rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Anatoksyna-a - chemizm, występowanie, efekty działania

Sinicowe zakwity wód stanowią jeden z poważniejszych problemów dotykających zbiorniki wodne na całym świecie. Masowy rozwój sinic (cyjanobakterii) powoduje szereg niekorzystnych konsekwencji, do których należą zmiany warunków abiotycznych w zbiornikach, prowadzące z kolei do zaburzeń w strukturze lokalnych ekosystemów wodnych. Sinice mogą oddziaływać także bezpośrednio na inne organizmy, m.in. poprzez wytwarzanie i uwalnianie toksyn sinicowych (cyjanotoksyn). Szacuje się, że nawet do 75% sinicowych zakwitów wód związanych jest z produkcją toksyn. Substancje te są związkami o różnorodnej budowie chemicznej i wielokierunkowym sposobie działania. Dzieli się je, ze względu na budowę chemiczną, na cykliczne alkaloidy, peptydy i lipopolisacharydy (LPS). Do pierwszej grupy należy anatoksyna-a, wtórny metabolit o silnym działaniu neurotoksycznym. Celem niniejszej pracy było przedstawienie obecnego stanu wiedzy na temat tej cyjanotoksyny.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Komórkowa odpowiedź na działanie trombiny

Trombina jest osoczową proteazą serynową generowaną podczas kaskady krzepnięcia krwi. Aktywna ludzka a-trombina posiada masę 37 kDa i jest zbudowana z 2 polipeptydowych łańcuchów (A i B) połączonych są ze sobą kowalencyjnym wiązaniem disiarczkowym. Trombina jest głównie kojarzona z procesami krzepnięcia i fibrynolizy, jednak enzym ten jest również zdolny do wywoływania biologicznej odpowiedzi różnych komórek znajdujących się w pobliżu miejsca jej tworzenia. Odpowiedź ta następuje poprzez receptory aktywowane przez proteazy (PAR - ang. Protease-Activated Receptor), które należą do rodziny 7 transbłonowych receptorów związanych z białkami G (GPCR - ang. G Protein-Coupled Receptor). Dużą ekspresję receptorów PAR wykazują płytki krwi, komórki śródbłonka naczyń krwionośnych, monocyty, limfocyty T, neutrofile, fibroblasty, komórki mięśniowe, komórki układu nerwowego, a także komórki nowotworowe. Trombina wywołuje aktywację płytek krwi prowadząc do ich agregacji, zmiany kształtu i sekrecji zawartości znajdujących się w ziarnistościach płytkowych. Komórki śródbłonka aktywowane przez trombinę wykazują na swojej powierzchni ekspresję P-selektyny, E-selektyny i białek adhezyjnych (ICAM-1 i VCAM-1). Aktywacja receptora PAR-1 na monocytach skutkuje wzrostem wydzielania prozapalnych cytokin przez te komórki. Przekazywanie sygnału poprzez receptory PAR stymuluje wzrost, różnicowanie i proliferacje komórek, co ma duże znaczenie podczas regeneracji tkanek. Trombina również sprzyja procesowi angiogenezy podczas rozwoju nowotworu, co ułatwia przeżutowaniu. Ten szeroki aspekt działania trombiny wskazuje, że enzym ten jest wielofunkcyjną proteazą serynową.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Sekwecjonowanie genomów staje się nowym składnikiem postępu w hodowli roślin

Sekwencjonowanie genomów jest odczytaniem zapisu genetycznego, jakim dany organizm dysponuje, wyrażonego w odpowiednim uporządkowaniu nukleotydów. W efekcie uzyskujemy informację rzeczywistą o strukturze i położeniu genów i innych składników genomu, co daje podstawy do szczegółowego prognozowania cech organizmu i pozwala wyjaśniać mechanizmy wielu reakcji. Z tych powodów efekty sekwencjonowania mają wielorakie implikacje, między innymi oddziałują na nauki rolnicze w szczególności na postęp hodowlany. W artykule przedstawione zostały uwarunkowania ogólne sekwencjonowania i przybliżono znaczenie niektórych danych jakie uzyskano u ogórka.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Istota sprawiedliwego wynagrodzenia w zarządzaniu – aspekty teoretyczne i realne

Znaczenie kapitału ludzkiego, a także zmiany zachodzące w systemie wartości pracowników, wyrażające się wzrostem wrażliwości na sprawiedliwość społeczną, uzasadniają wzrost zainteresowania analizą sprawiedliwego wynagrodzenia jako kategorii, która wywiera różnorodne konsekwencje dla zarządzania w skali mikroekonomicznej, a więc z perspektywy organizacji i jednostki. Celem artykułu jest eksploracja teoretyczna i empiryczna istoty sprawiedliwości wynagradzania. Złożoność tej kategorii wymaga analizy z kilku perspektyw: jakościowych cech wynagrodzenia za pracę, skuteczności systemu wynagrodzeń w organizacji oraz percepcji indywidualnego pracownika. Artykuł zawiera także ocenę różnych aspektów sprawiedliwego wynagradzania na podstawie opinii osób pracujących w polskiej gospodarce. Na tej podstawie są formułowane zarządcze konsekwencje sprawiedliwego wynagrodzenia w skali organizacji.

Czasopismo: Edukacja Ekonomistów i Menedżerów
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Miedź, kadm i cynk w pyle drogowym miast oraz określenie toksyczności związków tych metali metodą biologiczną

W aglomeracjach miejskich, ośrodkach przemysłowych oraz na obszarach działalności człowieka występują antropogeniczne źródła metali ciężkich w środowisku. Transport drogowy nie jest obojętny dla otoczenia i może wpływać na podwyższanie poziomu metali ciężkich w ekosystemach. W pyle drogowym występuje wiele toksycznych związków, w tym węglowodory aromatyczne oraz metale ciężkie m.in. miedź, kadm i cynk. Uszeregowanie powyższych metali od największej do najmniejszej zawartości w pyle drogowym to: Zn>Cu>Cd. Toksyczne działanie zanieczyszczeń bezpośrednio na organizm człowieka jest trudne do oszacowania. W takim przypadku nieocenionym jest stosowanie bioindykatorów czyli gatunków roślin i/lub zwierząt wykazujące wrażliwość i charakterystyczne reakcje na określony czynnik. Jedną z metod stosowanych w toksykologii są biotesty, w których za kryterium oceny toksycznego wpływu trucizn przyjmuje się LC 50 - stężenie letalne, powodujące śmierć 50 % organizmów testowych po ściśle określonym czasie ekspozycji w powietrzu (mg/m3) lub w wodzie (mg/dm3).

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Jawność wynagrodzeń w kontekście budowania wizerunku pracodawcy

Celem artykułu jest analiza jawności wynagrodzeń w kontekście budowania marki/wizerunku pracodawcy. W artykule dokonano przeglądu definicji pojęcia wizerunku przedsiębiorstwa jako pracodawcy, przeanalizowano koncepcję budowania marki pracodawcy oraz pojęcia employee value proposition (EVP). Dokonano analizy obszaru jawności wynagrodzeń w kontekście uregulowań prawodawstwa oraz z punktu widzenia dotychczasowego dorobku badawczego. Wyniki badań empirycznych dostarczyły oceny wizerunku pracodawców oraz obszaru jawności wynagrodzeń wśród polskich pracodawców. Wnioski posłużą do dalszych badań na temat jawności wynagrodzeń w kontekście budowania marki pracodawcy.

Czasopismo: Edukacja Ekonomistów i Menedżerów
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Charakterystyka fizjologiczno-biochemiczna bakterii fermentacji mlekowej

Bakterie fermentacji mlekowej (ang. Lactic Acid Bacteria - LAB) są grupą mikroorganizmów wyróżnioną ze względu na podobne właściwości metaboliczne. Procesem umożliwiającym im zdobycie energii jest fermentacja mlekowa, której głównym produktem jest zawsze kwas mlekowy. Ze względu na typ fermentacji wyróżnia się bakterie hetero- i homofermentatywne. Filogenetycznie LAB obejmują 3 rzędy - Lactobacillales, Bacillales i Bifidobacteriales. Ewolucyjne wyodrębnienie się tej grupy zaszło dzięki genetycznemu przystosowaniu do środowiska bogatego w substancje pokarmowe poprzez nabycie genów transporterów błonowych i utratę genów szlaków biosyntez. Jako auksotrofy, LAB katabolizują aminokwasy, w wyniku czego mogą powstawać niebezpieczne metabolity, takie jak karbaminian etylu i aminy biogenne. Ponieważ bakterie fermentacji mlekowej są powszechnie wykorzystywane biotechnologicznie, brak zdolności do wytwarzania takich związków musi być potwierdzony u szczepów przemysłowych.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Zaplątani w sieci (mutualistycznej)

Sieć to zbiór elementów określanych jako węzły, między którymi istnieją jakiegoś typu powiązania. W ekologii podejście "sieciowe" jest wykorzystywane w badaniach łańcuchów pokarmowych, epidemiologii, ekologii wysp oraz studiach interakcji mutualistycznych. Jak ostatnio dowiedziono, zwłaszcza sieci łączące rośliny i zapylające je zwierzęta pełnią ważną rolę w generowaniu i podtrzymywaniu różnorodności biologicznej ekosystemów lądowych, uważa się je nawet za "fundament bioróżnorodności". Zwykle łączą one dziesiątki, a nawet setki gatunków, tworzących skomplikowane układy wzajemnie korzystnych powiązań. Dogłębne zrozumienie takich skomplikowanych układów, w których uczestniczą liczne gatunki zawsze stanowiło metodologiczne wyzwanie w ekologii. Nowe narzędzia matematyczne pozwalają charakteryzować pewne cechy sieci (zagnieżdżenie, rozkład siły węzłów etc.) oraz ich strukturę (poprzez wyznaczanie węzłów/gatunków pełniących rolę strukturalną w badanych ekosystemach), która charakteryzuje się wysoką heterogennością i asymetrią. Jak wskazują dane empiryczne większość gatunków budujących sieć jest słabo połączona, natomiast niektóre węzły tworzą znacznie więcej połączeń niż wynikałoby to z losowego ich rozkładu. Taka asymetria odróżnia sieci mutualistyczne od losowych, które są wysoce jednorodne. Powtarzalność struktury sieci w wielu różnych rodzajach odziaływań mutualistycznych sugeruje istnienie powszechnego mechanizmu tworzenia, rozwoju i trwałości różnych typów sieci. W szczególności zagnieżdżenie (nestedness), jako miara asymetrii systemu, wydaje się pełnić kluczową rolę w funkcjonowaniu realnie istniejących sieci. Jest to dobrze widoczne, kiedy sieć jest przedstawiona w postaci macierzy przyległości lub diagramu, w którym węzły uszeregowane są według spadającego stopnia węzła. Odkrywane ostatnio właściwości złożonych systemów pokazują, że warto eksplorować tę dziedzinę ekologii, ponieważ wzorce formowania się i struktury sieci mogą ułatwić zrozumienie procesów koewolucyjnych oraz znalezienie skutecznych sposobów ochrony różnorodności biologicznej, m.in. poprzez wskazywanie "zwornikowych" elementów ekosystemów determinujących ich trwanie i stabilność.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Sprawiedliwość w ujęciu prawnym na przykładzie sprawiedliwości podatkowej

Celem artykułu jest analiza pojęcia sprawiedliwości w ujęciu prawnym na przykładzie sprawiedliwości podatkowej. Autor, definiując pojęcie sprawiedliwości, wskazuje na jej wieloaspektowy i złożony charakter oraz na brak normatywnej definicji tego pojęcia. W artykule został poruszony aspekt sprawiedliwości opodatkowania przez pryzmat zasad składających się na pojęcie sprawiedliwości podatkowej. Przedstawiono także ujęcie sprawiedliwości podatkowej w Konstytucji RP, uwzględniając różnice w opodatkowaniu osób fizycznych i prawnych z punktu widzenia zasady zdolności płatniczej.

Czasopismo: Edukacja Ekonomistów i Menedżerów
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Społeczne aspekty opodatkowania – progresywność opodatkowania

Celem artykułu jest analiza progresywnego sposobu opodatkowania wynagrodzeń w odniesieniu do zasad sprawiedliwości podatkowej oraz sprawiedliwości w ujęciu polityki społecznej. W artykule, na podstawie przeglądu literatury, zdefiniowano zasadę progresywności oraz dokonano jej analizy przez pryzmat zasad podatkowych. Wyniki badań opinii pozwoliły natomiast na przeanalizowanie, w jaki sposób respondenci deklarują swoją ocenę ukształtowania systemu opodatkowania według skali progresywnej. Analiza przeprowadzonych badań pozwala na skonstruowanie wniosków w zakresie dalszych rozważań nad sprawiedliwością opodatkowania.

Czasopismo: Edukacja Ekonomistów i Menedżerów
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Układ krzepnięcia a reakcja zapalna

Zapalenie, proces zapoczątkowany przez uszkodzenie tkanek lub infekcję, jest powiązany z procesem krzepnięcia. Najważniejszym etapem zapalenia jest migracja zapalnych leukocytów, wymagająca udziału licznych proteaz, w tym metaloproteinazy macierzy zewnątrzkomórkowej 9 (MMP-9, żelatynazy 9) rozkładającej macierz zewnątrzkomórkową i błony podstawne. Z drugiej strony, proces krzepnięcia krwi, który może być zaktywowany przez szlak zewnątrz- lub wewnątrzpochodny, hamuje krwawienie i przywraca ciągłość naczyń krwionośnych, zjawiska które mogą towarzyszyć także reakcji zapalnej. Proces krzepnięcia jest kontrolowany przez układ plazminogenu za pośrednictwem jego składników (aktywatorów: t-PA, u-PA i inhibitorów: t-PAI, u-PAI) regulujących aktywność plazminy rozkładającej skrzep. Układ plazminogenu i MMP-9 współdziałają w licznych procesach fizjologicznych, zwłaszcza w rozkładzie macierzy zewnątrzkomórkowej. Dodatkowo, plazmina jest jednym z głównych aktywatorów pro-MMP-9, umożliwiając aktywację i wydzielanie MMP-9. Ponadto żelatynaza B uczestniczy w procesie angiogenezy umożliwiając migrację komórek śródbłonka naczyniowego. Z kolei MMP-9 rozkłada plazminogen umożliwiając powstanie angiostatyny, hamującej angiogenezę. Artykuł opisuje aktualne dane wskazujące na związek pomiędzy układem krzepnięcia i plazminogenu a reakcją zapalną (głównie na przykładzie MMP-9) i opisuje stopień skomplikowania tych powiązań.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Biotesty jako narzędzie wspierające zarządzanie procesem oczyszczania ścieków

Oczyszczalnie ścieków wprowadzając oczyszczone ścieki do rzek, spełniają istotną rolę w zachowaniu odpowiedniej jakości wód powierzchniowych. Jednakże pomimo wprowadzania najnowszych technologii, które pozwalają usunąć zanieczyszczenia w stopniu wymaganym przez aktualnie obowiązujące przepisy, nieustannie pojawiają się trudności z osiągnięciem dobrego stanu ekologicznego rzek. Do oczyszczalni ścieków, a tym samym do środowiska docierają jednak nie tylko związki, których oznaczanie jest wymagane przez przepisy, ale także związki nowe. Prowadzi to do niewykrywania wielu substancji toksycznych i w efekcie zaniża ocenę realnego ryzyka. Uzupełnieniem analiz chemicznych pozwalającym poznać charakter ścieków dopływających do oczyszczalni oraz efektowność ich oczyszczania stała się w ostatnich latach analiza bioindykacyjna. Artykuł omawia możliwość wykorzystania biotestów w procesie zarządzania oczyszczalnią ścieków.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Pająki w badaniach teratologicznych

W wyniku wieloletnich eksperymentów nad wpływem temperatury na rozwój embrionalny pająka Tegenaria atrica otrzymano wiele różnorodnych deformacji prosoma. Czynnikiem teratogennym działającym szczególnie efektywnie we wczesnych stadiach embriogenezy są szoki termiczne. Polegają one na poddawaniu zarodków naprzemiennemu działaniu dwóch temperatur: 14 i 320C, które zmienia się dwa razy dziennie przez pierwszych dziesięć dni rozwoju, tj. od momentu złożenia jaj aż do pojawienia się na smudze zarodkowej pierwszych metamerów prosoma. W ten sposób, w warunkach laboratoryjnych, otrzymano osobniki z oligomelią, symelią, heterosymelią, polimelią, bicefalią oraz osobniki z anomaliami złożonymi. Zanotowano, że wyżej wymienione wady rozwojowe w kolejnych sezonach badawczych występowały z różną częstością. Obserwacja i analiza anomalii u pająków może mieć ogromne znaczenie dla poznania prawidłowej morfogenezy, bowiem u osobników zniekształconych uwidaczniają się w sposób szczególny tendencje rozwojowe niedostrzegalne w czasie normalnej embriogenezy i postembriogenezy. Niektóre zmiany o charakterze atawizmów pozwalają na wyciągnięcie wniosków o tendencji rozwojowej w przeszłości filogenetycznej tych stawonogów. Największe znaczenie mają te anomalie, które wynikają z zaburzeń metamerycznych, ponieważ mają one charakter stały i nie podlegają procesom regeneracyjnym oraz samoistnym procesom naprawczym. Pojawianie się w środowisku naturalnym osobników z różnymi zniekształceniami w budowie ciała, może być wynikiem coraz częściej występujących anomalii pogodowych.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Motywacja osiągnięć jako podmiotowe uwarunkowanie wdrożenia koncepcji empowerment w organizacjach

Empowerment można rozpatrywać we dwóch współzależnych wymiarach: psychologicznym i  środowiskowym. Wymiar psychologiczny odnosi się do motywacji pracownika, kształtowanej m.in. przez własną ocenę poziomu kompetencji, natomiast wymiar środowiskowy to warunki organizacyjne. Do badania motywacji pracownika wykorzystano czteroczynnikowy model celów związanych z osiągnięciami A.J. Elliota i H.A. McGregora, wyróż niający cztery rodzaje motywacji osiągnięć: mistrzostwo–dążenie, mistrzostwo–unikanie, wykazanie się–dążenie, wykazanie się–unikanie. Badano również samoocenę trzech skupisk kompetencji oraz charakter wykonywanej pracy. Z  badania (N  =  309) wynika, że pracownicy wysoko oceniający własne kompetencje wykazują najczęściej motywację mistrzowską–dążeniową, a pracownicy niżej oceniający swoje kompetencje, dodatkowo nie mający swobody w podejmowaniu decyzji, przejawiają motywację wykazanie się–unikanie.

Czasopismo: Edukacja Ekonomistów i Menedżerów
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Rośliny transgeniczne źródłem wysokiej jakości olejów

Oleje roślinne są niezwykle istotnym, odnawialnym źródłem pożywienia człowieka i paszy dla zwierząt oraz znajdują wielorakie zastosowania przemysłowe. Zwiększające się zapotrzebowanie ze strony przemysłu zarówno spożywczego jak i niespożywczego na oleje roślinne i ich składniki wymusza poszukiwania nowych, efektywniejszych i ekonomiczniejszych źródeł ich pozyskiwania. Współcześnie nie wystarczy tylko zwiększenie areału upraw roślin oleistych, ale konieczne są też inne przedsięwzięcia prowadzące do uzyskania nowych odmian. Odmian zarówno akumulujących więcej oleju ale też odmian, które zdolne są do biosyntezy związków naturalnie w nich niewystępujących bądź występujących w śladowych ilościach. W tego typu badaniach sięga się po dobrze znane, powszechnie uprawiane rośliny użytkowe takie jak rzepak czy soja. Jednak w zdecydowanej większości, prace nad nowymi odmianami roślin transgenicznych zaczynają się od badań prowadzonych na roślinie modelowej, jaką jest Arabidopsis thaliana. W niniejszym opracowaniu przedstawiono szereg przykładów roślin modyfikowanych genetycznie, w których uzyskano wzrost zawartości akumulowanego oleju, zmodyfikowano skład oleju pod kątem diety człowieka jak również wymuszono syntezę wielu związków wartościowych dla przemysłu. Przytoczono również liczne przykłady zastosowań przemysłowych dla olejów roślinnych i ich składników. Jednym z celów tego opracowania jest pokazanie wielokierunkowości badań mających doprowadzić do uzyskania nowych genetycznie modyfikowanych odmian cechujących się zmienionym metabolizmem tłuszczowym.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Zaangażowanie i partycypacja finansowa – fundamenty kształtowania wysokiej motywacji pracowników we współczesnej przestrzeni organizacyjnej

W niniejszym artykule przedstawiono podstawowe determinanty kształtowania wysokiej motywacji pracowników w  warunkach zmieniającego się paradygmatu pracy w  nowej gospodarce. Zaprezentowano w nim ewolucję modeli motywowania pracowników w kierunku modelu zarządzania przez zaangażowanie. Przyjęto założenie, iż jednym z  najważniejszych czynników kształtującym nowoczesne podejście do ZZL powinien być partycypacyjny system motywowania i wynagradzania. Partycypacja finansowa i zarządzanie przez zaangażowanie pozwalają bowiem uelastycznić i  monitorować racjonalne gospodarowanie kosztami płac. Tym samym zapewnia to potencjalnie samofinansowanie się systemu opłacania pracowników, którzy są zainteresowani, aby jak najlepiej pracować. Postuluje się stopniowe zwiększanie udziału tych narzędzi jako źródła empowermentu, a  tym samym pobudzanie zaangażowania pracowników oraz wzrostu ich autonomii i odpowiedzialności za efekty własnej pracy.

Czasopismo: Edukacja Ekonomistów i Menedżerów
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Jak badać i oceniać efekty współoddziaływania substancji na organizmy żywe?

Ocena ryzyka ekologicznego i/lub zdrowotnego wymaga uwzględnienia wzajemnych współoddziaływań występujących pomiędzy związkami zanieczyszczającymi środowisko. Obiecującym narzędziem wspomagającym ten cel są biotesty. Przeprowadzone studium literaturowe wskazuje na przydatność testu Microtox z użyciem bakterii Vibrio fischeri w badaniach zjawiska współoddziaływania substancji zarówno w warunkach modelowych jak i rzeczywistych.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Nitroksyl (HNO/NO-) - enigmatyczna cząsteczka o unikatowych właściwościach i potencjale farmakologicznym

Tlenki azotu biorą udział w wielu fizjologicznych procesach i są cząsteczkami o potencjalnym znaczeniu farmakologicznym. Odkrycie, że tlenek azotu jest czynnikiem rozkurczowym pochodzenia śródbłonkowego (EDRF) spowodowało wzrost liczby badań dotyczących tego związku. Przez wiele lat nitroksyl (HNO/NO-), produkt jednoelektronowej redukcji NO∙, nie był przedmiotem zainteresowania naukowców, czego przyczyną był brak dowodów potwierdzających endogenną produkcję HNO in vivo - nie opracowano dotychczas prostej metody umożliwiającej bezpośrednią jego detekcję. Nitroksyl jest cząsteczką niestabilną, co sprawia, że w badaniach biologicznych muszą być stosowane donory tego związku. Najbardziej powszechnie stosowanym donorem jest sól Angeli`ego (Na2N2O3), która generuje HNO w warunkach fizjologicznych. Wykazano, że nitroksyl preferencyjnie reaguje z białkami zawierającymi grupy hemowe, a także z tiolami, dzięki czemu wpływa na aktywność wielu ważnych enzymów zawierających w miejscach aktywnych grupy -SH. Wykazano, że nitroksyl, podobnie jak tlenek azotu, posiada dodatnie właściwości inotropowe (podnosi siłę skurczu mięśnia serca), jak również luzytropowe (umożliwia relaksację mięśnia sercowego), które przyczyniają się do zwiększenia pojemności minutowej serca. HNO okazał się również związkiem potencjalnie antykancyrogennym. Wpływa na proces glikolizy (hamuje aktywność dehydrogenazy aldehydu 3-fosfoglicerynowego, GAPDH), który jest głównym źródłem energii dla komórek raka. Ponadto, nitroksyl hamuje angiogenezę i indukuje apoptozę w komórkach nowotworowych. Unikatowe właściwości nitroksylu spowodowały w ostatnich latach znaczny wzrost zainteresowania tą cząsteczką. W niniejszej pracy omówiono chemiczne i biologiczne właściwości nitroksylu, a także jego potencjał farmakologiczny.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Empowerment w kontekście współczesnych koncepcji zarządzania oraz partycypacji pracowniczej

Celem niniejszego artykułu jest udzielenie odpowiedzi na następujące pytania badaw‐ cze: „Jak jest postrzegany empowerment w kontekście przejawów tzw. współczesnych koncepcji zarządzania?” oraz „Jakie są relacje między empowermentem a partycypacją pracowniczą?”. Proces badawczy oparto na studiach literaturowych połączonych z reflek‐ sją naukową. Dokonano interpretacji i krytycznej oceny dotychczasowego dorobku poświęconego analizowanej tematyce. Podjęto próbę usystematyzowania wiedzy na temat empowermentu na tle wybranych współczesnych koncepcji zarządzania oraz partycypacji pracowniczej, a ponadto sformułowano problem dla dalszych badań naukowych.

Czasopismo: Edukacja Ekonomistów i Menedżerów
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości