rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Przypadkowy Wszechświat: kryzys wiary w nauce

Historię nauki można postrzegać jako proces przemiany zjawisk niegdyś uważanych za przypadkowe w zjawiska pojmowalne w kategoriach fundamentalnych przyczyn i zasad. Ten długi i interesujący trend może dobiec końca. Spektakularny rozwój kosmologii sprawił, że niektórzy czołowi fizycy przyjęli pogląd, zgodnie z którym nasz Wszechświat jest tylko jednym z olbrzymiej liczby wszechświatów o bardzo różnych własnościach, a część najbardziej podstawowych cech naszego konkretnego Wszechświata jest zwyczajnie przypadkowa - jak losowy wynik rzutu kosmiczną kostką. W takim wypadku nie ma nadziei, że kiedykolwiek wyjaśnimy cechy naszego Wszechświata w kategoriach fundamentalnych przyczyn i zasad.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Proliferacja jako narzędzie podtrzymujące ewolucję człowieka w świetle poglądów Paula K. Feyerabenda z okresu umiarkowanego

W umiarkowanym okresie swojej twórczości Feyerabend utrzymywał, że wzajemne oddziaływanie zasad proliferacji i uporczywości może przyspieszać pożyteczne biologicznie mutacje oraz może być jedynym dostępnym środkiem służącym do zapobiegania stagnacji naszego gatunku. Celem tego artykułu jest rekonstrukcja poglądów Feyerabenda na to zagadnienie oraz nadanie im określonej interpretacji, pozwalającej uniknąć pewnych problemów, do których te poglądy prowadzą. Przekonanie, że można przyspieszać biologicznie pożyteczne mutacje za pomocą formułowania i bronienia hipotez, sugeruje, przynajmniej na pierwszy rzut oka, podejście lamarkistowskie - teorię zmienności ukierunkowanej. Tę myśl Feyerabenda da się również rozumieć w duchu teorii zmienności nieukierunkowanej, a więc na modłę darwinowską, co sugeruje wyrażenie "może przyspieszać". Obydwa ujęcia prowadzą jednak do poważnych trudności. Lamarkistowskie uważane jest obecnie za błędne, zaś zgodnie z darwinowskim zmiany adaptacyjne zachodzą bardzo powoli. Biologicznie pożyteczne efekty współdziałania proliferacji i uporczywości pojawić się mogą po niesłychanie długim okresie czasu. Jego myśl, że wzajemne oddziaływanie proliferacji i uporczywości może być jedynym dostępnym środkiem zapobiegania stagnacji naszego gatunku najlepiej jest rozumieć w duchu kulturowej ewolucji człowieka, która ma charakter lamarkistowski.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Czy teoria inteligentnego projektu posiada konsekwencje, dotyczące istnienia nadnaturalnego projektanta? Polemika z Elliottem Soberem

Jest to polemika z artykułem Elliotta Sobera, Teoria inteligentnego projektu a nadnaturalizm.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
CSI i filtr eksplanacyjny: Dembski w ogniu krytyki

Autor przedstawia koncepcję filtra eksplanacyjnego, sformułowaną przez zwolennika teorii inteligentnego projektu - Williama A. Dembskiego. Filtr ma służyć jako uniwersalne narzędzie wykrywania projektu, będącego nie tylko dziełem istot ludzkich, ale także wszelkich innych istot inteligentnych. Filtr ma mieć zastosowanie nawet na gruncie takich nauk przyrodniczych, jak biologia czy kosmologia. Autor odpowiada również na niektóre zarzuty skierowane pod adresem koncepcji Dembskiego.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Dwakroć eugenika

Recenzja książek: Maciej BIELAWSKI, Higieniści. Z dziejów eugeniki, przeł. Wojciech Chudoba, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2011, s. 430; oraz Agata STRZĄDAŁA, Od Galtona do Watsona. Przemiany pojmowania eugeniki w XIX i w XX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2010, s. 203.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Ewolucjonizm darwinowski w świetle genomiki

Genomika porównawcza i biologia systemowa oferują niespotykane możliwości testowania głównych zasad biologii ewolucyjnej sformułowanych przez Darwina w O powstawaniu gatunków w 1859 roku i rozszerzonych sto lat później w ramach Nowoczesnej Syntezy. Badania w dziedzinie genomiki ewolucyjnej pokazują, że dobór naturalny stanowi tylko jedną z sił kształtujących ewolucję genomu i wcale nie występującą najczęściej, natomiast procesy nieadaptacyjne mają znacznie większe znaczenie niż wcześniej przypuszczano. Duży wkład horyzontalnego transferu genów i różnych samolubnych elementów genetycznych w ewolucję genomu podważa koncepcję drzewa życia. Adekwatny opis ewolucji wymaga bardziej złożonej koncepcji sieci lub „lasu” życia. Nie istnieje spójny trend ewolucji w kierunku większej złożoności genomowej, a kiedy złożoność wzrasta, wydaje się, że jest to raczej nieadaptacyjna konsekwencja ewolucji drogą słabego doboru oczyszczającego niż adaptacji. Odkryto rozmaite powszechniki ewolucji genomu, w tym niezmiennicze rozkłady tempa ewolucji pośród genów ortologowych z różnych genomów oraz rozmiarów rodzin genów paralogowych. Dostrzeżono też negatywną korelację między poziomem ekspresji genów a tempem ewolucji sekwencji. Niektóre z tych powszechników uzyskują wyjaśnienie dzięki zastosowaniu prostych, nieadaptacjonistycznych modeli ewolucji, co sugeruje, że w dość nieodległej przyszłości powstać może nowa synteza biologii ewolucyjnej.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Kabała, nauka i stworzenie Wszechświata

Artykuł podejmuje problem stworzenia Wszechświata z punktu widzenia nauczania kabały (gałęzi judaizmu mistycznego) i argumentuje za podobieństwami pomiędzy tym ujęciem a współczesną hipotezą naukową — teorią strun. Pomysł ten bazuje na założonym przez autora paralelizmie pomiędzy dziesięcioma wymiarami przestrzennymi teorii strun i dziesięcioma sefirot kabały. Rolę centralną odgrywa tu kabalistyczna (z kabały luriańskiej) koncepcja szewirat ha-kelim („rozbicie naczyń”). Autor twierdzi, że trzy górne, „nienaruszone” podczas procesu stworzenia, sefirot (to jest kelim) są odpowiednikami trzech percypowanych wymiarów przestrzennych (góra-dół, wschód-zachód, północ-południe), a siedem dolnych, „rozbitych”, sefirot (kelim) to odpowiedniki zwiniętych w procesie stworzenia siedmiu wymiarów przestrzeni (niedoświadczanych przez ludzi), o których mówi teoria strun.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Stephena C. Meyera argument na rzecz projektu w przyrodzie a warunek Jodkowskiego

Uznani naukowcy rzadko wdają się w dyskusje z uczonymi, którzy w naukach przyrodniczych proponują wyjaśnienia odwołujące się do działania świadomej przyczyny inteligentnej. Argumentacja tych drugich często ogranicza się do wykazywania, że w ramach nauki naturalistycznej nie podano dobrze opracowanego rozwiązania takiego czy innego problemu. Postulują oni ingerencje Boga (lub szerzej: inteligentnego projektanta) tam, gdzie występują luki w dotychczasowej wiedzy. Jest jednak klasa argumentów bardziej wyrafinowanych, które spełniają tak zwany warunek Jodkowskiego. Polegają one na uzasadnianiu tezy, że nauka naturalistyczna nie tylko nie rozwiązuje jakiegoś problemu, ale również że nigdy nie będzie w stanie go wyjaśnić. Dzięki owemu drugiemu komponentowi argument taki może być postrzegany przez naukowców jako poważny temat do dyskusji. W artykule zostanie omówiony przykład spełnienia warunku Jodkowskiego przez antynaturalistycznego uczonego — argument Stephena C. Meyera dotyczący problemu pochodzenia informacji genetycznej.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Odpowiedź dyskutantom

W odpowiedzi dowodzi się, po pierwsze, że argument probabilistyczny jest chybiony, o ile nie jest uzupełniony dodatkowymi przesłankami materialnymi. Po drugie, pokazuje się, że argumenty z laboratorium, organów szczątkowych i postulatu naśladowania przyrody w technice można odwrócić przeciw teorii inteligentnego projektu. Po trzecie, omówiona jest kwestia odróżniania artefaktów od obiektów naturalnych w kontekście wymogu wyjaśniania. Wreszcie, twierdzi się, że zaniedbanie ze strony zwolenników teorii inteligentnego projektu dyskusji na temat warunków, jakie musi spełnić autentyczne, a nie pozorne wyjaśnienie ściąga tę teorię bliżej fideizmu niż nauki.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Mivart i granice ewolucji

Autorka przedstawia sylwetkę dziewiętnastowiecznego brytyjskiego przyrodnika George’a J. Mivarta. Omawia jego stanowisko wobec darwinowskiej teorii ewolucji. Mivart był ewolucjonistą. Odrzucał jednak mechanizm doboru naturalnego oraz uznawał istnienie nieprzekraczalnej granicy, jaka oddziela człowieka od zwierząt. Człowiek według niego to wyjątkowa istota, której dusza i umysł zostały stworzone w nadprzyrodzony sposób. Autorka opisuje też reakcje współczesnych mu naukowców oraz Kościoła katolickiego na przedstawiane przez niego poglądy.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Stephena C. Meyera koncepcja „podpisu w komórce” a filozoficzne podstawy nauki

W artykule omówiono koncepcję „podpisu w komórce” rozwijaną w ramach teorii inteligentnego projektu przez Stephena C. Meyera. Meyer argumentuje, że jedynym adekwatnym wyjaśnieniem pochodzenia informacji genetycznej jest działanie przyczyny inteligentnej. Tym samym łamie obecnie podstawową zasadę nauk przyrodniczych — zasadę naturalizmu metodologicznego nakazującą szukanie wyjaśnień zjawisk przyrodniczych wyłącznie w naturalnym funkcjonowaniu świata. Meyer za podstawową regułę wyjaśniania w naukach przyrodniczych przyjął natomiast spełnienie kryterium adekwatności przyczynowej. W ten sposób stara się wprowadzić swoją koncepcję w krąg dopuszczalnych w nauce wyjaśnień. Operacja ta wiąże się jednak z głęboką zmianą podstaw filozoficznych nauki.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Czym są epistemiczne układy odniesienia?

Niniejszy artykuł wyjaśnia, dlaczego omawiane do tej pory epistemiczne układy odniesienia nigdy nie pełniły roli kryterium demarkacji. Wyjaśnia się tam również, dlaczego epistemiczne układy odniesienia — mimo tego, że są jedynie warunkami koniecznymi naukowości — pełnią w nauce tak istotną rolę. Historia filozofii nauki pokazuje, że sformułowano wiele koniecznych warunków naukowości. Pojawia się zatem pytanie o to, czy epistemiczne układy odniesienia pod jakimiś istotnymi względami różnią się od innych warunków koniecznych. Aby odpowiedzieć na to pytanie, wprowadzono dwie dystynkcje: mocne i słabe oraz materialne i formalne warunki sine qua non.

W artykule zastanawiano się również nad sensownością oddzielania epistemicznych układów odniesienia od programów badawczych i paradygmatów. Na pierwszy rzut oka epistemiczne układy odniesienia mogą być składnikami Popperowskich metafizycznych programów badawczych i twardych rdzeni Lakatosowskich programów badawczych, pełniąc w tych ostatnich rolę mocnych zasad heurystycznych, kierujących badaniami naukowymi. Można też próbować umieszczać je w Kuhnowskich macierzach dyscyplinarnych, gdzie mogą funkcjonować jako składniki wartości lub modeli ontologicznych. Jednak najlepszymi kandydatami na nośniki epistemicznych układów odniesienia są Feyerabendowskie interpretacje naturalne i Lakatosowskie podstawowe sądy wartościujące.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
System zgodności: Schelerowska koncepcja relacji między filozoficznym a religijnym poznaniem Boga

Pisząc prace zebrane w tomie Problemy religii, Max Scheler posługiwał się metodą fenomenologiczną. Stawiam pytanie: czy poszczególne tezy Schelerowskiego „systemu zgodności” między filozoficznym a religijnym poznaniem Boga znajdują uzasadnienie w bezpośrednio prezentującej naoczności? Przedstawiam wątpliwości co do możliwości wspólnego widzenia filozofii i religii, a także co do tego, czy realna tożsamość przedmiotów intencji może być dana w oglądzie, a co zatem idzie, wątpliwości co do fenomenologicznej oczywistości tych tez. Jeśli twierdzenia Schelera nie są wypowiedziane na podstawie oglądu, to nie są fenomenologicznie oczywiste, a to znaczy, że są powątpiewalne.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Filozoficzne wady naturalizmu metodologicznego i perspektywy na przyszłość

Podstawą naturalizmu metodologicznego, służącego wzmocnieniu ekskluzjonistycznego poglądu na badania naukowe, są trzy problematyczne nurty filozofii: filozofia mechanistyczna, pozytywistyczna epistemologia i doktryna niepojmowalności Boga. Każda z tych filozofii posiada wewnętrzne wady, przez które stanowiska te nie są w stanie objąć pełnego zakresu związków przyczynowych, jakie usiłuje badać nauka. Jednak pomimo tych problemów, omawiany tu rodzaj naturalizmu wykazuje, jako metodologia, pewne pozytywne cechy, które należałoby zachować, nawet jeżeli sam naturalizm metodologiczny jest nie do utrzymania.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Dyskusja nad artykułem Adama Trybusa, „Program badawczy SETI a teoria inteligentnego projektu”

Niniejszy tekst stanowi zapis dyskusji nad artykułem Adama Trybusa, „Program badawczy SETI a teoria inteligentnego projektu”, przeprowadzonej przez pracowników i doktorantkę Instytutu Filozofii Uniwersytetu Zielonogórskiego w ramach spotkań Zielonogórskiej Grupy Lokalnej „Nauka a Religia”. Autor artykułu uznaje, że praktyka porównywania teorii inteligentnego projektu z programem badawczym SETI w celu wykazania naukowego charakteru tej pierwszej jest bezpodstawna. W dyskusji jej uczestnicy wskazują na błędy popełnione przez autora, jak również polemizują z wygłaszanymi w jej trakcie poglądami.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
DNA a pochodzenie życia. Informacja, specyfikacja i wyjaśnienie

Niniejszy esej jest oceną rywalizujących wyjaśnień pochodzenia informacji koniecznej do zbudowania pierwszej komórki żywej. Dokonanie tej oceny wymagało będzie określenia, co biologowie rozumieją przez termin informacja w zastosowaniu do makrocząsteczek biologicznych. Jak wielu badaczy zauważyło, „informacja” może oznaczać kilka teoretycznie odmiennych pojęć. W niniejszym eseju postaram się usunąć tę wieloznaczność i dokładnie określę, jakiego rodzaju informacji badacze pochodzenia życia muszą wyjaśnić „powstanie”. Najpierw należy scharakteryzować informację zawartą w DNA, RNA i białkach jako eksplanandum (fakt wymagający wyjaśnienia), a następnie ocenić skuteczność rywalizujących klas wyjaśnień pochodzenia informacji biologicznej (czyli rywalizujących eksplanansów).

W części I postaram się wykazać, że biologowie molekularni stosowali termin informacja konsekwentnie w odniesieniu do łącznych właściwości złożoności i funkcjonalnej specyficzności lub specyfikacji. W części II ocenię rywalizujące rodzaje wyjaśnień pochodzenia wyspecyfikowanej informacji biologicznej, koniecznej do wytworzenia pierwszego układu żywego. Część II obejmie także krytykę adekwatności przyczynowej teorii ewolucji chemicznej, opartych na „przypadku”, „konieczności” i na mieszance tych dwu. W konkludującej części III zawrę sugestię, że zjawisko informacji rozumianej jako wyspecyfikowana złożoność wymaga radykalnie odmiennego ujęcia eksplanacyjnego. Będę w szczególności argumentował, że nasza aktualna wiedza na temat sił przyczynowych nasuwa hipotezę inteligentnego projektu jako lepsze, bardziej adekwatne przyczynowo wyjaśnienie powstania wyspecyfikowanej złożoności (zdefiniowanej tak informacji), występującej w dużych molekułach biologicznych, takich jak DNA, RNA i białka.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Kosmoekologia, etyka ekoholistyczna, hipoteza Gai-Uranosa, psychologia głębi, nieświadomość zbiorowa, noosfera, astrologia medyczna, medycyna antropozoficzna, mędrcy Dalekiego Wschodu i inne ucieszne banialuki

Recenzja książek: Honorata Korpikiewicz, Kosmoekologia. Obraz zjawisk, Wydawnictwo UAM, Poznań 2006, s. 203; Honorata Korpikiewicz, Kosmoekologia z elementami etyki holistycznej. Hipoteza Gai-Uranosa, Wydawnictwo Prodruk, Poznań 2002, s. 321.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Istota sporu darwinizmu z teorią inteligentnego projektu. Przyrodnicza symfonia makroewolucji

Autor wyjaśnia podstawowe zagadnienia, dotyczące sporu pomiędzy teorią inteligentnego projektu a darwinizmem. Przekonuje, że u podstaw teorii inteligentnego projektu leżą przesłanki naukowe, a nie religijne. Spór nie toczy się o ewolucję jako taką, lecz o ewolucję darwinowską (przypadkowe mutacje i dobór naturalny) na poziomie makroewolucyjnym - mikroewolucja nie jest kwestionowana. Autor wskazuje ponadto, że nie tylko teoria inteligentnego projektu jest krytyczna względem darwinizmu, ale krytyka pojawia się również ze strony ewolucyjnej biologii rozwoju (evo-devo). Jego zdaniem stanowi to dodatkowe potwierdzenie tezy teoretyków projektu, że darwinizm ma poważne luki eksplanacyjne i że krytyka darwinizmu ma charakter naukowy, nie zaś religijny.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Ewolucyjna Teleonomia jako zasada unifikująca Rozszerzonej Syntezy Ewolucyjnej

Wielu ludzi nie docenia wpływu wywieranego przez zasady unifikujące na badania biologiczne. Zasady te mają dostarczać upraszczających założeń w przypadku złożonych problemów, dzięki czemu można te problemy skutecznie rozwiązywać przy użyciu dostępnych narzędzi. Błędne założenia upraszczające mogą jednak prowadzić do nieprawidłowego opisu problemów, a więc i do bezpodstawnych wniosków. Zasady unifikujące Nowoczesnej Syntezy biologii ewolucyjnej są obecnie podważane przez Rozszerzoną Syntezę Ewolucyjną. Ta ostatnia, jak dotąd, nie zapewniła jednak własnych zasad unifikujących, przez co wielu naukowców wątpi, czy rzeczywiście stanowi ona oryginalną syntezę biologii ewolucyjnej. W niniejszym artykule za zasadę unifikującą Rozszerzonej Syntezy Ewolucyjnej uznaję koncepcję ewolucyjnej teleonomii (jest to koncepcja Ernsta Mayra zastosowana do samych procesów ewolucyjnych). Dostarczę ponadto konkretnych przykładów pokazujących, że współczesne badania, biorąc za podstawę zasady unifikujące Nowoczesnej Syntezy, prowadzą w ślepą uliczkę. Można temu zaradzić dzięki przyjęciu Rozszerzonej Syntezy Ewolucyjnej wraz z ewolucyjną teleonomią jako zasadą unifikującą.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Od luk w wiedzy do wniosku o istnieniu Boga

Argumenty z projektu na rzecz istnienia Boga często wyszczególniają jakiś aspekt świata przyrody, którego nie można wyjaśnić w świetle naszej aktualnej wiedzy o prawach natury. Taką lukę w wiedzy interpretuje się jako świadectwo istnienia bytu nadnaturalnego. Krytycy opisanego podejścia szufladkują owe argumenty jako błędne koncepcje „Boga w lukach wiedzy”, dlatego że osłabiają one poparcie dla tezy o Bogu Stwórcy, w miarę jak luki te znikają wraz ze wzrostem wiedzy. Wielu ludzi odrzuca argumenty z projektu na rzecz istnienia Boga, ponieważ są przeświadczeni, że pewnego dnia nauka wypełni wszystkie takie luki. Jednakże luki w wiedzy o przyrodzie rzeczywiście występują i społeczność naukowa przyznaje, że wielu z nich nie da się usunąć, nawet w zasadzie. Niniejszy artykuł dokonuje przeglądu różnorodnych rodzajów luk i rozważa ich rolę w argumentacji na rzecz Boga.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Kreacjonizm młodej Ziemi a koncepcja Big Bangu. Poglądy Johna Hartnetta z konstruktywistycznej i eksternalistycznej perspektywy

Dr John G. Hartnett, fizyk posiadający publikacje w czasopismach naukowych głównego nurtu, jest kreacjonistą młodej Ziemi i mocno sprzeciwia się teorii Big Bangu. Uważa on, że rozszerzania się przestrzeni, o czym mówi ta teoria, nie wykrywa się w laboratoriach. Wątpi on także, czy tak zwane promieniowanie tła ma kosmiczny charakter. Skłania się ku hipotezom, że promieniowanie to ma lokalne źródło. Także popularne w ostatnich latach idee ciemnej materii i ciemnej energii wydają mu się niewiarygodne. Uważa, że mają one ten sam status metodologiczny, co powstała w połowie dziewiętnastego wieku idea planety Vulcan. Hipotezy ciemnej materii i ciemnej energii mają uratować aktualnie utrzymywane teorie przed niezgodnością z uzyskanymi danymi obserwacyjnymi. W opinii Hartnetta wszystkie kłopotliwe dane empiryczne wyjaśnia Carmeliego teoria grawitacji bez odwoływania się jednak do takich fikcyjnych bytów jak ciemna materia i ciemna energia. Dr Hartnett przedstawia także wszystkie standardowe argumenty przeciwko idei kosmicznej inflacji na początku istnienia Wszechświata: nie istnieje mechanizm ani zapoczątkowania jej, ani później zatrzymania.

Poglądy Hartnetta są ilustracją dla argumentów autora na rzecz konstruktywistycznego i eksternalistycznego rozumienia nauki. Przedmiotem teorii naukowej jest pewien konstrukt, a nie obiektywna rzeczywistość. Nauki nie można też pojmować jako neutralnego wysiłku poznawczego, gdyż jest ona mocno zależna od różnych presupozycji i czynników, w tym także o nienaukowym charakterze. Główną presupozycją jest tu tak zwany epistemiczny układ odniesienia.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Największe odkrycie Darwina: projekt bez projektanta

Największym wkładem Darwina do nauki jest to, że dopełnił on rewolucji kopernikańskiej, przenosząc na grunt biologii koncepcję natury jako systemu materii w ruchu, który podlega prawom przyrody. Wraz z odkryciem doboru naturalnego Darwin sprowadził zagadnienie pochodzenia i przystosowania organizmów do sfery nauki. Adaptacyjne cechy organizmów można obecnie wyjaśnić, podobnie jak zjawiska świata nieożywionego, jako rezultat procesów przyrodniczych bez odwoływania się do Inteligentnego Projektanta. Rewolucje kopernikańską i darwinowską można postrzegać jako dwa etapy jednej rewolucji naukowej. Wspólnie dały one początek nauce we współczesnym sensie tego słowa, czyli takiej, w której wyjaśnianie polega na odwoływaniu się do praw przyrody. Darwinowska teoria doboru naturalnego wyjaśnia "projekt" i niezwykłą różnorodność organizmów jako rezultat procesów naturalnych - stopniowej kumulacji spontanicznie powstających zmian (mutacji) przesiewanych przez dobór naturalny. Jakie cechy zostaną wyselekcjonowane, uzależnione jest od tego, do jakich zmian dojdzie w danym czasie i miejscu, a to z kolei zależy zarówno od losowego procesu mutacji, jak też od uprzedniej historii organizmów. Mutacje i dobór wspólnie napędzały ten cudowny proces, który - począwszy od mikroskopijnych organizmów - doprowadził do powstania storczyków, ptaków i ludzi. Teoria ewolucji postuluje, że w realnym życiu splatają się ze sobą przypadek i konieczność, losowość i determinizm. Fundamentalnym odkryciem Darwina było to, że istnieje proces, który jest twórczy, chociaż pozbawiony świadomości.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Odnajdywanie zamysłu w przyrodzie

Celem artykułu jest rozwianie wątpliwości dotyczących wypowiedzi papieża Jana Pawła II, w której jakoby głosił on pogląd, że Kościół Katolicki zaakceptował darwinowską teorię ewolucji. Kardynał Schönborn, odwołując się do wcześniejszych wypowiedzi papieża, wskazuje, czego naprawdę nauczał Jan Paweł II, mianowicie, że wbrew neodarwinowskiemu dogmatowi wszelkie obserwacje świata przyrody świadczą, iż istnieje w niej pewien zamysł, celowość. Podobne poglądy neodarwiniści imputują obecnemu papieżowi Benedyktowi XVI, twierdząc, że nie ma on żadnych zastrzeżeń do darwinowskiego ewolucjonizmu. Jednakże zdaniem Schönborna stanowisko Kościoła w tej sprawie jest jednoznaczne: wewnętrzny zamysł dostrzegany w przyrodzie jest czymś oczywistym. Teorie przyrodnicze, które ignorują ten fakt nie tylko nie mogą aspirować do miana naukowych, lecz stanowią wyraz kapitulacji ludzkiej inteligencji.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia