rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Próba oceny zróżnicowania nasilenia antropopresji w zlewniach 2. rzędu w Górach Świętokrzyskich

W pracy dokonano próby oceny zróżnicowania nasilenia antropopresji w zlewniach 2. rzędu w Górach Świętokrzyskich. Wykorzystując wskaźnik antropopresji, uwzględniający: udział poszczególnych form użytkowania terenu, stopień zdrenowania obszarów oraz gęstość zaludnienia, dokonano oceny porównawczej nasilenia antropopresji. Terenem najbardziej nasilonej antropopresji w Górach Świętokrzyskich jest typowo rolnicza i w znacznym stopniu wylesiona zlewnia Koprzywianki. W pracy przeanalizowano również zróżnicowanie wartości wskaźnika antropopresji w zlewniach 2. rzędu Gór Świętokrzyskich w zależności od ukształtowania terenu oraz odległości od miast. Obszary położone na znacznych wysokościach bezwzględnych i terenach o dużych spadkach charakteryzują się mniejszymi rozmiarami antropopresji, natomiast nasilenie antropopresji wzrasta w miastach i na terenach do nich przyległych. W pracy dokonano również porównania wartości wskaźnika antropopresji na podstawie dwóch typów danych: statystycznych oraz przestrzennych, a następnie wskazano możliwości i ograniczenia wykorzystania każdego z analizowanych typów danych.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Naturalne i antropogeniczne przekształcenia środowiska geograficznego na stanowisku archeologicznym kultury mogiłowej w Szczepidle 17 (Kotlina Kolska)

Artykuł dotyczy badań relacji człowiek–środowisko na przykładzie osady kultury mogiłowej ze środkowej epoki brązu, którą odkryto na obszarze niecki deflacyjnej pomiędzy wydmami parabolicznymi na odcinku konińskim Pradoliny Warty. Lokalizacji osadnictwa kultury mogiłowej w pradolinie sprzyjały warunki klimatyczne okresu subborealnego, które określane są jako suche i chłodne. W wyniku badań archeologicznych, litologicznych i geochemicznych stwierdzono, że działalność człowieka przekształciła rzeźbę stanowiska archeologicznego, czyli niecki deflacyjnej. Powstały obiekty archeologiczne, które są pozostałościami działalności osadniczej i gospodarczej (metalurgicznej) zachodzącej na tych samych przestrzeniach stanowiska wielokrotnie. Archiwalne badania palinologiczne wskazują na: obecność wskaźników synantropizacji środowiska, gatunków wprowadzanych przez człowieka, ale też pośrednio na wylesienia, pojawiają się powierzchnie otwarte – pola. Od okresu subborealnego można obserwować nakładanie się wpływów antropogenicznych i naturalnych, klimatycznych kształtujących reżim hydrologiczny w dolinie Warty – można wnioskować o coraz większej częstotliwości powodzi i akumulacji mad. Ten czynnik w konsekwencji mógł się przyczynić do opuszczenia osady około 2800 BP (okres wilgotnych warunków w dolinie).

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Konstrukcja i wykorzystanie potrójnego diagramu rozmiaru, kształtu i ułożenia ziaren w gabionie

W artykule przedstawiono sposób konstruowania diagramu potrójnego, jak również zasady wydzielenia na jego obszarze pól orientacji,
ułożenia oraz kształtu ziaren według przestrzennego układu współrzędnych. Zorientowanie układu XYZ względem boków gabionu i głównego kierunku
przepływu wykorzystywane jest w ocenie przepustowości przepuszczalnej części progów gabionowych. Potrójny diagram klasyfikacyjny zawiera trzy
elementy identyfikacyjne i umożliwia wprowadzenie wymiarów ziarna, jego kształtu oraz ułożenia względem układu współrzędnych: pola trójkątnego
układu współrzędnych, którego boki wyznaczają osie XYZ, pola orientacji ziarna w przestrzeni identyfikowanego wymiarami A, B, C, pola kategorii
kształtu ziaren wyznaczone według bezwymiarowych stosunków B/A i C/B.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Wpływ spękań ciosowych na kształtowanie przebiegu dolin rzecznych zachodniego Podhala

W artykule przedstawiono wyniki badań nad zgodnością kierunkowości spękań ciosowych, pomierzonych w odsłonięciach skalnych w korytach potoków, z kierunkami przebiegu dolin rzecznych niższego rzędu. Analizy wskazują, że górne odcinki badanych dolin kierunkowo nawiązują do orientacji dominującego systemu spękań ciosowych. Zgodność ta może stanowić świadectwo procesu formowania się dolin rzecznych wzdłuż spękań ciosowych systemu diagonalnego. W przeciwieństwie do górnych odcinków badanych dolin, w ich dolnych odcinkach przebieg osi doliny jest w większości przypadków niezgodny z przebiegiem kierunków spękań ciosowych systemu diagonalnego. W świetle przeprowadzonych badań należy stwierdzić, że kierunek przebiegu analizowanych dolin mógł ulec zmianie w toku ich rozwoju, szczególnie w okresie zlodowaceń tatrzańskich, gdy dolne odcinki dolin były wypełniane materiałem fluwioglacjalnym.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Wpływ wiatrowałów na zróżnicowanie cech osadów aluwialnych w dolinach tatrzańskich o różnym stopniu wylesienia

Celem badań było poznanie zróżnicowania cech teksturalnych oraz cech chemicznych osadów odprowadzonych ze zlewni tatrzańskich objętych wiatrowałem w 2013 roku. Zróżnicowanie to powiązane zostało z energią rzeźby zlewni oraz skutkami wiatrowału. W zlewniach dominowały osady złożone podczas małej dynamiki transportu, jednak dwie zlewnie charakteryzowały się pewnym udziałem (do 10%) osadów deponowanych w środowisku o większej energii. Jednak zróżnicowanie to związane jest z energią rzeźby badanych zlewni, natomiast wpływ wiatrowałów nie zaznaczył się jeszcze wyraźnie w cechach teksturalnych osadów.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Metody badań terenowych w analizie zmian ukształtowania akumulacyjnych odcinków wydm nadmorskich polskiego wybrzeża

W pracy przedstawiono metody badań zastosowanych do analizy zmian rzeźby wydm nadmorskich na akumulacyjnych odcinków polskiego wybrzeża. Badania realizowane były przy użyciu różnych technik geodezyjnych, m.in. z zastosowaniem stabilizowanych w podłożu reperów, niwelatora, teodolitu. W ostatnich latach korzystano z nowoczesnych urządzeń, działających w oparciu o satelitarną lokalizację badanych miejsc, takich jak dGPS RTK oraz RTK GPS. Prace realizowane były w różnych skalach przestrzennych: od pomiarów punktowych, liniowych do powierzchniowych. Celem podjętych badań morfometrycznych było przetestowanie różnych technik i urządzeń badawczych pod kątem ich użyteczności w określaniu dynamiki współczesnej rzeźby najmłodszych wydm nadmorskich. Przedstawiono ustalenia potrzebne do klasyfikacji form i wskazania kierunku rozwoju wybrzeży mierzejewo-wydmowych w warunkach zmian klimatu i presji człowieka. Praca prezentuje możliwości wykorzystania dostępnych technik do określania parametrów zmian niestabilnej rzeźby wydm nadmorskich w różnych skalach czasowo-przestrzennych. W pracy zawarto przykładowe wyniki dynamiki rzeźby wydm i charakterystycznych wskaźników ich zmian oraz wybrane możliwości prezentacji graficznej. Badania prowadzono w wybranych miejscach obejmując 20% długości całego polskiego wybrzeża.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Struktury peryglacjalne na stanowisku Łubienica-Superunki (Wysoczyzna Ciechanowska) : wstępne wyniki badań

W zachodniej części piaskowni Łubienica-Superunki, położonej na Wysoczyźnie Ciechanowskiej (północne Mazowsze), stwierdzono występowanie struktur peryglacjalnych, takich jak: inwolucje, bruk peryglacjalny oraz pseudomorfozy po dużych epigenetycznych klinach mrozowych z wypełnieniem lodowo-piaszczystym (ang. composite wegdes). Struktury te wykształcone są w większości bezpośrednio pod współczesną glebą i warstwą piasków pokrywowych o małej miąższości poza jednym z klinów, który występuje w obrębie osadów fluwioglacjalnych w transgresji młodszego stadiału zlodowacenia warty.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Aktywność procesów osuwiskowych na wybrzeżu klifowym wyspy Wolin w warunkach oddziaływania zdarzeń hydrometeorologicznych o wysokim potencjale morfogenetycznym (Zatoka Pomorska – Bałtyk Południowy)

Artykuł prezentuje wyniki badań nad aktywnością procesów osuwiskowych na wybrzeżu klifowym wyspy Wolin wywołanych silnymi wezbraniami sztormowymi oraz intensywnymi opadami atmosferycznymi. Badania opierały się na studium pięciu przypadków dotyczących wykształcenia lub przeobrażenia osuwisk klifowych. W wyniku przeprowadzonej analizy zaproponowane zostały wartości progowe odporności systemu stokowego na oddziaływanie takich czynników morfogenetycznych jak wezbrania sztormowe i opady atmosferyczne. W przypadku przekroczenia wymienionego czynnika wartości progowej w obrębie klifu dochodzi do wykształcenia osuwiska. Należy nadmienić, iż inicjacja procesu osuwiskowego warunkowana jest także wieloma innymi czynnikami, które najczęściej mają charakter wybitnie lokalny (morfologia, litologia, hydrogeologia, itd.). Wobec powyższego należy stwierdzić, iż przedstawione wartości progowe są wartościami koniecznymi do wystąpienia procesów osuwiskowych, jednak z uwagi na złożoność tych procesów, w niektórych przypadkach mogą one nie stanowić wartości wystarczających.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Badanie wpływu zmian współczynnika szorstkości na wielkość przepływu obliczeniowego

W pracy podjęto próbę określenia relacji między szorstkością koryta rzeki podgórskiej, wyrażoną współczynnikiem szorstkości a wielkością przepływu obliczeniowego. Z uwagi na fakt, że dobór zawyżonych wartości współczynnika szorstkości (n) może prowadzić do błędnego określania wielkości przepływu oraz wymiarowania przekroi poprzecznych koryt rzek i potoków w ramach pracy wykonano obliczenia wielkości przepływu (Q) z uwzględnieniem wartości (n) obliczonego wg różnych formuł. Przeprowadzone zostały pomiary hydrometryczne oraz geodezyjne. Pobrane zostały próbki rumowiska dennego celem określenia średnic charakterystycznych rumowiska, które posłużyły do obliczeń współczynników: szorstkości (n) oraz oporu przepływu (f) na badanym odcinku rzeki. W oparciu o analizę wyników badań stwierdzono, że decydujący wpływ na wartość współczynnika szorstkości wywiera średnica ziaren. Z uwagi na złożoność zagadnienia, potwierdzenie hipotezy o istnieniu bezpośredniego związku pomiędzy współczynnikiem szorstkości a głębokością wody w korycie wymaga przeprowadzenia dodatkowych badań.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Przekształcenia powierzchni stokowych w Sudetach w wyniku procesu saltacji wykrotowej

W artykule przedstawiono dotychczasowe wyniki badań nad saltacją wykrotową w piętrze regla dolnego i górnego polskiej części Sudetów. Badania przeprowadzono na trzech wybranych obszarach w obrębie Gór Suchych, Gór Stołowych i Karkonoszy. Ze względu na charakter poligonów badawczych i stopień zachowania form posaltacyjnych przyjęto odmienne metody badawcze dla każdego z nich. Średnia objętość materiału przemieszczonego wraz z systemem korzeniowym każdego powalonego drzewa wyniosła w Górach Suchych 4 m3 . Pomiary reliktowych form zagłębień i kopców ziemnych na poligonie badawczym w Górach Stołowych wykazały stopień pokrycia powierzchni stoku rzędu 4,7%. Rezultaty pomiarów tempa degradacji karp powalonych drzew w Karkonoszach mieszczą się w bardzo szerokim zakresie od 2 do 61 g dobę–1 . Jednocześnie w Karkonoszach stwierdzono, że razem z systemem korzeniowym drzew przemieszczeniu ulegają nawet fragmenty skalne frakcji blokowej. Stopień przekształcenia powierzchni stoku oraz wpływ saltacji wykrotowej na inne procesy geomorfologiczne i komponenty środowiska leśnego wskazuje, że odgrywa ona szczególną rolę w systemie denudacyjnym stoku zalesionego. Jednocześnie nadal nieznany jest zakres, w jakim proces ten wpływa na denudacyjny bilans stoku. Ze względu na stopień zaawansowania badań w Sudetach oraz na innych obszarach Polski rozwiązanie tego zagadnienia wymaga znacznie większego zbioru danych ilościowych, co implikuje kontynuację pomiarów terenowych i dalszą analizę uzyskanych wyników.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Uwarunkowania rozwoju osuwisk w środkowej części Gór Kamiennych (Sudety)

W przedstawionej pracy podjęto próbę wyznaczenia stref o różnej podatności na ruchy osuwiskowe stoków metodą ekspercką. Badaniem objęto centralną część Gór Kamiennych (Sudety Środkowe), gdzie stoki są w znacznym stopniu przekształcone przez ruchy osuwiskowe. Do modelowania w programach SAGA GIS i MicroDEM wykorzystano cyfrowy model wysokości oraz parametry pierwotne i wtórne: nachylenie, energię rzeźby oraz współczynnik uwilgotnienia. Stosując algebrę rastrową (dodawanie warstw rastrowych), wyznaczono 4 klasy podatności, konfrontując je z sytuacją wysokościową, zasięgiem osadów koluwialnych i rzeczywistym rozmieszczeniem osuwisk inwentaryzowanych w terenie. Zastosowana procedura pokazała przydatność parametrów geomorfometrycznych w wyznaczaniu stref osuwiskowych. Uwypukliła także problem zależności rozmieszczenia form osuwiskowych od struktury podłoża.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Semantyka i metodyka oceny georóżnorodności : przegląd i propozycja badawcza

Koncepcja georóżnorodności została opracowana stosunkowo niedawno, aczkolwiek bardzo szybko zyskała aprobatę naukowców na całym świecie. Jest to jednak wczesna faza rozpoznania problemu i w efekcie, pojęcie to nadal nie jest jednoznacznie rozumiane i definiowane. Niewielkie postępy zostały też poczynione w badaniach nad metodyką jej oceny oraz geowizualizacji. Istnieje wyraźna potrzeba stworzenia powszechnie akceptowanej metody oceny georóżnorodności. Głównym celem artykułu jest przedstawienie aktualnych koncepcji georóżnorodności oraz dotychczasowych dokonań w zakresie metodyki jej oceny. Przegląd ten, stanowić winien naukowe tło do prowadzenia szeroko zakrojonych, dalszych badań nad uniwersalną i przejrzystą metodyką oceny georóżnorodności. W przyszłości da to szansę jej szerokiej implementacji w wielu dziedzinach nauki. Ponadto w niniejszym artykule zaprezentowano nową metodę oceny georóżnorodności. Podstawą algorytmu analitycznego jest dobór odpowiednich cech środowiska przyrodniczego i parametrów geomorfometrycznych. Przygotowane mapy czynnikowe są poddawane standaryzacji, a następnie analizie wielokryterialnej przy wykorzystaniu metody hierarchicznej analizy procesów decyzyjnych. Obszar badań stanowi 5 zlewni rzecznych zlokalizowanych w Polsce i w Szwajcarii. Cztery z nich to zlewnie charakteryzujące się krajobrazem wysokogórskim: Derborence oraz Illgraben w Alpach Szwajcarskich, Sucha Woda w Tatrach oraz Wrzosówka w Karkonoszach. Zlewnia Dębnicy znajduje się na Niżu Polskim.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Wpływ georóżnorodności zlewni Neru (Polska środkowa) na lokalizację osadnictwa pradziejowego

Praca przedstawia najważniejsze wyniki badań multidyscyplinarnych realizowanych w zlewni Neru w regionie łódzkim w środkowej Polsce. Dla osadnictwa pradziejowego jako typowa przyjmowana jest jego lokalizacja w obrębie dolin rzecznych lub bardzo blisko ich krawędzi. Osady zakładane były przede wszystkim na słabo nachylonych stokach, przeważnie w bezpośrednim sąsiedztwie den dolin. Zdecydowana większość stanowisk posadowiona została na podłożu piaszczystym. Zaobserwowano zakładanie punktów osadniczych związanych z gospodarką uprawową na podłożu bardziej drobnoziarnistym, zwłaszcza mułkowo-piaszczystym i drobnopiaszczystym, a punktów produkcyjnych zwykle na podłożu gruboziarnistym. Badania dowodzą, że punkty osadnicze zakładane były na obszarach cechujących siędużą różnorodnością morfologiczną, a co za tym idzie – dużą georóżnorodnością. Było to niezwykle sprzyjające dla rozwoju wielokierunkowej gospodarki rolnej realizowanej przez społeczności pradziejowe.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Archiwalne materiały kartowania geomorfologicznego Polski w dobie kartografii cyfrowej

Inicjatywa wznowienia prac nad dokończeniem przerwanego w końcu lat 60. kartowania geomorfologicznego Polski w skali 1:50 000 zainspirowała autorów do przedstawienia propozycji wykorzystania materiałów archiwalnych, pochodzących z kartowania geomorfologicznego prowadzonego w ciągu ostatnich 60 lat w Polsce do tworzenia map cyfrowych z zastosowaniem systemów informacji geograficznej (GIS). Przedstawiono zarys historyczny oraz przypomniano metodykę przeprowadzania kartowania geomorfologicznego w Polsce w ciągu ostatnich dekad. Następnie na podstawie doświadczeń zdobytych podczas pracy nad przekształceniem "Mapy geomorfologicznej Wysoczyzny Torzymskiej w skali 1:50 000" (1964) do postaci mapy wektorowej omówiono główne etapy pracy nad archiwalną mapą, ze wskazaniem problemów, jakie można napotkać przy takiej pracy. Zwieńczeniem artykułu jest dyskusja nad możliwościami i zasadnością wykorzystania materiałów archiwalnych we współczesnej cyfrowej kartografii geomorfologicznej.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Współczesne przeobrażenia rzeźby na terenie Kielc

W pracy przedstawiono wyniki analizy współczesnych przemian rzeźby terenu Kielc przeprowadzonej metodami kartografii porównawczej. Określono zmiany form rzeźby terenu, które zachodziły w obecnych granicach administracyjnych miasta od pierwszej połowy XIX do początku XXI w. Szczegółowej analizy dokonano na podstawie badań materiałów kartograficznych w skali 1:10 000 wydanych po 1970 r. Zmiany w okresie wcześniejszym oszacowano na podstawie map archiwalnych w mniejszych skalach.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Wpływ budowy geologicznej i rzeźby terenu na możliwość tworzenia i użytkowania teras rolnych : na przykładzie Wysp Egejskich (Grecja)

Celem opracowania było określenie znaczenia litologii i cech metrycznych rzeźby dla powstania i wykorzystywania teras rolnych na Wyspach Egejskich. Realizowano go w oparciu o własne badania terenowe oraz analizęmap. Stwierdzono, że najlepiej sterasowane są wyspy małe, na których dominują stoki o nachyleniach do 30 centigrade. Na wyspach średniej wielkości zajęte przez terasy są zwykle zbocza dużych dolin. Najczęściej terasy występują na stokach o nachyleniu mniejszym niż 20–25 centigrade. Na bardziej stromych powierzchniach terasy służą głównie pod uprawę drzew. Najwięcej teras występuje tam, gdzie dominują skały wulkaniczne oraz gnejsy, łupki krystaliczne i granitoidy. Wyraźnie gorszym podłożem dla tych form wydają sięwapienie, marmury i flisz, chociaż małe zespoły teras występują na wszystkich typach podłoża. W skali lokalnej litologia odgrywa często rolę drugorzędną – na obecność teras wpływa głównie pośrednio, gdy jej zmiana powoduje znaczny wzrost nachylenia stoku. Także wygląd teras może pośrednio wskazywać na litologięstoków - na gnejsach i łupkach krystalicznych formy te obejmują zwykle całą długość stoku, na marmurach są najwyższe, a na tufach - najszersze.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Przeobrażenia środowiska geograficznego w okolicach Grzybowa (Niecka Nidziańska) w latach 1900 - 2001 na podstawie analizy map topograficznyc

Grzybów jest małą osadą oddaloną o 8 km na zachód od miasta Staszów położonego w Niecce Połanieckiej, stanowiącej wschodni subregion Niecki Nidziańskiej. Do lat 60. XX w. w okolicach tej miejscowości dominował krajobraz rolniczy. Zmienił się on gwałtownie na przemysłowo-górniczy po odkryciu złóż siarki i rozpoczęciu ich eksploatacji. Celem pracy jest udokumentowanie i próba wyjaśnienia zmian wybranych elementów środowiska geograficznego - lesistości,sieci wód powierzchniowych,zabudowy i sieci drogowej w okolicach Grzybowa. Badania oparto na wynikach analizy porównawczej różnowiekowej dokumentacji kartograficznej z wykorzystaniem programu Quantum GIS należącego do dziedziny geograficznych systemów informacyjnych. Wyniki badań wykazały,że w czasie prawie 100 lat zmianom uległy krajobraz i pierwotna funkcja terenu. Istotnie został przeobrażony system wód powierzchniowych. Znacznie zwiększyła się gęstość sieci rzecznej i kanałów. Jednocześnie zmniejszyła się jeziorność,co niewątpliwie ma związek z silnymi przekształceniami powierzchni terenu spowodowanymi osiadaniem gruntu oraz obniżeniem poziomu wód gruntowych. Po zaprzestaniu wydobycia siarki i likwidacji kopalni zwiększyła się lesistość obszaru. Duże przestrzenie,ze względu na zanieczyszczenie siarką,nie nadają się do przywrócenia im funkcji rolniczych. Najbardziej zauważalnym zmianom uległ ustabilizowany do lat 50. XX w. system osadniczy (nastąpiło przesiedlenie ludności z wielu miejscowości). Bardzo widocznie zwiększyła się także długość dróg. Jakość nawierzchni drogowej wyraźnie się poprawiła.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Funkcjonowanie zbiorników zaporowych na Słupi jako czynnik rzeźbotwórczy

Przy wykorzystaniu map dawnych, a także badań i obserwacji terenowych autorzy dokonali oceny stopnia
przekształcenia rzeźby dna doliny Słupi w jej środkowym biegu, na odcinku, na którym w latach 20. XX w. wybudowano szereg
urządzeń hydrotechnicznych, w tym dwie elektrownie wodne i towarzyszące im zbiorniki dolinne. Badania wykazały, że
dno doliny Słupi w ciągu ponad 80 lat przekształciło się w zróżnicowanym stopniu, a tempo i zasięg współczesnych procesów
formo- i osadotwórczych są niewielkie, z wyjątkiem górnych części zbiorników i odcinka koryta Słupi położonego poniżej
elektrowni Krzynia.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku
Wpływ zabudowy hydrotechnicznej na współczesne kształtowanie rzeźby koryt rzek ziemi kłodzkiej

Działalność człowieka w zlewniach rzek ziemi kłodzkiej sięga okresu średniowiecza. Pierwsze obiekty hydrotechniczne w korytach związane były z podstawowymi potrzebami ludzkimi, np. komunikacją (przeprawy), poborem wody na codzienny użytek (lokalne spiętrzenia), rozwijającą się działalnością gospodarczą (młyny, huty szkła). Każda ingerencja w naturalny system koryta pozostawiała w nim zmiany, których efekty są często obserwowane do czasów obecnych. Rzeki nie są już wykorzystywane do celów gospodarczych, a spośród obiektów hydrotechnicznych najliczniej występują te, które są związane z infrastrukturą komunikacyjną, oraz pełniące funkcje przeciwpowodziowe i przeciwerozyjne. Mimo intensywnej działalności w dolinach rzek ziemi kłodzkiej, wprowadzane przez człowieka zmiany oraz wznoszone konstrukcje hydrotechniczne nie wywołują znaczących przekształceń w morfologii dolin i funkcjonowaniu koryt. Obserwacje terenowe wykazały, że rodzaj, natężenie i rozmieszczenie procesów rzeźbotwórczych i tworzących się form zależą głównie od czynników naturalnych. Na całej długości koryt obserwuje się proces erozyjnego podcinania brzegów oraz akumulacji odsypów korytowych bez względu na obecność sztucznej zabudowy, za to w miejscach predysponowanych morfologią doliny i spadkami koryta. Niektóre obiekty hydrotechniczne (np. stopnie, jazy, bystrza o zwiększonej szorstkości) intensyfikują działające procesy morfologiczne i wpływają na tworzenie się form korytowych, głównie łach żwirowych. Oddziaływanie tych konstrukcji na morfologię koryta jest w większości lokalne i obserwowane w bezpośrednim sąsiedztwie obiektu. Odmienny wpływ na system koryta ma zabudowa systematyczna (ubezpieczenia brzegowe), której oddziaływanie może być obserwowane na całej długości cieku, w szczególności w miejscach kontaktu obudowanych fragmentów koryta z naturalnym odcinkiem brzegu.

Czasopismo: Landform Analysis
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki o ziemi i środowisku