	๏ นุชใดไม่ทัน

แสนอัปสรสรรค์	ฉ้ชั้นราศี

ไม่เทียบเปรียบเถิง	...นารี

โฉมกัลยาณี	ทั้งสี่เสมอกัน

	๏ อรองค์เอี่ยมเอก

เพียงจันทร์แจ่มเมฆ	รัศมีศรีสรรพ์

ผิวเนื้อเหลืออ่อน	อรชรดุจขวัญ

สุดที่จะรำพัน	อื่นอ่อนห่อนเห็น

	๏ อ่อนนักอ่อนหนา

อ่อนล้ำอุปรมา	ดุจว่าลวงเล่น

ขออภัยชายหญิง	มิจริงจึ่งเป็น

นิยายประเด็น	ได้เห็นสืบมา

	๏ สี่อรรคนาเรศ

โดยนัยไตรเหตุ	สุดเหาะเสาะหา

นุชหนึ่งแน่งน้อย	แต่ช้อยชายตา

เห็นยิ่ง ...	มาแต่แลไกล

	๏ หญิงนั้นกระเดียด

กระละออมเดินเสียด	เต็มชลล้นไหล

ด้วยยอดยุพรา	ทอดทัศนานัยน์

ผิวเนื้ออันละไม	อ่อนชํ้าคล้ำศรี

	๏ นุชหนึ่งเนื้อเกลี้ยง

พอสิ่งสำเนียง	เสียงไชยเภรี

ผิวพรรณอันอ่อน	ยุบหย่อนทันที

ซูบทรุดเสียศรี	ชอกชํ้าคล้ำสกนธ์

	๏ หนึ่งนุชนาริน

สว่างแสงสุริย์สิน	จำรัสพนัสสณฑ์

พอนุชแลพบ	สบแสงสุริยน

เนื้อนิ่มนฤมล	หมองน้ำช้ำนวล

	๏ นุชหนึ่งนาเรศ

ทอดทัศนาเนตร	นงรามทรามสงวน

สบแสงจันทร	เนื้ออ่อน ..

สบแล้วเสียนวล	ชอกชํ้ารำคาญ

	๏ สี่นุชสุดสมร

น้ำเนื้อเหลืออ่อน	อรชร ...

ผิวนุชสุดอ่อน	มิ่งสมรเยาวมาลย์

อ่อนเหลือเหนือการ	ช้ำชอกนอกทาง

	๏ ... ขนิษฐ์

ทั้งนางเขนยสนิท	เราคิดอางขนาง

วรนุชเนื้ออ่อน	สมรนี้สี่นาง

เอกล้ำสำอาง	เนื้อช่างอรชร

	๏ ขอเชิญจอมนาฏ

วรนุชสุดสวาดิ	แสนฉลาดล้ำสมร

เชิญแย้มอนุญาต	ประสาทสุนทร

สี่นุชเนื้ออ่อน	ใครจะอ่อนกว่าใคร

	๏ ฝ่ายสุวรรณร้อยชั่ง

อรองค์ทรงฟัง	บัญชาปราศรัย

ซึ่งข้อกังขา	ยุพราแจ้งใจ

เยื้อนเสาวนีย์นัย	ปราศรัย ...

	๏ ดูราเขนยทอง

เห็นไฉนจงสนอง	เราปองประสงค์

ใคร่แจ้งแห่งเคย	นางเขนยจำนง

แก้ไปใจปลง	ตรัสข้อจะขอฟัง

	๏ แม้นนางเขนยทอง

แก้ไขไม่ต้อง	ข้องคิดจิตหวัง

เราจึ่งจะแก้	กระแสสัจจัง

ซึ่งสิ่งปัญหัง	ภายหลังจึ่งควร

	๏ พี่เลี้ยงพระทอง

... นี้น้อง	ทูลสนองน้ำนวล

ข้าพเจ้าเขนยทอง	อรองค์แสนสงวน

แม้นแก้แปรปรวน	โปรดด้วยช่วยพลัน

	๏ ว่าพลางทูลองค์

พระอรโฉมยง	สุริย์วงศ์ไอศวรรย์

ข้าพเจ้าหมอนทอง	ขอสนองทรงธรรม์

บัญชาว่านั้น	คมสันสิ้นที

	๏ ข้อแก้ลองดู

ในที่กระทู้	ยุพรามารศรี

สี่นุชเนื้ออ่อน	อรชรแสนทวี

ข้าพเจ้าเขนยนี้	เห็นที่ทางความ

	๏ โดยทัศนา ...

เข้ากระเดียดหม้อชล	เนื้อช้ำว่าหวาม

นุชนี้เนื้ออ่อน	อรชรโฉมงาม

กว่าสมรทั้งสาม	ขอทราบบาทา

	๏ ฝ่ายพระโฉมยง

ฟังสนิทจำนง	แก้ผิดปริศนา

แสร้งทรงสำรวล	สรวลพลันบัญชา

นางพระเขนยข้า	รู้ว่าไม่อาย

	๏ ทำเนียบเรียบเรียง

ฤๅกล่าวก้าวเฉียง	ไม่เคียงข้อขยาย

ตั้งแต่นี้เขนย	อย่าเคยภิปราย

จนตราบวันวาย	ฟังว่าวาที

	๏ ว่าแล้วพระองค์

บัณฑิตสุริย์วงศ์	ทรงสวัสดิ์รัศมี

เยื้อนรสพจนารถ	เยาวราชนารี

จอมกัลยาณี	ศรีสุวรรณขวัญเมือง

	๏ ล้ำยอดยุพเรศ

สมรมิ่งเมศ	อรเพศผิวเหลือง

ชนเล่าข่าวลือ	ระบือนุชเนือง

เรียมจู่รู้เรื่อง	ประเทืองฤทัย

	๏ พี่หวังทังวล

เชิญแจ้งแห่งฉงน	นุสนธิ์สงสัย

ข้อนิทานสาม	เนื้อความเป็นไฉน

นุชปรีชาไว	แก้ได้โดยดาย

	๏ ยังนิทานนี้

เป็นคำรบสี่	สำคัญมั่นหมาย

นางเขนยกล่าวสนอง	ไม่ต้องที่ทาย

ขอเชิญช่วยขยาย	ให้วายทังวล

	๏ เชิญจอมสตรี

แย้มโอษฐ์โปรดพี่	เสาวนีย์อนุสนธิ์

ขอชมมธุเรศ	เยาวเมศนิฤมล

แก้พจน์นุพนธ์	หน่อยหนอขอลา

	๏ ไก่แก้วแว่วขัน

พระทัยไหวหวั่น	กระสันต์หรรษา

พี่ขอเชิญองค์	โฉมยงยุพรา

ตรัสจำนรรจา	หน่วงช้าว่าไร

	๏ ดุเหว่าเร่าร้อง

พระนุชท้าวน้อง	ไม่สนองเลยไฉน

ฤๅนุชน้องแก้ว	หลับแล้วฉันใด

ฤๅนั่งฟังนัย	เรียมไม่แจ้งการ

	๏ แสงทองผ่องแผ้ว

จำจรจากแก้ว	แคล้วคลาดราชฐาน

ไม่สมวาสนา	ขอลาเยาวมาลย์

เชิญนุชนงพาล	สำราญพระทัย

	๏ ฝ่ายยอดยุพเรศ

ฟังองค์ทรงเดช	บัญชาปราศรัย

อ้อนวอนนักหนา	เวทนาภูวไนย

จะน้อยพระทัย	ว่าไม่ไยดี

	๏ ตริพลางนางน้อง

เสาวนีย์ทูลฉลอง	ด้วยพลันทันที

ขอองค์ทรงเดช	โปรดเกศเกศี

อย่าเพ่อจรลี	กินแหนงแคลงความ

	๏ มิให้อดสู

ขอแปรแก้ดู	ที่กะทู้ท้าวถาม

เชิญองค์ทรงไชย	แจ้งในใจงาม

ข้าพเจ้าทูลตาม	คดีมีมา

	๏ โดยนัยไตรเหตุ

คิดหวังสังเกต	วิเศษหนักหนา

สี่โฉมอรชร	เนื้ออ่อนโอ่อ่า

หลงเฝือเหลือตรา	บัญชาท้าวไท

	๏ อ่อนเหลือเนื้อเลิศ

ผิวพรรณบรรเจิด	เฉิดจริงยิ่งไฉน

นารีสี่นาง	สำอางอำไพ

นุชหนึ่งพึงใจ	เนื้อล้ำรำพัน

	๏ โดยทอดทัศนา

จันทรเทวา	มังสาสรรพสรรพ์

ซูบทรุดเสียศรี	รัศมีหมองพลัน

สามสมรห่อนทัน	ผิวพรรณกัลยา

	๏ ขอทราบพระทัย

ข้าพระสนองไข	โดยนัยปริศนา

จะผิดฤๅชอบ	ระบอบบัญชา

เชิญตรัสวัจนา	ขอแจ้งแห่งจริง

	๏ พระองค์ทรงฟัง

ทองย้อยร้อยชั่ง	วรนุชสุดหญิง

แหลมล้ำน้ำนวล	สมควรทุกสิ่ง

นุชตอบชอบจริง	นิ่งนึกตรึกไตร

	๏ ดำริภูธร

ว่าดูรดวงสมร	เสมอจิตพิสมัย

เสาวนีย์ดีเพราะ	ไพรเราะจับใจ

พระนุชแก้นัย	ทำเนียบเทียบทาย

	๏ แท้เหลือเชื้อฉลาด

กระเษมเปรมปราชญ์	สมมาดมุ่งหมาย

ถูกต้องส่องแท้	กระแสภิปราย

สารพันบรรยาย	ขยายล้ำน้ำนวล

	๏ พระเยาวการุญ

เรียมชอบขอบคุณ	วรนุชสุดสงวน

จำลาสายสวาดิ	นิราศรำจวน

อุราเรียมป่วน	ปิ้มป้ำทำลาย

	๏ เสาวนีย์นุชนาฏ

ขอสนองจอมราช	วรบาทฦๅสาย

จงทราบพระทัย	ฟังนัยภิปราย

อย่าเพ่อผันผาย	วายวุ่นขุ่นมัว

	๏ เกลือกองค์ทรงเดช

สมเด็จบิตุเรศ	พระเจ้าอยู่หัว

ตรัสสั่งให้หา	มาไม่เห็นตัว

น้องตรึกนึกกลัว	ละเมิดเกิดความ

	๏ ประกอบชอบผิด

จงดีพินิจ	น้องคิดเกรงขาม

ขอเชิญพระองค์	สูริย์วงศ์ทรงนาม

ยับยั้งฟังห้าม	นางปรามปรานี

	๏ สองกระษัตริย์สนทนา

จนพระสูริยา	อรุณรังสี

ต่างองค์ต่างคิด	มิตรจิตยินดี

ต่างองค์ต่างมี	ไมตรีต่อกัน

	๏ ฝ่ายแสนสุรางค์

ฟังเสาวนีย์นาง	ต่างต่างกระสันต์

นุชตอบบัญชา	เจ้าฟ้าสารพัน

ชาวเราชวนกัน	ให้ทันเพลา

	๏ ฉันนี้มิได้

แก่เถ้าชาวใน	เร็วไวซ้ายขวา

สับสนอลหม่าน	พนักงานนานา

พร้อมมวลถ้วนหน้า	มิช้าประโคม

	๏ ครึกครั่นหวั่นไหว

ปี่ทองกลองไชย	เภรีมี่โหม

สังข์แตรแซ่เสียง	สำเนียงครืนโครม

ดุริยางค์นางโลม	กล่อมขับจับใจ

	๏ จนรุ่งสูริยัน

รัศมีศรีฉัน	แอร่มแจ่มใส

พิทูรสุริย์วงศ์	ทรงทราบพระทัย

ตรึกจริงสิ่งไร	ได้สิ้นยินดี

	๏ แล้วองค์ทรงธรรม์

จากราชอาสน์อัน	สุวรรณรังสี

สู่พระโรงงาม	อร่ามรูจี

เสด็จนั่งยังที่	แท่นรัตน์ชัชวาล

	๏ พร้อมหมู่มาตยา

เตรียมเฝ้าเจ้าฟ้า	โยธาทวยหาญ

เรียงรายถวายกร	สุนทรโองการ

เสนาอย่านาน	เร็วไวไคลคลา

	๏ บอกมหาเศรษฐี

มาพลันทันที	กูนี้ให้หา

แล้วพระองค์เจ้า	สั่งเหล่ากัลยา

สูจงนำมา	ซึ่งราชกุมาร

	๏ อำมาตย์จรลี

นำมหาเศรษฐี	สู่ที่ราชฐาน

กำนัลกัลยา	จึ่งพากุมาร

สู่ท้องพระลาน	ที่เฝ้าท้าวไท

	๏ ท้าวทอดทฤษฎี

เห็นมหาเศรษฐี	บัญชาปราศรัย

วรราชกุมาร	บุตรท่านฤๅไร

บอกจริงนิ่งไย	อย่าได้อำพราง

	๏ เศรษฐีตกใจ

จะกราบทูลไท	อุทัจขัดขวาง

จะสนองบัญชา	ก้มหน้านึกพลาง

สุดจิตคิดขนาง	หนทางกราบทูล

	๏ จงทรงกรุณา

ขอกราบบาทา	เจ้าฟ้าไอศูรย์

กุมารบริสุทธิ์	ใช่บุตรปองปูน

แล้วเศรษฐีทูล	แต่เริ่มเดิมมา

	๏ ท้าวทราบพระทัย

บัญชาปราศรัย	หน่อไทนาถา

ดูรากุมาร	งามปานเทวา

ชาติเชื้อราชา	ฦๅว่ากฎุมพี

	๏ บอกตามความสัตย์

เราไซร้ไม่ตัด	อาลัยไมตรี

สมศักดิ์ลักขณา	พักตราราศี

พร้อมถ้วนควรที่	ท่วงทีกิริยา

	๏ อากัปสรรพสรรพ์

ทุกสิ่งสารพัน	ทรงธรรม์เสนหา

น้ำนวลควรกัน	กับสุวรรณธิดา

ตรึกพลันบัญชา	ตรัสซ้ำคำถาม

	๏ สัตย์จริงสิ่งไร

จงแจ้งแห่งใจ	อย่าได้เกรงขาม

สำคัญอันมี	คดีโดยงาม

อย่ากลอกบอกความ	แต่ตามสัจจัง

	๏ บัณฑิตฤทธิไกร

ถวายบังคมไท	ทูลนัยหนหลัง

พิทูรสุริย์วงศ์	พระองค์ทรงฟัง

สมตรึกนึกหวัง	สั่งพลันทันใด

	๏ เหวยหมู่มาตยา

พร้อมหมวดตรวจตรา	เสนานอกใน

กูสั่งฟังจำ	เร่งทำเร็วไว

โรงพิทธีใน	ท้องสนามงามพลัน

	๏ จงให้ใหญ่กว้าง

สูงเยี่ยมเทียมปรางค์	อย่างเลิศเฉิดฉัน

หางหงส์ฉ้ฟ้า	จตุราหน้าบัน

ให้สมคมสัน	ขยันเยียรยง

	๏ ยาวหวังดังปอง

หกสิบห้าห้อง	กูต้องประสงค์

สารพันชั้นฉัตร	ราชวัติบริวง

ล้วนระบายเบญจรงค์	ให้อร่ามงามเรือง

	๏ ฉ้ฟ้าหน้าบัน

เครื่องบนเบญจพรรณ	สุวรรณแลเหลือง

สอดแซมแต้มติด	ชวลิตชำเลือง

ให้ชนชาวเมือง	มันดูชูใจ

	๏ บรรเจิดเลิศลาย

แซมดวงช่วงฉาย	พรรณรายพรายไสว

เครือวัลย์ก้านเกี่ยว	ครุฑเฉี่ยวชิงชัย

ฉวยสุกรีไกร	เลี้ยวไล่อลวน

	๏ เพดานดารา

ประดับรจนา	กูว่าอย่าฉงน

ให้ทันฤกษ์พา	วิวาหมงคล

กูจะเสกนิฤมล	กับราชกุมาร

	๏ แต่ในสามวัน

เร่งรัดจัดกัน	ให้ทันบรรหาร

ตรัสสั่งสำเร็จ	สมเด็จนฤบาล

ให้ราชกุมาร	สำราญพระโรงทอง

	๏ แล้วองค์ทรงไชย

สั่งพลันทันใด	สนมในเนืองนอง

เร่งรัดจัดสรร	สารพันสิ่งของ

กูจะภิเษกสอง	ให้ครองศฤงคาร

	๏ ถ้วนหน้านางสนม

รับสั่งบังคม	บรมณาการ

ฝ่ายมหาเสนา	ถ้วนหน้าพนักงาน

ทำตามบรรหาร	ภูบาลบัญชา

	๏ แล้วสรรพกลับทูล

ขอเจ้าไอศูรย์	อนุกูลเกศา

เสร็จโรงพิธี	ดั่งมีชงคา

ขอทราบบาทา	เจ้าฟ้าภพไตร ๚ะ

ยานี

๏ ปางองค์ทรงธรณินทร์	จอมบูรินทร์ฤทธิไกร

ฟังมหาเสนาใน	ทราบพระทัยพระภูธร

๏ แล้วท้าวเธอบัญชา	ถามโหราพยากรณ์

พรุ่งนี้จะสยุมพร	เห็นอย่างไรในฤกษ์ยาม

๏ ปโรหิตวินิจแน่	เห็นส่องแท้กระแสความ

ทูลองค์พระทรงงาม	ยามพรุ่งนี้ดีพ้นไป

๏ ได้เมื่อจอมกัลยา	สุจิตราในตรึงษ์ตรัย

กับองค์สหัสนัยน์	เสวยสุขทุกข์ห่อนมี

๏ เกล้ากระหม่อมพร้อมทูลไท้	จงทราบใต้ฝ่าธุลี

แล้วแต่พระพันปี	จะจัดแจงแต่งวิวาห์

๏ ฟังว่าโหราทูล	ท้าวยิ่งพูนมนัสา

ยินดีมีบัญชา	สั่งถ้วนหน้าพนักงาน

๏ มโหรสพจงครบครัน	จัดจงทันกูบรรหาร

ให้ถ้วนกระบวนกาล -	วิวาหมงคล

๏ สั่งแล้วพิทูรราช	เสด็จลีลาศสู่ไพรชน

ตรัสแก่จอมสกล	องค์นิฤมลเอกมาลี

๏ เจ้าจงแต่งธิดา	เลิศลักขณามารศรี

แล้วจัดกระษัตรีย์	เป็นเพื่อนสาวจงคราวครัน

๏ จงสรรพประดับประดา	อลังการ์กกุธกัณฑ์

บริสุทธิ์ดุจกัน	ประจงสรรพันอนงค์

๏ ตัวเราเล่าจะจัด	ล้วนกระษัตริย์สูริยพงศ์

ให้ได้ร้อยเอ็ดองค์	เพื่อนสูรยวงศ์พงศ์นรา

๏ สารพัดจัดสำเร็จ	พอตีสิบเบ็ดได้เวลา

พิทูรพระราชา	เสด็จสู่ราชพิธี

๏ พร้อมหมู่พฤฒามาตย์	ระดะดาษดุษฎี

พราหมณาจารย์กระวี	แล้วล้อมองค์พระทรงธรรม์

๏ ท้าวมีพระโองการ	สั่งพนักงานด้วยเร็วพลัน

ให้ตีฆ้องสำคัญ	ลั่นบันลืออื้อประโคม

๏ สารพันเครื่องสมโภช	ก็อุโฆษณครืนโครม

มโหรทึกพิลึกโหม	โห่กัมปนาทนิวาสเวียง

๏ แตรสังข์ระฆังขาน	ดนตรีประสานสำเนียงเสียง

เอิกเกริกเลิศไกรเกรียง	พิภพเพียงจะพ่างพัง

๏ ฝ่ายว่าประชากร	ทั่วราษฎรจรโดยหวัง

เยียดยัดอัตนัง	ฟังดูเล่นไม่เว้นตัว

๏ ชื่นชมบรเมศ	เพียบนิเวศพระอยู่หัว

ธุลีตรลบมัว	ทั่วชายหญิงยิ่งนิยม

๏ ครั้นพระสูรย์ศรีใส	พอดีได้ฤกษ์อุดม

สมเด็จพระบรม	พิทูรราชประภาษพลัน

๏ ให้แห่พระบุตรี	สู่พิธีอันฉายฉัน

เดินโดยอันดับกัน	ถ้วนทั้งพันบริพาร

๏ อีกองค์กุมารราช	ให้ลินลาศยังโรงธาร

ทั้งวงศ์บริวาร	ถ้วนร้อยเอ็ดให้เสด็จมา

๏ จรโดยถนนแนว	เป็นสองแถวรัถยา

แถวนอกให้ลีลา	บ่าวเป็นบ่าวเป็นราวเรียง

๏ พวกสาวเหล่าสตรี	ให้จรลีโดยเฉลียง

แถวในเสนาเคียง	อย่าแกล่ใกล้แต่ไกลกัน

๏ สุรางค์นางเถ้าแก่	รับสั่งแร่มาเร็วพลัน

เถิงพระอรเอววัลย์	องค์อุบลมาลี

๏ จึ่งสนมบังคมนาฏ	ทูลจอมราชกระษัตรีย์

ดุจองค์พระพันปี	มีชงคาใช้มาเชิญ

๏ นางท้าวผู้อุดม	ฟังสาวสนมเสด็จดำเนิน

นำหน้าธิดาเดิน	ลำดับกันพันอนงค์

๏ ฝ่ายองค์พระทรงฤทธิ์	ไชยบัณฑิตสูริยวงศ์

กับพระยาร้อยเอ็ดองค์	ทรงเครื่องเสร็จเสด็จคลา

๏ ออกจากพระโรงราช	พร้อมกับนาฏกัลยา

จรโดยอันดับมา	ตามบัญชาพระทรงไชย

๏ พระยาร้อยเอ็ดองค์	พินิจวงศ์สุรางค่ใน

เยี่ยงอย่างนางตรึงษ์ตรัย	แลวิไลใจละลาน

๏ ฝ่ายฝูงอนงค์นาฏ	แลเห็นราชกุมาร

โดยเทพบันดาล	โดยจะเปรียบก็เทียบทัน

๏ พวกบ่าวชมนารี	พวกสาวศรีกระเษมสันต์

ต่างจิตคิดผูกพัน	ต่างชมกันจรัลพลาง

๏ เครื่องทรงบรรจงสุด	ประดับนุชคณานาง

ทั้งพันสรรสุรางค์	รุ่นวรโฉมประโลมลาน

๏ งามองค์พระชนนี	แสนสตรีไม่มีสมาน

วรรูปวโรภาน	แม้นเยาวมาลย์ในเมืองแมน

๏ แสงระยับจับสูริยา	ทรงภูษาค่านับแสน

ชนใดในด้าวแดน	แม้นได้เห็นเป็นบุญตัว

๏ งามองค์พระบุตรี	อันดับที่แม่อยู่หัว

ทรงปล้องทองทั้งตัว	สอดสีฟ้าราคาพัน

๏ แจ่มจับพยับแสง	ดังจะแข่งดวงสูริย์ฉัน

วรหัตถ์นพรัตน์พรรณ	มีราคาค่าภพไตร

๏ ลินลาศดังราชหงส์	บริเวณวงแวดล้อมไสว

ตามแนวถนนใน	ผู้ใดผาดประหลาดตา

๏ งามล้นพ้นอุปรไมย	เลิศวิไลเหลืออุปรมา

งามราชกุมารา	ดังรูปหล่อหน่อนรินทร์

๏ เครื่องทรงพระองค์สรรพ	เรืองระยับดับสูรย์สิน

วิเชียรปาณิน	นพรัตน์จำรัสดวง

๏ มงกุฎแก้วสูริย์กานต์	สังวาลวรรณแลทับทรวง

ล้วนเพชรรัตน์พวง	มณีช่วงวิเชียรแนม

๏ ชายแครงแลชายไหว	แก้วเจียระไนจำหลักแหลม

มรกตสูริย์กานต์แกม	ทับทิมแนมแซมมุกดา

๏ สนับเพลาแลเชิงงอน	รัตนาภรณ์อำไพตา

แจ่มดวงช่วงดาหา	พ้นพรรณนาวราองค์

๏ บรรดาประชากร	ทั่วราษฎรตะลึงหลง

ด้วยพระวรโฉมยง	ทั้งสูริย์วงศ์บริวาร

๏ งามจริงยิ่งอุปรมา	หมู่ประชาสาธุการ

ขอพึ่งพระโพธิญาณ	จงภิญญาสถาวร

๏ ได้พบลบลานตา	เพราะเจ้าฟ้านรากร

บัณฑิตฤทธิรอน	บุญภูธรใครจะทัน

๏ ชายหญิงยิ่งนิยม	น้อมประนมบังคมคัล

พลางช่วยอวยไชยพลัน	จอมไอศวรรย์ขวัญธานี

๏ ถ้วนเหล่าชาวนิคม	ตั้งใจชมพระภูมี

ทั้งราชกุมารี	จนสิ้นเสร็จเสด็จดล

๏ เถิงราชพิทธี	เข้าสู่ที่พระจุมพล

บังคมบาทยุคล	องค์พิทูรราชา

๏ ท้าวทอดพระเนตรนาง	อย่างอัปสรกัญญา

พวกราชกุมารา	ดั่งว่าเทพเทวัญ

๏ แล้วท้าวเธอลินลาศ	จากราชอาสน์สุวรรณพลัน

ยึดหัตถ์พระทรงธรรม์	จูงเอากรพระกุมาร

๏ ให้นั่งบัลลังก์แล้ว	ด้วยกองแก้วเจ็ดประการ

ฝ่ายองค์พระชนมาร	จูงวรนุชพระบุตรี

๏ ให้นั่งบัลลังก์ทอง	สุวรรณรองจำรูญศรี

เคียงองค์เนียรบดี	แล้วท้าวนั่งในที่ควร

๏ แล้วจึ่งให้ท้าวนาง	ประคองข้างพระทรามสงวน

ตามแบบกระบวนควร	ระบอบเบื้องบุราจาร

๏ ฝ่ายองค์พระทรงฤทธิ์	ให้ปโรหิตผู้ชำนาญ

ประคองราชกุมาร	ควรแก่กาลวิวาห์

๏ ปโรหิตกุมพระหัตถ์	หน่อกระษัตริย์ข้างเบื้องขวา

ท้าวนางผู้ปรีชา	กุมกรซ้ายพระบุตรี

๏ ระดับกันเข้าทันใด	พอฤกษ์ไชยได้ดิบดี

นายฆ้องประโคมตี	เบิกบายศรีสุวรรณพลัน

๏ เถ้าแก่แซ่ซ้ายขวา	นั่งพร้อมหน้าอังเชิญขวัญ

สมควรแล้วชวนกัน	รำพันช่วยอำนวยพร

๏ ปโรหิตร่ำพิไร	ว่าโภไคยจอมนคร

จงสุขสถาวร	ทุกทิวันดร์นิรันดร์ภัย

๏ ท้าวนางให้พรว่า	จอมกัลยาสนมใน

อย่ารู้ร้อนพระทัย	สิ่งไรภัยอย่าพึงมี

๏ หมู่พราหมณ์พร้อมอวยพร	ภูมินทรรอนไพรี

พินาศด้วยฤทธี	ทุกธานีประนมเนียน

๏ เถ้าแก่ว่าแม่เจ้า	อยู่หัวเล่าจงเสถียร

พัสถาจงอาเกียรณ์	ประกอบสุขทุกนิรันดร์

๏ พราหมณ์ว่าพระทรงฤทธิ์	จงประสิทธิ์สารพัน

จะประสงค์ซึ่งสิ่งอัน	ใดให้ได้ดังจินดา

๏ หม่อมยายว่าจอมหญิง	แม้นยอดมิ่งแม่ปรารถนา

สิ่งไรในพสุธา	พระทัยหวังดังจำนง

๏ พฤฒาว่าภูมินทร์	หน่อนรินทร์ปิ่นสูริย์วงศ์

ขอเชิญจำเริญองค์	พงศ์กระษัตริย์ขัตติโย

๏ กำนัลว่าจอมนาง	จงสำอางพระองค์โอ

เอกเอี่ยมเทียมจันโท	เมื่อทรงกลดหมดมุลทิน

๏ พฤฒาว่าทรงสวัสดิ์	จงกำจัดจากราคิน

ถนอมองค์ทรงธานินทร์	เป็นปิ่นกรุงบำรุงชน

๏ พร้อมหญิงว่ามิ่งแม่	จงเพียรแผ่บำเพ็งผล

เพิ่มเติมกุศลตน	ให้ภิญญาศีลาทาน

๏ พร้อมหน้าเสนามาตย์	ว่าจอมราชนรังหาญ

บำรุงนราการ	ประกอบแท้กระแสธรรม

๏ ท้าวนางว่านิ่มนวล	อย่าก่อกวนซึ่งกองกรรม

เวราจะเนืองนำ	อย่าควรในพระทัยมี

๏ ปโรหิตจึ่งว่าเล่า	จงพระเจ้าจอมโมลี

เสวยสุขสวัสดี	จำเริญฤทธิประสิทธิ์พร

๏ ท้าวนางจึ่งว่าเล่า	แม่ ณ หัวเจ้าผู้จอมสมร

จงสุขสถาวร	ทุกทิวาอย่าคลาคลาย

๏ พฤฒาจึ่งว่าเล่า	ขอพระเจ้าผู้ฦๅสาย

โปรดเหล่าชาวนิกาย	จากกองทุกข์สุขนฤพาน

๏ เถ้าแก่แซ่อวยพร	ว่าจอมสมรสุดามาลย์

จงวัฒนานาน	สำราญมุ่งบำรุงสกล

๏ พร้อมช่วยอำนวยไชย	สองหน่อไทตระบัดดล

ขอเชิญจำเริญพระชน-	มายืนสักหมื่นปี

๏ หลากหลายถวายพร	พระภูธรหน่อธรณี

เสร็จพลันในทันที	ดนตรีโหมประโคมเพลง

๏ สังข์แตรแซ่สำเนียง	เสนาะเสียงอยู่วังเวง

เพียงเทพบรรเลง	พิลึกลั่นสนั่นไป

๏ เสร็จแล้วสองกระษัตริย์	จากแท่นรัตนามัย

กราบถวายบังคมไท	พระบิดุราชนาฏชนนี

๏ สองกระษัตริย์ตรัสอนุญาต	แล้วประสาทพระพรศรี

จงสุขสวัสดี	ประสิทธีสองบุตรา

๏ ว่าตั้งแต่นี้ไป	เสกระฉัตรไชยของบิดา

เป็นของกุมารา	ไชยบัณฑิตประสิทธิ์พร

๏ พร้อมหน้าพฤฒามาตย์	ฟังประภาษชุลีสลอน

สองก้มประนมกร	รับอนุญาตแทบบาทบงสุ์

๏ แล้วเสร็จสำเร็จกิจ	ไชยบัณฑิตสูริยวงศ์

เลื่อนลดพระองค์ลง	นั่งพวกบ่าวโดยกระบวน

๏ ฝ่ายสุวรรณมารศรี	เอกบุตรีมณีนวล

ถอยหลังนั่งที่ควร	ตามพวกสาวเหล่าสุรางค์

๏ ฝ่ายองค์พิทูรราช	จึ่งประภาษแก่จอมนาง

ว่าเจ้าผู้สำอาง	องค์อุบลมาลี

๏ จงพาหน่อนรา	กับธิดาสู่ปรางค์ศรี

ตามแต่ประเพณี	พระนางจัดให้สองครอง

๏ แล้วท้าวกล่าวประภาษ	พฤฒามาตย์สิ้นทั้งผอง

สมนึกเราตรึกตรอง	ครั้งนี้เสร็จสำเร็จการ

๏ แล้วสั่งให้เก็บวัด	พวกสารพัดพนักงาน

แล้วองค์พระภูบาล	เสด็จลินลาศสู่ราชวัง

๏ ฝ่ายสุวรรณมณี	จอมสตรีภักดีหวัง

ประฏิพัทธ์โดยสัจจัง	ต่อพระนราสวามิน

๏ ฝ่ายองค์พระทรงฤทธิ์	ไชยบัณฑิตนฤบดินทร์

พิสมัยในยุพิน	โดยสมพองประเพณี

๏ สองสุขสังวาส	ในปรางค์มาศมณีศรี

เปรมสุขสวัสดี	บ่มีภัยสิ่งไรพาน

๏ สองสมภิรมย์รส	ห่อนรู้หมดสโมสาร

สองสุขสำราญนาน	บริบูรณ์พูนโภไคย

๏ ท้าวแต่งพี่เลี้ยงเคียง	อันพ่างเพียงหฤทัย

ให้สถิตตำหนักใน	ราชนิเวศบริวง

๏ แล้วจัดสนมนาง	ที่สำอางพอสมองค์

สารพัดจัดจำนง	ประจงมุ่งบำรุงกัน

๏ นายสนิทบดีมี	กระเกษมศรีศฤงคารครัน

เฝ้าองค์พระทรงธรรม์	เป็นเอกที่มนตรีนาย

๏ ส่วนองค์พระทรงฤทธิ์	ไชยบัณฑิตผู้ฦๅสาย

เป็นที่อุปราชฝ่าย	หน้าราชาบิดานาง

๏ เป็นสุขทุกนิกร	หมู่ราษฎรไม่มีหมาง

โดยสัจจธรรม์ทาง	เทียมเมืองฟ้าสุราลัย ๚ะ

ฉบัง

๏ ยังมีอาจารย์หนึ่งใน	นครพิไชย

สงสัยวิมุติจึ่งปุจฉา

๏ ว่าเป็นเหตุไฉนจึงไฉยา	สุวรรณธิดา

ท่านท้าวพิทูรทรงธรรม์

๏ มิได้ตอบคำจำนรรจ์	ด้วยบุรุษชายอัน

ผู้อื่นในพื้นปฐพิน

๏ จำเพาะพูดด้วยภูมินทร์	บัณฑิตบดินทร์

แต่องค์เดียวเพื่อใด

๏ ท่านผู้รู้แท้แก้ไข	เชิญวิสัชนาใน

เราไซร้ขอแจ้งแห่งความ

๏ อาจารย์หนึ่งหวังฟังถาม	เจนในใจตาม

เนื้อความเห็นแน่แก้พลัน

๏ ดูราอาจารย์พรหมจรรย์	คมหนอข้อนั้น

สำคัญอย่าหมางคลางแคลง

๏ ฟังว่าอย่าหมิ่นกินแหนง	เราจักสำแดง

ให้เห็นอดีตติดมา

๏ โดยปองเดิมสองกระษัตรา	เป็นจาบสกุณา

สำนักอาศัยไพรพนม

๏ เคยเรียงเคียงคู่สู่สม	สองสกุณทรามชม

นางนกมีไข่ในรัง

๏ เมียผัวร่วมหัวใจหวัง	ผลัดกันระวัง

ซึ่งไข่มิให้ภัยพาน

๏ ผลัดเวียนเปลี่ยนหาอาหาร	อย่างนั้นนิจกาล

ฟักไข่จนได้เป็นตัว

๏ ปราศรัยไกล่เกลี่ยเมียผัว	ผลัดกันด้วยกลัว

ว่าลูกจะเกิดอันตราย

๏ ผัวอยู่เมียไปใจหมาย	หาเหยื่อเผื่อชาย

ไม่วายสมัครรักรึง

๏ วันเมื่อเวรามาเถิง	ผัวเมียจะพึง

พินาศพรากจากจร

๏ พออรุณรังสินทินกร	สองนกตื่นตอน

ถ้อยสนทนาพาที

๏ พ่อนกว่านางปักษี	เจ้าจงอยู่ดี

วันนี้เถิงเวรเกณฑ์เรา

๏ แม่นกว่าจริงแล้วเจ้า	เพื่อนยากปากเบา

จงไปขมันพลันมา

๏ ลูกเต้าตัวข้าเจ้าคอยหา	อย่าล่วงเวลา

ถ้อยว่าถ้อยหวังสั่งกัน

๏ เสร็จแล้วพ่อนกผกผัน	โผจากรังพลัน

สำคัญจะหาอาหาร

๏ บินตะบึงพักหนึ่งมินาน	ลุเถิงแถวสถาน

สนานสนุกขรณี

๏ เห็นอุบลบานแบ่งแสงสี	นึกถวิลยินดี

คอยรี่ค่อยราถาลง

๏ เพลินไซ้เกสรโสภา	เคลิ้มจิตสกุณา

จนสูริยากล้าแสง

๏ ผกากาบเกสรีคลี่แคลง	กลับกล้ำกลีบแสดง

ดั่งแกล้งอุบัติกลัดกลม

๏ ปักษีรู้สึกนึกตรม	เตรียมใจไม่สม

เหมือนหนึ่งคะเนเวไลย

๏ ชะรอยกรรมจะทำกลใด	สุดจนพ้นใจ

จะทำไฉนใดดี

๏ สุดคิดจนจิตปักษี	อยู่ในมาลี

รำลึกเถิงลูกผูกพัน

๏ อัสดงเย็นลงสายัณห์	นางปักษากระศัลย์

สำคัญชะแง้แลคอย

๏ เหลียวหาปิ้มเลือดตาย้อย	โกรธใจใช่น้อย

แม้นมาจะว่าให้หนำใจ

๏ คอยผัวจนมัวเวไลย	พอบังเกิดไฟ

ป่าไหม้มาใกล้รวงรัง

๏ นางนกนิ่งนึกตรึกหวัง	ลูกเราเล่ายัง

อ่อนนักไม่รู้จักบิน

๏ เห็นจะตายวายชนม์ชีวิน	สุดแค้นแสนถวิล

ประคิ่นแล้วแค้นแสนเข็ญ

๏ ด้วยพ่อนกไปไม่เห็น	มาเลยจนเย็น

เป็นน่ารำคาญจ้านจริง

๏ เห็นลูกอาลัยใหญ่ยิ่ง	มิทิ้งจำทิ้ง

ลูกแล้วนะแก้วกลอยใจ

๏ ด้วยเจ้ามีกรรมจะทำไฉน	แม่ช่วยไม่ได้

สุดใจมารดาจะปรานี

๏ ว่าพลางนางผินบินหนี	พอเปลวอัคคี

มาเถิงที่รังราญรอน

๏ ลูกนั้นบรรลัยไฟฟอน	ไม่ไหล้ในดอน

ก็นอนระเนนเอนตาย

๏ พลบค่ำน้ำค้างพรมพราย	ผกาประกับกลับกลาย

ขยายเขยื้อนเบือนบาน

๏ ปักษีจากที่ประทุมมาลย์	เปรียบดุจลมพาน

ทะยานขยับกลับรัง

๏ พักหนึ่งเถิงไวใจหวัง	เห็นไฟไหม้รัง

เสียแล้วลูกตายวายชนม์

๏ โศกเศร้าง่วงเจ่าเหงาฉงน	นางสกุณทน

คอยหนเห็นผัวตัวมา

๏ เข้าใกล้ปราศรัยเจรจา	หอมกลิ่นบุปผา

ติดผัวตรลบอบอาย

๏ แม่นกนึกในใจหมาย	ชะรอยว่าชาย

ไปชมซึ่งชู้ชูเชย

๏ นางว่าดูราเจ้าเอย	ไปเที่ยวเล่นเลย

หลงเชยซึ่งชู้ชูใจ

๏ พ่อนกบอกเล่าเท่าไร	นางยิ่งฟูมฟาย

มิได้จะหวังฟังคำ

๏ เคืองแค้นแน่นเหลือเนื้อกรรม	วิบากหากนำ

จึ่งจำให้ตนจนตาย

๏ เอากำเนิดเกิดใหม่ใจหมาย	สัญชาติว่าชาย

เราหนอไม่ขอไยดี

๏ ขึ้นชื่อว่าชายชาตรี	อย่าพักพาที

ให้ยากไม่อยากเจรจา

๏ พ่อนกฟังแค้นแน่นหนา	จึ่งตั้งสัจจา

ธิษฐานด้วยงามตามนัย

๏ จริงจัดสัจจังตั้งใจ	ขอเทพท้าวไท

จงได้มาเห็นเป็นพยาน

๏ ชาตินี้ข้าตายวายปราณ	ชาติหน้าอย่านาน

บันดาลด้วยพลันทันที

๏ ขึ้นชื่อว่านางปักษี	ภริยาข้านี้

กำเนิดในที่ใดใด

๏ เห็นเราให้เจ้ามีใจ	เจรจาปราศรัย

จงได้เป็นคู่ชูชม

๏ เกิดไหนให้พบสบประสม	ดุจมีนิยม

อารมณ์เรานึกตรึกตรอง

๏ โดยสัจจวาจาทั้งสอง	พร้อมกันผันผยอง

ขยับขึ้นสู่โพยมบน

๏ รวบปีกรวบหางวางตน	ตกตายวายชนม์

แต่ชาตินั้นพลันมา

๏ เกิดในสูริย์วงศ์ราชา	เพราะสัตย์ปัฏิญาณ์

ต่อกันแลกันทันที

๏ แม่นกคือสุวรรณมณี	องค์พระราชบุตรี

พิทูรราชสูริย์วงศ์

๏ พ่อนกคือพระโฉมยง	บัณฑิตฤทธิรงค์

ผู้ทรงประสิทธิ์วิทยา

๏ นี้แลเนื้อแท้ทำมา	จริงจัดสัจจา

เพื่อวาจาเจ้าเข้าใจ

๏ จึ่งพระน้อยหน่ออรไท	ห่อนตอบชายใด

ปราศรัยแต่ราชกุมาร

๏ จงแจ้งแห่งข้าว่าขาน	ดูราอาจารย์

เราแก้ที่ถามความเธอ

๏ จึ่งใจมิได้ยอมเออ	อย่าฟังเผอเรอ

พูดเพ้อเปล่าไปไม่ดี

๏ เที่ยงแท้ตามกระแสบาลี	ควรข้อพอที

อันมีนิยมสมความ

๏ นำชาติสองราชนงราม	สิ้นกระแสแก้ถาม

ยกความตามเรื่องเนื่องไป

๏ จักกล่าวเถิงองค์ทรงไชย	บัณฑิตฤทธิไกร

พระทัยดำริตริตรอง

๏ กิจการบ้านเมืองเนืองนอง	วันหนึ่งพระทอง

บรรทมเหนือแท่นพรรณราย

๏ เที่ยงคืนท้าวฝืนวรกาย	พระทัยไม่สบาย

วุ่นวายวิตกอกองค์

๏ ปานนี้บิตุราชมาตุรงค์	สองท้าวจะทรง

พระโศกกระศัลย์รัญจวน

๏ ด้วยลูกเดียวดอกโดยสงวน	ตัวกูฤๅควร

มาอยู่นี่เพลินเกินกาล

๏ เดิมลาว่ามาไม่นาน	เรียนศิลปศาสตร์ชาญ

ประมาณพองามสามปี

๏ เลยลาคำรบครบสี่	สงสารชนนี

ปานนี้จะนองชลนา

๏ เห็นลูกหายจะละห้อยคอยหา	ไม่วายถวิลจินดา

อนิจจาฤๅกูดูเบา

๏ หลงสนุกท้าวทุกข์ทำเนา	ไม่ควรด้วยเรา

ผู้เป็นโอรสยศไกร

๏ อย่าเลยจำจะลาคลาไคล	พาสุวรรณทรามวัย

ไปไหว้ไปคัลวันทา

๏ ให้ท้าวรู้จักพักตรา	ศรีสะใภ้ไฉยา

เห็นว่าประกอบชอบการ

๏ ตรึกเสร็จสมเด็จภูบาล	พอแสงสุริย์ฉาน

จำรัสอรุณรังสี

๏ อ่าองค์สรงพักตร์ภูมี	เสด็จพลันทันที

แล้วกล่าวสุนทรวอนวิง

๏ ดูราวรนุชสุดหญิง	จงแจ้งแห่งจริง

ในจิตสังเกตเจตนา

๏ เรียมจงจำนงใคร่พา	นุชไปวันทา

ท่านท้าวผู้จอมโมลี

๏ เห็นไฉนหฤทัยเทวี	เชิญนุชเสาวนีย์

ให้พี่กระจ่างแจ่มใจ

๏ ปางนั้นจึ่งสุวรรณทรามวัย	ทูลสนองภูวไนย

ขอทราบพระทัยทรงธรรม์

๏ น้องนี้มีจิตผูกพัน	ขอตามเสด็จพลัน

จะพลอยอภิวาทบาทบงสุ์

๏ พระร่มโพทองสององค์	ใจน้องจำนง

หากนิ่งระฦกนึกนาน

๏ ขอองค์ทรงทราบพระญาณ	ทูลแล้วอภิวานท์

ภิวาทกระษัตริย์พัสดา

๏ ปางนั้นบัณฑิตอิศรา	ฟังเยาวยุพา

เปรมปราภิรมย์สมปอง

๏ ตรัสปลอบขอบควรนวลละออง	เนื่องนึกเสนอสนอง

สนิทเสน่ห์น้ำนวล

๏ พลางว่าราชาเชิญชวน	พะงางามทรามสงวน

ด้วยควรขึ้นเฝ้าท้าวไท

๏ บังคมทูลพลันทันใด	เดชะองค์ทรงไชย

ภูวไนยสองราปรานี

๏ ลูกหนอขอลาฝ่าธุลี	ไปเยียนบทศรี

ณ กรุงกระษัตริย์มัททรา

๏ พระองค์จงทรงกรุณา	โปรดให้ยาตรา

เวลาพรุ่งนี้จะกรีพล

๏ ฟังเสร็จสมเด็จภูวดล	มาลีนิฤมล

สุดจนน้ำจิตคิดปราม

๏ สองท้าวนิ่งนึกตรึกความ	เห็นชอบตอบตาม

ต้องที่คดีมีมา

๏ พ่อฤๅคือดวงนัยนา	ตามแต่จะปรารถนา

บิดาไม่ขัดตัดใจ

๏ สุดแท้แต่น้ำพระทัย	กุมารชาญไชย

สิ่งไรประสงค์จงดาล

๏ มนตรีโยธีทวยหาญ	แหล่งหลักพนักงาน

กุมารจงตรัสจัดแจง

๏ อย่าพะวังหวังถวิลกินแหนง	แล้วท้าวสำแดง

นุญาตอำนวยอวยพร

๏ สำเร็จเสร็จสั่งภูธร	สองลาบทจร

เถิงพระที่นั่งสั่งพลัน

๏ ดูราเสนาเนืองนันต์	จงรัดจัดกัน

ให้ทันทุกหมวดตรวจตรา

๏ จงครันแปดพันโยธา	กุญชรอาชา

รถาประเทืองเรืองทอง

๏ สิ่งละพันล้วนขยันผันผยอง	แต่งตามทำนอง

ให้ต้องตำรับทัพไชย

๏ โดยกระบวนพยุหบาตรคลาดไคล	เราปองจะไป

ยังมัททราธานี

๏ ตีสิบเบ็ดให้เสร็จโยธี	สั่งแล้วภูมี

ตรัสสั่งบดีด้วยพลัน

๏ พี่จงเร่งรัดจัดสรร	ทุกสิ่งสารพัน

ให้ทันคะเนเวลา

๏ สั่งเสร็จเสด็จสู่ปรางค์ปรา	สั่งสาวซ้ายขวา

ถ้วนหน้าสนมกรมใน

๏ แล้วองค์ทรงสู่นิทราไสย	แท่นรัตนามัย

สองไท้บรรทมสมพอง

๏ พี่เลี้ยงรับสั่งดังปอง	จัดเสนานอง

คะเนคะแนนแกว่นการ

๏ พลหน้ายอดโยธาหาญ	ล้วนปืนยืนทะยาน

ชำนาญณรงค์คงกระพัน

๏ พลถัดเป็นขนัดเนืองนันต์	ล้วนเสน่าเกาทัณฑ์

ธนูหน้าไม้ใส่ยา

๏ พลง้าวหลาวแหลนแน่นหนา	ล้วนขยันกลั่นกล้า

ไม่ขลาดไม่กลัวตัวดี

๏ พลเหล่าโล่ดั้งดาบตรี	เยียดยัดปัฐพี

ล้วนมีฝีมือดื้อดึง

๏ พลหอกกำแหงแข็งขึง	ตัวกลั่นตันตึง

ไม่พรึงประหวั่นพรั่นใคร

๏ พลทวนทวนพร้อมล้อมไสว	ล้วนคะนองว่องไว

ที่ในณรงค์สงคราม

๏ พลแซงคชสารชาญสนาม	ซ้ายขวาสง่างาม

แต่งตามกระบวนถ้วนตน

๏ พลช้างเชี่ยวชาญเชิงชน	ต่อต้านทานทน

เข้ารณรงค์คงพัง

๏ ลำพองว่องไวใจหวัง	มหิทธิล้ำกำลัง

ไม่รั้งไม่รอต่ออรินทร์

๏ สังขทันต์พวกเนียมเทียมนิล	มอหมอกโคมินทร์

สีม่วงสีเมฆเอกทันต์

๏ เงยหน้างาหงายฉายฉัน	ชูสีสุวรรณสรรพ์

อันสวมสง่างางอน

๏ ตากลมกลอกแดงแรงรอน	สกุณจาบจอกจร

ก็จับด้วยไวได้จริง

๏ งามงวงช่วงหางอย่างยิ่ง	พร้อมพู่หูพริ้ง

ทุกสิ่งเห็นล้นคณนา

๏ รถทรงอรองค์ยุพรา	เรืองวโรโอภา

จัดม้าวิเศษเทศเทียม

๏ ชาติเชี้อพาชินนิลเนียม	มหิทธิไกรใจเกรียม

แหงเหี้ยมระเหินเดินดง

๏ ประดับรถสดสุวรรณบรรจง	ประกอบกุมดุมกง

จำนงชำนาญชาญทำ

๏ งอนแอกแปรกอร่ามงามขำ	เบื้องบันประจันจำ

ล้วนล้ำจำหลักลวดลาย

๏ สามชั้นพรรณรังบังฉาย	เบื้องบนกลายระบาย

เป็นบุษบกเบญจพรรณ

๏ สุดอย่างช่างแต่งแกล้งสรรค์	เปรียบเวไชยันต์

ที่อันพระองค์ทรงญาณ

๏ ดับนั้นพื้นพลบริพาร	พร้อมมวลควรการ

ขนานขนัดอัดพล

๏ เตรียมเสร็จจักเสด็จจรดล	อื้ออึงอลวน

อเนกอนันต์ในกระบวน

๏ ตราตรวจหมวดกรมสมควร	จนเวลาจวน

จะตีสิบเบ็ดเสร็จพลัน ๚ะ

สุรางคนางค์

	๏ สองท้าวบรรทม

ตื่นนิทรารมย์	สองสมกระสันต์

กระเษมเปรมปรีดิ์	ยินดีใครจะทัน

ตรัสสนทนากัน	สารพันพิไร

	๏ กรสอดกอดแก้ว

เสียงไก่ไจ้แจ้ว	แว่วจิตพิสมัย

องค์พิงอิงแอบ	เนียนแนบสนิทใน

เนื้อสมรอ่อนละไม	ละมุนอุ่นองค์

	๏ ชูชื่นรื่นรส

เริงร่าปรากฏ	ห่อนลดลืมหลง

ท้าวสนองจอมนาฏ	นุชสวาดิสุริย์วงศ์

สองสมประสงค์	จงถวิลจินดา

	๏ ครั้นอรุณเรืองราง

สองกระษัตริย์ค่อยสร่าง	กระสันต์หรรษา

ทรงทราบสุรเสียง	สำเนียงสกุณา

ก้องกู่หมู่กา	เมื่อราตรีกาล

	๏ ดุเหว่าแว่วแว่ว

จักรจั่นแจ่มแจ้ว	ไก่แก้วขันขาน

วิหคโห่โหย	โหวกโหวยกังวาน

ซ้อแซ้ประสาน	สุรศัพท์สำเนียง

	๏ พระองค์ทรงฟัง

วิเวกเวงวัง	หว่าหวังสุรเสียง

ชะรอยสุรีย์ราง	ใกล้สว่างไกรเกรียง

เสียงพลพ่างเพียง	พิภพพ่างพัง

	๏ สุนทรจอมราช

ปราศรัยวรนาฏ	ดวงสวาดิโดยหวัง

ว่าดูรพุ่มพวง	เพียงดวงชีวัง

จวนรุ่งแล้วกระมัง	ร้อยชั่งพี่อา

	๏ ขอเชิญทรามชม

จากนิทรารมย์	เร็วพลันหรรษา

อรองค์สรงพักตร์	เราจักลีลา

ให้ทันฤกษ์พา	สุริยารุ่งราง

	๏ องค์อรทรามวัย

ฟังบัญชาไท	ปราศรัยไม่ขนาง

เยาวจากไสยาสน์	ราชอาสน์สำอาง

สองสรงพักตร์พลาง	จัดแจงแต่งองค์

	๏ เสร็จแล้วกระษัตรา

จากปรางค์ลีลา	ดังพญาราชหงส์

ครั้นลุบัลลังก์	พระที่นั่งเกยทรง

แออัดจัตุรงค์	เรียงรายถวายกร

	๏ บัณฑิตภูวดล

ทรงคชมงคล	ดังกลไกรสร

ฝ่ายสุวรรณโฉมยง	ทรงรถเรืองรอน

พลแห่แลสลอน	ยอกรประนม

	๏ ราชรถสุรางค์

โดยเสด็จจอมนาง	เนืองแน่นนักสนม

แน่งน้อยนิ่มนวล	ชี่นชวนชูชม

เริงร่าอารมณ์	นิยมยินดี

	๏ องค์ไชยบัณฑิต

ตรัสสั่งนายสนิท	ให้นำวิถี

ยามไชยได้ฤกษ์	ให้เลิกโยธี

ฆ้องสำคัญมี	ให้ตีสัญญา

	๏ แล้วยิงปืนใหญ่

สามนัดชัดไชย	หวั่นไหวเวหา

พลแห่โห่ฮือ	บันฦๅสามลา

ยกพยุหบาตรา	เอิกเกริกไกรเกรียง

	๏ จากราชธานินทร์

เข้าสู่ไพรสิณฑ์	สัตว์ยินสุรเสียง

พลรถคชร้อง	กึกก้องสำเนียง

พ่างปัฐพีเพียง	จะระยำทำลาย

	๏ สารพัดสัตว์สิง

ประหวั่นหวาดวิ่ง	หลบลี้หนีหาย

ไม่หาญราญรอ	ต้านต่อใกล้กราย

ด้วยกลัวตัวตาย	พรายพลัดลัดแลง

	๏ ท้าวกรีธาพล

ครั้นพระสูริยน	รอมร่อยอแสง

ให้ยุดโยธา	ช้างม้ามีแรง

แล้วตรัสจัดแจง	ให้แต่งพลับพลา

	๏ สำเร็จเสร็จพลัน

สูริย์วงศ์ทรงธรรม์	กระสันต์หรรษา

สู่นิทรารมย์	บรรทมสองรา

ตรัสสั่งสนทนา	บัญชาวาที

	๏ เวลาการศัพท์

เสียงจักรจั่นจับ	ซาบซับโสตศรี

เรไรจำเรียง	ดุจเสียงดนตรี

สำเนียงสกุณี	เสนาะน้ำนวล

	๏ นานาต่างต่าง

สบสรรพละอย่าง	บ้างโวยโหยหวน

วิเวกแว่วแว่ว	แจ่มแจ้วรำจวน

วังเวงเครงครวญ	พิลึกครึกครัน

	๏ ระวังไพรไก่ฟ้า

จำเรียงเสียงร่า	จ้าจ้านขานขัน

ไพรเราะเพราะร้อง	กึกก้องกู่กัน

เหลือล้ำรำพัน	สนั่นในดง

	๏ สองหวังฟังเพราะ

สุรสำเนียงเสนาะ	พินิจพิศวง

วังเวงวิเวก	อรเอกสององค์

ขับพลด้นดง	แรมค้างกลางดอน

	๏ อรุณสูริยา

พระพายชายพา	รสาเกสร

รุกขชาติดาษดิน	ทรงกลิ่นกำจร

โฉมตรูภูธร	ธิเบศเบิกบาน

	๏ พระทัยบันเทิง

เปรมปราร่าเริง	แรมในไพรสาณฑ์

รุ่งสรรพขับพล	รีบร้นโรมราน

จรโดยประมาณ	สิบห้าวันมา

	๏ เถิงราชนิเวศ

มัททราชบิตุเรศ	ปิ่นเกศเกศา

องค์ไชยบัณฑิต	ทรงฤทธิ์อิศรา

จึ่งหยุดโยธา	ด้วยพลันทันที

	๏ ข้าเก่าเข้าใจ

ว่าหน่อภพไตร	มาได้ยินดี

ทั่วหมู่มาตยา	แต่งมามากมี

ของถวายพันปี	ล้ำล้นพ้นไป

	๏ ท้าวประทานสิ้น

ทั่วพลพฤนท์	จนกินไม่ไหว

แล้วหน่อกระษัตริย์	ให้จัดทันใจ

ของถวายท้าวไท	ทรงฤทธิ์บิตุรงค์

	๏ โดยหวังสังเกต

ของต่างประเทศ	วิเศษประสงค์

สำเร็จเสร็จพลัน	ชวนสุวรรณโฉมยง

ขึ้นเฝ้าพระองค์	ทรงฤทธิ์อิศรา

	๏ เสด็จสู่ราชยาน

พลแห่แลลาน	เหลือหลายซ้ายขวา

ฝ่ายสุวรรณรูปหล่อ	ทรงวอรจนา

กำนัลกัลยา	แวดล้อมพร้อมเพรียง

	๏ สองเสด็จยาตรา

เถิงทวารพารา	เข้าในไกรเกรียง

สู่สนนคนคึก	ก้องกึกด้วยเสียง

แซ่ศัพท์สำเนียง	พหลมนตรี

	๏ อำมาตย์ราษฎร

เรียบรายถวายกร	ประณตบทศรี

เริงรื่นชื่นชม	นิยมยินดี

เลิศด้วยบารมี	พ้นที่อุปรมา

	๏ ด้วยเดิมจอมราช

แรกเสด็จลีลาศ	เข้าในไพรสา

แต่พระองค์เจ้า	เสด็จเข้าหิมวา

เป็นสองลีลา	พี่เลี้ยงเคียงองค์

	๏ ไปสี่ปีตรา

บัดนี้เสด็จมา	เป็นน่าพิศวง

พร้อมพวกพหล	รี้พลจัตุรงค์

ดีร้ายสูริย์วงศ์	พงศ์นราธานินทร์

	๏ ได้ผ่านสมบัติ

เป็นเอกเสกระฉัตร	ล้ำเลิศเฉิดฉิน

ทั้งนาฏนารี	มเหสีภูมินทร์

แม้นอัปสรอินทร์	เอกเอี่ยมเทียมกัน

	๏ อำมาตย์ราษฎร

ชมบุญภูธร	อวยพรสารพัน

หน่อท้าวควรถนอม	เป็นจอมไอศวรรย์

ประชานานันต์	พูดกันนานา

	๏ ฝ่ายเจ้าธรณี

แจ้งสิ้นยินดี	ว่าโอรสา

กรูกรีรี้พล	พหลโยธา

ตั้งทัพพลับพลา	นอกเสมาเมือง

	๏ ท้าวมีชงคา

เหวยหมู่มาตยา	เสนานองเนือง

บัดนี้ตัวเรา	บรรเทาประเทือง

ด้วยโอรสเรือง	รุ่งฟ้าธาตรี

	๏ สูรัดจัดแจง

จงครบตบแต่ง	ตำแหน่งกรุงศรี

สารพันขัณฑ์เขต	นิเวศธานี

ให้อร่ามงามดี	พลดูชูใจ

	๏ แล้วสั่งพนักงาน

เลี้ยงโยธาหาญ	คาวหวานสิ่งไร

อย่าให้ขัดสน	รี้พลอาศัย

จนสรรพกลับไป	อย่าให้นินทา

	๏ แล้วสั่งนางใน

ให้จัดปรางค์ไชย	หน่อไทนาถา

นักงานรับสั่ง	ล้าลังออกมา

ทำตามบัญชา	แล้วพลันทันใด

	๏ สมเด็จมัททราช

เยื้อนรสพจนารถ	บัญชาปราศรัย

จงสูอย่าช้า	เสนาเร่งไป

เชิญพระหน่อไท	ให้เจ้าเข้ามา

	๏ อำมาตย์ประนม

รับสั่งบังคม	ก้มเศียรเกศา

จากที่เฝ้าพลัน	พากันลีลา

พอเถิงมหา	ทวารราชวัง

	๏ พบเสด็จหน่อไท

กลับพลันทันใด	ว่องไวใจหวัง

เถิงกราบทูลบาท	มัททราชทรงฟัง

เสด็จจากพระที่นั่ง	บัลลังก์จรลี

	๏ ลุเถิงมณเฑียร

สนมนางนองเนียน	น้อมเศียรเกศี

ก้าวตรัสประภาษ	จอมราชนารี

ผู้เป็นชนนี	บัณฑิตฤทธิไกร

	๏ พระท้าวทุกข์หนัก

ด้วยโอรสรัก	ร่วมจิตพิสมัย

บัดนี้มาแล้ว	ไม่แคล้วหฤทัย

สองท้าวปราศรัย	บัดนั้นทันที

	๏ ฝ่ายองค์ทรงฤทธิ์

พระไชยบัณฑิต	กับมิตรมารศรี

สั่งพี่เลี้ยงท้าว	ถ้วนเหล่านารี

รีบบทจรลี	เฝ้าองค์ทรงธรรม์

	๏ เถิงกราบบาทา

บิตุเรศมารดา	เจ้าฟ้าไอศวรรย์

เซ็งแซ่แก่เถ้า	ถ้วนเหล่ากำนัล

มี่ทั้งปรางค์จันทน์	รับขวัญหน่อไท

	๏ ฝ่ายสุรางค์ราช

โดยเสด็จวรนาฏ	ประนมคมไสว

รายรอบหมอบกลาด	เดียรดาษปรางค์ใน

สองกระษัตริย์ตรัสไตร	ปราศรัยสูริย์วงศ์

	๏ ทรงฤทธิ์บิตุเรศ

ว่าสุวรรณขวัญเนตร	เจตนาประสงค์

เรียนศิลปศาสตร์	สามารถอาจอง

สมคิดจิตจง	จำนงฤๅนา

	๏ หน่อท้าวกราบทูล

องค์พระนเรนทร์สูร	อนุกูลเกศา

ลูกเรียนสำเร็จ	เสร็จสิทธิวิทยา

สมถวิลจินดา	ขอทราบพระทัย

	๏ ฝ่ายเกสรศรี

นิฤมลชนนี	ถามมาปราศรัย

แรกเจ้าจากจร	ทุกข์ร้อนอย่างไร

จอมศวรรย์ขวัญใจ	จงให้ข้อความ

	๏ หนึ่งอรทรามวัย

องค์อรรควิไล	เลิศลบภพสาม

เดิมนั้นฉันใด	จึ่งได้โดยงาม

หนึ่งหนอหน่อนาม	วรนุชบุตรี

	๏ ฉันใดโฉมยง

ปิตุราชมาตุรงค์	สูริย์วงศ์มารศรี

ภูบาลผ่านกรุง	บำรุงบุรี

หนึ่งนามธรณี	มีนั้นฉันใด

	๏ หนึ่งแก้วแม่มา

พร้อมพลคณนา	มรคานั้นไฉน

กี่คืนกี่วัน	สำคัญใกล้ไกล

พระอรทรามวัย	เล่าให้แม่ฟัง

	๏ บัณฑิตภูวดล

ทูลบอกยุบล	แต่ต้นหนหลัง

เดิมลูกจากจร	แรมนอนไพรกรัง

สองคนเซซัง	พานจะวังเวงใจ

	๏ เดือนหนึ่งลูกยา

ถึงตักกสีลา	มหากรุงไกร

สำนักอาจารย์	ชำนาญชาญไชย

ลูกเพียรเรียนไว	ได้สิ้นยินดี

	๏ ลูกจึ่งกราบลา

อาจารย์ไคลคลา	จักมากรุงศรี

ชะรอยเทพไท	เจ้าไพรพงพี

ดลใจลูกนี้	จรลีลีลา

	๏ หลงลัดตัดดอน

ลำเนาเขาขร	เข้าเขตยักษา

สัประยุทธชิงชัย	มารไซร้อัปรา

จึ่งถวายคาถา	ถอดทรวงดวงใจ

	๏ แล้วลูกจรมา

ลุเถิงพารา	บิดาอรไท

เธอทูลถ้วนถี่	คดีมีนัย

หนหลังอย่างไร	ทูลไท้สององค์

	๏ จนได้มารศรี

สุวรรณมณี	นพรัตน์โฉมยง

นามเอกมาลี	ชนนีอนงค์

พิทูรสูริย์วงศ์	ปิตุรงค์นงพาล

	๏ โดยนามนครินทร์

พิไชยธานินทร์	กรุงศรีพิศาล

บริบูรณ์พูนสุข	แสนสนุกศฤงคาร

เลิศล้นพลหาญ	เหลือล้ำรำพัน

	๏ เมื่อลูกลามา

สมเด็จราชา	พิทูรทรงธรรม์

ท้าวให้จัดแจง	ตบแต่งทุกอัน

เครื่องบรรณานั้น	ครามครันงามตา

	๏ ถวายองค์ทรงเดช

ล้วนดีพิเศษ	จิตเจตน์ปรารถนา

ฝากราชไมตรี	ภูมีส่งมา

ขอทราบบาทา	เจ้าฟ้าภพไตร

	๏ ทรงฤทธิ์บิตุราช

เกสรสายสวาดิ	นาถชนนีใน

ฟังหน่อธรณินทร์	ทราบสิ้นสงสัย

ยินดีมีใจ	สองไท้เปรมปรีดิ์

	๏ แล้วองค์ทรงธรรม์

ชมโฉมสาวสวรรค์	สุวรรณมารศรี

ชมราชโอรส	เหมาะหมดราคี

แจ่มจัดรัศมี	ละม้ายคล้ายกัน

	๏ ไม่ล้ำก้ำเกิน

ยิ่งพิศยิ่งเพลิน	จำเริญรับขวัญ

พลางว่าปราศรัย	พิไรรำพัน

หน่อไทใจธรรม์	สมกันทั้งสอง

	๏ ปรากฏยศศักดิ์

แม้นอื่นขืนรัก	ไหนจักปานปอง

เหมือนดังอย่างนี้	ไม่มีมัวหมอง

เปล่งปลั่งดังทอง	ผ่องล้ำน้ำนวล

	๏ บุญแล้วแก้วเนตร

สองหน่อนเรศ	วิเศษทรามสงวน

ปรองดองครองใจ	อย่าได้เรรวน

กล่อมเกลี้ยงเคียงควร	อย่าด่วนลวนลน

	๏ สองลูกผูกรัก

อย่ารานหาญหัก	จงสมัครภักดิ์ผล

สืบศรีสูริย์วงศ์	ดำรงมณฑล

จอมภพสบสกล	พหลโยธา

	๏ สองท้าวกล่าวสอน

แล้วประสาทพร	บวรเดชา

สองเจ้าเคารพ	จอมภพนาถา

รับพรผ่านฟ้า	พร้อมหน้าท้าวนาง

	๏ ถ้วนสนมกรมใน

ถวายกรพรไชย	เพรียกไปทั้งปรางค์

เอี่ยมเอกเนกแน่น	นับแสนสุรางค์

พร้อมใจไม่ขนาง	ต่างถวิลยินดี

	๏ ปางนั้นภูวนาถ

มัททราธิราช	ประสาทพรศรี

เสร็จแล้วพระองค์	ผู้ทรงธรณี

จากแท่นสู่ที่	พระโรงรัตน์ชัชวาล

	๏ เสด็จเหนือพระที่นั่ง

เอื้อนอรรถตรัสสั่ง	อำมาตย์ฉาดฉาน

จงสูชาวเจ้า	ถ้วนเหล่าพนักงาน

เร่งรัดจัดการ	ทั้งทหารพลเรือน

	๏ หกเหล่าอาสา

นอกในซ้ายขวา	ตรวจตราอย่าเชือน

เร่งทำร่ำไป	อย่าได้บิดเบือน

นอกเดือนในเดือน	ทุกกรมระดมกัน

	๏ กูสั่งฟังจำ

เร่งรัดจัดทำ	จงยวดกวดขัน

ให้พลันทันใจ	แต่ในสามวัน

กูจะทำขวัญ	บัณฑิตฤทธิไกร

	๏ จงจบครบการ

พิทธีฉ้ทาน	ทุกทวารเวียงไชย

บริเวณจังหวัด	ราชวัติฉัตรไสว

ให้อร่ามงามไป	จงหมดรจนา

	๏ โอ่โถงโรงเล่น

ระบำรำเต้น	ทุกสิ่งภาษา

ทั้งไม้สูงต่ำ	รำแพนผาลา

เหล่าลวดลังกา	บรรดาการมี

	๏ ให้จงหมดอย่าง

หลวงจีนเล่นช่าง	มาต่างกรุงศรี

ทำได้หลายเล่ห์	ถ่ายเทท่วงที

แท้ว่าชาตรี	เล่นดีน่าดู

	๏ เมืองเราเล่าเล่น

เรียนร่ำทำเป็น	พอเห็นพึงรู้

ด้วยเพียรน้อยนัก	มันมักนอกครู

อวดอ้างล้างหลู่	รู้น้อยถอยลง

	๏ เล่นตามทำนอง

สมโภชพระทอง	กูต้องประสงค์

ให้ชนหญิงชาย	ทั้งหลายจำนง

ดูเล่นเป็นกง	เฮเฮฮาฮา

	๏ ทั้งดอกไม้เพลิง

กึกก้องร้องเริง	จงครันหรรษา

โรงรำทำนอง	ทุกช่องระทา

แต่งจงรจนา	กูว่าสารพัน

	๏ ทั้งแปดทิศานต์

กูจะโปรยทาน	กรรมพฤกษ์คึกขัน

ให้มีมโหรสพ	คำรบเจ็ดวัน

จงรัดจัดกัน	ให้ทันโองการ

	๏ อำมาตย์มาตยา

รับพระชงคา	ลาจากราชฐาน

เกณฑ์กันทันใด	ว่องไวไม่นาน

ถ้วนสามวันวาร	การสรรพกลับทูล

	๏ เดชะพระกรุณา

ขอทราบบาทา	เจ้าฟ้าไอศูรย์

ฟังเสนาใน	พระทัยเพิ่มพูน

ผ่องใสไพบูลย์	พูนสวัสดิ์ตรัสมา

	๏ ให้ตั้งสมโภช

มโหรสพโสตถิ์	ทุกสิ่งภาษา

เจ็ดคืนเจ็ดวัน	ทำขวัญสองรา

สุขกระเษมเปรมปรา	ไพร่ฟ้าประชากร ๚

ยานี

๏ บทนี้จงยกไว้	กล่าวบทไปเถิงภูธร

พิทูรราชฤทธิรอน	สัถาวรพระเวียงไชย

๏ ตั้งแต่พระลูกยา	ยกโยธาจากกรุงไกร

ท้าวเธอทุกข์พระทัย	เพราะลูกไปอยู่ช้านาน

๏ สองไทให้ละห้อย	กำสรดสร้อยกระศัลย์สาร

โศกศรีทุกทิวาร	พระโรครานรุมราวี

๏ ด้วยองค์ทรงชรา	นับวันท่าสองมารศรี

เกือบเถิงโดยกึ่งปี	ไม่แจ้งที่คดีเลย

๏ ภูธรประชวรลง	ไม่เป็นสรงทรงเสวย

แต่ก่อนบ่ห่อนจะเคย	เห็นประจักษ์หนักพระทัย

๏ ภูมินทร์ทรงจินดา	แต่งสารตราแล้วปราศรัย

สั่งมหาเสนาใน	จัดม้าใช้ไปเร็วรา

๏ เชิญองค์พระทรงฤทธิ์	ไชยบัณฑิตกับธิดา

หน่อไทไปวันทา	กรุงมัททราธิบดี

๏ ทูลท้าวให้ถี่ถ้วน	จงสมควรกับสารศรี

เร็วพลันในทันที	ธุระร้อนอย่านอนใจ

๏ อำมาตย์รับราชสาร	จอมจักรพาฬภพไตร

สามลาวันทาไท	จากเวียงไชยครรไลจร

๏ ข้ามเขาลำเนาแนว	แถววิถีคีรีขร

สิบห้าราตรีนอน	ถึงนครมัททรา

๏ อำมาตย์ผู้ถือสาร	ย่อมเชี่ยวชาญเชิงโวหาร์

เช้าตรู่สู่ศาลา	แจ้งกิจจาเสนาใน

๏ พอพระหริวงศ์	องค์บัณฑิตฤทธิไกร

จากแท่นบรรทมไท	สู่โรงไชยช่วงวิเชียร

๏ ทรงรูดวิสูตรกร่าง	ขุนนางกรานประสานเศียร

เนืองแน่นประนมเนียน	น้อมเฝ้านาถพระบาทบงสุ์

๏ ปรึกษาว่าราชการ	ประเทืองทานแทนพระองค์

สนองราชบาทบิตุรงค์	กว่าจะคงคืนนคร

๏ พิไชยราชธานี	เมืองมารศรีสโมสร

ทูลว่าจะลาจร	สองภูธรตรัสทัดทาน

๏ จนเถิงกึ่งปีเกิน	เพลินสุโขสโมสาร

ทรงนึกระฦกนาน	เหนือพระที่นั่งบัลลังก์พราย

๏ นายสนิทชิดบทศรี	ได้ท่วงทีชุลีถวาย

เคียมคัลแล้วบรรยาย	ข้อราชกิจอันติดพัน

๏ บัญชาร่าสำรวล	ทรงพระสรวลกระเษมสันต์

ครั้นเสร็จสำเร็จพลัน	พลางตรึกไตรพระทัยตรอง

๏ ได้ทีแล้วพี่เลี้ยง	ประคมเคียงชุลีฉลอง

แผ่นสุวรรณอันจำลอง	ลิขิตขยายถวายไท

๏ นายสนิทกราบทูลเสนอ	ว่าท้าวเธอกรุงพิไชย

ตรัสใช้เสนาใน	นำสารามากราบทูล

๏ ปางนั้นหน่อสูริย์วงศ์	พงศ์โภไคยมไหศูรย์

ผ่องใสพระทัยพูน	พระพักตร์เปล่งดังเพ็งจันทร์

๏ แย้มโอษฐ์โปรดประภาษ	เอ๊ะประหลาดหลากมหันต์

หวาดใจมาหลายวัน	นิมิตฝันก็ฟั่นเฟือน

๏ ชะรอยพระโรคราน	เราตริการประมาณเหมือน

ทูลลาว่าบิดเบือน	จึ่งเชือนช้ากว่าครึ่งปี

๏ เฮ้ยชายนายชำนาญ	เอ็งเร่งอ่านซึ่งสารศรี

แยบคายร้ายฤๅดี	มีเหตุไฉนจึ่งให้มา

๏ ฝ่ายชายนายชำนาญ	รับราชสารทูนเกศา

คลี่แผ่นสุวรรณา	อ่านสาราถวายไท

๏ ในลักษณลิขิต	ของทรงฤทธิ์ผู้พิสมัย

พิทูรราชผู้เรืองไกร	เจ้าพิไชยนคร

๏ เชิญแจ้งแห่งศุภักษร	ขออวยพรพระโฉมศรี

อย่าหมางทางไมตรี	ฝากชีวีเจ้าสองรา

๏ จริงชัดรหัสเหตุ	เราบิตุเรศไม่มุสา

สัตย์จริงสิ่งสารตรา	ใช่แกล้งว่าอย่าสาละวน

๏ แต่เจ้าจรจากวัง	พ่อภายหลังระโหยหน

ทุกข์ทับรำจวนทน	เทวษทวีไม่มีวาย

๏ วิโยคโศกกำสรด	ห่อนลืมลดละลายหาย

ชราทุกข์บุกเบียนกาย	วรรณโรคร้ายกำเริบรุม

๏ คือข้อรอคอยข่าว	อุราผ่าวเพียงเพลิงสุม

โรคาประคองคุม	ประชุมชักนักประชวร

๏ จึ่งใช้เสนานาย	นำสารถวายพระทรามสงวน

แจ้งแล้วลูกแก้วควร	บังคมองค์พระทรงธรรม์

๏ ให้ทราบพระบาทา	สองกระษัตรานราสรรค์

แล้วลามาจงพลัน	ให้เถิงทันเห็นพระทัย

๏ ครั้นสิ้นระบิลสาร	นายชำนาญสนองไข

คดีเท่านี้ใน	ขอทราบใต้ฝ่าธุลี

๏ ทูลแล้วบังคมลง	แทบบาทบงสุ์บทศรี

ฝ่ายว่าหน่อธรณี	ทราบคดีมีโองการ

๏ กูคิดไม่ผิดเลย	นี้แน่ะเฮ้ยโยธาหาญ

เกณฑ์กันอย่าทันนาน	ประมาณคนพลพวกมา

๏ จงสูทุกหมู่หมวด	เร่งไตรตรวจคชรถา

จงพลันทันเวลา	รุ่งพรุ่งนี้จะกรีพล

๏ คืนสู่ราชนิเวศ	เยียนบิตุเรศพระนิฤมล

สั่งเสร็จเสด็จดล	สู่ไพรชนมณเฑียรไชย

๏ เล่าสิ้นระบิลเหตุ	สมรเมศผู้พิสมัย

จึ่งชวนนวลคลาไคล	เฝ้าสองไท้ธิบดี

๏ เถิงเล่าเจ้ากราบทูล	พระนเรนทร์สูรโปรดเกศี

ทราบในใต้ธุลี	บัดนี้มีสารามา

๏ ด้วยท้าวเจ้าบูรินทร์	ปิ่นพิภพนาถา

พิไชยนัครา	ให้เสนานำยุบล

๏ คดีมีเป็นมูล	เจ้ากราบทูลพระจุมพล

ท้าวนั่งฟังอนุสนธิ์	ทราบเสร็จสิ้นไม่กินใจ

๏ แย้มโอษฐ์โปรดประภาษ	โอรสราชผู้พิสมัย

สองเจ้าจงเร่งไป	แม้นช้าไซร้จะเสียการ

๏ ด้วยองค์ทรงชรา	โอ้อนิจจาน่าสงสาร

เอ็นดูพระภูบาล	ไม่พานพักตร์รู้จักเลย

๏ กลมเกลียวเกี่ยวดองได้	มิทันไรนะอกเอย

ควรฤๅจะละเลย	ล่วงสวรรคครรไล

๏ บอกมาว่าประชวร	เห็นเจียนจวนจะตัดษัย

ลูกจรอย่านอนใจ	แทนคุณไท้ให้สมควร

๏ แล้วคิดเถิงพระองค์	ท้าวเธอทรงกำสรดสรวล

โรคาชรารวน	มักก่อกวนแห่งกองกาย

๏ ทั่วหล้านราโลก	ย่อมวิโยคระยำหาย

กำเนิดเกิดแล้วตาย	ทั่วหญิงชายประชาชน

๏ ใคร่ครวญแต่ล้วนเข็ญ	บ่ห่อนเห็นจะเป็นผล

ย่อมทุกข์ระทมทน	ทั่วสกลโลกา

๏ ตรัสพลางทางประภาษ	โอรสราชเสนหา

ไปแล้วแก้วนัยนา	มาบ้างหนาหาบิดร

๏ เสร็จตรัสกระษัตรา	หน่อนราประนมกร

ทูลสั่งพระภูธร	สองพระองค์อยู่จงดี

๏ ทูลพลางทางอภิวาท	แทบเบื้องบาทบทศรี

คำรบครบสามที	แล้วจรลีลีลามา

๏ เถิงปรางค์ทางปราศรัย	สั่งนางในทั้งซ้ายขวา

พรุ่งนี้จะยาตรา	คืนนครอย่านอนใจ

๏ สั่งพลางทางเสด็จดล	ชวนนิฤมลผู้พิสมัย

สู่แท่นบรรทมไท	ถ้อยปราศรัยกันสององค์

๏ บดีผู้ปรีชา	ลากระษัตราดังประสงค์

สุจริตจิตดำรง	แล้วจำนงลาชนนี

๏ เสร็จแล้วลีลามา	เตรียมโยธาถ้าสองศรี

พลรถคชพาชี	แต่งตามมีวโรงการ

๏ คชทรงองค์กระษัตริย์	รถเนาวรัตน์จำรัสฉาน

สำหรับพระยุพาล	แลชวาลพระลานไชย

๏ ฝ่ายองค์พระทรงภพ	บันฦๅลบสบสมัย

เยี่ยมแลพระแกลไกร	พร้อมพลไพร่ได้เวลา ๚ะ

๒
นกกระจาบกลอนสวด สำนวนที่ ๒