rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Nieznane kazanie(?) polskie z około połowy XV wieku. Ze zbiorów gnieźnieńskich

W artykule przedstawiono nieznany dotychczas tekst polski z około połowy XV wieku. Znajduje się on na jednej karcie znalezionej w Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie (Ms. Fragm. 312). Tekst jest fragmentem jakiegoś większego rękopisu w języku polskim, bardzo starannie sporządzonego. Niewielkie rozmiary tekstu utrudniają jego gatunkową identyfikację, prawdopodobnie jest to urywek intelektualnego kazania lub jakiegoś dzieła penitencjalnego.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Wiadomości o polsko-litewsko-ruskiej hierarchii kościelnej. Z diariuszy Karola Stanisława i Michała Kazimierza Radziwiłłów oraz Józefa Juliana Sapiehy i Antoniego Sebastiana Dembowskiego

Prozopografia kościelnych elit nowożytnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów pozostaje wciąż obszarem eksplorowanym badawczo w stopniu zbyt znikomym względem wagi owej problematyki. Hierarchowie Kościoła katolickiego (w mniejszym stopniu dotyczy to hierarchów Kościoła prawosławnego) wywierali doniosły wpływ na życie nie tylko religijne (co zrozumiałe), ale również polityczne, kulturalne i gospodarcze społeczeństwa staropolskiego, tym samym należąc do szczególnie eksponowanych postaci tamtej epoki. Mimo to niewielu spośród nich doczekało się monografii życia i działalności, podobnie jak stosunkowo nieliczne źródła do ich biografii zostały wydane drukiem. Wiele z tych źródeł w ogólności pozostaje niedostrzeżonych, a zawarta w nich faktografia jest nieznana autorom kolejnych publikacji z odnośnej problematyki. Niniejsza edycja, jakkolwiek o charakterze przyczynkarskim, wprowadza do obiegu naukowego cenny zasób informacji do biografii reprezentantów katolickiej hierarchii kościelnej (przede wszystkim obrządku łacińskiego, w mniejszej mierze obrządków unickich) z ziem polsko-litewsko-ruskich schyłku XVII oraz dwóch pierwszych tercji XVIII wieku. Zostały one zaczerpnięte z diariuszy Karola Stanisława Radziwiłła (1669–1719), jego syna Michała Kazimierza Radziwiłła (1702–1762), dalej Józefa Juliana Sapiehy (1708–1754) oraz Antoniego Sebastiana Dembowskiego (1682–1763), z których dwaj ostatni sami należeli do grona episkopatu. Ze względu na pozycję tychże autorów zapisek w życiu społeczno-politycznym tudzież religijnym i kulturalnym ówczesnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, pozostawione przez nich z myślą o potomności świadectwa zasługują na baczniejszą uwagę ze strony badaczy epoki i winny doczekać się krytycznego wydania w całości. Obecna natomiast publikacja stanowi wyłącznie ukierunkowany tematycznie wybór owych zapisek, opatrzony naukowym komentarzem, mającym umożliwić czytelnikowi orientację w aktualnym stanie badań. Dodać należy, iż większość publikowanych świadectw zapisana w oryginale została po polsku, natomiast pozostałe po łacinie.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Xiąszka ta: liczbę Rzymskich maiąca Papieży […], czyli Pontificium doctum […] Georga von Eggsa i jego kolejni właściciele

W artykule zawarto omówienie wierszowanego akrostychu, odnalezionego w należącym do zasobu Biblioteki Jagiellońskiej egzemplarzu starodruku Pontificium doctum […], Coloniae 1718, autorstwa niemieckiego teologa Georga Joachima von Eggsa (1663–1755). Jeden z pierwszych właścicieli druku, ksiądz Kazimierz Maciej Szaniawski, proboszcz z małopolskiej Rzezawy, na karcie ochronnej druku zapisał autobiograficzny akrostych, wierszem trzynastozgłoskowym, w którym ukrył swoje imię i nazwisko a także zawarł cursus honorum, opisując w skrócie dzieje swojego życia do roku 1759, czyli daty objęcia probostwa w Rzezawie. W artykule podjęta została również próba zidentyfikowania poszczególnych właścicieli druku zawierającego akrostych oraz ustalenia ich kolejności.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Powstanie i działalność biblioteki Cesarsko-Królewskiego Towarzystwa Gospodarczo-Rolniczego Krakowskiego (1845–1862) na tle innych bibliotek o podobnym profilu na ziemiach polskich do roku 1939

W bibliotece Towarzystwa Gospodarczo-Rolniczego Krakowskiego, którego skromne początki sięgają 1845 roku, nagromadzono do 1 stycznia 1862 roku 1170 dzieł. Było to 1826 tomów i 18 zeszytów. Biblioteka mieściła się w lokalu tegoż Towarzystwa w Krakowie na obecnej ulicy Szewskiej 4. Zasób biblioteki powiększał się dzięki kupnu i darom, a tematyka zgromadzonych pozycji wykraczała poza tematykę ściśle rolniczą. Mimo systematycznego wzrastania liczby członków Towarzystwa (w lutym 1862 roku było ich już 753) liczba korzystających z biblioteki wahała się w latach 50., by w bilansie roku 1861 spaść do ledwo 19 członków, którzy wypożyczyli 109 dzieł. Powodem tak małej popularności biblioteki mogły być bariery językowe (przeważająca część dzieł była niemieckojęzyczna), jak i jej mniejsza praktyczność w porównaniu do wystaw rolniczych i wyprzedaży nasion w biurze Towarzystwa. Jej funkcjonowanie (jak i całego Towarzystwa) dodatkowo podcięło rozpoczęte niedługo później powstanie styczniowe.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Ignacy Dominik Radziszewski (1782–1853) i jego familia

Ziemiaństwo było niegdyś ostoją tradycji narodowej. Każda rodzina miała w swym gronie właścicieli dóbr, oficerów, duchownych, prawników czy urzędników publicznych. Nie inaczej było z Ignacym Dominikiem Radziszewskim (1782–1853). Jego droga życiowa była typowa dla szlachcica, jakkolwiek wzbogacona o liczne wydarzenia związane z burzliwymi dziejami Polski. Ignacy Radziszewski był przede wszystkim patriotą gotowym zawsze służyć w imię najwyższych wartości. Stąd jego udział w walkach prowadzonych przez Napoleona w mundurze oficera wojska polskiego, a później działania na rzecz organizacji sił zbrojnych w dniach Powstania Listopadowego. Wcześniej uczył się prawa, co po latach przyniosło mu zaszczytny tytuł sędziego pokoju w jego powiecie.  W artykule pojawiają się inne osoby i osobistości związane z Radziszewskim. Wzajemne ich kontakty mają różnoraki charakter, począwszy od towarzyskich czy rodzinnych, a skończywszy na zawodowych. Baza źródłowa stanowiąca podstawę rozważań spenetrowana została bardzo starannie i dała przez to możliwość ukazania zawiłości genealogicznych związanych z osobami pojawiającymi się również na drugim planie relacjonowanych wydarzeń. Być może będzie to pomocne przy powstawaniu kolejnych opracowań na temat dziejów ziemiaństwa w powiecie soleckim.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Graficzne przedstawienie przemocy w Quarante tableaux Jeana Perrissina i Jacques’a Tortorela

Niemieckojęzyczny egzemplarz albumu znanego dziś pod skróconym tytułem Quarante tableaux znalazł się w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej za sprawą daru Jana Ponętowskiego, który w 1592 roku przekazał swą kolekcję krakowskiej Alma Mater. Wśród cennych bibliofilskich dzieł znalazł się także zbiór rycin przygotowany i wydany w Lyonie w 1570 roku przez Jeana Perrissina i Jacques’a Tortorela. Przedstawia on wydarzenia z czasów pierwszych wojen religijnych toczonych we Francji w latach 1559–1570. Celem niniejszej pracy jest interpretacja wybranych grafik z tego zbioru pod względem zastosowanych przez artystów metod wizualizacji przemocy. Analizie poddana została kompozycja aktu przemocy, komplementarność tekstu legendy względem strony graficznej, relacje między ofiarami i oprawcami, sakralizacja bądź desakralizacja miejsca kaźni i różnice w ukazaniu przemocy hugenotów względem katolików i vice versa.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Korespondencja Feliksa Konecznego z Jaroslavem Bidlo

W niniejszej edycji zamieszczono listy polskiego historyka Feliksa Konecznego i jego czeskiego kolegi Jaroslava Bidlo z lat 1896–1935 (30 listów). Korespondencja dotyczy przede wszystkim spraw naukowych związanych z zainteresowaniami badawczymi obu uczonych. Ponadto przewijają się tematy dotyczące politycznych i kulturalnych stosunków polsko-czeskich. Znajomość pomiędzy uczonymi została zawarta jeszcze w XIX wieku, podczas studiów Bidla na Uniwersytecie Jagiellońskim. Listy są przechowywane w Bibliotece Narodowej w Warszawie oraz w Instytucie Masaryka – Archiwum Akademii Nauk Republiki Czeskiej w Pradze.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Druki polskie i polonika z XVI wieku w zbiorach Słowackiej Biblioteki Narodowej w Martinie. Katalog

Katalog druków polskich XVI wieku przechowywanych w Słowackiej Bibliotece Narodowej w Martinie (Slovenská národná knižnica – w skrócie SNK) zawiera opisy ok. sześćdziesięciu starodruków, szeroko rozumianych jako polonikowe, w ujęciu, do jakiego przyzwyczaił nas Karol Estreicher starszy. Wszystkie opisy druków zostały sporządzone z autopsji w czasie dwóch kwerend, wykonanych w ramach wymiany międzybibliotecznej pomiędzy Biblioteką Jagiellońską a SNK, w oparciu o dostępne katalogi kartkowe, katalogi drukowane i elektroniczne. Druki opisano w najszerszy możliwy sposób, z uwzględnieniem proweniencji oraz opraw, w kilkunastu przypadkach na nowo bądź w nieco inny sposób odczytano znalezione proweniencje.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
O pierwszych pokoleniach inteligencji polskiej chłopskiego pochodzenia. Na kanwie dwu książek Andrzeja Kazimierza Banacha

Artykuł jest głosem historyka ruchu ludowego wywołanym toczącą się dyskusją na temat poczucia „wstydu” za chłopskie pochodzenie. W szczególności dotyczy on zapoczątkowanego w 2. połowie XIX wieku procesu wyrastania spośród chłopów inteligencji (z czasem też twórczej), przy równoczesnym bardzo silnie zakorzenionym zarówno w niej samej, jak i w całym ówczesnym społeczeństwie poczuciu „niższości” chłopów. Poczucie to skutkowało niejednokrotnie zacieraniem jego śladów owego pochodzenia, określanym przez światlejsze umysły – z oczywistą przyganą – jako „wysferzanie się”. Artykuł wskazuje też na niektóre historyczne przesłanki tak ukształtowanej polskiej mentalności stanowej i na bardzo wolny proces jej przemiany. Materiał faktograficzny, ilościowy, biograficzny, a także bibliograficzny do charakterystyki w tym artykule pierwszych pokoleń polskiej inteligencji chłopskiego pochodzenia, wykształconej w Uniwersytecie Jagiellońskim w latach 1860–1918, zaczerpnięty został z dwu książek prof. UJ Andrzeja Kazimierza Banacha. Pierwsza z nich, wydana w roku 1997, a zatytułowana Młodzież chłopska na Uniwersytecie Jagiellońskim w latach 1860/61–1917/18 zawiera zbiorczą i imienną charakterystykę 3480 studentów z 4 istniejących wówczas wydziałów Uniwersytetu Jagiellońskiego, to jest filozoficznego, teologicznego, prawniczego i lekarskiego. Druga natomiast, wydana w 2009 roku – Kariery zawodowe studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego pochodzenia chłopskiego z lat 1860/1861–1917/1918 – przedstawia w części pierwszej przebieg owych karier, to jest awansów w dziedzinie zawodowej, publicznej i naukowej dla wybranych kilkudziesięciu postaci. W drugiej zaś części zawiera Słownik biobibliograficzny karier zawodowych dla tychże absolwentów, zawierający 1421 nazwisk. Jego ogromnym walorem jest dołączona do każdej postaci bibliografia drukowana i rękopiśmienna, wraz z sygnaturami poszczególnych zespołów akt, co czyni z tej części książki rodzaj vademecum do polskiej biografistyki.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Dar Zofii Bobowicz dla Biblioteki Jagiellońskiej

Artykuł prezentuje przekazany w 2014 roku do Biblioteki Jagiellońskiej dar Zofii Bobowicz, na który złożyło się jej archiwum zawodowe oraz księgozbiór. Jednocześnie tekst przybliża postać działającej na emigracji tłumaczki oraz wydawcy polskiej literatury w Paryżu. Darowizna złożona miedzy innymi z sześciuset trzydziestu pięciu woluminów wydawnictw zwartych, siedemdziesięciu jeden numerów czasopism literackich oraz sześćdziesięciu ośmiu jednostek rękopiśmiennych uzupełnia zbiory biblioteki o polonica powstałe we Francji, które w 2. połowie XX wieku nie docierały do instytucji krajowych. Dorobek Zofii Bobowicz jako tłumaczki na język francuski oraz promotorki literatury polskiej we Francji jest fragmentem dziedzictwa polskiej emigracji w XX wieku.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Moje związki z informacją naukową

Szkic naukowo-wspomnieniowy autorki składa się z trzech części: 1) przedstawienia podstawowych pojęć informacji naukowej i krótkiego rysu historycznego działalności informacyjnej; 2) przebiegu pracy zawodowej i naukowej autorki w Bibliotece Jagiellońskiej i Bibliotece Polskiej Akademii Nauk w Warszawie; 3) zaprezentowania pracy badawczej w zakresie informacji naukowej jako dziedziny wiedzy i działalności praktycznej. Autorka prezentuje pogląd, który upowszechnia w swych publikacjach, o ścisłych związkach informacji naukowej z bibliotekoznawstwem i bibliotekarstwem.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Wspomnienie o Brunonie Bielawskim. Z notatek Karola Estreichera Seniora

Materiały rękopiśmienne po Karolu Estreicherze, które przetrwały do naszych czasów, to cenne źródło historyczne. Nie tylko dlatego, że był on świadkiem epoki bogatej w wydarzenia istotne dla historii bibliografii, literatury czy narodu polskiego. Spuściznę po tym dyrektorze Biblioteki Jagiellońskiej można też analizować pod kątem warsztatu, jakim były jego materiały i notatki. Jednym z rękopisów włączonych między karty dzienników Estreichera są pierwsze notatki i fragmenty tekstu do Wspomnień o Brunonie Bielawskim. Ich wersja opublikowana po śmierci Estreichera wyraźnie nawiązuje do tych pierwszych szkiców, nie jest jednak tak zabarwiona emocjonalnie. Przytoczony w całości rękopis doskonale pokazuje, w jakim stopniu zażyłości był Estreicher z Bielawskim oraz jak powstawała nota pośmiertna poświęcona przyjacielowi, poecie i wydawcy.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Cesarsko-królewskie gimnazja państwowe miasta Lwowa na drodze transformacji w gimnazja państwowe Polski Niepodległej 1914–1922

Wybuchu wielkiej wojny w lecie 1914 roku z perspektywy czasu uznać trzeba za impuls zmian galicyjskiego modelu edukacji. Z dnia na dzień zaczął się proces modyfikacji prawno-administracyjne ram pracy galicyjskiej oświaty. Celem wprowadzanych korekt, było dostosowanie systemu nauczania, wychowania, organizacji oświaty i pracy szkół (w tym szkół średnich) do potrzeb prowadzącej wojnę monarchii. Apogeum transformacji galicyjskiej całości oświaty przypada na okres polityczno-społecznych przemian będących konsekwencją upadku Austro-Węgier i przejęciem byłej Galicji przez odrodzone Państwo Polskie. Analiza okresu przemian skłania badacza dziejów lwowskiej i polskiej oświaty do wyodrębnienia trzech jednolitych faz. Pierwsza zaczęła się wraz z wybuchem wojny w lecie 1914 roku i trwała do zakończenia rosyjskiej okupacji Lwowa. Druga, zapoczątkowana równolegle z końcem tej okupacji w lipcu 1915 roku, ciągnęła się do upadku monarchii. Trzecia przypadła na czas odrodzenia Polski w listopadzie 1918 roku.
Najtrwalszą spuścizną galicyjskiego modelu edukacji w systemie szkolnym Polski niepodległej, była XIX-wieczna koncepcja oparcia systemu edukacji młodego pokolenia o dominującą pozycję gimnazjum – ośmioletniej ogólnokształcącej szkoły średniej, częściowo zreformowanej po debacie programowej z lat 1919–1922. Trwałym elementem przeniesiony w nowe czasy były też baza edukacyjna i kadry pedagogiczne szkół uformowane przed 1918 roku. U progu wielkiej wojny lat 1914–1918, w lecie 1914 roku, lwowski ośrodek szkolnictwa średniego ogólnokształcącego, był wówczas największym centrum edukacji na poziomie średnim w Galicji. Jego charakterystyczną cechą była wielowyznaniowość i wielonarodowe pochodzenie uczniów. We Lwowie ścierały się opinie o wychowaniu i roli edukacji w życiu narodu. Ważnym elementem, wpływającym na efekty kształcenia w gimnazjach państwowych Lwowa, była zatrudniona w ich kadra wybitnych pedagogów.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Student – czytelnik? Rola biblioteki w procesie dydaktycznym wyższej uczelni w świetle badań ankietowych

W artykule omówiono wyniki ankiety internetowej, przeprowadzonej w 2016 roku, a skierowanej do studentów uczelni krakowskich. Ostatecznie badaniem objęto ankiety studentów dwóch uczelni: Akademii Górniczo-Hutniczej i Uniwersytetu Jagiellońskiego. Założeniem badania było sprawdzenie oczekiwań studenckich wobec bibliotek naukowych i próba uchwycenia tendencji w zakresie roli i znaczenia bibliotek w procesie dydaktycznym w szkole wyższej. Niektóre zmiany, na przykład mniejsze zainteresowanie tradycyjnymi usługami bibliotecznymi na rzecz swobodnego zagospodarowania przestrzeni przez studentów, były już obserwowane przez środowisko bibliotekarskie, chodziło o ich potwierdzenie opiniami bezpośrednio zainteresowanych.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Retoryka włoska w rękopisie z sygnaturą 126 ze zbiorów Biblioteki Jagiellońskiej

Niniejszy artykuł zawiera analizę tekstów z kolekcji retorycznej, znajdującej się w piętnastowiecznym rękopisie Biblioteki Jagiellońskiej z sygnaturą 126. Miała ona zostać odpisana z kodeksu przywiezionego z Włoch do Krakowa przez Jana z Ludziska, studenta medycyny w Padwie w latach 1430–1433. Ta złożona z utworów o charakterze humanistycznym, a częściowo średniowiecznym (głównie mów i listów), kolekcja dostarczyła wzorców dla umieszczonych po niej w tymże rękopisie mów Jana z Ludziska i jego ucznia Piotra Gaszowca. Przeprowadzona analiza pełnych tekstów, a nie samych incipitów, pozwoliła na identyfikację nierozpoznanych dotąd autorów i/lub miejsca i czasu powstania niektórych utworów. Pozwoliło to pokazać sposób uporządkowania tekstów w obrębie tej kolekcji i wyróżnić w niej określone bloki tekstów, na przykład grupy utworów tego samego autora (na przykład mowy Cristofora Barzizzy, panegiryki Bernarda Messalta) czy mów wygłaszanych w określonych okolicznościach (na przykład mowy z pochwałami nauk czy mowy pogrzebowe). W skład tej kolekcji obok bardzo popularnych w XV wieku utworów, takich jak mowa Andrei Giuliana na pogrzeb Emanuela Chryzolorasa, wchodzą także teksty retoryczne włoskie znane dotąd tylko z rękopisów krakowskich. Analiza kolejności ułożenia tekstów pozwoliła wskazać w rękopisie BJ 126 „pakiety” tekstów występujących obok siebie również w innych rękopisach europejskich. Większość tekstów wchodzących w skład omawianej kolekcji powstała w środowisku padewsko-weneckim, ale są wśród nich także utwory napisane w czasie soboru w Konstancji przez wybitnych humanistów florenckich Poggia Braccioliniego i Leonarda Bruniego. Z tego względu rękopis BJ 126 umożliwia badania nad recepcją włoskiej kultury intelektualnej i nad samym procesem transmisji włoskich wzorców do środowiska krakowskiego. Dowodzi też znaczenia środowiska padewsko-weneckiego jako „pośrednika” czy „filtra” w procesie transmisji włoskich wzorców do Krakowa.

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach
Stanisława Wojeńskiego droga do biskupiej infuły. Perypetie kościelnej kariery syna rektora Akademii Krakowskiej

Do wyróżniających, choć dziś już zapomnianych postaci życia kościelnego i politycznego doby panowania króla Jana III Sobieskiego, zaliczyć należy biskupa kamienieckiego z lat 1680–1685 Stanisława Wojeńskiego, autora drukowanej relacji z walk polsko-tureckich w roku 1684. Syn rektora Akademii Krakowskiej, wykształcony w Polsce, Rzeszy i Italii, już od czasów króla Jana II Kazimierza zaangażowany w działalność dyplomatyczną, kanonik katedry krakowskiej i archidiakon kapituły kolegiackiej w Pilicy, nominację ze strony monarchy na pozostającą wtedy pod panowaniem tureckim stolicę biskupią w Kamieńcu Podolskim uzyskał jeszcze w początkach roku 1677, wszakże na otrzymanie papieskiego zatwierdzenia musiał oczekiwać aż trzy lata. Zaważyła na tym nie tylko ówczesna sytuacja geopolityczna diecezji kamienieckiej, której terytorium zostało przejściowo utracone przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów, ale również względy natury personalnej. Został on bowiem oskarżony przed nuncjuszem apostolskim w Warszawie, a następnie także bezpośrednio w Kurii Rzymskiej, o nekromancję, brak osobistej pobożności, zaangażowanie w antycesarską opozycję na Węgrzech (zarazem też wchodzącej ówcześnie w skład ziem Korony św. Stefana dzisiejszej Słowacji), wreszcie też o dokonane z premedytacją zafałszowanie własnego rodowodu, w rzeczywistości nieszlacheckiego, celem zapewnienia sobie otwartej drogi do osiągnięcia wysokich godności kościelnych, spośród których to zarzutów przynajmniej ów ostatni odpowiadał prawdzie (przodkowie S. Wojeńskiego byli bowiem mieszczanami w Kościanie w Wielkopolsce). Ponieważ z jednej strony czynnikiem sprawczym wysunięcia owych oskarżeń był ordynariusz krakowski Andrzej Trzebicki, z drugiej wszakże dwór monarszy (na czele z samym królem Janem III Sobieskim) okazał nieustępliwość i nie zaniechał forsowania odnośnej kandydatury, w Rzymie długo zwlekano z podjęciem ostatecznej decyzji – do momentu, kiedy zmarł wyżej wspomniany biskup Krakowa (1679). Niniejszy artykuł ukazuje najważniejsze odsłony tej nietypowej, gdy chodzi o obsadzanie stolic biskupich w XVII-wiecznym państwie polsko-litewskim, sprawy, spożytkowując niewykorzystane dotychczas pod tym kątem materiały z Archiwum Watykańskiego (Archivio Segreto Vaticano).

Czasopismo: Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o komunikacji społecznej i mediach