rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Zagadnienia aprowizacji ludności województwa wrocławskiego z perspektywy starostwa kamiennogórskiego w latach 1945–1947

Wśród wielu problemów mających miejsce po II wojnie światowej ważne były sprawy zaopatrzenia, którymi zajmowali się przedstawiciele polskiej administracji ogólnej, a szczególnie referat aprowizacji. Brak żywności powodowało wiele czynników, m.in. słabe uprawy rolne. Aby zapewnić aprowizację mieszkańcom, wprowadzono kartki żywnościowe, które zostały podzielone na kategorie, do których przypisano odpowiednie grupy społeczne i odpowiednią ilość żywności. Podział na kategorie dotyczył głównie mieszkańców miast. Mieszkańcy wsi, którzy posiadali gospodarstwa, byli zobowiązani do dostarczania tzw. świadczeń rzeczowych, nazywanych w czasie wojny kontyngentami. Wymiana żywności odbywała się w czasie publicznych spędów bydła. Korzystano również z formy zewnętrznej, tzw. paczek UNRRA, które stawały się substytutami zamiennymi kartek żywnościowych. Na przełomie 1946 i 1947 r. na ziemiach zachodnich odbyło się też jednorazowe świadczenie, tzw. danina narodowa. Pomoc wewnętrzna i zewnętrzna w aprowizacji mieszkańców zaowocowała niewielką poprawą jakości życia. Należało jednak opracować kolejne plany poprawy zaopatrzenia w żywność, pierwszym z nich był plan 3-letni.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Środowiska monarchistyczne w pierwszych latach III Rzeczypospolitej na przykładzie Klubu Zachowawczo-Monarchistycznego i Klubu Konserwatywnego w Łodzi

Tematem artykułu jest funkcjonowanie dwóch stowarzyszeń konserwatywnych skupiających polskich monarchistów w pierwszych latach III Rzeczypospolitej: Klubu Zachowawczo-Monarchistycznego, którego prezesem był Artur Górski, oraz Klubu Konserwatywnego w Łodzi, któremu przewodził Jacek Bartyzel. Opisane zostały okoliczności założenia klubów konserwatywnych, zasady ideowe wynikające z analizy ich dokumentów programowych, ich krytyczne stanowisko wobec wydarzeń politycznych, a także działalność propagująca przywrócenie w Polsce monarchii. Pod względem politycznym stowarzyszenia konserwatystów-monarchistów stanowiły margines ruchu konserwatywnego w Polsce, zdominowanego przez nurt demokratyczny i liberalny. Ich znaczenie w pierwszych latach III Rzeczypospolitej polegało głównie na działalności intelektualnej i przywracaniu właściwego znaczenia pojęciom z kanonu myśli politycznej, zniekształconym w okresie PRL-u.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Magia, duchy i głosy w wybranych utworach Josepha Conrada.

Niniejszy artykuł bada istotę magii, duchów i głosów w wybranych utworach Josepha Conrada, który niejednokrotnie czerpie inspiracje z nadnaturalnych zdarzeń – motywu często deprecjonowanego przez samego pisarza. W swoim dorobku artystycznym angielski autor  stworzył wiele złożonych osobliwości będących wyzwaniem w procesie interpretacji. Dlatego też główny cel artykułu sprowadza się do przedstawienia funkcji magii i zjaw w tekstach Conrada oraz  zobrazowania konkretnych tendencji i zależności w odniesieniu do  przedmiotu badań. Analiza umożliwia ukazanie podobieństw i różnic między różnorodnymi formami magii i istotami spirytualnymi  zaprezentowanymi w poszczególnych tekstach, jak również zarysowanie klasyfikacji omówionych zjawisk, które odzwierciedlają wielowymiarowy charakter artystycznego stylu Conrada.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Reportaż w stanie dekonstrukcji. O Życie w dżungli Zbigniewa Uniłowskiego

Tematem niniejszego artykułu jest Żyto w dżungli – reportaż Zbigniewa Uniłowskiego. Po przedstawieniu reakcji krytyki oraz kontekstu literacko-społeczego powstania reportażu dokonywana jest interpretacja tekstu. Uniłowski, poprzez manifestacyjne przedstawienie nudy podróży, przeciwstawia się konwencji egzotycznego podróżopisarstwa, co więcej, wielokrotnie prezentuje subiektywizm i niepewność swojego poznania reporterskiego, podejmując dyskusję z obiektywną narracją faktograficzną.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Człowiek i jego przyjemności w legendach miejskich

Celem artykułu jest próba ukazania fragmentu światopoglądu gatunku tekstu określanego w literaturze przedmiotu jako legenda miejska. Autorka dąży do zrekonstruowania elementu obrazuczłowieka wyłaniającego się z tekstów legend miejskich, których hipertematem są różne przyjemności. Artykuł składa się z dwóch zasadnicznych części – przeglądu słownikowych definicji przyjemności oraz katalogu przyjemności, które – w oparciu o typologię wartości J. Puzyniny – Autorka dzieli na pięć grup: witalne (odpoczynek), poznawcze (hobby), pomocnicze (zakupy i gromadzenie dóbr), odczucia fizjologiczne (pożywienie i seks) oraz odczucia psychiczne (zakłady, imprezy i używki).

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
"Wielka rzeź Armagedonu". O czasach końca w publikacjach Towarzystwa Strażnica

Publikacje Świadków Jehowy obfitują w treści proklamowanej przez nich wizji końca świata. Doktryna Organizacji wpisuje się w nurt millenarystyczny, a głoszone przez nich Królestwo Boże według oficjalnej wykładni rozpoczęło swoje rządy w 1914 roku, kiedy Jezus objął w nim panowanie. Ludzkość, zdaniem Towarzystwa Strażnica, żyje w „dniach ostatnich”. Aktualna sytuacja na świecie wskazuje, iż należy oczekiwać „wielkiej rzezi Armagedonu”. Po tych wydarzeniach nastanie „nowe niebo”, w którym przebywać będzie 144 000 wybranych. Będą oni panowali nad pracami przeprowadzanymi na „nowej ziemi”. Po Tysiącletnim Dniu Sądu, Jehowa wypuści Szatana i jego demony, by poddali ludzkość ostatniej próbie. Na koniec zostanie unicestwiona śmierć. Wieczność będzie radosnym przeżywaniem obcowania z Bogiem, ludźmi i zwierzętami.  Artykuł nie rości sobie prawa do polemiki międzywyznaniowej czy apologii, którejkolwiek konfesji chrześcijańskiej, ma na celu jedynie przekrojową analizę świata „post-apo” głoszonego przez Świadków Jehowy.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Matrona jako prototyp kobiety władczej oraz przekazicielki pamięci i tradycji w powieściach historycznych Józefa Ignacego Kraszewskiego

Józef Ignacy Kraszewski, kreśląc portrety hardych, odważnych i przedsiębiorczych matron, polemizuje ze stereotypem uległej mężowi i rodzinie białogłowy. Wzorzec osobowy matrony (zarówno rzymskiej, jak i polskiej) jest zaprezentowany w powieściach historycznych Bolesławity w pozytywnym świetle i pełni dwie zasadnicze funkcje – religijną oraz patriotyczną. Ponadto jest rozpatrywany w trzech wymiarach – familijnym, narodowym i duchowym. Dobroć, serdeczność, mądrość, roztropność i przedsiębiorczość to cechy rozpoznawcze pobożnych matron, które są nie tylko prototypami władczych kobiet, ale przede wszystkim przekazicielkami pamięci i tradycji w kulturze polskiej.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Recenzja książki Haliny Wiśniewskiej pt. Polszczyzna w utworach Elżbiety Drużbackiej, poetki saskiej (1698–1765). Rozważania lingwistyczno-kulturowe, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2016, 238 ss.

Recenzja książki Haliny Wiśniewskaj o mało zananej poetce saskiej.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Człowiek w nieludzkim świecie wojny - Gałązka rozmarynu Zygmunta Nowakowskiego

Gałązka rozmarynu jest sztuką popularną. W artykule podjęto próbę określenia cech dystynktywnych tego typu pisarstwa, usytuowania go względem tradycji literackiej. W dramacie zaznaczają się dwie tendencje: z jednej strony budowanie legendy Brygadiera Piłsudskiego i legionowej społeczności, z drugiej – deheroizacja, ukazywanie biologicznej perspektywy uczestników wojny.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Kategoria punktu widzenia w instrumentarium badawczym młodych filologów. Punkt widzenia w literaturze, kulturze i języku, red. Elżbieta Muskat-Tabakowska et al., Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2015, 218 ss.

Recenzja monografii wieloautorskiej: Muskat-Tabakowska, E. Borowski, G. Cierpich, A. Wąsala, K. (red.). (2015). Punkt widzenia w literaturze, kulturze i języku. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 218 ss. 

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
„Reakcja na realność świata”. Elaborat Donata Kirscha jako przyczynek do dyskusji o nowej prozie lat siedemdziesiątych XX wieku

Autor analizuje esej Donata Kirscha Elaborat – debiuty lat siedemdziesiątych. Ten niezbyt szeroko znany pisarz lat siedemdziesiątych XX wieku opisuje nurt występujący pod nazwą „młoda proza”. Swój dyskurs opiera na charakterystycznej dla modernizmu strategii różnicowania, czerpie inspiracje z awangardowych koncepcji literatury. Odwołuje się także do leksyki Michela Foucaulta. Twierdzi, że nowoczesność uniemożliwia posługiwanie się językiem, lecz zarazem rekompensuje ten stan za pomocą literatury.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Podlaski ród Poletyłów w świetle antroponimii (XVI–XVII wiek)

W niniejszym artykule analizie językowej poddane zostały nazwisko, imiona, przezwiska i przydomki członków bojarskiego (później szlacheckiego) rodu Poletyłów, używane w procesie nominacji antroponimicznej od początku XVI do końca XVII stulecia. Na podstawie przeprowadzonych badań udało się ustalić, że wahania formy nazwiska rodowego w postaci Poletyło/Poletyłowski miały miejsce jeszcze w II połowie XVII wieku. Analiza onomastyczna ujawniła również bogactwo imion służących do identyfikacji antroponimicznej przedstawicieli tej rodziny. Omówione w tekście imiona stosowane były zarówno we wschodnio-, jaki i zachodniosłowiańskim kręgu kulturowym. Należy jednak zauważyć, że w przeciwieństwie do znacznej ilości odnotowanych imion udało się wyekscerpować niewiele poświadczeń przezwisk i przydomków członków rodu Poletyłów.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Autoportret kibica na przykładzie wybranych utworów muzycznych fanów Pogoni Szczecin

Stereotyp kibica piłki nożnej, przedstawiany w mediach oraz funkcjonujący w społeczeństwie, ma charakter negatywny. Sami fani piłkarscy widzą siebie w innym świetle, jako ludzi kierujących się w życiu określonymi wartościami (miłość, wierność, lojalność), gotowych do poświęceń i bezgranicznie oddanych swojej pasji – kibicowaniu ukochanej drużynie. O własnym portrecie, różniącym się znacząco od funkcjonującego stereotypu, piszą utwory, które nagrywają i wykonują dla sympatyków klubów piłkarskich, zyskując w ten sposób kolejną formę komunikowania.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Intencja, błąd i skuteczność komunikacyjna w przekazie medialnym

Artykuł ma postać analizy przypadku, przedstawionego w celu udowodnienia, że przekaz medialny nie może być intencjonalnie skuteczny ze względu na zawarty w nim błąd.Jest to problem o tyle istotny, że w sytuacji natłoku i coraz większej szybkości przepływu informacji, coraz mniej uwagi nadawcy medialni poświęcają poprawności językowej, myśląc, że niewielkie błędy i usterki nie wpłyną znacząco na rozumienie treści. Z pewnością nie, ale warto wziąć pod uwagę, że jeżeli taki tekst ujmie się jako pewną część, element złożonej interakcji nadawcymedialnego z odbiorcą masowym, może dojść do sytuacji, że błąd spowoduje nieskuteczność przekazu w sferze intencjonalnej, ponieważ zakłóci odczytanie intencji nadawcy przez odbiorcę.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
"W zwierciadle mroczne i niejasne". Alternatywne quasi-biografie św. Pawła w lustrze filozofii (Jacob Taubes, Alain Badiou, Giorgio Agamben, Slavoj Žižek, Emmanuel Carrère)

Przedmiotem artykułu jest znaczące przekształcenie kulturowego obrazu historycznej postaci w związku z ideologicznym wpływem dominujących na przełomie XX i XXI wieku mód kulturowych i ideologii. Tkwiąca w człowieku narracyjna skłonność jest zarazem potrzebą nieustannego korygowania znanych z historii opowieści o wybitnych dziejowych postaciach – ich osobowościach, motywacjach, czynach (swoisty retelling rekapitulizujący znane i weryfikowalne bądź mityczne ich losy).

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Przysłowie w świetle danych systemowych

Artykuł poświęcony jest rekonstrukcji obrazu przysłowia w polszczyźnie. Autor wychodzi od etymologii wyrazu przysłowie, a następnie analizuje informacje podawane w słownikach polszczyzny ogólnej – zarówno historycznych, jak i współczesnych – definicje leksykograficzne, derywaty słowotwórcze, utarte połączenia wyrazowe.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Mesjanizm Stanisława Przybyszewskiego

Artykuł przedstawia drogę Stanisława Przybyszewskiego, uważanego powszechnie za dekadenta, do idei mesjanistycznej. Autor tekstu, na podstawie teorii pięciu światopoglądów stworzonej przez Michała Łuczewskiego, przedstawia apolityczność pisarza i jego życiowe wybory. W artykule ukazane zostaje romantyczne podglebie światopoglądu Przybyszewskiego, a także konsekwencje wynikające ze zmian przezeń środowiska – od wyjazdu do Berlina, przez okres redagowania krakowskiego „Życia”, po lata współpracy z poznańskim „Zdrojem”. W tekście omówiono również przemożny wpływ na pisarza utworów Juliusza Słowackiego z jego ostatniego, genezyjskiego okresu. Na zasadzie kontrastu przedstawione zostały dwie drogi inspiracji Słowackim – Przybyszewskiego oraz Wincentego Lutosławskiego. Analizie poddano również stosunek pisarza do Słowackiego zarówno w okresie redagowania krakowskiego „Życia”, jak i późniejszej współpracy z poznańskim „Zdrojem”. Jako najistotniejsze przyczyny przemian światopoglądowych Przybyszewskiego wskazane zostają załamanie sytuacji finansowej pisarza, wynikające ze spadku popularności jego utworów, oraz trudna sytuacja literata podczas wielkiej wojny. Ten moment, zdaniem autora artykułu, stanowi w biografii Przybyszewskiego czas poszukiwań, zwieńczony zwrotem pisarza w stronę romantycznych idei mistycyzmu i mesjanizmu.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Postapokaliptyczna wizja nuklearnej zagłady w powieści Nevila Shute’a "Ostatni brzeg"

Artykuł dotyczy postapokaliptycznej wizji końca świata, jaka wyłania się z powieści Nevila Shute’a Ostatni brzeg, która została zestawiona z jej ekranizacją z 1959 roku w reżyserii Stanleya Kramera. Głównym celem przyświecającym artykułowi było oddanie rangi ważności ponadczasowego dzieła, wpisującego się w nurt postapokaliptyczny. Owa futurologiczna propozycja stanowi kasandryczny opis wyginięcia gatunku ludzkiego, które następuje w wyniku nieprzemyślanych i lekkomyślnych decyzji wykorzystania broni jądrowej. Autor powieści ukazuje zagładę ludzkości w perspektywie jednostkowej egzystencji, czyniąc koniec świata doświadczeniem osobistym. Shute w Ostatnim brzegu często podkreśla, że katastrofa, jaka spadła na ludzi, w których wciąż tli się iskierka nadziei na ocalenie, jest wynikiem pomyłki niedoskonałego człowieka, który zatracił się w wierze w oświeceniowe ideały wszechmocy rozumu ludzkiego. Istotne jest, że Shute’owska wizja nuklearnej zagłady świata stanowi niewyczerpane źródło inspiracji dla współczesnych zakresie

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Obraz państwa postapokaliptycznego w prozie Ziemowita Szczerka

W artykule analizowany jest motyw postapokalipsy w twórczości Ziemowita Szczerka, autora trzech reportaży w stylu gonzo: Siódemka, Przyjdzie Mordor i nas zje oraz Tatuaż z tryzubem. Szczerek wykorzystuje metaforykę postapokaliptyczną, opisując współczesną Ukrainę i tworzące się na nowo państwo.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Z białej kuchni do czarnego salonu: zmiana relacji służba–pani domu w powieści Ellen Douglas Can’t Quit You, Baby

Od czasów kolonialnych aż po narodzimy ruchu praw obywatelskich w latach 1950–1960 przestrzeń kuchni w kulturze amerykańskiego Południu była miejscem konfliktu rasowego. Białe kobiety próbowały sprawować władzę najpierw nad czarnymi niewolnicami pracującymi w ich domach, a następnie nad domową czarnoskórą służbą. Czarne kobiety „odwdzięczały” się zawoalowanymi aktami oporu wobec białej dominacji w przestrzeni domowej związanej z przygotowaniem i spożywaniem jedzenia. Powieść Can’t Quit You Baby autorstwa Ellen Douglas proponuje interesujące spojrzenie na rekonfigurację relacji między panią domu a jej służbą. Autorka nadaje tej wymianie relacji wymiar przestrzenny – co jest widoczne dzięki prezentacji miejsc spotkań Cornelii O’Kelly z jej czarną służącą Julią „Tweet” Carrier. Obejmujący akcję całej powieści proces rasowego pojednania bohaterek zaczyna się w kuchni białej kobiety, a kończy się w pokoju dziennym czarnej służącej.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Postapokalipsa i teraźniejszość. "Starość aksolotla" Jacka Dukaja

Autor analizuje mini powieść Jacka Dukaja Starość aksolotla. Pisarz inscenizuje apokalipsę, by pokazać współczesne sposoby konceptualizowania tożsamości, a szerzej definiowania człowieczeństwa. Radykalne zniesienie ludzkiej cielesności staje się narzędziem diagnozy teraźniejszych wyobrażeń dotyczących tego, co ludzkie, choć zarazem Dukaj ambiwalentnie patrzy na Rozum i technologię, które miałyby ustanowić posthumanistyczne realia.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Na pograniczu literatury. Z problemów literackości w sztuce XXI wieku

Wraz z dynamicznym rozwojem technologii od pewnego czasu trwa wysyp nowatorskich zjawisk artystycznych łączących w sobie cechy literatury oraz innych sztuk. Powstają nowe gatunki, aspirujące do miana literackości, przełamujące jednak tradycyjną hegemonię języka w zakresie ewokacji sensów. Na przykład w literaturze cyfrowej słowo partycypuje w konstruowaniu wyrazu artystycznego na równych prawach z obrazem czy dźwiękiem. Coraz częściej też samo tworzywo językowe staje się przedmiotem eksperymentów formalnych, polegających na przetwarzaniu, miksowaniu, dekonstruowaniu, generowaniu czy „uruchamianiu” kodu językowego niczym programu komputerowego. Celem artykułu jest pokazanie problemu literackości nowych zjawisk, sytuujących się na peryferiach – by nie powiedzieć: poza granicami – tradycyjnie rozumianej literatury. Wychodząc od zagadnienia struktury językowej dzieła, wywód badawczy wiedzie ku kwestii kontekstów odbioru i strategii interpretacyjnych. Z racji transcendentnego charakteru literatura zawsze wchodzi w relację z otoczeniem, dlatego aspekt egzystencjalny – ze szczególnym uwzględnieniem kategorii prawdy – wydaje się w poznawaniu literackości ważny nie mniej niż jakości tekstowe. Ostatecznie zaproponowany w artykule model rozumienia literackości uwzględnia zarazem immanentne jakości konstrukcyjne utworu, kontekst publikacji i odczytania oraz wynikające z uwarunkowań kulturowych konwencje teoretycznoliterackie. Z jednej strony ma to zapobiec zbytniej arbitralności w uznawaniu literackości rozmaitych dzieł, z drugiej zaś stworzyć elastyczne i pojemne ramy pojęciowe dla badaczy najnowszych zjawisk z pogranicza literatury.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Parenteza w dyskursie lingwistycznym wielosuprematycznych wypowiedzeń oznajmujących (badania eksperymentalne)

Celem niniejszej publikacji jest wykrycie funkcji lingwistycznej parentezy w tworzeniu wielosuprematycznych wypowiedzeń oznajmujących. W ich kontekście parenteza ma lokalizację interpozycyjną. W skład wypowiedzi wchodzą co najmniej trzy jednostki: 1) suprem inicjalny o treści niezakończonej, 2) parenteza, 3) suprem terminalny o treści zakończonej. Dystrybucja tych jednostek ma charakter normatywny. Fonem suprematyczny jednostki terminalnej jako fonologiczny inwariant wyraża treści oznajmujące całego wypowiedzenia. Cechuje go przebieg opadający, ton niski, wzdłużenie iloczasu oraz spadek poziomu intensywności. Natomiast jednostka parentetycznastanowi uzupełnienie treści oznajmujących. Wykazuje: przebieg równy, ton niski, ujednolicenie iloczasu oraz poziomu intensywności. Parentezę z jednostką terminalną łączy zarówno składnia, jak i struktura tematyczno-rematyczna. Akcent suprematyczny jednostki niezakończonej jest wyrażeniem tematu. Z tego też powodu jednostka o treści niezakończonej ma charakter wariantowy. Natomiast akcent suprematyczny jednostki o treści zakończonej, terminalnej jest wyrażeniem rematu. Strukturę intonacyjną wielosuprematycznego wypowiedzenia oznajmującego z parentezątworzy akcent suprematyczny jednostki terminalnej, występujący w funkcji swoistego fonemu oraz parenteza.

Czasopismo: Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF – Philologia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce