rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Funkcjonowanie na pograniczu a spostrzeganie zróżnicowania kulturowego w deklaracjach polskich i czeskich studentów

Ze względu na zmieniające się warunki funkcjonowania indywidualnego przyszłych nauczycieli coraz większego znaczenia nabiera kwestia przygotowania ich do życia w środowisku zróżnicowanym kulturowo. Współczesna młodzież akademicka jest w szczególnej sytuacji, nie tylko ze względu na to, że uczestniczy w tak szybko zmieniającym się świecie społeczno-kulturowym, ale również doświadcza zjawisk, które nigdy w takiej skali nie były obecne, a jej tożsamości i biografie są kształtowane przez tendencje makrospołeczne i makroekonomiczne. Namysł nad młodym, uczącym się pokoleniem Polaków i Czechów wiąże się z próbą znalezienia odpowiedzi na wiele pytań, wśród których ważne miejsce zajmują te dotyczące spostrzegania przez nich środowiska, w którym funkcjonują na co dzień – pogranicza. Poznawanie odmiennych kultur, w przestrzeni pogranicza, odbywa się w sposób naturalny, spontaniczny – przyczynia się do tego w dużym stopniu handel przygraniczny, czy działania transgraniczne. W konsekwencji tych procesów powstaje szereg społecznych nastawień wobec nieznanych i nieoswojonych wartości, których nosicielami są Inni (Stąd uznałam, że istotnym będzie poznanie, w jaki sposób młodzi dorośli spostrzegają sytuację na pograniczu będącą efektem funkcjonowania obok siebie grup różnych narodowości. Na potrzeby artykułu przygotowane zostały opisy i wyjaśnienia odnoszące się do problemu jak badani spostrzegają sytuację na pograniczu będącą efektem funkcjonowania obok siebie osób różnych narodowości?

Czasopismo: Lubelski Rocznik Pedagogiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
„Marzyłam, aby zostać nauczycielką”. O motywach wyboru zawodu nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej – doniesienie z badań

Celem prezentowanego tekstu było przedstawienie motywów wyboru zawodu nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej. Badania oparto na strategiach jakościowych, pozwalających na przedstawienie rzeczywistości zawodowej nauczycielek z ich perspektywy. Przeprowadzono 14 wywiadów swobodnych z elementami narracji. Analiza i interpretacja wypowiedzi nauczycielek edukacji wczesnoszkolnej pozwoliła na wyróżnienie dwóch głównych grupy motywów wyboru zawodu: wewnętrzne i zewnętrze. Do motywów wewnętrznych zaliczono: marzenia z dzieciństwa, powołanie – chęć pracy z dziećmi oraz twórczy charakter pracy, natomiast do motywów zewnętrznych: tradycję rodzinną, wzór nauczyciela, niepowodzenie w innych zawodach oraz warunki pracy. Marzenia z dzieciństwa o wykonywaniu zawodu nauczycielki edukacji wczesnoszkolnej uznano za wyróżniający motyw tej grupy zawodowej.

Czasopismo: Lubelski Rocznik Pedagogiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Analysis of legal acts regarding home education in Poland – historical approach

Celem tego artykułu jest przedstawienie aktów prawnych dotyczących edukacji domowej w Polsce w kontekście historycznym. Takie dokumenty, jak konstytucje, ustawa o systemie oświaty, ustawa o prawie oświatowym, zmiany w ustawie o systemie oświaty oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej zostały poddane przeglądowi. Na podstawie wyżej wymienionych aktów prawnych przeanalizowano i zaprezentowano zmiany legislacyjne dotyczące edukacji domowej wprowadzone w ciągu ostatnich kilku dekad. W artykule wskazano również kierunek zmian w polskim szkolnictwie domowym i podkreślono związane z nimi trudności dla rodzin uczących w domu.

Czasopismo: Lubelski Rocznik Pedagogiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Myślenie – sądzenie – odpowiedzialność. Fundamentalia wychowania moralnego według Hannah Arendt

Hannah Arendt wielokrotnie podejmowała w swojej twórczości filozoficznej kwestie moralne, które z niespotykaną do tej pory siłą odezwały się w XX wieku w związku z Holocaustem. Pomimo tego nie wypracowała jednolitej teorii moralności. Niemniej jednak w jej analizach zarówno fenomenu życia moralnego, jak i współczesnego wychowania znajdują się liczne elementy, które można uznać za rudymenty teorii wychowania moralnego. Elementy te oscylują wokół trzech przejawów osoby jako podmiotu działania moralnego, a mianowicie: myślenia, sądzenia i odpowiedzialności. W niniejszym tekście traktuje się je jako fundamentalia hipotetycznej koncepcji wychowania moralnego. Żeby uwydatnić aktualność myśli Arendt, rekonstrukcja została umieszczona w ramie obejmującej przeszłość i teraźniejszość wychowania i kształcenia moralnego w szkole.

Czasopismo: Lubelski Rocznik Pedagogiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: pedagogika
Maryja "wzorem dla młodego Kościoła" według papieża Franciszka

Artykuł jest próbą odpowiedzi na apel papieża Franciszka o zgłębianie 
maryjnego wymiaru życia i misji młodych w Kościele i świecie. Chodzi o ukazanie, 
że przykład młodej Maryi jest dla nich wiarygodny, bo towarzyszy im Ona na drodze 
realizacji powołania jako Ta, która sama wcześniej zdobyła doświadczenie podążania 
nią. Krocząc Jej śladami, młodzi mogą wnieść do Kościoła piękno młodości i pomóc 
mu odnawiać się, aby stawał sie ustawicznie młody. Na kolejnych stronicach uwydatniam – za Franciszkiem – cztery elementy wzorczości Maryi dla ludzi młodych: wiarę, 
nadzieję, braterską miłość i radość. Wyznaczają one zasadniczą strukturę refleksji. Bazą 
wyjściową jest dla nich adhortacja apostolska do młodych Christus vivit, papieskie 
orędzia na trzy ostatnie Światowe Dni Młodzieży i przemówienia papieskie wygłoszone 
na rozpoczęcie i zakończenie Synodu o młodzieży. Nie brakuje także odniesień do 
zwyczajnego nauczania papieża o Maryi, młodej dziewczynie, która pomaga młodym 
w odważnym odkrywaniu i przyjmowaniu życiowego powołania.

Czasopismo: Wrocławski Przegląd Teologiczny
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Antoni Młotek – teolog moralista

Po Soborze Watykańskim II w teologii moralnej zostały podjęte próby 
jej odnowy w zakresie podejścia metodologicznego i sposobu przekazu szerszemu gronu 
odbiorców. Uczestniczący w tym procesie teologowie musieli liczyć się z dotychczasowymi ujęciami uprawianej dyscypliny oraz z szybkimi przemianami, jakie zachodzą 
w obecnym świecie. Do takich ludzi, zasłużonych na polu odnowy teologii moralnej 
w Polsce, należał ks. prof. Antoni Młotek. Przez swoją miłość do Pisma Świętego 
i Kościoła aktywnie współtworzył środowisko uprawiania teologii moralnej. Wskazywał 
na podstawowe wyznaczniki życia moralnego chrześcijanina, wartość odnoszenia się 
do tradycji patrystycznej oraz na niektóre zagadnienia teologii moralnej szczegółowej.

Czasopismo: Wrocławski Przegląd Teologiczny
Dziedziny: nauki teologiczne
Dyscypliny: nauki teologiczne
Kara wydalenia ze stanu duchownego

W niniejszym tekście przedstawiona została problematyka z zakresu kanonicznego prawa karnego odnosząca się do kary wydalenia ze stanu duchownego. Wykorzystane zostały źródła prawa kanonicznego oraz literatura z zakresu kanonistyki. Opracowanie zostało podzielone na cztery części. Pierwsza z nich ukazuje sposoby utraty stanu duchownego zawarte w kan. 290 KPK/83, które zostały wymienione i krótko opisane. 
W tej części została również omówiona kara wydalenia ze stanu duchownego przewidziana w katalogu kar ekspiacyjnych, zawartym w kan. 1336. Następnie przedstawiono przestępstwa zagrożone karą wydalenia ze stanu duchownego, wprowadzając rozróżnienie na sprawy rozpatrywane przez ordynariusza miejsca oraz zarezerwowane Kongregacji Nauki Wiary. W kolejnej części wskazane i opisane zostały sposoby wymierzania omawianej kary. Ostatnia cześć przedstawia skutki wymierzenia kary wydalenia ze stanu duchownego. 

Czasopismo: Kościół i Prawo
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: prawo kanoniczne
Przestępstwo profanacji rzeczy świętej w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 roku

Pojęcie rzeczy świętej nie jest opisane przez prawodawcę w KPK/83 w szczegółowy sposób. Prawodawca stanowi tylko, iż kompetentny organ poprzez akt poświęcenia lub błogosławieństwa nadaje rzeczy charakter sakralny. Skutkiem takiego aktu jest wyłączenie rzeczy z użytku publicznego i nadanie jej szczególnego charakteru, a także objęcie jej ochroną.
Prawo Kościoła do karania tych wiernych, którzy dopuszczają się czynów przez niego zabronionych nadane jest mu przez jego założyciela i przynależy Kościołowi z uwagi na jego społeczny charakter. Kościół może wymierzać sankcje karne tylko swoim wiernym. Człowiek staje się wiernym Kościoła i podmiotem jego praw i obowiązków w momencie przyjęcia chrztu świętego lub w momencie formalnego do niego wstąpienia. Podmiotem przestępstwa profanacji, w rozumieniu prawa kanonicznego, jest tylko osoba fizyczna, która jest poczytalna, czyli świadoma swojego czynu w chwili jego dokonania i działająca w sposób wolny. Profanacja zaś polega na użyciu rzeczy świętej do celu świeckiego lub niewłaściwego. Karą jaką prawodawca przewidział za profanację rzeczy ruchomej i nieruchomej jest kara sprawiedliwa, która ma być wymierzona przez sędziego lub przełożonego kościelnego zgodnie z zasadą proporcjonalności kary do przestępstwa. Ma ona uwzględniać również okoliczności czynu oraz indywidualne cechy sprawcy. 

Czasopismo: Kościół i Prawo
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: prawo kanoniczne
Kościół św. Stanisława w Lublinie jako miejsce obrad sejmikowych

Kościół ojców dominikanów w Lublinie był uświęconym tradycją miejscem obrad sejmikowych przez 260 lat. Gromadząca się w nim szlachta dzięki gościnności zakonników nie musiała martwić się o własne pomieszczenia, ani ponosić kosztów związanych z ich budową oraz utrzymaniem. W zamian gospodarze otrzymywali niewielkie wsparcie na remonty świątyni, a także co niemniej ważne, przychylność samych obradujących, którzy decydując o losach państwa uwzględniali również interesy Kościoła.

Czasopismo: Kościół i Prawo
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: prawo kanoniczne
„Stworzyć tu naprawdę śliczną a bogatą kolonię polską”. Polskie międzywojenne opisywanie Peru

Artykuł prezentuje, jak polscy autorzy w dwudziestoleciu międzywojennym opisywali Peru oraz co wpływało na sposób ich pisania. Większość tekstów dotyczących tego kraju powstała w latach 1928-1933, a ich opublikowanie wiązało się z koncepcją utworzenia polskich kolonii nad rzeką Ukajali. Książki Kazimierza Warchałowskiego, Michała Pankiewicza czy Mieczysława Lepeckiego mają charakter jednoznacznie propagandowy. Ich celem było zachęcenie polskich rolników do wyjazdu, dlatego w wyidealizowany sposób opisywali peruwiańską rzeczywistość. Powstały również teksty krytykujące plany zakładania kolonii, w których życie w Peru ukazane jest bardziej realistycznie. Wyjątek stanowi książka podróżnicza Arkadego Fiedlera. Autor stara się w niej zaprezentować jako wyjątkowy podróżnik-odkrywca. Z tego powodu Peru w jego utworze jest miejscem mało poznanym i pełnym niebezpieczeństw.

Czasopismo: Białostockie Studia Literaturoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
„Stachura en cuarto menguante”. Nowe ustanowienie Edwarda Stachury i Amereidy

W artykule zaproponowano geopoetycką interpretację nieznanego wątku biografii Edwarda Stachury, związanego z pobytem polskiego pisarza w Paryżu, gdzie poznał m.in. poetów Michela Deguy i Edisona Simonsa, uczestników wyprawy tzw. travesía de Amereida (1965). Punktem wyjścia rozważań jest analiza zdania z latynoamerykańskiego poematu Amereida (1967) „hoy soy todos los mendigos / a cuerpo de rey /con / stachura en cuarto menguante”. Autorka interpretuje zaskakujący fakt znalezienia się „stachury” w tekście pisanym w czasie wyprawy po Ameryce Południowej, w trakcie której grupa poetów, architektów, rzeźbiarzy pod przewodnictwem Godofredo Iommiego (Godo) odkrywała nieznane „morze wewnętrzne”. Zwraca też uwagę na rolę Juana Pablo Iommiego Amunátegui, syna Godo, w ostatnich latach życia Stachury. Proponowana interpretacja, inspirowana koncepcją Vinciane Despret, która nazywa zmarłych „geografami” ustanawiającymi inne miejsca, trasy i związane z nimi opowieści, wpisuje się w badania nad przejawami skomplikowanych relacji żywych i umarłych.

Czasopismo: Białostockie Studia Literaturoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Francja oczami podróżopisarzy rosyjskich („Listy Rosjanina podróżującego po Europie od 1802 do 1806 roku” Dmitrija Gorichwostowa)

Artykuł przedstawia wyniki badań z zakresu rosyjsko-francuskich związków literackich na początku XIX wieku (podróże Rosjan do Francji, obraz Francji w rosyjskich podróżach dokumentalnych i literackich). Materiał do opracowania oparty jest na Listach Rosjanina podróżującego po Europie od 1802 do 1806 rok” Dmitrija Gorichwostowa (cz. 1-3, Moskwa 1808). Kontekstem interpretacyjnym jest podróżopisarstwo Nikołaja Karamzina (Listy podróżnika rosyjskiego) i Gorichwostowa (Zapiski Rosjanina podróżującego po Europie od 1824 do 1827 roku, 1831-1832). Twórczość Gorichwostowa omawiana jest z trzech punktów widzenia: 1. cele podróży do Francji i koncepcja podróżnika, 2. opis Francji (trasa podróży: Lille ‒ Reims ‒ Paryż: muzea, dzieła sztuki, architektura, miejsca związane z J.J. Rousseau, przyroda, zarys dziejów literatury francuskiej), 3. stosunek podróżnika do Francji.
 

Czasopismo: Białostockie Studia Literaturoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Częstość występowania celiakii u chorych z niecharakterystycznymi objawami sugerującymi nadwrażliwość pokarmową

Wprowadzenie. Zboża stanowią podstawę żywienia na całym świecie, jednak w ostatnich latach pojawiły się liczne doniesienia o szkodliwym wpływie glutenu na zdrowie, a dieta bezglutenowa stała się elementem tzw. „zdrowego stylu życia”.
Cel pracy. Ocena częstości występowania celiakii u chorych z objawami ze strony skóry i/lub przewodu pokarmowego sugerujące objawy nadwrażliwości pokarmowej oraz charakterystyka kliniczna tej grupy chorych.
Materiał i metody. W badaniu wzięło udział 33 chorych (28 kobiet i 5 mężczyzn) w wieku 19-52 lat (średnio 33±7,9), z niecharakterystycznymi dolegliwościami sugerującymi nadwrażliwość pokarmową. W wywiadzie uwzględniono współwystępowanie chorób z kręgu atopii, chorób z autoagresji oraz rodzinnego występowania celiakii. U wszystkich wykonano punktowe testy skórne z zestawem alergenów wziewnych i pokarmowych. Oznaczono stężenia asIgE skierowanych przeciwko alergenom pokarmowym, przeciwciał antygliadynowych w klasie IgG i IgA oraz przeciwko transglutaminazie tkankowej w klasie IgG i IgA.
Wyniki. Wszyscy badani wiązali występowanie dolegliwości ze spożywaniem pieczywa. U 8 (24%) osób współistniały choroby z kręgu atopii. Punktowe testy skórne wykazały uczulenie na alergeny wziewne u 11 osób (33%), u 3 (9%) chorych na alergeny pokarmowe. U 6 (18%) osób stwierdzono stężenia asIgE przeciwko wybranym alergenom pokarmowym powyżej 1 kl. (<0,35 IU/ml). Rozpoznania celiakii nie potwierdzono u żadnej z badanych osób. U 2 osób (6%) stwierdzono podwyższone stężenie przeciwciał antygliadynowych (anty DGP IgG).
Wnioski. W diagnostyce różnicowej chorych z objawami nadwrażliwości pokarmowej należy uwzględnić choroby glutenozależne. Poszerzenie diagnostyki redukuje narażenie chorych na stosowanie diety bezglutenowej jedynie do uzasadnionych przypadków. Pominięcie diagnostyki w kierunku chorób glutenozależnych naraża chorego na niebezpieczne odległe skutki stosowanej diety.

Czasopismo: Alergia Astma Immunologia - przegląd kliniczny
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki medyczne, nauki o zdrowiu
Zmiany w zaleceniach Światowej Inicjatywy na Rzecz Zwalczania Astmy (GINA) 2019 – ważne modyfikacje sposobu leczenia

W tym artykule jest zawarte podsumowanie zmian w zaleceniach Światowej Inicjatywy na Rzecz Zwalczania Astmy (GINA) opracowane na podstawie pełnego raportu, który został opublikowany w czerwcu 2019 roku. Uważa się, że zmiany te są najważniejszymi od 30 lat, ponieważ lek zalecany od ponad 50 lat, czyli krótko działający β2-mimetyk wziewny (SABA) nie jest już rekomendowany jako lek doraźny. Obecnie zalecane jest stosowanie połączenia budezonidu z formoterolem, czyli wziewnego glikokortykosteroidu z długo działającym β2-mimetykiem wziewnym. W dalszej części opisane są zmiany w zaleceniach w astmie ciężkiej.

Czasopismo: Alergia Astma Immunologia - przegląd kliniczny
Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu
Dyscypliny: nauki medyczne, nauki o zdrowiu
Trauma w procesie - o podlaskiej recepcji bieżeństwa

Artykuł dotyczy recepcji bieżeństwa – exodusu ok. trzech milionów mieszkańców zachodnich rubieży imperium rosyjskiego w 1915 roku w głąb Rosji w ramach prowadzonej przez władze carskie taktyki „spalonej ziemi”, która miała utrudnić wojsku niemieckiemu marsz na wschód. Autorka, wykorzystując sformułowaną przez J.C. Alexandra kategorię „traumy kulturowej”, usiłuje odpowiedzieć na pytanie, z jakich powodów bieżeństwo nie stało się częścią zbiorowej pamięci Polaków i na jakich zasadach funkcjonuje w zbiorowej pamięci Podlasian. Jako materiał badawczy posłużyły przede wszystkim reportaż Anety Prymaka-Oniszk Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy oraz antologia Jestem, bo wrócili.

Czasopismo: Białostockie Studia Literaturoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: nauki o kulturze i religii
W awangardzie humanistyki materialistycznej. Spory teoretyczno-ideologiczne Stefana Żółkiewskiego w „Kuźnicy”

Artykuł omawia kształtowania się stanowiska teoretyczno-ideologicznego Stefana Żółkiewskiego w drugiej połowie lat 40. XX wieku na przykładzie jego najważniejszych  publikacji w „Kuźnicy”. Autor stara się określić składniki ówczesnego habitusu teoretycznoliterackiego Żółkiewskiego poprzez jego pozycjonowanie się wobec określonych nurtów współczesnej humanistyki, takich jak fenomenologia, formalizm, neopozytywizm, idealizm czy neotomizm. W ten sposób wypracowane zostają podstawowe składniki światopoglądu naukowego Żółkiewskiego (za Henrykiem Markiewiczem można by powiedzieć: „ideogemy”), który odpowiada marksizmowi w ówczesnej polskiej humanistyce.

Czasopismo: Białostockie Studia Literaturoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Historia historii syberyjskiego związku Anny Slepcowej i Wacława Sieroszewskiego

W pracy są omówione  sposoby przedstawiania w polskich opracowaniach związku  Wacława Sieroszewskiego, pisarza i etnografa,  jednego z bardziej znanych polskich zesłańców na Syberię z  Jakutką Anną Slepcową. Autor zastanawia się, z jakich powodów w polskich pracach związek jakuckiej kobiety z polskim zesłańcem jest pomijany, marginalizowany lub hiperbolizowany. Wynika to z wstrzemięźliwości samego Sieroszewskiego oraz z obecnego w kulturze tabu, które zakazywało zesłańcom związków z Rosjankami. W pracy przedstawione są również niektóre rosyjskojęzyczne prace dotyczące Sieroszewskiego, w których Anna Slepcowa jest nazywana wprost żoną Sieroszewskiego, ważnego dla Jakucji pisarza i badacza.

Czasopismo: Białostockie Studia Literaturoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
„Mordujmy się!”. Dekonstrukcja polskiej tożsamości narodowej w „Lilli Wenedzie” Juliusza Słowackiego i teatralnej recepcji dramatu

W artykule poddano analizie koncepcję polskiej tożsamość narodowej w Lilli Wenedzie Juliusza Słowackiego. Autor dowodzi, że Słowacki, ukazując w dramacie genezę Polaków jako naródu, który ukonstytuował się w wyniku krwawego podboju Wenedów przez Lechitów, za pośrednictwem ironii dekonstruuje polską tożsamość ufundowaną na poczuciu krzywdy i naznaczoną nieprzepracowaną traumą.  W swoich rozważaniach uwzględnia teatralną recepcję tragedii, świadczącą o jej nieoczywistym charakterze.

Czasopismo: Białostockie Studia Literaturoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Różne oblicza elegii w poezji Adama Zagajewskiego

W artykule poddano analizie wiersze Adama Zagajewskiego wpisujące się w konwencję elegijną. Rekapitulując wcześniejsze ustalenia badaczy dotyczące funkcji elegii w poezji Zagajewskiego, autor przedstawia własne interpretacje wybranych utworów. Dowodzi, że forma elegijna, realizująca się w twórczości Zagajewskiego na wiele różnych sposobów, nie jest wyłącznie wyrazem nostalgii poety za przeszłością. Przywołując minione zdarzenia, wspominając zmarłych znajomych, a także podtrzymując pamięć o o ofiarach Holocaustu, Zagajewski czyni bohatera lirycznego swoich wierszy strażnikiem pamięci o przeszłości, której trzeba umożliwić oddziaływanie na przyszłość.

Czasopismo: Białostockie Studia Literaturoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Peryferie pokazują język. O geolingwistycznych aspektach prozy ostatniej dekady

Celem artykułu jest opis relacji pomiędzy przestrzenią wiejską, emocjami i językiem w prozie polskiej w latach 2010-2021. Punktem wyjścia jest pytanie, jakie scenariusze przekraczania kultury zawstydzenia proponuje literatura peryferyjnych przestrzeni. Artykuł koncentruje się na analizie języka powieści i funkcji gwary, dialektów, wulgaryzmów i ekspresywnych gatunków mowy. W ten sposób zwraca uwagę na przepływy z języka wernakularnego, domowego do języka publicznego, a tym samym przeciwdziałanie minoryzacji określonych wspólnot językowych. Literatura i jej język są traktowane jako narzędzie demontażu dystynkcji społecznych.
 

Czasopismo: Białostockie Studia Literaturoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Bieżenki - pamięć wnuczek chłopskich uchodźców z 1915 roku

Artykuł poświęcony jest mnemohistorii bieżeństwa, a więc dziejom pamiętania ucieczki prawosławnych chłopów z terenów wschodnich dawnej Polski przed frontem niemieckim podczas I wojny światowej w 1915. W tekście zostały uwzględnione kobiecy i chłopski aspekt doświadczenia i pamięci. Poza interpretacją reportażu historycznego Anety Prymaka-Oniszk  Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy i rozważaniami pamięcioznawczymi, autorka bazuje na własnej obserwacji uczestniczącej w przygotowaniach do spektaklu partycypacyjnego Bieżenki z 2018, w którym wzięły udział wnuczki bieżeńców z Białegostku i Podlasia. Śledzi transgeneracyjny przekaz o bieżeństwie w pamięci rodzinnej trzech pokoleń z naciskiem na generację wnuczek. Zwraca uwagę na paralele wydarzeń z 1915 roku i 2015 roku (kryzys migracyjny), a także 2021, obecne m.in.  w literaturze i teatrze, pytając – za Astrid Erll – o ich rolę jako mediów pamięci.

Czasopismo: Białostockie Studia Literaturoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii
Przestrzenie tęsknoty w wybranych dramatach Jerzego Szaniawskiego

Celem artykułu jest analiza metaforycznych przestrzeni w dramatach Jerzego Szaniawskiego na przykładzie dwóch utworów: Murzyn. Komedia w trzech aktach z 1917 oraz Kowal, pieniądze i gwiazdy. Sztuka w trzech aktach z 1948. Zwracając uwagę na fakt, że świat przedstawiony w większości dramatów Szaniawskiego związany jest z przestrzenią prowincji, autorka pokazuje, w jaki sposób w analizowanych utworach realistyczne przestrzenie, oddalone od gwaru wielkiego świata, kontrastują z metaforycznymi przestrzeniami tęsknoty, wolności i marzeń bohaterów. Owe przestrzenie są niezwykle rozbudowane i zróżnicowane, wyznaczają i jednocześnie różnicują mentalny obszar, w którym funkcjonują bohaterowie utworów, a także wpływają na ich decyzje.

Czasopismo: Białostockie Studia Literaturoznawcze
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo