rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Źródła pisane i archeologia: przykład Góry Katedralnej w Chełmie

Archeolodzy badający zabudowę rezydencjonalną Daniela Romanowicza na Górze Katedralnej w Chełmie (XIII w.) mają godną uwagi płaszczyznę porównań dokonywanych odkryć z tekstem Kroniki halicko-wołyńskiej. Jest wysoce prawdopodobne, że przynajmniej niektóre spośród zamieszczonych w Kronice opisów miejsc i obiektów pochodzić mogą z pierwszej ręki. Dla badacza, nie będącego specjalistą w zakresie krytycznej analizy tekstów źródłowych, konfrontacja zapisów kronikarskich z odkryciami archeologicznymi jest więc interesującym wyzwaniem. W artykule przedstawiono dylematy archeologa, który mając do dyspozycji różne kategorie danych, próbuje je porównywać z zapisami kronikarskimi.Tekst kroniki dostarcza interesujących danych na temat położenia miasta Chełma, elementów zabudowy Góry Katedralnej, w tym lokalizowanego tam ośrodka grodowego, niektórych świątyń i świeckich elementów zabudowy monumentalnej, pożaru miasta odnotowanego w kronice pod rokiem 1256, jak również zagadkowego wieżowego obiektu położonego w okolicach miasta, a także struktury demograficznej i etnokulturowej oraz zajęć mieszkańców miasta czasów Daniela i innych.Odnotowano, że w kronice brak jest odniesień do kilku istotnych elementów, znajdujących poświadczenie w wynikach badań archeologicznych. Wielką enigmą pozostaje kształt rezydencji książęcej. W kronice nie znajdujemy też odniesień do katastrofy budowlanej, jaka najpewniej wydarzyła się w trakcie wznoszenia muru obwodowego rezydencji. Zastanawia też milczenie źródła na temat trzeciej wieży wzniesionej w pobliskim Stołpiu. Jest to o tyle dziwne, że zgodnie z wynikami przeprowadzonych badań mógł to być pierwszy monumentalny obiekt wzniesiony na ziemi chełmskiej jeszcze w czasach Romana Romanowicza, przebudowany w czasach danielowskich. Pozostaje zatem zagadką, dlaczego tak charakterystyczny i unikatowy obiekt obronno-sakralny, znajdujący się na przedpolu książęcego zespołu rezydencjonalnego, nietypowy w tej części Europy, znalazł się na poboczu zainteresowań kronikarskich.W innych przypadkach tekst Kroniki halicko-wołyńskiej umożliwia konfrontację zapisu kronikarskiego z odkryciami archeologicznymi. Niejednokrotnie zgodność tekstu z wynikami badań nie budzi wątpliwości. Ale w odniesieniu do rezydencji książęcej autor kroniki podaje najczęściej kilka wybranych, interesujących go szczegółów, brak natomiast danych na temat jej formy i cech przestrzennych.Zapewne wiele spośród sygnalizowanych wyżej niewiadomych można będzie uściślić poprzez poszerzenie zakresu badań. Nie bardzo nadal bowiem wiadomo, jak była zagospodarowana północna część Góry Katedralnej oraz czy znajdująca się w południowej jej części bazylika była w grodzie, czy też w dzielnicy miejskiej. Rozwiązanie tych, podobnie jak i wielu innych problemów stanowi istotne zadanie dla ekipy badawczej na najbliższą przyszłość.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Aktywność polityczna szlachty podlaskiej podczas pierwszego bezkrólewia

Szlachta województwa podlaskiego w czasie pierwszego bezkrólewia (1572–1574) odbyła szereg zjazdów partykularnych. Najważniejszym z nich był zakończony zawiązaniem konfederacji sejmik wojewódzki w Drohiczynie z 12 marca 1573 r.Jeszcze w roku 1572 szlachcice podlascy na czele z senatorami i urzędnikami zebrali się dwukrotnie – we wrześniu w Mielniku i w listopadzie lub grudniu, być może w Drohiczynie. Uchwały ostatniego ze zjazdów, z 12 marca 1573 r., były wzorowane na uniwersale z Koła, jednak w większym stopniu uwzględniały lokalne potrzeby, wprowadzały też inne korekty. Postanowiono nie tylko jechać na elekcję pospolitym ruszeniem, opierając się na „zasadzie 10 włók”, ale zwołać też pod broń szlachtę pozostałą w domach na dzień rozpoczęcia sejmu. To posunięcie wymierzone było przeciwko zagrożeniu ze strony Litwinów, dopominających się powrotu Podlasia do Wielkiego Księstwa. Szlachta podlaska na sejmie wraz z Mazowszanami odegrała pewną rolę w wyborze francuskiego kandydata na tron. Jej determinacja w obronie przynależności koronnej Podlasia wpłynęła na rozstrzygnięcie tego sporu. Konfederacja szlachty województwa podlaskiego z 1573 r., choć w porównaniu z innymi częściami państwa zawarta bardzo późno, stanowiła osiągnięcie, do którego chętnie się potem odwoływano. Była wyrazem silnych dążeń unifikacyjnych, analogicznych do tych na Mazowszu, a przeciwstawnych do separatyzmów pruskiego i litewskiego czy konfliktu na linii Małopolska–Wielkopolska.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Giovanni Andrea Archetti i Stanisław August Poniatowski. Obraz króla i wzajemnych relacji w depeszach Nuncjusza do Sekretariatu Stanu Stolicy Apostolskiej z lat 1776–1784

W artykule omówione zostały wzajemne stosunki króla Stanisława Augusta Poniatowskiego oraz Giovanniego Andrei Archettiego, nuncjusza papieskiego w Rzeczypospolitej w latach 1776–1784. Informacje na temat polskiego króla były ważną częścią depesz przesyłanych przez nuncjusza do rzymskiego sekretariatu stanu. Królowi zależało na pozytywnym wizerunku. Kilka potencjalnie kryzysowych sytuacji na płaszczyźnie państwo–Kościół rozwiązano w tym okresie ugodowo. W korespondencji Archettiego mowa jest często o królewskich deklaracjach wierności Stolicy Apostolskiej i przywiązaniu monarchy do papieża Piusa VI. Stanisław August milcząco przyzwolił na zakulisową akcję nuncjusza przeciw wyborowi posła-dysydenta na sejmiku we Wschowie w 1776 r., nie zgadzał się także na projekty dodatkowych podatków na instytucje kościelne w dobrach królewskich. Jednocześnie dość stanowczo nalegał na przejęcie kontroli nad dobrami opackimi klasztorów cysterskich w Lądzie i Bledzewie i nie spełnił wszystkich żądań Archettiego co do procedury objęcia kuratelą biskupa krakowskiego Kajetana Sołtyka. Bardziej pojednawczo zachował się przy okazji procesu Benedykta Oganowskiego, który z racji przyjętych święceń podlegał jurysdykcji kościelnej, choć miał być sądzony za wcześniejsze przestępstwa, popełnione jeszcze w stanie świeckim. Upadek projektu Kodeksu praw Andrzeja Zamoyskiego, mimo zaangażowania w tę sprawę nuncjusza, nie wpłynął na zmianę tonu, w jakim król deklarował pełną lojalność wobec Piusa VI i manifestował życzliwość wobec papieskiego dyplomaty. Archetti pisał o królu z sympatią, a nawet współczuciem, widząc jego starania o reformę Rzeczypospolitej i jednoczesną polityczną niemoc, podtrzymywaną zwłaszcza przez Rosję. W tym tonie relacjonował podróż króla do Wiśniowca w 1781 r. na spotkanie z parą wielkoksiążęcą, Pawłem i Marią Fiodorowną. Pozytywne osobiste kontakty z nuncjuszem Stanisław August potwierdził, dekorując Orderem św. Stanisława i Orderem Orła Białego siostrzeńca Archettiego, Giovanniego Battistę Vertovę, którego jedynym atutem było pokrewieństwo z Giovannim Andreą.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Kontakty polskich i niemieckich władz bezpieczeństwa w drugiej połowie lat trzydziestych XX wieku (kwestia zagrożenia komunistycznego)

Podpisanie przez Polskę i Niemcy deklaracji o nieagresji 26 stycznia 1934 r. rozpoczęło nowy rozdział we wzajemnych relacjach, nie oznaczało jednak sojuszu politycznego, ponieważ Warszawa odmawiała udziału w pakcie antykominternowskim. Utrzymywaną w tajemnicy współpracę nawiązały jednak w 1935 r. polskie i niemieckie władze bezpieczeństwa, a jej celem była wymiana informacji o działalności ruchu komunistycznego.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
U genezy Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego. Powstanie i rozpad pierwszego zespołu redakcyjnego tygodnika „Za i Przeciw”

Jesienią 1956 r. Stowarzyszenie „Pax”, najpotężniejsza organizacja polityczna katolików świeckich w PRL, przeżyło rozłam. Grupa działaczy z Janem Frankowskim i Konstantym Łubieńskim na czele dążyła do usunięcia z jego kierownictwa Bolesława Piaseckiego, a gdy okazało się to niemożliwe, do utworzenia nowej organizacji. Dyskusja nad jej obliczem ideowym na łamach nowo powstałego tygodnika „Za i Przeciw” doprowadziła do konfliktu między Frankowskim i jego współpracownikami oraz powołania Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Marian Małowist w świetle tradycji własnej „szkoły naukowej”. Uwagi na marginesie książki Tomasza Siewierskiego

Tematem artykułu jest monografia Tomasza Siewierskiego poświęcona Marianowi Małowistowi i jego uczniom, która stanowi próbę połączenia biografii intelektualnej z badaniem szkoły naukowej. Refleksji poddano rezultat połączenia tych konwencji badawczych, a także pewne związane z nimi kwestie szczegółowe, wśród których wyróżnia się problem marksizmu w twórczości bohatera recenzowanej monografii.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Wyważanie otwartych drzwi? Dywagacje Bogdana Huka o wspólnej polsko-ukraińskiej walce z reżimem komunistycznym w Polsce Lubelskiej

Lata 1945–1947 to burzliwy okres w dziejach południowo-wschodnich ziem dzisiejszej Polski. Tereny te były wówczas objęte działalnością polityczną i zbrojną antykomunistycznych konspiracji polskiej i ukraińskiej. Zwalczały je, choć w niejednakowym stopniu, władze ówczesnej Polski i wspierający je sowiecki aparat represji oraz wojsko. Podziemne poakowskie z jednej strony i banderowskie z drugiej zawarły tu wiosną 1945 r. rozejm, przestrzegany do akcji „Wisła” w 1947 r.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Lwowska wyprawa króla Stanisława Leszczyńskiego w 1709 roku (czy zamierzano iść na pomoc Karolowi XII na Ukrainę?)

Artykuł omawia szerzej nieznany epizod pobytu króla Stanisława Leszczyńskiego we Lwowie w 1709 r. Wiązał się on z wydarzeniami wielkiej wojny północnej i próbą przyjścia z pomocą szwedzkiemu królowi Karolowi XII, prowadzącemu wówczas wojnę z Rosją. Siły króla Stanisława i wspomagającego go korpusu szwedzkiego okazały się za słabe, by wypełnić to zadanie. Zresztą dowódcy szwedzcy zdawali sobie z tego sprawę i wyraźnie opóźniali marsz swych oddziałów w kierunku Ukrainy.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Bernard z Clairvaux, heretycy i poganie. Próba interpretacji listu Bernarda w sprawie krucjaty słowiańskiej w 1147 roku

W 1147 r. Bernard z Clairvaux napisał list w sprawie krucjaty przeciwko pogańskim Słowianom zamieszkałym na wschód od Łaby. Wyraził w nim pogląd, że naród Słowian należy albo całkowicie unicestwić, albo nawrócić. W artykule została postawiona hipoteza, że to słynne sformułowanie Bernarda powinno być interpretowane w kontekście jego poglądów dotyczących walki z herezją. Podstawą analizy są, oprócz przedmiotowego listu, także niektóre inne pisma Bernarda.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Stare i nowe problemy z Edmundem Burkiem

Edmund Burke (1730–1797), już za swojego życia był jedną z najbardziej kontrowersyjnych i wpływowych pod względem intelektualnym postaci na brytyjskiej scenie politycznej. Po śmierci spory o charakter jego poglądów, które określano jako „konserwatywne”, „liberalne” bądź wprowadzano podział na „wczesnego, liberalnego Burke’a” i „późnego, konserwatywnego Burke’a”, przyciągały uwagę wielu polityków i badaczy. Także na początku XXI w. idee Burke’a budzą szerokie zainteresowanie, co wskazuje na ich znaczenie, ale też na trudności z ich interpretacją. Already during his life, Edmund Burke (1730–1797) was one of the most controversial and intellectually influential persons on the British political scene. After his death, disputes over the character of his views and opinions, described as “conservative” or “liberal”, or divided into the “early liberal Burke” or “late conservative Burke”, attracted attention of many politicians and scholars. At the beginning of the twenty-first century, too, they spark widespread interest, which indicate their importance, but also troubles with their interpretation.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Epuracja urzędników w powstaniu listopadowym

Artykuł poświęcony jest problemowi tzw. epuracji kadr urzędniczych Królestwa Polskiego w powstaniu listopadowym (1830–1831) i koncentruje się na inicjatywie rządu powstańczego w tym zakresie na tle dynamicznie zmieniającej się sytuacji politycznej. Analizą objęta została kwestia motywów i uwarunkowań całej akcji, jej przebieg oraz skutki. The article deals with the problem of the so-called epuration of officials of the Kingdom of Poland during the November Uprising (1830–1831), and focuses on the initiatives of the insurgent government undertaken towards this end, set against the background of dynamically changing political circumstances. An analysis includes also the question of motives and circumstances of the whole action, together with its course and results.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Honor Stirna: morderstwo, szaleństwo i normy społeczne w osiemnastowiecznym Londynie

Osiemnastowieczny Londyn stawał się miastem wielu mniejszości wyznaniowych i etnicznych. Artykuł na podstawie akt sądowych i relacji prasowych opisuje przypadek niemieckiego imigranta, który popełnił morderstwo, a potem targnął się na własne życie. Narracje poświęcone tej sprawie ukazują wyzwania akulturacji i mechanizmy społecznej alienacji w rynkowo zorientowanym wielkomiejskim środowisku. London of the eighteenth century was becoming a city of confessional and ethnic diversity. Based on court and press reports, this article investigates a case of a German immigrant, who committed murder followed with a suicide. The narratives related to this case speak of aculturation challenges and mechanisms of social alienation, which were played out in a market-oriented urban environment.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Rozważania o kontrrewolucji. Czeski obóz katolicki i jego sojusznicy w walce z radykałami husyckimi

Artykuł przedstawia działania zbrojne i polityczne obozu katolickiego w Czechach w latach dwudziestych i trzydziestych XV w. skierowane przeciw radykalnym stronnictwom husyckim i ich wojskom. The article presents the military and political actions of the Catholic camp in Bohemia undertaken in the 1420s and 1430s against radical Hussite factions and their armed forces.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Biskup krakowski Pełka a bitwa nad Mozgawą w 1195 roku

Artykuł dotyczy końca XII w., kiedy tworzyła się Polska dzielnicowa. W 1195 r., nad rzeczką Mozgawą doszło do jednej z największych bitew w ówczesnej Polsce: wojska krakowsko-ruskie, broniące praw sukcesyjnych synów Kazimierza Sprawiedliwego do tronu krakowskiego, zmierzyły się z siłami wielkopolsko-śląskimi Mieszka III. W wojnie istotną rolę odegrał ordynariusz diecezji krakowskiej Pełka (1186–1207), a analiza relacji o jego udziale w tym starciu, spisanej przez mistrza Wincentego w Chronica Polonorum, jest głównym tematem rozprawy. The article focuses on the end of the twelfth century, the early stage of feudal fragmentation in Poland. In 1195, on the small river of Mozgawa, one of the greatest battles of those times was fought: the Cracow and Ruthenian troops, defending the succession rights of Duke Casimir II the Just’s sons to the Cracow throne, pitted themselves against Duke Mieszko III the Old’s forces of Greater Poland and Silesia. An important role in the war was played by the ordinary of the Cracow diocese, Bishop Pełka (1186–1207), and an analysis of the account of his participation in the fight, written by Master Vincentius in his Chronica Polonorum, is the main topic of the present study.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Między afirmacją a dyskredytacją. O rzeczowy obraz Ziem Wschodnich II RP

Praca Kresowy kalejdoskop Włodzimierza Mędrzeckiego dotyczy procesów społecznych i przemian narodowościowych na Ziemiach Wschodnich II RP oraz polityki państwa wobec nich. W ocenie tej polityki autor uniknął stronniczości narodowej oraz teleologii i prezentyzmu. Mędrzecki nie odniósł się do modelu kolonializmu w interpretacji rządów Polski na Kresach w okresie międzywojennym. Jednak jego książka dostarcza materiału do rozmyślań nad przystawalnością tego modelu do historii relacji Polski z jej wschodnimi sąsiadami.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Splątana historia rosyjskich i ukraińskich ideologii narodowych w najnowszych syntezach Andreasa Kappelera i Serhiia Plokhy’ego

Recenzowane prace są znakomitymi przykładami popularyzacji historii, opartej na aktualnych badaniach naukowych, jednak nie udaje im się uwolnić od ograniczeń wynikających z normatywnych schematów interpretacji procesów narodo- i imperiotwórczych. Należy je czytać przede wszystkim jako polemiczne interwencje osadzone w kontekście toczącego się konfliktu rosyjsko-ukraińskiego.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Przedwojenne listy Aleksandra i Ireny Gieysztorów do Marcelego Handelsmana

Artykuł zawiera edycję listów historyków Aleksandra (1916–1999) i Ireny (1914–1999) Gieysztorów pisanych w latach 1937–1939 do ich nauczyciela, Marcelego Handelsmana (1882–1945). Listy te są przyczynkiem do biografii młodych Gieysztorów. Pokazują ich życie codzienne oraz ówczesne myśli i odczucia. Początkowe listy dotyczą pobytu Aleksandra w wojsku, większość jednak pisana była z Paryża (październik 1938 – lipiec 1939). Oświetlają one nie tylko tamtejsze życie i studia obojga małżonków, ale i pokazują francuskie i polskie życie intelektualne oraz naukowe w ostatnich miesiącach przed wojną.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Edmund Burke o Rzeczypospolitej. W poszukiwaniu wolności i porządku

Artykuł przedstawia poglądy wybitnego brytyjskiego polityka i myśliciela, Edmunda Burke’a (1730–1797), na sytuację Rzeczypospolitej. Burke poświęcił jej sprawom niewiele uwagi, jednak w oparciu o jej przykład sformułował kilka tez na temat wewnętrznych i zewnętrznych przyczyn upadku państw. Poglądy te rozwinął w ostatnich latach swej działalności, koncentrując uwagę na rewolucji francuskiej.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Mit srebrnej łyżeczki? Przedmioty prestiżowe w szlacheckich inwentarzach majątkowych z ksiąg grodzkich województwa krakowskiego w czasach saskich

Podjęta analiza ma na celu próbę charakterystyki i określenie skali wzmiankowania przedmiotów świadczących o prestiżu właścicieli w szlacheckich inwentarzach pośmiertnych z pierwszej połowy XVIII w. W ramach podjętych badań przestudiowano, w jaki sposób rzeczywiście postrzegano prestiż w kręgach magnackich oraz na ile średnia i uboższa szlachta – której inwentarze dominują w analizowanym materiale źródłowym – inspirowała się i wzorowała na stylu życia najzamożniejszych. Szczegółowa analiza zachowanych źródeł tego typu jest przyczynkiem do scharakteryzowania szlacheckiego standardu życia i próbą wyznaczenia rangi, jaką w szlacheckim świecie wiązano z posiadaniem określonych mobiliów.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Episkopat, liturgia i polityka u schyłku XI w.: biskupi Eberhard i Henryk w dokumencie Władysława Hermana dla katedry bamberskiej

Artykuł poświęcony jest problematyce wczesnego episkopatu polskiego i norm liturgicznych XI w. z perspektywy identyfikacji postaci biskupów Eberharda i Henryka. Występują oni w dokumencie księcia Władysława Hermana (1079–1102) dla kapituły bamberskiej jako episcopi i fratres katedry bamberskiej. Uznawani byli dotąd w polskiej literaturze za prałatów kapituły, uprawnionych do używania infuł. Autor weryfikuje zasadność tego poglądu na podstawie analizy przywilejów papieskich dotyczących użycia insygniów liturgicznych przez biskupów i kanoników w okresie między X a XII w.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
„To nie wstyd - bony, wstyd to kolejki”. Reglamentacja cukru w PRL w latach 1976–1981

W XX w. na ziemiach polskich można wyróżnić cztery okresy reglamentacji artykułów pierwszej potrzeby: 1915–1921 (czyli okres I wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej), 1939–1949 (okres II wojny światowej i lata powojenne), 1951–1953 (szczyt stalinizmu) oraz 1976–1989 (czas załamania się gospodarki komunistycznej i lata powszechnego braku towarów w sklepach). Ostatni okres reglamentacji rozpoczęło wprowadzenie w sierpniu 1976 r. racjonowania cukru. Władze sięgnęły po to narzędzie w momencie, gdy zostały zmuszone do wycofania się z podwyżki cen, co zaowocowało paniką sklepową. Kartki na cukier wprowadzono, jak zapowiadano, jedynie na okres przejściowy.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Rządowe przedsięwzięcia pomnikowe ku czci Aleksandra I a ideologia „wskrzeszenia” Polski w latach 1815–1830

Przedmiot analizy stanowią projekty i zarazem okoliczności budowy pomnika (pomników) ku czci cesarza rosyjskiego Aleksandra I jako „wskrzesiciela” Polski, które były związane z rządem konstytucyjnego Królestwa Polskiego (1815–1830). Jest to przyczynek do badań nad fenomenem ideologii „wskrzeszenia” Polski pod postacią Królestwa Polskiego, powstałego na mocy decyzji Kongresu Wiedeńskiego, ale z woli Aleksandra I.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Zygmunt III wobec Habsburgów i Jana Zamoyskiego

Artykuł recenzyjny dotyczy monografii Przemysława Szpaczyńskiego o mocarstwowych dążeniach króla Zygmunta III. Monarcha ten był władcą Polski w okresie 1587–1632 oraz władał Szwecją od 1592 do 1599, kiedy został przez Szwedów zdetronizowany. Ocenie poddano przede wszystkim relacje króla z Habsburgami i opozycją wewnętrzną w latach 1587–1592.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
Majmonides o relacjach między żydami i gojami. Niewykorzystana szansa

Halacha (halakha), prezentowany przez Talmud zespół praw (micvot, nakazów i zakazów) wyczytanych lub wydedukowanych z Pięcioksięgu Mojżesza (Tora), regulujących drobiazgowo życie i kult żydowskiego wyznawcy, w warunkach permanentnej diaspory ludu żydowskiego służył autodefinicji rozproszonej i politycznie zdominowanej, narażonej na erozję wyznaniową społeczności. W przepisach halachy pojawia się grupa praw (7 praw noachickich), które regulować miały relacje między żydami i niewiernymi w wypadku dziejowej dominacji żydów. Prawa te stały się przedmiotem żywego zainteresowania w XX w., w odrodzonym Izraelu.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo
O łódzkich protestantach w XIX w. - polemicznie

Rozwój i zróżnicowanie społeczności protestanckiej w tworzącej się metropolii przemysłowej, jaką stawała się Łódź w latach 1820–1914, nie były dotąd przedmiotem pogłębionych badań. Wydana w 2014 r. książka Hanny Krajewskiej stara się wypełnić tę lukę, opisując poszczególne denominacje oraz dziedziny i formy szczególnej aktywności ich członków: ewangelizację i edukację. Nie jest to próba udana. Wadliwa jest koncepcja pracy, w której nie zdefiniowano kluczowego pojęcia „ewangelizacja”, zaliczając do niej praktycznie wszystkie przejawy działalności wspólnot wyznaniowych, łącznie z dokonaniami na polu edukacji.

Czasopismo: Kwartalnik Historyczny
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, literaturoznawstwo