rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Wybrane koncepcje regionu w socjologii polskiej

Selected concepts of the region in Polish sociologyThe aim of this article is to present the most important concepts of region in Polish sociology. It is also description of inspirations derived from XIX centuries ethnography and as well as sociology which focused its attention on regions before World War II. Early concepts developed by historiography and ethnology, that underlined such differentiators of region as social awareness and distinct folk culture, were used in sociology which developed in the interwar period in Poland. After World War II the most of sociological studies of regions based on definitions of a phenomenon which described it as a private homeland of regional community that is integrated by regional identity. Such community lives at a territory which is a type of physical container for identity and culture. A region is physical space in which a regional community meets its needs, it is a concept of region used by an inclusive and Marxist version of modernization theory. The first concepts mentioned above emphasized regional awareness superstructured on regional patterns of satisfying needs, while the latter objectively existing structure of a regional economy and society.  Recently an institutional perspective has been developed. Such theoretical perspective makes us see a region in terms of relational qualities of regional space, institutions, society and created in public discourse symbols and myths. Wybrane koncepcje regionu w socjologii polskiej Celem artykułu jest przedstawienie najważniejszych koncepcji regionu w polskiej socjologii. To również opis inspiracji pochodzących z XIX-wiecznej etnografii oraz socjologii, zainteresowała się regionem jeszcze przed II wojną światową. Wczesne koncepcje rozwinięte przez historię i etnologię, podkreślające takie wyróżniki regionu jak społeczna świadomość oraz specyficzna ludowa kultura, używane były przez rozwijającą się w okresie międzywojennym socjologię. Po drugiej wojnie światowej większość socjologicznych studiów nad regionem wykorzystywała koncepcję regionu, w której definiowano go jako prywatną ojczyznę regionalnej społeczności, która integrowana jest przez regionalną tożsamość. Taka zbiorowość zamieszkuje terytorium traktowane jako fizyczny pojemnik tożsamości i kultury. Region to przestrzeń fizyczna, na której regionalna zbiorowość zaspokaja swoje potrzeby, to koncepcja regionu wykorzystywana przez integralną i marksistowską wersję teorii modernizacji. Pierwsze ze wspomnianych ujęć podkreślało ważność regionalnej świadomości nadbudowanej nad regionalnymi wzorami zaspokajania potrzeb, drugie obiektywnie istniejące struktury regionalnej gospodarki i zbiorowości. Ostatnio rozwija się perspektywa instytucjonalna, która każe widzieć region w kategoriach relacyjnych związków przestrzeni, instytucji, zbiorowości regionalnej oraz wytwarzanych w publicznym dyskursie symboli i mitów.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Polityka władz państwowych wobec wyboru i działalności metropolity Makarego, zwierzchnika Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego

Government policy towards the election and activity of Metropolitan Macarius (Oksijuk) In post-war Poland, the state authorities aimed at taking control of the religious life of the individual Churches and religious organizations. Surveillance efforts were made to maintain, among others, by appropriate selection of the superior of the Church and diocesan bishops. The election of Macarius (Oksijuk), Archbishop of the Russian Orthodox Church for the position of Metropolitan in July 1951 years should be understood in this context. The hierarch was also to give a guarantee of loyalty, implement his policy in line with the vision of communist authorities and ensure close cooperation with the Patriarchate of Moscow. Unrealized demands of the state authorities (emerging Russification trends, the lack of wider support in missionary activity among the Greek Catholics) contributed to undertake a process of dismissing Macarius from managing the Orthodox Church. Polityka władz państwowych wobec wyboru i działalności metropolity Makarego, zwierzchnika Polskiego Autokefalicznego Kościoła PrawosławnegoPowojenna polityka państwa wobec Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego zmierzała do ograniczenia jego roli tylko do zadań religijnych, jednocześnie przy objęciu pozostałej działalności całkowitą kontrolą. Nadzór starano się utrzymywać m.in. poprzez odpowiedni dobór zwierzchnika Kościoła. Jednym z elementów polityki był wybór na stanowisko metropolity w 1951 roku Makarego (Oksijuka), arcybiskupa Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Po odsunięciu w 1948 roku od zarządzania Kościołem metropolity Dionizego władze wyznaniowe dążyły do obsadzenia tronu metropolitalnego przez hierarchę, który miałby realizować politykę kościelną zgodną z linią polityczną władz. Pomimo zrealizowania założonych celów metropolita Makary okazał się hierarchą, który nie spełnił oczekiwań władz (m.in. w zakresie polityki wobec grekokatolików), co wpłynęło na podjęcie decyzji o usunięciu go z zajmowanego stanowiska.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Czerkieski ruch narodowy: emigracja – diaspora – transnacjonalizm

Circassian National Movement: Emigration, Diaspora, TransnationalismThe main purpose of this article is to give an account of historical development of Circassian nationalism. Author proposes a modernist and ethno-symbilist perspective in researching national idea of Caucasian ethnic group devided in stalinist USSR as a result of national engeenering, as well as by nineteenth century conquest of Northern Caucasus. The category of 'trans-nationalism' is based on Arjun Appadurai's understending of development of various social and cultural identities in globalising world. The case of Circassians living in North Caucasus and diaspora is viewed in this perspective. Thus, article is a historical and anthropological scope of Circassian nationalism in past two centuries. Czerkieski ruch narodowy: emigracja – diaspora – transnacjonalizmGłównym celem artykułu jest przybliżenie historycznego rozwoju nacjonalizmu czerkieskiego. W badaniach nad tożsamością pochodzącej z Kaukazu Północnego grupy etnicznej  autor proponuje perspektywę modernistyczną i etnosymboliczną. Czerkiesi zostali podzieleni na odrębne grupy w wyniku stalinowskiej inżynierii narodowej. Wcześniej znaczna ich grupa została wygnana z Kaukazu podczas rosyjskiego podboju regionu. Potomkowie wygnańców tworzą dziś diasporę, której poświęcono najwięcej miejsca. Współczesna tożsamość Czerkiesów żyjących w diasporze i na Kaukazie została ujęta w ramy zjawiska zwanego w tekście “transnacjonalizmem”. Kategoria ta oparta jest na rozumieniu nowoczesnych tożsamości społecznych proponowanemu przez Arjuna Appadurai'a. W takiej perspektywie omawiana jest historia czerkieskiego nacjonalizmu w ciągu ostatnich dwóch stuleci.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Powrócić do początku, czyli jak kultura maskuje swoją zmienność?

Return to the beginnings, or how culture masks its changes? The aim of this essay is to describe cognitive mechanisms on which imagined intersubjectively important continuities and discontinuities in culture are based, and thus allow creating and transforming collective identities. The author uses tools of phenomenology and semiotics to provide answers to a few questions concerning cognitive mechanisms of memory and symbolic violence as well as the ways in which culture can change and adapt to current socio-political needs. These issues pertain also to nation and national identities. Powrócić do początku, czyli jak kultura maskuje swoją zmienność? Celem przyczynku jest próba odpowiedzi na pytanie, na jakich kognitywnych mechanizmach opiera się konstruowanie wyobrażonych, intersubiektywnie ważnych ciągłości i nieciągłości w kulturze, będących podstawą tworzenia i przetwarzania tożsamości zbiorowych. Posługując się narzędziami fenomenologii i semiotyki, autor chce dostarczyć odpowiedzi na następujące pytania: Na podstawie jakich kognitywnych mechanizmów pamięć – wraz z jej społecznymi ramami – może się dostosowywać do aktualnie ważnych społeczno-politycznych potrzeb? Na jakich kognitywnych mechanizmach opiera się przemoc symboliczna? W jaki sposób kultura potrafi eliminować pamięć o własnych przemianach? – Propozycje zawierające się w artykule wskazują na retoryczny (perswazyjny), legitymizacyjny i światotwórczy – czyli pragmatyczny – wymiar konotacji, a zwłaszcza „zgęszczeń konotacji” nazywanych przez R. Barthesa mitem. Podstawową funkcję eksplanacyjną w odniesieniu do pytań o kognitywne mechanizmy społecznego konstruowania przeszłości (inaczej: „początku”) oprócz konotacji mają tu takie kategorie, jak percepcja magiczna i myślenie magiczne.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Polski nacjonalizm w szerokiej perspektywie

On Polish nationalism in wide perspectiveIn this book review of “Dylematy polskiego nacjonalizmu” by B. Grott the author argues that B. Grott based on an interdisciplinary comparative shows not only the shape of selected Polish nationalist political doctrines in the two factions: the Catholic faction that is characterized by traditionalism, and the modernizing faction, that is characterized by facing the challenges of modernity, but also shows the compounds between them and their values and practice of life of the nation and its historical success. Polski nacjonalizm w szerokiej perspektywieW niniejszej recenzji książki B. Grotta pt. Dylematy polskiego nacjonalizmu… autor przekonuje, iż B. Grott w oparciu o metodę interdyscyplinarną i porównawczą przedstawia nie tylko kształt wybranych polskich nacjonalistycznych doktryn politycznych w dwóch odłamach: w katolickim odłamie, o charakterze na wskroś tradycjonalistycznym i w modernizacyjnym odłamie, zwróconym frontem do wyzwań nowoczesności, ale także ukazuje związki pomiędzy nimi i lansowanymi tam wartościami a praktyką życia narodu i jego powodzenia dziejowego.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Polityczna aktywność Polaków na Litwie

Political activity of Poles in LithuaniaA review of the latest book by Adam Bobryk has the aim to present the most valuable points of the publication. The reviewer focuses his attention on the most important aspects described in the seven chapters of the book. He also observes that this is the first monograph describing political activities of the Polish community in the Republic of Lithuania. According to the author of the review the book by Adam Bobryk, despite a few insignificant errors, is an important position to read, and for any researcher of Polish-Lithuanian relations it is even mandatory. Polityczna aktywność Polaków na LitwieTekst jest recenzją najnowszej książki Adama Bobryka, w której autor stara się pokrótce przedstawić najważniejsze informacje zawarte w omawianej publikacji. Przytoczone zostały tu główne wątki opisane w siedmiu rozdziałach książki A. Bobryka. Recenzent zauważa też, że jest to pierwsza monografia opisująca działalność polityczną społeczności polskiej w Republice Litewskiej. Zdaniem autora recenzji książka Adama Bobryka, mimo kilku nieistotnych błędów, jest pozycją ważną, a dla badacza relacji polsko-litewskich wręcz obowiązkową.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Pozorne alternatywy Muhameda Filipovicia

Muhamed Filipovic’s apparent alternatives This text is a review essay pertaining to Muhamed Filipovic’s  book who are we, Bosniacs? The reviewer first reconstructs the idea of Bosniac identity presented in the book under review, as based on the concept of original multiculturalism. Next he criticises this idea and demonstrates its two basic weeknesses. Accordingly, he shows first that Filipovic, despite his own claims, is unable to avoid thinking in nationalist categories. Secondly, by pointing out to exclusivist, elitarist and potentially expansionist threads in Filipovic’s concept, the reviewer demonstrates its apparently only antidiscriminatory character. Pozorne alternatywy Muhameda FilipoviciaTekst jest esejem recenzyjnym dotyczącym książki Muhameda Filipovicia pt. Ko smo mi Bošnjaci? Najpierw autor eseju rekonstruuje koncepcję tożsamości boszniackiej wyłożoną w pracy Filipovicia i zasadzającą się na idei pierwotnego multilateralizmu. Następnie, koncepcja zostaje poddana krytyce, która odsłania jej dwie podstawowe słabości. Po pierwsze, krytyka wykazuje, że Filipović - wbrew własnym zapewnieniom - nie jest w stanie uniknąć myślenia w kategoriach nacjonalistycznych. Po drugie, eksponując obecne w koncepcji wątki ekskluzywistyczne, elitarystyczne i potencjalnie ekspansjonistyczne, krytyka odsłania pozornie tylko antydyskryminacyjny charakter koncepcji Filipovicia.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Nowe szaty króla? Konstruowanie i rekonstruowanie tradycji etnicznych we współczesnej Buriacji

The King’s New Clothes: Constructing and Reconstructing Ethnic Traditions in Contemporary BuriatiaThe text is a review of Ewa Nowicka’s book. The review contains an overview of field research and contents of the book. It convincingly shows how political and social elites of Russian Buriatia try to construct or reconstruct Buriat ethnic identity. The review demonstrates that the book fulfilled its aims. Nowe szaty króla? Konstruowanie i rekonstruowanie tradycji etnicznych we współczesnej BuriacjiTekst jest recenzją książki Ewy Nowickiej. Autorka książki pokazuje, w jaki sposób elity polityczne i społeczne rosyjskiej Buriacji próbują konstruować lub rekonstruować tożsamość etniczną, definiowaną jako tożsamość buriacka. W recenzji zwrócono uwagę na wnikliwą analizę omawianej problematyki, co sprawiło, że cel autorki został osiągnięty.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Sytuacja językowa na Ukrainie w świetle powszechnego spisu ludności oraz badań socjologicznych

Language situation in Ukraine in light of the general census and sociological researchThe article presents the language situation in the independent country of Ukraine. It shows what part of Ukrainian society perceives the Ukrainian language, the Russian language or both of these two languages at the same time as their mother tongue. The paper also shows which of the two languages, Ukrainian or Russian, is more commonly used by Ukrainians in everyday life. Special focus was placed on linguistic diversity of particular regions of Ukraine. The aim of the paper was achieved by analyzing the general census of 2001, as well as the results of the public opinion polls conducted in the period of independence by, among others, the “Public Opinion” Centre for Sociological Research, the Olexander Razumkov Ukrainian Centre for Economic and Political Studies and the Kiev International Institute of Sociology. Sytuacja językowa na Ukrainie w świetle powszechnego spisu ludności oraz badań socjologicznychW artykule została przybliżona sytuacja językowa w niepodległej Ukrainie. Ukazano dla jakiej części społeczeństwa ukraińskiego językiem ojczystym jest język ukraiński, dla jakiej rosyjski oraz jednocześnie ukraiński i rosyjski. Przybliżono także, którym językiem – ukraińskim czy rosyjskim – częściej posługują się w życiu codziennym Ukraińcy. Znaczna uwaga została ponadto zwrócona na zróżnicowanie językowe poszczególnych regionów Ukrainy. Na osiągnięcie postawionego celu pozwoliła analiza wyników spisu powszechnego ludności przeprowadzonego w 2001 r. oraz wyników badań opinii publicznej przeprowadzonych w okresie niepodległości m.in. przez Centrum Badań Socjologicznych „Opinia Społeczna”, Ukraińskie Centrum Badań Ekonomicznych i Politycznych im. Ołeksandra Razumkowa oraz Kijowski Międzynarodowy Instytut Socjologii.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Leksyka muzyczna w rosyjsko-polskiej leksykografii. Stan obecny versus potrzeby użytkowników

Musical Lexis in Russian-Polish Lexicography: Present State and Users’ NeedsIn order to meet the expectations of receivers, who come across vocabulary from various areas in their everyday life, general bilingual dictionaries include lexis from many different fields. This article analyses one such group in Russian-Polish lexicography: musical lexis. The analysis offered here considers translation pairs extracted from two most comprehensive Russian-Polish dictionaries. The study categorises musical lexis into semantic classes and verifies the accuracy, semantic relevance and currency of provided equivalents. The aim was to establish whether general bilingual lexicography meets the needs of users looking for equivalents in this lexical area. Basing on selected material, the article also compares the structure of entries in each dictionary and considers cultural background of musical lexis in the context of Russian culture. To illustrate the issues in focus, the study comments on a number of examples and proposes some solutions to problematic cases.Leksyka muzyczna w rosyjsko-polskiej leksykografii. Stan obecny versus potrzeby użytkownikówDwujęzyczne słowniki ogólne obejmują leksykę z wielu dziedzin, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom odbiorców, którzy w życiu codziennym stykają się ze zróżnicowanym tematycznie słownictwem. Jedną z takich dziedzin jest muzyka. Związana z nią leksyka zarejestrowana w rosyjsko-polskiej leksykografii jest obiektem naszych badań. Analiza opiera się na parach przekładowych wyekscerpowanych z dwóch najobszerniejszych słowników rosyjsko-polskich. W pracy dokonano podziału leksyki muzycznej na klasy semantyczne. Poddano weryfikacji trafność ekwiwalentów przekładowych, ich zgodność semantyczną oraz stopień aktualności terminów, zawarty w słownikach. Działania te miały na celu sprawdzenie, na ile dwujęzyczna leksykografia ogólna odpowiada potrzebom użytkowników w zakresie dostępności odpowiedników dla tego typu leksyki. Bazując na wybranym materiale, dokonano porównania budowy artykułu hasłowego w obu słownikach. Zwrócono uwagę na podłoże kulturowe leksyki muzycznej w kontekście kultury rosyjskiej. Ilustracją dla omawianych treści są liczne przykłady wraz z komentarzami oraz, niekiedy, propozycje rozwiązań kwestii problemowych.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Bibliografia w cyfrowej przestrzeni informacyjnej

Dynamicznie zmieniająca się przestrzeń informacji cyfrowej, w tym sieciowej, oddziałuje na uniwersum bibliograficzne, stając się źródłem zarówno nowych możliwości, jak i trudności, z którymi muszą się zmagać i bibliografowie, i użytkownicy. W artykule poddano analizie cztery grupy zagadnień: 1) Cele i zadania bibliografii. Bibliografie służą celom utylitarnym, umożliwiają, lub co najmniej ułatwiają, osobom zainteresowanym dotarcie do właściwych publikacji. Bibliografie mają też inne zadania. Są skarbnicami pamięci, obrazem stanu szeroko rozumianej kultury w określonym czasie i miejscu, dokumentem, który ma znamiona dokumentu archiwalnego, przeznaczonego do zachowania dla przyszłych pokoleń. 2) Bibliografia a katalog biblioteczny. Konsekwencje utożsamiania bibliografii i katalogów. 3) Postać bibliografii. Zalety i wady wersji drukowanych i cyfrowych. Dostęp do zasobów pełnotekstowych jako docelowy standard serwisów bibliograficznych i szansa na indeksowanie wspomagane komputerowo. Możliwości i zalety stosowania narzędzi Web 2.0 w bibliografiach. 4) Narzędzia wyszukiwawcze. Układy i indeksy.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo
Wizerunek ateisty i jego miejsce na konfesyjnej mapie świata na Śląsku Cieszyńskim

The image of the atheist and his place on the confessional map of the world in Cieszyn SilesiaThe aim of this article is to create an image of the atheist based on historical and contemporary sources. The history of the concept of the atheist is described on the basis of the regional press, the contemporary picture of the concept – on the basis of the results of a questionnaire and discussions on religious topics on regional websites. The analysis showed that the concept of the atheist is treated as a term equivalent to the terms of members of different churches. The research shows not only the image of the atheist, but also its place in the system of perception of religious differences. Wizerunek ateisty i jego miejsce na konfesyjnej mapie świata na Śląsku CieszyńskimCelem niniejszego artykułu jest stworzenie obrazu ateisty na podstawie źródeł historycznych i współczesnych. Historia pojęcia ateisty została opisana na podstawie prasy regionalnej, współczesny obraz – na podstawie wyników ankiet i dyskusji na tematy religijne na regionalnych stronach internetowych. Analiza wykazała, że pojęcie ateisty jest traktowane jako pojęcie równorzędne z określeniami członków różnych Kościołów. W wyniku badań przedstawiono nie tylko wizerunek ateisty, lecz także jego miejsce w systemie postrzegania różnic wyznaniowych.

Czasopismo: Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: językoznawstwo, literaturoznawstwo