Badanie ekspresji podtypów receptora somatostatynowego w ludzkich guzach endokrynnych

Somatostatyna (SST) - podwzgórzowy polipeptyd odkryty w latach 70-tych ubiegłego wieku, szeroko występuje w neuronach centralnego i obwodowego układu nerwowego, w przysadce, a takŜe w trzustce, nadnerczach, przewodzie pokarmowym, nerkach, prostacie, łoŜysku oraz w komórkach układu immunologicznego. Wywiera szereg róŜnorodnych efektów biologicznych: endo- i egzokrynnych, polegających głównie na hamowaniu sekrecji róŜnych hormonów (hormonu wzrostu -GH, tyreotropiny, insuliny, glukagonu, gastryny, ghreliny, VIP), a takŜe zmniejszeniu proliferacji komórkowej. To ostatnie działanie SST jest jednym z najbardziej interesujących efektów SST, zwłaszcza w aspekcie prób leczenia chorób nowotworowych. Somatostatyna działa zarówno cytostatyczne (hamowanie wzrostu), jak i cytotoksyczne (indukcja apoptozy), a takŜe hamuje angiogenezę. Somatostatyna, a takŜe jej długo działające syntetyczne analogi, wywierają swoje działanie za pośrednictwem specyficznych receptorów obecnych na powierzchni komórek docelowych. Mają one charakter glikoproteinowy i wiadomo, Ŝe naleŜą do grupy receptorów błonowych posiadających siedem obszarów transmembranowych i związanych z białkiem G. Zdefiniowano pięć podtypów receptora SST: SSTR 1-5. Podtyp SSTR 2 posiada dwie izoformy: 2A i 2B, a ostatnio zidentyfikowano takŜe dwa nowe warianty podtypu SSTR 5: SSTR 5B i SSTR 5C. Receptory somatostatynowe występują nie tylko w tkankach prawidłowych, lecz takŜe w guzach nowotworowych, co pozwala przewidzieć pozytywną odpowiedź na stosowanie analogów SST. DuŜa róŜnorodność ekspresji podtypów SSTR 1-5 w gruczolakach przysadki, a takŜe w guzach neuroendokrynnych przewodu pokarmowego moŜe częściowo wyjaśniać dlaczego w niektórych guzach tego typu, obserwuje się brak odpowiedzi na działanie analogów somatostatyny o przedłuŜonym działaniu, takich jak oktreotyd i lanreotyd, wiąŜących się głównie z podtypem receptora 2 i 5. Prace na temat występowania receptorów somatostatynowych w nowotworach innych gruczołów dokrewnych, takich jak nowotwory tarczycy i nadnerczy są nieliczne i prezentują sprzeczne wyniki. Badania te były jednak prowadzone głównie metodą łańcuchowej reakcji polimerazy (PCR), natomiast mniej badań przeprowadzono z uŜyciem metody immunohistochemicznej. Dlatego teŜ w swoich badaniach podjęłam próbę immunohistochemicznej oceny ekspresji podtypów receptora somatostatynowego SSTR 1-5 (z uwzględnieniem izoform SSTR 2A i 2B) w nowotworach tych narządów, a prezentowana praca jest podsumowaniem obserwacji własnych na tle dotychczasowego piśmiennictwa. W przypadku chorób tarczycy, równolegle wykonane zostały takŜe badania na poziomie molekularnym (RT-PCR) i przeprowadzono ocenę zgodności wyników uzyskanych tymi dwiema metodami. Omawiając występowanie SSTR w gruczolakach przysadki, po raz pierwszy dokonałam opisu dystrybucji SSTR w guzach wielohormonalnych tego gruczołu, odpowiadając na pytanie czy fakt współwystępowania GH lub ACTH w guzie ma związek ze zwiększoną ekspresją danego podtypu receptora. Na podstawie procentowej częstości występowania, określiłam wzory immunoekspresji SSTR 1-5 w gruczolakach przysadki. Otrzymane wyniki upowaŜniają do formułowania następujących wniosków: 1. Guzy nadnerczy, tarczycy, przysadki oraz guzy neuroendokrynne wykazują ekspresję podtypów receptora somatostatynowego SSTR 1-5 w sposób bardzo zróŜnicowany i specyficzny dla danego przypadku. Istnieją róŜnice w ekspresji SSTR 1-5 pomiędzy guzami róŜnych typów, jak równieŜ wśród guzów tego samego rodzaju. 2. W guzach nadnerczy dominuje SSTR 5, w mniejszym stopniu występuje SSTR 1. 3. Podtyp SSTR 1 receptora somatostatynowego jest dominującym podtypem w rakach i w łagodnych rozrostach gruczołu tarczowego. 4. Wykazano 100% zgodność pomiędzy metodą immunohistochemiczną - IHC i techniką RT-PCR dla SSTR 5. 5. Ekspresja podtypów receptora somatostatynowego w gruczolakach przysadki zaleŜy od fenotypu hormonalnego guza: • w guzach somatotropowych dominują dwa podtypy receptora: SSTR 5 (88,8%) i SSTR 1 (77,8%), • we wszystkich guzach prolaktynowych stwierdzono obecność SSTR 2B, SSTR 3 i SSTR 5, • w gruczolakach gonadotropowych stwierdzono niską ekspresję SSTR, wynoszącą maksymalnie dla SSTR 3 - 27,3%, a dla SSTR 2B - 22,7%, • we wszystkich gruczolakach przysadki wydzielających ACTHcorticotropinoma stwierdzono ekspresję SSTR 2A, a występowanie SSTR 1 i SSTR 3 w 80% przypadków. • po raz pierwszy wykazano w wielohormonalnych gruczolakach przysadki (adenoma plurihormonale) zwiększoną immunopozytywność SSTR 1 i SSTR 5, a ekspresja tych podtypów nie była związana z sekrecją hormonu wzrostu przez komórki guza, 6. W guzach neuroendokrynnych (NET) dominowały podtypy: SSTR 1 (58,8%) i SSTR 5 (52,9%), natomiast SSTR 3 stwierdzono w 41,2% a SSTR 2A w 33,3% przypadków. 7. SSTR 1-5 charakteryzują się błonową lub cytoplazmatyczną dystrybucją w komórce. 8. Przedstawione w pracy wyniki potwierdzają wysoką uŜyteczność immunohistochemicznej metody badania ekspresji receptorów somatostatynowych.

Czasopismo: Folia Medica Lodziensia
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki medyczne