rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Ksiądz Stanisław Kozierowski – prekursor badań onomastycznych zachodniej Słowiańszczyzny

Father Stanisław Kozierowki (1874–1949) – a Forerunner of the Onomastic Research on Western SlavsFather Stanisław Kozierowski was one of the outstanding Polish researchers of Slavic onomastics in the first half of the twentieth century. He published numerous works on, often already forgotten, names of villages, lakes, rivers and marshes, particularly in the region of Greater Poland and the area historically inhabited by Slavic peoples, stretching as far as the river Elbe. His studies were part of the research stream described as “Western thought” (myśl zachodnia, followed at the University of Poznań after the First World War), a dispute with German scholars pursued with the aim of proving Poland’s right to the territories on the Baltic Sea which had been historically populated by West Slavic tribes. After the Second World War, Kozierowski contributed to setting Polish names of villages and railways stations in the so-called Recovered Territories. Ksiądz Stanisław Kozierowski (1874–1949) – prekursor badań onomastycznych Zachodniej SłowiańszczyznyKsiądz Stanisław Kozierowski był jednym z wybitnych polskich badaczy onomastyki słowiańskiej pierwszej połowy XX wieku. Opublikował liczne prace, w których przypomniał dawne, często już zapomniane nazwy miejscowości, jezior, rzek i bagien, zwłaszcza z terenu Wielkopolski oraz terenów zamieszkałych niegdyś przez ludność słowiańską do rzeki Łaby. Jego badania naukowe były częścią prowadzonych na Uniwersytecie Poznańskim w okresie międzywojennym badań określanych jako „myśl zachodnia”. Stanowiły one polemikę z badaczami niemieckimi i miały wykazać prawa Polski do ziem leżących nad Bałtykiem, zamieszkałych niegdyś przez plemiona zachodniosłowiańskie. Po II wojnie światowej ksiądz Stanisław Kozierowski przyczynił się do ustalenia polskich nazw miejscowości i stacji kolejowych na tzw. Ziemiach Odzyskanych.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Czy współcześnie powstający kaszubski język literacki oraz obecnie tworzony język neobretoński mogą stanowić przedmiot dociekań badaczy językowego obrazu świata?

Can the presently created Kashubian literary language and the currently formed new Breton language be objects of consideration for researchers of the linguistic picture of the world?The influence of the Polish language in conjunction with education and the mass media have brought about in the second half of the 20th century a growth of Polish-Kashubian bilingualism and a decline of Kashubian dialects. Simultaneously, work on the creation and promotion of the literary Kashubian language has begun. The standard Kashubian language is new to all users as is the new Breton language standardized in the last decades of the 20th century. Intergenerational transmission of the Breton language was severed after WWII. The ethnic revival of the 1970s led to the revalorization of the Breton culture and language, taught since then in a number of schools and at adult courses. Normalized Kashubian and Breton languages are full of neologisms. But at the same time they have also been considerably purified of those traits which make them similar to the respective dominant language (Polish and French). Furthermore, the range of use to which these minority languages are put is very different from one user to another. All these specifics result in the near impossibility of researching the linguistic picture of the world of contemporary normalized minority languages. Czy współcześnie powstający kaszubski język literacki oraz obecnie tworzony język neobretoński mogą stanowić przedmiot dociekań badaczy językowego obrazu świata?Wpływ polszczyzny związany ze szkołą i mediami masowymi spowodował wzrost w drugiej połowie XX wieku dwujęzyczności kaszubsko-polskiej i zanikanie dialektów kaszubskich. Jednocześnie rozpoczęły się prace nad stworzeniem i upowszechnieniem kaszubskiego języka literackiego. Standardowy język kaszubski jest nowy dla wszystkich użytkowników, podobnie jak standaryzowany w drugiej połowie XX wieku język bretoński. Międzypokoleniowa transmisja bretońskiego została przerwana w połowie XX wieku. Odrodzenie etniczne lat 70. XX wieku doprowadziło do rewaloryzacji kultury i języka bretońskiego, którego dzieci zaczęły się uczyć w szkołach, a dorośli – na kursach. Znormalizowane języki kaszubski i bretoński pełne są neologizmów, podlegają również procesom puryfikacji mającym oczyścić je z cech upodobniających do języka dominującego (polskiego i francuskiego). Zakres posługiwania się nimi u poszczególnych ich użytkowników jest silnie zróżnicowany. Wszystkie te fakty sprawiają, że badanie językowego obrazu świata normalizowanych obecnie języków mniejszościowych nie wydaje się możliwe.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Drugie posłowie historyka do "Resztek Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego" Aleksandra Hilferdinga

A historian's second afterword to Resztki Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego by Alexander HilferdingThe purpose of the Second Afterword is to emphasise that current interpretations of Resztki Słowian by linguists are exceptionally uncritical and, consequently, one-sided. I do not find Alexander Hilferding's account useless, but I believe that, as any other subjective report, it requires a critical approach. It should be emphasized that it was prepared in a very short time, and its Russian author cannot be considered a reliable researcher. Therefore, its scientific usefulness is limited. It has already been argued that the book was written with the help of Florian Ceynowa; however, I intend to prove a new proposition. In my opinion, the aforementioned assistance was much more significant than has been assumed by recent linguistic research, a fact Hilferding did not always properly point out. Moreover, the actual scope of help on the part of Ceynowa in relation to the Kashubian language of the eastern part of Koszalin district was far greater than it has been acknowledged by linguists, who fail to take into account the fact that Ceynowa had been studying it since the early 1840s, and in 1845 he conducted his own independent linguistic research in Słupsk county. Drugie posłowie historyka do Resztek Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego Aleksandra HilferdingaNiniejsze Drugie posłowie stawia sobie za cel wykazanie, że interpretacje Resztek Słowian podejmowane obecnie przez językoznawców charakteryzują się wyjątkową bezkrytycznością, a co za tym idzie – jednostronnością. Nie uznaję dzieła Aleksandra Hilferdinga za bezużyteczne, twierdzę jednak, że - jak do każdej subiektywnej relacji - należy do niego podchodzić krytycznie. Nie wolno zapominać, że praca postawała szybko, a jej rosyjskiego autora nie można uznać za wzbudzającego zaufanie badacza. Naukowa przydatność Resztek jest zatem ograniczona. Pisano już o tym, że dzieło powstało z pomocą Floriana Ceynowy; tu próbuję jednak dowieść nowego twierdzenia. Uważam, że owa pomoc odegrała rolę o wiele ważniejszą, niż zakłada się we współczesnej literaturze językoznawczej i niż gotów był przyznać sam Hilferding. Znacznie większy, aniżeli zakładają językoznawcy, był też rzeczywisty wkład Ceynowy, jeśli chodzi o opisanie języka wschodniej części Koszalińskiego, który zgłębiał on od początku lat 40. XIX wieku, obok samodzielnych badań językoznawczych podjętych przezeń w roku 1845 w powiecie słupskim.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Z problematyki polskich i słoweńskich analityzmów kauzatywnych z parafrazą przymiotnikową

Some remarks on Polish and Slovene analytic causatives paraphrased by adjectivesThe article is devoted to the analytic causative predicates. The data is collected from Polish and Slovene. The basic methodological device is a paraphrase which obligatorily includes an adjective. Special attention is paid to operator verbs, which often have their own semantic features. Some of them are verbs of transfer, others – verbs of motion. In most cases, however, they are causatives which denote change of features. Apart from the basic causative category, the material is classified according to its semantic features, including especially inchoativeness, terminativeness and restorativeness. In conclusion it is emphasized that analytic causatives show their semantic parameters more explicitly than is the case with verbal units and that they demonstrate considerable semantic condensity. Z problematyki polskich i słoweńskich analityzmów kauzatywnych z parafrazą przymiotnikowąArtykuł dotyczy analitycznych realizacji predykatu kauzatywnego. Materiał obejmuje przykłady z języków polskiego i słoweńskiego. Podstawowym narzędziem badawczym jest parafraza, która obligatoryjnie zawiera przymiotnik. Szczególną uwagę zwrócono na czasowniki operatorowe, które często mają samodzielne znaczenie. Niektóre z nich są czasownikami transferu, inne – czasownikami ruchu. Jednakże wiele z nich to także kauzatywa, określające zmianę cechy. Oprócz nadrzędnej kategorii kauzatywnej badane kauzatywa zostały poklasyfikowane ze względu na kategorię inchoatywności, terminatywności, restauratywności. We wnioskach podkreślono, że konstrukcje analityczne bardziej eksplicytnie niż jednostki werbalne ujawniają w swej budowie parametry semantyczne, jak również to, że charakterystyczna jest dla nich duża kondensacja semantyczna.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Języki zachodniosłowiańskie wobec pożyczek angielskich w ostatnim dwudziestoleciu – gramatyka, leksyka, pragmatyka, uwarunkowania społeczno-kulturowe

 West Slavic languages and English loanwords in the last two decades – an overview of grammar, lexicon, pragmatics and the socio-cultural contexThe recent decades, as is generally acknowledged, have been a period of profound changes in Central and Eastern Europe. These changes are reflected in the lexicon. Nominative needs have caused a remarkable vocabulary growth, with loanwords constituting a numerous and still growing group. The main research goal of the authors of the monograph project introduced in this article is to look into the influence of the English language upon West Slavic languages. The effect of Anglicisms on the phonetic, morphological and lexical subsystems will be subject to an in-depth examination. Of particular importance will be the adaptative processes affecting these loanwords in Czech, Polish and Slovak. The authors will also take into account the pragmatic aspect of borrowings as well as their functioning in the social and cultural context. This contrastive approach will make it possible to indicate similarities and differences in the process of assimilating English borrowings into West Slavic languages. Języki zachodniosłowiańskie wobec pożyczek angielskich w ostatnim dwudziestoleciu – gramatyka, leksyka, pragmatyka, uwarunkowania społeczno-kulturoweArtykuł jest poświęcony omówieniu planowanej monografii na temat nowszych i najnowszych pożyczek angielskich w językach: czeskim, polskim i słowackim. Ostatnie dziesięciolecia były, jak wiadomo, okresem zasadniczych zmian w Europie środkowo-wschodniej. Zmiany te odzwierciedla leksyka. Potrzeby nominatywne spowodowały ilościowy wzrost słownictwa, w którym odrębną grupę – liczną i ciągle rosnącą – stanowią pożyczki. Zasadniczym celem badaw czym autorów monografii jest odpowiedź na pytanie, jaki jest wpływ języka angielskiego na języki zachodniosłowiańskie. Przedmiotem szczegółowych rozważań będzie oddziaływanie anglicyzmów na podsystemy fonetyczny, morfologiczny, leksykalny. Za ważne uznaje się zwłaszcza prześledzenie procesów adaptacyjnych tych pożyczek w języku czeskim, polskim i słowackim. Autorzy uwzględnią także aspekt pragmatyczny zapożyczeń oraz ich funkcjonowanie w kontekście społecznym i kulturowym. Ujęcie konfrontatywne umożliwi wskazanie podobieństw lub różnic w procesie przyswajania przez języki zachodniosłowiańskie pożyczek angielskich.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Aktywność słowotwórcza a zjawisko zapożyczeń na przykładzie czasowników dwuaspektowych (w ujęciu polsko-słowackim)

Word formation activity and the phenomenon of loanwords as exemplified by dual aspect verbs (in Polish-Slovakian interlinguality)The conducted analysis of dual aspect verbs (based on selected linguistic material) and contrasting them with the state observed a quarter or half century ago do not show interdependencies between the existence of the group of genetically foreign dual aspect verbs – which are very limited and virtually relic in Polish but definitely more frequent in Slovakian – and a strong trend for word borrowing. On the contrary, the observed linguistic increase in prefixed oppositional units of perfective aspect indicates that more significant impact on their development and functioning is exerted by the established word formation technique as well as the lexical and grammatical structure of the native language. Aktywność słowotwórcza a zjawisko zapożyczeń na przykładzie czasowników dwuaspektowych (w ujęciu polsko-słowackim)Przeprowadzona analiza czasowników dwuaspektowych (w oparciu o wybrany materiał językowy) i ich konfrontacja ze stanem sprzed ćwierć-, a nawet półwiecza nie wykazują wzajemnych zależności pomiędzy funkcjonowaniem w języku – nielicznej, prawie reliktowej w polszczyźnie i zdecydowanie liczniejszej w języku słowackim – grupy genetycznie obcych czasowników dwuaspektowych a silnym nurtem zapożyczeń. Wręcz przeciwnie – obserwowany przyrost językowy prefiksalnych członów opozycyjnych o wartości aspektu dokonanego wskazuje, że większy wpływ na ich rozwój i funkcjonowanie wywierają utarta technika słowotwórcza i struktura leksykalno-gramatyczna języka rodzimego.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Interferencje składniowe w gwarach wyspowych (na przykładzie rosyjskiej gwary staroobrzędowców z regionu suwalsko-augustowskiego i polskiej gwary mieszkańców Wierszyny na Syberii)

Syntactic interferences in isolated dialects (on the basis of the Russian dialect of the Suwałki–Augustów region Old Believers and the Polish dialect of the inhabitants of Vershina in Siberia)The aim of the article is to discuss Polish syntactic interferences in the Russian dialect used by the Old Believers and, by analogy, Russian interferences in the Polish dialect of the inhabitants of Vershina. The dialects of the Old Believers living in the Suwałki-Augustów region and the inhabitants of Vershina are island dialects and are subject to the interferences caused by the languages surrounding them, especially on lexical and syntactic levels. In both dialects, in the case of syntactic interferences, we can observe loan translations of many structures, for instance, changes in terms of government, the ways of expressing age, structures with such cardinal numbers as one, two, three and four, the ways of expressing nominal predicates and the temporal relation signifying frequency and repeatability. Such structures do not contribute towards enriching the lexicon of the dialects with new lexemes, yet they indicate the dynamics of changes in them. Interferencje składniowe w gwarach wyspowych (na przykładzie rosyjskiej gwary staroobrzędowców z regionu suwalsko-augustowskiego i polskiej gwary mieszkańców Wierszyny na Syberii)Celem niniejszego artykułu jest zaprezentowanie polskich interferencji składniowych w rosyjskiej gwarze staroobrzędowców i analogicznych rosyjskich interferencji w polskiej gwarze wierszynian. Rosyjska gwara staroobrzędowców z regionu suwalsko-augustowskiego i polska gwara mieszkańców Wierszyny na Syberii są gwarami wyspowymi i podlegają interferencji ze strony języków otoczenia szczególnie na poziomie leksykalnym i składniowym. W gwarach staroobrzędowców i mieszkańców Wierszyny w przypadku interferencji składniowych możemy zauważyć kalkowanie wielu struktur, np. zmiany w zakresie związku rządu, wyrażanie wieku, konstrukcje z liczebnikami głównymi "dwa", "trzy" i "cztery", wyrażanie orzeczenia imiennego, wyrażanie relacji czasowej oznaczającej częstotliwość i powtarzalność. Konstrukcje te nie przyczyniają się do wzbogacenia zasobu leksykalnego gwar o nowe leksemy, ale wskazują na dynamikę zmian w badanych gwarach.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Propaganda jako termin naukowy polskiej politolingwistyki

Propaganda as a scientific term for Polish political linguisticsThe purpose of the article is to provide definitions of the concept propaganda and to explain the reasons for its controversial status as a scientific term describing contemporary political texts. In lexicographic works and in the literature in the field of political linguistics, propaganda is not understood unambiguously. Polish researchers define propaganda as the spreading of some views, particular political beliefs or attitudes, as well as attempts to influence behaviour by means of persuasive and/or manipulative nature. Propaganda has negative connotations associated with its flourishing in authoritarian regimes, where it was accompanied by censorship and government control of the mass media. In Polish political linguistics, the analyzed phenomenon refers predominantly to the socialist language, but polemical voices are also heard, emphasizing the inherent entanglement of politics and propaganda and the presence of propaganda in democratic regimes, where it serves the purposes of gaining and retaining power. The term propaganda is thus not neutral and as such, according to the author, should not be used as a scientific term. Propaganda jako termin naukowy polskiej politolingwistykiCelem artykułu jest przedstawienie definicji pojęcia propaganda i wyjaśnienie powodów jego dyskusyjnego statusu jako terminu naukowego określającego współczesne teksty polityczne. W opracowaniach leksykograficznych oraz w literaturze z zakresu politolingwistyki propaganda nie jest rozumiana jednoznacznie. Polscy badacze definiują propagandę jako upowszechnianie G. Dudek-Waligóra Propaganda jako termin naukowy polskiej politolingwistyki 24 jakichś poglądów, postaw czy idei, a także jako wywieranie wpływu, którym towarzyszą środki natury perswazyjnej lub/i manipulacyjnej. Propaganda ma negatywne konotacje związane z jej rozkwitem w systemach totalitarnych, gdzie towarzyszyły jej cenzura i rządowy monopol na środki masowego przekazu. Omawiane zjawisko na gruncie polskiej politolingwistyki odnosi się przede wszystkim do języka socjalistycznego, ale istnieją również głosy polemiczne, wskazujące na nierozerwalność polityki i propagandy oraz na obecność propagandy w ustroju demokratycznym, w którym służy ona zdobyciu i utrzymaniu władzy. Termin propaganda nie jest więc neutralny, dlatego zdaniem autorki nie powinien być terminem naukowym stosowanym dla nazywania bieżących wypowiedzi polityków.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Mikrotoponimy jako sposób kreowania ludowych miejsc kulturowych – podejście antropologii lingwistycznej

Microtoponyms as a way of creating folk cultural places – the approach of linguistic anthropologyThe paper deals with selected issues of linguistic anthropology with the purpose to examine a few theoretical assumptions of its methodology, taking into account Keith H. Basso’s study on the creation of cultural places as a result of linguistic activity. The research is based on the empirical material obtained from Polish native speakers, namely, folk tales of the residents of the Augustów County. Mikrotoponimy jako sposób kreowania ludowych miejsc kulturowych – podejście antropologii lingwistycznejTematyka artykułu dotyczy wybranych zagadnień antropologii lingwistycznej. Celem opracowania jest rekonesans głównych założeń metodologicznych antropologii języka z uwzględnieniem badań Keitha H. Basso z zakresu „tworzenia miejsc kulturowych” w rezultacie działalności językowej. Jako materiał empiryczny wykorzystano wypowiedzi polskich natywnych użytkowników języka – opowieści etniczne mieszkańców powiatu augustowskiego.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Semantyka staropolskich terminów bartniczych – na przykładzie (po)łazić pszczoły/miód – w ujęciu kognitywnym

Semantics of Old Polish Beekeeping Terms: The Case of (po)łazić pszczoły/miód ‘Take Honey from the Bees’ in a Cognitive PerspectiveThis article aims to explain the process of terminologisation of the verb (po)łazić in beekeeping terminology. We present its stages and hypotheses concerning the semantics of the Old Polish term under consideration, including possible event schemas and its non-prepositional syntax. The analysis indicates that the terminologisation of word combinations with the verb (po)łazić in beekeeping terminology: (po)łazić pszczoły/miód ‘take honey from the bees’ involved the process of shifting the semantic dominant and, consequently, changing the event schema (“self-motion schema” → “caused motion schema” or “transfer”). On the level of syntactic analysis, we put forward a hypothesis about the possible origin of the non-prepositional structure generated as a result of transformation of the prepositional phrase: łazić po pszczoły/miód → połazić pszczoły/miód with a general meaning ‘perform the action directed at the singled-out object that changes its location as a result’.Semantyka staropolskich terminów bartniczych – na przykładzie (po)łazić pszczoły/miód – w ujęciu kognitywnym Celem pracy jest wyjaśnienie zjawiska terminologizacji czasownika (po)łazić w użyciu bartniczym – przedstawienie jej etapów oraz hipotez dotyczących semantyki badanego terminu staropolskiego, w tym realizowanych możliwych schematów zdarzeń, oraz jego bezprzyimkowej składni. Analiza pokazuje, że proces terminologizacji badanych połączeń wyrazowych: (po)łazić pszczoły/barć/miód polegał na przesuwaniu się dominanty znaczeniowej, a w konsekwencji zmiany schematu zdarzenia (samoprzemieszczanie → powodowanie ruchu lub przekazywanie). Z kolei w analizie składniowej badanego terminu postawiona została hipoteza o możliwym pochodzeniu konstrukcji bezprzyimkowej z przekształcenia formacji z wyrażeniem przyimkowym: łazić po pszczoły/ miód → połazić pszczoły/miód o znaczeniu ogólnym ‘wykonać daną czynność ukierunkowaną na wyróżniony obiekt, który w wyniku tej czynności zmienia swoją lokalizację’.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo