rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Sądowa kontrola decyzji organów podatkowych w sprawach ulg w spłacie zobowiązań podatkowych opartych na uznaniu administracyjnym

Artykuł ma charakter naukowo-badawczy. Autor, w oparciu o polskie regulacje prawne i orzecznictwo sądów administracyjnych, analizuje problem granic sądowej kontroli podejmowanych przez organy podatkowe decyzji uznaniowych mających za przedmiot zastosowanie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. Można zauważyć, że – mimo podejmowania problematyki uznania administracyjnego w piśmiennictwie naukowym – zagadnienie granic sądowej kontroli w praktyce orzeczniczej sądów administracyjnych ciągle budzi wątpliwości. Zasadnie jest zatem, co jest celem niniejszego opracowania, przeprowadzenie analizy głównych poglądów formułowanych w piśmiennictwie i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w odniesieniu do tego problemu, z punktu widzenia granic sądowej kontroli decyzji uznaniowych. Tezą artykułu jest założenie, że determinowany funkcją uznania administracyjnego charakter decyzji uznaniowych mających za przedmiot zastosowanie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, a także zakreślone ustawowo kryteria sądowej kontroli administracji publicznej ograniczają rolę sądu administracyjnego do zbadania zgodności z prawem procesowym samego postępowania podatkowego poprzedzającego wydanie takiej decyzji oraz do respektowania przez organy podatkowe podstawowych wartości systemu prawa, wyrażonych w Konstytucji RP. Wyznaczają one bowiem granice uznania administracyjnego, wewnątrz których wybór jednego z możliwych rozstrzygnięć pozostaje poza sądową kontrolą administracji. De lega lata nie ma podstaw do tego, aby sądy administracyjne, z zastrzeżeniem respektowania przez organy podatkowe podstawowych wartości systemu prawa, wyrażonych w Konstytucji RP, formułowały oceny co do okoliczności i przyczyn uzasadniających udzielenie albo odmowę udzielenia ulgi podatkowej bądź jej zakresu. Dla orzecznictwa sądowoadministracyjnego przydatna może być zatem koncepcja wewnętrznych i zewnętrznych granic uznania administracyjnego.

Czasopismo: Studia Iuridica Lublinensia
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Możliwości, ograniczenia i wyzwania rozwoju osób w podeszłym wieku: perspektywa filozofii i pedagogiki personalistycznej

Celem artykułu jest prezentacja perspektywy – możliwości, ograniczeń i wyzwań – rozwoju człowieka starszego w wymiarze indywidualnym i w aktualnym kontekście społecznym. Przyjętą optyką interpretacyjną jest personalistyczna filozofia i pedagogika, pozwalające na wysunięcie tezy mówiącej o możliwości rozwoju człowieka przez całe życie (w tym w starości) oraz potrzebie wspierania go w tym procesie. Podstawę rozwoju w starości stanowi ontyczna i aksjologiczna struktura osoby, sposób realizacji wyznacza podmiotowe działanie, a specyfikę określa antynomia rozwojowa, zaznaczająca się między wymiarem duchowym i cielesnym w życiu człowieka starszego. Starość jest pełna blasków i cieni wynikających ze zmian psychofizycznych organizmu, sytuacji egzystencjalnych oraz postaw społecznych, warunkujących w istotny sposób możliwości rozwojowe. Podstawą ich realizacji jest świadoma akceptacja procesu starzenia się – starość odzyskuje swój sens i znaczenie, gdy jest poznana, uznana i dowartościowana w wymiarze indywidualnym i społecznym. Ostatecznie jednak realizacja wyzwań rozwojowych jest kwestią wysoko zindywidualizowaną opartą na wewnętrznej gotowości do zmian i pokonywania kryzysów starości. Dokonana krytyczna analiza ma charakter interdyscyplinarny i oparta jest o kwerendę tekstów naukowych i popularnych z zakresu filozofii, pedagogiki, psychologii i innych nauk społecznych dotyczących problematyki starości i rozwoju człowieka w podeszłym wieku.

Czasopismo: Konteksty Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Przeciwdziałanie przemocy wobec osób starszych: propozycja modelowego rozwiązania

Artykuł prezentuje kompleksowy system prewencji przemocy wobec osób starszych, obejmujący cztery integralnie związane ze sobą obszary: edukację, mass media, państwo i prawo. Piątą składową jest nauka (badania, diagnozy, sondaże, koncepcje, paradygmaty oraz teorie), która może stanowić swego rodzaju klamrę spinającą wyróżnione elementy profilaktyki. Omówiono też syndrom błędnego rycerza, kiedy to szczere chęci pomocy mogą obracać się przeciw osobie pokrzywdzonej. Poszukując zatem profilaktycznych działań eliminujących z życia rodzinnego i/lub społecznego przemoc wobec osób starszych, należy mieć na uwadze wspomniany syndrom, by nie pogorszyć sytuacji ofiar przemocy.

Czasopismo: Konteksty Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o bezpieczeństwie
„Dyptyk starości”: zarys refleksji nad dwoistością postrzegania i przedstawiania człowieka starego na przestrzeni wieków

W każdej epoce dostrzec można odmienny stosunek człowieka wobec przemijania, starzenia się i śmierci, wyrazem którego są zróżnicowane postawy i wyobrażenia na temat tego, co nieuniknione. Celem artykułu jest uzasadnienie tezy mówiącej o tym, że od czasów najdawniejszych dyskurs dotyczący późnej dorosłości oscyluje między swoiście rozumianym „kryzysem i renesansem starości”. Teza główna oparta jest o założenie, że rysem charakterystycznym starości jest wpisana w nią dwoistość, z powodu której od czasów prehistorycznych po współczesne wymyka się ona pełnemu poznaniu. Do zweryfikowania hipotez wykorzystane zostały wnioski z badań własnych, przeprowadzonych w ramach dysertacji doktorskiej, oraz wnioski z analizy literatury przedmiotu. W niniejszym artykule autorka przygląda się zagadnieniu dwoistości postaw wobec starzenia się i starości od czasów prehistorycznych do współczesnych. Najobszerniejszą część artykułu stanowi opis sytuacji osób starszych w czasach prehistorycznych i starożytności. Taki zabieg pozwolił bowiem, z jednej strony, uwypuklić fakt, że wiele z ówczesnych postaw i sposobów postrzegania starości, pomimo upływu lat, przetrwało do czasów współczesnych; z drugiej natomiast, zweryfikować potoczne przekonanie, że w starożytności, w przeciwieństwie do współczesności, osoba starsza cieszyła się szacunkiem i uznaniem.

Czasopismo: Konteksty Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Samorządowe aspekty prawno-finansowe gospodarki zasobami mieszkaniowymi

W artykule podjęto próbę wskazania zasad funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego w powiązaniu z zadaniem publicznym związanym z zasobami mieszkaniowymi. Założeniem analizy było zawężenie problematyki wyłącznie do dwóch aspektów: prawnego i finansowego. W pierwszej kolejności omówiono kwestie związane z podstawami prawnymi tzw. gospodarki mieszkaniowej na szczeblu samorządowym, w drugiej zaś sposoby finansowania zadań z tego zakresu przez jednostki samorządu terytorialnego. Na podkreślenie zasługuje fakt, że mimo podjęcia próby odniesienia się do jednostek samorządowych działających na poszczególnych szczeblach szczególne miejsce na rozważania przypadło gminie, na rzecz której ustawodawca zastrzegł najwięcej zadań z zakresu gospodarki mieszkaniowej. W powiązaniu z funkcjonowaniem tego szczebla samorządowego omówiono zasady dotyczące finansowania gospodarki mieszkaniowej przy uwzględnieniu form organizacyjnoprawnych oraz ich powiązania z gminnymi środkami budżetowymi, a także możliwościami pozyskania środków pozabudżetowych.

Czasopismo: Studia Iuridica Lublinensia
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Uczenie się starości i uczenie się w starości: perspektywa indywidualna

Artykuł jest osobistą refleksją nad starością. Na podstawie własnych wspomnień autor (rocznik 1940) przedstawia obraz pozytywnej starości oraz rozważa możliwości uczenia się zarówno starości, jak i w starości.

Czasopismo: Konteksty Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Prawne i polityczne aspekty funkcjonowania Rady Obrony Państwa w 1920 r.

Utworzona w dniu 1 lipca 1920 r. Rada Obrony Państwa miała być organem tymczasowym, dysponującym pełnią władzy ustawodawczej i wykonawczej we wszystkich sprawach związanych z prowadzeniem i zakończeniem wojny oraz z zawarciem pokoju z bolszewicką Rosją. Rada Obrony Państwa miała wydawać w tych kwestiach zarządzenia i rozporządzenia podlegające rygorowi natychmiastowej wykonalności. Pomimo uzyskania znacznego zakresu uprawnień, zarówno w zakresie władzy prawodawczej, jak i wykonawczej, żadne z jej rozporządzeń nie wykraczało poza granice jej kompetencji. Rozporządzenia Rady Obrony Państwa dla uzyskania ważności wymagały zatwierdzenia przez Sejm Ustawodawczy. W okresie trzech miesięcy swojego funkcjonowania Rada Obrony Państwa wydała ponad 90 różnych aktów prawnych, służących wzmocnieniu obronności państwa polskiego narażonego na utratę niepodległości. Rada Obrony Państwa odegrała ogromną rolę w powstrzymaniu bolszewickiego najazdu na Polskę. Dzięki niej powstała liczna armia, a naród odzyskał wiarę w zwycięskie zakończenie konfliktu zbrojnego z sowiecką Rosją.

Czasopismo: Studia Iuridica Lublinensia
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Patrząc na starość, gdy Bóg się uśmecha...

Celem szkicu jest analiza zjawiska dwoistości starości. Autor ukazuje najważniejsze blaski i cienie tego okresu życia, odwołując się do badań własnych i porównując je z badaniami przeprowadzonymi przez Centrum Badania Opinii Społecznej.

Czasopismo: Konteksty Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Ograniczenia importu równoległego produktów leczniczych. Uwagi na tle wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-602/19 Kohlpharma

Wyrok w sprawie C-602/19 Kohlpharma jest kolejnym rozstrzygnięciem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które wyznacza ramy prawne działalności polegającej na wprowadzaniu do obrotu produktów leczniczych pochodzących z importu równoległego. Tym samym Trybunał kontynuuje swego rodzaju tradycję orzeczniczą, która polega na tym, że kluczowe aspekty problematyki importu równoległego produktów leczniczych są regulowane na poziomie prawa Unii Europejskiej w drodze rozstrzygnięć mających za przedmiot interpretację art. 34 i 36 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) i zapadających w konkretnych sprawach kierowanych do Trybunału przez sądy odsyłające państw członkowskich. W komentowanym wyroku Trybunał utrzymał interpretację art. 34 i 36 TFUE, zgodnie z którą powołane przepisy wyłączają stosowanie przepisów krajowych państwa członkowskiego, zgodnie z którymi cofnięcie pozwolenia referencyjnego w kraju importu powoduje automatycznie skutek w postaci wygaśnięcia pozwolenia na import równoległy. Trybunał wyznaczył również bardziej precyzyjne granice wyjątku, zawartego w art. 36 TFUE, dotyczącego ochrony zdrowia i życia ludzi. Orzekł bowiem, że cel w postaci bezpieczeństwa farmakoterapii może być osiągnięty poprzez działania polegające na współdziałaniu właściwych organów państw członkowskich. Komentowany wyrok ma istotne znaczenie dla oceny zgodności z prawem Unii Europejskiej przepisu art. 21a ust. 3a ustawy Prawo farmaceutyczne. W świetle stanowiska Trybunału powołany przepis polskiego prawa należy oceniać jako nadmierne ograniczenie swobody przepływu towarów.

Czasopismo: Studia Iuridica Lublinensia
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Perspektywa neuronaukowa w praktyce muzykoterapeutycznej skierowanej do osób starszych

Słuchanie i tworzenie muzyki to wyjątkowe doświadczenia w życiu człowieka. Badania wykorzystujące neuroobrazowanie wykazują, że muzykowanie – ze względu na wyjątkową złożoność, będąc potężnym bodźcem stymulującym – może wpływać na adaptację i plastyczność mózgu. Naukowe odkrycia dotyczące związków muzyki z neurofunkcjonowaniem człowieka stały się podstawą do sformułowania założeń neuromuzykoterapii – jednej z gałęzi muzykoterapii. Neuromuzykoterapia wykorzystuje specyficzne, wystandaryzowane techniki we wspomaganiu funkcjonowania, rehabilitacji i leczeniu osób z zaburzeniami i chorobami układu nerwowego. Niektóre choroby kojarzone z zaawansowanym wiekiem, takie jak choroba Parkinsona czy otępienie mogą być zatem poddawane działaniom terapeutycznym wykorzystującym muzykę, przynosząc wymierne rezultaty i korzyści dla chorych. Artykuł omawia neuromuzykoterapię oraz wskazuje na jej wyjątkowe możliwości w pracy z pacjentami z różnych grup.

Czasopismo: Konteksty Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Starość darem losu, życiowym zadaniem i wyzwaniem dla przyszłości

Artykuł jest osobistą refleksją nad starością. Na podstawie własnych wspomnień autor (rocznik 1934) określa podstawowe zadania życiowe starości jako ważnego okresu życia, prognozując bardzo ważne wyzwania procesu starzenia się dla przyszłości.

Czasopismo: Konteksty Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Odmładzające działanie wspomnień w powieści Sońka Ignacego Karpowicza

Celem artykułu jest ukazanie wartości wspomnień, które mają charakter terapeutyczny i odmładzający. Pamięć, która jest zdolnością zapamiętywania, przechowywania i przypominana rzeczy minionych jest procesem, który towarzyszy człowiekowi przez całe życie, składając się na jego osobowość i charakter. Wydobywanie wspomnień z przeszłości ma swój sens i cel, który zawiera się w pragnieniu swoistego katharsis. Tytułowa bohaterka Sońki Ignacego Karpowicza wraca wspomnieniami do tragicznych przeżyć z czasu II wojny światowej i dzięki przeprowadzonej przed obcym człowiekiem spowiedzi życia uwalnia się od balastu i ze spokojem, odmłodzona i wyzwolona odchodzi ze świata żywych. Karpowicz stworzył powieść „ocalającą”, wpisując się tym samym we współczesny nurt twórczości przywracającej wspomnienia czasów wojny, ukazanych w nieco innym, bardziej ludzkim wymiarze.

Czasopismo: Konteksty Społeczne
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
O możliwości zasiedzenia przez Skarb Państwa nieruchomości bezprawnie przejętych na mocy przepisów dekretu z 1944 r. o reformie rolnej

Przedmiotem rozważań w artykule są te stany faktyczne, które wystąpiły na gruncie dekretu o reformie rolnej i dotyczyły bezprawnego przejęcia przez Państwo zespołów pałacowo-parkowych. Dopiero po upadku realnego socjalizmu właściciele lub ich następcy prawni uzyskiwali stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu majątku. Był i jest to jednak dopiero początek zmagań, gdyż Skarb Państwa lub jego następcy prawni powołują się przed sądami powszechnymi na zasiedzenie nieruchomości objętej żądaniem zwrotu. Rozbieżność co najmniej 20 lat w orzecznictwie co do daty rozpoczęcia biegu terminu wymaganego do zasiedzenia (1980–1991) jest zjawiskiem niepożądanym, wymagającym przyjęcia jednolitego stanowiska sądów. Konsekwentnie autorzy niniejszego artykułu reprezentują pogląd, że okres obowiązywania zarówno dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jak i późniejszych aktów prawnych, ze szczególnym uwzględnieniem okresu obowiązywania dekretu z 1945 r. (Dz.U. nr 28, poz. 321) i następnie art. 9 (16) ustawy z 1958 r., wyłączał bieg zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa przejętych przez Państwo bezprawnie nieruchomości rolnych i leśnych. Okres ten trwał do 31 grudnia 1991 r., czyli do końcowej daty obowiązywania art. 9 (16).

Czasopismo: Studia Iuridica Lublinensia
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Stan zdrowia osób starszych w Polsce: wyzwania edukacyjne

Artykuł zawiera przegląd ogólnopolskich raportów ukazujących stan zdrowia polskich seniorów w ostatniej dekadzie. Na tej podstawie określone zostały funkcje, obszary i zadania  geragogiki w służbie zdrowia seniorów. Korzystne zmiany w sytuacji zdrowotnej osób starszych wymagają działań obejmujących ściśle związane ze sobą obszary: wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych. W artykule uwaga skoncentrowana została na „edukacji w starości” ze wskazaniem celów ukierunkowanych na młodsze pokolenia oraz dialog i współdziałanie międzygeneracyjne. „Edukacja w starości” we współczesnym świecie musi być dostosowana do potrzeb i możliwości seniorów. Nie powinna być zarezerwowana dla elit w formie i treściach, a seniorzy nie mogą być traktowani jak bierni odbiorcy. Wymaga to kształcenia większej liczby wysoko wykwalifikowanych geragogów, którzy znajdą zatrudnienie w istniejących i nowych placówkach realizujących zadania edukacji osób starszych, a także staną się animatorami aktywności społecznej, ruchu na świeżym powietrzu, a przede wszystkim senioralnych i międzygeneracyjnych grup samopomocowych. Wymaga to jednak poza działaniami oddolnymi decyzji i wdrożeń leżących w gestii polityki społecznej.

Czasopismo: Konteksty Społeczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Ochrona godności człowieka jako podstawa penalizacji mowy nienawiści wobec osób z niepełnosprawnościami w polskim prawie karnym

Celem pracy jest analiza prawna przepisów kryminalizujących mowę nienawiści w polskim prawie karnym w zakresie ochrony przyrodzonej godności człowieka w odniesieniu do osób z niepełnosprawnościami. Oceniono, czy brak szczególnej ochrony prawnokarnej w obszarze mowy nienawiści zapewnia należyty szacunek i ochronę godności osób z niepełnosprawnościami w Polsce w takim samym zakresie i stopniu jak innych osób. Omówiono doktrynę ochrony prawnokarnej przed mową nienawiści. Przeanalizowano przyczyny niewprowadzenia penalizacji mowy nienawiści wobec osób z niepełnosprawnościami i wykazano, że zmiany prawne w tym zakresie powinny być poprzedzone wieloaspektową analizą prawną z uwzględnieniem standardów międzynarodowych, a projekty nowelizacji cechowały się niewystarczającym uzasadnieniem kwestii niezbywalnej wartości godności. Przeprowadzono dyskusję w zakresie podstaw penalizacji mowy nienawiści wobec osób z niepełnosprawnościami. Wykazano, że objęcie osób z niepełnosprawnościami ochroną przed mową nienawiści nie budzi wątpliwości i powinno opierać się na zapewnieniu odpowiedniej ochrony godności przez państwo prawa ze względu na zrównoważenie ograniczeń wynikających z cechy niepełnosprawności, która jest zasadniczo od nich niezależna.

Czasopismo: Studia Iuridica Lublinensia
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Wybrane instytucje polskiego prawa prywatnego dla ochrony wierzyciela

Przedmiotem niniejszego artykułu jest kwestia intensywności ochrony interesów osoby, która weszła w stosunki zobowiązaniowe. Opisano instytucje wykorzystywane do zabezpieczenia wierzytelności, przy czym wątpliwości pojawiają się, gdy zabezpieczenia potęgują się w razie ogłoszenia upadłości dłużnika. Nie każde z przedsięwzięć gospodarczych kończy się sukcesem. Niejednokrotnie przedsiębiorca, z niezależnych powodów, nie jest w stanie zaspokoić swoich wierzycieli. Wierzyciele z kolei, mając świadomość ryzyka powiązanego z wejściem w zobowiązanie, zazwyczaj starają się o zabezpieczenia. W związku z tym warto zastanowić się, jak należy traktować zabezpieczenia w przypadku niewypłacalności dłużnika. W opracowaniu wskazano, że „samozabezpieczenia” wierzyciela – osobowe i rzeczowe – mają pierwszeństwo przed wierzycielami uzyskującymi pierwszeństwo wskutek ubezskutecznienia czynności dłużnika na podstawie przepisów o skardze pauliańskiej. Autor broni stanowiska, zgodnie z którym pierwszeństwo, o którym mowa w art. 532 k.c., nie jest pierwszeństwem bezwzględnym czy absolutnym. Problemy poruszone w opracowaniu są przedmiotem zainteresowania wielu przedstawicieli doktryny i sądów. Co więcej, w odniesieniu do ich treści Rzecznik Praw Obywatelskich sformułował pytania o ich zgodność z Konstytucją RP. Przyjęcie przez Polskę modelu gospodarki rynkowej sprawiło, że problematyka ta dotyczy nie tylko Polski. Dla obrony zapatrywania o pierwszeństwie zabezpieczenia podjętego przez wierzycieli przed pierwszeństwem, którego źródłem jest skarga pauliańska, zaprezentowano szereg argumentów, a dla wyeliminowania wątpliwości co do wzajemnego stosunku pierwszeństw do zaspokojenia wierzytelności sformułowano stosowny wniosek de lege ferenda.

Czasopismo: Studia Iuridica Lublinensia
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Wybrane aspekty prawne dotyczące przetwarzania danych biometrycznych pracowników

Z uwagi na wzrost popularności technik biometrycznych w praktyce można zauważyć pojawiające się wątpliwości dotyczące przesłanek warunkujących przetwarzanie danych biometrycznych. Przedmiotowe nieścisłości pojawiają się na gruncie różnych dziedzin prawa, w tym na gruncie prawa pracy. Niniejszy artykuł zawiera rozważania teoretyczne dotyczące przetwarzania danych szczególnej kategorii. Jego celem jest zwrócenie uwagi na potrzebę stworzenia odpowiednich regulacji prawnych służących zapewnieniu bezpieczeństwa przetwarzania danych biometrycznych pracowników oraz kandydatów do pracy. Artykuł rozpoczyna się od wyjaśnienia pojęcia danych biometrycznych oraz traktuje o praktycznych stronach wykorzystania narzędzi biometrycznych. W dalszej części autorka poddaje analizie regulacje prawne dotyczące przetwarzania danych biometrycznych w relacjach pomiędzy pracodawcą jako administratorem danych osobowych a pracownikiem jako podmiotem, którego dane są przetwarzane. W wyniku przeprowadzonych badań zaprezentowane zostało stanowisko wskazujące, że pracodawca przetwarzający dane biometryczne zatrudnionych pracowników oraz kandydatów do pracy powinien każdorazowo ustalać, czy dysponuje przewidzianą przez przepisy prawa przesłanką legalizującą przetwarzanie tych danych. Niniejszy artykuł jest jedną z niewielu prac w polskim dorobku piśmienniczym na temat przetwarzania danych biometrycznych. Głównym celem jest zaprezentowanie sytuacji, w których pracodawca może zgodnie z aktualnie obowiązującym stanem prawnym przetwarzać dane biometryczne swoich pracowników. Artykuł stanowi formę uniwersalnego przedstawienia problemu i może być przedmiotem zainteresowania zwłaszcza praktyków prawa.

Czasopismo: Studia Iuridica Lublinensia
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne
Pozycja ustrojowa notariusza na gruncie pierwszego polskiego Prawa o notariacie z dnia 27 października 1933 r. Część druga

Artykuł dotyczy problematyki pozycji ustrojowej notariusza na gruncie pierwszego polskiego Prawa o notariacie z dnia 27 października 1933 r. Dokonana w części pierwszej opracowania analiza pozycji ustrojowej notariusza wykazała istnienie poważnych trudności w precyzyjnym jej określeniu, zarówno wśród przedstawicieli doktryny, jak i judykatury. W celu precyzyjnego określenia pozycji ustrojowej notariusza w części drugiej przeprowadzono analizę postanowień Prawa o notariacie dotyczących samorządu zawodowego notariatu, nadzoru nad notariatem i notariuszami, odpowiedzialności dyscyplinarnej i odszkodowawczej notariusza oraz zasad przygotowania do zawodu notariusza. Przedstawiona w obu częściach artykułu analiza przepisów Prawa o notariacie z 1933 r. prowadzi do wniosku, że stanowisko notariusza zawierało w swoim położeniu prawnym połączenie cech urzędniczych i cech wolnego zawodu. Prawodawca, używając w art. 1 określenia „funkcjonariusz publiczny”, a nie „funkcjonariusz państwowy”, oraz nadając notariuszom w art. 23 Prawa o notariacie ochronę prawną przysługującą urzędnikom państwowym, chciał wyraźnie zaakcentować istniejące między nimi różnice, a zarazem podkreślić ich bliski związek z państwem. Przyjęcie takiej definicji umożliwiło przyznanie notariuszom szerokiego zakresu kompetencji. Jednocześnie stworzyło ono podstawy do powołania samorządu zawodowego oraz powierzenia jego organom istotnych uprawnień w zakresie sądownictwa dyscyplinarnego. Dualistyczne ujęcie stanowiska notariusza znalazło odzwierciedlenie również w odrębnych zasadach przygotowania do zawodu oraz w szczególnych zasadach odpowiedzialności odszkodowawczej notariusza. Powierzając notariuszom czynności należące do sądownictwa niespornego, państwo zapewniło sobie wyłączny wpływ na nadawanie posad notariuszom oraz poddało notariat ścisłemu nadzorowi Ministra Sprawiedliwości. Przedstawione w opracowaniu rozważania prowadzą do wniosku, że prawodawca ujął w Prawie o notariacie z 1933 r. stanowisko notariusza w sposób szczególny, stwarzając syntezę pierwiastków urzędniczego i wolno-zawodowego, którą można określić mianem funkcji publicznej. W zakresie ustrojowym, niezależnie od samej definicji, notariusz w praktyce pełnił funkcję osoby zaufania publicznego.

Czasopismo: Studia Iuridica Lublinensia
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki prawne