rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Uwagi o zmianach znaczenia strukturalnego formacji słowotwórczych w gwarach

Na podstawie przykładów formacji należących do dwu kategorii słowotwórczych – nazw osobowych
wykonawców czynności oraz nazw środków czynności, pochodzących z terenu Polski centralnej,
zostały zaprezentowane dwa procesy – leksykalizacji i wtórnego nabywania podzielności słowotwórczej
przez wyrazy, w których doszło do zmian o charakterze słowotwórczym i semantycznym.
Zerwanie związków motywacyjnych między derywatem a podstawą słowotwórczą zachodzi m.in.
z powodu zaniku przestarzałych, archaicznych form, które były podstawą ich kreacji, funkcjonowania
wyrazów o nieproduktywnych dzisiaj formantach lub pogłębiającego się rozziewu między
znaczeniem podstawy a znaczeniem derywatu. Zjawisko nabywania znaczenia strukturalnego
przez wyrazy zleksykalizowane lub genetycznie niepodzielne słowotwórczo spowodowana jest
m.in. znanym z historii języka polskiego zjawiskiem ciążenia nazw o charakterze czynnościowym
w kierunku motywacji czasownikowej.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
O polonizmach w języku rosyjskim raz jeszcze

Przytoczone w artykule wyrazy hasłowe powiększają w znaczący sposób kilkutysięczny zbiór, jaki zawiera wydany w 2006 roku Nowy słownik zapożyczeń polskich w języku rosyjskim.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Wizerunek świni w języku polskim i rosyjskim (na podstawie materiału leksykograficznego)

Celem artykułu jest ukazanie potencjału semantyczno-pragmatycznego leksemu świnia w języku
polskim i rosyjskim. Zebrany materiał pochodzi ze słowników objaśniających, żargonowych oraz
gwarowych, stanowi zatem zbiór odzwierciedlający zarówno polszczyznę i ruszczyznę literacką,
jak i odmiany użytkowe obydwu języków. Artykuł zawiera charakterystykę obrazu świni w kulturze
oraz ukazuje fragment językowego obrazu zwierzęcia nawiązujący do jego upodobań kulinarnych.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Źródła leksyki socjolektu użytkowników CB-radia

Przedmiotem referatu jest ustalenie, z jakich źródeł czerpie leksykę socjolekt użytkowników CB-
-radia. Analiza wykazała, że głównym źródłem leksyki cb-radiowej kierowców jest język potoczny,
dawna gwara szoferska i słownictwo motoryzacyjne oraz w różnym stopniu inne socjolekty, z których
wymienić należy współczesny slang młodzieżowy (dawna gwara studencka i uczniowska), język cb-
-radiowy, a także język środowisk przestępczych (żargon więzienny i złodziejski), język łowiecki,
gwarę żołnierską, język wojskowy i partyzancko-konspiracyjny z okresu drugiej wojny światowej,
profesjolekt lekarski, polszczyznę religijną i konsumpcyjną, a także zapożyczenia z języków obcych,
w mniejszym stopniu rodzimych gwar ludowych i dialektów. Analiza wykazała także, że leksyka
socjolektalna znacznie przewyższa podstawowy, współnoodmianowy zasób polszczyzny dotyczący
transportu, komunikacji i podróżowania – 967 określeń cb-radiowych wobec 201 wyrazów wspólnych.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Rzeczowniki materialne singularia tantum w języku polskim i ukraińskim

Tematem artykułu jest analiza polskich i ukraińskich rzeczowników zaliczanych
z punktu widzenia gramatycznej kategorii liczby do subkategorii singulare tantum. Wśród
rzeczowników materialnych wyróżniono pewną liczbę grup semantycznych. Przeanalizowano
sposoby i pokazano podobieństwa i różnice w rejestracji rzeczowników omawianej
kategorii w słownikach języka polskiego i ukraińskiego. Zbadano znaczenia, które te rzeczowniki,
użyte w liczbie mnogiej, przybierają w kontekstach. Rzeczowniki nazywające
w liczbie pojedynczej określone substancje materialne mogą w liczbie mnogiej modyfikować
zakres znaczenia, wskazując na: wyrób, porcję, rodzaj, dużą ilość danej substancji oraz
przestrzeń, terytorium, na którym mieści się substancja. Znaczenie form liczby mnogiej
części rzeczowników jest przedstawione w słownikach, jednak modyfikacji znaczeń ‘rodzaj
danego przedmiotu lub substancji’ i ‘duża ilość danego przedmiotu lub substancji’ słowniki
obu języków nie rejestrują. Formy liczby mnogiej Rzeczowniki materialne singularia
tantum z reguły są używane w tekstach literatury naukowo-technicznej i pięknej, w języku
mówionym, mogą mieć charakter ekspresywny

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Współczesne odmiany mówione języka czeskiego i języka polskiego

Celem artykułu jest przedstawienie niektórych problemów związanych z opisem mówionych
odmian języka czeskiego i języka polskiego. W zakresie języka czeskiego uwaga
autorki koncentruje się na specyficznej odmianie mówionej (jest to tzw. „obecná čeština”),
która w systemie odmian języka stanowi zjawisko nietypowe ze względu na obecność
substratu gwarowego, nie jest zaś dialektem jako środek komunikacji powszechny w Czechach
także wśród wykształconych warstw społeczeństwa. „Obecná čeština” ujawnia swój
specyficzny charakter także w niemożności znalezienia dla niej analogii pośród mówionych
odmian języka polskiego.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Relacje między odmianami stylowymi języka doby średniopolskiej

Autor analizuje przykłady obecności elementów jednej odmiany stylowej (np. potocznej)
w gatunkowo określonych tekstach innej odmiany (np. urzędowej) w XVI–XVII w. i rozważa, czy
to przykłady świadomej stylizacji, czy relikty hipotetycznego pierwotnego „amorficznego continuum
stylowego”, w którym nie było jeszcze ukształtowanych odmian stylowych.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
O stylizacji gwarowej dyskusyjnie (na materiale wybranych utworów współczesnej prozy polskiej)

Artykuł przedstawia problemy związane z pojęciem „stylizacji gwarowej” i rozbieżnościami
w interpretacji zjawiska, jakie odnajdujemy w literaturze przedmiotu. Autor dokonuje krytycznego
omówienia poglądów takich badaczy problematyki, jak S. Dubisz, A. Wilkoń, T. Kostkiewiczowa,
T. Skubalanka. Za podstawę analityczną przyjmuje teorię stylizacji M.R. Mayenowej. Nie
każde wprowadzenie do tekstu elementów gwary oznacza stylizację. Stylizacja gwarowa realizuje
się przede wszystkim w tekstach stylu artystycznego, ale w utworach literackich jednostki gwarowe
mogą być też cytatami bądź elementami realiów świata przedstawionego funkcjonującymi
na zasadzie motywu. Autor artykułu omawia i ilustruje problem granicy pomiędzy stylotwórczym
użyciem gwary z intencją stylizacyjną a użyciem niestylizacyjnym. Omawia status tekstów pisanych
gwarą oraz zjawiska tekstów hybrydowych i dwukodowych. Materiał empiryczny artykułu
stanowią utwory prozatorskie najmłodszej generacji polskich twórców opublikowane w ostatnich
kilku latach, są to powieści Macieja Płazy, Ignacego Karpowicza, Wojciecha Kuczoka, Szczepana
Twardocha.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Budowa słowotwórcza ojkonimów i anojkonimów jednoskładnikowych (na podstawie materiału z terenu powiatu tureckiego

Celem artykułu jest przedstawienie procesów słowotwórczych, które miały wpływ na powstanie
nazw obiektów zamieszkanych i niezamieszkanych w powiecie tureckim. Przedmiotem analizy
słowotwórczej są toponimy – ojko- i anojkonimy – jednoskładnikowe, czyli syntetyczne. Nazwy tego
typu powstały na tym terenie przy udziale 61 sufiksów. Na podstawie analizy materiału stwierdzić
można, że wschodnia część województwa wielkopolskiego różni się od jej części zachodniej pod
względem budowy słowotwórczej niektórych nazw terenowych. Obecnie, na omawianym obszarze,
prawie wcale nie powstają nowe nazwy terenowe, o czym przekonuje wyraźna przewaga nazw
o utrwalonej w polskiej toponimii budowie słowotwórczej.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Antroponimy w utworach kresowych Włodzimierza Odojewskiego i ich funkcje artystyczne

W artykule omówione zostały antroponimy (imiona i nazwiska) występujące w trzech utworach tworzących tzw. cykl kresowy Włodzimierza Odojewskiego. Autorka przedstawia ich genezę i etymologię oraz pełnione przez nie funkcje artystyczne. Nazwiska osób realnie istniejące w świecie pozaliterackim w trylogii kresowej pełnią funkcję lokalizacji w czasie i/lub przestrzeni. W nazywaniu postaci fikcyjnych autor sięga po autentyczne imiona i nazwiska występujące na terenach będących miejscem akcji utworów. Nazwy te charakteryzują postaci ze względu na ich pochodzenie narodowe, społeczne i terytorialne (funkcja socjologiczna). Nieautentyczne nazwisko Czerestwienski skupia funkcję socjologiczną, treściową i semantyczną. Literacki antroponomastykon trylogii pełni ponadto funkcję ekspresywną, intertekstualną i mitotwórczą.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Przypisy rzeczowe a tekst główny w publikacjach naukowych

Obecność przypisów w publikacji naukowej powoduje rozbicie przekazu na tekst zasadniczy i jego
odautorskie uzupełnienia, co w płaszczyźnie formalnej prowadzi do swoistego zakłócenia spójności
i recepcji tekstu, ale w płaszczyźnie semantyczno-funkcjonalnej odwrotnie – zwiększa szansę na
właściwe zrozumienie wypowiedzi naukowej.
Celem artykułu jest ustalenie relacji spójnościowych (formalnych i pojęciowo-funkcjonalnych)
między tekstem zasadniczym publikacji naukowych a stosowanymi w nich przypisami rzeczowymi.
Materiał egzemplifikacyjny obejmuje wybrane prace naukowe z zakresu humanistyki wybitnych
współczesnych polskich językoznawców.
Przypisy rzeczowe, podobnie jak tekst zasadniczy publikacji naukowej, mają bardzo wyraziste,
eksplicytne środki więzi, mimo to w warstwie strukturalnej dekomponują wypowiedź na tekst
zasadniczy i tekst poboczny. Formalna więź między nimi wyraża się przede wszystkim za pomocą
leksykalnych środków kohezji oraz środków metatekstowych, wzmacnianych bardzo często
nawiązaniem zaimkowym.
Przypis rzeczowy jest zawsze niesamodzielny pod względem poznawczo-pragmatycznym,
łączy go z tekstem zasadniczym treściowy stosunek włączający, choć nie zawsze stosunek
włączający ma charakter formalny, czego przykładem są przypisy dekomponujące wypowiedzenie.
Tekstowe funkcje przypisów: definiowanie, wyjaśnianie, komentowanie, uzupełnianie,
polemika, dygresja, są składowymi ich funkcji dyskursywnej: łączenia członków wspólnoty
naukowej, oddziaływania na nią, ustanawiania hierarchii w jej obrębie i kompetencji badawczych
autora publikacji.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Analiza porównawcza języka dawnych i współczesnych telewizyjnych transmisji sportowych (wybrane zagadnienia)

W artykule zaprezentowano porównanie współczesnych telewizyjnych transmisji sportowych
z transmisjami z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku. Ponad trzydzieści lat to dla
telewizji okres dużych zmian zarówno technologicznych, jak i kulturowych. To także czas zmian
w zakresie metodologii, która dawniej koncentrowała się przede wszystkim na strukturalizmie.
W artykule wykorzystano wyniki badań Jana Ożdżyńskiego i Wacława Cockiewicza, w odniesieniu
do których scharakteryzowano współczesne transmisje. W aspekcie językowym widać przede
wszystkim duże zmiany w zakresie liczby wypowiadanych słów, a także struktury składniowej.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
O partykułach wzmacniających w szesnastowiecznych przekładach Ewangelii na język polski

Artykuł traktuje o partykułach wzmacniających (afektantach) w XVI-wiecznych tłumaczeniach
Ewangelii na język polski. Obecność partykuł ekspresywnych (emotywnych) jest cechą
charakterystyczną polszczyzny dawnej i gwar. Także w XVI-wiecznych przekładach Ewangelii
występuje wiele różnych partykuł, jak a, i¸ to, ale najczęstsze są partykuły że i ci. Tylko one też
ulegają skróceniu do -ż i -ć, zwykle w pozycji posamogłoskowej, choć nie tylko, jak pokazują takie
przykłady, jak jeśliż i jeśliże oraz jeślić i jeślici.
W artykule ukazana jest zarówno geneza partykuły ci, propozycje jej transkrypcji dla tekstów
typu A, czyli wydań ściśle naukowych, dokumentacyjnych, przeznaczonych dla celów badawczych,
jak i zróżnicowana frekwencja partykuł ci/-ć oraz że/-ż w dziewięciu różnych szesnastowiecznych
przekładach Ewangelii na język polski, od największej w Biblii brzeskiej do niewielkiej
w tłumaczeniach Szymona Budnego. Podjęta jest próba ukazania przyczyn tej różnorodności;
wskazuje się, że wpływ na to zjawisko ma przede wszystkim chronologia tekstów, w mniejszym
zaś stopniu wyznanie (konfesja) tłumaczy.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Świecka literatura przekładowa XVI wieku – źródło do badań historii języka białoruskiego (na podstawie przekładów romansów rycerskich)

W artykule analizowane są wybrane zagadnienia z zakresu fonetyki, fleksji i słownictwa w tekście starobiałoruskiego przekładu romansu rycerskiego (tzw. Białoruskiego Tristana), który zachował się w rękopiśmiennym kodeksie Raczyńskich z XVI wieku. Szczególną uwagę zwrócono na leksykę zapożyczoną, omówiono głównie pożyczki przez medium polskie z innych języków (łacina, włoski, niemiecki, czeski). Korzystanie przez tłumacza z tych środków leksykalnych uzasadnione było potrzebami nominacyjnymi związanymi z opisem życia, rzemiosła wojennego, rozrywek stanu rycerskiego, a także pojęć ogólnych. Rodzimy zasób leksyki – wobec braku opisywanych desygnatów – okazał się bowiem niewystarczający do nominacji nowych realiów, zjawisk czy przedmiotów. Scharakteryzowano również słownictwo o proweniencji południowosłowiańskiej, a jego obecność może być argumentem przemawiającym za tezą o istnieniu tzw. redakcji serbskiej Tristana.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Cechy gwarowe w toponimach z powiatu tureckiego

Celem artykułu jest omówienie cech gwarowych zarejestrowanych w nazwach obiektów zamieszkanych i niezamieszkanych przez człowieka na terenie powiatu tureckiego, położonego w południowo- wschodniej części Wielkopolski. Na podstawie zebranego materiału toponimicznego odkryć można cechy dialektalne: fonetyczne, fleksyjno-składniowe i leksykalne południowo-wschodniej Wielkopolski. Zgromadzony dzięki eksploracji terenowej materiał toponomastyczny umożliwia obserwację cech gwarowych tkwiących w nazwach, charakterystycznych dla dialektu wielkopolskiego, takich jak: kontynuanty staropolskich samogłosek długich, unikanie protetycznej wymowy samogłosek w nagłosie, wahania rodzaju gramatycznego. Ojkonimy i anojkonimy zachowują także dawne właściwości dialektalne, jak na przykład oboczność morfemów -ow- i -’ew-, która, zachowana w sufiksach nazw, poświadcza prymarnie większy niż obecnie obszar występowania. Cechą zgromadzonego materiału toponomastycznego jest też szeroki zakres toponimizacji, czyli wyparcia apelatywów z zasobu leksykalnego języka i skostnienie ich w nazwach własnych. Nazwy miejscowe i terenowe z terenu powiatu tureckiego przechowują wiele archaizmów leksykalnych oraz leksykę gwarową. Występują też nazwy o zabarwieniu ekspresywnym, znane mieszkańcom nie tylko badanego terenu, często kojarzące się im z jakimś wydarzeniem lub cechą charakteryzującą zamieszkujących tam ludzi.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Czasowniki z przedrostkiem re- w dawnej i współczesnej polszczyźnie (na tle wybranych języków słowiańskich)

Celem artykułu jest opis czasowników z niesłowiańską cząstką re- w historii języka polskiego,
z uwzględnieniem tła słowiańskiego. Omówiono: genezę i chronologię zjawiska, proces wydzielania
się prefiksu re- z serii zapożyczeń łacińskich, zależności genetyczno-morfologiczne pomiędzy
prefiksem re- a rodzajami podstaw słowotwórczych, relacje motywacyjne zachodzące pomiędzy
derywatami czasownikowymi z re- a wyrazami motywującymi, semantykę czasowników z re- oraz
uwarunkowania stylistyczno-pragmatyczne tych czasowników. Przeprowadzone badania pozwoliły
ustalić, że prefiks re- ma długą tradycję w polszczyźnie, ale jego łączliwość jest ograniczona do
podstaw genetycznie obcych. Wskazano także na polisemiczność prefiksu re-, która może zależeć
od semantyki podstaw, oraz na przynależność czasowników z re- do specjalistycznej leksyki naukowo-
technicznej. Podobnymi właściwościami charakteryzują się derywaty werbalne na re- także
w innych językach słowiańskich.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
„Tacierzyństwo” jako leksykalny wykładnik nowego ojcostwa w świetle męskich blogów rodzicielskich (refleksja lingwistyczno-kulturowa)

W artykule przeprowadzono analizę blogów ojcowskich, które są konceptualizacją nowych postaw
rodzicielskich, wychodzących poza patriarchalny stereotyp. Leksykalną etykietą „nowego ojcostwa”
w internetowym dyskursie jest neologizm tacierzyństwo. Przeprowadzone analizy (lingwistyczno-
kulturowe) wybranych blogów pozwalają ukazać zakres semantyczny neologizmu, a ponadto
jego relacje (na płaszczyźnie poznawczej) ze stereotypem bazowym ojca. Postawa określana jako
tacierzyństwo to ojcostwo opiekuńczo-emocjonalne, które jest efektem zanegowania pewnych elementów
stereotypu bazowego (takich cech, jak patriarchalność, autorytaryzm) oraz ich redefinicji
(relacje z dzieckiem, metody wychowawcze, cel). Dominantą odczytanego w blogach rodzicielstwa
męskiego jest emocjonalność – obca bazowemu stereotypowi i ojca, i mężczyzny, przełamująca
autorytarny dystans między tatą i dzieckiem, zmieniająca go w relację partnerstwa, bliskości.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Zmiany w słownictwie mieszkańców powiatu grudziądzkiego.

Przedmiotem artykułu są rozważania na temat specyfiki słownictwa mieszkańców powiatu
grudziądzkiego i zmian, jakie w nim zaszły w ciągu ostatnich 60 lat. Przyjąwszy za bazę słownictwo
używane w kręgu rodzinnym, pochodzący z Grudziądza autor wyróżnił 307 haseł, które następnie
poddał weryfikacji poprzez przeprowadzenie ankiety ustnej i pisemnej wśród 88 respondentów
(60 uczniów liceum ogólnokształcącego, 20 osób dorosłych z terenu powiatu grudziądzkiego i 8 osób
z terenów przylegających do badanego obszaru). Stworzony i zweryfikowany na potrzeby ankiety
zbiór słownictwa stanowi konglomerat haseł charakterystycznych dla gwary ludowej i miejskiej, slangu oraz języka niemieckiego. Szczególnie wyraźne są w nim ślady modyfikowania i adaptowania
słów z języka niemieckiego z zakresu techniki oraz życia codziennego. Niemały wpływ na kształt
powojennego słownictwa mieszkańców Grudziądza i jego okolic miały też długoletnie tradycje
militarne i penitencjarne.
Przedmiotem analizy była żywotność 307 jednostek leksykalnych wśród przedstawicieli dwóch
pokoleń (grupy wiekowe: 35–70 i 15–16 lat). W wyniku analizy danych okazało się, że przedstawiciele
starszej grupy wiekowej znają i/lub używają 76,99% podanych w ankiecie haseł, natomiast
respondenci rekrutujący się z młodszej grupy wiekowej znają i/lub używają zaledwie 40,44% całości
ankietowanego słownictwa.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Typy semantyczne trójek aspektowych. Wstępne rozpoznanie

Jednym z istotnych etapów rozwoju aspektu słowiańskiego było wyodrębnienie się trójek aspektowych w następującym układzie chronologicznym: czasownik niedokonany (simplicjum) – perfektiwum prefiksalne (pozwalające na skonkretyzowanie rodzaju akcji) – wtórne imperfektiwum sufiksalne, tak jak w przykładzie robić – zrobić – *zrabiać. Następny krok rozwojowy to zanik wtórnego czasownika niedokonanego (*zrabiać), jednak nie w każdej trójce ten człon zanikł. W artykule postawiono pytania o to, dlaczego wtórne imperfektiwum nie uległo całkowitej redukcji i jaką funkcję pełni obecnie, a także czy pod względem znaczeniowym trójki wykazują podobieństwa (a jeśli tak, to jakie). Aby to zbadać, zanalizowano zbiór 664 trójek aspektowych, których trzecie człony (wtórne imperfektiwa) podzielono według prefiksów i określono na tej podstawie typy semantyczne trójek. Wskazano także na możliwe dalsze kroki badawcze.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Niektóre rzadsze imiona męskie (IV)

Artykuł jest częścią obszerniejszego tematu, w którym autor omawia imiona męskie rzadziej
występujące wśród obywateli polskich, tj. Polaków i cudzoziemców z obywatelstwem polskim.
Podstawą doboru imion jest Słownik imion współcześnie w Polsce używanych, obejmujący stan na
rok 1994, opublikowany przez R. Rymuta w Krakowie w 1995 r.
Opracowane imiona są pochodzenia hebrajskiego: Izaak, Izajasz, Izmael, Izrael, Jafet, Jezus,
Jozue, Joshua, Job, Hiob, Joe, Joel, Jona, Jonasz, Kain, Kaleb; greckiego: Ikar, Irydion, Jazon,
Jezon, Jerofiej, Kalenik, Karion, Kastor, Kiriakos, Kleofas, Klet, Konon, Ksenofan, Ksenofont;
łacińskiego: Innocenty, Inwencjusz, Italik, Juwenal, Juwenalis, Inwencjusz, Kalwin, Kandyd,
Kolumb, Koronaty, Kwiryn; germańskiego: Indefons, Ingbert, Ingemar, Ingwar, Karl, Kunibert,
Kuno: słowiańskiego: Izasław, Krzesimir, Krzesisław; dwuznaczne: Janus, Janin, Karp.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Leksyka socjolektalna w wybranych słownikach gwary uczniowskiej i studenckiej (XX i XXI w.)

Język młodych ludzi, uczniów i studentów, jakim posługiwali się i posługują się podczas
szkolnej lub uczelnianej przerwy to polszczyzna, w której można dostrzec spójność
i zmienność zarówno w sposobach nazywania realiów otaczającej ich rzeczywistości
(neosemantyzmy, neologizmy, zapożyczenia, frazeologizmy), jak i kontynuację nazewnictwa
odnoszącego się do owej rzeczywistości. Słownictwo młodzieży obejmuje bowiem
wiele wspólnych kręgów tematycznych (np. nazwy ocen, nazwy ucznia – studenta, nazwy
przedmiotów). Słowniki gwary uczniowskiej i studenckiej zarówno z XX, jak i XXI w.
odzwierciedlają te tendencje.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Rola czynników ideologicznych i językowo-kulturowych w procesie zmian nazwisk

W artykule omówiono czynniki, które wpływają na proces zmian nazwisk. Z jednej strony wskazano
tu na działanie uwarunkowań polityczno-ideologicznych, które prowadziły do polonizacji nazwisk
obcych w okresie powojennym, np. Hoffman → Liwiński, a które także mogą działać współcześnie,
np. na terenach pogranicznych, np. Gawryluk → Błahuszewski. Z drugiej strony omówiono rolę
ekspresji językowej i negatywnego nacechowania stylistycznego podstaw pewnych nazwisk, jako
najczęstszych powodów ich zmian, np. Żaba → Żabski. Podkreślono, że w kontekście odchodzenia
od nazwisk ośmieszających pojawia się problem znaczenia nazw własnych, które z założenia
w opozycji do słownictwa apelatywnego charakteryzują się brakiem znaczenia leksykalnego.
W pewnych okolicznościach niektóre nazwy (tu nazwiska) nabierają różnego rodzaju znaczeń:
metaforycznych, asocjacyjnych czy kulturowych. Tematyka podjęta w artykule może stanowić
obszar zainteresowania różnych metodologii językoznawczych: nie tylko onomastyki, ale także
stylistyki, aksjologii językoznawczej i kognitywizmu.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo