Phân độ tăng huyết áp được xác định như thế nào?

Huyết áp tâm thu là gì? Tại sao cần lưu ý trường hợp tăng huyết áp tâm thu đơn độc?
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc là trường hợp đặc biệt của phân độ tăng huyết áp khi huyết áp tâm thu tăng cao nhưng huyết áp tâm trương vẫn ở ngưỡng bình thường hoặc thấp hơn. Việc điều trị tình trạng này cần kết hợp thay đổi lối sống và sử dụng thuốc.
Chỉ số huyết áp tâm thu luôn được đọc trước hoặc xuất hiện đầu tiên trong đo huyết áp, thể hiện áp lực của máu lên thành động mạch khi tim đập. Dựa vào các ngưỡng chỉ số của huyết áp tâm thu cũng giúp các bác sĩ xác định được phân độ tăng huyết áp của người bệnh. Đặc biêt, cần lưu ý đến trường hợp tăng huyết áp tâm thu đơn độc khi chỉ số huyết áp tâm thu tăng cao nhưng huyết áp tâm trương vẫn ở ngưỡng bình thường.
Huyết áp tâm thu là gì?
Luôn đi kèm với chỉ số huyết áp tâm trương trong kết quả đo huyết áp là chỉ số huyết áp tâm thu. Chỉ số này thể hiện áp lực tối đa của máu tác dụng lên thành động mạch khi tim co bóp.
Chỉ số huyết áp tâm thu luôn lớn hơn chỉ số huyết áp tâm trương và đều đươc đo bằng đơn vị mmHg. Khi đọc kết quả đo, chỉ số huyết áp tâm thu cũng được đọc trước và khi đo bằng dụng cụ đo huyết áp điện tử thì chỉ số này cũng sẽ hiển thị trước hoặc bên trình màn hình.
Theo bảng phân độ tăng huyết áp, huyết áp tâm thu bình thường khi nằm ở ngưỡng 120 – 129 mmHg. Trường hợp huyết áp tâm thu tăng cao hơn 129 mmHg, tùy thuộc vào chỉ số ở ngưỡng nào sẽ xác định vào phân độ tương ứng. Cụ thể trong bảng sau:
Bảng: Phân độ tăng huyết áp (Nguồn: vncdc.gov.vn)
Phân độ tăng huyết áp 
Huyết áp tâm thu (mmHg)
Huyết áp tối ưu
< 120
Huyết áp bình thường
120 – 129
Tiền tăng huyết áp
130 - 139
Tăng huyết áp độ 1
140 – 159
Tăng huyết áp độ 2
160 – 179
Tăng huyết áp độ 3
≥ 180
Cách xác định tăng huyết áp tâm thu đơn độc
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc là một trường hợp đặc biệt trong phân độ tăng huyết áp, khi chỉ số huyết áp tâm thu vượt ngưỡng 140 mmHg nhưng chỉ số huyết áp tâm trương vẫn trong ngưỡng bình thường hoặc thấp hơn, tức dưới 90 mmHg.
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do sự suy giảm tính đàn hồi của thành động mạch. Theo thời gian, do lão hóa khiến thành động mạch bị vôi hóa, gây xơ cứng kèm theo rối loạn chức năng nội mô, phóng thích chất tiền viêm và khiến động mạch không còn nhạy cảm với các chất giãn mạch do cơ thể tiết ra nữa. Hệ quả của hiện tượng này là thành mạch trở nên xơ cứng và dày hơn, làm kích thước thành động mạch nhỏ lại, áp lực máu tăng lên, cuối cùng dẫn đến huyết áp tâm thu tăng lên nhưng huyết áp tâm trương không bị ảnh hưởng.
Ngoài ra, còn có một số yếu tố nguy cơ khác làm tăng tỉ lệ mắc tăng huyết áp tâm thu đơn độc bao gồm:
Mắc bệnh tiểu đường, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu
Có microalbumin niệu hoặc mức lọc cầu thận dưới 60 mL/phút
Tiền sử gia đình bị bệnh tim mạch sớm (nam giới trước 55 tuổi, nữ giới trước 65 tuổi)
Thừa cân, béo phì
Hút thuốc lá, thuốc lào
Lối sống ít vận động
Chế độ ăn uống không lành mạnh
Stress hoặc căng thẳng tâm lý
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc có nguy hiểm không?
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc vốn không phải là trường hợp khẩn cấp. Tuy nhiên, nếu chỉ số huyết áp tâm thu đột ngột đạt tới 180 mmHg thì đây là tình trạng khẩn cấp, cần phải xử lý y tế ngay lập tức.
Tình trạng tăng huyết áp tâm thu đơn độc kéo dài và không đươc điều trị kịp thời có thể làm tổn thương các cơ quan trong cơ thể, gây ra các biến chứng nghiêm trọng bao gồm:
Suy tim
Nhồi máu cơ tim
Đột quỵ não
Nhìn mờ hoặc mất thị lực do tổn thương võng mạc
Bệnh thận mãn tính
Bệnh động mạch ngoại vi
Chứng phình động mạch
Cách điều trị tăng huyết áp tâm thu đơn độc
Việc điều trị tăng huyết áp tâm thu đơn độc cần ưu tiên việc thay đổi lối sống tích cực. Các biện pháp thực hành như:
Ăn giảm muối (tối đa 2,5
 gram mỗi ngày)
Ăn nhiều trái cây và rau quả tươi
Giảm lượng chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa
Giữ cân nặng hợp lý
Tập thể dục thường xuyên, từ 30 đến 60 phút mỗi ngày, ít nhất 5 ngày/ tuần
Hạn chế đồ uống có cồn
Bỏ thuốc lá, đồng thời hạn chế việc hít khói thuốc thụ động
Kiểm soát căng thẳng
Ngoài việc thay đổi lối sống, các 
bác sĩ Tim mạch có thể kê đơn thuốc hạ huyết áp để điều trị tăng huyết áp tâm thu đơn độc. Các loại thuốc thường được sử dụng như:
Thuốc lợi tiểu
Thuốc chẹn kênh canxi
Thuốc ức chế men chuyển angiotensin (thuốc ức chế ACE).
Thuốc ức chế thụ thể Angiotensin II (ARB)
Ngoài ra,người bệnh cũng cần thực hiện tái khám theo đúng lịch hẹn của bác sĩ để đảm bảo việc điều trị đang phát huy hiệu quả như mong muốn