rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Poszukiwanie kryteriów oceny nowoczesnych malowideł ściennych w zabytkowych kościołach w Polsce

W artykule omówiono współczesne polichromie wykonane w XX wieku w zabytkowych kościołach. Często uważa się, że nie pasują one do historycznych, jak również kościelnych wnętrz. Ich wartość jest często dyskredytowana ze względu na epokę, w której zostały stworzone. Współczesne malowidła ścienne w zabytkowych wnętrzach kościelnych można podzielić w odniesieniu do czasu, w których powstały poprzednie. Druga grupa obejmuje polichromie powstałe po wojnie w trakcie przygotowań i obchodów Tysiąclecia Chrztu Polski. Współczesne dekoracje w zabytkowych kościołach były również realizowane w późniejszych czasach. Zostały wykonane przez wybitnych artystów - Józefa E. Dutkiewicza, Wacława Taranczewskiego, Jerzego Nowosielskiego. Często polichromie łączą efekty prac konserwatorskich ze współczesnym malarstwem polichromowanym. Najważniejszą cechą tych realizacji było połączenie zabytkowego wyposażenia i wystroju z nowymi, współczesnymi dekoracjami wnętrz. W wielu przypadkach były przejawem nowoczesności, podczas gdy w innych stanowiły kontynuację transformacji starych kościołów poprzez dodawanie kolejnych dzieł sztuki. Jedyną szansą na uratowanie tych dekoracji jest wpisanie ich do rejestru zabytków. Dlatego konieczne jest przygotowanie kryteriów oceny współczesnych obrazów w historycznych wnętrzach. Pozwoli to nie tylko na docenienie i zachowanie tych polichromii, ale także na ich skuteczną ochronę.

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Hammershus - dobre praktyki i zarządzanie trwałą ruiną

Zamek Hammershus, to średniowieczna, duńska warownia na wyspie Bornholm. W ruinie od połowy XVIII w. Dewastację powstrzymano w 1822, gdy ruinę zamku uznano za zabytek. Zamek, dominujący w widokach północnego wybrzeża wyspy stał się celem wędrówek romantycznych turystów. Decydujące prace konserwatorskie przeprowadził Peter Hauberg w latach 1885 – 1928, programowo powstrzymując się od rekonstrukcji. Funkcje recepcyjne pomieszczono w zabudowaniach opodal ruin. Polityka ochronna prowadzona od 1907 r. wiązała się z wykupem terenów wokół zamku i systematycznym usuwaniem okolicznych budowli. W 1969r. koncepcję centrum informacyjnego, ukrytego w krajobrazie stworzył Jørn Utzon. W 2013 podjęto realizację jego koncepcji. Projekt opracował duński zespół Arkitema, we współpracy z Buro Happold, i Ch. Harlangiem. Nowoczesne centrum interpretacji zabytku oddane do użytku w 2018 r. jest odsunięte od ruin i ukryte w formach terenu. Ochrona zamku Hammershus jest podporządkowana zachowaniu jego historycznej formy – trwałej ruiny. Jest również prowadzona w sferze krajobrazowej. Nowe centrum recepcyjne zlokalizowano i zaprojektowano tak, by nie konkurowało z formą historyczną i krajobrazem. Model zarządzania zamku Hammershus to przykład dobrej praktyki w ochronie dziedzictwa kulturowego i zabytkowych ruin. Istotą jest wykorzystanie atrakcyjności ruiny historycznej, jako obiektu przyciągającego odwiedzających oraz oddalenie współczesnych funkcji komercyjnych od zabytku wraz ze stworzeniem nowych możliwości kontemplacji zabytku oraz rygorystyczną ochroną krajobrazu.

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Polskie miejsca pamięci - zmiany interpretacji i problemy ochrony w XXI wieku

W pracy omówiono pojęcie miejsce pamięci, jego zakres, i wiążące się z nim skojarzenia i społeczny w kolejnych okresach historycznych. Przedstawiono też zmiany rozumienia tego terminu i odmienne kształtowanie różnych miejsc pamięci w kolejnych okresach historycznych, a także zwrócono uwagę na odmienne interpretacje wydarzeń, które upamiętniały, co wpływało na ich różne urządzanie i odmienny odbiór społeczny. Analizując funkcjonowanie polskich miejsc pamięci w XX wieku należy zauważyć częste i gruntowne zmiany ich znaczenia i odbioru społecznego. Interpretacja wydarzeń i form upamiętnienia była zależna od aktualnej sytuacji społecznej i politycznej. Nawet niewielka zmiana sytuacji politycznej powodowała znaczące zmiany interpretacji miejsc pamięci i dotyczącej ich propagandy. Mimo to miejsca pamięci stały się ważnymi nośnikami pamięci. Ich przejawem były bardzo nowatorskie projekty upamiętnień zarówno w formie pomników (pomniki w danych obozach koncentracyjnych - Oświęcim, Majdanek, Treblinka), jak i wielkich kompozycji przestrzennych (nowa zabudowy upamiętniająca warszawskie getto), które powstawały po 1945 roku. Rozumienie polskich miejsc pamięci znacząco zmieniało się w XX wieku, podobnie jak cała tradycja kulturowa. Zmieniało się także ich postrzeganie, rozumienie, jak i sposób odbioru społecznego, niezależnie od dużej akceptacji społecznej. Także i dzisiaj rozumienie miejsc pamięci nie jest ostatecznie zdefiniowane i nadal będzie podlegało ono zmianom interpretacji i odbioru, co ma wpływ na ich znaczenie i formy ochrony.

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Korozja biologiczna i roślinność a trwała ruina

W artykule przedstawiono mechanizmy biodegradacji struktur w obiektach historycznych przeznaczonych do ekspozycji w postaci trwalej ruiny oraz zasady postępowania przy usuwaniu niepożądanej roślinności w tychże obiektach. Szczególną uwagę poświecono zagadnieniom związanym z różnorodnością uszkodzeń spowodowanych przez organizmy żywe. Zaprezentowano zasady postępowania przy usuwaniu zarówno glonów porostów i grzybów, jak również procedury działania przy zwalczaniu niepożądanej roślinności wyższej.

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Miejsce pamięci w prawie hiszpańskim

Interpretacja pojęcia miejsca pamięci w hiszpańskim prawie ochrony dziedzictwa historycznego prowadzona jest niekonsekwentnie. Niniejszy artykuł dokonuje próby przedstawienia problemów, które pojawiają się przy kwalifikowaniu danych obszarów jako miejsc pamięci oraz omówienia ich istoty posługując się przykładem Wspólnoty Autonomicznej Madrytu. Wskazane błędy powinny przestrogą i zmuszać do refleksji.

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Miejsca pamięci mniejszości ukraińskiej na Podkarpaciu a upamiętnienie zbrojnego konfliktu na pograniczu polsko-ukraińskim po II wojnie światowej

Miejsca pamięci są materialnym dowodem zbrojnego konfliktu polsko-ukraińskiego na Podkarpaciu, który rozegrał się w latach 1944-50. To właśnie tutaj, na południowo-wschodnim pograniczu dochodzi do permanentnego konfliktu interesów społeczności lokalnych o różnej tożsamości historycznej. W celu upamiętnienia krwawych zajść i licznych ofiar po obu stronach, wznoszone są upamiętnienia na ziemiach polskich i ukraińskich, stanowiąc zarzewie konfliktów, zarówno w przeszłości, jak i obecnie. W artykule wykazałam wagę zależności pomiędzy pamięcią społeczności etnicznej, a specyfiką języka grupy, która dążąc do upamiętnienia ważnych dla siebie wydarzeń i miejsc pamięci, nie przestrzega istniejących przepisów prawa państwa Polskiego. Analiza podstaw prawnych wznoszenia upamiętnień pokazuje, że wymagana jest aktualizacja przepisów prawa. Powszechnie niedoceniana wartość warstwy mentalnej w kontekście wartości niematerialnej dziedzictwa kulturowego poszczególnych grup etnicznych doprowadza do sytuacji konfliktogennych, które wykraczają poza teren pogranicza, stając się konfliktami o zasięgu ogólnopolskim, a coraz częściej nawet międzynarodowym.

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Współczesne zagospodarowanie ruin w obszarze historycznego układu urbanistycznego Gdańska

Śródmieście Gdańska, składające się z obszarów historycznych, zostało poważnie zniszczone podczas II wojny światowej. Krótko po wojnie, w latach 40. powstały pierwsze koncepcje konserwatorskie dla jednej z reprezentatywniejszych dzielnic - dzisiejszego Głównego Miasta. Projekt urbanistyczny obejmował dokładną historyczną rekonstrukcję wszystkich obiektów publicznych i dobrze udokumentowanych budynki mieszkalnych. Pozostałe budynki zaplanowano w historyczny - pośredniowieczny sposób. W innych obszarach śródmiejskich zaprojektowano wyłącznie obiekty użyteczności publicznej w ramach koncepcji historycznej, a budownictwo mieszkaniowe i sklepy - zgodnie z najnowszymi (powojennymi) ideami. W centrum Śródmieścia znajduje się Wyspa Spichrzów z zachowanymi spichlerzami i magazynami. W latach 2012-2014 zatwierdzono nowe projekty obszaru Wyspy. W jej niektórych częściach, na przykład w północnej części, proces wciąż trwa. Nowa koncepcja architektoniczna, którą planuje się zastosować w przypadku spichlerzy Daleka Droga, Arka Noego, Czarny Kogut i Kuźnia zakłada nadbudowy nad historycznymi pozostałościami. Rozważane są dwa sposoby projektowania nadbudów. Pierwsza - z wykorzystaniem elementów historycznych, natomiast drugia z wykorzystaniem nowoczesnych materiałów, w szczególności szkła.

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Niektóre forty Twierdzy Kraków historycznymi ruinami. Zamierzenie czy konieczność

Obiekty militarne XIX wiecznych twierdz pierścieniowych, obiekty obronne z II wojny światowej podobnie jak wiele obiektów przemysłowych utraciły swoją pierwotną funkcję. Gmina Miejska Kraków otrzymała w spadku po wojsku prawie wszystkie forty austriackiej Twierdzy Kraków położone na jej terenie (około 30 obiektów) wliczając w to forty Skarbu Państwa, w różnym stanie zachowania, towarzyszące im schrony amunicyjne i ziemne szańce. Miasto Kraków po nieudanych próbach wydzierżawienia zdecydowało o zabezpieczeniu ruin dwóch fortów północnego odcinka twierdzy, położonych obok siebie i historycznie współpracujących ze sobą - fortu artyleryjskiego nr 48 „Batowice” i fortu pancernego nr 48a „Mistrzejowice”, które wraz z trzecim fortem pancernym nr 47 ½ „Sudół” tworzyły jedną grupę fortową. Dla fortów „Batowice” i „Mistrzejowice” opracowano projekty konserwatorskie zabezpieczenia budynków fortecznych eksponujące ich wartości zabytkowe, a wprowadzane nowe elementy nawiązują formą do historycznych. W forcie „Batowice” realizacja objęła zamknięcie metalowymi kratami przejść w poternach oraz zamknięcie wszystkich otworów zewnętrznych (głównie do schronów) drewnianymi drzwiami, a w elewacji koszar przywrócenie rytmu wnęk okiennych z ekspozycją ceglanego wątku (tylko w trzech rekonstruowanych wnękach)i małymi oknami u góry zabezpieczonymi kratami dla wentylowania pomieszczeń. Fort „Mistrzejowice” oczekuje na realizację projektu. Dla fortu „Sudół” opracowano dopiero koncepcję parku z utrzymaniem ruiny budynku fortecznego. Odkrywane są też relikty zrujnowanych bastionów ziemnych starszego fortu nr 2 „Kościuszko” z zamiarem ich przekształcenia w park, w którym koegzystować będą zachowane umocnienia ziemne porośnięte zielenią i relikty zburzonych budowli wydobyte z ziemi.

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Dziedzictwo przemysłu – dziedzictwo niechciane – dziedzictwo nieznane

Dziedzictwo przemysłowe jest często traktowane jako gorsza kategoria samego dziedzictwa. Przyczyny takiego stanu rzeczy powinno doszukiwać się w braku niezbędnej wiedzy technicznej ("komponent techniczny") i niezrozumieniu wartości dziedzictwa przemysłowego. Konsekwencją tego jest akceptowane, a nawet celowe przemieszczenie. Każda próba opisania dziedzictwa przemysłowego przy pomocy podejścia naukowego jest błędem, ponieważ to "komponent techniczny " badań wskazywane jest jako kluczowy dla określenia wartość dziedzictwa przemysłowego. Pozwala to zrozumieć zależność między kształtem, formą i umiejscowieniem budynków przemysłowych z ich maszynami i urządzeniami technologicznymi, a także związek między układem przestrzennym kompleksu przemysłowego a wymaganiami komunikacyjnymi wewnątrz zakładów przemysłowych i jego połączenie ze światem zewnętrznym. Dziedzictwo przemysłu regulują cztery podstawowe kierunki zmian: - Rewitalizacja, - Restauracja, - Porzucenie, - Likwidacja. Rewitalizacja lub restauracja często odbywa się w sposób najbardziej brutalny – wyburzenie wszystkiego, co jest historyczną pozostałością po fabrycznym układzie i budowa centrum handlowego w tak "wyczyszczonym" miejscu. Ponadto, stara nazwa taka jak "drukarnia", "browar", "manufaktura" jest często zachowywana. Istnieją również pozytywne przykłady rewitalizacji, np. właściwe podejście do autentyczności historycznej konstrukcji przemysłowej. Porzucenie i likwidacja zaprzeczają prawu istnienia dziedzictwa przemysłowego, zmniejszając jego wartość.

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Ochrona dóbr kultury współczesnej w dokumentach planistycznych Łodzi – definiowanie zasobu oraz zasad ochrony

Pojęcie współczesnego dziedzictwa kulturowego wprowadzono ustawowo w 2003 r. wraz z obowiązkiem jego zdefiniowania i określeniem zasad ochrony w dokumentach planistycznych. Jednak w przeciwieństwie do zabytków, nie wskazano żadnej instytucji mającej sprawować opiekę i nadzór tego zasobu. W wielu gminach odpowiedzialność za zidentyfikowanie zasobu i zaproponowanie zasad jego ochrony przejęły lokalne oddziały Stowarzyszeń Architektów Polskich. W Łodzi zadanie to zrealizowano w dokumentach planistycznych, zarówno na poziomie wojewódzkim, jak i gminnym. Punktem wyjścia były badania eksperckie zaprezentowane później na forum architektów, urbanistów i konserwatorów. Obecnie w Łodzi podjęto dyskusję nad weryfikacją wcześniejszych propozycji, zarówno pod względem kryteriów wyboru, jak i zasad ochrony współczesnego dziedzictwa architektonicznego i urbanistycznego miasta. W artykule przedstawiono przyjętą metodologię, przykłady obiektów, zakres ochrony i dylematy towarzyszące wskazywaniu współczesnego dziedzictwa w Łodzi.

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Kompleks młyna solnego i magazynów byłej kopalni soli w Wapnie. Uwarunkowania i przesłanki do ochrony XX-wiecznych budowli poprzemysłowych jako trwałej ruiny

W dawnej kopalni soli zniszczonej przez wodę w 1977 r. w małej wiosce Wapno w Wielkopolsce widać z daleka zespół młyna solnego wraz z magazynami solnymi. Zaprojektowane przez prof. Bronisława Bukowskiego (1893-1965), wzniesione w latach 1929-1930 przez C. Lubińskiego i K. Jaskulskiego z Warszawy budynki mają żelbetowy system ramowy i słupową konstrukcję nośną. Układ charakteryzuje ogromna skala, nieproporcjonalna do rzeczywistych potrzeb wioski, co utrudnia wszelkie działania rewitalizacjne i adaptacjne do nowych funkcji. Jednak wartość budynków dla historii i panoramy miasta Wapno, będącym niegdyś stolicą największej w Polsce kopalni soli, dla krajobrazu kulturowego Wielkopolski, a wreszcie dla historii polskiego wydobycia soli i polskiej szkoły betonu i konstrukcji z betonu zbrojonego jest trudna do oszacowania. Dlatego bez względu na pogarszającą się kondycję kompleks powinien być chroniony i zachowany w krajobrazie kulturowym Wielkopolski jako cenny zabytek techniki. Tym samym jedynym sposobem na jego ochronę jest zachowanie go w postaci trwałej ruiny.

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Ochrona historycznych ruin na pograniczu polsko-niemieckim. Przypadek dziedzictwa kulturowego dawnego Księstwa Pomorskiego

Dziedzictwo kulturowe dawnego Księstwa Pomorskiego współcześnie rozciąga się na obszarze polskiego województwa zachodniopomorskiego oraz niemieckiego kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie. Wśród obiektów architektonicznych wzniesionych w czasach funkcjonowania księstwa wiele uległo zniszczeniu, jedynie nieliczne dzieła zachowały się do naszych czasów. Celem artykułu jest określenie i scharakteryzowanie zasobu zabytków architektury pochodzących z okresu panowania dynastii Gryfitów, a będących w formie ruiny historycznej. Wśród tego zasobu dziedzictwa kulturowego dawnego księstwa wydzielono następujące grupy obiektów: - ruiny architektury militarnej, - ruiny architektury rezydencjonalnej, - ruiny architektury sakralnej. W artykule zaprezentowano przykłady zagospodarowania, użytkowania i eksponowania zabytków architektury w ramach poszczególnych grup, szczególnie koncentrując się na aktualnych działaniach podjętych w tym zakresie. Przebadany zasób ruin historycznych pozwolił na zebranie współczesnych doświadczeń na polu polskiej i niemieckiej ochrony zabytków, które posłużyły do zredagowania końcowych konkluzji odnoszących się do dokumentu „Zasady ochrony ruin historycznych” przyjętego na konferencji w Ciechanowcu w dniach 22-24.10.2009.

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Modernizm jako szczególnie ważne polskie dziedzictwo XX wieku. Kryteria wyboru i ochrony zasobów modernistycznych na przykładzie architektury Stalowej Woli

W publikacji przedstawiono problemy związane z ochroną konserwatorską modernistycznych budynków w Stalowej Woli. Miasto, pierwotnie zaprojektowane w duchu przeważających idei modernizmu, zostało zbudowane w latach trzydziestych okresu międzywojennego. Ideologiczno-konceptualna spójność i jej realizacja określają reprezentatywność kompleksu urbanistycznego Stalowej Woli jako modernistycznego dziedzictwa kulturowego. Trwające procesy transformacji wymuszają działania mające na celu ochronę tego dziedzictwa. W pracy przedstawiono konieczność analizy i oceny całego kompleksu urbanistycznego w celu ustalenia możliwych kryteriów i obszarów analizy. Zasugerowano wzięcie koncepcji projektu i jej realizację pod uwagę jako podstawowe kryterium oceny w kontekście zmian, które nastąpiły po drugiej wojnie światowej. W pracy przywołano założenia dla projektowania obiektów mieszkalnych i usługowych, a także zwrócono uwagę na konieczność oceny wpływu aktualnie realizowanych inwestycji, mających wpływ na kompletność i integralność kompleksu architektoniczno-urbanistycznego Stalowej Woli. Wartości niematerialne: nazwy ulic, budynków, placów, a także niematerialne wartości obiektów architektonicznych oraz architektoniczne projekty poszczególnych budynków i miast jako całości to kolejny obszar, który wymaga tak badań, jak i ochrony. Problemy wynikające z niskiej świadomości mieszkańców, mającej wpływ na proponowane rozwiązaniach do projektowania odnowionych i zmodernizowanych budynków, zostały omówione w niniejszej pracy. Aby rozwiązać większość problemów związanych z ochroną konserwatorską modernistycznej architektury i urbanistyki Stalowej Woli, proponuje się utworzenie Parku Kulturowego. Praca przedstawia zarówno argumenty za jego utworzeniem, jak również jego zakres

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Autentyzm versus udostępnienie. Granice kompromisów w konserwacji byłego obozu Auschwitz-Birkenau

Zachowanie terenu Auschwitz-Birkenau pozwala chronić pamięć zachowaną w obiektach historycznych. Znaczenie pozostałości po Auschwitz tkwi w ich autentyczności, która ucieleśnia przede wszystkim wartości dokumentalne i emocjonalne. Wartości te, w połączeniu z autentycznym charakterem formy, przestrzeni i treści, przywołują potrzebę specjalnej ochrony. Dlatego zachowanie tego wyjątkowego miejsca wymaga szczególnych zasad, odpowiedniej metodologii, wrażliwości, a przede wszystkim - najwyższych standardów etycznych. Ponieważ Auschwitz-Birkenau jest nie tylko miejscem historycznym, ale także muzeum, pomnikiem, a przede wszystkim cmentarzem, wywołuje potrzebę dostępności. Przybywający z całego świata z przyczyn rodzinnych, historycznych i edukacyjnych goście poszukują prawdy reprezentowanej przez oryginalne przedmioty i pragną doświadczać autentyczności, aby być w stanie zrozumieć mające tu miejsce wydarzenia. W jaki sposób można osiągnąć kompromis pomiędzy autentycznością i dostępnością miejsca? Zespół konserwatorski Auschwitz-Birkenau Memorial codziennie zajmuje się tym dylematem, rozważając różne argumenty i podejmując trudne decyzje. Rezultaty ich wysiłków można zilustrować studiami przypadku, w tym zachowaniem dwóch bloków w byłym Auschwitz I, pracami konserwatorskimi wykonywanymi wraz z adaptacją bloku 27 na potrzeby wystawy Shoah, a także, co nie mniej ważne, pracami na ceglanych barakach byłego KL Auschwitz II-Birkenau.

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Wybrane problemy realizacji procesu inwestycyjnego w obiektach zabytkowych na przykładzie Zamku Książąt Mazowieckich w Ciechanowie

Treść publikacji wynika z doświadczenia autora zdobytego podczas pierwszego etapu procesu rewitalizacji Zamku Książąt Mazowieckich w Ciechanowie. Publikacja przypomina XVI-wieczne tło i opisuje jego późniejszą historię. Przedstawia stan prac konserwatorskich oraz stan badań archeologicznych poprzedzających proces rewitalizacji. Przedstawia również przebieg procesu inwestycyjnego i procedurę jego realizacji. Artykuł wskazuje wybrane trudności natury organizacyjnej, technologicznej, finansowej, prawnej/administracyjnej i konserwatorskiej, które pojawiły się w trakcie realizacji, jak również stopień ich złożoności. Ponadto, w pracy podjęto się ewaluacji procesu wdrażania oraz wskazano jego wyniki i potrzebę dalszej kontynuacji prac konserwatorskich.

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
Ochrona zabytkowych ruin - problemy badawcze i projektowe na przykładzie zamku w Sochaczewie

Badania historyczne ruin zamków, a następnie prace konserwatorskie - są procesem złożonym i wieloetapowym. W związku z zagrożeniem katastrofą ruin zamku w Sochaczewie Zespół Badań nad Polskim Średniowieczem, wykonał kompleksowe badania (historyczne, architektoniczne, archeologiczne i techniczne) oraz projekty: konserwacji ruin i zagospodarowania otoczenia. Badania prowadzili w 1966 r.: historyk sztuki Izabela Galicka, archeolog Jerzy Piniński i architekt Maria Brykowska (kierownik i autor projektu); konsultował prace prof. Jan Zachwatowicz. Ustalono: poziom użytkowania i spalenia grodu (XIII w. - 7,0 m pod nasypem), relikty zamku gotyckiego (poł. XIV w.) i zamek budowany przez starostę Stanisława Radziejowskiego (przed 1630). Następnie wykonano projekt architektoniczny zabezpieczenia ruin (nie zrealizowany). W 1975-77 r. badania w północnej części zamku wykonał Jerzy Gula, a w latach 2006-2007 ekipa pod kierunkiem Leszka Kajzera – w części południowej i wschodniej; odkryto budynek bramny z czasów starosty Krzysztofa Szydłowieckiego i według źródeł z XVI w. – kilka drewnianych domów. Badania z lat 2011-2013– stanowiły podstawę dotacji UE do realizacji nowego projektu dla celów turystycznych i zabezpieczenia ruin, pod nadzorem konserwatorskim architekta Cezarego Głuszka. W 1966 r. architekt Jarosław Skrzypczyk wykonał projekt otocznie zamku (zrealizowany), a w 2013 r. uporządkowano teren według poprzedniej koncepcji. Wieloletnie doświadczenie w organizacji badań i naukowej interpretacji odkryć, dla ochrony wartości zabytkowej ruiny wraz z terenem – stanowiły podstawę propozycji zmian do „Karty historycznych ruin”.

Czasopismo: Ochrona Dziedzictwa Kulturowego
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii