Użytkownicy bibliotecznych dokumentów kartograficznych

Dokumenty kartograficzne są współcześnie w powszechnym użyciu. Ich bogactwo i różnorodność sprawiają jednak, że są one trudne do opracowania bibliotecznego. W czasie kiedy w Polsce trwają prace nad instrukcją katalogowania dokumentów kartograficznych w systemach komputerowych, istotną sprawą jest zwrócenie uwagi na użytkownika tych dokumentów, na jego potrzeby, trudności i oczekiwania.  Z doświadczeń bibliotekarzy pracujących przy udostępnianiu dokumentów kartograficznych wynika, że osoby nie związane zawodowo z kartografią mają na ogół dosyć małą wiedzę na temat tych dokumentów.  Nowym wyzwaniem dla bibliotekarzy jest obecnie coraz powszechniejsze stosowanie technik komputerowych do opracowania, przechowywania i prezentacji map. Użytkownicy coraz częściej chcą korzystać z map cyfrowych, co stawia nowe zadania przed bibliotekami i bibliotekarzami. Z tego względu biblioteki powinny stać się miejscem, gdzie dostępne będą również dokumenty w postaci cyfrowej i jednocześnie powinny one być pośrednikiem między użytkownikiem a ogromnym zasobem informacji, by pomóc użytkownikowi odnaleźć się w tym zasobie i jak najlepiej z niego korzystać.  W celu poznania i przeanalizowania, które elementy dokumentu kartograficznego są dla użytkownika najważniejsze, podjęto badanie czytelników Centralnej Biblioteki Geografii i Ochrony Środowiska Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN. Badanie zostało wykonane metodą rejestru zapytań. Było ono prowadzone przez 16 miesięcy - od stycznia 2005 do końca kwietnia 2006 roku. Ogółem zarejestrowano 90 czytelników poszukujących map. Na podstawie pytań użytkowników map wyodrębniono osiem elementów dokumentu kartograficznego: obszar, skalę, temat, rok, wydawcę, tytuł, autora i język. Nie zawsze w pytaniu dany element był wyrażony bezpośrednio, często bowiem z kontekstu pytania wynikało, że dokument musi być w odpowiedniej skali, obejmować konkretny obszar lub dotyczyć konkretnego tematu.  Najwięcej, bo aż 79 pytań dotyczyło obszaru, a 53 skali. W dalszej kolejności użytkowników interesował temat mapy (występował on w 46 pytaniach) i rok wydania lub odzwierciedlona w dokumencie sytuacja w konkretnych latach - 34 pytania. Zanotowano tylko pojedyncze pytania o wydawcę, autora dokumentu i język, w którym ma być dokument. Wyniki analizy pytań użytkowników powinny zainteresować osoby zajmujące się opracowaniem haseł przedmiotowych dla dokumentów kartograficznych.  Wyszukiwanie dokumentów kartograficznych nie jest sprawą prostą, gdyż - jak to wynika z przeprowadzonych badań, a również innych opracowań - tylko mały procent użytkowników szuka konkretnej mapy. Zdecydowana większość poszukuje obszaru geograficznego i tematu oraz skali. Skala, choć jest ważnym elementem wyszukiwawczym, nie ma odzwierciedlenia w hasłach przedmiotowych, dlatego tak znacząca jest możliwość połączenia w wyszukiwarce haseł przedmiotowych z innymi elementami opisu, które zawierają geograficzne współrzędne mapy. Podobny problem dotyczy roku wydania. W wyszukiwaniu tego typu dokumentów istotna jest możliwość zastosowania technik komputerowych. Konieczna jest większa niż w przypadku książek liczba haseł wyszukiwawczych, z których minimum to obszar i temat.

Czasopismo: Polski Przegląd Kartograficzny
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku