rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Spis urzędników miejskich Chojnic do 1772 r.

Spisy urzędników miejskich stanowią niezwykle cenne źródło do badań nad kształtem samorządu oraz jego obsady osobowej w miastach Polski. Są one również przydatne w analizie szeregu innych problemów badawczych, w tym uwzględniających szeroką perspektywę porównawczą. W niniejszym artykule przedstawiony został projekt zestawienia funkcjonariuszy publicznych Chojnic do 1772 r. Omówiono najważniejsze problemy związane z przygotowywanym wydawnictwem oraz jego planowaną zawartość. Będzie to kolejne tego typu wydawnictwo dotyczące mniejszych miast państwa Zakonu Krzyżackiego oraz późniejszych Prus Królewskich.

Czasopismo: Gdański Rocznik Ewangelicki
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: historia
10 przykazań czasu pandemii - czy epoka koronawirusa wymaga formułowania nowych zasad w etyce ewangelickiej?

Okres rozprzestrzeniania się po całym świecie choroby wywołanej koronawirusem SARS-CoV-2 stał się także w kręgach kościelnych impulsem do bardzo ożywionej dyskusji na temat postaw i etyki w czasie pandemii. W różnych grupach pobożnościowych protestantyzmu reakcje na pandemię były często krańcowo różne, od teorii spiskowych i denializmu, aż po najdalej posunięte interpretacje wskazujące na apokaliptyczny wymiar pandemii. Jedną z propozycji reakcji teologicznej na to zjawisko była próba sformułowania specjalnych przykazań na czas pandemii. Artykuł wskazuje na aktualność Dekalogu zapisanego na kartach Starego Testamentu i ukazuje szerokie spectrum zagadnień, które zawarte są w teologicznych interpretacjach Dziesięciu Przykazań. Ukazana zostaje treść dokumentu WKEE Być razem Kościołem w czasie pandemii – Refleksje z perspektywy ewangelickiej

Czasopismo: Gdański Rocznik Ewangelicki
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Sytuacja finansowa a rozwój zrównoważony powiatów Polski Wschodniej

Celem opracowania była ocena poziomu zróżnicowania sytuacji finansowej i rozwoju powiatów Polski Wschodniej w kontekście rozwoju za pomocą miary syntetycznej. Przeprowadzone
analizy dokonano w układzie 101 powiatów Polski Wschodniej. Jako materiał źródłowy wykorzystano dane z Bazy Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego (dla 2010, 2012
i 2016). Rozkład miary syntetycznej sytuacji finansowej i rozwoju powiatów Polski Wschodniej jest przestrzennie spolaryzowany. Najlepszymi jednostkami okazały m. Krosno, m. Rzeszów, m. Lublin, m. Kielce czy powiaty łęczyński, węgorzewski, wysokomazowiecki, skarżyski, stalowowolski. Najsłabszymi – powiaty przemyski, chełmski, zamojski. Wśród czynników, które utrzymują to zróżnicowanie, wymienia się m.in. środki finansowe, zasoby środowiska, infrastruktury, potencjał gospodarczy. Proces działania jednostki odbywa się w nich współzależnie i powinien być rozpatrywany łącznie.

Czasopismo: Optimum. Economic Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Znaczenie nadwyżki operacyjnej w budżecie gmin i miast na prawach powiatu na przykładzie województwa wielkopolskiego i lubelskiego

Znaczenie nadwyżki operacyjnej w budżecie jednostek samorządu terytorialnego wzrosło w związku z obowiązywaniem od 2011 roku wymogu równoważenia budżetu bieżącego, a od 2014 roku indywidualnego wskaźnika zadłużenia, wyliczanego na podstawie nadwyżki operacyjnej. Rozwiązania te skutkowały przeformułowaniem gospodarki finansowej tych jednostek. Celem artykułu jest zbadanie na przykładzie województwa wielkopolskiego i lubelskiego, w jakich jednostkach samorządu terytorialnego występuje nadwyżka operacyjna i na co jest przeznaczana. Realizacji wyznaczonego celu posłużyła analiza takich wskaźników, jak średnie dochody i wydatki bieżące oraz wynik operacyjny i wydatki majątkowe. Zostało również przeanalizowane wykorzystanie nadwyżki operacyjnej przez badane jednostki do zaciągania i spłaty zobowiązań.

Czasopismo: Optimum. Economic Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Modele świadczenia usług komunalnych a wydatki publiczne gmin (na przykładzie województwa podlaskiego)

Celem artykułu jest identyfikacja modeli świadczenia usług komunalnych w gminach województwa podlaskiego w kontekście poziomu wydatków publicznych związanych z finansowaniem
tych usług. Realizacja celu wymagała wykorzystania takich metod, jak: studia literatury przedmiotu, analiza aktów prawa, zgromadzenie i analiza danych statystycznych zawartych w rocznikach statystycznych oraz w Banku Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego, zgromadzenie i analiza szczegółowych informacji o formach organizacyjno-prawnych realizacji usług komunalnych w wylosowanych do badań gminach województwa podlaskiego, opracowanie zgromadzonego materiału faktograficznego za pomocą metod statystyki opisowej. Z przeprowadzonych badań wynika, że w ponad połowie badanych gmin występuje model outsourcingowy, czyli taki, w którym usługi z zakresu gospodarki komunalnej są zlecane na zewnątrz, a w 35% badanych gmin występuje model mieszany, w którym obok usług realizowanych przez samorządowe zakłady budżetowe, część zlecana jest podmiotom zewnętrznym (model autonomiczno-outsourcingowy – 5 gmin); usługi te realizują samorządowe zakłady budżetowe i spółki prawa handlowego należące do gmin (model autonomiczno-komercyjny – 5 gmin) lub też usługi w części realizowane są przez spółki komunalne, a w części przez podmioty zewnętrzne (model komercyjno-outsourcingowy – 4 gminy). Potwierdzono występowanie statystycznej zależności pomiędzy liczbą podmiotów świadczących usługi komunalne a wydatkami budżetów gmin per capita na realizację zadań w tym obszarze.

Czasopismo: Optimum. Economic Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Realizacja postulatów kontroli zarządczej w doskonaleniu jednostek samorządu terytorialnego – wstępne wyniki badań ankietowych

Problematyka kontroli zarządczej w sektorze finansów publicznych określona została w przepisach ustawy o finansach publicznych. Jej koncepcja zakłada przede wszystkim zmianę w stylu zarządzania na wzór rozwiązań przyjętych w corporate governance. Najogólniej mówiąc, filozofia kontroli zarządczej sprowadza się do samodoskonalenia urzędów administracji publicznej, w szczególności poprzez umiejętne zarządzanie ryzykiem, co w konsekwencji ma diagnozować luki w mechanizmach kontroli. Sprawność i efektywność działania jednostek samorządu terytorialnego w znacznej mierze uzależnione są od uwzględnienia postulatów kontroli zarządczej. W artykule przedstawiono wybrane wyniki badań ankietowych, których przedmiotem była ocena organizacji kontroli zarządczej w samorządzie terytorialnym z uwzględnieniem standardów kontroli zarządczej.

Czasopismo: Optimum. Economic Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Wpływ koniunktury gospodarczej na stan finansów publicznych Japonii

Japonia przez wiele dekad była uważana za wzór gospodarczy dla innych krajów Dalekiego Wschodu. W ostatniej dekadzie XX wieku gospodarka japońska popadła w głęboką recesję, co objawia się systematycznie rosnącym poziomem zadłużenia wewnętrznego sektora finansów publicznych. Na skutek nieustępującej stagnacji gospodarczej status Japonii jako mocarstwa gospodarczego Dalekiego Wschodu wydaje się być zagrożony w niedalekiej przyszłości. Rząd Japonii od lat konsekwentnie prowadzi rozbudowaną politykę społeczną, skierowaną przede wszystkim do osób w wieku emerytalnym. Od początku lat dziewięćdziesiątych, mimo stagnacji ekonomicznej, poziom życia Japończyków wzrósł diametralnie, czego dowodem jest fakt, iż w Japonii obecnie mieszka najliczniejsza na świecie grupa ludności w wieku 100 i więcej lat. Szybkie w skali światowej starzenie się społeczeństwa może w przyszłości bardzo negatywnie wpłynąć na stan zadłużenia państwa. Od lat dziewięćdziesiątych XX wieku kolejne rządy Japonii bezskutecznie szukały sposobu wyjścia z recesji gospodarczej, a także zmniejszenie długu publicznego.

Czasopismo: Optimum. Economic Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Dochody budżetowe jednostek samorządu terytorialnego z perspektywy absorpcji funduszy unijnych

Cel – Celem artykułu jest przedstawienie specyfiki dochodów budżetowych jednostek samorządu terytorialnego w Polsce w kontekście pozyskiwania funduszy unijnych przez te podmioty w latach 2007-2016. Metodologia badania – Aby osiągnąć wyznaczony cel użyto różnych metod badawczych. W procedurze badawczej wykorzystano metody badań niereaktywnych, zastosowano metodę analizy dokumentów urzędowych i metodę historyczno-porównawczą. Sytuację finansową jednostek samorządu terytorialnego można opisywać w kilku aspektach, wśród których wyodrębnia się analizę dochodów budżetowych, badanie wydatków budżetowych, charakterystykę wyniku budżetowego i niejednokrotnie towarzyszącą mu problematykę długu komunalnego. Dochody budżetowe kształtują możliwości wydatkowe jednostek samorządu terytorialnego. Szczególną rolę odgrywają dochody własne, które powiększone o dochody uzupełniające, czyli subwencję ogólną i dotacje ogółem, składają się na całość dochodów budżetowych. Poprzez dysponowanie odpowiednimi zasobami finansowymi, jednostki samorządu terytorialnego są w stanie realizować przypisane im zadania publiczne. Dzięki dostępności dla Polski funduszy unijnych, dochody budżetowe jednostek samorządu terytorialnego stały się ważną determinantą warunkującą możliwości absorpcji środków finansowych z budżetu Unii Europejskiej. Wyniki – Dochody budżetowe to ważny element systemu finansów jednostek samorządu terytorialnego. Wpływają one na zdolność jednostek samorządu terytorialnego do realizacji zadań publicznych, ponieważ umożliwiają ich finansowanie. Przeprowadzone analizy wskazują specyfikę dochodów budżetowych jednostek samorządu terytorialnego i ich szczególną rolę z perspektywy absorpcji środków finansowych z budżetu Unii Europejskiej. Zebrane dane świadczą o zaangażowaniu jednostek samorządu terytorialnego w Polsce w latach 2007-2016 w absorpcję funduszy unijnych.

Czasopismo: Optimum. Economic Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Rola środków publicznych w finansowaniu aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych w Polsce

Niepełnosprawni mają swoje miejsce w społeczeństwie. Jednym ze sposobów ich aktywizacji zawodowej jest stworzenie dla nich miejsc pracy. Zatrudnienie osób niepełnosprawnych jest możliwe głównie dzięki tworzeniu przedsiębiorstw społecznych. Ich działalność oferuje różne rodzaje pomocy publicznej. Ta forma pomocy nieustannie zmienia się w naszym kraju. Celem artykułu jest ocena zmian poziomu wydatków publicznych przeznaczonych na aktywizację zawodową osób niepełnosprawnych w Polsce i ich konsekwencje. Zakres badań obejmuje cztery lata (2013-2016).

Czasopismo: Optimum. Economic Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Prawne aspekty realizacji zadań Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego jako jednostki sektora finansów publicznych

Cel – Celem opracowania jest przedstawienie wyników analizy prawnej regulacji zawartych w ustawie z dnia 15 września 2017 r. o Narodowym Instytucie Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Opracowanie służyć ma ocenie sposobu uregulowania realizacji zadań Narodowego Instytutu Wolności w świetle obowiązującego prawa oraz doktryny prawa finansów publicznych. Podstawowe zamierzenie badawcze skoncentrowane jest na analizie instrumentarium prawno-finansowego służącego wdrażaniu przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego polityki państwa w zakresie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, opartej na zasadach otwartości, konkurencyjności i przejrzystości. Metodologia badania – W badaniach zastosowano metody analizy tekstów prawnych (metodę formalno-językową oraz metodę logiczną) oraz metodę dogmatyczno-prawną. W zakresie niezbędnym dla analiz prawnych zastosowano również metodę kontekstową oraz prawno-porównawczą. Przedstawione w opracowaniu badania dotyczą (1) statusu prawnego Narodowego Instytutu Wolności jako agencji wykonawczej oraz wynikających z tego konsekwencji, (2) ustawowo określonych zadań Instytutu oraz (3) sposobów, form i trybów ich realizacji, a także (4) aspektów prawnych gospodarki finansowej Instytutu. Przedmiotem analizy jest korespondencja poszczególnych rozwiązań prawnych zawartych w Ustawie z innymi regulacjami prawnymi oraz dorobkiem nauki. Wyniki – Wynikiem przeprowadzonych badań są (1) twierdzenia opisujące obowiązujący stan prawny w badanym zakresie, (2) twierdzenia rekonstruujące aparaturę pojęciową mającą zastosowanie w przedmiocie, (3) twierdzenia oceniające rozwiązania prawne oraz (3) postulaty de lege ferenda.

Czasopismo: Optimum. Economic Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Jednostka samorządu terytorialnego jako podmiot tworzący SPZOZ – analiza wybranych aspektów prawnych i finansowych

Celem artykułu jest analiza i ocena roli JST w systemie ochrony zdrowia. Autorka stawia hipotezę zakładającą, że sprawowanie przez JST funkcji podmiotu tworzącego SPZOZ stanowi zagrożenie dla stabilności finansów samorządowych. W opracowaniu dokonano analizy zadań i wydatków JST w zakresie ochrony zdrowia oraz przedstawiono uprawnienia i obowiązki JST jako podmiotów tworzących SPZOZ. Syntetycznie omówiono sytuację finansową SPZOZ i jej potencjalne skutki dla podmiotów tworzących, w kontekście realizacji zadań publicznych wynikających z konstytucyjnej odpowiedzialności państwa za zapewnienie obywatelom równego dostępu do świadczeń zdrowotnych. W artykule zastosowano metodę badań literaturowych, analizę aktów prawnych i dedukcję. Badania objęły lata 2014-2016.

Czasopismo: Optimum. Economic Studies
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse
Wielka Piątka i nie tylko. Cechy osobowości i ich pomiar

Prezentowany artykuł, będący wprowadzeniem do niniejszego numeru Roczników Psychologicznych, poświęconego cechom osobowości i ich pomiarowi, składa się z dwóch części. W pierwszej z nich zostały omówione dwie tradycje badawcze posługujące się taksonomią pięciu cech osobowości: tradycja leksykalna (posługująca się terminem Wielka Piątka) i psychometryczna (posługująca się terminem Pięcioczynnikowy Model Osobowości). Autorzy omawiają podobieństwa i różnice między tymi tradycjami, a także teoretyczne podstawy pojawiających się w ostatnich badaniach innych modeli, takich jak model Wielkiej Szóstki czy Wielkiej Dwójki. W drugiej części artykułu zostały przedstawione wybrane zagadnienia związane z pomiarem cech osobowości (szczegółowo analizowane przez autorów w kilku tekstach wchodzących w skład tego numeru Roczników. Szczególną uwagę zwrócono na różnice między operacjonalizacją pięciu cech w różnych kwestionariuszach, a także na rosnącą popularność krótkich skal do pomiaru cech osobowości. Zaprezentowano też problemy związane z pomiarem cech osobowości i wykorzystywane narzędzia psychometryczne.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Identyfikacja odpowiadania losowego lub nieuważnego w kwestionariuszu na przykładzie NEO-FFI

W artykule zaprezentowano dwa mało znane wskaźniki odpowiadania losowego lub nieuważnego: indeks sabotowania Cattella oraz wskaźnik indywidualnego losowego wyniku oczekiwanego. Oba wskaźniki służą do identyfikacji osób, które w kwestionariuszach wielowymiarowych udzielają odpowiedzi niezwiązanych z treścią pytań, np. odpowiedzi losowych. Weryfikacja trafności tych wskaźników polegała na sprawdzeniu, w jakim stopniu pozwalają one odróżnić wyniki rzeczywiste uzyskane w kwestionariuszu NEO-FFI od danych losowych wygenerowanych przez komputer. W badaniu wzięły udział 943 osoby oraz wykorzystano wygenerowane losowo odpowiedzi, symulujące odpowiedzi 1000 osób. Okazało się, że na podstawie obu wskaźników jednocześnie, przy użyciu regresji logistycznej, możliwe było dość dobre odróżnienie danych rzeczywistych od losowych (poprawna identyfikacja w 86% wszystkich wyników). Wynik ten jest dość wysoki, biorąc pod uwagę, że być może część osób wypełniających kwestionariusz NEO-FFI mogła również w rzeczywistości odpowiadać losowo.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Krótki Inwentarz Osobowości TIPI-P w badaniach polskich

Artykuł przedstawia polską adaptację krótkiego inwentarza osobowości Ten Item Personality Inventory (TIPI-P), który służy do pomiaru pięciu wymiarów osobowości opisywanych w modelu Wielkiej Piątki. Treść pozycji została przetłumaczona z oryginalnej angielskojęzycznej wersji, a badania studentów dwujęzycznych potwierdziły równoważność wersji polskiej i angielskiej. W serii czterech niezależnych badań (na próbie ponad 500 studentów) sprawdzono właściwości psychometryczne skal. Uzyskano zadowalające wskaźniki stabilności bezwzględnej po upływie dwóch tygodni. Zgodność wewnętrzna polskiej wersji skal jest, podobnie jak w przypadku wersji oryginalnej, stosunkowo niska. Korelacje ze skalami inwentarza NEO-FFI, a także samoopisu z opisem drugiej osoby (peer-rating) potwierdziły trafność zbieżną i różnicową TIPI-P. Wyniki badań dają podstawy do stosowania TIPI-P w badaniach naukowych prowadzonych w grupach studenckich.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Krótki kwestionariusz do pomiaru Wielkiej Piątki IPIP-BFM-20

Najczęściej wykorzystywane kwestionariusze do pomiaru osobowości składają się z dużej liczby pozycji. W ostatnich latach coraz większą popularnością cieszą się jednak ich skrócone wersje. Niniejszy artykuł jest prezentacją skróconej formy kwestionariusza Goldberga, służącego do pomiaru Wielkiej Piątki cech osobowości. Kwestionariusz mierzy pięć cech (ekstrawersja, ugodowość, sumienność, stabilność emocjonalna, intelekt) i składa się z 20 pozycji. Jest skróconą wersją 50-stwierdzeniowego kwestionariusza Big Five Markers z zasobów International Personality Item Pool, którego polską wersję przygotowali Struś, Cieciuch i Rowiński (2014b). W konstrukcji krótkiej wersji została wykorzystana procedura Donnellana i współautorów (2006), której celem jest maksymalizacja wewnętrznej spójności oraz wzajemnej niezależności skal. Badania zostały przeprowadzone w łącznej grupie N = 903 osób w wieku 16-83 lata. Trafność (zweryfikowana w konfirmacyjnej analizie czynnikowej oraz analizie korelacji skal kwestionariusza z innymi pomiarami pięciu cech osobowości) oraz rzetelność (mierzona wskaźnikiem α Cronbacha) są zadowalające i pozwalają na stosowanie kwestionariusza w badaniach naukowych.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Minimalistyczny reprezentacjonizm ekologicznej teorii percepcji

Celem artykułu jest rozważenie możliwości włączenia kategorii reprezentacji umysłowej do ekologicznej teorii percepcji, obmyślanej przez jej pomysłodawcę – Jamesa J. Gibsona, jako rodzaju antyreprezentacjonizmu. Pełnowymiarowa idea reprezentacji percepcyjnej wydaje się „zbyt ciężka” na potrzeby podejścia ekologicznego, według którego percepcja polega na bezpośrednim zbieraniu czy ujmowaniu zmysłami cech przedmiotów znajdujących się w otoczeniu. Skoro jest to proces bezpośredni, to postulowanie reprezentacji umysłowej w niczym nie ułatwia, zdaniem Gibsona, rozumienia go. Z drugiej strony pojęcie reprezentacji umysłowej we współczesnej filozofii umysłu i psychologii poznawczej jest niemal niezbywalne. W artykule ukazana jest próba zinterpretowania percepcyjnego procesu nabywania informacji w kategoriach teorii systemów dynamicznych, a dokładnie jako rodzaju symulacji. Symulacyjna koncepcja percepcji, bazująca na minimalistycznym rozumieniu reprezentacji (jako wiedzy typu proceduralnego), ma stanowić uzupełnienie ekologicznej teorii zaproponowanej przez Gibsona.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Wpływ efektu kameleona na stereotypizację wobec osób niewierzących

W artykule podjęta została próba zweryfikowania, czy efekt kameleona może być skuteczną metodą zmiany stereotypów. Dotychczas wykazano, że naśladownictwo zachowań niewerbalnych prowadzi do wzrostu pozytywnego nastawienia, zwiększa chęć niesienia pomocy nie tylko naśladowcy, ale i innym ludziom, jest skutecznym narzędziem wpływu społecznego, a osoby koordynujące swe zachowania zaczynają w konsekwencji działać kooperacyjnie. W prezentowanym badaniu, prowadzonym w warunkach naturalnych, podjęto pilotażową próbę zastosowania efektu kameleona w zmianie stereotypu na bardziej pozytywny: percepcji (przez osoby deklarujące się jako wierzące) osób niewierzących. Uzyskane wyniki świadczą o tym, że choć mimikra pozytywnie wpływa na poprawę percepcji stereotypizowanej grupy, to obszar zmiany jest fragmentaryczny. Oznacza to, że – z pewnymi zastrzeżeniami – mechanizm ten może być skutecznie stosowany w obszarze zmiany stereotypów i uprzedzeń. Z tej racji, iż jest to jedno z pierwszych badań w tym obszarze, konieczne są dalsze prace wskazujące zakres stosowalności i ograniczenia, które omówiono w końcowej części artykułu.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
O związkach między religijnością a konstruowaniem tożsamości osobistej przez młodzież

Zdaniem Eriksona (1964, 1965) ważnym elementem kształtowania dojrzałej i zintegrowanej tożsamości jest wypracowanie osobistego stosunku do religii. Celem prezentowanego badania było określenie związku między religijnością a rozwojem tożsamości w okresie adolescencji. Trzystu uczniów krakowskich gimnazjów i liceów (w tym również szkół katolickich) wypełniło Skalę Centralności Religijności Hubera oraz Kwestionariusz Stylów Tożsamości Berzonsky’ego. Wyniki potwierdziły zakładany związek pomiędzy stylem tożsamości a religijnością, definiowaną jako system konstruktów umiejscowiony w systemie osobowości jednostki. Wskaźniki religijności w większości korelowały dodatnio ze stylem informacyjnym i normatywnym oraz negatywnie ze stylem dyfuzyjno-unikającym. Przywiązywanie wagi do religii i nadawanie jej ważnej roli w życiu wiązało się z posiadaniem dojrzalszego i adaptacyjnego stylu tożsamości. Brak zainteresowania religią występował natomiast u osób, których tożsamość jest fragmentaryczna i niezintegrowana. Odnotowano pewne różnice między uczniami szkół katolickich i niekatolickich.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Wpływ aktywizacji perspektywy noetycznej na przetwarzanie informacji

Celem prezentowanego artykułu było ukazanie istnienia reprezentacji umysłowych duchowości oraz możliwości aktywizacji tych reprezentacji poprzez transcendencję poza Ja, zdefiniowaną jako perspektywa noetyczna. Przedstawiono wyniki trzech eksperymentów z udziałem studentów (N = 186), w paradygmacie decyzji leksykalnych (LDT). W dwóch z nich testowano ponadto głębokość przetwarzania informacji, mierzoną za pomocą testu pamięciowego. Nie potwierdzono wyniku typowego dla procedury LDT – perspektywa noetyczna nie powodowała szybszego roz-poznawania słów z nią powiązanych niż słów z nią niepowiązanych. Natomiast aktywizacja perspektywy noetycznej w warunku zaangażowania uwagi przejawiła się lepszym zapamiętaniem zaktywizowanych przez nią treści oraz transferem pozytywnego afektu na skojarzone z nią obiekty.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia
Transdiagnostyczne modele zaburzeń odżywiania i metody terapii na przykładzie poznawczo-behawioralnego modelu Fairburna oraz terapii akceptacji i zaangażowania

Celem artykułu jest przedstawienie propozycji transdiagnostycznego podejścia do zaburzeń odżywiania (anoreksji psychicznej, bulimii psychicznej oraz zaburzeń odżywiania nie określonych inaczej) na przykładzie dwóch względnie nowych rodzajów terapii: poznawczo-behawioralnej, prowadzonej w oparciu o model Fairburna, oraz terapii akceptacji i zaangażowania (Acceptance and Commitment Therapy, ACT). W odniesieniu do obu terapii przedstawiono ich podstawy teoretyczne, przyjmowane modele psychopatologii, proponowane mechanizmy zmiany, a także cele i wybrane techniki pracy terapeutycznej. Zasugerowano kierunki rozwoju dalszych badań porównujących skuteczność obydwu podejść, czynniki moderujące ich efektywność oraz możliwości integracji obu modeli.

Czasopismo: Roczniki Psychologiczne
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: psychologia