๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงท้าวเจ้ากรุงจะมาหรา
ลือนามขามเดชเดชา	แต่บรรดาระตูไม่ต้านทาน
ท้าวมีพระเชษฐาร่วมอุทร	ครองนครกะปาหลันราชฐาน
เสวยไอศวรรยามาช้านาน	ทั้งสองศฤงคารเสมอกัน
องค์ประไหมสุหรีจะมาหรา	ประชวรโรคาอาสัญ
ส่งสการศพเสร็จได้เจ็ดวัน	โอรสนั้นยังเยาว์ทั้งสองรา
ระตูครวญคร่ำกำสรด	โศกศัลย์รันทดเป็นหนักหนา
ไม่สรงไม่เสวยโภชนา	ไม่นำพาว่าขานการธานี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏ บัดนั้น	จึงมหาเสนาทั้งสี่
เข้าไปกราบทูลด้วยภักดี	ถึงทุกข์ไปใช่ที่จะคืนมา
ฝูงอาณาประชาราษฎร	จะได้ความเดือดร้อนทั่วหน้า
ขอพระองค์จงทรงพระเมตตา	ระงับความโศกาอาวรณ์
ข้าจะไปสืบเสาะแสวงหา	องค์พระธิดาดวงสมร
รับมาภิเษกสยุมพร	ภูธรอย่าเศร้าโศกี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูจะมาหราเรืองศรี
ได้ฟังเสนาทูลคดี	ภูมีค่อยสบายคลายใจ
จึงมีมธุรสพจนารถ	ตรัสถามอำมาตย์น้อยใหญ่
ตามบรรดาชวาเวียงชัย	นางกษัตริย์กรุงไหนจะโสภา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงบังคมเหนือเกศา
ทูลว่าข่าวลือระบือชา	แต่ธิดากาหลังธานี
ว่าทรงโฉมประโลมล้ำนางกษัตริย์	ไม่มีใครเทียมทัดทุกกรุงศรี
จำเริญรุ่นชันษาสิบห้าปี	ท้าวสิงหัดส่าหรีมากล่าวไว้
หวังจะแต่งวิวาห์กับโอรส	แต่ยังหากำหนดการไม่
ขอพระองค์ผู้ทรงภพไตร	จงทราบใต้ละอองบาทา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระผู้ผ่านพิภพจะมาหรา
ได้ฟังชื่นชมภิรมยา	จึงสั่งสองเสนาผู้ภักดี
ดูก่อนดะหมังตำมะหงง	ท่านจงแต่งศุภสารศรี
จะให้ไปกาหลังธานี	ขอบุตรีโฉมงามทรามวัย
ถ้าท้าวตัดรอนไม่ผ่อนผัน	จะชิงคู่ตุนาหงันให้จงได้
แล้วไปทูลพระเชษฐาชาญชัย	ให้ยกพลไกรรีบมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงรับสั่งใส่เกศา
แล้วชวนดะหมังออกมา	นั่งในศาลาลูกขุนพลัน
จึงจัดเสนีนายใหญ่	ให้รีบไปพารากะปาหลัน
กราบทูลพระเชษฐาทรงธรรม์	ตามเรื่องราชบัญชาการ
ตำมะหงงดะหมังทั้งสอง	ช่วยกันตรึกตรองแต่งสาร
แล้วให้อาลักษณ์พนักงาน	จารจารึกลงแผ่นทอง ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ เสร็จใส่กล่องแก้วแพรวพรรณ	จัดสรรบรรณาการสิ่งของ
ขนมามากมายก่ายกอง	บรรทุกช้างจำลองหลังคา
ตำมะหงงดะหมังทั้งสองนาย	ขึ้นม้าผันผายนำหน้า
เกณฑ์แห่แห่ราชสารา	ยกจากพาราเข้าป่าไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นมาถึงปลายด่านกาหลัง	จึงหยุดยั้งโยธาอาศัย
ให้ไปบอกชาวด่านทันใด	ตามในเหตุผลแต่ต้นมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ขุนด่านได้ฟังไม่กังขา
จึงจัดแจงแต่งตัวแล้วขึ้นม้า	ขับควบเข้ามายังธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงศาลาลูกขุนใน	เห็นเสนาผู้ใหญ่อยู่ทั้งสองศรี
จึงเข้าไปเรียนความตามมี	ถ้วนถี่เสร็จสิ้นทุกประการ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ดะหมังได้ฟังขุนด่าน
ซักไซ้ไต่ถามอยู่ช้านาน	แล้วเข้ามายังสถานพระโรงคัล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ จึงก้มเกล้าประณตบทบงสุ์	พระผู้พงศ์เทวากระยาหงัน
ทูลว่าท้าวจะมาหรานั้น	ให้ทูตถือสารสุวรรณบรรณาการ
มาอภิวาทโดยราชไมตรี	บัดนี้ยังหยุดอยู่ปลายด่าน
เห็นทีจะมีเหตุเภทพาล	จงทราบบทมาลย์พระผ่านฟ้า ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกาหลังสุริย์วงศ์นาถา
จึงสั่งดะหมังเสนา	ให้รับมาตามราชประเพณี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ดะหมังรับสั่งใส่เกศี
ออกมาสั่งพนักงานทันที	ให้ไปรับเสนีแขกเมืองมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ฝ่ายเจ้าพนักงานถ้วนหน้า
จัดแจงเครื่องแห่แลโยธา	พร้อมแล้วก็พากันรีบไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงปลายด่านนอกบุรี	จึงบอกสองเสนีนายใหญ่
แล้วเชิญสาราคลาไคล	เข้าในกาหลังธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	พระปิ่นปักนคเรศเรืองศรี
ครั้งแสงทองส่องฟ้าราตรี	จึงเข้าที่สระสรงคงคา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ลงสรง

๏ ครั้นเสร็จสำอางองค์ทรงเครื่อง	รุ่งเรืองจำรัสพระเวหา
พระกรกุมกริชฤทธา	เสด็จออกยังหน้าพระโรงคัล​ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ พร้อมหมู่เสนาอำมาตย์	เฝ้าอยู่เดียรดาษหลายหลั่น
ทั้งองค์ปันหยีอุณากรรณ	ต่างถวายอภิวันท์พระภูมี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงประณตบทศรี
ทูลเบิกทั้งสองเสนี	ให้ทราบธุลีพระบาทา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระสุริย์วงศ์องค์ศรีปัตหรา
จึงสั่งให้หาสองเสนา	เข้ามายังท้องพระโรงชัย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนากรมวังบังคมไหว้
จึงนำแขกเมืองเข้าไป	ยังในพระโรงรจนา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ บัดนั้น	ทั้งสองเสนีจะมาหรา
ก้มเกล้ากราบงามสามลา	ทูลถวายสาราบรรณาการ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงเสนาปรีชาหาญ
บังคมก้มเกล้ากราบกราน	แล้วอ่านสารถวายพระภูมี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ ในสารว่าโอรสยศยง	ผู้ดำรงจะมาหราบุรีศรี
จำเริญทางพระราชไมตรี	มาในใต้ธุลีบทมาลย์
ขอถวายอภิวาทบาทบงสุ์	พระผู้วงศ์เทวามหาสถาน
ขจรเดชเดชากฤษฎาการ	เป็นประธานทั่วโลกแดนไตร
พระองค์จงโปรดปรานปรานี	ด้วยประไหมสุหรีนั้นหาไม่
จะขอราชธิดายาใจ	รับไปเป็นศรีธานี
จะได้ดับอาดูรพูนเทวษ	เพราะพระเดชปกเกล้าเกศี
หวังจะเป็นเกือกทองรองธุลี	ภูมีจงทรงพระเมตตา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกาหลังสุริย์วงศ์นาถา
ฟังสารดาลเดือดในวิญญาณ์	จำเป็นบัญชาตรัสไป
อันอะหนะของเราทั้งสอง	ล้วนมีคู่ครองพิสมัย
ซึ่งสิงหัดส่าหรีกล่าวไว้	เป็นในสุริย์วงศ์เดียวกัน
เราไม่ให้ระตูเป็นผู้อื่น	จงคืนบรรณาการไปเขตขัณฑ์
พระเคืองขัดตรัสความแต่เท่านั้น	แล้วทรงธรรม์ไม่ว่าประการใด ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทั้งสองทูตจึงทูลแถลงไข
องค์ท้าวจะมาหราเรืองชัย	สั่งให้ทูลนอกสารา
แม้นขอโดยดีพระมิให้	จงเร่งแต่งเวียงชัยไว้ท่า
จะยกทัพทั้งสองพารา	มาชิงคู่ตุนาหงันกัน
ว่าพลางอภิวันท์ทันที	ทูลลาจรลีผายผัน
ลงจากพระโรงชัยฉับพลัน	พากันรีบไปยังธานี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	พระผู้ผ่านกาหลังกรุงศรี
ครั้นเสนาลากลับไปบุรี	พระภูมีขัดแค้นฤทัย
จึงสั่งเสนาฝ่ายทหาร	บัดนี้จะเกิดการศึกใหญ่
จงเตรียมพหลสกลไกร	ให้พร้อมแต่ในสามวัน
ทั้งป้อมค่ายคูประตูเมือง	ครบเครื่องอาวุธทุกสิ่งสรรพ์
แล้วปรึกษาปันหยีอุณากรรณ	ที่จะจัดทัพขันธ์ออกรอนราญ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีทูลไปด้วยใจหาญ
ข้าจะขออาสาไปต้านทาน	ตั้งรับอยู่ด่านธานี
มิให้จลาจลแก่พลเมือง	ระคายเคืองเบื้องบาทบทศรี
จะให้ปัจจามิตรติดบุรี	ดังหนึ่งธานีไม่มีชาย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกาหลังฟังสมอารมณ์หมาย
มิเสียทีพ่อมีบุตรชาย	อ้ายเหล่าร้ายไม่รู้จึงดูเบา
ซึ่งจะคิดอ่านการสงคราม	สุดแท้แต่ตามน้ำใจเจ้า
อย่าให้ไพรินดูหมิ่นเรา	สั่งเสร็จเสด็จเข้าปราสาทชัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีผู้มีอัชฌาสัย
จึงว่าแก่อุณากรรณทันใด	เราสิได้มาอยู่ด้วยภูมี
ควรจะสนองคุณพระทรงธรรม์	กว่าชีวันจะม้วยไม่ถอยหนี
แล้วได้พึ่งเดชาฝ่าธุลี	ปกเกศเกศีเราสองรา
ครั้นมีศึกมาติดเวียงชัย	จำเราจะตั้งใจอาสา
เมื่อกี้พี่ทูลพระราชา	เป็นไรเจ้าไม่ว่าประการใด ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณกล่าวคำแก้ไข
คิดอยู่ว่าจะทูลพระภูวไนย	พี่ว่าไปก่อนแล้วก็เหมือนกัน
ข้าจึงคอยฟังยั้งอยู่	จะทูลบ้างก็ดูเหมือนเดียดฉันท์
ถ้าเห็นขัดก็จะทัดทานกัน	จะทำถือเชิงชั้นฉะนั้นไย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยียิ้มพลางแถลงไข
ข้าเป็นชาวดงพงไพร	หามีพี่น้องไม่ในพารา
ก็มิใช่ธุระของข้านัก	แต่หากรักองค์ศรีปัตหรา
จำเป็นเห็นแก่น้องพระธิดา	ด้วยได้เคยปรึกษาหารือ
จะเป็นแต่พลอยช่วยด้วยกระนั้น	ชอบกันแล้วจะเสียได้หรือ
ตัวเจ้าเขาก็ย่อมเลื่องลือ	จะได้เห็นฝีมือในครั้งนี้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณจึงตอบปันหยี
ธรรมดาอาศัยธานี	ครั้นศึกมีจำช่วยชิงชัย
ใช่จะมีแต่น้องพระธิดา	อย่าเจรจาเกี่ยงกันแก้ไข
มารังเกียจเดียดฉันท์กันไย	ว่ากระนั้นเหมือนไม่เมตตา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยียิ้มพลางทางว่า
เจ้าสิมาอยู่ก่อนในพารา	จำอาสาหักศึกก่อนเรา
ตัวพี่นี้พึ่งมาอยู่ใหม่	จะชิงชัยต่อภายหลังเจ้า
มิใช่จะแกล้งแบ่งเบา	จะเห็นอย่างไรเล่าอนุชา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณกระหมันวิยาหยา
มิรู้ที่จะขืนขัดวัจนา	ในอุราร้อนรุมดังสุมไฟ
ด้วยไม่เคยว่าขานการสงคราม	กลัวปันหยีจะมีความสงสัย
จึงแกล้งกล่าววาจาว่าไป	จะชักช้าอยู่ไยให้ป่วยการ
องค์ศรีปัตหราบัญชาตรัส	ให้เร่งรัดรี้พลทวยหาญ
พี่เป็นผู้รับสั่งอย่านั่งนาน	ไปคิดอ่านจัดแจงให้จงดี
ว่าแล้วลีลาคลาไคล	จะแกล้งไปให้พ้นปันหยี
เสว่าจะไปหาพระบุตรี	มาหลบอยู่ประตูที่ข้างใน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีผู้มีอัชฌาสัย
แลตามอุณากรรณไป	จนเลี้ยวลับเข้าในทวารา
จึงผันพักตรามาสั่ง	ตำมะหงงดะหมังยาสา
จงเร่งรัดจัดพลโยธา	เลือกล้วนแกล้วกล้าชิงชัย
สมทบกับทัพเราเข้ากัน	ให้ทันฤกษ์รุ่งสุริย์ใส
สั่งเสร็จเสด็จคลาไคล	ขึ้นทรงมโนมัยรีบมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงตำหนักติกาหรัง	สถิตบนบัลลังก์เลขา
พระนิ่งนึกถวิลจินดา	ที่จะออกเข่นฆ่าไพรี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาเรืองศรี
จึงทูลว่าทำศึกมาทุกที	ไม่เหมือนครั้งนี้น้องดีใจ
จะได้ดูอุณากรรณเป็นขวัญตา	จะแกล้วกล้าเหมือนลือหรือไฉน
รูปร่างอย่างหญิงจะชิงชัย	ครั้งนี้จะดูให้ได้สำคัญ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีตอบพลางทางสรวลสันต์
อย่าเพ่อคอยดูอุณากรรณ	จงไปจัดพลขันธ์ให้พร้อมไว้
ทั้งไพร่ทั้งนายอย่าให้อายเขา	สรรเอาที่ชำนาญการศึกใหญ่
พรุ่งนี้จะยกพลไกร	ออกไปตั้งนอกนครา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาก็หรรษา
รับสั่งแล้วเรียกประสันตา	ออกไปจัดโยธามิทันนาน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี

๏ เกณฑ์พลบรรจบครบสิบหมื่น	แต่พื้นเข้มแข็งกำแหงหาญ
ต่างมีฝีมือเชี่ยวชาญ	เรียนรู้วิชาการเวทมนตร์
เคยเข้าปล้นสะดมอาคมขลัง	รู้จังงังบังเหลื่อมล่องหน
บ้างเรียนทรหดอดทน	แต่ละตนแทงฟันไม่พรั่นพรึง
ทนายปืนพื้นมีฝีมือแม่น	หลาวทวนล้วนแล่นทะลวงถึง
ทหารดาบสองมือดื้อดึง	คนหนึ่งสู้ร้อยไม่ถอยมา
จัดทัพคับคั่งทั้งท้องถนน	พร้อมถ้วนกระบวนพลอาสา
รื่นเริงบันเทิงใจโยธา	คอยท่าพระองค์ทรงชัย ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณรัศมีศรีใส
แอบอยู่ที่ประตูข้างใน	ครั้นปันหยีกลับไปก็ยินดี
จึงมาทรงมโนมัยไคลคลา	พักตราเศร้าสร้อยหมองศรี
กิดาหยันตามเสด็จจรลี	มาดาหาปาตีตำหนักใน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงเข้าในห้องทอง	เรียสองพี่น้องเข้ามาใกล้
ให้กิดาหยันนั่งระวังระไว	ห้ามมิให้ใครเข้ามา
แล้วจึงแจ้งความตามคดี	ว่าบัดนี้ระตูจะมาหรา
จะชิงตุนาหงันพระธิดา	เห็นจะมีศึกมาถึงกรุงไกร
เราได้มาอยู่ในบุรี	องค์ศรีปัตหราก็รักใคร่
จะหลบหลีกตัวนั้นฉันใด	จะเคยรบกับใครก็ไม่มี
บัดนี้พระองค์ทรงธรรม์	ให้ไปช่วยกันกับปันหยี
เขาทูลรับอาสาออกต่อตี	พูดจาพาทีเป็นเชิงชั้น
ว่าข้านี้เป็นน้องพระธิดา	ให้อาสาออกตีทัพขันธ์
ฝ่ายเขาแต่จะช่วยป้องกัน	ว่านั้นเห็นจะแกล้งดูที
น้องคิดประหวั่นพรั่นใจ	จะชิงชัยต่อหน้าปันหยี
เขาจะเห็นประจักษ์เสียครั้งนี้	ว่าเป็นสตรีปลอมมา
จะคิดฉันใดนะอกเอ๋ย	ไฉนเลยจะได้พบพระเชษฐา
ว่าพลางทางทรงโศกา	กัลยาเพียงสิ้นชีวัน ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ โอด

๏ บัดนั้น	ทั้งสองพี่เลี้ยงสาวสรรค์
จึงทูลปลอบองค์อุณากรรณ	คิดฉันนั้นไม่ชอบนะทรามวัย
ครั้งนี้สำคัญกว่าทุกครั้ง	จำจะคิดปิดบังสงสัย
แล้วศรีปัตหราบัญชาใช้	ครั้นจะมิไปก็ใช่ที
จะเป็นที่ติฉินยินร้าย	นานไปจะได้อายปันหยี
อุตส่าห์ฝืนพระทัยให้จงดี	การรบครั้งนี้ได้เรียนรู้
จงคิดถึงปะตาระกาหลา	เห็นคงจะลงมาช่วยอยู่
พระประสิทธิ์พรไว้ให้โฉมตรู	จะแพ้หมู่ปัจจามิตรอย่าสงกา
แม่อย่าย่อท้อต่อไพรี	ระวังข้างปันหยีจะดีกว่า
อย่าให้จับได้ในกิริยา	ว่าเป็นหญิงแปลงมามิใช่ชาย
ทำให้เห็นห้าวหาญในการยุทธ์	เหมือนหนึ่งบุรุษทั้งหลาย
เห็นจะสิ้นกินแหนงแคลงคลาย	โฉมฉายอย่าประหวั่นพรั่นใจ ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณรัศมีศรีใส
ฟังพี่เลี้ยงปลอบชอบฤทัย	ทรามวัยค่อยสร่างโศกา
จึงเสด็จย่างเยื้องจรลี	ออกไปยังที่ข้างหน้า
ตรัสเรียกตำมะหงงเสนา	เข้ามาแล้วมีพจมาน
ท่านจงเร่งจัดทัพชัย	ตรวจเตรียมพลไกรใจหาญ
เลือกล้วนแข็งขันประจัญบาน	เราจะออกรบราญครั้งนี้
กำชับกันให้สิ้นทั้งไพร่นาย	ชิงชัยอย่าให้อายแก่ปันหยี
ถ้าผู้ใดย่อท้อต่อไพรี	จะตัดเกล้าเกศีเสียบไว้ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงบังคมประนมไหว้
ทูลว่าอย่าร้อนหฤทัย	จะขอไปต่อยุทธ์ด้วยไพรี
ข้าเป็นผู้ใหญ่ท่านใช้มา	มิให้เคืองบาทาเท่าเกศี
จะอาสากว่าจะสิ้นชีวี	จะให้อายปันหยีอย่าสงกา
ทูลพลางถวายบังคมคัล	ลาองค์อุณากรรณวิยาหยา
ลงจากตำหนักในไคลคลา	ออกมาจัดทัพทันที ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
ยานี

๏ เลือกสรรโยธาที่สามารถ	เคยพิฆาตข้าศึกไม่ถอยหนี
อาจองคงกระพันชาตรี	ล้วนมีเครื่องอานสำหรับตัว
บ้างขัดดาบสะพายแล่งตะแบงมาน	เอาประเจียดอาจารย์ขึ้นพันหัว
ทนายปืนพื้นกล้าน่ากลัว	คาดตะกุดตะกั่วลงเลขยันต์
กองกลางแต่งอย่างมลายู	ถือหอกคู่คึกคักมักกะสัน
ไม่หลบปืนยิงวิ่งสวนควัน	ขอขันเข้าหน้าอาสาแทง
พร้อมสรรพทัพหลังทัพหน้า	ปีกซ้ายปีกขวากล้าแข็ง
ทัพหลวงเหล่าไพร่ใส่เสื้อแดง	สารวัดจัดแจงตรวจตรา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏ แล้วกำชับสั่งว่าครั้งนี้	จะออกตีทัพระตูจะมาหรา
แม้นใครย่อท้อถอยมา	จะตัดเกล้าเกศาเสียบไว้
เป็นการประกวดกันกับปันหยี	จะทำเหมือนทุกทีนั้นไม่ได้
เสร็จสรรพกำชับพลไกร	เตรียมไว้คอยเสด็จยาตรา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ฝ่ายสองเสนีจะมาหรา
ครั้นถึงกะปาหลันพารา	ก็ตรงไปศาลาลูกขุนใน
แล้วแถลงแจ้งความตามคดี	แก่ยาสาเสนีผู้ใหญ่
เวลาเฝ้าก็พากันเข้าไป	ยังท้องพระโรงชัยฉับพลัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ จึงก้มเกล้าประณตบทบงสุ์	ทูลองค์ระตูกะปาหลัน
พระผู้ผ่านพาราของข้านั้น	มเหสีสู่สวรรคาลัย
พระวิโยคโศกแสนรำคาญเคือง	จะว่าขานการเมืองก็หาไม่
ไพร่ฟ้าประชากรร้อนใจ	เสนาในทุกข์ทนพ้นกำลัง
จึงให้แต่งบรรณาการกับสารศรี	ไปขอราชบุตรีเมืองกาหลัง
แม้นว่ามิให้ก็ไม่ฟัง	ได้ตรัสสั่งให้เตรียมโยธา
แล้วให้ข้ามาทูลพระภูธร	เชิญเสด็จไปนครจะมาหรา
จะชิงคู่ตุนาหงันกัลยา	จงทราบบาทาฝ่าธุลี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ช้า

๏ เมื่อนั้น	ระตูกะปาหลันเรืองศรี
ฟังสองเสนาทูลคดี	ภูมีรันทดสลดใจ
ให้สงสารหลานรักทั้งสองรา	อนิจจาชนนีมาตักษัย
เอ็นดูอนุชาจะอาลัย	จำจะไปเยี่ยมเยือนให้เคลื่อนคลายฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย

๏ คิดแล้วจึงสั่งตำมะหงง	ให้เร่งรัดจัตุรงค์ทั้งหลาย
ตรวจเตรียมพลไกรทั้งไพร่นาย	กำหนดกฎหมายให้พร้อมกัน
เราจะยกไปช่วยอนุชา	ชิงราชธิดาตุนาหงัน
สั่งเสร็จเสด็จจากแท่นสุวรรณ	จรจรัลเข้าสู่ปราสาทชัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงเสนาผู้ใหญ่
จึงรีบลีลาคลาไคล	ออกไปจัดพลโยธา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี

๏ เร่งรัดจัตุรงค์ทวยหาญ	เคยชำนาญการศึกอาสา
ขุนช้างต่างผูกคชา	ล้วนมีฝีงากล้าชน
ขุนม้าก็ผูกพาชี	ขับขี่เคยศึกฝึกฝน
ขุนพลรีบรัดจัดพล	แต่ละคนห้าวหาญชาญฉกรรจ์
ขุนรถรีบเทียมรถา	อาชาฉุดชักดังจักรผัน
ทหารหอกสลับกับเกาทัณฑ์	ล้วนเหน็บกริชสั้นกัลเม็ด
ปีกซ้ายปีกขวาหน้าหลัง	พร้อมพรั่งกระบวนทัพสรรพเสร็จ
แต่งทั้งกองสอดลอดเล็ด	ตั้งทัพรับเสด็จพระภูมี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวกะปาหลันเรืองศรี
ครั้นใกล้รุ่งราษราตรี	ก็เข้าที่สระสรงสุธารส ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏ น้ำใสไขท่อปทุมทอง	โปรยปรายอายละอองดอกไม้สด
ทรงสุคนธ์เฟื่องฟุ้งปรุงชะมด	หอมกลิ่นคันธรสรวยรวย
สอดใส่สนับเพลาเพราพราย	เชิงงอนงามลายปลายสลวย
ทรงภูษาช่อชายเชิงกรวย	แย่งครุฑฉุดฉวยวาสุกรี
ฉลององค์โหมดเหลืองเรืองระยับ	เจียระบาดตาดทับสลับสี
ตาบทิศถมยาราชาวดี	ทับทรวงดวงมณีเนาวรัตน์
ทองกรแก้วกุดั่นบรรจง	ธำมรงค์ค่าเมืองเรืองจำรัส
ทรงชฎาเดินหนกุณฑลทัด	กุมกริชกรายหัตถ์จรจรัล ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ บาทสกุณี
ร่าย

๏ มาทรงรถแก้วแววไว	พรั่งพร้อมพลไกรแข็งขัน
ให้ยกโยธาทัพฉับพลัน	ออกจากกะปาหลันธานี
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน

๏ รถเอยรถแก้ว	แพร้วแพร้วพรายพรายหลายสี
แอกอ่อนงอนงามรูจี	กระหนกหน้าวาสุกรีจำหลักลาย
บุษบกที่นั่งบัลลังก์รัตน์	หน้ากระดานฐานปัทม์บัวหงาย
กาบเสาพรหมศรสะบัดปลาย	ตาอ้อยพลอยรายอร่ามเรือง
เทียมสินธพชาติทั้งสี่	ต่างสีขาวเขียวกะเลียวเหลือง
เครื่องสูงชุมสายพรายประเทือง	แห่แหนแน่นเนืองเป็นคู่กัน
เสียงม้าเสียงรถคชสาร	เสียงทหารโห่ร้องหฤหรรษ์
เสียงประโคมฆ้องกลองก้องไพรวัน	เร่งรีบพลขันธ์ดำเนินมา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย

๏ แต่แรมร้อนนอนในพนาลี	จนลุถึงบุรีจะมาหรา
หยุดประทับอยู่นอกพารา	พักพลโยธาสำราญใจ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ช้า

๏ เมื่อนั้น	ระตูจะมาหราเป็นใหญ่
แต่ให้ไปกาหลังกรุงไกร	ภูวไนยคอยข่าวทุกเวลา
ให้เร่าร้อนอุราปรารมภ์	กลัวจะไม่สมปรารถนา
กำหนดไว้ก็ได้เดือนตรา	พอแจ้งเหตุเชษฐาถึงธานี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย

๏ จึงรีบแต่งองค์ทรงเครื่อง	ย่างเยื้องออกจากปราสาทศรี
มาทรงสินธพพาชี	เสนีแห่แหนแน่นมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงพลับพลาทองที่ประทับ	บังคมคำนับพระเชษฐา
ทูลเชิญภูวไนยให้ไคลคลา	เข้าในจะมาหราธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูกะปาหลันเรืองศรี
ฟังพระอนุชาธิบดี	ภูมีชื่นชมภิรมย์ใจ
จึงจรลีลงจากพลับพลา	พร้อมหมู่มาตยาน้อยใหญ่
สององค์ต่างทรงอาชาไนย	เสด็จเข้าเวียงชัยฉับพลัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงที่ประทับเกยชาลา	องค์ท้าวจะมาหรากะปาหลัน
ลงจากอัสดรจรจรัล	ขึ้นสู่สุวรรณปราสาทชัย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ช้า

๏ ลดองค์ลงนั่งบัลลังก์อาสน์	ตรัสประภาษโอภาปราศรัย
ถามเหตุมเหสีที่บรรลัย	ด้วยใจกรุณาปรานี
จึงเรียกราชนัดดามาชมเชย	นิจจาเอ๋ยกำพร้าทั้งสองศรี
ลูบหลังลูบหน้ากุมารี	ภูมีรันทดสลดใจ
แล้วตรัสถึงทูตาไปกาหลัง	จะคอยฟังกิจจาว่าไฉน
แม้นตัดไมตรีจริงจะชิงชัย	ถ้อยทีถามไถ่กันไปมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายองค์อุณากรรณวิยาหยา
เนาในห้องสุวรรณรจนา	กับพี่เลี้ยงกัลยานารี


คิดวิตกที่จะยกไปชิงชัย	ให้เร่าร้อนฤทัยหมองศรี
แต่ปรับทุกข์สนทนาพาที	จนเข้าที่สนิทนิทรา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
ยานี

๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงองค์ปะตาระกาหลา
สถิตยังกะยาหงันชั้นฟ้า	ถวิลถึงนัดดายาใจ
แจ้งว่าจะออกรบไพรี	ประกวดกับปันหยีเป็นการใหญ่
เป็นหญิงไม่เคยชิงชัย	คงประหวั่นพรั่นใจเป็นพ้นคิด
จำกูจะลงไปโลมเล้า	ให้บรรเทารันทดสลดจิต
คิดพลางผาดแผลงสำแดงฤทธิ์	ออกจากที่สถิตแล้วลงมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ กลม
ร่าย

๏ ครั้นถึงพารากาหลัง	ก็เข้าในนิเวศน์วังดาหา
ยืนอยู่ตรงพักตร์นัดดา	แล้วมีบัญชาตรัสไป
เจ้าอย่าหวาดหวั่นพรั่นจิต	จะพ่ายแพ้ปัจจามิตรนั้นหาไม่
อัยกาจะช่วยอวยชัย	บันดาลให้ไพรีอัปรา
จงแข็งใจทำให้เหมือนชาย	อย่าให้อายปันหยีสุกาหรา
ประสาทพรสอนสั่งพระนัดดา	แล้วคืนยังชั้นฟ้าสุราลัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณรัศมีศรีใส
ทั้งสองพี่เลี้ยงทรามวัย	ค่อยสบายคลายใจที่จาบัลย์


ต่างคนชื่นชมภิรมย์จิต	ไม่คิดเกรงขามคร้ามครั่น
ถ้อยทีเจรจาปรึกษากัน	จนบรรทมหลับในราตรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ

๏ บัดนั้น	เสนากาหลังทั้งสี่
มาจัดพลเร่งรัดสัสดี	ยื่นบาญชีมีชื่อไพร่นาย
พวกพิการแก่ชราลาบวช	หมู่หมวดกรมไหนให้จำหน่าย
ใครจะหักบาญชีหนีตาย	เอาตัวนายมานั่งยั่งยืน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
ยานี

๏ ไพร่หลวงสมกำลังทั้งนั้น	ล้วนฉกรรจ์สรรได้สิบห้าหมื่น
สารวัดจัดกองในกลางคืน	จ่ายปืนหมวกเสื้อสำหรับรบ
ทั้งมลายูหมู่ชวาอาสาจาม	ตั้งกองท้องสนามตามขนบ
เกณฑ์เข้าในขบวนถ้วนครบ	สมทบทัพปันหยีอุณากรรณ
ลางพวกพี่น้องแลลูกเมีย	มาตามส่งสั่งเสียจนไก่ขัน
อลหม่านอึงมี่นี่นัน	เตรียมกันคอยจะยกยาตรา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	มิสาระปันหยีสุกาหรา
ครั้นราตรีเข้าที่ไสยา	ปรีดาที่จะออกชิงชัย
ครั้งนี้อุณากรรณจะพันตู	จะได้ดูให้สิ้นสงสัย
แต่นิ่งนึกเสนหาอาลัย	กลัวจะปราชัยไพรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ช้า

๏ ครั้นดาวเดือนเลื่อนลับอับแสง	อโณทัยจวนแจ้งจำรัสศรี 
เสียงฆ้องยามย่ำประจำตี	เสียงประโคมดนตรีนี่นัน
เสียงช้างโกญจนาทกาจก้อง	เสียงม้าเริงร้องหฤหรรษ์
เสียงพลตรวจตราหากัน	ทรงธรรม์เสด็จจากไสยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏ เข้าที่สรงสนานสำราญสกนธ์	ทรงสุคนธ์ปนปรุงกฤษณา
สอดใส่สนับเพลาอลงการ์	ภูษายกแย่งแสงระยับ
ฉลององค์อย่างนอกดอกไหม	สอดใส่เกราะเกล็ดเพชรประดับ
ห้อยหน้าเจียระบาดคาดทับ	ทรงสังวาลสำหรับรณรงค์
ปั้นเหน่งเพชรบานพับประจำยาม	ทองกรแก้วพุกามก่องก่ง
ทับทรวงดวงกุดั่นบรรจง	ธำมรงค์รจนาค่าเมือง
แต่งอย่างปันจุเหร็จโจรป่า	ห้อยอุบะบุหงาฟุ้งเฟื่อง
ถือเช็ดหน้าเหน็บกริชฤทธิเรือง	แล้วย่างเยื้องมาทรงมโนมัย ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
ร่าย

๏ ครั้นได้ฤกษ์โหราให้ลั่นฆ้อง	ทวยหาญโห่ร้องหวั่นไหว
เสียงประโคมปี่กลองก้องเวียงชัย	ยกพหลพลไกรยาตรา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ มาถึงหอกลองท้องสนาม	จึงให้ห้ามพลนิกายซ้ายขวา
หยุดอยู่ท่ามกลางพารา	คอยท่ากองทัพอุณากรรณ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณเพราเพริศเฉิดฉัน
ครั้นแสงทองส่องฟ้าพรายพรรณ	ก็จรจรัลมาทรงชลธี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏ ไขสุหร่ายวารินกลิ่นเกลี้ยง	ทั้งสองพี่เลี้ยงช่วยขัดสี
ทรงสุคนธ์ตลบอบอินทรีย์	น้ำดอกไม้มาลีละลายทา
สอดใส่สนับเพลาเนาหน่วง	ภูษาลายลอยดวงดอกบุหงา
ฉลององค์โหมดตองพรายตา	ห้อยหน้าเจียระบาดตาดสุวรรณ
ทรงสังวาลเนาวรัตน์ตรัสเตร็จ	ปั้นเหน่งเพชรพรรณรายสายกระสัน
ทับทรวงดวงวิเชียรซ้อนชั้น	ทองกรแก้วกุดั่นจินดาดี
ธำมรงค์ทรงสอดทั้งซ้ายขวา	ถือเช็ดหน้าชมพูชูศรี
ห้อยอุบะเหน็บกริชฤทธี	แล้วจรลีมาทรงอาชา
ฯ ๘ คำ ฯ เชิดฉิ่ง
ร่าย

๏ ระเด่นสองศรีขี่อัสดร	ตำมะหงงเดินก่อนเป็นกองหน้า
ครั้นได้ศุภฤกษ์เวลา	ก็ยกพลยาตราออกจากวัง ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ มาถึงกึ่งกลางธานี	โยธีสองทัพคับคั่ง
พอพบทัพปันหยีก็หยุดยั้ง	รอม้าที่นั่งรั้งไว้ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีผู้มีอัชฌาสัย
เห็นอุณากรรณมาก็ดีใจ	ยิ้มพลางว่าไปเป็นแยบคาย


น้อยหรือพี่มาคอยท่าอยู่	แต่เช้าตรู่หยุดพลจนจะสาย
มีแต่จะเฉยเชือนเอื้อนอาย	ควรเป็นน้องชายพระธิดา
ตรัสพลางพระทางสรวลสันต์	อุณากรรณสะเทินเมินหน้า
ต่างองค์ทรงสั่งเสนา	ให้ยกพลยาตราคลาไคล ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงปลายด่านธานี	เป็นที่ชัยภูมิทัพใหญ่
ให้ตั้งค่ายมั่นลงทันใด	นายไพร่เร่งรัดกันบัดนี้ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ขุนหมื่นนายหมวดอึงมี่
เร่งกะเกณฑ์กันทันที	ถางที่ทำค่ายทุกนายกอง
ค่ายหลวงหลายชั้นมั่นเหมาะ	พูนดินสนามเพลาะเจาะช่อง
ชักปีกการายค่ายซอง	ทั้งสองฟากน้ำลำธาร
เชิงป้อมวางปืนใหญ่น้อย	หอรบหอคอยลอยตระหง่าน
สารวัดรัดเร่งทำการ	อลหม่านไปทั้งกองทัพ
แล้วแต่งคนนั่งทางวางหลุม	กองซุ่มกองตระเวนเกณฑ์กำกับ
นั่งยามตามไฟให้กำชับ	ตั้งรับทัพระตูจะยกมา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงดะหมังจะมาหรา
ซึ่งไปกาหลังกลับมา	ถึงพาราก็รีบเข้าวังใน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ พอเสด็จออกท้องพระโรงคัล	อภิวันท์แล้วทูลแถลงไข
เดิมทีไปถึงเวียงชัย	เห็นแต่งให้มารับโดยดี
ครั้นข้าเข้าเฝ้าท้าวกาหลัง	ทรงฟังเสร็จสิ้นในสารศรี
พระตัดขาดทางราชไมตรี	มิได้มีมิตรภาพกรุณา
ตรัสว่าพระบุตรีทั้งสอง	ล้วนมีคู่ครองเสนหา
จะแต่งการมงคลวิวาห์	กับสุหรานากงให้ครองกัน
ไม่รับบรรณาการข้าวของ	ดูทำนองรังเกียจเดียดฉันท์
มิได้เกรงองค์พระทรงธรรม์	ว่านั้นไม่มีเยื่อใย
ข้าจึงทูลตอบข้ึนทันที	แม้นขอโดยดีพระมิให้
เร่งแต่งราชฐานบ้านเมืองไว้	ท่าทัพภูวไนยทั้งสององค์
พระจะยกโยธามาต่อตี	ใครดีก็จะได้ดังประสงค์
ท้าวมิได้ย่อท้อต่อณรงค์	ขอพระองค์ทรงทราบฝ่าธุลี ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท่านท้าวจะมาหราเรืองศรี
ฟังสองเสนาทูลคดี	ภูมีกริ้วโกรธโกรธา
ดูดู๋ท้าวกาหลังผู้เป็นใหญ่	กูตั้งใจจงรักหนักหนา
น้อยหรือเคารพไปในสารา	แต่จะรับวันทาก็ไม่มี
ถึงมาตรมิให้อรไท	จะเต็มใจข้างสิงหัดส่าหรี
แต่ว่ามาให้งามก็ตามที	นี่พูดได้ไม่มีเยื่อใย
ดีแล้วจะได้เห็นกัน	กูจะชิงตุนาหงันให้จงได้
ถึงจะม้วยชีวันบรรลัย	ก็ไม่ย่อท้อต่อไพรี
ตามบุพเพนิพาสวาสนา	เกลือกว่าจะได้นางโฉมศรี
แม้นมิสมจินดาครานี้	จะครอบครองบุรีไปไย ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทั้งสองเสนาอัชฌาสัย
จึงบังคมทูลทันใด	ข้าได้ยินข่าวเขาเจรจา
ว่ามีปันจุเหร็จสองคน	เคยประจญปล้นเมืองมาหนักหนา
ลือนามขามฤทธิ์ทุกพารา	บัดนี้เข้ามาอยู่เวียงชัย
ชื่อว่าอุณากรรณกับปันหยี	ภูมีรักสนิทพิสมัย
เลี้ยงเป็นบุตรายาใจ	ไว้พระทัยให้ว่าการธานี
ยกไปเห็นจะได้รณรงค์	กับองค์อุณากรรณปันหยี
ทั้งในกาหลังบุรี	นอกไปกว่านี้ไม่มีใคร ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูกะปาหลันเป็นใหญ่
ได้ฟังโกรธาแล้วว่าไป	กลัวอะไรปันหยีอุณากรรณ
เคยลือเลื่องแต่เมืองเล็กน้อย	ดังหิ่งห้อยหรือจะแข่งสุริย์ฉัน
อ้ายโจรไพรใครจะเกรงฝีมือมัน	จะห้ำหั่นให้ม้วยด้วยฤทธี
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูจะมาหราเรืองศรี
ฟังพระเชษฐาพาที	ชื่นชมยินดีเป็นพ้นคิด
ดังได้พระธิดามาถึงเมือง	ที่โศกแสนแค้นเคืองก็เปลื้องปลิด
จึงกราบทูลพระองค์ผู้ทรงฤทธิ์	พรุ่งนี้น้องคิดจะยกไป
ว่าแล้วตรัสสั่งเสนา	พระเชษฐาจะเป็นทัพใหญ่
กูจะเป็นทัพหน้าภูวไนย	เร่งไปจัดทัพฉับพลัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนีจะมาหรากะปาหลัน
คำนับรับสั่งพระทรงธรรม์	ถวายบังคมคัลแล้วออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี

๏ จึงเร่งรัดจัตุรงค์โยธี	พวกพลบุรีจะมาหรา
สิบหมื่นพื้นถือสาตรา	เข้ากระบวนทัพหน้าครบครัน
เกณฑ์ลำลองกองหลวงสิบห้าหมื่น	แต่พื้นโยธากะปาหลัน
เกียกกายปีกป้องกองพัน	เคยหักโหมโจมประจัญกลางแปลง	
เหล่าทหารชำนาญศึกทั้งสองเมือง	มีฝีมือลือเลื่องล้วนเข้มแข็ง
แต่ละคนเข่นเขี้ยวเรี่ยวแรง	แผลแทงยับย่อยดังรอยเล็บ
ต่างขันเข้าหน้าไม่ราถอย	จะฟันแทงทุบต่อยไม่อยากเจ็บ
มิได้ถอยหลังมาจนตาเย็บ	เนื้อเหน็บหนังเหนียวเป็นพ้นไป
ให้ผูกทั้งช้างเขนคชาธาร	ทวยหาญพร้อมสรรพทัพใหญ่
แล้วเทียมรถประทับกับเกยชัย	คอยสองภูวไนยจะไคลคลา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	ระตูผู้ผ่านจะมาหรา
ครั้นรุ่งรางสร่างแสงสุริยา	ก็ทูลเชิญเชษฐาสรงวารี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏ ไขสุหร่ายปรายละอองต้ององค์	พนักงานน้ำสรงขัดสี
ทรงสุคนธ์ตลบอบมาลี	นางอยู่งานพัชนีรำเพยพัด
ต่างสอดสนับเพลาภูษาทรง	ไว้วางหางหงส์บรรจงจัด
ฉลององค์เกาะนวมสวมรัด	เจียระบาดชาติสุหรัดร้ิวทอง
ทับทรวงสังวาลวรรณพรรณราย	ปั้นเหน่งเพชรถักสายลายสอง
ทองกรจำหลักลายลำยอง	ธำมรงค์เรืองรองรจนา
ต่างทรงมงกุฎกุดั่นดวง	ห้อยอุบะเพชรพวงบุปผา
เหน็บกริชฤทธิไกรแล้วไคลคลา	เสด็จมาเกยแก้วแววไว ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ บาทสกุณี
ร่าย

๏ สององค์ขึ้นทรงราชรถ	พร้อมทศโยธาน้อยใหญ่
เสียงประโคมฆ้องกลองก้องเวียงชัย	ให้เลิกพลไกรเดินทาง ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน

๏ รถเอยรถแก้ว	เพริศแพร้วแต่ละกลคนละอย่าง
แสงแก้วแวววับจับนภางค์	มีบัลลังก์ตั้งกลางบนเรือนรถ
งามแปลกแอกอ่อนงอนระหง	ดุมวงกงแก้วมรกต
เทียมด้วยพาชีมีพยศ	ชักพิชัยราชรถบทจร
อภิรุมชุมสายรายริ้ว	ทวนทองธงทิวสลับสลอน
โยธาดาดาษดงดอน	คับคั่งกุญชรพาชี
เสียงประโคมครั่นครึกกึกก้อง	ลั่นเลื่อนสะเทือนท้องพนาศรี
เร่งรัดจัตุรงค์โยธี	ข้ามคิรีห้วยธารผ่านมา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย

๏ ครั้นใกล้แดนพารากาหลัง	ให้หยุดยั้งพลนิกายซ้ายขวา
ตั้งค่ายรายชักปีกกา	คับคั่งทั้งป่าพนาลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	เหล่าทหารกองตระเวนข้างปันหยี
ซุ่มอยู่ในไพรเห็นไพรี	มาตัดไม้ได้ทีก็ดีใจ
จึงยิงปืนให้ตื่นตกใจกลัว	แล้วจับตัวพลพวกระตูได้
เอามาให้แม่ทัพฉับไว	ซักไซ้ไต่ถามกิจจา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	มิสาระปันหยีสุกาหรา
แจ้งว่าไพรีกรีพลมา	พระราชาชื่นชมภิรมย์ใจ
จึงยกโยธาออกจากค่าย	ธงทิวปลิวปลายงามไสว
ครั้นพร้อมพหลพลไกร	ภูวไนยจัดทัพทันที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ยานี

๏ ตั้งพยุหอินทรีมีศักดา	ให้ต้องตามนามมิสาระปันหยี
ล้วนแต่ขี่สินธพพาชี	ใส่เสื้อต่างสีสลับกัน
อันองค์อุณากรรณวิยาหยา	เป็นเศียรปักษาเฉิดฉัน
ตำมะหงงเสนาประมอตัน	ยืนยันเป็นปากสกุณา
ระเด่นเชลยทั้งสองศรี	เป็นตาอินทรีซ้ายขวา
สังคามาระตาอนุชา	อาสาเป็นคอเข้าต่อตี


กะระตาหลาปูนตาสองนาย	เป็นปีกขวาปีกซ้ายตามที่
ยะรุเดะประสันตาตัวดี	เป็นเท้าอินทรีทั้งสองคน
อันเหล่าเสนากิดาหยัน	จัดกันเรียงรายเป็นลายขน
องค์มิสาระปันหยีฤทธิรณ	คุมพลเป็นตัวอยู่ท่ามกลาง
ตำมะหงงเสนากาหลัง	จัดแจงแต่งตัวให้เป็นหาง
ครบกระบวนถ้วนทั่วสารพางค์	ตามอย่างพยุหอินทรี ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ
ร่าย

๏ ต่างถือสาตราอาวุธ	อาจองยงยุทธ์ไม่ถอยหนี
โห่สนั่นครั่นครื้นพนาลี	คอยทีจะเข้าชิงชัย
ฯ ๒ คำ ฯ รัว

๏ เมื่อนั้น	ทั้งสองระตูเป็นใหญ่
ได้ยินเสียงโห่เร้าก็เข้าใจ	ว่าทัพชาวเวียงชัยยกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ยานี

๏ สององค์จึงทรงจัดทัพ	พร้อมสรรพโดยขบวนถ้วนหน้า
ตั้งพยุห์ยงยุทธ์เป็นครุฑา	ตามตำราพิชัยสงคราม
องค์ระตูผู้ผ่านจะมาหรา	คุมโยธาทวยหาญชาญสนาม
เป็นเศียรครุฑาสง่างาม	ให้ข่มนามอริราชไพรี
ตำมะหงงมหาเสนา	อาสาเป็นปากปักษี
ยาสาปาเตะตัวดี	เป็นตาสกุณีทั้งสองนาย


อันดะหมังตั้งต่อเป็นคอครุฑ	เคยณรงค์ยงยุทธ์มามากหลาย
องค์ระตูกะปาหลันเลิศชาย	คุมพลเป็นกายครุฑา
ตำมะหงงยาสากะปาหลัน	เป็นปีกสุวรรณซ้ายขวา
ดะหมังปาเตะเสนา	เป็นบาทาทั้งสองยืนยัน
ล้วนใส่เสื้อต่างสีขี่ม้า	พรั่งพร้อมเสนากิดาหยัน
ต่างถืออาวุธครบครัน	แน่นนันต์เพียบพื้นปัถพี ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ
ร่าย

๏ ครั้นได้พิชัยฤกษ์ให้ลั่นฆ้อง	ประโคมครึกกึกก้องพนาศรี
ทวยหาญขานโห่สามที	คลายคลี่นิกรจรจรัล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงเนินทรายชายทุ่ง	เห็นทัพกรุงกาหลังตั้งมั่น
ธงหน้าโบกนำเป็นสำคัญ	ให้ตีทัพพร้อมกันดังสัญญา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงเสนีจะมาหรา
ก็ขับพลพวกทหารม้า	ขนานหน้าระดมยิงเกาทัณฑ์
บ้างจุดปืนมณฑกนกคุ่ม	ควันกลุ่มกลบป่าพนาสัณฑ์
ปืนใหญ่ประจุใส่ปัศตัน	ยิงเปรี้ยงเสียงลั่นดังเสียงฟ้า ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงประมอตันตัวกล้า
เห็นกองร้อยถอยรอรบมา	จนกระทั่งโยธาหน้าทัพ


เร่งให้ตีกลองศึกครึกครื้น	ระดมปืนใหญ่น้อยปล่อยตับ
ปีกขวาปีกซ้ายออกรายรับ	เคี่ยวขับรณรงค์ยงยุทธ์
ต่างเข้ารุกโรมโถมแทง	ไม่ย่อท้อต่อแย้งสัประยุทธ์
พุ่งผัดสาตราอาวุธ	อุตลุดเลี้ยวไล่ฟันฟอน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ หอกดาบปืนต้องสองฝ่าย	ล้มตายก่ายกันดังไม้ขอน
ต่างหาญต่อหาญราญรอน	ตะลุมบอนบั่นบุกคลุกคลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูจะมาหราเรืองศรี
เห็นทหารเข้าต้านต่อตี	โหมหักไพรีไม่พ่ายพัง
ทรงพระแสงแกว่งไล่โยธา	กะระตะอาชาม้าที่นั่ง
สะบัดย่างวางไปไม่รอรั้ง	ด้วยกำลังกริ้วโกรธโกรธา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณกระหมันวิยาหยา
เห็นระตูบุกบั่นกระชั้นมา	ตกประหม่าหน้าซีดลงทันใด
ด้วยไม่เคยรณรงค์สงคราม	ให้เกรงขามคร้ามครั่นหวั่นไหว
เหลือบดูปันหยีเป็นทีไป	หวังจะให้มาเรียงเคียงพักตรา
ครั้นเห็นไม่หนุนก็น้อยจิต	จึงคิดถึงปะตาระกาหลา
ขอเชิญพระองค์ลงมา	ช่วยข้าครั้งนี้ให้มีชัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์ปะตาระกาหลาเป็นใหญ่
เสด็จจากฟากฟ้าสุราลัย	ลงไปยังพื้นพสุธา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงที่กองทัพฉับพลัน	เทวัญหยุดยืนอยู่ตรงหน้า
มิให้ผู้ใดเห็นกายา	ให้เห็นแต่มิสาอุณากรรณ
แล้วบัญชาตรัสแก่นัดดา	เจ้าอย่าตกใจไหวหวั่น
อันระตูจะมาหรานั้น	มอดม้วยชีวันเป็นมั่นคง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณชื่นชมสมประสงค์
มิได้ย่อท้อต่อณรงค์	หยุดยืนม้าทรงคอยที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูจะมาหราเรืองศรี
ขับม้าฝ่าฟันโยธี	รุกไล่ไพรีขึ้นมา
ครั้นเห็นมิสาอุณากรรณ	งามดังอสัญแดหวา
พิศวงหลงแลไม่พริบตา	จึงถามว่าเจ้านี้นามใด
ทรงโฉมประโลมใจเป็นที่สุด	เทวาหรือมนุษย์เป็นไฉน
หรือหน่อกษัตริย์บุรีไร	บอกให้แจ้งใจเราบัดนี้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณผู้รุ่งรัศมี
จึงตอบระตูพลันทันที	เรานี้ชื่อมิสาอุณากรรณ


เป็นข้าทหารอาสา	พระผู้ผ่านนครารังสรรค์
เรามาตั้งทัพท่าอยู่หลายวัน	จะป้องกันขอบเขตพระพารา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูผู้ผ่านจะมาหรา
ฟังเสียงอุณากรรณจำนรรจา	ดังอมฤตฟ้ายาใจ
ซึ่งพิโรธโกรธกริ้วดังเพลิงกาล	ก็บันดาลกับคิดพิสมัย
จึงว่าแก่อุณากรรณทันใด	จงกลับคืนเข้าไปธานี
เราเห็นเป็นน่าเอ็นดูนัก	ผิวพักตร์นวลละอองผ่องศรี
รูปร่างกิริยาดังนารี	อย่างนี้หรืออาสามาสู้เรา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณผู้เฉิดโฉมเฉลา
จึงว่าระตูอย่าดูเบา	ตัวเราอาสามาต้านทาน
ยังมิได้ยุทธ์ยิงชิงชัย	จะกลับไปใช่เชื้อชายทหาร
แม้นท่านมิเต็มใจจะรบราญ	จงเลิกทัพกลับสถานธานี
เราจึงจะยกพลไกร	กลับคืนเข้าไปกรุงศรี
แม้นมิฟังจะขืนอยู่ต่อตี	เราจะผลาญชีวีให้วายปราณ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูจะมาหราได้ฟังสาร
เคืองขัดตรัสตอบพจมาน	เราหักหาญจำนงจงมา
หวังจะชิงคู่ตุหนาหงัน	ยังไม่ทันได้สมปรารถนา
จะเลิกทัพกลับคืนพารา	ก็ป่วยการที่มาเปล่าไป
ซึ่งเราห้ามปรามด้วยความรัก	เสียดายพักตร์นวลละอองผ่องใส
จะพลอยเอาชีวันมาบรรลัย	มีใจเมตตาว่ายังเยาว์
อันชายในเมืองกาหลังนี้	ไม่มีหรือไรจึงใช้เจ้า
อรชรอ้อนแอ้นดังกลึงเกลา	ไม่สมควรจะเข้าชิงชัย ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณรัศมีศรีใส
จึงตอบว่าทหารชาญชัย	ก็มีไม่ตรึกอยู่ในบุรี
แต่ข้าหากภักดีมาอาสา	ถึงจะม้วยชีวาไม่ถอยหนี
ยังไม่เห็นฤทธิไกรว่าใครดี	อย่าเพ่อพาทีอหังการ์
อันพระราชบุตรีโฉมยง	เป็นวงศ์เทวัญอสัญหยา
ไม่ควรคู่ด้วยระตูต่ำช้า	ดั่งกากับราชหงส์ทอง
ดังเอาปัดมาปนวิเชียรช่วง	จะพาดวงมณีให้ศรีหมอง
ควรแต่เป็นข้าฝ่าละออง	ท่านคิดตรึกตรองให้จงดี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูจะมาหราเรืองศรี
ได้ฟังคั่งแค้นแสนทวี	ดังเอาอัคคีมาจุดใจ
พิโรธโกรธเกรี้ยวโกรธา	ขับม้าสะบัดย่างวางใหญ่
กวัดแกว่งทวนทองว่องไว	เข้าไล่โรมรันราวี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณผู้รุ่งรัศมี
อุตส่าห์ขืนอารมณ์สมประดี	ต่อตีทีทำให้เหมือนชาย
กลับอาวุธไม่ถนัดขัดขวาง	ชักม้าหันห่างเรียงร่าย
รับรองป้องปัดพระหัตถ์ซ้าย	ประปลายทวงทองมิใคร่ทัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาก็สรวลสันต์
จึงกระซิบทูลองค์ปันหยีพลัน	จงดูอุณากรรณชิงชัย
ผัดอาวุธแต่พอพ้นหน้า	กะระตะอาชามิใคร่ไหว
เหมือนไม่เคยต่อสู้ด้วยผู้ใด	แต่หากได้ฝึกสอนแต่ก่อนมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	มิสาระปันหยีสุกาหรา
ประหลาดจิตคิดเกรงจะอัปรา	จึงขับม้าฝ่าพลขึ้นไป
ยืนอยู่ใกล้ม้าอุณากรรณ	ถ้าเสียทีจะถลันเข้าแก้ไข
พระหัตถ์ขวาถืออาวุธไว้	ภูวไนยคอยเขม้นไม่วางตา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูผู้ผ่านจะมาหรา
กริ้วโกรธพิโรธดังไฟฟ้า	ขับม้าเข้าปะทะประทวนทอง
เคล่าคล่องว่องไวมิได้ยั้ง	ด้วยกำลังฤทธากล้าแข็ง
หันเหียนเวียนวงอยู่กลางแปลง	ถ้อยทีต่อแย้งแทงกัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ พญาเดิน

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณเพราเพริศเฉิดฉัน
เลี้ยวล่อรอรบไม่ประจัญ	รับรองป้องกันอาวุธไว้


ด้วยเดชะเทวัญบันดาล	จะพ้องพานสาตราก็หาไม่
อุตส่าห์ฝืนขืนแข็งหฤทัย	เข้าชิงชัยต้านต่อฤทธา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ ชักอาชาหันเหียนเวียนวง	พระหัตถ์ทรงหอกซัดเงื้อง่า
ได้ทีพุ่งพวยตรวยตรงมา	ต้องระตูตกม้าม้วยชีวี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏ บรรดาโยธาทั้งนั้น	ก็ชวนกันโห่ร้องอึงมี่
ต่างเข้าบั่นบุกคลุกคลี	สังหารไพรีมรณา
อุณากรรณครั้นเห็นโลหิต	ให้คิดตระหนกตกประหม่า
เมาเลือดผาดเผือดพักตรา	ด้วยไม่เคยฆ่าใครบรรลัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีผู้มีอัชฌาสัย
พระเร่งกะระตะอาชาไนย	ขึ้นไปยืนเคียงอุณากรรณ
เห็นพักตราเผือดผิดติดอุทัจ	พระยิ้มพลางทางตรัสเย้ยหยัน
เหตุไฉนฉะนี้น่าอัศจรรย์	ผิวพรรณเผือดผาดประหลาดใจ
เสโทก็ซึมซาบอาบองค์	เป็นน่านึกพะวงสงสัย
ลือเลื่องเฟื่องฟุ้งทุกกรุงไกร	น้อยหรือหฤทัยดังนารี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณได้ฟังปันหยี
สะเทินใจเป็นพ้นพันทวี	จึงฝืนพักตราพาทีตอบไป


ตัวข้าเคยเป็นอยู่เช่นนั้น	แม้นว่าฆ่าฟันใครตักษัย
ให้เวียนวิงสวิงสวายใจ	เห็นเลือดไม่ได้แต่ไรมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวกะปาหลันเชษฐา
เห็นระตูผู้น้องมรณา	ทัพหน้าแตกกระจายพ่ายพัง
เร่งพิโรธโกรธนักดังอัคคี	ทรงกระบี่บุกบั่นฟันต้อนหลัง
ไล่พลโยธาดาประดัง	แล้วขับม้าที่นั่งหนุนมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ ครั้นเหลือบแลแปรผันไปทันที	เห็นองค์ปันหยีสุกาหรา
งามดังเทวัญในชั้นฟ้า	ก็หยุดม้าตะลึงแลดู
จึงถามว่าเจ้านี้นามใด	สุริย์วงศ์พงศ์ไหนอย่างไรอยู่
จงเร่งบอกไปให้เรารู้	หรือเป็นคู่ตุนาหงันกัลยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	มิสาระปันหยีสุกาหรา
จึงตอบระตูพลันมิทันช้า	เราเป็นข้าทหารชาญชัย
มีนามชื่อว่าปันหยี	เป็นจอมโยธีทัพใหญ่
มาตั้งมั่นป้องกันกรุงไกร	จะชิงชัยด้วยระตูภูมี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวกะปาหลันเรืองศรี
ได้ฟังโกรธนักดังอัคคี	จึงตอบความตามคดีชี้แจง


ท่านเป็นแต่ชาติโจรป่า	อุประมาดังหิ่งห้อยน้อยแสง
เราเป็นกษัตราฤทธิแรง	เข้มแข็งแข่งเคียงพระอาทิตย์
อย่าพักพาทีให้เกินหน้า	อหังการ์อาจองทะนงจิต
มาพันตูสู้เราผู้เรืองฤทธิ์	จะม้วยมิดไม่ทันพริบตา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยียิ้มพลางทางว่า
ถึงท่านเป็นเชื้อกษัตรา	ลือชาปรากฏในแดนดิน
เราเป็นปันจุเหร็จก็จริงอยู่	ไม่เกรงฤทธิ์ระตูอย่าดูหมิ่น
อุประมาหมายมุ่งเหมือนยุงริ้น	จะโผผินบินเข้ามากองไฟ
อันน้องของท่านที่มรณา	เพราะฝีมือโจรป่าหรือมิใช่
ยังจะขืนเย่อหยิ่งมาชิงชัย	จะบรรลัยไปตามอนุชา
ถ้าระตูรักตัวกลัวตาย	จงถวายอัญชลีเสียดีกว่า
ขอขึ้นแก่เราผู้ศักดา	เห็นว่าจะรอดชีวัน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูผู้ผ่านกะปาหลัน
ได้ฟังกริ้วโกรธดังไฟกัลป์	จึงกระชั้นสีหนาทตวาดไป
เหวยเหวยโจรป่าสามานย์	อย่าอวดหาญสู้กูผู้เป็นใหญ่
ดังลูกฟานลูกกระจงในพงไพร	จะสู้ไกรสิงหราชที่อาจอง
ไม่กลัวตุหลาปาปา	กูจะฆ่าให้ม้วยเป็นผุยผง
ว่าพลางทางขับม้าทรง	กระทืบโกลนโผนตรงเข้าโจมแทง ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีฤทธากล้าแข็ง
ขับมาร่ารับกลางแปลง	ประปลายพระแสงทวนทอง
ระวังท่าทีแทงแย้งยุทธ์	ผันผัดอาวุธไวว่อง
ชักอาชาวิ่งชิงคลอง	ย้ายทำนองร่ายรำทำที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูกะปาหลันเรืองศรี
กะระตะมิ่งม้าพาชี	เลี้ยวหนีลวงล่อรอรบ
กลับทวนสวนแทงเคล่าคล่อง	ปันหยีปัดป้องหลีกหลบ
ชักอาชาหันหวนทวนทบ	รุกรบประชิดติดพัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ พญาเดิน

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีฤทธิแรงแข็งขัน
กลอกกลับรับรองป้องกัน	ชักม้ากระชั้นเข้าชิงชัย
กรายพระแสงแปลงเปลี่ยนเพลงทวน	กลับหวนเข้าหาเป็นท่าใหม่
ปะทะแทงซ้ายขวาว่องไว	เลี้ยวไล่โหมหักด้วยศักดา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ เห็นท้าวกะปาหลันผันหนี	ได้ทีกระหยับทวนเงื้อง่า
แทงต้องระตูตกม้า	มอดม้วยมรณาทันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏ พลข้างปันหยีก็โห่ร้อง	กึกก้องสนั่นหวั่นไหว
พวกระตูแตกยับทั้งทัพชัย	วิ่งหนีเข้าในพนาลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณผู้รุ่งรัศมี
ยืนม้าอยู่กลางโยธี	ครั้นปันหยีฆ่าระตูมรณา
แลเห็นโลหิตหลั่งไหล	ให้พลุ่งพล่านฤทัยเป็นหนักหนา
เมาเลือดผาดเผือดพักตรา	ชักอาชากลับมาฉับพลัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีเพราเพริศเฉิดฉัน
ครั้นเห็นมิสาอุณากรรณ	ชักม้าผายผันกลับไป
พระนิ่งนึกตรึกไตรไปมา	แจ้งในกิริยาอัชฌาสัย
จึงกะระตะอาชาคลาไคล	เร่งรีบตามไปจะให้ทัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นมาใกล้เคียงหน้าพาชี	พระพาทีสำรวลสรวลสันต์
เหตุไฉนรีบมาไม่ท่ากัน	ตรัสพลางเย้ยหยันด้วยมารยา
วันนี้พี่เห็นประหลาดอยู่	เมื่อเจ้าผลาญระตูจะมาหรา
เมาเลือดผาดเผือดพักตรา	ครั้นพี่ฆ่ากะปาหลันบรรลัย
ตัวพี่ก็เป็นเหมือนเช่นเจ้า	เมาเลือดเสโทหลั่งไหล
เจียนจะตกลงจากมโนมัย	พี่เลี้ยงรับไว้ทันที
แต่ก่อนไม่เคยเป็นพี่เห็นผิด	ชะรอยติดอนุชาโฉมศรี
เหมือนมิใช่เชื้อชายชาตรี	อัศจรรย์ใจพี่เป็นพ้นนัก ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	มิสาอุณากรรณมีศักดิ์
ได้ฟังยิ่งสะเทินเมินพักตร์	อุตส่าห์หักฝืนอารมณ์ตอบไป
ได้บอกว่าเคยเป็นอยู่เช่นนั้น	ยังขืนแค่นเย้ยหยันกันได้
ไม่พอที่จะเอามาไยไพ	ดังใครแกล้งทำมารยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีสรวลสันต์หรรษา
แกล้งชักพาชีเป็นทีมา	รอเรียงเคียงม้าอุณากรรณ
พร้อมพลโยธีทั้งสองฝ่าย	ตามเสด็จเรียงรายหลายหลั่น
ทวยหาญแห่แหนแน่นนันต์	ตรงไปสุวรรณพลับพลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงลงจากม้าทรง	แล้วชวนองค์อุณากรรณวิยาหยา
จำจะไปสระสรงคงคา	ตามวิสัยสืบมาแต่บุราณ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณครั้นได้ฟังสาร
จึงแถลงแกล้งกล่าวพจมาน	พี่ว่าขานก็ชอบระบอบมา
แต่ตัวข้าไม่อาจจะอาบได้	ด้วยน้ำใสสระเย็นเป็นหนักหนา
ถ้าแม้นขืนใจลงในคงคา	วาตากำเริบทุกครั้งไป
ข้าเคยอาบน้ำแต่ในสาคร	ต่อเจือน้ำร้อนจึงอาบได้
ครั้งนี้จำเป็นจะคลาไคล	พลอยไปนั่งอยู่ริมสระนั้น
จะให้แต่เหล่าเชลยทั้งหลาย	กับตัวนายเสนากิดาหยัน
ลงอาบน้ำในสระให้พร้อมกัน	มิให้เสียระบอบบรรพ์บุราณมา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	มิสาระปันหยีสุกาหรา
ยิ้มพลางทางตอบวาจา	น้อยหรืออนุชาช่างแก้ตัว
มีแต่เบี่ยงบิดเป็นกระบวน	ถ้อยคำสำนวนมิใช่ชั่ว
ฆ่าระตูดูเลือดก็เมามัว	จะลงในสระบัวก็กลัวเย็น
มิเสียทีเป็นน้องพระธิดา	กิริยาแยบคายมิใคร่เห็น
ทำซ่อนเงื่อนเอื้อนอำเหมือนจำเป็น	พลางสำรวลสรวลเล่นไปมา
บรรดาเหล่าเสนากิดาหยัน	ยิ้มดูตากันแล้วก้มหน้า
แล้วชวนองค์อุณากรรณไคลคลา	เสด็จมาสู่สระชลธาร
ฯ ๘ คำ ฯ เพลง

๏ ครั้นถึงจึงเปลื้องเครื่องทรง	ลีลาศลงสรงในสระสนาน
พร้อมด้วยระเด่นบริวาร	ทั้งทวยหาญพหลมนตรี
ฝ่ายองค์มิสาอุณากรรณ	นั่งอยู่ขอบคันสระศรี
ให้เหล่าระเด่นเสนี	ลงอาบวารีสำราญใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
สระบุหร่ง

๏ ปันหยีชำระสระสรง	ขัดสีพระองค์ผ่องใส
แล้วว่ายแหวกบุษบงบังใบ	เลี้ยวไล่เล่นกับประสันตา
พวกระเด่นก็เล่นเป็นเหล่าเหล่า	หยอกเย้าสรวลสันต์หรรษา
พวกทหารหักก้านบัวมา	เงื้อง่าท่ากระบี่ตีกัน
บ้างเล่นไล่ว่ายเวียนวน	ดั้นด้นดำผุดโผผัน
บ้างเด็ดฝักหักดอกบุษบัน	พลางช่วงชิงกันไปมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เพลงฉิ่ง เจรจา
ร่าย

๏ ปันหยีปรีดิ์เปรมเกษมสันต์	พลางดูอุณากรรณวิยาหยา
เห็นท่วงทีสะเทินเมินพักตรา	งามจริตกิริยาเหมือนนารี
พระเด็ดดอกโกมุทบุษบง	ซัดองค์อุณากรรณเรืองศรี
แล้วแกล้งแสร้งสาดวารี	ให้ต้องอินทรีย์อุณากรรณ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณเพราเพริศเฉิดฉัน
จึงว่าแก่ปันหยีไปพลัน	วานอย่าเล่นเช่นนั้นเหมือนไม่รัก
ยิ่งบอกว่าถูกเย็นไม่ได้	จะแกล้งให้โรคนั้นกำเริบหนัก
ว่าพลางทางสะเทินใจนัก	เมินพักตร์ผูกคิ้วไม่พาที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระโฉมยงองค์มิสาระปันหยี
ยิ้มพลางทางตอบคดี	ว่าไยอย่างนี้อนุชา
เพราะรักดอกจึงหยอกเย้าเล่น	ย่อมเป็นประเวณีเสนหา
ควรหรือถือโทษโกรธา	รู้กระนี้พี่ยาจะหยอกไย
ว่าแล้วขึ้นจากสระสรง	ชวนองค์อุณากรรณพิสมัย
จะเลิกทัพกลับคืนกรุงไกร	เข้าเฝ้าภูวไนยให้พร้อมกัน
จะได้ทูลแถลงแจ้งกิจ	ซึ่งเข่นฆ่าปัจจามิตรอาสัญ
ตรัสพลางทางรีบจรจรัล	ตรงไปสุวรรณพลับพลาชัย ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณรัศมีศรีใส
ครั้นมาถึงพลับพลาก็คลาไคล	เข้าในที่สรงคงคา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
โทน

๏ ทรงสุคนธ์กลิ่นเกลาเอาใจ	น้ำกุหลาบลูบไล้มังสา
ส่องพระฉายผัดผิวพักตรา	โสภาเพียงจันทร์เมื่อวันเพ็ง
สอดใส่สนับเพลาภูษาทรง	ฉลององค์อร่ามรัดครัดเคร่ง
ใครเห็นเป็นที่แลเล็ง	พิศเพ่งเพียงหนึ่งจะบาดตา 
เหน็บกริชเทวัญแล้วผันผาย	พระหัตถ์ซ้ายนั้นถือเช็ดหน้า
ลงจากที่ประทับพลับพลา	ขึ้นทรงอาชาฉับพลัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย

๏ พรั่งพร้อมพหลพลโยธา	แสนสุรเสนากิดาหยัน
ทหารแห่แหนแน่นนันต์	จรจรัลเข้ามายังธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	พระโฉมยงองค์มิสาระปันหยี
อ่าองค์ทรงเครื่องเรืองรูจี	กุมกริชฤทธีแล้วลีลา
เสด็จขึ้นพาชีที่นั่งทรง	เห็นองค์อุณากรรณนั้นไปหน้า
พระเร่งรัดจัตุรงค์โยธา	กะระตะอาชาไปตามทาง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ ครั้นทันอุณากรรณแล้วตรัสไป	ช่างกระไรรีบมาไม่บอกบ้าง
เสียแรงรักร่วมใจไว้วาง	นี่เคืองข้องหมองหมางด้วยอันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณกล่าวคำแก้ไข
ข้าจะเคียดเดียดฉันท์ฉะนั้นไย	เห็นเกลือบใกล้สายัณห์จึงไคลคลา


ถึงน้องบทจรมาก่อนพี่	ก็รั้งรอพาชีเคร่าท่า
แม้นเร่งรีบมาจริงดังวาจา	ที่ไหนพี่จะมาตามทัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีสำรวลสรวลสันต์
แล้วขับม้าเคียงม้าอุณากรรณ	จรจรัลเข้าในธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงราชฐานทวารวัง	ลงจากม้าที่นั่งทั้งสองศรี
เสด็จยังพระโรงคัลทันที	ถวายอัญชลีพระราชา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระสุริย์วงศ์องค์ศรีปัตหรา
ครั้นเห็นอุณากรรณปันหยีมา	มีความปรีดาปราศรัยไป
ลูกรักไปรบด้วยไพรี	ได้ต่อตีเคี่ยวเข็ญเป็นไฉน
บิดาปรารมภ์หฤทัย	ตั้งใจคอยเจ้าทุกคืนวัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีเพราเพริศเฉิดฉัน
ได้ฟังบัญชาพระทรงธรรม์	บังคมคัลทูลสนองพจมาน
อันข้าศึกครั้งนี้สามารถ	องอาจฮึกฮักเข้าหักหาญ
มิสาอุณากรรณประจัญบาน	ได้ผลาญจะมาหราบรรลัย
ระตูผู้พี่นั้นหนุนมา	ข้าสังหารชีวาตักษัย
เดชะพระเดชปกเกศไป	พวกไพรียับอัปรา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกาหลังสุริย์วงศ์นาถา
ได้ฟังปันหยีก็ปรีดา	จึงมีบัญชาตรัสไป
เจ้าทั้งสองศรีดังดวงเนตร	มิเสียแรงบิตุเรศรักใคร่
ช่วยระงับดับเข็ญให้เย็นใจ	ประชาชนเวียงชัยได้สำราญ
จะเป็นที่เลื่องลือระบือยศ	ปรากฏไปทั่วทุกสถาน
บรรดาศัตรูหมู่พาล	ใครอวดหาญต้านต่อจะม้วยมุด
แล้วสั่งให้ประทานเครื่องทรง	ตาบทิศธำมรงค์มงกุฎ
ทองกรเก้าคู่ชมพูนุท	ให้สองราชบุตรเสมอกัน
อันพวกพี่เลี้ยงเสนี	แต่บรรดาได้ตีทัพขันธ์
เงินทองกองให้เป็นรางวัล	ตามหลั่นอันดับกันลงมา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	อุณากรรณปันหยีสุกาหรา
รับของประทานพระผ่านฟ้า	แล้วบังคมลาคลาไคล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๒๒
๒๒