๏	 เมื่อนั้น	นางแก้วอุดรเสน่หา
ฟังข่าวเร่าร้อนในอุรา	กัลยาก็รีบบทจร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง

๏	ครั้นถึงห้องทองไสยาสน์	อันโอภาสจำรัสประภัสสร
มิได้เห็นองค์ภูธร	บังอรค่อนทรวงเข้าโศกี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
โอ้

๏	โอ้ว่าพระจอมมงกุฎเกศ	พระเดชเคยปกเกศี
หายไปทั้งแท่นมณี	เมียนี้เห็นผิดประหลาดนัก
แต่ก่อนจะเสด็จไปแห่งใด	ก็ย่อมไปด้วยเดชพญาจักร
พร้อมหมู่จัตุรงค์องครักษ์	พิทักษ์เบื้องบาทบาทา
ครั้งนี้เสด็จแต่ผู้เดียว	ดูเปลี่ยวดั่งหนึ่งอนาถา
รํ่าพลางนางทอดทัศนา	ดูยอดมหาปราสาทชัย
หักทลายลงมาจนเพดาน	เยาวมาลย์จึ่งคิดขึ้นได้
ชะรอยทูตาบังอาจใจ	สะกดไว้ด้วยวิทยามนต์
แล้วพาเอาองค์ภูธร	เขจรไปโดยโพยมหน
นอกนั้นไม่มีใครแปลกปน	ที่จะลอดไพชยนต์ลงมา
อนิจจาพระองค์ผู้ทรงฤทธิ์	สุดคิดที่เมียจะตามหา
รํ่าพลางแสนโศกโศกา	กัลยาสลบซบไป ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ โอด

๏	บัดนั้น	เถ้าแก่ชาวแม่น้อยใหญ่
เห็นนางสลบก็ตกใจ	ร้องไห้อื้ออึงขึ้นพร้อมกัน
บ้างบีบบ้างนวดวุ่นวาย	เจ้าขรัวนายเรียกหมอปากสั่น
บ้างฝนกฤษณาจวงจันทน์	ช่วยกันประพรมชโลมทา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	นางแก้วอุดรเสน่หา
ครั้นฟื้นคืนสมประดีมา	กัลยาจึ่งสั่งขันที
เอ็งจงเร่งรีบออกไป	หาโหรผู้ใหญ่ทั้งสี่
โหรหลังโหรหน้าบรรดามี	เข้ามายังที่พระโรงคัล ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	นักเทศขันทีคนขยัน
รับสั่งถวายอภิวันท์	ก็พากันวิ่งวุ่นออกไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	แซ่ซ้องร้องเรียกอึงมี่	โหราธิบดีนั้นอยู่ไหน
มีพระเสาวนีย์อรไท	ให้หาไปเฝ้าพระบาทา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	โหราวานรถ้วนหน้า
นั่งล้อมพร้อมกันสูบกัญชา	ได้ยินเรียกมาก็ตกใจ
ต่างตนคว้าหาสมุด	อุตลุดไม่เอาอะไรได้
บ้างฉวยตุ้งก่าวิ่งพาไป	เฝ้าองค์อรไทเทวี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงประณตบทบงสุ์	โฉมยงอัคเรศมเหสี
คอยฟังพระราชเสาวนีย์	อยู่ที่พระโรงรจนา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางแก้วอุดรเสน่หา
ครั้นเห็นโหรเฒ่าเข้ามา	กัลยาจึ่งมีพจมาน
บัดนี้พระปิ่นนคเรศ	มงกุฎเกศจอมภพราชฐาน
หายไปทั้งแท่นชัชวาล	ผ่านฟ้าจะเป็นประการใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	จึ่งขุนโหราผู้ใหญ่
ก้มเกล้ารับสั่งอรไท	ขับไล่จับยามตามเวลา
แล้วเทียบเปรียบในพระเคราะห์จร	พยากรณ์วางดวงชันษา
อังคารนั้นถอยลงมา	ทับลัคน์ในราศีมิน
เสาร์กับราหูเป็นสิบสอง	ต้องฆาตลัคน์จันทร์ทั้งสิ้น
ทูลว่าพญาพานรินทร์	จะพลัดแต่ถิ่นฐานเวียงชัย
ตกใจหน่อยหนึ่งแล้วพลันหาย	จะร้ายถึงพระชนม์นั้นหาไม่
สามวันองค์พระภูวไนย	จะได้คืนมายังธานี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	นางแก้วอุดรมเหสี
ได้ฟังโหราธิบดี	เทวีค่อยคลายโศกา
จึ่งสั่งฝูงนางกำนัล	จงชวนกันเร่งรีบไปหา
นิลพัทผู้มีศักดา	ขึ้นมาจะได้คิดการ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	นางกำนัลเยาวยอดสงสาร
รับพระเสาวนีย์นงคราญ	กราบกับบทมาลย์แล้วรีบไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ

๏	ครั้นถึงนิลพัทฤทธิรอน	ยอกรบังคมประนมไหว้
ทูลว่าอัคเรศอรไท	ให้เชิญเสด็จไปบัดนี้ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ลูกพระกาลผู้ชาญชัยศรี
ได้แจ้งแห่งราชเสาวนีย์	ขุนกระบี่ขึ้นเฝ้าเยาวมาลย์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	จึ่งน้อมเศียรเกล้าบังคมบาท	พระอัครราชผู้ยอดสงสาร
ท่ามกลางสนมบริวาร	คอยฟังพจมานกัลยา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางแก้วอุดรเสน่หา
ครั้นเห็นนิลพัทขึ้นมา	โศกาเล่าความแต่เดิมที
วานนี้มีสองวานร	ถือลักษณ์อักษรสารศรี
ว่าหน่อท้าวทศรถธิบดี	มีนามสมเด็จพระรามา
คือองค์พระนารายณ์อวตาร	มาปราบพวกพาลยักษา
พระองค์จะประชุมโยธา	ยกไปลงกาธานี
ให้หาท้าวนี้ไปเฝ้า	ยังเขาคันธมาทน์คีรีศรี
พระไม่เชื่อถ้อยวาที	สองกระบี่อาจองทะนงใจ
ลอบมาสะกดไสยาสน์	พาองค์ภูวนาถไปได้
จะทารกรรมจำจองประการใด	หรือจะฆ่าให้ม้วยชีวา
ตัวเจ้าผู้ทรงศักดาฤทธิ์	จงเร่งติดตามไปเสาะหา
ยังคันธมาทน์บรรพตา	ให้แจ้งกิจจาว่าร้ายดี ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	จึ่งนิลพัทกระบี่ศรี
ได้ฟังอัครราชเทวี	โศกีสะอื้นแล้วทูลไป
ตัวข้าก็นับว่าเป็นชาย	จะเสียดายชีวานั้นหาไม่
มันทำอาจองทะนงใจ	จะติดตามไปไม่ละกัน
แม้นทันจะเข้าราวี	ฆ่าสองกระบี่ให้อาสัญ
ว่าแล้วถวายบังคมคัล	แกว่งพระขรรค์เหาะขึ้นอัมพร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	ลอยลิ่วปลิวมาในอากาศ	ก็ถึงคันธมาทน์สิงขร
ลงยังพ่างพื้นดินดอน	บทจรตามมรรคาไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	จึ่งเห็นสุวรรณพลับพลา	ใต้ร่มพฤกษาสูงใหญ่
ลัดแลงเข้าแฝงพุ่มไม้	แลไปเห็นท้าวชมพู
กับสองทูตาซึ่งถือสาร	หมอบกรานอ่อนน้อมมนุษย์อยู่
จำจะลอบเข้าไปถามดู	ให้รู้ว่าร้ายหรือดี
คิดแล้วนบนิ้วอภิวาทน์	พระสยมภูวนาถเรืองศรี
หลับเนตรสำรวมอินทรีย์	กระบี่อ่านเวทวิทยา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ

๏	บัดเดี๋ยวกลายเป็นแมลงวันทอง	ผิวผ่องดั่งหนึ่งเลขา
บินร่าถาร่อนเข้ามา	จับอังสาท้าวชมพู ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ คุกพาทย์

๏	แล้วมีวาจาทูลความ	ค่อยกระซิบถามที่ริมหู
มานั่งอยู่ไยกับศัตรู	ดูไม่ควรเลยภูวไนย
พระองค์ผู้ทรงฤทธี	อัญชุลีเขาแล้วหรือไฉน
จึงไม่สัประยุทธ์ชิงชัย	น้อยใจเป็นพ้นพรรณนา
ขอเชิญพระจอมมงกุฎเกศ	คืนไปนิเวศน์ดีกว่า
ทำไมกับสองทูตา	แม้นตามจะฆ่าให้วายปราณ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ท้าวมหาชมพูใจหาญ
ได้ฟังจึ่งห้ามลูกพระกาล	หลานรักอย่าได้พาที
ท่านนี้คือองค์พระทรงสังข์	สถิตยังเกษียรวารีศรี
อวตารมาผลาญอสุรี	มีนามสมเด็จพระรามา
เมื่อแรกเราได้เห็นองค์	สลบลงปิ้มสิ้นสังขาร์
นี่หากว่าทรงพระเมตตา	หาไม่ไม่รอดชีวัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	นิลพัทฤทธิแรงแข็งขัน
แจ้งว่าพระองค์ทรงสุบรรณ	จะมาปราบอาธรรม์พาลา
สิ้นความกังขาราคี	มีจิตแสนโสมนัสสา
แต่แค้นด้วยหนุมานอหังการ์	ทะนงศักดิ์หักหน้าไม่เกรงใจ
ตัวกูตามมาจะราญรอน	แก้แค้นแทนกรมันให้ได้
เมื่อตรัสดั่งนี้ก็จนใจ	จำจะงดไว้เป็นไรมี
คิดแล้วสนองพระวาจา	ถ้ากระนั้นจงโปรดเกศี
นำข้าเข้าเฝ้าพระจักรี	จะได้รองธุลีบทมาลย์ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ท้าวมหาชมพูใจหาญ
ได้ฟังวาจาลูกพระกาล	จึ่งมีพจมานตอบไป
ซึ่งเจ้าจำนงจงรัก	เราจักช่วยทูลถวายให้
เป็นข้าทหารช่วงใช้	อยู่ใต้เบื้องบาทพระจักรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์ทรงสวัสดิ์รัศมี
จึ่งมีพจนารถวาที	แก่ขุนกระบี่สองนาย
ว่าองค์สมเด็จพระจักรา	ให้กำหนดโยธาทั้งสองฝ่าย
บรรจบข้างบรัดราย	เราจะทูลถวายพระทรงธรรม์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ท้าวมหาชมพูรังสรรค์
กับพญาสุครีพชาญฉกรรจ์	บังคมคัลทูลน้องพระสี่กร
อันหมู่กบินทร์วรินท์ราช	ล้วนองอาจฮึกหาญชาญสมร
ในกรุงขีดขินพระนคร	วานรห้าสิบสมุทรไท
ฝ่ายข้างชมพูนครา	โยธาวานรก็เกณฑ์ได้
ยี่สิบเจ็ดสมุทรเกรียงไกร	ว่องไวชำนาญในการยุทธ์
บรรจบทั้งสองกรุงนั้น	เข้ากันเจ็ดสิบเจ็ดสมุทร
ล้วนมีปรีชาวรารุทร	ทั้งสิบแปดมงกุฎศักดา
กับขุนกบินทร์นิลพัท	นัดดาร่วมชีพสังขาร์
บัดนี้ตัวเพื่อนตามมา	ขอถวายเป็นข้าพระจักรี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์ทรงสวัสดิ์รัศมี
ฟังท้าวชมพูธิบดี	จึ่งมีพจนารถตรัสไป
ดูกรกระบี่ผู้ปรีชาญ	คำที่พจมานเราสงสัย
หลานท่านตามมาอยู่แห่งใด	จงไปเรียกตัวมันมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ท้าวมหาชมพูนาถา
ได้ฟังพระราชบัญชา	กราบกับบาทาทันที
แล้วเรียกกบินทร์นิลพัท	ดูกรนัดดาเรืองศรี
จงมาน้อมเกล้าดุษฎี	น้องพระจักรีฤทธิรอน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	จึ่งลูกพระกาลชาญสมร
ได้ฟังบัญชาภูธร	ก็บินร่อนลงจับสุธาธาร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏	รูปนั้นกลับกลายเป็นกระบี่	หมอบอยู่กับที่หน้าฉาน
ยอกรประณตบทมาลย์	น้องพระอวตารผู้ศักดา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์สุริย์วงศ์กนิษฐา
ครั้นเห็นนิลพัทก็ปรีดา	ดั่งได้ฟากฟ้าโสฬส
พินิจพิศทั่วทั้งกาย	เส้นขนเหลื่อมพรายดำหมด
จึ่งพาสี่กระบี่มียศ	บทจรขึ้นเฝ้าทันที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงน้อมเศียรอภิวาทน์	พระตรีภูวนาถเรืองศรี
ทูลว่าทั้งสองธานี	บาญชีคณนาพลากร
ชมพูยี่สิบเจ็ดสมุทร	ล้วนมีฤทธิรุทรชาญสมร
ฝ่ายข้างขีดขินพระนคร	วานรห้าสิบสมุทรไท
เจ็ดสิบเจ็ดสมุทรกำหนด	ทั้งอัษฎาทศนายใหญ่
กับหลานท้าวชมพูฤทธิไกร	ได้นามนิลพัทชัยชาญ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระจักรีผู้ปรีชาหาญ
ทอดพระเนตรเห็นลูกพระกาล	ผ่านฟ้าชื่นชมยินดี
จึ่งมีบัญชาอันสุนทร	ดูกรชมพูเรืองศรี
ตัวเราจะยกโยธี	ไปปราบอสุรีในลงกา
ฝ่ายท่านก็แก่ชรานัก	จงอยู่พิทักษ์รักษา
ชมพูขีดขินนครา	อย่าให้มีเหตุเภทพาล
เกณฑ์แต่รี้พลพานรินทร์	มอบนิลพัทผู้หลาน
เป็นจอมโยธาบัญชาการ	ยกทหารบรรจบสุครีพมา
ฝ่ายพญาสุครีพก็รีบไป	เร่งจัดพลไกรแกล้วกล้า
เจ็ดวันจงยกโยธา	ทั้งสองเมืองมาให้พร้อมกัน ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	สุครีพลูกพระสุริย์ฉัน
ทั้งท้าวมหาชมพูนั้น	กับนิลพัทอันมีฤทธิ์
ต่างตนประณตบทบงสุ์	ลาองค์พระบรมจักรกฤษณ์
ออกจากพลับพลาชวลิต	แผลงฤทธิ์เหาะไปธานี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงขีดขินพระนคร	ลูกพระทินกรเรืองศรี
เสด็จเหนือแท่นแก้วรูจี	ในที่พระโรงรัตนา
จึ่งสั่งเสนาพานรินทร์	ให้เกณฑ์กบินทร์แกล้วกล้า
ห้าสิบสมุทรโดยตรา	ซึ่งมีฤทธาว่องไว
สรรพไปด้วยเครื่องศัสตราวุธ	สำหรับรณยุทธ์ศึกใหญ่
อาสาพระนารายณ์เรืองชัย	ให้พร้อมในสามราตรี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	มหาเสนากระบี่ศรี
รับสั่งพระองค์ทรงธรณี	ถวายอัญชุลีแล้วออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี

๏	จึ่งจัดนายกองคุมทหาร	สุรเสนสุรกานต์แกล้วกล้า
อุศุภศรรามปิงคลา	มาลุนวาหุโลมชาญยุทธ์
เจ็ดนายให้คุมพลากร	วานรนับสามสิบสมุทร
เกยูรรสคันธ์โคมุท	ไวยบุตรมหัทวิกัน
คุมพลนับสิบสมุทรไท	ล้วนมีฤทธิไกรแข็งขัน
ทวิพัทมากันจวิกนั้น	ได้บัญชาการวานร
สิบสมุทรสามารถอาจอง	รณรงค์ห้าวหาญชาญสมร
ล้วนถืออาวุธครบกร	ซับช้อนโดยกระบวนยาตรา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	สุครีพฤทธิแรงแข็งกล้า
ครั้นรุ่งสางสว่างเวลา	ก็สระสรงคงคาวารี
ทรงเครื่องกษัตริย์สุริย์วงศ์	อ่าองค์ดั่งพญาราชสีห์
จับพระขรรค์แก้วรูจี	เสด็จมายังที่ประชุมพล
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	ให้เลิกโยธาพลากร	วานรโห่ร้องกุลาหล
ผงคลีมืดคลุ้มโพยมบน	ขับร้นออกจากพารา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก

๏	ครั้นถึงซึ่งทางร่วมกัน	ให้หยุดพลขันธ์ซ้ายขวา
ท่าทัพนิลพัทจะยกมา	อยู่ที่ชายป่าพนาลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	ฝ่ายท้าวชมพูเรืองศรี
ครั้นถึงซึ่งราชธานี	ขุนกระบี่ออกท้องพระโรงชัย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	จึงมีพระราชโองการ	แก่เสนาทหารผู้ใหญ่
เร่งจัดรี้พลสกลไกร	สรรพไปด้วยเครื่องศัสตรา
จงได้ยี่สิบเจ็ดสมุทร	อันมีฤทธิรุทรแกล้วกล้า
จะให้นิลพัทนัดดา	ยกไปอาสาพระสี่กร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	มหาเสนาชาญสมร
ก้มเกล้ารับสั่งพระภูธร	บทจรออกจากพระโรงคัล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี

๏	จัดเอานิลเอกนิลนนท์	คุมพลสิบสมุทรแข็งขัน
ขุนนิลกับนิลปานัน	สองนายนั้นมีปรีชา
ให้คุมวานรเจ็ดสมุทร	ล้วนมีฤทธิรุทรแกล้วกล้า
นิลราชนิลขันผู้ศักดา	คุมวานรห้าสมุทรไท
วิสันตราวีขุนนน	โชติมุกข์สามตนเป็นนายใหญ่
ให้คุมพหลพลไกร	ห้าสิบสมุทรใจห้าวฮึก
ล้วนถืออาวุธกวัดแกว่ง	สำแดงฤทธิรงค์ทะนงศึก
เหี้ยมหาญชาญฉกรรจ์พันลึก	คั่งคึกอัดแอแจจัน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	ท้าวมหาชมพูรังสรรค์
จึ่งสั่งนิลพัทชาญฉกรรจ์	หลานขวัญผู้ร่วมฤทัย
ตัวเจ้าจงยกพลากร	เสนาวานรน้อยใหญ่
บรรจบทัพขีดขินเวียงชัย	ไปทำอาสาพระจักรี
อันซึ่งองคตหนุมาน	กับชมพูพานกระบี่ศรี
สามนายแต่ล้วนตัวดี	เจ้านี้ก็มีฤทธา
จะเป็นข้าบาทพระหริวงศ์	รณรงค์อย่าให้อายหน้า
จึ่งจะนับว่าชายศักดา	ให้เดชาปรากฏทั้งแดนไตร ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	นิลพัทผู้มีอัชฌาสัย
ได้ฟังบัญชาพระภูวไนย	ยินดีดั่งได้โสฬส
จึ่งน้อมเศียรคำรพอภิวาทน์	กราบลงแทบบาทบงกช
ลาสองกษัตริย์ทรงยศ	บทจรมาสรงสาคร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	เสร็จแล้วอ่าองค์ทรงเครื่อง	อร่ามเรืองจำรัสประภัสสร
จับพระขรรค์แก้วฤทธิรอน	มายังนิกรโยธา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	ได้ฤกษ์ให้เลิกทวยหาญ	เสียงโห่สะท้านทุกทิศา
ฆ้องกลองกึกก้องโกลา	ยาตราออกจากธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก

๏	ครั้นถึงเขาแก้วอินทนิล	ทางร่วมขีดขีนบุรีศรี
เห็นทัพสุครีพก็ยินดี	ให้หยุดโยธีบรรจบกัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	ลูกพระอาทิตย์รังสรรค์
ครั้นทัพชมพูมาทัน	บัญชาให้เลิกพลากร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ รุกรัน

๏	อันพลทั้งสองพารา	หนุนเนื่องกันมาไม่หยุดหย่อน
เจ็ดสิบเจ็ดสมุทรพานร	สำแดงฤทธิรอนต่างกัน
บ้างเดินนํ้าดำดินเหาะทะยาน	สุธาธารสะเทือนเลื่อนลั่น
ผงคลีมืดคลุ้มชอุ่มควัน	เสียงโห่สนั่นครั่นครึก
นายไพร่ล้วนมีฤทธิรณ	แต่ละตนลำพองคะนองศึก
แตรสังข์ฆ้องกลองประโคมคึก	มโหระทึกกึกก้องอึงอล
หนทางกว้างโยชน์โดยประมาณ	ทวยหาญเยียดยัดสับสน
ธงริ้วธงฉานโบกบน	ธงชัยนำพลยาตรา
อันมิ่งไม้ที่ไม่เบื่อเมา	วานรเก็บเอาเป็นภักษา
บ้างช่วงชิงกันโกลา	เสียงสนั่นทั้งป่าพนาดร
กระชากเถาเง่ารากถกเปลือก	เลือกกินลูกดอกใบอ่อน
สองเมืองรีบเร่งพลากร	แรมร้อนมาในพนาวัน ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นใกล้คันธมาทน์คีรี	ให้หยุดโยธีทัพขันธ์
สุครีพลูกพระสุริยัน	กับนิลพัทอันศักดา
ทั้งทหารสิบแปดมงกุฎ	ล้วนมีฤทธิรุทรแกล้วกล้า
ออกจากที่ประทับโยธา	ไปหาคำแหงหนุมาน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ประถม

๏	บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
เห็นพญาสุครีพชมพูพาน	ลูกพระกาลองคตฤทธิรอน
กับสิบแปดมงกุฎทหารใหญ่	มีใจชื่นชมสโมสร
ก็พาท้าวพญาวานร	บทจรขึ้นเฝ้าพระจักรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	ต่างตนน้อมเศียรอภิวาทน์	กราบลงแทบบาทบทศรี
สุครีพทูลถวายโยธี	ตามในบาญชีที่ยกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระตรีภูวนาถนาถา
ครั้นเห็นท้าวพญาเสนา	ทั้งสองนคราพร้อมกัน
มีความชื่นชมโสมนัส	ดั่งได้สมบัติสรวงสวรรค์
จึ่งสั่งลูกพระสุริยัน	อันพวกพลขันธ์โยธี
ให้ตั้งกระบวนพยุหบาตร	เป็นครุฑราชปักษี
โดยมหามงคลสวัสดี	ในที่ชัยภูมิสถาวร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	พญาสุครีพชาญสมร
ก้มเกล้ารับสั่งพระสี่กร	ก็พากันบทจรออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม

๏	จึ่งตั้งกระบวนพยุหครุฑ	โยธานับสมุทรแกล้วกล้า
เป็นเท้าปากปีกหางนัยนา	คอเศียรกายาสกุณี
สลับซับซ้อนด้วยเล็บขน	อลวนแออัดอึงมี่
กองหนุนกองขันนั้นตัวดี	มีทั้งเสือป่าแมวมอง
สามหอกเจ็ดหอกกองกระเวน	กะเกณฑ์ตรวจตราจุกช่อง
กองร้อยคอยเหตุประจำซอง	เป็นหมวดกองรายรอบพลับพลา
นั่งยามตามไฟกวดขัน	ผลัดกันพิทักษ์รักษา
กลางคืนกลางวันอัตรา	เสร็จโดยบัญชาพระสี่กร ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏	มาจะกล่าวบทไป	ถึงประคนธรรพ์ชาญสมร
อยู่ยังเชิงเขายุคุนธร	ฤทธิรอนองอาจอหังการ
เทวาทานพนักสิทธ์	เกรงฤทธิ์ไม่ต่อกำลังหาญ
เดินนํ้าดำดั้นสุธาธาร	เหาะทะยานผ่านฟ้าได้ว่องไว
ออกนามขามเดชทุกแห่งหน	แปลงกายหายตนก็ทำได้
จึ่งดำริตริตรึกนึกไป	จะใคร่เที่ยวป่าพนาวัน
คิดแล้วอ่าองค์ทรงเครื่อง	อร่ามเรืองจำรัสฉายฉัน
จับพระขรรค์แก้วแพร้วพรรณ	ระเห็จหันเหาะไปด้วยฤทธี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ กลม

๏	เลื่อนลอยมากลางอากาศ	ก็ถึงคันธมาทน์คีรีศรี
แลไปในพื้นปัถพี	เห็นหมู่กระบี่รี้พล
ตั้งล้อมสุวรรณพลับพลา	เข้าออกไปมาสับสน
ปี่กลองฆ้องขานอึงอล	ก็คิดฉงนสนเท่ห์ใจ
ตัวกูจะไปถามดู	ให้รู้ว่าเหตุผลเป็นไฉน
คิดแล้วก็ตรงลงไป	ยังในพ่างพื้นปัถพี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	แอบอยู่ที่ริมชายป่า	เห็นหมู่โยธากระบี่ศรี
เที่ยวมาตามเชิงคีรี	ล้วนมีอาวุธครบกร
แต่ละตนพื้นทำอำนาจ	องอาจดั่งพญาไกรสร
มีความปรีดาสถาวร	ก็บทจรจากพุ่มพนาวัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	บัดนั้น	โยธาวานรแข็งขัน
เหลือบแลไปเห็นคนธรรพ์	ก็พากันวิ่งมาเป็นโกลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บ้างเข้าล้อมหน้าล้อมหลัง	พร้อมพรั่งอื้ออึงคะนึงมี่
นิลขันผู้เรืองฤทธี	จึ่งมีวาจาถามไป
ท่านนี้เป็นมนุษย์หรือภุชงค์	ดั้นดงเที่ยวมาจะไปไหน
มีนามกรชื่อใด	จึ่งอาจใจบุกรุกเข้ามา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ประคนธรรพ์ฤทธิแรงแข็งกล้า
ได้ฟังจึ่งตอบวาจา	ดูราพญาวานร
อันตัวของเรานี้หรือ	ชื่อประคนธรรพ์ชาญสมร
มาเที่ยวเล่นป่าพนาดร	เห็นพวกพลนิกรโยธี
สงสัยจะใคร่แจ้งความ	จึ่งแวะเข้าถามกระบี่ศรี
อันพระองค์ผู้จอมโมลี	มีนามกรชื่อใด ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	นิลขันผู้เป็นนายใหญ่
ได้ฟังจึ่งตอบคำไป	ท่านไม่แจ้งหรือแต่เดิมมา
อันพระจอมพลนิกาย	คือองค์พระนารายณ์นาถา
อวตารมาผลาญอสุรา	จะให้โลกาสถาวร
บัดนี้มาชุมโยธี	พวกพลกระบี่ชาญสมร
ทั้งชมพูขีดขินพระนคร	จะไปราญรอนกุมภัณฑ์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	ประคนธรรพฤทธิแรงแข็งขัน
แจ้งว่าพระองค์ทรงสุบรรณ	จะไปมล้างอาธรรม์ให้บรรลัย
มีความชื่นชมยินดี	ดั่งกระบี่เอาแก้วมายื่นให้
จึ่งมีวาจาตอบไป	ตัวท่านจงได้เมตตา
ช่วยพาเรานี้ไปเฝ้า	พระปิ่นเกล้าบรมนาถา
จะอยู่รองเบื้องบาทา	อาสาสมเด็จพระจักรี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	จึ่งนิลขันกระบี่ศรี
ได้ฟังประคนธรรพพาที	ยินดีก็พากันเข้ามา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงประณตบทบงสุ์	องค์พระนารายณ์นาถา
ทูลว่าประคนธรรพผู้ศักดา	จะมาเป็นข้าพระทรงฤทธิ์
อาสาทำการรณรงค์	ด้วยใจซื่อตรงสุจริต
มล้างเหล่าพาลาปัจจามิตร	ไปกว่าชีวิตจะวายปราณ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระจักรีผู้ปรีชาหาญ
ได้ฟังนิลขันแจ้งการ	ผ่านฟ้าทอดทัศนาไป
เห็นประคนธรรพก็ปรีดา	จึ่งกล่าววาจาปราศรัย
ตัวท่านผู้มีฤทธิไกร	ตั้งใจจงรักภักดี
จะมาช่วยเราปราบเข็ญ	ให้โลกเป็นสุขเกษมศรี
มิเสียแรงซึ่งมีฤทธี	เรานี้ขอบใจคนธรรพ์
ตรัสแล้วเสด็จยุรยาตร	งามวิลาสดั่งเทพในสวรรค์
กรายกรย่างเยื้องจรจรัล	เข้าห้องสุวรรณพลับพลา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ช้า

๏	เอนองค์ลงเหนือบรรจถรณ์	พระกรก่ายพักตร์เทวษหา
ถึงองค์อัครราชสีดา	แก้วตาจะเป็นประการใด
จากพี่ไปอยู่เมืองมาร	จะแสนทุกข์รำคาญละห้อยไห้
จะซูบผอมตรอมจิตตรมใจ	ไม่มีใครเป็นเพื่อนบังอร
อกเอ๋ยไฉนจะแจ้งเหตุ	ถึงองค์อัคเรศดวงสมร
ว่าพี่ประชุมพลากร	ยังสิงขรคันธมาทน์คีรี
โอ้ว่าป่านนี้จะคอยหา	จะแสนโศกโศกาถึงพี่
ไม่รู้ข่าวก็จะเศร้าแสนทวี	จะมีแต่โหยไห้ไม่วายวัน
พระผุดลุกผุดนั่งไม่นิทรา	ชลนาคลอพักตร์กันแสงศัลย์
จนแสงทองส่องฟ้าพรายพรรณ	ไก่ขันเร้าเร่งอโณทัย ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ ตระ

๏	จึ่งชำระพระองค์ทรงเครื่อง	อร่ามเรืองดั่งดวงแขไข
พระกรนั้นจับศรชัย	ภูวไนยออกหน้าพลับพลา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	ลดองค์ลงเหนือบัลลังก์อาสน์	อันโอภาสจำรัสพระเวหา
ท่ามกลางกระบี่โยธา	ดั่งดาราล้อมจันทร์ในอัมพร
จึ่งมีพระราชโองการ	แกหมู่ทวยหาญชาญสมร
ว่าเราประชุมพลากร	ทั้งสองนครพร้อมกัน
จะรีบยกไปสังหาร	ผลาญหมู่อสูรโมหันธ์
อย่าให้เนิ่นช้าคืนวัน	ทั้งนั้นจะเห็นประการใด ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	สุครีพหนุมานทหารใหญ่
องคตหลานท้าวหัสนัยน์	นิลพัทผู้ไวปัญญา
ชมพูพานนิลนนท์โคมุท	ทั้งสิบแปดมงกุฎพร้อมหน้า
ก้มเกล้ารับราชบัญชา	ก็ปรึกษาโดยณรงค์ราวี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เสร็จแล้วประณตบทบงสุ์	ทูลองค์พระนารายณ์เรืองศรี
อันพลทั้งสองธานี	ล้วนมีฤทธิ์เดชเกรียงไกร
แม้นมาตรจะยกเข้าหัก	หมู่ยักษ์หรือจะทานมือได้
แต่ซึ่งทัพหลวงจะล่วงไป	ทางไกลไม่รู้ตำบล
เกรงเกลือกว่าจะกันดาร	ผลาหารโยธาจะขัดสน
จะคิดหน้าหาหลังเป็นกังวล	จะผจญก็ยากแสนทวี
ขอจงงดทัพยับยั้ง	อยู่ยังคันธมาทน์คีรีศรี
แต่งให้วานรเสนี	ไปเยือนพระลักษมีโสภา
ให้รู้ว่าร้ายดีเป็นไฉน	ทั้งหนทางจะไปข้างหน้า
ภายหลังจึ่งยกโยธา	เห็นว่าจะได้สะดวกดี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระพิษณุรักษ์เรืองศรี
ฟังคำปรึกษาเสนี	ภูมีเห็นชอบทุกประการ
จึ่งสั่งลูกพระทินกร	ให้จัดวานรทวยหาญ
ที่ทรงศักดาปรีชาชาญ	ถ้อยคำชำนาญว่องไว
ทั้งการณรงค์องอาจ	ฉลาดรอบรู้อัชฌาสัย
จะนำข่าวสารของเราไป	ให้ถึงอรไทยังลงกา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	สุครีพผู้มียศถา
ก้มเกล้ารับสั่งด้วยปรีดา	วานรสนองพระโองการ
อันโยธาทั้งสองนคเรศ	ล้วนศักดาเดชกล้าหาญ
ซึ่งจะเจรจาปรีชาชาญ	เห็นแต่หนุมานผู้ฤทธี
กับชมพูพานพานรินทร์	องคตหลานอินทร์เรืองศรี
ทั้งสามแต่ล้วนตัวดี	นอกนี้ไม่เห็นผู้ใด
ถึงพบยักษ์มารจะราญรอน	ทีหักทีอ่อนก็ทำได้
ขอให้สามนายนี้ไป	เฝ้าองค์อรไทในเมืองยักษ์ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระนารายณ์สุริย์วงศ์ทรงจักร
ได้ฟังมีความยินดีนัก	จึ่งผินพักตร์มาสั่งหนุมาน
ตัวท่านผู้เรืองฤทธิรณ	จงนำยุบลข่าวสาร
ไปให้ถึงองค์นงคราญ	แจ้งการว่าเราตามมา
ตรัสพลางทางหยิบธำมรงค์	กับสไบทรงกนิษฐา
ส่งให้ลูกพระพายศักดา	แล้วมีวาจาอันสุนทร
ท่านจงเอาของทั้งสองนี้	ไปให้สีดาดวงสมร
ว่าเราโศกาอาวรณ์	ทุกข์ร้อนถึงองค์อรไท
กลับมาสิ่งใดที่เราทรง	จะเปลื้องจากองค์ประทานให้
สามนายผู้มีฤทธิไกร	จงไปให้ถึงนงคราญ ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
รับสไบธำมรงค์อลงการ	กราบกับบทมาลย์ด้วยยินดี
แล้วทูลว่าซึ่งพระองค์ใช้	ให้ไปลงกาบุรีศรี
แจ้งข่าวอัครราชเทวี	เพียงนี้พอได้ดั่งบัญชา
แต่ซึ่งจะถวายพระธำมรงค์	กับสไบแก่องค์กนิษฐา
เกลือกนางจะแคลงวิญญาณ์	ว่าของนี้ตกอยู่ในไพร
พวกทศกัณฐ์ไปเที่ยวเล่น	ใครเห็นก็เก็บมาได้
หากแกล้งแต่งลวงประโลมใจ	มิใช่ทหารพระจักรี
ข้อนี้ข้าบาทเห็นยากนัก	ด้วยนางไม่รู้จักกระบี่ศรี
ทำไฉนจะให้พระเทวี	สิ้นที่สงสัยในวิญญาณ์ ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
ฟังลูกพระพายผู้ปรีชา	ผ่านฟ้าจึ่งตรัสตอบไป
มาตรแม้นตัวท่านแจ้งสาร	เยาวมาลย์ยังคิดสงสัย
จะว่าเป็นพวกพาลภัย	ไม่เชื่อในคำพาที
จงเอาความหลังเมื่อยกศิลป์	ในมิถิลาบุรีศรี
เนตรเรากับเนตรนางเทวี	ถ้อยทีถ้อยเล็งประจวบกัน
ที่ช่องบัญชรปราสาท	ต่างคิดพิศวาสเสียวสันต์
ความลับข้อนี้สำค้ญ	กัลยาจะสิ้นแหนงใจ
ตรัสแล้วจึ่งมีบัญชา	สั่งพญาสุครีพทหารใหญ่
เร่งจัดรี้พลสกลไกร	ไปด้วยกับสามเสนี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ลูกพระอาทิตย์เรืองศรี
รับสั่งสมเด็จพระจักรี	น้อมเศียรชุลีแล้วออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	จึ่งจัดโยธาพลากร	สองสมุทรฤทธิรอนแกล้วกล้า
พร้อมสรรพด้วยเครื่องสาตรา	เสร็จตามบัญชาภูวไนย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	องคตหนุมานทหารใหญ่
ทั้งชมพูพานฤทธิไกร	ล้วนปรีชาไวใจฉกรรจ์
ต่างตนถวายอภิวาทน์	แทบบาทพระนารายณ์รังสรรค์
ทั้งพระอนุชาวิลาวัณย์	แล้วพากันมายังพลากร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ประถม

๏	สามนายนำพลยุรยาตร	ออกจากคันธมาทน์สิงขร
ดั้นดัดลัดป่าพนาดร	บทจรโดยทิศหรดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	มาได้สามโยชน์คณนา	สุริยาเลี้ยวเหลี่ยมคีรีศรี
ก็ถึงสระโบกขรณี	อยู่ที่กลางป่าพนาลัย
น้ำเปี่ยมเหลี่ยมขอบใสสะอาด	ปทุมมาศชูก้านบานไสว
สันตวาจอกกระจับสลับไป	ใบฝักแก่อ่อนแกมกัน
มีหมู่มัจฉาคลาคลํ่า	ผุดดำว่ายเวียนเหียนหัน
ประกอบด้วยมิ่งไม้หลายพรรณ	ดั่งสระในชั้นดุษฎี
ที่นั้นราบรื่นพื้นทราย	สามนายมีใจเกษมศรี
ก็หยุดพหลโยธี	อยู่ที่ริมสระบุษบัน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ

๏	บัดนั้น	โยธาวานรแข็งขัน
ครั้นคํ่ายํ่าแสงสุริยัน	ก็ตรวจกันกองไฟเป็นโกลา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	สามนายผู้ใจแกล้วกล้า
ต่างตนต่างเอนกายา	อยู่กลางโยธาพานรินทร์
พระพายชายพัดอ่อนอ่อน	หอมรสเกสรขจรกลิ่น
น้ำค้างตกต้องแผ่นดิน	ก็พากันหลับสิ้นทั้งโยธี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ตระนอน

๓๒
๓๒