rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Fenomen pamięci. O trudnościach badań narracji autobiograficznych o utracie

Celem szkicu jest wskazanie niektórych problemów metodologicznych występujących podczas badania narracji autobiograficznych o utracie. Badaniom poddane zostały teksty 
wydane i opracowane literacko. Ich autorami byli ludzie słowa (pisarze i dziennikarze). Analiza 
poszczególnych narracji pozwala przybliżyć się do istoty doświadczenia utraty, doświadczenia powszechnego, ale bardzo zindywidualizowanego w formie i intensywności jego przeżycia. W polu 
semantycznym „utraty” znajdują się: śmierć bliskich (zwłaszcza matki), zmagania z chorobą, utrata 
domu, wygnanie. W badaniach tekstów autobiograficznych ważne są dwie kategorie teoretyczne: 
narracja i tożsamość (szczególnie tożsamość narracyjna). Doświadczenie utraty ma wpływ na spójność  tożsamości  i formę  narracji.  Osobnym  problemem  jest  fenomen  pamięci  i mechanizmy  jej 
funkcjonowania  z manipulowaniem  (np.  autofikcja,  konfabulacja)  i zapominaniem.  Badania  nad 
fenomenem utraty powinny być interdyscyplinarne.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Wykluczenie cyfrowe i co dalej? Nowe technologie jako katalizator podziałów społecznych i bodziec dla cywilizacyjnego rozwoju

Rozwój nowych technologii informacyjnych i komunikacyjnych (Information and Communication Technologies – ICT) prowadzi do znaczących przemian w różnych sferach życia społecznego. W tekście przedstawiono wybrane aspekty wpływu ICT na strukturę społeczną i ład społeczny zarówno na poziomie pojedynczych społeczeństw, jak i w kontekście globalnym. Najbardziej bezpośrednią konsekwencją rozwoju nowych technologii jest zjawisko wykluczenia cyfrowego związane z nierównym dostępem do ICT. Choć w ostatnich latach ulega ono wyraźnemu osłabieniu, to ciągle kształtuje nowy model ładu, w którym całe grupy społeczne, a w skali globalnej regiony świata, tracą dystans cywilizacyjny do liderów rewolucji informacyjnej. Dla opisu nowego układu sił w „cyfrowo podzielonym” świecie używa się często określeń informacyjny apartheid lub wirtualna kolonizacja. Obie koncepcje podkreślają, że rozwój ICT spowodował pogłębienie polaryzacji ekonomicznej społecznej i cywilizacyjnej pomiędzy krajami i regionami rozwiniętymi i rozwijającymi się. Paradoksalnie, nowe technologie mogą też być jednak bodźcem ułatwiającym grupom wykluczonym i pozostającym na marginesie życia społecznego gwałtowny i skuteczny awans. W tym kontekście dobrym przykładem jest realizacja w Bangladeszu programu udostępniania telefonii komórkowej na obszarach wiejskich. Projekt ten, adresowany przede wszystkim do ludzi ubogich, przyniósł nie tylko wzrost dochodów, ale także poprawę warunków życia i gospodarczej konkurencyjności lokalnych społeczności. ICT mogą więc także prowadzić do ograniczenia podziałów i różnic społecznych.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Socjologia a praktyka rozwiązywania problemów społecznych – między naukowymi a nieformalnymi teoriami problemów społecznych

W artykule została poruszona problematyka relacji między naukami społecznymi (szczególnie socjologicznymi teoriami problemów społecznych) a praktyką rozwiązywania problemów społecznych. Związki między akademickimi teoriami a ich rozumieniem i zastosowaniem w praktyce często nie są oczywiste, a czasem w ogóle nie istnieją. Dzieje się tak, ponieważ socjologowie obawiają się, że angażowanie się w rozwiązywanie problemów społecznych może być postrzegane jako mało profesjonalne i obniży wartość ich pracy jako nauki. Praktycy z kolei są krytyczni i niechętni wobec aplikowania teorii akademickich, skłonni są raczej do tworzenia i posługiwania się własnymi teoriami (nieformalnymi będącymi konstrukcjami) opartymi na praktycznej mądrości. W artykule przedstawiono również wyniki badań nad społecznym konstruowaniem problemu bezradności opiekuńczo-wychowawczej jako przykładu nieformalnych teorii problemów społecznych, którymi posługują się praktycy w codziennej pracy socjalnej. Teorie formalne i nieformalne są do siebie podobne i pełnią podobne funkcje, przenikają się, a ich celem jest stworzenie znaczących opowieści o problemie społecznym i przekonanie społeczeństwa do proponowanych sposobów rozwiązywania problemu. Celem artykułu, odwołującego się do literatury przedmiotu oraz badań własnych, jest ułatwienie poszukiwania odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób prywatne, oparte na osobistych doświadczeniach teorie pracowników socjalnych stają się konstruktami społecznymi porządkującymi ich pracę w sposób podobny, jak czynią to teorie akademickie, mimo że nimi nie są. Takie teorie nieformalne mogą stanowić z jednej strony przejaw podejścia eklektycznego, z drugiej zaś ‒ mogą zmienić pracę socjalną w rytuał, który potwierdza i utrwala problemy społeczne.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
"Solidarność" w perspektywie własnej biografii w opowieściach robotników

Tekst jest próbą analizy fenomenu „Solidarności” przez pryzmat opowieści biograficznych robotników zaangażowanych z ruch społeczny. Wypowiedzi zebrane zostały przy zastosowanie metody wywiadu narracyjnego. W toku analizy wyróżniono podstawowe etapy opowieści 
o zaangażowaniu w działalność społeczną powtarzające się we wszystkich analizowanych wywiadach, takie jak: pierwsze doświadczenia polityczne, decyzja o zaangażowaniu czy wspomnienia dotyczące wprowadzenia stanu wojennego. Dzięki przyjętej perspektywie możliwe jest prześledzenie 
dynamiki ruchu z perspektywy przemian tożsamości zaangażowanej jednostki, szczególnie zwiększanie zakresu kompetencji i sprawczości oraz wchodzenie w relacje społeczne oparte na nowych, 
bardziej egalitarnych zasadach. Paradoksalnie, przyjęcie perspektywy indywidualnej jest jednym ze 
sposobów na dotarcie do tego uniwersalnego aspektu przeszłych wydarzeń, który może być inspirujący dla osób podejmujących podobne wyzwania w innych okolicznościach.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Dynamika identyfikacyjnych odniesień do zbiorowości etnicznych w świetle wywiadów biograficznych z Łużyczanami

W artykule zaprezentowano część badań zrealizowanych, w ramach projektu 
doktorskiego, metodą biograficzną (konkretnie przy zastosowaniu wywiadu narracyjno-autobiograficznego) wśród Łużyczan – autochtonicznych Słowian mieszkających w Saksonii i Brandenburgii. 
Uwagę skupiono na tych opowieściach autobiograficznych, w których stosunek do zbiorowości etnicznej (w szerokim rozumieniu) – odniesienie autoidentyfikacyjne względem Łużyczan (a czasem 
również  Niemców),  ulega  przeobrażeniu.  Przedmiotem  publikacji  będzie  proces  konstruowania 
tożsamości jednostkowej odzwierciedlony w narracjach. Analizie poddano czternaście wywiadów 
z Serbołużyczanami, którzy wywodzą się z Dolnych lub z Górnych Łużyc. 
Konstruowanie tożsamości przez reprezentantów mniejszości narodowych wpisuje się w szerszy kontekst przeobrażeń tożsamościowych, dokonujących się współcześnie. Człowiek w znacznej 
mierze sam kształtuje swe odniesienia wobec grup i kategorii społecznych. W przypadku członków 
mniejszości narodowej konwersja następować może w dwóch kierunkach: jako odchodzenie lub powrót do zbiorowości etnicznej o charakterze mniejszościowym. Czasami jednak przyjmuje również 
o wiele bardziej skomplikowane formy złożonych odniesień identyfikacyjnych, które wypełnione są 
zróżnicowaną treścią i znaczeniem dla jednostki.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Prywatyzacja w perspektywie biograficznej. Człowiek zakorzeniony, człowiek plastyczny, człowiek stłamszony

Artykuł przedstawia wstępne analizy z badań nad prywatyzacją w perspektywie 
biograficznej.  Wykorzystując  narracyjne  wywiady  biograficzne  przeprowadzone  z pracownikami 
przedsiębiorstw sprywatyzowanych w pierwszych latach transformacji, autorki koncentrują się na pytaniu o znaczenie prywatyzacji w perspektywie indywidualnych biografii. Na podstawie pogłębionej 
analizy dwóch wywiadów biograficznych, opisują one dwa wymiary wpływu prywatyzacji na biografię: reperkusje przekształcenia przedsiębiorstwa na indywidualną biografię i znaczenia, jakie są przypisywane zmianom przez dotknięte nimi jednostki. Przez analizę dwóch biografii autorki rekonstruują 
znaczenia przypisywane roli pracy w życiu, a także oceny i interpretacje transformacji ustrojowej. 
Odchodząc  od  dychotomicznego  podziału  na homo  sovieticus i homo  oeconomicus,  w artykule  są 
opisane złożone i niejednoznaczne sposoby doświadczania i nadawania znaczeń prywatyzacji przed 
rozmówców. Mimo odmiennych ocen transformacji i zakorzenienia w różnych światach społecznych, 
rozmówców łączyła potrzeba zachowania swojego sprawstwa i sprzeciw wobec nadmiernej indywidualizacji w miejscu pracy. Poruszając się między tytułową plastycznością, zakorzenieniem i stłamszeniem, przedstawieni rozmówcy, wbrew sztucznie nadawanym kategoriom i cezurom, w każdych 
warunkach społecznych na różne sposoby zachowywali podmiotowość i godność.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Religia wspólnotowości a religijność zindywidualizowana – antagonizm czy komplementarne uzupełnienie?

Artykuł jest nakreśleniem idei indywidualizmu i wspólnotowości w odniesieniu
do religii jako takiej. W nawiązaniu do klasycznej i współczesnej socjologii, zwłaszcza socjologii
religii, zostaje przedstawiony obraz rzeczywistości religijnej oraz aktywności indywidualno- 
-społecznej podejmowanej z pobudek religijnych w wymiarze indywidualnym i społecznym. Istotnym
kluczem
metodologiczno-epistemologicznym
analizy
jest
pojmowanie
socjologii
w
jej
wymiarze
„refleksyjności”.
Religia
i
religijność
oraz
stosunek
socjologa
do
tych
wymiarów
rzeczywistości

transcendentnej
w
perspektywie
wyrażanej
jednostkowo-społecznie
nawiązują
po
części
do
idei
socjologii
refleksyjnej.
W
artykule
wskazuje
się
zarówno
na
proces
splatania
się
i
wykluczania
potrzeby
indywidualnego,
jak
i
zbiorowego
wyrażania
potrzeby
religijnej.
Religia
jest
odzwierciedleniem
naturalnej
potrzeby
samostanowienia
(nawet jeśli w odwołaniu do wyższej instancji o charakterze
religijnym), jak również podejmowania aktywności z wykorzystaniem doświadczenia wspólnotowości.
W
obu
odniesieniach
ma
się
do
czynienia
z
referencją
wobec
transcendencji.
Celem
artykułu
jest
nakreślenie
horyzontu
oraz
lokującej
się
w
jego
tle
idei,
że
wspólnotowość
oraz
indywidualizm,
mimo
trudności
związanej
z
ich
korelacją,
to
bardziej
komplementarne
uzupełnienie
dwóch
rzeczywistości
życia
religijnego
niż
istniejące
obok
siebie
zantagonizowane
światy.
Analiza
ogniskuje
się
przede
wszystkim na percepcji tej komplementarności w przeżyciowo-wyrażeniowych postaciach
tożsamości i formach ekspresji, konstytuujących jednostki oraz przez nie eksponowanych, mniej
natomiast w przekonaniach i formach wyrażanych przez grupy społeczne i zbiorowości.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Zarządzanie badaniami biomedycznymi - perspektywa współpracy międzynarodowej

Problematyka artykułu osadzona została w obszarze rozważań dotyczących etycznych standardów badań międzynarodowych, realizowanych w ramach tzw. nauk o życiu. Jedną z cech tych badań stała się internacjonalizacja takich państw, jak Chiny lub Korea Południowa postrzeganych jako „centrum” nowo powstającej biotechnologii (emerging biotech). W wyniku intensyfikacji współpracy o charakterze międzynarodowym i międzykontynentalnym ujawniły się tendencje, których efektem jest stworzenie ujednoliconych wskazówek dla standardów etyki zunifikowanej, określanej mianem „etyki globalnej” (global bioethics). Analiza rekomendowanych dyrektyw i deklaracji oraz praktyka wykazały, że „globalna”, „zachodnia” lub „uniwersalna” bioetyka, narzucając „zachodnie” reguły etyczne państwom funkcjonującym w odmiennych realiach gospodarczych, kulturowych, historycznych, politycznych i religijnych, nie spełniła pokładanych w niej oczekiwań. W artykule scharakteryzowana została propozycja taktyki, której zastosowanie wydaje się współcześnie niezbędne, przy zmierzaniu się z etycznymi wy- zwaniami, pojawiającymi się w obszarze biotechnologicznej współpracy międzykontynentalnej. W szczególności istotna jest odpowiedź na pytanie, jak narodowe systemy etycznego zarządzenia badaniami (w ramach nauk o życiu) mogą poradzić sobie z coraz intensywniejszą globalną współpracą ze szczególnym uwzględnieniem kooperacji europejsko-chińskiej.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Sport to zdrowie! Refleksje o aktywności fizycznej Polaków.

Przemiany w sferze zdrowia w drugiej połowie XX w. umożliwiły popularyzację sportu powszechnego ‒ „sportu dla wszystkich” i zdrowotnie zorientowanej aktywności fizycznej. Aktywność fizyczna uznawana jest za jeden z najważniejszych elementów zdrowego stylu życia oraz czynnik determinujący stan zdrowia fizycznego i psychicznego jednostki. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, niewystarczająca aktywność jest czwartym w kolejności najczęstszym czynnikiem ryzyka, odpowiedzialnym za przedwczesne zgony na świecie. Upowszechnianie aktywności fizycznej we współczesnych społeczeństwach stanowi jeden z głównych celów programów wdrażanych przez władze międzynarodowe i państwowe, także w naszym kraju. Polacy dostrzegają i doceniają znaczenie regularnego uprawianiu sportu dla zdrowia, jednak ich deklaracje nie znajdują odzwierciedlenia w realnie podejmowanych działaniach. Wyniki badań przeprowadzonych w Polsce, w ostatnich latach, wskazują na niski poziom aktywności fizycznej naszego społeczeństwa. W niniejszym opracowaniu przedstawiono najważniejsze wnioski z raportów, z badań Centrum Badania Opinii Społecznej, Głównego Urzędu Statystycznego i Eurobarometru, z ostatnich lat, dotyczących uczestnictwa Polaków w kulturze fizycznej. W artykule zawarto także rozważania dotyczące przyczyn tak niskiego wskaźnika podejmowania aktywności fizycznej przez Polaków oraz specyfiki akcji prozdrowotnych, mających na celu zachęcanie naszego społeczeństwa do regularnego uprawiania sportu

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Podjęcie decyzji o korzystaniu z usług medycznych w kontekście koncepcji Lay Referral System. Przypadek chorób nowotworowych.

Choroby nowotworowe są współcześnie jednym z najpoważniejszych problemów zdrowotnych i społecznych. Wczesna diagnoza oraz podjęcie szybkiej i skutecznej terapii zwiększają prawdopodobieństwo wyleczenia pacjenta. Przedstawione w artykule rozważania koncentrują się na społeczno-kulturowych czynnikach, które mogą wpływać na proces podejmowania decyzji o korzystaniu z profesjonalnej pomocy medycznej w przypadku zaobserwowania niepokojących objawów. Większość symptomów chorobowych jest interpretowana, oceniana i leczona w ramach systemu laickiego, a nie profesjonalnego (medycznego). Przyjęty sposób postępowania zależny jest w dużej mierze od wiedzy i doświadczeń osób znajdujących się w otoczeniu jednostki, u której pojawiają się niepokojące objawy, od ich przekonań na temat choroby, wartości, norm oraz postaw i zachowań. Dlatego też zagadnienie podejmowania decyzji o korzystaniu z usług medycznych analizowane jest w kontekście stworzonej przez E. Freidsona koncepcji lay referral system. Szczególną uwagę zwrócono na takie zagadnienia, jak panująca w społeczeństwie rakofobia, przekonania fatalistyczne na temat raka, stigma towarzysząca chorobom nowotworowym oraz znaczenie wsparcia

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Biomedykalizacja a genetyczne udoskonalanie człowieka w kontekście analiz bioetycznych

Biotechnologizacja człowieka1, w tym również dyskutowane w ramach poniższego tekstu genetyczne ulepszanie człowieka z zastosowaniem wzmocnień genetycznych2, pomimo szerokiego wachlarza deklarowanych przez naukowców korzyści biomedycznych, bezspornie implikuje mnogość problemów natury etyczno-prawnej, jeśli chodzi m.in. o zasadność prowadzenia prac badawczych w obszarze biotechnologii, ich możliwego kierunku, prognoz związanych z rozwojem wspomnianych nauk biotechnologicznych, jak również powiązanych z nimi nauk biomedycznych, stosowanych metod i środków kontroli wspomnianych badań czy wreszcie problemu słuszności zarówno prawnej, jak i moralnej ich dalszego praktycznego wdrażania, co widać chociażby w pro- wadzonej dyskusji nad biomedykalizacją życia ludzkiego. Świadomi problemowej rozpiętości, jak też złożoności zagadnienia biomedykalizacji autorzy w ramach niniejszego tekstu zogniskują wyjściowo swoją uwagą na bliższym prześledzeniu zjawiska biomedykalizacji na wczesnym etapie życia ludzkiego, by następnie zarysować możliwości, jakie już dzisiaj oferuje inżynieria genetyczna, na bazie której możliwe jest stosowanie wzmocnień genetycznych, by na koniec przeanalizować w perspektywie rozstrzygnięć bioetycznych dylematy moralne, które wynikać mogą ze stosowania rzeczonych wzmocnień.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Szpital kliniczny jako miejsce realizowania korporacyjnej biopolityki. Kazus programów testujących szczepienia.

W artykule skoncentrowano się na zjawisku obecności korporacji zajmujących się produkowaniem leków na terenie publicznych szpitali klinicznych. Od strony teoretycznej tekst oparty jest na publikacjach M. Foucaulta (głównie dotyczących reform szpitalnictwa i wyłonienia się kliniki) oraz na uwagach Z. Baumana, diagnozującego upadek idei państwa opiekuńczego. Druga cześć tekstu opiera się na wywiadach przeprowadzonych z uczestnikiem programu testowania szczepionki oraz z „prowadzącym” jego przypadek lekarzem. W obu przypadkach kluczowe stało się ukazanie wątków biograficznych, które doprowadziły do spotkania chorego z lekarzem w tej szczególnej sytuacji. Zestawiając ze sobą uwagi teoretyków oraz wyniki badań terenowych, ukazano, że współczesne państwo znajdujące się w stanie kryzysu rezygnuje w pewnych obszarach swojej aktywności z prowadzenia działań o charakterze biopolitycznym. Miejsca te przejmowane są przez korporacje o globalnym zasięgu, które wykorzystują struktury instytucji państwowych/publicznych do realizacji własnych celów ‒ korporacyjnych biopolityk, np. prowadzonych na masową skalę programów testowania leków.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Medycyna i zdrowie w społeczeństwie konsumpcyjnym: makdonaldyzacja opieki zdrowotnej versus ryzyko zdrowotne

Reforma opieki zdrowotnej w Polsce zmierza do ustanowienia nowego ładu zdrowotnego. Zauważalne są tendencje przerzucenia odpowiedzialności za stan zdrowia społeczeństwa i jakość usług medycznych z instytucji medycznych na obywatela. Procesy restrukturyzacji, komercjalizacji i prywatyzacji zakładów opieki zdrowotnej wprowadzają do publicznego sektora zdrowotnego elementy modelu wolnorynkowego. Zdrowie staje się towarem, który podlega takim samym mechanizmom rynkowym, jak inne produkty. Opieka zdrowotna przeobraża się w system konsumpcyjny: pacjent staje się klientem, a lekarz dostarczycielem usługi medycznej. Rynkowe podejście do zdrowia prowadzi do makdonaldyzacji opieki zdrowotnej. W nawiązaniu do koncepcji Georga Ritzera, w artykule przedstawione są paradoksy makdonaldyzacyjne medycyny i opieki zdrowotnej: efektywności, przewidywalności, kalkulacyjności, automatyzacji. Analizowane jest ryzyko zdrowotne wynikające z nowych zjawisk związanych z ekonomizacją medycyny.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
W stronę socjologii diagnozy. Społeczne funkcje diagnozy medycznej w kontekście doświadcznia choroby.

Przedmiotem analizy są społeczne funkcje diagnozy medycznej, ze szczególnym uwzględnieniem sposobów modelowania przez diagnozę doświadczenia choroby przewlekłej, w tym funkcjonalnych zaburzeń zdrowia (medically unexplained physical symptoms). Ramę teoretyczną analizy stanowi socjologia fenomenologiczna, a także dorobek wypracowany w efekcie jej aplikacji na terenie socjologii doświadczenia choroby. Podjęcie analizy o takim profilu dopełnia dorobek z zakresu socjologii wiedzy medycznej, zwracający uwagę na diagnozę medyczną jako konstrukt wyłaniający się na styku jednostkowego doświadczenia z rzeczywistościami: biologiczną, polityczną, ekonomiczną, a zwłaszcza społeczną, będący zatem wypadkową wielu oddziaływań wykraczających poza biomedycynę. Niniejsza analiza zwraca uwagę, że aplikowanie diagnozy do konkretnego chorego to akt nie tylko kliniczny, o newralgicznym znaczeniu w nauce i sztuce medycznej, ale także społeczny, który w realiach rosnącej podmiotowości chorych w opie- ce medycznej staje się coraz częściej „produktem” społecznych interakcji i toczących się w ich toku negocjacji, mający konsekwencje nie tylko kliniczne, ale także społeczne, m.in. w zakresie modelowania sposobów doświadczania choroby, strukturalizacji kontaktów chorego z systemem medycznym lub wirtualnej kolektywizacji doświadczenia choroby. Celem artykułu jest zainicjowanie i zdynamizowanie naukowej dyskusji nad poznawczą tożsamością nowego działu socjologii medycyny ‒ socjologii diagnozy.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Choroba jako podstawa konstruowania nowych tożsamości w zmedykalizowanym świecie.

Proces medykalizacji jest zjawiskiem przybierającym w ostatnich dekadach na sile i charakteryzującym się nowymi aspektami i wymiarami (m.in. wzrost znaczenia laików jako aktywnych medykalizerów, farmaceutykalizacja, konsekwencje postępu biotechnologicznego). Zmienia on tym samym oblicze choroby nie tylko w wymiarze medycznym, ale przede wszystkim psychospołecznym, stając się podstawą do kreowania nowych odmian roli chorego i związanych z nimi tożsamości. Celem artykułu jest ukazanie tych aspektów medykalizacji, które wpływają na zmiany w: definiowaniu i odgrywaniu roli chorego, interakcjach między „chorymi”2 a otoczeniem i w ich koncepcjach oraz obrazach siebie. Jako materiał ilustracyjny wykorzystano wyniki badań pilotażowych przeprowadzonych w 2011 r. na grupie 150 dorosłych mieszkańców województwa łódzkiego z wykorzystaniem techniki wywiadu kwestionariuszowego. Skrytykowano teorię roli chorego Parsonsa ukazując jej nieadekwatność w odniesieniu do współczesnych zjawisk medykalizacji. Jako rama konstrukcyjna została wykorzystana interakcjonistyczna koncepcja Turnera (obraz siebie i koncepcja siebie), a proces medykalizacji został zaprezentowany w perspektywie historycznej oraz w kontekście praktyk biowładzy w ujęciu Michela Foucaulta.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne
Problem godności człowieka w kontekście biopolityki

W artykule przedstawiono problem godności człowieka na podstawie teorii biopolityki autorstwa Giorgio Agambena. Jego kategoria suwerenności, polegająca na „włączającym wykluczeniu nagiego życia”, odnosi się de facto do kwestii rozróżnienia immanentnej i społecznej wartości życia. Dostrzeżenie tego faktu pozwoli na podjęcie analizy, czy w szczególności, w systemach demokratycznych można mówić o tym, że jednostka umiejscowiona w społecznym otoczeniu istotnie posiada autonomię podejmowania istotnych decyzji egzystencjalnych o sobie samej. A jeśli posiada taką autonomię, to pojawia się pytanie o legitymizację tejże autonomii. Jest to także pytanie o jej zakres, czyli pytamy, gdzie przebiega linia demarkacyjna autonomii jednostki, a zatem, w którym momencie już nie do niej należy podejmowanie decyzji egzystencjalnych o sobie samej.

Czasopismo: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki socjologiczne