Współwystępowanie i wzajemne oddziaływanie naturalnych zagrożeń górniczych

Współwystępowanie naturalnych zagrożeń górniczych w podziemnych kopalniach jest przyczyną powstawania katastrof oraz narażenia ludzi na czynniki szkodliwe dla zdrowia. Część z tych zdarzeń jest związana z więcej niż jednym zagrożeniem, które przyczyniały się do ich zaistnienia i wpłynęły na formę ich przebiegów. Można wykazać, że jednocześnie i w jednym miejscu występujące zagrożenia mogą wpływać na inicjację, intensywność oraz przejawy swojego występowania. Systematyka oddziaływań między zagrożeniami obejmuje ich formy bezpośrednie i pośrednie, wśród których można wyróżnić (rys. 3): powodowanie ujawniania się innego zagrożenia, dotychczas nieistniejącego lub istniejącego w formie utajonej, powodowanie zmian intensywności występowania innego zagrożenia, inicjowanie katastroficznych form wystąpienia innego zagrożenia, ograniczanie efektywności stosowania prewencji innego zagrożenia. Zagrożenia znajdujące się w stanie wzajemnych interakcji nazywane są zagrożeniami skojarzonymi. Nie jest to nowy rodzaj zagrożenia, są to nietypowe formy i stany występowania istniejących zagrożeń naturalnych. Nie zawsze są one wystarczająco dokładnie i wiarygodnie opisywane przez klasyczne metody oceny i prognozy. Do oceny stanu zagrożeń skojarzonych niezbędne jest: dokonanie oceny stanu poszczególnych zagrożeń współwystępujących, normalizacja ocen stanów poszczególnych zagrożeń [zależność (8)] do jednorodnego zbioru umownych wartości punktowych [(zależności (5) i (7)] tworzących tzw. przestrzeń zagrożeń (rys. 4), zidentyfikowanie rodzaju oddziaływań między zagrożeniami, ustalenie charakterystyki tych oddziaływań, modyfikacja wartości ocen stanów poszczególnych zagrożeń stosownie do charakterystyki oddziaływań między nimi, sumowanie zmodyfikowanych stanów zagrożeń [zależność (6)] oraz identyfikacja wyniku ze stanami kryterialnymi (rys. 5). W warunkach współwystępowania wielu zagrożeń naturalnych często skutki profilaktyki stosowanej dla jednego z nich obejmują zagrożenia pozostałe [zależności (9), (10) i (11)]. Skutki te niekoniecznie muszą korzystnie wpływać na te zagrożenia (rys. 6 i 7). Może się zdarzyć, że powodują pojawienie się zagrożenia innego, zwiększają intensywność występowania innych zagrożeń lub/i ograniczają możliwości skutecznego stosowania innych metod profilaktycznych. Szczególnym przypadkiem stosowania profilaktyki w warunkach zagrożeń skojarzonych jest występowanie tzw. zagrożenia dominującego. Może ono w decydującym stopniu wpływać na ogólny stan bezpieczeństwa pracy. W takich warunkach dobór metod profilaktyki musi obejmować: identyfikację zagrożenia dominującego (rys. 8 i 9), ustalenie charakterystyk oddziaływania skutków zastosowania profilaktyki na każde z zagrożeń (rys. 7), w tym ocenę kolizyjności profilaktyki [zależność (12)], ocenę globalnych skutków zastosowania wybranych metod profilaktyki, uwzględniającą także odpowiednią kolejność ich wykonania Do oceny stanu zagrożeń skojarzonych oraz optymalizacji profilaktyki zasadnicze znaczenie ma poprawność charakterystyk oddziaływań między zagrożeniami i skutków stosowania profilaktyki. Poza nielicznymi wyjątkami ustalanie takich charakterystyk jest możliwe jedynie na drodze ustaleń eksperckich.

Czasopismo: Prace Naukowe GIG. Górnictwo i Środowisko / Główny Instytut Górnictwa
Dziedziny: nauki inżynieryjno-techniczne
Dyscypliny: inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka