rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Tematy, których nie da się uśpić. Z Jerzym Jedlickim rozmawia Anna Zawadzka

On subjects that cannot be put to sleep. Anna Zawadzka in an interview with Jerzy JedlickiThe conversation with Jerzy Jedlicki is a part of series of interviews starting with the question about the subjects, that the interlocutors during his or her academical career were advised (by different persons and for different reasons) not to pursue. Jedlicki mentions about three such issues: Poles and Jews during II World War period, Israel and Palestine, atheism and faith. He points out that nobody discouraged him from pursuing these subjects – it was himself, who refrained from being vocal on these matters. He clarifies why he used to censor himself, analyses how all the subjects work today in Polish public sphere and explains why he broke the silence several times. Tematy, których nie da się uśpić. Z Jerzym Jedlickim rozmawia Anna ZawadzkaRozmowa z Jerzym Jedlickim przynależy do cyklu wywiadów, które rozpoczynają się pytaniem o tematy, które w toku kariery naukowej były rozmówcy z różnych przyczyn i przez różne osoby odradzane. Jedlicki wymienia trzy takie kwestie: Polacy i Żydzi w okresie okupacji, Izrael i Palestyna oraz ateizm i wiara. Zaznacza, że nikt mu nie odradzał ich podejmowania, a jedynie on sam powstrzymywał się przed zabieraniem publicznie głosu w tych sprawach. Wyjaśnia dlaczego się autocenzurował, analizuje, w jaki sposób wszystkie te trzy tematy funkcjonują dziś w polskiej sferze publicznej oraz tłumaczy, dlaczego kilkakrotnie przerwał jednak milczenie.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Zabójcza sympatia: O książce Jodi Melamed "Represent and destroy: Rationalizing violence in a new racial capitalism" [Killing symphathy: About Jodi Melamed’s "Represent and destroy: Rationalizing violence in a new racial capitalism"]

Killing symphathy: About Jodi Melamed’s Represent and destroy: Rationalizing violence in a new racial capitalismThis article discusses the book Represent and destroy: Rationalizing violence in a new racial capitalism by Jodi Melamed. The author of the book identifies and describes three different theories of race, all officially antiracist, which over the last seventy years successively enjoyed dominant status in the United States, meaning that they have been produced and reproduced by state institutions and initiatives. The three theories are racial liberalism, liberal multiculturalism and neoliberal multiculturalism. Jodi Melamed argues that their purpose was, first and foremost, to legitimize the capitalist exploitation of colored people, both locally and globally. As Melamed examines the critical attitudes to the dominant approach to race in the USA, and how their polemical potential has been contained, she demonstrates how post-war antiracist ideologies have limited the understanding of racism and provided the foundations for and normalized new forms of racialized violence. Zabójcza sympatia: O książce Jodi Melamed Represent and destroy: Rationalizing violence in a new racial capitalismArtykuł stanowi omówienie książki Jodi Melamed Represent and destroy: Rationalizing violence in a new racial capitalism. W książce tej autorka wyodrębnia i opisuje trzy kolejne ideologie związane z rasą – wszystkie oficjalnie antyrasistowskie – które na przestrzeni ostatnich 70 lat miały w Stanach Zjednoczonych status dominujących, to znaczy były wytwarzane i reprodukowane przez instytucje i inicjatywy państwowe: rasowy liberalizm, liberalny multikulturalizm i neoliberalny multikulturalizm. Jodi Melamed dowodzi, że ideologie te służyły przede wszystkim legitymizacji kapitalistycznego wyzysku osób kolorowych, zarówno w skali lokalnej, jak i globalnej. Śledząc dzieje narracji krytycznych wobec dominującego rozumienia rasy w USA oraz sposoby wygaszania ich polemicznego potencjału, Melamed pokazuje, jak powojenne ideologie antyrasistowskie nie tylko ograniczyły rozumienie rasizmu, ale ufundowały i znormalizowały nowe formy urasowionej przemocy.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Między brakiem a nadmiarem. Z Ireną Grudzińską-Gross rozmawia Joanna Tokarska-Bakir

Between overabundance and scarcity. Joanna Tokarska-Bakir in an interview with Irena Grudzińska GrossThis conversation with Irena Grudzińska-Gross starts a series of interviews in “Studia Litteraria et Historica”, which motto is the title of the essay of Jan Stanisław Bystroń “On subjects I was advised not to pursue”. Among these subjects that Irena Grudzińska-Gross names are: war, family history, women.  Grudzińska-Gross tells also about the reactions to “Złote Żniwa” - a book that she wrote together with Jan Tomasz Gross, and about academic work of people of Eastern Europe living in the United States. One part of the interview concerns also a “collective hypnosis”, that Americans underwent after the 9/11 World Trade Center Attack and the price, that Susan Sontag had to pay for being critical about American militarism. Między brakiem a nadmiarem. Z Ireną Grudzińską-Gross rozmawia Joanna Tokarska-BakirRozmowa z Ireną Grudzińską-Gross otwiera cykl wywiadów “Studia Litteraria et Historica”, których mottem jest tytuł eseju Jana Stanisława Bystronia: “Tematy, które mi odradzano”. Wśród “odradzanych” tematów, które wymienia Irena Grudzińska-Gross są między innymi: wojna, historia rodzinna, kobiety. Grudzińska-Gross opowiada także o reakcjach na książkę “Złote żniwa”, którą napisała wraz z Janem Tomaszem Grossem oraz o pracy akademickiej osób z Europy Wschodniej w Stanach Zjednoczonych. Część rozmowy dotyczy także “zbiorowej hipnozy”, której ulegli mieszkańcy USA po ataku 11 września 2001 na World Trade Center i ceny, jaką musiała zapłacić Susan Sontag za krytykę amerykańskiego militaryzmu.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Eliminacja lamerstwa. O społecznym użytkowaniu muzyki: Z Adamem Czechem rozmawia Anna Zawadzka [Eliminating cheesiness. The social use of music: Adam Czech interviewed by Anna Zawadzka]

Eliminating cheesiness. The social use of music: Adam Czech interviewed by Anna ZawadzkaThe interview with Doctor Adam Czech deals with various forms of distinctions made with the use of music, in the circles of both its authors and recipients. The conversation addresses, among other things, the current status of contemporary classical, folk, and popular music in Poland, and the status of different manners of music consumption. Another issue under discussion concerns the prevailing artistic categories of music evaluations, such as being original and abstract, and the ways of validating and delegitimizing different musical genres. Eliminacja lamerstwa. O społecznym użytkowaniu muzyki: Z Adamem Czechem rozmawia Anna ZawadzkaWywiad z dr. Adamem Czechem dotyczy różnych form dystynkcji dokonywanych za pomocą muzyki zarówno w środowisku jej twórców/twórczyń, jak i odbiorców/odbiorczyń. Przedmiotem rozmowy jest m.in. obecny status muzyki poważnej, muzyki ludowej i muzyki popularnej w Polsce, jak również status poszczególnych sposobów muzycznej konsumpcji, czyli słuchania. Rozmowa dotyczy także dominujących w sztuce kategorii oceniania muzyki, takich jak oryginalność i abstrakcyjność, oraz sposobów uprawomocniania i delegitymizacji poszczególnych gatunków muzycznych.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Złudzenie symetrii. Na marginesie polskiego tłumaczenia żydowskiej antyewangelii „Toledot Jeszu”

An illusion of symmetry. On the Polish translation of the Jewish anti-gospel “Toledot Yeshu”The article was inspired by the introduction to the Polish translation of Toledot Yeshu (by Jan Iluk). The translator suggests that Toledot Yeshu might have been the cause of the Christian anti-Judaism. This is an unjustified opinion, and this paper provides a review of the current state of research on the Christian-Jewish relations in the ancient times and the causes of the negative opinions on Jews being taught in Christian tradition. The author suggests that Toledot Yeshu should be read as a chronicle of the Jewish perspective of the mutual relations between Jews and Christians. Złudzenie symetrii. Na marginesie polskiego tłumaczenia żydowskiej antyewangelii „Toledot Jeszu”Punktem wyjścia artykułu są uwagi zawarte we wstępie do polskiego tłumaczenia tekstów żydowskiej antyewangelii Toledot Jeszu przez Jana Iluka (Żydowska politeja i Kościół w Imperium Rzymskim u schyłku antyku, t. 2: Żydowska Antyewangelia. Antyczna tradycja i nowożytne trwanie). Tłumacz i zarazem autor opracowania sugeruje, że teksty Toledot Jeszu mogły stać się przyczyną chrześcijańskiego antyjudaizmu. Krytykując to założenie, autorka artykułu referuje aktualny stan badań na temat relacji chrześcijańsko-żydowskich w starożytności oraz przyczyn chrześcijańskiego negatywnego nauczania na temat Żydów. Następnie proponuje lekturę Toledot Jeszu jako zapisu żydowskiej perspektywy wzajemnych stosunków Żydów i chrześcijan.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
„Pokłosie”, poGrossie i kibice polskości

"Aftermath", after-Gross and the fans of PolishnessAftermath was released in the late 2012. Its director, Władysław Pasikowski, had previously been famous for his violent action films with strong male protagonists. He has also written some of the most sexist dialogues in the history of Polish cinema, as well as a number of lines, often obscene, which have become catchphrases and slogans present every day in the pop culture.His latest film, however, tackles a completely different issue – this thriller-cum-western tells a story that is decidedly contemporary, but nevertheless inspired by the events that took place in Jedwabne (described by Jan Tomasz Gross in his book Neighbors). Aftermath does not attempt to provide a reconstruction of the events that took place “on the margins of the Holocaust” (including Jedwabne). However, it clearly hints at the issue of the Polish contribution to the extermination of Jews and the impact of the conspiracy of silence having been broken. The film gave rise to a heated debate, which rippled through the Polish media for as long as two months after its release. This article is an attempt to analyse and interpret the words and ideas that appeared in the debate. „Pokłosie”, poGrossie i kibice polskościWraz z końcem 2012 roku odbyła się premiera filmu fabularnego Pokłosie w reżyserii Władysława Pasikowskiego. Ten bardzo popularny polski reżyser znany był dotychczas przede wszystkim z mocnych filmów sensacyjnych o twardych mężczyznach. Zasłynął także jako autor bodaj najbardziej seksistowskich dialogów w polskim kinie oraz rozmaitych i częstokroć wulgarnych kwestii wypowiadanych przez bohaterów, z których wiele do dziś funkcjonuje w popkulturze na prawach popularnych cytatów.W swoim najnowszym filmie Pasikowski sięgnął jednak po zupełnie inny temat. W konwencji thrillera z elementami westernu opowiedział historię jak najbardziej współczesną, ale w zdecydowany spósob zainspirowaną wydarzeniami w Jedwabnem, opisanymi przez Jana Tomasza Grossa w książce Sąsiedzi. Pokłosie nie stanowi jednak próby faktograficznej rekonstrukcji tego, co działo się na „obrzeżach Zagłady”, w tym również w Jedwabnem, lecz jednoznacznie dotyka problemu polskiego współudziału w zagładzie Żydów i konsekwencji związanych ze złamaniem ukonstytuowanej wokół tego faktu społecznej zmowy milczenia. Film wywołał gorącą dyskusję, która toczyła się w ogólnopolskich mediach przez niemal dwa miesiące od jego premiery. Podstawowym celem artykułu jest próba analizy oraz interpretacji słów i myśli wypowiedzianych w czasie jej trwania.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Od melancholii do rozpaczy. O prozie Andrzeja Stasiuka

From melancholy to despair. About Andrzej Stasiuk’s prose worksIn Moja Europa, Jadąc do Babadag and Fado Andrzej Stasiuk describes his travelling to the countries of the East-Central Europe: its diminished, forgotten part, lying on the margins of History and Progress. It is a land of melancholy, of the eternal emptiness and lack. To praise it means to give an ironic response to the enthusiasm of a “return to the West”, to the attempts to meet East-European stigma and to the West’s fear of East-European ferocity. What is the source of this melancholy? Stasiuk refers to Cioran, his philosophy of history, his resignation and his belief in the bankruptcy of the European civilization. We know, however, that in the case of Cioran melancholy covers the memory of philosopher’s commitment to Romanian fascism; his subsequent melancholy replaces responsibility. What are the wounds and silenced victims hiding in Stasiuk’s melancholic landscape? What kind of responsibility does he not want to accept? In his next book, Dziennik pisany później, Stasiuk comes back to the same countries, this time not trying to escape the hell of questions about the East-European ethnic carnage. The author of the article analyses his turning point, using the terminology developed in Peter Hallward’s Absolutely Post-colonial to describe the dynamics between two tendencies: singular and specific. Od melancholii do rozpaczy. O prozie Andrzeja StasiukaW Mojej Europie, Jadąc do Babadag i Fado Andrzej Stasiuk podróżuje po krajach Europy Środkowo-Wschodniej. To Europa pomniejsza, zapomniana, na marginesie Historii i Postępu. Jest to kraina melancholii, pustki i wiecznego braku. Opiewanie jej staje się ironiczną odpowiedzią na entuzjazm „powrotu do Zachodu”, na próby sprostania wschodnioeuropejskiemu piętnu i na zachodnie przerażenie wschodnioeuropejską dzikością. Skąd się jednak bierze spowijająca ją melancholia? Stasiuk powołuje się na Ciorana, na jego filozofię historii, rezygnację i przekonanie o bankructwie cywilizacji europejskiej. Wiemy jednak, że w przypadku Ciorana melancholia przykrywa pamięć o przemilczanym romansie filozofa z faszyzmem, który miał się stać radykalnym wyrwaniem się ku nowemu światu i nowej historii. Jakie rany i przemilczane ofiary kryją się w melancholijnym krajobrazie u Stasiuka? Jakiej odpowiedzialności nie chce przyjąć? W kolejnej książce, Dzienniku pisanym później, Stasiuk wraca w te same miejsca, by tym razem nie umknąć przed pytaniami o wschodnioeuropejskie piekło etnicznej jatki. Autorka przedstawia ten zwrot, korzystając z terminologii Petera Hallwarda i opisanej przez niego dynamiki między tendencjami singular i specific.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
„Dzisiaj ma głos towarzysz Mauzer”. Rewolucyjna strategia literacka Majakowskiego

‘You have the floor, Comrade Mauser’. Literature and engagement: Mayakovsky’s revolutionary poetry as a case studyThe Russian futurist poet Vladimir Mayakovsky was criticised not only by conservative or moderate critics and writers, but also by Bolshevik ideologists and activists. While moderate authors criticised Mayakovsky’s engagement in the communist movement and worried about the waste of his genius, the left-wing writers refused him the place among proletarians due to his improper social background. The article shows the similarities between these two strands of criticism and analyses why communist party was so hostile to the avant-garde revolutionary poetry.The aim of this text was to investigate why engaged literature is regarded as insincere, unnatural and inappropriate, and to analyse the relations between the poet’s words and their specific performative power, the revolutionary abuse and the utopian vision of new world. „Dzisiaj ma głos towarzysz Mauzer”. Rewolucyjna strategia literacka MajakowskiegoWłodzimierz Majakowski, rosyjski poeta futurystyczny, krytykowany był nie tylko przez krytyków i pisarzy o poglądach konserwatywnych lub umiarkowanych, lecz również przez ideologów oraz aktywistów bolszewickich. Autorzy o poglądach umiarkowanych wyrażali dezaprobatę wobec zaangażowania Majakowskiego w ruch komunistyczny i obawiali się, że geniusz się marnuje. Z kolei lewicowo nastawieni pisarze odmawiali Majakowskiemu miejsca pośród proletariuszy w związku z jego nieodpowiednim pochodzeniem. Niniejszy artykuł pokazuje podobieństwa łączące oba rodzaje krytyki, zawiera również próbę odpowiedzi na pytanie, dlaczego partia komunistyczna wykazywała tak daleko idącą wrogość w stosunku do awangardowej poezji rewolucyjnej.Celem artykułu było znalezienie odpowiedzi na pytanie, dlaczego literaturę zaangażowaną odbiera się jako nieszczerą, nieprzyzwoitą i nienaturalną, jak też przeanalizowanie relacji pomiędzy słowami poety, ich szczególną mocą performatywną, rewolucyjnym nadużyciem oraz utopijną wizją nowego świata.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Kilka uwag o trwałości legendy o krwi. Na marginesie „Kłamstwa krwi” Jolanty Żyndul

A few remarks on the persistence of the legend of bloodThe article is an extended review of Jolanta Żyndul’s Kłamstwo krwi (‘The Lies of Blood’). Żyndul unearths numerous cases of accusing Jews of ritual murders, which happened in the 19th and the 20th century, and were then forgotten by the Poles. Żyndul puts the libel of the legend of blood inside a wider context of social, religious and political relations in the recent history. She revises the historical narration, which produced the oblivion by undermining the significance of those events. Kilka uwag o trwałości legendy o krwi. Na marginesie „Kłamstwa krwi” Jolanty ŻyndulTekst jest rozszerzoną recenzją monografii historycznej dotyczącej legend o krwi ery nowoczesnej pióra Jolanty Żyndul. Historyczka odkrywa niezwykle liczne dziewiętnasto- i dwudziestowieczne przypadki obwinień Żydów o mord rytualny, zupełnie wyparte z pamięci historycznej Polaków. Sytuuje oszczerstwo krwi w sieci powiązań społecznych, religijnych i politycznych historii najnowszej, poddając rewizji narrację historyczną, która, podważając znaczenie tych niezrozumiałych „epizodów”, wyprodukowała zapomnienie.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Oświetlające się plany. Ciche i dalekie w „Extremely Loud and Incredibly Close” Jonathana Safrana Foera

Mutually illuminating planes: the silent and the distant in J.S. Foer’s 'Extremely Loud and Incredibly Close'The paper offers an analysis of sub-renting relations in J. S. Foer’s Extremely Loud and Incredibly Close, which are put in the context of the author’s debut novel Everything Is Illuminated. I suggest that the two novels shed light on, or “illuminate”, each other. The writer, a descendant of Polish Jews, precisely stratifies the novels and intertwines two planes: the explicit and the implicit (encoding signs of the Jewish plight), which are also the two planes of the protagonists’ identities. Oświetlające się plany. Ciche i dalekie w „Extremely Loud and Incredibly Close” Jonathana Safrana FoeraArtykuł koncentruje się wokół zagadnienia sublokatorstwa w powieści Extremely Loud and Incredibly Close (polski przekład: Strasznie głośno, niesamowicie blisko) Jonathana Safrana Foera. W refleksji o żydowskiej kondycji sublokatora (w oryginale: the renter) autorka nie pomija debiutanckiej powieści Amerykanina, Wszystko jest iluminacją. Stawia tezę, że oba dzieła wzajemnie się oświetlają. Pisarz, będący potomkiem polskich Żydów, precyzyjnie stratyfikuje powieść i nakłada na siebie dwa plany, będące także planami tożsamości głównych bohaterów: wyrażony i domyślany (szyfrujący znaki żydowskiego losu).

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Wytwarzanie „winy obojętności” oraz kategorii „obojętnego świadka” na przykładzie artykułu Jana Błońskiego „Biedni Polacy patrzą na getto”

Producing the 'guilt of indifference' and the category of "indifferent witness". A case study of Jan Błoński’s 'Biedni Polacy patrzą na getto'Błoński’s article Biedni Polacy patrzą na getto (1987) is regarded as a milestone for the Polish awareness of the Holocaust. Błoński tried to tackle the issue of the Polish complicity, and his narration updated an important model in the Polish culture. It contained some facts about the wartime reality, but at the same time it overturned much of the knowledge about those times and rendered it mostly transparent. The analysis of Błoński’s article allowed me to elucidate the relation between the catharsis effect and the denial, which appeared as the effect of the article. The paper attempts at answering some important questions: What is the Polish complicity according to Błoński? What are the different perceptions of the relations between Poles and Jews? What is the perception of the majority? How the different opinions on the Polish complicity in the Holocaust are legitimised by the majority? How are they removed and delegitimised at the same time?[The article was prepared with financial support of the NPRH.] Wytwarzanie „winy obojętności” oraz kategorii „obojętnego świadka” na przykładzie artykułu Jana Błońskiego „Biedni Polacy patrzą na getto”Tekst Jana Błońskiego Biedni Polacy patrzą na getto (1987) uznaje się za przełomowy dla polskiej świadomości zbiorowej dotyczącej Zagłady. Błoński stawia w nim problem polskiej współwiny. Jego narracja aktualizuje ważny wzór polskiej kultury. Zawiera elementy wiedzy o wojennych realiach, a jednocześnie ją unieważnia i czyni w dużym stopniu niewidoczną. Analiza tekstu Błońskiego pozwala uchwycić związek między efektem przełomu i jednoczesnym wyparciem. Autor pyta, w jaki sposób Błoński stawia kwestię polskiej winy, jakie wyobrażenia relacji polsko-żydowskich jej towarzyszą, jaki jest obraz polskiej większości, wreszcie – jak głosy na temat polskiej roli w eksterminacji Żydów zyskują prawo istnienia w zbiorowej świadomości, stając się prawomocnymi narracjami o historii i jak są z niej – niemal jednocześnie – usuwane i delegitymizowane.[Artykuł powstał w ramach projektu Wobec Zagłady – w stronę demitologizacji kategorii opisu. Kategoria „obojętni świadkowie” finansowanego przez NPRH.]

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Inteligencja i Zagłada. Rozpraszanie obrazu [The intelligentsia and the Holocaust. Dispersing the image]

The intelligentsia and the Holocaust. Dispersing the imageThis paper in the field of cultural memory studies addresses the workings of memory, or more precisely – a politics of memory whereby the image of the intelligentsia and its role in the Holocaust vanishes from the collective consciousness. The relative visibility of peasants denouncing Jews, murdering them and plundering their property is accompanied by an invisibility of the intelligentsia and its essential role in reinforcing the exclusion and antisemitic patterns of behavior before the Holocaust which facilitated direct involvement in these events, as well as an invisibility of the intelligentsia’s own participation in the events of the Holocaust. Inteligencja i Zagłada. Rozpraszanie obrazuTekst z zakresu badań nad pamięcią kulturową dotyczy pracy pamięci, a właściwie polityki pamięci, w której ramach ze społecznej świadomości znika obraz inteligencji i jej roli podczas Zagłady. Względnej widzialności chłopskiego wydawania Żydów, ich mordowania i grabienia towarzyszy niewidzialność inteligencji i jej kluczowej roli w reprodukowaniu wykluczenia i wzorów antysemickich poprzedzających Zagładę i umożliwiających bezpośrednie zaangażowanie w wydarzenia, a także jej własnego udziału w Zagładzie.

Czasopismo: Studia Litteraria et Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo