rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Konspiracyjna działalność Ireny Wirszyłło (1903–1944) – strażniczki więziennej z Pawiaka i Aresztu Centralnego w Warszawie

Losy pracowników przedwojennej Straży Więziennej niezbyt często stają się tematem
szerszych opracowań. Można to zaobserwować zarówno w odniesieniu do lat 1918–
1939, jak i 1939–1945. Lepiej opracowany jest okres okupacyjny, gorzej natomiast czasy
przedwojenne. Prezentowany artykuł opisuje losy Ireny Wirszyłło, strażniczki więziennej
pracującej na Pawiaku i w areszcie przy ul. Daniłowiczowskiej w Warszawie. Swoją
karierę w więziennictwie Irena Wirszyłło rozpoczęła w 1925 r., jednak z tego okresu jej
życia nie zachowało się zbyt wiele interesujących materiałów. Więcej informacji posiadamy
z czasów okupacji. Z pewnością był to okres szczególnie trudny w życiu Ireny
Wirszyłło, ale też najlepiej ukazujący bohaterskość jej postawy.
Od początku okupacji Irena Wirszyłło zaangażowała się w działalność konspiracyjną,
początkowo w Związku Walki Zbrojnej, a później w Armii Krajowej. W ramach
swoich obowiązków niosła pomoc uwięzionym oraz ułatwiała wywiadowi Armii Krajowej
pozyskanie informacji na temat funkcjonowania więzienia na Pawiaku w czasie
okupacji. Dodatkowo Irena Wirszyłło werbowała funkcjonariuszki Straży Więziennej do
pracy konspiracyjnej. Jednym z istotniejszych działań podjętych przez Irenę Wirszyłło
i pracowników więziennych z Pawiaka była próba uwolnienia Stefana Starzyńskiego.
Ostatecznie akcja ta nie powiodła się w wyniku odmowy ucieczki przez prezydenta
Warszawy.
Działalność konspiracyjna Ireny Wirszyłło zakończyła się dla niej tragicznie. Najpierw
trafiła na Pawiak, a później do obozu w Auschwitz, gdzie zmarła. Nie mniej tragiczne
są losy najbliższych Ireny Wirszyłło, jej mąż został zamordowany w Katyniu, jej
dwóch braci również nie przeżyło sowieckiej niewoli.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
„W zakresie historii średniowiecznej zapowiadał się jako gwiazda pierwszej klasy…” – o Romanie Grodeckim (1889–1964), uniwersyteckim mistrzu Jerzego Wyrozumskiego

W artykule zaprezentowana została biografia oraz dorobek naukowy urodzonego
w Rzeszowie Romana Grodeckiego (1889–1964), profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego
i jednego z najwybitniejszych polskich mediewistów XX w.
Studia rozpoczął w 1907 r. Pod kierunkiem Stanisława Krzyżanowskiego został
wprowadzony w tajniki badań nad historią średniowiecza. W 1914 r. przerwał naukę
i wstąpił do Legionów Polskich. Jako żołnierz odbył dwie kampanie wojenne. Za swoją
służbę został dwukrotnie odznaczony, Krzyżem Walecznych w 1922 r. i Krzyżem Niepodległości
w 1932 r. Habilitował się w 1920 r. na podstawie cyklu rozpraw o historii
pieniądza w Polsce, a w 1922 r. otrzymał nominację profesorską. Specjalizował się
w historii społeczno-gospodarczej. Był również autorem syntez historii politycznej XII
i XIII w. oraz tłumaczeń na język polski pomników dziejopisarstwa, Kroniki Anonima
zwanego Gallem (1923) oraz Księgi Henrykowskiej (1949).
Asumpt do powstania tego tekstu dała konferencja naukowa „Plus ratio quam vis.
Profesor Jerzy Lesław Wyrozumski (1930–2018)”, zorganizowana w Instytucie Historii
Uniwersytetu Rzeszowskiego w pierwszą rocznicę śmierci Profesora 4 listopada 2019 r.,
podczas której nastąpiło uroczyste otwarcie sali seminaryjnej imienia Romana Grodeckiego.
Umieszczono w niej książki z księgozbioru tego uczonego przekazane Uniwersytetowi
zgodnie z ostatnią wolą jego ucznia, Jerzego Wyrozumskiego. Jako aneks do
artykułu dołączona została bibliografia Romana Grodeckiego za lata 1960–1964 (2020)

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Partnerstwa jako instrument partycypacji publicznej? Przykład lokalnych grup działania

W artykule została przedstawiona specyfika partnerstw międzysektorowych w formule
lokalnych grup działania tworzonych w Polsce w ramach podejścia LEADER od
2004 r. Początkowo mało rozpoznawalne i słabo zakorzenione w polskich realiach,
z czasem stały się nie tylko instrumentem rozwoju obszarów wiejskich, ale też mechanizmem
wspierania rozwoju terytorialnego w ogóle. W tekście autorka analizuje potencjał
partnerstw jako narzędzia aktywizacji społeczności lokalnej i partycypacji publicznej.
Ramy teoretyczne analizy wyznacza koncepcja participatory governance, której
jednym z kluczowych elementów są partnerstwa. Bazując na wynikach własnych badań
empirycznych oraz literaturze przedmiotu, autorka weryfikuje następującą tezę: partnerstwa
międzysektorowe w formule LGD nie do końca są narzędziem partycypacji publicznej
rozumianej jako angażowanie się członków społeczności lokalnych w sprawy
publiczne. Ich zadaniowy charakter, zinstytucjonalizowanie, uzależnienie – pomimo
formalnych zabezpieczeń – od władz samorządowych oraz zewnętrznych środków finansowych
powodują, że partnerstwa – choć teoretycznie przygotowane do odgrywania
aktywnej roli w rozwoju lokalnym – faktycznie postrzegane są przede wszystkim jako
podmiot dystrybuujący środki finansowe.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Refinansowanie zobowiązań kredytowych w warunkach niewypłacalności państwa na przykładzie PRL w latach 1981–1983. Fiasko planu ograniczenia zadłużenia Polski w świetle uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych

Rząd PRL utracił zdolność de regulowania bieżących zobowiązań kredytowych
wobec zagranicy w marcu 1981 r. Informacja o tym fakcie przekazana bankom zachodnim
oraz dyplomatom była dużym zaskoczeniem dla obserwatorów zachodnich oraz
polityków państw kapitalistycznych. Gabinet gen. Jaruzelskiego starał się uspokajać
kierownictwo banków wierzycieli obietnicami spłaty chociażby cząstki długów, gdy
tylko zostaną odbudowane zasoby dewizowe oraz przedstawiony konstruktywny plan
naprawy gospodarki. O ile jednak negocjacje dotyczące ustalenia programu naprawy
przebiegały sprawnie, o tyle projekty refinansowania zadłużenia omawiane były w napięciu
i dotyczyły tylko najbliższych miesięcy.
Załamanie stosunków politycznych i ekonomicznych PRL z najbliższymi sojusznikami
USA po 13 grudnia 1981 r. było w pewnym stopniu zrekompensowane przez poprawę
relacji z ZSRR (oraz krajami RWPG), który wsparł juntę gen Jaruzelskiego tanimi
dostawami surowców oraz pożyczką dolarową. W latach 1981–1983 ważył się los PRL
jako kraju wysokiego ryzyka – najwięksi wierzyciele byli gotowi ogłosić publicznie jego
niewypłacalność. Zabiegi dyplomatyczne i misterna gra zapobiegły katastrofie bankructwa,
ale nie ograniczono zadłużenia. Polskim negocjatorom nie powiodły się próby refinansowania
zadłużenia i powstrzymania procesu kumulacji odsetek. Na niekorzyść oddziaływały
takie zdarzenia jak stan wojenny i represje wobec społeczeństwa oraz ekonomiczne
ciężary związane ze stanem wojennym.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Odbudowa polskiej polityki społecznej w okresie istnienia Rządu Tymczasowego (styczeń – czerwiec 1945)

Celem niniejszego artykułu jest ukazanie podstawowych kierunków aktywności
Rządu Tymczasowego i jego organów w ramach polityki społecznej oraz przedst awienie
najważniejszych spośród podejmowanych w pierwszym półroczu roku 1945
decyzji prawnych i organizacyjnych z nią związanych. W okresie funkcjonowania
Rządu Tymczasowego następowała niezbędna odbudowa instytucji polityki społec znej
połączona z przywracaniem im tradycyjnych pełnionych przed wojną funkcji.
Rząd Tymczasowy dał silny impuls do unifikacji obowiązujących w kraju podstaw
prawnych polityki społecznej. Pojawiły się także w tym czasie istotne zmiany prawne.
Były one nastawione na uzyskanie poparcia społecznego, ale stanowiły też z apowiedź
przyszłych przeobrażeń systemowych, mających nastąpić w II połowie lat
czterdziestych.
W tym samym kierunku szły, jak się miało okazać, zasadnicze zmiany organizacyjne
struktur zarządzających poszczególnymi działami polityki społecznej. Wyodrębnienie
Ministerstwa Zdrowia oraz przekazanie Ministerstwu Oświaty zadań w zakresie opieki
nad dziećmi i młodzieżą oznaczało ważny krok ku centralizacji, etatyzacji i planowaniu
w obu wyodrębnionych z kompetencji resortu pracy i opieki społecznej sferach oddziaływania
państwa. W ten sposób Rząd Tymczasowy odegrał istotną rolę nie tylko w zainicjowanej
jeszcze w okresie Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego restytucji
polskiej polityki społecznej i jej instytucji, ale także w kreowaniu przyszłych związanych
ze stalinizacją rozwiązań.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Działania Krajowego Towarzystwa Naftowego na rzecz postępu w przemyśle naftowym Galicji na przełomie XIX i XX w.

W połowie XIX w. wobec ogólnego zacofania struktur ekonomicznych i społecznych
Galicji, największej powierzchniowo austriackiej prowincji, przemysł naftowy
odegrał niezwykle ważną rolę stymulatora ożywienia gospodarczego i sprzyjał pozytywnym
zmianom cywilizacyjnym. Jako nowa gałąź gospodarki przemysł naftowy rodził
wiele problemów, ale równocześnie stwarzał olbrzymią szansę rozwoju ekonomicznego
Galicji. Żaden inny sektor gospodarki galicyjskiej nie dał takich możliwości wyjścia
z prowincjonalnego otoczenia i stworzenia tak szerokich kontaktów pomiędzy przedsiębiorcami
i fachowcami w samej Galicji i w wymiarze międzynarodowym. Dzięki niemu
dokonywała się wymiana myśli naukowej i technicznej poprzez fachową prasę naftową,
krajowe i międzynarodowe zjazdy i kongresy oraz organizowane wystawy. Szybko też
powstawały instytucje skupiające przedsiębiorców naftowych i reprezentujących interesy
galicyjskich nafciarzy. W krótkim czasie największe znaczenie wśród tych organizacji
uzyskało Krajowe Towarzystwo Naftowe (KTN). Założone w 1879 r., odegrało doniosłą
rolę w torowaniu drogi rozwoju galicyjskiemu przemysłowi naftowemu. Do Towarzystwa
należała zdecydowana większość galicyjskich przedsiębiorców i konstruktorów
związanych z przemysłem naftowym. Towarzystwo inicjowało i koordynowało wiele
działań, których celem było promowanie górnictwa naftowego zarówno w Galicji, jak
i w całej monarchii habsburskiej. Dzięki różnorodnym powiązaniom działacze KTN,
sprawując opiekę i broniąc interesów galicyjskiego przemysłu naftowego, w istotny
sposób wpływali na treść decyzji wydawanych zarówno przez władze galicyjskie, jak
i rząd wiedeński, sprawując opiekę nad galicyjskim przemysłem naftowym.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Kondycja gospodarcza Polski na tle europejskim w latach 1990–2004 w aspekcie wykorzystania czynników produkcji

Polska występowała przez okres transformacji jako państwo o niskiej konkurencyjności
i słabym wykorzystaniu czynników wytwórczych, w szczególności pracy. Niska efektywność
czynnika pracy i niedostatki kapitału były wprost spuścizną po upadłym systemie nakazoworozdzielczym
PRL. W pracy ukazano wykorzystanie czynników produkcji w Polsce w latach
1990–2004 na tle Unii Europejskiej (z uwzględnieniem jej rozszerzenia w 1995 r.) i 10 krajów
kandydujących z Europy Środkowo-Wschodniej oraz zmiany cen analizowanych czynników.
Pomimo ciągle ogromnego dystansu w poziomie rozwoju, wyrażonego chociażby wskaźnikiem
PKB na mieszkańca, w stosunku do państw Europy Zachodniej Polska u progu wstąpienia
do Unii Europejskiej niezwykle zwolniła swoje tempo wzrostu (1% r/r). Klasyczne czynniki
produkcji: kapitał, praca i ziemia były w różny sposób wykorzystywane, co wynikało
z dziedzictwa PRL i zróżnicowanego wyposażenia w zasoby. Przez cały okres transformacji
występowało bardzo wysokie zapotrzebowanie na kapitał fizyczny i finansowy. Koszt kapitału
w Polsce był bardzo wysoki z powodu deficytu tego czynnika. Zatem gospodarka rozwijała
się od 1989 r. w oparciu o import środków produkcyjnych oraz na kredyt zaciągany w zagranicznych
instytucjach finansowych. Podobnie działo się w innych krajach postkomunistycznych.
Obfitość zasobów pracy z powodu restrukturyzacji dawnych zakładów państwowych
oraz wyżu demograficznego z lat 80. przy złej polityce rynku pracy i złej polityce socjalnej
sprawiała, że zatrudnianie pracownika na etat w Polsce było nieopłacalne ze względu na
koszty okołopłacowe. Występował wzrost bezzatrudnieniowy oraz zastępowanie człowieka
technologią, nawet starej generacji technicznej, czyli przy zastosowaniu zużytych środków
trwałych. W latach 1992–1999 bardziej produktywnie wykorzystywano czynnik kapitału, zaś
od 2000 r. wyższą produktywność uzyskiwała praca niż kapitał. Ten proces był następstwem
wielu doniosłych zmian makroekonomicznych w całej gospodarce.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Duńczycy w szeregach armii brytyjskiej w Mandacie Palestyny w latach 1946–1948

Pod koniec II wojny światowej rząd duński zaoferował swym obywatelom możliwość
służby wojskowej w szeregach brytyjskich. Strona brytyjska, z którą wynegocjowano
porozumienie, zamierzała duńskimi ochotnikami zastąpić część personelu swych
jednostek, które walczyły od lat i których żołnierze chcieli wrócić do domów. Zgłosiło
się około 25 000 Duńczyków, z których 3000 zostało przyjętych na 3-letnie kontrakty.
Rekrutowani w szeregi armii brytyjskiej duńscy ochotnicy najpierw udali się do Canterbury
na sześć tygodni podstawowego szkolenia, a następnie zostali wysłani do jednostek
rozlokowanych na terenie całego Imperium, a około 30 rozpoczęło służbę w Mandacie
Palestyny. Pod koniec 1946 r. w odpowiedzi na zamieszki na szeroką skalę w Jerozolimie
i Tel Awiwie oraz ataki bombowe wymierzone w infrastrukturę kolejową oddziały
brytyjskie z 1. Dywizji Piechoty i 6. Dywizji Powietrznodesantowej (z duńskimi ochotnikami)
otrzymały rozkaz wsparcia policji cywilnej w Mandacie Palestyny. Zatrzymano
dużą liczbę Żydów podejrzanych o terroryzm. Za realizowane wówczas operacje antyterrorystyczne
odpowiedzialna była przede wszystkim policja palestyńska, zaś zadaniem
armii – w tym i duńskich ochotników – było wspieranie sił policyjnych oraz walka
z terroryzmem żydowskich grup niepodległościowych. Dla wielu z duńskich ochotników
było to niezmiernie trudne doświadczenie.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Płaszczyzna obrazu i jej przemienienie. Uwagi do Jerzego Wolffa rozważań o obrazie

Artykuł prezentuje Jerzego Wolffa rozumienie płaszczyzny obrazu. Jest ona dla tego
malarza swoistym przedmiotem, który zmienia swe „oblicze” – z fizycznej powierzchni
rzeczy przemienia się w artystyczną, a ostatecznie estetyczną przestrzeń. Ten proces transformacji
oraz sama kategoria przemienienia są analizowane w poszczególnych częściach artykułu.
W części pierwszej, która dotyczy fizycznej powierzchni rzeczy, rozwijana jest teza, że
artysta może malować na wszystkim, że zatem płaszczyzna obrazu to dowolna powierzchnia,
na której malarz kładzie farbę. Jednakże sam fakt jej wyróżnienia i działania na niej sprawia,
że nabiera ona charakteru przedmiotu intencjonalnego. W części drugiej płaszczyzna obrazu
jest rozważana jako zagruntowana powierzchnia rzeczy, w szczególności płótna, zatem jako
obiekt artystyczny, dla którego właściwe jest tzw. piękno wtórne. Gruntowanie jest już bowiem
rodzajem malowania, które wnosi określone jakości i sprawia, że płaszczyzna malarska
posiada kolor, rozmiar, przestrzeń i fakturę. Natomiast w części trzeciej ukazana zostaje płaszczyzna
jako pewna odpowiednio zorganizowana przestrzeń obrazu o wysokiej wartości estetycznej.
Obecność tej płaszczyzny świadczy o tym, że obraz jest dziełem sztuki.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
Intensyfikacja przemocy w Nigerii – terroryzm czy walka o zasoby naturalne? Kontrowersje związane z działalnością zbrojną Fulanów oraz konfliktem między społecznościami koczowniczymi a osiadłymi

W ostatnich latach pasterze z grupy etnicznej Fulani dopuszczają się licznych
aktów przemocy. W 2016 r. liczba ofiar śmiertelnych Fulani przewyższyła liczbę
zabitych przez Boko Haram (a przecież ta organizacja w latach 2000–2015 była
drugą najbardziej śmiercionośną spośród wszystkich grup terrorystycznych). Kategoryzacja
tych czynów jest jednak problematyczna. Działalność części ludności
Fulani jest bowiem powiązana z ograniczonością zasobów naturalnych. W literaturze
tego rodzaju działalność nazywa się ekoprzemocą. Widoczna bojowa postawa Fulanów
odnosi się do ich kolektywnego światopoglądu. Dla przeciętnego przedstawici ela
grupy Fulani pasterstwo jest sposobem na życie, a jednocześnie wspólnym jej
dziedzictwem. Ingerencja rolników w przestrzeń potrzebną Fulanom do przetrwania
stanowi dla tej ludności coś jakby wypowiedzenie do wojny. Wyjaśnia to ogrom
agresji i przemocy, którą część przedstawicieli tej grupy manifestuje w sporach ze
społecznościami rolniczymi. Z drugiej strony niektóre z analiz wskazują, że Fulanie
stanowią zagrożenie o charakterze terrorystycznym. Niniejszy artykuł ma na celu
znalezienie odpowiedzi na pytanie: czy zagrożenie ze strony Fulani można uznać za
terroryzm? Zagadnienie to stało się palącym problemem na forum politycznym,
prawnym i akademickim. Nadrzędnym celem artykułu jest zbadanie natury, przyczyn,
dynamiki i konsekwencji konfliktu między społecznościami koczowniczymi
i rolniczymi w Nigerii. Główna hipoteza badawcza zakłada, że rosnąca fala ataków
dokonywanych w Nigerii przez grupy nazywane w mediach bojownikami Fulani to zjawisko napędzane głównie przez walkę o przetrwanie w środowisku o ograniczonych
zasobach naturalnych.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
„Powstanie ropczyckie” w wybranej prasie międzywojennej

Artykuł stanowi próbę zrekonstruowania przebiegu wydarzeń, które przeszły do historii
pod nazwą „powstanie ropczyckie 1933”. Tekst oparto na źródłach archiwalnych, artykułach
prasowych różnych orientacji politycznych, wspomnieniach świadków i uczestników
buntów chłopskich w Kozodrzy, Nockowej i innych miejscowościach. Dzięki licznym
publikacjom w prasie ustalono nowe fakty, dokładną chronologię wydarzeń i wskazano
przywódców rozruchów. Wbrew dotychczasowej opinii dowiedziono, że rewolucyjne
bunty w Ropczyckiem były zaplanowane. Ich realizację przyśpieszyła w pewnym stopniu
rezygnacja z biskupstwa Leona Wałęgi – przeciwnika polityki ludowej. Inspiratorami
powstania ropczyckiego byli prowokatorzy ludowi oraz komuniści nielegalnie działający
w strukturach partii chłopskich i Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”.
Bunty chłopskie pochłonęły życie kilkunastu osób. Było wielu rannych od kul policji,
a setki aresztowanych sądzono w Tarnowie, Rzeszowie, Krakowie, a nawet we
Lwowie. Najwyższą cenę za powstanie ropczyckie zapłacili najubożsi mieszkańcy wsi,
którzy z biedy i niewiedzy dali się wciągnąć w konflikt polityczny bez najmniejszych
szans na pomyślne jego zakończenie, czyli poprawę materialnej sytuacji wsi.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne
W trosce o polską wieś. Księżna Izabela Czartoryska i jej dydaktyczna opowieść o mieszkankach Dobromila. Z dziejów Macierzy Polskiej we Lwowie na przełomie XIX i XX wieku

Artykuł traktuje o edukacji historycznej dla ludu na przełomie XIX i XX w. Punktem wyjścia są pierwsze całościowe dzieje Polski dla chłopów autorstwa Izabeli z Flemmingów Czartoryskiej. Jej Pielgrzym w Dobromilu powstał z myślą o spopularyzowaniu historii ojczystej oraz zaszczepieniu pojęcia ojczyzny w świadomości chłopów. Dużo miejsca poświęcono w nim kobietom: władczyniom, szlachciankom oraz chłopkom. Księżna starała się o ukształtowanie pożądanego społecznie wzorca włościanki: kobiety pobożnej, dobrej, schludnej i pracowitej, spełnionej w roli żony, matki i gospodyni. Krytykowała kobiece pijaństwo, prostytucję, lenistwo, guślarstwo, kłótliwość i inne przywary. Narracja oparta była na balansowaniu między wyidealizowanym obrazem wiejskich stosunków oraz piętnowaniem tego, co w gromadach naganne i wymagające zmiany.  Autorka artykułu stara się odpowiedzieć na pytania: 1) Dlaczego po ponad sześciu dekadach od wydania Pielgrzyma w Dobromilu dziełko nadal uznawano za przydatne w edukacji warstw plebejskich zaboru austriackiego oraz 2) W jaki sposób lwowska fundacja starała się podtrzymać zainteresowanie autorką i jej aktywnością twórczą adresowaną do  „niższych” warstw społecznych. Dochodzi do wniosku, że było to spowodowane zarówno deficytem nowych i dobrych opracowań przeznaczonych dla warstw plebejskich, jak i przyjętą przez Macierz Polską strategią wydawniczą obejmującą włączanie w obręb narodu polskiego przez zapoznawanie z klasyką narodowej historiografii i literatury. Przed wybuchem I wojny światowej zaznaczył się w niej także trend polegający na przybliżaniu czytelnikom MP określonych środowisk umysłowych, co pozostawało w związku z akcentowaniem roli inteligencji w porozbiorowych dziejach narodu. Opracowanie Władysława Jankowskiego o Puławach nie tylko prezentowało klimat i dokonania środowiska związanego z dworem Czartoryskich, ale i służyło promowaniu ideologii solidaryzmu narodowego i społecznego.

Czasopismo: UR Journal of Humanities and Social Sciences
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: archeologia, filozofia, historia, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne