rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Skala Transcendencji Duchowej. Konstrukcja i walidacja

Artykuł przedstawia proces konstrukcji Skali Transcendencji Duchowej (STD), opartej na koncepcji Ralpha Piedmonta. Przez transcendencję duchową autorzy rozumieją zdolność do wyjścia poza bezpośrednie poczucie czasu i miejsca oraz widzenia życia z większej, bardziej obiektywnej perspektywy. Narzędzie składa się z dwóch podskal: Transcendencji Właściwej i Otwartości Duchowej. STD charakteryzuje się dobrymi właściwościami psychometrycznymi oraz wysoką trafnością. W badaniach walidacyjnych (N = 1859) testowano związki STD (wyniku ogólnego i skal składowych) z potrzebą aprobaty społecznej, istniejącymi miarami duchowości i religijności, materializmu oraz NEO-FFI. Narzędzie może być przydatne w badaniach eksperymentalnych i teoretycznych nad transcendencją duchową. Przeznaczone jest do badania osób po 16 roku życia.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Czy pokora może dawać szczęście? Związki pokory z aspiracjami i zadowoleniem z życia

Przeprowadzono badanie, w którym przeanalizowano związki aspiracji życiowych i zadowolenia z życia z pokorą (rozumianą jako godzenie się z ograniczeniami, akceptacja siebie i rzeczywistości, brak potrzeby kontroli, wykorzystywanie porażek i niewywyższanie się). Uzyskane wyniki wskazały, że pokora może być predyktorem aspiracji wewnętrznych i zadowolenia z życia. Ponadto ustalono, że aspiracje wewnętrzne dodatnio wiążą się z akceptacją siebie i rzeczywistości, a aspiracje zewnętrzne ujemnie wiążą się z brakiem potrzeby kontroli. Dwa wymiary pokory – godzenie się z ograniczeniami oraz akceptacja siebie i rzeczywistości – wiążą się dodatnio z zadowoleniem z życia.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Duchowość jawna i ukryta. Czy warto kruszyć kopie o naukowy status badania duchowości?

Mimo że duchowość jest dziś popularnym obiektem badań w wielu dziedzinach nauk o człowieku, ciągle istnieją kłopoty z jej definiowaniem. Wśród ich przyczyn, przynajmniej w psychologii, choć nieuzasadnione, są skrzywienia odzwierciedlające osobiste uwikłanie naukowca: z jednej strony apologetyczne, z drugiej – antyfideistyczne. Skrzywienie pierwszego typu jest często powodowane wykraczającymi poza paradygmat nauki przekonaniami twórcy koncepcji. Odnosi się to do dwu koncepcji uznających istnienie duchowego wymiaru człowieka jako substancjalnie innego niż psychologiczny: logoteoria V. E. Frankla, czyli koncepcja wymiaru duchowego jako źródła potrzeby sensu, oraz koncepcja D. Helminiaka, według której duchowość jest realizacją zasady autentycznej transcendencji siebie. Takie koncepcje określone są jako jawne. Jednak istnieją też jawne koncepcje duchowości, możliwe do akceptacji w ramach psychologii akademickiej; omówiony przykład to koncepcja duchowości opracowana przez J. Averilla. Skrzywienie drugiego typu zdominowało zachodnią psychologię na długo. Może być ono powodem nieużywania pojęcia duchowości przez twórców koncepcji, których wyróżniające się cechy pojawiają się w tym artykule. Są to ukryte koncepcje duchowości. Trzy ich przykłady to: teoria opanowywania trwogi, zainicjowana przez T. Pyszczynskiego, J. Greenberga i S. Solomona, model podtrzymywania sensu, którego autorami są głównie T. Proulx i S. Heine, oraz transgresyjna koncepcja człowieka Józefa Kozieleckiego. Występują w nich podobne wątki, jednak koncepcja transgresyjna jawi się jako najbardziej przydatna. W zakończeniu znajdują się propozycje badań wykorzystujących idee sensu, radzenia sobie z absurdalnością i formy transgresji jako prowadzące do duchowej przemiany.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Koszty zmiany modalności we wzrokowo-dotykowym rozpoznawaniu scen

Celem eksperymentu było sprawdzenie, jakie czynniki mogą modyfikować koszty międzymodalnego wzrokowo-dotykowego rozpoznawania scen. Badani uczyli się sceny, patrząc na nią bądź jej dotykając (w warunkach dotykowych – z zasłoniętymi oczami), a po odroczeniu rozpoznawali ją za pośrednictwem tej samej bądź zmienionej modalności. Manipulowano poziomem trudności zadania, wprowadzając na etapie rozpoznawania dwie bądź trzy zmiany umiejscowienia elementów tworzących scenę. Stwierdzono, że koszty zmiany modalności, związane zarówno ze spadkiem trafności rozpoznawania, jak i z wydłużeniem czasu podejmowania decyzji, występują jedynie w sytuacji dużego obciążenia pamięci roboczej, to jest w sytuacji dotykowego uczenia się sceny i przy dużym poziomie trudności zadania rozpoznawania.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Wpływ wielkości siatkówkowej obiektu na operacje wyobrażeniowe: rotacja, synteza, ich złożenie

Niniejszy artykuł jest odpowiedzią na pytanie badawcze dotyczące wpływu wielkości siatkówkowej (rozumianej jako tangens wielkości fizycznej obiektu i dystansu od podmiotu) na transformacje wyobrażeniowe. Zaprojektowano trzy eksperymenty, w których wzięły udział 182 osoby, uwzględniając trzy rodzaje operacji: 1) synteza jako operacja zmieniająca strukturę obiektu, 2) rotacja jako operacja zachowująca strukturę obiektu, 3) złożenie dwóch poprzednich. Potwierdzono wpływ wielkości siatkówkowej w przebiegu operacji rotacji. Okazało się także, że wpływ istotnie oddziałuje na efektywność wszystkich trzech operacji mentalnych. Wykazano tendencję odnośnie do wpływu wielkości fizycznej w operacji syntezy (najoptymalniej badani operowali obiektami o średnicy 15 cm, czyli takimi, które da się ująć w dłoni, w świecie realnym). Można zauważyć, że optymalny dystans do obiektu, preferowany przez badanych, to 30 cm. W świecie rzeczywistym umożliwia to swobodne przekształcenia na wyciągnięcie ręki. Uzyskane wyniki są argumentem za analogicznością świata mentalnego do tego, w którym żyjemy.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Geneza i źródło emocji jako czynniki modulujące obszar uwagi

W prezentowanych badaniach testowano rolę emocji, zróżnicowanych ze względu na swoją genezę i źródło, dla detekcji nowych bodźców pojawiających się blisko lub daleko od punktu fiksacji. Spodziewaliśmy się: (1) zawężenia pola uwagi w przypadku wzbudzania automatycznych procesów emocjonalnych i wewnętrznego źródła emocji; (2) poszerzenia pola uwagi w przypadku procesów refleksyjnych i zewnętrznego źródła emocji. W badaniu 1 (N = 90) zastosowano jawną prezentację zdań nasyconych afektem, a w badaniu 2 (N = 60) – zdegradowaną (32 ms oraz maskowanie) prezentację słów nasyconych afektem. Hipotezy znalazły częściowe potwierdzenie w zebranych danych. Okazało się, że czasy detekcji bodźca występującego blisko były istotnie krótsze niż czasy detekcji bodźców daleko od punktu fiksacji w warunkach wzbudzania emocji o genezie automatzcznej, jak też o źródle wewnętrznym. Wskazuje to na intensyfikację uwagi. Nie zaobserwowano istotnych różnic w warunkach wzbudzania emocji o genezie refleksyjnej, a także o źródle ze- wnętrznym, co świadczy o ekstensyfikacji uwagi przez te kategorie emocji.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Rola wzmocnionej autoafirmacji i wzmocnionego niepowodzenia w redukowaniu efektu dezinformacji

Głównym celem przedstawionego eksperymentu było zbadanie wpływu wzmocnionej autoafirmacji i wzmocnionego niepowodzenia na uległość wobec dezinformacji. Efekt dezinformacji polega na włączaniu do zeznania treści niezgodnych z jego przebiegiem, pochodzących z innych niż samo zdarzenie źródeł. W procedurze wzmocnionej autoafirmacji uczestnicy najpierw koncentrują się na swoich największych osiągnięciach życiowych, następnie dostają pozytywną informację zwrotną dotyczącą niefunkcjonowania swojej pamięci. W serii wcześniejszych eksperymentów okazało się, że wzmocniona autoafirmacja skutecznie redukuje podatność na dezinformację. Taki sam rezultat został osiągnięty w prezentowanym badaniu. Z kolei wzmocnione niepowodzenie jest procedurą wcześniej nie badaną. Polega na koncentracji uczestników na ich niepowodzeniach życiowych oraz dostarczeniu im negatywnej informacji zwrotnej odnośnie do jakości ich pamięci. Oczekiwano, że wzmocnione niepowodzenie zwiększy podatność na dezinformację. Wyniki wykazały przeciwną tendencję – osoby poddane procedurze wzmocnionego niepowodzenia były bardziej odporne na dezinformację niż osoby z grupy kontrolnej. Spadek podatności na dezinformację był większy w grupie ze wzmocnioną autoafirmacją niż ze wzmocnionym niepowodzeniem. Wyniki są omówione w kontekście zastosowania nowej procedury w praktyce sądowej.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Wpływ innowacji w sektorze usług na zmiany strukturalne w zatrudnieniu w Polsce

Celem opracowania jest przedstawienie zmian strukturalnych w zatrudnieniu w Polsce pod wpływem innowacji w sektorze usług. Analizy zostały przeprowadzone na podstawie dostępnych danych statystycznych zawartych w Głównym Urzędzie Statystycznym, który stosuje zalecenie metodologiczne zgodnie z wieloletnim programem badawczym Community Innovation Survey (CIS) opartym na międzynarodowej metodologii Oslo (Oslo Manual). Na podstawie tej analizy można skonstatować, że wzrasta zatrudnienie w tych sekcjach sektora usług, które w ostatnich latach wprowadzały innowacje. Dotyczy to głównie sektora usług biznesowych oraz działalności wykorzystujących nowe rozwiązania technologiczne.

Czasopismo: Optimum. Economic Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Wybrane aspekty funkcjonowania akademickich inkubatorów przedsiębiorczości w Polsce

Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości (AIP) zapewniają unikalne środowisko dla aktywności gospodarczej w Polsce. Pojawiły się w celu dostosowania się do poszczególnych potrzeb praktyki nauczania przyszłych przedsiębiorców, a także pomagania im w podejmowaniu pierwszych kroków w zakładaniu oraz rozwijaniu własnego biznesu. Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości najlepiej wspomagają przedsiębiorczość dzięki promowaniu i wspieraniu przedsiębiorczości, co prowadzi do rozwoju społeczno-gospodarczego regionu i kraju. Celem publikacji jest omówienie istoty Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości oraz zaprezentowanie wybranych aspektów ich funkcjonowania jako instytucjonalnej formy rozwoju przedsiębiorczości akademickiej w Polsce.

Czasopismo: Optimum. Economic Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Złożoność koncepcji siebie a poczucie tożsamości

Artykuł przedstawia próbę empirycznej analizy związku zróżnicowania koncepcji siebie z poczuciem tożsamości. Wykorzystano pojęcie złożoności Ja Patricii Linville oraz wielowymiarowe ujęcie poczucia tożsamości. Ze względu na postulowane powiązania tych strukturalnych właściwości osobowości z samooceną, przeanalizowano także te relacje. Rezultaty badań wskazują na brak związków złożoności pojęcia Ja z poczuciem spójności, stabilności, odrębności, dostępności treści tożsamościowych i samooceną. Analiza skupień ujawniła jednak obecność trzech grup o specyficznych kombinacjach wymiarów tożsamości i złożoności Ja i różnej samoocenie. Przeprowadzono dyskusję nad psychologicznym znaczeniem tych różnic.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Ideały jako regulatory funkcjonowania: złożoność ja-idealnego a przejawy postaw społecznych

Badania dotyczyły cech formalnych Ja-idealnego – złożoności pożądanych atrybutów Ja, a także wybranych przejawów postaw społecznych. Przewidywano, że wysoki stopień złożoności Ja-idealnego sprzyja wrażliwości na wartości humanitarne, takie jak równość i ochrona życia. W dwóch badaniach uczestniczyli studenci Uniwersytetu Warszawskiego (N = 118) oraz internauci (N = 326). Mierzona była wielość wygenerowanych pożądanych cech Ja, a także przejawy postaw wobec Innych oraz ustawowych regulacji życia społecznego, jak na przykład kara śmierci. W obu badaniach wyniki okazały się spójne z przewidywaniami: stosunkowo wysokie wskaźniki złożoności Ja-idealnego współwystępowały ze stosunkowo niskim stopniem stereotypowości w spostrzeganiu Obcych oraz opowiadaniem się za wyrównywaniem praw obywatelskich i ochroną życia.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Kreacja przedsiębiorczości zależnej od funduszy publicznych (wybrane aspekty i przykłady)

Celem niniejszego opracowania teoriopoznawczego jest wskazanie związku między rozwojem przedsiębiorczości a dostępem do subsydiów publicznych. Polska praktyka gospodarcza dostarcza licznych dowodów na to, że dostęp do szerokiego spektrum bezzwrotnych środków pomocowych przeznaczanych zarówno na realizację zadań publicznych, jak i dofinansowanie prywatnej działalności komercyjnej wpłynął na wykształcenie nowej formy aktywności gospodarczej w ramach „przedsiębiorczości zależnej” od zewnętrznych subsydiów. Studia literaturowe połączone z analizą ilościową świadczą o tym, że jest to problematyka mająca wyraźnie ekspansywne przełożenie na praktykę gospodarowania, a jednocześnie charakteryzuje się deficytem naukowego rozpoznania. Zaprezentowana analiza wpisuje się w nurt rozważań współczesnej ekonomii w ramach instytucjonalnych uwarunkowań gospodarki.

Czasopismo: Optimum. Economic Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Wybrane sposoby analizy autonarracji w diagnozie klinicznej na przykładzie paranoicznego zaburzenia osobowości

Niniejszy artykuł ma na celu ukazanie przydatności wybranych aspektów analizy narracji w diagnozie klinicznej, w której – oprócz rozpoznania obrazu zaburzenia osobowości, mechanizmu psychopatologii i etiologii – istotne jest też poznanie sposobu doświadczania samego siebie przez pacjenta. Zakładamy, że wypowiedź pacjenta sama w sobie jest fenomenem psychicznym – sposobem konstrukcji (i przeżywania) zaburzenia, a analiza autonarracji pacjenta pozwala zrozumieć, jak konstruuje on swoją psychopatologię. Jako wiodącą koncepcję narracyjną wybrano do opisu kliniczny model narracyjnej organizacji doświadczenia (model of narrative development – Salvatore, Dimaggio i Semerari, 2004), a jako przykład kliniczny omówione zostało paranoiczne zaburzenie osobowości.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych emerytów w Polsce w latach 2009- 2015

Celem opracowania jest ocena zmian w sytuacji mieszkaniowej gospodarstw domowych emerytów w Polsce w latach 2009-2015. Metodyka badań: W opracowaniu dokonano wyboru wskaźników obrazujących sytuację mieszkaniową gospodarstw domowych emerytów w Polsce. Dane podzielono na trzy kategorie, takie jak: warunki mieszkaniowe, sytuacja dochodowa oraz struktura demograficzna gospodarstw domowych. W analizie wykorzystano dane gromadzone przez Główny Urząd Statystyczny, w tym głównie wyniki badania budżetów gospodarstw domowych oraz raporty GUS w zakresie emerytur i rent w Polsce. Badania wykazały, że w obszarze warunków mieszkaniowych gospodarstw domowych emerytów w analizowanym okresie większość zmian miała pozytywny charakter. Negatywne zmiany – z punktu widzenia sytuacji mieszkaniowej – zaszły w obszarze struktury demograficznej gospodarstw domowych emerytów (zmniejszenie przeciętnej liczby osób w gospodarstwie domowym oraz wzrost udziału jednoosobowych gospodarstw domowych). W obszarze sytuacji ekonomicznej część zmian (w tym dotycząca poziomu emerytur w relacji do średniego poziomu dochodów w gospodarce narodowej) była pozytywna. Jednak zaszły negatywne zmiany w zakresie zadłużenia, związanego z użytkowaniem mieszkania.

Czasopismo: Optimum. Economic Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Wypalenie zawodowe u psychoterapeutów i psychoterapeutek nurtu Gestalt i nurtu poznawczo-behawioralnego

Celem artykułu jest zbadanie międzypłciowych różnic w zakresie poziomu objawów wypalenia zawodowego u psychoterapeutów i psychoterapeutek nurtu Gestalt i nurtu poznawczo-behawioralnego z uwzględnieniem długości stażu zawodowego psychoterapeutów jako współzmiennej. W badaniu wzięła udział grupa 200 psychoterapeutów, w tym 100 z podejścia Gestalt i 100 z podejścia poznawczo-behawioralnego. Wyniki badań wskazują, że istnieje dodatni związek między długością stażu zawodowego psychoterapeutów a poziomem wypalenia zawodowego w całej grupie zbadanych psychoterapeutów. Dodatkowo wykazano, że ogólny poziom wypalenia zawodowego w całej grupie mężczyzn psychoterapeutów jest istotnie wyższy niż nasilenie objawów wypalenia wśród wszystkich kobiet terapeutek. Nie uzyskano natomiast istotnych statystycznie różnic w nasileniu objawów wypalenia zawodowego między terapeutami i terapeutkami z nurtu Gestalt oraz nurtu poznawczo-behawioralnego.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Wskaźniki kłamstwa w wypowiedziach na różne tematy

Prezentowane badanie stanowi próbę analizy wypowiedzi, zawierających prawdę i kłamstwo, pod kątem obecności wskaźników oszukiwania. Czterech niezależnych sędziów przeanalizowało 80 wypowiedzi na trzy różne tematy: pozorowanej kradzieży, opinii na tematy społeczne oraz opisu znajomego. Celem tej analizy była ocena natężenia 11 wskaźników behawioralnych. Połowa z wypowiedzi zawierała kłamstwo. Zakładano, że na podstawie ocen sędziów nie będzie można odróżnić wypowiedzi prawdziwych od nieprawdziwych, a za wrażenie wiarygodności będą odpowiadały raczej subiektywne, a nie rzeczywiste wskaźniki kłamstwa. Ponadto natężenie obecności poszczególnych wskaźników będzie różne w zależności od tematu wypowiedzi. Wyniki częściowo potwierdziły hipotezy – mimo że na podstawie większości wskaźników nie można było trafnie rozróżnić osób prawdomównych od kłamców, to za ogólne wrażenie wiarygodności odpowiadały przede wszystkim wskaźniki rzeczywiste. Dodatkowo, zgodnie z założeniami, oceny obecności wskaźników zależały od tematu wypowiedzi.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Zmiany dobrostanu psychicznego, poczucia własnej skuteczności oraz strategii radzenia sobie ze stresem w trakcie stacjonarnej terapii osób uzależnionych od alkoholu

Celem prezentowanych badań była odpowiedź na pytanie o zmiany poziomu poczucia własnej skuteczności, strategii radzenia sobie ze stresem oraz dobrostanu, ujmowanego pozytywnie jako satysfakcja z życia i negatywnie jako poziom depresji, zachodzące między początkiem a końcem stacjonarnej psychoterapii uzależnienia od alkoholu. Podjęto również próbę poznania związków między tymi zmianami. W badaniach wzięło udział 60 osób uzależnionych od alkoholu, uczestniczących w stacjonarnej terapii odwykowej, prowadzonej w oparciu o ujęcie strategiczno-strukturalne. Pacjentów zbadano dwukrotnie – na początku i końcu terapii, tj. po 6 tygodniach. Zastosowano Skalę Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES) R. Schwarzera i współpracowników, Kwestionariusz Radzenia Sobie (KRS) E. Gruszczyńskiej, Kwestionariusz Satysfakcji z Życia (SWLS) E. Dienera i współautorów oraz Inwentarz Objawów Depresyjnych A. T. Becka (BDI). Wyniki otrzymane za pomocą rozwojowych krzywych latentnych, uzupełnionych o metodę bootstrap, wskazują, iż na poziomie grupowym obniżeniu uległ poziom objawów depresyjnych, natomiast nasiliły się strategie zorientowane na problem, na znaczenie oraz na poszukiwanie wsparcia społecznego. Ponadto zmiany te były ze sobą skorelowane i sugerują, iż intensyfikacja radzenia sobie wiąże się z obniżaniem symptomów depresji. Wykazano również, że nasilenie radzenia sobie w preteście jest moderatorem zmian satysfakcji z życia: rośnie ona tylko w grupie osób o niskim początkowym nasileniu wszystkich sposobów zaradczych. W pozostałych wypadkach odnotowano wyraźne zróżnicowanie wewnętrzne grupy zarówno pod względem stanu początkowego zmiennych, jak i zakresu ich zmian. Rezultaty wskazują na konieczność analizowania zmian z uwzględnieniem średnich grupowych, jak i wariancji wokół tych średnich, ujmujących różnice indywidualne w badanym procesie.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Psychologiczne aspekty tatuowania się

Tatuaż praktykowany był niemal w każdej zbiorowości ludzkiej i często jego funkcje oraz stojące za nimi motywacje znacznie się różniły. Po długim okresie negatywnej stygmatyzacji poddawanie się praktykom tatuowania stało się w ostatniej dekadzie modne. Celem tego artykułu jest zebranie dostępnych wyników badań nad fenomenem tatuażu, przybliżenie motywacyjnych aspektów podejmowania tych praktyk związków relacji między tatuowaniem a samookaleczeniem, a także zaprezentowanie badań nad cechami osób poddających się tym zabiegom oraz związkom tatuowania z tożsamością. Oddzielnie potraktowany został temat roli, jaką tatuaż odgrywa w indywidualnych projektach tożsamościowych, oraz wpływ tatuażu na poczucie przynależności grupowej. Ponadto została podjęta próba postawienia nowych pytań badawczych.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Rodzaj relacji interpersonalnej a zachowanie sprawcy krzywdy po jej wyrządzeniu i ustosunkowanie do ofiary

W badaniach prezentowanych w artykule poszukiwano różnic w atrybucjach przyczynowych i zachowaniach zaradczych sprawców krzywd wyrządzanych partnerom relacji wspólnotowych i opartych na wymianie. Celem badań była też eksploracja związku rodzaju zachowań zaradczych z wartościowaniem ofiary. Uczestnicy badania zostali w sposób losowy podzieleni na cztery grupy i przypominali sobie oraz opisywali zdarzenie z przeszłości, w którym wyrządzili krzywdę: (1) partnerowi bliskiego związku albo (2) własnemu dziecku, albo (3) podwładnemu, albo (4) znajomemu, a następnie wypełniali kwestionariusz dotyczący opisanego zdarzenia i szacowali cechy „ofiary” na kilkunastu skalach atrakcyjności. Najwyższy poziom odpowiedzialności i winy przypisali sobie krzywdzący partnerzy bliskich związków, najniższy przełożeni, a średni – rodzice i znajomi. Działania naprawcze (tutaj: różne formy przeprosin) najczęściej podejmowali partnerzy, znacząco rzadziej rodzice i znajomi, a najrzadziej przełożeni. Nasilenie usprawiedliwień i wymówek w wymienionych relacjach było niemal dokładnie odwrotne. Prawdopodobnym mechanizmem ujawnionego zróżnicowania reakcji sprawcy krzywdy „po fakcie” w porównywanych relacjach (bardziej wyrazistego u mężczyzn niż u kobiet) jest rola społeczna, jaką jest on związany z ofiarą. Z roli tej wynika między innymi ważność motywu afiliacji i władzy w regulacji kontaktów z partnerem. Uwypuklenie motywu afiliacji sprzyja działaniom naprawczym, natomiast uwypuklenie motywu władzy zdaje się hamować takie działania i zarazem nasilać skłonność do przywracania sprawiedliwości psychologicznej – stosowania usprawiedliwień i wymówek. Badania ujawniły współwystępowanie usprawiedliwień i wymówek ze skłonnością do pomniejszania wartości ofiary, co jest zgodne z przewidywaniami opartymi na koncepcji dysonansu poznawczego.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia