rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Fenomenologiczne podstawy etyki zawodowej prawników

Teza artykułu jest związana z twierdzeniem, że kazuistyczny, quasi-prawny model etyki prawniczej powinien zostać porzucony. Tym zaś, co należałoby rozwinąć, jest indywidualna i kolektywna, zwana także korporacyjną, świadomość specyfiki doznania prawnego i wartości istotnych z perspektywy etyczno-zawodowej, oparta na solidnych podstawach metodologicznych. Przedstawiona w artykule koncepcja etyki prawniczej rezygnuje z prób jej opisu z perspektywy wymuszonej kategoriami związanymi z pozytywizmem prawniczym. Ta sugestia odnosi się do: 1) fenomenologicznego „myślenia według wartości etyczno-zawodowych”, 2) pojęcia intuicji etyczno-zawodowej oraz 3) koncepcji pól świadomości aksjologicznej prawnika i korporacji prawniczej. Dwudziestowieczna filozofia fenomenologiczna, a także związana z nią ściśle nieformalna etyka wartości przedstawiona głównie przez M. Schelera i N. Hartmanna, stanowi podstawę proponowanej koncepcji etyczno-zawodowej. Etyka fenomenologiczna, polegająca na indywidualnym doświadczaniu wartości etycznych, zbudowana na indywidualnych aktach preferencji wartości dokonywanej w obliczu konfliktu moralnego, daje szansę na zdystansowanie się od quasi-prawnej, kazuistycznej percepcji etyki prawniczej. To zaś stwarza możliwość niezbędnej metodologicznej niezależności etyki prawniczej od prawa.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Interdyscyplinarność i integracja zewnętrzna nauk prawnych w świetle postmodernistycznej krytyki

Celem artykułu jest rekonstrukcja krytyki koncepcji „integracji zewnętrznej nauk prawnych”, która to koncepcja w ostatnich dekadach była szeroko dyskutowana w polskim prawoznawstwie. Opieram moją krytykę na analizie koncepcji przedstawianych w polskiej literaturze przez Jerzego Wróblewskiego i Kazimierza Opałka. Rozważam też postmodernistyczną krytykę poglądów tradycyjnej jurysprudencji dotyczących interdyscyplinarności.

Pierwsza część artykułu składa się z: a) ogólnych uwag dotyczących wątpliwości i niejasności w zakresie rozumienia „postmodernizmu” i typowych nieporozumień związanych z tym terminem i (b) pewnych uwag dotyczących relacji między prawem a postmodernizmem. W drugiej części artykułu przedstawiam zarys rekonstrukcji podstawowych cech postmodernizmu, zwłaszcza tych charakterystyk, które determinują postmodernistyczną postawę wobec interdyscyplinarności.

W trzeciej, głównej części artykułu pokazuję jak pozytywistyczny, współczesny koncept „integracji zewnętrznej nauk prawnych” jest niekompatybilny z postmodernistycznym spojrzeniem na naukę, badania, wiedzę, epistemologię i dyscyplinarość. Przedstawiam pogłębioną krytykę założeń i presupozycji leżących u podstaw tego konceptu. Wreszcie pytam „Quo vadis, interdyscyplinarniości”? Co z przyszłością badań interdyscyplinarnych w polu nauk prawnych, gdzie postmodernistyczna metodologiczna burza zmiotła stare narzędzia badawcze? W tym miejscu przedstawiam koncepcję „postdyscyplinarności”.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
A-podmiotowość władzy – mit i rzeczywistość, czyli Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako władza „suwerenna”

Celem niniejszego artykułu jest analiza jednego z aspektów współczesnej władzy politycznej i administracyjnej. Jako kategorię analityczną autor przyjmuje Foucaultowskie kategorie dyskursu władzy: władzę jako „suwerenność” (przednowoczesny typ zindywidualizowanej władzy, która dąży do samozachowania) i władzę jako „rządomyślność” (governmentality) – współczesny typ zindywidualizowanej władzy, której celem jest kontrola i zarządzanie społeczeństwem. Władza współczesna – władza biurokratyczna opisana m.in. przez M. Webera – wydaje się być drugim z tych typów władzy. Na polu tym pojawia się jednak nowy typ władzy suwerennej legitymizowany przez dyskurs o rządomyślności – zarządzanie i ochrona populacji. Jej przykładem jest analizowane przez G. Agembena i J. Butler bezterminowe uwięzienie w Guantanamo. W artykule autor koncentruje się na symptomach tej nowej suwerenności w codziennych działaniach władzy, tj. na funkcjonowaniu polskiego organu przymusowego zabezpieczenia społecznego – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Prawo jako granica w życiu człowieka i państw

Prawo jako granica dotyczy zarówno działań człowieka, jak i władzy i terytorium państwa. Prawo jako granica jest instytucją społeczną bardziej skomplikowaną niż wydawałoby się to w tradycyjnym Austinowskim ujęciu pozytywizmu prawniczego. W prawie państwowym jest wiele różnych granic (w prawie karnym, prawie cywilnym, prawie administracyjnym, prawie proceduralnym odnoszącym się do pojęć, wolności, praw, obowiązków, wszczynania postępowań, a z drugiej strony kompetencji organów władzy publicznej). W znaczeniu wąskim prawo jako granica jest prawem państwowym, które ustanawia granice ludzkiego działania i zachowania poprzez sferę czynów prawnie dopuszczalnych, zakazanych i nakazanych, tworząc zinstytucjonalizowane sankcje prawne w razie złamania granicy lub braku przestrzegania norm prawnych. W znaczeniu szerokim prawo jako granica jest także prawem „moim”, prawem „wewnętrznym” (jak w psychologicznej teorii prawa Leona Petrażyckiego), tworząc własne reguły zachowania i odnosząc się na wiele sposobów do prawa państwowego (tj. do prawa jako granicy w znaczeniu wąskim). Prawo zwyczajowe (także prawo religijne) i prawo międzynarodowe są bardzo specyficznymi gałęziami prawa. Uważam, że prawo jako granica musi być wsparte przez inne systemy normatywne, takie jak moralność, religia itp.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Uzasadnianie twierdzeń interpretacyjnych z perspektywy derywacyjnej koncepcji wykładni prawa

Obowiązek uzasadniania twierdzeń jest w nauce realizacją postulatu krytycyzmu. Rozstrzygnięcia interpretacji prawniczej (niezależnie od tego, czy są formułowane w procesie stosowania prawa czy poza nim) mają postać twierdzeń o obowiązywaniu normy prawnej o określonej treści. Uprawomocnienie tych twierdzeń wymaga, podobnie jak w nauce, uzasadnienia. A w nauce twierdzenie jest hipotetyczne, dopóty dopóki ktoś nie przedstawi jego intersubiektywnie weryfikowalnego uzasadnienie. Zadaniem artykułu jest właśnie wykazanie konieczności uzasadniania twierdzeń interpretacyjnych (zarówno cząstkowych jak i finalnych) w procesie wykładni. Jako punkt wyjścia dla wykazania obowiązku formułowania takiego uzasadnienia, wybieramy derywacyjną koncepcję wykładni prawa, w której taki obowiązek przewidziano ze względów metodologicznych (i który jest wpisany w treść dyrektyw interpretacyjnych w tej koncepcji co najmniej implicite). Przedstawiamy i omawiamy typy uzasadnień twierdzeń interpretacyjnych oraz ich wersje (słabą i mocną). Ponadto różnice między uzasadnieniem zwykłego twierdzenia a uzasadnieniem twierdzenia interpretacyjnego. Wskazujemy także na konsekwencje braku takich uzasadnień.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Trzy źródła juryscentryzmu – filozofia prawa Artura Kozaka

Zasadniczym zamierzeniem niniejszego artykułu jest rekonstrukcja stanowiska polskiego filozofa prawa Artura Kozaka przez pryzmat jego głównych filozoficznych i socjologicznych założeń. A. Kozak w swojej twórczości położył podwaliny pod nowatorską koncepcję filozofii i teorii prawa nazwaną przez niego juryscentryzmem. Mimo nagłej śmierci A. Kozaka w 2009 roku i wynikającego stąd nieukończenia jego flagowego projektu, juryscentryzm nadal pozostaje źródłem inspiracji dla filozofów prawa, przede wszystkim ze względu na twórcze wykorzystanie w nim min. filozoficznej tradycji interpretacjonizmu (w sformułowaniu Hansa Lenka), teorii wewnętrznego punktu widzenia Herberta L. A. Harta czy też teorii społecznego powstawania rzeczywistości Petera Bergera i Thomasa Luckmanna. W pierwszej części niniejszej pracy zrekonstruuję niedokończone stanowisko juryscentryzmu, zgodnie z intencjami jego autora wyłożonymi w tekście pt. Granice prawniczej władzy dyskrecjonalnej (juryscentryzm jako fakt kultury i postulat etyczny), a następnie, w części drugiej, przybliżę trzy najważniejsze moim zdaniem źródła tego stanowiska, aby pokazać jego oryginalność w polskiej filozofii i teorii prawa.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Trzy modele regulacji instrumentów pochodnych. Kilka uwag o powiązaniach pomiędzy teorią ekonomiczną a ewolucją prawa

Celem tekstu jest analiza czy ewolucja opcji, kontaktów terminowych i innych instrumentów pochodnych jest efektem szerszego wpływu rozwoju rynków finansowych i teorii ekonomicznych na system prawny. Stanowi to część szerszego zagadnienia, tj. stosunku prawa do ryzyka, niepewności i spekulacji. Stąd istotnym jest zbadanie, czy ostatnie regulacje dotyczące rynków finansowych i zwolnienie takich transakcji jak opcje, kontrakty terminowe lub tzw. kontrakty swap, dokonane poprzez ich wyłączenie z istniejących regulacji antyspekulacyjnych (lub zniesienie większości z tych regulacji) może mieć szerszy wpływ na pojęcie ryzyka w prawie i teorii regulacji.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Polityczność (teorii) wykładni prawa. Perspektywa neopragmatyzmu Stanleya Fisha

W niniejszym artykule analizuję polityczność interpretacji i polityczność teorii interpretacji prawniczej z perspektywy neopragmatyzmu Stanleya Fisha. W pierwszej części tekstu definiuję pojęcie polityki i polityczności, zapożyczając się u Chantal Mouffe. Wyraźnie odróżniam polityczność, politykę i the policy; w mojej analizie wykorzystując pierwsze ujęcie (polityczność). W drugiej części artykułu charakteryzuję hermeneutyczny uniwersalizm, jako jedno z podejść do problematyki interpretacji prawniczej. W trzeciej części tekstu, po charakterystyce koncepcji wspólnot interpretacyjnych u Stanleya Fisha, wyprowadzam wnioski dotyczące politycznego charakteru wykładni prawa i teorii wykładni prawa. W ostatniej części tekstu zastanawiam się nad możliwościami budowy teorii interpretacji prawniczej, która uwewnętrzni inherentną polityczność wiedzy analizując koncepcję filozofii postanalitycznej, zaproponowanej w literaturze przez Andrzeja Batora.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Prawo – osoba – śmierć. Część I: Wokół koncepcji Daniela Sperlinga

Artykuł dzieli się na dwie części. W przedstawione tu pierwszej przedstawiamy argumentację na rzecz koncepcji interesów pośmiertnych. Interesy pośmiertne rozumiemy jako zdarzenia stanowiące krzywdę lub korzyść dla zmarłego, osoby, która już nie istnieje. Prawo podmiotowe to interes osoby uznany przez prawodawcę i chroniony prawem. W drugiej części, która zostanie wkrótce opublikowana, zastanawiamy się zatem nad możliwością zastosowania oraz rzeczywistym zastosowaniem teorii interesów pośmiertnych w polskim systemie prawnym. Nasze rozważania obejmują zagadnienia: tajemnicy w prawie medycznym, ochrony danych medycznych po śmierci pacjenta, prawa autorskiego niemajątkowego, ochrony kultu pamięci o osobie zmarłej, prawa o orderach i odznaczeniach, a także prawnego statusu zwłok ludzkich. Teoretyczną motywację dla powstania artykułu stanowiła książka Daniela Sperlinga Posthumous Interest, w której autor zarysował omawiany problem w perspektywie anglosaskiego reżimu prawnego.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Kontrowersje światopoglądowe w miejscu pracy – uwagi teoretycznoprawne do sprawy pracownika krakowskiej Ikea

Punktem wyjścia niniejszego artykułu jest sprawa pracownika, który został zwolniony z pracy w Ikea po tym, jak skrytykował politykę wewnętrzną realizowaną przez swojego pracodawcę. W artykule poddaję analizie dwie wersje zarzutu dyskryminacji ze względu na światopogląd, jakie można wysunąć pod adresem pracodawcy w tej sprawie. Moim zdaniem żadna z tych wersji nie jest możliwa do utrzymania. W odniesieniu do pierwszego z dwóch zarzutów – zarzutu dręczenia światopoglądowego – twierdzę, że działanie pracodawcy nie daje się zakwalifikować jako forma dręczenia światopoglądowego. Sformułowane przeze mnie kryteria wskazują, że budząca wątpliwości polityka wewnętrzna „Włączania LGBT+…” nie wykraczała poza dopuszczalne władztwo, jakim dysponuje pracodawca. Z kolei w odniesieniu do drugiego z zarzutów – zarzutu niehonorowania szczególnych potrzeb światopoglądowych – postawiłem tezę, że na pracodawcy nie spoczywał obowiązek dostosowania warunków pracy do potrzeb światopoglądowych pracownika. W świetle kryteriów zaproponowanych w niniejszym artykule roszczenie pracownika o dostosowanie charakteryzowało się nieznaczną mocą i mogło zostać przeważone nawet przez stosunkowo niewielkie koszty po stronie pracodawcy.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Narracyjność języka prawniczego w procesie tworzenia prawa

Artykuł dotyczy relacji między argumentacyjnym i narracyjnym charakterem teksów prawniczych oraz pytania, czy te ostatnie mogą być pojmowane jako teksty narracyjne. Tekst narracyjny rozumiany jest jako przekazujący odbiorcy opowieść za pomocą określonego medium. Opowieść jest zatem treścią tekstu narracyjnego i stanowi konkretny sposób zamanifestowania fabuły. Fabuła jest więc swego rodzaju wewnętrzną logiką opowieści. Tę samą fabułę można opowiedzieć na wiele sposobów. Tekst narracyjny nie przedstawia wydarzeń bezpośrednio, lecz poprzez opowieść, która wymaga opowiadającego ją podmiotu – narratora. Oczywiście może być on w tekście mniej lub bardziej ujawniony i występują różne jego rodzaje. W konsekwencji można wyodrębnić c co najmniej pięć stanowisk dotyczących relacji argumentacji i narracji w prawie: 1) Sceptyczne – narracja jest zaprzeczeniem rozumności prawa, 2) Narracja jest strukturą prezentacji faktów, 3) Narracja jest środkiem perswazji retorycznej, 4) Narracja jest strukturą meta-argumentacyjną, 5) Narracja jako przedmiot analizy krytycznej – ujawnia tożsamość autora. Teoria narracji zostanie zastosowana do szczegółowego zagadnienia uczestniczenia samorządów zawodowych w tworzeniu prawa.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Polityczność w polskiej analitycznej teorii prawa. Zarys problematyki

Artykuł bada ujęcie problemu polityczności w polskiej analitycznej teorii prawa. Tematyka ta nie była bezpośrednim obiektem rozważań autorów zaliczanych do tej tradycji. Jednak problemy legitymizacji systemu prawnego, źródeł prawa oraz interpretacji konstytucji można uznać za problemy związane z politycznością. Zadaniem autora tworzą one problematykę polityczności w obrębie polskiej analitycznej teorii prawa. Teoria analityczna rozważając te problemu kreśli wizję pożądanego społeczeństwa. Otwarte przyznanie się do problematyki polityczności w teorii analitycznej otwiera nowe pole badawcze. Wymaga to jednak zmiany przyzwyczajeń teoretyków i teoretyczek prawa w obszarze używanego języka. Takie otwarcie niesie ze sobą konieczność wprowadzenia języka filozofii polityki w obręb prawoznawstwa i wypracowanie nowych kryteriów walidacji twierdzeń teoretycznych.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Problemy intertemporalne w prawie administracyjnym a zagadnienie retroaktywności prawa

Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie podstawowych problemów intertemporalnych prawa administracyjnego. Problemy te są niezwykle złożone, a mimo potocznej opinii głoszącej, że w prawie administracyjnym rzekomo zagadnienia te są uboższe, kwestie intertemporalne w prawie administracyjnym wykazują jeszcze wyższy stopień skomplikowania w porównaniu z tak dobrze rozwiniętą dyscypliną, jaką jest prawo cywilne. Ten stan rzeczy wynika z samej natury tej gałęzi prawa. Można przypuszczać, że właśnie dlatego na polu prawa administracyjnego możemy napotkać zastosowanie nie tylko wszystkich podstawowych zasad opisowych prawa administracyjnego, ale także tych zasad, które są szczególne w pewnym aspekcie (np. zasady aktualności, zasady lex mitior retro agit). Równie ważnym jest, by wskazać, że decyzje intertemporalne są podejmowane także na gruncie prawa administracyjnego; ich treść jest tylko częściowo (jeśli w ogóle) wyznaczona przez prawo pozytywne.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Kilka uwag o formalizacji wnioskowań w trybie analogia legis i a contrario

Artykuł ukazuje niektóre problemy związane z formalizacją wnioskowań prawniczych  w trybie analogia legis oraz w trybie  a contrario, a także omawia wybrane, charakterystyczne propozycje w tym zakresie. Budowane sformalizowane modele są oparte na  pojęciach logiki monotonicznej oraz logik niemonotonicznych. Modele te mają głównie charakter poglądowy i posiadają ograniczoną moc wyjaśniającą. Ich niezawodność może być uzyskana tylko przy spełnieniu pewnych dodatkowych warunków.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Debata Fish – Dworkin jako przykład sporu o praktykę interpretacji prawa

Celem artykułu jest krytyczna ocena teorii interpretacji stworzonych przez dwóch prominentnych filozofów – Stanleya Fisha i Ronalda Dworkina. Po opisie i rekonstrukcji ich poglądów, w tekście identyfikuje się problemy związane ze stanowiskiem, że w procesie stosowania prawa wszystko zależy od interpretacji. Krytyka ta oparta jest na uwadze Ludwiga Wittgensteina, że musi istnieć sposób uchwycenia znaczenia, który nie jest interpretacją, w przeciwnym bowiem razie zasadny staje się zarzut regresu w nieskończoność. Główną tezą artykułu jest twierdzenie, że choć teoria Dworkina nie jest wolna od wad, to jednak ma większą siłę eksplanacyjną niż propozycje jego oponenta.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Czy każda kultura zasługuje na obronę? Kilka wątpliwości dotyczących cultural defence i prawa karnego w dobie multikulturalizmu

Celem niniejszego artykułu jest zaprezentowanie kilku wątpliwości dotyczących szeroko dyskutowanego zagadnienia tzw. obrony przez kulturę. Punktem odniesienia dla rozważań stanowi ideologia multikulturalizmu. Szczególną uwagę poświęca się próbie zrekonstruowania i przedstawienia prawdopodobnie nie do końca uświadamianych założeń leżących u podstaw strategii cultural defence, m.in. dotyczących rozumienia pojęcia kultury, czy etnocentryzmu „wojującego”, jakim zdaje się charakteryzować prawo karne. Ponadto, argumentuje się, że konsekwentne stosowanie aktualnie najpowszechniejszego ujęcia cultural defence prowadzi do zapewnienia mniejszej ochrony prawnej przedstawicielom mniejszości kulturowych. Uzasadnia to tezę, że często obrona przez kulturę dotknięta jest tzw. paradoksem multikulturowej wrażliwości. Rozważania wieńczy konkluzja, iż choć istnieją poważne argumenty za omawianą strategią, to jednak w jej obecnym, najpowszechniejszym kształcie jest ona naznaczona kilkoma istotnymi, wewnętrznymi sprzecznościami i być może właściwsze byłoby ograniczenie cultural defence do tzw. przestępstw bez ofiar.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Instytucje korporacyjne prawniczych zawodów zaufania publicznego w świetle założeń „małej etyki” Paula Ricoeura

Artykuł porusza problematykę instytucjonalnych aspektów prawniczej etyki zawodowej. Na płaszczyźnie teoretycznej pojęcie prawniczych instytucji korporacyjnych poddane jest reinterpretacji w perspektywie elementów „małej etyki”, zarysowanej przez Paula Ricoeura w dziele „O sobie samym jako innym”. Przesłanką uzasadniającą zastosowanie tego stanowiska jest założenie Ricoeura, zgodnie z którym dążenie etyczne podmiotu podlega urzeczywistnieniu na trzech płaszczyznach, z których najszerszą stanowią „sprawiedliwe instytucje”. W związku z tym, na gruncie wskazanego paradygmatu, podjęta jest próba charakterystyki instytucjonalnych aspektów uwarunkowanego zawodowo, prawniczego dążenia etycznego. Rozwijane analizy odwołują się bezpośrednio do dorobku etyczno – zawodowego korporacji adwokackiej i radcowskiej. Jednocześnie wywód nawiązuje do osiągnięć rozwijanej w Polsce w ostatnich dekadach metaetyki prawniczej, budowanej na fundamencie korporacyjnych kodyfikacji etyczno-zawodowych oraz orzecznictwa sądów dyscyplinarnych.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Kilka uwag o kontraktowym uzasadnieniu zasad sprawiedliwości Johna Rawlsa

Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie, czy przyjęte przez Johna Rawlsa uzasadnienie zasad sprawiedliwości pozwala na modyfikację moralnie istotnych zróżnicowań wyjściowej pozycji społecznej jednostek. W tekście charakteryzuje się Rawlsowską podstawową strukturą społeczną i wskazuje się na zakładane przez Rawlsa rygory uzasadnienia. Rygory te są zdeterminowane intuicyjnymi poglądami o sprawiedliwości – tym, czy owe poglądy wyodrębniają pewne czynniki jako moralnie istotne. Analiza argumentacji Rawlsa wskazuje, że jego uzasadnienia zasad sprawiedliwości opiera się na kryterium korzyści. Kryterium to prowadzi do uprzywilejowania uwarunkowań, które w myśl intuicyjnych poglądów o sprawiedliwości uprzywilejowane być nie powinny. Poza mechanizmem uzasadniania znajduje się natomiast pozycja wyjściowa grup społecznych, która z tych samych względów wymaga poprawy.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne
Argument „semantycznego ukąszenia” a teoria prawa Jerzego Wróblewskiego

Ronald Dworkin krytykował niegdyś pozytywistyczne teorie prawa wskazując, że są one „ukąszone semantycznie”. Argumentował, że filozofia prawa, będąca „cichym prologiem dla każdego rozstrzygnięcia prawnego”, nie może sprowadzać się jedynie do semantycznego przedstawienia znaczenia słowa „prawo”. W artykule została przedstawiona argumentacja Dworkina (obejmująca wpływową krytykę koncepcji Herberta Harta) wraz z analizą pozwalającą odpowiedzieć na pytanie, czy teoria prawa Jerzego Wróblewskiego (w swojej warstwie deskrypcyjnej podobna do teorii Herberta Harta) jest „semantycznie ukąszona”. Analiza ta odwołuje się do wypracowanej przez Jerzego Wróblewskiego koncepcji racjonalnego stosowania prawa. Odpowiedź – zgodna zresztą z argumentacją miękkich pozytywistów, takich jak Herbert Hart czy Jules Coleman – opera się na przyjęciu, że nawet jeśli argument Dworkina jest istotny, to nadal nie dotyczy miękkiego pozytywizmu. Problem, czy określona teoria jest „ukąszona semantycznie” może być właściwie sprowadzony do wątpliwości dotyczącej doboru trafnej metodologicznie teorii prawa i relacji takiej teorii do interpretacyjnej jurysprudencji Ronalda Dworkina. W końcu argumentuje się, że teoria Jerzego Wróblewskiego może być traktowana jako metateoria, która w procesie stosowania prawa skutecznie odpowiada na Dworkinowski argument ze sporów teoretycznych dotyczących podstaw prawa.

Czasopismo: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki prawne