rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Słowiańskie ‘da’ i jego bałkańska specyfika

The Slavic ‘da’ and its Balkan peculiarities The aim of this article is the analysis of the Slavic ‘da’, its derivates and distribution, from Proto-Slavic to modern Slavic languages, with particular emphasis on the Serbo-Croatian diasystem. The main assumption made by the author is the optativity of the South Slavic ‘da’, which constitutes a so-called syntactic Balkanism. The present study offers a concise presentation of the Slavic ‘da’, including both the dictionary data and the author’s own interpretation of the role of this grammatical particle in the South Slavic languages. Słowiańskie ‘da’ i jego bałkańska specyfika Niniejszy artykuł stanowi próbę uporządkowania wiedzy na temat słowiańskiego da, jego derywatów oraz dystrybucji językowej ze szczególnym uwzględnieniem diasystemu serbsko-chorwackiego. Analizę przeprowadzono na materiale słownikowym począwszy od języka prasłowiańskiego. Głównym założeniem pracy jest optatywność południowosłowiańskiej partykuły da, która składa się na tzw. syntaktyczny bałkanizm. W problematyce zagadnienia została zawarta interpretacja własna autora.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Kilka uwag o formalizacji argumentu propozycjonalnego pCaus w zdaniach z przyimkowymi kauzatywnymi wyrażeniami predykatywnymi w języku bułgarskim

Some remarks on the formalization of the propositional argument pCaus in sentences with prepositional causative predicative expressions in Bulgarian The paper focuses on the means of expressing propositional arguments in sentences with prepositional causative predicative expressions. Special attention is devoted to the causal argument (pCaus) and the processes of syntactic condensation and decondensation. Kilka uwag o formalizacji argumentu propozycjonalnego pCaus w zdaniach z przyimkowymi kauzatywnymi wyrażeniami predykatywnymi w języku bułgarskim W artykule skoncentrowano się na środkach wyrażania argumentów propozycjonalnych w zdaniach z przyimkowymi kauzatywnymi wyrażeniami predykatywnymi. Więcej miejsca poświęcono argumentowi przyczynowemu (pCaus) oraz procesom kondensacji i dekondensacji składniowej.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Słowianie w Historii powszechnej Teofilakta Simokatty – bizantyńska perspektywa aksjologiczna

Slavs in Theophylact Simocatta’s „Universal History” – a Byzantine axiological perspectiveThe Universal History of Theophylact Simocatta constitutes a very important source for the history of the Later Roman Empire, especially within the context of appearance of the Avars and the Slavs in the Balkans. This article confirms the high reliability and great value of Theophylact’ s narrative concerning the Slavs in the last two decades of the sixth century. In the second part, some new remarks have been given, which argue for the authenticity of the famous episode about Slavs “living at the end of the Western Ocean” (6.2). Moreover, the author is firmly convinced that the so-called Western Ocean should be identified with the Baltic Sea. Słowianie w Historii powszechnej Teofilakta Simokatty – bizantyńska perspektywa aksjologiczna Historia powszechna Teofilakta Simokatty stanowi bardzo istotne źródło do dziejów późnego Cesarstwa Rzymskiego, m.in. w kontekście pojawienia się Awarów i Słowian na Bałkanach. Przedłożony artykuł potwierdza wysoką wiarygodność i faktograficzne znaczenie narracji Teofilakta odnośnie do Słowiańszczyzny ostatnich dwóch dziesięcioleci VI wieku. Druga część artykułu zawiera nową argumentację na rzecz autentyczności słynnego epizodu o Słowianach „mieszkających przy krańcu zachodniego Oceanu”. Autorka jest przekonana, że tzw. „zachodni Ocean” należy utożsamić z Morzem Bałtyckim.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Formanty kategorialne – ich miejsce w (semantycznej i formalnej) strukturze języka

Category formants – their place in (semantic and formal) language structure The author argues that the so-called category some of the grammaticalized segments of the corresponding semantic fields that are especially important for successful linguistic communication. She presents semantic categorical paradigms in Polish and in Macedonian, along with their formal correlates, i.e., categorical markers. She states that in the course of time, the old postpositional bound markers, suffixes and infixes are often eliminated, while the prepositional markers (prefixes, prepositions, verbal particles…) multiply. The Macedonian situation demonstrates that this type of evolution is accelerated in multilingual environment. Formanty kategorialne – ich miejsce w (semantycznej i formalnej) strukturze języka Autorka dowodzi, że tzw. formanty kategorialne należą do tych gramatycznych segmentów pól semantycznych, które są szczególnie ważne dla pomyślnej komunikacji językowej. Przedstawia semantyczne paradygmaty kategorii w języku polskim i macedońskim oraz ich formalne, tj. kategorialne, wskaźniki. Stwierdza, że z biegiem czasu stare, postpozycyjne, związane wskaźniki, sufiksy, infiksy, partykuły werbalne są często eliminowane, a wskaźniki przyimkowe (przedrostki, przyimki, cząstki słowne…) multiplikowane. Sytuacja w Macedonii świadczy o tym, że ten rodzaj ewolucji ulega przyspieszeniu w środowisku wielojęzycznym.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Teoria w działaniu

Theory in actionA review of the new monograph in anthropology of religion: Kamila Baraniecka-Olszewska, Ukrzyżowani. Współczesne misteria męki Pańskiej w Polsce, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2013. Teoria w działaniuRecenzja nowej monografii z zakresu antropologii religii: Kamila Baraniecka-Olszewska, Ukrzyżowani. Współczesne misteria męki Pańskiej w Polsce, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2013, ss. 351.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Wyrażanie intensywności w językach serbskim i macedońskim

Expressing intensity in Serbian and Macedonian The article presents the way of expressing intensity in Serbian and Macedonian. The analysis of derivatives was made using the semantic word-formation methodology. It was initially assumed that the close relationship of the languages manifests itself in word-formation. The analysis of derivatives in this category shows a large similarity, such as the occurrence of the same or similar formatives, the distribution of formatives, the variance of formatives, but also that both languages retain their specificity. The results of the research will be presented in two parts. The present part deals with the formatives that appear in both compared languages. The formatives appearing in one of the languages and not the other will be discussed in a further paper. Wyrażanie intensywności w językach serbskim i macedońskim W artykule przedstawiono sposób wyrażania intensywności w językach serbskim i macedońskim. Analizę derywatów słowotwórczych przeprowadzono w metodologii słowotwórstwa semantycznego. Bliskie pokrewieństwo obu języków pozwoliło założyć, że wiele formantów, ich wariantywność i dystrybucja będą w nich zbliżone. Potwierdziła to analiza materiału słownikowego. Obydwa języki zachowują też swoją specyfikę.W niniejszym artykule zostały opisane formanty kategorii intensywności wspólne dla języka serbskiego i języka macedońskiego. Formanty występujące tylko w jednym z porównywanych języków będą przedstawione w odrębnym artykule.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
O dwóch słowiańskich przekładach dialogu Ofiara Abrahama

On two Slavonic translations of the Renaissance drama Abraham’s sacrificeThe paper’s main aim is to present two South-Slavonic translations of the Renaissance Greek drama Abraham’s sacrifice (I Thysía toú Avraám) by Vincenzo Cornaro; the first one was made by the Serbian man of letters Vikentije Rakić (1750–1818) at the end of the eighteenth century, the second one – by Andrey Pop-Doynov Robovski (1801–1858), a Bulgarian priest, teacher and activist for autocephaly of the Bulgarian Orthodox Church. The different reception and spread of the two translation was probably due to their various cultural contexts and literary value. Rakić’s translation was widely disseminated in both printed editions and manuscript copies, two of which are described in detail in the present article. O dwóch słowiańskich przekładach dialogu Ofiara AbrahamaCelem artykułu jest ukazanie specyfiki dwóch południowosłowiańskich przekładów późnorenesansowego dialogu Ofiara Abrahama (Ἡ Θυσία τοῦ Ἀβραάμ Vincenzo Cornaro), autorstwa Vikentije Rakicia (1750–1818), pisarza i tłumacza, oraz Andreja Pop-Dojnowa Robowskiego (1801–1858), kapłana, kaznodziei i działacza na rzecz autokefalii Bułgarskiej Cerkwi Prawosławnej. Powstałe w różnych okolicznościach kulturowych, o innych wartościach artystycznych, odmiennie były przyjmowane i rozpowszechniane. Przekład V. Rakicia trafił również do kopistów kodeksów rękopiśmiennych w pierwszej połowie XIX wieku.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Kształtowanie się idei narodu na ziemiach słoweńskich – zarys wybranych problemów

The formation of the idea of the nation in the Slovene lands – an outline of selected problemsThe paper summarises the most significant phases of formation of the Slovenian nation from the sixteenth century to the present. Special attention is paid to the analysis of historical sources and selected scientific studies. Kształtowanie się idei narodu na ziemiach słoweńskich – zarys wybranych problemów Artykuł podsumowuje najistotniejsze etapy kształtowania się narodu słoweńskiego począwszy od XVI wieku aż do czasów współczesnych. Szczególną uwagę poświęcono analizie źródeł historycznych i wybranych studiów naukowych.

Czasopismo: Slavia Meridionalis
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo
Kwestie i spory religijne na terenie Rusi Zakarpackiej w czechosłowackim epizodzie jej dziejów

Na Rusi Zakarpackiej w okresie międzywojennym, podczas jej przynależności do Czechosłowacji, jednym z ostrzejszych konfliktów był spór pomiędzy dwoma chrześcijańskimi Kościołami. Faktycznie rywalizacja dwóch Kościołów zaczęła się wcześniej, za rządów węgierskich – przed 1918 rokiem, ale rozgorzała z nową intensywnością w okresie międzywojennym, kiedy władze czeskie, zachowywały neutralność w tych konfesyjnych sporach, w przeciwieństwie od poprzedników, faworyzujących unitów. Spór miał także aspekt polityczny – ocierając się o konflikt między orientacjami narodowymi: ukraińską i rosyjską. Oba Kościoły nie były monolitami i wstrząsały nimi także wewnętrzne napięcia, w tym na tle politycznym. Konflikty na tle religijnym miały też swoje zaoceaniczne korzenie i echa, gdzie część grekokatolickich emigrantów zakarpackich nie chciała się podporządkować amerykańskiej hierarchii katolickiej, nie dostrzegającej specyfiki tej grupy wychodźców. Podczas okresu międzywojennego Kościół unicki odnotował odpływ wiernych na rzecz prawosławia, o prawie 5% (z prawie 55 do 50,2%), a Cerkiew Prawosławna przyrost o mniej więcej o ten sam odsetek – do ponad 15% mieszkańców.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Czesi we Wrocławiu podczas Euro 2012. Przyczynek do analizy polsko-czeskich relacji społecznych

Celem artykułu jest przeprowadzenie analizy relacji polsko-czeskich na płaszczyźnie społecznej, widzianych przez pryzmat wydarzenia piłkarskiego – Euro 2012. Tekst otwiera spojrzenie na szerszy kontekst owych relacji, tworzony przez wzajemne stereotypy oraz przekazy medialne dotyczące niektórych osobliwości obu kultur narodowych. Następnie przedstawiono dosyć szczegółowy zapis atmosfery stworzonej przez polskich i czeskich kibiców podczas rzeczonego turnieju, co zostało wpisane w pojęcie banalnego nacjonalizmu. Cały obraz jest wzbogacony o próbę odniesienia sytuacji zaobserwowanej we Wrocławiu do postaw, jakie Polacy, ogólnie rzecz biorąc, posiadają wobec Czechów. Nastawienia te wyrażono za pomocą danych statystycznych, jak również cech charakteru tradycyjnie przypisywanych temu narodowi w Polsce.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Demograficzne aspekty samostanowienia narodu na przykładzie współczesnej Walii

Problemy demograficzne i ich konsekwencje analizowane były do tej pory na wiele różnych sposobów i przy uwzględnieniu różnych punktów widzenia. Badano ich wzajemne relacje i uwarunkowania, mimo iż zainteresowanie problemami demograficznymi w społeczeństwach kapitalistycznych wynikało i nadal wynika z dość prozaicznych powodów. Radzenie sobie z nimi wymaga bowiem ponoszenia coraz to większych kosztów. W określonych warunkach jednak pozaekonomiczne korzyści mogą, a przynajmniej powinny, stać się ważniejsze od gospodarczych strat. Przypadek tytułowej Walii zdaje się potwierdzać tą tezę. Podstawą dobrze prosperującego i silnego narodu jest jego odpowiednia kondycja demograficzna, bezcenna z perspektywy rywalizacji z innym narodem. Celem artykułu jest zaprezentowanie sytuacji demograficznej Walii, zidentyfikowanie najważniejszych jej problemów demograficznych, a także wskazanie działań podejmowanych przez rząd walijski w tym zakresie.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Partie etniczne w Republice Czeskiej

Ethnic Parties in the Czech RepublicWhile analyzing the Czech politics, especially the party system after the collapse of the communist system, we notice a conspicuous presence of ethnic parties. In the political landscape, we have Moravian parties which highlight the political significance of the north-eastern region of the Czech Republic as well as a multiethnic party called Coexistentia. Parties of the Roma minority can also be included in this category. Popular support for ethnic groupings and their political role were much more pronounced in the early 1990s, which was linked with an increase in tensions in the society caused by the effects of political and economic transformation. This article examines the practical functioning of these parties as well as indicates the reasons for their appearance and for the withdrawal of the ethnic issue from this plane of representation. It also contains general theoretical assumptions concerning the cleavages and ethnic parties. Partie etniczne w Republice CzeskiejNa podstawie obserwacji czeskiego życia politycznego, szczególnie systemu partyjnego, po upadku systemu komunistycznego możemy wykazać obecność partii etnicznych w Republice Czeskiej. Mieliśmy do czynienia z partiami morawskimi, nawiązującymi do politycznego znaczenia północno-wschodniego regionu Republiki Czeskiej i partią wieloetniczną Coexistentia. Do tego grona aspirowały także partie mniejszości romskiej. Poparcie dla tych ugrupowań oraz ich polityczna rola były zdecydowanie większe na początku lat 90. XX wieku, co wiązało się ze wzrostem napięcia w społeczeństwie wywołanym skutkami transformacji politycznej i gospodarczej. Niniejszy artykuł odpowiada na pytania dotyczące praktyki funkcjonowania tych partii oraz wskazuje na przyczyny ich pojawienia się i wycofania się kwestii etnicznej z tej płaszczyzny reprezentacji. W tekście zawarte zostały również główne założenia teoretyczne dotyczące rozłamów socjopolitycznych i partii etnicznych.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Dylematy tożsamościowe w obwodzie zaporoskim

Dilemmas of Identity in the Zaporizhzhia OblastThis text is a review of Alla Karnaukh’s book. The review contains a brief overview of eight chapters of the book. The reviewer notes that this book fills a gap in the study of national and ethnic minorities in Berdiansk and the outskirts of Primorsk (Zaporizhzhia Oblast, Ukraine). From the Polish point of view it is a very useful book. According to the author of the review, despite a few mistakes and editorial faults, Alla Karnaukh’s book is important especially for researchers of Polish-Ukrainian and Polish-Russian relations. Dylematy tożsamościowe w obwodzie zaporoskimTekst jest recenzją książki Ally Karnaukh. Zawiera krótkie omówienie ośmiu rozdziałów składających się na treść tej książki. Recenzentka zauważa, że jest to pozycja, która wypełnia lukę w badaniach mniejszości narodowych i etnicznych w Berdiańsku i okolicach Primorska (obwód zaporoski). Z polskiego punktu widzenia jest rzeczą bardzo dobrą, że taka książka została napisana. Zdaniem autorki recenzji książka Ally Karnaukh, mimo pewnych błędów oraz usterek redakcyjnych, jest pozycją ważną zwłaszcza dla badaczy stosunków polsko-ukraińskich i polsko-rosyjskich.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Czy polskość jest (słownikowo) definiowalna?

Can Polishness be (Lexicographically) Defined?The author argues that the essence of Polishness (polskość) is found in the Polish language, that is, in the language system, as well as in texts written in Polish; hence, it should be possible to reproduce and define the very concept of Polishness. So far, it should be stressed, the definitions of the concept of Polishness found in dictionaries of the Polish language have not provided any information on components of the concept under scrutiny. In this paper, the author proposes, first, a number of methods that enable one to extract the components of Polishness from the whole variety of text types and genres, and, second, a framework designed to accommodate the extracted components, and, in the future, to develop a synthetic dictionary definition of Polishness. Czy polskość jest (słownikowo) definiowalna?Autor wychodzi z założenia, że istota polskości kondensuje się w języku (polskim) i w stworzonych w nim tekstach, z systemu języka więc i z tekstów może zostać odtworzona, a następnie przedstawiona w postaci definicji. Dotychczasowe definicje konceptu polskość w słownikach języka polskiego nic nie mówią o składowych tego konceptu. Autor proponuje metody ekscerpcji cech składowych polskości z tekstów różnych gatunków oraz ramę definicji syntetycznej, w którą te wyekscerpowane cechy powinny być w przyszłości wbudowane.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Romowie – wszędzie obcy. Przykład Francji i innych krajów europejskich

Roma - Others Everywhere. An Example of France and Other European CountriesWhy Europe treats Roma as “others” and why Europe is “foreign” to Roma? The starting point is the relationship of domination of one collective entity – European countries which are affiliated to the EU on the other countries (groups having the status of minorities, the most marginalized and discriminated). This dependence describes the category of foreign, developed by Marc Augé as a concept “close-another”. Following this concept, the authors of the article distinguish four criteria of analysis: endoetnonim, language, habits (routine practices) and a place for life, which show the mechanism of differentiation and domination, present in most collective entities. The proposed approach has been applied to some European countries, in particular to France, which policy of domination/ discrimination against Roma provides many wondering examples, which are still worth a fundamental rethinking of the theoretical plane. Romowie – wszędzie obcy. Przykład Francji i innych krajów europejskichDlaczego Europa traktuje Romów jak „obcych” i dlaczego Romom „obca” jest Europa? Punktem wyjścia jest relacja dominacji jednego podmiotu zbiorowego, jakim są państwa europejskie zrzeszone w UE, nad drugim, czyli grupami mającymi status mniejszości, najczęściej zmarginalizowanej oraz dyskryminowanej. Tę zależność opisuje kategoria obcego, rozwinięta przez Marca Augé jako koncepcja „bliskiego-innego”. W nawiązaniu do niej autorzy artykułu wyodrębniają cztery kryteria analizy: endoetnonim, język, zwyczaje (praktyki rutynowe) oraz miejsce do życia, które ukazują mechanizm różnicowania oraz dominowania, obecny u większości podmiotów zbiorowych. Zaproponowane podejście zostało odniesione do krajów europejskich, w szczególności do Francji, której polityka dominacji/dyskryminacji wobec Romów dostarcza wielu zastanawiających przykładów wartych nadal dogłębnego przemyślenia teoretycznego.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Józefa Obrębskiego etnosocjologia Polesia w świetle pytań o jego życie i dzieło. Tytułem wprowadzenia

Józef Obrębski’s ethnosociology of Polesie in light of his life and work. As for introductionThe article provides comments to five articles constituting the cycle entitled ”Józef Obrębski – Ethnosociology – Polesie then and now” and contextualises them in a bio-historical perspective. It presents an outline of Obrębski's scientific biography and reflects upon the causes of his absence in the mainstream history of anthropology and sociology. Although from the point of view of western principles of success Obrębski did not succeeded in his scientific career, he definitely was a remarkable actor of the scientific field. His takeaways and inspirations have started to influence this field not earlier than after his death. The articles included in the current cycle represent one of the examples of contemporary reception of Obrębski's outcome, generating a scientific discussion. Józefa Obrębskiego etnosocjologia Polesia w świetle pytań o jego życie i dzieło. Tytułem wprowadzeniaArtykuł komentuje i kontekstualizuje teksty zamieszczone w cyklu „Józef Obrębski – Etnosocjologia – Polesie wczoraj i dziś”. Przez przedstawienie zarysu drogi naukowej Obrębskiego i refleksję nad przyczynami nieobecności tego uczonego w kanonie historii antropologii i socjologii ustanawia wspólną dla całego cyklu perspektywę biograficzno-historyczną. Mimo że z punktu widzenia zachodnich kategorii sukcesu, Obrębski nie zrobił kariery naukowej, był wybitnym aktorem pola nauki. Jego ustalenia i inspiracje zaczęły wywierać wpływ na to pole dopiero po jego śmierci. Prezentowane teksty są jednym z przykładów współczesnej recepcji Obrębskiego, generującej naukową dyskusję.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
W okowach etniczności? Wybrane partie etnoregionalne w Serbii i Chorwacji (1990–2012)

Na przestrzeni ostatnich dwóch dekad możemy obserwować wyraźny wzrost znaczenia regionalnych i etnicznych tożsamości, prowadzący do powstawania coraz większej liczby ugrupowań etnoregionalnych i regionalnych. Mimo to – podobnie jak w przypadku wielu innych, istotnych i aktualnych współcześnie zjawisk społecznych – zdania badaczy w kwestii przyczyn reetnicyzacji systemów partyjnych, funkcjonowania partii etnoregionalnych, ich typów czy relacji z demokracją pozostają podzielone. Celem artykułu jest przybliżenie toczącej się w tym zakresie dyskusji oraz zaprezentowanie na jej tle wstępnych wyników badań dotyczących funkcjonowania wybranych ugrupowań etnoregionalnych w Serbii i Chorwacji.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne