Phục hồi chức năng tổn thương thần kinh giữa

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Hường - Bác sĩ Nội thần kinh - Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City Tổn thương đám rối thần kinh cánh tay xảy ra trong lúc sinh gây liệt hoặc giảm vận động, cảm giác của các cơ cánh tay. Nguyên nhân do đứt đoạn hoặc giãn một hoặc tất cả các dây thần kinh trụ, quay, giữa từ đám rối thần kinh cánh tay do thủ thuật kéo tay, vai khi lấy thai ra. 1. Tổng quan Thần kinh giữaxuất phát từ bó ngoài và bó trong của đám rối thần kinh cánh tay, đi xuống cánh tay dọc theođộng mạchcánh tay rồi xuống cẳng tay, nằm giữa các cơ gấp chung các ngón nông và gấp chung các ngón sâu. Khi đến cổ tay, thần kinh giữa đi trong ống cổ tay để xuống gan tay và chia ra các nhánh tận ở đó. Thần kinh giữa chi phối động tác gấp cổ tay và ngón tay, sấp cẳng tay và bàn, gấp, dạng và đối ngón cái. Về cảm giác, ở gan tay nó chi phối cho các ngón 1,2,3 và 1⁄2 ngoài ngón 4, ở mu tay chi phối cho đốt tận cùng của các ngón trên. Tổn thương thần kinh giữacó thể bị chèn ép ở vùng cổ tay tronghội chứng ống cổ tay. Hội chứng ống cổ tay là bệnh lý gây chèn ép thần kinh ngoại biên thường gặp nhất. Hội chứng ống cổ tay là bệnh lý gây chèn ép thần kinh ngoại biên thường gặp nhất. Đối tượng nguy cơ của hội chứng ống cổ tay là những người làm công việc đòi hỏi vận động cổ tay nhiều, cao tuổi,béo phì,đái tháo đường,suy thận,rối loạn chức năng tuyến giáp,loãng xương. Nếu phát hiện sớm, hội chứng ống cổ tay đáp ứng tốt với các phương pháp điều trị bảo tồn. Trong trường hợp điều trị bảo tồn không hiệu quả thì cần phải phẫu thuật. Quá trình tập luyện phục hồi chức năng sau phẫu thuật đóng vai trò quan trọng trong việc giúp bệnh nhân sớm hồi phục và lấy lại chức năngbàn tay. Ngoài ra, nhánh gian cốt trước của thần kinh giữa có thể bị chèn ép ở vùng cẳng tay gây ra hội chứng thần kinh gian cốt trước. Thần kinh giữa cũng có thể bị tổn thương ở bất cứ đoạn nào trên đường đi của nó do vết thương gây ra bởi hung khí hay đạn bắn, thường gặp nhất là chấn thương vùng cánh tay, cẳng tay. Tùy theo vị trí và mức độ tổn thương mà lựa chọn phương pháp điều trị thích hợp, bảo tồn hay phẫu thuật.Vật lý trị liệuvà phục hồi chức năng thần kinh giữa bị tổn thương phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp điều trị được lựa chọn. 2. 2. Chẩn đoán lâm sàng và cận lâm sàng Bệnh nhân than phiền triệu chứng vận động: yếu các cơ do thần kinh giữa chi phối, tùy thuộc vào đoạn nào của thần kinh giữa bị tổn thương. Các bệnh nhân hội chứng ống cổ tay thường yếu và teo cơ ô mô cái, các cơ gấp, đối chiếu ngón cái và bảo tổn chức năng ô mô út. Triệu chứng cảm giác: bệnh nhân than phiền tê bì theo diện chi phối cảm giác da của thần kinh giữa, thường là tê các đầu ngón tay I, II, III và nửa ngoài ngón IV. Trong hội chứng gian cốt trước bệnh nhân thường không có triệu chứng tổn thương cảm giác Chẩn đoán cận lâm sàng Khảo sát chẩn đoán điện:điện cơ đồ(EMG) và khảo sát dẫn truyền thần kinh giúp xác định thần kinh bị tổn thương, định khu vị trí tổn thương và giúp theo dõi quá trình hồi phục của thần kinh giữa. Thường kết quả khảo sát chẩn đoán điện vẫn bình thường trong giai đoạn sớm của bệnh. Chụp X quang: Chụp khớp vai thẳng để loại trừ tổn thương xương khớp kèm theo (gãy xương đòn, gãy xương cánh tay, trật khớp vai). MRI: trong một số trường hợp, MRI giúp phát hiện tình trạng chèn ép thần kinh giữa ở cẳng tay, ống cổ tay. 3. Phục hồi chức năng tổn thương thần kinh giữa 3.1. 3. Phục hồi chức năng tổn thương thần kinh giữa 3.1. Phục hồi tổn thương thần kinh giữa trong hội chứng ống cổ tay Nhiều bệnh nhân bị hội chứng ống cổ tay đáp ứng tốt với điều trị bảo tồn nếu được phát hiện sớm. Mang máng nâng đỡ cổ tay, giữ ở tư thế trung tính, mang khi ngủ và khi thực hiện những hoạt động đòi hỏi sự vận động cổ tay nhiều. Sử dụng thêmthuốc giảm đauchống viêm đường uống. Khoảng 90% bệnh nhân bị hội chứng ống cổ tay nhẹ đáp ứng với điều trị bảo tồn sau 4-6 tuần điều trị, sau đó duy trì tiếp ít nhất 2 tháng nữa. Nếu bệnh nhân không hề có đáp ứng khi điều trị bảo tồn với máng nẹp cổ tay thì lựa chọn tiếp theo là tiêm steroid vào ống cổ tay. Thường giảm các triệu chứng sau mũi tiêm thứ nhất, một số trường hợp cho phép tiêm đến 3 mũi, cách nhau 3-6 tuần. Thay đổi tư thế và có chế độ nghỉ ngơi hợp lý khi làm việc để tránh làm nặng thêm tình trạng bệnh. Phương pháp phục hồi chức năng: Tuần 1: Tập ngay sau mổ, gấp duỗi cổ tay nhẹ nhàng, các ngón gấp duỗi tối đa. Mang nẹp cổ tay hỗ trợ. Tuần 2: Cắt chỉ và chăm sóc sẹo mổ. Bắt đầu tập mạnh cơ và thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày. Tuần 3-4: Tiếp tục tập mạnh cơ. Tuần 2: Cắt chỉ và chăm sóc sẹo mổ. Bắt đầu tập mạnh cơ và thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày. Tuần 3-4: Tiếp tục tập mạnh cơ. Bệnh nhân được phép thực hiện những hoạt động mạnh hơn và quay trở lại làm việc 3.1. Phục hồi thần kinh giữa bị tổn thương do vết thương vùng cánh tay, cẳng tay Giai đoạn cấp: ngay sau chấn thương hoặc sau phẫu thuậtBất động chi tổn thương: thời gian tùy thuộc vào tình trạng tổn thương và phương pháp phẫu thuật.Vận động: tần suất và cường độ tập cũng phụ thuộc vào tình trạng tổn thương và phương pháp phẫu thuật.Tư vấn cho bệnh nhân biết cách bảo vệ an toàn cho vùng thương tổn, đặc biệt là sau phẫu thuật nối thần kinh. Tránh gây tổn thương cho vùng chi bị mất cảm giác. Bất động chi tổn thương: thời gian tùy thuộc vào tình trạng tổn thương và phương pháp phẫu thuật. Vận động: tần suất và cường độ tập cũng phụ thuộc vào tình trạng tổn thương và phương pháp phẫu thuật. Tư vấn cho bệnh nhân biết cách bảo vệ an toàn cho vùng thương tổn, đặc biệt là sau phẫu thuật nối thần kinh. Tránh gây tổn thương cho vùng chi bị mất cảm giác. Tránh gây tổn thương cho vùng chi bị mất cảm giác. Giai đoạn hồi phục: khi có dấu hiệu tái chi phối thần kinhTái rèn luyện vận động: tập mạnh cơ theo chương trình tăng tiếnGiảm tình trạng tăng cảm giác: quá trình tái chi phối thần kinh thường đi kèm với tình trạng tăng cảm giác. Cho bệnh nhân tiếp xúc với nhiều vật làm bằng chất liệu khác nhau để giảm tình trạng trên.Tái rèn luyện cảm giác: giúp bệnh nhân học cách nhận biết đồ vật khi sờ. Tái rèn luyện vận động: tập mạnh cơ theo chương trình tăng tiến Giảm tình trạng tăng cảm giác: quá trình tái chi phối thần kinh thường đi kèm với tình trạng tăng cảm giác. Cho bệnh nhân tiếp xúc với nhiều vật làm bằng chất liệu khác nhau để giảm tình trạng trên. Tái rèn luyện cảm giác: giúp bệnh nhân học cách nhận biết đồ vật khi sờ. Giai đoạn mãn tính: quá trình tái chi phối thần kinh đã đạt đỉnh, một số chức năng vận động và cảm giác không còn khả năng phục hồi thêm được nữa.Mọi tổn thương đối với thần kinh giữa đều có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến sự linh hoạt, chức năng của cảm giác và vận động trong khu vực tay. Vậy làm thế nào để phục hồi chức năng tổn thương thần kinh giữa?  Thần kinh giữa đóng vai trò quan trọng như một thần kinh chính trong cánh tay, có nguồn gốc từ đám rối thần kinh cánh tay. Nhiệm vụ chính của nó là phân phối tới hai bên bàn tay và đảm bảo điều chỉnh hoạt động của cụm ngón tay và cổ tay. Với khả năng chứa nhiều sợi giao cảm, thần kinh giữa đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cảm giác và khả năng vận động của tay.  Tổng quan về thần kinh giữa  Thần kinh giữa, xuất phát từ bó ngoài và bó trong của đám rối thần kinh cánh tay, trải dọc theo cánh tay theo đường của động mạch cánh tay, và tiếp tục xuống cẳng tay, vị trí giữa cơ gấp chung các ngón nông và gấp chung các ngón sâu. Khi đến cổ tay, thần kinh giữa đi qua ống cổ tay để xuống gan tay, nơi nó chia thành các nhánh tận ở khu vực đó.  Thần kinh giữa đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉ động tác gấp cổ tay và ngón tay, cũng như sấp cẳng tay và bàn tay, gấp, dạng và đối ngón cái. Về cảm giác, nó chi phối các ngón 1, 2, 3 và một nửa ngón 4 ở gan tay và ở mu tay, nó chi phối đốt cuối cùng của các ngón.  Tổn thương thần kinh giữa có thể xảy ra khi bị chèn ép ở vùng cổ tay trong hội chứng ống cổ tay, một tình trạng chèn ép  phổ biến. Người có nguy cơ cao bao gồm những người làm việc yêu cầu vận động cổ tay nhiều, người cao tuổi, béo phì,  , suy thận, rối loạn tuyến giáp, và loãng xương.  Phương pháp điều trị bảo tồn thường hiệu quả nếu được phát hiện sớm, nhưng trong trường hợp không đạt kết quả, phẫu thuật có thể là lựa chọn. Quá trình tập luyện phục hồi chức năng sau phẫu thuật đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ bệnh nhân hồi phục và khôi phục chức năng bàn tay.  Hơn nữa, nhánh gian cốt trước của thần kinh giữa có thể bị chèn ép ở vùng cẳng tay, gây ra hội chứng thần kinh gian cốt trước. Thần kinh giữa cũng có thể bị tổn thương do vết thương từ hung khí hoặc đạn, thường xảy ra ở vùng cánh tay và cẳng tay. Phương pháp điều trị sẽ phụ thuộc vào vị trí và mức độ tổn thương, có thể là bảo tồn hoặc phẫu thuật.  và phục hồi chức năng thần kinh giữa sau tổn thương sẽ tuỳ thuộc vào phương pháp điều trị được chọn lựa.  và phục hồi chức năng thần kinh giữa sau tổn thương sẽ tuỳ thuộc vào phương pháp điều trị được chọn lựa.  Giải phẫu về dây thần kinh giữa  Đối tượng cần phục hồi chức năng tổn thương thần kinh giữa  Tổn thương dây thần kinh giữa có thể gây ra nhiều hệ lụy và một trong những tình trạng phổ biến nhất là hội chứng ống cổ tay. Đây là một bệnh lý thường gặp, xuất hiện khi dây thần kinh giữa bị chèn ép trong ống cổ tay, tạo áp lực và ảnh hưởng đến chức năng của nó. Người có nguy cơ cao cho hội chứng này thường bao gồm:  Bệnh nhân đái tháo đường.  Người làm công việc thường xuyên vận động cổ tay.  Chức năng tuyến giáp bị rối loạn.  Người cao tuổi là đối tượng chủ yếu cần hồi phục tổn thương thần kinh giữa  Phương pháp phục hồi chức năng tổn thương thần kinh giữa  Phương pháp điều trị phục hồi chức năng tổn thương thần kinh giữa sẽ được xác định dựa trên nhiều yếu tố bao gồm mức độ và vị trí tổn thương, cũng như tình trạng sức khỏe tổng thể của bệnh nhân.  Phục hồi chức năng tổn thương thần kinh giữa trong hội chứng ống cổ tay  Đối với đa số bệnh nhân mắc  , việc áp dụng điều trị bảo tồn sớm mang lại kết quả tích cực. Bằng cách sử dụng máng nâng đỡ cổ tay, giữ cho cổ tay ở tư thế trung tính, đặc biệt khi ngủ và trong các hoạt động đòi hỏi sự vận động cổ tay, và kết hợp với thuốc giảm đau và chống viêm đường uống, khoảng 90% bệnh nhân nhẹ hội chứng ống cổ tay đạt được sự cải thiện sau 4-6 tuần điều trị, và hiệu quả này có thể duy trì ít nhất 2 tháng.  Trong trường hợp bệnh nhân không phản ứng với điều trị bảo tồn, lựa chọn tiếp theo thường là tiêm steroid vào ống cổ tay. Một mũi tiêm thường giảm các triệu chứng, và trong một số trường hợp, có thể tiêm đến 3 lần, với khoảng thời gian nghỉ giữa mỗi lần là 3-6 tuần.  Đồng thời, việc thay đổi tư thế khi làm việc và duy trì chế độ nghỉ ngơi hợp lý cũng đóng vai trò quan trọng để tránh làm nặng thêm tình trạng bệnh.  Trong quá trình phục hồi chức năng, bệnh nhân được khuyến khích thực hiện các bài tập từ tuần đầu sau mổ như gấp duỗi cổ tay nhẹ nhàng và gập duỗi ngón tay tối đa, với sự hỗ trợ của máng nâng đỡ cổ tay. Từ tuần thứ 2, bệnh nhân có thể chuyển sang tập mạnh cơ và thực hiện các hoạt động sinh hoạt hàng ngày. Từ tuần thứ 2, bệnh nhân có thể chuyển sang tập mạnh cơ và thực hiện các hoạt động sinh hoạt hàng ngày. Tuần 3-4, việc tiếp tục tập mạnh cơ được khuyến khích, và bệnh nhân được phép thực hiện những hoạt động mạnh hơn, đồng thời có thể quay trở lại làm việc.  Phục hồi chức năng ở hội chứng ống cổ tay  Phục hồi chức năng tổn thương thần kinh do vết thương vùng cánh tay, cẳng tay  Sau chấn thương hoặc phẫu thuật: Thời gian ngay sau  hoặc phẫu thuật là giai đoạn cấp, khi cơ thể đang trong quá trình phục hồi và điều trị ban đầu.  Bất động chi tổn thương: Thời gian bất động sau tổn thương phụ thuộc vào loại và mức độ tổn thương, cũng như phương pháp phẫu thuật nếu có.  Vận động: Tần suất và cường độ tập luyện tại giai đoạn cấp phụ thuộc vào tình trạng cụ thể của tổn thương và liệu pháp đã áp dụng.  Tư vấn an toàn: Bệnh nhân được tư vấn cách bảo vệ vùng tổn thương, đặc biệt là sau phẫu thuật nối thần kinh để tránh gây tổn thương cho khu vực mất cảm giác.  Khi có dấu hiệu tái chi phối thần kinh: Bắt đầu giai đoạn hồi phục khi có dấu hiệu tái chi phối thần kinh, thường được nhận biết thông qua sự tái xuất hiện của cảm giác.  Tái rèn luyện vận động: Tập mạnh cơ theo chương trình tăng tiến để khôi phục và cải thiện chức năng vận động.  Giảm tình trạng tăng cảm giác: Quá trình tái chi phối thần kinh thường đi kèm với tình trạng tăng cảm giác. Bệnh nhân được tiếp xúc với nhiều vật liệu khác nhau để giảm tình trạng này.  Tái rèn luyện cảm giác: Bệnh nhân được hướng dẫn cách nhận biết đồ vật khi sờ để tái rèn luyện cảm giác.  Tái rèn luyện cảm giác cho bệnh nhân tổn thương thần kinh giữa  Một số chức năng vận động và cảm giác có thể không còn khả năng phục hồi thêm được nữa, bước vào giai đoạn mãn tính.  Hy vọng nội dung bài viết trên đây đã giúp bạn có thêm thông tin và cách  phục hồi chức năng tổn thương thần kinh giữa  . Phục hồi chức năng tổn thương thần kinh giữa là quá trình giúp bệnh nhân cải thiện chức năng vận động và cảm giác của các cơ và vùng da do thần kinh này chi phối. Phục hồi chức năng thường nên bắt đầu càng sớm càng tốt sau khi tổn thương, để tăng cơ hội hồi phục.