rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Nieagonistyczny charakter polskich studiów o literaturze Zagłady

Celem artykułu jest przedyskutowanie tezy o nieagonistyczym charakterze polskich Holocaust studies w ich aspekcie literaturoznawczym. Autorka, korzystając z teorii agonizmu Chantal Mouffe, zarysowuje model agonizmu, by następnie odnieść go do literaturoznawstwa i skonfrontować z koncepcją humanistyki afirmatywnej Ewy Domańskiej. Nieagonistyczna struktura studiów nad Holokaustem w Polsce okazuje się ich potencjalną przewagą nad studiami prowadzonymi w Europie i na świecie, zwłaszcza w ich odmianie posthumanistycznej. Dwa przeanalizowane przykłady polemik pisarzy i literaturoznawców pokazują natomiast, że pojęcie agonu powinno ulec przewartościowaniu i krytycznej ocenie jako to, które często prowadzi do osłabienia podmiotu nauki oraz dyskursu naukowego.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Potęgowanie agonu, czyli o literackim starciu Józefa Albina Herbaczewskiego z Tadeuszem Micińskim

Przedmiotem namysłu badawczego w niniejszym artykule jest jedno z najbardziej spektakularnych starć literackich na arenie Młodej Polski. Zainicjowane ono zostało przez Józefa Albina Herbaczewskiego (Juozapasa Albinasa Herbačiauskasa), młodolitewskiego pisarza dwujęzycznego, związanego na początku XX wieku ze środowiskiem artystyczno-naukowym Krakowa i prowadzącego aktywną działalność publicystyczną w kwestii relacji polsko-litewskich. Jego adwersarzem był Tadeusz Miciński, młodopolski poeta, dramaturg i prozaik, podobnie jak Herbaczewski zaangażowany na rzecz odrodzenia narodowego Polski i Litwy. Autorka artykułu próbuje znaleźć odpowiedź na pytanie, dlaczego pomimo czytelnego powinowactwa myślowego i ideowego, a także pewnego zbliżenia postaw artystycznych i wyborów estetycznych, dochodzi pomiędzy obu pisarzami do gwałtownego zwarcia na polu literackim. Odsłaniając kulisy przyjęcia przez litewskiego twórcę stanowiska rewizjonistycznego wobec Micińskiego, autorka odwołuje się także do Bloomowskiej teorii „lęku przed wpływem”. Tytułowe potęgowanie agonu oznacza zarówno narastanie napięcia we wzajemnych relacjach, co przełoży się na kolejne akty literackiego starcia, jak i wielopodmiotowość tego pisarskiego pojedynku (m.in. pośredni udział Stanisława Tarnowskiego).

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Muzycznoliteracki agon tożsamości: „Konrad Wallenrod”

Agon śpiewaczy − topos organizujący centralną scenę Konrada Wallenroda, tj. Ucztę − stanowi klucz do muzycznoliterackiej interpretacji poematu Mickiewicza. Tradycje homerycka, paulińska i trubadursko-truwerska pozwalają dostrzec w śpiewaczych zmaganiach uczestników turnieju bój, którego stawką jest z jednej strony tożsamość Konrada-Alfa, a z drugiej – tożsamość gatunkowa „pieśni o Aldony losach”. Artykuł problematyzuje przekonanie o czystej konwencjonalności muzycznych sygnałów genologicznych tekstu i pokazuje korzyści z jego zawieszenia w badaniu, co rzuca nowe światło na balladę Alpuhara.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Strona Słowackiego? − Norwid wobec tradycji wieszczów

Tematem artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie, czy i dlaczego spośród wzorów postaw romantycznych poetów Norwid wybrał wariant Juliusza Słowackiego. Dlaczego Mickiewiczowi i Krasińskiemu zarzucił historiozoficzne kłamstwo, a u Słowackiego odnalazł prawdę? Takie opinie zostały sformułowane w Norwidowskich odczytach O Juliuszu Słowackim, przede wszystkim w zawartej tam interpretacji Anhellego. Semantyczna analiza fragmentów lekcji o Słowackim pozwoliła wskazać w konkluzji estetyczne, egzystencjalne i historiozoficzne powody takiego wyboru.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Sympatyczność twarzy – wstęp do oceny uwarunkowań

Celem niniejszego badania była wstępna eksploracja uwarunkowań sympatyczności twarzy. Jako że sympatyczność nie była wcześniej przedmiotem zainteresowania polskich badaczy, poszukiwano potwierdzenia, że jest ona zmienną odrębną od atrakcyjności fizycznej, a także możliwą do instynktownej oceny wyłącznie na podstawie krótkotrwałej ekspozycji twarzy.
Sprawdzano też, czy ekspresja emocjonalna ma wpływ na to, jak oceniana jest sympatyczność oraz próbowano rozstrzygnąć, czy jest to cecha obiektywna, czy też istnieją różnice między ludźmi w jej postrzeganiu.
Badaniem objęto 82 osoby (41 mężczyzn i 41 kobiet) w wieku od 18 do 30 lat. Wyniki świadczą o tym, że sympatyczność twarzy należy rozpatrywać jako zmienną odrębną od atrakcyjności fizycznej i podlegającą subiektywnej ocenie. Wykazano, że pozytywna ekspresja emocjonalna może sprzyjać wysokim ocenom sympatyczności. Wiele poruszonych kwestii dotyczących sympatyczności twarzy wciąż wymaga rozstrzygnięcia ze względu na ograniczenia niniejszych badań, jednak można mieć nadzieję, że dadzą one asumpt do przyszłych rozważań.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Mickiewicz ukryty za Słowackim? Nota o trój-antagonizmie wieszczów w Psalmie żalu Krasińskiego

Autor, opisując polemiki ideowe prowadzone przez trzech najważniejszych polskich poetów romantycznych, modyfikuje pojęcie „antagonizmu wieszczów” (zarezerwowane zasadniczo dla sporu Słowackiego z Mickiewiczem), proponując koncepcję „trój-antagonizmu”. Rzecz objaśniona jest na przykładzie analizy sensów myślowych (polityczno-religijno-historiozoficznych) wpisanych w Psalm żalu, utwór Krasińskiego z okresu Wiosny Ludów (1848), który powszechnie i słusznie interpretowano jako ostatnie słowo Krasińskiego (przeciwnika rewolucji) w sporze ze Słowackim (głoszącym ideę „Ducha − Wiecznego rewolucjonisty”). Autor stawia tezę, że ukrytym bohaterem negatywnym utworu jest także Mickiewicz, z którym Krasiński wiódł w Rzymie w 1848 roku dramatyczny spór o Wiosnę Ludów i kierunek działania polskiej wspólnoty. Spór ten Krasiński referował szczegółowo i w sposób bardzo subiektywny w listach do bliskich mu osób (m.in. kochanki Delfiny Potockiej i filozofa Augusta Cieszkowskiego). Autor dowodzi, że argumenty użyte przez Krasińskiego w tej polemice powtórzone zostały w Psalmie żalu oraz że w negatywny portret rewolucyjnego „my” włączył cechy i myśli przypisane w tychże listach Mickiewiczowi. Tym samym, dowodzi autor, spór Mickiewicza i Krasińskiego z 1848 roku uznać należy za kluczowy element genezy tego utworu.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Ananas vs jabłko, czyli sława popularna wieszczów

Artykuł prezentuje różne przejawy obecności „antagonizmu wieszczów” − Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego − w kulturze popularnej. Uwzględnione zostały wybrane przykłady z XIX, XX i XXI wieku, między innymi dawne pocztówki, pamiątki związane z jubileuszami obu twórców, współczesne gadżety, nazewnictwo produktów przemysłowych, obrazkowe memy internetowe i inne rodzaje twórczości dotyczącej romantycznych poetów pojawiające się w mediach społecznościowych. Autorka odwołuje się do sporów prowadzonych dawniej i obecnie w publikacjach prasowych i w Internecie. Pokazuje w ten sposób trwałość pojęcia „antagonizm wieszczów” jako stereotypu kształtującego wizerunki Mickiewicza i Słowackiego w masowym odbiorze.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
U stóp pomników. Kantaty okolicznościowe ku czci Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego

Pomniki ku czci wieszczów i dedykowane im kantaty łączy wspólnotowy wymiar kultu, którego są przejawem. Fundowane od połowy XIX wieku pomniki Mickiewicza i Słowackiego pozwalają zauważyć szczególną różnicę w postrzeganiu obu twórców. Pierwszy od początku postaciowany jest jako wieszcz-prorok, drugi dopiero z czasem (pod koniec XX wieku) otrzymuje takie atrybuty. Podobne zjawisko zauważyć można w librettach kantat komponowanych i wykonywanych częstokroć z okazji odsłonięcia pomników dedykowanych wieszczom. Kantaty ku czci Mickiewicza są ilościowo obfitsze i dokładniej określają jego status jako wieszcza. Słowacki z kolei w większym stopniu opiewany jest w tym gatunku jako poeta, mistrz słowa.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
„Bo wajdelotom powiem − że na ciele jesteś kosmaty”. Dekonstrukcja mitów Mickiewiczowskich w [„Wallenrodzie”] Słowackiego

Autor artykułu stawia sobie za zadanie ukazanie skomplikowanej intertekstualności niedokończonego dramatu [Wallenrod] Juliusza Słowackiego. Po pierwsze, wskazuje na anty-marivaux’owską linię czytania utworu, a także uwypukla grę Słowackiego z Dekameronem Boccaccia. Po drugie, przesuwa datę powstania tekstu z 1841 roku na lata późniejsze − ze względu na obecną w [Wallenrodzie] symbolikę genezyjską. Po trzecie wreszcie, rozlicza się z dotychczasowym stanem badań sytuującym utwór przede wszystkim w świetle młodzieńczej twórczości Słowackiego oraz intertekstualności szekspirowskiej. Nowy typ − multiintertekstualnego – odczytywania [Wallenroda] ma tymczasem unaocznić, że nawet tekstowość utworu jest dla Słowackiego instrumentem wspomagającym dekonstrukcję Mickiewiczowskiego pierwowzoru.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Predyspozycje studentów psychologii do funkcjonowania w roli zawodowej

Przedmiotem artykułu jest określenie poziomu predyspozycji studentów psychologii warunkujących ich zdolność do podjęcia zadań psychologa. Autorzy oparli się na teoretycznym modelu predyspozycji zawodowych J. Hollanda, zgodnie z którym określony rodzaj predyspozycji zawodowych determinuje sukces w konkretnym zawodzie; w tym przypadku w zawodzie psychologa. Celem badań było: 1) oszacowanie poziomu predyspozycji badawczych i społecznych u studentów oraz porównanie tego poziomu u studentów stacjonarnych i niestacjonarnych; 2) zidentyfikowanie czynników psychologicznych determinujących poziom predyspozycji. W badaniach wykorzystano test predyspozycji zawodowych J. Hollanda, Kwestionariusz do pomiaru inteligencji emocjonalnej INTE oraz Test Osobowości NEO-FFI. Wzięło w nich udział 133 studentów psychologii Uniwersytetu Łódzkiego. Wyniki wskazują m.in. na wyższy niż przeciętny poziom predyspozycji badawczych i społecznych u studentów oraz na szczególną rolę inteligencji emocjonalnej w kształtowaniu predyspozycji zawodowych przyszłych psychologów.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Empatia a postawy wobec przemocy – doniesienie z badań

W prezentowanym artykule opisano związek między trójwymiarowym modelem empatii a postawami wobec przemocy. W badaniach wzięło udział 575 osób (356 kobiet i 199 mężczyzn). Uczestnicy badania wypełniali trzy kwestionariusze: Kwestionariusz postaw wobec przemocy, Kwestionariusz postaw wobec przemocy w bliskich związkach oraz Skalę Wrażliwości Empatycznej (SWE) mierzącą: przyjmowanie perspektywy, empatyczną troskę i osobistą przykrość. Wyniki badania wskazują na istnienie związku miedzy empatią a postawami wobec przemocy, przy czym Przyjmowanie Perspektywy i Empatyczna Troska są skorelowane ujemnie ze ogólnym wynikiem skal postaw wobec przemocy, zaś Osobista Przykrość dodatnio. Badania wskazują też na istnienie różnic płciowych – skłonność mężczyzn do przyjmowania cudzej perspektywy zdaje się silniej korelować z ich postawami wobec przemocy w życiu społecznym niż to ma miejsce wśród kobiet. Przeprowadzone badanie pozwala sądzić, że trójwymiarowy model empatii może pogłębić naszą wiedzę o postawach wobec przemocy w szerszym kontekście społecznym i w bliskich związkach.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Pojęcie wielkości efektu na tle teorii Neymana-Pearsona testowania hipotez statystycznych

Celem tej pracy jest zwrócenie uwagi badaczy wykorzystujących metody statystyczne w analizie wyników swoich badań na pomieszanie dwóch różnych teorii testowania hipotez statystycznych, teorii Fishera i teorii Neymana–Pearsona. Zawarcie, w obecnie stosowanym instrumentarium statystycznym, pomysłów z obu tych teorii, powoduje, że znakomita większość badaczy bez chwili namysłu za prawdziwą przyjmuje stwierdzenie, iż im mniejsze prawdopodobieństwo, tym silniejsza zależność. Przedstawione zostały słabe strony teorii Neymana–Pearsona i wynikające z nich problemy przy podejmowaniu decyzji w wyniku przeprowadzonych testów. Problemy te stały się usprawiedliwionym poszukiwaniem mniej zawodnych rozwiązań, jednakże zaproponowane mierniki wielkości efektu, jako wykorzystujące z jednej strony dogmat o związku między wielkością prawdopodobieństwa w teście i siłą zależności, a z drugiej – brak jakichkolwiek podstaw teoretycznych tego rozwiązania, wydają się jeszcze jednym pseudorozwiązaniem rzeczywiście występujących problemów. Dodatkowo, wykorzystywanie mierników wielkości efektów wygląda na próbę zwolnienia badaczy z głębokiego myślenia o uzyskanych wynikach z analizy statystycznej, w kategoriach merytorycznych. Powstał trywialny przepis: odpowiednia wartość miernika natychmiast implikuje siłę zależności – podejście takie wydaje się niegodne badacza.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Analiza podatności na złudzenia wzrokowe ze względu na zależność od pola i płeć

Poszukiwano odpowiedzi na pytania: czy osoby ulegające złudzeniom kształtu i kierunku ulegają także złudzeniom stałości przechylenia; czy osoby zależne w porównaniu z niezależnymi od pola w ujęciu Witkina charakteryzuje większa podatność na złudzenia; czy kobiety bardziej niż mężczyźni ulegają złudzeniom wzrokowym?
Przeprowadzono dwa badania. W pierwszym wzięło udział 75 uczniów (M = 18,5; SD = 0,5), zaś w drugim 31 studentów psychologii (M = 20; SD = 0,5). Zastosowano Rod and Frame Test do badania iluzji Pręta i Ramy, komputerową symulację złudzeń wzrokowych: Zollnera, Poggendorffa, Ponzo, Ebbinghausa, Millera-Lyera oraz EFT Witkina do określania zależności od pola. Okazało się, że kobiety bardziej niż mężczyźni ulegają iluzji Pręta i Ramy, Poggendorffa i Zӧllnera, natomiast zależność od pola nie różnicuje podatności na badane złudzenia. Związki pomiędzy iluzją Pręta i Ramy a pozostałymi złudzeniami uzyskano dla kąta odchylenia ramy od pionu o 15 stopni.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Wpływ sprawności funkcjonowania pamięci roboczej na powstawanie fałszywych wspomnień

Celem prezentowanych badań było określenie, czy sprawność funkcji pamięci roboczej jednostki (working memory, WM) wpływa na skłonność do wytwarzania fałszywych wspomnień. Do operacjonalizacji terminu „fałszywe wspomnienia” wykorzystano klasyczny paradygmat słów skojarzonych (DRM paradigm; Deese, 1959; McDermott, Roediger, 1995), którego adaptację przeprowadzono na potrzeby pracy. Funkcje WM zdefiniowano za Miyake i Shah (1999) jako: (1) przerzutność uwagi, (2) aktualizacja treści oraz (3) hamowanie reakcji. W badaniach wzięło udział 94 studentów Uniwersytetu Łódzkiego w wieku 19–26 lat (M = 20; SD = 1,735). Do pomiaru pamięci roboczej wykorzystano komputerowe zadania SWATT oraz MEMATT w opracowaniu A. Chuderskiego, a fałszywych przypomnień – prezentację list słów skojarzonych. Porównanie wyników pozwala stwierdzić, że sprawność WM istotnie wpływa na liczbę fałszywych wspomnień u osób badanych, co wyrażało się doborem adekwatnej strategii decyzyjnej. Stosowanie refleksyjnej strategii powodowało powstanie mniejszej liczby fałszywych przypomnień, ale było związane z popełnianiem większej liczby błędów ominięcia, niż w przypadku strategii impulsywnej. Otrzymane wyniki tłumaczono jako przejaw głębszego przetworzenia informacji przez osoby refleksyjne (Craik, Lockhart, 1972). Stosowanie refleksyjnej strategii interpretowano jako wyraz sprawnej polityki przydzielania zasobów przez WM (Kahneman, 1973). Udało się też zbudować model regresji, pozwalający na predykcje spadku liczby fałszywych wspomnień o 45,5% w przypadku zmiany strategii decyzyjnej z bardziej impulsywnej w kierunku bardziej refleksyjnym.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Rola doświadczenia wzrokowego w procesie majoryzacji i minoryzacji wyobrażeniowej. Raport z badań uczniów niewidzących

Wiadomo, że możliwość wizualizacji wyobrażeń, związana z posiadaniem wspomnień wzrokowych, pomaga osobom niewidzącym w wykonywaniu wielu zadań, w które zaangażowana jest wyobraźnia przestrzenna. W dwóch eksperymentach z udziałem uczniów niewidzących sprawdzano, jakie znaczenie ma możliwość wizualizacji wyobrażeń dla zdolności wykonywania operacji zmiany wielkości obiektów w wyobraźni. Zgodnie z hipotezami niewidomi od urodzenia (H1) popełniają większy błąd powiększając w wyobraźni obiekty (eksperyment 1: majoryzacja wyobrażeniowa) oraz (H2) w mniejszym stopniu pomniejszają oddalający się w wyobraźni przedmiot (eksperyment 2: minoryzacja wyobrażeniowa), niż uczniowie niewidzący posiadający wspomnienia wzrokowe. Hipoteza pierwsza została częściowo potwierdzona. Uczniowie niewidomi od urodzenia wykazywali tendencję do większego przeszacowywania wysokości powiększonych w wyobraźni, dotykanych uprzednio przedmiotów, niż uczniowie niewidzący posiadający wspomnienia wzrokowe. Hipoteza druga nie uzyskała poparcia empirycznego – obydwie badane grupy w porównywalnym stopniu pomniejszały w wyobraźni oddalający się od nich przedmiot.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Poczucie kontroli u sprawców przestępstw agresywnych

Głównym celem badania było ustalenie, jakim poczuciem kontroli charakteryzują się sprawcy przestępstw agresywnych. Założono, że zewnętrznym poczuciem lokalizacji kontroli charakteryzują się sprawcy czynów agresywnych. Poczucie przypadkowości zdarzeń jest wyższe u skazanych za przestępstwa z użyciem przemocy, którzy również cechują się mniejszym poczuciem kontroli nad zdarzeniami i brakiem własnej sprawczości. Dla zweryfikowania tez przebadano 140 mężczyzn osadzonych w zakładzie karnym przy pomocy skali I-E J. B. Rottera oraz Kwestionariusza Przystosowania Osobistego I. Niewiadomskiej, M. Kalinowskiego, A. Majcherczyk. Badaną grupę stanowiło 69 skazanych za czyny agresywne i 71 nieagresywne. Zaprezentowane w artykule rezultaty badań pokazują, że warunki, w których znajdowali się skazani, wpłynęły na ujawnienie się zewnętrznego poczucia kontroli, czego wynikiem jest przeświadczenie, że oni sami i ich otoczenie zależy od innych (Berne, 1998). Osadzeni agresywni i nieagresywni charakteryzują się podobnym odczuciem przypadkowości zdarzeń oraz brakiem kontroli nad nimi, różnicuje ich tylko poczucie braku własnej sprawczości.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Dlaczego Słowacki „pisał Mickiewiczem”? O genezyjskim przesłaniu fragmentu epickiego [„Konrad Wallenrod”]

Słowacki, parafrazując Konrada Wallenroda, nie polemizował z tym utworem, lecz odkrywał i tłumaczył genezyjski sens zawartego w nim przekazu. Trudno to nazwać „pisaniem Mickiewicza”, jak określiła osobliwą praktykę twórczą poety Alina Witkowska. Można mówić raczej o „pisaniu Mickiewiczem” − tworzeniu narracji genezyjskiej treścią i stylem jego dzieł. W drugiej połowie lat czterdziestych autor Dziadów, Konrada Wallenroda i Pana Tadeusza przestał interesować Słowackiego jako jednostka wyróżniająca się określonym światopoglądem, wyobraźnią, talentem. Stał się dla niego jednym z głosów − doniosłych, homeryckich − za pośrednictwem których przemawia „duch świata”, duch dziejów. Nie tylko jednak „Mickiewiczem” pisał poeta opowieść genezyjską, lecz także utworami własnymi. Pisał ją również dziełami innych mistrzów: Homera, Dantego, Ariosta, Szekspira, Calderona i in., w których dostrzegał oznaki profetyzmu. W epickim urywku [Konrad Wallenrod] wspólna, zbiorowa wizja wajdelotów, tj. obraz napowietrznych rycerzy − zwiastunów przełomowych zdarzeń mających w przyszłości rozegrać się na Litwie − dowodzi, że pieśń jako objawienie tajników działania Boga czy duchów w historii nie jest własnością jednego śpiewaka, że odczytywanie i tłumaczenie prawd objawionych jest zadaniem kolektywnym.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Agon i arcydzieło. [„Pan Baron”] Adama Mickiewicza wobec „pokusy poetyckiej á la Słowacki”

W artykule podjęte są kwestie dotyczące możliwych interpretacji niedokończonego poematu Adama Mickiewicza [Pan Baron] w świetle głównego motywu (tematu) tej pracy, tj. agonu jako sytuacji współzawodnictwa artystów. Drugim tropem badawczym są ujawnione w korespondencji Adama Mickiewicza z Józefem Bogdanem Zaleskim słowa, które mogłyby świadczyć o zainteresowaniu autora Dziadów sztuką poetycką Juliusza Słowackiego. Studium jest próbą interpretacji [Pana Barona] jako utworu opartego na wyrafinowanym koncepcie artystycznym, który sytuuje się w pewnej bliskości do kategorii ironii romantycznej.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Nienawidzę i kocham. Miejsce Mickiewicza i rola autorytetu w korespondencji Słowackiego

Celem artykułu jest analiza wzmianek na temat Adama Mickiewicza pojawiających się w korespondencji Juliusza Słowackiego. Ich ambiwalentny charakter potwierdzać może przypuszczenie, że skomplikowana relacja pomiędzy poetami da się analizować za pomocą teorii „lęku przed wpływem” Harolda Blooma. W niniejszym szkicu fragmenty korespondencji dotyczące Mickiewicza analizowane są jednak w szerszym kontekście zmagań Słowackiego z problemem autorytetów w dziedzinie literatury.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Mickiewicz−Słowacki. Estetyczna wartość opozycji

W niniejszej pracy romantyczna opozycja Mickiewicz−Słowacki widziana jest w perspektywie estetyki w rozumieniu Romana Ingardena; recepcja biografii autorów przeniesiona zostaje na obszar ich twórczości. W dziejach recepcji polskiego romantyzmu utrwalił się stereotyp konfliktu między Mickiewiczem a Słowackim. Jeśli jednak spojrzymy na tę epokę jako współistnienie wielkich twórczych osobowości, wówczas „opozycyjność” poetów zmieni swój charakter. Zwłaszcza „ostatnia” poezja Mickiewicza i Słowackiego, podnosząca bardzo zbliżone kwestie, realizuje się w krańcowo odmiennych formach wyobraźniowych. „Opozycyjność” poetów odsłania się jako komplementarność znacząco definiująca polski romantyzm.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
„Matka Boska w śmiech parschła”. Agon ukryty?

W wierszu [Nie to człek duchowny, podług Zana słów...] Juliusza Słowackiego nie pada imię ani nazwisko Adama Mickiewicza, niemniej subtelne nawiązania wskazują, że utwór może być ironiczną wypowiedzią na jego temat. Artykuł sytuuje ją na tle innych odniesień do Mickiewicza w twórczości Słowackiego i odsłania warstwy nawiązań do sztuki, pod którymi można się doszukiwać ukrytego agonu między twórcami. Analiza wyrasta z przekonania, że Słowacki posłużył się obrazami Matki Boskiej Częstochowskiej i Madonny Rafaela w sposób polemiczny. Zestawienie dwóch postaw religijności wobec tych obiektów mogło mu służyć do ukazania różnic między nim a Mickiewiczem w podejściu do sztuki i do twórczości poetyckiej.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
„Anhelli” Słowackiego − efekt lektury mickiewiczo-logicznej

Artykuł jest poświęcony lekturze Anhellego Juliusza Słowackiego w perspektywie „antagonizmu wieszczów”. Ukazany zostaje wpływ interpretacji mesjanistycznego dzieła Mickiewicza na odczytanie poematu młodszego poety.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo