rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
ZMIANY SZYBKOŚCI LOKOMOCYJNEJ 11-12 LETNICH CHŁOPCÓW TRENUJĄCYCH PIŁKĘ NOŻNĄ W KS SEMP URSYNÓW

Cel pracy. Celem badań była ocena zmian poziomu szybkości lokomocyjnej chłopców trenujących piłkę nożną w KS SEMP Ursynów w Warszawie. Diagnozowano statystyczną istotność wyników (wartości średnie) w trzech terminach badań, z uwzględnieniem cech budowy somatycznej badanych chłopców (wysokość i masa ciała). Materiał i metody. W badaniach brała udział grupa 28 zawodników z rocznika 2001 (n=12) oraz 2002 (n=16) trenujących w KS SEMP Ursynów w Warszawie. Przeprowadzono próby biegowe na dystansie 5, 15 oraz 30 m. Badania przeprowadzono trzykrotnie: w grudniu 2013, w czerwcu 2014 oraz w grudniu 2014. Rejestracji czasów dokonywano przy pomocy fotokomórek na boisku ze sztuczną nawierzchnią. Wyniki. Stwierdzono, że zmiany poziomu szybkości lokomocyjnej na wszystkich dystansach pomiędzy pierwszym a drugim i pierwszym a trzecim terminem badań były istotne statystycznie. Pomiędzy drugim a trzecim terminem badań istotny progres zanotowano jedynie dla próby biegu na odcinku 30 m. W wartościach względnych poprawa szybkości lokomocyjnej mieściła się w zakresie 4-6% w stosunku do poziomu wyjściowego. Wyniki na dystansach 5 i 15 m były skorelowane z warunkami somatycznymi badanych, przede wszystkim ich masą ciała. Wnioski. Uzyskane dane dowodzą, że trening szybkości lokomocyjnej piłkarzy w wieku przedpubertalnym daje znaczne efekty. Wraz z wydłużaniem się długości biegu zmniejsza się wpływ masy ciała badanych na wynik biegu, a wzrasta – jak się wydaje – rola techniki biegu oraz koordynacyjnych zdolności motorycznych (rytm, różnicowanie i dostosowanie napięć mięśniowych do potrzeb wysiłku szybkościowego).

Czasopismo: Roczniki Naukowe Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego i Turystyki w Białymstoku
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej
TRENING KUMITE W KARATE WKF - DIALEKTYKA PRZYGOTOWAŃ DO WSPÓŁZAWODNICTWA SPORTOWEGO

Cel: Celem niniejszego artykułu było przedstawienie treningu kumite w karate WKF na podstawie analizy przygotowań do współzawodnictwa sportowego. Materiał i metoda: Dokonano rocznej obserwacji treningów w czterech sekcjach karate WKF (Klub Sportowy Funakoshi Shotokan Karate) w powiecie jeleniogórskim województwa dolnośląskiego. Dialektykę wykonano na podstawie zgromadzonych danych w formie nagrań, notatek, wywiadów z trenerami i zawodnikami. Wyniki: Metody dydaktyczne, etapy treningów, struktura czasowa treningów, środki oddziaływań oraz kontrola postępów były zgodne z założeniami teorii sportu. Wnioski: Trening karate WKF jest tożsamy z innymi sztukami walki budo. Przez trening osiąga się skuteczność w wykonywaniu technik oraz umiejętność wykonania ich także w walce pozasportowej. O poziomie wyszkolenia zawodnika świadczy dyspozycja jego oraz przeciwnika. Każdy zawodnik potrzebuje indywidualnego podejścia.

Czasopismo: Roczniki Naukowe Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego i Turystyki w Białymstoku
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej
EWOLUCJA KARATE: OD PLEBEJSKIEJ FORMY WALKI DO SPORTU OLIMPIJSKIEGO

Karate jest obecnie jedną z najpopularniejszych sztuk walki na świecie. Karate-jutsu, okinawska sztuka samoobrony ewulowała w karate-do – sztukę walki, gdzie aspekt fizyczny i duchowy połączyły się w jedność. Karate-do jest więc wynikiem włączenia karate-jutsu do grona japońskich sztuk wojennych budo. Moda na dalekowschodnie sztuki walki dopełniła reszty. I oto karate-do, pod wpływem bezlitosnego wymogu przetrwania sztuki przez sport, przekształciło się w karate. Granice między karate-jutsu, karate-do i karate zatarły się. Niezależnie od celów treningowych, wszystkie aspekty połączyły się w jedno – karate. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest fakt, że karate może trenować każdy. Niezależnie od wieku, płci, budowy somatycznej, rozwoju psychicznego i motorycznego, sprawności w kontekście dysfunkcji. Każdy znajduje tu coś ciekawego dla siebie: skuteczną samoobronę, rywalizację sportową, a także formę rekreacji, czy rehabilitacji. Do tego dochodzą wartości moralne wynikające z filozofii karate. Karate stało się atrakcyjne dla wszystkich – jest nową dyscypliną olimpijską.

Czasopismo: Roczniki Naukowe Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego i Turystyki w Białymstoku
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej
WYKORZYSTANIE TECHNIK ZAPAŚNICZYCH WŚRÓD CZOŁOWYCH ZAWODNIKÓW MIXED MARTIAL ARTS (MMA) FEDERACJI UFC I BELLATOR

Obecnie powstało wiele federacji mieszanych sztuk walki, które organizują gale sportowe, pozwalające obserwować najlepszych zawodników wywodzących się z różnych dyscyplin sportów i sztuk walki. Obserwacja takich walk pozwala wskazać kierunek nowych rozwiązań taktycznych, a także ocenić efektywność różnych działań technicznych poprzez analizę głównych parametrów walki. Celem przeprowadzanych badań jest próba wskazania głównych elementów technik zapaśniczych stosowanych przez najlepszych zawodników MMA, kategorii wagowej welterweight federacji UFC i Bellator. Materiał badań stanowił zapis dziesięciu walk czołowych zawodników wagi welterweight (do77 kg) federacji UFC i Bellator. Do analizy wybrano ostatnie wygrane walki, pięciu czołowych zawodników w rankingu obu federacji. Obliczeń dokonano na podstawie cyfrowego zapisu walk udostępnionego przez Ultimate Fighting Championships oraz Fightnig Championships Bellator w latach 2014-2016. Ogólnie przyjęty, pogląd zakłada, że techniki zapaśnicze odgrywają znaczącą rolę w walkach MMA. Analiza walk czołowych zawodników federacji UFC i Bellator wskazuje że podstawowym elementem, który należy doskonalić zarówno w ataku jak i w obronie są zejścia do nóg (65% wszystkich działań zapaśniczych).

Czasopismo: Roczniki Naukowe Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego i Turystyki w Białymstoku
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej
RÓWNOWAGA CIAŁA ĆWICZĄCYCH SZTUKI I SPORTY WALKI -PRZEGLĄD BADAŃ

Problematyka równowagi ciała ćwiczących sztuki i sporty walki stanowi ważny aspekt badań [Cesari i Bertucco 2008; Juras i in. 2013; Pion i in. 2014; Witkowski i in. 2014; Gierczuk i Sadowski, 2015; Mala i in. 2016; Milosavljevic i in. 2016). Utrzymanie stabilnej postawy w walce wpływa bowiem na skuteczność wszystkich podejmowanych działań [Błach i in. 2005; Kalina i in. 2007; Sterkowicz i in. 2012; Truszczyńska i in. 2015). Dokonano przeglądu literatury w bazie danych EBSCOhost za pomocą następujących słów kluczowych: „zdolności koordynacyjne”, „równowaga statystyczna”, „równowaga dynamiczna”. Empirycznie udowodniono korzystny wpływ treningu sztuk i sportów walki na kształtowanie kontroli postawy ciała ćwiczących [Falk i Mor, 1996; Perrot i in. 1998; Paillard i in. 2002; Cesari i Bertucco, 2008; Pons i in. 2012; Sterkowicz i in. 2012; Juras i in. 2013; Witkowski i in. 2014). Pomiarów dokonywano przy pomocy różnych technik instrumentalnych oraz testów równowagi. Metoda dekompozycji sygnału środka nacisku na podłoże (Zatsiorskiego i Duarte, 1999, 2000), procedura rambling-trembling oraz test maksymalnego wychylenia funkcjonalnego (Juras i in. 2013) są najodpowiedniejszymi narzędziami pomiarowymi. Podkreśla się konieczność kontynuowania badań (Błach i in. 2005). Zasadne jest określenie zależności między czynnikami psychicznymi a równowagą ciała, wypracowanie standardów oraz modeli treningowych w tym zakresie (Błach i in. 2005).

Czasopismo: Roczniki Naukowe Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego i Turystyki w Białymstoku
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej
DZIAŁALNOŚĆ KÓŁ SENIORÓW AKADEMICKIEGO ZWIĄZKU SPORTOWEGO - RYS HISTORYCZNY

Praca przedstawia powołanie i działalność w społeczności sportu akademickiego w wybranych ośrodkach akademickich w Polsce kół seniorów AZS. Powstały one z inicjatywy i woli byłych członków AZS, którzy po ukończeniu studiów, swojej kariery sportowej widzą sens i potrzebę uczestniczenia w dalszym życiu stowarzyszenia. W pracy przedstawiono przykładowe obszary działania międzypokoleniowej integracji członków – seniorów, zgodne z sentencją: SEMPER JUVENES ANIMO.

Czasopismo: Roczniki Naukowe Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego i Turystyki w Białymstoku
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej
WIZERUNEK A AGRESYWNOŚĆ MŁODYCH SPORTOWCÓW NA PRZYKŁADZIE WYBRANYCH DYSCYPLIN SPORTOWYCH

Zasadność i cel. Młodzież uprawiająca sport cechuje się wizerunkiem specyficznym dla danej dyscypliny sportu. Celem badania było sprawdzenie poziomu agresywności młodych sportowców o ukształtowanym wizerunku przez różne dyscypliny sportowe. Materiał i metody. Do badania dobrano celowo 61 chłopców w wieku 16-18 lat, trenujących pływanie (N=31) i piłkę siatkową (N=30). Jako metodę badawczą wykorzystano test BD-100. Wyniki. Całokształt wyników wskazuje na przeciętny poziom agresywności ogólnej. Wnioski. Sportowcy, niezależnie od ukształtowanego wizerunku przez daną dyscyplinę sportową, wykazują przeciętny wynik agresywności ogólnej oraz przeciętne wyniki we wszystkich skalach BD-100.

Czasopismo: Roczniki Naukowe Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego i Turystyki w Białymstoku
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej
WSPÓŁCZESNY POFIL KOMPETENCYJNY TRENERA PERSONALNEGO, A TAKŻE PROFILE OSOBOWE KOBIET UCZESZCZAJĄCYCH NA ZAJĘCIA TRENINGU PERSONALNEGO

Cel pracy: określenie profilu trenera personalnego oraz kobiet uczęszczających na zajęcia z treningu personalnego (TP) w czasie wolnym. Materiał i metoda: Badania przeprowadzono wśród 40 kobiet uczestniczących w zajęciach z trenerem personalnym w dwóch prywatnych klubach fitness, w wieku 18 - 65 lat. Zastosowano metodę sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem anonimowego kwestionariusza ankiety. Wyniki badań: W Raciborzu TP praktykowało najwięcej kobiet w grupach wiekowych 27-35 i 36-45 lat (po 30%), natomiast w Katowicach w wieku 27-35 lat (40%). Wśród psychofizycznych potrzeb związanych z TP respondentki z Raciborza wymieniały głównie aktywność fizyczną (40%), a w Katowicach motywację zewnętrzną (35%). Wybór trenera personalnego najczęściej spowodowany jest jego kwalifikacjami (średnio 30%). Według 29% badanych istotną cechą dobrego trenera jest wieloletnie doświadczenie. Wnioski: TP jest wybierany głównie przez kobiety doświadczone treningiem fizycznym, uprawiające różnego typu ćwiczenia fizyczne od dłuższego czasu oraz dobrze sytuowane ekonomicznie. Wymagają one od trenera doświadczenia i profesjonalnie prowadzonego oraz monitorowanego programu ćwiczeń dającego wymierne efekty treningowe.

Czasopismo: Roczniki Naukowe Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego i Turystyki w Białymstoku
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej
Młodość, miłość, feminizm – czyli o kobietach w Jeżycjadzie Małgorzaty Musierowicz. Prolegomena

Ze względu na przynależność gatunkową cyklu Małgorzaty Musierowicz
Jeżycjada, sposób kreowania w nim żeńskich bohaterek powinien być jednym
z najważniejszych przedmiotów zainteresowania badacza tych powieści.
Nie ulega wątpliwości, że kobiety w świecie autorki Kwiatu kalafiora dominują
zarówno liczebnie, jak strukturalnie, stanowią jednak stosunkowo monolityczną
grupę, dopasowując się do wzorca, który nie ulega znaczącym modyfikacjom
na przestrzeni lat. Dzięki ciągłości fabularnej czytelnik może śledzić
dorastanie wielu bohaterek; ich przemiany na różnych etapach życia. W okresie
młodzieńczym dzielą się one na (finalnie) poskromione buntowniczki i pokorne
konformistki. Zakończenie tego okresu nieuchronnie oznacza wejście
w związek małżeński i założenie rodziny. Charakterystyczna jest spójność modelu,
w który wpisują się zarówno męscy, jak żeńscy bohaterowie sagi. Symptomatyczna
jest także nieobecność wątków feministycznych w wymiarze innym
niż komiczny bądź epizodyczny.
W artykule analizie poddane zostały powieści od Szóstej klepki (1977) do Ciotki
Zgryzotki (2018), co umożliwiło podejście komparatystyczne i ukazanie sposobu
kreowania kobiecej (dziewczęcej) bohaterki w kontekście przemian społecznych,
historycznych oraz politycznych. Dzięki sięgnięciu do pojęć obecnych we
współczesnym dyskursie społecznym, takich jak feminizm oraz płeć kulturowa,
i przyłożeniu ich do treści Jeżycjady, można otrzymać stosunkowo spójny
obraz wzorca kobiety opisywanej, a zatem i lansowanej przez autorkę. W szerszej
perspektywie może to prowadzić do wyciągnięcia wniosków na temat roli
kobiety w powieściach dla dziewcząt w ogóle.

Czasopismo: Filoteknos
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Bird vs. Anczyc. Dwugłos na temat portretów Indian w powieści „Nick of the Woods” Roberta Montgomery’ego Birda i jej tłumaczeniu/adaptacji – „Duchu puszczy” Władysława Ludwika Anczyca

Wszyscy znawcy zachodniej literatury amerykańskiej i kina zachodniego
wiedzą, że amerykański pisarz – Robert Montgomery Bird – stał się sławny,
między innymi, dzięki pełnym nienawiści, a nawet rasizmu, przedstawieniom
rdzennych Amerykanów w swoich dziełach. Z tej strony znana jest jego powieść
Nick of the Woods (1837). Jeśli chodzi o polskich czytelników powieści o Dzikim
Zachodzie, mogą czuć się oni nieco zdezorientowani, gdy słyszą lub czytają, że
Bird był „indianożercą”, ponieważ jego najsłynniejsze dzieło, tj. Nick of the Woods,
przetłumaczone na język polski przez Władysława Ludwika Anczyca w 1872 r.
(Duch Puszczy), nie przedstawia amerykańskich Indian jako potworów. W niektórych
częściach tłumaczenia – całkiem przeciwnie. Przyczyna tkwi w tym, że
dzieło Anczyca stanowi adaptację powieści Birda. Polski pisarz interpretował powieść
Nick of the Woods w czasach, gdy Polacy łatwo identyfikowali swój los podbitego
narodu ze stanem rdzennych Amerykanów. W pierwszej części artykułu
S. Bobowskiego i P. Perlińskiego czytelnik znajdzie prezentację sposobu przedstawiania
Indian przez Anczyca, w drugiej zaś – sposoby, w jaki czyni to Bird, oraz
przyczyny jego stosunku do rdzennych mieszkańców Ameryki.

Czasopismo: Filoteknos
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
„Wielka zabawa” jako odpowiedź na „kompleks Kopciuszka”

Określenie „kompleks Kopciuszka” pojawiło się w rozprawach poświęconych
literaturze dziecięcej głównie za sprawą krytyków a także historyków
literatury starających się podnieść refleksję nad tym typem literatury do
rangi dyscypliny akademickiej, przeciwdziałać protekcjonalnemu (a nawet lekceważącemu)
traktowaniu twórczości dla najmłodszych przez przedstawicieli
profesjonalnego literaturoznawstwa. Należała do nich Krystyna Kuliczkowska
podkreślająca w swych rozprawach zespolenie w utworach dla młodego
odbiorcy treści dydaktycznych z artyzmem, w najwybitniejszych dokonaniach
tego typu twórczości wręcz zacieranie się granicy między literaturą dziecięcą
a uniwersalną, adresowaną przede wszystkim do dorosłych. Najpełniejszą,
spójną i konsekwentną odpowiedzią na „kompleks Kopciuszka” okazała się
zaproponowana przez Jerzego Cieślikowskiego koncepcja „wielkiej zabawy”
wykraczająca w istocie poza granice tradycyjnego literaturoznawstwa, w nowatorski
sposób rozszerzająca obszar badawczy o dziedziny kulturoznawstwa,
antropologii i folklorystyki. Świat wielkiej zabawy stał się w rozważaniach tego
uczonego kulturowym paradygmatem, w którym usytuował najważniejsze zjawiska
i gatunki literatury adresowanej do młodego odbiorcy, dokonując przy
tym ważnego rozróżnienia „literatury dla dzieci”, w tradycyjnym tego słowa
rozumieniu, oraz literatury „dziecięcej” – a więc tworzonej z uwzględnieniem
dziecięcego sposobu widzenia świata, poczucia humoru, niekiedy też kompetencji
językowych dziecka. Dowartościował więc w swych badaniach folklor
dziecięcy a także dostrzegł istotę podobieństwa między bawiącym się dzieckiem
a metrykalnie dorosłym poetą „dzieckiem podszytym” (zachowującym
w sobie pamięć własnego dzieciństwa) w twórczym działaniu człowieka pojmowanego
jako „homo ludens”.

Czasopismo: Filoteknos
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Paidia i paideia. Zabawa i etyka w Drzewie do samego nieba Marii Terlikowskie

Artykuł jest poświęcony problematyce zabawy oraz jej znaczeniu
w kulturze, edukacji i życiu dziecka. Ogląd tematu zaproponowany przez autorkę
artykułu jest zainspirowany teorią zabawy sformułowaną przez Roger
Caillois and Jerzego Cieślikowskiego. Tekst stanowi próbę interpretacji książki
Marii Terlikowskiej pt. “Drzewo do samego nieba”, której centralnym tematem
jest zabawa. Dziecięcy bohaterowie bronią przed ścięciem drzewo rosnące na
ich podwórku. Drzewo jest centrum ich świata. Pozornie prosta historia staje
się przypowieścią o dorastaniu i dojrzewaniu do odpowiedzialności. Tym samym
opowieść Terlikowskiej według badaczki traktuje o zastępowaniu przestrzeni
paidii przestrzenią paidei.

Czasopismo: Filoteknos
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Folklor ludyczny – prawdziwy i literacki na przykładzie twórczości Janiny Porazińskiej

W twórczości Janiny Porazińskiej folklor odgrywa doniosłą rolę. Pisarka
traktuje go jako źródło inspiracji formalnych i tematycznych, co ujawniają
jej zbiorki poezji oraz poemat Wesele Małgorzatki. Świadectwem bliskiego
związku liryki z pieśnią ludową i kołysanką jest ich poetyka, kompozycja, liczne
zabiegi transformacyjne (parafrazy, trawestacje, naśladownictwa wzorców
ludowych) oraz motywy zaczerpnięte z przysłów, zagadek. Związki z folklorem
ludowym podkreślają umiejętnie wprowadzone wyrażenia gwarowe. Nie mniej
ważny jest tez folklor spod znaku wielkiej zabawy. Należą do niego formy zaczerpnięte
z folkloru dziecięcego. Poetka proponuje czytelnikowi zabawę i grę
z wyobraźnią, zabawę słowną, wprowadza humor, postacie strzyg i innych fantastycznych
stworów, zwierzęcych bohaterów, sięgając po wypróbowane chwyty:
paradoksalne zestawienia, łączenia rzeczy przeciwstawnych, niemożliwych
czy absurdalnych. Poszerza też repertuar gatunków folkloru dziecięcego.

Czasopismo: Filoteknos
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
O ptakach, co bawią dzieciaki...

Opracowanie stanowi analizę pięciu książek o ptakach dla dzieci.
Utwory o kurze, kaczce, kruku, wróblu i pawiu, napisane przez Pana Poetę i zilustrowane
przez Joannę Młynarczyk, nawiązują do nurtu drwiącego z otwartego
dydaktyzmu w tekstach dla dzieci, a zapoczątkowanego przez Brzechwę
i Tuwima. Analiza wskazuje, że utwory Pana Poety – dzięki odpowiedniemu
zintegrowaniu kodu plastycznego i werbalnego oraz wbudowaniu w teksty wielu
wyznaczników dialogowości – uruchamiają na różnych płaszczyznach tekstu
zabawę aktywizującą odbiorcę. Dzięki temu wartości przekazywane przez
utwory mają większą moc oddziaływania.

Czasopismo: Filoteknos
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Topika w badaniach literatury i podkultury dziecięcej

Toposy, czyli miejsca wspólne to stałe, utrwalone słowa, formuły inicjalne
i finalne, postaci, zdarzenia i całościowe obrazy światów przedstawionych,
które składają się na dziecięcą wizję świata obecną w literaturze dla dzieci.
Topikę obecną w literaturze osobnej badał prof. Jerzy Cieślikowski a uporządkował
ją prof. Ryszard Waksmund, biorąc pod uwagę porządki genologiczne.
Opis i analiza toposów obecnych w literaturze i podkulturze dziecięcej pojawia
się też w tej rozprawie

Czasopismo: Filoteknos
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Zabawka jako historyczny artefakt w niemieckiej literaturze i kulturze dziecięcej

Artykuł przedstawia istotę i rolę zabawki jako kulturowego artefaktu,
(w tym lalki i pluszowego misia) widzianego oczami najmłodszych świadków
historii Holokaustu. Zagadnienie to zostanie naświetlone z perspektywy historycznej
oraz z punktu widzenia rozwoju emocjonalnego dziecka i będzie się
odwoływać do przykładów niemieckiej literatury dziecięcej. Korpus tekstów
ma za zadanie ukazać jak prosta zabawka staje się równorzędnym bohaterem,
trwałą istotą fabuły, osobnym wątkiem wyłuskanym z zakamarków pamięci
i ingredientem historycznoliterackim.

Czasopismo: Filoteknos
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Dokąd zmierza „statek zwany wyobraźnią”? O wyobraźni w kształceniu polonistycznym

W tekście zatytułowanym Dokąd zmierza „statek zwany wyobraźnią”?
O wyobraźni w kształceniu polonistycznym skupiam uwagę na wyobraźni, różnych
znaczeniach, jakie przypisywano temu pojęciu w tradycji i współcześnie. Zastanawiam
się między innymi nad tym: czym w ogóle jest wyobraźnia? Co znaczy
mieć wyobraźnię? Czy mamy na nią wpływ? Czy można ją stymulować i rozwiać?
Jak można spożytkować jej potencjał w kształceniu i wychowaniu? Stephen Kosslyn
i inni badacze doszli do konkluzji, że wyobraźnia jest procesem autonomicznym
o identyfikowanej lokalizacji mózgowej, związanej przede wszystkim z przetwarzaniem
sensorycznym. Zwolennicy tego rodzaju argumentacji rozprawiają
się z poglądami, które odbierały wyobraźni prawo do istnienia niezależnego od
innych procesów poznawczych. W literaturze poświęconej wyobraźni często zastępuje
się termin wyobraźnia pojęciami operacyjnymi jak: wizualizowanie czy
obrazowanie wewnętrzne, a w odniesieniu do wyobrażeń używa się wtedy terminów
wizualizacje lub obrazy mentalne. Wyobraźnia jest zdolnością pozwalającą
na mniej lub bardziej szczegółowe tworzenie w umyśle dowolnych sytuacji już
kiedyś zaistniałych lub hipotetycznych. Wytwarzane obrazy mogą być oryginalne,
wówczas mówimy o wyobraźni twórczej. W kształceniu ważną rolę odgrywa
wyobraźnia kierowana. Jest ona przydatna przy przyswajaniu sobie wiadomości,
które odnoszą się do przedmiotów i zjawisk niedostępnych naszemu bezpośredniemu
doświadczeniu, np. w historii, biologii, geografii i w innych naukach.
Współczesne dążenie człowieka do „zanurzania się ” w świecie fantazji jest jednym
z motorów napędowych rozwoju sztuki i technologii, a w szczególności sposobów
osiągania wpływu na podmiotowość widza- czytelnika- odbiorcy. Lektura
może mieć duży wpływ na rozwój wyobraźni czytelników, gdyż wzmacnia uwagę,
emocje, empatię czy intuicję, powodując integrację oraz współdziałanie różnych
procesów psychicznych. Wyobraźnia jest zatem nieodzowna w odbiorze tekstów
kultury, w poznawaniu czy doświadczaniu zjawisk artystycznych, estetycznych,
moralnych. Czytanie dzieł literackich, malarskich, teatralnych czy filmowych jest
dzięki wyobraźni procesem dynamicznym i wieloaspektowym. Twórcze odczytywanie
tekstów to również uruchamianie żywej tradycji, której dziedzictwo przestaje być zbiorem pustych form i martwych konwencji, lecz staje się narzędziem
organizującym rozumienie oraz wyobraźnię literacką i historyczną i in. Obecnie
w pracach poświęconych odbiorowi sztuki, szczególnie warunkowanej medialnie,
pisze się o immersji jako nowej formie odbioru, przejawiającej się w procesie
zanurzania albo pochłaniania osoby przez sztukę elektroniczną, świat wirtualny,
świat gry komputerowej lub dzieła sztuki (zwłaszcza cyfrowej).

Czasopismo: Filoteknos
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii