rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Tlr11 - receptor dla profiliny i flageliny

Rodzina receptorów Toll-podobnych jest grupą transbłonowych białek rozpoznających konserwatywne wzorce molekularne patogenów (ang. pathogen associated molecular patterns, PAMPs). Ich cechą charakterystyczną jest występowanie wielu powtórzeń bogatych w leucynę w domenie zewnątrzkomórkowej i obecność domeny TIR w ich części cytoplazmatycznej. Kluczowa rola receptorów Toll-podobnych, będących swoistymi łącznikami odporności wrodzonej i nabytej, polega na inicjacji i regulacji odpowiedzi odpornościowej indukowanej przez wnikające do organizmu patogeny. Dotychczas odkryto 13 receptorów Toll-podobnych, z których dziesięć wykryto u ludzi (TLR1-10), a dwanaście u myszy (TLR1-9 i TLR11-13). Każdy z receptorów rozpoznaje zachowane w ewolucji związki, a wiążąc je prowadzi do aktywacji szeregu białek i wzbudzenia ekspresji wielu różnych genów. Cząsteczka TLR11 należy wraz z TLR12 i TLR13 do rodziny receptorów TLR11 występujących w błonie endosomów mysich komórek dendrytycznych, makrofagów oraz komórek nabłonkowych. Głównymi ligandami rozpoznawanymi przez ten receptor są flagelina wici bakteryjnych oraz profilina T. gondii. Mimo obecności homologicznego genu w komórkach ludzkich, ze względu na liczne kodony stop, nie ulega on transkrypcji. Wyniki wielu badań sugerują, że brak ekspresji cząsteczek TLR11 u ludzi może być jednym z ważnych elementów determinujących podatność na zakażenia wywoływane przez niektóre patogeny, których struktury PAMP rozpoznawane są przez ten receptor.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Polskie badania limnologiczne w oazie Thala Hills (Enderby Land) w roku 1969

Badania jezior i płytkich zbiorników w oazie Thala Hills (Wschodnia Antarktyda) prowadziliśmy 45 lat temu. Temperatura wody podczas zimy i lata bardzo zmienia się. Podczas zamarzania zbiorników ciśnienie i zawartość tlenu w wodzie wzrasta. Odpływ wody z jeziora Glubokoje ma charakter katastroficzny. Jeziora i płytsze zbiorniki wodne w przybrzeżnej oazie Thala Hills wykazują wiele podobieństw do warunków panujących w podlodowych jeziorach kontynentalnych Antarktydy odkrytych w ciągu ostatnich 20 lat badań.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Zanieczyszczenia gleb substancjami ropopochodnymi z uwzględnieniem biologicznych metod ich oczyszczenia

W ciągu ostatnich dwóch dekad przeprowadzono wiele badań w celu określenia trwałości wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w różnych środowiskach naturalnych, ich biodostępności oraz wpływu mikroflory autochtonicznej na stopień rozkładu tych zanieczyszczeń. Szacuje się, że ponad 90% całkowitego zanieczyszczenia WWA znajduje się w powierzchniowej warstwie gleby. Znanych jest szereg biologicznych metod rekultywacji gleby z zanieczyszczeń substancjami ropopochodnymi. Większość procesów bioremediacyjnych polega na stymulacji wzrostu mikroorganizmów obecnych w skażonym środowisku albo wprowadzaniu do gleby nowych szczepów bakteryjnych lub grzybowych zdolnych do rozkładu zanieczyszczenia. Poprawnie przeprowadzony proces bioaugmentacji polega nie tylko na wprowadzeniu do gleby aktywnego szczepu zdolnego do katabolicznego rozkładu węglowodoru ale również zdolnego do logarytmicznego wzrostu w warunkach skażenia. W glebie występuje najczęściej mieszanina węglowodorów aromatycznych dlatego też, degradacja zachodzi podczas licznych interakcji mikroorganizmów glebowych tj.: ko-metabolizm, indukcja. Ryzodegradacja jest procesem rozkładu zanieczyszczenia przy udziale mikroorganizmów obecnych w przykorzeniowej warstwie gleby tzw. ryzosferze. Fitoremediacja (fitoekstrakcja, fitostabilizacja, fitotransformacja) jest metodą in situ rozkładu węglowodoru z zastosowaniem roślin zdolnych do wzrostu na zanieczyszczonej powierzchni. Na podstawie szeregu badań dotyczących biologicznych metod oczyszczania gleb z substancji ropopochodnych można stwierdzić, iż biologiczne metody w porównaniu do metod fizykochemicznych są metodami tańszymi, bezpieczniejszymi i dającymi bardzo dobre efekty rozkładu zanieczyszczenia gleb wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Kanibalizm u os z rodzaju klecanka

Kanibalizm jest powszechnym zjawiskiem wśród klecanek. Jest to zjawisko definiowane jako zjadanie osobników należących do tego samego gatunku. U klecanek jest poprzedzone przez zabijanie; takie relacje mogą zachodzić zarówno między odrębnymi koloniami, jak i wewnątrz pojedynczej kolonii. Oprócz typowego kanibalizmu larw, u klecanek wyróżnić można szczególny jego typ, czyli oofagię. Larwy są pożerane na początku sezonu, by przyśpieszyć pojawianie się pierwszych robotnic, oraz w końcowej jego części, gdy malejąca grupa robotnic nie może zapewnić kolonii wystarczającej ilości pokarmu.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Oświetlenie miejskie w kontekście zanieczyszczenia światłem

Metody oświetlenia obszarów zurbanizowanych mają znaczny wpływ na poziom zanieczyszczenia światłem. Natężenie i kierunek oświetlenia poszczególnych elementów struktury miejskiej zależne są od funkcji, formy oraz prestiżu obiektu. Niewłaściwe oświetlenie, niedostosowane do sposobu użytkowania obiektów powoduje znaczne straty w aspekcie zarówno ekonomicznym, społecznym jak i środowiskowym. <br>Zanieczyszczenie światłem, poprzez zjawiska rozpraszania i odbicia, rozciąga się daleko poza obszary miejskie wywołując zaburzenie dobowych cykli światła i ciemności. Organizmy roślinne i zwierzęce silnie reagują na te bodźce. Poziom oświetlenia otoczenia reguluje ich metabolizm, wzrost i behawior. W efekcie dochodzi do zaburzeń funkcjonowania ekosystemów. <br>Celem niniejszej pracy jest zwrócenie uwagi na wpływ zanieczyszczenia światłem na organizmy żywe oraz przedstawienie, w jaki sposób należy oświetlać obiekty miejskie, aby minimalizować ich negatywne oddziaływanie na środowisko.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Pozytywne i negatywne aspekty oddziaływania światła na człowieka

Światło widzialne odgrywa kluczową rolę w życiu człowieka. Bodźce świetlne poprzez narząd wzroku dostarczają człowiekowi ponad 80% informacji dotyczących otaczającego go środowiska. Dzięki zdolności widzenia człowiek może przemieszczać się, pracować, obserwować świat i doznawać wrażeń estetycznych. Obok wrażeń wizualnych, bardzo istotne jest oddziaływanie światła na fizjologię człowieka. Całodobowe zmiany światła słonecznego kształtują doznania psychiczne i rytm funkcji życiowych człowieka. Sposób, w jaki światło determinuje możliwości i reakcje człowieka zależy od ilościowych i jakościowych właściwości oddziaływujących bodźców świetlnych. Dlatego bardzo ważna jest odpowiednia podaż światła, zarówno naturalnego, jak również sztucznego, którym oświetlane są miejsca przebywania człowieka: mieszkania, miejsca pracy, obszary na zewnątrz budynków. Zarówno niedobór, jak i nadmiar bodźców świetlnych może negatywnie wpływać na człowieka. W artykule wskazano negatywne zjawiska jak: niedoświetlenie mieszkań, zbyt długie korzystanie z oświetlenia sztucznego bez kontaktu z oświetleniem naturalnym, olśnienie na stanowiskach pracy, "zanieczyszczenie" światłem miast i mniejszych miejscowości, w kontekście zakłócania odpoczynku i snu mieszkańców.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Symfonia świateł - identyfikacja wizualna i reklama w kontekście wnętrz architektonicznych

W każdej dyscyplinie artystycznej spojrzenie na przedmiot badań i zajęcie stanowiska jest zróżnicowane odmiennym doświadczaniem budowli i przestrzeni. Szczególnie złożone problemy dotyczą granicy sztuki i architektury, gdzie odbiór jest uwarunkowany poziomem wrażliwości i edukacji oraz bagażem doświadczeń życiowych. Pomimo upływu czasu, który przynosił przemiany w percepcji dzieł architektonicznych, niezmienne pozostają podstawowe zasady kompozycji, postrzegania obrazu, doboru barw i oświetlenia oraz normy jakościowe wykonania realizacji. W opracowaniu przedstawiono świat reklamy i identyfikacji świetlnej. Zwrócono uwagę na coraz większą przypadkowość w doborze producentów reklam, zaburzone proporcje powierzchni identyfikacyjno-reklamowych w stosunku do budowli i pejzażu architektonicznego oraz nadmierną ilości świetlnych reklam w przestrzeni publicznej. Wszystkie elementy muszą stanowić spójną całość, a globalny wizerunek powinien być zbudowany proporcjonalnie do zajmowanej przez firmę przestrzeni, by nie przysłonić dobrem jednostki wartości dóbr kulturowych. W kontekście zabytkowych kamienic wiedeńskich wskazano różne realizacje zależne od świadomości estetycznej i pozycji marki. Żadna z indywidualnych koncepcji teoretycznych nie rozwiązuje do końca problemów miasta, ale może pomóc w ich porządkowaniu i zapobiegać zanieczyszczaniu światłem.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Zanieczyszczenie światłem - interdyscyplinarny problem

Przedstawiono próbę oceny zanieczyszczenia światłem związaną z iluminacją obszarów zabytkowych. Oceniono poziom ich oświetlenia i "komfort świetlny". Próbę i analizę porównawczą przeprowadzono na podstawie wykonanych pomiarów natężenia oświetlenia dla dwóch reprezentatywnych rynków głównych Europy: we Frankfurcie nad Menem i w Krakowie.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Wpływ rozkładu widmowego mocy promienistej ulicznych opraw oświetleniowych typu led na zanieczyszczanie światłem otoczenia

W artykule przedstawiono analizę propagacji widmowego strumienia świetlnego emitowanego przez uliczne oprawy LED. Diody LED w zależności od technologii wykonania emitują światło białe o różnych temperaturach barwowych, a tym samym o różnorodnej zawartości w ich promieniowaniu światła z zakresu niebieskiego. Jako że istnieje negatywny wpływ światła niebieskiego na organizm ludzki oraz środowisko naturalne należy dążyć do ograniczania efektu zanieczyszczenia otoczenia tego rodzaju światłem. W pracy wskazano, że poprzez stosowanie źródeł LED o niskich temperaturach barwowych lub optymalizowanych klastrów LED oraz redukcję mocy opraw oświetleniowych, w sytuacji, gdy nie istnieją wskazania do zapewniania wysokich poziomów luminancji, możliwa jest reedukacja zanieczyszczenia otoczenia światłem niebieskim. Obecnie kluczowym parametrem przy wyborze opraw drogowych jest ich skuteczność świetlna, dlatego też przeprowadzona została analiza wartości tego parametru w przypadku proponowanych rozwiązań.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Oddziaływanie światła o różnym spektrum na bezkręgowce zmierzchu i pełnego dnia

Nie tylko intensywność nasłonecznienia i temperatura, ale również długość fali i temperatura barwy światła ma wpływ na różne funkcje organizmu. Poznano już wpływ światła o różnym spektrum na życie roślin i człowieka, jednak mało jest informacji na ten temat dotyczących bezkręgowców. Nie wiemy, czy tak jak w przypadku ssaków, żródła światła typu LED wpływają na poprawne funkcjonowanie organizmu, czy wpływają na aktywność ruchową bądź nie zaburzają cyklu okołodobowego. <br>Celem eksperymentów było zbadanie oddziaływania światła o różnej długości fal pochodzącego z diod LED na aktywność ruchową bezkręgowców dnia pełnego i zmierzchu. <br>W wyniku przeprowadzonych badań stwierdzono wpływ zarówno długości fali światła, jak i temperatury barwowej światła na aktywność ruchową badanych bezkręgowców. Wykazano, że nie ma jednolitego schematu wpływu danego oświetlenia na bezkręgowce o różnych preferencjach świetlnych. Na podstawie przeprowadzonego doświadczenia można wnioskować, że zmiana oświetlenia na LED o określonej barwie, w środowisku człowieka, może znacząco wpływać na funkcjonowanie organizmów bezkręgowych.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Podwójne zanieczyszczenie

Zanieczyszczenie światłem nocnego nieba spowodowane jest nadmierną ilością światła emitowaną w przestrzeń oraz złym jego rozsyłem i ukierunkowaniem. Za występowanie tego zjawiska największą odpowiedzialność ponoszą nieskoordynowane z resztą świateł: oświetlenie uliczne, reklamowe i iluminacyjne. Wszystkie te typy oświetlenia powinny podlegać planowaniu. Istnieje jednakże jeszcze jeden rodzaj światła wpływający na zanieczyszczenie, specyficzny, tworzony ze względów estetyczno-artystycznych. Są to struktury świetlne, trójwymiarowe rzeźby tworzone z samego światła. Historia takich struktur sięga końca XIX w. W artykule przytoczono i ukazano najbardziej znane dzieła świetlne autorstwa takich twórców jak: Nikola Tesla, Walter D'Arcy Ryan, Carles Buïgas, Leni Riefenstahl, Albert Speer, Gert Hof, John Bennett, Ryoji Ikeda i Rafael Lozano-Hemmer. Cechą łączącą wszystkie struktury świetlne jest fakt, że aby zaistniały w pełni, wymagają niskiego natężenia oświetlenia sąsiadujących przestrzeni, a jednocześnie, aby zaprezentować się w pełni potrzebują ośrodka, na którym zostaną wyświetlone: dymu, kurzu, pary wodnej. Stąd zjawiskowe fantomy powstają wyłącznie w wyniku podwójnego zanieczyszczenia.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Wpływ zanieczyszczenia świetlnego na eutrofizację Zbiornika Dobczyckiego

W literaturze przedmiotu od dawna opisywany jest wpływ światła Księżyca na pionowe migracje zooplanktonu w zbiornikach wodnych. Biorąc pod uwagę oczywisty fakt, że pożywieniem zooplanktonu jest fitoplankton, postawiono hipotezę o możliwej korelacji między jasnością nocnego nieba a zawartością fitoplanktonu w warstwach powierzchniowych zbiornika wodnego. W celu weryfikacji tej hipotezy wykonano całoroczne pomiary jasności nocnego nieba w rejonie ujęcia wody na Zbiorniku Dobczyckim. Stwierdzono wyraźną liniową korelację między poziomem chlorofilu a w warstwach powierzchniowych tego zbiornika a jasnością nocnego nieba. Nie stwierdzono jakichkolwiek podobnych korelacji między poziomem chlorofilu a a innymi wskaźnikami jakości wody, takimi jak temperatura czy natlenienie, jak również z parametrami meteorologicznymi, takimi jak temperatura powietrza czy nasłonecznienie w ciągu dnia. Postawiono tezę, że jasność nocnego nieba, na którą składają się zarówno czynniki naturalne (światło Księżyca), jak sztuczne (zanieczyszczenie świetlne w postaci sztucznej poświaty niebieskiej), jest głównym i decydującym czynnikiem wpływającym na rozwój glonów w warstwie powierzchniowej Zbiornika Dobczyckiego. Postawiono tezę, że poprawne oświetlenie okolic ujęć wody może znacząco obniżyć eutrofizację zbiorników wodnych. Teza ta wymaga dalszych, wieloletnich badań na szeregu zbiorników wodnych.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Ekologiczne zanieczyszczenie światłem, czyli kiedy sztuczne światło w nocy zaburza naturalny cykl światła i ciemności w ekosystemie

Rola naturalnego światła w życiu organizmów jest już stosunkowo dobrze poznana. Ze względu na stałość oraz przewidywalność rytmu dzień/noc w ekosystemie u populacji wielu organizmów wyewoluowały cykle okołodobowe regulowane przez światło. Sztuczne światło w nocy związane z działalnością człowieka jest nowym czynnikiem w środowisku. Gdy powoduje zaburzenie cyklu światła i ciemności w ekosystemie mówimy o ekologicznym zanieczyszczeniu światłem. W niniejszej pracy omówiono różnice pomiędzy ekologicznym zanieczyszczeniem światłem i fotozanieczyszczeniem oraz przedyskutowano traktowanie zanieczyszczenia światłem spolaryzowanym jako rodzaj ekologicznego zanieczyszczenia światłem. Przedstawiono również wiele przykładów wpływu ekologicznego zanieczyszczenia światłem na różne aspekty ekologii i fizjologii organizmów.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Dzień i noc w życiu roślin

Jednym z głównych czynników warunkujących życie organizmów na Ziemi jest cykliczne następowanie po sobie dnia i nocy. Długość dnia i nocy, różna w różnych porach roku, determinuje życie organizmów i jest głównym motorem zegara biologicznego. Rośliny modulują swój wzrost i rozwój w odpowiedzi na zmiany natężenia, jakości i kierunku padania światła słonecznego. Procesy fotomorfogenetyczne, takie jak kiełkowanie, kwitnienie czy fototropizm, zależą od systemu odpowiedzi na zmieniającą się długość dnia i nocy. Aby procesy te mogły zachodzić, światło musi być zaabsorbowane przez odpowiednie, wyspecjalizowane fotoreceptory: fitochromy, kryptochromy, fototropiny, a złożona sieć interakcji pomiędzy nimi pośredniczy w kontroli rozwoju rośliny przez światło. Nadal wiele istotnych pytań bezpośrednio związanych z reakcją roślin na zmieniającą się długość dnia i nocy oraz światło o różnym natężeniu i spektrum, wymaga wyjaśnień: czy więcej światła jest korzystne dla roślin, jak rośliny "radzą sobie" ze zbyt dużą ilością światła; czy spektrum i natężenie światła sztucznego i słonecznego są podobne.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Plazmodesmy - czyli o elementach międzykomórkowej sieci komunikacyjnej u roślin

Plazmodesmy, cytoplazmatyczne kanały transportowe występujące w ścianie komórkowej, tworzą sieć komunikacyjną w organizmie roślinnym. Przez plazmodesmy przemieszczają się głównie produkty fotosyntezy, stąd zmiany w drożności tych kanałów są istotne dla optymalnego wzrostu i rozwoju roślin. W pracy przedstawiono generalną budowę plazmodesmy wraz z różnymi modyfikacjami w strukturze. Omówione zostały również zmiany w przepuszczalności plazmodesm pod wpływem stresów abiotycznych w relacji do wydajności transportu symplastycznego. Dodatkowo opisane zostały techniki obrazowania plazmodesm - wczoraj i dziś.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Transport dalekodystansowy u roślin: szlaki, mechanizmy, ewolucja

W artykule omówiono, w jaki sposób odbywa się wymiana różnego rodzaju związków między organami w roślinach. Na tle opisu szlaków transportowych przedstawiono mechanizmy odpowiedzialne za transport zwracając uwagę na wyjaśnienie przyczyn odmienności systemu transportu wody i jonów z korzeni do części nadziemnej oraz transportu produktów fotosyntezy z liści do innych organów. Przedyskutowano też rolę systemu przewodzącego w przesyłaniu sygnałów biochemicznych i biofizycznych w roślinie uwzględniając najnowsze informacje literaturowe o transporcie i roli sygnałowej związków wielkocząsteczkowych takich jak białka i kwasy nukleinowe (mRNA, siRNA i miRNA). Znaczną część artykułu poświęcono omówieniu ewolucji systemu przewodzącego i jego szczególnej roli podczas ekspansji roślin w środowisku lądowym.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Ściana komórki roślinnej - struktura z przyszłością

Ściana komórkowa, oparta na celulozowym szkielecie, jest charakterystyczną strukturą roślin lądowych i glonów. Przez trzysta lat uważana była za bierną i ograniczającą wzrost i rozwój komórek. Dziś wiadomo, że ściana, otaczając i zamykając każdą komórkę, umożliwia jej także kontakt z sąsiednimi komórkami i ze środowiskiem, przenikanie substancji i cząsteczek sygnałowych, kontroluje kierunek wzrostu, nadając kształt komórce i całej roślinie, a także chroni przed atakami patogenów i niekorzystnymi czynnikami środowiska. Aby właściwie wypełniać te zadania, ściana musi być nie tylko dynamiczną i ściśle regulowaną strukturą, odbierającą i odpowiadającą na wewnętrzne i zewnętrzne sygnały, ale jak uważają niektórzy, całym systemem, "inteligentną granicą", zdolną do koordynacji procesów wzrostu i rozwoju indywidualnych komórek, prowadzących do odpowiedzi całej rośliny na zmieniające się warunki środowiska. To skomplikowane zadanie jest realizowane przez ściany, których skład różni się w zależności od typu komórki, jej stadium rozwoju czy nawet pory roku. Obecna praca jest próbą przybliżenia czytelnikowi choć niewielkiej części nowo poznanych zagadnień, związanych ze ścianą, jej rolą, mechanizmami funkcjonowania oraz praktycznym wykorzystaniem w rolnictwie, przemyśle spożywczym, papierniczym czy energetycznym.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Korzenie-szczotki, liście na baczność, echolokacja - jak szczegóły budowy zewnętrznej pozwalają roślinom na dostosowanie się do środowiska

W ciągu 500 mln lat istnienia na Ziemi rośliny wykształciły szereg przystosowań obejmujących między innymi szczegóły budowy zewnętrznej. Adaptacje te pozwalają na przeżycie w trudnych warunkach takich jak niedobór i nadmiar wody, niedostatek składników pokarmowych, obecność pierwiastków toksycznych, ekstremalne temperatury i oświetlenie. Inne służą skutecznemu zapylaniu lub przenoszeniu nasion przez wiatr, wodę i zwierzęta. Niektóre z nich mogą jednak zagrażać stabilności ekosystemów, co w związku z globalizacją, ułatwiającą rozprzestrzenianie się gatunków obcych, staje się poważnym problemem.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
"Napędzane światłem" - od fotosyntezy do fotoogniwa

Fotosynteza to najważniejszy proces biologiczny, polegający na przetworzeniu energii światła słonecznego na dostępną dla podtrzymania życia energię wiązań chemicznych. W niniejszej pracy omówiono podstawowe założenia procesu, barwniki fotosyntetyczne i białkowe kompleksy błonowe. Zwrócono szczególną uwagę na charakterystyczne dla zajścia procesu mechanizmy molekularne, by tym łatwiej wprowadzić czytelnika w niełatwe zagadnienia sztucznej fotosyntezy. Omówiono podstawowe strategie czerpiące z naturalnego procesu: biomimetyczne, opierające się na naśladowaniu gotowych układów naturalnych, oraz takie, które używając sztucznie syntetyzowanych, uproszczonych, komponentów są zgodne z ogólną koncepcją procesu fotosyntetycznego. W dobie rozwijających się nauk energetycznych stworzenie wydajnego, taniego i przyjaznego dla środowiska ogniwa słonecznego przybliża się coraz bardziej.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Roślinny mitochondrialny łańcuch oddechowy

Roślinny mitochondrialny łańcuch oddechowy, oprócz dużych kompleksów białkowych (Kompleksów I-IV) zawiera dodatkowe elementy: wewnętrzne i zewnętrzne dehydrogenazy typu II (NDin/NDex) utleniające NAD(P)H pochodzące odpowiednio z macierzy mitochondrialnej lub cytozolu oraz dodatkową terminalną oksydazę nazwaną oksydazę alternatywną (AOX). Udział szlaków alternatywnych w oddychaniu musi być ściśle regulowany ponieważ aktywność tych enzymów nie jest związana z translokacją protonów w poprzek błony i w konsekwencji nie prowadzi do produkcji ATP. Aktywność ta pozwala natomiast rozproszyć nadmiar siły redukcyjnej, co jest szczególnie ważne w warunkach stresowych. W tym artykule przeglądowym omówiono budowę szlaków alternatywnych roślinnego mtETC, regulację ich aktywności na różnych poziomach oraz opisano role jakie pełnią NDin/ex i AOX w metabolizmie komórek roślinnych.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku