rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Władysław Witwicki jako tłumacz Platona

Autor analizuje Władysława Witwickiego przekłady dialogów Platona. Podkreśla ich olbrzymią
rolę w upowszechnieniu Platona w Polsce, podniesieniu kultury literackiej Polaków
i ich znajomości świata antycznego. Omawia ich walory (wrażliwość na dramaturgiczną warstwę
oryginałów, nowoczesny język) i wady (zbyt popularny obraz filozofii Platona).

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Zagrożenia epidemiologiczne na terenie austriackiej części monarchii habsburskiej w XIX w. (do 1914 r.). Aspekty prawne i administracyjne

W polityce wewnętrznej monarchii habsburskiej w XIX w. ważną sprawą było bezpieczeństwo
w zakresie ochrony zdrowia publicznego. Dążono do poprawy stanu zdrowotnego społeczeństwa,
podwyższenia poziomu usług medycznych, polepszenia warunków sanitarnych
i weterynaryjnych oraz budowy skutecznego systemu likwidacji epidemii na terenie państwa.
Wysoka śmiertelność ludności wymagała działań nadzwyczajnych. Władze centralne przygotowały
procedury prawne, które obowiązywały podczas zagrożeń epidemiologicznych na terenie
państwa. Po wprowadzeniu ustroju konstytucyjnego w 1867 r. w monarchii habsburskiej do
ustawowych zadań administracji terenowej należał nadzór nad wdrażaniem i przestrzeganiem
przepisów w zakresie problematyki epidemiologicznej. Władze samorządowe budowały infrastrukturę
sanitarną, zmniejszając zagrożenia epidemiologiczne. Dużym problemem był nadzór
weterynaryjny, dążono do ograniczenia chorób wśród zwierząt hodowlanych poprzez wprowadzanie
norm prawnych, zwiększano kontrolę w gospodarstwach rolnych. W czasie epidemii
poza granicami władze austriackie poddawały kontroli importowane towary. Należy podkreślić,
że do wybuchu I wojny światowej na terenie monarchii habsburskiej często dochodziło do
epidemii chorób zakaźnych, szczególnie na terenach wiejskich, gdzie utrzymywała się wysoka
śmiertelność ludności. Wybuch wojny w 1914 r. spowodował, że zagrożenia epidemiologiczne
wzrosły.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Przestrzeń miejska Zbaraża w świetle akt podatkowych z lat 80. XVIII wieku

W artykule przedstawiono kilka uwag na temat przestrzeni miejskiej Zbaraża w końcu
XVIII w. Na podstawie zachowanych akt podatkowych, tj. metryki józefińskiej i opisań urbarialnych
starano się odpowiedzieć na pytanie, jak wyglądał układ przestrzenny miasta (podział
na śródmieście i przedmieścia oraz występowanie zwartych obszarów o jednolitym charakterze
gospodarczym). Ponadto scharakteryzowano typ i rodzaje zabudowy mieszkalnej, występowanie
obiektów gospodarczych i obiektów zaliczanych do infrastruktury technicznej. Osobne
miejsce zajmuje omówienie przestrzeni publiczno-politycznej (ośrodki władzy, obiekty użyteczności
publicznej) oraz przestrzeni społecznej (struktura ludności).

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Galicyjski raj utracony. Wielokulturowa wizja Galicji przełomu wieków w pismach Josepha Rotha

Joseph Roth (1894–1939) urodził się w ubogiej żydowskiej rodzinie w galicyjskich Brodach.
Chociaż wyjechał z rodzinnej miejscowości na studia i resztę życia spędził w Berlinie,
Wiedniu i przede wszystkim Paryżu, w jego pismach wciąż powraca wielonarodowościowa
i wielokulturowa rodzinna Galicja. Wobec rozpadu cesarstwa, dramatu I wojny światowej
i postępującej nowoczesności Roth stara się ocalić w swoich powieściach i opowiadaniach tę
prawie mityczną krainę, w której życie wydaje się proste i sprawiedliwe. W Rothowskiej Galicji
rządzą prawa natury, czas jest cykliczny, a ludzie choć nie zawsze zupełnie dobrzy i uczciwi,
żyją obok siebie w pokoju i zawsze są wrażliwi na nieszczęście innych. Niestety, w tym świecie
czai się już zapowiedź końca i coraz częściej gości w nim śmierć. Rothowski galicyjski raj jest
rajem na zawsze utraconym.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Fenomen uniwersalności w twórczości Iwana Franki

W artykule podjęto próbę analizy fenomenu uniwersalności w twórczości Iwana Franki
w zakresie folklorystyki. Przeanalizowano także główne kierunki badań Iwana Franki w dziedzinie
etnografii. Został również scharakteryzowany uniwersalny charakter jego dzieła w badaniach
w obrębie krytyki literackiej. Ważne miejsce w dorobku twórczym I. Franki zajmują także
badania ukraińskiej idei narodowej.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Filozofia i naród. O istocie romantyzmu Józefa W. Gołuchowskiego

W artykule podjęto próbę rekonstrukcji i analizy filozofii pochodzącego z Galicji preromantyka.
J.W. Gołuchowski poprzez negację tradycji racjonalizmu oświecenia propaguje filozofię
opartą na uczuciu (miłości) oraz wizję narodu, którego „duch” i oryginalność nie mogą być
zniszczone. Państwo polskie zostało wymazane z mapy politycznej świata – zauważa Gołuchowski
– ale duch narodu oparty na filozofii „uczucia” żyje i dąży do syntezy z religią.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Boże Narodzenie i Wielkanoc w życiu codziennym mieszkańców Tarnowa i Rzeszowa na przełomie XIX i XX wieku w świetle prasy lokalnej

Na przełomie XIX i XX w. w Galicji dokonywały się przemiany gospodarcze i społeczne,
które zapoczątkowały proces modernizacji społeczeństwa. Chociaż podstawą utrzymania ludności
pozostało rolnictwo, a kultura ludowa określała rytm pracy i świętowania, pojawiały się
oznaki zmian, szczególnie w większych miastach. W Galicji Zachodniej do takich zaliczano
między innymi Tarnów i Rzeszów. Czas Adwentu i Bożego Narodzenia oraz Wielkiego Postu
i Wielkanocy dokumentowała prasa lokalna. Szczególne znaczenie miały tytuły ukazujące się
w długim przedziale czasowym – w Tarnowie „Pogoń” (1881–1914), a w Rzeszowie „Głos
Rzeszowski” (1897–1920). W omawianych okresach roku liturgicznego na przygotowania do
świąt oraz na zwyczaje i obyczaje świąteczne składały się: wydarzenia kulturalne realizowane
przez artystów amatorów z myślą o zebraniu datków na działalność dobroczynną, wieczorki
patriotyczne, występy profesjonalnych artystów, wykłady powszechne i uniwersyteckie, przygotowywanie
prezentów (Mikołaj, Gwiazdka), udział w rekolekcjach (Wielki Post), zakup artykułów
na świąteczne stoły (w tym także tych reklamowanych w prasie), wysyłanie świątecznych
kartek lub zamiast nich składanie datków na cele dobroczynne (szczególnie na Towarzystwo
Szkoły Ludowej); śledzenie zmian pogody, terminów ferii świątecznych, nadzwyczajnego
rozkładu pociągów; lektura okolicznościowych tekstów prozatorskich i poetyckich, dbałość
o pielęgnowanie tradycji świątecznych w rodzinach, solidaryzm z Polakami z innych zaborów,
nadzieja wyrażana w składanych przez czasopisma życzeniach świątecznych na odzyskanie
przez Polskę niepodległości.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Philosophia perennis Romualda Balaweldera

Systemowa filozofia Romualda Balaweldera przyjmuje, że rzeczywistość jest jednością
i zarazem wielością. Jedność wyraża duchowość, zaś wielość – zjawiskowość, która podlega
ciągłej zmienności, a zatem nie ma własnej tożsamości. Duchowość jest niezmiennością,
a zatem jest pełnym (prawdziwym) istnieniem. Celem istot świadomych w skali całego wszechświata,
ze względu na podwójną ich naturę, jest przemiana świadomości przez stopniowe odrzucanie
wielości (zjawiskowości). Odrzucenie wielości jest dążeniem do jedności. Uzyskanie
jedności jest tożsame z osiągnięciem czystego życia, które jest identyczne z duchowością. Proces
dochodzenia do duchowości występuje w cyklicznej przemianie rzeczywistości w sposób
naturalny i spontaniczny. Wszystkie prawa duchowej ewolucji sprowadzają się do jednego
podstawowego prawa powszechnego tworzenia.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Spuścizna intelektualna galicyjskich profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego w twórczości Adama Heydla

W artykule dokonano analizy twórczości Adama Heydla, polskiego ekonomisty czasu niepodległościowego
przełomu. Głosił on postulaty liberalizmu gospodarczego, lecz oparł się
pokusie radykalizacji sprowadzającej się do dogmatycznego zamykania w leseferystycznej
wersji liberalizmu. Tezą główną artykułu jest stwierdzenie, że Adam Heydel mógł stworzyć
odrębną koncepcję liberalną, zwaną przez niego liberalizmem racjonalnym, dzięki wpływowi,
jaki miała na jego rozwój intelektualny myśl profesorów galicyjskich Uniwersytetu Jagiellońskiego
i środowiska krakowskich intelektualistów końca epoki rozbiorowej. Szczególną rolę
odegrali w przypadku Adama Heydla tej klasy myśliciele, co: Julian Dunajewski, Michał Bobrzyński
oraz Włodzimierz Czerkawski. Nie przypadkiem też było, że z tą duchową, galicyjską
spuścizną intelektualną Adamowi Heydlowi dane było zapoznać się pod okiem swojego mentora
Adama Krzyżanowskiego. Był on pomostem, jego twórczość łączyła tradycję galicyjskiej
szkoły ekonomicznej z problematyką związaną z uzyskaniem niepodległego bytu państwowego.
Dzięki temu Adam Heydel nie tylko był odporny na intelektualne oczarowanie prymitywnym
leseferyzmem, ale też dostrzegał z ostrością potrzebę szerszego spojrzenia na sprawy gospodarcze,
a mianowicie w pespektywie społeczno-narodowo-kulturowej. W ten sposób w Polsce,
która świeżo zdobyła niepodległość, powstała oryginalna, reprezentująca wysoki poziom, myśl
ekonomiczna warta przypomnienia. Jest to ważne szczególnie obecnie, gdy leseferystyczna
wersja liberalizmu zwana neoliberalizmem poczyniła tyle szkód i przyczyniła się do zubożenia
perspektywy prowadzonej nad życiem gospodarczym refleksji, a część młodzieży pozostaje pod
urokiem libertarian.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Wojciech Dzieduszycki wobec oceny powstania styczniowego i polskich dziejów porozbiorowych. Wokół debaty nad dziełem Stanisława Koźmiana Rzecz o roku 1863

Przedmiotem badań podjętych w artykule jest analiza poglądów historiozoficznych Wojciecha Dzieduszyckiego (1848–1909), uczonego, polityka i publicysty, na temat polskich dziejów porozbiorowych i powstania styczniowego. Dzieduszycki, przedstawiciel konserwatystów wschodniogalicyjskich, autor licznych tekstów publicystycznych, historycznych, archeologicznych, esejów oraz prac z zakresu historii filozofii, estetyki, wychowania i literatury, wypowiedział się na ten temat w 1894 r. w lwowskim Kole Literacko-Artystycznym, przy okazji głośnej
debaty nad dziełem Stanisława Koźmiana, Rzecz o roku 1863 (t. 1–3, Kraków 1894–1895). W dyskusji, obok Dzieduszyckiego, udział wzięło kilku przedstawicieli środowiska lwowskiej
inteligencji, którzy w latach 1863–1864 zaangażowani byli w powstaniu styczniowym: Tadeusz Romanowicz, Antoni Skotnicki, Leon Syroczyński, Juliusz Starkel, Jan Stella-Sawicki. Dzieduszycki, poddając ocenie dzieło Koźmiana, dał wyraz swoim krytycznym poglądom na kwestie
dotyczące samozawinionej teorii upadku Rzeczypospolitej, wyrażanej przez krakowskich konserwatystów. W swoich zapatrywaniach na polskie dzieje porozbiorowe skoncentrował się na kilku zasadniczych sprawach, a mianowicie na przyczynach upadku państwa, definiowaniu
pojęcia narodu, patriotyzmu, Ojczyzny oraz społecznej funkcji historii i koncepcji
rozrachunkowej z przeszłością. Pisał o wadach narodowych, wskazując na konieczność moralnej i obywatelskiej poprawy społeczeństwa w imię obowiązku wobec Ojczyzny. Wszystko to posłużyło Dzieduszyckiemu do sformułowania programu pracy organicznej. Jego poglądy
na dzieje porozbiorowe i powstanie styczniowe podbudowane były głęboką historiozoficzną refleksją nad dziejami.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Popularyzacja wiedzy rolniczej w Galicji

W latach 1795–1918 dokonał się w Galicji wyraźny postęp wiedzy rolniczej. Prowadzone
badania i doświadczenia wpływały na produkcję roślinną i zwierzęcą. Ówczesna myśl z zakresu
teorii i praktyki rolniczej była systematycznie popularyzowana. Na łamach wydawnictw poruszano
spektrum zagadnień rolniczych. Upowszechniano wiadomości na temat mechanizacji, melioracji,
nawożenia, uprawy zbóż, roślin okopowych, motylkowych, ogrodnictwa, hodowli koni, bydła,
owiec, trzody chlewnej, drobiu, ryb, pszczół oraz weterynarii. Literatura fachowa (w tym poradniki
rolnicze) stanowiąca podstawowe źródło badań daje wgląd w główne problemy rozwoju produkcji
rolniczej w Galicji w dobie autonomicznej. Ukazuje ówczesny stan wiedzy i praktyki rolniczej.
Pozwala prześledzić tendencje modernizacyjne w rolnictwie i zmiany w kulturze agrarnej chłopów.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Wincenty Lutosławski i polski wkład w światowe badania nad Platonem

Przedmiotem analizy są historyczno-filozoficzne dokonania Wincentego Lutosławskiego.
Polski uczony zajął trwałe miejsce w światowych badaniach nad Platonem, ostatecznie rozstrzygając
słynną „kwestię Platońską”, czyli problem chronologii dialogów. W rezultacie stylometria
bywa do dziś – i słusznie – określana jako „polski wkład” w te badania.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Walenty Chłędowski – filozof „z” i „dla” Galicji

Walenty Chłędowski to jeden z zapomnianych myślicieli w dziejach polskiej filozofii, który
odegrał ważną rolę w jej rozwoju w okresie rozbiorów, w szczególności w Galicji. Urodzony
w Jaśliskach k. Dukli, wykształcony w Przemyślu i Lwowie, był nie tylko filozofem, ale i tłumaczem,
pisarzem oraz krytykiem literackim. Chociaż nigdy nie zasłynął z poglądów i teorii
filozoficznych – poświęcając swe pisma krytyczne przede wszystkim zagadnieniom estetycznym,
ale także filozofii niemieckiej – to mimo tego miał znaczny wpływ na rozpowszechnianie
filozofii w Galicji. Chłędowski był bowiem założycielem i wydawcą czasopism o tematyce
filozoficznej i literackiej na ziemiach zaboru austriackiego, takich jak „Haliczanin” czy „Pamiętnik
Lwowski”.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Kazimierza Ajdukiewicza lwowskie wykłady z etyki

Kazimierz Ajdukiewicz (1890–1963) znany jest przede wszystkim jako wybitny logik oraz
jako jeden z głównych przedstawicieli szkoły lwowsko-warszawskiej. Praktycznie nieznane są
natomiast jego dokonania w zakresie etyki. W świetle zachowanych materiałów archiwalnych
okazuje się, że problemy etyczne stanowiły także przedmiot jego zainteresowania. Wyrazem
tego było jego wystąpienie w Warszawskim Uniwersytecie Powszechnym wygłoszone najprawdopodobniej
w 1927 r., w którym wskazał na przyczyny zainteresowania problematyką filozoficzną.
Za najważniejszą z nich uznał wtedy potrzebę znalezienia busoli życiowej wskazującej
na godziwe drogi osiągania realizowanych celów. Momentem przełomowym dla Ajdukiewicza
stał się jednak rok akademicki 1931/32, w którym przejął po przejściu Kazimierza Twardowskiego
na emeryturę prowadzenie wykładów z etyki. Wykładał na sposób nowatorski, realizując
program etyki analitycznej. Punktem wyjścia dla jego rozważań była próba analizy pojęcia
„dobro” zarówno w języku potocznym, jak i języku logiki. Doszedł wówczas do wniosku, że
pojęcie to jest stosowane na zasadzie zwyczaju językowego (uzusu) i nie ma własciwie swojego
desygnatu. W konsekwencji musiał przyjąć, że jest ono nieanalizowalne. Swoistą kwintesencją
etycznych rozważań Ajdukiewicza był natomiast jego wykład „O sprawiedliwości” wygłoszony
w 1939 r. na uroczystej akademii poświęconej pierwszej rocznicy śmierci Kazimierza Twardowskiego.
Sformułował wówczas formułę sprawiedliwości osadzoną również na uzusie językowym,
którą nazwał „zasadą równej miary”. Ajdukiewicz był więc pierwszym w Polsce etykiem
analitycznym, a jego dokonania w tym zakresie zasługują na upowszechnienie.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Koncepcja antropologiczna Iwana Franki: ewolucjonizm kulturowo-społeczny w ukraińskiej filozofii

W artykule przeanalizowano dziedzictwo filozoficzne jednego z najwybitniejszych ukraińskich
myślicieli Galicji – Iwana Franki, postaci wszechstronnej, kreatywnej, osobowości o wielorakich
zainteresowaniach. W dziedzinie filozofii jego badania dotyczą wielu kierunków i doktryn
swoich czasów, istotnie wykraczając poza ramy głównych nurtów filozoficznych tego okresu.
W niniejszym opracowaniu skupimy uwagę na głównych tematach rozważań filozoficznych Iwana
Franki powiązanych ze światowymi trendami w filozofii i przeanalizujemy jego podejście do
badania kultury i społeczeństwa w świetle antropologicznych i ewolucyjnych metod.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Budżet miasta Rzeszowa w latach 1853–1866

Materiały archiwalne dotyczące budżetów rocznych gminy miasta Rzeszowa zachowały
się w zespole Akta miasta Rzeszowa. Na ich podstawie można zbadać finansową działalność
rzeszowskich władz miejskich u schyłku epoki przedautonomicznej. Warunki ich funkcjonowania
w zakresie gospodarki finansowej były ograniczone często zmieniającymi się przepisami,
a nadzór nad tą sferą działalności władz miejskich sprawowały urzędy państwowe –
cyrkuły, a w okresie późniejszym (1855–1856) przejściowo urzędy powiatowe.
Prezentowane poniżej źródło – Pogląd na przeszły i obecny stan funduszów gminy królewskiego
obwodowego Miasta Rzeszowa skreślony dla nowéj rady miejskiéj w lutym 1867
roku ukazało się w 1867 r. w Rzeszowie w drukarni J.A. Pelara, a jego autorami było dwóch
urzędników rzeszowskiego magistratu – kasjer miejski Aleksander Dreziński i sekretarz
miasta Onufry Oraczewski. Znajduje się ono w rzeszowskim Archiwum Państwowym
w zespole Akta miasta Rzeszowa pod sygn. 297. W zamyśle autorów miało pomóc nowo
wybranej radzie miasta stwierdzić stan budżetu miasta i tym samym ułatwić pracę rzeszowskiemu
samorządowi w związku z pierwszymi wyborami samorządowy rozpoczynającej się
epoki autonomicznej.
Z pewnością Pogląd… jest bardzo ciekawym źródłem do dziejów Rzeszowa w okresie
przedautonomicznym.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Jan Bartunek (1859–1912) – nauczyciel gimnazjalny w Rzeszowie jako badacz i użytkownik filozofii antycznej

W Galicji prócz profesorów uniwersyteckich także gimnazjalni nauczyciele języków klasycznych
zajmowali się naukowo filozofią i badaniami nad historią filozofii starożytnej, co było
ważnym dodatkiem do ich pracy dydaktycznej i popularyzatorskiej. Dzięki nim młodzież gimnazjalna
zdobywała pierwsze wiadomości z dziedziny filozofii, zatem wpływu ich pedagogów
w tym względzie nie można nie doceniać. W artykule została omówiona twórczość historycznofilozoficzna
jednego z galicyjskich nauczycieli gimnazjalnych – Jana Bartunka, który ostatnie
lata swego życia pracował w Rzeszowie. W jego dorobku można znaleźć zarówno prace naukowe
(nt. chronologii dialogów Platona), jak i dzieła popularyzatorskie, w których prezentował
się jako badacz i jako użytkownik antycznej filozofii, podkreślający aktualność jej etycznego
przesłania.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Myśl etyczna w Galicji w drugiej połowie XIX wieku

Artykuł omawia etyczne idee Stefana Pawlickiego, Mariana Morawskiego i Aleksandra
Skórskiego. Dwaj pierwsi są reprezentantami myśli katolickiej analizującymi związki religii
z katolicyzmem. Trzeci opowiada się za ideą naukowej metafizyki jako podstawy moralnej
edukacji społeczeństwa.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Kobiety na estradzie muzycznej Rzeszowa na przełomie wieków XIX i XX

Przedstawiony obraz aktywności muzycznej kobiet w Rzeszowie na przełomie wieków
XIX i XX, ich udziału w koncertach, to przyczynek do ukazania większego obrazu działalności
kobiet w życiu muzycznym całej Galicji w dobie autonomii. Prasa rzeszowska tego okresu
stanowi doskonałe źródło do poznania aktywności kobiet na estradzie muzycznej Rzeszowa.
Wzmianki o koncertach, popisach, trupach teatralnych prowadzonych przez kobiety, o lekcjach
muzyki udzielanych przez panie pojawiały się niemal w każdym numerze, potwierdzając tym
samym wielką częstotliwość działań kobiet na tym polu. Przed publicznością rzeszowską występowały
zarówno amatorki (miejscowe i przyjezdne), jak i artystki znane ze scen europejskich.
Koncerty wokalne, wokalno-instrumentalne i instrumentalne były okazją do zaprezentowania
rzeszowianom repertuaru, który nie odbiegał od wielkich scen Lwowa, Krakowa czy
Wiednia, dzięki czemu mieszkańcy nawet prowincjonalnego miasteczka, jakim był Rzeszów,
mogli rozwijać i odpowiednio kształtować swoje gusty muzyczne.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Samoświadomość filozoficzna galicyjskich intelektualistów narodowości ruskiej końca XIX i początku XX wieku: Klemens Hankiewicz i Wasyl Szczurat

Głównym celem niniejszego artykułu jest szczegółowe omówienie filozoficznych, psychologicznych,
epistemologicznych i językowo-terminologicznych poglądów Klemensa Hankiewicza na
ukraińską filozofię, jak również przeanalizowanie wkładu Wasyla Szczurata, historyka filozofii,
w zrozumienie genezy ukraińskiej filozofii jako interakcji neoplatonizmu wschodnich Ojców Kościoła
z zachodnią scholastyką. Pozwoliło to na włącznie jej w szerszy dyskurs historyczno-filozoficzny.
Narzuca się wręcz potrzeba uwzględnienia dorobku Hankiewicza i Szczurata we współczesnym
programie nauczania z zakresu historii ukraińskiej filozofii i wypełnienia jej „białych plam”, jak
również stworzenia bardziej całościowego i konsekwentnego ujęcia ukraińskiej filozofii.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo
Ludwika Gumplowicza społeczno-filozoficzne myślenie o religii

W artykule dokonano interpretacji twórczości Ludwika Gumplowicza, udokumentowano,
że słusznie jest on uznawany za jednego z klasyków teorii konfliktu. W swoich pracach podkreślał
autonomię społecznej warstwy bytu. Uznawał, że zjawiska tego typu posiadają cechy swoiste
i mogą być zrozumiałe tylko w kontekście przyczyn społecznych. Autor artykułu zauważa,
że poglądy L. Gumplowicza były proweniencji naturalistycznej, choć socjolog określał je mianem
monistycznych. W tym kontekście analizie zostały poddane poglądy L. Gumplowicza na
religię. Autor artykułu formułuje tezę, że religia jest dla galicyjskiego socjologa następstwem
myśli ludzkiej, czyli koniecznym wytworem jego konstrukcji psychofizycznej i społecznej.
Sądził, że człowiek posiada zdolność do wierzenia. W niektórych swych poglądach był radykalny,
w innych wątpiący i umiarkowany. Kategorie, którymi się posługiwał w interpretacji rozwoju
bytu społecznego – raczej nieświadomie – sakralizował.

Czasopismo: Galicja. Studia i materiały
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: filozofia, historia, literaturoznawstwo