rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Godność człowieka fundamentem wartości proekologicznych

Streszczenie
Godność człowieka jest fundamentem warunkującym właściwą relację człowieka względem środowiska naturalnego. Jej respektowanie warunkuje właściwe rozumienie i hierarchię wartości proekologicznych. Należy do nich szacunek dla życia i zdrowia osoby, a także wrażliwość, odpowiedzialność, powściągliwość, solidarność, praca, odwaga bycia, mądrość. Godność człowieka można zatem uznać za najwyższą wartość proekologiczną, zaś na jej realizacji powinny się opierać wszelkie działania mające na celu przezwyciężenie zaistniałego kryzysu ekologicznego, którego źródło znajduje się w samym człowieku.
Materiał i metody
Zastosowano metodę analizy literatury oraz selekcję treści w celu uzyskania syntezy omawianych zagadnień.
Wnioski
Respektowanie godności człowieka i wypływających z niej wartości proekologicznych, stanowi najlepszą gwarancję zarówno na wyjście z zaistniałego kryzysu ekologicznego, jak też trwanie we właściwych relacjach ze światem przyrody. Z godności człowieka, jako najwyższej wartości proekologicznej, oprócz wspomnianej powyżej właściwej hierarchii wartości proekologicznych, wyłania się również naczelna zasada proekologiczną, którą można określić jako bycie kimś dla drugich.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Działalność placówek wsparcia dziennego na rzecz dziecka i rodziny (na przykładzie działalności placówek wsparcia dziennego "DZIUPLA" w Białej Podlaskiej)

Artykuł koncentruje się wokół zagadnień związanych z funkcjonowaniem placówek wsparcia dziennego. Na wstępie poruszone zostały kwestie dotyczące rodziny i jej funkcjonowania. W artykule Autorka odnosi się również do własnych doświadczeń w pracy z dziećmi. Jako przykład dobrej praktyki zaprezentowana zostanie działalność placówki wsparcia dziennego „Dziupla” w Białej Podlaskiej.
Wnioski
Zaprezentowany w artykule przykład placówki wsparcia dziennego „Dziupla” wskazuje na potrzebę funkcjonowania tego rodzaju instytucji w środowisku lokalnym. Placówka osiąga pozytywne rezultaty swej pracy. Akcentując w toku codziennych zajęć znaczenie edukacji, wyrównuje braki w wiadomościach i umiejętnościach. Przyczynia się do rozwoju społeczno – moralnego dzieci. Kształtuje prawidłowe postawy oraz akceptowane społecznie zachowania. Atrakcyjność i szeroka oferta prowadzonych zajęć sprawia, że dzieci chętnie uczęszczają do placówki, a oddziaływania pedagogiczne przynoszą pozytywne skutki. „Dziupla” jest alternatywą dla tzw. ulicy i odskocznią od niekorzystnej atmosfery domu rodzinnego.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, psychologia
Współczesne języki wołoskie

Artykuł omawia trzy kwestie dotyczące obecnej sytuacji języków wołoskich używanych przez Wołochów bałkańskich. Pierwsza z nich to językowy status istrorumuńskiego, meglenorumuńskiego i arumuńskiego (dialekt / język), a tym samym ich stosunek do języka rumuńskiego. W oparciu o teorię Klossa (1967) (języki typu Abstand i Ausbau) uważamy je za osobne języki wołoskie (bałkanoromańskie). W związku z tym kolejną kwestią, jaką poruszamy, jest terminologia związana z tymi językami oraz ich wewnętrzna klasyfikacja. W wyniku analizy używanych obecnie terminów zalecamy formy właski i żejański, właski (megleński) i armuński (jako rodzime określenia odnośnych języków) zamiast tradycyjnych nazw istrorumuński, meglenorumuński i arumuński, jak również nowy termin remeński dla odmiany wołoskiego uważanej na ogół za część armuńskiego. Jeśli chodzi o trzecią kwestię, tj. systemy zapisu współczesnych języków wołoskich, przedstawiamy zarówno tradycyjne, jak i bardziej postępowe systemy, zwłaszcza w odniesieniu do armuńskiego i remeńskiego.

Czasopismo: Balcanica Posnaniensia Acta et studia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, językoznawstwo
Edukacja w czasie pandemii Covid-19 w w świetle aktów prawnych

Streszczenie
Uwarunkowania prawne systemu oświaty w Polsce opierają się głównie na Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Ustawie z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty oraz Ustawie z dnia 14 grudnia 2016 roku Prawo oświatowe. W czasie pandemii trudno zaplanować formę zajęć w instytucjach szkolnych. Zajęcia dydaktyczne, wychowawcze czy opiekuńcze mogą odbywać się zgodnie z harmonogramem w systemie stacjonarnym, zdalnym lub hybrydowym. Nieprzewidywalna transmisja koronawirusa ogranicza i wymusza zasady społecznego dystansowania się, a co za tym idzie, izolowania grup społecznych. Edukacja online przez wiele lat była edukacją uzupełniającą, natomiast w sytuacji pandemii stała się podstawą edukacji systemowej.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Wsparcie ucznia z doświadczeniem migracyjnym w polskiej szkole

Streszczenie
Celem artykułu jest analiza narzędzi, które, w zamierzeniu ustawodawcy, mają służyć wsparciu adaptacji migrantów w polskich szkołach, oraz tego, jak funkcjonują one w praktyce.
Materiał i metody
Autorka omawia kolejne narzędzia, przyglądając się brzmieniu przepisów w ustawie Prawo oświatowe oraz odpowiednim aktom wykonawczym. Zestawia je także z wypowiedziami praktyków zebranymi podczas wywiadów przeprowadzonych w latach 2013-21.
Wyniki
Uchwycono proces jaki zaszedł w polskiej edukacji w kontekście obecności w nich dzieci migrantów oraz zwiększającej się ich liczby w placówkach oświatowych oraz poznano aktualne postulaty w zakresie zmian systemowych, jakie stawiają przez prawodawcami dyrektorzy, nauczyciele oraz rodzice i uczniowie.
Wnioski
Mimo zauważalnego postępu w zakresie dostosowania polskich szkół do potrzeb dzieci z doświadczeniem migracyjnym, nadal niektóre zastosowane rozwiązania okazują się nieprecyzyjne lub nie do końca odpowiadające rzeczywistym potrzebom.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne, pedagogika, psychologia
Własi w Bizancjum – do początku XI w.

Źródła bizantyńskie do X wieku nie wymieniają Wlachów, są w nich jednak informacje dotyczącegrup Rzymian zamieszkujących państwa Awarów i Bułgarów w VII–X w. Po podbojach cesarza Bazylego IIcałe Bałkany powróciły pod władzę bizantyńską. Wlasi nie uzyskali jednak statusu Rzymian (Rhomaioi) leczpotraktowano ich jak półbarbarzyńskich poddanych (Bułgarów, Serbów). 

Czasopismo: Balcanica Posnaniensia Acta et studia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii, historia
Problematyka wołoska w twórczości Jerzego Akropolitesa

Twórczość Jerzego Akropolitesa, zarówno z zakresu historiografii, jak i retoryki, nie zawiera wiele informacji na temat Włachów. Ich obecność jest zawsze drugorzędną wypadkową w opisie innych wydarzeń, ocenianych z perspektywy interesów dynastii Paleologów. Niemniej, nieliczne wzmianki o Włachach mają dużą wartość z zakresu geografii historycznej, będąc pomocne zwłaszcza w rozumieniu stosowania pojęcia tzw. „Wlachii” (w kilku odmiankach) na niektóre obszary Grecji północnej i zachodniej. Przedstawiony artykuł zawiera: a) przegląd całości twórczości Jerzego Akropolitesa, b) przetłumaczone fragmenty z dzieła Akropolitesa pt. Historia, zaopatrzone w komentarz filologiczno-historyczny, c) aneks, w którym umieszczono krótkie uwagi o wartości dla badań historycznych wzmianek o Włachach w arcydziele literackim kreteńskiego renesansu, Erotokritosie W. Kornarosa. 

Czasopismo: Balcanica Posnaniensia Acta et studia
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Migracje ludności wiejskiej na pograniczu polsko-mołdawskim w XVI wieku

W literaturze historycznej dominuje przekonanie o zanikającym w ciągu XVI wieku nurcie migracji transgranicznych, mających miejsce między ziemiami kontrolowanymi przez państwo polsko-litewskie a Mołdawią. W ten sposób szerzące się w tym czasie na ziemiach ruskich osadnictwo na prawie wołoskim miało być dziełem przede wszystkim ludności miejscowej lub zrutenizowanych Wołochów, przybyłych na ten teren jeszcze w XV wieku. Celem zaprezentowanych badań było skonfrontowanie tego poglądu ze słabo dotąd wykorzystanymi źródłami o charakterze masowym, przede wszystkim inwentarzami i lustracjami dóbr królewskich egzystujących na Podolu. W efekcie stwierdzono znaczne natężenie badanych migracji w całym stuleciu. Przebiegały one w przeciwnych kierunkach: Mołdawianie (Wołosi) migrowali do Polski a Rusini przekraczali granicę państwową z Mołdawią. Przygraniczne Podole stanowiło często tylko przejściowy etap tych wędrówek. Z tej krainy imigranci kierowali się w głąb kraju, uczestnicząc aktywnie w procesie lokowania nowych osad pasterskich.

Czasopismo: Balcanica Posnaniensia Acta et studia
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, historia
Skuteczność projektu dydaktycznego Między szkołą wyższą a etatem

Streszczenie
Celem jest określenie skuteczności działań dydaktycznych zrealizowanych w ramach projektu dydaktycznego. Przeprowadzone badania wskazują na znaczną poprawę wskaźnika poziomu kompetencji u wszystkich uczestników.
Materiał i metody
Materiał do badań stanowiły bilanse kompetencji w formie testów, którym zostali poddani studenci w ramach oceny ex ante, a następnie w ramach oceny ex post, z wykorzystaniem statystycznej analizy testów kompetencji.
Wyniki
Wyniki miar tendencji centralnej oraz rozproszenia wskazują na wysoką skuteczność realizowanych działań. Średnio poziom wskaźnika kompetencji wzrastał ponad dwukrotnie, a czasami trzykrotnie.
Wnioski
Standardowy program studiów warto wzbogacać o dodatkowe szkolenia i warsztaty. Zarówno tradycyjne formy szkolenia, jak i te bardziej innowacyjne przyniosły bardzo dobre rezultaty w wygenerowaniu nowych lub poprawie już występujących kompetencji, co potem skutkuje większą szansą na znalezienie zatrudnienia.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, pedagogika
Nielegalna migracja a handel ludźmi w Unii Europejskiej po 2012 roku

Streszczenie
Artykuł jest próbą wstępnej oceny uwarunkowań, skali i trendów nielegalnej migracji do Unii Europejskiej po 2012 roku oraz jej przestępczego wykorzystania, w tym handlu ludźmi.
Materiał i metody
W artykule wykorzystano publicznie dostępne dokumenty i dane EUROPOL, FRONTEX oraz Komisji Europejskiej. W badaniach nad przestępczym wykorzystaniem migracji w celu handlu ludźmi wykorzystano metodę analizy ilościowej i jakościowej.
Wyniki
Liczba ofiar handlu ludźmi wykrywanych w Unii Europejskiej po 2012 roku utrzymywała się na względnie stałym poziomie, pomimo wzrostu liczby nielegalnych migrantów.
Wnioski
Skuteczność przeciwdziałania przez Unię Europejską nielegalnej migracji i związanemu z nią handlowi ludźmi nie jest w pełni satysfakcjonująca.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Ocena nawyków żywieniowych i aktywności fizycznej studentów polskich i hiszpańskich w kontekście profilaktyki chorób cywilizacyjnych

Streszczenie
Zachowania prozdrowotne są ważnym predytorem wpływającym na stan zdrowia człowieka. Szczególnie narażone na nieprawidłowości w zakresie zachowań prozdrowotnych są osoby studiujące, co związane jest w dużym stopniu z nieregularnym trybem zajęć. Celem pracy była analiza nawyków żywieniowych studentów AWF w Warszawie Filia w Białej Podlaskiej i Uniwersytetu Complutense w Madrycie oraz charakterystyka podejmowanej przez nich aktywności fizycznej w czasie wolnym.
Materiał i metody
Badania przeprowadzono metodą sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem autorskiego kwestionariusza ankiety, wśród 200 osób.
Wyniki
W dietach obu grup odnotowano niedostateczną ilość spożywanych warzyw i owoców, sięganie po napoje energetyzujące i produkty gotowe. Młodzież hiszpańska popełnia mniej błędów żywieniowych – odżywia się bardziej regularnie, spożywa więcej ryb i potraw z nasion strączkowych, ich dieta jest bogatsza w fermentowane napoje mleczne. W zakresie aktywności ruchowej studenci z Madrytu i Białej Podlaskiej prezentują pozytywne postawy - zdecydowana większość badanych ćwiczy regularnie.
Wnioski
Istnieje potrzeba intensyfikacji działań w zakresie edukacji zdrowotnej wśród badanych studentów.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu
Wołosi na współczesnych Bałkanach (XX–XXI w.)  Przejawy odrębności i asymilacji

W artykule zwrócono uwagę na zróżnicowaną charakterystykę ludności wołoskiej we współczesnych realiach społeczno-politycznych poszczególnych państw Europy południowo-wschodniej. Na jej podstawie można wyodrębnić trojakie rozumienie Wołochów. Najczęściej traktuje się ich jako mniejszość w sensie kulturowym i regionalnym (w Grecji, Bułgarii, Chorwacji), identyfikuje z żywiołem rumuńskim (Bułgaria, Rumunia) lub uznaje za mniejszość etno-językową (w Macedonii Północnej i Albanii). Obyczajowość, tradycje i tożsamość społeczności wołoskich ukształtowały się w odniesieniu do lokalnych warunków życia. Wołosi musieli szukać modus vivendi z ludnością, która na danym obszarze dominowała liczebnie i określała reguły funkcjonowania. W rezultacie, rozproszone społeczności wołoskie nie wygenerowały jednolitej tożsamości etnicznej czy kulturowej, która mogłaby je spoić w większą całość. Zróżnicowana jest także ich sytuacja prawno-polityczna w poszczególnych państwach. 

Czasopismo: Balcanica Posnaniensia Acta et studia
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, historia
Czynniki podmiotowe jako predyktory zachowań zdrowotnych kobiet czynnych zawodowo

Streszczenie
Celem podjętych badań było scharakteryzowanie zachowań zdrowotnych młodych pracujących kobiet oraz ustalenie związków między prezentowanymi zachowaniami zdrowotnymi a zasobami podmiotowymi.
Materiał i metody
Przebadano 200 kobiet aktywnych zawodowo przy użyciu standaryzowanych narzędzi diagnostycznych: Skali Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES) R. Schwarzera i M. Jerusalem w adaptacji Z. Juczyńskiego (2001), Testu Orientacji Życiowej (LOT-R) M. Scheiera i C. Carvera w adaptacji R. Poprawy i Z. Juczyńskiego (2001), Skali Satysfakcji z Życia (SWLS) Dienera i ws. w adaptacji Z. Juczyńskiego oraz Inwentarza Zachowań Zdrowotnych (IZZ) Z. Juczyńskiego (2001).
Wyniki
Analiza danych wykazała, że istotnymi predyktorami zachowań prozdrowotnych w badanej grupie okazały się: satysfakcja z życia i dyspozycyjny optymizm. Wskazuje to na udział pozytywnego nastawienia psychicznego w formowaniu zachowań podtrzymujących zdrowie.
Wnioski
Na szczególną uwagę zasługuje potrzeba monitorowania zachowań zdrowotnych młodych kobiet, ze szczególnym uwzględnieniem zasobów sprzyjających zdrowiu.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu, nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zdrowiu, nauki socjologiczne
Wołosi na Węgrzech

Artykuł opisuje obecność Wołochów w Królestwie Węgier od najwcześniejszych wzmianek o tej ludności do czasów wczesnonowożytnych. Rozpoczyna się od opisu informacji z Gesta Hungarorum, gdzie Wołosi zostali przedstawieni jako pastores Romanorum. Byli to dawni mieszkańcy (wraz ze Słowianami) pogranicza między Wielką Niziną Węgierską a zachodnim Siedmiogrodem, podbici przez węgierskich przybyszów. Szymon z Kézy sądził, że to rzymscy pasterze, którzy nauczyli Szeklerów pisma. Z pasterzami Rzymian utożsamiano ich w opisie Europy Wschodniej z 1308 roku. Renesansowi humaniści włoscy i węgierscy uważali, że Wołosi byli potomkami dawnych żołnierzy rzymskich z prowincji Dacia Traiana. Wzmianki o osadnictwie wołoskim w Siedmiogrodzie pochodzą z początku XIII wieku, ale najwięcej informacji na ten temat jest z końca tego stulecia. Obecność Wołochów obserwowano w Karpatach Południowych i górach zachodniego Siedmiogrodu. Odnotowano ich migracje w Karpatach Wschodnich i Zachodnich. Osadnictwo dotarło w XVI wieku z Marmaroszu (Máramaros/Maramureş) (1320) do regionu Koszyc i Zwolenia (Zolyom) oraz granicy z Morawami. Początkowo Wołosi byli wschodnio-romańską grupą ludności z dużym (być może dominującym) udziałem elementu słowiańskiego (być może bułgarskiego). W dokumentach o Marmaroszu z końca XIV wieku mowa zarówno o Wołochach, jak i Rusinach. Z kolei na zachód od Spisza (Zips, Szepes) pod nazwą Wołosi kryli się Słowacy i Polacy. Charakter osadnictwa wołoskiego ewoluował od cech etnicznych do rozwiązań społeczno-gospodarczych, przeważnie opartych na pasterstwie i kolonizacji ludności (głównie Słowian). Niektórzy przedstawiciele tej ludności (kenezii, vojevodae) zostali nobilitowani i stali się częścią Natio Hungarica. Zaakceptowali wiarę rzymskokatolicką i węgierską tożsamość. Pozostała ludność zachowała wiarę prawosławną a jej status ludności obniżył się do poziomu ludności zależnej. Wołosi zajmowali się pasterstwem, a później rolnictwem górskim i byli także strażnikami na trasach komunikacyjnych i granicach.

Czasopismo: Balcanica Posnaniensia Acta et studia
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, historia
Wołosi w średniowiecznej Bułgarii w badaniach uczonych bułgarskich (XX–XXI w.)

Do wrażliwych problemów naukowych, na które nakładają się czasami współczesne animozje o podłożu nacjonalistycznym, należy kwestia miejsca i znaczenia w dziejach średniowiecznej Bułgarii ludu określanego w źródłach z epoki mianem Wołochów. Gros rozważań dotyczących tego tematu koncentruje się na wydarzeniach związanych z restytucją państwowości bułgarskiej pod koniec XII w., po niemal 170 latach od jej likwidacji przez Bizantyńczyków i dotyczy charakteru etnicznego zarówno przywódców rebelii przeciwko władzy bizantyńskiej, uczestników tejże oraz nowopowstałego państwa. Historiografia bułgarska okresu XX–XXI w. wypracowała dwa zasadnicze stanowiska wobec kwestii znaczenia i roli tzw. Wołochów i Wołochii w powstaniu i dziejach Drugiego Państwa Bułgarskiego. Pierwsze z nich, reprezentowane przez uczonych tej miary co Wasił Złatarski, Genowewa Caknowa-Petkowa, Borisław Primow, Nikołaj Markow, uznaje realny udział etnicznych Wołochów w restytucji państwowości bułgarskiej, drugie natomiast, przyjęte przez historyków pokroju Petyra Mutafcziewa, Iwana Dujczewa, Iwana Bożiłowa, Georgiego Bakałowa, Georgiego Nikołowa, Aleksandra Nikołowa czy Terweła Popowa, bądź całkowicie neguje ich rzeczywistą obecność w gronie powstańców, bądź skrajnie ją marginalizuje. Co zrozumiałe, żaden z uczonych bułgarskich nie jest skłonny przychylić się do popularnej wśród historyków rumuńskich tezy o wiodącej roli etnicznych Wołochów w restytucji państwa bułgarskiego pod koniec XII stulecia. Nawet zwolennicy ich realnego udziału w tym przedsięwzięciu, w tym szukający kompromisowej formuły Primow, czy wyraźnie starający się przedstawić w pełni obiektywny ogląd sytuacji Markow albo nie zgadzają się z hipotezą o wołoskim rodowodzie przywódców powstania, albo nie decydują się na sformułowanie jasnej konkluzji w tej materii. Oczywiście, poglądy badaczy skupionych wokół każdego z wyżej wskazanych stanowisk rozmijają się ze sobą w szeregu szczegółach, z drugiej zaś strony wszystkich omawianych historyków, z jednym wyjątkiem (Markow), a zatem z obu grup, łączy dość podobna argumentacja, podkreślająca bezapelacyjność bułgarskiego charakteru zarówno sił napędowych rebelii przeciwko władzy bizantyńskiej jak i odnowionego państwa. Gros tej argumentacji sformułowana została jeszcze w okresie międzywojennym (Złatarski, Mutafcziew) i czasach trwania Drugiej Wojny Światowej. (Dujczew), by następnie zostać powieloną i w pewnych kwestiach nieco wzbogaconą przez kolejne pokolenia historyków. 

Czasopismo: Balcanica Posnaniensia Acta et studia
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, historia
Klimatyczne uwarunkowania rozwoju osadnictwa na prawie wołoskim w Karpatach Zachodnich na przełomie XV i XVI wieku na przykładzie Podtatrza

Źródła historyczne wielu miejscowości istniejących od XIV wieku na obszarze polskiego i słowackiego Podtatrza zaświadczają o zastanawiającym i do tej pory mało wytłumaczonym procesie kryzysu osadniczego pod koniec XV w. Polegał on na opuszczaniu znacznej liczby osad rolniczych prawa niemieckiego i ich ponownym odnawianiu na początku XVI wieku na prawie wołoskim przez nowych osadników Rusnaków-Wołochów. Analiza zapisu zmian środowiskowych w tym okresie zarejestrowana w szeregu stanowisk osadów jezior i torfowisk z obszaru Tatr wskazuje, że kryzys osadnictwa rolniczego pod koniec XV mógł być spowodowany długofalowymi zmianami klimatycznymi podczas Małej Epoki Lodowej. Kryzys klimatyczny przełomu XV/XVI wieku uwarunkowany był ochłodzeniem (minimum słoneczne Spörera; AD 1460–1550), na które nałożyła się wyraźna regionalna faza zwilgotnienia klimatu i ekstremalnych zdarzeń hydrometeorologicznych, dobrze odzwierciedlonych w zapisie sedymentologicznym w Tatrach. Kryzys demograficzny spowodował depopulację znacznej części wschodniego Podtatrza oraz pociągnął za sobą potrzebę zmiany strategii gospodarowania w obszarach górskich Karpat z rolniczej na pastersko-rolniczą opartą o innowacyjne regulacje prawa wołoskiego. Nowe społeczności zdołały zaadaptować się do niekorzystnych warunków środowiskowych, a wsie prawa wołoskiego funkcjonowały na tym terenie w kolejnych wiekach bez przeszkód w oparciu gospodarkę pastersko-rolniczą mimo ciągle niesprzyjających warunków klimatyczny Małej Epoki Lodowej.

Czasopismo: Balcanica Posnaniensia Acta et studia
Dziedziny: nauki społeczne, nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o polityce i administracji, historia
Leki nootropowe. Metoda wspomagająca pamięć i koncentrację w pracy i nauce

Współczesne pokolenie często nazywane jest „natychmiastowym”, co charakteryzuje się potrzebą natychmiastowej gratyfikacji. W tej rzeczywistości sukces zależy od umiejętności poznawczych. Pomimo tego, że leki nootropowe, czyli naturalne i syntetyczne substancje poprawiające procesy poznawcze, takie jak koncentracja, pamięć, uczenie się i motywacja, są powszechnie stosowane w leczeniu pacjentów z zespołem deficytu uwagi (ADHD), pacjentów z padaczką po udarze mózgu czy osób cierpiących na demencję, ich prawdziwa „kariera” rozpoczyna się, gdy osoby zdrowe, w szczególności studenci i pracownicy wymagających zawodów, zaczęły używać tych leków. Artykuł porusza kwestię leków nootropowych. Przedstawiono najpopularniejsze neurostymulanty wraz z opisem ich działania i częstością ich stosowania. Autor dokonuje również przeglądu skuteczności leków nootropisowych na podstawie dostępnych badań naukowych w literaturze przedmiotu. Artykuł kończy się refleksją nad przyszłością neurostymulantów.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki farmaceutyczne, nauki o zdrowiu
Czynniki wpływające na komunikację w relacji lekarz - pacjent

Streszczenie
Celem pracy była ocena wpływu sposobu komunikacji na satysfakcję z wizyty lekarskiej oraz identyfikacja i analiza wybranych czynników, wpływających na relację lekarz - pacjent, z perspektywy pacjenta.
Materiał i metody
Do badania użyto autorskiej ankiety przeprowadzonej za pomocą portali społecznościowych. W analizie statystycznej uwzględniono 284 kwestionariusze.
Wyniki
Czas poświęcony pacjentom podczas wizyty nie wpływał na ich zadowolenie. Jednocześnie, większość z nich uważa, że wizyta powinna trwać około 15 minut. Dla pacjentów, w postawie lekarza, istotne było szczególnie: okazywanie szacunku, przedstawianie się podczas wizyty, okazywanie zainteresowania jego uczuciami oraz wspólny wybór leczenia. Ponadto cenili oni sobie posługiwanie się zrozumiałym językiem, utrzymywanie kontaktu wzrokowego oraz formalny strój (biały fartuch). Płeć, wiek oraz tytuł naukowy lekarza, dla większości pacjentów, nie miały istotnego znaczenia.
Wnioski
Znajomość oczekiwań pacjentów może poprawić komunikację między lekarzem a pacjentem, co wpływa korzystnie na sam proces leczenia. Potrzebne są kolejne badania, które ukażą perspektywę pacjentów i będą mogły wzbogacić kursy z komunikacji medycznej.

Czasopismo: Rozprawy Społeczne
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu, nauki społeczne
Dyscypliny: nauki medyczne, nauki o zdrowiu, nauki socjologiczne