rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Obciążenie graniczne powłok wielowarstwowych TiN/CrN w styku tribologicznym kula-tarcza

W artykule przedstawiono wyniki badań strukturalnych, mikromechanicznych i tribologicznych powłok wielowarstwowych typu TiN/CrN. Powłoki o całkowitej grubości 1 μm, zbudowane z 2, 8 i 32 na przemian ułożonych warstw TiN i CrN osadzono laserem impulsowym na stali ferrytycznej metodą PLD (Pulsed Laser Deposition). Strukturę powłok badano z użyciem elektronowego mikroskopu transmisyjnego (TEM). Badania właściwości mechanicznych wykazały zależność twardości i modułu sprężystości od liczby warstw w powłoce. Badania tribologiczne wykonano w styku kula (Al2O3) – tarcza w warunkach tarcia technicznie suchego, stosując obciążenie 0,5; 1 i 2N. Zbyt duże obciążenie powłok ceramicznych pracujących w warunkach styku skoncentrowanego może spowodować przekroczenie nośności układu powłoka–podłoże, co prowadzi do pękania warstwy ceramicznej i gwałtownego jej zużycia. Graniczną wartość obciążenia określono jako najmniejszy nacisk na kulkę powodujący gwałtowne zużycie powłoki o charakterze patologicznym. Na podstawie przeprowadzonych badań można wnioskować, że zwiększenie liczby warstw w powłoce wielowarstwowej od 2 do 32, z równoczesnym zmniejszaniem ich grubości od 500 nm do 31 nm ma silny wpływ na właściwości tribologiczne. Największe obciążenie graniczne oraz największą odporność na zużycie uzyskano dla powłok złożonych z 32 warstw, charakteryzujących się zarazem najmniejszym współczynnikiem tarcia.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Wpływ nacisku, prędkości ślizgania i twardości na zużycie przy suchym tarciu stali na obręcze kół kolejowych

W artykule przedstawiono wyniki badań zużycia wybranych trzech stali węglowych. Badania przeprowadzono na zmodyfikowanym stanowisku Timkena, przy suchym tarciu ślizgowym. Wyniki badań pozwoliły na określenie zależności intensywności zużywania badanych stali od wybranych parametrów charakteryzujących własności materiału (twardość stali) i warunki współpracy (nacisk i prędkość ślizgania). Zależności te opisano za pomocą równania wykładniczego. Wykorzystano je wraz z wynikami badań metalograficznych do analizy merytorycznej otrzymanych wyników badań zużycia.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Wpływ dodatku krzemu do dwuwarstwowych powłok typu (Cr,Si)N/TiN na ich właściwości mikromechaniczne i tribologiczne

W pracy analizowano wpływ zawartości krzemu na właściwości mikromechaniczne dwuwarstwowych powłok (Cr,Si)N/TiN osadzonych na płytkach z węglików spiekanych. Międzywarstwę TiN o grubości ok. 4 žm nałożono metodą łukową, a wierzchnią warstwę (Cr,Si)N o grubości 1 μm techniką magnetronową z wykorzystaniem targetów CrSi o udziale od 0 do 5% at. Si. Badania mikrostrukturalne z użyciem mikroskopu transmisyjnego wykazały, że wprowadzanie dodatku krzemu powodowało rozdrobnienie krystalicznej budowy kolumnowej warstw (Cr,Si)N. Właściwości mikromechaniczne określono na podstawie badań mikrotwardości i odporności na zarysowanie, a charakterystyki tribologiczne wyznaczono w styku kula–tarcza. Wzrost zawartości krzemu od 0,5 do 5% at. w powłoce (Cr,Si)N/TiN zwiększa jej twardość od 19 do ok. 23 GPa. Obciążenie krytyczne dla powłoki (Cr,Si)N/TiN o udziale 5% at. Si jest o ok. 40% większe w stosunku do powłoki CrN/TiN. Odporność na zużycie przez tarcie powłoki (Cr,Si)N/TiN jest porównywalna do powłoki bez udziału krzemu. Jednak szersza analiza właściwości tribologicznych z uwzględnieniem zużycia przeciwpróbki (kulka Si3N4) potwierdza dobre cechy przeciwzużyciowe powłok (Cr,Si)N/TiN. Wyniki badań dowodzą także, że dodatek krzemu zwiększa znacznie nośność warstwy wierzchniej z badaną powłoką, co może wynikać z umocnienia roztworowego oraz rozdrobnienia mikrostruktury kolumnowej tych warstw.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Płynięcie metalu podczas wyciskania wierteł krętych dla różnych czynników tarcia

W artykule przedstawiono wyniki symulacji numerycznych procesu wyciskania współbieżnego wierteł krętych. Do badań wykorzystano oprogramowanie oparte na metodzie elementów skończonych DEFORM 3D. Symulacje numeryczne przeprowadzono dla różnych sił tarcia, których wielkość określano poprzez zmianę czynnika tarcia plastycznego. Na podstawie przeprowadzonych badań numerycznych prześledzono wpływ zmiennych parametrów tribologicznych na powierzchni kontaktu materiału kształtowanego i narzędzi na kinematykę płynięcia metalu podczas wyciskania elementów śrubowych. W wyniku wykonanych symulacji stwierdzono, że zwiększenie sił tarcia powoduje w przypadku wyciskania wierteł krętych wyrównanie gradientu prędkości płynięcia metalu. Ponadto przedstawiono uzyskane rozkłady odkształceń w wyrobach otrzymanych na drodze numerycznej symulacji oraz zestawiono parametry siłowe procesu dla rozpatrywanych przypadków.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Dyssypacja i akumulacja energii jako czynniki warunkujące trwałość par tarciowych

W pracy przedstawiono zużycie i trwałość par tarciowych jako skutek dyssypacji i akumulacji energii. Pary te potraktowano jak systemy termodynamiczne otwarte i opisano zachodzące w nich procesy na podstawie pierwszej zasady termodynamiki. Uwzględniono podstawowe oddziaływania energetyczne i ich związki z dyssypacją i akumulacją energii podczas tarcia. Opisano intensywność zużywania ustabilizowanego oraz trwałość par tarciowych jako funkcję parametrów tarcia, własności fizycznych trących się ciał oraz mechanizmu zużywania. Wykorzystano również zależność J.F. Archarda, warunkującą zużycie objętościowe. Opracowane zależności, opisujące trwałość par tarciowych zostały zinterpretowane fizycznie.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Analiza przyczyn awaryjnego zużywania panewek układu korbowego trakcyjnego silnika wysokoprężnego o podwyższonej mocy

Od wielu lat producenci podnoszą moc silników trakcyjnych bez wprowadzania zasadniczych zmian konstrukcyjno-technologicznych ich elementów. Prowadzi to często do przedwczesnego zużywania się niezmienionych jego elementów. W opracowaniu przeanalizowano przyczyny patologicznej postaci zużywania panewek układu korbowego silnika wysokoprężnego ze zwiększoną mocą oraz przedstawiono przedsięwzięcia zapobiegające.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Mikrostruktura i skład chemiczny warstw granicznych, powstających z udziałem biokomponentów otrzymanych z odpadów porafinacyjnych oleju rzepakowego

W artykule przedstawiono wyniki badań struktury i składu chemicznego powierzchni śladów tarcia, wpływających na charakterystyki przeciwzużyciowe biododatków otrzymanych w wyniku oczyszczania odpadów po rafinacji oleju rzepakowego. Stwierdzono, że rodzaj zastosowanego środka smarowego w istotny sposób wpływa na mechanizm kształtowania warstwy wierzchniej, efektem czego jest zmiana mikrostruktury powierzchni tarcia. W śladach tarcia stwierdzono większą, niż to wynika ze składu stali, zawartość węgla oraz w niektórych przypadkach – tlenu, co może świadczyć o powstawaniu podczas tarcia związków organicznych lub tlenków i węglików.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Porównanie własności smarnych wody, emulsji oleju w wodzie typu HFA-E oraz oleju Total Azolla 46 jako czynników roboczych w układach hydrauliczncyh

W artykule scharakteryzowano i opisano wyniki badań własności smarnych wody destylowanej, 1% emulsji oleju w wodzie typu HFA-E sporządzonej na bazie koncentratu do tworzenia emulsji Isosynth VH110BF, oleju Total Azolla 46 oraz, w celach porównawczych, samego koncentratu Isosynth VH110BF. Przedstawiono również wyniki badań powierzchniowego zużycia zmęczeniowego (pittingu) dla wyżej wymienionych czynników smarnych. Emulsja oleju w wodzie, olej oraz woda są czynnikami roboczym stosowanymi w układach hydraulicznych.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Dobór elementu stalowego do polimerowo-metalowych węzłów tarcia

Zbadano charakterystyki tarciowo zużyciowe polimerowo-metalowych węzłów tarcia pracujących w powietrzu oraz w atmosferze gazu obojętnego (argonu) w warunkach tarcia technicznie suchego. Elementami testowymi były: stal 45, żelazo Armco oraz stal nierdzewna współpracująca z polietylenem UHMW. Otrzymane wyniki dowodzą, że powszechne stosowanie na element współpracujący z polimerami stali 45, z uwagi na łatwość utleniania się, charakteryzuje duży udział negatywnych oddziaływań w strefie tarcia, czego efektem są niekorzystne charakterystyki tribologiczne.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Polietery silikonowe jako efektywne dodatki modyfikujące właściwości smarne wody

Oleje silikonowe były stosowane jako substancje smarowe nie tylko w elementach tarciowych maszyn, ale także w układach biologicznych, np. jako smary w torebkach stawowych w przypadku schorzeń reumatycznych. Związki te są jednak nierozpuszczalne w wodzie, dlatego do badań wytypowano rozpuszczalne w wodzie pochodne polieterowe. Polietery silikonowe zaliczane są do grupy niejonowych związków powierzchniowo czynnych. Aktywność powierzchniowa polieterów z wodnych roztworów została potwierdzona przez pomiar napięcia powierzchniowego i kąta zwilżania. Wykonano także szereg testów tribologicznych [L. 1, 2]. W prezentowanej pracy wyznaczone zostały opory ruchu i zużycie stali w obecności wodnych roztworów polieterów silikonowych, jako modelowych substancji smarowych. Testy prowadzono za pomocą aparatu T-11, wyprodukowanego przez Instytut Technologii Eksploatacji w Radomiu. Stwierdzono polepszenie właściwości tribologicznych wody, jako medium smarnego, w obecności polieterów silikonowych.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
O tribologii rozważania jubileuszowe

Korzystając z jubileuszu Szkół Tribologicznych zaproponowano w artykule rozważenie kilku kwestii, które zwykle, wypierane przez bieżące zadania, umykają uwadze tribologów. Przedstawiono ewolucję wiedzy o tarciu prowadzącą do wyodrębnienia się tribologii jako samodzielnej dyscypliny naukowej. Przyjęto przy tym dwa założenia wiodące: 1. Nie rozważano kwestii naukowości tribologii, reprezentując pogląd, że nie można mówić o naukowości jakiejś dziedziny działalności; naukowe lub nie mogą być efekty działalności, nie zaś sama ta działalność; 2. Przyjęto również tezę, że ewolucja tribologii wynikała z poznania atrybutów tarcia jako wszechobecnego zjawiska fizycznego i nieustannych wysiłków zmierzających do ograniczenia negatywnych skutków jego działania i w miarę możliwości wykorzystania go jako elementu procesu służącemu dobru człowieka. W artykule omówiono również zagadnienie, a raczej grupę zagadnień obejmujących zbiór poglądów prezentowanych przez tribologów i konsekwencji tych opinii dla rozwoju tribologii i jej pozycji wśród dyscyplin naukowych. W tej części artykułu rozważono niektóre kwestie metodologiczne tribologii oraz obecny stan jej struktur wewnętrznych. Przeprowadzone rozważania nawiązują do jubileuszowego charakteru obecnej Szkoły Tribologicznej.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Testowanie właściwości eksploatacyjnych ekologicznych smarów plastycznych modyfikowanych dodatkiem polimerowo-krzemionkowym

W publikacji przedstawiono wyniki badań dotyczące wpływu opracowanego dodatku polimerowo-krzemionkowego na zmianę trwałości zmęczeniowej łożysk smarowanych ekologicznymi kompozycjami smarowymi. Ocenie poddano smary plastyczne niezawierające modyfikatora i zmodyfikowane polimerowo-krzemionkowym dodatkiem.
 Wykonano badania powierzchniowej trwałości zmęczeniowej (pitting) łożysk smarowanych zarówno kompozycjami niezawierającymi modyfikatora, jak również kompozycjami smarowymi zmodyfikowanymi dodatkiem polimerowo-krzemionkowym. Następnie oceniono wpływ dodatku w testowanych smarach na zmiany powierzchniowego zużycia zmęczeniowego łożysk. Badania przeprowadzono na aparacie czterokulowym – typ T-03.
 Na podstawie wyników przeprowadzonych badań zmęczeniowych stwierdzono, że nowo opracowany dodatek modyfikujący wpływa korzystnie na zmiany powierzchniowej trwałości zmęczeniowej węzłów tarcia smarowanych kompozycjami na bazie oleju mineralnego i roślinnego oraz niekorzystnie na zmiany powierzchniowej trwałości zmęczeniowej węzłów tarcia smarowanych kompozycjami na bazie oleju syntetycznego.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Analiza sił tarcia w procesie zagęszczania mieszanki wapienno--piaskowej

W pracy analizowano modele tarcia, które mogą mieć zastosowanie podczas badania procesu zagęszczania ośrodka sypkiego. Badania doświadczalne dotyczyły określenia siły wypychającej z formy zagęszczonych próbek z mieszanki wapienno-piaskowej oraz wytrzymałości na ściskanie. Na przykładzie serii próbek z drobnoziarnistymi dodatkami (barwnikami), stwierdzono korelację wytrzymałości wyrobu i sił tarcia między ośrodkiem sypkim i formą.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Badania uszkodzeń powłok ceramicznych wskutek tarcia ślizgowego w ruchu postępowo-zwrotnym

Badano (wykorzystując mikroskop optyczny oraz skaningowy) morfologię uszkodzeń wybranych powłok ceramicznych (między innymi DLC z dodatkiem wolframu) nakładanych na podłoże stalowe, będących skutkiem tarcia ślizgowego w ruchu postępowo-zwrotnym skojarzenia kula–powierzchnia płaska. Ślady zużycia na kulach, czyli obszary wygładzonych plateau, mają kształt zbliżony do elipsy. Praca, przy zmiennym zwrocie sił stycznych działających na powierzchnię próbek, powodowała pojawianie się uszkodzeń – rys, wyrw, odwarstwień, "przetarć", pęknięć – również o charakterze zmęczeniowym. Biorąc pod uwagę różnorodność morfologiczną uszkodzeń, proponuje się (w przypadku uszkodzeń powłoki będących skutkiem propagacji pęknięć), klasyfikować je z uwagi na czynniki takie, jak: przyczyna naprężeń wywołujących pęknięcie, charakter pęknięcia, miejsce inicjacji, kierunek propagacji początkowej i dalszej, skutek propagacji pęknięcia itd.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Charakterystyki tribologiczne warstwy Al2O3 modyfikowanej grafitem w skojarzeniu ślizgowym z kompozytami polimerowymi

W pracy przedstawiono właściwości tribologiczne warstw Al2O3 modyfikowanych grafitem. Ceramiczno-grafitowe warstwy powierzchniowe zostały wytworzone na stopie aluminium EN-AW-5251 technologią "duplex" oraz technologią bezpośrednią. Kompozytowe warstwy powierzchniowe poddano skojarzeniu z tworzywami: PEEK, PEEK/BG oraz T5W, wykorzystywanymi do produkcji uszczelnień urządzeń tłokowych. Testy tribologiczne przeprowadzono na testerze T-17 dla ruchu posuwisto-zwrotnego w warunkach tarcia technicznie suchego. W pracy przedstawiono również rezultaty badań stereometrycznych ceramiczno-grafitowych warstw, przed i po teście tribologicznym. Analiza wyników badań tribologicznych została uzupełniona o badania morfologii powierzchni warstw użytych w skojarzeniu ślizgowym.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Wpływ preparatów krwi na właściwości tribologiczne skojarzenia UHMWPE/STOP CoCrMo

Wprowadzenie nowego materiału na implanty długookresowe, a zwłaszcza endoprotezy, powinno być poprzedzone kompleksowymi badaniami – w tym tribologicznymi. Niemożliwe do pominięcia badania eksploatacyjne in vitro materiałów stosowanych na endoprotezy należy przeprowadzić z jak najdokładniejszym odwzorowaniem warunków panujących w zaimplantowanym stawie. Pozwala to na w miarę dokładne określenie zachowania badanego biomateriału w aspekcie długotrwałej eksploatacji w żywym organizmie. Do tej pory nie ma znormalizowanego środka smarującego, jaki powinien być stosowany w tego typu badaniach. Powyższa tematyka jest sporadycznie poruszana w literaturze. Autorzy dążą do przedstawienia wpływu środków smarujących, w tym osocza krwi zwierzęcej i ludzkiej oraz surowicy krwi ludzkiej, na charakterystyki tribologiczne polimerowo-metalowego węzła tarcia. Wyniki przeprowadzonych eksperymentów ujawniły inny przebieg tych charakterystyk dla preparatów krwi w porównaniu z wodą destylowaną oraz zmiany wartości współczynnika tarcia i intensywności zużywania przy różnych wartościach obciążenia i prędkości ślizgania. Media bazujące na krwi pochodzenia ludzkiego cechowały się większym rozrzutem oraz mniejszą jednoznacznością wyników niż pozostałe środki smarujące. Jest to niekorzystne w przypadku zastosowania czystej postaci tych mediów do badań tribologicznych. Przeprowadzone analizy wskazują na niedoskonałości preparatów krwiopochodnych, ale zarazem ukierunkowują w zakresie poszukiwania cieczy do zastosowań w długotrwałych badaniach tribologicznych in vitro.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Ocena właściwości powłok DLC stosowanych w układach biotribologicznych

W artykule przedstawiono wyniki badań tribologicznych materiałów stosowanych na elementy systemu biotribologicznego – endoprotezy stawów biodrowych i kolanowych człowieka. Badaniom poddano stop Co-Cr-Mo oraz materiał z powłoką DLC uzyskaną techniką CVD wspomaganą plazmą. Wybór tego typu materiałów podyktowany został ich biokompatybilnością, odpornością na korozję i zużycie przez tarcie. Badania struktury powłok zrealizowano z użyciem mikroskopu skaningowego SEM. Charakterystyki tribologiczne uzyskano podczas testów na aparacie T-17, pracującym w skojarzeniu trzpień–płytka w warunkach tarcia ze smarowaniem. Skojarzenie systemu biotribologicznego stanowił stop kobaltu, stop kobaltu z naniesioną powłoką diamentopodobną oraz wysokocząsteczkowy polietylen UHMWPE. W badaniach zastosowano jako modelową substancję smarową – roztworów Ringera. Badania wykazały, że mechanizmy zużycia elementów endoprotez z naniesionymi powłokami zależą przede wszystkim od materiału powierzchni roboczych węzła tarcia. Dobrane w pracy powłoki DLC, będące elementami pary trącej charakteryzują się niskimi oporami tarcia.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Sposób wyznaczania maksymalnego przyrostu temperatury w procesie tarcia metali

W pracy przedstawiono opis tarciowego źródła ciepła i na jego podstawie opracowano oryginalny sposób wyznaczania przyrostu temperatury w strefie tarcia metali. Rozważono przypadki tarcia ze zużywaniem i bez zużywania, gdy występuje maksymalny przyrost temperatury. Uwzględniono szereg wielkości charakteryzujących procesy tarcia i zużywania oraz własności fizyczne metali. Należą do nich m.in.: współczynnik tarcia, współczynnik zużywania, praca tarcia, wielkości geometryczne charakteryzujące strefę tarcia, twardość, gęstość, ciepło właściwe i temperatura początkowa. Zamieszczono przykład liczbowy ilustrujący ilościowo maksymalne przyrosty temperatury wybranych metali, występujące podczas tarcia. Stwierdzono ważną rolę twardości w procesie nagrzewania tarciowego metali.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Badanie tarcia i zużycia powłok przeciwzużyciowych w próżni

Zbadano charakterystyki tribologiczne ślizgowego węzła tarcia typu kula–tarcza pracującego w powietrzu w warunkach tarcia technicznie suchego oraz próżni. Elementami testowymi były tarcze wykonane ze stali 100Cr6 bez powłoki i z naniesionymi powłokami: przeciwzużyciową CrN i niskotarciową MoS2 oraz kulki łożyskowe ze stali 100Cr6 jako przeciwpróbki. Właściwości tribologiczne badanego węzła tarcia oceniano na podstawie przebiegu zmian współczynnika tarcia, intensywności zużywania liniowego, średnicy wytarcia kulki oraz wyglądu wytartych powierzchni. Wykazano istotny wpływ próżni na przebieg tarcia i zużycia badanych skojarzeń ciernych.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Obserwacje zużycia powłok wielowarstwowych Ti/TiN w teście ball-on-disc

Przedmiotem badań były procesy zużycia monowarstwowych powłok TiN oraz wielowarstwowych Ti/TiN po teście ball-on-disc nałożonych na podłoża stalowe. Powłoki wytworzone zostały techniką laserowej ablacji aktywowanej magnetronowo. Zużycie badano w testach kula Al2O3/tarcza przy obciążeniu 0,25N i 1N odpowiednio po 10000 i 2000 cykli. Obserwacje miejsc wytarcia przeprowadzono na przekrojach poprzecznych z wykorzystaniem transmisyjnej mikroskopii elektronowej (Tecnai G2 200 kV FEG). Do prowadzenia obserwacji wykorzystano techniki wysokorozdzielczej mikroskopii, jak również analizy składu chemicznego EDS. Cienkie folie do analizy TEM zostały wykonane techniką zogniskowanej wiązki jonów galu (Ga+), tzw. techniką FIB. Badania wykazały, że powłoki TiN w stanie po nałożeniu charakteryzowała silnie zdefektowana mikrostruktura kolumnowa oraz występowanie mikropęknięć wzdłuż granic międzyziarnowych. Obserwacje wczesnych stadiów zużycia, gdzie test na zużycie przeprowadzany był pod obciążeniem 0.25N, wykazały, że mikropęknięcia na granicach międzyziarnowych zwiększyły się, jak również powstały nowe, przecinające pojedyncze kolumny. Zużycie dokonywało się poprzez wykruszanie drobnych fragmentów pojedynczych ziarn. Pod większym obciążeniem (1N) następowała fragmentaryzacja powłoki. Jej kawałki wielkości kilku mikrometrów przesuwały się powodując powstanie uskoków na powierzchni powłoki i odpowiadające im odkształcenia podłoża. Wysokorozdzielcza mikroskopia transmisyjna wykazała, że pęknięcia ziarn przebiegały głównie wzdłuż płaszczyzn krystalograficznych typu {111} TiN. W przypadku powłok wielowarstwowych pod wpływem obciążenia dochodziło najpierw do pękania warstw ceramicznych, natomiast warstwy metaliczne ulegały odkształceniu plastycznemu. Pęknięcia te ponownie otwierają się w kolejnej warstwie ceramicznej (pod metaliczną), jednak ich wielkość jest już znacznie mniejsza. Zużycie monowarstwowych powłok ceramicznych następuje głównie w sposób katastroficzny, tj. poprzez gwałtowną delaminację dużych obszarów powłoki. Powłoki wielowarstwowe, poprzez zastosowanie naprzemianległych warstw ceramika/metal zużywają się równomiernie, tj. warstwa po warstwie.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Właściwości fizykochemiczne i tribologiczne pochodnych O,O-diestrów kwasu ditiofosforowego

Artykuł zawiera informacje o syntezach, właściwościach fizykochemicznych oraz tribologicznych pochodnych kwasu ditiofosforowego. Omówione są ich rozkłady termiczne, hydrolityczne i utleniające, adsorpcja na powierzchniach ciał stałych, reakcje tribochemiczne i ich działania w procesie tarcia metali i materiałów ceramicznych. Przedstawione są przykłady badań nad rozwiązaniem problemu zatruwania katalizatorów spalin.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna
Osobliwości styku nanoobiektów z powierzchnią ciała stałego

W artykule przedstawiono fizyczne efekty występujące podczas "manipulowania" nanoobiektami na powierzchni ciała stałego. Wyjaśniono istotę pozostawiania śladu przez nanodrut krzemowy, który występuje w miejscu jego pobytu przed przesunięciem nd po powierzchni krzemu oraz niektóre inne osobliwości występujące w obszarze styku: nanodrutpowierzchnia ciała stałego–ciecz w kapilarze.

Czasopismo: Tribologia
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria mechaniczna