Analiza dochodów budżetowych w aspekcie poziomu rozwoju infrastruktury technicznej gmin

Pościg organizacji samorządowych za środkami na inwestycje
infrastrukturalne pochodzenia zagranicznego wystartował już kilka lat
temu. Z każdym rokiem więcej samorządów korzysta z pieniędzy unijnych
dostępnych w ramach różnorodnych programów i funduszy przedakcesyjnych.
Jednak większe znaczenie mają one dopiero od roku
2003, kiedy to radykalnie zwiększono finansowanie zadań inwestycyjnych
samorządów ze środków pochodzących z funduszy spójności
i funduszy wyrównawczych skierowanych szczególnie do obszarów wiejskich.
Największy przyrost, przekraczający 500% zanotowano w gminach
wiejskich. Co istotne wzrosła nie tylko wielkość pozyskanych
środków, ale przede wszystkim liczba samorządów korzystających z dotacji.
Największe niebezpieczeństwo związane jest z tym, że wciąż istnieje
grupa takich gmin, które nie uzyskują żadnych dotacji. Wynika to
z kłopotów gmin z wygospodarowaniem środków na konieczny udział
własny wymagany przy składaniu wniosków, bez udziału własnego
gminy nie mogą uzyskać żadnych dotacji. Powoduje to skutki przeciwne
do założeń polityki spójności UE. Głównym jej celem jest bowiem wyrównanie
rozwoju wszystkich regionów, a nie utrwalanie zróżnicowania
czy też ich zwiększanie.
Celem przeprowadzonej analizy jest poszukiwanie zależności
korelacyjnych pomiędzy tempem rozwoju infrastruktury obszarów wiejskich
a wybranymi wskaźnikami budżetów charakteryzujących kondycję
finansową gmin. Analiza dotyczy lat 1995–2005, a więc lat bezpośrednio
przed i po akcesji Polski do struktur UE.
Do badań wybrano gminy należące do trzech południowych
powiatów województwa śląskiego obejmujące swoim zasięgiem podregion
bielsko-bialski. Teren ten jest stosunkowo zróżnicowany, co wynika z podgórskiego usytuowania. Na obecny poziom rozwoju infrastruktury
duży wpływ mają jednak nie tyle uwarunkowania geograficzne czy topologiczne
ale historyczne. Płynąca bowiem przez Bielsko-Białą rzeka
Biała wyznaczała przez wiele dziesięcioleci granicę najpierw pomiędzy
Królestwem Polskim (Rzeczpospolitą) a Królestwem Czeskim (Austrią)
a po I rozbiorze Polski granicę Galicji.
Analiza istniejącego stanu infrastruktury umożliwia zdefiniowanie
najistotniejszych ograniczeń opóźniających dalszy rozwój badanych
gmin.
Jako pierwszą próbę analizy podjęto ocenę liniowych trendów
rozwoju i ich korelacji z liniowymi trendami dochodów gmin. Wykorzystano
do tego funkcję REGLIMP. Dane pobrano z GUS-u. Zostały one
przetworzone w programie Microsoft Excel, a korelację przeprowadzano
za pomocą Statistica 6.0 Pl. Brak zaobserwowanych istotnych powiązań
pomiędzy korelantami był więc impulsem do dalszej analizy danych.
Stwierdzono, że rozwoju większości badanych elementów infrastruktury
nie można opisać funkcją liniową.
W kolejnym kroku wykorzystano więc funkcję wykładniczą, która
odwzorowuje faktyczny przyrost we wszystkich jego okresach. Do obliczania
krzywej wykładniczej posłużono się metodą najmniejszych kwadratów.
Obliczenia wskazują na istnienie silnej korelacji pomiędzy syntetycznym
wskaźnikiem rozwoju wszystkich analizowanych elementów
infrastruktury a dochodami własnymi budżetów gmin. Ciekawe wydaje
się niestwierdzenie istotnych związków korelacyjnych w poszczególnych
elementach takich jak wodociągi, gaz przewodowy czy drogi. Wyjątek
stanowi kanalizacja. Jest ona najszybciej rozwijającym się elementem
infrastruktury, a jej współczynnik korelacji względem środków na dofinansowanie
własnych zadań pozyskanych z innych źródeł osiągnął wartość
0,89.
Analizując wyniki, stwierdzono jednak, że wykorzystane w pracy
metody nie odzwierciedlają w pełni faktycznych powiązań pomiędzy
dochodami budżetów gmin a stanem infrastruktury. Wynika to głównie
z czasochłonności podejmowanych inwestycji. W przypadku wodociągów
i kanalizacji często zainwestowane pieniądze dają wymierny efekt dopiero
w latach następnych. Celowe zatem wydaje się w dalszych analizach
wykorzystanie metod autokorelacji – z autokorelacją przestrzenną
łącznie – z tak dobranymi przesunięciami o (t+n) okresów, by określić
dla danego szeregu czasowego, w jakim stopniu dany wyraz szeregu
zależy od wyrazów poprzednich.

Czasopismo: Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna