rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Biblioteki publiczne województwa lubelskiego w dobie pandemii

Artykuł omawia działalność i funkcjonowanie bibliotek publicznych województwa lubelskiego w trakcie pandemii Covid-19, która rozpoczęła się w marcu 2020 r., dotykając niemalże wszystkich sfer życia i gospodarki na całym świecie. 
Na przykładzie wybranych instytucji, autorka przedstawiła formy aktywności, jakie biblioteki z terenu Lublina i Lubelszczyzny podjęły w trakcie trwania lockdownu, udowadniając, że pomimo licznych ograniczeń oraz utrudnień, ten trudny czas przez pracowników bibliotek został wykorzystany w sposób kreatywny i efektywny.

Czasopismo: Bibliotekarz Lubelski
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Kościół pod wezwaniem św. Marcina w Ćwiklicach w świetle najnowszych odkryć. Wstęp do badań

Artykuł  przedstawia najnowsze wyniki badań i odkryć dotyczących kościoła pw. św. Marcina w Ćwiklicach. Autorka podsumowuje dotychczasowy stan wiedzy o obiekcie, dokonuje analizy źródeł niebędących dotąd przedmiotem badań oraz stawia tezy dotyczące dalszych badań. Dokonuje także próby datowania wyposażenia kościoła i źródłowego potwierdzenia wyników badań dendrochronologicznych wskazujących na średniowieczne pochodzenie świątyni.

Czasopismo: Rocznik Muzeum "Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie"
Dziedziny: nauki humanistyczne, sztuka
Dyscypliny: nauki o sztuce, sztuki plastyczne i konserwacja dzieł sztuki
Opowieść wspólnoty. Na przykładzie wybranych gatunków prozy folklorystycznej

Jednym ze sposobów analizy funkcjonowania wspólnoty jest badanie generowanych przez nią opowieści. Niezrozumiałe zjawiska i zdarzenia, wojny, katastrofy i inne niebezpieczeństwa, które dotykają społeczność, powołują do życia teksty informujące, mitologizujące osoby i fakty, mające na celu usensownienie wydarzeń oraz przywrócenie poczucia bezpieczeństwa. Wydarzenia znacznej rangi powodują, że wiele różnych grup odczuwa potrzebę wygłoszenia opinii, obaw, oczekiwań, jak każdy kryzys zmusza społeczność do wyrażenia wyobrażeń o rzeczywistości i sobie w formie opowieści. W artykule analizie poddane zostaną teksty: integrujące, informujące, kompensujące, ostrzegające, zapisane przez autorkę podczas badań terenowych w Zagłębiu Dąbrowskim w latach 1999-2004.

Czasopismo: Rocznik Muzeum "Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie"
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Zbóje z naszego regionu

Artykuł prezentuje losy i cechy najsłynniejszych zbójców Górnego Śląska oraz Zagłębia Dąbrowskiego: Eliasza, Pistulki, Malarskiego i innych. Autor wskazuje na obecność identycznych lub podobnych motywów łączących opowieści o zbójcach i bohaterach zbiorowych. Treści obecne w tego typu tekstach podporządkowane są bowiem nie faktom a funkcjom, jakie owe narracje pełnią – nie znajdziemy w nich prawdy, a realizację pewnych istotnych społecznych potrzeb.

Czasopismo: Rocznik Muzeum "Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie"
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Czy rozważania dobiegły już końca? Rzecz o ostatnim hetmanie zbójnickim Żywiecczyzny – Jerzym Fiedorze zwanym Proćpakiem i jego legendzie

Ostatni wielki hetman zbójnicki Żywiecczyzny – Jerzy Fiedor zwany Proćpakiem (ok. 1767-1796) – stał się postacią legendarną już za życia. To jemu anonimowy autor poświęcił „Pieśń o standrechcie i Proćpakowej bandzie w roku 1795”, w której opisał dzieje i okoliczności towarzyszące jego śmierci. Na kanwie tej opowieści zrodziła się legenda mająca dwojakie oblicze: literackie i ludowe. Niestety sława rozbójnika rodem z Kamesznicy nie wyszła poza wąski krąg odbiorców związanych z ziemią żywiecką. Do dziś w tradycji ustnej górali krążą pieśni, opowieści i legendy o tym ludowym bohaterze, który „równał” świat i ludzi ze sobą. W szerszym odbiorze społecznym Jerzy Fiedor jest jednak postacią nieznaną, choć dokonania jego wielokrotnie przewyższają rejestr wykroczeń Jury Janosika z Terchowej (1688-1713).

Czasopismo: Rocznik Muzeum "Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie"
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Zbójnicy żywieccy w strofach starszych i nowszych

Żywiecczyzna i jej zbójnicy mieli wszelkie atuty, by stworzyć literacką postać godną mitu. Celem artykułu jest postawienie kilku hipotez badawczych, dlaczego to słowacki Janosik, a nie żywiecki harnaś stał się jednoznacznym symbolem. Materiałem badawczym są przede wszystkim ludowe przyśpiewki tego regionu oraz utwory wierszowane grupy literackiej im. Emila Zegadłowicza „Gronie”.

Czasopismo: Rocznik Muzeum "Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie"
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Ondraszek i Juraszek (Ondráš i Juráš). Postaci mityczne czy historyczne?

Artykuł jest podsumowaniem wieloletnich badań i działań autorki związanych z postaciami legendarnych beskidzkich zbójników Ondraszka i Juraszka. Zapoczątkowały je projekty, które Renata Putzlacher-Buchtová współtworzyła: premiera sztuki teatralnej Ondraszek – Pan Łysej Góry (2005), projekt grantowy Ondráš – Ondraszek, finansowany przez Ministerstwo Szkolnictwa, Młodzieży i Kultury Fizycznej Republiki Czeskiej (2006) oraz projekt Turistický produkt Ondrášovo zainicjowany przez Euroregion Śląsk Cieszyński (2007).
Autorkę w historii zbójnictwa karpackiego zaciekawił przede wszystkim fenomen psychologiczny, społeczny i artystyczny, jakim jest przemiana dawnych zbójców w góralskich bohaterów, przedstawicieli nieskrępowanej jednostkowej wolności. W artykule przedstawiona jest postać historycznego Ondraszka, fakty i domysły dotyczące jego narodzin, prawdziwości jego nazwiska, lat szkolnych, okoliczności, w jakich wstąpił na drogę zbójecką i jego nagłej śmierci.  
Fenomen zbójnictwa był ważnym składnikiem kultury chłopskiej i inspirował artystów zafascynowanych kulturą duchową górali. Dlatego autorka przypomina rolę, jaką odegrały czasopisma, kalendarze i tzw. „literatura dla ludu” w rozwoju czytelnictwa i budzeniu świadomości narodowej na Śląsku Cieszyńskim. Ponieważ mit zbójnicki nawiązuje do starych struktur indoeuropejskich mitów bohaterskich, autorka poświęciła też uwagę rytuałom inicjacji i pogłosom epiki bohaterskiej.

Czasopismo: Rocznik Muzeum "Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie"
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Epilog zbójnickiego żywota

Zbójnictwo trwało na obszarze całych Karpat i Pogórza Karpackiego mniej więcej od początku XVI po połowę XIX stulecia i było problemem nie tylko dla Rzeczpospolitej, ale również dla austriackiego zaborcy, który z różnym skutkiem zmagał się z tym zjawiskiem. Do ścigania przestępstw w Polsce przedrozbiorowej powołani byli z urzędu starostowie grodowi. Najlepsze efekty przyniosły jednak ustanowione pod koniec XVIII wieku w monarchii austro-węgierskiej sądy doraźne, tzw. Standrecht.
W sprawach o zbójectwo sądy prawie wyłącznie orzekały wyrok śmierci tzw. kwalifikowanej, a więc ćwiartowanie, łamanie kołem i wplatanie w koło, wbijanie na pal, rozrywanie końmi, poprzedzane często okaleczeniem: ucięciem rąk, nóg, uszu, wykluciem oczu, darciem pasów. Dla najbardziej „zasłużonych” wymiar sprawiedliwości przewidywał powieszenie na szubienicznym haku za poślednie żebro. Egzekucje odbywały się na rynkach miast lub częściej na miejscach straceń położonych poza granicami osad zwykle na pobliskim wzniesieniu. Skazańcowi na miejsce kaźni towarzyszyli m.in. członkowie kolegium sędziowskiego i duchowni.

Czasopismo: Rocznik Muzeum "Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie"
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Muzeum na wolnym powietrzu w Katowicach (1929–1955). Idee, plany i realizacja

Chociaż pierwsze muzeum na wolnym powietrzu udostępniono zwiedzającym pod koniec XIX wieku, w Polsce idea ta nabrała popularności dopiero po odzyskaniu niepodległość w 1918 roku. Wówczas także narodziła się myśl stworzenia skansenu wsi śląskiej. Zadania tego podjął się Tadeusz Dobrowolski, który od 1927 roku pełnił funkcję konserwatora zabytków i kierownika Oddziału Sztuki w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim. Spostrzegł on bowiem, że industrializacja regionu w zawrotnym tempie pochłania kolejne przykłady drewnianej architektury, będącej istotnym dowodem w dyskusji o polskość Górnego Śląska. Na lokalizację nowego skansenu wybrano obszar Parku Kościuszki w Katowicach, gdzie w 1933 roku odtworzono zabudowania spichlerza dworskiego z Gołkowic, a w latach 1938-1939 kościoła Michała Archanioła z Syryni. Wybuch wojny przekreślił szanse dalszej rozbudowy ekspozycji. W latach 50. tych XX weku po raz kolejny podjęto temat utworzenia skansenu wsi śląskiej w tym miejscu. Ostatecznie spośród kilku propozycji jego lokalizacji wybrano zachodnie krańce Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie.

Czasopismo: Rocznik Muzeum "Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie"
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
„Wodzenie niedźwiedzia”. O możliwych wariantach interpretacji obrzędowości zapustnej na Górnym Śląsku

Wodzenie niedźwiedzia to jeden z najbardziej wyrazistych i wciąż szeroko kultywowanych na Górnym Śląsku obrzędów zapustnych. Przebieg oraz wewnętrzna struktura obrzędu, a zwłaszcza udział w obrzędzie zoomorficznej postaci niedźwiedzia pozwala na daleko idące poszukiwania interpretacyjnych analogii względem innych faktów kulturowych. Artykuł skupia się przede wszystkim na roli zwierząt w kulturze ludowej oraz porównawczej analizie symbolicznego znaczenia niedźwiedzia w cyklu obrzędów dorocznych. Wnioski końcowe odnoszą się do kulturotwórczej roli zwierzą w odniesieniu do wybranych elementów mitologii.

Czasopismo: Rocznik Muzeum "Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie"
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Recenzja publikacji Proza folklorystyczna u progu XXI wieku. Bajka ludowa, legenda, anegdota oraz Proza folklorystyczna u progu XXI wieku. Podanie, opowieść wspomnieniowa, legenda współczesna

Autor prezentuje dwa tomy materiałów zebranych przez Agnieszkę Przybyłę-Dumin podczas badań terenowych w Zagłębiu Dąbrowskim w latach 1999-2004. Zbiór ten stanowi ponad tysiąc opowieści różnych gatunków prozy folklorystycznej transkrybowanych z zachowaniem właściwości wypowiedzi narratorów, przez co stanowi cenny i bogaty materiał źródłowy.

Czasopismo: Rocznik Muzeum "Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie"
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Działalność Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie na rzecz lubelskiego regionalizmu

W artykule opisano Wojewódzką Bibliotekę Publiczną im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie jako centrum wiedzy o regionie. Skupiono się na działaniach na rzecz lubelskiego regionalizmu, podejmowanych w XXI w., sięgając w niezbędnych przypadkach do wcześniejszych okresów. Nie uwzględniono tych składników funkcji regionalnej, które dotyczą pomocy instrukcyjno-metodycznej i szkoleniowej dla sieci bibliotek samorządowych. Scharakteryzowano elementy regionalnego warsztatu informacyjnego, jak: księgozbiór regionalny, katalogi, kartoteki regionalne, Bibliografia Lubelszczyzny. Omówiono działalność informacyjną z zakresu wiedzy o regionie. Zaprezentowano przykłady imprez, wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych oraz działalność naukową Biblioteki. Konkluzją jest stwierdzenie, że działania na rzecz regionalizmu są specjalnością i siłą Biblioteki, a jednocześnie czynnikiem prorozwojowym.

Czasopismo: Bibliotekarz Lubelski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Nazwiska niemieckie z Reszla z XVI i XVII wieku na litery A i B

Celem artykułu jest przedstawienie pochodzenia nazwisk genetycznie niemieckich, wskazanie, czy mają swoje odmianki, co jest ich przyczyną, czy badane nazwiska wystąpiły jeszcze w XVIII na Warmii i w XX wieku w dawnym województwie olsztyńskim. Materiał badawczy pochodzi z Księgi Chrztów z Reszla o numerze E 462 = Rössel, Taufregister: MAI 1579-1653, która znajduje się w Archiwum Archidiecezji Warmińskiej w Olsztynie. Większość badanych mian stanowią nazwiska o jednej motywacji. Te nazwiska pochodzą głównie od nazw miejscowości, od nazw zawodów oraz imion. Odmianki (warianty) posiada 10 nazwisk. Najwięcej odmianek mają nazwiska Arend (4) i Berndt (5). Przyczynami występowania odmianek badanych nazwisk są m. in.: wymiana d → dt → t, s → ß, polonizacja nazwisk, podwajanie samogłosek i spółgłosek bez uzasadnienia, uproszczenie grupy spółgłoskowej, wymiana dyftongów. Do XVIII wieku nie przetrwało 10 z badanych nazwisk, zaś w XX wieku pojawiło się ich tylko dziewięć.

Czasopismo: Forum Filologiczne Ateneum
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Proces apelatywizacji w ujęciu socjolingwistycznym na przykładzie eponimu “Karen” i jego funkcji w slangu amerykańskim

Niniejsza praca poddaje analizie proces apelatywizacji eponimu Karen funkcjonującego w slangu amerykańskim. Powstawanie wyrazów odimiennych może mieć różne podłoża i różne
przyczyny, jednak w przypadku wybranego przykładu mamy do czynienia ze zwrotem ilustrującym więcej niż jedno zjawisko socjologiczne. Badając definicję słowa Karen, można
wskazać na trzy sfery życia Amerykanów, które podlegają wielu napięciom i emocjonalnym reakcjom. Pierwszą z nich sfera ekonomiczno-społeczna, związana z dużym rozwarstwieniem
społecznym. Kolejną jest wciąż obecny problem z tolerancją rasową, a zwłaszcza demonizowaniem Afroamerykanów. Ostatnim omawianym elementem jest pandemia i jej wpływ na społeczeństwo amerykańskie.

Czasopismo: Forum Filologiczne Ateneum
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Oglądanie poezji. Retrospektywa subiektywna

W artykule ukazano zmieniający się paradygmat słowa poetyckiego w dobie późnej nowoczesności. W obecnym momencie kulturowym, w rzeczywistości technocentrycznej słowo
nie znaczy już tyle, ile znaczyło we wcześniejszym dziedzictwie humanistycznym, w kolosalnym dorobku myśli ludzkiej. Zmiana, którą tutaj uwyraźniam, zainicjowała poważny proces
transfiguracji słowa (nie jego deprecjacji), którego różnoimiennych implikacji doświadcza dzisiejsza kultura. W niniejszym artykule namysł skierowano na ponowoczesną innowację
lingwistyczną, której efektem jest poezja cybernetyczna. Uchwycono rozwój nowatorskiego projektu „słowa” cybernetycznego, wobec którego wyszła naprzeciw poezja tradycyjna.
W związku z tym wyjaśniono kim jest dzisiaj poeta cybernetyczny i czym jest tworzona przez niego: wideopoezja, cyfrowa poezja konkretna i wizualna, poezja dźwiękowa oraz poezja
hipertekstowa. Z osadzonych w tekście namysłów wyłania się nader intrygująca i pociągająca idea prekursorskiego i alternatywnego alfabetu cyfrowego jako kompozytu poezji
ultranowoczesnej.

Czasopismo: Forum Filologiczne Ateneum
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Promowanie kultury narodowej oraz historii regionu w bibliotekach różnego typu. Na przykładzie biblioteki cyfrowej, biblioteki muzealnej i filmoteki

W artykule przedstawiono rolę instytucji bibliotecznych w zachowaniu dziedzictwa narodowego oraz pielęgnowaniu regionalnej tożsamości kulturowej. Celem autorek było pokazanie różnorodności podejmowanych przez biblioteki inicjatyw oraz wykorzystywanych narzędzi. Zwrócono uwagę, że każda biblioteka, niezależnie od typu i wielkości, może realizować działania mające na celu promowanie kultury i historii regionu oraz wzmacnianie integracji lokalnej. W tym kontekście opisano działalność trzech znacznie różniących się od siebie bibliotek: Mazowieckiej Biblioteki Cyfrowej, Biblioteki Muzeum Śląskiego w Katowicach oraz Biblioteki Śląskiej.

Czasopismo: Bibliotekarz Lubelski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii
Towarzystwo Przyjaciół Żołnierza Polskiego (1917–1922, 1944–1946)

Treścią opracowania są dzieje powstania i działalność Towarzystwa Przyjaciół Żołnierza Polskiego w okresie I wojny światowej na terenach byłego Królestwa Polskiego okupowanych przez mocarstwa zaborcze: carską i bolszewicką Rosję (1917–1919); nieudane próby zalegalizowania TPŻP na terenach podległych administracji niemieckiej (1917); w okresie międzywojennym działalność TPŻP na terenie województwa lubelskiego (1918–1939) i w Polsce „ludowej” – działalność TPŻP i TPŻ (1944–1950).
Obie organizacje: Towarzystwo Przyjaciół Żołnierza Polskiego i Towarzystwo Przyjaciół Żołnierza stały się bazą do powołania Ligi Przyjaciół Żołnierza (1950–1962), a następnie działającej dziś Ligi Obrony Kraju. Koła i kluby Oficerów Rezerwy LOK, stały się natomiast podstawą utworzenia w 1981 r. Związku Byłych Żołnierzy Zawodowych i Oficerów Rezerwy Wojska Polskiego – dzisiaj: Związku Żołnierzy Wojska Polskiego.
Podstawowymi źródłami informacji na ten temat są dotychczasowe opracowania naukowe profesorów Jana Snopko i Jana Konofała, a także dziesiątki artykułów prasowych, głównie z „Ziemi Lubelskiej”, „Głosu Lubelskiego”, „Rzeczpospolitej”, „Polski Zbrojnej”, „Czaty”, artykułów zamieszczanych w wydawnictwach naukowych, dokumenty archiwalne z Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Archiwum Państwowego w Lublinie, Archiwum Fundacji Zamojskich oraz Zarządu Głównego Ligi Ochrony Kraju.

Czasopismo: Bibliotekarz Lubelski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Historyczna zabudowa gospodarstwa kościelnego parafii pw. św. Anny w Lubartowie

Nowożytne dzieje dzisiejszych „małych ojczyzn” – to w zasadzie dzieje dawnych parafii rzymskokatolickich, a więc jest to zawsze historia miejscowego kościoła i społeczności parafialnej, jednakowo w miasteczkach, jak i na wsiach. Parafia od wieków posiadała swoje terytorium, pleban miał dochody, zaś wierni mieli dostęp do posługi duszpasterskiej. Istotą parafii był i jest kult religijny. Aby go upowszechniać kościół musiał posiadać materialne podstawy swojej egzystencji. W niniejszym przekrojowym artykule, autor przedstawił dzieje parafii św. Anny w Lubartowie od jej początków do współczesności. W szczególności zaprezentowano historyczną zabudowę gospodarstwa kościelnego, tj. budynki mieszkalne i gospodarcze, z których korzystali duszpasterze i służba kościelna oraz przedstawiono zmiany jakie w niej nastąpiły na przestrzeni wieku. Wykazano rodzaj robót restauratorskich jakie przeprowadzono w ostatnich latach w celu zachowania zabytkowej mansjonarii.
Kwerenda źródłowa objęła zasoby Archiwum Archidiecezjalnego w Lublinie, Archiwum Państwowego w Krakowie Oddział na Wawelu – Archiwum Sanguszków, Archiwum Państwowego w Lublinie, Archiwum Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie, archiwum parafii św. Anny w Lubartowie, archiwum Muzeum Ziemi Lubartowskiej, archiwum Starostwa Powiatowego w Lubartowie. W archiwaliach tych cenną dokumentację stanowiły np. rękopisy, protokoły powizytacyjne, starodruki, projekty architektoniczne, mapy, fotografie, które wykorzystano w artykule.

Czasopismo: Bibliotekarz Lubelski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Garnizon ułanów w Ostrowie Lubelskim (1816–1830)

Artykuł opisuje historię garnizonu znajdującego się w Ostrowie Lubelskim, w tym każdego budynku, w którym wymiennie stacjonowały szwadrony trzech z czterech pułków ułańskich okresu Królestwa Polskiego. Część druga zawiera wybrane biogramy żołnierzy z 1, 2 i 4 pułku ułanów, którzy zostali wymienieni na kartach ksiąg metrykalnych miejscowej parafii, a swoje życie pośrednio lub bezpośrednio złączyli z ziemią ostrowską.

Czasopismo: Bibliotekarz Lubelski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Wystawa jubileuszowa „…jak dobrze być po kartach przeszłości – wędrowcem!”. Wspomnienie o Hieronimie Łopacińskim

Tekst opublikowany w związku z przypadającą w 2021 r. 115. rocznicą śmierci patrona Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie, przybliżający organizację ekspozycji jubileuszowej pt. „…jak dobrze być po kartach przeszłości – wędrowcem!”. Wspomnienie o Hieronimie Łopacińskim. Myślą przewodnią wystawy było ukazanie sylwetki jednej z najważniejszych postaci Lublina z przełomu XIX i XX w., człowieka o wszechstronnych zainteresowaniach i pasjach, nauczyciela w lubelskim gimnazjum, ale przede wszystkim bibliofila, językoznawcy, historyka literatury, etnografa, badacza historii i kultury Lubelszczyzny.

Czasopismo: Bibliotekarz Lubelski
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Instytucja prezydenta w kontekście transformacji ustrojowych państw postradzieckich

Po rozpadzie w sierpniu 1991 roku ZSRR i powstaniu na jego terenie nowych suwerennych państw wszystkie z nich w ciągu kilku lat powołały do życia urząd prezydenta. Instytucja ta okazała się dla nich bardzo atrakcyjna z różnych przyczyn: miała zapewnić stabilność polityczną w warunkach radykalnych transformacji ustrojowych, ułatwić przejście od autorytaryzmu ku demokracji, legitymizować polityczno-prawny status dawnej radzieckiej rządzącej nomenklatury. W latach niepodległości w państwach postradzieckich instytucja prezydenta przybrała różne formy. Spora część państw postradzieckich wybrała prezydencką formę ustroju poniekąd z elementami autorytarnymi, co znalazło odzwierciedlenie w dążeniu do stałego wzmacniania roli tej instytucji. Nieco mniej państw wybrało mieszaną formę ustroju, w której pozycja prezydenta jest w dużej mierze uzależniona od bilansu wewnętrznych sił politycznych. Ogromną rolę w określeniu wpływu instytucji prezydenta na system sprawowania władzy w państwach postradzieckich odgrywa zjawisko personifikacji instytucji prezydenta. Najmniej popularna jest parlamentarna forma ustroju, która chociaż zachowuje instytucję prezydenta, to jednak wyposaża ją w bardzo skromne kompetencje.

Czasopismo: Roczniki Administracji i Prawa
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Model organizacyjny, cechy konstytutywne oraz zakres działań polskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w obszarze ochrony praw i wolności jednostki

Artykuł ma na celu scharakteryzowanie różnych modeli organizacyjnych instytucji ombudsmana oraz zapatrywania na funkcjonowanie tego organu. Nawiązano w nim również do cech konstytutywnych ombudsmana, wyodrębniono te najbardziej typowe, uniwersalne. Jednocześnie wskazano jego miejsce w systemie ochrony praw i wolności człowieka i obywatela oraz scharakteryzowano jego działania jako instytucji, która jest niezbędnym i stałym elementem tego systemu. Część uwagi została poświęcona obowiązującym przepisom w tym zakresie zarówno w systematyce Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r., jak i regulacjom ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich z dnia 15 lipca 1987 r. Wskazano na rolę ombudsmana w dzisiejszych czasach, która staje się konieczna i niezbędna i coraz bardziej doceniana obok działań również innych instytucji w zakresie ochrony praw i wolności

Czasopismo: Roczniki Administracji i Prawa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Zespoły parlamentarne w Sejmie i Senacie. Postulaty de lege ferenda. Varia

Celem artykułu jest analiza obecnego stanu prawnego, który sankcjonuje zasady tworzenia i powoływania zespołów funkcjonujących w Sejmie i Senacie. W oparciu o przepisy ustawy oraz regulaminy Sejmu i Senatu sformułowane zostaną postulaty de lege ferenda mające na celu taką modyfikację działania zespołów, która zapewni im realny wpływ na przebieg procesu legislacyjnego

Czasopismo: Roczniki Administracji i Prawa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Zasada dobra rodziny contra zasada równości na przykładzie bonu wychowawczego

W niniejszym opracowaniu problematyka bonu edukacyjnego posłużyła jako egzemplifikacja istniejącego w prawie, nauce i życiu publicznym sporu między zasadą dobra rodziny a zasadą równości. Są gminy, w których taki bon został ustanowiony. W niektórych gminach bon przyznano jednak wyłącznie biologicznym lub adopcyjnym rodzicom dzieci pozostającym w związku małżeńskim. Wprowadzenie takiego warunku – zdaniem niektórych – oznacza naruszenie zasady równości. Wydawałoby się, że między zasadą dobra rodziny a zasadą równości nie ma sprzeczności i można je pogodzić. I rzeczywiście, w wielu obszarach zasady nie kolidują ze sobą, a jeśli są właściwie stosowane, mogą przyczynić się do rzeczywistej pewności dobra rodziny

Czasopismo: Roczniki Administracji i Prawa
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne