Znaczenie narzędzi ekonomiczno-prawnych i rozwiązań organizacyjnych dla wdrażania rozwoju zrównoważonego

Rozwój zrównoważony i trwały jest zadaniem globalnym przynajmniej w dwóch aspektach. Na taki rozwój wskazuje się jako na postulowaną strategię, którą świat będzie zmuszony przyjąć i jej się podporządkować. Globalność rozwoju zrównoważonego i trwałego obejmuje wszystkie sfery działania każdej społeczności i każdej jednostki. Potwierdzają to rozważania zawarte w pracy "Mnożnik Cztery". Podwójny dobrobyt - dwukrotnie mniejsze zużycie zasobów naturalnych [56]. W Polsce stwierdzenia powyższe znajdują swoją konkretyzację w konstytucyjnej zasadzie rozwoju zrównoważonego, a więc są składową szeroko rozumianego ustroju Państwa. W. Radecki zauważa bowiem, że ustawodawca - w hierarchii wartości konstytucyjnych - usytuował ochronę środowiska i zrównoważony rozwój obok fundamentalnych dla każdego państwa wartości takich jak niepodległość i integralność narodowa [48]. Takie umocowanie rozwoju zrównoważonego i trwałego sprawia, że podejmowane są wysiłki o znaczeniu podstawowym na rzecz wdrożenia konstytucyjnej zasady. Przykładem mogą być prace Sejmowej Komisji Ochrony środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa związane: ze zgłoszeniem wniosku (luty 1999) i rezducji Sejmu (marzec 1999) w sprawie przedstawienia przez Rady Ministrów projektu Strategii zrównoważonego rozwoju Polski do roku 2025 (druk sejmowy 848), z przewidywaną na listopad roku 2000 oceną Strategii Zrównoważonego Rozwoju Polski do 2025 roku (plan pracy Komisji OŚŻNiL na II półrocze 2000r). Z drugiej strony wiele rozwiązań w procesie transformacji polskiej gospodarki, sfery społecznej i przyrodniczej stanowi w praktyce zaprzeczenie idei i strategii rozwoju zrównoważonego i trwałego. Obserwowane rozbieżności upoważniają do sformułowania zapytania o przyczyny tego stanu rzeczy, o to czym w rzeczywistości uwarunkowane jest wdrażanie strategii rozwoju zrównoważonego i trwałego, co stanowi czynniki barierotwórcze i ograniczają wdrażanie takiego rozwoju. Podjęta w niniejszej pracy problematyka stanowi kontynuację i rozwinięcie rozważań podjętych w pracach [33,36] i w referatach wygłoszonych na Konferencjach naukowych, organizowanych w Ustroniu Morskim w latach 1997 i 1999 [42]. Dla niniejszych rozważań formułuje się następującą hipotezę: Barierami ograniczającymi i uniemożliwiającymi wdrażanie rozwoju zrównoważonego i trwałego są stosowane w praktyce narzędzia ekonomiczno-prawne i rozwiązania organizacyjne. Sposób stosowania i korzystania z tych narzędzi i rozwiązań wypracowany został również w procesach specyficznej globalizacji (wiek od XVIII do XX), ale miała ona charakter wyłącznie ekonomicznym a więc sektorowym, z przewagą zależności kolonialnych. Z tego właśnie powodu wymienione narzędzia i rozwiązania - stosowane w praktyce - uniemożliwiają a nawet wykluczają wdrażanie rozwoju zrównoważonego i trwałego. Dalsze stosowanie tych narzędzi wymaga ich głębokiej weryfikacji aksjologicznej i ich otwarcia na takie aksjomaty, które leżą u podstaw rozwoju zrównoważonego i trwałego. W niniejszym referacie (i artykule) nie było możliwe objęcie analizą i oceną wszystkich narzędzi - ekonomicznych i prawnych oraz rozwiązań organizacyjnych, a także sposobu ich stosowania - z punktu kreowania bądź ograniczania możliwości wdrażania rozwoju zrównoważonego i trwałego. Ograniczono się zatem do przedstawienia: sporu wokół definicji rozwoju zrównoważonego i trwałego, sposobu korzystania z kategorii efektywności i rachunku ekonomicznego, skutków jakie dla wdrażania rozwoju zrównoważonego i trwałego wywołują wybrane rozwiązania prawne i organizacyjne. Na podstawie przeprowadzonych rozważań można wskazać na następujące racje, które ograniczają możliwości - a być może nawet wykluczają - wdrażanie rozwoju zrównoważonego i trwałego: pojęcie to (i koncepcja) nie zostało jednoznacznie zdefiniowane, nie posiada ono swojego adresata, w praktyce nie tylko nie stosuje się narzędzi umożliwiających jego wdrażanie, ale wręcz przeciwnie - dominują narzędzia, które wykluczają wdrażanie rozwoju zrównoważonego i trwałego, koncepcja rozwoju zrównoważonego i trwałego posiada potężną konkurencję w postaci globalizacji o charakterze stricte ekonomicznym.

Czasopismo: Rocznik Ochrona Środowiska
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne, nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka, nauki o ziemi i środowisku