Phác đồ điều trị rối loạn lipid máu

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Bác sĩ Trần Quốc Tuấn - Bác sĩ Hồi sức cấp cứu -Khoa Hồi sức cấp cứu - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Phú Quốc. Bác sĩ Trần Quốc Tuấn đã có hơn 12 năm kinh nghiệm về hồi sức cấp cứu. Rối loạn chuyển hóa lipid máu là một trong những yếu tố nguy cơ đối với bệnh tim mạch. Tuy nhiên, yếu tố nguy cơ tim mạch này thuộc nhóm nguy cơ có thể thay đổi được dựa trên phác đồ điều trị rối loạn lipid máu. 1. Định nghĩa rối loạn lipid máu Rối loạn lipid máulà tình trạng tăng cholesterol, Triglycerid (TG) có trong huyết tương hoặc tăng cả hai, hoặc tình trạng giảm nồng độ lipoprotein phân tử lượng cao (HDL-C), hoặc tăng nồng độ lipoprotein phân tử lượng thấp (LDL-C), làm tăng quá trìnhxơ vữa động mạch. Tăng Cholesterol trong huyết tương: Bình thường:Cholesterolmáu < 5,2 mmol/l (< 200 mg/dl) Tăng giới hạn: Cholesterol máu từ 5,2 - 6,2 mmol/l (200 – 239mg/dl) Tăng cholesterol máu: >6,2 mmol/l (>240 mg/dl) Tăng Triglycerid trong máu: Bình thường: Triglycerid trong máu <1,7 mmol/l (<150 mg/dl). Tăng giới hạn: Triglycerid trong máu từ 1,7-2,25 mmol/l (150-199 mg/dl). Tăng Triglycerid: Triglycerid trong máu từ 2,26 – 5,64mmol/l (200 - 499mg/dl). Tăng Triglycerid: Triglycerid trong máu từ 2,26 – 5,64mmol/l (200 - 499mg/dl). Rất tăng: Triglyceride trong máu > 5,65 mmol/l (> 500 mg/dl). Giảm HDL-C - Lipoprotein có tính bảo vệ thành mạch, giảm HDL-C là có nguy cơ cao với xơ vữa động mạch: Bình thường: HDL-C > 0,9 mmol/l. Khi HDL-C < 0,9 mmol/l (<35mg/dl) là giảm. Tăng LDL–C - Lipoprotein làm tăng quá trình xơ vữa: Bình thường: LDL-C <3,4 mmol/l (<130 mg/dl) Tăng giới hạn: LDL-C từ 3,4 – 4,1 mmol/l (130-159 mg/dl) Tăng nhiều: LDL-C > 4,1 mmol/l (>160 mg/dl) Rối loạn lipid máu hỗn hợp: Rối loạn lipid máu hỗn hợp là khi Cholesterol > 6,2 mmol/l và Triglycerid trong khoảng 2,26 – 4,5mmol/l. 2. Điều trị rối loạn lipid máu 2.1 Nguyên tắc điều trị tăng lipid máu Điều trị rối loạn lipid máuphải kết hợp thay đổi lối sống và dùng thuốc. Thay đổi lối sống là chỉ định đầu tiên, bao gồm tăng cường tập luyện - vận động thể lực, nhất là những người làm công việc tĩnh tại, điều chỉnh chế độ tiết thực phù hợp với thể trạng và tính chất công việc. Thuốc làm giảm lipid máu Thay đổi lối sống sau 2-3 tháng mà không đem lại hiệu quả như mong muốn thì cần chỉ định điều trị rối loạn lipid máu với các loại thuốc làm hạ lipid máu. 2.2 Thuốc điều trị rối loạn lipid máu Nhóm statin (HMG - CoA reductase inhibitors) Cơ chế tác dụng của thuốc là ức chế enzym Hydroxymethylglutaryl CoA Reductase, đây là một enzym tổng hợp Cholesterol toàn phần, làm giảm Cholesterol toàn phần nội sinh, kích thích tăng tổng hợp thụ thể LDL-c từ đó tăng thu giữ LDL-c tại gan. Kết quả làm giảm LDL-C, VLDL, cholesterol toàn phần, Triglycerid và tăng HDL-C. Ngoài ra nhóm thuốc statin còn giảm quá trình viêm của nội mạc mạch máu, giúp thoái hóa mảng xơ vữa, tăng tổng hợp nitric oxide của tế bào nội mạc. Chỉ định điều trị: tăng LDL-c, tăng Cholesterol toàn phần. Nhóm fibrate Tác dụng: làm giảm Triglycerid. Ngoài ra các thuốc nhóm fibrat cũng làm tăng HDL-C. Một số hoạt chất thuộc nhóm fibrat: Gemfibrozil, Clofibrate Chỉ định điều trị: tăng Triglycerid. Nhóm acid Nicotinic (Niacin, vitamin PP). Thuốc có tác dụng làm giảm Triglycerid do ức chế phân hủy từ tổ chức mỡ và giảm tổng hợp Triglycerid ở gan, ức chế tổng hợp và ester hóa acid béo tại gan, tăng thoái biến apoB, giảm VLDL, giảm LDL-C và tăng HDL-C (do giảm thanh thải apoA-I). Chỉ định điều trị: tăng LDL-C, giảm HDL-C, tăng Triglycerid. Chỉ định điều trị: tăng LDL-C, giảm HDL-C, tăng Triglycerid. Nhóm Resin Cơ chế tác dụng: Resin trao đổi ion Cl- với acid mật, tăng tổng hợp acid mật từ cholesterol, làm tăng bài tiết mật và giảm cholesterol ở gan, kích thích tổng hợp các thụ thể LDL-C và tăng thải LDL-C. Một số hoạt chất thuộc nhóm Resin: Cholestyramin, Colestipol, Colesevelam Chỉ định điều trị trong trường hợp tăng LDL-C. Thuốc Ezetimibe Cơ chế tác dụng: thuốc ức chế hấp thụ Cholesterol toàn phần tại ruột, làm giảm LDL-C và tăng HDL-C. Chỉ định điều trị: tăngcholesterol LDL-C. Omega 3 (dầu cá) Cơ chế tác dụng: Tăng dị hóa Triglycerid ở gan. Chỉ định trong trường hợp tăng Triglycerid. >> Xem thêm:Thuốc điều trị rối loạn Lipid máu Ngoài việc áp dụng phác đồ điều trị rối loạn lipid máu theo chỉ định của bác sĩ thì người bệnh cần kết hợp tập luyện và vận động thể lực để giúp giảm cân và duy trì cân nặng lý tưởng, giảmCholesterol toàn phần, Triglycerid, LDL-c và Tăng HDL-c, đồng thời giúp kiểm soát tốt đường huyết vàhuyết áp. Thời gian tập luyện - vận động thể lực khoảng 30 -45 phút/ngày, 5 ngày/tuần, cường độ và thời gian tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe, đặc biệt là những người có bệnh lý huyết áp, mạch vành,suy tim... Trong thời gian điều trị rối loạn lipid máu, người bệnh cần có chế độ tiết thực hợp lý để phòng ngừabiến chứng rối loạn lipid máu: Hạn chế năng lượng đặc biệt là những người béo phì. Hạn chế mỡ chứa nhiều acid béo bão hòa như mỡ thịt heo, thịt bò, thịt cừu... Giảm cholesterol có trong lòng đỏ trứng, bơ, tôm... Tăng lượng acid béo không bão hòa trong các loại thực vật như dầu đậu nành, dầu ô liu, dầu bắp, mỡ cá... Khẩu phần ăn có sự cân đối giữa glucid, lipid và protid, tránh dùng nhiều glucid (tỉ lệ hợp lý là: năng lượng do glucid cung cấp chiếm khoảng 50% năng lượng của phần ăn, của lipid chiếm khoảng 30% và protid chiếm khoảng 20%). Hạn chế bia rượu. Bổ sung chất xơ, vitamin, yếu tố vi lượng từ các loại rau, củ, quả. Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm sốHOTLINEhoặc đặt lịch trực tiếpTẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trênứng dụng MyVinmecđể quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.Rối loạn lipid máu thường không gây ra triệu chứng rõ ràng, nhưng nếu không được điều trị, nó có thể góp phần vào sự phát triển của các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Cùng tìm hiểu thông tin về phác đồ điều trị rối loạn lipid máu trong nội dung bài viết dưới đây nhé!  Rối loạn lipid máu là một tình trạng mà mức độ các chất béo trong máu không ổn định, bao gồm cholesterol và triglyceride. Khi có sự cố trong quá trình tổng hợp, chuyển hóa hoặc loại bỏ các chất béo này, có thể dẫn đến sự tăng cao của cholesterol toàn phần, LDL (low-density lipoprotein -  ) và triglyceride, cùng với sự giảm của HDL (high-density lipoprotein - cholesterol tốt) trong máu.  Đây là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng cho nhiều bệnh lý tim mạch và mạch máu, bao gồm các vấn đề như xơ vữa động mạch và đau thắt ngực.  Rối loạn lipid máu là gì?  là tình trạng mà hàm lượng cholesterol và triglyceride trong huyết tương tăng cao hoặc có thể là cả hai, đồng thời có thể làm giảm nồng độ của lipoprotein phân tử lượng cao (HDL-C) hoặc làm tăng nồng độ của lipoprotein phân tử lượng thấp (LDL-C), dẫn đến tình trạng xơ vữa động mạch.  Rối loạn lipid máu là tình trạng cholesterol và triglyceride tăng cao  Các mức độ tăng cholesterol và triglyceride được xác định như sau:  Tăng cholesterol trong huyết tương:  Bình thường: Dưới 5,2 mmol/l (< 200 mg/dl).  Tăng giới hạn: Từ 5,2 - 6,2 mmol/l (200 – 239mg/dl).  Tăng: Trên 6,2 mmol/l (>240 mg/dl).  Tăng Triglyceride trong huyết tương:  Bình thường: Dưới 1,7 mmol/l (<150 mg/dl).  Tăng giới hạn: Từ 1,7-2,25 mmol/l (150-199 mg/dl).  Tăng: Từ 2,26 – 5,64mmol/l (200 - 499mg/dl).  Rất tăng: Trên 5,65 mmol/l (> 500 mg/dl).  Giảm HDL-C (Lipoprotein có tính bảo vệ thành mạch):  Bình thường: Trên 0,9 mmol/l.  Giảm: Dưới 0,9 mmol/l (<35mg/dl).  Tăng LDL–C (Lipoprotein làm tăng quá trình xơ vữa):  Bình thường: Dưới 3,4 mmol/l (<130 mg/dl).  Tăng giới hạn: Từ 3,4 – 4,1 mmol/l (130-159 mg/dl).  Tăng nhiều: Trên 4,1 mmol/l (>160 mg/dl).  Rối loạn lipid máu hỗn hợp:  Được xác định khi cholesterol cao hơn 6,2 mmol/l và triglyceride trong khoảng 2,26 – 4,5mmol/l.  Phác đồ điều trị rối loạn lipid máu  Nguyên tắc điều trị tăng lipid máu  Điều trị rối loạn lipid máu thường kết hợp cả thay đổi lối sống và sử dụng thuốc. Thay đổi lối sống được ưu tiên áp dụng đầu tiên, bao gồm việc tăng cường hoạt động thể chất, đặc biệt là đối với những người làm việc văn phòng, và điều chỉnh chế độ ăn uống phù hợp với tình trạng sức khỏe và cần thiết của cơ thể.  Kết hợp thay đổi lối sống và sử dụng thuốc hỗ trợ điều trị rối loạn lipid máu  Thuốc điều trị rối loạn lipid máu  Nhóm statin (HMG - CoA reductase inhibitors)  Thuốc này hoạt động bằng cách ức chế enzym Hydroxymethylglutaryl CoA Reductase, một enzym quan trọng trong quá trình tổng hợp Cholesterol. Kết quả là giảm LDL-C, VLDL, cholesterol toàn phần, Triglycerid và tăng HDL-C. Ngoài ra, nhóm thuốc statin cũng giảm viêm nội mạc mạch máu và hỗ trợ trong việc làm giảm mảng xơ vữa.  Thuốc này làm giảm Triglycerid và cũng tăng HDL-C. Các hoạt chất phổ biến trong nhóm này bao gồm Gemfibrozil và Clofibrate.  Nhóm acid Nicotinic (Niacin, vitamin PP)  Nhóm này giúp giảm Triglycerid bằng cách ức chế sự phân hủy của mỡ từ tổ chức mỡ và giảm tổng hợp Triglycerid ở gan. Các thuốc này cũng giảm LDL-C và tăng HDL-C. Một số hoạt chất thông dụng là Niacin và  Resin làm giảm cholesterol bằng cách tăng tổng hợp acid mật từ cholesterol và kích thích thải LDL-C. Một số hoạt chất thông dụng là Niacin và  Resin làm giảm cholesterol bằng cách tăng tổng hợp acid mật từ cholesterol và kích thích thải LDL-C. Các hoạt chất phổ biến trong nhóm này bao gồm Cholestyramin, Colestipol, và Colesevelam.  Thuốc này ức chế hấp thụ cholesterol tại ruột, dẫn đến giảm LDL-C và tăng HDL-C.  Dầu cá tăng dị hóa Triglycerid ở gan và thường được sử dụng trong trường hợp tăng Triglycerid.  Một số lưu ý khi điều trị rối loạn lipid máu  phác đồ điều trị rối loạn lipid máu  theo sự chỉ định của bác sĩ, việc kết hợp tập luyện và vận động thể lực cũng là yếu tố quan trọng giúp giảm cân và duy trì cân nặng lý tưởng, đồng thời cải thiện chỉ số lipid máu và kiểm soát tốt đường huyết cũng như huyết áp. Thực hiện tập luyện và vận động thể lực khoảng 30 - 45 phút mỗi ngày, 5 ngày một tuần, với cường độ và thời gian thích hợp tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe cụ thể, đặc biệt là đối với những người có bệnh lý như huyết áp cao, bệnh mạch vành, hoặc suy tim.  Tập luyện và vận động thể lực cũng là yếu tố quan trọng trong phác đồ điều trị rối loạn lipid máu  Trong quá trình điều trị rối loạn lipid máu, việc thực hiện chế độ ăn uống hợp lý là một phần quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng tiềm ẩn. Dưới đây là một số biện pháp cần tuân thủ:  Đặc biệt quan trọng đối với những người có vấn đề về cân nặng. Việc giảm cân sẽ giúp cải thiện các chỉ số lipid máu.  Tránh tiêu thụ quá nhiều mỡ động vật, như mỡ thịt heo, thịt bò, và thịt cừu, vì chúng chứa nhiều acid béo bão hòa, có thể làm tăng LDL-C.  Giảm cholesterol từ thực phẩm:  Hạn chế ăn nhiều lòng đỏ trứng, bơ, và tôm, vì chúng giàu cholesterol, góp phần vào tình trạng tăng cholesterol máu.  Tăng lượng acid béo không bão hòa:  Bổ sung dầu đậu nành,  , dầu bắp, và mỡ cá vào khẩu phần ăn, vì chúng chứa acid béo không bão hòa có ích cho sức khỏe tim mạch.  Cân đối khẩu phần ăn:  Đảm bảo một sự cân đối giữa các nhóm chất dinh dưỡng, bao gồm glucid, lipid, và protid, để duy trì cân nặng lý tưởng và cải thiện lipid máu.  Hạn chế uống rượu: Giảm  tiêu thụ bia và rượu, vì chúng có thể làm tăng triglycerid và cholesterol máu.  Hạn chế uống rượu: Giảm  tiêu thụ bia và rượu, vì chúng có thể làm tăng triglycerid và cholesterol máu.  Bổ sung chất xơ và vi chất dinh dưỡng:  Tăng cường tiêu thụ rau củ, quả để cung cấp đủ chất xơ, vitamin, và khoáng chất cho cơ thể.  Tuân thủ các biện pháp trên sẽ giúp cải thiện tình trạng rối loạn lipid máu và giảm nguy cơ các biến chứng liên quan đến rối loạn lipid máu.  Mục tiêu điều trị rối loạn lipid máu và các phương pháp  Điều trị rối loạn lipid máu gồm những giai đoạn nào?