rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Wpływ księży dekanatu sztumskiego na proces utrwalania polskości i katolicyzmu na terenie Powiśla w latach 1919–1920

Dekanat sztumski należał, postanowieniem traktatu wersalskiego z 28. 06. 1919 r. do kwidzyńskiego okręgu kwidzyńskiego. Polacy tu mieszkający, po przegranym plebiscycie, doświadczając terroru szukali pomocy u premiera rządu polskiego W. Witosa, ale ten im odpowiedział: „Kto Polak, wróci do Polski. Z powodu tych kilku Polaków z Niemcami wojny prowadzić nie będziemy”. Polacy na Powiślu tworzyli bardziej uświadomione i zwarte skupiska, niż w innych polskich rejonach diecezji. Zwłaszcza w centralnej części dekanatu sztumskiego, w parafiach: Postolin, Straszewo, Stary Targ, Tychnowy. W tych wspólnotach duszpasterzowali zasłużeni dla polskości kapłani: 2 poniosło śmierć w okresie hitlerowskim w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen – błogosławiony ks. Władysław Demski i ks. Bronisław Sochaczewski, a 4 kolejnych włączyło się aktywnie w pracę plebiscytową na rzecz Polski: ks. P. Mateblowski, ks. F. Prus, ks. S. Rosenau, ks. F. Połomski, ks. G. v. Palmowski, ks. E. Gross. Tych 8 księży wyróżniało się gorliwą pracą wśród parafian Polaków, a pozostałych 11 duszpasterzy nie pozostawiło wyraźnych „śladów” na rzecz wspierania polskiej religijności katolickiej, ale też nie podejmowało działań proniemieckich w swojej pracy, chociaż wykonywali zalecenia fromborskiej kurii biskupiej. To zaangażowanie księży w „polskie” duszpasterstwo ujawniło się skutecznie w wysokim procencie głosowania za Polską w okresie plebiscytu.

Czasopismo: Studia Elbląskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii
Pani Jadwiga Russanowska-Alexandrowicz i jej zasługi dla powstania oraz początkowego funkcjonowania Zgromadzenia Sióstr Benedyktynek Czynnych w Białej Cerkwi koło Kijowa

Na Kresach II RP w dwudziestoleciu międzywojennym polskie rody ziemiańskie, z reguły wyznania rzymsko-katolickiego, w duchu nauki Chrystusa, pomagały często biednym i osieroconym dzieciom w przygotowywaniu się do życia dorosłego, a rannym na wojnie służyły medyczną pomocą. Klasycznym przykładem tego jest żyjąca na Podolu rodzina państwa Alexandrowiczów: Kazimierza i jego żony Jadwigi, szczególnie zaś „Jaśnie Pani” Jadwiga Russanowska-Alexandrowicz, która mimo swej licznej rodziny potrafiła znaleźć czas i pieniądze, by zapewnić, możliwie najlepszą opiekę i edukację sierot. Na dłuższą metę i przy wzroście podopiecznych nie można było jednak sprostać tak trudnym wyzwaniom w czasie inwigilacji zaborców, dlatego też szukała chętnych i wiarygodnych ludzi do pomocy, zwłaszcza sióstr zakonnych. Dotychczas takimi nielegalnymi sprawami zajmowały się w ukryciu siostry bezhabitowe, np. honoratki, czy też Siostry od Aniołów, itp. Tym razem było trochę inaczej. Nadarzyła się doskonała okazja do spotkania. Z jednej strony, pani Jadwiga Russanowska-Alexandrowicz, szerokie i otwarte serce mając, czyniła starania, by zorganizować obsługę stałej opieki i edukacji sierot. Z drugiej strony s. Jadwiga Józefa Kulesza wysłana z Rzymu przez M. Kolumbę Gabriel na kwestę w strony rodzinne, na Kijowszczyznę, na rzecz nowo powstałego tam Zgromadzenia Suore Benedettine di Caritá, za pośrednictwem kuzyna ks. Jana Wüstenberga została zarekomendowana „Jaśnie Pani” Jadwidze Russaanowskiej-Alexandrowicz i doszło do spotkania w majątku Derebczynka na Podolu. Wynikiem tego spotkania i dobrej współpracy tych dwóch pań powstała decyzja o założeniu w Białej Cerkwi Zgromadzenia Sióstr Benedyktynek Czynnych. Podjęto pracę i starania w tym celu. Po spełnieniu wszystkich wymogów Prawa Kanonicznego w tej sprawie, 24 czerwca 1917 r. odbyły się w Białej Cerkwi w dworku o 10 pokojach, odkupionym przez protektorkę hrabinę Stefanię Sobańską od hrabiów Branickich – pierwsze obłóczyny 6 Sióstr Benedyktynek Czynnych – pierwszej w międzywojniu placówki zakonnej habitowej w diecezji Łucko-żytomierskiej. Kapelanem został ks. Antoni Jagłowski. Niedługo się siostry benedyktynki i pani Alexandrowicz cieszyły się tym sukcesem, gdyż nadciągała już na Kijowszczyznę złowroga fala bolszewizmu, która niosła śmierć i pożogę. Ta odzyskana wolność i suwerenność Polski była już wkrótce ogromnie zagrożona i traciła swój wigor przez podpisane złowrogiego paktu Ribbentrop-Mołotow (IV rozbiór Polski) i II wojna światowa.

Czasopismo: Studia Elbląskie
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki teologiczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki teologiczne
Mikołaj z Pszczółek (1350–1420) – spowiednik bł. Doroty z Mątów i gdański szpitalnik

Mikołaj z Pszczółek (1350 – 1420) – studiował w Wiedniu, a od około 1370 roku przebywał w Gdańsku, gdzie jako pierwszy kapelan, założył i nadzorował Elendenhof (Dwór Ubogich). W 1390 r. odbył wraz z Dorotą z Mątów pielgrzymkę do Rzymu. Po przekształceniu Elendenhof w Elisabethhospital (szpital św. Elżbiety) i wstąpieniu Mikołaja do Zakonu Krzyżackiego został pierwszym szpitalnikiem, co potwierdzają źródła z 1416 roku.

Czasopismo: Studia Elbląskie
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki teologiczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki teologiczne
Ćwierćwiecze Kapituły Katedralnej Elbląskiej na tle dziejów kapituł w regionie

Kapituła Katedralna Elbląska została utworzona 25 listopada 1992 r. Instalacja kanoników miała miejsce dopiero 25 marca 1993 r. Artukuł prezentuje ćwierćwiecze tej kapituły na tle dziejów kapituł katedralnych i kolegiackich w regionie Polski północno-wschodniej (matropolia gdańska i warmińska). Wiele miejsca poświęcono liczebności kapituł i wykształceniu kanoników.

Czasopismo: Studia Elbląskie
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki teologiczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki teologiczne
Warmińska Kapituła Katedralna. Zarys dziejów

Warmińska Kapituła Katedralna należy do najstarszych w Polsce. Została utworzona w czerwcu 1260 r. w Braniewie, ale po 18 latach siedzibę przeniesiono do Fromborka. Jako uposażenie otrzymała trzy komornictwa: fromborskie, pieniężnieńskie i olsztyńskie, z których czerpała dochody. Początkowo należało do niej 16 kanoników. Członkami mogli zostać przedstawiciele wszystkich stanów, ale byli zobowiązani do ukończenia 3-letnich studiów uniwersyteckich. Po włączeniu Warmii w 1772 r. do Prus pozbawiono ją władzy świeckiej i dochodów z ziemi, a w to miejsce zapewniono dotację państwową. W 1821 r. zredukowano liczbę członków do 10 i ustanowiono dodatkowo 4 kanonie honorowe. Wśród najbardziej znanych członków tej wspólnoty był Mikołaj Kopernik. Najtrudniejsze czasy przeżyła Kapituła w okresie nazizmu i pod koniec II wojny światowej, kiedy życie straciło 4 kanoników. Niedługo potem jej działalność została zawieszona. Dopiero w 1951 r. prymas Polski uzupełnił jej skład, a w 1959 r. zwiększono liczbę kanoników rzeczywistych z 8 do 12 i honorowych z 4 też do 12. Warmińska Kapituła Katedralna posiadała szereg przywilejów, a jednym z najważniejszych było prawo do wyboru biskupa. Pomagała też w administracji diecezją, ale jej podstawowym zadaniem było sprawowanie Liturgii w kościele katedralnym.

Czasopismo: Studia Elbląskie
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki teologiczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki teologiczne
Witraże projektu Zdzisława Kulikowskiego w katedrze św. Mikołaja w Elblągu

Zdzisław Kulikowski (ur. 1919 w Wilnie – zm. 1988 w Toruniu), artysta plastyk. W 1951 otrzymał dyplom artysty malarza na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Był artystą wszechstronnie uzdolnionym. Zajmował się projektowaniem wnętrz, zarówno kościelnych, jak i lokali użytkowych, projektował scenografie dla teatru lalek, sporadycznie zajmował się także malarstwem i grafiką. Główną pasją, której poświęcił najwięcej czasu było projektowanie witraży. Początkowo współpracował w tej dziedzinie z Edwardem Kwiatkowskim z Torunia, później wszystkie jego projekty wykonywał Leonard Brzeziński z Szamotuł. Witraże projektu Zdzisława Kulikowskiego znajdują się w wielu kościołach w Polsce, m.in. w Bydgoszczy, Elblągu, Gawłuszowicach, Gdańsku, Lipnie, Sochaczewie Węgorzewie i innych. Do największych realizacji artysty należą projekty witraży dla całego kościoła – katedry św. Mikołaja w Elblągu, którym poświecił niemal 20 lat. Witraże do katedry realizowane były w latach 1969–1989. Powstawanie kolejnych projektów poprzedzone było liczną korespondencją, spotkaniami i konsultacjami teologicznymi z ówczesnym księdzem infułatem – dr. Mieczysławem Józefczykiem. Witraże zawierają bogaty program ikonograficzny i historyczny. Są to kompozycje głównie figuralne, ale także geometryczne. Obejmują tematykę od Stworzenia Świata przez dzieje Chrystusa do Sądu Ostatecznego. Zawierają sceny z ważnych wydarzeń z historii Polski, Elbląga i Warmii.

Czasopismo: Studia Elbląskie
Dziedziny: nauki humanistyczne, sztuka
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce, sztuki plastyczne i konserwacja dzieł sztuki
Najstarsza organizacja parafialna na Żuławach Wielkich (do połowy XV w.)

Żuławy Wielkie były nie tylko regionem przodującym pod względem rozwoju rolnictwa, samorządności i zamożności mieszkańców, ale także organizacji parafialnej. Przeciętna parafia obejmowała dwie wsie. Jedynie nowostawska i lichnowska, najpewniej najstarsza, bo erygowana jeszcze w XIII w., liczyła 6 – 7 wsi. Daje się zauważyć dążenie mieszkańców do tworzenia parafii jednowioskowych lub przynajmniej budowy kaplic filialnych. Patronem wszystkich kościołów był zakon krzyżacki, który we wsiach wydzielał beneficjum – z reguły 4 łany ziemi. Mieszkańcy na utrzymanie parafii płacili tzw. meszne (świadczenie w zbożu), a przez witryków wpływali na jej finanse. Przy kościołach czynne były utrzymywane przez parafian szkoły, zapewniające najzdolniejszym dzieciom wiejskim elementarne wykształcenie i służbę liturgiczną w świątyniach. Niektórzy plebani wielkożuławscy, posiadający wykształcenie uniwersyteckie, pozostawali w służbie Zakonu krzyżackiego i biskupów pomezańskich.

Czasopismo: Studia Elbląskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii
Architektura protestancka trzech miast Królewca (Stare Miasto, Knipawa i Lipnik) w okresie nowożytnym

Artykuł prezentuje wspólne korzenie sztuki protestanckiej w obu częściach Prus, szkicując proces przejmowania substancji materialnej Kościoła rzymskiego przez parafie katolickie przekształcane w parafie ewangelickie a następnie budowy nowych budynków kościelnych. Proces ten odbywał się w Prusach Królewskich pod kontrolą mieszczaństwa a w Prusach Książęcych pod kontrolą szlachty. Dominujące w pierwszych z wymienionych tu części Prus mieszczaństwo decydowało także o wyposażeniu kościołów miejskich i leżących w domenach oraz dbało o status quo luteranizmu i kalwinizmu, szczególnie podczas zdecydowanych działań kontrreformacyjnych szlachty polskiej. Jednocześnie mieszczaństwo i duchowieństwo protestanckie miało intelektualny wpływ na ikonografię sztuki obrazowej we wnętrzach kościelnych i świeckich. W drugiej części Prus przejęcie władzy nad strukturami kościelnymi przez dwór zluteranizowanego władcy Albrechta Hohenzollerna oraz przez szlachtę wykluczyły konflikty o kościoły z hierarchią katolicką. Jednocześnie pozwoliły na bezpośrednią kontrolę nad parafiami i kościołami, czyniąc z wnętrz kościelnych niemal prywatne rodzinne panteony. Wpływ szlachty ograniczył wpływ mieszczaństwa i duchowieństwa na sztukę obrazową, której przekaz we wnętrzach kościołów wiejskich został niemal ograniczony do treści dydaktycznych. Mimo dominacji treści katechetycznych w obydwu częściach Prus pojawiły się także dekoracje malarskie, emblematyczne, związane z pobożnością pietystyczną.

Czasopismo: Studia Elbląskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Ignacy Krasicki – uwodziciel intelektualny Barbary Sanguszkowej

W artykule ukazano okoliczności nawiązania znajomości Ignacego Krasickiego z księżną Barbarą z Duninów Sanguszkową oraz rozwój związków towarzysko-intelektualnych między tymi osobami.

Czasopismo: Studia Elbląskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Pseudonuncjusza papieskiego księcia Karola Aleksandra Altieriego wojaże po diecezjach katolickich w Prusach w 1850 r.

W 1850 r. katolickie diecezje na terenie państwa pruskiego odwiedzał oszust podający się za nuncjusza papieskiego i księcia Karola Aleksandra Altieri. Udało mu się wyłudzić znaczne kwoty pieniędzy od kościelnych hierarchów. Oszusta ujęto i odesłano do rzymskiego więzienia. Prasa europejska przez wiele miesięcy publikowała doniesienia dotyczące tej sprawy.

Czasopismo: Studia Elbląskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii
Echa objawień maryjnych w Gietrzwałdzie na łamach „Gońca Wielkopolskiego” w latach 1877 – 1885

W czasie objawień Matki Bożej w Gietrzwałdzie ważną rolę odegrały polskie gazety. Informowały one o tym, co dzieje się w Gietrzwałdzie. Od końca sierpnia 1877 r. do miejsca objawień przybyło wielu korespondentów prasowych, aby pisać o wydarzeniach w tym miejscu. Byli to przedstawiciele takich tytułów jak np.: „Goniec Wielkopolski”, pelpliński „Pielgrzym”, „Kurier Poznański”, „Orędownik”, czy „Katolik” ze Śląska. Szczególny nacisk na przekaz wiadomości o obajwieniach maryjnych w Gietrzwałdzie kładł „Goniec Wielkopolski”. Redaktorzy tej gazety dla pokazania prawdziwości objawień opublikowali wiele artykułów przeciwko gazetom niemieckim. Bronili też polskiej religijności. „Goniec Wielkopolski” zaprezentował również wiele tekstów mówiących o cudownych uzdrowieniach w Gietrzwałdzie. W piśmie tym można było przeczytać wiarygodne informacje o pracy komisji kościelnej, która bada świadków objaiweń, a więc dzieci, które widziały Matkę Bożą. Bardzo interesujące są także prasowe relacje pielgrzymów, którzy przybyli do Gietrzwałdu w czasie objawień maryjnych i później.

Czasopismo: Studia Elbląskie
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki teologiczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki teologiczne
Rządca diecezji warmińskiej ks. Wojciech Zink a władze partyjno-państwowe (1951–1953). Zarys problematyki

W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie ks. Wojciechem Zinkiem, który w latach 1951 – 1953 sprawował rządy w diecezji warmińskiej. Dużo uwagi poświęca się jego postawie wobec ówczesnych władz polskich i sprzeciwowi wobec aresztowania prymasa Polski kardynała Stefana Wyszyńskiego. Wielokrotnie występował w obronie duchownych i wiernych, których spotykały represje ze strony funkcjonariuszy państwowych i partyjnych. Protestował przeciwko aresztowaniu kapłanów. Zdecydowanie sprzeciwiał się próbom ograniczenia duszpasterstwa parafialnego i ograniczaniu likwidacji instytucji kościelnych, zwłaszcza niższego seminarium duchownego we Fromborku. Bronił księży autochtonów, ale też starał się zapobiegać konfliktom z powodu prób przywrócenia języka niemieckiego w nabożeństwach. Nie akceptował działalności tzw. księży patriotów. Z powodu niezłomnej postawy wielokrotnie był wzywany na rozmowy z przewodniczącym Wojewódzkiej Rady Narodowej i kierownikiem Wydziału do Spraw Wyznań w Olsztynie. Gdy doszło do aresztowania prymasa Polski nie wyraził zgody na odczytanie w parafiach wydanych wówczas komunikatu Rady Ministrów i „wezwania” Episkopatu Polski. Z tego powodu został wieczorem 2 października 1953 r. aresztowany i osadzony w więzieniu w Warszawie, w którym spędził 16 miesięcy. Do diecezji mógł jednak powrócić dopiero po przemianach Polskiego Października w 1956 r. Kolejne lata życia poświęcił na pracę w Kurii Biskupiej. Był najbliższym współpracownikiem biskupa Tomasza Wilczyńskiego, a po jego śmierci w 1965 r. – biskupa Józefa Drzazgi. W ich imieniu bardzo często udawał się do władz wojewódzkich, także wyznaniowych, by bronić Kościoła warmińskiego i załatwiać sprawy szczególnie trudne, m.in. oskarżeń księży, placówek duszpasterskich, katechizacji, seminarium duchownego. Jeszcze w latach sześćdziesiątych występował w obronie ludności autochtonicznej i zorganizował samopomoc kapłańską. Tym samym w pełni zasłużył na określenie „kapłan niezłomny”. Za swoją heroiczną postawę został też upamiętniony tablicą odsłoniętą 18 czerwca 2018 r. w Ogrodzie Sprawiedliwych w Warszawie.

Czasopismo: Studia Elbląskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii
Propagandowy obraz społeczeństwa powojennego Elbląga w powieści Janiny Dziarnowskiej pt. „Miasto nowych ludzi”

"Miasto nowych ludzi" to tytuł powieści socrealistycznej z początku lat 50. XX w., która opisywała budowę nowej społeczności po II wojnie światowej na tzw. Ziemiach Odzyskanych. Jej autorką była Janina Dziarnowska, polska pisarka, działaczka społeczna, komunistka. W powieści przedstawiony został nienazwany w treści Elbląg jako przykładowe miasto, w którym ścierały się siły zwycięskiej lewicy z przeciwnikami chcącymi przywrócić dawny ustrój kraju. Powieściowy wizerunek miasta i osiedlających się tu ludzi, niejednokrotnie dokładny w detalach i dosadności, propagandowo i jednostronnie przedstawiał dokonującą się po wojnie przebudowę społeczną.

Czasopismo: Studia Elbląskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Trendy zmian zaludnienia na obszarach wiejskich w Polsce z uwzględnieniem typów funkcjonalnych gmin (badania ankietowe)

Praca powstała na podstawie wyników badań ankietowych nt. wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich zrealizowanych w latach 2018/2019 i obejmujących szeroki zakres pytań dotyczących sfery gospodarczej, społecznej i planistycznej. Ankietę skierowano do wójtów i burmistrzów gmin wiejskichi miejsko-wiejskich. Wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich w badaniu analizowano w relacji do typu funkcjonalnego gminy wyrażającego charakter gminy i specyfikę jej aktualnego rozwoju, w kontekście aktualnych trendów demograficznych. W artykule przeprowadzono ocenę sytuacji demograficznej w gminach, natomiast pominięto wątek działań władz samorządowychw zakresie gospodarczym i planistycznym i ich wpływ na wielofunkcyjny rozwójobszarów wiejskich. Badania wykazałyproces wyludniania się zdecydowanej większości obszarów wiejskich i duże zróżnicowanie przestrzenne tego zjawiska w odniesieniu do poszczególnych województw. Ocena wykazała, że obszary wiejskie w obrębie gmin miejsko-wiejskich podlegają depopulacji w większym stopniu niż w gminach wiejskich. Wykazano, że największy odsetek gmin utrzymujących ujemne saldo zaludnienia koncentruje się w gminach o charakterze typowo rolniczym, przygranicznym i leśnym.

Czasopismo: Polish Journal of Agronomy
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Zróżnicowanie reakcji odpornościowej wybranych odmian tytoniu (Nicotiana tabacum) w zależności od użytego izolatu wirusa Y ziemniaka (PVY)

Wirus Y ziemniaka (Potato virus Y, PVY) powoduje brunatną nekrozę nerwów liści tytoniu. W obrębie gatunku Nicotiana tabacum odporność na PVY warunkowana jest pojedynczym recesywnym genem va powstałym w wyniku delecji w genie podatności Va. Odporność tę posiada wiele odmian uprawnych tytoniu, jednak może być ona przełamywana przez zjadliwe izolaty PVY, dlatego konieczne jest poszukiwanie nowych źródeł odporności lub łączenie czynników odporności już poznanych. Celem pracy była identyfikacja odmian mających odporność typu va oraz ocena jej skuteczności wobec czterech izolatów PVY, a także poszukiwanie nowych czynników odporności. Przebadano odporność 25 odmian tytoniu poprzez wykonanie testów biologicznych metodą inokulacji izolatami PVY w warunkach szklarniowych oraz zastosowanie testu DAS-ELISA w celu potwierdzenia obecności wirusa w inokulowanych roślinach. Identyfikację genu va prowadzono metodą PCR poprzez amplifikację dwóch markerów genu podatności Va. W odmianach posiadających gen odporności va nie dochodziło do amplifikacji produktów. Najwyższą odpornością charakteryzowała się odmiana VAM, która nie została porażona słabszymi izolatami, chociaż izolaty silne spowodowały nekrozę nerwów. Niższą odpornością cechowało się 6 odmian, które nie wykazały objawów chorobowych po zastosowaniu izolatu słabego. Pozostałe odmiany posiadające czynnik typu va zostały porażone przez wszystkie izolaty. Kolejnych pięć odmian, posiadających gen podatności Va, wykazało objawy tolerancji na zakażenie użytymi izolatami PVY. Odmiana Węgierski Ogrodowy, pomimo obecności genu podatności (Va), nie została porażona przez izolat słaby.

Czasopismo: Polish Journal of Agronomy
Dziedziny: nauki rolnicze
Dyscypliny: rolnictwo i ogrodnictwo
Uwagi o polszczyźnie jako języku religijnym na Wschodzie (ze szczególnym uwzględnieniem Litwy)

Artykuł dotyczy polszczyzny jako języka religijnego na Wschodzie, zwłaszcza na Litwie, w mniejszym stopniu na Białorusi i Ukrainie. Uwagę skupiono na zmianach językowych w sferze religijnej, w użyciu polszczyzny i innych języków w Kościele rzymskokatolickim. Zasygnalizowano proces depolonizacji Kościoła rzymskokatolickiego: białorutenizacji na Białorusi i ukrainizacji na Ukrainie i omówiono postawy wiernych wobec usuwania polszczyzny z funkcji języka religijnego na rzecz języka białoruskiego i ukraińskiego. W odniesieniu do Litwy przedstawiono sytuację języka polskiego i proces ograniczania użycia polszczyzny i rugowania jej z Kościoła w dwóch enklawach polskojęzycznych, dziś zdezintegrowanych (Kowieńszczyzna i rejon jezioroski) na podstawie badań terenowych (wypowiedzi informatorów).

Czasopismo: Studia Elbląskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Im dłuższa noc, tym więcej gwiazd. Krótka rzecz o średniowieczu

W pracy przeciwstawiam się powszechnie dominującym opiniom, jakoby średniowiecze było „ciemnymi wiekami”, w których nie dokonywał się żaden postęp. Na taki obraz wieków średnich współcześnie, niebagatelny wpływ miał renesans i oświecenie. W tekście pokazuję, że powszechnie formułowane teorie postępu w oświeceniu, nigdy nie mogłyby powstać, bez linearnej koncepcji czasu św. Augustyna. Ponadto przypominam, że to właśnie w średniowieczu nastąpiła rewolucja naukowa: powstały uniwersytety oraz zapoczątkowano rewitalizację starożytnej myśli. W drugiej części pracy, posiłkując się średniowiecznymi antynomiami Jacquesa Le Goffa i Nicolasa Truonga z książki Historia ciała w średniowieczu i wykorzystując metodę dialektyczną Hegla, próbuję pokazać, że rozwój w średniowieczu można interpretować w sposób dialektyczny. Na przykład, ze sprzecznej interpretacji roli kobiecego ciała: Ewa-Maryja (pierwsza widziana jako kusicielka, druga jako odkupicielka), rodzi się w średniowiecznym świecie potrzeba podniesienia roli kobiety w społeczeństwie, ale też zaczyna się powolny proces akceptacji nagości.

Czasopismo: Studia Elbląskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, nauki o kulturze i religii