Chẩn đoán bệnh nhiễm sắt dạ dày

Thuốc được sử dụng rộng rãi để điều trị các bệnh khác nhau trong y học hiện đại, nhưng chúng thường đi kèm với các tác dụng phụ. Những tác dụng phụ nằm ở đường tiêu hóa thường gặp và thường nhẹ, nhưng chúng có thể nghiêm trọng hoặc đe dọa tính mạng và quyết định việc tiếp tục điều trị.Dạ dàythường bị ảnh hưởng không chỉ bởi thuốc uống mà còn bởi thuốc tiêm. Bài viết được viết bởi ThS. BS Mai Viễn Phương - Trưởng đơn nguyên Nội soi tiêu hóa - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park. Các dấu hiệu lâm sàng của bệnh lý dạ dày do thuốc khi khám thực thể không đặc hiệu và thường chỉ cho thấy các dấu hiệu của bệnh tiềm ẩn được điều trị bằng thuốc gây tổn thương dạ dày tá tràng. Trong một số trường hợp, có thể có đau vùng thượng vị, và trong các trường hợp diễn biến phức tạp, da nhợt nhạt và có niêm mạc nhìn thấy được, hạ huyết áp và nhịp tim nhanh bù trừ là phổ biến. Các xét nghiệm không xâm lấn có giá trị thông tin thấp nhưng có thể có giá trị chẩn đoán, để phát hiện quá trình phức tạp của bệnh (dấu hiệu thiếu máu do thiếu sắt sau xuất huyết theo kết quả xét nghiệm máu, xét nghiệm máu ẩn trong phân dương tính, transferrin hoặc hemoglobin trong phân) hoặc khi tiến hành chẩn đoán phân biệt với các loạiviêm dạ dàykhác (ví dụ, xét nghiệmdạ dàyvới việc xác định kháng thể tế bào thành trongviêm dạ dày tự miễn). Chẩn đoán bệnh nhiễm sắt dạ dày Sự tích tụ sắt trongniêm mạc dạ dàyđược gọi là bệnh nhiễm sắt dạ dày và lần đầu tiên được mô tả trong tài liệu vào những năm 1980. 1. Dịch tễ học Tỷ lệ mắc bệnh lý dạ dày do thuốc liên quan đến sắt là 0,7% ở dân số người lớn. Tuy nhiên, ở 16% bệnh nhân dùng chế phẩm sắt đường uống, các hạt sắt được tìm thấy trong các mẫusinh thiết dạ dày. Cũng cần lưu ý rằng tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa trong quá trình tiêu thụ chế phẩm sắt không chỉ giới hạn ở dạ dày mà có thể xảy ra ở tá tràng. 2. Các yếu tố rủi ro Chưa có nghiên cứu nào được tiến hành về việc tìm kiếm các yếu tố nguy cơ gây viêm dạ dày do chế phẩm sắt gây ra. 2. Các yếu tố rủi ro Chưa có nghiên cứu nào được tiến hành về việc tìm kiếm các yếu tố nguy cơ gây viêm dạ dày do chế phẩm sắt gây ra. Dựa trên các cơ chế sinh bệnh học cơ bản của tác động của sắt lên niêm mạc dạ dày, có thể cho rằng các bệnh đi kèm của vùng dạ dày tá tràng có thể là yếu tố dự báo tổn thương niêm mạc dạ dày nghiêm trọng hơn khi dùng viên sắt. 3. Cơ chế gây tổn thương dạ dày Kiến thức của chúng tôi về cơ chế sinh bệnh của bệnh lýdạ dàydo thuốc liên quan đến sắt còn hạn chế. Có hai giả thuyết về cơ chế gây tổn thương. Thứ nhất, sắt có thể gây ra các tác động tại chỗ ở niêm mạc dạ dày, mô phỏng tình trạng bỏng hóa chất. Điều này là do các ion sắt (II) và sắt (III) là chất xúc tác cho sự hình thành các loài oxy phản ứng và các gốc cực độc, có thể gây tổn thương các thành phần của tế bào biểu mô niêm mạc dạ dày. Ngoài ra, việc sử dụng các chế phẩm sắt trong thời gian dài có thể làm tăng nồng độ sắt tự do, bản thân nó rất độc ở liều lượng lớn và có thể dẫn đến tổn thương nhiều mô khác nhau. 4. Biểu hiện lâm sàng Các triệu chứng không đặc hiệu và có thể biểu hiện dưới dạng buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc trong những trường hợp phức tạp, chảy máu đường tiêu hóa trên. 5. 5. Hình ảnh nội soi Các biểu hiện điển hình của bệnh lý dạ dày do thuốc do sắt gây ra là ban đỏ, đổi màu niêm mạc (nâu, vàng hoặc thậm chí tím tái) và xói mòn. 6. Kiểm tra mô học Đối với chẩn đoán phân biệt các tác dụng phụ của viên sắt và các tình trạng thiếu sắt khác, một phân loại đã được Marginean và cộng sự đề xuất, bao gồm ba mô hình lắng đọng sắt trong dạ dày. Trong sơ đồ của các tác giả này, kiểu lắng đọng sắt dạ dày phổ biến nhất là lắng đọng sắt trong mô đệm và đại thực bào, chủ yếu là do viêm dạ dày, loét và chảy máu trước đó và hiếm khi do bổ sung sắt. Loại thứ hai được biểu hiện bằng lắng đọng sắt ngoại bào và thường liên quan đến việc tiêu thụ các chất bổ sung sắt. Loại thứ ba liên quan đến tình trạng quá tải sắt và/hoặc tăng áp lực tĩnh mạch cửa/xơ gan, trong đó các tế bào dạ dày tiếp xúc với nồng độ sắt cao, có thể là do sự phân lưu tĩnh mạch cửa-chủ. Khi nhuộm mẫu sinh thiết niêm mạc dạ dày bằng hematoxylin và eosin, các đặc điểm đặc trưng là tình trạng viêm mãn tính, sự hiện diện của phù nề nông và một lớp sắc tố dạng hạt màu nâu bao phủ bề mặt biểu mô, lan vào các hốdạ dàyvà có thể có trong các đại thực bào nằm trong lớp niêm mạc. Bằng cách thực hiện phản ứng mô hóa học đối với sắt (sử dụng xanh Phổ của Perls), có thể xác định chất nền dựa trên sự xuất hiện của màu xanh lam khuếch tán của tế bào chất đại thực bào và lớp niêm mạc niêm mạc. Tài liệu tham khảo 1.    Sugano K., Tack J., Kuipers E.J., Graham D.Y., El-Omar E.M., Miura S., Haruma K., Asaka M., Uemura N., Malfertheiner P., et al. Kyoto global consensus report on Helicobacter pylori gastritis. Gut. 2015;64:1353–1367. doi: 10.1136/gutjnl-2015-309252. 2.    Douthwaite A.H., Lintott G.A. Gastroscopic observation of the effect of aspirin and certain other substances on the stomach. Lancet. 1938;232:1222–1225. doi: 10.1016/S0140-6736(00)78970Thuốc được sử dụng rộng rãi để điều trị các bệnh khác nhau trong y học hiện đại, nhưng chúng thường đi kèm với các tác dụng phụ. Những tác dụng phụ nằm ở đường tiêu hóa thường gặp và thường nhẹ, nhưng chúng có thể nghiêm trọng hoặc đe dọa tính mạng và quyết định việc tiếp tục điều trị.Dạ dàythường bị ảnh hưởng không chỉ bởi thuốc uống mà còn bởi thuốc tiêm. Bài viết được viết bởi ThS. BS Mai Viễn Phương - Trưởng đơn nguyên Nội soi tiêu hóa - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park. Các dấu hiệu lâm sàng của bệnh lý dạ dày do thuốc khi khám thực thể không đặc hiệu và thường chỉ cho thấy các dấu hiệu của bệnh tiềm ẩn được điều trị bằng thuốc gây tổn thương dạ dày tá tràng. Trong một số trường hợp, có thể có đau vùng thượng vị, và trong các trường hợp diễn biến phức tạp, da nhợt nhạt và có niêm mạc nhìn thấy được, hạ huyết áp và nhịp tim nhanh bù trừ là phổ biến. Các xét nghiệm không xâm lấn có giá trị thông tin thấp nhưng có thể có giá trị chẩn đoán, để phát hiện quá trình phức tạp của bệnh (dấu hiệu thiếu máu do thiếu sắt sau xuất huyết theo kết quả xét nghiệm máu, xét nghiệm máu ẩn trong phân dương tính, transferrin hoặc hemoglobin trong phân) hoặc khi tiến hành chẩn đoán phân biệt với các loạiviêm dạ dàykhác (ví dụ, xét nghiệmdạ dàyvới việc xác định kháng thể tế bào thành trongviêm dạ dày tự miễn). Chẩn đoán bệnh nhiễm sắt dạ dày Sự tích tụ sắt trongniêm mạc dạ dàyđược gọi là bệnh nhiễm sắt dạ dày và lần đầu tiên được mô tả trong tài liệu vào những năm 1980. 1. Dịch tễ học Tỷ lệ mắc bệnh lý dạ dày do thuốc liên quan đến sắt là 0,7% ở dân số người lớn. Tuy nhiên, ở 16% bệnh nhân dùng chế phẩm sắt đường uống, các hạt sắt được tìm thấy trong các mẫusinh thiết dạ dày. Cũng cần lưu ý rằng tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa trong quá trình tiêu thụ chế phẩm sắt không chỉ giới hạn ở dạ dày mà có thể xảy ra ở tá tràng. 2. Các yếu tố rủi ro Chưa có nghiên cứu nào được tiến hành về việc tìm kiếm các yếu tố nguy cơ gây viêm dạ dày do chế phẩm sắt gây ra. 2. Các yếu tố rủi ro Chưa có nghiên cứu nào được tiến hành về việc tìm kiếm các yếu tố nguy cơ gây viêm dạ dày do chế phẩm sắt gây ra. Dựa trên các cơ chế sinh bệnh học cơ bản của tác động của sắt lên niêm mạc dạ dày, có thể cho rằng các bệnh đi kèm của vùng dạ dày tá tràng có thể là yếu tố dự báo tổn thương niêm mạc dạ dày nghiêm trọng hơn khi dùng viên sắt. 3. Cơ chế gây tổn thương dạ dày Kiến thức của chúng tôi về cơ chế sinh bệnh của bệnh lýdạ dàydo thuốc liên quan đến sắt còn hạn chế. Có hai giả thuyết về cơ chế gây tổn thương. Thứ nhất, sắt có thể gây ra các tác động tại chỗ ở niêm mạc dạ dày, mô phỏng tình trạng bỏng hóa chất. Điều này là do các ion sắt (II) và sắt (III) là chất xúc tác cho sự hình thành các loài oxy phản ứng và các gốc cực độc, có thể gây tổn thương các thành phần của tế bào biểu mô niêm mạc dạ dày. Ngoài ra, việc sử dụng các chế phẩm sắt trong thời gian dài có thể làm tăng nồng độ sắt tự do, bản thân nó rất độc ở liều lượng lớn và có thể dẫn đến tổn thương nhiều mô khác nhau. 4. Biểu hiện lâm sàng Các triệu chứng không đặc hiệu và có thể biểu hiện dưới dạng buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc trong những trường hợp phức tạp, chảy máu đường tiêu hóa trên. 5. 5. Hình ảnh nội soi Các biểu hiện điển hình của bệnh lý dạ dày do thuốc do sắt gây ra là ban đỏ, đổi màu niêm mạc (nâu, vàng hoặc thậm chí tím tái) và xói mòn. 6. Kiểm tra mô học Đối với chẩn đoán phân biệt các tác dụng phụ của viên sắt và các tình trạng thiếu sắt khác, một phân loại đã được Marginean và cộng sự đề xuất, bao gồm ba mô hình lắng đọng sắt trong dạ dày. Trong sơ đồ của các tác giả này, kiểu lắng đọng sắt dạ dày phổ biến nhất là lắng đọng sắt trong mô đệm và đại thực bào, chủ yếu là do viêm dạ dày, loét và chảy máu trước đó và hiếm khi do bổ sung sắt. Loại thứ hai được biểu hiện bằng lắng đọng sắt ngoại bào và thường liên quan đến việc tiêu thụ các chất bổ sung sắt. Loại thứ ba liên quan đến tình trạng quá tải sắt và/hoặc tăng áp lực tĩnh mạch cửa/xơ gan, trong đó các tế bào dạ dày tiếp xúc với nồng độ sắt cao, có thể là do sự phân lưu tĩnh mạch cửa-chủ. Khi nhuộm mẫu sinh thiết niêm mạc dạ dày bằng hematoxylin và eosin, các đặc điểm đặc trưng là tình trạng viêm mãn tính, sự hiện diện của phù nề nông và một lớp sắc tố dạng hạt màu nâu bao phủ bề mặt biểu mô, lan vào các hốdạ dàyvà có thể có trong các đại thực bào nằm trong lớp niêm mạc. Bằng cách thực hiện phản ứng mô hóa học đối với sắt (sử dụng xanh Phổ của Perls), có thể xác định chất nền dựa trên sự xuất hiện của màu xanh lam khuếch tán của tế bào chất đại thực bào và lớp niêm mạc niêm mạc. Tài liệu tham khảo 1.    Sugano K., Tack J., Kuipers E.J., Graham D.Y., El-Omar E.M., Miura S., Haruma K., Asaka M., Uemura N., Malfertheiner P., et al. Kyoto global consensus report on Helicobacter pylori gastritis. Gut. 2015;64:1353–1367. doi: 10.1136/gutjnl-2015-309252. 2.    Douthwaite A.H., Lintott G.A. Gastroscopic observation of the effect of aspirin and certain other substances on the stomach. Lancet. 1938;232:1222–1225. doi: 10.1016/S0140-6736(00)78970