rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Możliwości przeciwdziałania chorobie holenderskiej za pomocą sovereign wealth funds

Choroba holenderska może dotknąć każdą gospodarkę, narażoną na drastyczny wzrost napływu walut obcych do kraju, w szczególności są narażone na nią kraje zasobne w surowce naturalne. Artykuł jest poświęcony analizie możliwości przeciwdziałania chorobie holenderskiej za pomocą odpowiednio skonstruowanego funduszu, do którego transferowane są dochody ze sprzedaży surowców. Fundusz taki należałoby skategoryzować jako sovereign wealth fund (SWF).
        W opracowaniu przedstawiono problem choroby holenderskiej oraz wybrane możliwości reakcji polityki gospodarczej. Następnie dokonano porównania konstrukcji i funkcji SWF stabilizacyjno-oszczędnościowego i SWF rozwojowego.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Uniwersytet jako wspólne dobro i wspólny interes

Nowe regulacje prawne dotyczące organizacji, struktury i funkcjonowania nauki i szkolnictwa wyższego nazywane Konstytucją dla Nauki 2.0 (ustawa z 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce) oznaczają rewolucyjny charakter przekształceń polskich placówek nauki i szkolnictwa wyższego. Choć proponowane zmiany wpisują się w powszechne oczekiwania środowisk akademickich oczekujących reformy systemowej, to jednocześnie budzą wiele zastrzeżeń i wątpliwości, ale także i nadziei. Zmiany są jednak stopniowo wprowadzane w życie i trzeba się do nich dostosować (dura lex sed lex). Może więc warto, dostosowując swoje działania do nowych warunków funkcjonowania uniwersytetu, współtworząc nową jego strukturę, wpisując swoją działalność naukową i dydaktyczną w nowe dziedziny i dyscypliny naukowe, a także zajmując określone stanowisko w stosunku do dokonujących się zmian – mieć na uwadze także i to, że jako całość uniwersytet jest wspólnym naszym dobrem, a jego efektywne funkcjonowanie jest wspólnym interesem społeczności akademickiej. Celem niniejszego artykułu jest odniesienie idei wspólnego dobra i wspólnego interesu do pojmowania uniwersytetu i funkcjonowania jego społeczności. Jest to ważne w sytuacji, w jakiej nowe regulacje prawne, będąc nowym wyzwaniem, są prawdopodobnie także szansą na dalszy, pomyślny rozwój jednostki, w której wszyscy pracujemy. Tego rodzaju rozważania poprzedza rekonstrukcja stanu polskiej nauki i szkolnictwa wyższego w latach poprzedzających wprowadzane zmiany wraz z sugerowanymi przed laty kierunkami zmian. Może zawarta w tym tekście refleksja będzie pomocna w naszym myśleniu oraz działaniach. Niniejszy tekst jest oczywiście subiektywnym spojrzeniem autora tekstu i podobnego rodzaju oceną. Niniejszy artykuł jest dedykowany śp. prof. Teresie Rabskiej, wieloletniemu redaktorowi naczelnemu „Ruchu Prawniczego, Ekonomicznego i Socjologicznego”, która jako prorektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w trudnych latach stanu wojennego zachęcała swoich współpracowników do obrony tego wspólnego dobra, jakim jest Uniwersytet oraz troski o jego pomyślność.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Projekty hybrydowe u progu perspektywy finansowej 2014-2020

Celem artykułu jest syntetyczne ukazanie zarówno problematyki związanej z realizacją przedsięwzięć w formule partnerstwa publiczno-prywatnego w powiązaniu z finansowaniem ze środków Unii Europejskiej w Polsce, jak również przedstawienie polityki państwa w zakresie rozwoju i ewaluacji projektów o strukturze hybrydowej w nowej perspektywie finansowej na lata 2014-2020. Autor podkreśla istotne znaczenie wartości dodanej wynikającej ze wdrożenia inwestycji w modelu partnerstwa publiczno-prywatnego przy nieustannym deficycie posiadanych zasobów i narastających oczekiwaniach interesariuszy. W szczególności w artykule zwrócono uwagę na panującą dekoniunkturę gospodarczą, będącą efektem kryzysu oraz narastające zadłużenie sektora publicznego w kontekście możliwości pozyskiwania środków z budżetu UE w latach 2014-2020. Jednocześnie zaprezentowano przestrzeń prawno-organizacyjną dla PPP w zakresie uregulowań Unii Europejskiej i rozwiązań krajowych. W ramach artykułu przeprowadzono również ogólną analizę zidentyfikowanych projektów hybrydowych w Polsce do końca 2013 r.
        W rozważaniach autor usiłował skoncentrować najistotniejsze, a zarazem ważne postanowienia wynikającej z planowanej i kreowanej na podstawie założeń polityki rządu w upowszechnianiu przedsięwzięć w układzie współpracy sektorów (publicznego i prywatnego), oraz łączenia przedmiotowej kooperacji z dodatkowymi źródłami finansowania w celu lewarowania inwestycji. Artykuł jest też próbą poszukania odpowiedzi dotyczących możliwości podjęcie w przyszłości działań w celu popularyzacji inwestycji w formule partnerstwa publiczno-prywatnego, w tym projektów hybrydowych.
         

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Modyfikacje wzorów socjalizacyjnych w rodzinie w czasach nałogowych konsumentów

Na skutek przemian cywilizacyjno-kulturowych w ostatnich kilkudziesięciu latach w polskich rodzinach pojawiły się zmiany sposobów kształtowania rzeczywistości życia rodzinnego. Dzisiejszy zinfantylizowany kapitalizm konsumpcyjny bardziej podsyca, niż stara się gasić nastroje niejednoznaczności i elastyczności większości norm i wzorów, gdyż dzięki temu może maksymalizować sprzedaż-konsumpcję, na której się opiera, i promuje nowy typ bohatera – nałogowego konsumenta. Z tego też między innymi powodu procesy socjalizacji zaczynają współcześnie charakteryzować się cechami nowej (teraz pożądanej) niepomyślnej socjalizacji. W ramach socjalizacji pierwotnej nieudolnie realizowane modele życia rodzinnego wprowadzają zawirowania socjalizacyjno-wychowawcze skutecznie wykorzystywane przez dzieci, które zamiast uczyć się przestrzegania reguł, uczą się ich obchodzenia – przeważnie manipulacyjnego dryfowania pomiędzy różnymi wersjami tego samego lub różnych światów – gry własną, jeszcze kształtującą się tożsamością. Ta zdolność z kolei staje się kluczową dla współczesnych socjalizacji wtórnych, które aby móc podsycać cechy nałogowego konsumenta, oczekują możliwości płynnego przemieszczania się pomiędzy różnymi tożsamościami. Prezentowany artykuł jest próbą diagnozy zmian, które w trochę niezauważalny na co dzień sposób, wprowadziły istotne nowe jakości w rodzinie – podstawowej przestrzeni naszego życia.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Mikrofinanse a oprocentowanie produktów kredytowych kierowanych do osób ubogich

Dyskusja nad kondycją współczesnych mikrofinansów skupia się na wielu problemach, wśród których ważne miejsce zajmuje zagadnienie warunków dostępu do usług mikrofinansowych, w tym oprocentowania produktów pożyczkowo-kredytowych. Przekonaniu, że stopy procentowe kredytów udzielanych osobom ubogim powinny być dla nich na tyle „atrakcyjne”, aby produkty te mogły być wykorzystywane przez swoich beneficjentów, przeciwstawia się koncepcję, zgodnie z którą stopa ta musi być kalkulowana, przede wszystkim, na poziomie zapewniającym trwałość i stabilność funkcjonowania instytucji mikrofinansowej, nawet w sytuacji konieczności stosowania wysokich cen usług finansowych, często przekraczających poziomy wyznaczane dla oprocentowania kredytów/pożyczek oferowanych przez tradycyjnych pośredników finansowych. Te sprzeczne poglądy tworzą przestrzeń rozważań prowadzonych w niniejszym artykule, którego celem jest określenie i analiza uwarunkowań determinujących oprocentowanie mikropożyczki, zarówno w wymiarze teoretycznym, jak i praktycznym, oraz przedstawienie własnych, autorskich refleksji dotyczących powyższej problematyki.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Poczytalność i wina psychopaty w świetle ewolucyjnych koncepcji genezy psychopatii

W artykule zostały zaprezentowane wyniki badań nauk ewolucyjnych; na ich gruncie psychopatia może być ujmowana jako stabilna strategia ewolucyjna. Takie rozumienie psychopatii prowadzi do kilku implikacji w sferze odpowiedzialności karnej psychopatów. W artykule wskazano na nieadekwatność kategorii niepoczytalności do oceny prawnej czynów psychopatów, de lege lata niemożliwość stosowania wobec psychopatów środków zabezpieczających, określonych w Kodeksie karnym, oraz generalną dopuszczalność izolacji psychopatów na podstawie ustawy o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Kogo „uleczy” Krajowy Ośrodek Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym?

Problematyka prawnej reakcji wobec sprawców przestępstw seksualnych jest obecna w dyskursie społecznym i naukowym od dłuższego czasu. Pomimo druzgocącej krytyki, jaka spadała na polskiego ustawodawcę po uchwalaniu kolejnych regulacji dotyczących zwalczania przestępstw seksualnych, prezydent podpisał ustawę o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób. Instytucje prawne przewidziane przez ten akt prawny wpisują się w rozwiązania nazywane zbiorczo Prawem o postępowaniu ze szczególnie niebezpiecznymi sprawcami przemocy seksualnej (ang. Sexually Violent Predator (SVP) Legislation). O ile sama idea takich regulacji nie jest oceniana jednoznacznie negatywnie, o tyle istotnym problemem, który może pojawić się w Polsce na gruncie realizowania zapisów tej ustawy, jest brak stosowania w polskiej praktyce penitencjarnej i sądowo-psychiatrycznej nowoczesnych narzędzi oceny ryzyka recydywy. Z tego względu musi budzić wątpliwości kwalifikowanie sprawców przestępstw jako osób stwarzających zagrożenie, szczególnie zważywszy na znaczny zakres planowanej ingerencji w prawa i wolności obywatelskie tych osób. W artykule przedstawiono podstawowe założenia regulacji SVP, jak również podstawowe informacje dotyczące oceny ryzyka recydywy wśród przestępców seksualnych. Wskazane kwestie teoretyczne zestawiono następnie z polskimi rozwiązaniami, a także z polską praktyką dokonywania oceny ryzyka recydywy.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Ocena stabilności dochodów publicznych na przykładzie zasobów własnych Unii Europejskiej w latach 2000-2010

Stabilne dochody publiczne zapewniają środki na realizację zadań publicznych i gwarantują szeroko rozumiane bezpieczeństwo finansów publicznych. Pojęcie stabilności dochodów publicznych nie zostało jednak jednoznacznie zdefiniowane. W artykule przybliżono pojęcie stabilności dochodów publicznych oraz zaproponowano metody pomiaru tej stabilności za pomocą tzw. współczynnika zmienności. Analizę przeprowadzono na przykładzie systemu zasobów własnych Unii Europejskiej obowiązującego w latach 2000-2010. Badania empiryczne przeprowadzono dla poszczególnych rodzajów dochodów w różnych ujęciach i uzyskano zróżnicowane wyniki. Zaproponowany współczynnik zmienności pozwala w sposób transparentny opisać i porównać stabilność różnych dochodów publicznych, niezależnie od cyklu koniunkturalnego. Ta metoda pomiaru może również być stosowana do porównania stabilności dochodów na różnych szczeblach władzy publicznej.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Gospodarcza niepewność według Johna R. Commonsa

Celem artykułu jest przybliżenie koncepcji gospodarczej niepewności Johna R. Commonsa, będącej jedną z determinant działania podmiotów ekonomicznych na rynku. Tłem teoretycznym prezentowanego opracowania są poglądy starej ekonomii instytucjonalnej aspirującej do stworzenia alternatywy wobec ekonomii głównego nurtu definiowanej w kategoriach tradycji neoklasycznej. Gospodarcza niepewność czy przeciwnie ‒ gospodarcza pewność mogą być określane jako te elementy, które pełnią w życiu gospodarczym strategiczną rolę, odpowiadają bowiem za teraźniejsze oczekiwania co do przyszłości. Dla każdego podmiotu gospodarczego ważna jest bowiem stabilność zbiorowych działań zarówno społeczeństwa jako całości, jak i państwa jako organu tworzącego oraz kontrolującego przestrzeganie zasad. Działania te mają bowiem zagwarantować każdej jednostce gospodarczej udział w produkcji dóbr i usług. Według Commonsa w systemie kapitalistycznym, zwłaszcza w czasach kryzysów gospodarczych, dominuje jednak poczucie braku bezpieczeństwa na rynku, czyli właśnie gospodarcza niepewność. Badania ekonomiczne nie powinny zatem pomijać tego aspektu funkcjonowania rynku. Wyjaśnienie koncepcji gospodarczej niepewności według J.R. Commonsa wiąże się przy tym z kwestią społecznych relacji, pojęciem transakcji, rozwojem psychologii negocjacji, czy też potrzebą określenia praw i obowiązków podmiotów gospodarczych oraz związków dzisiejszego działania z efektami uzyskiwanymi w przyszłości. Dlatego też w artykule przedstawiono założenia koncepcji grup interesu wpisującej się w teorie wyboru publicznego, rozróżniono pojęcie niepewności i ryzyka, opisano problem gospodarczej niepewności jako pewien zinstytucjonalizowany proces, a na koniec porównano koncepcję Johna R. Commonsa z teorią grup interesu Mancura Olsona.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Skarga na wyrok sądu odwoławczego jako środek zaskarżenia w postępowaniu karnym

Regulacje dotyczące instytucji skargi na wyrok sądu odwoławczego, już na etapie prac legislacyjnych. były przedmiotem krytycznych uwag ze strony zdecydowanej większości przedstawicieli środowisk prawniczych. Ponaddwuletni okres funkcjonowania tego instrumentu w praktyce nie tylko nie pozwolił na podważenie większości argumentów kwestionujących zasadność jego wprowadzenia na grunt polskiego procesu karnego, lecz także ujawnił szereg innych, niedostrzeganych wcześniej problemów interpretacyjnych. W artykule zwrócono uwagę na błędy popełnione na etapie prac legislacyjnych nad ustawą wprowadzający tytułowy instrument i ich konsekwencje, a także omówiono zagadnienia związane z charakterem skargi jako środka zaskarżenia oraz zakresem rozpoznania sprawy w postępowaniu skargowym. Następnie przedstawiono wnioski dotyczące zasadności wprowadzenia skargi na grunt polskiego procesu karnego i jej wpływu na czas trwania postępowania karnego. W związku z faktem, że zasadnicze prace nad artykułem zakończono 1 lutego 2019 r., nie odniesiono się w nim do zagadnienia prawnego przedstawionego Sądowi Najwyższemu 7 lutego 2019 r. (I KZP 3/19).

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Zasada szybkości postępowania administracyjnego w wybranych krajach skandynawskich i Polsce

Przedmiotem niniejszego opracowania jest analiza regulacji dotyczących sprawności postępowania administracyjnego, w tym w szczególności norm ustanawiających terminy załatwienia spraw administracyjnych i środków prawnych przysługujących stronom w celu zagwarantowania realizacji przez organ administracji publicznej obowiązku załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Założeniem, które zostanie zweryfikowane w toku prowadzonych rozważań, jest stwierdzenie, że obecnie obowiązujące regulacje w polskim systemie prawnym zapewniają możliwość realizacji prawa jednostki do rozpatrzenia sprawy w sposób sprawiedliwy, a równocześnie bez nieuzasadnionej zwłoki i nie odbiegają od rozwiązań przyjętych w innych krajach Unii Europejskiej. Do porównania modeli postępowania administracyjnego w omawianym zakresie wybrano dwie procedury skandynawskie – szwedzką i fińską. Powszechnie przyjmuje się, że państwa skandynawskie stanowią dojrzałe demokracje i są pozytywnie oceniane z uwagi na wysoki standard obsługi administracyjnej obywateli i gwarancje ochrony praw człowieka. Szwedzki model postępowania administracyjnego wybrany został z uwagi na fakt wprowadzenia, począwszy od 1 lipca 2018 r., nowego kodeksu (aktu) regulującego przebieg postępowania administracyjnego. Fiński system prawny z kolei uważany jest za jeden najbardziej przyjaznych odbiorcy systemów administracji publicznej. Zarówno w Szwecji, jak i Finlandii wprowadza się szereg usprawnień w zakresie upowszechnienia e-administracji, również w odniesieniu do postępowania administracyjnego.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa – zbędny element w przepisach procedury sądowoadministracyjnej?

Polski model sądowej kontroli administracji zakłada, że stanowi ona element wieńczący system weryfikacji działań administracji. W związku z tym samo uruchomienie postępowania sądowoadministracyjnego wymaga wyczerpania środków zaskarżenia, bądź – do niedawna – zwrócenia się z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. W wyniku reformy sądownictwa administracyjnego w połowie 2017 r. ten środek prawny został wyeliminowany z przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (u.p.p.s.a.). Autorka udziela odpowiedzi na pytanie, w jakiej mierze zabieg wyeliminowania wezwania do usunięcia naruszenia prawa – z przepisów u.p.p.s.a. – warunkujący dotychczas skuteczność wniesienia skargi do sądu administracyjnego był uzasadniony i czy zerwanie z utrwalonym sposobem kwestionowania aktywności i braku aktywności administracji publicznej można ocenić pozytywnie. Przy tej okazji wskazuje, że mimo wykluczenia tego środka prawnego z przepisów u.p.p.s.a. nadal funkcjonuje on w polskim prawodawstwie.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Obowiązek stosowania przez przedsiębiorców wewnętrznych procedur antykorupcyjnych w świetle projektu ustawy o jawności życia publicznego

Artykuł koncentruje się na zagadnieniu karania w projekcie ustawy o jawności życia publicznego. Szczególne zastrzeżenia dotyczą przyjęcia koncepcji karania za naruszenia ustawy sankcją administracyjną. Zjawisko korupcji ze względu na swoją karygodność i moralną naganność od lat było penalizowane prawem karnym. Nowy tryb sankcjonowania związany jest z potrzebą karania podmiotów zbiorowych, i to w sposób sprawny i efektywny. Niewątpliwie jednak i w prawie karnym odnaleźć można regulacje pozwalające pociągnąć do odpowiedzialności takie podmioty. Projektowana procedura wymierzania administracyjnej kary pieniężnej nie jest gwarancją efektywnego i szybkiego karania, a wręcz przeciwnie – konieczność zapewnienia gwarancji zbliżonych do prawa karnego czyni to postępowanie quasi-karnym. Pomijając już samą wysokość kary, która w górnej swojej granicy może sięgać 10 mln zł, wątpliwości budzi także procedura jej wymierzania. Na pierwszym etapie szef Centralnego Biura Antykorupcyjnego (CBA) wymierza karę pieniężną, a jeżeli przedsiębiorca jej nie uiści dobrowolnie, to szef CBA kieruje wniosek o ukaranie do prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK). Pozycja prezesa za sprawą przyjętych rozwiązań została jednak sprowadzona do roli egzekutora. Niewątpliwie kwestie przeciwdziałania procedurom korupcyjnym leżą w kompetencji CBA, a nie prezesa UOKiK, stąd niezrozumiała jest przyjęta w ustawie konstrukcja. Konkluzja artykułu sprowadza się do tezy o konieczności przemyślenia przez projektodawcę modelu karania za naruszenie procedur antykorupcyjnych.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Formalne regulacje zatrudnienia a perspektywa różnorodności kapitalizmu

Artykuł analizuje, w jaki sposób opisywana jest rola formalnych regulacji zatrudnienia (prawa pracy) w propozycjach badaczy wykorzystujących perspektywę różnorodności kapitalizmu (varieties of capitalism – VoC). VoC jest paradygmatycznym nurtem w porównawczych badaniach nad kapitalizmem. Artykuł pokazuje odmienne stanowiska i perspektywy na rolę regulacji ingerujących w stosunki między pracodawcami a pracownikami. Część badaczy wykorzystujących perspektywę VoC ignoruje zagadnienie formalnych regulacji zatrudnienia na rzecz większych jednostek analizy. Kolejna grupa badaczy, skoncentrowana bardziej na porównywaniu systemów produkcji między państwami, skupia się na ekonomicznej funkcji prawa pracy. Część badaczy, którzy łączą perspektywę ekonomiczną z analizami państwa dobrobytu, traktuje regulacje zatrudnienia jako uzupełnienie lub substytut instrumentów welfare state. Wreszcie, badania skoncentrowane na zmianie instytucjonalnej integrują oba funkcjonalne ujęcia, analizując formalne regulacje zatrudnienia pod kątem utrzymywania spójności modeli instytucjonalnych z konkretnymi, zidentyfikowanymi funkcjami. Autor argumentuje, że konceptualizacja roli formalnych regulacji zatrudnienia zależy od tego, w jaki sposób rozumie się rolę formalnego prawa i instytucji w obrębie samego porządku gospodarczego. Instytucje można widzieć albo jako formalną nadbudowę ułatwiającą koordynację ekonomiczną, albo też jako przejaw chęci ograniczenia ekspansji logiki rynkowej.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Deklaracje interpretacyjne jako instrument transformacji międzynarodowego prawa inwestycyjnego. Ku ograniczeniu aktywizmu sędziowskiego

Międzynarodowe prawo inwestycyjne przynajmniej od dekady jest przedmiotem znaczącej krytyki z powodu sposobu orzekania trybunałów arbitrażowych. W rezultacie zarówno państwa, jak i organizacje międzynarodowe poszukują środków ograniczenia aktywizmu sędziowskiego tych trybunałów. Do najczęściej stosowanych mechanizmów w tym zakresie zalicza się renegocjacje istniejących traktatów inwestycyjnych, zawieranie nowych porozumień, jak również wypowiadanie istniejących traktatów. Mechanizmy te, zasadniczo najbardziej pożądane i gwarantujące największą pewność w zakresie praw i obowiązków stron umów, posiadają również istotne mankamenty, przede wszystkim związane z czasem wymaganym, aby osiągnąć pożądany rezultat. Niniejszy artykuł postuluje, że dla ograniczenia aktywizmu sędziowskiego w międzynarodowym prawie inwestycyjnym stosunkowo optymalnym rozwiązaniem mogą być deklaracje interpretacyjne. Mimo że nie zapewniają one takiej pewności prawnej, jak nowy traktat, to jednak z uwagi na relatywną łatwość ich uzgodnienia i akceptacji deklaracje te pozwalają znacznie szybciej osiągnąć skutek prawny w zakresie rozumienia traktatu zgodnie z intencją jego stron.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne
Przełamanie rezultatów wykładni językowej zgodnie z zasadą nadrzędności konstytucji

Przedmiotem artykułu jest analiza dopuszczalności przełamania rezultatów wykładni językowej – na podstawie wykładni prokonstytucyjnej  – przez odejście od alternatyw interpretacyjnych wynikających z możliwego sposobu rozumienia wyrażeń użytych przez ustawodawcę w treści przepisu. Autor argumentuje w nim, że zasada hierarchiczności aktów prawnych oraz nadrzędności konstytucji w połączeniu z faktem, że ustawa zasadnicza implementuje do porządku prawnego aksjologię będącą podstawą funkcjonowania ładu demokratycznego państwa prawnego, sprawia, iż w sytuacji, gdy zastosowanie litery przepisu prowadzi do rezultatów sprzecznych z zasadami lub wartościami konstytucyjnymi, zastosowanie znaleźć powinna zasada lex superior derogat legi inferiori, co pozwala na przełamanie granicy językowej interpretacji przepisu.

Czasopismo: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: ekonomia i finanse, nauki prawne, nauki socjologiczne