rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Drugi synod diecezji siedleckiej. Wybrane zagadnienia prawne i kanoniczne

Przedmiotem niniejszego artykułu jest wydarzenie II Synodu Diecezji Siedleckiej. Artykuł podzielono na sześć podrozdziałów. We wprowadzeniu przypomniano dwie nieudane próby (1972 i 1989) przeprowadzenia synodu diecezjalnego przez biskupa Jana Mazura. W dalszej części pojawiły się rozważania ogólnie dotyczące synodów, definicja kodeksowa tego pojęcia oraz krótkie tło historyczne instytucji synodów (przed Soborem Trydenckim, według KPK/1917, postanowienia Vaticanum Secundum i KPK/1983). W trzeciej części autor zanalizował organizację i statuty I synodu podlaskiego (siedleckiego) przeprowadzonego w 1923 roku przez biskupa Henryka Przeździeckiego. Czwartą część artykułu poświęcono przygotowaniom do II synodu w okresie od roku 2002 (objęcie diecezji przez biskupa Zbigniewa Kiernikowskiego) do 2010. Zasadnicze uwagi znalazły się w piątej części artykułu: regulamin, założenia, cele i struktura (komisje i podkomisje synodalne) oraz sposób pracy synodu.

Czasopismo: Nurt SVD
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Badania nad hinduizmem w Polsce

Indie (ich języki, kultury i religie, w tym hinduizm) od XIX wieku stanowią przedmiot zainteresowania środowisk naukowych Europy Zachodniej. W Polsce zagadnienia te stały się przedmiotami akademickimi po odzyskaniu w 1918 roku suwerenności. W tym roku przedmiotem wykładanym na Uniwersytecie Warszawskim stał się sanskryt. W 30. latach XX wieku wyróżnił się Instytut Orientalistyczny Uniwersytetu Warszawskiego. Obecnie prace naukowo-badawcze z zakresu indologii prowadzone są w Katedrze Azji Południowej Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego, w Instytucie Orientalistycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie oraz na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. Katalog polskich badaczy Indii i hinduizmu jest imponujący. Jednym z najwybitniejszych indologów jest Maria Krzysztof Byrski. Aktywni są nadto badacze spoza środowisk akademickich.

Czasopismo: Nurt SVD
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Koncepcja dobra najwyższego w ujęciu Tomasza z Akwinu i Immanuela Kanta

Analizy przeprowadzone w niniejszym artykule mają na celu ukazanie istoty oraz roli, jaką koncepcja dobra najwyższego pełni na gruncie moralności realistycznej Tomasza z Akwinu oraz w filozofii transcendentalnej Immanuela Kanta. Pojęcie dobra najwyższego posiada odmienne znaczenie w obu systemach filozoficznych. Desygnatem tego pojęcia w filozofii realistycznej jest dobro i cel, które w pełni aktualizują wszystkie potencjalności człowieka. Tak rozumiane dobro najwyższe utożsamia się z Bogiem. Do niego jak do swego celu ostatecznego zmierzają poszczególne decyzje i działania człowieka. Analiza kantowskiej teorii postępowania moralnego dowodzi, że działania moralne człowieka zmierzają również do dobra najwyższego. Kant rozumie je jako to, czego nic nie przewyższa. Realizowanie dobra najwyższego również stanowi cel moralności, który wypływa z nakazu rozumu praktycznego. Jednakże tego rodzaju dobro nie utożsamia się z Bogiem w rozumieniu filozofii realistycznej. Jest ono konstruktem i złożeniem dwóch celów wynikających z natury ludzkiej. Jeden z nich wypływa z natury rozumnej, drugi ze zmysłowej. Dopiero aprioryczna synteza tych dwóch ujęć, czyli cnoty i szczęśliwości, stanowi dobro najwyższe. Jego zrealizowanie domaga się przyjęcia nieśmiertelności człowieka oraz istnienia Boga, czyli postulatów rozumu praktycznego.

Czasopismo: Nurt SVD
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Papieskie rozumienie wolności religijnej i godności osobistej więźniów

Przedmiotem artykułu jest papieskie rozumienie wolności religijnej więźniów i ich godności osobistej. Autor analizuje najpierw stosunek Jana Pawła II do wolności, w tym także wolności religii i sumienia, a potem kwestię podejścia papieża do zagadnień kary (także kary śmierci). Autor zwrócił uwagę na fakt, że Jan Paweł II z godności osoby ludzkiej więźniów wyprowadził ich prawo do wolności religijnej, a karę, w tym karę pozbawienia wolności, uznał za dopuszczalną, jeśli wykonywana jest z uznaniem podmiotowości więźniów. Osobne rozważania poświęcone są papieskiemu nauczaniu adresowanemu do więźniów, zwłaszcza młodych wiekiem, i personelu więziennego. Papież z ojcowską troską traktował młodocianych przestępców, którym systemy wykonawstwa kary powinny umożliwić szansę powrotu do normalnego społeczeństwa. Całość artykułu kończą uwagi o ponadczasowym wymiarze papieskiego ujęcia wolności religijnej osób pozbawionych wolności.

Czasopismo: Nurt SVD
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Eklezjologia dokumentu Światowej Rady Kościołów Ku wspólnej wizji Kościoła. Część druga: Geneza i podstawowe tezy dokumentu

Artykuł zarysowuje proces dialogu, który doprowadził do przyjęcia dokumentu Ku wspólnej wizji Kościoła, a następnie syntetycznie omawia jego strukturę. W głównej części następuje analiza zapisów dokumentu, dotyczących podstawowych założeń eklezjologicznych. Odnosi się je do nauki czterech wyznań i szuka odpowiedzi na pytanie o stopień zbieżności stanowisk, jaki uzyskano w dokumencie. Omawiany tekst nie stanowi deklaracji w pełni wspólnej wizji Kościoła, lecz jawi się jako owoc refleksji nad Kościołem, ujętym jako Boży dar oraz komunia z Bogiem i drugim człowiekiem. Tym samym stanowi wezwanie dla chrześcijan do pogłębiania rozumienia Kościoła i odkrywania w nim działania Boga.

Czasopismo: Nurt SVD
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Duszpasterstwo Misyjne według papieża Franciszka

Adhortacja Evangelii gaudium jest owocem odbytego w Rzymie od 7 do 28 października 2012 roku XIII Zwyczajnego Zgromadzenia Ogólnego Synodu Biskupów na temat: Nowa ewangelizacja dla przekazu wiary chrześcijańskiej. Adhortacja zawiera m.in. podstawowe wskazania pokazujące, w jaki sposób działania nazywane przez nas duszpasterstwem zwyczajnym powinny uzyskać ducha misyjnego. Franciszek wymienia kilka instytucji kościelnych, które odgrywają ważną rolę w działalności duszpasterskiej: parafia (EG 28), diecezja (EG 30) oraz papiestwo (EG 32). Papież najpierw analizuje duszpasterstwo misyjne na polu parafii, później diecezji, a na końcu podejmuje temat papiestwa. Misja Kościoła wychodzi nie z centrum, ale z peryferii. Pojawia się także wezwanie o przełamanie pewnego schematu myślowego, ponieważ „duszpasterstwo w kluczu misyjnym wymaga rezygnacji z wygodnego kryterium pasterskiego, że «zawsze się tak robiło»” (EG 33).

Czasopismo: Nurt SVD
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Sen Scypiona z VI księgi De Re Publica Marka Tulliusza Cycerona na tle ówczesnych wierzeń greckich i rzymskich

W niniejszym artykule opisane zostały wierzenia starożytnych Rzymian w kontekście VI księgi traktatu filozoficznego Marka Tulliusza Cycerona De Re Publica zatytułowanej Somnium Scipionis. Najpierw przedstawiono etapy formowania się religijności współczesnych Cyceronowi obywateli Rzymu. Wskazano, że wpłynęły na nią zwłaszcza archaiczne kulty italskie i religijność greckich kolonizatorów. Opisano organizowanie kultu, ogłaszanie dni świątecznych przez kapłana-pontyfika oraz działalność rzymskich flaminów. Ponadto ukazano wpływ pitagoreizmu, orfizmu, a także racjonalizmu greckoorientalnego na ówczesną religijność. Następnie przedstawiono postać Cycerona, który uznawał wielką użyteczność polityczną religii tradycyjnej i nowych nurtów mistycznych. W VI księdze De Re Publica – Sen Scypiona, Cyceron zaprezentował swoje tezy filozoficzne dotyczące tej kwestii. Jego przemyślenia wykazują pokrewieństwa ze stoicyzmem i platonizmem (bardzo wówczas rozpowszechnionymi). Na koniec przedstawiono krytyczne spojrzenie na kult, pobożność i moralność starożytnych Greków i Rzymian. Ich religijność była de facto „sprawą osobistą”, chociaż powszechnie dostrzegano materialne korzyści wynikające ze sprawowanego kultu.

Czasopismo: Nurt SVD
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Formacja misyjna młodzieży w ujęciu nowych dokumentów programowych nauczania religii w polskiej szkole

Analizy podjęte w artykule koncentrują się wokół formacji misyjnej uczniów klas V- VIII szkoły podstawowej i różnych typów szkół ponadpodstawowych. Problematykę zaprezentowano w ujęciu Podstawy programowej katechezy Kościoła katolickiego w Polsce (2018) oraz Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach i szkołach (2018). Najpierw przybliżono rozumienie terminu „formacja misyjna młodzieży”. Następnie zwrócono uwagę na potrzebę wspierania młodzieży w odkrywaniu zobowiązań chrześcijanina – również odpowiedzialności za działalność misyjną Kościoła. Na podstawie dokonanej oceny propozycji formacji misyjnej młodzieży sformułowano kilka postulatów pastoralnych: potrzebę częstego podejmowania tematów związanych z działalnością misyjną Kościoła, konieczność informowania o wolontariacie misyjnym osób świeckich, potrzebę wychowania do modlitwy za misje oraz zaangażowania młodzieży w inicjatywy misyjne Kościoła.

Czasopismo: Nurt SVD
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Obraz śląskiej religijności na podstawie zachowanych źródeł historycznych parafii pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Pszowie od 1728 do dziś

Pszów, miejscowość leżąca na Górnym Śląsku, słynie z późnobarokowego sanktuarium maryjnego, które powstało wokół wizerunku Matki Bożej, będącego kopią obrazu jasnogórskiego. Szybko rozwijający się kult, liczne uzdrowienia, masowe pielgrzymki, składanie wotów sprawiły, że postanowiono wznieść kościół pielgrzymkowy zakrojony na szeroką skalę – dwuwieżowy, przestronny, o fasadzie nawiązującej do czołowych rozwiązań baroku austriackiego i czeskiego, zaś ołtarz główny stanowił odzwierciedlenie popularnej na Śląsku w tym czasie idei Sedes Sapientiae.
Największy rozkwit sanktuarium przypadł na połowę XIX wieku, kiedy ks. Paweł Skwara dobudował kolejny poziom wież i wzniósł małą kalwarię. Uroczystości kościelne organizowano wówczas z wielkim przepychem, nawiązując do bogatych ceremonii poprzedniej epoki.
Specyficzne położenie Pszowa – na obszarze pogranicza kulturowego – sprawiło, że przez wieki ośrodek pielgrzymkowy był wspólnym dobrem Polaków, Czechów i Niemców. Ślązacy byli ludźmi konserwatywnymi, przywiązanymi do wiary przodków i tradycji, którzy swoje poczucie polskości łączyli z przynależnością do Kościoła katolickiego.

Czasopismo: Nurt SVD
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Granice wpływu doktryny wiary na postawy polityków katolików

Z punktu widzenia teologii katolickiej istnieje pewien wpływ wyznawanej religii na działalność polityków. Ma on jednak wyraźne granice. Polityk katolik swą działalność winien realizować poprzez dbałość o zachowanie w prawie państwowym i praktyce życia społecznego obiektywnych norm moralnych, wypływających z prawa naturalnego, oraz przez roztropną troskę o dobro wspólne. Wierność tej zasadzie jest jedną z granic wpływu wyznawanej przez polityka religii na jego działanie. Drugą granicę winien dostrzegać w ciągłej świadomości odpowiedzialności za swą działalność, którą to odpowiedzialność ponosi nie tylko wobec społeczeństwa i sądów, ale nade wszystko wobec Boga.

Czasopismo: Nurt SVD
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Poezja Natalii Liwyckiej-Chołodnej w tłumaczeniach Józefa Łobodowskiego

Cel artykułu to prezentacja poezji Natalii Liwyckiej-Chołodnej w przed-wojennych tłumaczeniach Józefa Łobodowskiego. Głównym założeniem jest wskazanie przesłanek, którymi kierował się tłumacz w wyborze utworu, przedstawienie właściwości warsztatu poetyckiego i omówienie dokonanych przez niego translacji. Natalia Liwycka--Chołodna (1902–2005) zaliczana do grona tzw. szkoły praskiej ponad 20 lat była związana z Polską. W Warszawie opublikowano dwa tomy jej poezji Вогонь і попіл (Ogień i popiół, 1934) oraz Сім літер (Siedem liter, 1937). W okresie międzywojennym jej dorobek był polskiemu czytelnikowi mało znany. Kilka tłumaczeń jej wczesnej poezji pojawiało się w latach 1934–1938 w „Sygnałach”, „Biuletynie Polsko-Ukraińskim” i czasopiśmie „Wołyń”. Ich autorami byli Tadeusz Hollender i Józef Łobodowski, który opublikował trzy prze-kłady: На розквітлі акації грона (Srebrny księżyc akację ogarnął), На розпуттях(Rue Racine) i На могилі (Nad grobem). Lubelski poeta sięgnął po utwory bliskie jego autorskiej poezji i poglądom politycznym. Omówione translacje są przykładem ekwiwa-lencji dynamicznej, charakteryzuje je energia i osobiste zaangażowanie tłumacza. Zwraca on uwagę na adekwatność semantyczną, ale nie rezygnuje z autorskiej poetyzacji tek-stu. W jego przekładach można odnaleźć wiele elementów mających na celu pobudzenie wyobraźni polskiego czytelnika.

Czasopismo: Acta Polono-Ruthenica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Pisarz na wygnaniu: wymiary emigracji w opowiadaniu Vladi-mira Nabokova Письмо в Россию

Punktem wyjścia proponowanych rozważań jest koncepcja gatunku Michaiła Bachtina, zgodnie z którą gatunek wypowiedzi zakłada określony rodzaj istnienia w rzeczywistości oraz szczególną relację z odbiorcą. Utwór Nabokova Письмо в Россию jest pod tym względem opowiadaniem modelowym. Jego protagonista – autor tytułowego Listu – tematyzuje sytuację pisarza na wygnaniu i poddaje refleksji zarówno byt, jak i egzystencjalny (бытийный) wymiar emigracji. Czyni to, stosując dwojaką strategię. Po pierwsze, bohater-pisarz wykorzystuje chwyt właściwy dla samego Nabokova: poetyzuje przestrzeń Berlina i przeobraża siłą wyobraźni byt (codzienność), sposób „zamieszkiwa-nia” na ziemi (Heidegger), podkreślając rolę duchowego wymiaru istnienia człowieka jako źródła szczęścia. Po drugie, wybór gatunku listu – formy wypowiedzi intymnej – również stanowi swoistą strategię, która pozwala oswoić obcą rzeczywistość i aktualizować „ślad” przeszłości w samotnej codzienności na wygnaniu.

Czasopismo: Acta Polono-Ruthenica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Yury Fedorushkov. 2018. Kieszonkowy słownik piłki nożnej rosyjsko-polski i polsko-rosyjski (Карманный словарь футбола русско-польский и польско-русский). Warszawa: Wydawnictwo Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia

Yury Fedorushkov. 2018. Kieszonkowy słownik piłki nożnej rosyjsko-polski i polsko-rosyjski (Карманный словарь футбола русско-польский и польско-русский). Warszawa: Wydawnictwo Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia

Czasopismo: Acta Polono-Ruthenica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Los człowieka na płótnie wyhaftowany – ręcznik obrzędowy jako symbol kultury materialnej Białorusinów z Podlasia

W niniejszym artykule ukazano istotę ręcznika obrzędowego, czyli jego zdobnictwo, rodzaje, zastosowanie, symbolikę, motywy tworzenia, a także miejsce, jakie zajmuje w życiu Białorusinów zamieszkujących region wschodniej Polski. Ręcznik towa-rzyszy Białorusinom od narodzin, przy zaręczynach, ślubie, na weselu, aż do śmierci. Na Podlasiu występują dwa rodzaje ręczników białoruskich: codzienny i obrzędowy. Pełnią one funkcje praktyczne, estetyczne, kultowe, symboliczne, oczyszczające, ochronne oraz magiczne. Treści zawarte w artykule uzyskano dzięki: analizie literatury bezpośrednio związanej z przedmiotem badań, analizie formalnej dokumentów i wytworów zastanych jednostki, obserwacji oraz wywiadom swobodnym. Poprzez zastosowanie tych technik badawczych odczytano symbolikę białoruskiego ręcznika obrzędowego oraz ustalono jego miejsce i sposób wykorzystania przez Białorusinów w określonych rytuałach i zwyczajach.

Czasopismo: Acta Polono-Ruthenica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Funkcjonowanie angielskiego wyrażenia golden parachute w języku polskim i rosyjskim

Wraz z przejściem polskiej i rosyjskiej gospodarki na kapitalistyczny model rozwoju gospodarczego w języku polskim i rosyjskim pojawiło się nowe słownic-two odnoszące się do tej sfery, głównie o anglojęzycznej proweniencji. Zasoby leksykalne obu języków wzbogaciły się o kalki frazeologiczne złoty spadochron (parasol) i золо-той парашют, rozpowszechnione w środowisku ekonomiczno-finansowo-biznesowym. Internacjonalny charakter tego typu reproduktów świadczy o globalizacji praw i dzia-łań w sferze finansowej. Za sprawą elit symbolicznych (dziennikarzy), wypowiadają-cych się na łamach prasy niespecjalistycznej (ogólnopolskiej), frazeologizmy te znane są także szerokiemu kręgowi odbiorców-niespecjalistów. W polszczyźnie i ruszczyźnie, jak zaświadczają to konteksty w prasie niespecjalistycznej (2019/2020), wyrażenie to zaczyna też funkcjonować w dodatkowym nieekonomicznym (nieterminologicznym) znaczeniu.

Czasopismo: Acta Polono-Ruthenica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Słownictwo pola semantycznego „Edukacja i wychowanie” w moskiewskiej gazecie „Trybuna Radziecka” z lat 1927–1938

„Polska autonomia socjalistyczna” w ZSRR istniała w latach 1925–1935. Dzięki niej władze radzieckie w sposób bardzo aktywny i konsekwentny dążyły do sowie-tyzacji mniejszości polskiej. Jednym z istotnych elementów radzieckiego eksperymentu polonijnego było kształcenie młodzieży polskiej w ZSRR. Na łamach „Trybuny Radzieckiej”, która była centralną gazetą polskojęzyczną w ZSRR w okresie międzywojennym, bardzo często poruszano tematy związane z funkcjo-nowaniem polskich placówek oświatowych, wiele miejsca poświęcano sprawom edukacji i wychowania młodego pokolenia Polaków. Ekscerpcja „Trybuny Radzieckiej” zaowocowała bogatym spisem wyrazów należących do pola semantycznego „Edukacja i wychowanie”.Celem artykułu jest prezentacja jednostek wchodzących w skład tego pola. Mate-riał leksykalny został podzielony na 12 pól szczegółowych, w których wyodrębniono m.in. nazwy rodzajów szkół, kierunków; nazwy przedmiotów i dyscyplin naukowych; nazwy pomieszczeń w placówkach oświatowych; nazwy stopni szkolnych itd.Analiza pokazała, że słownictwo obejmujące pole semantyczne „Edukacja i wycho-wanie”, pozostawało pod ogromnym wpływem języka rosyjskiego. Większość zaprezen-towanych wyrazów to zapożyczenia z języka rosyjskiego.

Czasopismo: Acta Polono-Ruthenica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Polskie inspiracje muzyczne w filmach animowanych wyprodukowanych w Związku Radzieckim – wybrane przykłady

W dziecięcych filmach animowanych wyprodukowanych w Związku Radzieckim od lat 30. do 70. XX wieku bywają zawarte odniesienia do muzyki polskiej. Przybierają one zazwyczaj postać nawiązań do poloneza, rzadziej – do repertuaru muzyki rozrywkowej. Przywołanie przez kompozytorów radzieckich tańca polskiego wskazuje m.in. na kontynuację istniejącej w Rosji od XVIII wieku tradycji wykorzystywania poloneza jako tańca dworskiego, ceremonialnego. Wnioski zaprezentowane w artykule uzyskane zostały na drodze analizy audytywnej ścieżek dźwiękowych wybranych siedmiu filmów oraz ich warstwy wizualno-narracyjnej. Przykłady polskich inspiracji muzycznych omówiono z uwzględnieniem kontekstu brzmieniowego danej ścieżki dźwiękowej jako całości. Inspiracje polonezem obecne są w filmach z muzyką: N. Bogosłowskiego (Кот в сапогах, 1938; Три мушкетера, 1938), M. Wajnberga (Полкан и Шавка, 1949; Двенадцать месяцев, 1956), B. Sawieliewa (Месть кота Леопольда, 1975). W filmie Сказка сказок (1979, muz. M. Miejerowicz) cytowane jest tango To ostatnia niedziela J. Petersburskiego, w odc. 4 (1971) serialu Nu, pogodi! – Orkiestry dęte z repertuaru H. Kunickiej.

Czasopismo: Acta Polono-Ruthenica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
„Cлова есть – значенье темно иль ничтожно…”. Potyczki ze słowami w rosyjskojęzycznym przekładzie Alicji w Krainie Czarów Vladimira Nabokova

Celem niniejszego artykułu jest ukazanie sposobu odtworzenia gier słownych przez Vladimira Nabokova w rosyjskojęzycznej wersji Alicji w Krainie Czarów. Najpierw na podstawie wypowiedzi Księżnej sformułowaliśmy ogólną koncepcję tworzenia rzeczywistości językowej w Krainie Czarów. Określiliśmy, że pomimo tego, iż zamysły autora i tłumacza są rozbieżne, to ich punktem wspólnym pozostają gry słowne. Następnie, odwołaliśmy się do ustaleń teoretycznych Dirka Delabastity obejmujących zarówno typo-logię tego lingwistycznego zjawiska, jak również strategie przekładoznawcze. Wreszcie, ustaliliśmy, że w przekładzie Nabokova jednym z najczęściej stosowanych rozwiązań jest zastąpienie gry językowej jej odpowiednikiem w języku rosyjskim. Najczęściej bywa tak, że wybrany ekwiwalent pod względem jakościowym nie odpowiada oryginalnej for-mie. Wówczas tłumacz ucieka się do takich możliwości (figury pseudoetymologiczne, paronimia, homonimia), które nie powodują zbyt dotkliwych strat zarówno w warstwie semantycznej, jak również estetycznej.

Czasopismo: Acta Polono-Ruthenica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Elementy tricksteriady w dawnych polskich i rosyjskich zwyczajach kolędniczych

Celem niniejszego artykułu jest analiza porównawcza działalności polskich i rosyjskich kolędników, którą rozpatrywać można w kategoriach symbolicznej tricksteriady. Jako materiał źródłowy wykorzystano opisy zwyczajów kolędniczych kultywowanych w XIX i na początku XX wieku, zawarte głównie w opracowaniach etnograficznych. Wspomniany wyżej problem nie doczekał się do chwili obecnej opracowań wykraczających poza dość zdawkowe uwagi dotyczące tricksterskiej natury przebierańców oraz ich zabaw. Kultura ludowa, tj. twór synkretyczny, ukształtowana została z elementów pogańskich i chrześcijańskich. W kontekście podjętej w niniejszym artykule tematyki dowodzą tego obrzędy słowiańskie, takie jak bożonarodzeniowe i noworoczne kolędowanie. „Przybysze z innego świata”, przebrani za zwierzęta oraz postacie antropomorficzne, naruszają kultu-rowe tabu. Czas karnawału sprawia, że dochodzi do odwrócenia porządków: akceptowane jest wówczas nawet obsceniczne zachowanie. Kolędnicy występujący w roli wędrownych aktorów wydają się zatem wcieleniem błazna na scenie.

Czasopismo: Acta Polono-Ruthenica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Dialekt miejski Moskwy. Próba definicji

Artykuł koncentruje się na usystematyzowaniu aktualnych badań doty-czących języka miasta Moskwy i próby odniesienia tej kategorii do podstaw metodolo-gicznych i zakresów definicyjnych w badaniach czeskich i polskich dialektów miejskich. Próba usystematyzowania tej formacji może być bazą do konfrontacji w zakresie językowo-kulturowych aspektów przestrzeni miejskiej miast Słowiańszczyzny.

Czasopismo: Acta Polono-Ruthenica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Mitopoetycki obraz Peruna w wierszach Siergieja Gorodieckiego i Konstantina Balmonta

Autorka niniejszego artykułu podejmuje rozważania na temat słowiańskiego boga – Peruna – w wybranych wierszach Siergieja Gorodieckiego i Konstantina Balmonta. Uwaga badawcza skupiona jest na założeniu, że rosyjscy moderniści wykorzystywali symboliczny język mitu i postaci z panteonu słowiańskiego do przedstawienia aktualnych problemów świata codziennego, przy czym motywy i wątki mitologiczne poddawane są poetyckiej transformacji. Zbadano także na czym polega zmiana semantyki postaci Peruna i w czym zawiera się jej istota. Podstawę metodologiczną stanowią założenia hermeneutyki filozoficznej, która w centrum uwagi stawia problem rozumienia tekstu i proponuje jego kontekstualną interpretację. We wszystkich analizowanych wierszach dostrzegalna jest realizowana na różne sposoby próba zrozumienia praobrazu pogańskiego świata słowiań-skiego, źródeł charakteru narodowego, a także próba rekonstrukcji prototypowego obrazu świata Słowian. W wierszach Balmonta Perun zatraca swe pierwotne rysy, stając się niejako kontaminacją różnych bóstw słowiańskich, podczas gdy Gorodiecki wyraźnie rozgranicza te postaci, przedstawiając Peruna jako wyzwoliciela poskramiającego demoniczne moce.

Czasopismo: Acta Polono-Ruthenica
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii