rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Polszczyzna kresowa Wicynia przeniesiona do Nowej Wsi Głubczyckiej (na przykładzie wybranych cech fonetycznych)

Przedmiotem rozważań językowych jest stan zachowania polszczyzny kresowej w mowie najstarszych
mieszkańców Nowej Wsi Głubczyckiej, którzy wskutek przymusowej deportacji po
II wojnie światowej zostali przesiedleni z Wicynia (wsi kresowej leżącej w woj. tarnopolskim) na
Ziemię Głubczycką.
Polszczyzna kresowa przeniesiona rozumiana jest jako zespół cech fonetyczno-fonologicznych
właściwy ludności zamieszkującej teren Kresów, który rozwijał się i ewoluował we wsiach
kresowych ze szczególnym uwzględnieniem interferencji ukraińskich cech językowych, a wskutek
deportacji mieszkańców – przeniesiony został z obszarów kresowych na ziemie polskie.
Analiza materiałów gwarowych wskazała na to, że przedstawiciele najstarszego pokolenia
wicynian, którzy po wojnie osiedli w Nowej Wsi Głubczyckiej stosunkowo dobrze zachowują do
dziś właściwości rodzimej mowy.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Mechanizmy komizmu we francuskich dowcipach

Określeniu statusu dowcipów dialogowych jako wypowiedzi cytowanych oraz spojrzenie na tekst
komiczny z perspektywy teorii tekstu umożliwiły wskazanie pewnych właściwości wypowiedzi
komicznych i ich miejsca wśród innych form językowych. Dowcip dialogowy zdefiniowano jako
bachtinowski genre mowy i przedstawiono z punktu widzenia danych aktów komunikacji językowej.
Te ostatnie zbadano zarówno jako wypowiedzi dialogowe, jak i formy cytowane, rozważane jako
całości. Stwierdzono nacechowanie wszystkich funkcji mowy z punktu widzenia komizmu badanych
dowcipów. Scharakteryzowano nadawców i odbiorców, kod, przekaz, kontakt i kontekst w dwóch
powyższych płaszczyznach. Przyjęcie podwójnej optyki badawczej okazało się konieczne także
w opisie mechanizmów komizmu wykorzystującym podstawowy aparat pojęciowy pragmatyki
językoznawczej. Wewnątrz dialogów wyróżniono: konkretne rodzaje implikacji lub presupozycji
konwersacyjnych, kontrast implikacji, przeciwstawienie implikacji i presupozycji (konwersacyjnych lub konwencjonalnych), opozycję presupozycji, hiperbolizację presupozycji oraz kontrast implikacji
lub presupozycji z sensem wypowiedzi. Wskazano również rodzaje naruszanych maksym
konwersacyjnych w poszczególnych wypowiedziach dialogowych i w dowcipach jako formach
cytowanych. Wykorzystywane są wszystkie maksymy, nie zawsze naraz w jednym dialogu, choć
bywają i takie przykłady. Najczęściej nie respektuje się maksymy sposobu i ilości.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Nazwiska jako świadectwo zróżnicowania etnicznego mieszkańców Piotrkowa Trybunalskiego

Analizowany materiał językowy pochodzi ze Słownika nazwisk mieszkańców Piotrkowa Trybunalskiego
i okolic XIX–XX wieku, autorstwa E. Piotrowicz, A. Raszewskiej-Klimas i L. Pacan-Bonarek.
Ukazana została różnorodność struktur onimicznych uwarunkowana podłożem historyczno-kulturowym.
Poprzez pryzmat nazwiska omówiono zróżnicowanie etniczne mieszkańców dawnego
Piotrkowa. Dokonano analizy etymologicznej i strukturalnej obcych nazwisk piotrkowian. Na
niepolskie pochodzenie antroponimów wskazują zarówno podstawy derywacyjne (odetniczne,
odmiejscowe, odimienne i odapelatywne), jak i struktura nazwisk. W nazwiskach piotrkowian widoczne
są ślady rosyjskie, ukraińskie, białoruskie, łużyckie, pruskie, litewskie, czeskie, słowackie,
węgierskie, austriackie, włoskie, jidysz i inne. Obce nazwiska mieszkańców Piotrkowa ulegały
różnym procesom adaptacyjnym do polskiego systemu językowego.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Funkcja gwary w tekście

Artykuł omawia funkcje gwary w tekstach rozumianych jako wypowiedzi językowe pisane lub
mówione i potem wtórnie zapisane realizujące określony wzorzec kulturowy – ogólnopolski albo
ludowy. Za Maciejem Rakiem przyjmuję, że teksty zapisane gwarą reprezentują trzy style funkcjonalne:
potoczny, artystyczny i literacki. W każdym z nich gwara pełni nieco inną funkcję.
Do tekstów pisanych językiem ogólnopolskim gwara zazwyczaj wprowadzana jest w określonym
celu i zawsze wiąże się to z jej wartościowaniem.
We wszystkich typach tekstów gwara pełni zarówno funkcje zamierzone (informacyjne
i pozainformacyjne), jak i niezamierzone i pozostają one w ścisłej korelacji ze świadomością (lub
jej brakiem) wprowadzania gwary do tekstu.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Wpływy obcojęzyczne na współczesny język słoweński

W artykule przedstawiono zmiany w języku słoweńskim w okresie ostatniego ćwierćwiecza,
które były spowodowane wpływami obcojęzycznymi. Rozpatrzono je w kontekście zmian leksykalnych
z uwzględnieniem potencjału słowotwórczego nowego słownictwa. W sposób szczególny
zwrócono uwagę na przedstawienie tych zmian z perspektywy leksykograficznej (na podstawie
opisu w Słowniku nowszego słownictwa języka słoweńskiego oraz w nowym wydaniu Słownika
słoweńskiego języka literackiego). Jak się spodziewano, najwięcej zapożyczeń w języku słoweńskich
pochodzi z języka angielskiego oraz w mniejszym stopniu z włoskiego, niemieckiego francuskiego,
chorwackiego, serbskiego, a także japońskiego i arabskiego za pośrednictwem języka angielskiego.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Polonizmy w „prostej mowie” XVIII wieku

W artykule analizowane są polonizmy w języku ukraińskim XVIII w. Źródłem do badań są
wydane w 1794 r. w Poczajowie Nauki parafialne..., ponieważ zgodnie z założeniem ich autora
(Juliana Dobryłowskiego), są one pisane „prostą mową”, będącą zarazem zalążkiem współczesnego
języka ukraińskiego. Wpływy polszczyzny są widoczne na wszystkich poziomach języka. Ponieważ
jednak zarówno w fonetyce, jak i morfologii nie mają one charakteru systemowego (ujawniają się
głównie w zapożyczeniach leksykalnych), szczególną uwagę poświęcono analizie leksyki tego języka.
Zastosowana w badaniu metoda (wybór zwrotów tłumaczonych za pomocą spójnika чили) pozwala
potwierdzić obserwacje, dotyczące języka XVII-wiecznych Rusinów, dla których język polski był
bardziej zrozumiały od cerkiewnosłowiańskiego. Analiza wykazała również, że wpływ polszczyzny
na język staroukraiński był kontynuowany w późniejszym okresie. Ponadto, jego skutki były trwałe,
co znajduje odzwierciedlenie we współczesnym języku ukraińskim.
Dlatego właśnie podjęta w artykule analiza polonizmów w tekście Nauk... z 1794 r., może być
dopełnieniem ogólnego obrazu języka ukraińskiego XVIII w.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Nazwy własne w powieści Ewy Nowackiej "Małgosia contra Małgosia"

Powieść Ewy Nowackiej Małgosia contra Małgosia jest przykładem powieści powojennej. Został
w niej zastosowany dwoisty charakter przestrzeni czasowej, powodujący dwoistość świata przedstawionego.
Użyte w powieści nazwy podporządkowane są głównemu zamierzeniu artystycznemu,
tj. przedstawieniu miejsca i czasu akcji jako jednej, spójnej rzeczywistości. Warstwa semantyczna
i konotacyjna nazw własnych, a także wszelkie nawiązania intersemiotyczne, dają możliwość
wielopłaszczyznowej interpretacji literackich onimów oraz sprawiają, że świat przedstawiony
w powieści jest bardzo bogaty, głęboko osadzony w tle historycznym i kulturowym. Nazwy użyte są
w licznych funkcjach stylistycznych. Funkcjonują w kulturowo-komunikacyjnym obszarze użycia
języka. Ewa Nowacka, stosując odpowiednie nazwy własne, stworzyła harmonijną literacką całość.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Cechy dialektalne wykorzystywane dziś w stylizacji na materiale Narodowego Korpusu Języka Polskiego

Celem artykułu jest przedstawienie rejestru typowych polskich cech dialektalnych obecnych
w źródłach pełnego Narodowego Korpusu Języka Polskiego, reprezentujących współczesną polszczyznę
potoczną. Celem jest także ustalenie frekwencji wybranych leksemów zawierających cechy
dialektalne oraz ocena ich wartości stylistycznej i funkcji, jaką pełnią w tekście. Praca ma charakter
jedynie sondażowy.
Leksemy, w których są poświadczone cechy dialektalne, we współczesnej polszczyźnie standardowej
są wykorzystywane w ramach stylizacji. Mają nacechowanie ujemnie albo wnoszą pewną
wartość stylistyczną, sygnalizując nonszalancki stosunek nadawcy wypowiedzi do rzeczywistości
pozajęzykowej i samego języka. W ten sposób są głównie wykorzystywane wyraziste fonetyczne
cechy dialektalne, takie jak labializacja nagłosowego o- (np. łojciec, łoczywiście, łostatnio, łobywatelski)
czy wąska realizacja dawnych samogłosek pochylonych a oraz e, np. wsiok, biedok i bidok,
kobita, chlyb i chlib, przy czym niektóre ekspresywne nazwy osób mają tylko postać z samogłoską
o, typu głupol, kibol, psychol czy ćwok. Spośród cech fleksyjnych większą frekwencję ma jedynie
końcówka 2. os. lm. -ta. W wypadku niezgodnych z normą końcówek rzeczowników trudno jednoznacznie
określić, czy dany morfem pochodzi z gwary, czy realizuje określoną tendencję językową,
jak tzw. deprecjatywne formy M., B. i W. lm. rzeczowników męskoosobowych typu chłopy, dziady,
pany czy ministry, dyrektory, politykiery.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Nu… pr˙ivet peredavajta, co tu tak˙e Mazur˙i, Polak’i luterany su… Jeszcze raz o „polszczyźnie okolic Krasnojarska” na tle innych przesiedleńczych gwar słowiańskich w Rosji

Celem artykułu jest przedstawienie typologii „innosłowiańskich” gwar przesiedleńczych w Rosji.
Przedmiotem analizy są dwie polskie i trzy czeskie gwary występujące na Syberii oraz, w przypadku
odmian czeskich, na czarnomorskim wybrzeżu Kaukazu Północnego, częściowo też zachodnioukraińska
gwara Holendrów (Olędrów) syberyjskich. Autor charakteryzuje aktualny stan
badań i przytacza najwyrazistsze przykłady podobieństw między nimi, które powstały przede
wszystkim w wyniku analogicznego oddziaływania na pierwotne systemy tych gwar ich wschodniosłowiańskiego
otoczenia językowego, zwłaszcza języka rosyjskiego. W obrębie fonetyki/fonologii
zwraca się szczególną uwagę na problem przenikania rosyjskich spółgłosek spalatalizowanych
do systemu omawianych gwar. W morfologii na kilku przykładach pokazano, że zakres
funkcjonowania niektórych kategorii i form gramatycznych zmieniał się w badanych gwarach
nie tylko pod wpływem języka rosyjskiego, ale czasem też w wyniku niezależnego rozwoju ich
systemów w sytuacji wyspowej.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Struktura predykatowo-argumentowa bułgarskich czasowników poliprefiksalnych (na przykładzie verba mentalis)

Współczesny język bułgarski cechuje tendencja do tworzenia czasowników poliprefiksalnych, które
są charakterystycznymi dla języka potocznego nośnikami ekspresji. Powstaje więc pytanie, czy
formalny stopień złożoności struktury słowotwórczej takich jednostek znajduje swoje odzwierciedlenie
w ich strukturze semantycznej. W celu odpowiedzi na nie przeprowadzono analizę struktury
predykatowo-argumentowej czasowników poliprefiksalnych należących do klasy verba mentalis.
Badania wykazały, że wszystkie analizowane czasowniki poliprefiksalne tworzą bardzo podobne
struktury zdaniowe, a na tle pozostałych verba mentalis wyróżnia je bardzo duża częstotliwość
występowania członów wolnych, mających wartość pleonastyczną z verbum.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Ekfraza w tekstach użytkowych na przykładzie ofert turystycznych

Celem artykułu jest prezentacja problematyki ekfrazy w tekstach użytkowych. Artykuł składa
się z trzech części. W pierwszej przedstawiony został teoretycznoliteracki sposób definiowania zagadnienia
ekfrazy przez M. Czermińską, M.P. Markowskiego, A. Dziadka oraz S. Wysłouch. Druga
część przynosi rozważania dotyczące ekfrazy jako gatunku mowy. Przedstawione zostało stanowisko
badawcze B. Witosz, która zajmowała się zagadnieniem ekfrazy w odniesieniu do przewodnika turystycznego.
Trzecia część prezentuje zagadnienie ekfrazy w tekstach użytkowych. Autorka referatu
podejmuje problematykę ekfrazy w tekstach ofert turystycznych. Wyniki badań zostały zilustrowane
licznymi przykładami pochodzącymi z materiałów promocyjnych biur podróży.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Funkcjonowanie zapożyczeń wschodniosłowiańskich w świadomości użytkowników gwar z Małopolski południowo-wschodniej na przykładzie przysłówków

Problematyka niniejszego artykułu dotyczy wschodniosłowiańskich przysłówków w gwarach
polskich. Celem artykułu jest zaprezentowanie zgromadzonego materiału oraz zweryfikowanie
na jego podstawie stopnia znajomości zebranych jednostek leksykalnych i ich funkcjonowania
w świadomości użytkowników języka wsi. Podstawą materiałową jest Słownik gwar polskich 
oraz jego kartoteka znajdująca się w IJP PAN w Krakowie. Dane zestawiłam z pozyskanymi
w terenie materiałami współczesnymi, zebranymi metodą swobodnej rozmowy.
Ograniczyłam się do wyrazów wschodniosłowiańskich poświadczonych głównie na całym
wschodnim pograniczu kraju. Zatem są to przysłówki poświadczone przede wszystkim na Mazowszu
oraz w Małopolsce.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Słownictwo ukraińskie ze zbiorów Iwana Wahylewycza (2)

Artykuł kontynuuje serię publikacji, w których autorzy przedstawiają rzadkie, dialektalne, niekiedy archaiczne jednostki leksykalne wyekscerpowane z niedawno uporządkowanych i wydanych drukiem słowników ułożonych przez Iwana Wahylewycza. W dwóch wariantach Idyotykonu i w Słowniku języka południowo-ruskiego udało się wyszukać około 700 leksemów, które albo zostały pominięte w słowniku etymologicznym języka ukraińskiego, albo wymagają szerszego komentarza leksykologicznego. W niniejszej publikacji omówiono 36 wyrazów, które zaczynają się na literę W.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Gwara mówiona w pismach o charakterze oficjalnym (na przykładzie korespondencji do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zakliczynie)

Artykuł dotyczy wpływu gwary (czyli języka mówionego) na kształt językowy pism kierowanych
przez mieszkańców Pogórza Ciężkowicko-Rożnowskiego do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej
(GOPS) w Z akliczynie, w powiecie tarnowskim, w latach 2006–2014. Analizie poddano
248 tekstów. Pochodzą one zwykle od słabo wykształconych osób znajdujących się w trudnej
sytuacji życiowej, zajmujących się wyłącznie rolnictwem – więc od grupy, u której można się spodziewać
stosunkowo dobrze zachowanej gwary. Cechy gwarowe, odnotowane jedynie w 10% pism,
wskazują na brak wystarczających kompetencji językowych i komunikacyjnych, które pozwoliłyby
piszącym na przełączenie kodu. Teksty utrwalają gwarowe cechy fonetyczne (zwłaszcza wokaliczne),
a także morfologiczne (szczególnie słowotwórcze) oraz leksykalizmy, których dialektalna
proweniencja nie jest uświadamiana.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Współczesna polska wieś – pogranicze języków i kultur

W niniejszym artykule współczesna polska wieś definiowana jest jako szczególny rodzaj pogranicza kulturowego istniejącego w konkretnej przestrzeni geograficznej (terytorialnej) oraz wirtualnej. Sąsiedztwo pozostających w kontakcie kultur sprzyja wartościowaniu i nieustannym wyborom, a czynnikiem decydującym o zapożyczaniu danego elementu jest wrodzona moc języka i większa atrakcyjność „innej” kultury.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Wybrane aspekty badań kwantytatywnych pogawędek sieciowych

W artykule przedstawiono wybrane fragmenty badania leksyki czatu internetowego z wykorzystaniem
metodologii korpusowej. Na początku autor przedstawia dotychczasową metodologię obecną
w badaniach komunikacji w Internecie, po czym przechodzi do opisu metodologii wykorzystanej
w referowanym badaniu. Czytelnik poznaje tutaj najistotniejsze cechy utworzonego korpusu pogawędek
internetowych. Następnie autor przechodzi do opisu wybranych zagadnień kwantytatywnych
badań leksyki czatu. Rozpoczyna od omówienia statystyk badanego korpusu. Dalej przedstawia
analizę niestandardowego zapisu wyrazów, po czym przechodzi do zrelacjonowania ważniejszych
obserwacji odnośnie charakterystycznych właściwości leksyki czatu.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Tautologia przedrostków werbalnych w gwarach

Prefiksy werbalne, obok dwóch podstawowych funkcji: semantycznej i gramatycznej, mogą pełnić
także funkcję tautologiczną. Proces tworzenia czasownikowych derywatów synonimicznych był
żywy w polszczyźnie historycznej i przetrwał do dziś na gruncie gwarowym. Celem artykułu jest
ukazanie procesów powstawania derywatów tożsamych na przykładzie materiału werbalnego
pochodzącego z gwar południowomazowieckich, wskazanie ewentualnych przyczyn zjawiska
tautologii oraz próba ustalenia, gdzie kończy się tautologia a zaczyna semantyka prefiksu.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Charakterystyka głosek [t] i [d] w wydaniach teologii moralnej z XVIII wieku (na materiale tekstów z Supraśla, Uniowa i Poczajowa). Przyczynek do dyskusji na temat prostej mowy xviii wieku

Artykuł prezentuje analizę graficznych realizacji głosek [t] i [d] w kolejnych edycjach bazyliańskiej, ruskojęzycznej teologii moralnej, które ukazały się w drukarniach bazyliańskich w Supraślu, Uniowie i Poczajowie w XVIII wieku. Wyniki analizy prowadzą do wniosku o występowaniu w XVIII wieku dwóch odrębnych tradycji ortograficznych – białoruskiej i ukraińskiej. W odniesieniu do analizowanych głosek potwierdza je zaznaczenie zjawisk dziekania, ciekania czy ukraińskiego stwardnienia [d] i [t]. Tym samym podważona zostaje teza o przerwaniu tradycji piśmienniczej na ziemiach białoruskich i ukraińskich w XVIII wieku i odrodzenia się białoruskiego i ukraińskiego języka literackiego na nowej – ludowej – bazie. W proponowanym ujęciu tezę tę należy zastąpić tezą o ewolucyjnym rozwoju literackich języków białoruskiego i ukraińskiego.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Planowane badania mikrotoponimów w Polsce. Komunikat

W komunikacie przedstawiono historię powstawania kartoteki nazw terenowych Polski, istniejącej
w Katedrze Współczesnego Języka Polskiego w U niwersytecie Łódzkim. Wskazano na zalety
zgromadzonego materiału, a następnie przedstawiono projekt objęcia go badaniem wykorzystującym
nowoczesne metody cyfrowe. Zaproponowano opracowanie i opublikowanie nazw w formie
aplikacji komputerowej (bazy danych i wyszukiwarki) oraz interaktywnych map cyfrowych. Powstanie
dzięki temu nowoczesna baza danych umożliwiająca sprawne, w miarę szybkie operowanie
dużym materiałem, rozszerzanie go o nowe dane, wreszcie opracowanie syntezy mikrotoponimów
na terenie Polski.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Wartości w nazwiskach genetycznie niemieckich na Warmii u schyłku XVIII wieku

Badaniem objęto nazwiska o niemieckiej genezie, odnotowane na Warmii pod koniec XVIII wieku.
Celem artykułu jest znalezienie odpowiedzi na pytanie, jakie wartości i antywartości zostały
utrwalone w antroponimach z badanego okresu. Materiał badawczy do niniejszego szkicu pochodzi
z czasopisma „Zeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands“, z zeszytu specjalnego
pt. „Die Bevölkerung des Ermlands 1773. Die ältesten Präsentationstabellen des Hochstifts. Band 3 –
Register“. Jest to kataster sporządzony przez Niemców po pierwszym rozbiorze Polski dla celów
podatkowych na Warmii. Analizę przeprowadzono na podstawie wybranych przykładów. Zbiór
warmińskich nazwisk wskazuje, jakie wartości ceniono najbardziej lub na jakie cechy charakteru
lub wyglądu zwracano baczną uwagę. Należą tu nazwiska z klas: «Witalność i jej brak»; «Chudość
i otyłość / nieumiarkowanie w jedzeniu»; «Erudycja i prostactwo»

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Obraz Józefa w polskich kolędach i pastorałkach (na przykładzie tekstów zebranych przez ks. Michała M. Mioduszewskiego)

Celem artykułu jest rozważenie kulturowego i tekstowego profilu św. Józefa. Obraz został zrekonstruowany
na podstawie tekstów kolęd i pastorałek zebranych przez księdza M.M. Mioduszewskiego
w XIX wieku. Zbiór zawiera 340 utworów, ale postać św. Józefa pojawia się tylko
w 72 z nich. Jego wizerunek, który został utrwalony w niniejszym tomie, oparty jest na przekazach
ewangelicznych, a rozwijany przez apokryfy i opisy mężczyzny zaczerpnięte z polskiej
tradycji ludowej.
Obraz Józefa został zawężony do podstawowych profili, określonych dwoma – najogólniej
rzecz biorąc – rolami: „starca” i „głowy rodziny”. Bliski jest on polskim realiom. Mężczyzna
przedstawiony został jako siwy, ubogi starzec i mąż, który opiekuje się swoją żoną Maryją i przybranym
Synem Jezusem. Rozwinięcie i uszczegółowienie tych przedstawień zawarte zostało
w kolędach i pastorałkach.

Czasopismo: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo
Kwestia prokreacji w prawosławiu

W Kościele prawosławnym prokreacja jest postrzegana nie tylko jako aktywność ludzka mająca na celu przedłużenie gatunku, ale również jako dar Boga, Który jest absolutnym i jedynym Władcą życia człowieka. Zrozumienie prokreacji, z chrześcijańskiego punktu widzenia, wymaga odniesienia do sakramentu małżeństwa. W ramach bowiem małżeństwa sakramentalnego, które jest monogamiczne, heteroseksualne i pobłogosławione w Kościele, popęd seksualny podlega transformacji. Poczęcie i zrodzenie potomstwa jest owocem miłości obojga rodziców. Początek istnienia duszy i ciała każdej osoby ludzkiej dokonuje się równocześnie. Liczne świadectwa pochodzące z tradycji kanonicznej, liturgicznej i patrystycznej chrześcijaństwa wschodniego dowodzą, iż od pierwszych wieków aborcja była traktowana jako zabójstwo i grzech ciężki, wymagający długotrwałej pokuty. Współcześnie Kościół prawosławny podejmuje wyzwania związane z rozwojem technologii wspomagania rozrodu. W oficjalnych dokumentach prawosławnych podkreśla się, że podejmowanie decyzji skorzystania ze wspomaganej prokreacji powinno uwzględniać zarówno nauczanie doktrynalne, jak i sytuację egzystencjalną danej pary małżeńskiej. Szczegółowe zalecenia dotyczą pozaustrojowego zapłodnienia in vitro. Prawosławni bioetycy wypowiadają się przeciwko stosowaniu technik klonowania oraz eksperymentom z komórkami ludzkimi z grupy zarodkowych.

Czasopismo: Studia Oecumenica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, historia, nauki o kulturze i religii, nauki prawne, nauki socjologiczne, prawo kanoniczne
„Skok wiary” w Lutrowej nauce o usprawiedliwieniu

Artykuł stanowi prezentację nauczania Lutra na temat usprawiedliwiającej wiary i wynikających stąd niektórych teologicznych implikacji. W nauce o usprawiedliwieniu Reformator z Wittenbergi znalazł sposób na uwolnienie się od wątpliwości w kwestii zbawienia, dochodząc do wniosku, że nie uczynki i wyznawanie przed Bogiem swoich niepowodzeń, lecz jedynie wiara czyni sprawiedliwym przed Bogiem. Zaproponowaną przez Lutra nową perspektywę spojrzenia na relację człowieka do Boga można nazwać „skokiem wiary”. Według Ojca Reformacji sama wiara wystarczy, by być pewnym swego zbawienia w sposób ostateczny. W tym ujęciu wiara utożsamia się z pewnością zbawienia. Podłoże Lutrowej koncepcji wiary znajduje się w jego teologicznej antropologii, zaś jej implikacje stały się widoczne w eklezjologii.

Czasopismo: Studia Oecumenica
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: filozofia, historia, nauki o kulturze i religii, nauki prawne, nauki socjologiczne, prawo kanoniczne