rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Teoria przerywanej równowagi - główne założenia i pojęcia

Artykuł przedstawia podstawy teorii przerywanej równowagi sformułowanej jako alternatywne względem gradualistycznego darwinizmu ujęcie przebiegu makroewolucji. Twórcami teorii przerywanej równowagi są amerykańscy paleontologowie Stephen Jay Gould i Niles Eldredge, według których proces makroewolucji nie zachodzi stopniowo, małymi kroczkami, lecz charakteryzuje się długimi okresami stazy, które co jakiś czas przerywane są szybkimi - w skali geologicznej - przemianami organizmów.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Jaźń w perspektywie biologicznej

W Pamięci absolutnej bohater odkrywa, że jego jaźń dobrego faceta to tylko wszczepione wspomnienia. Jego ciało było kiedyś zajmowane przez inną, bezwzględną jaźń, której powrotu chcą jego sprzymierzeńcy. Tę fantastykę uwiarygodnia nieco tradycyjna koncepcja jaźni jako kolekcji doświadczeń przechowywanych w pamięci — cechującej się jednością, świadomej jaźni, która powoduje, że odczuwamy nasze doświadczenia jako własne. Świetna fantastyka naukowa, kiepska neuronauka. W mózgu nie istnieje żadna centralna struktura, która odpowiadałaby takiej jaźni, a niektórzy naukowcy doszli do wniosku, że jaźń jest iluzją. Pogląd, że jaźń oznakowuje nasze doświadczenia jako nasze własne, wydaje się błędny. A idea, że jaźń to kolekcja zapamiętanych doświadczeń, okazuje się fałszywa. W zamian przedstawiamy rewolucyjną biologiczną koncepcję jaźni: mózg ewoluował tak, aby utworzyć jaźń, która przeważnie jest nieświadoma i rozproszona. Nasza koncepcja likwiduje paradoksy, wyjaśnia wszystkie na pozór sprzeczne wyniki eksperymentów i otwiera nowe możliwości badawcze w neuronaukach.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Nowy argument z projektu

Od czasów Darwina pojęcie inteligentnej przyczyny zostało usunięte z nauk przyrodniczych. Naukowi naturaliści twierdzili bowiem, że powoływanie się na taką przyczynę jest sprzeczne z istotą nauki. Charles Thaxton argumentuje jednak, że dokonywane od połowy dwudziestego wieku odkrycia w dziedzinie biologii oraz matematyki stanowią podstawę dla ponownego włączenia pojęcia inteligentnej przyczyny w obręb nauk przyrodniczych. W budowie DNA rozpoznano bowiem wyspecyfikowaną złożoność, tj. informację, a taka, w myśl całej naszej obecnej wiedzy, powstaje jedynie na skutek działania inteligencji. Według Autora zastosowanie do tego przypadku rozumowania abdukcyjnego, które jest w pełni uznaną naukową metodą, nakazuje stwierdzić, że DNA został zaprojektowany. Przekonuje on ponadto, że zarzuty wobec takiej konkluzji, mające charakter filozoficzny, metodologiczny i psychologiczny, nie są rzetelne i mogą być łatwo odparte.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Romanes. Religia a nauka

Artykuł przedstawia pogląd George’a Johna Romanesa na relację między religią a nauką. Romanes był dziewiętnastowiecznym angielskim biologiem ewolucyjnym zainteresowanym również teologią. Według Romanesa nauka ma wskazywać przyczyny konkretnych zjawisk, natomiast religia jest ogólną teorią rzeczywistości i zakłada, że wszystko jest ostatecznie spowodowane przez inteligentnego sprawcę. Romanes twierdzi, że w swoich czystych postaciach nauka i religia nie mają logicznie żadnego punktu wspólnego. Jednak do niedawna religia wpływała na naukę. Skutkiem powszechności wiary powstał nawyk odnoszenia wszystkich zjawisk do bóstwa. Gdy jedna z tych aktywności przekracza właściwe sobie granice, próbując posługiwać się metodami drugiej, następuje chaos. Było tak w przypadku próby wyjaśnienia konkretnych zjawisk za pomocą religijnej teorii przyczyn ostatecznych, czyli teorii inteligentnego projektu. Romanes wskazuje, że zwolennicy argumentu z projektu zbyt szybko uznają, iż oprócz projektanta nie mogą istnieć inne przyczyny doskonałego przystosowania organizmów, przez co od razu zaczynają poszukiwać przykładów potwierdzających ich tezę. Darwin natomiast postanowił znaleźć inne przyczyny. Pojawienie się darwinowskiej teorii ewolucji uznał Romanes za przełomowy moment, w którym to nauka zaczęła istotnie oddziaływać na religię.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
SETI a teoria inteligentnego projektu

Zwolennicy teorii inteligentnego projektu często twierdzą, że ich teoria jest analogiczna do programu poszukiwania inteligencji pozaziemskiej (SETI), a co za tym idzie, ma charakter naukowy. Autor wykazuje jednak istotne różnice pomiędzy tymi dwoma przedsięwzięciami.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Nauki historyczne, nauki eksperymentalne i metoda naukowa

Wielu naukowców sądzi, że istnieje jedna, interdyscyplinarna metoda uprawiania dobrej nauki. Wzorcowe przykłady czerpane są jednak z obrębu klasycznych nauk eksperymentalnych. Czasem, kiedy hipotez o charakterze historycznym nie można testować w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych, twierdzi się, że badania historyczne mają gorszą jakość niż badania eksperymentalne. Celem niniejszego artykułu jest wykazanie, na podstawie przykładów z różnych dyscyplin historycznych, że to przekonanie jest błędne. Po pierwsze, pogląd o rzekomej wyższości badań eksperymentalnych wynika z przyjęcia takich koncepcji metodologii naukowej (indukcjonizmu baconowskiego i falsyfikacjonizmu), które mają poważne mankamenty, zarówno na płaszczyźnie logicznej, jak też jako ujęcia rzeczywistych praktyk naukowców. Po drugie, chociaż między metodologiami nauk eksperymentalnych i nauk historycznych zachodzą zasadnicze różnice, związane są one z pewną wszechobecną właściwością świata przyrody - czasową asymetrią przyczynowości. Nie da się zatem utrzymać twierdzenia, że nauki historyczne są pod względem metodologicznym gorsze od nauk eksperymentalnych.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Dlaczego "teoria inteligentnego projektu" jest bardziej interesująca niż tradycyjny kreacjonizm

Taner Edis argumentuje, że choć teoria inteligentnego projektu w dużej mierze po prostu powtarza błędy dawno zdyskredytowanego tradycyjnego kreacjonizmu, część jej twierdzeń może mieć znaczenie dla rozwoju nauki. Edisowi chodzi o twierdzenia, dotyczące natury inteligencji i wykrywania projektu. Mimo iż jego zdaniem nie są one słuszne, zdanie sobie sprawy, dlaczego tak jest, może pomóc naukowcom w dostrzeżeniu, w jak wielkim stopniu współczesna nauka ma charakter interdyscyplinarny, a to mogłoby przyśpieszyć rozwiązanie jednego z najbardziej fundamentalnych problemów naukowych, jakim jest kwestia pochodzenia informacji.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Postscriptum (2015)

Tekst nadesłany do Filozoficznych Aspektów Genezy. Niniejszy tekst stanowi postscriptum do artykułu Gonzalo Munévara, „Naturalistyczne wyjaśnienie wolnej woli (II)”, który ukazał się w poprzednim tomie Filozoficznych Aspektów Genezy: Gonzalo Munévar, Naturalistyczne wyjaśnienie wolnej woli (II), przeł. Radosław Plato, Filozoficzne Aspekty Genezy 2014, t. 11, s. 161-184.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Teoria inteligentnego projektu nie wypowiada religijnych twierdzeń o sferze nadnaturalnej

Teoria inteligentnego projektu (ID) jest alternatywną wobec darwinizmu próbą wyjaśnienia genezy życia na Ziemi, głoszącą, że życia nie da się wyjaśnić bez odwołania do inteligentnego projektanta. W zamyśle jej twórców i rzeczników ma to być teoria naukowa. Krytycy zarzucają jednak, że teoria ID mówi o nadnaturalnym projektancie, a więc jest w istocie zawoalowaną formą kreacjonizmu, uważanego za doktrynę religijną. Autor odpowiada na ten zarzut wskazując, że teoria ID przestrzega wymogów naukowości – zwłaszcza naturalizmu metodologicznego oraz empirycznego ugruntowania wniosków – i że nie można zaklasyfikować jej jako odmianę kreacjonizmu, gdyż nie wypowiada się na temat religijnych pytań o sferę nadnaturalną.

Teoretycy ID badają obiekty naturalne, posiłkując się wiedzą o skutkach działania istot inteligentnych, jakimi są ludzie. Starają się w ten sposób dociec, czy u źródeł obiektów naturalnych leży działanie inteligentnej przyczyny. Autor przekonuje, że teoria ID nie może rozstrzygać o naturze ewentualnego projektanta takich obiektów, o ile ma respektować granice dociekań naukowych. Na identyfikację projektanta nie pozwalają aktualne świadectwa empiryczne, które według teoretyków ID wskazują tylko na to, że powstanie pewnych struktur biologicznych wymagało udziału bliżej nieokreślonej inteligencji. Wielu rzeczników ID, takich jak Michael Behe czy Phillip Johnson, utożsamia projektanta z Bogiem chrześcijańskim, zastrzegają oni jednak, że nie jest to wniosek wypływający z teorii ID, a jedynie ich osobiste przekonanie. Wskazują ponadto, że teoria ID jest zgodna wieloma światopoglądami, nie tylko z chrześcijańskim, i nie musi nawet zakładać, że projektant jest istotą nadnaturalną.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Naturalizm w naukach przyrodniczych. Perspektywa chrześcijańska

Paul de Vries argumentuje na rzecz tezy, że – wbrew opinii myślicieli o światopoglądzie materialistycznym – pewien rodzaj naturalizmu w naukach przyrodniczych da się uzgodnić z wiarą chrześcijańską. Jest to naturalizm metodologiczny, który nakazuje uczonym wyjaśniać zjawiska przyrodnicze wyłącznie za pomocą czynników naturalnych (co wyklucza możliwość powoływania się na działanie istot nadprzyrodzonych, takich jak Bóg). Zdaniem Autora właściwie pojmowany naturalizm nie prowadzi do żadnych wniosków światopoglądowych, ponieważ jest jedynie metodą uprawiania nauk przyrodniczych. Ci, którzy twierdzą inaczej lub nie zważają na filozoficzne subtelności (utożsamiając naturalizm metodologiczny z naturalizmem metafizycznym), usiłują wykorzystać autorytet nauki do realizacji swoich programów ideologicznych. Oba te ujęcia zniekształcają obraz nie tylko nauki, ale i wiary. Jednak sukcesy nauki, jakie odnosi ona dzięki kierowaniu się naturalizmem metodologicznym, nie zagrażają prawdzie chrześcijańskiej, ponieważ twierdzenia naukowe i religijne dotyczą kwestii, których natura jest całkowicie odmienna.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Odmiany naturalizmu metodologicznego

W niniejszym artykule zajmiemy się wyłącznie metodologiczną odmianą naturalizmu. W ostatnich latach odmiana ta odgrywała znaczącą rolę w obszernej literaturze poświęconej nauce i teologii i to właśnie głównie w tym kontekście chciałbym prowadzić swoje rozważania. Naturalizm metodologiczny nie wysuwa bezpośrednio twierdzenia ontologicznego na temat tego, co istnieje lub nie, lecz wskazuje, jak należy zdobywać wiedzę, a jako model przyjmuje - w ten czy inny sposób - metody nauk przyrodniczych. Wielu autorów piszących o związku nauki i teologii utożsamia naturalizm metodologiczny ze sposobami, w jakie nauka dowodzi swojej wyższości poznawczej nad teologią, przez co stanowisko to staje się przedmiotem ostrej krytyki. Moim zdaniem z biegiem czasu w debacie na ten temat pomieszano kilka różnych spraw. Z punktu widzenia osoby religijnej wielce pomocne byłoby rozróżnienie trzech stanowisk, którym można nadać miano "naturalizmu metodologicznego", przy czym - jak przekonuję - dwa z nich zasługują na aprobatę.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
O jakim artyficjalizmie mówi się w ramach koncepcji epistemicznych układów odniesienia? Polemika z Dariuszem Saganem

Dariusz Sagan utrzymuje, że istnieją trzy możliwe epistemiczne układy odniesienia: naturalizm metodologiczny, nadnaturalizm i artyficjalizm. Pokazuję, że w polskim piśmiennictwie, odnosząc się do współczesnego pojmowania naukowości, wyróżniono więcej epistemicznych układów odniesienia. Ponadto ujęcie Sagana jest zbyt wąskie lub przedwczesne, ponieważ historia nauki nie została jeszcze zbadana pod tym względem.
W opinii Sagana Jodkowski i ja posługujemy się nazwą „artyficjalizm” w sposób niejednoznaczny: traktowana jest ona jako epistemiczny układ odniesienia teorii inteligentnego projektu lub jako epistemiczny układ odniesienia nauki jako całości. Teoria inteligentnego projektu jest wzorcowym przykładem dopuszczania wyjaśnień artyficjalistycznych i stąd właśnie bierze się największa ilość odniesień do tej teorii jako przykładu akceptacji tego epistemicznego układu odniesienia. Zdaniem Sagana przypisywanie epistemicznym układom odniesienia tak zwanych „twardych jąder”, jak czynię to ja, jest błędem. Nie jest to błąd, tylko efekt rozpoznanego od dawna w filozofii nauki faktu występowania nierozerwalnego związku między akceptowanymi założeniami metodologicznymi i akceptowaną metafizyką.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
O budulcu okrętowym i uprawie drzew oraz krytyczne uwagi o autorach, którzy ostatnio podejmowali problematykę upraw

Hodowcy od dawna wiedzą, że aby otrzymać pożądaną odmianę zwierząt czy roślin należy uważnie dobierać jednostki do rozrodu. To właśnie pod bacznym okiem człowieka został ukształtowany pies, koń, krowa, owca, ptactwo domowe, jak również jabłko, gruszka, śliwka, agrest, ziemniak czy groch, które różnicują się w niezliczone odmiany, różniąc się znacznie pod względem rozmiaru, koloru, smaku, stałości budowy, czasu wzrostu — zatem niemalże w każdej dostrzegalnej właściwości. W stanie natury również zachodzi podobny proces selekcji, na skutek której zachowana zostaje każda płodna istota najlepiej przystosowana do warunków bytowania właściwych dla jej rodzaju, co wydaje się zamierzone w celu ukształtowania fizycznych, psychicznych czy instynktownych zdolności dla jak najlepszego jej przystosowania i zapewnienia przetrwania. Ten naturalny proces selekcji utrzymuje siłę lwa, szybkość zająca i podstępność lisa. Przyrost naturalny w stanie natury, wraz ze wszystkimi modyfikacjami organizmów, wykracza daleko poza potrzeby wypełnienia powstałych luk. Jednostki powodowane koniecznością zdobycia pożywienia, które nie posiadają wystarczającej siły, szybkości, odwagi czy sprytu, zginą przedwcześnie i bezpotomnie. Ich miejsce zostanie zajęte przez lepsze jednostki pochodzące z tego samego rodzaju, które także poszukują środków do życia. W stanie natury występuje zatem powszechna rywalizacja, która utrzymuje naturalną równowagę życia. Rywalizacja ta obecna jest też między różnymi rasami człowieka, a także w społeczeństwach, w których istnieją nieużyteczne prawa i przywileje. I dlatego zniesienie prawa majoratu i pierworództwa w obecnym stanie cywilizacji nie tylko uczyni właściciela ziemskiego szczęśliwszym i szlachetniejszym, ale także przyczyni się do uzyskania znaczenie większej stabilności porządku społecznego, jak również okaże się zasadniczym bodźcem do rozwoju przemysłu, zwiększając dobrobyt i poprawiając sytuację klasy robotniczej. Europejska szlachta postąpiłaby roztropnie, gdyby unieważniła każde roszczenie czy prawo, które tworzy z niej odrębną klasę i tak szybko, jak to tylko możliwe, połączyła się ze społeczeństwem. Istnieje w naturze prawo, na mocy którego wszystko to, co nie jest użyteczne, zostaje wyeliminowane.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Teologia naturalna, naturalizm metodologiczny i „żółwie do samego dołu”

Teologia naturalna nie cieszyła się szczególnym poważaniem przez ostatnie 150 lat. Najnowsze ustalenia zarówno w dziedzinie nauki, jak i filozofii nauki zapewniają jednak pewne nowe możliwości i środki. W artykule analizuję pewne obszary i struktury, w ramach których objawić się może (w zasadzie) potencjał teologii naturalnej. Następnie argumentuję, że współczesna broń przeciwko próbom rzeczowego powiązania nauki i religii — naturalizm metodologiczny — nie tylko nie stanowi nienaruszalnej normy, nie wykluczając zatem możliwości uprawiania autentycznej teologii naturalnej, ale też może nieść niefortunne konsekwencje teologiczne.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Cuda a molekuły

Jest to recenzja książki Michaela J. Behe'ego Darwin's Black Box: The Biochemical Challenge to Evolution (The Free Press, New York 1996), zawierającej krytykę ewolucjonizmu. Futuyma krytykuje tezę Behe'ego, że nieredukowalna złożoność układów biochemicznych świadczy o tym, iż zaprojektował je jakiś inteligentny projektant, tj. nie zostały one utworzone stopniowo dzięki działaniu doboru naturalnego. Futuyma twierdzi, że nieredukowalną złożoność mógł wytworzyć ewolucyjny proces zwany duplikacją genu. Uważa też, że odwoływanie się do czynnika nadprzyrodzonego przy wyjaśnianiu zjawisk występujących w przyrodzie jest jak wyjaśnianie owych zjawisk cudami. Według Futuymy, nie jest to postępowanie naukowe. Naukowcy powinni trzymać się zasady naturalizmu metodologicznego.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Nienaturalistyczne metodologie we współczesnej praktyce

W niektórych dziedzinach istnieją już alternatywy dla naturalizmu metodologicznego. Jednakże niewiele osób spoza danej dziedziny zna te alternatywy lub wie, jak są wykorzystywane. Niekiedy nawet sami przedstawiciele tych dziedzin stosują te nienaturalistyczne metodologie, nie wiedząc, że nie są one spójne z naturalizmem metodologicznym. W artykule dokonujemy krótkiego przeglądu dziedzin, w których — zgodnie z naszą wiedzą — występują metodologie niezależne od naturalizmu.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Zmiana genetyczna: ślepa, ukierunkowana, interpretatywna?

W artykule poruszone zostało zagadnienie pochodzenia zmienności genetycznej. Dwa jej źródła to: mutacje genetyczne i rozmnażanie płciowe. Autorki zasadniczo skupiają się na mutacjach, kwestii rozmnażania płciowego pozostawiając rolę wstępu. Mieszanie genów od nieidentycznych osobników, przekazywanie różnego materiału genetycznego każdemu z potomków oraz rekombinacja genów w procesie crossing-over są podstawowymi skutkami rozmnażania płciowego. Co do mutacji genetycznych, to oprócz całkowicie ślepych zmian genomu oraz w pełni ukierunkowanych reakcji fizjologicznych organizmu, zdaniem autorek, istnieje całe spektrum procesów, które należałoby umieścić gdzieś między dwoma tymi ekstremami. Omówieniu tego trzeciego typu mutacji – nie do końca losowych, ale też nie w pełni zdeterminowanych – poświęcona jest zasadnicza część tekstu.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Nowe idee w biologii ewolucyjnej: od NDMS do EES

Nowoczesna synteza neodarwinowska (NDMS — neo-Darwinian modern synthesis) przez kilkadziesiąt lat stanowiła podstawę teorii ewolucji. Okazało się jednak, że NDMS ma swoje ograniczenia, a jej ustalenia są nieaktualne w odniesieniu do różnych obszarów badań biologicznych. Nowa, rozszerzona synteza ewolucyjna (EES — extended evolutionary synthesis), uwzględniająca bardziej złożone interakcje między genomami, komórkami a środowiskiem, umożliwia ponowną ocenę wielu założeń NDMS. Do standardowego paradygmatu zakładającego, że głównym mechanizmem zmienności biologicznej jest powolna kumulacja losowych mutacji punktowych, należy teraz dołączyć nowe dane oraz koncepcje symbiozy, duplikacji genu, horyzontalnego transferu genów, retrotranspozycji, epigenetycznych sieci kontrolnych, tworzenia nisz, mutacji warunkowanych środowiskowo i wielkoskalowej reinżynierii genomu w odpowiedzi na bodźce środowiskowe. Otwarcie myśli ewolucjonistycznej na szersze i bardziej ekscytujące spojrzenie na wielką teorię Darwina może nieść konsekwencje dla wiary chrześcijańskiej.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
O prawie, które kierowało pojawianiem się nowych gatunków

Przedmiotem niniejszego tekstu jest prawo, zgodnie z którym „Każdy gatunek pojawił się współzależnie w czasie i przestrzeni z wcześniej istniejącym i blisko spokrewnionym gatunkiem”. Powyższe prawo łączy ze sobą i tłumaczy ogromną liczbę niezależnych i dotychczas niewyjaśnionych faktów. Naturalny system uporządkowania istot żywych, ich geograficzny rozkład i następstwo w warstwach geologicznych, zjawiska reprezentatywności i wymienności grup we wszystkich ich modyfikacjach, a także najbardziej niezwykłe cechy szczególne budowy anatomicznej są przez powyższe prawo wyjaśnione i zobrazowane. Prawo to, jak się wydaje, nie tylko nie stoi w sprzeczności z żadnym z wielu współcześnie znanych faktów, ale także jest z nimi całkowicie zgodne. Wykazuje ono także wyższość względem wcześniejszych hipotez, ponieważ nie tylko wyjaśnia istnienie czegoś, ale także tłumaczy, dlaczego to istnieć musi. W myśl tego prawa wiele najważniejszych zjawisk przyrodniczych musiało zajść, wynikają one z niego niemal z taką koniecznością jak eliptyczne orbity planet z prawa grawitacji.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Kreacjonizm po lubelsku

Recenzja książki: Piotr JAROSZYŃSKI (red.), Ewolucjonizm czy kreacjonizm, Przyszłość Cywilizacji Zachodu, Fundacja "Lubelska Szkoła Filozofii Chrześcijańskiej", Lublin 2008, s. 374.

Czasopismo: Filozoficzne Aspekty Genezy
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia
Poświęcenie się Bożemu Sercu jako forma kultu Najświętszego Serca Pana Jezusa

Kult Najświętszego Serca Jezusowego obfituje w różne środki wyrazu, którymi są wielorakie formy pobożności. Wśród nich na szczególne uznanie zasługuje akt poświęcenia Bożemu Sercu, który w swojej treści i formie odnosi się do istoty tego kultu. Poświęcenie Najświętszemu Sercu Jezusa – zarówno w wymiarze wewnętrznym, jak również zewnętrznym – ukierunkowuje człowieka na miłość Boga i prowadzi do podporządkowania jego woli, woli Stwórcy. Zewnętrznym tego wyrazem i jednocześnie owocem aktu poświęcenia są czyny miłości wobec Boga i wobec bliźniego, zarówno w wymiarze personalnym, jak też w wymiarze społecznym – czyli troski o budowanie cywilizacji miłości.

Czasopismo: Sympozjum
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki teologiczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki teologiczne, prawo kanoniczne
Kościół i społeczności lokalne w Białorusi w obliczu wyzwań społecznych

Artykuł omawia specyfikę funkcjonowania Kościoła i społeczności lokalnych w Białorusi w obliczu wyzwań społecznych, prezentuje statystyki wyznań religijnych, nakreśla strukturę „społeczności lokalnej” w jej aspektach naukowych, teoretycznych i praktycznych, pokazuje rolę Kościoła i lokalnych społeczności w realizacji obrony cywilnej oraz określa używany do tego arsenał środków samoobrony powszechnej.

Czasopismo: Sympozjum
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki teologiczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki teologiczne, prawo kanoniczne
Znaczenie dzieła sługi Bożego o. Dehona w budzeniu świadomości społecznej wiernych

Znaczenie dzieła sługi Bożego o. Dehona w budzeniu świadomości społecznej wiernych

Czasopismo: Sympozjum
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki teologiczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki teologiczne, prawo kanoniczne
Dziewiętnastowieczny kapitalizm w przededniu encykliki Rerum novarum

Dziewiętnastowieczny kapitalizm w przededniu encykliki Rerum novarum

Czasopismo: Sympozjum
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki teologiczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, nauki teologiczne, prawo kanoniczne