Trùng sốt rét có đặc điểm gì? 3 lưu ý phòng ngừa bệnh hiệu quả

Sốt rét là bệnh truyền nhiễm do ký sinh trùng sốt rét Plasmodium gây ra, chủ yếu lây truyền qua trung gian là loài muỗi Anopheles. Vậy trùng sốt rét có đặc điểm gì? Bệnh có gây nguy hiểm không và có cách nào để phòng ngừa bệnh không?  Trùng sốt rét có đặc điểm gì?  Trùng sốt rét có đặc điểm là có 5 chủng ký sinh và có 2 ký chủ gồm muỗi và cơ thể người  có đặc điểm thế nào? Đây là loại ký sinh trùng thuộc chi Plasmodium, với 5 chủng ký sinh bao gồm:  Plasmodium Falciparum:  Đây là loại chủng ký sinh gây bệnh chủ yếu chokhoảng 70 - 80% số ca mắc sốt rét tại Việt Nam. Ký sinh trùng sốt rét này hầu như chỉ sinh sống tốt tại vùng khí hậu nóng ẩm.  Đây là ký sinh trùng ít phổ biến hơn, gây khoảng 20 - 30% số ca mắc, thường sinh trưởng nhiều tại những nơi có khí hậu lạnh.  : Đậy là loại hiếm gặp ở Châu Á do đặc tính sinh trưởng kém ở môi trường nóng ẩm.  : Loại ký sinh trùng này chưa được phát hiện tại Việt Nam.  Đây là một chủng ký sinh trùng sốt rét ở khỉ có khả năng gây bệnh cho người, là loài mới được phát hiện.  Muỗi cái Anopheles mang mầm bệnh hút máu và truyền các thoa trùng, cùng với chất kháng đông trong nước bọt vào ký chủ người.  Muỗi cái Anopheles mang mầm bệnh hút máu và truyền các thoa trùng, cùng với chất kháng đông trong nước bọt vào ký chủ người. Như vậy, quá trình sinh sôi và gây bệnh của ký sinh trùng sốt rét chủ yếu liên quan đến 2 ký chủ:  Khi muỗi hút phải máu người nhiễm bệnh, sẽ nuôi dưỡng một lượng giao bào đực và cái, tạo ra số lượng lớn các thoa trùng, tập trung chủ yếu ở tuyến nước bọt của con muỗi.  Trong cơ thể con người:  Thoa trùng xâm nhập vào cơ thể người thông qua những vết đốt của muỗi. Sau khi lưu thông trong hệ thống tuần hoàn khoảng 2 - 3 ngày, chúng sẽ tập trung lại để phát triển số lượng tại gan.  Vòng đời của trùng sốt rét  Chu kỳ sống của ký sinh trùng sốt rét  là giống nhau ở tất cả các loài Plasmodium.  Khi muỗi cái Anopheles hút phải máu có chứa bào tử từ một người bị sốt rét, quá trình truyền bệnh bắt đầu.  Sau khoảng 1 - 2 tuần, các giao tử bên trong muỗi bắt đầu sinh sản và tạo ra các thoa trùng.  Khi muỗi mang mầm bệnh cắn người khác, sẽ tiêm thoa trùng vào bên trong cơ thể, nhanh chóng đến gan và xâm nhập vào tế bào gan.  Các thoa trùng trưởng thành tại đây thành các thể phân liệt (schizonts).  Sau đó, các thể này bị vỡ ra và giải phóng các mảnh trùng (merozoites).  Các thoa trùng trưởng thành tại đây thành các thể phân liệt (schizonts).  Sau đó, các thể này bị vỡ ra và giải phóng các mảnh trùng (merozoites). Chu kỳ tiền hồng cầu là sự nhân lên của ký sinh trùng sốt rét trong gan.  Giai đoạn chu kỳ hồng cầu là các mảnh trùng di chuyển vào hồng cầu rồi bắt đầu quá trình nhân đôi vô tính. Trong đó, các mảnh trùng phát triển thành thể tư dưỡng rồi trưởng thành biến thành các thể phân liệt.  Các thể phân liệt này vỡ ra, từ đó giải phóng các thoa trùng. Chúng làm vỡ tế bào hồng cầu và giải phóng thoa trùng vào huyết tương sau từ 48 đến 72 giờ, gây ra các triệu chứng lâm sàng của bệnh  Ký sinh trùng sốt rét gây ra triệu chứng lâm sàn là sốt rét  Khi vẫn còn trong giai đoạn hồng cầu, một số có thể biệt hóa thành thể hữu tính (các giao tử). Chu kỳ bào tử sinh xuất hiện khi muỗi đốt người, hút các giao tử đực và giao tử cái, bắt đầu quá trình sinh sản hữu tính.  Trong dạ dày của muỗi, hợp tử được tạo thành từ giao tử đực thâm nhập vào giao tử cái.  Các hợp tử biến đổi, dài ra, có khả năng di chuyển và phát triển thành trứng di động.  Các hợp tử biến đổi, dài ra, có khả năng di chuyển và phát triển thành trứng di động.  Trứng di chuyển chui qua mặt ngoài thành dạ dày của muỗi, phát triển thành thể trứng nang, vỡ ra, làm giải phóng các thoa trùng.  Các thoa trùng di chuyển đến tuyến nước bọt của muỗi và chờ để được truyền vào vật chủ mới và tiếp tục vòng đời của trùng sốt rét.  Thoa trùng của một số loài ký sinh trùng sốt rét như Plasmodium vivax và Plasmodium ovale tồn tại một giai đoạn bất hoạt gọi là thể ngủ (hypnozoites). Nếu không được điều trị, thể ngủ có thể cư trú ở gan trong nhiều tuần, thậm chí nhiều năm sau đó và sẽ gây tái phát triệu chứng bệnh sốt rét bằng cách xâm nhập vào dòng máu. Khi dùng các thuốc điều trị sốt rét để tiêu diệt ký sinh trùng trong máu, thể ngủ gần như không đáp ứng.  Nếu bệnh lây truyền qua truyền máu như sử dụng chung kim tiêm hoặc do nguyên nhân bẩm sinh, chu kỳ tiền hồng cầu trong vòng đời trùng sốt rét sẽ không xảy ra. Do đó, những cách thức lây truyền này không làm tái phát bệnh hay gây ra triệu chứng tiềm ẩn nào.  Khi các thoa trùng được giải phóng vào huyết tương trong giai đoạn hồng cầu, những triệu chứng lâm sàng của sốt rét sẽ xuất hiện.  Khi các thoa trùng được giải phóng vào huyết tương trong giai đoạn hồng cầu, những triệu chứng lâm sàng của sốt rét sẽ xuất hiện. Nếu bệnh trầm trọng, sự tan máu có thể dẫn đến vàng da và thiếu máu, đây là gánh nặng cho lách để thực bào những hồng cầu nhiễm bệnh. Nếu nhiễm ký sinh trùng sốt rét Plasmodium falciparum hoặc nhiễm Plasmodium vivax mạn tính thì tình trạng thiếu máu thường nghiêm trọng hơn.  Giải pháp ngăn ngừa ký sinh trùng sốt rét  Cách phòng bệnh sốt rét là loại bỏ nguồn tiếp xúc với muỗi  Hạn chế nguy cơ tiếp xúc với muỗi:  Tạo thói quen ngủ trong mùng, cả ban đêm lẫn ban ngày. Ngoài ra, bạn nên thoa kem hay xịt thuốc chống muỗi, sử dụng đèn bắt muỗi, đốt nhang đuổi muỗi...  Vệ sinh nơi sinh sống sạch sẽ:  Để hạn chế nơi cho muỗi cư ngụ và đẻ trứng. Bạn cần thường xuyên làm những công việc cụ thể là chặt bớt cỏ cây, bụi rậm, lấp ổ gà, ổ vịt, lật úp hoặc đậy nắp các vật dụng có chứa nước như thùng, lu, gáo, lốp xe...  Phun hóa chất diệt muỗi tại khu vực:  Khi bệnh sốt rét vào lúc cao điểm, đặc biệt là vào mùa mưa, người dân nên báo cho cơ quan chức năng để phun hóa chất diệt muỗi tại các ổ chứa muỗi nhằm ngăn ngừa sự lây lan ký sinh trùng sốt rét.  Người được lấy máu cần khai báo y tế chi tiết, rõ ràng, đặc biệt khi sống trong vùng sốt rét hoặc từng có tiền sử mắc bệnh truyền nhiễm để đảm bảo an toàn khi truyền máu cho bệnh nhân.