rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Problem języka ukraińskiego na Ukrainie na tle aneksji Krymu i wojny w Donbasie

The problem of the Ukrainian language in light of the annexation of Crimea and the war in DonbasThe problem of Ukrainian language in public discourse has been present since 1991, when Ukraine regained its independence. The problem is difficult, largely due to the historical past, mainly Soviet. For 26 years of independence Ukraine has not developed a unified and correct approach to solve this problem. In this article was an attempt to analyze how the annexation of Crimea and the war in Donbas influenced the language problem in Ukraine. The analysis covers four main aspects: everyday life (interpersonal communication), commercial (press market, books and electronic media, advertising), formal and official (functioning of the state, judiciary and education system) and symbolic (identity). Problem języka ukraińskiego na Ukrainie na tle aneksji Krymu i wojny w DonbasieProblem języka ukraińskiego w dyskursie publicznym obecny jest od czasu odzyskania niepodległości przez Ukrainę. Problem jest trudny i złożony, co w znacznym stopniu jest spowodowane przeszłością historyczną, głównie radziecką. Przez 26 lat niepodległości Ukraina nie wypracowała jednolitego i właściwego podejścia do rozwiązania tego problemu. Kwestia językowa jest poważnym wyzwaniem dla państwa ukraińskiego i jednym z ważniejszych problemów ukraińskiej polityki wewnętrznej. Ma ona cztery podstawowe aspekty: codzienny (komunikacja międzyludzka), komercyjny (rynek prasy, książek i mediów elektronicznych, a także reklam), formalno-urzędowy (funkcjonowanie państwa, zwłaszcza sądownictwa i systemu edukacji) oraz symboliczny/tożsamościowy. W artykule podjęto próbę analizy, w jaki sposób aneksja Krymu i wojna w Donbasie wpłynęły na kwestię językową na Ukrainie.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Berberzy na marginesie historii

Berbers marginalized by history The Berbers belong to a group of “nations without state.” They are divided into a number of factions characterized by their own specificity (dialect and way of life), scattered endemically in Algeria, Morocco, Tunisia, Libya and Egypt (including Tuareg, in Mali, Niger and Mataranka). They all maintain a certain distance to state authorities (especially in Morocco and Algeria), where they are a significant minority, dominated by Arabic-speaking elites.The total number of Berbers is difficult to ascertain because of the ambiguity of the term “Berber” (which results from different degrees of arabization of Berbers). For centuries they have been Islamic, living in the shadow of the Arab population. Little is known about the significant contribution of Berbers to the development of ancient cultures of the Mediterranean and the first centuries of Christianity. Despite their linguistic and cultural Arabization (Islamization), they have maintained their distinctiveness. Manipulated by colonial France within the framework of the so-called “Berber policy,” they were entangled in conflicts with their Arab counterparts in Algeria and Morocco. Berberzy na marginesie historiiBerberzy należą do „narodów bez państwa”. Dzielą się na szereg odłamów odznaczających się własną specyfiką (dialektem i sposobem życia), rozrzuconych endemicznie na terenach Algierii, Maroka, Tunezji, Libii i Egiptu (a włączając w to Tuaregów, także Mali, Nigru i Mauretanii). Łączy ich utrzymywanie pewnego dystansu do władz państwowych (zwłaszcza Maroka i Algierii), gdzie stanowią znaczącą mniejszość, zdominowanych przez arabskojęzyczne elity.Ogólna liczba Berberów jest trudna do ustalenia z powodu niejednoznaczności samego terminu „Berber” (co wynika z różnego stopnia zarabizowania Berberów). Od stuleci zislamizowani, żyją w cieniu ludności arabskiej. Mało znany, a warty ukazania, jest wkład Berberów w rozwój kultur antycznych basenu Morza Śródziemnego oraz pierwszych wieków chrześcijaństwa.Pomimo trwającej stulecia arabizacji językowej i kulturowej (islamizacji) zachowali oni świadomość odrębności. Manipulowani przez kolonialną Francję w ramach tzw. polityki berberyjskiej, zostali oni uwikłani w konflikt ze swymi arabskimi współrodakami w Algierii i Maroku.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Dwa ciała króla i naród polityczny. Kształtowanie się tożsamości chłopskiej w kontekście procesów narodowotwórczych

The king’s two bodies and political nation. Formation of peasants’ identity in the nation-building contextIn the 16th century, the political system based on the grangeserfdom economy and early modern elective monarchy was formed in Poland. One of the consequences of this process was an expulsion of the peasants outside of the society. The other one led to the formation of a political nation (a Pole) defined by his attitude towards king, freedom and noble democracy. Therefore, the peasants had no right to be a part of so understood “Polish” nation. The process of peasants inclusion into the tissue of the nation did not start until the late 19th century. In my article, I examine how the Polish nation developed in the context of the political theory of the king’s two bodies (Ernest Kantorowicz). Furthermore, I analyze the peasants’ attitude to the issue of a nation in the context of social changes of that period. Dwa ciała króla i naród polityczny. Kształtowanie się tożsamości chłopskiej w kontekście procesów narodowotwórczychW XVI wieku w Polsce ukształtował się system polityczny gospodarki opartej na pańszczyźnie oraz nowożytna monarchia elekcyjna. Pierwszy proces doprowadził do wyrzucenia poza margines społeczny warstwy chłopskiej. Drugi do wytworzenia się narodu politycznego (Polaka), definiowanego przez jego stosunek do króla, wolności i szlacheckiej demokracji. Chłopi nie mieli więc prawa być częścią tak rozumianego narodu „polskiego”. Proces włączenia się chłopów w tkankę narodu rozpoczął się tak naprawdę dopiero pod koniec XIX wieku. W swoim tekście badam, jak kształtowało się pojęcie narodu polskiego w kontekście teorii politycznej dwóch ciał króla (Ernest Kantorowicz). Ponadto analizuję stosunek chłopów do kwestii narodowej na tle ogólnych społecznych zmian.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Kulturowy obraz Ukrainy. Bułgarzy jako mniejszość narodowa

Cultural image of Ukraine. Bulgarians as a national minorityThe text is a review of Jerzy Hatłas’ book Bulgarians in the Northern Azov Sea region. The forgotten Diaspora. This review provides a brief overview of the seven chapters contained in the book. The book that is reviewed raises relevant and important issues of differentiation of the social world, migration, and sense of separateness and alienation proceeding from them, but also brings up questions of creating a community despite the differences experienced in the daily life. This book contributes to a better consideration of the phenomenon of national minorities in its various manifestations (linguistic, cultural, social, political) by people belonging to the world of science and social experts (politicians, public leaders, and activists). The book can be useful in a teaching process at different levels and in various specialties of education in different countries of Central Europe. Kulturowy obraz Ukrainy. Bułgarzy jako mniejszość narodowaTekst jest recenzją książki Jerzego Hatłasa, Bułgarzy w północnym Nadazowiu. Zapomniana diaspora. Recenzja ta zawiera krótkie omówienie siedmiu rozdziałów zawartych w książce. W recenzowanej książce podjęta jest stale aktualna i ważna problematyka zróżnicowania świata społecznego, migracji i idącego za tym poczucia odrębności, wyobcowania, ale też budowania wspólnoty pomimo dzielących i doświadczanych w toku codziennego życia różnic. Książka ta przyczynia się do lepszego rozpoznania fenomenu mniejszości narodowej w różnych jej aspektach (językowym, kulturowym, społecznym, politycznym) przez osoby należące do świata nauki oraz przez praktyków społecznych (polityków, działaczy i aktywistów). Poszczególne partie książki mogą być pomocne w procesie dydaktycznym na różnych szczeblach i kierunkach kształcenia w różnych krajach Europy Środkowej.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Wieś poleska doby przemian lat trzydziestych XX wieku w ujęciu Józefa Obrębskiego

The village in Polesie: Transformations of the 1930s in the view of Józef ObrębskiThe article deals with political and social themes of Józef Obrębski's texts, which were written in the second half of the 1930s and were devoted to Polesie. Obrębski made his ethnosociological research in 1934-1937. It was the last phase of the great depression. Obrębski noted changes in political consciousness of inhabitants of the Polesie village. He described the consequences of the implementation of Polish-language education. He perceived the role and nature of communist influence. He wrote very critically about the attitude and role of local administration representatives. He did not limit himself to listing these problems. Instead, he tried to formulate proposals for activities that would have changed the attitude of inhabitants of Polesie voievodship towards the Polish State. Wieś poleska doby przemian lat trzydziestych XX wieku w ujęciu Józefa ObrębskiegoArtykuł jest poświęcony polityczno-społecznym wątkom tekstów Józefa Obrębskiego, które powstały w drugiej połowie lat trzydziestych i odnoszą się do Polesia. Obrębski prowadził swoje badania etnosocjologiczne w latach 1934-1937. Była to ostatnia faza wielkiego kryzysu. Odnotował przemiany świadomości politycznej mieszkańców poleskiej wsi. Opisywał konsekwencje implementacji polskojęzycznej oświaty. Dostrzegał rolę i charakter wpływów komunistycznych. Bardzo krytycznie wypowiadał się o postawie i roli przedstawicieli lokalnej administracji. Nie ograniczał się do rejestracji tych zjawisk. Próbował formułować propozycje działań, które zmieniłyby stosunek ludności Polesia do państwa polskiego.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
O sąsiedztwie polsko-ukraińskim. W reakcji na film „Wołyń” Wojtka Smarzowskiego

On Polish-Ukrainian neighbourhood. In reaction to Wojtek Smarzowski's movie 'Volhynia'The article attempts at answering the question whether the movie “Volhynia” (pl. Wołyń) translates into the Polish-Ukrainian relationship and, if yes, how? Does Smarzowski’s work play bigger role in the construction of the relation between the nations or rather in the construction of one nation’s certain identity project? In the search of the data necessary to provide an answer, I have conducted a content analysis of the discourse created after the movie premiere as well as a questionnaire study among the students of the social sciences. The conclusions arising from the performed analyses are ambiguous-on the one hand, historical events determine the view of the neighbours; on the other hand, Volhynia understood as a memorial appears not be included in the modern Ukrainianness. Hence, it seems that the most accurate ascertainment is that while in certain social circles the movie “Volhynia” became a factor activating particularly intensive observation of the neighbour (or mutual observation), in others it did not evoke any change in the attitude towards the Ukraine and Ukrainians. O sąsiedztwie polsko-ukraińskim. W reakcji na film „Wołyń” Wojtka SmarzowskiegoCelem artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie, czy, i ewentualnie jak, film „Wołyń” przekłada się na relacje polsko-ukraińskie? Czy dzieło Smarzowskiego większą rolę odgrywa w budowaniu relacji miedzy narodami, czy raczej w budowaniu pewnego projektu tożsamościowego jednego narodu. W poszukiwaniu danych niezbędnych do udzielenia odpowiedzi przeprowadzono analizę zawartości dyskursu wytworzonego po wejściu filmu na ekrany oraz przeprowadziłam badanie ankietowe wśród studentów nauk społecznych. Wnioski jakie płyną w prowadzonych analiz są niejednoznaczne – z jednej strony zaszłości historyczne determinują postrzeganie sąsiadów, z drugiej strony Wołyń rozumiany jako miejsce pamięci wydaje się być bytem nie wchodzącym we współczesną ukraińskość. Tym samym najtrafniejsza okazuje się konstatacja, że film „Wołyń” stał się czynnikiem aktywizującym postrzeganie sąsiada (a nawet wzajemne sąsiadów) w niektórych kręgach społecznych szczególnie intensywnie, by w innych nie wywołać w postawach wobec Ukraińców i Ukrainy żadnej zmiany.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Kino pamięci narodowej jako proteza: Filmy o żołnierzach wyklętych

Cinema of national remembrance as a prosthesis: Polish films on cursed soldiersDespite the established position of historical cinema and the huge social expectations revealed by the reception of the long delayed release of Historia Roja (2016, dir. Jerzy Zalewski), Polish cinema, especially feature films, has only slightly contributed to the creation and preservation of the cursed soldiers phenomenon. In the article I focus on the contemporary films on cursed soldiers, both feature ones and documentaries, from the perspective of Alison Landsberg’s prosthetic memory. I will analyze the former using the Amanda Ann Klein’s concept of film cycles. I will describe the latter in the context of historical documentary filmmaking after 1989, referring to Mirosław Przylipiak’s findings. Kino pamięci narodowej jako proteza: Filmy o żołnierzach wyklętychMimo ugruntowanej pozycji kina historycznego i olbrzymich oczekiwań społecznych, które ujawniły reakcje na odwlekaną premierę Historii Roja (2016, reż. Jerzy Zalewski), polskie kino, zwłaszcza fabularne, w niewielkim stopniu przyczyniło się do współtworzenia fenomenu tzw. żołnierzy wyklętych. W artykule skupiam się na współczesnych filmach o żołnierzach wyklętych przez pryzmat koncepcji pamięci protetycznej Alison Landsberg, biorąc pod uwagę zarówno fabuły jak i dokumenty. Te pierwsze charakteryzuję, używając koncepcji cyklu filmowego Amandy Ann Klein. Te drugie opisuję, umieszczając je w nurcie dokumentalnych filmów historycznych po 1989 roku, przy czym odwołuję się do ustaleń Mirosława Przylipiaka.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Prymordializm jako przedmiot krytyki i źródło inspiracji socjologicznych studiów nad narodem

Primordialism as object of critique and source of inspiration for sociological studies of nationThe article presents the main assumptions of primordialist paradigm in sociological studies of nation. It has been assumed that most of surveys conducted in the primordial perspective refers to texts written by Edward Shils and Clifford Geertz. Consequently, the theories of these two scholars are presented. Then the critique of primordialist paradigm is reported. Because of inadequacy of some critical assertions, the heuristic values of some primordialist theses will be characterized, namely a phenomenon defined as a primordial consciousness of nation. Prymordializm jako przedmiot krytyki i źródło inspiracji socjologicznych studiów nad narodemW artykule zaprezentowane zostały główne założenia prymordializmu w socjologicznych studiach nad narodem. Przyjęto, iż znaczna część studiów nad narodem realizowana w perspektywie prymordialistycznej odwołuje się do tez i twierdzeń wyłożonych przez Edwarda Shilsa i Clifforda Geertza. W związku z tym przedstawiono teorię narodów ich autorstwa. Następnie zrelacjonowana została krytyka dotycząca prymordializmu.Z uwagi na to, iż część krytyki w opinii autora artykułu jest nieuzasadniona, przedstawiona została odpowiedź na nią przez ukazanie wartościowych heurystycznie tez prymordializmu, nazwanych w tekście świadomościową prymordializacją narodu.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Specyfika polskiej refleksji romantycznej nad rasą i pojęciami pokrewnymi

The specifics of Polish Romantic Reflection on race and cognate notionsThe one and basic characteristic feature of Polish Romantic reflection on race was that it associated race with tribeness. Such a reduction of the notion ‘race’ to ethnicity resulted from the then known definition of nation as a multiethnic and multicultural community which constituted the superior and the superb form of organizing the societal world, as well as from weakness of scholarly reflection in the field of physical anthropology. For Polish Romantics, race was not an objective category that on the basis of exiting physical differences enabled a division of humanity into permanent and clearly delimitated phonotypical populations. Race was identified with tribeness and related to a long gone past when the human kind merely created primitive social ties based on kinship of blood. However, what is really binding people is not biological criteria but spiritual semblance: communion of thought, feelings, and purpose. Color of skin or shape of skull do not determine a given populace’s brain capacities; in fact what counts only is cultural and civilization factors. For Romantics, in their thought a Eurocentric attitude dominated, although it was devoid of clearly racist connotations. Superior and inferior races, if existed at all, appeared only in the context of a level of development of civilization, that is, merely temporarily, because every race was able to achieve the level of the most developed races or even a higher one. Specyfika polskiej refleksji romantycznej nad rasą i pojęciami pokrewnymiSpecyfika polskiej refleksji romantycznej nad rasą miała jedną zasadniczą cechę – utożsamienie jej z plemiennością. Zredukowanie pojęcia rasy do etniczności wynikało z ówczesnej definicji narodu jako wspólnoty wieloetnicznej, wielokulturowej, która stanowiła nadrzędną, najdoskonalszą formę urządzenia świata społecznego, oraz ze słabości naukowej refleksji w zakresie antropologii fizycznej. Rasa nie była dla romantyków polskich kategorią obiektywną, pozwalającą według istniejących różnic fizycznych podzielić ludzkość na trwałe, ograniczone fenotypowo populacje. Utożsamiono ją z plemiennością i łączono z zamierzchłą przeszłością, gdy ludzkość tworzyła jedynie prymitywne związki społeczne oparte na pokrewieństwie krwi. Tymczasem ludzi zespala nie tyle kryterium biologiczne, co podobieństwo duchowe – wspólnota myśli, uczuć i celu. Kolor skóry czy kształt czaszki nie determinowały zdolności umysłowych populacji, a jedynie czynniki natury kulturowo-cywilizacyjnej. Postawa europocentryczna dominowała w ówczesnej myśli, ale bez konotacji stricte rasistowskich. Jeśli istniały rasy niższe i wyższe, to tylko w kontekście stopnia zaawansowania w rozwoju cywilizacyjnym, a zatem czasowo, gdyż każda z nich mogła dojść do poziomu tych najbardziej rozwiniętych, a nawet je przewyższyć.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne
Cywilizacja Majów w nowych formach muzealnych. O przywłaszczaniu prekolumbijskiego dziedzictwa na rzecz meksykańskiej kultury narodowej

The Maya civilization in new forms of museum exposition. Appropriation of pre-Columbian heritage for the benefit of Mexican national cultureThe article is dedicated to the reconstruction and reinterpretation of pre-Columbian heritage by Mexican museums, with a special focus on the Maya civilization which is a permanent feature of the Mexican imagery and an object of artistic fascination. Characteristic of the history of the Yucatan, it is subject to symbolic manipulation and subordinated to the national culture. This is accompanied by the processes of its banalization, folklorization and commercialization which are facilitated by new audiovisual forms. References to the heritage are selective and the images are transformed and adjusted in order to develop apprehensible artistic products for the general public. Cywilizacja Majów w nowych formach muzealnych. O przywłaszczaniu prekolumbijskiego dziedzictwa na rzecz meksykańskiej kultury narodowejArtykuł poświęcony jest współczesnym działaniom w Meksyku w zakresie rekonstrukcji oraz reinterpretacji znaczenia spuścizny prekolumbijskiej dla kultury narodowej tego kraju, na przykładzie muzealnictwa. Chodzi zwłaszcza o dziedzictwo Majów, które jest trwałym elementem meksykańskiego imaginarium i obiektem artystycznej fascynacji. Charakterystyczne dla historii Jukatanu i jego ludności tubylczej, podlega ono zabiegom przywłaszczania na rzecz kultury narodowej, tj. podporządkowywania jako integralnej jej części. Towarzyszą temu procesy banalizacji, folkloryzacji oraz komercjalizacji spuścizny Majów, czego przykładem są nowe formy ekspozycyjne. Odniesienia do dziedzictwa mają charakter selektywny, obrazy traktowane są wybiórczo, adaptowane i poddawane obróbce audiowizualnej w celu wypracowania łatwych w odbiorze produktów artystycznych dla masowego odbiorcy, łączących w sposób swobodny przeszłość ze współczesnością.

Czasopismo: Sprawy Narodowościowe. Seria nowa
Dziedziny: nauki humanistyczne, nauki społeczne
Dyscypliny: historia, nauki o kulturze i religii, nauki socjologiczne