rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Jawność działania władz publicznych jako dobro wspólne

Analiza zawarta w artykule koncentruje się na zagadnieniu specyfiki identyfikowania informacji publicznej oraz na określeniu sposobu realizacji tego prawa pod kątem definiowania treści zasady jawności państwa. Ocenie poddana została przy tej okazji orzecznicza praktyka (Trybunału Konstytucyjnego i sądów administracyjnych) identyfikacji uprawnionego i procedur służących pozyskiwaniu informacji publicznej. Autor podejmuje jednocześnie próbę identyfikacji treści pojęcia dobra wspólnego użytego w treści art. 1 Konstytucji RP, której elementem składowym jest zasada jawności działania państwa, jego organów oraz funkcjonariuszy publicznych.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Granice interpretacji zasady demokratycznego państwa prawnego

Artykuł 2 Konstytucji RP zawiera przepis o nader znacznym potencjale normatywnym, co było wiadome w chwili jego wprowadzania (29 grudnia 1989) do Konstytucji PRL i utrzymania go w niezmienionej formie w nowo uchwalonym 2 kwietnia 1997 r. akcie konstytucyjnym. W 1989 r. miał się stać „odtrutką” na doktrynę ideologizacji konstytucji, zastępując zawartą w art. 1 dotychczasową zasadę „PRL jest państwem socjalistycznym”. W 1997 r. jego dotychczasową rewolucyjną rolę zastąpiła rola wartości prawnej dwojako rozumianej. Po pierwsze, miał być podstawą systemu szczegółowych zasad, narzędzi i gwarancji niezbędnych do budowy sprawnego demokratycznego i sprawiedliwego państwa. Po drugie, miał stwarzać domniemanie dominowania takiej idei i być źródłem interpretacji wykładniczych uzupełniających i usprawniających funkcjonowanie nowej, klasycznej formuły państwa. Trójskładnikowa konstytucyjna formuła państwa prawnego, demokratycznego i sprawiedliwego oznacza sprzężenie narzędzi prawnych i aksjologicznych w obronie państwa, Narodu i obywateli (jednostek). Jej rozbicie na trzy oddzielne elementy (państwo prawne, państwo demokratyczne, państwo sprawiedliwe), spotykane w podręcznikach prawa konstytucyjnego, osłabia tę formułę, a także umniejsza znaczenie trzech jej pochodnych. Element demokratyczny i „sprawiedliwościowy” omawianej zasady, jeśli mielibyśmy poszukiwać jego odrębnych, samoistnych znaczeń, rozwinięty jest w dalszych zasadach i normach Konstytucji. Istotnym pytaniem co do zakresu konsekwencji szerokich zabiegów interpretacyjnych zasady demokratycznego państwa prawnego jest poszukiwanie interpretacji błędnych i zarazem brzemiennych w konsekwencje. Do tej grupy należy, jak sądzę, problem odraczania przez Trybunał Konstytucyjny wejścia w życie wyroków o utracie mocy obowiązującej aktu normatywnego sprzecznego z aktem o wyższej mocy prawnej oraz znaczenia dla orzecznictwa Trybunału zasady równowagi budżetowej.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Czy potrzebne są zmiany w konstytucyjnej karcie praw?

Artykuł poszukuje odpowiedzi na pytanie, czy potrzebna jest rewizja karty praw jednostki zamieszczonej w Konstytucji RP z 1997 r. Punktem wyjścia są rozważania na temat aktualności ustawy zasadniczej z perspektywy dwudziestu lat jej obowiązywania. Ich konkluzją jest stwierdzenie, że Konstytucja RP spełnia kryteria nowoczesnego konstytucjonalizmu, na którym opierają się ustroje państw demokratycznych. Reforma polegająca na gruntownej rewizji obowiązującej konstytucji lub na zastąpieniu jej przez nową ustawę zasadniczą wymagałaby uzasadnienia poprzez spełnienie warunków „momentu konstytucyjnego”, tak jak to pojęcie rozumie Bruce Ackerman. Rozważania poświęcone konstytucyjnej karcie praw skupiają się na ocenie wypełnienia przez nią kryteriów, które kierowały pracami nad jej redakcją, a mianowicie: adekwatności do dominujących w społeczeństwie ocen relacji między jednostką a wspólnotą; zgodności z międzynarodowymi standardami praw człowieka; uniwersalności treści; jurydyczności. Prowadzą one do wniosku, że karta praw zawarta w Konstytucji RP stanowi przykład nowoczesnej regulacji sytuacji prawnej jednostki, zgodnej z wymogami współczesnego konstytucjonalizmu. Ta generalna ocena nie oznacza jednak braku celowości rozważań nad możliwością czy potrzebą optymalizacji szczegółowych rozwiązań, które mogłyby zostać dokonane w ramach nowelizacji konstytucji, gdy ta okaże się niezbędna. Teza ta jest zilustrowana wybranym przykładami.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Gwarancje zasady nadrzędności Konstytucji

Zasada nadrzędności Konstytucji nakazuje realizowanie norm konstytucyjnych (aspekt pozytywny) i zakazuje zachowań niezgodnych z normami konstytucyjnymi (aspekt negatywny). Prawodawca ma zatem obowiązek tworzyć normy podkonstytucyjne, w taki sposób by były one zgodne z normami konstytucyjnymi i urzeczywistniały je w możliwie najpełniejszy sposób. Podobnie w odniesieniu do stosowania prawa: rozstrzygnięcia podjęte na podstawie Konstytucji muszą być zgodne z jej normami i w możliwe najwyższym stopniu urzeczywistniać je. Faktyczne zapewnienie zasady nadrzędności Konstytucji jest istotne dla ochrony obywatela przed państwem, ponieważ Konstytucja jako umowa społeczna wyznacza nieprzekraczalne granice dla władzy. Konstytucja zawiera liczne gwarancje swojej nadrzędności. Zaliczyć do nich można w szczególności: procedurę zmiany Konstytucji, odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu, kontrolę konstytucyjności prawa przez Trybunał Konstytucyjny, bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy oraz ślubowania składane przez parlamentarzystów, Prezydenta RP i członków Rady Ministrów. Nie istnieją jednak prawne gwarancje, które skutecznie i trwale zapewnią nadrzędność Konstytucji. W staraniach o zapewnienie Konstytucji nadrzędności należy zadbać o odpowiedni poziom kultury prawnej.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Bezpośrednie stosowanie Konstytucji w orzecznictwie sądowym

Opracowanie odnosi się do problematyki bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Artykuł poddaje szczegółowej analizie ocenę zarzutów naruszenia norm konstytucyjnych, zagadnienie prokonstytucyjnej wykładni przepisów prawa, współstosowania przepisów Konstytucji i ustaw niższego rzędu oraz wykładni w zgodzie z Konstytucją. W publikacji przedstawiono także problem ewentualnej odmowy stosowania przepisów na podstawie reguł walidacyjnych. Pozycja ta opiera się na koncepcji przedstawionej w monografii powstałej we współautorstwie z prof. dr. hab. Piotrem Kardasem (M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017). W szczególności przedmiotem rozważań uczyniono część orzeczeń sądów powszechnych, obszernie omówionych w rozdziale 7 tej monografii.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Polska Konstytucja z 1997 roku jako element europejskiego dziedzictwa konstytucyjnego

Przedmiotem niniejszego artykułu jest przedstawienie poszukiwań aksjologicznych w okresie prac na konstytucją polską w początkach transformacji. Jedną z zasadniczych dyskusji na początkowym etapie prac nad konstytucją była dyskusja przybierająca niejednokrotnie formę sporu o wartości, a jednym z jej elementów były problemy dotyczące zależności ius i lex. W tym kontekście poszukiwano i odwoływano się do europejskiego dziedzictwa prawnego, do takich pojęć, jak tożsamość europejska, wspólne europejskie dziedzictwo prawne. Głównym zatem wyzwaniem dla wszystkich państw postsocjalistycznych stała się potrzeba „odkodowania”, przybliżania pojęcia „wspólne dziedzictwo prawne”, co stało się swoistym mitem założycielskim w nowych demokracjach Europy Środkowej. W tym kontekście niezwykle ważną rolę odgrywała Komisja Wenecka (utworzona w 1990 r.), która pomagała państwom odkrywać to, co wyrastając ze wspólnej europejskiej tradycji prawnej, stawało się europejskim standardem, a więc wzorcem dla podejmowanych konkretnych rozwiązań prawnych. W sferze zatem kategorii ogólnej tzw. standard europejski postrzegany był jako wartość centralna, a odwoływanie się do niego było ważnym weryfikatorem w procesie dokonywania zmian w wewnętrznym systemie prawnym, a zwłaszcza w procesie zmian konstytucji, zwłaszcza w takich kwestiach, jak zasada państwa prawnego, podział władz, niezależność sądownictwa czy sądowa kontrola konstytucyjności prawa. Pomimo sporów dotyczących konkretnych regulacji ustrojowych istniała zgoda co do tego, że zasady odwołujące się do „aksjologii” poprzedniego systemy nie mogły pretendować do bycia elementem europejskiego dziedzictwa prawnego i tym samym nie mogły stanowić podstawy dla tworzenia nowej konstytucji polskiej.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Rzeczpospolita Polska dobrem wspólnym wszystkich obywateli

Celem artykułu jest zaproponowanie metodologii badań nad konstytucyjną zasadą dobra wspólnego (art. 1 Konstytucji RP). Autor stoi na stanowisku, że podstawowym warunkiem uznania państwa za dobro wspólne jest takie ukształtowanie instytucji praw, wolności i obowiązków jednostki, które zapewni jednostce realizację przyznanych jej konstytucyjnie praw. Prawami stanowiącymi o istocie instytucji wolności i praw w ramach koncepcji dobra wspólnego są: godność ludzka, równość w prawie, zasada sprawiedliwości społecznej, zasada solidaryzmu społecznego, prawo do sądu. Minimalne postulaty realizacji dobra wspólnego przez organy władzy polegają na tym, że instytucje publiczne mają działać sprawnie i sprawiedliwie w interesie społeczeństwa. Dobro wspólne jest pochodną koncepcji państwa zarówno w płaszczyźnie koncepcji wolności i praw jednostki, jak i w płaszczyźnie organizacyjnej państwa. Na płaszczyźnie konstytucyjnej dobro wspólne nie redukuje się do zagadnienia ograniczenia wolności i praw jednostki w zestawieniu z interesem publicznym (państwa). Zagadnienie to należy widzieć także w płaszczyźnie ustrojowej, w płaszczyźnie ładu konstytucyjnego, akceptowanego lub nie przez obywateli. Z pojęciem dobra wspólnego łączą się nie tylko obowiązki obywatela wobec państwa, ale i obowiązki państwa wobec obywatela. Najbliższym kontekstem, w którym art. 1 Konstytucji powinien być czytany, jest art. 2 Konstytucji (zasada demokratycznego państwa prawnego), razem wzięte bowiem definiują Rzeczpospolitą Polską jako państwo.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Trójpodział władz a dobro wspólne

Trójpodział władz stanowi nieodłączną cechę państwa prawa charakteryzującego ustroje demokratyczne. O odrębności władz publicznych w dużym stopniu decyduje sposób ich wyłaniania. Przeciwieństwem trójpodziału władz jest władztwo jednej osoby lub wszechwładza jednej siły politycznej. Źródłem takiej sytuacji mogą być nie tylko wydarzenia rewolucyjne (siłowe), lecz także legalnie wygrane wybory demokratyczne, na które zwycięskie ugrupowania się powołują, uzasadniając dążenia do trwałego zmonopolizowania najważniejszych instytucji wpływających na aktywność społeczno-polityczną i gospodarczą (włączając w to media publiczne oraz organizacje pozarządowe). Nawet jeżeli w wyniku obowiązujących reguł wyborczych uzyskały zaledwie kilkunastoprocentowe poparcie ogóły uprawnionych do głosowania, bezpodstawnie powołują się na „wolę suwerena”, zmieniając ustawodawstwem zwykłym konstytucyjne zasady ustrojowe, Szczególnie niebezpieczne jest przykrywanie powyższych zjawisk pozornym zachowaniem trójpodziału władz i jedynie formalnym istnieniem wszystkich demokratycznych instytucji przy faktycznym ich podporządkowaniu woli politycznej pochodzącej od jednego ośrodka władzy. Takie zjawiska są sprzeczne nie tylko z podstawowymi zasadami demokratycznych państw prawa, ale zagrażają głębszym wartościom dobra wspólnego, mającego walor zbiorowy i indywidualny. Ich naruszenie zarówno bezpośrednio zagraża konstytucyjnemu ustrojowi państwa, jak i godzi w słuszne interesy poszczególnych obywateli. Warto więc dbać o to, aby rzeczywisty (a nie pozorowany) trójpodział władz nie ulegał erozji.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Przekształcenia strukturalne w procesie rozwoju gospodarczego: modyfikacje i rozszerzenia

Gospodarki nie tylko rosną, ale zmieniają swoją strukturę w procesie wzrostu. Ponadto, chociaż zmiany strukturalne następują w całym procesie rozwoju gospodarczego, istnieją – zdaniem autora – dwie fazy procesu zmian strukturalnych, które z racji ich znaczenia zasługują na specjalną uwagę badaczy. Są to industrializacja (przesunięcie roli silnika wzrostu z sektora rolnictwa do sektora przemysłu) oraz współcześnie przesuwanie się tejże roli z przemysłu przetwórczego do usług o wysokim udziale kapitału ludzkiego.
        Pierwsza faza jest znacznie lepiej rozpoznana intelektualnie. Rozliczne  badania ukazują ogólne prawidłowości strukturalnych transformacji i ich zróżnicowanie. Autor wskazuje w swoich komentarzach jedynie na potrzeby pewnych, niewielkich korekt. Na przykład nieco niższego pułapu udziału przemysłu przetwórczego w PKB, po osiągnięciu którego następuje zmniejszanie się tego udziału, niż sugeruje to literatura przedmiotu. Zwraca on też uwagę, że nowsze badania wskazują na znacznie wcześniejszy moment rozpoczęcia intensywnego wzrostu gospodarczego i wzrostu udziału przemysłu przetwórczego, niż wynika to z uznanej za standard literatury przedmiotu.
        Druga faza transformacji strukturalnych znajduje się z punktu widzenia badawczego jeszcze w powijakach. Właściwie brak teoretycznych pewników, nie mówiąc już o solidnej bazie empirycznej. Jedyny pewnik to pozytywna korelacja udziału (różnie mierzonych) udziałów subsektora usług o wysokim nasyceniu kapitałem ludzkim z poziomem PKB per capita. Przedmiotem dyskusji jest nawet to, czy przesuwanie się produkcji i zatrudnienia do sektora usług jest szkodliwą deindustrializacją czy pozytywnym przesunięciem popytu i podaży w kierunku wykorzystującym wysoki poziom kwalifikacji mieszkańców bogatego Zachodu.
        Autor artykułu prezentuje swój wkład w debatę w kwestii determinant owych przesunięć roli silnika wzrostu. Zwraca on uwagę, w ślad za Fukuyamą, że w procesie industrializacji wolności ekonomiczne i obywatelskie odgrywają mniejszą rolę wzmacniającą ten proces. Wskazuje jednak, że ich siła oddziaływania rośnie wraz ze wzrostem PKB per capita i rosnącym udziałem usług o wysokim nasyceniu kapitałem ludzkim. Teza autora znajduje potwierdzenie empiryczne.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Judykatura a proceduralne aspekty prawa

Zamierzeniem artykułu jest refleksja nad przyczynami i konsekwencjami proceduralizacji prawa. Materiał źródłowy stanowią wypowiedzi sędziów Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, pochodzące z publikowanych uzasadnień uchwał lub orzeczeń tych sądów. Diagnozie poddano przede wszystkim orzecznictwo pochodzące z ostatnich kilku roczników, przyjmując, że jego treść odnotowująca dorobek wcześniejszy obejmuje aktualne problemy stosowania prawa procesowego. Z przeprowadzonych badań wynikają tezy o wzroście aktywności sędziów w sferze prawa procesowego, skutkujące poszerzaniem jurysdykcji sądowej oraz autonomizowaniem instytucji proceduralnych. Jednak kłopoty ze sprawnością i efektywnością rozpoznawania spraw powodują, że w dyskursie sędziowskim zaczynają dominować problemy organizacyjne lub techniczne. Wynikają one, w ocenie autora, nie tylko z niedostatków prawodawstwa, lecz także z określonej postawy sędziów wobec problemów proceduralnych. Utrwalanie zachowań legitymistycznych oraz brak zaangażowania aksjologicznego sprzyjają tworzeniu barier komunikacyjnych, co w konsekwencji godzi w materialne funkcje i cele ochrony sądowej.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Niesprawcza odpowiedzialność karna o charakterze represyjnym (karnym) w świetle Konstytucji RP (art. 42 ust. 1)

Analizie poddano trzy rodzaje odpowiedzialności, tj. odpowiedzialność posiłkową (art. 24 i 25 k.k.s.), zobowiązanie do zwrotu korzyści majątkowej (art. 52 k.k. i art. 24 § 5 k.k.s.) oraz odpowiedzialność podmiotów zbiorowych w odniesieniu do art. 42 ust. 1 Konstytucji RP, w którym mowa o odpowiedzialności sprawczej osoby dopuszczającej się czynu zabronionego. Z uwagi na takie ujęcie odpowiedzialności w Konstytucji w opracowaniu podjęto próbę określenia, czy art. 42 ust. 1 odnosi się także do odpowiedzialności niesprawczej, wprowadzonej wymienionymi aktami prawnymi. Unormowanie zawarte w wyżej wymienionych aktach prawnych prowadzi do wniosku, że skazanie sprawcy przestępstwa daje podstawę do pociągnięcia do odpowiedzialności posiłkowej, do zobowiązania do zwrotu korzyści majątkowej czy też do pociągnięcia do odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. Warunkiem koniecznym stosowania tych instytucji jest więc uznanie osoby fizycznej powiązanej z określonym podmiotem wymienionych przejawów odpowiedzialności za winną popełnienia przestępstwa, którego skutki dotyczą tego podmiotu. Pociągnięcie do odpowiedzialności niesprawczej pozostaje zatem w ścisłym związku z odpowiedzialnością sprawczą, o której stanowi art. 42 ust. 1 Konstytucji RP. Odpowiedzialność sprawcza jest bowiem podstawowym warunkiem pociągnięcia do odpowiedzialności niesprawczej. Ta ostatnia stanowi niejako reperkusję pociągnięcia do sprawczej odpowiedzialności karnej.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Nadpłata podatku powstała w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

Artykuł poświęcony jest analizie pojęcia „nadpłata powstała w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego”, w tym w szczególności różnicy między nadpłatą z art. 72 Ordynacji podatkowej (o.p.) i nadpłatą z art. 74 o.p. Brak rozróżnienia istoty obu nadpłat powoduje poważne trudności w określeniu ich skutków, co widoczne jest obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Ponieważ brak definicji „nadpłaty powstałej w wyniku orzeczenia TK”, próba wskazania jej natury prawnej wymaga przede wszystkim uwzględnienia skutków wyroków Trybunału Konstytucyjnego, określonych w art. 190 ust. 1, 3 i 4 Konstytucji RP. Z powołanych przepisów Konstytucji wynika, że w polskim porządku prawnym wyroki Trybunału mają charakter konstytutywny i działają ex nunc, a więc wywołują skutek na przyszłość. Oznacza to, że do chwili ogłoszenia przepis uznany za niekonstytucyjny obowiązywał w systemie prawa i wywierał skutki prawne. W konsekwencji wynika z tego, że podatek uiszczony na podstawie przepisu, którego zgodność z Konstytucją zakwestionował Trybunał, był w momencie zapłaty podatkiem należnym. Nie można zatem uznać, że – tak jak w wypadku nadpłaty z art. 72 o.p. – mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnym, uiszczonym bez podstawy prawnej. Wręcz przeciwnie: podstawa taka istniała, korzystała z domniemania konstytucyjności i nie odpadła z mocą wsteczną. Artykuł 74 o.p., który w zakresie pełnionych funkcji stanowi realizację art. 190 ust. 4 Konstytucji RP na gruncie Ordynacji podatkowej, stanowi podstawę odrębnego roszczenia o zwrot uiszczonego podatku.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
STOSOWANIA ŚRODKÓW ZABEZPIECZAJĄCYCH PO ORZECZENIU KARY I ŚRODKÓW KARNYCH

W artykule autor omawia kwestię dopuszczalności i celowości łączenia w przepisach kodeksu karnego stosowania określonych rodzajów środków zabezpieczających z karami i środkami karnymi w sposób następczy, to jest po uprzednim wykonaniu kar lub środków karnych. W tym zakresie omówiono najpierw zagadnienie realizowania środków zabezpieczających po wykonaniu kary pozbawienia wolności. Autor proponuje, aby lecznicze środki zabezpieczające były konsekwentnie realizowane przed wykonaniem kary pozbawienia wolności – na przykład w przypadku sprawców przestępstw seksualnych. Po wykonaniu kary pozbawienia wolności powinny być realizowane nowe środki zabezpieczające o charakterze nieleczniczym. Drugim zagadnieniem omówionym w artykule jest możliwość stosowania nieizolacyjnych środków zabezpieczających po wykonaniu wobec sprawcy przestępstwa środków karnych i propozycje zmian w tym zakresie.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
ROLA CULTURAL DEFENCE W WYMIARZE SPRAWIEDLIWOŚCI KARNEJ

W związku ze zjawiskiem wielokulturowości coraz większe znaczenie zyskuje koncepcja cultural defence, czyli uwzględniania przez sąd kulturowych korzeni oskarżonego, które miały wpływ na popełnione przestępstwo. Debata, która toczy się nad takimi „kulturowymi argumentami” na sali sądowej, dotyka problemów zarówno dogmatycznych, jak i praktycznych. Sądy, rozpatrując sprawy, w których pojawia się cultural defence, muszą przede wszystkim rozstrzygnąć, czy oskarżony może w ogóle powołać się na taką motywację swoich czynów. W dalszej kolejności sąd powinien zdecydować, jak uwzględnić czynnik kulturowy: czy jako przyczynę niepoczytalności, błędu w zakresie nieświadomości czynu, błędu co do faktów i tak dalej. Pogodzenie stanu faktycznego sprawy i sprawiedliwej oceny czynu może w świetle obowiązującego prawa okazać się bardzo trudne. Ważne jest też, żeby nie pozwolić na korzystanie z cultural defence wbrew prawom kobiet. Skodyfikowanie przestępstw o podłożu kulturowym może okazać się niemożliwe do zrealizowania, dlatego to organy wymiaru sprawiedliwości powinny w toku stosowania prawa pamiętać o kulturowym tle przestępstw.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
GRANICE OCHRONY TAJEMNICY DZIENNIKARSKIEJ W PROCESIE KARNYM

Artykuł stanowi próbę zakreślenia modelowych granic ochrony tajemnicy dziennikarskiej w relacji do postępowania karnego. Wprawdzie ogólny zakres tej ochrony, wyznaczony przepisami Prawa prasowego, oddziałuje także na proces karny, niemniej jednak musi w ramach tej procedury doznać pewnej modyfikacji, co jest konsekwencją rangi i znaczenia postępowania prowadzonego na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego. W opracowaniu omówiono zatem wypadki, w których zachodzi potrzeba zwolnienia dziennikarza z obowiązku przestrzegania tajemnicy dziennikarskiej w związku z prowadzonym postępowaniem karnym. Dokonano oceny istniejących regulacji normatywnych, wskazano ich mankamenty, a w rezultacie zaproponowano uzupełnienie lub zmianę obowiązujących przepisów. Analizie poddano także bardzo niejednoznaczny i kontrowersyjny problem dotyczący faktycznego uchylenia tajemnicy dziennikarskiej. Całość rozważań ujętych w opracowaniu jest podporządkowana postulatowi kreowania takich rozwiązań, które są wynikiem właściwego rozstrzygnięcia kolizji zbiegających się dóbr i wartości.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne