rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Nieznany projekt rozporządzenia o zabezpieczeniu zbiorów bibliotecznych i odbudowie bibliotek w powojennej Polsce

Olbrzymie straty dóbr kultury, w tym księgozbiorów, poniesione przez Polskę podczas II wojny światowej, spowodowały konieczność odbudowy bibliotek i zbiorów bibliotecznych. Sprawa należała do wyjątkowo skomplikowanych ze względu na ogrom zniszczeń. Jeszcze w trakcie działań wojennych, w 1944 r., powstał projekt rozporządzenia oochronie księgozbiorów. Skoordynowane działania miało wprowadzić w życie Ministerstwo Oświaty i Kultury – instytucja, która nie powstała. Treść dokumentu stanowiła zapowiedź podziału kraju na kilka okręgów bibliotecznych, w tym obejmujących przedwojenne obszary wschodniej Polski, z Wilnem i Lwowem. Pracami w terenie mieli kierować dyrektorzy dużych bibliotek. Ze względów politycznych oraz zmianę powojennych granic Polski pierwotny projekt nie został wprowadzony w życie. Stanowił on zapowiedź zarządzenia Ministra Oświaty Stanisława Skrzeszewskiego, wydanego 15 lutego 1945 r. w Krakowie, podziału Polski na cztery okręgi biblioteczne, którymi kierowali dyrektorzy dużych bibliotek. Niezwykle cenny dokument źródłowy, przechowywany wzbiorach Biblioteki Narodowej wWarszawie, stanowi dowód troski i starań, związanych z ratowaniem dzieł pisanych, w sposób centralny i zorganizowany. Jest pierwszą próbą regulacji prawnej niezwykle złożonych spraw związanych z powojenną ochroną zbiorów bibliotecznych i odbudowy bibliotek.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Polonika w księgozbiorze klasztornym karmelitów bosych w Berdyczowie (na podstawie katalogu rękopiśmiennego z 1781 r.). Zarys problemu

Berdyczowski klasztor karmelitów bosych pw. Niepokalanego Poczęcia NMP znajdował się na terenie diecezji kijowskiej, później – łucko-żytomierskiej, w obrębie Polskiej Prowincji Karmelitów Bosych pw. Ducha Świętego. Fundatorem konwentu był wojewoda kijowski Janusz Tyszkiewicz, który zbudował go jako wotum za uwolnienie z niewoli tatarskiej. Aktu erekcyjnego dokonał 19 VII 1630 r. w Trybunale Koronnym Lubelskim. Po kasacie klasztoru przez władze rosyjskie w 1866 r. jego księgozbiór został w 1878 r. przewieziony do Kijowa i przekazany Bibliotece Uniwersyteckiej, a następnie wraz z nią włączony w latach 1927-1928 do Biblioteki Narodowej Ukrainy. Rękopiśmienny katalog biblioteki klasztornej z 1781 r. jest ważnym źródłem do historii i charakterystyki karmelitańskiej kolekcji. Spis zawiera 3467 opisów bibliograficznych obejmujących 7264 tomy (uporządkowane w 20 działach tematycznych). Księgoznawcza analiza treści katalogu pozwoliła na zestawienie danych statystycznych i tematycznych dotyczących druków polskich znajdujących się w bibliotece klasztornej.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Księgozbiór rodziny Żabów ze Zbylitowskiej Góry w zbiorach Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Juliusza Słowackiego w Tarnowie

Do 1945 r. ziemię tarnowską zamieszkiwały liczne rody ziemiańskie. Wśród nich warto zaznaczyć przedstawicieli rodziny Żabów herbu Kościesza: Napoleona Feliksa Żabę (1805–1885) – powstańca listopadowego, działacza politycznego na emigracji, podróżnika i poetę, Stanisława Żabę (1838–1919) – podporucznika angielskiego, członka licznych klubów angielskich oraz działacza społecznego na terenie Galicji, Romana Żabę (1864–1945) – pułkownika Cesarskiej i Królewskiej Armii Austro-Węgierskiej, a następnie generała Wojska
Polskiego i działacza społecznego, oraz Franciszka Feliksa Żabę (1906–1982) – inżyniera w Zakładach Azotowych w Tarnowie, oficera AK.
Właściciele Zbylitowskiej Góry zgromadzili w swoim dworze ciekawy księgozbiór, którego fragment przechowuje od reformy rolnej w 1945 r. Miejska Biblioteka Publiczna im. Juliusza Słowackiego w Tarnowie. W kolekcji tej dominuje literatura piękna, głownie w języku angielskim. Ponadto w kolekcji występują licznie książki wydawane w seriach lub wydawnictwach wielotomowych. Książki posiadają rożnego typu oprawy wykonane na zamówienie oraz ciekawe oprawy wydawnicze polskie i zagraniczne. W kolekcji znalazły się liczne znaki proweniencyjne: ekslibrisy, pieczęcie i podpisy odręczne, jak i dedykacje. W zachowanym fragmencie księgozbioru z Zbylitowskiej Góry znajdują się unikatowe wydania, posiadające ciekawe znaki introligatorskie, księgarskie i antykwaryczne, dostępne w nielicznych ośrodkach w Polsce. Z tego powodu kolekcja ma znaczenie nie tylko dla historii regionu tarnowskiego, ale jest cennym dziedzictwem narodowym.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Materiały źródłowe do katalogu wydawnictw emigracyjnych, opracowane na podstawie kolekcji Stowarzyszenia Ochrony Poloników Niemieckich w Opolu. Cz. 1 Niemieckie polonika dipisowskie

Przedstawiany katalog zawiera 113 opisów pozycji bibliograficznych sporządzonych z autopsji. Jednostka składa się z: nazwiska i imienia autora, tytułu, oznaczenia wydania, miejsca wydania, nazwy wydawcy, daty wydania oraz informacji o cechach fizycznych publikacji. Dane przejęte spoza druki pochodzą ze źródeł bibliograficznych, umieszczone są w nawiasie kwadratowym. Opisy uzupełniono adnotacjami informującymi o liczbie publikacji w zbiorze Stowarzyszenia Ochrony Poloników Niemieckich, znakach proweniencyjnych występujących na poszczególnych egzemplarzach, w wybranych przykładach – o zawartości treściowej. Pozycje zrębu głównego uszeregowane są alfabetycznie według nazwiska pierwszego autora, a przy dziełach anonimowych – według tytułu. Opis jednostek podano zgodnie z pisownią oryginalną. Prezentowana kolekcja druków znajduje się w posiadaniu Stowarzyszenia Ochrony Poloników Niemieckich z Opola.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Polska kolekcja w Oddziale Słowiańskim Biblioteki Rosyjskiej Akademii Nauk: historia i badania

Historia Oddziału Słowiańskiego Biblioteki Rosyjskiej Akademii Nauk zaczyna się w latach 80. XIX w. Obecnie zbiory druków słowiańskich (wydanych przed 1930 r.) liczą około 80 000 tytułów w trzystu tysiącach woluminów. Najbogatszym zbiorem Oddziału Słowiańskiego jest kolekcja polska. Liczy około 40 000 tytułów, czyli ponad 80 000 egzemplarzy, w tym około 2000 periodyków i 2700 starych druków. Badania nad kolekcją polską w Oddziale Słowiańskim zaczęły się dopiero w 1995 r. Niniejszy artykuł zawiera podsumowanie studiów przeprowadzonych w ciągu ostatnich 20. lat.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Dzieła dawnych polskich introligatorów w zbiorach zagranicznych – refleksje i spostrzeżenia

W artykule, bazującym na kwerendach przeprowadzonych w ostatniej dekadzie, zaprezentowano ustalenia dotyczące statusu znajdujących się w placówkach bibliotecznych i muzealnych oraz w zbiorach prywatnych w Europie i Stanach Zjednoczonych dzieł polskich introligatorów (oraz introligatorów obcych działających na ziemiach polskich) od średniowiecza do pierwszej połowy XX w. Przedmiotem szczególnego zainteresowania stały się te instytucje, w których przechowuje się największą liczbę opraw polskich bądź najcenniejsze z nich (a więc przede wszystkim z obszaru Rosji, Szwecji, Niemiec i Francji). Osobną uwagę poświęcono okolicznościom – nierzadko dramatycznym – w jakich na przestrzeni dziejów zabytki te znalazły się poza krajem. Spróbowano też ocenić stopień identyfikacji/inwentaryzacji tych dzieł przez badaczy zagranicznych i polskich, ponadto zarysowano perspektywy badawcze tyczące się owej charakterystycznej kategorii poloników.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Archiwum Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (1919-1939/1942). Historia, stan i perspektywy badawcze

Archiwum Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie jest jednym z licznych polskich zespołów archiwalnych dotyczących okresu dwudziestolecia międzywojennego, które znajdują się w Litewskim Centralnym Archiwum Państwowym w Wilnie. I jednym z nielicznych, który zachował się niemal w całości. Przez wiele lat kolekcję uważano za zaginioną. Po 1990 r. zaczęto ją wykorzystywać do badań nad historią nauki w Wilnie. Najgłębiej zbiór jest eksploatowany przez polsko-litewski zespół badaczy przygotowujących monografię USB na 2019 r. Brak zainteresowania państwa polskiego losami archiwum spowodował, że pomimo przygotowanych projektów badawczych pozostaje ono nieuporządkowane i nieopracowane, a w dużej części wymaga natychmiastowej interwencji konserwatorskiej. Istnieje obawa, że w niedalekiej przyszłości zasób ten – po opracowaniu w języku litewskim – będzie trudno dostępny dla wielu badaczy z Polski.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Polonika starodruczne w bibliotekach naukowych Nowego Jorku

W artykule omówiono kolekcje poloników wydanych w XV-XVIII w. przechowywane w bibliotekach naukowych Nowego Jorku. Największy ich zespół posiada Biblioteka Publiczna (New York Public Library). Spośród bibliotek uniwersyteckich wartościowy zbiór poloników znajdziemy w księgozbiorach bibliotek Uniwersytetu Columbia (Columbia University Libraries). Znacznie mniejsze kolekcje, liczące od kilku do kilkudziesięciu woluminów, posiadają inne uczelniane książnice: General Theological Seminary Library oraz Biblioteka Akademii Medycznej Nowego Jorku (New York Academy of Medicine). Niewielkie zespoły lub pojedyncze egzemplarze można odnaleźć również w Bibliotece Publicznej Brooklynu (Brooklyn Public Library) i w księgozbiorach towarzystw naukowych lub fundacji, m.in. w Bibliotece Towarzystwa Hiszpańskiego (Hispanic Society of America) oraz w zbiorach Nowojorskiego Towarzystwa Historycznego (New York Historical Society). Wartościowe i rzadkie polonika, w tym kilkanaście inkunabułów i wczesnych druków z XVI w. oficyn krakowskich, zgromadziła Biblioteka Morgana (Morgan Library & Museum, dawniej Pierpont Morgan Library). W jej zbiorach są także egzemplarze należące ongiś do znakomitych polskich kolekcji historycznych. W nowojorskich placówkach znajdziemy publikacje z różnych dziedzin wiedzy: historii i literatury staropolskiej, teologii (z bogatą kolekcją druków reformacyjnych i kontrreformacyjnych), nauk przyrodniczych i prawnych. Wśród autorów spotykamy najczęściej pisarzy takich jak Stanisław Hozjusz, Marcin Kromer, Mikołaj Kopernik, Wawrzyniec Goślicki i Jan Heweliusz.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Polski socjolog i bibliograf Wiktor Stanisław Żółtowski (1900-1969) – założyciel francuskiej szkoły historii statystycznej twórczości intelektualnej

Postać Wiktora Żółtowskiego nie jest bliżej znana w świecie nauki polskiej. Większość życia uczony spędził we Francji. Celem artykułu jest przybliżenie jego osoby i dokonań naukowych. Francuski bibliolog Robert Estivals uznał W. Żółtowskiego za założyciela, opartej na metodzie bibliograficznej, francuskiej szkoły historii statystycznej produkcji intelektualnej. Oryginalność jego badań polegała na wykorzystaniu danych zawartych w różnego typu spisach, głównie w „Bibliographie de la France”, do analizy ilościowej produkcji wydawniczej tekstów naukowych. Prace W. Żółtowskiego powstały na styku bibliologii, historii piśmiennictwa i socjologii.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Biblioteka Wiedzy Religijnej w Warszawie (1919-1939)

Biblioteka Wiedzy Religijnej, założona przez Irenę Tyszkiewicz w 1919 r. w jej domu przy ul. Litewskiej 6 w Warszawie, była instytucją całkowicie prywatną, bo finansowaną przez założycielkę, a jednocześnie – publiczną w swoim społecznym wymiarze, gdyż pozycje gromadzone w książnicy były wypożyczane bezpłatnie każdemu, kto przedstawił jakiekolwiek poręczenie. Choć głównym celem założenia Biblioteki, jak wskazuje jej pełna nazwa, było szerzenie wiedzy religijnej w duchu katolickim, pomyślano także o specjalnym dziale dla dzieci i młodzieży oraz o dziale książki popularnej, gdzie gromadzono literaturę piękną i poezję. Jednak główny trzon zbiorów stanowiła literatura religijna zarówno polska, jak i obcojęzyczna, co dobrze odzwierciedlają dane liczbowe: zbiory Biblioteki Wiedzy Religijnej w 1939 r. liczyły ponad 17 000 woluminów, działu dziecięcego – ponad 3000 książek, a działu literatury popularnej – zaledwie kilkaset tomów. Liczba czytelników korzystających z biblioteki jest trudna do ustalenia. Według I. Tyszkiewiczowej założonych było 4000 kart czytelniczych, lecz pod wieloma z nich kryły się całe rodziny, a nawet instytucje, np. zgromadzenia zakonne. Choć Biblioteka uległa całkowitemu zniszczeniu (została spalona wraz z miastem po upadku powstania warszawskiego w 1944 r.), zachowane dokumenty archiwalne pozwalają na częściowe zapoznanie się z informacjami o jej zbiorach i funkcjonowaniu.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Kalendarze polonijne Związku Narodowego Polskiego w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej (wybrane zagadnienia)

W artykule omówiono kalendarze polonijne wydawane na terenie Chicago przez jedną z najstarszych organizacji polskiej diaspory w Stanach Zjednoczonych – Związek Narodowy Polski (Polish National Alliance of the United States of North America). W latach 1910-1982 ukazywały się one jako publikacja książkowa, a w okresie 1992-2016 – jako kalendarze kartkowe (wall calendars). Przedmiotem rozważań i analizy stały się roczniki z przełomu XX i XXI w. W artykule dokonano jedynie przeglądu treści poszczególnych publikacji z uwzględnieniem ich elementów formalno-wydawniczych. Zaprezentowane kalendarze pochodzą z prywatnej kolekcji Autorki. Almanachy kartkowe były przeznaczone dla działaczy ZNP i wkładane do weekendowego wydania „Dziennika Związkowego” pod koniec każdego roku. Na łamach kalendarzy uwzględniano takie tematy jak: Polacy w życiu i historii Ameryki, dzieje Polski (dawnej i współczesnej), działalność ZNP – jego różne formy aktywności w polskim i amerykańskim środowisku. Promowano w ten sposób nie tylko samą organizację, lecz także przede wszystkim polskie dziedzictwo narodowe za oceanem. Poza Chicago wydawane są również inne kalendarze polonijne, o istnieniu których wspomina się w artykule.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Udział Krystyny i Czesława Bednarczyków w pracach redakcyjnych „Kultury” i „Orła Białego” (na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku)

W oparciu przede wszystkim o źródła archiwalne podjęłam w artykule próbę zwięzłego omówienia udziału Krystyny i Czesława Bednarczyków, założycieli emigracyjnej Oficyny Poetów i Malarzy, w pracach redakcyjnych zespołu paryskiej „Kultury” i londyńskiego „Orła Białego”. Zarówno szczegóły tej współpracy, jak i redaktorskie dokonania debiutujących wydawców poezji nie wzbudziły dotychczas żywszego zainteresowania badaczy życia literackiego emigracji. Tymczasem na początku lat pięćdziesiątych Bednarczykowie zasadniczo wpływali na podniesienie poziomu poetyckiego i artystycznego obu periodyków, publikując gościnnie autorskie całostronicowe kompozycje wierszy i grafik malarzy oraz poetów, których poznali w większości na wojennym szlaku II Korpusu. W „Kulturze” ukazały się one tylko dwa razy (w kwietniu i listopadzie 1950 r.), na łamach „Orła Białego” zaś dziesięć razy (w latach 1950-1951). Uczestnictwo w tworzeniu numerów miesięcznika oraz tygodnika stanowiło dla Bednarczyków szansę nie tylko na redaktorski debiut i edytorską wprawkę, lecz także na reklamę własnego wydawniczego przedsięwzięcia. Zarówno bowiem Jerzy Giedroyc, jak i Ryszard Piestrzyński wspomogli nowo założoną Oficynę Poetów i Malarzy, zamieszczając w kierowanych przez siebie pismach apele, ogłoszenia i artykuły promujące tę inicjatywę. Zatem mimo że opisana współpraca stanowiła dla Bednarczyków dodatkowe i krótkotrwałe zatrudnienie, należy uznać możliwość równoczesnego redagowania działu poetyckiego „Kultury” oraz „Orła Białego” za niemałe ich osiągnięcie i przywrócić temu epizodowi należne mu z tej racji miejsce w literaturze przedmiotu.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Polskie księgozbiory i polonika w zbiorach białoruskich

Ze względu na wspólną przeszłość, sięgającą korzeniami wieloetnicznej i wielojęzycznej dawnej Rzeczypospolitej, rzeczą naturalną jest obecność licznych poloników w zbiorach białoruskich. Druki te zostają ujawnione m.in. dzięki postępującym pracom nad stworzeniem pełnego bibliograficznego katalogu-repertuaru drukowanej książki na Białorusi (od 1517 r.) oraz bibliograficznego rejestru zabytków książkowych. W związku z tym obszary badawcze polskich i białoruskich bibliologów nierzadko pokrywają się, co sprzyja działaniom zespołowym i projektowym, aktywnie prowadzonym od lat 90. XX w. W artykule przedstawiono liczne przykłady zrealizowanych badań indywidualnych i instytucjonalnych, w wyniku których dokonano rejestracji historycznych księgozbiorów w zasobach białoruskich, w tym zawierających cenne polonika. Efekty tych działań pozwalają na określenie tematyki i kierunków dalszych wspólnych przedsięwzięć badawczych.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Londyńskie archiwum artysty emigracyjnego Jerzego Hima – omówienie zawartości oraz potencjału badawczego zbioru

Jerzy Him (1900-1986; znany również jako George Him) był urodzonym w Łodzi artystą żydowskiego pochodzenia. W 1933 r. wraz z Janem Lewittem założył studio (Atelier Lewitt-Him) specjalizujące się w grafice użytkowej i ilustracji książkowej. W 1937 r. twórcy przenieśli swoją działalność do Londynu. Artysta pozostawił po sobie obszerne archiwum dzieł i różnorodnych dokumentów osobistych oraz zawodowych. Zawiera ono m.in. korespondencję, dzienniki, księgi adresowe, dokumenty finansowe i administracyjne oraz bogatą kolekcję prac artysty: szkiców, odbitek próbnych, reprodukcji fotograficznych oraz oryginalnych projektów. Materiały wchodzące w skład kolekcji stanowią zapis życia prywatnego i kariery artystycznej J. Hima od lat 20. do 1986 r.  Zbiorem początkowo opiekowała się wdowa po artyście. Po jej śmierci spadkobiercy zdecydowali się przekazać zbiór do londyńskiego Archiwum Sztuki i Rzemiosł Artystycznych, działającego przy Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie. Archiwalia te mogą być przydatne w badaniach nad historią sztuki XX w., książką dziecięcą czy polsko-żydowską emigracją w Wielkiej Brytanii.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Polonica w kolekcji książek europejskich syberyjskiej biblioteki akademickiej

Stare druki polskiego pochodzenia stanowią jedne z najciekawszych zabytków należących do zbioru europejskich książek XV–XX w. Oddziału Książki Rzadkiej i Rękopisów GPNTB SO RAN. Nie tworzą w nich wydzielonego zasobu i znajdują się tylko w dwóch kolekcjach Oddziału – zbiorach Tobolskiego Seminarium Duchownego oraz europejskich wydawnictw naukowych. Wszystkie bez wyjątku są niezwykle interesujące – zarówno z punktu widzenia ich tematyki, jak i autorstwa, wiadomości o wydawnictwach i proweniencji.
W artykule poglądowo zaprezentowano obce zasoby Oddziału, gdyż stanowią one kontekst, w którym funkcjonują na Syberii, już prawie od poł wieku, książki od XVI do XIX w. związane z historią Polski. Również poglądowo przedstawione zostały cymelia wydane po polsku lub w Polsce, dotyczące Polski i Polaków oraz rzadkie egzemplarze pochodzące z dawnych polskich bibliotek, które na skutek rożnych wydarzeń znalazły się na Syberii. Studiowanie historii księgozbiorów, rekonstruowanej na podstawie zachowanych na egzemplarzach ekslibrisów, pieczątek, naklejek, charakterystycznych opraw itd., pozwoliło stwierdzić, że niektóre znaki własnościowe występują wielokrotnie. To z kolei pozwala na traktowanie tych przypadków jako większych lub mniejszych umownie wydzielonych kolekcji polskich książek w zbiorach Oddziału Książki Rzadkiej i Rękopisów GPNTB SO RAN.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Sermones varii. Kazania w średniowiecznych rękopisach ze zbiorów Archiwum Polskiej Prowincji Dominikanów w Krakowie jako świadectwo praktyki kaznodziejskiej polskich dominikanów

Kazania od dłuższego czasu przyciągają uwagę mediewistów. Widziano w nich teksty literackie, traktaty teologiczne, źródła do badań nad mentalnością i życiem codziennym etc. Niniejszy tekst jest próbą spojrzenia na rękopiśmienne teksty kazań przede wszystkim jako na świadectwo średniowiecznej praktyki kaznodziejskiej w Polskiej Prowincji Dominikanów w średniowieczu. Podstawę źródłową badań stanowi zbiór średniowiecznych rękopisów przechowywany obecnie w Archiwum Polskiej Prowincji Dominikanów. W oparciu o osiemnaście przechowywanych tam kodeksów zawierających kazania podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, co, kiedy i do kogo głosili polscy Bracia Kaznodzieje.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach
Średniowieczne rękopisy Historia scholastica Piotra Comestora w zbiorach polskich

Historia scholastica, jak wykazały badania Agnety Sylwan, była jednym z najpopularniejszych tekstów przepisywanych w średniowieczu. Autorem tego poczytnego dzieła był Piotr dziś powszechnie znany jako Comestor lub Manducator (ok. 1100 – 12 X 1179). Początkowo kształcił się pod kierunkiem Jana z Tours, ucznia Anzelma z Laon. Około 1150 r. podążył do Paryża, by zostać uczniem Piotra Lombarda. Po kilku latach sam już był wyróżniającym się mistrzem. W latach 1164–1168 dzierżył jedną z katedr teologii, a w latach 1168–1178 był kanclerzem szkoły katedralnej Notre Dame. Około 1170 r. ukończył swoje największe dzieło, które było wynikiem wieloletnich studiów i doświadczeń w pracy ze studentami. Historia scholastica jest komentarzem do Biblii objaśniającym jej sens literalny. Już Comestor używał go jako podręcznika teologii dla swoich studentów. Wkrótce inni mistrzowie teologii poszli jego śladem i Historia zaczęła być jedną z podstaw nauki teologii na średniowiecznych uniwersytetach. Służyła także duchowieństwu jako pomoc w interpretacji Biblii i dlatego wiele jej odpisów przechowało się przez następne wieki w zbiorach bibliotek klasztornych. Nie inaczej było w Polsce: zachowało się 21 egzemplarzy, które w okresie średniowiecza funkcjonowały na naszych ziemiach. Tak jak i w innych krajach odpisy powstawały zarówno w środowisku uniwersyteckim, jak i na potrzeby kleru. Najstarszy odpis, jeszcze z XII wieku powstał prawdopodobnie w Paryżu, kolejne egzemplarze trafiały do Polski z innych miast Francji, Włoch oraz Czech, stając się podstawą rodzimych kopii.

Czasopismo: Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o komunikacji społecznej i mediach