Cập nhật quan điểm hiện tại về viêm gan E

HEV, tác nhân gây bệnhviêm gan E, là một loại virus RNA mạch đơn, hướng Dương. Virus này là một phần của chi Orthohepevirus trong họ Hepeviridae, có bốn kiểu gen chính được coi là có liên quan chặt chẽ với con người. Bài viết được viết bởi ThS.BS Mai Viễn Phương - Bác sĩ nội soi tiêu hóa, Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park. Kiểu gen 1 và 2 của HEV chỉ lây nhiễm cho con người thông qua đường phân-miệng, dẫn đến viêm gan cấp tính, tự giới hạn. Kiểu gen 3 và 4 có trong nhiều loài động vật trên khắp thế giới và có thể lây truyền từ động vật sang người thông qua phân, tiếp xúc trực tiếp hoặc ăn phải các sản phẩm thịt bị ô nhiễm; các kiểu gen này chủ yếu ảnh hưởng đến các quần thể bị suy giảm miễn dịch, dẫn đến nhiễm HEV mãn tính. Nhiễm HEV có các đặc điểm riêng biệt, nhưng chúng khác nhau tùy theo cả kiểu gen và khu vực địa lý. Ngày nay, nó được coi là mối đe dọa đối với sức khỏe toàn cầu, ở cả các nước đang phát triển và công nghiệp hóa. Các nghiên cứu ngày càng chỉ ra rằng HEV có thể được phân loại là loại vi-rút tái phát ở các nước phát triển và việc theo dõi số ca mắc ( tức là số ca nhiễm cấp tính mới) sẽ có giá trị đối với sức khỏe cộng đồng. HEV thường ảnh hưởng đến nhóm dân số trẻ và tự giới hạn, nhưng cũng có thể phát triển thành bệnh nặng, đặc biệt là ở người lớn và phụ nữ mang thai, hoặc là bệnh nhiễm trùng mãn tính ở những bệnh nhân suy giảm miễn dịch, đặc biệt là những người được ghép tạng đặc. Các dịch bệnh do kiểu gen 1 của HEV gây ra cụ thể (nhưng không phải bất kỳ kiểu gen nào khác của Orthohepevirus A) chứng minh mối quan hệ bất lợi với thai kỳ ở người. Hiện tại, cơ chế sinh bệnh phức tạp của mối liên quan này vẫn chưa được hiểu rõ. Có thể hình dung rằng có nhiều yếu tố tác động đến bệnh gan nghiêm trọng mà phụ nữ mang thai mắc phải, bao gồm nhiễm trùng và tổn thương giao diện mẹ-thai do kiểu gen HEV 1, viêm gan nặng ở thai nhi/trẻ sơ sinh do lây truyền HEV theo chiều dọc sang thai nhi và sự nhân lên của vi-rút được thúc đẩy bởi sự kết hợp đa dạng của các rối loạn miễn dịch liên quan đến vi-rút và hormone ở phụ nữ mang thai Mặc dù ước tính của WHO cho thấy số ca nhiễm HEV hàng năm vào khoảng 20 triệu người, nhưng dịch tễ học của nó vẫn chưa rõ ràng. Căn bệnh này có liên quan đến tỷ lệ mắc bệnh cao hơn, tỷ lệ mắc bệnh và tử vong thấp hơn. Căn bệnh này có liên quan đến tỷ lệ mắc bệnh cao hơn, tỷ lệ mắc bệnh và tử vong thấp hơn. Tuy nhiên, tình trạng nhiễm trùng có thể nghiêm trọng ở phụ nữ mang thai: tỷ lệ tử vong lên tới 30% trong tam cá nguyệt thứ ba, cần đặc biệt chú ý đến các khu vực lưu hành bệnh. Con đường lây truyền viêm gan E HEV chủ yếu lây truyền qua đường phân-miệng (uống nước hoặc thực phẩm bị nhiễm bẩn), qua tiếp xúc với động vật bị nhiễm bệnh và/hoặc các sản phẩm thịt sống từ những động vật này và qua truyền máu. Một số động vật là ổ chứa HEV tự nhiên, bao gồm lợn, lợn rừng, cừu, dê, thỏ, lạc đà và chuột; do đó, những người tiếp xúc gần với những động vật này phải đối mặt với nguy cơ mắc HEV cao hơn. Cho đến tận gần đây, HEV vẫn được coi là nguyên nhân chính gây ra các đợt dịch viêm gan cấp tính ở các khu vực đang phát triển do nguồn nước uống bị ô nhiễm bởi phân người. Tuy nhiên, đã có sự thay đổi lớn trong vài năm qua về nhận thức chung về dịch tễ học và các đặc điểm lâm sàng của HEV. Tuy nhiên, đã có sự thay đổi lớn trong vài năm qua về nhận thức chung về dịch tễ học và các đặc điểm lâm sàng của HEV. Trước đây, HEV được mô tả là một dạng viêm gan cấp tính liên quan đến các đợt bùng phát qua đường nước ở những khu vực có điều kiện vệ sinh kém, nhưng ngày nay, nó được biết đến là bệnh đặc hữu ngay cả ở một số khu vực công nghiệp, bao gồm một số vùng của Châu Âu, và được coi là có khả năng có nguồn gốc từ động vật. Viêm gan cấp và mãn tính do viêm gan E Ban đầu, người ta tin rằngviêm gan E(HEV) chỉ dẫn đến viêm gan cấp tính. Tuy nhiên, nhiễm trùng HEV cũng có thể gây viêm gan mãn tính và thậm chí là các biểu hiện ngoài gan như bệnh thần kinh và thận; trên thực tế, đây là nguyên nhân phổ biến nhất trên thế giới gây viêm gan siêu vi cấp tính. Mức độ nghiêm trọng của bệnh cũng có thể bị ảnh hưởng bởi tình trạng miễn dịch thay đổi, mức độ hormone và các yếu tố vi-rút. Nhiễm trùng HEV trong thời kỳ mang thai có liên quan đến tỷ lệ sinh non cao cũng như lây truyền theo chiều dọc. Năm 2000, người ta phát hiện ra mối liên quan giữa nhiễm trùng HEV trước đó và hội chứng Guillain-Barre (GBS), mặc dù hội chứng Guillain-Barre liên quan đến HEV vẫn chưa được hiểu rõ. Ở Hà Lan, 5% bệnh nhân hội chứng Guillain-Barre đã từng bị nhiễm trùng HEV cấp tính; ở Bangladesh, nơi HEV lưu hành, người ta phát hiện ra tỷ lệ cao hơn là 11%. Sự hiện diện trong huyết thanh của kháng thể antiganglioside GM1 hoặc GM2 ở một số bệnh nhân hội chứng Guillain-Barre liên quan đến HEV cho thấy rằng nhiễm trùng HEV có thể kích hoạt hội chứng Guillain-Barre thông qua việc kích hoạt phản ứng tự miễn dịch nhằm mục đích phá hủy myelin hoặc sợi trục. Không có sự khác biệt rõ ràng giữa việc quản lý hội chứng Guillain-Barre liên quan đến HEV và không liên quan đến HEV. Cho đến nay, chẩn đoán và phòng ngừa vẫn còn khó khăn trong nhiều bối cảnh lâm sàng khác nhau Hiện tại, nhiễm trùngviêm gan E(HEV) được chẩn đoán thông qua việc đo kháng thể kháng HEV Ab, RNA HEV hoặc Ag capsid virus trong máu hoặc phân.  Các nỗ lực phòng ngừa là cần thiết như một phần quan trọng trong việc kiểm soát căn bệnh này, để giảm tỷ lệ mắc chung của cả viêm gan E cấp tính và mãn tính, ở cả các quốc gia không lưu hành và lưu hành. Quản lý sau nhiễm trùng HEV là đa ngành, đòi hỏi phải theo dõi chặt chẽ sự phát triển và kiểm soát suy gan cấp tính. Quản lý sau nhiễm trùng HEV là đa ngành, đòi hỏi phải theo dõi chặt chẽ sự phát triển và kiểm soát suy gan cấp tính. Vẫn chưa có liệu pháp tối ưu được xác định hoàn toàn cho vi-rút viêm gan E trong ghép tạng. Viêm gan E cấp tính không yêu cầu bất kỳ phương pháp điều trị cụ thể nào vì nó thường tự giới hạn. Tuy nhiên, do nguy cơ nhiễm trùng HEV mãn tính hiện có, những bệnh nhân bị suy giảm miễn dịch nên tiến hành sàng lọc RNA HEV trong huyết thanh trong trường hợp có bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng nào gợi ý. Ngoài ra, việc quản lý những cá nhân bị suy giảm miễn dịch bao gồm việc giảm liều lượng thuốc ức chế miễn dịch và/hoặc điều trị bằng RBV, một tác nhân kháng vi-rút. Đây vẫn là phương pháp điều trị đặc hiệu duy nhất hiện được khuyến nghị cho nhiễm trùng HEV, vì nó có hiệu quả trong hầu hết các trường hợp, mặc dù không phải tất cả các trường hợp. Điều trị hội chứng Guillain-Barre liên quan đến HEV Quản lý hội chứng Guillain-Barre liên quan đến HEV chủ yếu bao gồm liệu pháp hỗ trợ vàliệu pháp miễn dịch. Hầu hết các trường hợp được báo cáo đều sử dụng immunoglobulin tĩnh mạch hoặc trao đổi huyết tương, đây là chiến lược điều trị lâm sàng chính cho Quản lý hội chứng Guillain-Barre liên quan đến HEV liên quan đến HEV. Tuy nhiên, một câu hỏi quan trọng cần được nghiên cứu thêm là liệu liệu pháp kháng vi-rút có thể đóng vai trò là một chiến lược bổ sung ngoài liệu pháp thông thường để giúp rút ngắn quá trình bệnh hay không. Bình luận của chuyên gia về nhiễm trùng HEV kiểu gen-1 hoặc kiểu gen-2 trong thai kỳ là chủ yếu dùng liệu pháp hỗ trợ, theo dõi cẩn thận và chăm sóc tích cực. Tài liệu hiện có không chứng thực việc chấm dứt thai kỳ có điều trị. Nên cân nhắc ghép gan sớm cho những bệnh nhân này, mặc dù chỉ định và thời điểm ghép gan vẫn còn gây tranh cãi. Những tiến bộ đáng kể trong điều trị HEV đã được phát triển và tỷ lệ tiêm chủng đã được cải thiện. Có một loại vắc-xin HEV tái tổ hợp, nhưng tính đến thời điểm viết bài này, chỉ có Trung Quốc và Pakistan đã chấp thuận sử dụng và đưa vào thương mại. Mặt khác, hiện nay vẫn chưa có phương pháp điều trị nào được xác định cho HEV ở phụ nữ mang thai. Mặt khác, hiện nay vẫn chưa có phương pháp điều trị nào được xác định cho HEV ở phụ nữ mang thai. Tiên lượng Về tiên lượng, nhiễm trùngviêm gan E(HEV) mãn tính có thể tồn tại và tiến triển nhanh chóng thành xơ gan, xơ gan và mất bù ở những bệnh nhân suy giảm miễn dịch, bao gồm cả những người nhận ghép tạng rắn. Ngoài ra, nhiễm trùng HEV kiểu gen-1 hoặc kiểu gen-2 trong thời kỳ mang thai, đặc biệt là trong tam cá nguyệt thứ ba, có thể phát triển thành bệnh nặng và suy gan cấp tính; tương tự như vậy, đã có báo cáo về kết quả kém cho cả bà mẹ và thai nhi. Tài liệu tham khảo 1.    Cooke GS, . Accelerating the elimination of viral hepatitis: a Lancet Gastroenterology & Hepatology Commission. Lancet Gastroenterol Hepatol. 2019;4:135-184 2.      Sinn DH, Cho EJ, Kim JH, Kim DY, Kim YJ, Choi MS. Current status and strategies for viral hepatitis control in Korea. Clin Mol Hepatol. 2017;23:189-195 3.    Usuda D, et allCurrent perspectives of viral hepatitis. World J Gastroenterol 2024; 30(18): 2402HEV, tác nhân gây bệnhviêm gan E, là một loại virus RNA mạch đơn, hướng Dương. Virus này là một phần của chi Orthohepevirus trong họ Hepeviridae, có bốn kiểu gen chính được coi là có liên quan chặt chẽ với con người. Bài viết được viết bởi ThS.BS Mai Viễn Phương - Bác sĩ nội soi tiêu hóa, Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park. Kiểu gen 1 và 2 của HEV chỉ lây nhiễm cho con người thông qua đường phân-miệng, dẫn đến viêm gan cấp tính, tự giới hạn. Kiểu gen 3 và 4 có trong nhiều loài động vật trên khắp thế giới và có thể lây truyền từ động vật sang người thông qua phân, tiếp xúc trực tiếp hoặc ăn phải các sản phẩm thịt bị ô nhiễm; các kiểu gen này chủ yếu ảnh hưởng đến các quần thể bị suy giảm miễn dịch, dẫn đến nhiễm HEV mãn tính. Nhiễm HEV có các đặc điểm riêng biệt, nhưng chúng khác nhau tùy theo cả kiểu gen và khu vực địa lý. Ngày nay, nó được coi là mối đe dọa đối với sức khỏe toàn cầu, ở cả các nước đang phát triển và công nghiệp hóa. Các nghiên cứu ngày càng chỉ ra rằng HEV có thể được phân loại là loại vi-rút tái phát ở các nước phát triển và việc theo dõi số ca mắc ( tức là số ca nhiễm cấp tính mới) sẽ có giá trị đối với sức khỏe cộng đồng. HEV thường ảnh hưởng đến nhóm dân số trẻ và tự giới hạn, nhưng cũng có thể phát triển thành bệnh nặng, đặc biệt là ở người lớn và phụ nữ mang thai, hoặc là bệnh nhiễm trùng mãn tính ở những bệnh nhân suy giảm miễn dịch, đặc biệt là những người được ghép tạng đặc. Các dịch bệnh do kiểu gen 1 của HEV gây ra cụ thể (nhưng không phải bất kỳ kiểu gen nào khác của Orthohepevirus A) chứng minh mối quan hệ bất lợi với thai kỳ ở người. Hiện tại, cơ chế sinh bệnh phức tạp của mối liên quan này vẫn chưa được hiểu rõ. Có thể hình dung rằng có nhiều yếu tố tác động đến bệnh gan nghiêm trọng mà phụ nữ mang thai mắc phải, bao gồm nhiễm trùng và tổn thương giao diện mẹ-thai do kiểu gen HEV 1, viêm gan nặng ở thai nhi/trẻ sơ sinh do lây truyền HEV theo chiều dọc sang thai nhi và sự nhân lên của vi-rút được thúc đẩy bởi sự kết hợp đa dạng của các rối loạn miễn dịch liên quan đến vi-rút và hormone ở phụ nữ mang thai Mặc dù ước tính của WHO cho thấy số ca nhiễm HEV hàng năm vào khoảng 20 triệu người, nhưng dịch tễ học của nó vẫn chưa rõ ràng. Căn bệnh này có liên quan đến tỷ lệ mắc bệnh cao hơn, tỷ lệ mắc bệnh và tử vong thấp hơn. Căn bệnh này có liên quan đến tỷ lệ mắc bệnh cao hơn, tỷ lệ mắc bệnh và tử vong thấp hơn. Tuy nhiên, tình trạng nhiễm trùng có thể nghiêm trọng ở phụ nữ mang thai: tỷ lệ tử vong lên tới 30% trong tam cá nguyệt thứ ba, cần đặc biệt chú ý đến các khu vực lưu hành bệnh. Con đường lây truyền viêm gan E HEV chủ yếu lây truyền qua đường phân-miệng (uống nước hoặc thực phẩm bị nhiễm bẩn), qua tiếp xúc với động vật bị nhiễm bệnh và/hoặc các sản phẩm thịt sống từ những động vật này và qua truyền máu. Một số động vật là ổ chứa HEV tự nhiên, bao gồm lợn, lợn rừng, cừu, dê, thỏ, lạc đà và chuột; do đó, những người tiếp xúc gần với những động vật này phải đối mặt với nguy cơ mắc HEV cao hơn. Cho đến tận gần đây, HEV vẫn được coi là nguyên nhân chính gây ra các đợt dịch viêm gan cấp tính ở các khu vực đang phát triển do nguồn nước uống bị ô nhiễm bởi phân người. Tuy nhiên, đã có sự thay đổi lớn trong vài năm qua về nhận thức chung về dịch tễ học và các đặc điểm lâm sàng của HEV. Tuy nhiên, đã có sự thay đổi lớn trong vài năm qua về nhận thức chung về dịch tễ học và các đặc điểm lâm sàng của HEV. Trước đây, HEV được mô tả là một dạng viêm gan cấp tính liên quan đến các đợt bùng phát qua đường nước ở những khu vực có điều kiện vệ sinh kém, nhưng ngày nay, nó được biết đến là bệnh đặc hữu ngay cả ở một số khu vực công nghiệp, bao gồm một số vùng của Châu Âu, và được coi là có khả năng có nguồn gốc từ động vật. Viêm gan cấp và mãn tính do viêm gan E Ban đầu, người ta tin rằngviêm gan E(HEV) chỉ dẫn đến viêm gan cấp tính. Tuy nhiên, nhiễm trùng HEV cũng có thể gây viêm gan mãn tính và thậm chí là các biểu hiện ngoài gan như bệnh thần kinh và thận; trên thực tế, đây là nguyên nhân phổ biến nhất trên thế giới gây viêm gan siêu vi cấp tính. Mức độ nghiêm trọng của bệnh cũng có thể bị ảnh hưởng bởi tình trạng miễn dịch thay đổi, mức độ hormone và các yếu tố vi-rút. Nhiễm trùng HEV trong thời kỳ mang thai có liên quan đến tỷ lệ sinh non cao cũng như lây truyền theo chiều dọc. Năm 2000, người ta phát hiện ra mối liên quan giữa nhiễm trùng HEV trước đó và hội chứng Guillain-Barre (GBS), mặc dù hội chứng Guillain-Barre liên quan đến HEV vẫn chưa được hiểu rõ. Ở Hà Lan, 5% bệnh nhân hội chứng Guillain-Barre đã từng bị nhiễm trùng HEV cấp tính; ở Bangladesh, nơi HEV lưu hành, người ta phát hiện ra tỷ lệ cao hơn là 11%. Sự hiện diện trong huyết thanh của kháng thể antiganglioside GM1 hoặc GM2 ở một số bệnh nhân hội chứng Guillain-Barre liên quan đến HEV cho thấy rằng nhiễm trùng HEV có thể kích hoạt hội chứng Guillain-Barre thông qua việc kích hoạt phản ứng tự miễn dịch nhằm mục đích phá hủy myelin hoặc sợi trục. Không có sự khác biệt rõ ràng giữa việc quản lý hội chứng Guillain-Barre liên quan đến HEV và không liên quan đến HEV. Cho đến nay, chẩn đoán và phòng ngừa vẫn còn khó khăn trong nhiều bối cảnh lâm sàng khác nhau Hiện tại, nhiễm trùngviêm gan E(HEV) được chẩn đoán thông qua việc đo kháng thể kháng HEV Ab, RNA HEV hoặc Ag capsid virus trong máu hoặc phân.  Các nỗ lực phòng ngừa là cần thiết như một phần quan trọng trong việc kiểm soát căn bệnh này, để giảm tỷ lệ mắc chung của cả viêm gan E cấp tính và mãn tính, ở cả các quốc gia không lưu hành và lưu hành. Quản lý sau nhiễm trùng HEV là đa ngành, đòi hỏi phải theo dõi chặt chẽ sự phát triển và kiểm soát suy gan cấp tính. Quản lý sau nhiễm trùng HEV là đa ngành, đòi hỏi phải theo dõi chặt chẽ sự phát triển và kiểm soát suy gan cấp tính. Vẫn chưa có liệu pháp tối ưu được xác định hoàn toàn cho vi-rút viêm gan E trong ghép tạng. Viêm gan E cấp tính không yêu cầu bất kỳ phương pháp điều trị cụ thể nào vì nó thường tự giới hạn. Tuy nhiên, do nguy cơ nhiễm trùng HEV mãn tính hiện có, những bệnh nhân bị suy giảm miễn dịch nên tiến hành sàng lọc RNA HEV trong huyết thanh trong trường hợp có bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng nào gợi ý. Ngoài ra, việc quản lý những cá nhân bị suy giảm miễn dịch bao gồm việc giảm liều lượng thuốc ức chế miễn dịch và/hoặc điều trị bằng RBV, một tác nhân kháng vi-rút. Đây vẫn là phương pháp điều trị đặc hiệu duy nhất hiện được khuyến nghị cho nhiễm trùng HEV, vì nó có hiệu quả trong hầu hết các trường hợp, mặc dù không phải tất cả các trường hợp. Điều trị hội chứng Guillain-Barre liên quan đến HEV Quản lý hội chứng Guillain-Barre liên quan đến HEV chủ yếu bao gồm liệu pháp hỗ trợ vàliệu pháp miễn dịch. Hầu hết các trường hợp được báo cáo đều sử dụng immunoglobulin tĩnh mạch hoặc trao đổi huyết tương, đây là chiến lược điều trị lâm sàng chính cho Quản lý hội chứng Guillain-Barre liên quan đến HEV liên quan đến HEV. Tuy nhiên, một câu hỏi quan trọng cần được nghiên cứu thêm là liệu liệu pháp kháng vi-rút có thể đóng vai trò là một chiến lược bổ sung ngoài liệu pháp thông thường để giúp rút ngắn quá trình bệnh hay không. Bình luận của chuyên gia về nhiễm trùng HEV kiểu gen-1 hoặc kiểu gen-2 trong thai kỳ là chủ yếu dùng liệu pháp hỗ trợ, theo dõi cẩn thận và chăm sóc tích cực. Tài liệu hiện có không chứng thực việc chấm dứt thai kỳ có điều trị. Nên cân nhắc ghép gan sớm cho những bệnh nhân này, mặc dù chỉ định và thời điểm ghép gan vẫn còn gây tranh cãi. Những tiến bộ đáng kể trong điều trị HEV đã được phát triển và tỷ lệ tiêm chủng đã được cải thiện. Có một loại vắc-xin HEV tái tổ hợp, nhưng tính đến thời điểm viết bài này, chỉ có Trung Quốc và Pakistan đã chấp thuận sử dụng và đưa vào thương mại. Mặt khác, hiện nay vẫn chưa có phương pháp điều trị nào được xác định cho HEV ở phụ nữ mang thai. Mặt khác, hiện nay vẫn chưa có phương pháp điều trị nào được xác định cho HEV ở phụ nữ mang thai. Tiên lượng Về tiên lượng, nhiễm trùngviêm gan E(HEV) mãn tính có thể tồn tại và tiến triển nhanh chóng thành xơ gan, xơ gan và mất bù ở những bệnh nhân suy giảm miễn dịch, bao gồm cả những người nhận ghép tạng rắn. Ngoài ra, nhiễm trùng HEV kiểu gen-1 hoặc kiểu gen-2 trong thời kỳ mang thai, đặc biệt là trong tam cá nguyệt thứ ba, có thể phát triển thành bệnh nặng và suy gan cấp tính; tương tự như vậy, đã có báo cáo về kết quả kém cho cả bà mẹ và thai nhi. Tài liệu tham khảo 1.    Cooke GS, . Accelerating the elimination of viral hepatitis: a Lancet Gastroenterology & Hepatology Commission. Lancet Gastroenterol Hepatol. 2019;4:135-184 2.      Sinn DH, Cho EJ, Kim JH, Kim DY, Kim YJ, Choi MS. Current status and strategies for viral hepatitis control in Korea. Clin Mol Hepatol. 2017;23:189-195 3.    Usuda D, et allCurrent perspectives of viral hepatitis. World J Gastroenterol 2024; 30(18): 2402