rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Znaczenie wybranych postaw rodzicielskich (nadopiekuńczości i niekonsekwencji) w rozwoju emocjonalno-społecznym dzieci w wieku pięciu i sześciu lat

Celem artykułu jest określenie psychologicznego znaczenia postawy rodzicielskiej w procesie rozwoju dziecka w wieku pięciu i sześciu lat, w szczególności rozwoju emocjonalnego i społecznego. Scharakteryzowano najważniejsze aspekty rozwoju emocjonalnego i społecznego dzieci w wieku przedszkolnym. Przestawiono zależności między postawą nadopiekuńczości i niekonsekwencji w ramach przeprowadzonych badań.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Arteterapia jako forma aktywizacji osób z niepełnosprawnością intelektualną. Raport z badań

W artykule przedstawiono pojęcie aktywizacji i aktywności. Wyeksponowano cele aktywizacji człowieka oraz formy i etapy aktywizacji. Szczególną uwagę poświęcono arteterapii (pojęcie, cele, funkcje, metody i techniki), a zwłaszcza jej zastosowaniu w pracy z osobami z niepełnosprawnością intelektualną. Ponadto zamieszczono wyniki badań prowadzonych w środowisku suwalskim w placówkach zajmujących się niepełnosprawnymi. Artykuł zamykają wnioski.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Funkcjonowanie przedszkola Golvsengane w Nordfjordeid w Norwegii

W artykule dokonano charakterystyki edukacji przedszkolnej w Norwegii na przykładzie pracy przedszkola w Nordfjordeid. Opis kadry i wychowanków poprzedza krótka historia związana z powstaniem placówki i miejscem jej usytuowania. Szczególną uwagę skoncentrowano na funkcjonowaniu przedszkola, planowaniu i prowadzeniu zajęć, spacerów, wycieczek, uroczystości, aranżacji kącików zainteresowań. Zaakcentowano opiekę zdrowotną, pomoc pedagogiczno-psychologiczną, logopedyczną oraz współpracę ze środowiskiem (w tym środowiskiem rodzinnym dziecka). Zawarto w nim też ocenę pracy placówki w oparciu o obowiązujące uregulowania prawne.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Działania policji na rzecz bezpieczeństwa na drogach powiatu białostockiego

Wydział Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej Policji w Białymstoku prowadzi wiele działań na rzecz poprawy bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Regularnie na drogach powiatu białostockiego i miasta Białystok, są realizowane różnego rodzaju akcje, które mają na celu zmniejszenie liczby przestępstw i wykroczeń drogowych, a w szczególności: eliminowanie z ruchu drogowego kierujących pod wpływem alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu, ujawnianie wykroczeń osób pieszych oraz wykroczeń popełnianych przez kierujących wobec pieszych, represjonowanie kierujących, którzy nie stosują się do ograniczeń prędkości, zwłaszcza w rejonie miejsc zagrożonych. Są to główne przyczyny zdarzeń drogowych, w tym także wypadków śmiertelnych.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie
Państwo polskie w walce z przestępczością transgraniczną

Problemem, z którym ciągle spotykają się służby graniczne są przestępstwa transgraniczne. Otwarte granice w Unii Europejskiej oraz możliwość wyboru środka transportu wzmaga nieustające zainteresowanie łatwym zarobkiem. Zwalczanie przestępczości transgranicznej jest prowadzone od stuleci. Na terenie Polski przestępstwa transgraniczne są dokonywane najczęściej przez cudzoziemców, w tym przez obywateli państw trzecich. Badania statystyczne pokazały, że poziom przestępczości transgranicznej w latach 2016-2020 obniżył się. Wydaje się, że wpływ na zmniejszenie się tej przestępczości w 2020 roku miała pandemia COVID-19 i zakazy wprowadzone przez państwa, co w znacznym stopniu zahamowało ruch graniczny.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie
Udział Polski w misjach pokojowych Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bezpieczeństwo międzynarodowe to sfera niezwykle zróżnicowana. Procedury przeciwdziałania niebezpieczeństwom oraz problemy w dyplomatycznym oraz taktownym rozstrzyganiu sporów między państwami spowodowały, że misje pokojowe zaczęły nabierać znaczenia. Armia polska od kilkudziesięciu lat bierze udział w misjach pokojowych ONZ na różnych kontynentach. W działaniach wielonarodowych istotną kwestią jest ich cel. Użycie wojska jest obecnie związane z dążeniem do pokoju i stabilności, a nie z walkami i zajmowaniem obszaru.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie
Alkoholizm a poczucie bezpieczeństwa mieszkańców w gminie Czyże

Alkoholizm znajduje się w czołówce największych zagrożeń dla dzisiejszego polskiego społeczeństwa. Niegdyś alkohol był spożywany głównie w celach leczniczych, nie był środkiem łatwo dostępnym i produkowanym na skalę masową. Dzisiaj każdy ma łatwy dostęp do napojów alkoholowych. Coraz więcej ludzi postanawia po nie sięgać z różnych przyczyn, przez co w bardzo łatwy sposób stają się ofiarami uzależnienia od tego produktu. Nadmierne spożywanie alkoholu w znacznym stopniu przyczynia się do zaburzeń psychosomatycznych, co w znaczący sposób wpływa na postrzeganie bezpieczeństwa przez osobę uzależnioną i całe społeczeństwo. W artykule poruszono temat alkoholizmu w kontekście jego wpływu na poczucie bezpieczeństwa w szczególności w małych społecznościach lokalnych.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Wojska obrony terytorialnej w województwie podlaskim w systemie bezpieczeństwa państwa

Wojska obrony terytorialnej w Polsce mają długą tradycję, sięgającą czasów pierwszych Piastów. Wojska terytorialne miały różny charakter, lecz zawsze były ukierunkowane na maksymalne zaangażowanie całego społeczeństwa w działania obronne. Ich ewolucja wiązała się z zagrożeniami, które wynikały z dynamicznego rozwoju broni. Zmieniły się też problemy współczesnego społeczeństwa w czasie pokoju. W Rzeczpospolitej Polskiej, po całym szeregu ustaleń i dyskusjach, udało się doprowadzić do powstania wojsk obrony terytorialnej w nowoczesnej formule, bazującej na doświadczeniach państw zachodnich. Województwo podlaskie jest bardzo ważną pod względem strategicznym częścią Polski. Położenie oraz historia regionu determinują posiadanie mocnej i dobrze zorganizowanej struktury terytorialnej, do jakiej aspiruje 1 Podlaska Brygada Obrony Terytorialnej im. gen. bryg. W. Liniarskiego.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie
Przestępczość jako zagrożenie bezpieczeństwa publicznego

Bezpieczeństwo publiczne jest też postrzegane jako bezpieczeństwo społeczeństwa, wszystkich obywateli państwa i dotyczy ochrony życia, zdrowia ludzi i mienia. Wśród zagrożeń powodowanych przez działalność człowieka znaczne niebezpieczeństwo naruszeń w obrębie bezpieczeństwa publicznego niesie przestępczość. Przedstawione dane statystyczne pokazują stronę ilościową zjawiska przestępczości oraz wykrywania przestępstw. Zmiany w rozmiarach przestępczości zwracają uwagę na złożony charakter problematyki i pracy służb odpowiedzialnych za wykrywanie przestępstw.

Czasopismo: Zagadnienia społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie
W sprawie lasów i leśnictwa w południowo-wschodnich
Mazurach od XIV do początku XVIII wieku

Dzieje lasów w Prusach otrzymały co prawda fundamentalne opracowanie pióra F. Magera, ale nadal
pewne szczegóły pozostają nie wyjaśnione. Uboga jak do tej pory jest polska literatura na ten
temat. Najpoważniejsze okazuje się ostatnie omówienie T. Brzeczkowskiego. Niniejsza praca też nie
stanowi kompletnego obrazu tej tematyki, raczej są to szczegółowe uwagi uzupełniające dotychczasową
historiografię. Podstawą rozważań jest obszar dwóch starostw w południowo-wschodnich
Mazurach – starostwo leckie (tj. giżyckie) i ryńskie. Uwagi obejmują okres od XIV do początków
XVIII w., opierają się głównie na źródłach archiwalnych z dawnego archiwum królewieckiego.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
W sprawie zmiany kalendarza w Prusach Książęcych
w 1612 r.

Sprawa zamiany kalendarza juliańskiego na gregoriański w Prusach Książęcych nie doczekała
się jak do tej pory oddzielnego omówienia. Problem to z pozoru prosty, wywoływał jednak
w dotychczasowej literaturze spore zamieszanie. Józef Szymański w podstawowej pracy o naukach
pomocniczych historii podaje co prawda informację o zamianie kalendarza, ale z błędną
datą, mianowicie 1610 r. Natomiast wydawca pracy Maxa Toeppena Historia Mazur podaje
datę 1700 r., kiedy to rzeczywiście wprowadzono kalendarz gregoriański, ale w protestanckich
krajach niemieckich. Przy tym samego Toeppena problem ten nie interesował i daty podawał
za dokumentami, nie zmieniając ich na kalendarz gregoriański. Tak postępowała większość
badaczy niemieckich, a za nimi też polscy. Powoduje to jednak, że daty między 1582 a 1612 r.
podawane są na ogół według kalendarza juliańskiego i wiele z nich należy zweryfikować. Takim
przykładem jest m.in. datacja lokacji miasta Leca (Giżycka) w maju 1612 r.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Problem odprzezwiskowych (obraźliwo-humorystycznych)
nazw miejscowości na Mazurach

Analizą objęto dwadzieścia dwie nazwy, które miały brzmienie wskazujące na pochodzenie
od przezwiska obraźliwo-humorystycznego. Z tego sześć nazw (Bździele, Dupki pow. piski,
Oszczywilki, Pierdzielewo, Pistki, Zasraje) rzeczywiście uznano za prawdopodobnie pochodzące
od tego typu określeń. Kolejne dwie nazwy (Dupki pow. gołdapski, Osranki) być może
również były takiego pochodzenia, choć istnieją też wskazówki przeciwne, które należy jeszcze
sprawdzić w dodatkowych badaniach. Można natomiast wykluczyć takie pochodzenie nazw
pozostałych czternastu miejscowości (Dopki, Jodupie Wielkie, Małe i Średnie, Kurwią, Kurwik,
Pupy i pochodne, Szczybały Giżyckie i Orłowskie, Usranki, Zakałcze). Należy jednak zauważyć,
że pierwotne obce brzmienie (pruskie lub litewskie) niektórych tych nazw (Jodupie, Kurwią,
Kurwik, Pupy, Usranki) były podstawą do późniejszych skojarzeń z polskimi określeniami obraźliwo-
humorystycznymi. Tak też je rozumiała ludność mazurska (przykład Usranek) i późniejsza
ludność napływowa po 1945 r. Faktyczne nazwy odprzezwiskowe obraźliwo-humorystyczne
i im podobne stanowią więc zaledwie niewielki ułamek wszystkich nazw miejscowości,
ale w sposób oryginalny oddają zróżnicowany charakter onomastyki dawnych Mazur.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Rybołówstwo w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich
(XIV–XVII w.) ze szczególnym uwzględnieniem starostwa
ryńskiego

Historia rybołówstwa na Mazurach nie mogła być w pełni omówiona w ramach niniejszego
artykułu, jego celem jest natomiast uściślenie niektórych zagadnień związanych z tym tematem.
Przede wszystkim należy przedstawić ustępstwa na rzecz mieszkańców w przywilejach
rybołówstwa, skupiając się na narzędziach służących do połowu ryb oraz kwestii zarzadzania
rybołówstwem w poszczególnych starostwach. Przedstawione badania ograniczają się do Starostwa
Ryńskiego w okresie do początku XVIII wieku. Artykuł nie pozwala na wyciągniecie
ostatecznych wniosków czy sformułowanie ogólnych ocen dotyczących rozwoju rybołówstwa
na obszarze Wielkich Jezior Mazurskich, może jednak być dobrym punktem wyjścia dla przyszłej
monografii na ten temat.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Pruskie związki terytorialno-osadnicze w dorzeczu
środkowej Łyny w XIII wieku

Celem artykułu jest przedstawienie pruskich związków terytorialno-osadniczych w okresie
przedkrzyżackim na obszarze środkowej Łyny, na terenie późniejszego Olsztyna. W pierwszej
kolejności została omówiona literatura dotycząca charakteru i form pruskich związków terytorialnych.
Następnie została podjęta próba identyfikacji i lokalizacji tych stosunków na ww.
terytorium. Zidentyfikowano czternaście pruskich pól, tzw. lauksów (najmniejszych jednostek
terytorialno-osadniczych). Pamięć o nich, w zasadzie również ich nazwy pochodzą z czasów
pogańskich, były one wymienione w źródłach krzyżackich z okresu kolonizacji. Później zostały
omówione i zidentyfikowane związki terytorialne niższego rzędu, które występują w źródłach
pod nazwą „ziemi“ (łac. terra, territorium). Były to ziemie: Gudikus (w okolicach Stękin, Godek
i Kajn), Gunelauken (w okolicach od Barczewka po Barczewo, od Odryt i Jedzbarka po Tuławki
i Tęguty) oraz Berting (w okolicach m.in. Bartąga i Gągławek). Olsztyn najprawdopodobniej
leżał w obrębie ziemi Berting. Uznano za słuszne stwierdzenie, że komornictwa z czasów krzyżackich
były tworzone na ziemiach pruskich. Przykładem tego jest ziemia Berting oraz komornictwa
olsztyńskie i barczewskie. Na podstawie „castrum Hirsberg” postawiono tezę, że przynajmniej
na większych ziemiach znajdowały się mniejsze tereny, które odpowiadały okręgom
grodowym. Na ogół każda ziemia posiadała własne centrum kultowe położone na pograniczu.
Badany obszar należał do dwóch plemion – Berting i Gunelauken do Galindii (Olsztyn leżał więc w jej obrębie), a Gudikus najprawdopodobniej do Pogezanii. Niniejsze badania, ograniczone
do niewielkiego obszaru, przyniosły obiecujące efekty, należałoby je kontynuować na
pozostałym obszarze. Pozwolą one na dokładniejsze niż w dotychczasowej historiografii poznanie
struktury i charakteru związków terytorialnych poszczególnych plemion pruskich, jak też
częściowo ich sieci osadniczej przed podbojem krzyżackim.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Czy Prusy Książęce były krajem tolerancyjnym? Przypadek
braci czeskich

Bracia czescy przybyli do Prus Książęcych na przełomie 1548 i 1549 r. Osiedlili się przede
wszystkim na Mazurach (Nidzica, Działdowo, Dąbrówno i Olsztynek) oraz na Powiślu (Kwidzyn,
Gardeja). Znaleźli się jednak w dosyć trudnych warunkach bytowych, jak też religijnych.
W znacznej bowiem mierze ograniczono im swobodę kultu, podporządkowując Kościołowi
ewangelickiemu. Od około 1553 r. rozpoczął się powrotny ruch migracyjny członków Jednoty,
który zakończył się pod koniec lat siedemdziesiątych. Zdecydowana większość braci powróciła
do Czech lub Wielkopolski, tylko nieliczni ulegli asymilacji. Bracia czescy nie odegrali w Prusach
Książęcych jakiejś poważniejszej roli, tak jak np. w Polsce, ale byli tutaj po prostu zbyt
krótko. Czas wreszcie odpowiedzieć na pytanie o tolerancję religijną w Prusach Książęcych.
Przypadek braci czeskich wskazuje, że jej właściwie nie było, a wręcz przeciwnie – można mówić
o odwrotności tolerancji, mianowicie o próbie konfesjonalizacji augsbursko-luterańskiej
Prus Książęcych. W pewnym uproszczeniu określenie „konfesjonalizacja” oznacza społeczeństwo
i państwo jednego wyznania, wpływ religii nie tylko na życie duchowe, ale też na wszelkie
przejawy życia społecznego, kulturalnego, a nawet politycznego. Zdaniem Janusza Małłka,
z konsekwentną konfesjonalizacją luterańską w Prusach Książęcych mamy do czynienia przynajmniej do lat dwudziestych XV II w. Dopiero wówczas nastąpił odwrót – ale umiarkowany
– od nietolerancji religijnej. Powyższe uwagi stanowią zaledwie wstępną próbę odpowiedzi na
postawione w tytule pytanie, niewątpliwie wymaga ono znacznie bardziej pogłębionych badań.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Między Rynem a Szestnem. Czy w Szestnie powstało
komturstwo krzyżackie?

W żadnych dotychczasowych wykazów komturstw krzyżackich komturia w Szestnie nie pojawia
się. Istnieją jednak pewne wzmianki źródłowe, które zmuszają do zadania zawartego
w tytule pytania. Chodzi mianowicie o repertorium dokumentów dotyczących okręgów szestneńskiego
i leckiego (giżyckiego) na początku XVI w.: Sehesten und Letzen. Extraordinarie
[1503–1523]. Co prawda zawiera ono jedynie ich regesty, ale na ogół kopie owych dokumentów
zachowały się w zespole Ordensbriefarchiv. I tak już na samym początku tego rejestru wzmiankowany
został Hauskomptur zu Sehesten. Niestety regest, jak też zachowana kopia, nie jest
datowany. Nieco dalej znajdujemy kolejne dwa regesty dokumentów wystawionych w 1516 r.,
w tym jeden przez komtura szestneńskiego (Compthur von Sehesten), drugi zaś zawierający jego
relację (Comptur zu Sehesten). W zespole Ordensbriefarchiv zachował się też inny dokument,
w którym wzmiankowano komtura w Szestnie. Wreszcie ostatni znany nam dokument z wiadomością
o komturze w Szestnie pochodzi z zespołu Pergamenturkunden. O pomyłce pisarzy lub
kopistów nie może być mowy, a wcześniej i później znajdujemy inne wzmianki o urzędnikach
szestneńskich – prokuratorach (Pfleger) i namiestniku (Stathalter).

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Ysegups – „maior rex Galindiae”

W niniejszym artykule analizie zostało poddane zdanie z kroniki Jana Plastwicha, kanonika
kapituły warmińskiej: et isti dixerunt, se audivisse a progenitoribus suis et etiam ab illis, quorum
progenitores habitaverunt in terra Galindiae, quod maior rex Galindiae habitaverit circa magnum
lacum nomine Nabentine, qui est ad medium miliare ab illa parte Leiczen versus Litwanos, et vocabatur
rex ille Ysegups. Analiza potwierdziła, że rzeczywiście istniał wódz Galindów o imieniu
Ysegups. Informację tę kronikarz warmiński zaczerpnął z krótkiej wzmianki o postępowaniu
sądowym pomiędzy Zakonem Krzyżackim a biskupstwem warmińskim. Przypadek dotyczył
przynależności dawnych ziem galindzkich, a miał miejsce za czasów biskupa Jana z Miśni,
prawdopodobnie około 1353–1354 roku. Staropruscy świadkowie podczas zeznań o przebiegu
granic Galindii opowiedzieli o Ysegupsie. Miał swoją siedzibę nad jeziorem Niegocin, pół mili
od miejsca zwanego Leiczen, w kierunku Litwy. Prawdopodobnie Leiczen pokrywa się z dzisiejszą
Piękną Górą. Tutaj powstał pierwszy zamek krzyżacki, a po przeniesieniu warowni na
teren dzisiejszego Giżycka, dawną lokalizację nazwano Alt Lötzen, Stary Lec lub Stari Zamek.
Tak więc siedziba Ysegupsa znajdowała się w granicach dzisiejszego miasta Giżycko, być może
w okolicach zamku, gdzie już w trakcie wykopalisk archeologicznych znaleziono pozostałości
drewna. Imię Ysegups jest prawdopodobnie staropruskie i oznacza „emigranta”. Wszystkie informacje
o Ysegupsie dowodzą, pozwalają stwierdzić, że nie ma powodu, by wątpić w słuszność
twierdzenia, iż był on rzeczywiście najwyższym królem Galindii (maior rex Galindiae). Jedynym okresem, w którym istnieli wysocy królowie starych plemiona pruskich to czas Wielkiego
Powstania 1260–1274, więc jest prawdopodobne, że Ysegups mógł być najwyższym królem
Galindii od czasów podboju krzyżackiego, aż do wyludnienia tych terenów w latach 1268–1272.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
O strażnicy krzyżackiej w Jegławkach

Ostatnio ponownie wprowadzono do literatury i potocznego obiegu istnienie zamku krzyżackiego
w Jegławkach (Jäglack). Ów domniemany krzyżacki zameczek miał zostać zniszczony
dopiero podczas tzw. najazdów tatarskich w czasie drugiej wojny północnej (1655–1660), a na
jego miejscu powstał nowożytny pałac, którego obecna bryła pochodzi z XIX w. Ta w zasadzie
pojedyncza informacja zaistniała już w historiografii, zwłaszcza popularnonaukowej, ale też naukowej,
nie wspominając szerzej o Internecie. Można mieć jednocześnie poważne wątpliwości
co do identyfikacji wspomnianego obiektu pałacowego w Jegławkach jako zamku krzyżackiego.
Stąd zasadne wydaje się jak najszybsze zweryfikowanie tej informacji i ewentualne jej sprostowanie.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
O początkach zamku w Olsztynie

Analiza przeprowadzona w artykule pozwala odrzucić pogląd najnowszej literatury na temat
genezy Olsztyna (J. Sikorski, S. Achremczyk) i częściowo powrócić do ustaleń wcześniejszej
historiografii (H. Bonk, A. Funk, A. Wakar). Stwierdzono zatem, że najprawdopodobniej
w 1334 r., zgodnie z XVIII wieczną tradycją, powstała ziemno-drewniana strażnica, jakkolwiek
nie w Olsztynie, tylko w pobliżu Jeziora Bartąg (na wzniesieniu między Bartągiem a Bartążkiem)
lub na wschodnim brzegu Jeziora Kielarskiego. Kwestia lokalizacji na podstawie źródeł
pisanych jest niemożliwa do rozstrzygnięcia, więc postuluje się jak najszybsze zbadanie archeologiczne,
tym bardziej, że obiekt Bartąg nad jeziorem jest zagrożony zabudową mieszkaniową.
Strażnica otrzymała nazwę całej ziemi Berting (en). W 1348 r. kapituła postanowiła wybudować
miasto a wraz z nim nowy, kamienny zamek. Wybrali zakole Łyny na obszarze dzisiejszego
Olsztyna. Stara twierdza funkcjonowała tylko do czasu budowy nowego zamku. Z czasem
nazwa tego obiektu została zapomniana (zachowała się w nazwie sąsiedniej wsi Bartąg i Bartążek).
Pamiętano, że teren ten był siedzibą „starego komornictwa”. Przez nieokreślony czas,
nowa nazwa, nawiązująca do pamięci o starym zamku, a także nazwa nowego zamku, stąd Stary
Olsztyn. O trwałości nazwy świadczy początek XIX wieku, kiedy posiadłość wiejską powstałą
na miejscu dawnej leśniczówki nazwano Stary Olsztyn.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
Na pograniczu świata barbarzyńskiego i feudalnego. Rody
staropruskie po podboju krzyżackim

Niniejszy artykuł przedstawia dwa znaczenia rodziny, jedno z epoki barbarzyńców – w okresie
pogaństwa pruskiego, drugie po ich podboju przez Zakon Krzyżacki, w epoce feudalnej.
Zakładano, że Prusowie, podobnie jak inne ludy barbarzyńskie, uznawali pokrewieństwo obu
stron, linie (patrylinearne i matrylinearne), mierzone jako „kolana” (od głowy przez ramiona
do łokci i paznokci). Oznaczało to, że rodzina nie była sztywną i stabilną grupą, ale zróżnicowaną
w każdym pokoleniu. Nawet bliscy krewni mieli różne kręgi pokrewieństwa. Tylko
bracia i siostry należeli do tej samej grupy. Oznaczało to również, że rodzina nie miała jednego
miejsca. Pierwszym i najważniejszym zadaniem rodziny było wróżenie, jak również również
odbiór lub zapłatę za nieruchomość. Drugim i równie ważnym zadaniem rodziny wydaje się
być ochrona własności. Kolejnym zadaniem rodziny kognitywnej była powszechna przysięga.
Każdy członek gminy był zobowiązany do stawania z bliskimi i dochowania złożonej im przysięgi,
zaś z drugiej strony mógł liczyć na konsekwentne wsparcie krewnych.
Rodzina w epoce feudalnej była czymś innym. Została zbudowana na bazie agnatycznej, a zatem
składała się z zamkniętej grupy, wywodzącej się od tego samego przodka w dół linii patrylinearnej.
Jej funkcja podlegała również pewnym ograniczeniom. Również krąg osób uprawnionych
do zadań indywidualnych został zmieniony. Trendem było zawężenie tego kręgu. Ze względu na
to, że rodzina kognitywna nie pozwalała ambitnym rodzinom na zwiększanie swojego znaczenia i bogactwa, zwłaszcza w pomnażanu ich własności ziemi, pod koniec epoki pogańskiej w Prusach,
rosło znaczenie pokrewieństwa na bazie agnatycznej, jak to miało miejsce od jakiegoś czasu
w feudalnej Europie. Zlikwidowania dawnych struktur rodowych dokonał ostatecznie Zakon
Krzyżacki. Kognitywna rodzina była niezbędna i możliwa tylko w społeczeństwie kolektywnym.
Nową erę zdefiniował: indywidualizm i relacje rodzinne. Wraz z powstaniem nowej władzy solidarność
rodzina zniknęła. Na jej miejscu pojawiła się niepodzielna jednostka agnatyczna. Rozpad
rodziny kognitywnej nie nastąpił od razu, nie było też jednej decyzji ani środka prawnego od nowych
władców w tej sprawie. Był to pewien proces, a niektóre stare elementy zostały zachowane.
Do takich elementów należały: krwawa zemsta i „weregild” jako akt pokory, wspólne zamieszkiwanie
krewnych, znaczenie linii matrylinearnej, zwłaszcza wuja-siostrzeńca, wspólną własność
posiadaną przez grupę krewnych oraz przenoszenie imion w obu liniach. Po rozpadzie rodziny
kognitywnej krąg krewnych, oparty na kanonie praw, zmieniał się i był stale pomniejszany. Pojawiły
się także nowe zasady dziedziczenia, a w końcu ważne i nowe formy identyfikacji rodzin
agnatycznej epoki feudalnej, a mianowicie herby i pieczęcie. W wyniku tych zmian w XV wieku
w Prusach ślady dawnej rodziny kognitywnej są trudne do znalezienia.

Czasopismo: Komunikaty Mazursko-Warmińskie
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia