rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Różni ale tacy sami? – stereotypy związane z płcią w wybranych podręcznikach do nauczania języka polskiego jako obcego (poziom A1 i A2)

Artykuł podejmuje temat funkcjonowania stereotypów w procesie nauczania dorosłego ucznia języka i kultury polskiej jako obcych. Dzięki prezentowanym podczas lektoratów materiałom dydaktycznym, m.in. podręcznikom i zbiorom ćwiczeń, uczący się (re)konstruują stereotypy Polski, Polaka, Polki, polskiej rodziny, stosunków społecznych. Opis został ograniczony do stereotypów płci i związanych z nimi ról społecznych kobiet i mężczyzn, zainteresowań, a także ich wyglądu zewnętrznego i cech charakteru. Analiza materiału pozwala stwierdzić, że obecny w środkach dydaktycznych stereotypowy obraz płci występuje w różnym stopniu. W analizowanych podręcznikach do nauki języka polskiego jako obcego wydanych na początku XXI wieku treści stereotypu kobiety i mężczyzny ulegają modyfikacjom. Młodzi ludzie bez względu na płeć są otwarci na świat, studiują, podróżują po Polsce i Europie, utrzymują kontakty z rówieśnikami z całego świata. Kobiety, które skończyły już studia, jawią się jako osoby wykonujące zawody dotąd uznawane za profesje kobiece i męskie, podobnie w domu odpowiadają za niemal wszystkie czynności, a mężczyźni to osoby, dla których praca zawodowa jest najważniejsza.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
W poszukiwaniu „rasy panów”. Archeologia jako narzędzie budowania mitologii nazistowskiej

Adolf Hitler i jego partia NSDAP uwiedli naród niemiecki nie tylko swoją ideologią polityczną, lecz także odwołaniem się do popularnego wówczas mitu o doskonałej rasie aryjskiej. Za każdym pozytywnym, twórczym działaniem w historii ludzkości, za każdym wielkim dziełem sztuki i przełomem naukowym mieli stać, jak głosili zwolennicy Hitlera, Aryjczycy, najlepsza i najbardziej twórcza z ras ludzkich. Nordyckie ludy północnej Europy, a zwłaszcza Niemcy, miały być potomkami starożytnych Aryjczyków i jako takie powinny zająć ich miejsce przodków. Artykuł dotyczy mitu Aryjczyków, jego włączenia do teorii ras ludzkich oraz wykorzystania go przez nazistów do podporządkowania Niemców i ich rasizmowi. Omawia wykorzystanie archeologii i odkryć archeologicznych w szczególności do uwiarygodnienia mitologii nazistowskiej i zbudowanej wokół niej narracji, a także najbardziej spektakularne przykłady karier archeologicznych w III Rzeszy. Kiedy archeolodzy zaangażowali się po stronie nazizmu, stali się współwinnymi konstruowania zbrodniczej i ludobójczej ideologii i systemu władzy.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Żydzi o Cyganach w II Rzeczypospolitej. Tematyka romska na łamach „Nowego Dziennika” (1918-1939)

Artykuł przedstawia problem stosunków cygańsko-żydowskich w II RP. Ma charakter przyczynkowy – skupia się na jednym tytule prasowym („Nowy Dziennik”), który jest najstarszym w Polsce pismem syjonistycznym, ukazującym się w języku polskim od 1918 roku. Analiza jego treści pozwoliła na wyciągnięcie kilku wniosków. Bezpośrednie relacje między dwiema mniejszościami – Cyganami i Żydami – prawie nie istniały, a strona żydowska, jeśli sporadycznie pisała o społeczności cygańskiej, dostrzegała jedynie negatywne konsekwencje takich kontaktów. Jeśli chodzi o postrzeganie Cyganów przez elity syjonistyczne, podtrzymywała ona wszystkie negatywne stereotypy i mity na ich temat, charakterystyczne dla społeczeństwa większościowego. Milczały też o państwotwórczych dążeniach Cyganów.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Żydowska społeczność Makowa Mazowieckiego i okolic. Pamięć świadków historii a upamiętnianie

Zagłada społeczności żydowskiej zamieszkującej północne Mazowsze była wielokrotnie przedmiotem badań naukowych, co znajduje odzwierciedlenie przede wszystkim w opracowaniach historycznych. Mimo to nadal istnieje potrzeba głębszej refleksji nad takimi zjawiskami jak: trwała pamięć świadków historii czy pamięć społeczna i zbiorowa w kontekście dyskursów publicznych, lecz także upamiętnianie wiedzy o Zagładzie. W niniejszym artykule kieruję szczególną uwagę na wydarzenia związane z czasem II wojny światowej; jednak równie ważne jest zbadanie różnych opinii na temat relacji społecznych sprzed 1939 roku. W tym kontekście zwracam uwagę na to, co seniorzy pamiętają i częściowo upamiętniają w przestrzeni publicznej. Wykorzystane w niniejszej pracy źródła etnohistoryczne zostały zebrane m.in. w wyniku projektu „Upamiętniając wiedzę przodków…” oraz w trakcie prac etnograficznych prowadzonych na Mazowszu Północnym w latach 2016-2020.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Wątki żydowskie w powojennej twórczości artystów wizualnych związanych z Lublinem i regionem lubelskim w kontekście dyskursu ogólnopolskiego

Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie, jak powojenni artyści wizualni związani z Lublinem i regionem odnosili się do tematu Żydów i Holokaustu. Skala zainteresowania tematyką w Lublinie i dobór środków artystycznych odniesiono do szerszego kontekstu narodowego i kanonicznych dzieł powstałych w kraju od lat czterdziestych do współczesności. Autorka analizuje twórczość lubelskich artystów w pierwszych latach po II wojnie światowej, przygląda się rozwojowi działalności wystawienniczej Państwowego Muzeum na Majdanku oraz recenzuje prace poświęcone Żydom prezentowane w Lublinie w latach 2000-2020. Zestawia też działalność lokalnych społeczności z twórczością artystów pochodzenia żydowskiego, którzy po Zagładzie kontynuowali swoją działalność za granicą.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Uwagi na temat sytuacji mniejszości żydowskiej w Polsce po 1989 roku

Mniejszość żydowska w Polsce po 1989 roku to niewielka, kilkutysięczna, dobrze wykształcona społeczność, w większości o podwójnej tożsamości narodowej żydowskiej i polskiej, głównie świeckiej. Mimo niewielkiej liczebności Żydzi w Polsce mają bogate życie organizacyjne. Rzeczywiście, życie kulturalne, religijne i edukacyjne tej małej społeczności jest dość dobrze zorganizowane i widoczne. Każdego roku odbywa się wiele żydowskich wydarzeń kulturalnych, które przybliżają historię i kulturę polskich Żydów. Istnieje kilka tytułów prasy żydowskiej i prywatnych szkół żydowskich.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Interpelacja posła Krempy w sprawie zatrzymanych z powodu antyżydowskich wystąpień w Borowej k/Mielca 3 maja 1919 r.

W nowo powstałej Polsce w pierwszych miesiącach odzyskania niepodległości doszło do fali pogromów i zamieszek antysemickich. Jedno z tych wydarzeń miało miejsce 3 maja 1919 roku w Borowej, dużej wsi niedaleko Mielca. Po incydencie zatrzymano kilka osób, a 26 czerwca 1919 roku w ich sprawie interweniował poseł Franciszek Krempa z PSL Lewica. Opublikowany dokument pokazuje stosunek chłopów i polityków PSL Lewica do gmina żydowska wiejska i małomiasteczkowa. Interwencja jest niewątpliwie przykładem silnego zaangażowania jednego z najaktywniejszych parlamentarzystów chłopskich na rzecz swoich wyborców, lecz także lekceważenia przez niego problemu bezpieczeństwa żydowskiego i praw mniejszości żydowskiej.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Holokaust i archeologia na przykładzie badań wykopaliskowych w Ogrodzie Krasińskich w Warszawie

Artykuł dotyczy badań archeologicznych prowadzonych jesienią 2021 roku w Ogrodzie Krasińskich w Warszawie. Program nieinwazyjnej eksploracji na terenie byłego getta jest wynikiem wspólnego projektu Muzeum Getta Warszawskiego i Christopher Newport University w Wirginii, USA. Kierownikiem zespołu badawczego był prof. Richard Freund, koordynatorem ze strony polskiej był dr Jacek Konik. Wykopaliska w Ogrodzie Krasińskich trwały tylko 6 dni i były prowadzone na ograniczonym obszarze, niemniej program będzie kontynuowany, a wyniki badań już dowodzą, że eksploracja archeologiczna na terenie Getta Warszawskiego jest metodą badawczą, która umożliwia stosunkowo szybko zebrać informacje zarówno o samej „dzielnicy żydowskiej”, jak i o jej mieszkańcach. Metoda badawcza jest tym bardziej obiecująca, że znana obecnie dokumentacja fotograficzna wielu obszarów getta jest niekompletna.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Bund na terenie powiatu radzyńskiego w latach 1897-1939

Artykuł opisuje działalność Bundu w latach 1897-1939 na terenie powiatu radzyńskiego. Pierwsza część artykułu przedstawia najważniejsze zagadnienia związane z działalnością Bundu przed 1918 r., w tym charakterystyczną dla tego okresu działalność strajkową. Dalsza część artykułu opisuje specyfikę działalności Bundu w okresie międzywojennym, w tym działalność Bundu w miejskich instytucjach samorządowych oraz w gminach żydowskich. Pokazuje także wpływ Bundu na instytucje kulturalno-oświatowe i organizacje młodzieżowe. Ostatnia część artykułu to opis działalności Bundu podczas uroczystości i demonstracji robotniczych.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Żałoba po śmierci Józefa Piłsudskiego w świetle „Chwili”

Artykuł ukazuje reakcję i postawę redakcji lwowskiej „Chwili” na temat śmierci Józefa Piłsudskiego. Marszałek przez cały okres swego panowania brał w obronę mniejszość żydowską w Polsce, obdarzając ją nieskrywaną sympatią i szacunkiem. Równie pozytywny stosunek do Piłsudskiego miały środowiska żydowskie w Polsce, zwłaszcza syjonistów, dla których Naczelny Wódz był symbolem zwycięskiej walki o niepodległość Polski. Po jego śmierci syjoniści zaczęli zadawać fundamentalne pytania o kształt Rzeczypospolitej i przyszłość Żydów w kraju. Na podstawie analizy źródła ustalono, że jego śmierć została przyjęta z całkowitym zaskoczeniem i szokiem. Żałoba po Piłsudskim była szczera o czym świadczy szerokiego komentowania jej w dzienniku, aż do jej zakończenia. W pierwszym tekście redaktorzy gazety popadli w totalny pesymizm, przewidując apatię i brak perspektyw rozwoju Polski bez Piłsudskiego. Kolejne dni po jego śmierci oswoiły redakcję „Chwili” z sytuacją, nakłaniając dziennikarzy do nieśmiałych prób już patrzenia w przyszłość bez niego.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Działalność funkcjonariuszy policji granatowej w relacjach związanych z Żydowskim Związkiem Wojskowym

Celem artykułu jest przedstawienie problematyki związanej z obecnością funkcjonariuszy Policji Polskiej Generalnego Gubernatorstwa w meldunkach członków Żydowskiego Związku Wojskowego (ŻZW). ŻZW w swoich szeregach skupiał się głównie na prawicowych syjonistach i wspólnie z Żydowską Organizacją Bojową (ŻOB) współtworzył żydowski ruch oporu w getcie warszawskim. Ze względu na to, że historia ŻZW budzi kontrowersje wśród historyków, w pracy zostaną uwzględnione m.in. korzenie ideowe tej organizacji oraz podstawowe informacje o jej działalności w getcie warszawskim. Relacje użyte w artykule powstały w latach 1943-1963 zarówno w języku angielskim, jak i polskim.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Obraz Holokaustu w powojennej propagandzie radzieckiej

Artykuł ma na celu przybliżenie działalności sowieckich organów propagandowych po II wojnie światowej na temat problematyki Zagłady Żydów w ZSRR. Artykuł przedstawia zarówno działania prowadzone przez organy propagandowe, jak i obraz Holokaustu prezentowany w powojennej prasie sowieckiej. W artykule przedstawiono także próby upamiętnienia zbrodni Holokaustu na władzach sowieckich, jakie podjęły zarówno społeczności lokalne, jak i rodziny ofiar.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Tożsamość żydowska – Warszawa i zagłada. O Królu i Królestwie Szczepana Twardocha

Artykuł jest próbą analizy dwóch powieści Szczepana Twardocha, które ukazały się niedawno i nie były szczegółowo analizowane przez literaturoznawców. Autorka skupia się na głównym temacie, jakim jest żydowska tożsamość i samoświadomość. Pierwsza część artykułu koncentruje się na głównym bohaterze, rozdartym między tożsamością żydowską a polską. Autor na podstawie obu powieści ukazuje sposób zdrady tożsamości żydowskiej i jej konsekwencje. Rozpoznaje korelacje między rozpadem tożsamości a formą narracji. W drugiej części artykułu autorka dokonuje interpretacji metaforycznej postaci, jaką jest mistyczna kreacja wieloryba – Litani. Postać przedstawia wszystkie ważne kwestie: tożsamość i eksterminację.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Filozofia Emmanuela Lévinasa jako odpowiedź na doświadczenie Zagłady

Przedstawiciele różnych współczesnych ruchów filozoficznych próbowali uporać się z traumą spowodowaną Holokaustem i ludobójstwem. Holokaust odcisnął bardzo wyraźny ślad na filozofach pochodzenia żydowskiego. Najwybitniejszym nurtem współczesnej myśli żydowskiej jest klasyczna filozofia dialogu. Artykuł przedstawia krytyczną analizę wpływu doświadczenia Holokaustu na myśl Emanuela Lévinasa, głównego powojennego przedstawiciela filozofii dialogu. Lévinas, więziony jako oficer armii francuskiej, wojnę spędził w obozie jenieckim. Większość jego prac, powstałych po wojnie, naznaczona została bolesnym cieniem Holokaustu (pomimo nielicznych bezpośrednich i osobistych odniesień do doświadczeń wojennych). W swojej myśli etycznej Levinas szukał odpowiedzi na dwa fundamentalne pytania: 1) jak mogło dojść do zbrodni ludobójstwa i 2) jak zmienić schematy myślenia i świadomość jednostek, aby podobna tragedia nigdy więcej się nie powtórzyła. Wyraził, że koncepcja relacji międzyludzkich jest doskonałą praktyczną lekcją dla każdego z nas. Popularyzacja jego idei jest nadal aktualna. Jego refleksje nie straciły nic ze swojej aktualności w erze wszechobecnej „mowy nienawiści” zalewającej media masowe i społecznościowe.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
„Pożegnanie z Polską”. Wspomnienia Artura Schneidera z lat 1967-1972

"Od miesiąca maja 1967 r. rozpocząłem systematycznie słuchać audycji Radia Wolna Europa, a nieraz i BBC. Audycje te były zagłuszane w Polsce, tym niemniej przy odpowiednim manipulowaniu gałką aparatu można było wysłuchać większości wiadomościpodawanych przez te radiostacje. Do celu słuchania radia wyznaczyłem w mieszkaniu pokój środkowy, niegraniczący ze ścianami sąsiedniego mieszkania. Wprawdzie nasi sąsiedzi również słuchali audycji tych radiostacji, ale nie musieli wiedzieć, że i ja to robię.Aparat radiowy stał na podłodze na materacu. Nad nim stał stół. Również dwa boki stołu były obłożone materacami, by głos z radia nie przedostał się w niepożądane uszy. Normalnie nie miałem co wieczór możliwości wysłuchania zagranicznych radiostacji [...]".

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Rola diaspory żydowskiej w powstawaniu aramejskojęzycznych wspólnot chrześcijańskich na Wschodzie

Rozwój Kościoła w I wieku jest ściśle związany ze społecznościami żydowskimi w diasporze i wybitnymi postaciami pochodzenia żydowskiego. Przede wszystkim Dzieje Apostolskie świadczą o tym, że od samego stworzenia Kościoła w okresie Pięćdziesiątnicy Żydzi i prozelici przybywający do Jerozolimy z całego świata stali się przedmiotem ewangelizacji. W Syrii, Mezopotamii i Persji wspólnoty chrześcijańskie powstały w miejscach, gdzie wcześniej istniały gminy żydowskie. Ponadto istnieją dokumenty, które zawierają informacje o znacznej liczbie wyznawców pochodzenia żydowskiego w Kościele, m.in. dużej liczbie biskupów i katolikos. Również prozelici, którzy przyjęli judaizm, zaczęli należeć do nowej wiary. Wraz z czynnikami kulturowymi i językowymi, fakty te budowały dobre relacje między Żydami a chrześcijanami, mimo nieuniknionych napięć spowodowanych różnicami w wierze. Prowadzi to do wniosku, że ostateczne zerwanie między judaizmem a chrześcijaństwem zostało spowodowane zewnętrznymi czynnikami politycznymi. Oznacza to, że harmonię i jedność między Żydami i chrześcijanami można odbudować.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
O relacjach polsko-żydowskich w Lublinie w XX wieku (do 1939 roku)

Stosunki polsko-żydowskie w Lublinie w XX wieku nie różniły się zbytnio od tych odnotowanych w innych podobnych wielkością ośrodkach miejskich Królestwa Polskiego i niepodległej Polski w okresie międzywojennym. Jednak pewna specyfika miasta, rola, jaką odegrało w czasie Wielkiej Wojny, to, że znajdował się tam Katolicki Uniwersytet i Lubelska Szkoła Mędrców zdeterminowały wzajemne relacje. Artykuł nakreśla najważniejsze problemy, konflikty i płaszczyzny współpracy Polaków i Żydów w Lublinie w latach 1900-1939.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Promowanie i popularyzacja programu ewangelizacji polskich Żydów na łamach „Dwóch Światów”. Przyczynek do dziejów anglikańskiej Misji Barbikańskiej w II RP

Artykuł dotyczy religijnych i społeczno-politycznych założeń kwartalnika „Dwa Światy”. Była to gazeta członków Misji Barbikańskiej do Żydów, działających w międzywojennej Polsce. Członkowie misji rekrutowani byli spośród wiernych Kościoła anglikańskiego, z których znaczną część stanowili neofici. Koniec działalności anglikańskiej w Polsce nastąpił w 1939 roku wraz z wybuchem II wojny światowej i Holokaustem dokonanym przez Niemców.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Ślady Holocaustu Tadeusza Różewicza

W swoich późniejszych pismach Tadeusz Różewicz zastanawia się, co pozostało po ofiarach Holokaustu. Odwracamy przedmioty, które zdają się nakładać na spersonalizowane doświadczenie świadków. Wszystko to zostało dodatkowo przefiltrowane przez fragmentaryczną pamięć ludzi. Czym jest nóż Mieczysława Porębskiego, bramą do Auschwitz czy pociągiem? Kultura popularna często używa tylko hasła Holokaustu, choć Różewicz w swoich pracach ukazuje poszerzanie się pola znaczeniowego tych obiektów. Zagłada jest przeżyciem i nie może zostać wyłożona na półkę i pozostać jedynie eksponatem. Opowiadanie „Wycieczka do Muzeum” wydaje się być tragiczną przepowiednią.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Memorandum organizacji Irgun Cwai Leumi dotyczące stworzenia państwa żydowskiego w Palestynie. Przyczynek do badań nad działalnością syjonistów – rewizjonistów w powojennej Polsce

Artykuł odnosi się do memorandum prawicowej organizacji syjonistycznej Irgun Cwai Leumi, które jej przedstawiciele w pierwszej połowie 1947 rozesłali do prawie wszystkich krajów, które debatowały w ONZ na temat przyszłości Palestyny. Od 1918 Palestyna znajdowała się pod okupacją brytyjską. Członkowie Irgunu byli rekrutowali z rewizjonistycznych syjonistów, najbardziej prawicowej części ruchu, który dążył do przywrócenia państwa żydowskiego. Przywódcą tej grupy był poeta, działacz wojskowy Władimir Żabotyński. Jego zwolennicy proponowali: zniesienie brytyjskiej władzy nad tą częścią Bliskiego Wschodu; utworzenie państwa żydowskiego na wschód i zachód od rzeki Jordan; pozwolenie Żydom mieszkającym w Europie na nieograniczoną możliwość dotarcia do Palestyny. Warto wspomnieć, że dokument dotarł także do zwolenników Żabotyńskiego, którzy w latach 1944/1945-1949 prowadzili nielegalną działalność w PRL.

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Lilla Małgorzata Kłos, Listy do Ireny, Towarzystwo Przyjaciół Mińska Mazowieckiego, Mińsk Mazowiecki 2017, ss. 50

Recenzja publikacji: Lilla Małgorzata Kłos, Listy do Ireny, Towarzystwo Przyjaciół Mińska Mazowieckiego, Mińsk Mazowiecki 2017, ss. 50

Czasopismo: Studia Żydowskie. Almanach
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Opieka nad bezdzietnymi osobami starszymi w Polsce: opinie, doświadczenia, potrzeby

Bezdzietne osoby starsze znajdują się w trudnej sytuacji, gdy potrzebują wsparcia. W Polsce opiekę seniorom zapewniają bowiem głównie dorosłe dzieci. Celem artykułu jest przedstawienie wyników analiz otrzymywania wsparcia przez bezdzietne osoby starsze, ich doświadczeń w tym zakresie, a także opinii na temat możliwości skorzystania z różnych form opieki formalnej i nieformalnej. W tym celu wykorzystano dane pochodzące z badania jakościowego przeprowadzonego wśród takich osób w Polsce. Wyniki analiz pokazują, że w sytuacji chwilowego pogorszenia się stanu zdrowia seniorzy bez potomstwa mogą liczyć na osoby z ich sieci społecznych (sąsiadów, przyjaciół, dalszych krewnych). Natomiast w razie poważnej choroby czy niesamodzielności wsparcie instytucjonalne wydaje się jedynym – chociaż wcale nie pożądanym – rozwiązaniem dla tych osób.

Czasopismo: Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Reforma systemu orzecznictwa o niesamodzielności w Niemczech

W 1995 r. w Niemczech wprowadzono społeczne ubezpieczenie pielęgnacyjne. Od tego czasu było ono wielokrotnie reformowane w reakcji na zmianę warunków otoczenia społecznego, demograficznego i gospodarczego. Jednym z elementów, który został poddany zasadniczej modyfikacji, był system orzecznictwa o niesamodzielności (zmiany przeprowadzone w latach 2013–2017). Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie idei tej reformy, jej przesłanek i konsekwencji. Ponadto dokonana została ocena reformy pod względem społecznym (zgodność z oczekiwaniami społecznymi), organizacyjnym (skuteczność realizacji celów) i finansowym (utrzymanie stabilności budżetowej).

Czasopismo: Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Ryzyko nieświadomości w ubezpieczeniach społecznych w kontekście edukacji ekonomicznej i zaufania do instytucji finansowych

Ryzyko nieświadomości dotyka dużą grupę Polaków. Polega ono na nieuświadamianiu sobie spadku poziomu dochodu po zakończeniu aktywności zawodowej bądź w wyniku utraty zdolności do zarobkowania na skutek choroby czy wypadku. Obecnie sytuacja wielu gospodarstw domowych emerytów i rencistów jest trudna, szczególnie kobiet i osób z niepełnosprawnościami. Artykuł odpowiada na pytania o przyczyny tego stanu rzeczy i porusza kwestie braku edukacji ekonomicznej oraz kryzysu zaufania do instytucji finansowych. Autor na podstawie literatury przedmiotu przeanalizował rolę szkoły w edukacji ekonomicznej. Treści ekonomiczne występujące obecnie w programie kształcenia nie są w stanie zapewnić młodym ludziom wiedzy niezbędnej do prawidłowego funkcjonowania w gospodarce rynkowej i podejmowania decyzji dotyczących zarządzania osobistymi finansami. Jako uzupełnienie programu szkolnego wskazano wiele alternatywnych form zdobywania wiedzy o gospodarce i ekonomii, które oferują podmioty zarówno publiczne, jak i komercyjne. Autor cytuje i analizuje wybrane wyniki badań (w tym badań własnych) dotyczące stanu wiedzy ekonomicznej Polaków. Omówione zostały także wskaźniki zaufania do instytucji finansowych oraz przyczyny negatywnego postrzegania ich w społeczeństwie. Niedostatki zaufania wraz ze znikomym zainteresowaniem społeczeństwa wiedzą ekonomiczną i niechęcią do oszczędzania nie sprzyjają budowaniu kapitału na okres po zakończeniu aktywności zawodowej. Konieczność jak najszybszego propagowania wiedzy ekonomicznej, już na wczesnym etapie nauki, oraz tworzenie spójnej polityki zaufania są kluczowe dla ograniczenia ryzyka nieświadomości.

Czasopismo: Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki socjologiczne