๏	 เมื่อนั้น	พระพรตพระสัตรุดเรืองศรี
ได้ฟังสมเด็จพระชนนี	โศกีพ่างเพียงจะวายปราณ
ชลนัยน์คลอคลองนองเนตร	แสนเทวษแสนโศกด้วยสงสาร
กราบลงแทบเบื้องบทมาลย์	ผ่านฟ้าจึ่งทูลสนองไป
อันพระองค์ตรัสห้ามด้วยความรัก	สุดคิดลูกรักจักอยู่ได้
ซึ่งพระรามเสด็จไปเดินไพร	ภูวไนยรับสัจพระบิดา
อันตัวของลูกทั้งสอง	ก็ครองสัจสมเด็จพระเชษฐา
ดั่งเหล็กเพชรลิขิตแผ่นศิลา	จะให้โลกนินทาก็ใช่ที
สู้ตายจะไว้เกียรติยศ	ให้ปรากฏทั่วฟ้าราศี
ทูลแล้วลาองค์พระชนนี	เสด็จมายังที่พระลานชัย ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงจึ่งสั่งสุมันตัน	อันเป็นเสนาผู้ใหญ่
ว่าองค์พระตรีภูวไนย	ไม่คืนเวียงชัยดั่งสัญญา
ตัวท่านจงปิดทวารวัง	แต่งกันไว้นั่งรักษา
อย่าให้สามสมเด็จพระมารดา	ออกมายังพระลานรูจี
แล้วจึ่งกองไฟด้วยไม้หอม	ให้ประชุมเปลวพร้อมจำรัสศรี
ตัวเราพี่น้องทั้งสองนี้	จะวิ่งเข้าอัคคีให้บรรลัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	สุมันตันเสนาผู้ใหญ่
ได้ฟังตระหนกตกใจ	ดั่งใครมาเด็ดเอาชีวา
แสนทุกข์แสนโศกแสนเทวษ	ยอกรเหนือเกศเกศา
กราบลงแทบเบื้องบาทา	โศกาทูลน้องพระจักรี
ถ้าพระองค์สวรรคตแล้ว	ดั่งดวงแก้วสิ้นแสงรัศมี
เสนาไพร่ฟ้าประชาชี	จะรู้ที่ผันพักตร์ไปพึ่งใคร
อันองค์สมเด็จพระอวตาร	จะเสียสัจปัฏิญาณนั้นหาไม่
ข้าบาทสำคัญในใจ	ไม่ช้าภูวไนยจะกลับมา
พระองค์จงงดอยู่ก่อน	อย่าเพ่อราญรอนสังขาร์
ฟังดูอีกสักเวลา	ผ่านฟ้าจงได้ปรานี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตพระสัตรุดเรืองศรี
ได้ฟังสุมันตันพาที	จึ่งมีบัญชาตอบไป
อันซึ่งท่านรักท่านห้าม	สุดความคิดเราจะงดได้
ข้อนี้จนจิตจนใจ	ด้วยปัฏิญาณไว้แต่ก่อนมา
แม้นครองกายไว้ก็เสียสัจ	เหมือนรักสมบัติแลยศถา
ไม่ซื่อตรงต่อองค์พระพี่ยา	โลกาจะทายอัประมาณ
อันคำของเราไม่กลับคืน	ยั่งยืนดั่งงาคชสาร
ท่านจงกองเพลิงให้ชัชวาล	ในหน้าพระลานอย่าหน่วงไว้ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	สุมันตันเสนาผู้ใหญ่
ได้ฟังอัดอั้นตันใจ	ไม่รู้ที่จะขัดพระวาที
ความรักความเสียดายสุดคิด	ร้อนจิตดั่งหนึ่งเพลิงจี่
ถวายบังคมคัลอัญชุลี	โศกีพลางเดินออกมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงก็ให้กองกูณฑ์	ด้วยจุณจันทน์เนื้อไม้กฤษณา
ตามมีพระราชบัญชา	ทั้งสองกษัตราเลิศไกร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ฝ่ายหมู่เสนีน้อยใหญ่
ทั้งหญิงชายชาวเวียงชัย	ไพร่ฟ้าพาณิชพราหมณ์ชี
แจ้งว่าทั้งสองสุริย์วงศ์	ผู้พงศ์จักรพรรดิเรืองศรี
จะวิ่งเข้ากองอัคคี	ให้สิ้นชีวีวายปราณ
ต่างตนตกใจไม่มีขวัญ	พากันแสนโศกด้วยสงสาร
ก็วิ่งมายังหน้าพระลาน	อลหม่านไปทั้งกรุงไกร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	แซ่เซ็งด้วยเสียงโศกา	ดั่งว่าเกิดกาลพายุใหญ่
ต่างตนกลิ้งเกลือกเสือกไป	ไม่เป็นสติสมประดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตพระสัตรุดเรืองศรี
จี่งมีพจนารถวาที	สั่งหมู่มนตรีเสนา
วันนี้ตัวเราจะลาตาย	ทั้งหลายจงอยู่เป็นสุขา
ขอฝากสามราชมารดา	ทั้งหมู่ไพร่ฟ้าประชากร
กว่าพระหริวงศ์ทรงสุบรรณ	จะมาแต่อรัญสิงขร
สั่งแล้วย่างเยื้องบทจร	จูงกรกันจะเข้ากองไฟ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	กุขันหนุมานทหารใหญ่
ครั้นมาถึงหน้าพระลานชัย	ได้ยินเสียงร้องไห้เป็นโกลา
เห็นพระอนุชาทั้งสอง	จะเข้ากองเพลิงแรงแสงกล้า
ตกใจเป็นพ้นคณนา	สองนายวิ่งมาทันที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	กุขันเข้ากอดพระสัตรุด	วายุบุตรกอดพระพรตเรืองศรี
ยุดไว้ด้วยกำลังอินทรีย์	ท่ามกลางเสนีพลากร
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตพระสัตรุดทรงศร
กริ้วโกรธพิโรธดังไฟฟอน	ภูธรเหลือบแลแปรมา
เห็นหนุมานชาญฉกรรจ์	กับนายกุขันพรานป่า
ทั้งสองเข้ายุดกายา	จึ่งมีบัญชาถามไป
ดูก่อนวานรกับนายพราน	ท่านนี้คิดอ่านเป็นไฉน
ตัวเราจะเข้ากองไฟ	จึ่งมายุดไว้ดั่งนี้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	กุขันหนุมานกระบี่ศรี
กราบลงด้วยใจภักดี	ชุลีกรสนองพระบัญชา
ว่าองค์สมเด็จพระอวตาร	ไปสังหารทศพักตร์ยักษา
เสร็จสิ้นสงครามในลงกา	ด้วยศักดาเดชภูวไนย
บัดนี้สามกษัตริย์สุริย์วงศ์	เลิกหมู่จตุรงค์น้อยใหญ่
อสุราวานรเกรียงไกร	รีบเร่งมาในพนาลี
ถึงอาศรมบทพระวสิษฐ์	กับพระสวามิตรฤๅษี
พอครบกำหนดสิบสี่ปี	ตามที่ซึ่งได้สัญญา
กลัวพระองค์จะเข้ากองไฟ	บรรลัยสิ้นชีพสังขาร์
แสนทุกข์เร่าร้อนในอุรา	จึ่งใช้ข้ามาทูลบทมาลย์ ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	สองกษัตริย์สุริยวงศ์มหาศาล
แจ้งข่าวสมเด็จพระอวตาร	ยินดีปานได้โสฬส
สิ้นความวิโยคโศกศัลย์	พักตร์ผ่องเพียงจันทร์ทรงกลด
จึ่งกล่าววาจามธุรส	ท่านผู้มียศสวัสดี
เราสองครองสัจสุจริต	ต่อพระจักรกฤษณ์เรืองศรี
หากว่าท่านมาทันที	จึ่งรอดชีวีสถาวร
ตัวเราจะเข้าไปทูลความ	พระมารดาทั้งสามให้แจ้งก่อน
ว่าแล้วย่างเยื้องบทจร	กรายกรเข้ายังวังใน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงเห็นสามพระชนนี	แสนทุกข์แสนทวีละห้อยไห้
กราบบาทแล้วทูลทันใด	พระองค์อย่าได้โศกา
บัดนี้กุขันกับหนุมาน	มาแจ้งการว่าองค์พระเชษฐา
ยกมาประทับโยธา	อยู่ยังอาศรมพระมุนี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระมารดาทั้งสามศรี
แจ้งว่าพระลักษมณ์พระจักรี	กับเทวีสีดายุพาพาล
กลับมาถึงอาศรมบท	พระนักพรตผู้ปรีชาหาญ
สระสร่างสว่างร้อนวิญญาณ	ปานดั่งนํ้าทิพย์มาเจือใจ
มีความแสนโสมนัสนัก	ผิวพักตร์ผ่องเพียงแขไข
ส้วมสอดกอดสองโอรสไว้	อรไทจึ่งกล่าววาจา
วันนี้สิ้นทุกข์สิ้นร้อน	สิ้นอาวรณ์เศร้าโทมนัสสา
แม่ลูกผู้ร่วมชีวา	จะพากันไปรับพระจักรี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตพระสัตรุดเรืองศรี
ก้มเกล้ารับราชเสาวนีย์	ออกมายังที่พระโรงคัล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ลดองค์ลงเหนือบัลลังก์อาสน์	อันโอภาสพรรณรายฉายฉัน
จึ่งสั่งเสนาสุมันตัน	จงจัดพลขันธ์โยธา
ให้พร้อมรถรัตน์อัสดร	กุญชรดั้งกันซ้ายขวา
เรากับสมเด็จพระมารดา	จะไปรับเชษฐาเข้ากรุงไกร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	สุมันตันเสนาผู้ใหญ่
ก้มเกล้ารับสั่งพระภูวไนย	บังคมไหว้ออกจากพระโรงคัล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ยานี

๏	เกณฑ์เป็นกระบวนพยุหบาตร	นุ่งห่มโอ่อาจเลือกสรร
กองหน้าใส่เสื้อเครือสุวรรณ	ถือปืนลำพันเรียงราย
ถัดมาเหล่าล้วนทวนทอง	เสื้อแดงขลิบกรองเฉิดฉาย
ถัดมาเสื้อโหมดแพร้วพราย	ถือหอกกรีดกรายกระหยับกร
ขุนช้างขี่ช้างดั้งกัน	เลือกล้วนตัวขยันชาญสมร
ขุนม้าขี่ม้าอัสดร	อลงกรณ์ด้วยเครื่องอันรูจี
ขุนรถก็เทียบรถทรง	องค์พระพี่น้องทั้งสองศรี
รถสามสมเด็จพระชนนี	รถประเทียบนารีกำนัล
อันข้าหลวงเดิมทั้งสามกรม	ชื่นชมสำรวลสรวลสันต์
ไพร่นายอัดแอแจจัน	พร้อมกันคอยเสด็จยาตรา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ฝูงอาณาประชาชนถ้วนหน้า
เศรษฐีชีพราหมณ์พฤฒา	พ่อค้าพานิชกฎุมพี
แจ้งว่าพระรามพระลักษมณ์	มาถึงสำนักพระฤๅษี
พระพรตพระสัตรุดกับชนนี	จะยกโยธีพลากร
ไปรับพระลักษมณ์พระหริวงศ์	กับองค์สีดาดวงสมร
บรรดาหญิงชายชาวนคร	สโมสรยินดีปรีดา
บอกกันอื้ออึงคะนึงไป	บันเทิงใจสำรวลสรวลร่า
วิ่งรุ่นอุตลุดเป็นโกลา	มาคอยตามเสด็จจรลี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระมารดาทั้งสามศรี
กับสองโอรสร่วมชีวี	ฝูงอนงค์นารีกำนัลใน
ต่างต่างยินดีปรีดา	จะได้นิทราก็หาไม่
สรวลระริกซิกซี้มี่ไป	จนอุทัยไขศรีเรืองรอง
ดุเหว่าเร้าเร่งพระสุริยัน	ไก่แก้วขานขันสนั่นก้อง
ชาวประโคมก็ประโคมฆ้องกลอง	สกุณีร่อนร้องไปมา
ห้ากษัตริย์เสด็จยูรยาตร	งามวิลาสดั่งเทพเลขา
ออกจากห้องแก้วอลงการ์	มาเข้าที่สรงชลธาร ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
โทน

๏	สุหร่ายแก้วโปรยปรายดั่งสายฝน	ทรงสุคนธาทิพย์หอมหวาน
สามพระชนนีนงคราญ	ทรงภูษาก้านกระหนกพัน
สไบกรองทองแล่งฉลุลอย	ตาบสร้อยเพชรประดับทับทิมคั่น
สองโอรสาวิลาวัณย์	ทรงสนับเพลาอันอลงกรณ์
ภูษิตพื้นม่วงเขียวขำ	กินนรรำเชิงรูปไกรสร
ชายแครงชายไหวอรชร	ตาบทิศสร้อยอ่อนทับทรวง
ต่างทรงสังวาลพาหุรัด	ทองกรจำรัสโชติช่วง
ธำมรงค์สิบนิ้วชิงดวง	มงกุฎแก้วรุ้งร่วงกุณฑลพราย
ห้อยพวงมาลัยดอกไม้มาศ	กรรเจียกจรโอภาสฉานฉาย
เสด็จจากแท่นแก้วพรรณราย	ฝูงกำนัลทั้งหลายก็ตามมา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์กนิษฐา
ครั้นถึงเกยแก้วอลงการ์	ก็เชิญพระมารดาทั้งสามองค์
ขึ้นทรงมหาพิชัยรถ	อลงกตแวววามงามระหง
พร้อมหมู่นางกษัตริย์สุริย์วงศ์	รถอนงคกำนัลเรียงราย
แล้วพระพี่น้องทั้งสองศรี	ขึ้นทรงรถมณีฉานฉาย
ให้กุขันหนุมานสองนาย	นำพลนิกายดำเนินจร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
โทน

๏	รถเอยห้ารถทรง	อลงกตเนาวรัตน์ประภัสสร
งามดุมงามกงงามงอน	งามแปรกแอกอ่อนช้อยชด
งามบุษบกบันปราลี	มุขสี่งามแสงมรกต
งามสินธพเทียมราชรถ	งามย่างเป็นพยศกรีดกราย
งามนายสารถีขี่ขับ	งามประดับเครื่องสูงชุมสาย
งามแถวธงริ้วทิวราย	งามพวกกลองตะพายประโคมครึก
งามเสียงแตรงอนแตรฝรั่ง	งามฆ้องปี่ดังก้องกึก
งามประเทียบเรียบกันพันลึก	งามพลโห่ฮึกอึงอล
งามหมู่ช้างดั้งช้างกัน	งามม้าแซงกั้นกุลาหล
งามชอุ่มคลุ้มแสงพระสุริยน	งามพลเร่งรีบกันไป ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เดินทางหว่างทุ่งวุ้งเขา	ข้ามลำเนาห้วยละหานธารใหญ่
ล่วงด่านผ่านมรคาลัย	มิได้พักพลโยธา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ครั้นใกล้อาศรมพระมุนี	เห็นกระบี่กับหมู่ยักษา
ยวดยานม้ารถคชา	ทั้งพวกพรานป่าพนาดร
ตั้งอยู่ตามเหล่าตามกองกัน	แน่นนันต์แนวเนินสิงขร
จึ่งให้หยุดโยธาพลากร	ชายดอนแทบท่าวารี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	แล้วเสด็จจากราชรัถา	เชิญพระมารดาทั้งสามศรี
ลงจากรถแก้วมณี	ไปยังกุฎีพระนักธรรม์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระหริวงศ์องค์นารายณ์รังสรรค์
กับพระลักษมณ์นางสีดาวิลาวัณย์	ครั้นเห็นสามราชมารดา
กับพระพรตพระสัตรุดสุริย์วงศ์	ต่างองค์แสนโสมนัสสา
ก็พากันเสด็จออกมา	รับห้ากษัตริย์ทันที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	ต่างน้อมเศียรเกล้าบังคมบาท	พระชนนีธิราชทั้งสามศรี
ยังที่พ่างพื้นปถพี	ข้างหน้ากุฎีพระอาจารย์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางเกาสุริยายอดสงสาร
ลดองค์ลงกอดพระอวตาร	เยาวมาลย์รับขวัญลูกรัก
โฉมนางสมุทรนวลหง	อุ้มองค์สีดาขึ้นใส่ตัก
นางไกยเกษียุพาพักตร์	กอดองค์พระลักษมณ์ลูกยา
ห้ากษัตริย์โอรสคำรพกัน	โดยอันดับน้องแลเชษฐา
ต่างองค์ยินดีปรีดา	พักตราผ่องเพียงจันทร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	นางเกาสุริยาเทวี	ถามพระจักรีทรงศร
ตัวเจ้ารับสัจพระบิดร	บทจรออกจากกรุงไกร
ทั้งสามทรงเพศเป็นดาบส	สร้างพรตภาวนาในป่าใหญ่
เหตุผลต้นปลายประการใด	จึ่งข้ามไปถึงเกาะลงกา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระรามสุริย์วงศ์นาถา
น้อมเศียรสนองพระวาจา	ลูกนี้พากันบทจร
ไปถึงโคธาชลาลัย	เข้าอาศัยอาศรมที่สิงขร
รักษาพรตกรรม์นิรันดร	ถาวรโดยเพศโยคี
ไอ้ทศกัณฐ์ขุนยักษ์	มาลอบลักสีดาโฉมศรี
จึ่งต้องลาพรตจากชี	ตามไปราวีอสุรา
ได้ยากลำบากเป็นสุดคิด	ปิ้มชีวิตจะม้วยสังขาร์
ครั้งหนึ่งไมยราพเป่ายา	สะกดพาลูกไปถึงบาดาล
หากวายุบุตรตามทัน	ฆ่ามันเสียด้วยกำลังหาญ
ตัวลูกจึ่งไม่วายปราณ	ได้กลับมาทำการต่อตี
ฝ่ายองค์พระลักษมณ์ออกยงยุทธ์	ก็ต้องเทพอาวุธยักษี
ถึงห้าครั้งแต่ม้วยชีวี	หากมีผู้แก้จึ่งรอดมา ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระชนนีเสน่หา
ได้ฟังสมเด็จพระลูกยา	พรรณนาทุกข์ยากลำบากใจ
ให้คิดสงสารเป็นพ้นนัก	นงลักษณ์ไม่กลั้นโศกได้
ชลเนตรคลอเนตรอรไท	สะอื้นไห้ทั้งสามพระชนนี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	คลายโศกจึ่งตรัสแก่สีดา	แก้วตาของแม่เฉลิมศรี
ตัวเจ้าจงรักภักดี	ต่อพระสามีสี่กร
อุตส่าห์ตามไปปรนนิบัติ	ในป่าชัฏเนินแนวสิงขร
จนตกไปลงกาพระนคร	ได้ความทุกข์ร้อนเวทนา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางสีดาเยาวยอดเสน่หา
กราบลงแทบเบื้องบาทา	กัลยาสนองพระวาที
ลูกโดยเสด็จพระทรงจักร	พิราพขุนยักษ์นั้นลักหนี
องค์พระหริรักษ์จักรี	ตามผลาญอสุรีบรรลัยลาญ
แล้วไปอยู่ยังโคธา	มารีศอสุราใจหาญ
แปลงเป็นกวางทองโอฬาร	ข้าวอนผ่านฟ้าให้ตามไป
ภายหลังจึ่งท้าวทศพักตร์	ลักลูกไปกรุงลงกาได้
ได้ความชอกชํ้าระกำใจ	ทุกข์เทวษไม่วายโศกี
สุดคิดจึ่งผูกคอตาย	พอลูกพระพายเรืองศรี
ไปทันแก้ลงทันที	กระบี่แจ้งข่าวพระจักรา
ว่ายกโยธาวานร	ตามมาราญรอนยักษา
จึ่งอุตส่าห์ครองกายา	หาไม่ชีวาจะบรรลัย
บรรดาหญิงในไตรดาล	จะอัประมาณเหมือนข้านี้หาไม่
ทูลพลางสะท้อนถอนใจ	อรไทซบพักตร์ลงโศกี ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระมารดาทั้งสามศรี
ฟังพระสุณิสาพาที	เล่าที่ทุกข์ยากแต่หลังมา
ให้คิดสงสารเป็นพ้นนัก	นงลักษณ์ลูบหลังลูบหน้า
รับขวัญแล้วกล่าววาจา	แก้วตาดั่งดวงฤทัย
ทั้งนี้เป็นกรรมแต่ปางหลัง	ร้อยชั่งแม่อย่าละห้อยไห้
อันทองนพคุณอำไพ	ถึงตกไหนก็ไม่ราคี
เจ้าก็เป็นมารดาสุราฤทธิ์	จะช่วยพระจักรกฤษณ์เรืองศรี
บำรุงโลกาธาตรี	ให้มีความสุขสำราญ
จึ่งเผอิญดลใจทศพักตร์	ด้วยโคตรยักษ์จะสิ้นสังขาร
แต่นี้โลกาสุธาธาร	จะคลายร้อนรำคาญไม่มีภัย
ด้วยเดชสมเด็จพระหริวงศ์	ผู้ทรงศักดาแผ่นดินไหว
ต้องโองการเจ้าภพไตร	ซึ่งเชิญให้ไวกูณฐ์มา
แล้วตรัสแก่องค์พระลักษมณ์	ลูกรักได้ยากหนักหนา
จงรักภักดีต่อพี่ยา	สู้เสียชีวาอินทรีย์ ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตพระสัตรุดเรืองศรี
น้อมเศียรถวายอัญชุลี	ทูลพระจักรีสี่กร
แต่น้องไกลบาทคลาดมา	จากมหาสัตกูฏสิงขร
นับวันคอยท่าพระภูธร	โศกาอาวรณ์ไม่เว้นวัน
ครั้นครบคำรบสิบสี่ปี	ไม่เห็นพระจักรีรังสรรค์
กลับคืนนิเวศน์วังจันทน์	เหมือนดั่งทรงธรรม์สัญญาไว้
น้องจะเข้ากองไฟให้ตาย	พอลูกพระพายทหารใหญ่
กับนายกุขันพรานไพร	เข้าไปยุดไว้ทันที
หาไม่จะม้วยชีวาตม์	ไหนจะได้รองบาทบทศรี
ทีนี้สิ้นทุกข์สิ้นโศกี	ดั่งน้องนี้ได้ผ่านเมืองฟ้า ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
ได้ฟังทั้งสองอนุชา	จึ่งมีวาจาอันสุนทร
อันตัวของพี่ที่จากไป	ก็ร้อนใจดั่งต้องแสงศร
ด้วยคิดถึงสามพระมารดร	ทั้งอาวรณ์ถึงเจ้าไม่เว้นวัน
เกลือกจะล่วงเกินปีที่สัญญา	สององค์อนุชาจะอาสัญ
ครั้นสำเร็จล้างเหล่าอาธรรม์	ก็พากันเร่งรีบมาธานี
ทั้งนี้เป็นบุญของเราแล้ว	น้องแก้วผู้ดวงใจพี่
เจ้าก็ครองสัตยาวาที	พี่ก็บำรุงสัจพระบิดา
จึ่งได้กลับมาเห็นหน้ากัน	ด้วยความสัจเรามั่นหนักหนา
พระเกียรติจะอยู่ชั่วกัลปา	กว่าจะสิ้นฟ้าสุธาธาร ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางไกยเกษียอดสงสาร
จึ่งตรัสแก่องค์พระอวตาร	แม่รักเจ้าปานดวงใจ
เหมือนหนึ่งบังเกิดในครรภ์	จะฉันทาพ่อนั้นก็หาไม่
เหตุนี้ชะรอยเทพไท	แกล้งเข้าดลใจมารดา
เผอิญขอสัจพระบิตุเรศ	ให้ดวงเนตรแม่ต้องไปเดินป่า
จนพระองค์ปลงชีพชีวา	โทษาทั้งนี้ใหญ่นัก
ถึงจะแล่ฟันหั่นรอน	ตัดเศียรตัดกรด้วยคมจักร
ก็ตามแต่พระทัยของลูกรัก	จะก้มพักตร์รับโทษพระอวตาร
ขอเชิญพ่อไปครองสมบัติ	ในเศวตฉัตรฉายฉาน
บำรุงโลกาสุธาธาร	ให้สำราญจำเริญสวัสดี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระสุริย์วงศ์องค์นารายณ์เรืองศรี
ได้ฟังสมเด็จพระชนนี	น้อมเศียรชุลีแล้วทูลไป
ซึ่งตัวลูกต้องเดินดง	จะน้อยใจพระองค์ก็หาไม่
เหตุด้วยเทวาสุราลัย	ประชุมเชิญให้ไวกูณฐ์มา
บำรุงโลกาธาตรี	ล้างเหล่าอสุรีริษยา
แม้นอยู่ครอบครองพารา	ไหนจะได้เข่นฆ่ากุมภัณฑ์
พระชนนีอย่าแหนงแคลงจิต	ลูกไม่คิดรังเกียจเดียดฉันท์
ทูลแล้วลาสองพระนักธรรม์	แปดกษัตริย์พากันออกไป ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	ถึงที่ประทับโยธี	พร้อมหมู่เสนีน้อยใหญ่
เสด็จเหนือบุษบกอำไพ	ภูวไนยจึ่งมีบัญชา
สั่งพญาสุครีพสุมันตัน	กับพิเภกกุมภัณฑ์ยักษา
พรุ่งนี้เราจะเข้าพารา	จงเตรียมโยธาพลากร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	สามนายทหารชาญสมร
รับสั่งพระองค์ทรงฤทธิรอน	ชุลีกรแล้วพากันออกไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	สุมันตันก็จัดโยธี	ตามที่กระบวนพยุห์ใหญ่
สรรพทั้งรัถาอาชาไนย	พร้อมพวกพลไกรอยุธยา
ให้พระพรตพระสัตรุดสุริย์วงศ์	เป็นจอมจตุรงค์เดินหน้า
สุครีพผู้มีปรีชา	ก็จัดโยธาวานร
ทั้งชมพูขีดขินนคเรศ	อันเรืองเดชดั่งพญาไกรสร
เข้ากองหลวงโดยเสด็จจร	องค์พระสี่กรธิบดี
พิเภกก็จัดพลยักษ์	ให้องค์พระลักษมณ์เรืองศรี
เป็นจอมอสุรโยธี	ตามมณีบุษบกอลงการ
กองหลังนั้นนายกุขัน	คุมพรานชาญฉกรรจ์แกล้วหาญ
เป็นหมู่หมวดเพียบพื้นสุธาธาร	อลหม่านเอิกเกริกเป็นโกลา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	แปดกษัตริย์สุริย์วงศ์นาถา
ครั้นรุ่งสางสร่างแสงพระสุริยา	เสด็จมาเข้าที่สรงชล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ต่างชำระสระสนานสำราญกาย	สุหร่ายแก้วโปรยปรายดั่งสายฝน
ทรงสุคนธารสเสาวคนธ์	ปรุงปนเรณูสุมามาลย์
ฝ่ายพระโอรสสี่องค์	สอดทรงสนับเพลาเครือก้าน
ภูษาต่างสีอลงการ	ชายไหวทองประสานชายแครง
สามพระชนนีกับสีดา	ทรงพระภูษาเครือแย่ง
สะอิ้งองค์เนาวรัตน์ลายแทง	สไบกรองทองแล่งลอยดวง
ต่างทรงสร้อยสนสังวาลวัลย์	ตาบทิศกุดั่นรุ้งร่วง
ประดับถันบานพับทับทรวง	พาหุรัดโชติช่วงทองกร
สอดใส่ธำมรงค์มงกุฎเพชร	กุณฑลเก็จจอนแก้วประภัสสร
งามสง่างามทรงอรชร	กรายกรตามกันมาขึ้นรถ ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	บุษเอยบุษบกแก้ว	แสงพรายลายแพร้วอลงกต
บัลลังก์ตั้งลอยชั้นลด	เครือขดทาบเคียงเรียงราย
รถซึ่งพระน้องทรงทั้งสาม	แอกงอนอ่อนงามเฉิดฉาย
ม้าเทียบเร็วทัดม้าพระพาย	ธงปลายงอนปลิวเป็นทิวงาม
รถสามชนนีอนงค์นาฏ	แสงม่านเครือมาศเรืองอร่าม
รถประเทียบเรียบทางป่าระนาม	เนื่องติดกันตามเสด็จจร
เครื่องสูงบังแทรกชุมสาย	สลับลายเลื่อมรัตน์ประภัสสร
ปี่ฆ้องกลองขานแตรงอน	เสียงสะเทือนสะท้อนพนมวัน
ม้าแซงแข่งเสียดคชสาร	ทวยหาญขานโห่บันลือลั่น
ผงคลีมืดคลุ้มชอุ่มควัน	ต่างกองตามกันรีบไป ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เดินทางตามหว่างพนาเวศ	ข่ามเขตห้วยธารผ่านไศล
ก็ลุถึงอยุธยากรุงไกร	ล่วงเข้ายังในทวารา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ประชาชนหญิงชายถ้วนหน้า
ทั้งเศรษฐีชีพราหมณ์พฤฒา	บรรดามาคอยเสด็จพระสี่กร
เห็นรถพระพรตพระสัตรุด	พลเพียงสายสมุทรไม่หยุดหย่อน
ล่วงเข้ามาในพระนคร	แล้วรถพระมารดรทั้งสามองค์
ถัดมาบุษบกพระนารายณ์	กับโฉมฉายสีดานวลหง
งามเพียงรถทินกรทรง	วานรจตุรงค์ล้อมมา
ต่างตนน้อมเศียรอภิวาท	โปรยปรายมาลาชบุปผา
อวยชัยให้พรพระจักรา	อื้ออึงโกลาทั้งธานี
ครั้นมาถึงทัพพระลักษมณ์	ล้วนเหล่าอสุรศักดิ์ยักษี
ต่างตนตกใจไม่สมประดี	วิ่งหนีล้มลุกวุ่นไป ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระสุริย์วงศ์ทรงภพแผ่นดินไหว
ครั้นถึงเกยแก้วแววไว	ประทับไว้แล้วสั่งเสนา
อันหมู่วานรทวยหาญ	ให้อยู่อุทยานฝ่ายขวา
สวนซ้ายนั้นพวกอสุรา	พรานป่าให้อยู่ในธานี
จงแต่งโภชนาเมรัย	เป็ดไก่แกล้มกับปิ้งจี่
เลี้ยงดูหมู่พหลโยธี	พร้อมที่ท่ามกลางพระนคร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	สั่งแล้วเสด็จยุรยาตร	จากเกยนพมาศประภัสสร
แปดกษัตริย์ย่างเยื้องบทจร	กรายกรขึ้นปราสาทรัตนา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	สุมันตันผู้มียศถา
ก็จัดที่พักพลโยธา	โดยราชบัญชาภูวไนย
แล้วสั่งนายเวรให้หมายบอก	แก่นางวิเสทนอกน้อยใหญ่
ให้แต่งโภชนาเมรัย	มาเลี้ยงไพร่พลโยธี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	นางท้าววิเสททั้งสี่
แจ้งหมายรับสั่งเสนี	จ่ายของอึงมี่เป็นโกลา
บ้างหุงบ้างต้มคั่วเจียว	ถกเขมรเป็นเกลียวพร้อมหน้า
ปิ้งจี่ทอดมันแลน้ำยา	ยำพล่าเมรัยชัยบาน
ผลไม้เป็ดไก่แกล้มกับ	สำรับทั้งของคาวของหวาน
จัดแจงแต่งใส่โตกพาน	แล้วให้พนักงานยกไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บ้างแบกบ้างหามตามกัน	จีนหามเหล้ากลั่นตุ่มใหญ่
ตั้งไว้ที่หน้าพระลานชัย	เกลื่อนไปล้วนของอันโอชา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	หมู่กระบี่รี้พลยักษา
ทั้งพวกพรานไพรบรรดามา	พร้อมหน้ากินเลี้ยงด้วยกัน
พรานรินใส่จอกส่งให้	ลิงกลั้นใจดื่มหัวสั่น
แล้วเวียนไปให้กุมภัณฑ์	บ้างลงนิ้วกันทำที
พวกลิงยิ่งกินก็ยิ่งเมา	เย้าหยอกหลอกเหล่ายักษี
ทั้งหมู่พรานป่าพนาลี	เต้นรำอึงมี่วุ่นไป
ชิงแกล้มชิงกับกันสับสน	บ้างรากท้นไม่สมประดีได้
ฉวยผ้าคว้านางวิเสทไว้	หลอกให้หัวร่อกันเฮฮา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	สามพระชนนีเสน่หา
ครั้นพระหริวงศ์กลับมา	สิ้นความโศกาอาวรณ์
ราตรีเข้าที่ไสยาสน์	เรียงอาสน์ภิรมย์สโมสร
คิดการอภิเษกพระสี่กร	จะให้ผ่านพระนครสืบไป
สามองค์ตริตรึกปรึกษา	จนจันทราเลี้ยวลับเหลี่ยมไศล
ดารากรอ่อนแสงอำไพ	อโณทัยไขศรีเรื่อรอง
ไก่แก้วโกกิลส่งเสียง	สำเนียงประโคมยามกึกก้อง
หมู่แมลงผึ้งภู่วู่ร้อง	เชยซาบละอองสุมามาลย์ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏	สามนางเสด็จยุรยาตร	จากห้องปราสาทมุกดาหาร
งามดั่งมเหสีมัฆวาน	ออกพระโรงโอฬารข้างใน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	พร้อมหมู่สนมกำนัล	สุริย์วงศ์พงศ์พันธุ์น้อยใหญ่
ชุลีกรเกลื่อนกลาดดาษไป	อรไทจึ่งมีเสาวนีย์
ตรัสสั่งพระพรตสุริย์วงศ์	ว่าพระภุชพงศ์เรืองศรี
กับพระลักษมณ์นางสีดาเทวี	มาถึงบุรีภิรมยา
แม่จะมอบไอศูรย์เศวตฉัตร	สืบวงศ์จักรพรรดินาถา
เจ้าจงประชุมเสนา	ให้โหราหาฤกษ์สถาวร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์ทรงศร
ก้มเกล้ารับสั่งพระมารดร	บทจรออกพระโรงด้วยยินดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงจึ่งมีบัญชา	สั่งขุนโหราทั้งสี่
ว่าสามสมเด็จพระชนนี	จะตั้งพิธีมงคลการ
ราชาภิเษกพระหริรักษ์	เป็นปิ่นปักจรรโลงราชฐาน
ตัวท่านผู้ปรีชาชาญ	จงหาฤกษ์ศุภวารเวลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ขุนโหรผู้มียศถา
ก้มเกล้ารับราชบัญชา	จับกระดานชนวนมาทันที
ตั้งจุลศักราชสองสถาน	บวกลบคูณหารตามที่
ขับไล่ใส่สอบทุกคัมภีร์	โดยศรีชันษาพยากรณ์
แล้วเอาชะตาเมืองเข้าเปรียบ	เทียบกับชะตาพระทรงศร
ตั้งองค์อัฏฐเคราะห์โคจร	ถาวรสถิตเป็นมิตรกัน
เห็นพร้อมแล้วกราบบาทบงสุ์	ทูลองค์พระพรตรังสรรค์
ว่าขึ้นสามคํ่าวันจันทร์	สิบหกชั้นฤกษ์สี่ดีนัก
จะทำการราชาภิเษก	ถึงที่เอกองค์พญาจักร
มีแต่จำเริญสิริลักษณ์	เป็นหลักโลกาธาตรี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์เรืองศรี
ได้ฟังโหราธิบดี	จึ่งมีพระราชบัญชา
ตรัสสั่งหัวหมื่นตำรวจใน	จงไปหาพิเภกยักษา
อันเป็นดวงเนตรพระจักรา	เข้ามายังท้องพระโรงคัล ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	จึ่งขุนตำรวจคนขยัน
รับสั่งพระองค์วงศ์เทวัญ	ถวายอัญชุลีแล้วรีบไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงพิเภกขุนมาร	ก้มคลานเข้าไปประนมไหว้
แจ้งว่าพระพรตยศไกร	ให้หาท่านไปบัดเดี๋ยวนี้ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	พญาพิเภกยักษี
แจ้งรับสั่งน้องพระจักรี	อสุรีก็รีบเข้ามา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงจึ่งประณตบทบงสุ์	พระพรตสุริย์วงศ์กนิษฐา
ในที่ท่ามกลางเสนา	คอยฟังบัญชาพระทรงธรรม์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตรุ่งฟ้านราสรรค์
เห็นพญาพิเภกกุมภัณฑ์	จึ่งมีบัญชาตรัสไป
บัดนี้สมเด็จพระชนนี	จะตั้งพิธีมงคลใหญ่
อภิเษกพระตรีภูวไนย	เสวยมไหสวรรยา
โหราให้ฤกษ์กำหนดวัน	พร้อมกันทั้งซ้ายฝ่ายขวา
ตัวท่านผู้มีปรีชา	จงพิจารณาดูให้ดี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	พญาพิเภกยักษี
รับสั่งถวายอัญชุลี	ดูโดยคัมภีร์อันชำนาญ
ก็แจ้งดั่งหนึ่งทิพเนตร	สังเกตไม่พักคูณหาร
จึ่งกราบทูลน้องพระอวตาร	การนี้ไม่มีราคิน
อันฤกษ์ซึ่งโหรถวายนั้น	สารพันจะดีพร้อมสิ้น
ทั้งองค์สมเด็จอมรินทร์	ผู้ปิ่นสรวงสวรรค์ชั้นฟ้า
จะพาฝูงเทพนิกร	กับนางอัปสรถ้วนหน้า
ลงมาอวยชัยพระจักรา	เป็นมหามงคลสวัสดี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์เรืองศรี
ได้ฟังพิเภกอสุรี	ยินดีจึ่งสั่งสุมันตัน
จงจัดพระมหาปราสาท	ให้โอภาสดั่งหนึ่งวิมานสวรรค์
เตรียมเครื่องพิธีครบครัน	ให้ทันศุภวารเวลา
แล้วไปนิมนต์พระอาจารย์	พระวสิษฐ์ทรงญาณฌานกล้า
ทั้งพระสวามิตรสิทธา	กับคณะมหาโยคี
สั่งเสร็จก็เสด็จยุรยาตร	จากบัลลังก์อาสน์มณีศรี
ขึ้นเฝ้าสมเด็จพระชนนี	ยังที่ปราสาทข้างใน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	สุมันตันเสนาผู้ใหญ่
ก็ออกจากท้องพระโรงชัย	ตรงไปยังที่ศาลา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ให้เขียนหมายบอกเจ้าพนักงาน	ทั้งทหารพลเรือนซ้ายขวา
ตามมีพระราชบัญชา	น้องพระจักราธิบดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	เวียงวังคลังนาทั้งสี่
แจ้งหมายเกณฑ์กันเป็นโกลี	ไปทำตามที่พนักงาน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ยานี

๏	กรมวังก็จัดปราสาท	ผูกม่านเครือมาศฉายฉาน
ปูพรมสุจหนี่อลงการ	ห้อยพวงกุสุมามาลย์มาลี
แล้วตั้งภัทรบิฐอุทุมพร	ลาดหนังไกรสรราชสีห์
ปักเศวตฉัตรรูจี	กลศสังข์ตั้งที่ทั้งแปดทิศ
บายศรีแก้วกาญจน์นพมาศ	โอภาสด้วยมณีโลหิต
แว่นวิเชียรเทียนทองชวลิต	ครบเครื่องพิธีปราบดา
ตำรวจตั้งโรงมณฑปสรง	ห้ายอดสูงส่งพระเวหา
ทั้งนํ้าในปัญจคงคา	เอามาเตรียมไว้ทุกประการ
ภายใต้ไว้ท่อสุวรรณมาศ	สำหรับราชมุรธาภิเษกสนาน
แต่งสรรพประดับโอฬาร	งามแม้นวิมานเทวัญ ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ฝ่ายขุนธรรมการคนขยัน
ออกจากพระนิเวศน์วังจันทน์	พากันตรงไปยังกุฎี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงประณตบทบงสุ์	สององค์พระมหาฤๅษี
แจ้งว่าสามราชชนนี	จะทำพิธีมงคลการ
อภิเษกสมเด็จพระจักรา	ให้ผ่านอยุธยาราชฐาน
นิมนต์พระองค์ผู้ทรงญาณ	กับพวกบริวารเข้าไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระวสิษฐ์สวามิตรอาจารย์ใหญ่
ทั้งคณะโยคีชีไพร	มีใจยินดีปรีดา
ต่างนุ่งเปลือกไม้คากรอง	ครองหนังเสือเหลืองเฉียงบ่า
พากันออกจากศาลา	ตรงมายังราชธานี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงจึ่งขึ้นปราสาท	อันโอภาสจำรัสรัศมี
นั่งอาสน์สำหรับโยคี	โดยที่อันดับเรียงกัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
 

๘๔
๘๔