Od monopolu do rynku – trzy dekady zmian strukturalnych w polskim sektorze kolejowym

Artykuł ma charakter okolicznościowy, związany z obchodzonym właśnie Europejskim Rokiem Kolei. Z polskiej perspektywy w roku tym mija trzydzieści lat od rozpoczęcia transformacji społeczno-gospodarczej, w tym również od rozpoczęcia systemowych zmian i reform polskiego kolejnictwa. Intencją autora było wskazanie na fundamentalne zmiany jakie miały miejsce w polskim sektorze kolejowym w trzydziestoleciu 1990 – 2020, w lapidarny sposób odzwierciedlone w tytule: Od monopolu do rynku… Tekst publikacji jest podzielony na cztery części, przy czym trzy kolejne części ujmują w syntetyczny sposób zmiany i reformy sektora kolejowego w trzech kolejnych dekadach. Trudna dekada lat 1990 –2000 była zdominowana kryzysem nadmiarowości w ówczesnym przedsiębiorstwie państwowym PKP, przeprowadzaniem pierwszych zmian restrukturyzacyjnych, a finalnie skutkowała spektakularną degradacją infrastruktury kolejowej. W kolejnej dekadzie lat 2001 – 2010 przeprowadzono epokową reformę przedsiębiorstwa PKP poprzez utworzenie w 2001 r. ugrupowania kapitałowego spółek kolejowych ze spółką PKP S.A. jako spółką – matką. Natomiast pod koniec dekady, w 2008 r. przeprowadzono tzw. usamorządowienie spółki PKP Przewozy Regionalne, które poprzedzał głęboki, kilkuletni kryzys kolejowych przewozów regionalnych. Wprawdzie w dekadzie tej pojawiły się na kolei pierwsze większe inwestycje, to jednak nie zdołano zatrzymać procesów postępującej degradacji liniowej infrastruktury kolejowej oraz dworców kolejowych. Wyraźnie symptomy poprawy sytuacji sektora kolejowego pojawiły się w dekadzie lat 2011 – 2020. Z jednej strony rząd wprawdzie zawiesił prace nad projektem budowy kolei dużych prędkości (projekt Y), ale z drugiej strony wspierał, pomimo destruktywnej krytyki opozycji, zakup przez spółkę PKP Intercity 20 pociągów Pendolino. W drugiej połowie dekady sytuacja na rynku kolejowych przewozów regionalnych ustabilizowała się, a kolejny rząd wyraził wolę szerszego wsparcia procesów modernizacyjno-rozwojowych w polskim kolejnictwie, co znalazło odzwierciedlenie między innymi w przyjętym Planie Zrównoważonego Rozwoju Publicznego Transportu Zbiorowego, a także w Krajowym Programie Kolejowym 2016 – 2023, uzupełnionym programami dodatkowymi (utrzymanie infrastruktury, kolej +, dworce). W dekadzie 2011 – 2020 procesy degradacyjne infrastruktury kolejowej zostały definitywnie wyhamowane i nastąpiła znacząca poprawa jej jakości. Czwarta część artykułu jest poświęcona zmianom struktury podmiotowej w sektorze kolejowym. Zostały one syntetycznie omówione w odniesieniu do zmian własnościowych, w tym prywatyzacyjnych w Grupie PKP. Wskazano również na powstanie grupy zarządców infrastruktury kolejowej. Z biegiem lat pojawili się w sektorze kolejowym zróżnicowani operatorzy przewozów pasażerskich i w dużej liczbie operatorzy przewozów towarowych. Równolegle rozwijali się bądź odradzali producenci taboru kolejowego oraz dostawcy wyrobów i usług infrastruktury kolejowej, co również zasygnalizowano w końcowej części artykułu.

Czasopismo: Zeszyty Naukowo-Techniczne Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Komunikacji w Krakowie. Seria: Materiały Konferencyjne
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria materiałowa