rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Maszyna–podmiot–kultura. Reprezentacje debat wokół postępu technicznego w Niemczech początku XX wieku

Artykuł podejmuje próbę zbadania podejścia literatury i filmu lat dwudziestych XX wieku do postępu technicznego, w szczególności procesu umaszynowienia i jej wpływu na życie społeczne i jednostkowe. Analizy wiersza Bertolta Brechta (700 Intellektuelle beten einen Öltank an) oraz filmów niemieckiego ekspresjonizmu (Student z Pragi, Golem, Metropolis) mają na celu zrekapitulowanie debat wokół postępu technicznego oraz umiejscowienie ich w horyzoncie badań humanistycznych, a także zbadanie ich podejścia do dominującej od XVIII wieku myśli rozróżniającej pojęcia kultury i cywilizacji. Przy zastosowaniu medioznawczych teorii przedłużeń człowieka artykuł stara się określić ich potencjał konstytuujący rzeczywistość. Centralną część analizy stanowią zagadnienia roli intelektualistów i artystów w aparacie życia społecznego, maszyny jako protezy i przedłużenia człowieka oraz maszyny jako sobowtóra.

Czasopismo: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Stres informacyjny – czy dostrzegamy zagrożenie dla zdrowia?

Głównym celem pracy jest charakterystyka stresu informacyjnego, jako odmiany stresu związanego z rozwojem społeczeństwa informacyjnego. Celem pośrednim jest wskazanie na mechanizm jego powstawania i możliwe konsekwencje zdrowotne. Do przygotowania artykułu posłużono się metodą analizy i krytyki piśmiennictwa. Scharakteryzowano w ten sposób definicję stresu biologicznego, psychologicznego oraz stresu informacyjnego. Zaprezentowano stresory związane z występowaniem stresu informacyjnego. Przegląd literatury wskazuje na zainteresowanie zjawiskiem stresu informacyjnego w dziedzinie psychologii oraz informatologii. Teoretyczne rozważania na temat stresu informacyjnego stanowią podstawę do podjęcia empirycznych badań w tym zakresie.

Czasopismo: Health Promotion & Physical Activity
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu
Zachowania zdrowotne rodziców dzieci z nadwagą i otyłością

Wstęp: Szczególnie istotnym czasem w kształtowaniu zachowań zdrowotnych w zakresie prawidłowej diety i aktywności fizycznej jest okres pokwitania. Wykształcone w tym okresie nawyki są powielane w dalszych latach życia.Cel: Celem pracy było określenie związku zachowań zdrowotnych rodziców z aktywnością ruchową dzieci z nadmierną masą ciała.Materiał i metody: Badania przeprowadzono w okresie od listopada 2015 roku do marca 2016 roku w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Krakowie wśród 88 rodziców, których dzieci chorują na nadwagę i otyłość. Wykorzystano w tym celu metodę sondażu diagnostycznego oraz podstawowe pomiary antropometryczne (masa i wysokość ciała). Narzędzia badawcze stanowiły Inwentarz Zachowań Zdrowotnych (IZZ) autorstwa Juczyńskiego, autorski kwestionariusz ankiety, antropometr oraz waga Tanita BF-350. Do opisania wyników wykorzystano podstawowe statystyki opisowe, różnice między zmiennymi weryfikowano przy pomocy testu niezależności χ2. Przyjęto poziom istotności p<0,05.Wyniki: Aż 32 rodziców dzieci z nadmierną masą ciała (36,36%) również miało nadwagę, podczas gdy 28 (31,82%) utrzymywało masę ciała w granicach normy. Znaczny odsetek badanych, bo 33 rodziców (37,50%) stwierdziło, że w ich rodzinie nie ma zwyczaju uprawiania sportu, a mniej niż połowa dzieci (n=36; 40,91%) regularnie uczestniczyła w zajęciach wychowania fizycznego. Dzieci rodziców, których BMI wskazywało normę istotnie częściej regularnie uczestniczyły w zajęciach wychowania fizycznego, niż dzieci pozostałych rodziców (p<0,001). Średnia liczba punktów uzyskanych przez badanych w kwestionariuszu IZZ wynosiła 70,81 (Odch. St.=22,41 pkt.). Rodzice najwyżej ocenili swoje zachowania zdrowotne w podskali „pozytywne nastawienie psychiczne (Śr.=18,01; Odch. St.=5,77 pkt.), najniżej zaś – „praktyki zdrowotne”, w skład których zalicza się m.in. aktywność ruchową (Śr.=17,24; Odch. St.=6,21 pkt.).Wnioski: Działania z zakresu promocji zdrowia powinny być realizowane przez szkoły przy aktywnym udziale rodziców. Należy realizować programy edukacyjne z zakresu prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej, rozszerzając i pogłębiając wiedzę na ten temat.

Czasopismo: Health Promotion & Physical Activity
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu
Wiedza uczennic klas młodszych o środkach dydaktycznych stosowanych w wychowaniu fizycznym

Wstęp: W nauczaniu i doskonaleniu umiejętności ruchowych poza wiedzą ważną rolę odgrywają także środki dydaktyczne, a szczególnie w edukacji wczesnoszkolnej. Ułatwiają one nie tylko realizację procesu kształcenia, ale wyzwalają i wzmacniają aktywność edukacyjną.Cel pracy: Celem prezentowanych badań było określenie stanu wiedzy uczennic klas I-III szkół podstawowych, na temat sprzętu sportowego jaki powinien być stosowany na zajęciach ruchowych i w różnych dyscyplinach sportowych.Materiał i metody: Badania miały charakter ciągły i obejmowały grupę 267. dziewcząt w wieku w wieku 7. do 9. lat. Uczennice pochodziły z losowo wybranych szkół wiejskich z okolic Krakowa.Wyniki: Jak wykazały wyniki badań, stan wiedzy uczennic na temat podstawowych środków dydaktycznych wykorzystanych na lekcjach wychowania fizycznego należy generalnie uznać za przeciętny. Badanym uczennicom najwięcej problemów sprawiło poprawne nazwanie takich przyborów jak: rakietka do badmintona, laska gimnastyczna, obręcz gimnastyczna oraz ringo. Spośród wszystkich środków dydaktycznych zilustrowanych w teście, badane najlepiej rozpoznawały piłki wykorzystywane w zespołowych grach sportowych (p. nożna, siatkowa i koszykowa). W tym przypadku, aż 93% dziewcząt osiągając wiek 9 lat udzieliło właściwej odpowiedzi.Wnioski: Ogólnie wyniki badań wskazują na istotnie statystyczną (poziom p≤0,05) poprawę wiedzy dziewcząt na temat przyborów i przyrządów do ćwiczeń wraz z ich wiekiem we wszystkich analizowanych pytaniach.

Czasopismo: Health Promotion & Physical Activity
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu
Jakość życia pacjentów poddanych swoistej immunoterapii alergenowej

Wstęp: Obecnie choroby alergiczne są jednymi z najczęściej występujących chorób przewlekłych, które wpływają na wszystkie sfery funkcjonowania życia ludzkiego. Jedyną formą leczenia przyczynowego chorób alergicznych, poza eliminacją uczulającego alergenu, jest swoista immunoterapia alergenowa. Objawy chorób alergicznych powodują szereg konsekwencji m.in. ograniczają aktywność pacjenta, negatywnie wpływają na relacje społeczne, sposób spędzania czasu wolnego, a także powodują zaburzenia snu. Ocena jakości życia w schorzeniach alergicznych dostarcza wiedzy na temat funkcjonowania pacjenta w wymiarze psychologicznym oraz społecznym, a także stanowi wartościowe uzupełnienie przeglądu efektywności leczenia chorób alergicznych, pozwalając na całościową ocenę samopoczucia pacjenta.Cel: Celem pracy była ocena jakości życia pacjentów stosujących swoistą immunoterapię alergenową.Materiał i metody: Badaniem objęto 128 osób, ale ostatecznie do analiz wykorzystano 100 prawidłowo wypełnionych kwestionariuszy. Grupę badaną stanowili pacjenci w trakcie swoistej immunoterapii alergenowej w wieku powyżej 18 lat. Jako metodę badawczą zastosowano sondaż diagnostyczny. Posłużono się standaryzowanym kwestionariuszem ankiety SF-36 oraz autorskim kwestionariuszem ankiety.Wyniki: Zaobserwowano, że ogólną jakość życia osób dotkniętych schorzeniami alergicznymi, mierzoną za pomocą kwestionariusza SF-36, można ocenić jako dość dobrą. Ankietowani poddani swoistej immunoterapii alergenowej uważają tę metodę leczenia za pozytywnie wpływającą na ich zdrowie, ponieważ zmniejsza objawy alergii. Aż 91% badanych uważa, że immunoterapia swoista wpływa u nich pozytywnie na zmniejszenie objawów alergii. Wykazano także, że długość stosowania terapii nie ma wpływu na zmniejszenie objawów alergii.Wnioski: Ogólna jakość życia pacjentów jest dość dobra, najlepiej oceniana w domenach sprawności fizycznej, ograniczeń aktywności wywołanych problemami emocjonalnymi i zmiany stanu zdrowia. Badani pozytywnie oceniają wpływ immunoterapii na swój stan zdrowia ponieważ zmniejsza objawy alergii. Respondenci posiadają znikomą wiedzę na temat sposobów zapobiegania ekspozycji na alergeny. Mimo pozytywnej oceny skuteczności immunoterapii badani w dużej większości odczuwają potrzebę przyjmowania dodatkowo leków antyhistaminowych.

Czasopismo: Health Promotion & Physical Activity
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu
Wiedza młodych mężczyzn na temat raka jąder

Wstęp: Nowotwory złośliwe jądra to nowotwory układu moczowo–płciowego mężczyzn, które stanowią około 1,5% zachorowalności. Dotyczą one szczególnie grupy mężczyzn w młodym wieku.Cel pracy: Celem pracy było wskazanie poziomu wiedzy młodych mężczyzn na temat raka jąder.Materiał i metody: Wyniki badań zebrano za pomocą autorskiego kwestionariusza ankiety oraz Wielowymiarowej Skali Umiejscowienia Kontroli Zdrowia (MHCL – adaptacja: Z. Juszczyński) metodą sondażu diagnostycznego. W badaniu wzięło udział 200 mężczyzn w wieku 18–35 lat.Wyniki: Według przeprowadzonych badań, znikoma ilość mężczyzn zdeklarowała znajomość techniki samobadania jąder oraz wiedzę na temat grupy wiekowej najczęstszego występowania raka jąder.Wniosek: Poziom wiedzy młodych mężczyzn jest niezadawalający, niezależnie od wieku, wykształcenia i statusu zawodowego.

Czasopismo: Health Promotion & Physical Activity
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu
Park dra Henryka Jordana jako przykład pionierskiej działalności z zakresu kultury fizycznej na ziemiach polskich

Henryk Jordan był na przełomie XIX i XX wieku znanym i cenionym w Krakowie lekarzem, działaczem społecznym i politycznym, mecenasem sztuki, a także publicystą. W pamięci potomnych pozostał jednak przede wszystkim jako twórca parku nazwanego jego imieniem- pionierskiego ośrodka wychowania oraz propagowania kultury fizycznej wśród młodzieży. Pierwsze zajęcia w nim odbyły się w 1889 roku i od razu zyskały sporą popularność. Ćwiczenia były starannie zaplanowane i zorganizowane, łączyły wychowanie fizyczne z patriotycznym. Na początku lat 90-tych XIX wieku wprowadził Jordan na stałe do programu zajęć grę w piłkę nożną, która zdobyła sobie ogromną popularność wśród młodzieży męskiej. Stała się elementem zajęć i zawodów, a z czasem na terenie parku grać zaczęły zorganizowane drużyny. Taka była geneza powstania w 1906 roku znanych i niezwykle zasłużonych dla polskiego sportu, najstarszych z obecnie istniejących w Polsce klubów: Cracovii i Wisły. Pomysł Jordana szybko zdobył uznanie w innych miastach na ziemiach polskich, w których powstały podobne instytucje. Park Jordana w Krakowie istnieje do dnia dzisiejszego, współcześnie spełnia jednak inną rolę- popularnego miejsca rekreacji i wypoczynku w centrum miasta. Natomiast istniejące w wielu miastach „ogródki jordanowskie” to miejsca zabawy dla najmłodszych.

Czasopismo: Health Promotion & Physical Activity
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu
Jakość życia osób z malformacją kapilarną znamienia winnej plamy (PWS)

Cel: Celem niniejszej pracy była analiza i ocena poziomu jakości życia osób z malformacją kapilarną znamienia winnej plamy oraz rozpoznanie problemów psychicznych i społecznych w codziennym funkcjonowaniu z chorobą.Materiał i metody: W badaniu posłużono się metodą sondażu diagnostycznego, techniką ankiety przy użyciu autorskiego kwestionariusza ankiety. Badaniem objęto grupę 10 osób, kobiet i mężczyzn w wieku od 19 do 56 lat, którą stanowili chorzy ze zdiagnozowaną malformacją kapilarną znamienia winnej plamy (PWS).Wyniki: Z przeprowadzonego badania wynika, że 9 osób uważa, iż życie z malformacją kapilarną nieco różni się od życia zdrowych ludzi. Aż 6 badanych (nie jest w pełni pogodzona z istniejącym w ich życiu schorzeniem, a 8 osób czuje się „inna” („gorsza”) z powodu obecności znamienia. W opinii 9 osób obecność malformacji ma negatywny wpływ na poczucie pewnosci siebie. U 9 badanych obecność PWS wywołała stany depresyjne. Aż 8 osób deklaruje, że choroba negatywnie wpływa na podejmowane przez nie kontakty towarzyskie. 5 badanych dopatruje się negatywnego wpływu choroby i odmiennego wyglądu na zdobycie stanowiska pracy. Czterech respondentów twierdzi, iż obecność znamienia winnej plamy negatywnie wpływa na ich samoocenę.Wnioski: Obecność znamienia winnej plamy powoduje problemy w funkcjonowaniu psychicznym i społecznym chorego. W związku z tym, zasadne staje się otoczenie osób z PWS specjalistyczną opieką psychologiczną oraz zastosowanie wczesnej laseroterapii wśród dzieci pozwalające zapobiegać potencjalnym problemom w późniejszym życiu. Należy podejmować działania edukacyjne wśród społeczeństwa, mające na celu przeciwdziałanie marginalizacji i ukształtowanie pozytywnych postaw wobec osób cierpiących z powodu PWS oraz innych znamion mogących znacznie wpływać na wygląd zewnętrzny.

Czasopismo: Health Promotion & Physical Activity
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu
Zadowolenie z życia i motywy podejmowania wysiłku fizycznego przez kobiety w wieku 50–55 lat aktywne w klubie fitness

Cel: Systematycznie podejmowany wysiłek fizyczny stanowi jeden ze sposobów przeciwdziałania negatywnym skutkom cywilizacji i nasilającym się z upływem lat zmianom inwolucyjnym. Rekreacyjny, określany mianem zdrowego styl życia, w którym aktywność fizyczna stanowi intergralny element, jest coraz bardziej popularną i pożądaną wartością dla współczesnych społeczeństw. Cel pracy stanowiła ocena zadowolenia z życia i analiza motywów podejmowania aktywności fizycznej przez klientki klubu fitness w wieku 50-55 lat.Materiał i metody: Sondażem diagnostycznym objęto 60 kobiet w wieku 50-55 lat, w tym 30 aktywnych fizycznie, uczęszczających na zajęcia oferowane przez studio fitness FIT HOUSE w Rzeszowie (grupa I) i 30 niepodejmujących regularnej aktywności fizycznej (grupa II). Do analizy wyników wykorzystano testy: Chi-kwadrat Pearsona (χ2) i U Manna-Whitney’a.Wyniki: Kobiety aktywne w klubie fitness częściej deklarowały zadowolenie z własnego życia (p<0,001), wyglądu (p<0,001) i kontaktów towarzyskich (p=0,034). Stwierdzono, że 70% respondentek z grupy I podejmowało wysiłek fizyczny z uwagi na chęć poprawy sprawności fizycznej a 63% grupy w celu poprawy sylwetki.Wnioski: Uczestnictwo w zajęciach fitness warunkuje stopień zadowolenia z własnego życia, wyglądu zewnętrznego i kontaktów towarzyskich kobiet w wieku 50-55 lat. Głównym motywem podejmowania wysiłku fizycznego w klubie fitness jest chęć poprawy sprawności fizycznej i uzyskania zgrabnej sylwetki.

Czasopismo: Health Promotion & Physical Activity
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu
Rola asystenta osobistego (personlig assistent)  w życiu osoby z niepełnosprawnością w Szwecji

W Szwecji osoby z niepełnosprawnością mogą starać się o przydzielenie pomocy osobistej w postaci asystenta personalnego (personlig assistent). Zadaniem asystenta personalnego jest pomoc w miejscu zamieszkania osobie z niepełnosprawnością w czynnościach dnia codziennego, takich jak ubieranie, higiena osobista oraz kontakt z innymi osobami. Asystenci również pełnią rolę towarzysza podczas spacerów, zakupów i wyjść do kina, wyjazdu na wakacje, czy nawet w pracy. Umożliwiają kontakt ze społeczeństwem, a przede wszystkim dają poczucie niezależności i integracji. Asystent personalny to klucz do niezależnego życia osoby z niepełnosprawnością.

Czasopismo: Health Promotion & Physical Activity
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu
Ocena potrzeb zajęciowych u pacjentów psychiatrycznych – badania pilotażowe

Wstęp: Współczesne europejskie rozumienie terapii zajęciowej opiera się na indywidualnym podejściu do osoby, dzięki czemu trafniejsze jest określanie celu interwencji terapeutycznej. Ze względu na to, że każdy człowiek ma inne problemy zajęciowe, należy dobrze je określić poprzez przeprowadzenie rozmowy, nawiązanie relacji, pozwolenie osobie na przedstawienie jej punktu widzenia oraz wykorzystanie odpowiednio dostosowanych narzędzi i technik terapeutycznych tak, aby osiągnąć wyznaczony cel. Celem niniejszej pracy było przedstawienie obszarów interwencji dla terapii zajęciowej u osób ze schizofrenią oraz pokazanie zróżnicowania potrzeb terapeutycznych osób tej samej płci, wieku i schorzeniu.Materiał i metody: Grupę badaną stanowiło 5 kobiet w wieku 50-55 lat, chorujących na schizofrenię, mieszkających w Domu Pomocy Społecznej. Badanie przeprowadzono za pomocą dwóch kwestionariuszy EQ-5 i NHP, które obrazowały jakość życia uczestników badania. Dodatkowo, u każdej badanej osoby przeprowadzono wywiad terapeutyczny, dzięki któremu identyfikowano problemy zajęciowe.Wyniki: Każda z badanych kobiet przedstawiała zróżnicowane potrzeby zajęciowe, odnoszące się bezpośrednio do ich potrzeb i problemów, które w momencie badania były dla nich najistotniejsze. Przedstawione potrzeby zajęciowe odnosiły się do kilku sfer życiowych, często zbieżnych z ich aktualnym stanem zdrowia czy samopoczuciem.Wnioski: Pomimo podobnego wieku, płci, schorzenia oraz miejsca zamieszkania każda badana osoba wykazywała inne potrzeby zajęciowe.  Podstawą do identyfikacji potrzeb zajęciowych okazał się wywiad terapeutyczny.

Czasopismo: Health Promotion & Physical Activity
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu
Choroby odkleszczowe i znaczenie profilaktyki w zapobieganiu zachorowaniom na boreliozę oraz kleszczowe zapalenie mózgu

Zarówno w Europie, jak i w Azji czy Ameryce obserwuje się ciągły wzrost zachorowalności na choroby przenoszone przez kleszcze. Dotyczy to przede wszystkim takich chorób jak: borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu, anaplazmoza granulocytarna oraz babeszjoza. Do zakażenia chorobą odkleszczową najczęściej dochodzi na skutek ukłucia przez kleszcza i wprowadzenia drobnoustrojów wraz ze śliną w czasie ssania krwi. Inną drogą zakażenia może być droga pokarmowa (dotyczy to jedynie kleszczowego zapalenia mózgu). Borelioza oraz kleszczowe zapalenie mózgu to choroby, na które w Polsce zapadalność w ostatnich latach wzrasta, stając się z roku na rok znaczącym problemem epidemiologicznym. Podstawową zasadą profilaktyki chorób odkleszczowych są działania indywidualne zapewniające ochronę osobistą osób narażonych na ukłucie przez kleszcza. Do działań takich należą: stosowanie odpowiedniego ubioru, dokładnie okrywającego całe ciało, stosowanie środków ochronnych (repelentów), kontrola całego ciała, szczepienia ochronne przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu, unikanie spożywania surowego mleka i jego przetworów, szybkie i całościowe usunięcie kleszcza z powierzchni ciała, a także umiejętność rozpoznawania początkowych symptomów choroby (np. rumień). Jedynie poprzez podejmowanie takich działań, można skutecznie zahamować wzrost zachorowalności na choroby przenoszone przez kleszcze.

Czasopismo: Health Promotion & Physical Activity
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu
Kreatywność nauczycieli wychowania fizycznego szkół wrocławskich

Wstęp: Kompetencje kreatywne nauczyciela wychowania fizycznego można rozpatrywać jako działania nieszablonowe lub działania innowacyjne – nowatorstwo pedagogiczne i twórczość pedagogiczną. Badacze osobowości twórczej wskazują na bogatą mozaikę cech, które wpływają na postawę twórczą człowieka. Model postawy twórczej w działaniu to osoba o postawie nonkonformistycznej i zachowaniach heurystycznych. Postawa odtwórcza charakteryzuje się zachowaniem algorytmicznym i postawą konformistyczną.
Cel: Celem podjętych badań było rozpoznanie ogólnych uzdolnień do zachowań twórczych nauczycieli wychowania fizycznego pracujących w szkole ponadgimnazjalnej.
Materiał i metody: Badania przeprowadzono w roku szkolnym 2013/2014 wśród nauczycieli wychowania fizycznego pracujących w szkołach ponadgimnazjalnych. Wzięło w nich udział 89 nauczycieli w tym 52 kobiety i 37 mężczyzn. Do zebrania wyników zastosowano metodę sondażu diagnostycznego, wykorzystując technikę ankietową. Jako narzędzie badawcze zastosowano wystandaryzowany Kwestionariusz Twórczego Zachowania KAHN-II, wersja dla nauczycieli „Mój idealny uczeń – student”.
Wyniki i wnioski: Na tle niezadowalających wyników badań nad kompetencjami kreatywnymi nauczycieli wychowania fizycznego zasadnym wydaje się uświadomienie nauczycielom ich potencjału do zachowań twórczych oraz stworzenie im warunków do efektywnego wykorzystania dyspozycji cech w poszczególnych wymiarach własnej postawy twórczej w działaniu.

Czasopismo: Health Promotion & Physical Activity
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu
Ograniczanie ekspozycji człowieka na ksenobiotyki środowiskowe: teoria i praktyka

Ekspozycja na ksenobiotyki środowiskowe, jakiej doświadczają wszyscy ludzie żyjący w naszych czasach, stała się przedmiotem wzmożonej uwagi naukowców, specjalistów z urzędu monitorujących zagrożenia, władz administracyjnych i twórców opracowań legislacyjnych. Wypracowane zostały podstawowe definicje i określone „jednostki szkodliwości” w toksykologicznej ocenie bezpośrednich skutków zdrowotnych chemicznych zanieczyszczeń żywności, wody i powietrza. Podjęcie na szeroką skalę bezpośredniego biomonitorowania człowieka HBM (human biomonitoring) na chemikalia środowiskowe pozwala na analizę powiązań ekspozycji na chemikalia z otyłością, upośledzoną rozrodczością, cukrzycą typu 1 (T1D), autyzmem, nowotworami i innymi schorzeniami w skali społecznej. Nadzieje na eliminację ze środowiska człowieka chemicznych endokrynomimetyków EDCs (endocrine disruptor chemicals) uszkatoksykologicznych i regulacji legislacyjnych. Kategorią ksenobiotyków o wyjątkowo istotnym wpływie na zdrowie człowieka, których monitorowanie jest traktowane priorytetowo na obszarze Unii Europejskiej, są kancerogeny genotoksyczne. Według aktualnych ocen obywatele krajów Zachodu mogą zawierać w sobie około setki niewielkich, lecz wykrywalnych ksenobiotyków chemicznych i ich metabolitów. Wszystkie ksenobiotyki jakie znajdują się w człowieku w zasadzie są pochodzenia antropogennego. Mimo trwałej obecności ksenobiotyków w bezpośrednim środowisku człowieka, warto zastanowić się nad praktycznymi możliwościami ograniczania i unikania kontaktu z chemikaliami środowiskowymi. Dotyczy to zarówno stosowania filtrów wody i powietrza, właściwej termicznej obróbki żywności, doboru produktów żywnościowych, jak i innych aspektów życia codziennego.
Uwaga: Fragmenty artykułu pochodzą z nowej książki Biomonitorowanie człowieka w profilaktyce zatruć środowiskowych, autorzy: K.L. Krzystyniak, M. Obiedziński, H. Kalota, A. Marszałek, Wyd. Medyk, Warszawa 2017 r. (w druku).

Czasopismo: Health Promotion & Physical Activity
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu