rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Upolitycznienie sportu w XXI wieku  na przykładzie letnich igrzysk olimpijskich

Artykuł ma na celu przegląd odbywających się w XXI wieku letnich igrzysk olimpijskich z perspektywy ich upolitycznienia. W badaniu uwzględniono igrzyska olimpijskie w Atenach w 2004 roku, w Pekinie w 2008 roku, w Londynie w 2012 roku oraz w Rio de Janeiro w 2016 roku. Za najbardziej upolitycznione uznano igrzyska w Pekinie, aczkolwiek w trakcie każdej z tych imprez sportowych można było dostrzec polityczne elementy. W artykule podjęto próbę odpowiedzi na pytanie badawcze dotyczące tego, czy po zakończeniu zimnej wojny w dalszym ciągu sport w dalszym ciągu odgrywa istotną rolę polityczną.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o polityce i administracji
Filozofia kabały żydowskiej jako podstawa warstwy fabularnej w dramacie Szymona An-skiego Na pograniczu dwóch światów. Dybuk

Niniejszy artykuł stanowi próbę filozoficznej interpretacji tekstu sztuki Dybuk autorstwa S. An-skiego (S. Z. Rapoporta) oraz odszukania właściwej genezy dramatu, w którym kluczową rolę pełni myśl żydowskiej kabały, przekształconej w XVIII stuleciu przez twórców chasydyzmu. Podsta-wą warstwy fabularnej dzieła An-skiego jest bowiem luriański mit teozoficzno- teurgiczny, jak również kabalistyczne założenia epistemologiczne, związane z przekonaniem o istnieniu i moż-liwości poznawania rzeczywistości w jej wielu wymiarach. Wnioski wypływające przeprowa-dzonej analizy pozwalają określić sztukę An-skiego jako dramat filozoficzny, którego poprawne rozumienie nie jest możliwe, w oderwaniu od założeń wypracowanych przez wielowiekową tradycję żydowskiego mistycyzmu.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
O nowej kreacji zabytków, czyli w poszukiwaniu wyidealizowanej wizji przeszłości Europy Środkowo-Wschodniej

Po odzyskaniu niezależności przez państwa Europy Środkowo-Wschodniej ochrona zabytków stała się częścią nowej retoryki historyczno-narodowej. W artykule omówione zostały przykłady rekonstrukcji i kreowania zabytków po 1989 roku w Polsce, na Litwie oraz na Ukrainie. W zabytkach kodowane są nowe współczesne treści ideowe i stają się one ważnym czynnikiem współczesnych procesów gospodarczych, społecz-nych i narodowych. Rekonstrukcje po 1989 roku należy odczytywać jako realizację współczesnej polityki ubranej w symbole historyczne. Ingerencje w tkankę zabytku są podyktowane dążeniem, by utracone dziedzictwo po rekonstrukcji było jeszcze wspanialsze niż przed zniszczeniem.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Przeszłość czy przyszłość – dylematy związane z zabytkami w dobie postkolonializmu

W pracy porównano stosunek do dziedzictwa kulturowego i do zabytków w latach PRL (1944-89) i po 1989 roku. Dominowały wówczas trzy odmienne sposoby postępo-wania ze zniszczonymi zabytkami – profesjonalna konserwacja, która utrwalała stan zastany. Inną metodą były rekonstrukcje i odbudowy, które podejmowano nawet mimo upływu kilku-dziesięciu lat od zniszczenia zabytku oraz stylizacje historyczne, w wyniku których wznoszono budynki będące swobodnym naśladownictwem dawnej architektury. Trzecią tendencją było wznoszenie budowli o nowoczesnych formach, które powstawały w miejscu zniszczonych za-bytków lub w ich sąsiedztwie. W pracy szczegółowo przeanalizowano stosunek do przeszłości na przykładzie zabytków w czasach PRL i po 1989 roku, którego przejawem były rekonstrukcje, odbudowy i stylizacje historyczne. Uznano, że lata po 1989 roku stanowiły kontynuację epoki poprzedniej. Nadal kontynuowano wszystkie zjawiska z poprzedniego okresu PRL – liczne swobodne rekonstrukcje i odbudowy zabytków. Wiele z nich było swobodnymi stylizacjami historycznymi, a odtwarzane zabytki były „piękniejsze niż kiedykolwiek”. W czasach PRL to-warzyszyła temu refleksja teoretyczna z wysuwanymi nowymi argumentami i spostrzeżeniami, a ostatnie lata nie posługiwały się nowymi tezami i uzasadnieniami. Obecną sytuację określono jako „długie trwanie” wypracowanych metod i sposobów działania w dziedzinie ochrony za-bytków, które nadal są stosowane w nowej rzeczywistości społecznej i w zmienionych warun-kach ustrojowych. Nowym zjawiskiem z ostatnich lat była pełna akceptacja wielonarodowego dziedzictwa i szereg działań na rzecz jego ochrony i konserwacji. Okres po upadku PRL przyniósł także nowe wyzwania – najważniejszym był zmiana użytkowników wielu budowli, a w konsekwencji ich opuszczenie i konieczność znalezienia nowej funkcji. Duża liczba dawnych fabryk, młynów, magazynów, budowli przemysłowych i kolejowych została zrujnowana i roze-brana, a tylko nieliczne zabytkowe budowle zostały adaptowane. Innym wielkim wyzwaniem była globalizacja i urynkowienie, które objęło także zabytki. Było to zupełnie nowe zjawisko, które dziś stało się najważniejszym czynnikiem kształtującym stosunek do zabytków.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Od „Koreany” do „Alma e coracao”. Semantyka  i pragmatyka piosenek olimpijskich

W przestrzeni publicznej istnieją różnorodne sposoby wyrażania bycia społecznością olimpijską, zjednoczonej ideami barona Pierre’a de Coubertina. Taki charakter mają znicz olimpijski, pięć kółek olimpijskich, flaga olimpijska i wiele znaków graficznych, werbalnych i dźwiękowych, obecnych w symbolicznej przestrzeni publicznej. Jednym z tego rodzaju spajających „olimpijczyków” komunikatów miały być także muzyka, piosenki i hymn olimpijski. Kilkadziesiąt piosenek, które przez ostatnie 30 lat były kojarzone z igrzyskami opiera się na semantyce emocji i interpretacji ducha, płomienia, snu, marzeń, które w zależności od autora tekstu mają bardziej lub tylko nieco mniej sztampowy charakter. Nie są zbyt gęste semantycznie i pragmatycznie, ale aktywują różne konteksty i ramy interpretacyjne oraz są niedookreślone tematycznie (nie wiadomo często, czy są o sporcie czy o miłości). Z pewnością jest w nich komunikacja nie wprost, a kooperacja opiera się na presupozycjach i implikaturach.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Odkrywanie na nowo Kraju Sudeckiego w czeskiej literaturze po 1989 roku

Artykuł podejmuje problematykę rozpamiętywania przeszłości pogranicza czesko-niemieckiego („Kraju Sudeckiego”) w najnowszej literaturze czeskiej: w powieściach Jaroslava Rudiša Grandhotel (2006), Radki Denemarkovej Pieniądze od Hitlera (2006) oraz Josefa Urbana Młyn Habermanna (2001). Pisarze, przy pomocy m.in. mitologizacji, fabuły i narracji zainspirowanej wydarzeniami rzeczywistymi, dążą do przywrócenia „polifonii pamięci” tej przestrzeni. W literaturze na temat „Kraju Sudeckiego” temporalność, trwanie i pamięć, znaczą-co formujące tę przestrzeń, łączą się więc z przestrzennością, tworząc niepodzielną całość.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Procesy emancypacyjne filmowego gatunku sf w powojennej Czechosłowacji a Lemowskie reperkusje. Wstępny rekonesans

Artykuł przedstawia pierwsze ważne filmy science fiction powstałe w Czechosłowacji w trzech dekadach – latach 40., 50. oraz 60. ubiegłego wieku, pokazując, że stanowią one podwaliny tego typu kina u naszych południowych sąsiadów. Wszystkie realizują odmienny model ekranowej fantastyki, lecz w odróżnieniu od Krakatit (1948). Otakara Vávry nadającego mu rys pesymizmu, inny od humanistycznego optymizmu literackiego pierwowzoru (powieść K. Čapka) i wtłaczającego go w kontekst powojennych zagrożeń atomowych, a także feerycznego, pełnego wdzięku XIX-wiecznej grawiury ilustrującej powieści Julesa Verne’a filmu Karela Zemana Diabelski wyna-lazek (1958), to właśnie najpóźniej powstała (niezaznaczona w napisach czołowych) adaptacja powieści Stanisława Lema Obłok Magellana, zatytułowana – Ikaria XB-1 (1963) w reżyserii J. Poláka okazał się najbardziej nowoczesnym, bo stawiającym na realizm, utworem czeskiego kina SF tamtego okresu.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Materialne ślady minionej zależności i ich współczesne odczytanie w przestrzeni miejskiej Szczecina

Artykuł omawia kwestie relacji polsko-niemieckich oraz polsko-radzieckich w perspektywie kolonialnej i postkolonialnej, w kontekście przestrzeni miejskiej Szczecina. Zastosowanie narzędzi badawczych dostarczanych przez krytykę postkolo-nialną rzuca nowe światło na krajobraz kulturowy miasta i pozwala wydobyć jego specyficzną, pograniczną tożsamość. Decyzje dotyczące tego, co i w jaki sposób odbudowywano w mieście, które po zakończeniu II wojny światowej jako polskie, znalazło się w radzieckiej strefie wpły-wów, były bardzo wieloznaczne. Odbudowa Szczecina sytuująca się między niemieckim dzie-dzictwem a balastem radzieckiej zależności powodowała szereg trudności w oswojeniu miasta przez zasiedlających je Polaków oraz wpłynęła na wytworzenie odrębnych mechanizmów umożliwiających zakorzenienie w nim oraz utożsamienie się z jego miejską tkanką.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Dicta Hermetis w manuskrypcie Biernata z Lublina

Prezentowana publikacja jest efektem badań nad tradycją hermetyczną i początkami polskiego humanizmu. Omawia tekstualną zawartość pierwszej z trzech części rękopisu PAN nr 1717 z Krakowa, w którym Biernat z Lublina spisał wybrane fragmenty pism hermetycznych. Artykuł ukazuje wnioski, jakie pojawiają się na kolejnych etapach analizy filologicznej. Procedura interpretacyjna skupia się na podstawowych zagadnieniach hermetycznych. Wskazuje na dominanty tematyczne wybrane do manuskryptu lub celowo pominięte przez Biernata z Lublina. Oprócz tego zestawia wybrane edycje pism hermetycznych, porównuje konkretne fragmenty, zdania i pojedyncze słowa (dicta Hermetis). Egzegeza ukazuje także filozoficzną tradycję, która warunkowała sposób czytania przez Biernata z Lublina.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Do kresu widzialnego

Wymazywanie wpisało się w doświadczenie sztuki nowoczesnej. Dobitnym tego przykładem może być wygumkowany przez Roberta Rauschenberga rysunek Willema de Kooninga. Wymazanie nie sprowadzało się w tym przypadku jedynie do aktu destrukcji, ale stawało się symbolicznym otwarciem na to, co nowe. Patrząc z podobnej perspektywy na awangardowe doświadczenia sztuki, przyjąć można, że podobny cel realizował Kazimierz Malewicz w czarnym kwadracie na białym tle. Tu także wytarty zostaje tradycyjny sposób pojmowania sztuki przedstawiającej po to, żeby otworzyć się na nowe doświadczenia sztuki. Doświadczenia te podawały wszakże w wątpliwość rangę samej widzialności. Stąd już prowadziła prosta droga do otwarcia się na taktylność.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Igrzyska Olimpijskie w Rio de Janeiro  w memach internetowych

W artykule przedstawiono obraz igrzysk oraz obraz innych fragmentów rzeczywistości zawartych w memach internetowych dotyczących XXXI Letnich Igrzysk Olimpijskich. Uwzględniono przy tym multimodalny charakter analizowanych przekazów, a przeprowadzane analizy umieszczono w ramach badań genologicznych i badań nad medialnym obrazem świata. Opisano sposoby wprowadzania poszczególnych sensów. Wskazano prawidłowości rządzące mówieniem o świecie w memach, takie jak antropocentryzm, polskocentryzm oraz emocjocentryzm i w konsekwencji dookreślono właściwości poznawczego aspektu wzorca gatunkowego memu internetowego. Mem internetowy scharakteryzowano jako gatunek wykorzystywany do oceny świata opartej na dystansie.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Architektura w okresie postkolonialnym

W Europie Środkowej w czasie totalitaryzmu rozebrano wiele ważnych zabytków architektonicznych. Tendencja ta utrzymuje się także w epoce postkolonialnej, choć przyczyny takiego postępowania są zupełnie inne. Na Słowacji nie ma problemu z dostępem do zabytków, jednak wiele osób nie przywiązuje wagi do ich wartości artystycznej. Dziedzictwo architektoniczne jest więc nierzadko bezmyślnie niszczone, mimo że wcześniej pełniło różnorodne, istotne funkcje. Szczególnie widoczne jest to na przykładzie domu uzdrowiskowego Machnáč (1932) i basenu „Zielona żaba” – „Zelená žaba” (1937). Maison Machnáč zaprojektował architekt Jaromír Krejcar z Pragi, a „Zieloną żabę” architekt z Brna – Bohuslav Fuchs. Projekt „Zielonej żaby”, przez wzgląd na poziom artystycznej niepowtarzalności i oryginalności, ma wartość ponadnarodową, co jednak nie skłania obecnego właściciela do przywrócenia obiektowi jego pierwotnego stanu.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Dziennikarskie zdjęcia Igrzysk Olimpijskich z lat 1988-2016 w konkursie world press photo

Celem artykułu jest pogłębiona analiza tematyczna zdjęć fotoreporterskich wykonanych przez dziennikarzy wizualnych z całego świata, które zostały nagrodzone w kategorii Sports w poszczególnych edycjach konkursu World Press Photo, a wykonano je w trakcie letnich lub zimowych igrzysk olimpijskich w latach 1988-2016. Badania wykazały, że w dobie dominacji transmisji telewizyjnych ze zmagań olimpijskich fotografia dziennikarska została częściowo uwolniona od prymarnego zadania informowania, a zostało ono uzupełnione poszukiwaniem symbolicznego wymiaru wydarzeń olimpijskich. Posługując się teorią Rolanda Barthesa o istnieniu w każdym zdjęciu jego studium i punctum, autorka poddała analizie osiemnaście fotografii, zestawiając je w znaczące pary. Analizy dowiodły, że nagrodzone w WPP zdjęcia wykonane w trakcie kolejnych igrzysk olimpijskich, od Seulu po Rio de Janeiro, przechowały najróżniejsze ludzkie emocje i zachowania, czyniąc z nich emblematy sensu sportowego wysiłku.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Kilka uwag o modelach medialnego przekazu  mniej popularnych dyscyplin sportowych

W artykule przedstawiono oraz poddano krytycznej analizie wybrane sposoby konstruowania prasowego i telewizyjnego komentarza w języku polskim dotyczącego mniej popularnych dyscyplin sportu (saneczkarstwo, narciarstwo alpejskie, piłka ręczna).

Czasopismo: Zeszyty Naukowe KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Symbole igrzysk olimpijskich z perspektywy  lingwistyki dyskursu

Za tytułowe symbole igrzysk olimpijskich autorka uznaje maskotkę, imię maskotki, logotyp igrzysk. Ma świadomość, że obiekt jest bardziej obszerny i zawiera ponadto stronę internetową Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego (MKOl), logotyp MKOl, spot reklamowy MKOl i slogan, hymn i flagę olimpiady oraz hasło barona de Coubertaine`a, znicz, od 2002 roku piosenkę igrzysk, stronę internetową kolejnych igrzysk. Możliwy obiekt badania zawiera zatem symbole olimpijskie o znaczeniu globalnym i ponadczasowym oraz symbole igrzysk kolejnych olimpiad. W odniesieniu do tego podziału autorka zakłada, że w analizowanych symbolach powinny dać się zaobserwować tendencje globalne, dające dowód powszechności wydarzenia oraz tendencje lokalne, dające dowód związku z określonym państwem zapraszającym. Tendencje te poddane zostają obserwacji na płaszczyźnie znaku, znaczenia, wartości i dyskursu. W wyniku interpretacji ustalono, że maskotki igrzysk są wyrazem czterech strategii. W kolejności występowania są to: demonstracje lokalności natury kraju igrzysk, strategie transparentne globalnie, strategie enigmatyczne i demonstracje lokalności kultury kraju igrzysk. Wśród imion zgromadzonych maskotek ustalono, że są one efektem zabiegów mnemotechnicznych, demonstrują lokalność nominacyjną lub zakamuflowaną lokalność. Analiza logotypów igrzysk przyniosła przewidywalny efekt: wszystkie zawierają globalny symbol pięciu olimpijskich kółek. A ponadto dodatkowe wyniki (w kolejności występowania) są następujące. Zdecydowana przewaga ma nazwę miasta gospodarza, niektóre mają symbol którejś z dyscyplin sportu, kilka zawiera transparentny globalnie stereotyp – kolor pory roku, niektóre zawierają obrazek w kolorze kółek olimpijskich.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki socjologiczne
Staropolskie varia biograficzno-chronologiczne z nowożytnych źródeł proweniencji kościelnej (uzupełnienie do kompendiów bio-bibliograficznych i herbarzy)

Obecna publikacja stanowi zbiór ekscerptów ze staropolskich źródeł kościelnych, przynoszących nowe dane, tudzież uściślenia natury biografistycznej do życiorysów przedstawicieli ówczesnych elit społecznych: monarchów, magnaterii, wyższego duchowieństwa, w pewnym wyborze także wspólnot zakonnych (w łącznym ujęciu dotyczą grona kilkuset osób). Jawią się one jako przydatne w perspektywie badań o charakterze prozopograficznym – w szczególności przy kontynuowaniu prac nad tego rodzaju doniosłej wagi przedsięwzięciami wydawniczymi, jak Polski słownik biograficzny, Bibliografia polska czy Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej. Spisy, a także nad postulowanymi analogicznego charakteru wykazami chronologicznymi członków staropolskich kapituł. Edycja ta ma charakter bez wątpienia przyczynkarski, jednakże jej użyteczność wydaje się oczywista, bowiem na intencjonalne poszukiwanie w nadzwyczaj obfitym i zarazem rozproszonym materiale źródłowym z czasów nowożytnych tego rodzaju przygodnie występujących informacji, na które natrafia się podczas kwerend archiwalnych nieraz przypadkowo, raczej mało kto by się zdobył, podczas gdy ich nieobecność w obiegu naukowym ma swoje negatywne konsekwencje natury poznawczej. Prezentowany materiał pochodzi z zasobów aktowych archiwów kościelnych i państwowych w Częstochowie, Drohiczynie, Gdańsku, Gnieźnie, Krakowie, Lublinie, Olsztynie i Warszawie oraz z biblioteki dawnego opactwa Kanoników Regularnych Laterańskich w Czerwińsku. Został on opatrzony stosownym aparatem naukowym, w którym ograniczono się do przywołania wyłącznie najważniejszych kompendiów genealogiczno-heraldycznych oraz wspomnianych już tu powyżej wydawnictw o charakterze bio-bibliograficznym.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Igrzyska olimpijskie w nagłówkach zamknięte

Artykuł gromadzi nagłówki z trzech gazet: ogólnotematycznej „Gazety Wyborczej”, specjalistycznego „Przeglądu Sportowego” oraz tabloidalnego „Super Expressu” zapowiadające artykuły dotyczące występów Polaków na wybranych igrzyskach olimpijskich z lat 1988-2016. Ich analiza pozwoliła na wyciągnięcie dwóch podstawowych wniosków – wzrasta zainteresowanie sportem, o czym świadczy dużo większa liczba artykułów poświęcony tej tematyce, jednak w dużej mierze jest to zainteresowanie wydarzeniem ujmowanym jako show, a nie w kategoriach czysto sportowych. Obraz igrzysk w mediach jest dynamiczny, zmierzający ku powszechnej tabloidyzacji.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Medialne wykorzystywanie igrzysk olimpijskich  w budowaniu tożsamości narodowej Węgrów

Od r. 2010 rząd węgierski ważną rolę przywiązuje do sportu, w tym do piłki nożnej i promocji ruchu olimpijskiego. Mimo braku odpowiedniej infrastruktury w szkołach węgierskich wprowadzono codzienne lekcje wychowania fizycznego. Wszędzie w kraju realizowane są wielkie inwestycje sportowe. Wśród nich priorytetowe miejsce przypada budowie i rekonstrukcji stadionów. Między innymi we wsi rodzinnej premiera wybudowany został stadion, który potrafi zmieścić 3.500 kibiców, podczas gdy liczba mieszkańców Felcsút wynosi mniej niż 2 000 osób. Wyniki sportu wyczynowego wykorzystywane są przez politykę w sposób porównywalny do metod stosowanych w XX-wiecznych systemach totalitarnych. Podczas XXXI Letnich Igrzysk Olimpijskich za ogromne koszty wybudowany został w Rio „Dom Węgierski”, który miał promować Budapeszt przy ubieganiu się o prawo do organizowania Igrzysk w 2024 r. Z powodu inicjatywy pewnej organizacji obywatelskiej ws. rozpisania referendum na początku 2017 r. kandydatura została wycofana. Opór opozycyjnych polityków i pewnej części społeczeństwa do olimpiady wynikał z rosnącej korupcji, która dosięga już najwyższych władz politycznych.

Czasopismo: Zeszyty Naukowe KUL
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o polityce i administracji
Kosmopolityzm i lokalność w literaturze światowej

Wyciagając wnioski z ostatnich badań, oddzielających ideę „nowoczesności” od idei „Zachodu”, artykuł broni pojęcia „literatury światowej” jako korpusu, który w ciągu ostatnich 150–200 lat, rejestrował i deszyfrował społeczną logikę nowoczesności. Artykuł, oparty o postulat Franco Morettiego, dotyczący pojedynczego systemu literatury światowej (którego struktura bazuje nie tylko na różnicy, ale również na nierówności) i na teoretycznych pracach Fredrica Jamesona, wskazuje kilka sposobów, w jakich lokalna specyfika peryferyjnej nowoczesności jest reprezentowana w tekstach literackich Thomasa Mofoli, Paricka Chamoiseau, Lao She, Rohintona Mistry'ego, Ivana Vladislavicia i innych, ukazując, że nie istnieje konieczna sprzeczność pomiędzy ideami tego, co „uniwersalne” i „lokalne” lub „narodowe”, ale że – przeciwnie – istnieją jedynie lokalne uniwersalizmy (i dlatego „lokalne kosmopolityzmy”), zaś do czytelników należy ich możliwie dokładne usytuowanie.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Gdzie jest miejsce dla Europy Środkowej i Wschodniej w przestrzeni postkolonialnej? Możliwe trajektorie podróży

W tekście zadaję pytanie o przydatność niektórych ustaleń postkolonialnych w zakresie teoretyzacji/konceptualizacji kultur, narodów i transformacji ustrojowych w Europie Środkowej i Wschodniej. Mniej interesuje mnie określanie adekwatności takich ustaleń, bardziej – badanie, jakie trajektorie można wytyczyć za pomocą takiego przekierowania wektorów postkolonialnych. Jesteśmy przyzwyczajeni do dyskutowania nad sensem i produktywnością dopasowywania postkolonialnych paradygmatów do Europy Środkowej i Wschodniej, podczas gdy równoczesne pytanie, jak takie odmiany paradygmatów postkolonialnych zachęcają do dalszej teoretyzacji regionu w szerszym kontekście globalnym, pozostaje bez odpowiedzi. Podczas gdy aplikowanie paradygmatów postkolonialnych do problematyki zależności, europejskiego/rosyjskiego/sowieckiego imperializmu, oporu antykomunistycznegoi transformacji postkomunistycznej okazało się produktywne i w pełni uzasadnione,a nawet – w wielu przypadkach – konieczne, trudno się oprzeć wrażeniu, że tej sytuacji brakuje kluczowej, szerszej ramy. Na przykład, jakie wyzwania stawia się studiom postkolonialnym w takich kontekstach? Jaki szczególny wkład te ustalenia mogą wnieść do debat na temat nowoczesności i jej peryferyjnych albo alternatywnych realizacji poza Zachodem? Jakie szanse dla jakich potencjalnie nowych, transnarodowych wspólnot i ekumen otwiera postkolonialna rekonfiguracja w myśleniu o Europie Środkowej i Wschodniej? Jakich form upamiętniania domaga się w kulturach pamięci późnej nowoczesności? Jak może zakwestionować europocentryczne lub zachodniocentryczne tropy współczesnych akademickich i politycznych dyskursów, ich strategii zawłaszczania, pominięć i opresji? W jaki sposób dialog może zastąpić monologiczność ofiar? Te i inne połączone z nimi pytania dotyczą w ostatecznej perspektywie umieszczenia tego regionu w krytycznych dyskursach globalizacji.

Czasopismo: Porównania
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii