rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Raport „Alego” z akcji na Kutscherę, czyli czego nie powiedział dowódca batalionu „Parasol”

Zlikwidowanie Franza Kutschery przez żołnierzy I plutonu kompanii „Pegaz” (późniejszy batalion „Parasol”) to jedna z najbardziej znanych akcji zbrojnych polskiego podziemia. Powojenna narracja o wydarzeniach z 1 lutego 1944 r. oparta była do lat dziewięćdziesiątych XX w. na relacjach tych uczestników akcji, którzy przeżyli wojnę oraz na kilkuzdaniowym meldunku przesłanym przez dowódcę „Pegaza” do płk. „Nila”, a spetryfikowana została książką Stachiewicza „Parasol”. Opublikowane w 1993 i 2016 r. dokumenty – raport zastępcy dowódcy akcji „Kutschera” oraz pismo przewodnie dowódcy „Pegaza” do niego dołączone – zakwestionowały tę narrację. W artykule prześledzono, jak kształtowała się opowieść o akcji na „kata Warszawy”, wskazując, że dowódca zaakceptował tę jej wersję, w której jest najwięcej rozbieżności w stosunku do zapisów w dokumentach z okresu konspiracji.

Czasopismo: Przegląd Historyczno-Wojskowy
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, historia
Przygotowanie wojskowe młodzieży szkolnej i obozy letnie przysposobienia wojskowego ogólnego męskiego na Pomorzu pod koniec lat dwudziestych i w latach trzydziestych XX wieku

Autor w pierwszej części artykułu, mającej wprowadzić czytelnika w tematykę, dokonał krótkiej charakterystyki zmian mających na celu upowszechnienie szkolenia z przysposobienia wojskowego (PW) w placówkach oświatowych w drugiej połowie lat dwudziestych i w latach trzydziestych XX w. W ogólnym zarysie przedstawił instytucje odpowiedzialne za edukację obronną młodego pokolenia. Dokonał charakterystyki celów i zadań w przygotowaniu młodzieży z tej dziedziny w hufcach szkolnych. Omówił również strukturę organizacyjną hufców PW oraz w zwięzłej formie przedstawił program nauczania na poszczególne stopnie PW. Jednak zasadnicza treść publikacji dotyczy obozów letnich PW ogólnego. W krótkich podrozdziałach, na podstawie głównie źródeł archiwalnych, autor starał się ukazać problematykę związaną z organizacją i przebiegiem obozów letnich PW na Pomorzu. W artykule opisał sposób rekrutacji i wymagania stawiane uczestnikom obozów. Przedstawił strukturę organizacyjną obozów letnich PW, szkolenie wojskowe w czasie ich trwania, obowiązujący porządek dnia i wymagania dyscyplinarne. Opisał też rolę cywilnych wychowawców-pedagogów w procesie edukacji patriotycznej młodzieży, a także egzaminy końcowe na II stopień PW.

Czasopismo: Przegląd Historyczno-Wojskowy
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, historia
Służba rycerska i mieszczańska oraz jej uzbrojenie na Górnych Łużycach za czasów Luksemburgów. Stan badań

Niniejszy artykuł przybliża stan badań nad służbą wojskową rycerstwa i mieszczan Górnych Łużyc oraz jej uzbrojenia w czasach panowania Luksemburgów. Rozważania te obejmują nie tylko prezentację dorobku naukowego na tym polu, lecz także uzasadnienie zamiaru podjęcia tej tematyki. Praca ma charakter szkicu. Pod względem ilościowym materiał źródłowy jest bogaty, choć pod względem jakościowym wygląda to mniej imponująco. Najbogatsze zbiory archiwalne znajdują się w Niemczech. Warte uwagi są też archiwalia w Polsce i w Czechach, choć nie są one pokaźne. Najwięcej uwagi omawianemu zagadnieniu poświęcili niemieccy badacze, choć częstokroć problem znajdował się na uboczu głównych rozważań. Najbardziej wartościowe studia prowadzili Hermann Knothe i Richard Jecht, wybitni górnołużyccy historycy. W Polsce problem nie jest szeroko rozpatrywany, choć na uwagę zasługują badania Mateusza Golińskiego i Roberta Hesia. Mimo niezbyt rozwiniętych studiów dotyczących tego problemu stworzenie ewentualnej pracy na ten temat jest zasadne. Potrzeba ta jest dyktowana rosnącym zainteresowaniem Górnymi Łużycami oraz inspiracją dziełami wrocławskich mediewistów.

Czasopismo: Przegląd Historyczno-Wojskowy
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, historia
Ustrój i działalność sądownictwa rosyjskiej floty wojennej w latach 1867–1914 (część 1)

W 1867 r. została przeprowadzona reforma systemu wymiaru sprawiedliwości rosyjskiej marynarki wojennej, którą wzorowano na rozwiązaniach strukturalnych przyjętych w armii lądowej. Wprowadzała ona trójinstancyjny podział organów sądowych. Sądy załogowe i wojenno-morskie rozpatrywały sprawy pod względem merytorycznym, zaś do Głównego Morskiego Sądu Wojennego były kierowane skargi i protesty kasacyjne. Procesy sądowe odbywały się w trybie kolegialnym, jawnym i publicznym. Oskarżonym zagwarantowano prawo do obrony, a przewody sądowe oparto na procesie z udziałem stron i swobodnej ocenie materiału dowodowego. Przy Głównym Morskim Sądzie Wojennym i sądach wojenno-morskich pojawiły się urzędy prokuratorskie, pełniące funkcje oskarżycielskie. Obowiązek prowadzenia dochodzeń spadał na sędziów śledczych. Podczas rejsów i kampanii wojennych działały sądy okrętowe i komisje specjalne, wyrokujące w oparciu o procedury, odmienne od tych obowiązujących w lądowych sądach morskich.

Czasopismo: Przegląd Historyczno-Wojskowy
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, historia
1 Batalion Szturmowy podczas przygotowań i interwencji w Czechosłowacji w 1968 r.

Interwencja wojsk pięciu krajów-członków Układu Warszawskiego w Czechosłowacji w sierpniu 1968 r. zdławiła „praską wiosnę” – okres politycznej liberalizacji. Wśród jednostek polskiej 2 Armii biorących udział w operacji „Dunaj” znajdował się 1 Batalion Szturmowy. Oddział zajmujący się dalekim rozpoznaniem i dywersją na czas działań w ČSSR został rozdzielony, postawiono mu także nowe zadania. Jedną z form oporu mieszkańców Czechosłowacji były niezależne audycje nadawane przez radiostacje, często należące do tamtejszej armii. Taka forma propagandy była zaskoczeniem i stanowiła poważny problem dla sił okupacyjnych. Podjęto więc próby lokalizacji i unieszkodliwiania nadajników. Do działań tych włączyli się żołnierze 1 Batalionu Szturmowego. W zasobie Archiwum Wojskowego w Oleśnicy zachowała się dokumentacja sporządzona w tej jednostce podczas działań w Czechosłowacji w 1968 r. Stanowi ona cenne źródło informacji o działaniach tego oddziału w trakcie interwencji wojsk Układu Warszawskiego w tym kraju.

Czasopismo: Przegląd Historyczno-Wojskowy
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, historia
Polowanie na orły. Wstępny etap rozpracowania lotników byłych Polskich Sił Powietrznych przez Urząd Bezpieczeństwa w ramach operacji „Mewa” (1948–1949)

Niniejszy artykuł jest próbą przedstawienia początków rozpracowania operacyjnego Urzędu Bezpieczeństwa skierowanego przeciwko powracającym do kraju lotnikom Polskich Sił Powietrznych. W okresie bezpośrednio po zakończeniu II wojny światowej do Polski wróciła niemal ¼ żołnierzy PSP, którzy próbowali w kraju układać sobie życie na nowo. W tym okresie zainteresowanie UB lotnikami było incydentalne i prowadzone przez bezpiekę przy okazji rozpracowania wracających imigrantów. Miało ono charakter regionalny i nie było koordynowane przez Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego aż do czerwca 1948 r., gdy odkryto działalność wywiadowczą por. pil. Władysława Śliwińskiego. Końcową cezurą niniejszego opracowania jest data wprowadzenia w życie nowych metod prowadzenia i dokumentowania rozpracowania lotników byłych Polskich Sił Powietrznych.

Czasopismo: Przegląd Historyczno-Wojskowy
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, historia
Utworzenie Francuskiej Misji Wojskowej w Polsce

Wiosną 1919 r. przybyła do odrodzonej Polski Francuska Misja Wojskowa, na czele której stał gen. Paul Henrys. Jednak powstanie misji poprzedzone zostało serią projektów, planów oraz rozmów (w tym na posiedzeniu Rady Dziesięciu) i dwustronnych negocjacji polsko-francuskich. Pierwsze zamysły dotyczące utworzenia misji pojawiły się już pod koniec 1918 r. W artykule przedstawione zostały działania podejmowane w tym względzie, zarówno na forum międzynarodowym, jak i na linii Paryż–Warszawa, m.in. rozmowy prowadzone przez Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego z gen. Niesselem oraz gen. Henrysem. Ostateczny efekt tych negocjacji stanowiło podpisanie 25 kwietnia 1919 r. umowy o utworzeniu Francuskiej Misji Wojskowej w Polsce oraz kontraktu misji. W dokumentach tych określono: rolę i zadania misji, status personelu francuskiego oraz kwestie związane z pełnieniem służby w Polsce.

Czasopismo: Przegląd Historyczno-Wojskowy
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, historia
Problem oceny taktyki i dowodzenia w bitwie jutlandzkiej (1916)

Niniejszy artykuł stanowi próbę przeanalizowania dowodzenia oraz taktyki zastosowanej w bitwie jutlandzkiej (1916), największej bitwie parowych okrętów liniowych w historii. Autor rozpoczyna stwierdzeniem, iż wokół wielu zagadnień związanych z bitwą jutlandzką istnieje wciąż sporo kontrowersji i przez ostatnie 100 lat toczyły się liczne dyskusje pomiędzy badaczami tematu. Jednym z takich zagadnień jest problem postępowania najważniejszych dowódców obu walczących stron. Artykuł podzielony jest na część poświęconą Brytyjczykom, w której zanalizowana została postawa admirała Johna Jellicoe głównodowodzącego Grand Fleet i wiceadmirała Davida Beatty, jak również kwestia rozpoznania. Druga część dotyczy Niemców: głównodowodzącego Hochseeflotte wiceadmirała Reinharda Scheera oraz kontradmirała Franza Hippera. Autor stara się na podstawie dostępnych dziś materiałów ocenić słuszność poszczególnych decyzji każdego z wymienionych admirałów oraz możliwe alternatywy, biorąc pod uwagę wszystkie uwarunkowania i niedogodności, z jakimi musieli się mierzyć.

Czasopismo: Przegląd Historyczno-Wojskowy
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, historia
Jeszcze o organizacji husarii koronnej na kampanię 1683 roku

Artykuł stanowi uzupełnienie dla wcześniejszej publikacji poświęconej organizacji husarii na kampanię wiedeńską 1683 r. Zgodnie z poczynionymi w nim ustaleniami, ostateczny etat koronnej jazdy kopijniczej został opracowany przed 19 maja, a więc przed dniem, gdy wypłacono subsydia cesarza Leopolda I na nowe zaciągi w wojsku koronnym. Z etatowych 26 chorągwi w bitwach wiedeńskiej i parkańskiej brały udział 24 jednostki liczące w III kwartale rozliczeniowym 1683 r. (1 sierpnia – 31 października) 3045 koni. Ostatecznie wykluczono, że pod Wiedniem i Parkanami walczyła rota husarska starosty brańskiego Stefana Branickiego oraz potwierdzono, że na pewno w tych bitwach udział brała chorągiew wojewody pomorskiego Władysława Denhoffa. Husaria koronna w 1683 r. osiągnęła najwyższy w zasadzie stan liczebny w drugiej połowie XVII w., a niemal wszystkie jej chorągwie (bez dwóch) brały udział w decydujących bitwach kampanii wiedeńskiej i węgierskiej.

Czasopismo: Przegląd Historyczno-Wojskowy
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, historia
Oficerowie Biura Historycznego i Wojskowego Biura Historycznego w latach 1922–1939 (część 1)

Prezentowane biograficzne opracowanie zbiorowe dotyczy oficerów Biura Historycznego Sztabu Generalnego/Wojskowego Biura Historycznego. Zawiera ono – poprzedzone zarysem portretu zbiorowego oficerów – biogramy oficerów służących w latach 1922–1939 w BHSG/WBH. Przy opracowaniu biogramów uwzględniono zwłaszcza wiek, wykształcenie cywilne, znajomość języków obcych, przebieg służby wojskowej, pracę w sztabach czy takich agendach, jak muzea wojskowe czy instytucje oświatowe. Intencją autora było zwięzłe ukazanie zarówno dynamicznego rozwoju biura, jak i poziomu fachowego oficerów do niego przydzielonych.

Czasopismo: Przegląd Historyczno-Wojskowy
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, historia
Historycy wojskowości – uczniowie Stanisława Herbsta

Niniejszy artykuł traktuje o seminarium Stanisława Herbsta (1907–1973) w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, które należało – po II wojnie światowej – do jednego z najpopularniejszych seminariów historycznych. Stanisław Herbst prowadził ponadto seminaria magisterskie i doktorskie w Wojskowej Akademii Politycznej, tym samym tworząc szeroką bazę dla recepcji własnych poglądów. Dużą część uczniów Herbsta stanowili historycy wojskowości. O braku ciągłości szkoły Herbsta przesądziły sprawy strukturalne omówione w niniejszym tekście, z których najważniejszą było nieistnienie w Instytucie Historycznym UW katedry historii wojskowej.

Czasopismo: Przegląd Historyczno-Wojskowy
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, historia
Dzieje wojska Polskich Sił Zbrojnych w latach 1940– 1947. Stan badań i perspektywy rozwoju (część 1)

Artykuł ukazuje aktualny stan badań nad wycinkiem historii oręża polskiego – dziejami wojska, czyli jednostek lądowych Polskich Sił Zbrojnych istniejących w latach 1940–1947 i podporządkowanych legalnym władzom Rzeczypospolitej funkcjonującym w Londynie, a także perspektywy rozwoju tych badań. Autor skupił swą uwagę przede wszystkim na publikacjach zwartych, które ukazały się od 1945 r. poczynając, aż do dziś. Omawiając stan badań, przedstawił dokonania zarówno historiografii emigracyjnej, jak i krajowej. W tej ostatniej wyróżnił dwa okresy – przed i po 1990 r. Omówił również dokonania historiografii zachodniej na tym polu. Autor skoncentrował swą uwagę na najważniejszych nurtach dotychczasowej historiografii oraz dominujących trendach dotyczących edycji źródeł, wspomnień, biografistyki oraz monografii, które pogrupował tematycznie. Co do czasopism naukowych wymienił jedynie kilka najważniejszych wychodzących na uchodźstwie oraz dwa czołowe tytuły historyczno-wojskowe wydawane w kraju. Wskazał również na najważniejsze archiwa polskie i zagraniczne, w których znajdują się źródła dokumentujące dzieje wojska Polskich Sił Zbrojnych. Dokonał również ogólnej charakterystyki potencjału poszczególnych środowisk naukowych, które prowadzą profesjonalne badania nad historią Polskich Sił Zbrojnych. Omawiając perspektywy rozwoju tych badań, wskazał postulowane ich kierunki oraz tematykę, która czeka na swoich odkrywców. Zaakcentował, że nadal istnieje wiele obszarów oczekujących naukowej eksploracji. Naświetlenie wyników badań, w tym nowych ustaleń, otwiera możliwość opracowania wielu artykułów, w tym również mających charakter referatów materiałowych, ponieważ wiele aspektów funkcjonowania wojska Polskich Sił Zbrojnych pozostaje cały czas niezbadanych. To również pole dla wielu monografii, ale także ujęć syntetyzujących.

Czasopismo: Przegląd Historyczno-Wojskowy
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji
Ku modernizacji kawalerii. Prace teoretyczne i studia Kawaleryjskiej Sekcji Naukowej Towarzystwa Wiedzy Wojskowej

O roli i znaczeniu Towarzystwa Wiedzy Wojskowej, a konkretniej Kawaleryjskiej Sekcji Naukowej tegoż towarzystwa, nie pisał dotąd nikt oprócz autora niniejszego artykułu. Wśród historyków i hobbystów zajmujących się dziejami polskiej kawalerii świadomość piętna, jakie odcisnęła na rozwoju tej broni kawaleryjska gałąź TWW, jest ciągle bardzo skromna. Wyniesienie tej konkretnej sekcji do takiej pozycji zawdzięcza TWW przede wszystkim płk. dypl. Janowi Karczowi, który zadbał o to, żeby bolączki kawalerii polskiej stały się obiektem dyskusji prominentnych – z racji stopni, stanowisk, funkcji, ale także doświadczeń i badań teoretycznych – oficerów wywodzących się z tej broni. Karcz był w tej kwestii wizjonerem, który uznał, że dorobek intelektualny oficerów kawalerii, który prezentowany był na łamach periodyków wojskowych, może być wykorzystany o wiele bardziej wydajnie w ramach quasi-doradczego ciała Departamentu Kawalerii. Gotów jestem pokusić się nawet o hipotezę, że żaden inny szef broni czy też służby w WP nie spożytkował tak możliwości, jakie dawały sekcje naukowe TWW, jak uczynił to Karcz jako szef Departamentu Kawalerii MSWojsk.

Czasopismo: Przegląd Historyczno-Wojskowy
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, historia
Początki „Przeglądu Historyczno-Wojskowego” (1929–1939)

Celem artykułu jest przedstawienie okoliczności powołania czasopisma naukowego „Przegląd Historyczno-Wojskowy” w 1929 r. Powstało ono z inicjatywy szefa Wojskowego Biura Historycznego gen. bryg. Juliana Stachiewicza i było poświęcone historii wojskowości dawnej – do 1863 r. Kierownictwo periodyku zostało przekazane kierownikowi Samodzielnego Referatu Wojen Dawnych WBH, mjr. Ottonowi Laskowskiemu, a na jego łamach publikowali wojskowi, ale przede wszystkim cywilni naukowcy. W artykule przedstawiono pierwsze koncepcje dotyczące kształtu i sposobu funkcjonowania PHW, reakcje środowiska historycznowojskowego na powstanie pisma, a także weryfikację tychże pomysłów i deklaracji współpracy w odniesieniu do dziesięciu tomów „Przeglądu” opublikowanych w latach 1929–1938. Przytoczono również informacje dotyczące planów redakcji na 1939 r., a także starano się uchwycić misję, jaką w założeniu miał realizować w realiach okresu międzywojennego „Przegląd Historyczno-Wojskowy”.

Czasopismo: Przegląd Historyczno-Wojskowy
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, historia
Jerzy Giedroyc i czasopisma wojskowe PRL

W latach 1996–1997 trwała krótka wymiana korespondencji pomiędzy Jerzym Giedroyciem a „Wojskowym Przeglądem Historycznym”. Przyczyną korespondencji było pozyskanie dla Instytutu Literackiego w Maisons-Laffitte brakujących numerów „Wojskowego Przeglądu Historycznego”. Niniejszy artykuł zawiera opracowanie owej korespondencji wraz z krótkim omówieniem tła.

Czasopismo: Przegląd Historyczno-Wojskowy
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie, nauki o polityce i administracji, historia
Ochrona dziedzictwa narodowego na przykładzie kolekcji duchownych w Bibliotece Teologicznej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Biblioteki są placówkami mającymi na celu nie tylko gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie materiałów. Są również instytucjami odpowiedzialnymi za zabezpieczanie cennych zbiorów posiadających wartość naukową, historyczną czy artystyczną. Przedmiotem pracy jest działalność Biblioteki Teologicznej Uniwersytetu Śląskiego rozumiana jako gromadzenie księgozbiorów duchownych w celu podtrzymania dziedzictwa narodowego.

Czasopismo: Nowa Biblioteka. Usługi, Technologie Informacyjne i Media
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
„Biblioteka Harcerskiej Służby Polsce Socjalistycznej” jako przykład serii wydawniczej z politycznym przesłaniem

W artykule zaprezentowano serię książek „Biblioteki Harcerskiej Służby Polsce Socjalistycznej”, które zostały wydane przez Młodzieżową Agencję Wydawniczą i Horyzonty w latach 1976–1981. Opisano cele serii, tematykę poszczególnych tomów, ich informacyjny i czasem ideologiczny charakter. Wskazano na środki stylistyczne i strategie stosowane rzecz autorów w celu uprzystępnienia młodym czytelnikom tematyki ekonomicznej, politycznej i społecznej oraz ukształtowania ich światopoglądu. Dostrzeżono również, że niektóre z tomów tej serii zawierały krytyczne oceny pod adresem ówczesnej władzy.

Czasopismo: Nowa Biblioteka. Usługi, Technologie Informacyjne i Media
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Uważajcie na kałamarz! Wokół Historyjek o Alicji… Gianniego Rodariego

W artykule podjęto próbę ukazania inspiracji i wzorów pozaliterackich twórczości dla dzieci Gianniego Rodariego na przykładzie ciekawego cyklu opowiadań Le favolette di Alice (polski przekład Historyjki o Alicji, która zawsze wpadała w kłopoty). Wskazano na bardzo bliskie związki dzieła G. Rodariego z rozwojem współczesnej kultury masowej i jej wirtualnego, także transgresywnego i eksploracyjnego charakteru. Na kreacje literackie włoskiego pisarza niewątpliwie miał wpływ rozwój telewizji, oceanografii (Jacques Cousteau) oraz program kosmiczny (rosyjski i amerykański Sojuz–Apollo). Wraz z dostępnymi dzieciom i młodzieży formami tradycyjnymi kultury masowej, jak malarstwo, filatelistyka czy widowiska w parkach rozrywki, procesy te kształtowały wrażliwość, wyobraźnię masową i wzory czasoprzestrzenne nowego człowieka – uczestnika i współtwórcy kultury masowej oraz nowego bohatera dziecięcego i młodzieżowego. Ciekawość poznawcza, dążenie do przekraczania wszelkich granic i przestrzeni świata rzeczywistego oraz wyobrażonego, kulturowego, stanowią pomosty między literaturą a realnym życiem. Jest to motywowane podmiotowością człowieka, jego aktywnością, która otwiera różne przestrzenie i umożliwia poznanie przedmiotów oraz istniejących w nich form i zjawisk. Gianni Rodari odkrywa przed dzieckiem świat współczesny i przybliża jego bogactwo w makro- i mikroskali, dzięki stosowaniu – obok realizmu magicznego – groteski oraz paraboli, które autor ten zamienia na grę i zabawę, czyniąc metaforycznymi znakami rzeczywistości.

Czasopismo: Nowa Biblioteka. Usługi, Technologie Informacyjne i Media
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Ilustracja autorska we współczesnych literackich książkach dla dzieci i młodzieży

W artykule poruszono temat rysunków autorskich w książkach literackich adresowanych głównie do dzieci i młodzieży na polskim rynku wydawniczym. Zwrócono uwagę na brak metodologicznych podstaw badawczych w odniesieniu do tak sformułowanego zagadnienia. Poddano analizie książki takich autorów, jak Małgorzata Musierowicz, Tove Jansson, Antoine de Saint-Exupéry, Maciej Wojtyszko, Rafał Kosik, Zbigniew Lengren, Katarzyna Kotowska, Emilia Kiereś, Cornelia Funke, Walter Moers oraz Marbella Atabe. Podkreślono, że ilustracja autorska, mimo swoich uwidocznionych w artykule zalet, powinna również uwzględniać wymogi artystyczne i psychologiczne sztuki ilustratorskiej. Fenomen ilustracji autorskiej dotyczy niewielu publikacji dostępnych na polskim rynku wydawniczym.

Czasopismo: Nowa Biblioteka. Usługi, Technologie Informacyjne i Media
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Utwory o charakterze edukacyjnym w dorobku Renaty Piątkowskiej

W artykule omówiono utwory o charakterze edukacyjnym autorstwa współczesnej polskiej pisarki dla dzieci, Renaty Piątkowskiej, która w przystępny sposób objaśnia w nich zawiłości języka, dawne zwyczaje i obrzędy oraz zagadnienia prawne. Przenalizowano również znaczenie towarzyszących tekstowi ilustracji dla przyswajania faktów i wiadomości przez najmłodszych. Wskazano walory poznawcze i edukacyjne twórczości pisarki.

Czasopismo: Nowa Biblioteka. Usługi, Technologie Informacyjne i Media
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Zuzanny Orlińskiej oczarowanie książkami

Artykuł dotyczy pisarstwa Zuzanny Orlińskiej, która tworzy przepełnione humorem, dobrocią i serdecznością książki dla dzieci i młodzieży. Analizie poddane zostały wszystkie tytuły autorki: Matka Polka, Pisklak, Cierpienia sięciolatka, Ani słowa o Zosi, Stary Noe i Detektywi z klasztornego zamku. Bohaterowie literaccy w jej powieściach znajdują się w różnych sytuacjach, toczą walkę wewnętrzną, rozwiązują zagadki detektywistyczne, poznają prawdy życiowe, system wartości i obowiązujące normy postępowania. Z. Orlińska jawi się jako pisarka, dla której ważne są sprawy młodych ludzi. Kraina dzieciństwa ukazana w jej powieściach dla dzieci i młodzieży jest krainą bliską każdemu czytelnikowi, bez względu na jego wiek czy czasy, w których dorastał.

Czasopismo: Nowa Biblioteka. Usługi, Technologie Informacyjne i Media
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach