rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Działalność podziemia antykomunistycznego na Południowym Podlasiu (1944-1948)

Przez Południowe Podlasie rozumiem tereny, które administracyjnie, politycznie i etnicznie dzisiaj należą do województwa mazowieckiego, stanowiąc jego wschodnią część, i województwa lubelskiego. Przebieg działań wojennych na froncie wschodnim w lipcu i sierpniu 1944 r. wywarł duży wpływ na losy konspiracji antykomunistycznej na terenie Południowego Podlasia. Nasycenie terenu Podlasia żołnierzami ACz pod koniec 1944 r. nie sprzyjało uaktywnieniu się podziemia. Uznanie rządu komunistycznego przez aliantów stworzył dla Polski nowy wizerunek na forum międzynarodowym. Znalazło toodbicie w postrzeganiu sytuacji politycznej w dowództwie podziemia. Stąd też w sierpniu 1945 r. płk Jan Rzepecki wydał rozkaz rozwiązujący Delegaturę Sił Zbrojnych. W związku z nową sytuacją polityczną w Europie i Polsce 2 września 1945 r. została powołana nowa organizacja konspiracyjna Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość, która miała mieć charakter cywilny, polityczny, a nie wojskowy. W sumie w wyniku działalności podziemianiepodległościowego na Południowym Podlasiu w latach 1944-1948 zginęło ok. 900 osób, w tym w powiecie łukowskim-95, siedleckim-135, sokołowskim-98, węgrowskim-66, bialskim-282 i radzyńskim-130 osób. Podziemie niepodległościowe według moich obliczeń przeprowadziło ok. 1500 akcji wymierzonych w dezorganizację systemu władzy komunistycznej. Znalazły się wśród nich akcje spektakularne, np. akcja przeprowadzona przez oddział Leona Taraszkiewicza ps. „Jastrząb” 17 lipca 1946 r., kiedy partyzanci zatrzymali samochód z siostrą Bolesława Bieruta-Zofią Malewską z rodziną. Działalność zbrojna podziemia antykomunistycznego na Południowym Podlasiu 1944-1948 zebrała krwawe żniwo po obu stronach barykady politycznej. Z rąk komunistów w powiecie sokołowskim zginęło ok. 240 osób, w powiecie siedleckim w latach 1944-1954 straty wyniosły 430 osób, w powiecie radzyńskim ok. 120 osób, w powiecie włodawskim ponad 1300 osób. W sumie z rąk władzy komunistycznej zginęło na Południowym Podlasiu w latach 1944-1948 ok. 2 500 osób. Do tego trzeba doliczyć ofiary ludowego wymiaru sprawiedliwości, który skazał na karę śmierci 100 osób, co nam daje 2 600 ofiar komunizmu na Podlasiu. Jeżeli do sumy 176 ofiar komunizmu doliczymy ok. 900 osób zabitych z rąk podziemia niepodległościowego, otrzymamy ofiary w liczbie ok. 3 500 osób. Jest to cena jaką zapłaciło społeczeństwo Południowego Podlasia w czasie walki o władzę w latach 1944-1948.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Aby przed kongresem pokoju można było „tych prawdziwych Polaków” od reprezentacji zupełnie usunąć. Z korespondencji Marii Curie-Skłodowskiej i Bolesława Motza z Aleksandrem Lednickim (czerwiec–listopad 1917)

W artykule przedstawiono podejmowane przez paryskich demokratów – Bolesława Motza i Marię Curie-Skłodowską – próby nawiązania współpracy z przywódcą polskiego obozu demokratycznego w Rosji, Aleksandrem Lednickim, w celu uzyskania przez wspomniane środowisko polityczne wpływów w ambasadach rosyjskich, które pozwoliłyby na odsunięcie dostępu narodowych demokratów nie tylko do nich, ale też do rządów zachodnich państw Ententy. W efekcie demokraci staliby się reprezentantami państwa polskiego na przyszłym kongresie pokojowym.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Od towarzysza jazdy do wojewody podolskiego. Przebieg służby wojskowej Nikodema Żaboklickiego w latach 1656–1706

Nikodem Żaboklicki (zm. 1706) był jednym z najbardziej doświadczonych i jednym z najdłużej odbywających służbę wojskową oficerów koronnych w drugiej połowie XVII w. i na początku XVIII w. Syn chorążego bracławskiego Hieronima wstąpił do wojska ok. 1650 r. Na pewno od 1656 r. służył w królewskiej chorągwi kozackiej, zaś w latach 1663–1667 był towarzyszem roty husarskiej hetmana wielkiego koronnego Stanisława „Rewery” Potockiego. Równocześnie, w latach 1666–1667, był rotmistrzem chorągwi tatarskiej. Po krótkim epizodzie dowodzenia husarią hetmana polnego koronnego ks. Dymitra Wiśniowickiego w latach 1668–1683 był porucznikiem husarii Mikołaja Hieronima Sieniawskiego, a w latach 1684–1694 jego syna Adama Mikołaja. Następnie dowodził husarią hetmana wielkiego koronnego Stanisława Jana Jabłonowskiego (1695–1702) oraz króla Augusta II (od 1702 r. chorągwią królewicza Fryderyka Augusta, a od ok. 1704 r. do śmierci – chorągwią samego monarchy). W trakcie dowodzenia husarią kolejnych możnych, z którymi Żaboklicki wchodził w układy klientalne, zwiększały się jego kompetencje dowódcze. W 1683 r. jako pułkownik JKM stał na czele hetmańskiego pułku Sieniawskiego. W latach osiemdziesiątych XVII w. coraz częściej wyznaczano go dowódcą większych zgrupowań taktycznych bądź grup operacyjnych, natomiast w latach dziewięćdziesiątych XVII w. i w pierwszych latach XVIII w. pełnił często samodzielne dowództwo nad wojskiem koronnym jako regimentarz generalny. Jako dowódca wojskowy był często wybierany na komisarza do hiberny czy komisarza do trybunałów skarbowych. Pełnił również funkcje posła wojskowego oraz posłów cywilnych z sejmików województwa ruskiego i podolskiego. Od 1676 r. był chorążym bracławskim, w 1693 r. wszedł w skład senatu w randze kasztelana kamienieckiego, a w 1704 r., jako zaufany stronnik króla Augusta II, otrzymał urząd wojewody podolskiego. W trakcie swej wieloletniej służby wojskowej odznaczył się wieloma osiągnięciami w kampaniach wojennych.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Codzienność Lublina w 1918 r.

Rok 1918 był w Lublinie kolejnym rokiem wojny. Miasto nie ucierpiało wskutek przejścia frontu, nie było zburzone, ale sytuacja wojenna wpływała na panujące w nim warunki życia. Skokowo wzrastające przeludnienie m.in. wywołane ulokowaniem w nim władz okupacyjnych, chroniczny brak żywności, spekulacja i inflacja, rekwizycje i przestępczość w znacznym stopniu determinowały codzienność mieszkańców. Do tego dochodziły epidemie chorób, coraz bardziej dotkliwa bieda, zwyczajne wypadki i nieszczęścia. Warunki mieszkaniowe, wygląd miasta oraz atmosfera na ulicach odzwierciedlały daleko idącą stratyfikację. W mieście z rzadka odbywały się uroczystości patriotyczne i religijne, ale uczestniczyła w nich mniejszość mieszkańców. Większość z nich raczej próbowała się przystosować i dotrwać do końca wojny. Dopiero pod koniec roku coraz bardziej powszechne stało się przekonanie o możliwości odzyskania niepodległości.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Baśniowi, mityczni, niepewni… Bohaterowie legendarni w podręcznikach dziejów Polski przełomu XIX i XX wieku

Autorka artykułu analizuje obrazy legendarnych bohaterów i związane z nimi wydarzenia w podręcznikach historii Polski przełomu XIX i XX w. Interesuje ją zarówno to, co wspólne, jak i specyficzne dla autorów pochodzących z różnych zaborów. W swym studium odwołuje się do ponad dwudziestu najpopularniejszych opracowań przeznaczonych dla dzieci i młodzieży z lat 1877–1918. Ich autorami były osoby żyjące w epoce romantyzmu, pozytywizmu oraz modernizmu i neoromantyzmu. Dochodzi do wniosku, że dla piszących w tym okresie największymi bohaterami byli Piast i jego potomkowie oraz Krakus i Wanda. U pierwszych podkreślano ich doniosłą rolę jako budowniczych państwa, u drugich najbardziej apoteozowano ofiarność i poświęcenie. Podręcznikowe narracje potwierdzają, że dzieje legendarne spełniały w tym okresie dwie ważne funkcje: wychowawczą, służącą kształtowaniu postaw, oraz integrującą w narodowym oporze wobec nasilającej się w początkach XX w. w zaborze pruskim polityki germanizacyjnej. Pozytywiści, w zgodzie z duchem swej epoki, mocniej akcentowali u bohaterów legendarnych gospodarne i umiejętne rządy, u neoromantyków następował już zwrot w stronę ideałów wolności i poświęcenia dla narodowej sprawy. Tylko nieliczni dawali wyraźniej do zrozumienia, że oparte na najdawniejszych przekazach wnioski są wielce niepewne.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Miejsca obrad sejmików województw Wielkopolski właściwej od XVI do XVIII wieku

Artykuł stanowi pierwszą w historiografii próbę syntetycznego ujęcia zagadnienia lokalizacji obrad zgromadzeń sejmikowych tzw. Wielkopolski właściwej w epoce wczesnonowożytnej, z uwzględnieniem jej genezy i przemian. Powstał w oparciu o dotychczasowe, nieliczne i rozproszone ustalenia zawarte w literaturze, a przede wszystkim na podstawie analizy obszernego, wydanego już drukiem, materiału źródłowego dotyczącego sejmików województw poznańskiego i kaliskiego. Autorzy starali się ukazać nie tylko podstawy zwyczajowe i prawne lokalizacji obrad, miejsca, w których na przestrzeni trzech stuleci obradowała szlachta wielkopolska, ale również przedstawić nieco szczegółów związanych ze zwyczajowym miejscem odbywania sejmików w Środzie. Podstawowy wniosek płynący z ustaleń zawartych w niniejszym tekście potwierdza fakt, że już od drugiej połowy XV w. właśnie Środa była niemal nieprzerwanie centrum politycznych obrad szlachty z rozległego terytorium obejmującego dwa, a od 1768 r. trzy województwa. Poza tym udowodniono, że sejmik wielkopolski w epoce nowożytnej nie miał stałej siedziby, a jedynie potwierdzone zwyczajem i prawem pisanym miejsce gromadzenia się.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Przywilej króla Aleksandra z 1502 r. dla Pawła Kamienieckiego z Pomianowa, wójta dziedzicznego miasta Chełma

Dokument dla nieznanego z imienia wójta dziedzicznego miasta Chełma z przełomu XIV i XV w. nie zachował się. Spłonął w nieznanym nam czasie i okolicznościach. W początkach XVI w. wójt chełmski Paweł Kamieniecki z Pomianowa zwrócił się z prośbą do króla Aleksandra o odnowienie przywileju. Władca przychylając się do tej prośby w dniu 29 sierpnia 1502 r. wystawił nowy przywilej na wójtostwo chełmskie.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Minimalizm i maksymalizm a „stommizm”. Refleksje nad książką Radosława Ptaszyńskiego, Stommizm. Biografia polityczna Stanisława Stommy, Wydawnictwo „Znak”, Kraków 2018, ss. 720

Książka Radosława Ptaszyńskiego poświęcona postaci i myśli politycznej Stanisława Stommy dotyka istotnych problemów realizmu politycznego w polskiej tradycji intelektualnej oraz zagadnień dotyczących katolików świeckich w okresie powojennym. Ukazano w niej postać S. Stommy jako polityka i publicysty, który musiał się zmierzyć z najważniejszymi dylematami polskiej inteligencji w XX w. Był twórcą własnego systemu myślowego, określanego mianem „stommizmu”, który zajmował autonomiczną pozycję wobec nurtów ugodowych, realistycznych i romantycznych. Pomimo pewnych zarzutów dotyczących przede wszystkim kontekstu ustaleń publikację tę uznać można za wysoce wartościową.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Dyletancki kompilator Stanisław Lubieniecki. Polemika z artykułem Sylwii Konarskiej-Zimnickiej Theatrum cometicum Stanisława Lubienieckiego młodszego jako przykład zainteresowań astronomiczno-astrologicznych arian

Wbrew twierdzeniom Sylwii Konarskiej-Zimnickiej, przedstawionym w artykule Theatrum cometicum Stanisława Lubienieckiego młodszego jako przykład zainteresowań astronomiczno-astrologicznych arian („Res Historica” 2016, 42, s. 101–126), Lubieniecki nie był biegłym astronomem ani astronomem w ogóle. Jego zainteresowanie kometami i ciałami niebieskimi było przygodne i amatorskie. Realizował je za pomocą korespondencji z różnymi uczonymi, prosząc ich o opinie na temat zjawisk niebieskich, sam nie zabierając głosu. Jego książka Theatrum cometicum (Amstelodami 1666–1668) stanowi kompilację materiałów zebranych z różnych źródeł i pozbawiona jest własnych twierdzeń autora. Stanisław Lubieniecki nie przedstawił swojego zdania na żadne zagadnienie astronomiczne, w tym na heliocentryczny model Wszechświata, skupiając się na sprawach astrologicznych i polemizując z powszechnym przekonaniem, że komety przynoszą nieszczęścia. Z tego powodu nie można nazywać go „astronomem”, lecz raczej „kompilatorem” i „dyletantem”.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Stosunki łotewsko-polskie jesienią 1919 roku: kontekst rosyjskiej białej armii Bermondta

Zainteresowanie Łotwy i Polski wzajemnymi relacjami było zauważalne już od początku 1919 roku, jednak dopiero latem 1919 roku stosunki łotewsko-polskie zaczęły się rozwijać dynamiczniej. Dla obydwu stron były one ważne, a wobec tego, że sytuacja w regionie była niezwykle skomplikowana, na przykładzie stosunków łotewsko-polskich wyraźnie zauważalne są też tendencje ogólne, zdeterminiowane polityką Rosji Radzieckiej, antybolszewickiej lub białej Rosji, Niemiec, Polski, Litwy (w tym – stosunków obydwu tych państw), Łotwy, Estonii, Finlandii i innych krajów. Celem niniejszego artykułu jest pokazanie stosunków łotewsko-polskich jesienią 1919 roku, kiedy na Łotwie i Litwie toczyły się walki z białą armią Bermondta. Wówczas, w obliczu wspólnego niebezpieczeństwa, miało miejsce definitywne zbliżenie między Łotwą i Polską. Od lata 1919 roku rozwijały wzajemne stosunki łotewsko-polskie. Było to zdeterminowane przede wszystkim wspólnymi interesami i wspólnymi wrogami (Rosja Radziecka, Niemcy) w regionie. Ten proces został przyśpieszony i nabrał wyjątkowego znaczenia przez dzialalność wojsk niemieckich, także na Łotwie i Litwie. Dowodzona przez Pawła Bermondta armia niemiecko - rosyjska w październiku 1919 r. atakowała stolicę Łotwy i Łotyszom z olbrzymim wysiłkiem udało się ofensywę powstrzymać. Właśnie w czasie walk z armią Bermondta jesienią 1919 roku miało miejsce definitywne zbliżenie łotewsko-polskie. W przypadku Łotwy była ona spowodowana przede wszystkim nadzieją na otrzymanie pomocy Polski do walki z Bermondtem. Działo się to w sytuacji, w której stosunki z Litwą nie układały się najlepiej z powodu sporu terytorialnego oraz odmiennej polityki zagranicznej. W przypadku Polski istotny wydawał się zamiar politycznego i wojskowego przyciągnięcia do sobie Łotwy, aby takim sposobem oddziaływać na Litwę. Jednocześnie chodziło o uniemożliwienie prób ustanowienia w regionie bałtyckim kontaktów między dwoma wrogami Polski, Rosją i Niemcami. Nie bez znaczenia był także czynnik wojskowy, oparty na rozważaniach operacyjnych: w przypadku zwycięstwa Bermondta znacznie przedłużyłby się ewentualny front polski przeciwko Niemiec.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Kilka uwag o książce Martina Wihody, První česká království, Praha 2015, s.440

Książka dotyczy problematyki związanej z okolicznościami otrzymania przez władców z dynastii Przemyślidów korony królewskiej i zakorzenienia się w Czechach dziedzicznej monarchii. Odwołując się do koncepcji Kantorowicza, Autor stawia pytanie o naturę pierwszego czeskiego królestwa. Czy było ono tworem pragmatycznym, czy samoświadomie- charyzmatycznym i jak ideę królestwa postrzegały czeskie elity. Martin Wihoda starał się wykazać, jak doszło do powstania w Czechach idei królestwa, które stanowi wartość samą w sobie i nie zależało od wyjątkowości osoby, która aktualnie zasiadała na tronie. Autor wskazał także na proces przyjmowania tych nowych wyobrażeń o państwie i władzy przez czeskie elity polityczne.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Wspaniałe miasto czy złota misa pełna skorpionów? Obraz Jerozolimy w dziele Al-Mukaddasiego Najpiękniejszy podział wiadomości o klimatach

Muzułmański podróżnik, geograf i pisarz Szams al-Din Abu ‘Allah Muhammad ibn Ahmad ibn Abi Bakr al-Banna al-Szami al-Mukaddasi al-ma’ruf bi al-Baszszari, znany jako Al-Mukaddasi (czyli Jerozolimczyk), urodził się w Jerozolimie ok. roku 945. Przez dwie dekady podróżował po muzułmańskim imperium. Jako człowiek liczący ok. 40 lat napisał książkę zatytułowaną Najpiękniejszy podział wiadomości o klimatach. W tym obszernym dziele opisał prowincje i ważne miasta świata islamskiego. Swoją rodzinną Jerozolimę przedstawił jako miasto cieszące się błogosławieństwem Boga. To Święte Miasto ozdobione jest Kopułą na Skale i wspaniałymi budowlami, jego targi są czyste i pełne luksusowych towarów, a klimat łagodny. Z drugiej wszakże strony jerozolimscy muzułmanie nie są zbyt pobożni ani dobrze wykształceni. Dlatego też Al-Mukaddasi nazwał Jerozolimę złotą misą pełną skorpionów.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Azteckie imperium Trójprzymierza jako przykład imperium hegemonicznego

 Imperium Trójprzymierza powstało w 1428 r. jako związek trzech miast-państw Tenchotitlan, Texcoco i Tlacopan. Do przybycia Hiszpanów w 1519 r. zdołało podbić rozległe obszary Mezoameryki. Tenochtitlan było wówczas najbardziej znaczącym członkiem sojuszu. Imperium Trójprzymierza było przykładem imperium hegemonicznego, co oznacza, że podstawą jego istnienia była percepcja siły hegemona jako zdolnego do wyegzekwowania swojej woli, przy jednoczesnej rezygnacji z utrzymywania garnizonów w podbitych prowincjach. Prowincje podbite przez Trójprzymierze dzieliły się na trybutarne i strategiczne. Prowincje trybutarne dostarczały trybut w postaci towarów, zadaniem prowincji strategicznych była ochrona granic imperium przed wrogami. Hegemoniczny charakter władztwa Trójprzymierza był zaletą w realiach Mezoameryki (m.in. brak zwierząt pociągowych, niestosowanie koła), jednak ułatwił konkwistadorom jego podbój.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Trudne relacje państwo–Kościół w historii Meksyku. O książce Marty Wójtowicz-Wcisło, Dwie władze. Studium z dziejów relacji państwo–Kościół w Meksyku, Wyd. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, Kraków 2016, ss. 488

Artykuł dotyczy książki Marty Wójtowicz-Wcisło poświęconej relacjom państwo–Kościół w historii Meksyku. Zwrócono w nim uwagę przede wszystkim na istotne braki w pracy, dotyczące takich kwestii, jak stosunki międzynarodowe, w tym relacje ze Stolicą Apostolską, wpływy masonerii, ruchy społeczne i polityczne. W tekście zwrócono też uwagę na inne istotne elementy związane z treścią i strukturą książki.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Zesłańcy postyczniowi w Kurganie. Sprawa Towarzystwa Pomocy Wzajemnej

Po upadku powstania styczniowego do Kurganu zesłano stu kilkudziesięciu młodych Polaków, głównie z Litwy. Władze miasta nie były w stanie zapewnić utrzymania dla tylu osób. Większość zesłanych nie otrzymywała zapomóg rządowych. W niezłym położeniu byli jedynie ci, którzy otrzymywali pieniądze od rodziny. W tej sytuacji Polacy założyli „związek przeciw głodowi i chłodowi”, który później przybrał nazwę Towarzystwa Pomocy Wzajemnej. Głównym celem było zbieranie środków pieniężnych, by można było wspomóc tych, którzy z domu nie otrzymywali żadnej pomocy materialnej. Towarzystwo Pomocy Wzajemnej miało swój regulamin, który zakazywał m.in. picia alkoholu, gry w karty, oddawania się jakimkolwiek hazardom, nawiązywania kontaktów z rozwiązłymi kobietami i co najważniejsze zawierania małżeństw z Rosjankami. Na działalność Towarzystwa Pomocy Wzajemnej z pobłażliwością patrzył horodniczy Kurganu Michaił Awenirowicz Karpiński, gdyż uznał, że zesłańcy skupieni w organizacji będą przestrzegać przyjętego regulaminu i tym samym nie będzie dochodzić do żadnych nieporozumień między Polakami a mieszkańcami Kurganu. Wydaje się, że na takie stanowisko horodniczego mógł mieć wpływ 27-letni Michał Żaba, absolwent Wydziału Medycznego Uniwersytetu Moskiewskiego. Spośród mieszkańców Kurganu zaczęto pisać najpierw donosy na M. Awenirowicza Karpińskiego, że pobłażliwie traktuje Polaków, a następnie na gubernatora tobolskiego Aleksandra Iwanowicza Despot-Zenowicza. W końcu sprawą zainteresowano generał-gubernatora zachodniej Syberii Aleksandra Piotrowicza Chruszczowa. W 1867 r. rozpoczęło się śledztwo. Spośród zesłańców najbardziej ucierpiał Michał Żaba, który został uznany nie tylko za winnego powołania do życia Towarzystwa Pomocy Wzajemnej, ale także za to, że takie organizacje próbował zakładać w Iszymiu czy Jałturowsku. Jednym słowem, M. Żaba został posądzony o przygotowywanie spisku przeciw istniejącemu porządkowi w Rosji. Historycy radzieccy w latach sześćdziesiątych XX w. sprawę śledztwa kurgańskiego potraktowali jako przykład polsko-rosyjskiej współpracy rewolucyjnej na Syberii. Naszym zdaniem powstałe Towarzystwo Pomocy Wzajemnej należałoby uznać za próbę odrodzenia „Ogółów” z czasów zsyłki z okresu międzypowstaniowego.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Wileńska działalność społeczno-kulturalna i oświatowa Stanisława Węsławskiego (1896–1942) – przyczynek do biografii

Stanisław Węsławski urodził się w Wilnie 17 września 1896 r. Z wykształcenia był prawnikiem i muzykiem. Zasiadał w wielu stowarzyszeniach i organizacjach oświatowych i kulturalnych Wilna. Komponował dzieła fortepianowe i pieśni, m.in. do wierszy RaineraMarii Rilkego, Kazimiery Iłłakowiczówny, Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej czy Jana Kochanowskiego. Był członkiem zwyczajnym wileńskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk i zasiadał w Wydziale Oświatowym Polskiej Macierzy Szkolnej Ziem Wschodnich.Wybrano go również na wiceprezesa Wileńskiego Związku  Towarzystw Śpiewaczych i Muzycznych. Ponadto tworzył muzykę do Rozgłośni Polskiego Radia w Wilnie oraz został jej referentem muzycznym jak i prezesem Zarządu Sekcji Wileńskiej Polskiego Towarzystwa Muzyki Współczesnej (Oddział Wileński). W latach trzydziestych Stanisława Węsławskiego desygnowano również na prezesa Zarządu Centralnego Polskiej Macierzy Szkolnej Ziemi Wileńskiej. Zasiadał początkowo na stanowisku skarbnika w Prezydium, a następnie w składzie Komisji Rewizyjnej Rady Wileńskich Zrzeszeń Artystycznych „Erwuza” (RWZA). Działał też w towarzyskim klubie dyskusyjnym „Smorgonia”, był stałym bywalcem Śród Literackich oraz członkiem Zarządu Wileńskiego Towarzystwa Filharmonicznego, pełniąc w nim funkcję wiceprezesa. Węsławskiego rozstrzelano 2 grudnia 1942 r. w Ponarach pod Wilnem.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Wespazjan twórcą senatorskiej elity

Najważniejszym novum w dziejach stanu senatorskiego za panowania Flawiuszy była bezprecedensowa akcja promowania homines novi wywodzących się z grona stanu ekwickiego i członków elit municypalnych. Proceder ten był wymuszony z jednej strony stratami, które stan senatorski poniósł za panowania Nerona i w czasie walki o władzę w latach 68–70, ale także przez konieczność spłaty politycznych długów wobec tych, którzy poparli cesarskie aspiracje Flawiuszy w czasie wojny domowej. Jednocześnie cesarze z nowej rodziny kupowali w ten sposób poparcie, kreując znaczną część politycznej elity. W procesie tym, którego szczegółów nie jesteśmy w stanie prześledzić, docenieni zostali mieszkańcy prowincji, zwłaszcza Hiszpanii i Galii, a w dalszym rzędzie także prowincji wschodnich. Nadal jednak w senacie swą dominującą pozycję utrzymali mieszkańcy Italii. Wespazjan nie tylko uzupełnił skład elit senatorskich, ale w znacznej mierze zastąpił je nowo promowanymi ludźmi, którzy związali swoją fortunę z nowym domem panującym. Nie zapewniał jednak możliwości zrobienia szybkiej kariery świeżo powołanym senatorom, zachowując w ten sposób balans pomiędzy dawną arystokracją a nową elitą.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Dzieje Kancelarii Cywilnej Prezydenta Rzeczypospolitej na uchodźstwie w latach 1939–1945 (zarys problematyki)

Artykuł nie posiada streszczenia w języku polskim.

Czasopismo: Res Historica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo