Kỹ thuật siêu âm ruột đánh giá bệnh viêm ruột

Chẩn đoánbệnh viêm ruột mãn tính (IBD) dựa trên sự kết hợp các triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm và dữ liệu hình ảnh. Hình ảnh các đặc điểm hình thái của bệnh viêm ruột  bao gồm đánh giá các thay đổi niêm mạc, liên quan xuyên thành và các biểu hiện ngoài ruột. Bài viết được viết bởi ThS. BS Mai Viễn Phương - Trưởng đơn nguyên Nội soi tiêu hóa - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park. Không có kỹ thuật hình ảnh đơn lẻ nào đóng vai trò là tiêu chuẩn vàng chẩn đoán để bao gồm tất cả các biểu hiện của bệnh. Siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) cho phép chụp cắt lớp các thay đổi xuyên thành và các biểu hiện ngoài ruột. Trong khi ở Hoa Kỳ, kỹ thuật được lựa chọn là CT, thì ở Châu Âu, trọng tâm là MRI và siêu âm (US). Giải phẫu học thành ruột trên siêu âm Với việc sử dụng tần số siêu âm cao trong phạm vi từ 7,5 MHz đến 17 MHz, thành ruột thường biểu hiện năm lớp khác nhau (Bảng 1). Ruột non và ruột già thường có thể phân biệt được ở các giai đoạn làm đầy khác nhau trong quá trình di chuyển bằng cách quét haustra của đại tràng và/hoặc các nếp gấp tròn của Kerckring ởruột non. Đo độ dày thành ruột là rất quan trọng để chẩn đoán IBD. Sự khác biệt trong các phép đo chủ yếu là do có hoặc không có sự nén phân loại trong quá trình kiểm tra của người vận hành ngoài các nguyên nhân kỹ thuật khác nhau (tần số siêu âm, thiết bị). Với các đầu dò mảng tuyến tính tần số cao hiện đại, độ dày thành ruột bình thường thường là ≤ 3 mm (khi sử dụng lực nén nhẹ), dao động từ đường kính nhỏ ở hỗng tràng, hồi tràng và đại tràng gần đến đường kính lớn hơn ở đại tràng sigma (do chức năng tăng huyết áp của vùng sigma). Sự co thắt sinh lý của ruột dẫn đến đoạn thành dày có thể gây ra sự giải thích sai, do đó, phải tính đến nhu động ruột trước khi thực hiện các phép đo. Ngoài sự dày lên của thành ruột, hình thái âm học (tính toàn vẹn của kiến trúc thành ruột) và các cấu trúc xung quanh cũng phải được xem xét khi giải thích đường kính thành ruột. Siêu âm giải phẫu thành ruột bình thường Kỹ thuật chẩn đoán bệnh viêm ruột Đối với chẩn đoán bệnh viêm ruột bằng siêu âm, việc hiểu vị trí giải phẫu củabệnh Crohn(CD) vàviêm loét đại tràng(UC), và các phần khó tiếp cận hơn hoặc không thể tiếp cận của ruột non và ruột già là điều cần thiết để tiếp cận siêu âm toàn thân cho bệnh nhân. Siêu âm tần số cao xuyên bụng không cung cấp khả năng kiểm tra liên tục và toàn diện ruột non và ruột già. Vùng hồi manh tràng và đại tràng sigma có thể được xác định ở tất cả các bệnh nhân. Đại tràng trái và phải có thể được đánh giá đầy đủ ở hầu hết các bệnh nhân. Các góc đại tràng (đặc biệt là góc trái) khó hình dung hơn do vị trí sọ và cố định dây chằng của chúng với cơ hoành. Có thể xác định được phần ngang đại tràng ở hầu hết các bệnh nhân, nhưng không dễ để kiểm tra toàn diện do giải phẫu thay đổi của nó. Không thể hình dung chính xác vùng trực tràng và hậu môn bằng đường xuyên bụng do vị trí của chúng ở vùng chậu. Siêu âm xuyên tầng sinh môn hữu ích trong việc đánh giá vùng quanh hậu môn và trực tràng xa. Một đề xuất cho phương pháp tiếp cận có hệ thống ở bệnh nhân IBD có thể là bắt đầu ở vùng bụng dưới bên trái bằng các lần quét ngang sử dụng động mạch và tĩnh mạch chậu trái làm mốc để hình dung đại tràng sigma. Đại tràng sigmacó thể dễ dàng được xác định bằng lớp cơ giảm âm nổi bật (muscularis propria). Đại tràng sigmacó thể dễ dàng được xác định bằng lớp cơ giảm âm nổi bật (muscularis propria). Sau đó, có thể tiến hành kiểm tra đại tràng trái một cách đầy đủ bằng cách quét liên tục từ phần chuyển tiếp trực tràng-sigma dọc theo đại tràng đi xuống lên cung sườn trái. Nên nén dần dần để theo dõi đại tràng bên trái. Bước tiếp theo của một cuộc kiểm tra có hệ thống có thể là hình dung vùng hồi tràng manh tràng bằng các lần quét ngang ở vùng bụng dưới bên phải bằng cách sử dụng động mạch và tĩnh mạch chậu phải làm mốc và nén dần dần. Có thể xác định vị trí thay đổi của vùng hồi tràng manh tràng ở bụng giữa bên phải (cũng là vị trí thường gặp của hồi tràng tân tận sau khi cắt bỏ bằng phẫu thuật) sau khi ấn bằng tay đốt sống chậu trước trên bên phải làm mốc. Di chuyển đầu dò siêu âm theo các mặt cắt ngang từ đốt sống chậu trước trên phải lên trên đến cung sườn phải với lực nén phân độ giúp tìm lòng đại tràng đi lên với lòng rộng đặc trưng của nó (lòng tăng âm chứa khí hoặc lòng giảm âm chứa dịch). Có thể dễ dàng tìm thấy manh tràng bằng cách xoay đầu dò theo vị trí dọc để theo dõi lòng đại tràng đi lên xuống cho đến khi tiếng vang lòng rộng biến mất. Phần xa của hồi tràng cũng có thể được xác định bằng cách quét ngang từ manh tràng về phía giữa và phần dưới của bụng, một lần nữa sử dụng động mạch và tĩnh mạch chậu phải và bàng quang làm mốc. Trong khi phần xa của ruột non (hồi tràng cuối) có thể được đánh giá ở tất cả các bệnh nhân, thì không thể đánh giá đầy đủ và liên tục các phần gần của hồi tràng và hỗng tràng do có nhiều quai ruột chồng lên nhau. Tuy nhiên, để có phương pháp tiếp cận có hệ thống đến phần gần của ruột non, bốn vị trí quét ở góc bụng trên, dưới, phải và trái được khuyến nghị là các bước cuối cùng của phương pháp tiếp cận có hệ thống nhằm tìm kiếm các đoạn thành ruột dày. Tài liệu tham khảo 1. Pallotta N, Tomei E, Viscido A, Calabrese E, Marcheggiano A, Caprilli R, Corazziari E. Small intestine contrast ultrasonography: an alternative to radiology in the assessment of small bowel disease. Inflamm Bowel Dis. 2005;11:146–153. 2. Parente F, Greco S, Molteni M, Anderloni A, Sampietro GM, Danelli PG, Bianco R, Gallus S, Bianchi Porro G. Oral contrast enhanced bowel ultrasonography in the assessment of small intestine Crohn‘s disease. Oral contrast enhanced bowel ultrasonography in the assessment of small intestine Crohn‘s disease. A prospective comparison with conventional ultrasound, x ray studies, and ileocolonoscopy. Gut. 2004;53:1652–1657. 3. Deike Strobel, Ruediger S Goertz, and Thomas Bernatik. Diagnostics in inflammatory bowel disease: Ultrasound. World J Gastroenterol. 2011 Jul 21; 17(27): 3192–3197.