rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Wędrująca idea tolerancji

The travelling idea of toleranceAs an idea, “tolerance” belongs to a category of notions that can be seen as a subjective phenomenon in the sense that the underlying semantics of its assumptions are greatly varied and variable. Tolerance is a travelling idea exactly because of this primary reason, for which the practice of verbalising tolerance influences the way it is being understood. Tolerance always forms a relation with a wide palette of similar notions, which decide on its particular semantic understanding. These include for example the notions of universality, relativity and cosmopolitism. Against this background, the difference between tolerance in theory (subjective) and tolerance in practice (objective, pragmatic) also becomes evident.The paper presents several important episodes from the specific journey of tolerance-as-an-idea in the history of European culture – beginning with the Ottoman Empire and ending with modern disputes on the status of tolerance in liberal democracies. Wędrująca idea tolerancjiTolerancja należy do tych idei, które można traktować jako zjawisko podmiotowe w tym sensie, że semantyka założeń, leżąca u podstaw jego rozumienia, jest bardzo zróżnicowana i zmienna. Tolerancja jest ideą podróżującą w czasie i przestrzeni właśnie z tego podstawowego powodu, że sposób jej werbalizacji decyduje każdorazowo o sposobie, w jaki rozumie się to pojęcie. Tolerancja zawsze wchodzi w związki z całą paletą pokrewnych pojęć, w ramach których tworzy się konkretna semantyka tej idei. To m.in. pojęcia uniwersalności, relatywności i kosmopolityzmu. Na tym tle dobrze widać także różnicę między tolerancją w sensie teoretycznym (podmiotową) a tolerancją praktyczną (przedmiotową, pragmatyczną).Artykuł przedstawia kilka najważniejszych epizodów wędrówki tolerancji-jako-idei w historii kultury europejskiej – począwszy od Imperium Osmańskiego, a skończywszy na dzisiejszych sporach o status tolerancji w demokracjach liberalnych.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Początek świata: żywoty proroków jako źródła religijnych dystynkcji w narracjach bułgarskojęzycznych muzułmanów

The beginning of the world: Lives of the prophets as a source of religious distinctions in the narratives of Bulgarian-speaking MuslimsThis paper draws on data collected through the ethnographic fieldwork carried out between 2002 and 2009 in the Central and Western Rhodope Mountains. In my studies I aimed to verify the thesis of Bulgarian-speaking Muslims’ syncretic religiosity, believed by some Bulgarian scholars to preserve strong crypto-Christian components.Asked about motivations behind their religious practices, Muslims often evoked cosmological narratives. These narratives are of crucial importance in the process of legitimising their religion in a multi-faith neighborhood. Referring to the main topic of this volume of “Slavia Meridionalis” I focus on the possible “ideological” backgrounds to these stories. I consider them as examples of the vanishing post-Ottoman influences on Bulgarian Muslims’ religious culture. Początek świata: żywoty proroków jako źródła religijnych dystynkcji w narracjach bułgarskojęzycznych muzułmanówArtykuł opiera się na materiałach zgromadzonych podczas etnograficznych badań terenowych przeprowadzonych w latach 2002–2009 w Centralnych i Zachodnich Rodopach. W swoich badaniach starałam się zweryfikować tezę o synkretycznych charakterze religijności bułgarskojęzycznych muzułmanów, według niektórych bułgarskich badaczy zawierającej silne kryptochrześcijańskie komponenty.Gdy pytałam muzułmanów o motywacje wykonywanych przez nich religijnych praktyk, często powoływali się oni na narracje komologiczne. Okazało się, że mają one kluczowe znaczenie w procesie legitymizacji ich religii w wielowyznaniowym sąsiedztwie. W artykule koncentruję się na możliwych „ideologicznych” kontekstach tych narracji. Odnosząc się do głównego tematu niniejszego tomu „Slavii Meridionalis” pokazuję owe kosmologiczne motywy jako przejawy zanikających wpływów postosmańskich w kulturze religijnej bułgarskojęzycznych muzułmanów w Bułgarii.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Strategie tłumaczy wobec zjawiska obcości kulturowej w przekładach dwudziestowiecznej prozy nowogreckiej na język polski

Translation strategies in the face of cultural specificity of the 20th century Modern Greek prose translated into PolishAccording to Werner Koller, there are two main types of translations of texts which are connected to literature and culture. These types are adaptation and transfer. Adaptation is a result of using a translation strategy called domestication which consists in removing from the text all the elements which may seem odd or strange to the target reader and replacing them by some well-known units of the target culture. Transfer is a result of using a strategy called foreignization, that is of introducing to the target text some units characteristic of the source culture which may raise connotations of strangeness and foreignness. The choice of the strategy lies with the translator and depends on his vision of the target reader. The aim of this paper is to analyze translations of three Modern Greek novels into Polish with special attention paid to solutions chosen by the translators in the face of two main translation problems which are results of cultural specificity of the text: lexical problems and allusions to some historical, cultural and social facts as well as to the information these solutions provide on the translators’ vision of the target reader. Strategie tłumaczy wobec zjawiska obcości kulturowej w przekładach dwudziestowiecznej prozy nowogreckiej na język polskiWerner Koller wyróżnia dwa główne rodzaje przekładu tekstów związanych z literaturą i kulturą: adaptację oraz transfer. Adaptacja jest wynikiem użycia strategii tłumaczeniowej zwanej udomowieniem, która polega na usunięciu z tekstu elementów, które czytelnikowi docelowemu mogłyby wydać się obce i zastąpieniu ich dobrze znanymi mu elementami kultury docelowej. Transfer natomiast polega na zastosowaniu strategii zwanej egzotyzacją, tj. wprowadzeniu do tekstu docelowego elementów charakterystycznych dla kultury źródłowej, które mogą u odbiorcy tłumaczenia wywoływać poczucie obcości. Wybór pomiędzy tymi strategiami zależy od tłumacza oraz jego wizji czytelnika docelowego. Przedmiotem tego artykułu jest analiza przekładów trzech wybranych powieści nowogreckich na język polski, ze szczególnym uwzględnieniem rozwiązań zastosowanych przez tłumaczy w obliczu dwóch głównych problemów tłumaczeniowych, które wynikają z kulturowej specyfiki tekstu: problemów leksykalnych oraz odniesień do wydarzeń historycznych i faktów społecznych, jak również wiedzy, którą te rozwiązania dostarczają nam na temat wyobrażeń tłumaczy o czytelnikach docelowych przekładanych tekstów.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Krótka charakterystyka bałkańskich portali internetowych, blogów i stron internetowych poświęconych tematyce bałkańskiej

A short review of the Balkan portals, blogs and websitesThis review offers a listing and brief account of selected sites available on the net, where ‘Balkans’ is the word in focus. The text is designed to encourage interested people to visit websites or to facilitate the search for information. It may also be useful because it lists the most popular internet portals of each Balkan country. Krótka charakterystyka bałkańskich portali internetowych, blogów i stron internetowych poświęconych tematyce bałkańskiejKrótka charakterystyka stanowi wykaz i zwięzłą recenzję wybranych miejsc w sieci, gdzie Bałkany stanowią tzw. word in focus. Tekst ma za zadanie zachęcić do ich odwiedzenia lub ułatwić poszukiwanie informacji. Przydatna może okazać się lista najpopularniejszych bałkańskich portali internetowych poszczególnych krajów bałkańskich.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Zanikanie bezokolicznika w języku serbskim. Wstępne rozpoznanie zagadnienia

The loss of the infinitive in Serbian. Preliminary issueThe article concerns the loss of the infinitive in Serbian literary language and its gradual replacement by the construction da + praesens. The analyzed material consists of Serbian and Serbo-Croatian literature and goes from the Saint Sava’s texts - these are the first widely available texts of Serbian. The last text analyzed comes from the beginning of XXI century. The process of the loss of infinitive has been checked in the contexts in which it is possible to replace the infinitive form by the structure da + verb in the present tense without changing the meaning. Zanikanie bezokolicznika w języku serbskim. Wstępne rozpoznanie zagadnieniaArtykuł dotyczy procesu zanikania bezokolicznika w języku serbskim i stopniowego zastępowania go konstrukcją da + praesens. Materiał, który posłużył do analizy, stanowi przekrój piśmiennictwa ograniczonego do rdzennych terenów serbskich: wychodzi już od czasów św. Sawy, którego teksty jako jedne z pierwszych są powszechnie dostępne. Ostatni przeanalizowany tekst pochodzi z początku XXI wieku. Materiał przebadano w kontekstach, w których obie konstrukcje są w pełni równoznaczne.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Grupy samogłoskowe w dialektach kosturskich

Vocalic clusters in the Kostur dialectsThe article presents a description of vocalic clusters, occurring in texts from the Kostur dialectal area. The basis for the analysis is 14 texts in the book Текстови од дијалектите на македонскиот јазик published by Vidoeski. Vowels constituting clusters were evaluated according to morphological position, location in the prosodic unit and the structure of the cluster.Most of the vowel combinations were recorded at the morphemic boundry, in the middle of the word. In these positions, clusters are more diverse in structure than inside morpheme. Geminates were relatively frequent in the texts. They constitute nearly 23% of all vowel sequences. Grupy samogłoskowe w dialektach kosturskichArtykuł zawiera opis grup samogłoskowych, występujących w tekstach z kosturskiego obszaru dialektalnego. Podstawą do analizy jest 14 tekstów dialektalnych ze zbioru B. Vidoeskiego Текстови од дијалектите на македонскиот јазик. Połączenia samogłoskowe zostały ocenione pod względem pozycji morfologicznej, miejsca występowania w wyrazie oraz budowy.Badania wykazały, że najwięcej kombinacji wokalicznych rejestruje się na granicy morfologicznej, w śródgłosie wyrazu. W tej pozycji różnorodność grup pod względem tworzących je elementów jest znacznie częstsza niż wewnątrz morfemu. Stosunkowo częste w tekstach były geminaty samogłoskowe. Ich udział stanowi blisko 23% wszystkich sekwencji wokalicznych.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Geminaty w językach słowiańskich

Geminates in the Slavic languagesThe subject of the article is the occurrence of geminates in Slavic languages. Research on the frequency of geminated consonants is based on 50-page texts read by native speakers. The results did not confirm the popular opinion that the occurrence vs. lack of geminates is a typological feature differentiating Slavic languages. The study showed, however, that today typologically significant difference between Slavic languages is the one in frequency of the occurrence of geminates. Geminaty w językach słowiańskichTematem artykułu jest występowanie geminat w językach słowiańskich. Badanie frekwencji geminat na podstawie pięćdziesięciostronicowych tekstów, czytanych przez rodzimych użytkowników języka, nie potwierdziło popularnej opinii, że występowanie vs. brak geminat stanowi cechę typologiczną, różnicującą języki słowiańskie. Badanie wykazało natomiast, że dziś typologicznie istotne są różnice we frekwencji występowania geminacji.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Bałkańskie adaptacje tureckiego sufiksu -çi / -ci

Balkan derivatives with the borrowed Turkish suffix -çi / -ci In the paper we reflect on which of the allomorphs of a suffix should be considered its basic form (and on what grounds). This problem requires morphonological analysis. We will illustrate this with the example of Balkan derivatives with the borrowed Turkish suffix -çi / -ci. This agentive suffix is extremely productive in Turkish so it is not surprising that this very suffix has settled well in the Balkan languages. In most of them, like in Turkish, it assumes the forms [-ʧi/-ʧija] or [-ʤi/-ʤija]. Which of these forms should be regarded as the primary one? Bałkańskie adaptacje tureckiego sufiksu -çi / -ci W artykule zastanawiamy się nad odpowiedzią na pytanie, który z alomorfów przyrostka i na jakiej podstawie należy uznać za formę podstawową. Zagadnienie wymaga analizy morfonologicznej, co zostało zilustrowane przykładami bałkańskich derywatów z tureckim sufiksem -çi / -ci. Jest to przyrostek agentywny o bardzo dużej produktywności, nic więc dziwnego, że rozpowszechnił się także na Bałkanach. Podobnie jak w tureckim, także w językach bałkańskich występuje on w dwóch postaciach: [-ʧi/-ʧija]/[-ʤi/-ʤija]. Którą z nich należy przyjąć jako podstawową?

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Praktyczne i teoretyczne plusy późnej standaryzacji (na przykładzie języka macedońskiego)

Theoretical and practical benefits of late standardization (the example of Macedonian language)The author underlines the importance of the Macedonian language for the research of spontaneous linguistic evolution in the multiethnic and multilingual territories with the language of the administration foreign to the local linguistic communities. She analyzes both causes and results of the Macedonian processes of grammaticalization at the level of the noun phrase and at the sentential level and states that they concern information most important for successful communication and that they all lead to the transfer of the categorical formants from postposition to anteposition and – most often – from the morphological to the syntactic level. Praktyczne i teoretyczne plusy późnej standaryzacji (na przykładzie języka macedońskiego) Autorka wyjaśnia wyjątkowe znaczenie języka macedońskiego dla badań spontanicznej ewolucji języka w środowisku multietnicznym i multilingwalnym, w sytuacji, gdy język administracji jest obcy dla nosicieli lokalnych dialektów. Badaczka analizuje przyczyny i rezultaty procesów gramatykalizacji, charakterystycznych dla języka macedońskiego na poziomie grupy imiennej oraz na poziomie zdania. Stwierdza, że dotyczą one informacji kluczowej dla udanego przebiegu aktu komunikacji językowej oraz że sprowadzają się one na ogół do przerzucania formantów kategorialnych z postpozycji do prepozycji i – najczęściej – z poziomu morfologicznego na poziom syntaktyczny.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Wokół źródeł słowiańskich narracji dualistycznych

On the Slavic sources of the dualist narrationsA review of the new anthology Średniowieczne herezje dualistyczne na Bałkanach. Źródła słowiańskie. (2015). (Minczew, G., Skowronek, M. &amp; Wolski, J. M. Ed.). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. The volume, whose title translates Medieval dualist heresies in the Balkans. The Slavic sources, includes the most important source literature for studying dualist heresies. The carefully selected texts provide recipients with the most fundamental and most interesting fragments of the works from which they come, while the extensive and abundant commentaries explain even the most complicated problems concerning the history of dualism and dualist doctrines. Wokół źródeł słowiańskich narracji dualistycznychRecenzja nowej antologii Średniowieczne herezje dualistyczne na Bałkanach. Źródła słowiańskie, opracowanie, przekład i komentarz Georgi Minczew, Małgorzata Skowronek, Jan M. Wolski. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015, ss. 267. W zbiorze zamieszczono wybór najważniejszej literatury źródłowej z zakresu herezji dualistycznych. Starannie dobrane teksty prezentują najważniejsze i najbardziej interesujące fragmenty dzieł na omawiany temat. Rozbudowane komentarze objaśniają fundamentalne i najbardziej skomplikowane problemy dotyczące historii dualizmu i jego doktryny.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Wspomnienie pośmiertne prof. zw. dr hab. Mieczysław Tanty (* 19. lipca 1928 – † 22. kwietnia 2015)

Obituary – Professor Mieczysław Tanty (* 19 July 1928 - † 22 April 2015)This obituary outlines the professional career and work of the outstanding Polish historian and Slavic studies scholar, Professor Mieczysław Tanty (19.07.1928–22.04.2015). Wspomnienie pośmiertne – prof. zw. dr hab. Mieczysław Tanty (* 19 lipca 1928 – † 22 kwietnia 2015)Tekst wspomnienia przedstawia drogę naukową i dorobek wybitnego polskiego historyka i znawcy dziejów Słowiańszczyzny, prof. Mieczysława Tantego.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Zamurowana niewiasta, Odyseusz i Bułgarska Wielkanoc. Tonczo Żeczew w poszukiwaniu mitu konserwatywnego

The immured woman, Odysseus and Bulgarian Easter: Toncho Zhechev and the quest for a conservative mythThis article reflects on Bulgarian Easter, or Bulgarian Passions, a 1975 book by the Bulgarian humanist Toncho Zhechev, once regarded in Communist Bulgaria as a call for a return to traditional values. Zhechev’s quasi-conservative ideological turn (which in formal terms ran counter to the precepts of Marxist ideology) was based, among other things, on a complex and richly layered reinterpretation of Izvorat na belonogata, a poem by Petko R. Slaveykov (The Spring of the White-Legged Girl, 1873), and on its revitalisation of the myths of the immured woman and of Odysseus. The way Zhechev positively reinvented a manufactured archaic tradition as a mainstay of primeval wisdom and mysticism offers an interesting testimony to the quest for a concept of “integral traditionalism” in a form that was reconcilable with the progressism of the Zhivkov era. Zamurowana niewiasta, Odyseusz i Bułgarska Wielkanoc. Tonczo Żeczew w poszukiwaniu mitu konserwatywnego W artykule podejmuję refleksję nad książką bułgarskiego humanisty Tonczo Żeczewa Bułgarska Wielkanoc albo namiętności bułgarskie (1975), która w komunistycznej Bułgarii zdobyła status dzieła głoszącego ideę powrotu do wartości tradycyjnych. Dokonany przez niego (formalnie rzecz biorąc – wbrew ideologii marksistowskiej) quasi-konserwatywny zwrot światopoglądowy oparty został m.in. na dosyć złożonej, wielowarstwowej reinterpretacji poematu Petka R. Sławejkowa Źródło Białonogiej (1873) oraz na rewitalizacji mitów zamurowanej niewiasty oraz Odyseusza. Dowartościowanie przez Żeczewa wynalezionej tradycji archaicznej jako ostoi pierwotnej mądrości i mistyki stanowi interesujące świadectwo poszukiwań takiej idei „tradycjonalizmu integralnego”, która byłaby do pogodzenia z progresizmem epoki żiwkowskiej.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Ważny wkład w badania nad paleotypią południowosłowiańską

An important contribution to the study of South Slavic palaeotypesA review of the new monograph on history of the Bulgarian language: Ivan Petrov, Od inkunabułów do pierwszych gramatyk. Konteksty rozwoju bułgarskiego języka literackiego (koniec XV – początek XVII wieku), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015. Ważny wkład w badania nad paleotypią południowosłowiańskąRecenzja nowej monografii z zakresu historii języka bułgarskiego: Ivan Petrov, Od inkunabułów do pierwszych gramatyk. Konteksty rozwoju bułgarskiego języka literackiego (koniec XV – początek XVII wieku), Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2015, ss. 268.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Gry w podmiot. Szkic o (wczesnej) twórczości Mladena Stilinovicia

Games of a subject: A sketch of the (early) works of Mladen StilinovićThe article concerns the conceptualization of the subject in the works of the contemporary Croatian visual artist Mladen Stilinović. The object of analysis are most of all works (collages, texts) from the 1970s and early 1980s, when the artist formulated the basis for his creative philosophy and at the same time determined the directions of their research. His system of reference were the socialist state order and the traditionalist, academic system of artistic practice, which he criticized from the perspectives of Diogenes, philosophical Cynicism and constructive anarchism. Until this day, the attitude of resistance is the main creative principle for Stilinović’s art. He sets strong, conscious and autonomous creator’s “I” against symbolic violence of different systems (political, ideological, educational, etc.). This “I” is not so much the material and object of expression as a space of play based on concpetualism and self-irony. Gry w podmiot. Szkic o (wczesnej) twórczości Mladena StilinoviciaArtykuł dotyczy konceptualizacji podmiotu w twórczości współczesnego chorwackiego artysty wizualnego – Mladena Stilinovicia. Przedmiotem analizy są przede wszystkim prace (kolaże, teksty) z lat 70. i początku 80. XX wieku, kiedy to artysta formułował podstawy filozofii twórczej i określał kierunki swych poszukiwań. Układem odniesienia były dla niego wówczas socjalistyczny porządek państwa i tradycjonalistyczny, akademicki system praktyki artystycznej, które poddawał konsekwentnej krytyce z pozycji rozumnego, diogenesowskiego cynizmu i konstruktywnego anarchizmu. Do dziś postawa oporu jest dla Stilinovicia podstawową zasadą twórczą. Przemocy symbolicznej wszelkich systemów (politycznych, ideologicznych, edukacyjnych itp.) przeciwstawia mocne, świadome i niezależne „ja” twórcy. Jest tu ono nie tyle tworzywem i przedmiotem ekspresji, ile polem gry opartej na koncepcie i autoironii.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Słowiańskie ujęcia idei „modernitas” („Fabryka Słowian. Modernizacje”, red. nauk. Danuta Sosnowska, Warszawa: Wydział Polonistyki UW, 2017, ss. 407)

Slavic visions of the modernitas idea A review of the new collective volume Fabryka Słowian. Modernizacje [Slavic Factory. Modernizations], ed. Danuta Sosnowska, Warszawa: Wydział Polonistyki UW, 2017, 407 pp., which is the first part of the research project envisaged for a four-volume series. The publication consists of an introduction written by the editor, the record of a discussion on the leading theme, and eleven articles concerning the titular modernizations, and may be seen as a part of the interdisciplinary trend of contemporary Slavic studies. Słowiańskie ujęcia idei modernitas Recenzja tomu zbiorowego Fabryka Słowian. Modernizacje, red. nauk. Danuta Sosnowska, Warszawa: Wydział Polonistyki UW, 2017, ss. 407, który stanowi pierwszą część projektu badawczego przewidzianego dla czterotomowej serii. Publikacja, składająca się ze wstępu redaktor naukowej, zapisu dyskusji nad tematem wiodącym oraz jedenastu artykułów poświęconych tytułowym modernizacjom, wpisuje się w nurt interdyscyplinarnych współczesnych badań slawistycznych.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo