rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Idee i postulaty wychowania rodzinnego oraz edukacji domowej w świetle polskiego piśmiennictwa pedagogicznego od końca XVIII do początku XX wieku

Przedmiotem artykułu uczyniono idee i postulaty wychowania rodzinnego formułowane na stronach polskiego piśmiennictwa pedagogicznego. Zaprezentowane ustalenia historiograficzne i wnioski oparte zostały na analizie źródłowej zarówno pism, podręczników i poradników pedagogicznych, wychowawczych, jak i artykułów z prasy pedagogicznej, rodzinnej, kobiecej i społeczno-literackiej. Cezury czasowe obejmują okres od końca wieku XVIII do początku wieku XX. Na tle koncepcji wychowania rodzinnego formułowanych w pismach pedagogicznych ukazane zostaną także zalecenia dla organizacji edukacji domowej, która realizowana była właśnie na gruncie rodziny.

Czasopismo: Kultura – Przemiany – Edukacja
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, psychologia
Wychowanie dla pokoju ważnym zadaniem współczesnej szkoły

Wychowanie dla pokoju należy do ważnych zadań edukacji szkolnej dzieci i młodzieży. Podstawą tego wychowania jest kształtowanie systemu wartości w sferze humanizmu, tolerancji i współdziałania międzyludzkiego. Czynnikiem decydującym o realizacji zadań z zakresu wychowania dla pokoju jest kadra nauczycielska. Zadania szkolne eksponujące wartości humanistyczne i edukacyjne w obszarze potrzeby utrwalania pokoju winny przede wszystkim dotyczyć dzieci i rodziny. Szkoła w większym stopniu niż dotąd musi w sposób celowy podejmować problematykę wychowania dla pokoju.

Czasopismo: Kultura – Przemiany – Edukacja
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, psychologia
Wychowawcza rola ruchu strzeleckiego wśród uczniów szkół średnich autonomicznej Galicji początku XX wieku oraz II Rzeczypospolitej

Wprowadzenie w monarchii Habsburgów konstytucji w roku 1867 oraz uchwalenie nowych
ustaw w latach 1868–1873 poważnie wpłynęło na system oświaty austriackiej, również galicyjskiej.
W kontekście polskim uzyskanie autonomii Galicji stworzyło większe możliwości rozwoju
szkolnictwa. Wyrazem tego była powołana do życia w 1867 r. Rada Szkolna Krajowa, która miała
pełnić funkcję władzy zwierzchniej nad polską oświatą.
Od początku powstania Rada wyrażała zainteresowanie problematyką wychowania młodzieży.
Odbywało się ono poprzez formy wychowania pozalekcyjnego. Należy do nich zaliczyć uroczystości dworskie, narodowe, strój szkolny, koła naukowe i zainteresowań, biblioteki, czytelnie, gminy,
orkiestry, wycieczki, pomoc ubogim uczniom, zbiórki na cele narodowe i społeczne.
Wychowanie realizowane było również w ramach działań pozaszkolnych we współpracy z instytucjami zajmującymi się problematyką oświatową. Poza szkołą wychowanie młodzieży odbywało
się w trakcie uroczystości religijnych, działalności skautingu i harcerstwa, burs, Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” czy ruchu strzeleckiego. Ta ostania forma odegrała szczególną rolę w rozwijaniu
wartości narodowych i patriotycznych. W znacznym stopniu przyczyniła się do tworzenia Legionów,
a potem w niepodległej rzeczywistości armii polskiej.

Czasopismo: Kultura – Przemiany – Edukacja
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, psychologia
Style radzenia sobie ze stresem przez matki dzieci z niepełnosprawnością

Niepełnosprawność zwykle stawia rodziców dziecka i cały system rodzinny w sytuacji trudnej. Wiąże się ona ze zmianą dotychczasowego funkcjonowania rodziny, relacji małżeńskich, podziału obowiązków, czasu wolnego czy też aktywności społecznej. Szczególnie obciążone wychowaniem i rehabilitacją dziecka są matki. Od ich umiejętności radzenia sobie zależy nie tylko dobrostan dziecka, ale i całego systemu rodzinnego. Artykuł prezentuje badania stylów radzenia sobie ze stresem u matek wychowujących dzieci z niepełnosprawnością na wsi i w mieście. Wskazuje on na deficyty w zadaniowym nastawieniu badanych matek do sytuacji stresowych oraz na dominację stylu skoncentrowanego na unikaniu, zwłaszcza u kobiet mieszkających na wsi.

Czasopismo: Kultura – Przemiany – Edukacja
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, psychologia
Młodzież współczesna wobec bezprecedensowo zmiennej rzeczywistości – aspekty społeczne, kulturowe i pedagogiczne

Zawarte w prezentowanym tekście rozważania skłaniają do refleksji nad kondycją współczesnej młodzieży, która jako grupa oscylująca pomiędzy dzieciństwem a dorosłością jest najbardziej podatna na wpływy otaczającej rzeczywistości. Uwikłanie w tej zmiennej rzeczywistości oraz w procesy globalizacji i chaos wartości postmodernizmu czyni życie młodych ludzi bardzo trudnym i skomplikowanym. Młodzież szkolna i akademicka jest pod nadzwyczaj dużym oddziaływaniem szybko przeobrażającej się rzeczywistości, co nie pozostaje bez wpływu na sposób jej funkcjonowania w podstawowych środowiskach życia i rozwoju człowieka. Młodzi ludzie narażeni są dziś na wiele nieznanych dotąd zagrożeń i niebezpieczeństw.

Czasopismo: Kultura – Przemiany – Edukacja
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, psychologia
Konflikty w rodzinie i propozycje ich rozwiązywania

W życiu doświadczamy wielu konfliktów, są to zarówno konflikty zewnętrzne, jak i wewnętrzne. Konflikty mogą nas niszczyć, ale i wzmacniać, wiele zależy od tego, jak rozwiązaliśmy zaistniałą sytuację konfliktową. Konstruktywne wyjście z takiej sytuacji rozwija w człowieku dojrzałość i umiejętność pokonywania kolejnych trudności. Uczy rzetelnej oceny siebie, swoich oczekiwań i zrozumienia dla potrzeb partnera oraz kształtuje trwałe relacje międzyludzkie. Dla osiągnięcia tych korzyści niezbędna jest wiedza o istocie konfliktów i ich rozwiązywaniu. W tekście tym podjęto próbę ukazania zjawiska konfliktów w rodzinie, przybliżenia ich przyczyn i możliwości rozwiązywania.

Czasopismo: Kultura – Przemiany – Edukacja
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, psychologia
Towarzystwo Uniwersytetu Ludowego im. A. Mickiewicza we Lwowie (1898–1914)

Studenci Uniwersytetu Lwowskiego oraz Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1898 r. zaproponowali
powołanie Uniwersytetu Ludowego im. Adama Mickiewicza – wieszcza narodu polskiego – z okazji
100. rocznicy jego urodzin. Uniwersytet rozpoczął działalność we Lwowie, wkrótce powstały jego
oddziały w Krakowie, Jarosławiu, Tarnowie, Nowym Sączu, Stryju, Samborze, Przemyślu, Rzeszowie, Jaśle i Chrzanowie.
Mimo przeszkód, głównie ze strony konserwatywnych kół rządzących w Galicji, Uniwersytet
Ludowy zdołał rozwinąć różnorodną działalność na skalę masową. W pierwszych dwóch latach istnienia urządził 638 odczytów w 33 miejscowościach Galicji, w których uczestniczyło około 90 tysięcy
słuchaczy. W latach 1900–1904 przeprowadzono 1000 odczytów dla blisko 155 tysięcy słuchaczy.
Oprócz odczytów popularnonaukowych organizowano kursy zawodowe, imprezy artystyczne,
wycieczki, kursy dla analfabetów, wieczory literackie, m.in. z Marią Konopnicką, Andrzejem Strugiem, Stefanem Żeromskim, Gabrielą Zapolską i Władysławem Gumplowiczem. Uniwersytet dużo
uwagi poświęcał przybliżeniu robotnikom kultury muzycznej i teatralnej. Organizowano wycieczki
do muzeów, galerii sztuki, fabryk i krajoznawcze. Rozmach i wielostronność prac Uniwersytetu
Ludowego im. A. Mickiewicza plasują go na czołowym miejscu wśród instytucji oświatowych na
ziemiach polskich przed odzyskaniem niepodległości w 1918 r

Czasopismo: Kultura – Przemiany – Edukacja
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, psychologia
Rodzina miejscem pracy człowieka nad doskonałością moralną

W niniejszym tekście skoncentrowano się na doskonałości moralnej i rodzinie jako miejscu, w którym człowiek nad nią pracuje. Podjęto zagadnienie doskonałości życia, która wywodzi się z warstwicowej teorii wychowania. Następnie uwzględniono jej trzy podstawowe ujęcia, czyli: doskonałość fundamentalną, doskonałość chrześcijańską i doskonałość charyzmatyczną. Całość została osadzona w rzeczywistości rodzinnej, która winna wychowywać do najwyższych wartości, dzięki którym człowiek może odczytać sens swojego życia

Czasopismo: Kultura – Przemiany – Edukacja
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, psychologia
Działalność koła im. Bernarda Goldmana Towarzystwa Szkoły Ludowej we Lwowie (1905–1914)

Na przełomie XIX i XX wieku Lwów posiadał jedno z największych zgromadzeń populacji żydowskiej w centralno-wschodniej Europie. Miasto szczyciło się otoczeniem oświeconych Żydów, wspierających tak zwany Haskalah. W 1905 r. Żydzi zasymilowani z polską kulturą utworzyli we Lwowie gałąź Towarzystwa Szkoły Ludowej. Organizacja ta została założona w 1891 r., aby rozwinąć edukację wśród żydowskiej populacji we Wschodniej Galicji. Zadaniem towarzystwa było prowadzenie edukacyjno-kulturalnej działalności wśród Żydów. Możliwy był bezpłatny dostęp do czytelni i bibliotek dla dorosłych i młodych ludzi. Działalność nie była ograniczona do stolicy Galicji; czytelnie były otwarte w 22 miastach i miasteczkach Wschodniej Galicji, między innymi we Lwowie, Brodach, Przemyślu, Sokalu, Stryju i Żółkwi. Organizowane były kursy nauki czytania, zajęcia popularnonaukowe, prezentowano dzieła teatralne i muzyczne; wycieczki krajoznawcze, wspólne obchody świąt i rocznic, organizowane były spotkania z pisarzami, muzykami i osobistościami ważnymi dla polskiej kultury. Żydzi i Polacy współpracowali ze sobą w ramach działalności tegoż Towarzystwa.

Czasopismo: Kultura – Przemiany – Edukacja
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, psychologia
Życie i wychowanie w rodzinach polskich w XIX i na początku XX wieku

Refleksja nad rodziną zajmuje ważne miejsce we współczesnych naukach o wychowaniu. To wzrastające zainteresowanie problematyką rodziny na ich gruncie doprowadziło nawet do wyodrębnienia osobnej subdyscypliny – pedagogiki rodziny1. Rodzina jako „środowisko życia i wychowania” jest również przedmiotem refleksji historycznej, w szczególności dociekań naukowych na gruncie historii wychowania stanowiącej swoiste pogranicze nauk historycznych i pedagogicznych, zwłaszcza tej historii wychowania, która zorientowana jest na tzw. „społeczną historię wychowania”, czy „historię edukacji” znacznie rozszerzających dotychczasowe pole badawcze tej dyscypliny. Rodzina jest bowiem najstarszą formą życia społecznego, w konsekwencji zjawiskiem historycznym kształtowanym w życiu kolejnych pokoleń, któremu towarzyszyły także rozważania o jej znaczeniu, funkcjach i wewnętrznej strukturze. Szczególnie ważną rolę spełniała rodzina w dziejach Polski. Przez wieki decydowała o żywotności nie tylko rodzinnych tradycji, ale także o kształtowaniu oblicza całego narodu, jego mentalności i skali otwartości. W tekście tym podjęto stania w zakresie ukazania wyjątkowej roli rodziny jaką odegrała ona w XIX wieku i w początkach XX stulecia. Owe wyjątkowe znaczenie rodziny, „instytucji” domu rodzinnego, było konsekwencją przede wszystkim ówczesnej sytuacji politycznej, w jakiej znalazł się naród polski w okresie zaborów.

Czasopismo: Kultura – Przemiany – Edukacja
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, psychologia
POGLĄDY WILHELMA WUNDTA NA TEMAT I WOJNY ŚWIATOWEJ

Wilhelm Wundt należał do tych uczonych oraz intelektualistów, którzy na temat I wojny światowej posiadali własne poglądy już wówczas, kiedy ta dopiero się zaczynała. W niniejszym artykule chcę odpowiedzieć na dwa pytania. Najpierw na to, które dotyczy osobliwości stanowiska Wundta, a następnie na to, które dotyczy wewnętrznej zgodności jego poglądów, to znaczy z jednej strony poglądów na temat wojny, a z drugiej – jego wcześniejszych, oryginalnych poglądów w zakresie filozofii i psychologii (np. etyka lub Völkerpsychologie). Stanowisko Wilhelma Wundta w odniesieniu do wojny – w odróżnieniu od opracowań wcześniejszych – scharakteryzuję na podstawie trzech jego prac: Über den wahrhaften Krieg (1914), Die Nationen und ihre Philosophie (1915) oraz Zur Lage (1916, odpowiedź dla „Polnische Blätter”). Wykorzystanie tego trzeciego źródła, przez wiele dziesięcioleci pomijanego przez historyków psychologii (zarówno w Polsce, jak również w innych krajach) wyznacza specyfikę poniższego opracowania.

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
ZNACZĄCY EPIZOD. VIKTOR TAUSK W LUBLINIE I JEGO BADANIA NAD PSYCHOZAMI WOJENNYMI

Viktor Tausk, austriacki prawnik, literat i lekarz, związał się z ruchem psychoanalitycznym w pierwszej dekadzie XX wieku. Jesienią 1909 roku został członkiem Wiedeńskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego. Uczestniczył w spotkaniach środowych z Sigmundem Freudem i innymi pionierami psychoanalizy. Po wybuchu I wojny światowej został zmobilizowany w stopniu oficerskim. Służył jako lekarz psychiatra w armii austro-węgierskiej. Przez dziewięć miesięcy stacjonował w Lublinie. Wtedy to właśnie zebrał i przeanalizował materiał, który stanowił podstawę dwóch ważnych opracowań naukowych w jego dorobku: jedno z nich dotyczyło tak zwanej psychozy wojennej, drugie zaś – psychologii dezerterów.

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Znaczenie języka w rozpoznawaniu i kategoryzacji stanów emocjonalnych. Relacja między „ja” i emocjami w kontekście kulturowym

Przedkładany artykuł dotyczy analizy znaczenia języka w odczytywaniu stanów emocjonalnych
u samego siebie oraz u drugiej osoby. W części pierwszej artykułu autor
przedstawia trudności związane z kategoryzacją emocji, będące efektem posługiwania
się innymi językami. Dalej dowodzi, że dla zrozumienia emocji kluczowe znaczenie ma
szeroko pojęta kultura, której nieodzownym wymiarem jest język, pozwalający nazwać
określone stany emocjonalne. Z uwagi na to, że emocje są w sposób szczególny zwią-
zane z „ja podmiotowym”, podstawową rolę odgrywa rodzaj ukształtowanej struktury
umysłowej, określającej charakter owego „ja podmiotowego”. Przykładami odmiennego
kształtowania się struktury „ja” są kultury kolektywistyczne i indywidualistyczne. One
to wyznaczają sposoby przeżywania emocji i rodzaje dominujących stanów emocjonalnych.
Język, jako podstawowy system komunikacji społecznej, pozwala nadawać
znaczenie tym stanom, i tym samym wyjaśnia odmienność ich przeżywania oraz
ukierunkowuje sposoby ich kategoryzacji.

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Religijność w procesie przemian – koncepcja dekonwersji H. Streiba

Charakterystyczną cechą religijności jest przemiana, której jednym z aspektów jest
odchodzenie od dotychczasowego sposobu przeżywania przez jednostkę stosunku
do sacrum. Niniejszy artykuł prezentuje koncepcję dekonwersji Heinza Streiba. Tłem
teoretycznym tej koncepcji jest pojęcie nawrócenia (konwersji) i zmiany w jego rozumieniu
w obszarze psychologii. W artykule przedstawiono zaproponowane przez
Streiba kryteria-wymiary zjawiska dekonwersji, umiejscowienie go w perspektywie
biegu życia człowieka oraz typologie opracowane na podstawie analiz teoretycznych
oraz przeprowadzonych przez Streiba koncepcji badań jakościowych. Artykuł kończy
krytyczna analiza koncepcji. Teoria dekonwersji ma duży potencjał heurystyczny,
ważny w perspektywie potrzeby badania różnorodnych zmian zachodzących obecnie
w społecznym i indywidualnym obrazie religijności.

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Polska adaptacja kwestionariusza CSIE Locke'a do pomiaru poczucia skuteczności interpersonalnej i jego osobowościowe korelaty

Celem artykułu jest prezentacja polskiej wersji kwestionariusza do pomiaru poczucia skuteczności interpersonalnej – Skal koła skuteczności interpersonalnej (Circumplex Scales for Interpersonal Efficacy; CSIE) Locke’a – oraz poznanie osobowościowych uwarunkowań konstruktów koła interpersonalnego i szerokości repertuaru zachowań interpersonalnych. CSIE są oparte na modelu koła interpersonalnego Wigginsa (Wiggins, Trapnell, Phillips, 1988) i mierzą 8 aspektów interpersonalnego poczucia skuteczności: Dominujący, Dominujący i Zdystansowany, Zdystansowany, Ustępliwy i Zdystansowany, Ustępliwy, Ustępliwy i Życzliwy, Życzliwy, Dominujący i Życzliwy. Badanie przeprowadzono na próbie N = 306. Rzetelność jednej skali (FG – Ustępliwy i Zdystansowany) jest niska, rzetelności pozostałych skal są zadowalające. Struktura wewnętrzna i trafność teoretyczna narzędzia są satysfakcjonujące. Stwierdzono, że interpersonalne poczucie skuteczności jest najsilniej powiązane z metacechą Beta / Plastyczność, co poddano dyskusji w kontek  ie Cybernetycznej Teorii Wielkiej Piątki (Cybernetic Big Five Theory; CB5T) DeYounga (2015). Jako wskaźniki szerokości repertuaru zachowań interpersonalnych zastosowano elastyczność interpersonalną (wzniesienie profilu) oraz sztywność interpersonalną (długość wektora). Elastyczność interpersonalnego poczucia skuteczności i cech interpersonalnych jest powiązana z ekstrawersją, ugodowością, stabilnością emocjonalną, intelektem, Alfą / Stabilnością, Betą / Plastycznością oraz Ogólnym Czynnikiem Osobowości. Z kolei sztywność wartości i cech interpersonalnych koreluje z ekstrawersją, ugodowością, stabilnością emocjonalną, intelektem, Alfą / Stabilnością, Betą / Plastycznością oraz Ogólnym Czynnikiem Osobowości.

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Effectiveness of Theory of Mind therapy carried out by parents of children with autism – a preliminary study

Tematem artykułu jest program terapii dzieci z autyzmem, ze szczególnym uwzględnieniem dziecięcej teorii umysłu. Terapia koncentruje się na mechanizmach teorii umysłu (The Theory of Mind Mechanism; ToMM), która uczy rozpoznawania głównie stanów mentalnych innych osób, emocji oraz odróżniania prawdziwych lub fałszywych przekonań. W badaniu wzięło udział 12 dzieci (w wieku 8–12 lat) z autyzmem. Podzielono je na 2 grupy 6-osobowe: „grupa leczona” uczestniczyła przez 6 miesięcy w sesjach indywidualnych (rodzice powtarzali sesje zajęć w domu), pozostałych 6 dzieci z „grupy kontrolnej” nie było poddawanych leczeniu. W grupie leczonej zaobserwowano wzrost następujących umiejętności: odróżniania opinii, przyjmowania perspektywy i rozpoznawania emocji. Analiza statystyczna i interpretacja jakościowa potwierdzają skuteczność terapii.

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Skuteczność treningów poznawczych w grupie osób starszych – przegląd badań

Na świecie stopniowo wzrasta liczba osób dożywających sędziwego wieku. Jednocześnie wraz z wiekiem ulega pogorszeniu szereg procesów poznawczych, takich jak: pamięć, uwaga, szybkość przetwarzania informacji czy kontrola poznawcza. Z tego względu bardzo popularne stały się programy usprawniające zdolności intelektualne tej grupy. Jednym z szeroko dyskutowanych podejść jest wspomaganie funkcjonowania osób starszych z wykorzystaniem treningów poznawczych. Powstałe reżimy treningowe są przez część badaczy uznawane za skuteczne, przez innych zaś systematycznie krytykowane. Obserwujemy heterogeniczność podejść zarówno do samego treningu, jak i do metodologii badań. Z punktu widzenia ich użyteczności kluczowe jest natomiast rozstrzygnięcie, jakiego rodzaju interwencje są najbardziej skuteczne, jak szeroki mają zasięg i w jakim stopniu przekładają się na realne korzyści dla trenujących. Profitem powinna być przede wszystkim poprawa jakości codziennego życia. Dlatego niniejszy artykuł ma na celu nie tylko systematyzac   doniesień z dziedziny usprawniania funkcjonowania poznawczego osób starszych, lecz przede wszystkim zwrócenie uwagi na coraz bardziej odczuwalny problem weryfikacji efektywności treningów poznawczych seniorów. Pragniemy podkreślić potrzebę wprowadzenia silniejszej unifikacji metodologicznej interwencji poznawczych w celu umożliwienia rzetelnej oceny ich wpływu na jakość życia badanych seniorów. Na podstawie dokonanego przeglądu przedstawiamy sugestie dotyczące metodologii treningów.

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
ZAŁOŻENIA FORMALNE MODELI WERYFIKOWANYCH ZA POMOCĄ UKŁADÓW RÓWNAŃ STRUKTURALNYCH

Celem artykułu jest opisanie założeń formalnych dotyczących wykorzystywania metody równań strukturalnych (Structural Equation Model – SEM). Układy równań strukturalnych służą do weryfikowania teorii i jej założeń.

W artykule zostało opisanych pięć założeń budowy każdego modelu pomiarowego, którego stworzenie poprzedza weryfikację założeń teoretycznych za pomocą układu równań strukturalnych. Głównym celem budowy modelu pomiarowego jest sprawdzenie budowy zmiennych latentnych, w tym: a) sprawdzenie rzetelności zmiennych latentnych, b) obliczenie wariacji zmiennych latentnych, c) sprawdzenie trafności różnicowej zmiennych latentnych, d) sprawdzenie wysokości ładunków czynnikowych (lambd λ) oraz e) sprawdzenie statystyk dopasowania modelu.

Kolejno omówione zostały założenia modelu weryfikowanego za pomocą jednopoziomowego układu równań strukturalnych SEM: a) sposoby wyłączania ścieżek w modelu, b) sprawdzenie dopasowania modelu teoretycznego do danych empirycznych.

W celu przybliżenia omawianych treści zostały przedstawione grafy prezentujące model pomiarowy, a także model SEM.

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Religijne sposoby radzenia sobie a stres i wypalenie zawodowe u nauczycieli religii

Zawód nauczyciela jest w dużym stopniu narażony na stres i wypalenie. Według modelu wymagania–zasoby narażeni na wypalenie są szczególnie ci pracownicy, którzy dysponując  niskimi zasobami, znajdują się w sytuacji wysokich wymagań. Przedmiotem badań był związek między trzema zmiennymi: religijnymi sposobami radzenia sobie (Brief RCOPE), traktowanymi jako zasoby osobowe, stresem (SSN), wyrażającym wymagania w pracy, i wypaleniem zawodowym (MBI). Badaniami objęto 419 nauczycieli religii. Stwierdzono, że negatywne strategie zaradcze korelują dodatnio z każdym wymiarem wypalenia, pozytywne strategie zaradcze natomiast korelują z wypaleniem ujemnie. Ponadto pozytywne religijne radzenie sobie moderuje relację między stresem a wypaleniem zawodowym w taki sposób, że dodatnia relacja między stresem a wypaleniem jest słabsza, przy większym nasileniu pozytywnych strategii zaradczych.

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Wczesne nieadaptacyjne schematy i motywacja osiągnięć a poczucie nasilenia stresu u kobiet i mężczyzn

Celem badań prezentowanych w artykule było przedstawienie znaczenia wczesnych nieadaptacyjnych schematów i wymiarów motywacji osiągnięć dla nasilenia poczucia stresu u kobiet i mężczyzn. Zbadano 107 osób dorosłych, w tym 58 kobiet oraz 49 mężczyzn. Wiek badanych zawierał się w przedziale 21–59 lat. W badaniu zastosowano następujące metody: Kwestionariusz schematów Younga (YSQ-S3 PL), Inwentarz motywacji osiągnięć (LMI) oraz Kwestionariusz poczucia stresu (KPS). Zaobserwowano różnice międzypłciowe, które potwierdzają, że wczesne nieadaptacyjne schematy oraz wymiary motywacji osiągnięć wyjaśniają poziom poczucia stresu w sposób odmienny dla kobiet i mężczyzn. W przypadku kobiet schematy wyjaśniają najlepiej stres zewnętrzny, podczas gdy dla mężczyzn – stres intrapsychiczny. U kobiet wszystkie czynniki stresu są wyjaśniane przez wymiary motywacji osiągnięć w większym stopniu, przy czym składowe motywacji wyjaśniają przede wszystkim napięcie emocjonalne. W grupie mężczyzn współczynniki te są słabsze, największy p  cent wyjaśnionej wariancji dotyczy zaś stresu intrapsychicznego.

Czasopismo: Studia Psychologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia