Những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm nước tiểu bạn cần biết

Xét nghiệm nước tiểu là một phương pháp chẩn đoán phổ biến giúp phát hiện nhiều bệnh lý như nhiễm trùng, tiểu đường, bệnh thận,... Tuy nhiên, không phải ai cũng biết rằng nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả. Vậy đâu là những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm nước tiểu? Hãy cùng tìm hiểu nhé!  Trong khi nhiều người tin rằng chỉ cần đến cơ sở y tế và lấy mẫu nước tiểu là đủ để có kết quả chính xác, thực tế lại phức tạp hơn thế. Chế độ ăn uống, thời điểm lấy mẫu, thuốc đang dùng hay thậm chí chu kỳ kinh nguyệt đều có thể làm sai lệch kết quả. Hiểu rõ những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm nước tiểu không chỉ giúp bạn chuẩn bị tốt hơn mà còn hỗ trợ bác sĩ đưa ra chẩn đoán đúng đắn, tránh những lo lắng không cần thiết.  Xét nghiệm nước tiểu là gì?  là một quy trình y khoa đơn giản nhưng hiệu quả, giúp phân tích các thành phần trong nước tiểu để đánh giá sức khỏe tổng thể. Đây là công cụ phổ biến để phát hiện sớm các vấn đề như nhiễm trùng đường tiết niệu, bệnh thận, tiểu đường hay thậm chí là các rối loạn chuyển hóa. Các chỉ số thường được kiểm tra bao gồm protein, glucose (đường), máu, tế bào, pH, và một số chất khác như ketone hoặc bilirubin. Các chỉ số thường được kiểm tra bao gồm protein, glucose (đường), máu, tế bào, pH, và một số chất khác như ketone hoặc bilirubin.  Xét nghiệm nước tiểu là một quy trình y khoa giúp đánh giá sức khoẻ  Theo Mayo Clinic, xét nghiệm nước tiểu được sử dụng trong khoảng 80% trường hợp chẩn đoán bệnh lý liên quan đến thận và đường tiết niệu. Kết quả xét nghiệm không chỉ cung cấp thông tin về tình trạng hiện tại mà còn là cơ sở để bác sĩ đề xuất các xét nghiệm bổ sung nếu cần. Vì vậy, việc đảm bảo kết quả chính xác là điều cực kỳ quan trọng.  Những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm nước tiểu  Kết quả xét nghiệm nước tiểu không phải lúc nào cũng phản ánh đúng tình trạng sức khỏe nếu có những yếu tố bên ngoài tác động. Dưới đây là những yếu tố chính bạn cần biết:  Chế độ ăn uống trước khi lấy mẫu  Thực phẩm bạn ăn trước khi xét nghiệm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thành phần nước tiểu. Ví dụ, ăn nhiều củ cải đỏ có thể khiến nước tiểu đổi màu đỏ, dễ bị nhầm lẫn với máu. Măng tây lại làm nước tiểu có mùi đặc trưng, trong khi vitamin C liều cao có thể làm sai lệch chỉ số glucose. Măng tây lại làm nước tiểu có mùi đặc trưng, trong khi vitamin C liều cao có thể làm sai lệch chỉ số glucose. Uống quá nhiều nước trước khi lấy mẫu khiến nước tiểu bị pha loãng, dẫn đến nồng độ các chất như protein hoặc tế bào giảm bất thường. Ngược lại, nhịn khát quá lâu làm nước tiểu đậm đặc, có thể gây hiểu nhầm về tình trạng  Thuốc và thực phẩm chức năng  Một số loại thuốc và thực phẩm chức năng có thể thay đổi kết quả xét nghiệm.  (ví dụ như penicillin), thuốc lợi tiểu, hoặc thuốc điều trị tăng huyết áp có thể ảnh hưởng đến chỉ số pH hoặc lượng protein trong nước tiểu. Thuốc bổ sung sắt đôi khi gây hiện tượng dương tính giả với máu. Đáng chú ý, một số thuốc như rifampin có thể khiến nước tiểu đổi màu cam, dễ bị nhầm lẫn với bệnh lý gan. Nếu bạn đang dùng bất kỳ loại thuốc nào, hãy thông báo cho bác sĩ trước khi xét nghiệm.  Thuốc và thực phẩm chức năng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm nước tiểu  Thời điểm lấy mẫu nước tiểu cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm nước tiểu. Mẫu nước tiểu buổi sáng sớm (hay còn gọi là "nước tiểu đầu dòng") thường được khuyến khích vì đây là thời điểm nước tiểu đậm đặc nhất, phản ánh rõ ràng tình trạng sức khỏe. Nếu lấy mẫu vào buổi chiều hoặc sau khi uống nhiều nước, nồng độ các chất có thể thay đổi, dẫn đến kết quả không đồng nhất.  Chu kỳ kinh nguyệt và các yếu tố sinh lý khác  là một yếu tố lớn cần lưu ý. Máu kinh lẫn vào nước tiểu có thể khiến kết quả dương tính với máu, dù không liên quan đến bệnh lý. Quan hệ tình dục trước khi lấy mẫu hoặc vận động mạnh cũng có thể làm xuất hiện tế bào hoặc protein trong nước tiểu, gây nhầm lẫn. Ngoài ra, tình trạng mất nước, sốt cao hoặc mang thai cũng ảnh hưởng đến các chỉ số.  Dụng cụ và quy trình lấy mẫu  Cách lấy mẫu và bảo quản cũng quyết định độ tin cậy của kết quả. Nếu dụng cụ chứa mẫu không sạch, vi khuẩn hoặc tạp chất có thể lẫn vào, làm sai lệch chỉ số tế bào hoặc nhiễm trùng. Một nghiên cứu tại Nhật Bản (Journal of Urology, 2021) chỉ ra rằng 12% kết quả xét nghiệm nước tiểu bị ảnh hưởng do quy trình lấy mẫu không đúng. Bảo quản mẫu ở nhiệt độ không phù hợp hoặc để quá lâu trước khi phân tích cũng làm thay đổi tính chất nước tiểu. Bảo quản mẫu ở nhiệt độ không phù hợp hoặc để quá lâu trước khi phân tích cũng làm thay đổi tính chất nước tiểu.  Nếu dụng cụ chứa mẫu không sạch, vi khuẩn hoặc tạp chất có thể lẫn vào, làm sai lệch chỉ số tế bào hoặc nhiễm trùng  Làm sao để đảm bảo kết quả xét nghiệm chính xác nhất?  Ngoài việc nắm được những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm nước tiểu, bạn cần chuẩn bị kỹ lưỡng một số lưu ý sau để đảm bảo kết quả xét nghiệm đáng tin cậy:  Trước khi xét nghiệm: Tránh ăn thực phẩm đổi màu nước tiểu (như củ cải đỏ) hoặc uống rượu bia ít nhất 24 giờ trước. Nếu đang dùng thuốc, hãy hỏi ý kiến bác sĩ về việc tạm ngưng (nếu an toàn). Uống nước vừa phải, không quá nhiều hoặc quá ít.  Quy trình lấy mẫu: Rửa sạch vùng kín trước khi lấy mẫu, chỉ lấy phần nước tiểu giữa dòng (bỏ đoạn đầu và cuối). Tại nhà, sử dụng cốc đựng mẫu sạch do phòng xét nghiệm cung cấp.  Lưu ý đặc biệt: Phụ nữ đang trong kỳ kinh nguyệt nên hoãn xét nghiệm nếu không khẩn cấp. Người cao tuổi hoặc có bệnh nền cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để tránh sai lệch.  Khi nào nên lặp lại xét nghiệm nước tiểu?  Xét nghiệm nước tiểu là một công cụ đơn giản nhưng rất hữu ích trong việc phát hiện sớm nhiều vấn đề sức khỏe. Tuy nhiên, không phải mọi kết quả bất thường đều đồng nghĩa với tình trạng bệnh lý nghiêm trọng. Trong nhiều trường hợp, đặc biệt là khi bạn không có các triệu chứng lâm sàng rõ rệt như đau buốt khi tiểu, sốt, hay thay đổi thói quen tiểu tiện, thì việc lặp lại xét nghiệm có thể là một bước đi hợp lý và cần thiết.  Nhiều trường hợp cần lặp lại xét nghiệm nước tiểu  Trong một số tình huống, nếu kết quả xét nghiệm nước tiểu tiếp tục bất thường hoặc có dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện thêm các cận lâm sàng như  - tiết niệu, hoặc xét nghiệm máu để đánh giá chức năng thận và tìm nguyên nhân cụ thể hơn. Việc này giúp đảm bảo chẩn đoán chính xác, tránh bỏ sót bệnh lý tiềm ẩn.  Những hiểu lầm phổ biến về xét nghiệm nước tiểu  Trong thực hành lâm sàng, không ít người bệnh cảm thấy hoang mang hoặc hiểu sai về kết quả xét nghiệm nước tiểu. Dưới đây là một số quan niệm sai lầm phổ biến mà chúng ta nên hiểu rõ để tránh lo lắng không cần thiết:  “Có máu trong nước tiểu là dấu hiệu bệnh nặng”: Không hoàn toàn đúng. Máu có thể xuất hiện do nguyên nhân sinh lý như kinh nguyệt ở nữ giới, tập thể dục cường độ cao, hoặc va chạm nhẹ ở vùng tiết niệu. Máu có thể xuất hiện do nguyên nhân sinh lý như kinh nguyệt ở nữ giới, tập thể dục cường độ cao, hoặc va chạm nhẹ ở vùng tiết niệu. Chỉ khi máu xuất hiện thường xuyên hoặc đi kèm triệu chứng khác, mới cần đánh giá kỹ hơn.  “Ăn uống không ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm”: Thực tế, chế độ ăn uống có thể ảnh hưởng rõ rệt. Một số loại thực phẩm hoặc nước uống - như củ dền, vitamin C liều cao, hoặc một số loại thuốc - có thể làm thay đổi màu sắc và thành phần hóa học của nước tiểu.  là bình thường, còn màu nhạt hoặc trắng là bệnh”: Đây là nhận định thiếu chính xác. Màu sắc nước tiểu phụ thuộc chủ yếu vào lượng nước cơ thể hấp thu. Nếu uống nhiều nước, nước tiểu sẽ nhạt màu; nếu thiếu nước, nước tiểu sẽ đậm hơn - điều này không phản ánh trực tiếp tình trạng bệnh lý.