rafalposwiata/plsc huggingface dataset:
Endothelium - obrona i wsparcie dla woreczka zalążkowego

Endothelium jest tkanką zlokalizowaną w zalążkach gatunków, należących głównie do rodziny Asteraceae. Otacza rozwijający się gametofit żeński (woreczek zalążkowy), a w wyniku zapłodnienia - zarodek oraz bielmo, odżywiając je i izolując od miękiszowych komórek integumentu zalążka. Endothelium rozwija się zwykle z komórek epidermy wewnętrznego integumentu (tapetum integumentalne), aczkolwiek u niektórych gatunków, tkanka ta formowana jest z komórek ośrodka (tapetum rzekome). Proces inicjacji powstawania endothelium jest zróżnicowany i zależy od gatunku oraz określonej fazy rozwoju gametofitu żeńskiego. Jednowarstwowe lub wielowarstwowe, dojrzałe tapetum, może otaczać woreczek zalążkowy na całej jego długości lub tylko częściowo tj. w rejonach biegunowych lub między-biegunowych. Ultrastruktura komórek endothelium wskazuje na ich merystematyczny oraz sekrecyjny charakter, objawiający się obecnością dużego, centralnie położonego jądra komórkowego, gęstej cytoplazmy, licznych cystern siateczki śródplazmatycznej oraz diktiosomów. Komórki endothelium zlokalizowane w bezpośrednim kontakcie z woreczkiem zalążkowym, mogą być pokryte grubą warstwą kutykuli, a u niektórych gatunków także kalozą. Merystematyczny charakter tej tkanki może objawiać się poprzez wysoką aktywność podziałową (indukowaną np. krzyżowaniem międzygatunkowym), która może prowadzić do obkurczania się woreczka zalążkowego, a także do ograniczania przestrzeni dla rozwijającego się zarodka mieszańcowego. Dodatkowo, u niektórych gatunków, w wyniku krzyżowania oddalonego, obserwowano rozwój somatycznych zarodków z komórek endothelium. Niniejsza praca, ukazuje zróżnicowanie struktury, cech oraz funkcji endothelium, tkanki która odżywia i ochrania, ale która może mieć także istotny udział w degeneracji zarówno zarodków jak i całych woreczków zalążkowych.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Zainteresujmy się rokitnikiem. Preparaty z rokitnika zwyczajnego (Hippophae rhamnoides l.) jako dodatki do żywności oraz ocena ich rynku w Polsce

Unikalny skład chemiczny rokitnika zwyczajnego Hippophae rhamnoides L. sprawia, że może on spełniać w produkcie zarówno funkcje konserwantu, dodatku, jak również składnika podnoszącego wartość odżywczą produktu (np. jako wsad jogurtowy). Wartość ta polega przede wszystkim na dużej zawartości fenolokwasów, nienasyconych kwasów tłuszczowych, witamin (zarówno tych rozpuszczalnych w tłuszczach jak i w wodzie), a także bogactwa mikroelementów. Celem pracy było przedstawienie wiedzy na temat preparatów z rokitnika zwyczajnego, wykorzystania ich w przemyśle spożywczym oraz ogólna charakterystyka tej rośliny, z wyszczególnieniem walorów odżywczych. Dodatkowym celem pracy była analiza znajomości rokitnika i jego preparatów wśród polskich konsumentów. Preparaty z rokitnika jako dodatki do żywności w naszym kraju nie są jeszcze powszechnie stosowane. Z przeprowadzonych badań wynika, iż ponad 50% ankietowanych osób nie słyszało o rokitniku zwyczajnym, zaś przeszło 80% nie spotkało się z produktami, w których składzie rokitnik był zawarty.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Behawior nekrofagicznych chrząszczy z rodzaju grabarz, Nicrophorus spp. (Coleoptera: Silphidae)

Padlina mimo małej dostepności stanowi główną bazę pokarmową dla wielu gatunków owadów. Wszystkie grupy padlinożerców wykształciły szereg mechanizmów redukujących negatywny wpływ konkurentów. Jednak najciekawszym z nich jest opieka nad potomstwem wystepująca u chrząszczy z rodzaju Nicrophorus (grabarz). Nie mniej ciekawe u grabarzy są zachowania poprzedzające opiekę nad potomstwem. Dla zrozumienia roli złożonych taktyk życiowych grabarzy, przedstawione będą one na tle ich cyklu życiowego. Grabarze do detekcji padliny wykorzystują zmysł węchu. Chrząszcze te są w stanie zlokalizować żródło zasobów już po kilku godzinach od ustaniu czynności życiowych zwierzęcia. Umożliwiają im to oragny znajdujące się na ostatnich segmentach czułków. Ponadto grabarze wykorzystują zmysł węchu do komunikacji między osobnikami. Samce emitując feromony aby zwabić samicę. Po znalezieniu padliny oraz partnera do rozrodu, grabarze przystępują do preparacji padliny. Przy pomocy żuwaczek oczyszczają martwe zwierzę z futra lub piór i formują z niego kulę. Jednocześnie padlina jest zakopywany i "zaszczepiana" wydzielinami oralnymi i analnymi. Substancje te konserwują zasoby pokarmowe poprzez dekompozycję procesów rozkładu. Po spreparowaniu padliny samica składa jaja w ziemi. Opieka rodzicielska jest głównym czynnikiem wpyływającym na sukces reprodukcyjny grabarzy. W początkowym okresie przypomina bardziej zachowania obserwowane u ptaków i ssaków. Młode larwy, tuż po wykluciu wyciągaja się w kierunku osobników rodzicielskich, ruchem żuwaczek oraz dotykiem odnoży domagając się pożywienia. Larwy grabarzy w pierwszych stadiach rozwojowych nie są w stanie samodzielnie pobierać pokarmu. Zarówno samiec i samica prowadzą opiekę na potomstwem. Obecność samca, przede wszystkim gwarantuje lepszą ochronę gniazda. Osobniki rodzicielskie zostają wraz z potomstwem do czasu zamiany larw w poczwarki.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Interakcje owadów Chironomidae z innymi organizmami

Bardzo liczne ochotki (Chironomidae, Diptera) w wodach słodkich pełnią nie tylko kluczową rolę w przetwarzaniu materii tych ekosystemów (podstawowe ogniwo w sieciach troficznych), ale podlegają presji innego rodzaju ze strony bezkręgowców, jak również same stają się organizmami wykorzystującymi inne grupy. O ile wpływ wirusów, bakterii i grzybów na populacje Chironomidae jest stosunkowo mało poznany, to wiele więcej wiadomo na temat ich bezpośrednich relacji, takich jak foreza, komensalizm (współbiesiadnictwo) czy pasożytnictwo z innymi bezkręgowcami. Jednym z lepiej poznanych mechanizmów współbiesiadnictwa są jętki Ephemera danica (Ephemeridae, Ephemeroptera) z żyjącymi na nich larwami muchówek z rodziny Chironomidae Epoicocladius ephemerae (Orthocladiinae, Chironomidae).Opisany związek to po pierwsze stała dostawa pokarmu dla larw ochotek w postaci detrytusu i/lub glonów, osadzonych na gospodarzu. Aktywność ruchowa gospodarza skutkuje zmniejszeniem się ilości energii przeznaczonej na poruszanie się raczej mało mobilnych ochotek i ułatwieniem ich rozprzestrzeniania się. Sprzyja także unikaniu wszelkich zakłóceń w wodach płynących takich jak wahania przepływu oraz, determinowane nimi, wcale nierzadkie, przemieszczanie się wszelkiego rodzaju nieorganicznego i organicznego podłoża; jętce, ze względu na rozmiar ciała, łatwiej przetrwać takie epizody. Obecność larw Chironomidae z rodzaju Paratanytarsus (Tanytarsini, Chironominae)) stwierdzono także w jamie płaszczowej racicznicy zmiennej (Dreissena polymorpha), jak również w innych małżach oraz ślimakach, ale nie towarzyszyły temu ślady uszkodzenia tkanek gospodarzy. Ale już w przypadku innych larw Chironomidae takich jak Symbiocladius (pasożyt zewnętrzny jętek), Baeoctenus and Cryptochironomus (odżywiaja się tkankami małży i ślimaków) czy Cardiocladius (wyżerają zawartość poczwarek Hydropsychidae). Tak więc, komensalizm może reprezentować pośrednie ogniwo między wolno żyjącymi organizmami a pasożytnictwem. Ale Chironomidae są także ofiarami wirusów, bakterii, grzybów (głównie owadomorków), pierwotniaków (orzęsków i hurmaczków), nicieni czy wodopójek. Wpływ tych organizmów na populacje ochotek zależy od stopnia opanowania (zainfekowania) populacji tych muchówek. Chironomidae, wchodzą w bliskie relacje z bezkręgowcami różnych taksonów w większym stopniu, niż jakiekolwiek inne owady wodne. Wykorzystując te organizmy jako środowisko życia, same podlegają presji innych organizmów, reprezentujących różne grupy bezkręgowców.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Od dysforii do depresji. Rola dynorfin i receptorów opioidowych kappa w patofizjologii chorób związanych ze stresem

Stres jest złożonym zjawiskiem, które wywiera wpływ na zdrowie i funkcjonowanie jednostki. Dynorfiny i receptory opioidowe kappa stanowią część endogennego systemu, który kontroluje homeostazę organizmu. Pod wpływem działania stresorów, dynorfiny wydzielane są, w strukturach mózgu istotnych dla kontroli reakcji stresowej. Pobudzeniu receptorów opioidowych kappa towarzyszy analgezja i awersja, które motywują do ucieczki w sytuacji zagrożenia. Jednak na skutek chronicznego stresu, długotrwałe pobudzenie receptorów opioidowych kappa może powodować uwrażliwienie organizmu na działanie stresorów i tym samym przyczyniać się do rozwoju chorób związanych ze stresem. Dane przedkliniczne wskazują, że antagoniści tego receptora mogą przynieść korzyści w leczeniu depresji, zaburzeń lękowych i uzależnień.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Reaktywne formy tlenu w roślinach - więcej niż trucizna

Reaktywne formy tlenu (ROS) odgrywają istotną rolę w roślinach, nie tylko jako toksyczne produkty uboczne, powstające podczas metabolizmu tlenowego, ale też związki uczestniczące w regulacji rozwoju i odpowiedzi na stres. W niniejszej pracy przeglądowej przedstawiono rodzaje ROS, powodowane przez nie uszkodzenia, miejsca ich powstawania i detoksykacji w komórce roślinnej. Sygnałowa funkcja ROS w ostatnich latach stała się przedmiotem intensywnych badań. Wykazano, iż ROS uczestniczą w regulacji odpowiedzi na rozmaite rodzaje stresu abiotycznego, m.in. światło o wysokim natężeniu, wysoką lub niską temperaturę, czy zasolenie. Ponadto, są one ważnym elementem odpowiedzi na atak patogenu, pełniąc zarówno funkcję sygnałową, jak i efektorową. Wiadomo, że ROS odgrywają rolę w regulacji rozwoju roślin, w tym wzrostu korzeni, blaszki liściowej, czy łagiewki pyłkowej. Molekularny mechanizm działania ROS wciąż jest słabo poznany. Do tej pory poznano niektóre elementy kaskad sygnałowych, w tym regulowane przez ROS kinazy, fosfatazy oraz szereg czynników transkrypcyjnych. W niniejszej pracy omówiono wyżej wymienione zagadnienia w oparciu o najnowsze doniesienia literaturowe.

Czasopismo: Kosmos
Dziedziny: nauki ścisłe i przyrodnicze
Dyscypliny: nauki biologiczne, nauki o ziemi i środowisku
Wynagradzanie za efekty pracy nauczycieli akademickich – analiza przypadku Uniwersytetu Islandzkiego

Wynagradzanie za efekty pracy sprowadza się do ustalenia celów i zadań, które powinny zostać osiągnięte w określonym czasie. Takie podejście daje dużo swobody pracownikowi, który decyduje, kiedy i jak chce je osiągnąć. Jest ono również coraz bardziej popularne w organizacjach biznesowych. Czy jednak sprawdzi się na uniwersytecie publicznym? Celem artykułu jest omówienie wynagradzania za efekty pracy nauczycieli akademickich na wybranym przykładzie oraz przedstawienie propozycji mierników efektów pracy dla nauczycieli akademickich zatrudnionych w polskich uczeniach. Jako metody badawcze wykorzystałam krytyczną analizę treści piśmiennictwa naukowego z zakresu wynagradzania pracowników oraz analizę przypadku (case study) uniwersytetu, w którym wybrane do analizy praktyki sprawdzają się od wielu lat. Definicję uniwersyteckiego nauczyciela akademickiego przyjęłam za Eurydice, gdzie oznacza on zarówno wykwalifikowanych pracowników uczestniczących w procesie kształcenia, jak i tych, którzy wykonują pewne zadania związane z zarządzaniem i/lub koordynacją pracy wszystkich pracowników na uczelni1. W związku z tym nie uwzględniłam specyfiki wynagradzania za efekty pracy kadry administracyjnej (pracowników sekretariatów, księgowości, administracji finansowej itp.). Pojęcia „uniwersytet” i „uczelnia” stosowałam zamiennie, choć nie oznaczają one tego samego. W pierwszej części skupiłam się na przedstawieniu założeń wynagradzania za efekty pracy oraz opisaniu przykładowych efektów pracy nauczyciela akademickiego w wyodrębnionych obszarach jego aktywności zawodowej. W drugiej części przedstawiłam analizę przypadku wybranego uniwersytetu oraz dyskusję opisywanych praktyk. W zaprezentowanym przykładzie powiązanie wynagrodzeń z efektami pracy następuje w formie bezpośredniej (np. premie i nagrody) i pośredniej (np. dodatkowe premie roczne). Takie podejście wymaga jasnego ustalenia i komunikowania zasad funkcjonującego systemu wynagrodzeń wszystkim pracownikom oraz uświadomienia im ich roli w efektywnym działaniu całej uczelni. Jest to także przykład systemowych działań dotyczących powiązania strategii wynagrodzeń ze strategią uczelni.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Nadane stopnie i tytuły naukowe – czy coś się zmieniło?

Artykuł poświęcony jest trendom w obszarze nadawanych w kraju stopni naukowych doktora i doktora habilitowanego, stopni w zakresie sztuki oraz tytułu naukowego profesora i tytułu profesora w zakresie sztuki. Podczas prezentacji wyników uwzględniono podział osób uzyskujących stopnie i tytuły według płci. Pokazano, jak zmienia się liczba osób, którym nadano stopnie i tytuły w kolejnych latach. Omówiono strukturę nadanych stopni/tytułów w poszczególnych obszarach nauki i sztuki. Określono również, jak zmienia się liczba nadanych stopni i tytułów w poszczególnych latach w zależności od wieku osób uzyskujących stopień lub tytuł. Analizy oparto na danych jednostkowych znajdujących się w Bazie Wiedzy o Nauce Polskiej i obejmujących ostatnie 16 lat (2000-2015).

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Doktoranci – grupa wybrana czy przegrana? Prezentacja wniosków studium teoretyczno-empirycznego na temat studiów doktoranckich w Polsce

Artykuł prezentuje wnioski z badań dotyczących studiów doktoranckich w Polsce, będących częścią szerzej zakrojonego projektu badawczego na temat kreowania elit społecznych. Celem poznawczym przytaczanych badań był próba opisania i wyjaśnienia faktu społecznego, jakim jest kształcenie elitarne na poziomie wyższym. Z tego powodu należy naszkicować obraz ważneg i dotąd nieopisanego zjawiska na gruncie polskiej edukacji, czyli studiów doktoranckich w ich nowym kształcie. Nieobowiązująca już ustawa o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r. w Dziale IV, w Rozdziale 4 precyzyjnie przedstawiała sposób funkcjonowania studiów doktoranckich, ze szczególnym uwzględnieniem praw i obowiązków doktoranta. Dzięki tym regulacjom przypominały one formalnie studia pierwszego i drugiego stopnia. Różnicowało je zaś coś, co można byłoby nazwać ich „misją”. Doktorant bowiem był potencjalnym kandydatem na pracownika naukowego, mającego być w przyszłości członkiem elity intelektualnej. Posiadał on predyspozycje (intelektualne, interpersonalne, społeczne, emocjonalne, a nawet fizyczne) umożliwiające pracę naukową, będące częścią jego kapitałów – społecznego, kulturowego czy finansowego. Od nich, według badaczy problemu stratyfikacji społecznej, zależał sukces życiowy i uniwersytecki, silnie związany z determinacją, motywacjami, ale też wsparciem osób trzecich (głównie promotora). Od 2011 r., a zatem wraz ze zmianą ustawodawstwa, forma kształcenia na poziomie studiów doktoranckich uległa zmianie. By jak najlepiej scharakteryzować fenomen studiów trzeciego stopnia, biorąc pod uwagę ich wartość i zadania, ale też praktykę uniwersytecką, i – być może – wskazać sposoby udoskonalenia tego modelu studiów, należy zasięgnąć opinii tych, którym analizowana forma kształcenia jest oferowana. Z tego powodu przedmiotem badań zostały identyfikacje i orientacje życiowe grupy 31 doktorantów z różnych polskich uniwersytetów, przedstawiane w wywiadach narracyjnych. Całość wniosków z badań zawiera oddana do druku monografia pt. Kształcenie elit społecznych? Studia doktoranckie w Polsce jako forma i potrzeba konstruowania zapoznanego mitu.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Badania szkolnictwa wyższego w Europie

Celem niniejszego artykułu jest panoramiczne przedstawienie dorobku europejskich badań nad szkolnictwem wyższym. Autor szczegółowe analizuje kolejne etapu ich rozwoju, wskazuje najważniejsze prace i badaczy w polu, jak również instytucje, w których prowadzą swoje badania. Drobiazgowo przedstawia również główne obszary tematyczne badań szkolnictwa wyższego, jak również charakteruzje różne typy badaczy podejmujących się tego przedsięwzięcia. Artykuł zawiera także analizę uwarunkowań przyczyniających się do niewidoczności badań szkolnictwa wyższego prowadzonych poza obiegiem, jak również inicjatyw podejmowanych przez europejskich badaczy w celu ograniczenia negatywnych efektów tej niewidoczności poprzez komunikację i współpracę międzynarodową.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
„Bramy uniwersytetu otwarte dla klas pracujących!” Powojenna przebudowa imaginarium społecznego i projekt uniwersytetu socjalistycznego

Każdy zryw modernizacyjny musi zakładać mobilizację do jego realizacji. Tak też było podczas odbudowy kraju po 1945 r. i budowaniu nowego socjalistycznego uniwersytetu. Przyjmując tezę o rewolucji społecznej, mającej miejsce w Polsce po 1939 r., zakładałam, że zmiana ta miała przynieść konsekwencje w przebudowie imaginarium społecznego oraz wykreowania pragnień edukacyjnych wśród klas pracujących. Horyzont pojęciowy uległ nieodwracalnej zmianie. Wspólne rozumienie spraw, zestaw horyzontów oczekiwań, typów idealnych i wiedza o naszej relacji do świata i innych grup uległy daleko idącym przekształceniom, tak w wyniku wojny, jak i powojennej odbudowy. Jaką rolę w nowej konstelacji pojęć odgrywały uniwersytety? Jakie obowiązki i przywileje przypisywano w prasie codziennej profesorom, studentom, ale także klasom pracującym i ogółowi społeczeństwa? Artykuł przedstawia analizę powojennej prasy codziennej nie jako narzędzie propagandy, ale język rekonstrukcji znaczeń. Rozbudzano pragnienia edukacyjne i poszerzano horyzont oczekiwań tych, dla których wcześniej edukacja, szczególnie na wyższym poziomie, była niewyobrażalna.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Polskie szkolnictwo wyższe wobec studentów nietradycyjnych. Strategie uczelni w obszarze kształcenia dorosłych jako problem badawczy

Celem artykułu jest analiza wyzwań stojących przed instytucjami szkolnictwa wyższego w Polsce w kontekście rozwoju form kształcenia całożyciowego (lifelong learning), m.in. studiów podyplomowych. Edukacja całożyciowa, w tym również ta ukierunkowana na nietradycyjnych studentów, staje się jednym z najbardziej dynamicznie rozwijających się obszarów kształcenia realizowanych przez uczelnie w całej Europie. Jego rola w działalności podmiotów edukacji wyższej to problem, który na polskim gruncie wydaje się wciąż stosunkowo słabo rozpoznany, a przynajmniej nie rozpoznany w stopniu proporcjonalnym do jego (rosnącego) znaczenia. W dostępnych źródłach brakuje odrębnego, systemowego spojrzenia na ten poziom kształcenia, choć stanowi on coraz istotniejszy element funkcjonowania różnego typu instytucji edukacyjnych (zwłaszcza niepublicznych). Niniejszy artykuł stara się wypełnić istniejącą lukę, pokazując zarówno rosnące znaczenie lifelong learning na poziomie polityki publicznej, jak również zarysować istotną, lecz niezbadaną dotąd problematykę odmiennych strategii instytucjonalnych w tym obszarze.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości
Juliusz Słowacki − konstruktor przełomów we własnej twórczości. Znaki cezurowania w wierszu „Ostatnie wspomnienie. Do Laury”

Artykuł jest interpretacją wiersza Ostatnie wspomnienie. Do Laury Juliusza Słowackiego jako utworu o kryzysie twórczym. Punkt wyjścia do rozważań stanowi obserwacja, że poeta przez całe życie przejawiał silną potrzebę periodyzacji swojej biografii. W świetle tych tendencji interpretowany utwór można uznać za świadectwo jednego z takich zaprojektowanych punktów zwrotnych w jego twórczości. Jest ono subtelniejsze niż bezpośrednie deklaracje innych przełomów zapisywane w dziennikach czy korespondencji, niemniej wymowa wiersza pozwala na wyznaczenie w biografii poety kolejnej cezury. Byłaby to cezura odmienna od tych obecnych w „oficjalnych” biogramach i skłaniająca do poszukiwań początków przemiany mistycznej Słowackiego znacznie wcześniej niż w latach 1842−1843.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Granice romantyzmu w dziejach polskiej komedii według dziewiętnastowiecznej krytyki krajowej

W polskiej krajowej krytyce literackiej i teatralnej XIX w., dokonującej już pewnych bilansów dorobku romantyzmu, pojęcia „komedii romantycznej” i „romantyzmu w komedii” służyły za środek do porównawczych analiz i historycznoliterackich periodyzacji, choć jednocześnie takie kwestie, jak semantyczna zawartość tych terminów czy granice czasowe określanego nimi zjawiska, nie były precyzowane ani nawet problematyzowane. Podjęta w niniejszym artykule próba rekonstrukcji ówczesnych niewypowiedzianych wyobrażeń o tych znaczeniach i granicach wiedzie w kierunku formuły chronologicznie rozpiętej między „kosmopolityzmem”, przypisywanym wtedy klasycystycznej komedii XVIII w. i zwalczonym rzekomo dopiero w utworach Aleksandra Fredry z początku lat trzydziestych następnego stulecia, a tendencyjnością, uznaną w drugiej połowie XIX w. za atrybut komedii nowoczesnej i odnajdywaną przez krytyków już w komediach Józefa Korzeniowskiego z pierwszej połowy lat czterdziestych.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
W poprzek gatunków. O potrzebie nowej taksonomii genologicznej dramatu

Kluczową kwestię dla rozważań o literaturze najnowszej stanowi problem aktualności typologii gatunkowej, a zatem także funkcjonalnego wymiaru periodyzacji procesu historycznoliterackiego i związanej z nim cezury. Rodzajem literackim szczególnie podatnym na erozję gatunków okazuje się dramat. Rozpad jego form genologicznych zapoczątkowany na przełomie XIX i XX w. (za sprawą dewaluacji podstawowych, rodzajowych kategorii: dialogu, postaci i fabuły), w latach pięćdziesiątych XX w. wiedzie przez „antydramat” absurdystów ku zrodzonej w latach siedemdziesiątych formule „postdramatu”. Wyznacznikami poetyki „postdramatycznej” okazują się pochodzące z różnych systemów chwyty kompozycyjne, m.in. dominacja ruchomego obrazu, heterogeniczność stylu artystycznego, aliterackość, deformacja. Postdramat staje się kategorią intermedialną, transmedialną i transsystemową, wykraczającą poza genre pisma, sytuującą się na pograniczu tekstu językowego, gatunków telewizyjnych, sztuk wizualnych i mediów cyfrowych.

Czasopismo: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo
Dziedziny: nauki humanistyczne
Dyscypliny: literaturoznawstwo
Zastosowanie podejścia procesowego w zarządzaniu publicznymi szkołami wyższymi – wyzwania teorii i praktyki

Wyzwaniem dla szkoły wyższej w XXI wieku stają się: jakość usług oraz skuteczność, efektywność i elastyczność działania. W odpowiedzi na nie szkoły dokonują restrukturyzacji systemów zarządzania, wdrażając nowoczesne koncepcje i metody oparte na podejściu procesowym, takie jak: TQM, w tym EFQM, ISO 9001, Lean Management, Six Sigma, reengineering, benchmarking, outsourcing, centra usług wspólnych. Celem artykułu jest prezentacja dotychczasowego dorobku teoretycznego oraz praktycznego z zakresu problematyki wykorzystania koncepcji i metod zarządzania opartych na podejściu procesowym w zarządzaniu szkołami wyższymi. Artykuł jest oparty na analizie literatury przedmiotu oraz badaniach własnych w zakresie wdrażania podejścia procesowego w szkołach wyższych. Efektem jest wskazanie na podstawowe kwestie podejmowane w badaniach, przesłanki i bariery oraz luki badawcze w tym obszarze.

Czasopismo: Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Dziedziny: nauki społeczne
Dyscypliny: nauki o zarządzaniu i jakości