rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Jana Długosza list dedykacyjny do Katalogu arcybiskupów gnieźnieńskich

Artykuł zawiera przekład listu dedykacyjnego (powstałego ok. 1476) do Katalogu arcybiskupów gnieźnieńskich Jana Długosza oraz wstęp prezentujący zagadnienia poruszone w tekście i stan badań nad Katalogami biskupów polskich Długosza.The article contains Polish translation of the prefatory letter (ca 1476) to the Catalogue of the Archbishops of Gniezno by Jan Długosz and an introduction which discusses problems mentioned in the text as well as current state of research on the Vitae episcoporum Poloniae by Długosz.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Piosnka nadobna dla dziatek. Z myślą o młodocianych użytkownikach polskich kancjonałów

W bogatym zasobie polskich kancjonałów protestanckich można znaleźć liczne pieśni, które w sposób bardziej lub mniej oczywisty przeznaczone były dla dzieci albo młodzieży. Obecność takich utworów wynikała w dużej mierze z zaleceń Lutra dotyczących edukacji religijnej poprzez muzykę. Do repertuaru dziecięcego należały przede wszystkim modlitwy przeznaczone do odmawiania lub odśpiewywania w ciągu dnia: Wyznanie wiary, Modlitwa Pańska, Dekalog, modlitwy poranne, wieczorne, związane z posiłkami.In the rich repertoire of Polish Protestant hymnals many songs can be found, more or less explicitly intended for children or adolescents. The presence of such works was largely a result of Luther’s recommendations on religious education through music. The children’s repertoire included primarily prayers for reciting or singing during the day: the Creed, Lord’s Prayer, Decalogue, morning and evening prayers, various meals prayers.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Kariera siedemnastowiecznego ewangelickiego szlachcica Jana Kunowskiego

Artykuł prezentuje losy szlachcica Jana Kunowskiego, który trzykrotne pełnił funkcję dyrektora ewangelicko-reformowanego synodu prowincjonalnego w Wielkim Księstwie Litewskim. Ukazane zostały różne formy jego działalności – jako poety, kondotiera, kartografa, żołnierza, dyplomaty, urzędnika, sekretarza królewskiego i ziemianina. Omówiono karierę Kunowskiego, która jednak była dużo skromniejsza niż wskazywałby na to potencjał intelektualny oraz protekcja patrona – Aleksandra Gosiewskiego. Wyjaśnione zostały przyczyny czterokrotnej zmiany miejsca zamieszkania, które każdorazowo wiązały się z porzuceniem dotychczas wykonywanego zawodu lub pełnionego urzędu.The article presents the life of nobleman Jan Kunowski, a three times director of the Lithuanian Evangelical Reformed Provincial Synod in the Grand Duchy of Lithuania. There are various forms of his activity described – as a poet, condotierre, cartographer, diplomat, official, royal secretary, and landowner. His career was not as successful as it had been indicated by both his intellectual potential and patronage of his patron Aleksander Gosiewski. The study explains why he changed his place of residence four times, and every time he abandoned either his post or profession performed.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Krakowski drukarz Stanisław Murmelius i jego księgozbiór (1571)

Drukarz Stanisław Murmelius, którego aktywność poświadczona jest od lat czterdziestych do siedemdziesiątych XVI w., związany był głównie z Krakowem, choć okresowo kierował typografiami w innych miastach Rzeczypospolitej, m.in. w Brześciu w latach 1558–1565. Na publikowany tu jego księgozbiór, zinwentaryzowany w Krakowie w 1571 r., składają się w większości dzieła autorów różnych nurtów luteranizmu (43,66%) oraz teologów z kręgu ewangelicko-reformowanego (22,53%), na ogół występujące w tym źródle w więcej niż jednym egzemplarzu. Inwentarz sporządzony został z nakazu krakowskiego wójta, a książki miały być przekazane lubelskiemu kupcowi Jakubowi Konopnicy jako rozliczenie długu.Printer Stanisław Murmelius, who was active from the 1540s to the 1570s, developed his professional career mainly in Cracow. Nevertheless, at times, he managed typographies in other cities of the Commonwealth, including that at Brest (Brześć) in 1558–1565. His book collection that is presented here, and which was registered in Cracow in 1571, is made up of texts by authors of various Lutheran denominations (43.66 per cent), and theologians of the Evangelical Reformed Church (22.53 per cent), present usually in more than one copy. The inventory was prepared on the order of the Cracow justice, and the books were to be handed over to the Lublin merchant Jakub Konopnica as discharge of a debt.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
„To jest owczarnia onego Dobrego Pasterza”. Pojęcie „prawdziwego” Kościoła w polskich szesnastowiecznych katechizmach

Artykuł ukazuje, jak pojmowali i tłumaczyli pojęcie Kościoła autorzy polskich katolickich i ewangelickich katechizmów XVI w. Zgodnie z programem Trydentu Kościół katolicki przedstawiany jest jako kontynuator nauki apostołów, silny autorytetem papieża, następcy Piotra, oraz jednością wiary, o której prawdziwości przekonują cuda. Teolodzy protestanccy uczą o kościele widzialnym, który istnieje wszędzie tam, gdzie przepowiadane jest czyste Słowo Boże, sakramenty administrowane są zaś zgodnie z Ewangelią. Razem z Kościołem widzialnym istnieje Kościół powszechny niewidzialny. Łączy on wszystkich idących za Chrystusem, który jest jedyną głową swego Kościoła.The paper focuses on the way in which the authors of Polish Catholic and Evangelical catechisms of the 16th century understood and explained of the idea of the Church. According to the decrees of the Council of Trent, the Catholic Church was presented as the continuator of the teachings of the Apostles, with its power deriving from the authority of the Pope, the successor of Peter, and unity of faith confirmed by miracles. Protestant theologists preach about the visible church, which exists wherever the pure Word of God is preached, and claim that sacraments are administered in accordance with the Gospel. The universal invisible Church exists alongside the visible Church. It connects every person following the Christ, who is the only head of his Church.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
„Pieśni mięsopustne” Jana Stoińskiego – powrót

Artykuł prezentuje znane dawnym historykom, a współcześnie uznawane za zaginione pieśni zapustne Jana Stoińskiego. Zostały one odnalezione w sylwie Andrzeja Lubienieckiego (Biblioteka Remonstrantów w Rotterdamie, rkps 527, s. 682–691). Noszą tam tytuł „Pieśni mięsopustne”, towarzyszy mu określenie okoliczności powstania utworu (na Litwie w Łostajach, w domu pani Koszkielowej w 1650 r.). Na cykl składa się sześć pisanych ośmiozgłoskowcem utworów, utrzymanych w kaznodziejskiej retoryce. W artykule przedstawiono przeglądowo ich tematykę i zacytowano wybrane fragmenty.The paper presents Shrovetide songs by Jan Stoiński, known among past historians but in the recent times believed to be lost. They were discovered in Andrzej Lubieniecki’s silva rerum (manuscript of the Remonstrant Library 527, p. 628–691), where they appear under the title Pieśni mięsopustne [“Carnival Songs”]. The circumstances surrounding the creation of the work are described as well (it was written in Łostaje estate, Lithuania, in the house of Mrs. Koszkielowa in 1650). The cycle is composed of six pieces written in octosyllabic verse and preacher-like rhetorical form. The paper provides a review of their thematic content and citations of selected fragments.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Tradycja rękopiśmienna przepowiedni elekcyjnej Jerzego Joachima Retyka. Analiza przekazów i edycja

Artykuł stanowi propozycję uporządkowania zagadnień związanych z dużym zróżnicowaniem przekazów rękopiśmiennych funkcjonujących razem pod nazwą „przepowiedni elekcyjnej”, przypisywanej Jerzemu Joachimowi Retykowi. Autor proponuje model pokazujący, w jaki sposób oryginalny, niezachowany do dnia dzisiejszego w postaci autografu tekst „przepowiedni”, po wprowadzeniu do obiegu rękopiśmiennego za sprawą korespondencji i wykonywanych licznie odpisów, ulegał procesom kontaminacji i interpolacji, przy jednoczesnym kształtowaniu się tradycji wernakularnych tego tekstu. Procesy te zostały zilustrowane w aneksach źródłowych zawierających edycje przekazów w języku łacińskim, polskim i niemieckim.The paper aims to organise the issues concerning the great variety of manuscripts jointly described as the “election prophecy,” supposedly made by Georg Joachim Rheticus. The author proposed to apply a model showing how the original text of the “prophecy,” the autograph of which has not been preserved to this day, underwent contamination and interpolation after being introduced into manuscript circulation through correspondence and numerous copies, while at the same time serving as the basis for the creation of vernacular traditions of the text. These processes are depicted in source materials annexed to the paper, containing editions of accounts in Latin, Polish, and German.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
O dupie Maryni. Rozwiązywanie Gadki Jana Kochanowskiego

Artykuł poświęcony został literackiej zagadce Jana Kochanowskiego (Fraszki III 78) z XVI w. o zwierzęciu z jednym okiem, do którego strzela się pozbawionymi grotu strzałami. Jej rozwiązanie do dziś sprawia bowiem badaczom egzegetom problem. Autor polemizuje z dotychczasowymi propozycjami odpowiedzi (broń palna, anus homoseksualisty, anus niewieści, przenośny wychodek), zaczynając swój wywód od szczegółowej analizy leksykalnej epigramatu. Omówiwszy poetykę staropolskiej dwuznacznej zagadki obscenicznej (sugerującej skojarzenia nieprzyzwoite, by podsunąć niewinne rozwiązanie), a także podstawowe różnice postrzegania niewieściego ciała w XVI stuleciu i dziś, autor wykazał, że dawni czytelnicy zagadki Kochanowskiego uznawali, iż jej rozwiązaniem była kobieca wagina. To trywialne rozwiązanie również i dziś wydaje się najbardziej prawdopodobną odpowiedzią.The paper focuses on the literary riddle written in the 16th century by Jan Kochanowski (Fraszki III 78), concerning an animal with one eye that is shot at with arrows without arrowheads. The answer to the riddle is still debated by exegetic researchers. The author discusses the answers proposed so far (firearm, a homosexual’s anus, a female anus, an outhouse), starting with detailed lexical analysis of the epigram. Having discussed the poetics of the Old Polish ambiguous ribald riddle (suggesting indecent associations, but leading to an innocent answer) and the differences in the perception of the female body in the 16th century and today, the author shows that the audience of the riddle in the times of Kochanowski reached the conclusion that the answer was a female vagina. This trivial solution still seems to be the most probable answer.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Przyczynek do sprawy narodowości Marcina Siennika

Celem artykułu jest wzbogacenie wiedzy o niemieckich korzeniach Marcina Siennika poprzez, między innymi, opis jego protestanckich wierzeń, które wpłynęły na sposób, w jaki na polski przetłumaczone zostały fragmenty Sekretów Aleksego z Piemontu, w oryginale napisanych po włosku. Artykuł prezentuje też poglądy i poczynania Sebastiana Śleszkowskiego, wydawcy drugiego wydania polskiego tłumaczenia Sekretów (Kraków, 1620).The aim of the article is to supplement the knowledge of the German origin of Marcin Siennik by, among many other things, the information concerning his Protestant denomination, which influenced the way in which some fragments of the originally Italian The Secrects of the Reverend Maister Alexis of Piemont (Venice, 1555) were translated into Polish, and at the same time to present the views and doings of Sebastian Śleszkowski, the publisher of the second edition of the Polish translation of The Secrets (Kraków, 1620).

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Poeta Lutheranus? Casus Palingeniusa i jego poematu Zodiacus vitae (1536)

Artykuł prezentuje casus łacińskiego poematu filozoficznego zatytułowanego Zodiacus vitae, wydanego po raz pierwszy w Wenecji w 1536 r. Chociaż we Włoszech dzieło zostało zapomniane i potępione, a kości jego autora – Marcella Palingenia Stellata (Palingeniusa) – spłonęły na stosie, utwór szybko zaczął cieszyć się dużym zainteresowaniem europejskich środowisk protestanckich, trwającym kilka stuleci. Paradoksalnie jednak autor Zodiaku życia nie był protestantem, a jego poemat bynajmniej nie propagował reformacyjnych treści. W artykule omówione zostaną passusy dzieła, które były sprzeczne z założeniami reformacji oraz antyklerykalne fragmenty, które chociaż zdawały się w nią wpisywać, nawiązywały w rzeczywistości do antyklerykalnej literatury humanistycznej.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Jak po chrześcijańsku dom dyscyplinować, czyli rzecz o zapomnianym gdańskim poradniku Christliche Haußzucht… Joachima Löisentina z 1655 roku

Celem artykułu jest przybliżenie zapomnianego dzieła Joachima Löisentina pt. Christliche Haußzucht…, które po 31 latach zostało opublikowane w 1655 r. przez Davida Friedricha Rhetego w Gdańsku. Zbiór ten, stanowiący połączenie modlitewnika, kancjonału oraz podręcznika wiary, przedstawiono jako komplementarny poradnik służący systematycznej i metodycznej katechizacji w duchu luterańskim w zaciszu domowym.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Szyfr Stanisława Lubienieckiego

Artykuł zawiera omówienie klucza szyfrowego, który znajduje się w materiałach po Stanisławie Lubienieckim młodszym (1623–1675), przechowywanych w Zbiorach Specjalnych Uniwersytetu w Amsterdamie. Szyfr zachował się jedynie w brudnopisie i nie jest pewne, czy był wykorzystywany. Artykuł podejmuje także próbę wskazania, do czego Lubienieckiemu mógł ten szyfr posłużyć.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Mendykanci wobec reformacji w Prusach Królewskich i Zakonnych do 1526 roku

Celem artykułu jest próba prześledzenia reakcji wspólnot mendykanckich na wydarzenia związane z wystąpieniem Marcina Lutra. Problem ten zaprezentowano na przykładzie klasztorów w Prusach Krzyżackich i Zakonnych. Jako datę końcową opracowania przyjęto rok 1526. Obok perspektywy dziejów instytucjonalnych poszczególnych zgromadzeń zagadnienie to przedstawione zostało również z punktu widzenia szeregowych zakonników oraz ich indywidualnych decyzji i motywacji.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Z dziejów luteranizmu w Łatgalii w tzw. czasach polskich (1561–1772)

Dzieje konfesji luterańskiej w dawnych Inflantach Polskich (łotewskiej Łatgalii) są zagadnieniem bardzo słabo rozpoznanym. Niewielkie zainteresowanie tą kwestią, niezwykle frapującą chociażby z racji położenia Łatgalii i jej funkcjonowania na pograniczu kulturowym, jest przede wszystkim efektem poważnego zdekompletowania bazy źródłowej i jej silnego rozproszenia. Niniejszy tekst ma na celu ukazanie w ogólnym zarysie losów łatgalskiego luteranizmu w okresie, w którym tzw. Inflanty Polskie należały do państwa polsko-litewskiego (1561–1772). Szczególny nacisk położono na relacje luteranów z katolikami, którzy w tzw. czasach polskich mieli w Łatgalii uprzywilejowaną pozycję.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Pomoc finansowa protestanckiego Gdańska dla współwyznawców w kraju i zagranicą w XVII i XVIII wieku

Gdańsk w 1557 r. oficjalnie wybrał ścieżkę reformacji i obronił swoją autonomię wyznaniową przez cały okres nowożytny. Trwająca od schyłku XVI w. kontrreforma Kościoła katolickiego znacząco ograniczyła zasięg protestantyzmu zarówno w całej Rzeczypospolitej, jak i w różnych państwach europejskich. Gdańsk dzięki wyjątkowej pozycji gospodarczej oraz politycznej w XVII–XVIII w. pełnił funkcję jednego z najważniejszych ośrodków finansujących lub wspomagających gminy luterańskie nie tylko w Polsce i Europie, ale nawet w Turcji i koloniach zamorskich. Pieniądze były zbierane w czasie publicznych kolekt, ewentualnie przekazywane z budżetu miasta. Artykuł na podstawie źródeł archiwalnych zbiera przykłady pomocy udzielanej współwyznawcom przez gdańszczan oraz analizuje sposoby zdobywania na to środków pieniężnych.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Druk antypapieski z osobistą dedykacją Marcina Lutra dla księcia Albrechta von Brandenburg-Ansbach

Artykuł prezentuje nieznaną dotąd własnoręczną dedykację Marcina Lutra dla księcia pruskiego Albrechta von Brandenburg-Ansbach (Hohenzollerna) znajdującą się na karcie tytułowej egzemplarza druku antypapieskiego pt. Wider das Bapstum zu Rom vom Teuffel gestifft (Wittenberg 1545), przechowywanego w zbiorach starych druków Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu pod sygnaturą Ob.6.II.2382. Jest to najprawdopodobniej pamiątka z ich ostatniego spotkania na zamku w Wittenberdze w grudniu 1545 r. W artykule omówiono treść publikacji i okoliczności wizyty Albrechta w tym mieście.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Czy reformacja w Polsce była luterańska? O polemikach antyluterańskich w Polsce w pierwszej połowie XVI wieku

Artykuł omawia polemiki antyluterańskie opublikowane w Królestwie Polskim w czasach panowania Zygmunta I, stawiając pytanie o kształt ruchu reformacyjnego, rozwijającego się wówczas mimo wielu zakazów króla. Autor dowodzi, że choć polemiki skierowane były explicite przeciw „luteranom”, powstawały często w wyniku starć z innymi teologami rodzącego się protestantyzmu. Utwory stworzone przez niższych pracowników Kościoła były mało oryginalne, a ich zakres oddziaływania musiał pozostać ograniczony.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Od tez Marcina Lutra do kazań Jacoba Heggego. Kościół w Gdańsku w przededniu pierwszych wystąpień reformacyjnych

Przedmiotem niniejszej analizy jest sytuacja Kościoła w Gdańsku w latach 1517–1522, w przededniu pierwszych wystąpień reformacyjnych w tym ważnym dla Prus Królewskich i Polski ośrodku miejskim. W artykule na podstawie literatury przedmiotu, a przede wszystkim zachowanych dokumentów, pism, listów oraz akt działalności biskupa włocławskiego, ordynariusza miejsca, zrekonstruowano przebieg wydarzeń poprzedzających działalność pierwszego reformatora Gdańska, Jacoba Heggego. Istotnym celem badań jest odpowiedź na pytanie, czy zapoczątkowane wystąpieniem Marcina Lutra reformacyjne wrzenie miało jakikolwiek wpływ na sytuację Kościoła w Gdańsku. Przypadek Gdańska zestawiono z sytuacją w kilku miastach Polski i Rzeszy, m.in. w Krakowie, Lubece, Hamburgu.

Czasopismo: Odrodzenie i Reformacja w Polsce
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce
Próba modernizacji polskiego przemysłu maszynowego w drugiej połowie lat 60. Przypadek fiata 125p

Tekst dotyczy podjętej w latach 60. XX w. próby zmodernizowania polskiego przemysłu maszynowego. Działania decydentów zostały przedstawione na przykładzie negocjacji i podpisania kontraktu licencyjnego na produkcję w FSO nowego samochodu fiata 125p. Zawarcie umowy z włoskim Fiatem i rozpoczęcie wytwarzania średniolitrażowej osobówki miało mieć pozytywny wpływ na strukturę eksportu przemysłu maszynowego.

Czasopismo: Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, ekonomia i finanse, nauki socjologiczne
Osiedle idealne czy peryferyjne siedlisko? Okoliczności powstania i analiza założenia przestrzenno-architektonicznego wrocławskich Kuźnik

Analiza okoliczności powstania wrocławskiego osiedla Kuźniki pozwala poznać fragment powojennej historii miasta, które po 1970 r. zaczęło rozrastać się w kierunku zachodnim. Sytuacja ekonomiczna i polityczna determinowała w dużym stopniu ówczesną architekturę i urbanistykę, jednak na tle innych, wielkoskalowych realizacji tego czasu kameralne osiedle Kuźniki odznacza się indywidualnym podejściem do kształtowania formy plastycznej oraz powiązaniem kompozycji urbanistycznej z krajobrazem.

Czasopismo: Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, ekonomia i finanse, nauki socjologiczne
Początki polskich firm z branży kosmetycznej w dekadzie lat osiemdziesiątych

W latach 80. nastąpiły widoczne zmiany w funkcjonowaniu zakładów rzemieślniczych. W dekadzie tej działalność rozpoczęło wielu polskich przedsiębiorców. W artykule ukazano, na podstawie wybranych przykładów, powstanie i dalszy rozwój małych, prywatnych zakładów rzemieślniczych, zajmujących się produkcją kosmetyków. Zdecydowana większość zebranego materiału to relacje samych założycieli, wywiady i artykuły prasowe. W części wprowadzającej zwrócono uwagę na początki branży kosmetycznej w Polsce oraz charakterystyczne dla niej zwiększone podczas kryzysu zapotrzebowanie na preparaty kosmetyczne, określane mianem „efektu szminki”. Omówiono kwalifikacje, doświadczenie i predyspozycje psychiczne właścicieli. Szczególną uwagę zwrócono na subiektywne postrzeganie realiów gospodarczych czy administracyjnych epoki: przeszkód i trudności w inicjowaniu własnej działalności.

Czasopismo: Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, ekonomia i finanse, nauki socjologiczne
Dieta chłopów galicyjskich w drugiej połowie XIX w. i na początku XX w.

Od początku XIX w. chłopi galicyjscy, niezależnie od stopnia zamożności, najczęściej spożywali ziemniaki. Konsumowano także produkty zbożowe, a przede wszystkim chleb. Białka dostarczały rośliny strączkowe, a witamin – kapusta. Stosunkowo mało spożywano mięsa, nabiału i jaj. Podstawowym napojem chłopów galicyjskich była woda, a spośród napojów alkoholowych najwięcej spożywano wódki, co w dużej mierze było skutkiem długo obowiązującego przymusu propinacyjnego. Na przełomie XIX i XX w. większość ludności chłopskiej w Galicji żyła w stanie permanentnego niedożywienia. Ilość i jakość konsumowanych pokarmów zaspokajała niewiele ponad 50% zapotrzebowania energetycznego pracującego mężczyzny.

Czasopismo: Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, ekonomia i finanse, nauki socjologiczne