, granicząca z terytoriami saharyjskimi budziła do niedawna mniejsze zainteresowanie badaczy. Ait-bin-Haddu, nieopodal Warzazat, to jedyny zespół architektoniczny na tej liście, choć podobnych mu wspaniałych zabytków na południu Maroka w dolinach Dra, Ziz i Tafilalt nie brakuje. Ich największą wartością, oprócz niespotykanej formy, jest przetrwały przez stulecia sposób budowania z tradycyjnych, pozornie nietrwałych materiałów.
Czynniki atmosferyczne, ale również w coraz większej mierze działalność człowieka, wpływają destrukcyjnie na bezcenne budowle. W celu ich ratowania obecne władze kraju, przy współpracy z UNESCO, wprowadzają zakrojony na szeroką skalę interdyscyplinarny program konserwatorski.

Czasopismo: Wiadomości Konserwatorskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Quo vadis „Cracovia”

W artykule autor podejmuje próbę zwrócenia uwagi na znaczenie ciągłości kulturowej w historycznym rozwoju miasta, dla zachowania współcześnie i w przyszłości tożsamości miejskiej struktury przestrzennej. Stwierdza, że cechą szczególną miast europejskich jest bogactwo form architektury, nawarstwiającej się, powstałej w różnych epokach i okresach stylistycznych, współtworzących tradycję i tożsamość „miejsc”, zapadających głęboko w pamięć, utrwalonych w podświadomości mieszkańców miasta i wędrowców, przybywających często z odległych krain. Obiekty lub zespoły architektury o znaczących walorach architektonicznych i przestrzennych, nawet te, które powstały w nieodległej przeszłości – w powojennym okresie historii Polski, są świadkami kultury społeczności i twórców kreujących fizyczną formę miasta. Są rozpoznawalnymi znakami, ułatwiającymi identyfikację różnorodnych sekwencji miasta. Mamy obowiązek zachować je dla przyszłych pokoleń, gdyż są „korzeniami kultury”. W Krakowie należy do nich wiele obiektów i zespołów urbanistycznych powojennej architektury, reprezentujących zmieniające się stylistyki i kierunki twórcze, w tym bez wątpienia większość obiektów powojennego modernizmu lat 60., takich jak np. hotel Cracovia i kino Kijów.

Czasopismo: Wiadomości Konserwatorskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Piece hypokaustyczne w klasztorach Małopolski. Wybrane przykłady pieców i systemów grzewczych, odkrytych podczas badań

Piece hypokaustyczne jako elementy dawnych systemów ogrzewania pomieszczeń za pomocą gorącego powietrza zostały odkryte podczas badań architektonicznych w wielu obiektach, w tym w klasztorach różnych zgromadzeń. Przedstawione w publikacji przykłady dwóch takich pieców i jednego systemu pochodzą z różnych miejsc: opactwa cystersów w Mogile, klasztoru norbertanek w Imbramowicach oraz klasztoru karmelitanek bosych w Krakowie. Zabytki pochodzące z różnych okresów – od średniowiecza, przez wczesną nowożytność do współczesności – ukazują ciągłość i trwałość idei ogrzewania pomieszczeń za pomocą gorącego powietrza emitowanego przez podpodłogowy piec. Zasada działania pieców hypokaustycznych narodziła się w starożytności i przez kolejne stulecia była udoskonalana i racjonalizowana. Efektem końcowym tej ewolucji był późnośredniowieczny dwukomorowy piec, który upowszechnił się jako najistotniejszym element systemów grzewczych we wszystkich rodzajach budownictwa, w tym również w klasztorach. Dawne piece stanowiące zabytki kultury i techniki podlegają ochronie konserwatorskiej na równi z architekturą i wystrojem artystycznym obiektów, dając świadectwo poziomu rozwoju cywilizacyjnego i kultury materialnej.

Czasopismo: Wiadomości Konserwatorskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Rejestracja krajobrazów warownych jako podstawa rewitalizacji dawnych twierdz

Budowa fortyfikacji nowożytnej i najnowszej miała znaczny wpływ na kształtowanie krajobrazu, nazwanego wg prof. Janusza Bogdanowskiego krajobrazem warownym. Jest to jedna z odmian krajobrazów antropogenicznych, określonych ogólnie jako krajobrazy inżynieryjne. Są one niedocenianym i zagrożonym dobrem kulturowym, ekologicznym i ekonomicznym. Warunkiem ich zachowania i właściwej adaptacji jest wiarygodna, czytelna i porównywalna informacja o ich wartościach. Jej uzyskaniu służą opisane metody rejestracji. Odpowiadają trzem fazom rozpoznania krajobrazu warownego i trzem stopniom szczegółowości. Różnią się sposobem podziału terenu na części elementarne, są natomiast podobne w zakresie analizy ich wartości oraz formułowania wniosków. Pierwsza, nazwana metodą zapisu zintegrowanego, polega na komplementarnym odwzorowaniu rysunkowym obiektu fortyfikacyjnego i otwierających się z niego panoram. Opiera się na pracy terenowej, jest odpowiednia dla działań pionierskich, daje szybkie, lecz dość ogólne wyniki. Ukazano ją na przykładach rozpoznania krajobrazu warownego Twierdzy Przemyśl oraz Twierdzy Pola (dziś Pula, w Chorwacji). Metodą bardziej szczegółową, wymagającą pełniejszych danych wyjściowych, jest studium jednostek architektoniczno-krajobrazowych. Podział terenu następuje w wyniku koniunkcji trzech jego parametrów - ukształtowania, pokrycia i utrwalonych śladów historii oraz interpolacji granic ich zasięgu. Metodę przedstawiono na przykładach programu planu ochrony dla całej Twierdzy Przemyśl oraz koncepcji zagospodarowania terenów fortyfikacyjnych Twierdzy Zamość. Najbardziej szczegółowa metoda opiera się na podziale terenu zgodnie z rzeczywistymi granicami widoczności z wysokości oczu człowieka - na wnętrza architektoniczno-krajobrazowe. Metodę tę, właściwą dla projektów zagospodarowania terenu, ukazano na przykładzie studium do koncepcji urządzenia trasy turystycznej na górskim odcinku rdzenia Twierdzy Przemyśl.

Czasopismo: Wiadomości Konserwatorskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
Zagrożenia dziedzictwa kulturowego i jego ochrona w Jordanii – analiza trzech przypadków

Artykuł podejmuje temat ochrony dziedzictwa kulturowego na terenie Jordanii. Porównano w nim zagrożenia i sposób ochrony trzech dobrze zachowanych stanowisk archeologicznych, których rozkwit przypadał na czasy rzymskie i bizantyńskie: Umm er-Rasas, Dajaniya i Tuwaneh. Różna charakterystyka omówionych stanowisk oraz ich położenie względem współczesnego osadnictwa sprawia, że borykają się one ze zróżnicowanymi zagrożeniami, co pozwala wyciągać bardziej ogólne wnioski dotyczące ochrony dziedzictwa kulturowego w dzisiejszej Jordanii.

Czasopismo: Wiadomości Konserwatorskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o sztuce
O przedmiocie badań psychologii wychowania

Mimo ponad stuletniej historii badań psychologicznych nad wychowaniem nie potrafimy jednoznacznie określić przedmiotu oraz specyficznych zadań i celów psychologii wychowawczej jako odrębnej subdyscypliny psychologicznej. Odczuwamy również brak jednej, ogólnej i wyczerpującej psychologicznej teorii wychowania, opisującej i wyjaśniającej w sposób zadowalający złożoność zjawisk wychowawczych. Prezentowane w tym opracowaniu rozważania prowadzą do stwierdzenia, że psychologia wychowawcza odnosi się do obszaru zastosowania, który nie jest jednak unikalną kategorią przedmiotu badań psychologicznych. Stwierdzenie to jest traktowane jako problem, który warto podjąć na gruncie psychologii.

Czasopismo: Psychologia Wychowawcza
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Współczesne ujęcia i modele wychowania

Artykuł zawiera koncepcje i modele wychowania obecne we współczesnej psychologii. Aktualnie wychowanie jest ujmowane jako proces transakcyjny o nielinearnym przebiegu. Podkreśla jakościowy charakter zmian, które są efektem ścierania się naturalnych sprzeczności mających swą genezę w czynnikach wewnętrznych związanych z wychowawcą i wychowankiem, zewnętrznych wobec diady wychowawca–wychowanek oraz związanych z istotą i specyfiką relacji wychowawczej. Prezentacja najnowszego podejścia do wychowania jest poprzedzona zwięzłym omówieniem wcześniejszych podejść, w tym już historycznych. Podjęte są także rozważania o roli czasu i dialektycznego rozumienia relacji wychowawczej w wyjaśnianiu procesu wychowania. Postawiono również szereg pytań, które warto i należy podjąć, aby pogłębić naszą wiedzę o wychowaniu i móc ją efektywniej aplikować w praktyce wychowawczej. Tekst kończy porównanie wybranych modeli wychowania i sformułowanie autorskiej definicji tego procesu.

Czasopismo: Psychologia Wychowawcza
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
„Wychowanie” w paradygmacie konstrukcjonizmu społecznego

Artykuł zawiera propozycję modelu teoretycznego zjawiska „wychowanie” osadzoną w paradygmacie konstrukcjonizmu społecznego. Pojęcia tego modelu odnoszą się do wspólnego świata życia dorosłego i dziecka. Składają się nań zarówno treści kultury, w której ten świat jest zanurzony, jak i rzeczywistość mikrosystemu (rodziny, diady) wykreowana przez współuczestnictwo i dialog. W dialogu wychowawczym niedoświadczony partner jest wprowadzany w system znaczeń, którym operuje dorosły. Relacja wychowawcza nie jest symetryczna, jest komplementarna z racji stałego, nasyconego emocjami związku dziecka i osoby pełniącej rolę wychowawcy (najczęściej rodzica). Komplementarność wyraża się w zróżnicowaniu ról ze względu na dystrybucję odpowiedzialności, co wyznacza odmienne obowiązki i uprawnienia każdej z osób. Kontrola jest realizowana poprzez mechanizm samorealizujących się oczekiwań, jakie dorosły żywi wobec dziecka. Opis zjawiska wychowanie w nurcie konstrukcjonizmu społecznego bada relacje pomiędzy dwiema osobami z perspektywy ponadindywidualnej. Stanowi to najpoważniejszą zaletę proponowanego podejścia

Czasopismo: Psychologia Wychowawcza
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika, psychologia
Socjalizacja rodzicielska w kontekście opieki, rodzicielstwa i wychowania

Celem artykułu jest próba wskazania możliwej ścieżki zintegrowania analiz dotyczących socjalizacji rodzinnej z tymi dotyczącymi rodzicielstwa, opieki oraz wychowania. W tym celu przedstawiono kilka analiz teoretycznych. Po pierwsze, zostało omówione pojęcie socjalizacji w wymiarze aksjologicznym i kulturowym. Po drugie, opisana została teoria socjalizacji Gruces i Davidov (2010) wraz z jej domenami. Po trzecie, podjęta została próba hierarchicznej strukturyzacji pojęć socjalizacji rodzinnej, opieki rodzicielskiej oraz występującego w literaturze anglojęzycznej pojęcia rodzicielstwa i powszechnego w polskiej literaturze pojęcia wychowania. Dokonanie połączenia pomiędzy tymi pojęciami i koncepcjami jest potrzebne przynajmniej z dwóch względów. Z jednej strony ich integracji potrzebują badacze łączący różne teorie i koncepcje niższego niż socjalizacja rzędu, np. teorię przywiązania, w której używa się pojęcia opieki rodzicielskiej z koncepcjami rodzicielstwa tradycyjnie płynącymi odrębnym nurtem. Z drugiej strony zbudowanie pomostu pomiędzy nimi jest pomocne w połączeniu polskiej tradycji badań nad wychowaniem w rodzinie z badaniami zagranicznymi prowadzonymi w ramach rodzicielstwa czy socjalizacji rodzinnej.

Czasopismo: Psychologia Wychowawcza
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia, pedagogika
Przestrzenne rozmieszczenie Polonii w Wielkiej Metropolii Chicagowskiej

Amerykanie o polskich korzeniach stanowią jedną z najliczniejszych grup narodowościowych
zarówno w samym mieście, jak i w Wielkiej Metropolii Chicagowskiej (zaraz po Meksykanach).
Stawiając pytanie, ilu Amerykanów polskiego pochodzenia mieszka w Chicago lub na
przedmieściach, na ogół nie znajduje się takich samych odpowiedzi. Dysproporcje biorą się stąd,
że nie ma konkretnego kryterium, kogo można bądź należy zaliczyć do polskiej grupy narodowościowej,
jak również stąd, że nie wszyscy biorą udział w ogólnym spisie ludności. Celem artykułu
jest ukazanie rozmieszczenia przestrzennego Polonii zamieszkującej Wielką Metropolię
Chicagowską w latach 1980, 1990, 2000 i 2010, oraz analiza zjawiska rozprzestrzeniania się Polonii
poza granice miasta Chicago, do innych hrabstw. Analizie poddana została również koncentracja
Polaków zamieszkujących poszczególne dzielnice miasta Chicago w roku 1980 i 2010
oraz omówienie zjawiska migrowania przez Polonię ze starych dzielnic śródmiejskich do bogatszych,
dalej oddalonych od centrum.

Czasopismo: Studia Migracyjne - Przegląd Polonijny
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Polska adaptacja Kwestionariusza interpersonalnego kontekstu rodzicielstwa (PASCQ). Próba syntezy konstruktów opisujących relacje wychowawcze i rodzicielskie

W artykule zaprezentowano dwa badania poświęcone empirycznej weryfikacji modelu syntetyzującego różne konstrukty opisujące relacje rodzice–dzieci obecne w literaturze ostatnich dekad. Jest to model wymiarów rodzicielstwa zaprezentowany przez Ellen Skinner i współpracowników (2005). Na podstawie szeroko zakrojonego przeglądu literatury, model ten wyróżnia trzy pary konstruktów: ciepło – odrzucenie, struktura – chaos oraz autonomia – przymus. Model Skinner i współpracowników (2005) miał w zamierzeniu być podstawą syntezy wielu różnych konstruktów opisujących relacje rodzice–dzieci, dlatego też rozróżnialność wyróżnionych w nim konstruktów jest sprawą kluczową. W tym artykule przeprowadziliśmy weryfikację modelu w Polsce. Pierwsze badanie zostało przeprowadzone w grupie 969 dorastających, a drugie w grupie 269 rodziców. Okazało się, że model pomiarowy w grupie adolescentów jest dopasowany do danych, ale konstrukty są ze sobą skorelowane tak wysoko, że podważają zasadność ich wyróżniania. W grupie rodziców wysokie skorelowanie konstruktów doprowadziło do niedopasowania modelu do danych. Oznacza to, że uzyskano w zasadzie jedynie ogólny pomiar jakości relacji rodzic–dzieci. W serii analiz bi-factor podjęto próbę określenia znaczenia czynników specyficznych, generowanych poza czynnikiem ogólnym. Próby te zakończyły się częściowym powodzeniem w grupie dorosłych, w której przygotowano krótką wersję kwestionariusza do pomiaru ciepła, struktury i autonomii.

Czasopismo: Psychologia Wychowawcza
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia, pedagogika
Tradycja greckiej pajdei w kontekście współczesnego sporu o aksjocentryzm i pajdocentryzm w wychowaniu

Starożytna, grecka koncepcja wychowania, zwana pajdeją, była wychowaniem zorientowanym z jednej strony na możliwie pełny rozwój umysłowy człowieka, z drugiej zaś na afirmowanie w ten sposób określonej wspólnoty celów politycznych i cywilizacyjnych. Pytania o jej istotę i znaczenie powracają w kontekście dzisiejszych sporów edukacyjnych. Współczesna filozofia wychowania wyodrębnia dwa podstawowe nurty. Mowa o aksjocentryzmie (historycznie wcześniejszy, podstawowy kierunek) i pajdocentryzmie (kierunek polemiczny, rewidujący aksjocentryzm). Pierwszy w centrum procesu wychowawczego lokuje wspólnotę i uznane przez nią wartości, do realizacji których dziecko ma zostać wdrożone. Określać można go jako tradycjonalistyczny i konserwatywny. Drugi organizuje proces wychowawczy wokół samego dziecka i pożądanych przez nie form samoekspresji. Jest kojarzony z nurtem liberalno-emancypacyjnym w życiu społecznym. Niezależnie od niedających się przecenić różnic między tymi podejściami, istotne jest to, że projektowany proces dydaktyczny jest w nich obu wynikiem całościowego myślenia o człowieku. Innymi słowy, filozofia wychowania jest skutkiem przyjęcia określonej filozofii człowieka. W artykule przedstawiam właśnie zstępujący charakter filozoficznej refleksji o wychowaniu, a więc to, jak określona koncepcja natury ludzkiej jako dobrej, złej, bądź ambiwalentnej, przechodząc przez kolejne stopnie systematyzacji teoretycznej, kończy na odpowiedzi na pytania szczegółowe, np. o stosowanie kar fizycznych w wychowaniu. Dążę do uczynienia zrozumiałą przede wszystkim tradycyjnej, konserwatywnej filozofii wychowania (aksjocentryzmu).

Czasopismo: Psychologia Wychowawcza
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: psychologia, pedagogika, filozofia
Jak dzieci w wieku przedszkolnym uzasadniają użycie języka figuratywnego. Dane z badań z zastosowaniem Zadania Rozumienia Ironii (ZRI)

Celem opisanego badania było sprawdzenie, jak dzieci w wieku przedszkolnym uzasadniają stosowanie wypowiedzi ironicznych. W Zadaniu Rozumienia Ironii (ZRI), przystosowanym do badań małych dzieci, proszono osoby badane o wyjaśnienie użycia sześciu przykładów ironii werbalnej. Przebadano 231 cztero- (N = 77), pięcio- (N = 89) i sześciolatków (N = 65). Badania ujawniły, że wraz z wiekiem dzieci coraz częściej wskazują na dualność znaczenia wypowiedzi ironicznych. Dzieci młodsze poprzestają na zauważeniu rozbieżności znaczenia dosłownego i zamierzonego, podczas gdy sześciolatki odwołują się także do stanów wewnętrznych bohatera historyjki obrazkowej bądź wprowadzają ciekawe uzasadnienia metajęzykowe.

Czasopismo: Psychologia Wychowawcza
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika, psychologia
Cechy osobowości i poczucie kontroli w sytuacjach sukcesów i niepowodzeń wśród uczniów pierwszych klas gimnazjum

Zmiana etapu edukacji to ważny moment w życiu młodzieży szkolnej. Zakończenie nauki w szkole podstawowej i rozpoczęcie jej w pierwszej klasie gimnazjum jest związane ze zmianami rozwojowymi charakterystycznymi dla okresu adolescencji. Zaakceptowanie psychofizycznych zmian, jakie zachodzą w organizmie, przy jednoczesnej konieczności przystosowania się do nowego środowiska i wypełniania zobowiązań wpisanych w rolę ucznia, może być interpretowane przez młodzież w kategoriach szans rozwojowych bądź zagrożenia. W artykule przedstawiono wyniki badań 560 gimnazjalistów uczęszczających w roku szkolnym 2016/2017 do klas pierwszych. Badania dotyczyły poznania związków pomiędzy cechami osobowości w modelu Wielkiej Piątki mierzonymi Obrazkowym Pomiarem Cech Osobowości Dzieci OPCO-D (Maćkiewicz, Cieciuch, 2012) a poczuciem kontroli w sytuacjach sukcesów oraz porażek ustalonym na podstawie Kwestionariusza do Badania Poczucia Kontroli KBPK (Krasowicz, Kurzyp-Wojarska, 1990). Uzyskane wyniki skłaniają do wniosku, że poczucie kontroli gimnazjalistów jest nieustalone zarówno w sytuacjach sukcesów, jak i porażek. Brakuje też istotnych różnic pomiędzy chłopcami a dziewczętami w wyjaśnianiu przyczyn sytuacji i zdarzeń, które ich spotykają. Chłopcy w porównaniu z dziewczętami charakteryzują się istotnie wyższym nasileniem cech związanych z poszukiwaniem kontaktów i czerpania radości z przebywania z innymi. Natomiast dziewczęta przejawiają istotnie wyższe niż chłopcy nasilenie cech odpowiadających za podwyższone odczuwanie niepokoju. Najsilniejsze korelacje cech osobowości z poczuciem kontroli dotyczą związków z sumiennością, otwartością na doświadczenie oraz ugodowością. Dodatkowo wykazano, że istnieje efekt interakcyjny między płcią a cechą otwartości na doświadczenie, jednak tylko w sytuacjach odnoszonych sukcesów.

Czasopismo: Psychologia Wychowawcza
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika, psychologia