๏ บัดนั้น	เถ้าทัศประสาทชาติไพร่
เจ็บปวดยับย่อยด้วยรอยไม้	ฝนไพลทาแผลที่บวมฟก
นั่งคิดถึงตัวกลัวตาย	ให้เสียดายชีวาน้ำตาตก
ครั้งนี้กูเหมือนอยู่ในนรก	เขาตีชกตบต่อยย่อยยับ
พระคาวีมาได้ถึงในวัง	ใครยังไม่แจ้งกิติศัพท์
แต่ตัวของกูรู้ความลับ	เห็นจะจับฆ่าเสียด้วยแค้นนัก
จำจะบอกออกความทั้งนี้	ให้นางคันธมาลีแจ้งประจักษ์
คิดแล้วอีเถ้าทรลักษณ์	รีบมาตำหนักนางเทวี
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงค่อยมองเมียง	เห็นเงียบสุ้งเสียงสาวศรี
ใครจะเดินไปมาก็ไม่มี	ได้ทีค่อยย่องมองดู
เห็นนางครวญคร่ำร่ำร้องไห้	จะลุมเล้าเข้าไปก็กลัวอยู่
รอรั้งนั่งเพียงปากประตู	ในตาสอดลอดดูตามม่านทอง
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	นางคันธมาลีเศร้าหมอง
ได้ยินเสียงกรุกลุกขึ้นมอง	หมายว่าผัวย่องตามลงมา
ทำหลบเลี่ยงเอียงอายชม้ายชม้อย	ยิ้มน้อยยิ้มใหญ่อยู่ในหน้า
ผินหลังนั่งดัดกิริยา	ชักผ้าห่มปิดทำบิดพลิ้ว
แล้วหยิบพานหมากมาหามะกรูด	เอาเล็บขูดแกะก้มดมผิว
นั่งหยัดดัดจริตกรีดนิ้ว	หยิบพัดด้ามจิ้วมาโบกลม
แล้วแกล้งทำทิ้งพัดสบัดหน้า	แค้นนักหนาอะไรไต่ผ้าห่ม
ครั้นผัวไม่เข้ามาเหมือนอารมณ์	ลงจากแท่นบรรธมเดินออกไป
แลเห็นเปนเถ้าทัศประสาท	พยาบาทหุนหันมันไส้
เหลียวซ้ายแลขวาคว้าไม้	เคืองขุ่นหมุนไปจะตีรัน
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เถ้าทัศประสาทกลัวตัวสั่น
ก้มกราบบาทาแล้วว่าพลัน	แม่อย่าเพ่อหุนหันจงเงือดงด
ซึ่งลูกรับจันท์สุดามาไว้	ให้แม่ได้ความอายอัปรยศ
ควรจะเคืองขุ่นแค้นแทนทด	ถึงชีวิตรปลิดปลดไม่น้อยใจ
ยังพะวงสงสารแม่ทูลหัว	ไม่รู้ตัวงวยงงหลงใหล
พระทรงธรรม์สันนุราชเรืองไชย	ตายเสียในไฟนั้นแน่นัก
อันพระโฉมยงองค์นี้	สามีจันท์สุดาข้ารู้จัก
พระฤๅษีนี้ชรอยเปนเพื่อนรัก	ซ้อมซักกันมาสารพัน
แม่อย่าพะวงสงไสย	ลูกจำได้จริงจริงทุกสิ่งสรรพ์
อันพระคาวีมีสำคัญ	พระขรรร์นั้นไม่วางห่างกาย
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	นางคันธมาลีก็ใจหาย
นั่งลงซักไซ้ไล่เลียงยาย	เห็นสมร้ายเรื่องความงามจะจริง
นางข้อนทรวงเข้าทรงโศกี	พระสามีหลงม้วยด้วยผู้หญิง
เมียทัดทานภูธรวอนวิง	กลับชังชิงไม่เชื่อเนื้อเคราะห์ร้าย
ช่างนับถือฤๅษีขี้เค้า	มันลวงหลอกคลอกเผาเสียง่ายง่าย
จักระแหล่นข้าค่อยจะพลอยตาย	ด้วยอุบายเล่ห์กลมันพ้นคิด
ร่ำพลางตีอกชกหัว	ไม่รู้เนื้อรู้ตัวแต่สักหนิด
หลงสำคัญมั่นหมายว่าทรงฤทธิ์	จึงกระชิดติดตามด้วยความรัก
โอ้ว่าพระทูลกระหม่อมแก้ว	ตายจากเมียเสียแล้วพึ่งประจักษ์
มันทำให้เจ็บช้ำน้ำใจนัก	จะเผาเกลือแช่งชักให้ย่อยยับ
ยิ่งคิดยิ่งแค้นแสนร้าย	ได้เจ็บได้อายก็หลายกลับ
ให้มุ่นหมกอกใจคั่งคับ	จนลมล่อยพลอยจับไม่สมประดี
ฯ ๑๒ คำ ฯ โอด

๏ บัดนั้น	ยายเถ้าเข้าประคองมเหษี
ร้องเรียกหากำนัลขันที	อึงมี่วิ่งมาพร้อมหน้ากัน
เห็นนางนิ่งแน่เข้าแก้ไข	อกใจระรัวตัวสั่น
บ้างวิ่งไปเรียกหมอพัลวัน	นวดฟั้นค่อยฟื้นสมประดี
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	นางคันธมาลีมเหษี
กลุ้มกลัดขัดแค้นแสนทวี	มิรู้ที่จะปฤกษาหารือใคร
จึงเข้าไปในที่ไสยาศน์	เรียกเถ้าทัศประสาทมานั่งใกล้
แล้วว่าจะคิดอ่านประการใด	เราจะได้แก้แค้นแทนทด
อันเสนาข้าเฝ้าทั้งหลาย	สำคัญว่าเจ้านายไปเสียหมด
แต่เราสองปองจิตรคิดคด	จะเลี้ยวลดลอบล้างมันอย่างไร
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ยายเถ้าทูลแจ้งแถลงไข
แม่อย่าหวาดหวั่นพรั่นพระไทย	มันเหมือนกับลูกไก่อยู่ในมือ
จะคิดเปนแยบคายสายสน	ตรึกตราหาคนที่สัตย์ซื่อ
เห็นพอจะปฤกษาหารือ	จงเขียนหนังสือบอกความลับ
ให้คิดอ่านการศึกซ่องสุม	ควบคุมผู้คนไว้เสร็จสรรพ
แม้นเมื่อไรได้ทีก็ยกทัพ	มาโจมจับฆ่าเสียให้มอดม้วย
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	นางคันธมาลีเห็นดีด้วย
ยินยอมพร้อมใจเอออวย	จึงว่ายายจงช่วยกันตรึกตรา
อันพวกเสนาข้าเฝ้า	กลัวเขาจะไม่ยอมเหมือนอย่างว่า
เห็นแต่เจ้าไวยทัตนัดดา	ด้วยข้าอุปถัมภ์บำรุง
เพื่อนเปนคนสามารถอาจหาญ	ทั้งชำนิชำนาญการรบพุ่ง
มีฝีมือฦๅเลื่องเฟื่องฟุ้ง	พระเจ้าลุงไว้เนื้อเชื่อใจ
ยายช่วยลอบถือหนังสือลับ	ไปบอกให้ยกทัพมาจงได้
ว่าพลางนางหยิบกระดาษไทย	เขียนหนังสือส่งให้แก่ท่านยาย
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ยายเถ้าชื่นชมสมหมาย
เอาหนังสือซ่อนใส่ในกระทาย	ผันผายไปวังพระนัดดา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงเข้าในประตู	เห็นเสด็จออกอยู่ข้างน่า
ก้มกรานคลานเข้าไปวันทา	เหนื่อยมานิ่งหมอบหอบฮัก
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ไวยทัตแลดูไม่รู้จัก
เห็นรูปร่างซอมซ่อทรลักษณ์	ทำคึกคักคุกคามถามไป
อีเถ้านี้กิริยาเหมือนบ้าหลัง	หน้าเคอะเซอะซังมาแต่ไหน
มีธุระปะปังเปนอย่างไร	จะทำไมมึงมาหากู
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เถ้าทัศประสาทกลัวตัวเปนหนู
พูดถลากถลำพร่ำพรู	เอาหนังสือขึ้นชูเปนแยบคาย
แล้วทูลว่านางคันธมาลี	ให้ข้านำของนี้มาถวาย
เปนความขำกำชับมามากมาย	พลางยอบกายเข้าไปให้ใกล้ชิด
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ไวยทัตเห็นกระดาษประหลาดจิตร
จึงรับมาแลเล็งเพ่งพิศ	พลางพินิจนิ่งอ่านแต่เบาเบา
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า

๏ ในสารสมเด็จพระเจ้าป้า	ตั้งแต่กินน้ำตาต่างเข้า
ด้วยฤๅษีชีป่ามาลวงเรา	เผาลุงของเจ้าให้วายปราณ
เอาผัวอีจันท์สุดามาไว้	อยู่ในปราสาทราชฐาน
อันพวกเรานี้เห็นไม่เปนการ	มันจะพาลเอาผิดคิดฆ่าฟัน
ขอเชิญหลานแก้วผู้แกล้วกล้า	มาจับตัวมันฆ่าให้อาสัญ
เหมือนเห็นแก่พระองค์ทรงธรรม์	ช่วยผ่อนผันแก้แค้นแทนทด
แม้นเสร็จการครั้งนี้มีความชอบ	ป้าจะมอบสมบัติให้ทั้งหมด
เจ้าจะได้ครองเมืองเรืองยศ	จงรีบหากำหนดอย่านอนใจ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏ อ่านจบขบฟันหันหุน	เคืองขุ่นดาลเดือดไม่ดับได้
ลุกขึ้นกระทืบเตียงเสียงอึงไป	ข้าไทหลีกหลบกระทบกัน
น้อยฤๅฤๅษีมาทำเล่น	ลวงเผาคนเปนให้อาสัญ
ผัวอีจันท์สุดานี้กล้าครัน	มาปลอมเปนทรงธรรม์แทนตัว
กูจะจับทั้งเปนมาเข่นฆ่า	ให้สาสมน้ำหน้าทั้งเมียผัว
ถึงจะมีฤทธิไกรก็ไม่กลัว	ตัวต่อตัวสู้กันไม่ครั่นคร้าม
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ยายเถ้าเห็นอึงจึงทูลห้าม
พระอย่าเพ่อจู่ลู่วู่วาม	การณรงค์สงครามต้องค่อยคิด
ศัตรูอยู่ในราชฐาน	จะทำการแก้ไขให้สนิท
อันองค์พระคาวีก็มีฤทธิ์	ถอดชีวิตรไว้ในพระขรรค์ไชย
จงจับให้มั่นคั้นให้ตาย	อย่าดูถูกลูกผู้ชายหาควรไม่
คิดให้รอบคอบแล้วยกไป	จึงจะจับตัวได้ดังใจนึก
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ไวยทัตหุนหันไม่ทันตรึก
อวดรู้อวดหลักฮักฮึก	ข้าเคยพบรบศึกมาหลายยก
จะเข้าออกยอกย้อนผ่อนปรน	เล่ห์กลเรานี้อย่าวิตก
ทั้งพิไชยสงครามสามก๊ก	ได้เรียนไว้ในอกสารพัด
ยายกลับไปทูลพระเจ้าป้า	ว่าเรารับอาสาไม่ข้องขัด
ค่ำวันนี้คอยกันเปนวันนัด	จะเข้าไปจับมัดเอาตัวมา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ยายเถ้าสอพลอหัวร่อร่า
มิเสียทีที่เปนพระนัดดา	แกล้วกล้าสงครามไม่ขามใคร
ข้าจะเข้าไปทูลนางโฉมยง	ว่าพระองค์จะอาสาได้
ว่าแล้วกราบลาคลาไคล	มายังวังในทันที
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงตรงเข้าในห้อง	นั่งริมแท่นทองมเหษี
กระซิบทูลแถลงแจ้งคดี	พูดจาพาทีเปนความลับ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ไวยทัตขัดใจไม่นอนหลับ
นั่งนึกตรึกตราจะยกทัพ	ไปโจมจับไพรีที่ในวัง
จึงเรียกหาบรรดาข้าไท	ที่ไว้เนื้อเชื่อใจมาพร้อมพรั่ง
เอาคดีชี้แจงให้ฟัง	ตามหนังสือนั้นทุกประการ
เรานัดกันวันนี้ให้พร้อม	จะไปล้อมปราสาทราชฐาน
จับอ้ายทรชนคนพาล	จองจำทำประจานให้สาใจ
ทำไมกับศัตรูมันผู้เดียว	จะรบรับขับเคี่ยวที่ไหนได้
ถึงเสนาข้าเฝ้าเหล่านั้นไซ้	ถ้าแจ้งใจก็จะป่วนรวนมา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	พวกข้ายุเจ้าเอาหน้า
ต่างคนบังคมชมปัญญา	พระตรึกตราดังนี้ดีนัก
ตัวข้าทั้งปวงจะอาสา	ออกหน้ารุกโรมโหมหัก
พระเปนเจ้าเข้าแดงเสียแรงรัก	คงสมัคสู้ม้วยด้วยพระองค์
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ไวยทัตชื่นชมสมประสงค์
จึงว่าถ้าสำเร็จการณรงค์	เราก็คงได้ดีด้วยกัน
จงรีบเร่งรัดไปจัดพล	ผู้คนเคยรบที่แขงขัน
ให้ได้สักพันหนึ่งสองพัน	จะเล่นมันวันนี้ไม่เงือดงด
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พวกข้าไทใจฮึกขึ้นทั้งหมด
อยากจะใครได้ดีมียศ	ต่างสบถให้สัตย์ปัฏิญาณ
แล้วบังคมลามาข้างนอก	เที่ยวบอกบ่าวไพร่ที่ใกล้บ้าน
ได้คนร่วมจิตรคิดการ	ประมาณสองพันล้วนสันทัด
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ ตัวนายรายจดชื่อเสียง	ไล่เลียงพร้อมใจให้ความสัตย์
ต่างคนสัญญาอาณัติ	แล้วไปวังไวยทัตทั้งไพร่นาย
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ไวยทัตชื่นชมสมหมาย
ได้ผู้คนพลไพร่มากมาย	จึงให้แจกจ่ายเครื่องสาตรา
ทวนง้าวหลาวแหลนพร้อมพรั่ง	อิกทั้งหอกดาบปืนผา
แล้วให้เลี้ยงเหล้าเหล่าโยธา	จะได้กล้าหักหาญทำการเรา
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พวกไพร่ใจทมิฬกินเหล้า
ต่างคนโคลงหัวมัวเมา	บ้างเข้าสบถกันเปนเกลอ
ต่างคนประกวดอวดรู้	การกูแล้วใครไม่เสมอ
บ้างหลับตาอ้าปากพูดเพ้อ	เสียงเอะอะคะเอออึกกระทึก
ฯ ๔ คำ ฯ เส้นเหล้า

๏ เมื่อนั้น	ไวยทัตห้าวหาญในการศึก
ชื่นชมสมหวังนั่งนึก	จนยามดึกมืดมนฝนพยับ
จึงสั่งพวกพลคนทั้งหลาย	จงจัดแจงแต่งกายให้เสร็จสรรพ
ทั้งนายม้าผูกม้ามาคอยรับ	แล้วกำชับกำชาข้าไท
จะแก้แค้นแทนเจ้าชีวิตร	ใครอย่าคิดขี้ขลาดหวาดไหว
สั่งเสร็จเสด็จคลาไคล	ตรงไปสรงชลฉับพลัน
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏ ชำระสระสรงทรงเครื่อง	รุ่งเรืองพรรณรายฉายฉัน
แล้วกินว่านยาทาน้ำมัน	โพกพันผูกผ้าประเจียดรัด
คาดตะกรุดเครื่องรางอย่างยอด	แหวนพิรอดสอดใส่นิ้วพระหัดถ์
แล้วดื่มน้ำสุราอาพัด	พอกำดัดตึงตัวไม่กลัวใคร
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย

๏ ครั้นเสร็จสรรพจับกระบี่ลีลาศ	องอาจมิได้พรั่นหวั่นไหว
เผ่นขึ้นหลังม้าอาชาไนย	รีบร้นพลไกรไคลคลา
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก เชิด

๏ ครั้นถึงราชฐานทวารวัง	คับคั่งไพร่นายซ้ายขวา
ไวยทัตตรัสสั่งโยธา	อย่าช้าช่วยกันฟันประตู
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เหล่าพวกทหารถือขวานหมู
โห่พลางวางวิ่งพรั่งพรู	ฟันประตูตึงตังพังทลาย
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	นายประตูตัวสั่นขวัญหาย
ทั้งพวกนอนประจำซองกองราย	วุ่นวายตื่นตระหนกตกใจ
บ้างเรียกร้องพวกพ้องอึงมี่	ไม่รู้ว่าไพรีมาแต่ไหน
บ้างตะโกนบอกเร้าเข้าไป	เร่งทูลภูวไนยให้รู้
บ้างฉวยได้แหลนหลาวง้าวทวน	วิ่งสวนออกรอต่อสู้
รับรองป้องปัดศัตรู	เปนหมู่หมู่สู้รบกันไปมา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	ไวยทัตฤทธิไกรใจกล้า
ไล่พวกโยธีตีประดา	พลางขับมิ่งม้าเข้าฆ่าฟัน
แล้วร้องว่าเหวยชาวธานี	เจ้ามึงคนนี้แล้วฤๅนั่น
ช่างหลงเคอะเซอะอยู่ไม่รู้ทัน	ท้าวสันนุราชนั้นทิวงคต
อ้ายนี่ผัวอีจันท์สุดา	มันเปลี่ยนปลอมเข้ามาเปนขบถ
จงช่วยกันแก้แค้นแทนทด	จับอ้ายคนคดมาฆ่าตี
ว่าพลางทางขับม้าที่นั่ง	พวกชาวป้อมล้อมวังก็วิ่งหนี
เหล่าทหารไล่บุกคลุกคลี	โห่มี่เข้าล้อมปราสาทไชย
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	แสนสาวท้าวนางน้อยใหญ่
เห็นผู้คนอลหม่านทั้งวังใน	ต่างตระหนกตกใจวุ่นวาย
ร้องกรีดหวีดหวาดกลาดเกลื่อน	วิ่งโดนเพื่อนหกล้มผ้าห่มหาย
แต่บรรดาจ่าโขลนเจ้าขรัวนาย	วุ่นวายวิ่งปะทะปะกัน
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	พระคาวีฤทธิแรงแขงขัน
บรรธมอยู่ในที่แท่นสุวรรณ	ด้วยโฉมจันท์สุดายาใจ
ได้ยินสำเนียงเสียงโห่ร้อง	กึกก้องสนั่นหวั่นไหว
ผวาตื่นตระหนกตกพระไทย	จึงเผยบัญชรไชยชัชวาลย์
เห็นพวกพลโยธาถืออาวุธ	อุดตลุดสับสนอลหม่าน
ก็รู้ว่าข้าศึกมารอนราญ	ไม่สทกสท้านวิญญา
ตรัสบอกมเหษีนฤมล	เขายกรี้กรีพลมาหนักหนา
ตัวนายถือกระบี่ขี่ม้า	แก้วตามาดูเล่นด้วยกัน
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	จันท์สุดาหลากจิตรคิดพรั่น
แลเห็นกองทัพนับพัน	ตัวสั่นตระหนกตกใจ
ทรุดองค์ลงกราบกับตีนผัว	พ่อทูลหัวจะคิดเปนไฉน
ครั้งนี้ชีวันจะบรรไลย	อรไทยครวญคร่ำร่ำโศกา
ฯ ๔ คำ ฯ โอด

๏ เมื่อนั้น	พระคาวีฤทธิไกรใจกล้า
ปรอบนางพลางเช็ดชลนา	ฟังคำพี่ว่าอย่าเกรงกลัว
คนเท่านั้นมันจะมาทำไมได้	ฤๅเจ้าไม่เคยเห็นฝีมือผัว
นกอินทรีย์มีฤทธิ์ทั้งสองตัว	ยังฟันหัวขาดกลิ้งอยู่กลางดิน
อ้ายขี้ริ้วอย่างนี้ที่ไหน	ประเดี๋ยวใจก็จะตายฉิบหายสิ้น
ขี้เกียจกาแร้งจะแย่งกิน	เหมือนชีวิตรยุงริ้นสิ้นทั้งนั้น
ว่าพลางเล้าโลมนางโฉมยง	แล้วจัดแจงแต่งองค์ทรงพระขรรค์
ชวนจันท์สุดาวิลาวรรณ	มาเคียงกันเยี่ยมแกลแลดู
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ

๏ เมื่อนั้น	ไวยทัตหุนหันคันหัวหู
น้อยฤๅกล้าเยี่ยมหน้ามาอวดกู	ยังไม่รู้สำนึกถึงตาย
ว่าพลางทางขับม้าทรง	ยืนตรงช่องแกลแลมุ่งหมาย
แล้วชี้หน้าว่าเหวยอ้ายคนร้าย	มาปลอมเปนเจ้านายไม่อายใจ
ตัวมึงชาวดงพงพี	ชื่อว่าคาวีจริงฤๅไม่
มาลวงลุงกูเข้าเผาไฟ	มิได้ยำเยงเกรงกลัว
กูรู้เต็มอกจึงยกทัพ	จะมาล้อมจับมึงคนชั่ว
อย่าทำดึงดื้อถือตัว	ทั้งเมียทั้งผัวเร่งลงมา
ยังจะขืนยืนดูอยู่ว่าไร	ฤๅจะให้ลากยุดฉุดคร่า
จะบอบช้ำลำบากกายา	จงลงมาสารภาพกราบกู
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	พระคาวียิ้มเยาะหัวเราะอยู่
จึงตอบว่าเองอย่าอวดรู้	ประมาทกูดูถูกลูกผู้ชาย
ถึงเปนชาวดงพงพี	แต่ลวงเผาชาวบุรีได้ง่ายง่าย
อ้ายเถ้าลุงโง่งงหลงตาย	เดี๋ยวนี้หลานชายจะตายตาม
อย่าโอหังบังอาจอวดตัว	ใครจะกลัวกับเองเกรงขาม
เมื่อลุงเองก่อกวนลวนลาม	กูจึงสานตามตอบแทน
แต่เขาไม่ฆ่าเสียทั้งโคตร	ก็บุญคุณนับโกฏินับแสน
ยังจะมาผูกใจเจ็บแค้น	คิดขบถทดแทนต่อแผ่นดิน
เอื้อมอ้างช่างอวดจะฉุดคร่า	ให้ขี่คอกันมาอิกทั้งสิ้น
อุประมาหมายมุ่งเหมือนยุงริ้น	จะบินเข้าหาไฟอะไรมึง
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ไวยทัตพิโรธโกรธขึ้ง
จึงร้องว่าท้าทายอื้ออึง	ชีวิตรมึงวันนี้ถึงที่ตาย
ไม่เจียมตัวผัวเมียสองคน	จองหองพองขนใจหาย
แล้วร้องสั่งพลไกรไพร่นาย	เร่งจับอ้ายคนร้ายเร็วพลัน
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	พวกทหารกำแหงแขงขัน
แกว่งอาวุธวิ่งชิงกัน	ขึ้นตามอัฒจันท์ปราสาทไชย
บ้างกระทุ้งถีบดาลบานประตู	ลิ่มสลักแน่นอยู่ไม่หวาดไหว
บ้างปีนเหลี่ยมฐานบัดพลัดลงไป	เอาไม้ไล่ขว้างทิ้งวิ่งคึกคัก
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	พระคาวีมีฤทธิ์สิทธิศักดิ์
เห็นโยธาข้าศึกฮึกฮัก	โหมหักเข้ามาจะราวี
จึงแกว่งพระขรรค์ไล่ฟันฟาด	แล้วลงจากปรางมาศปราสาทศรี
มิได้ย่อท้อต่อไพรี	หยุดยืนอยู่ที่กลางชาลา
พระจึงตั้งจิตรพิศถาน	คิดถึงพระอาจารย์ชาญกล้า
ข้าจะแกว่งพระขรรค์อันศักดา	ขอให้เปนโยธาออกต่อยุทธ์
เสี่ยงพลางทางแกว่งพระขรรค์ไชย	เปนผู้คนพลไพร่อุดตลุด
ล้วนถือเครื่องสาตราอาวุธ	เข้ารบรับสัปรยุทธกับไพรี
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	พวกไพร่ไวยทัตไม่ถอยหนี
รบรูปนิมิตรด้วยฤทธี	ต่อตีแทงฟันมันไม่ตาย
ต่างคนคิดขยั้นหวั่นหวาด	เห็นพวกตัวตายกลาดลงมากหลาย
รบพลางถอยหลังกระทั่งนาย	วุ่นวายหลีกหลบกระทบกัน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	ไวยทัตเคืองขุ่นหุนหัน
เห็นพวกไพร่พลคนทั้งนั้น	ขยั้นย่อท้อต่อไพรี
จึงลุกไล่ให้คืนเข้ารบรับ	ขู่สำทับร้องว่าใครอย่าหนี
แล้วขับม้ามาตรงพระคาวี	แกว่งกระบี่จะฟันให้บรรไลย
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระคาวีไม่พรั่นหวั่นไหว
แกว่งพระขรรค์คอยขยับรับไว้	เลี้ยวไล่ประชิดติดพัน
ได้ทีถาโถมโจมจับม้า	ฉุดคร่าบังเหียนเวียนหัน
ท่อยทีหมายพิฆาฏฟาดฟัน	กลอกกลับจับกันด้วยกำลัง
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	ไวยทัตพลัดตกม้าที่นั่ง
ผุดลุกทลึ่งตึงตัง	ไม่รอรั้งรื้อวิ่งเข้าชิงไชย
ร่ายรำกระบี่เปนทีท่า	หวดซ้ายป่ายขวาโลดไล่
กลอกกลับรับรองว่องไว	มิได้ละวางห่างกัน
ฯ ๔ คำ ฯ กลอง

๏ เมื่อนั้น	พระคาวีฤทธิแรงแขงขัน
หักโหมโรมรุกบุกบัน	เปนเชิงชั้นเลี้ยวล่อต่อยุทธ์
เผ่นขึ้นยืนเหยียบเข่าขวา	เปลี่ยนท่าทีจับสัปรยุทธ์
เคล่าคล่องป้องปัดอาวุธ	อุดตลุดเลี้ยวไล่กันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ไวยทัตขยั้นพรั่นหนักหนา
สุดสิ้นกำลังวังชา	อ่อนระอาเหนื่อยเหน็ดเข็ดฝีมือ
ไม่อาจอยู่รบรับสัปรยุทธ์	ทิ้งสาตราอาวุธออกวิ่งตื๋อ
บ่าวไพร่ใหญ่น้อยพลอยแตกฮือ	อึงอื้อไปทั้งวังใน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	เหล่ารูปนิมิตรประชิดไล่
ถือดาบแกว่งกวัดสกัดไว้	มิให้ออกนอกทวารา
บ้างจับได้ไพร่เลวเหล่านั้น	ช่วยกันอุดตลุดฉุดคร่า
ที่จับได้ไวยทัตก็มัดมา	เข้าไปน่าที่นั่งพรั่งพร้อมกัน
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	พระคาวีปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
จับได้ไวยทัตตัวสำคัญ	พอสุริยันรุ่งรางสว่างฟ้า
จึงตรัสเย้ยเหวยหลานเจ้าธานี	เมื่อตะกี้ฮึกฮักหนักหนา
ไยไม่แผลงอิทธิฤทธา	ให้เขาจับมัดมาเหมือนอย่างปู
วันนี้ชีวิตรจะวายปราณ	จงให้การตามจริงอย่านิ่งอยู่
ซึ่งเองยกกองทัพมาจับกู	ที่พวกเพื่อนร่วมรู้นั้นกี่คน
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ไวยทัตทูลความมาแต่ต้น
อีเถ้าทัศประสาทแสนกล	ไปลอบเล่าเหตุผลเปนความลับ
ทั้งนางคันธมาลีมีสาร	ว่าขานให้ข้าเข้ามาจับ
จึงได้พาพวกพ้องเปนกองทัพ	มาเคี่ยวขับชิงไชยถึงในวัง
ซึ่งหยาบช้าว่าขานพระผ่านเกล้า	เพราะมัวเมาโมโหโอหัง
จงโปรดยกโทษาข้าสักครั้ง	ถ้าทำอิกทีหลังให้ตัดคอ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระคาวีผินผันกลั้นหัวร่อ
เห็นไวยทัตเต็มกลัวตัวงอ	วิงวอนอ่อนง้อขอชีวิตร
พระแกล้งเฉยเลยสั่งพวกขันที	อันนางคันธมาลีเปนคนผิด
กับอีเถ้าทัศประสาทร่วมคิด	โทษถึงชีวิตรมรณา
จงจับตัวไว้ให้มั่นคง	คุมออกไปส่งเขาข้างน่า
สั่งเสร็จเสด็จลีลา	ออกมาพระโรงคัลทันใด
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏ ลดองค์ลงนั่งเหนืออาศน์	พรั่งพร้อมอำมาตย์น้อยใหญ่
จึงตรัสบอกมหาเสนาใน	เราจับได้คนผิดคิดคด
คืออ้ายไวยทัตตัวดี	กับนางคันธมาลีเปนขบถ
อีเถ้าทัศประสาทชาติทรยศ	โทษถึงตายหมดไม่ไว้มัน
จงจองจำขื่อคาพาตัว	ตเวนไปให้ทั่วเขตรขัณฑ์
ทั้งทางเรือทางบกสักหกวัน	แล้พิฆาฏฟาดฟันให้บรรไลย
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนารับสั่งบังคมไหว้
ออกมาจัดกันทันใด	เร่งไพร่ให้คุมคนโทษมา
จองจำพันธนาห้าประการ	นครบาลถือดาบเดินหน้า
ให้ร้องตามโทษตัวที่ชั่วช้า	เสนาตีฆ้องป่องป่องไป
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ ตเวนทั้งเรือบกได้หกวัน	แล้วพากันมาที่ท้ายกรุงใหญ่
เอาคนโทษผูกรัดมัดไว้	ฟาดฟันบรรไลยทั้งสามคน
ฯ ๒ คำ ฯ ปี่กลอง
เพลงยาวชมพระราชนิพนธ์

๏ พระนิพนธ์คาวีสี่สมุด	ช่างแคะขุดค่อนไค้ไม่ขัดสน
ทั้งอักษรกลอนเพราะเสนาะล้น	ตัดต้นเติมต่อแต่ข้อเพราะ
ตั้งแต่ท้าวสันนุราชมาดหมาย	ใช้ให้ยายทัศประสาทเที่ยวสืบเสาะ
ได้นางจันท์สุดามาจำเพาะ	ท้าวปะเหลาะนักหนานางด่าทอ
แต่เฝ้าเกี้ยวเลี้ยวเล่นเปนหลายครั้ง	เหลือกำลังสั่งให้ไปหาหมอ
ทำเสน่ห์เล่ห์กลจนกลอกคอ	นางไม่ย่อหย่อนด่าระอาลง
จนพระหลวิไชยมาชุบตัว	ท้าวเมามัวมืดคลุ้มลุ่มหลง
เข้านั่งริมกองไฟดังใจจง	เธอถีบส่งลงไปไฟไหม้ตาย
จึงหยิบพระคาวีที่ในย่าม	รูปงามจริงเจียวใจหาย
นางคันธมาลีมาวุ่นวาย	ไม่รู้ตัวผัวตายตะกายชิง
เที่ยวเทลาะเกาะแกะเกะกะ	จนพระคาวีเธอตีกลิ้ง
ไม่รู้คิดว่าผัวของตัวจริง	ทำสบิ้งสบัดฟัดก้นไป
นอนครางออดออดกอดเข่า	พอยายเถ้าทัศประสาทไปบอกให้
รู้เรื่องเคืองจิตรเจ็บใจ	เขียนหนังสือส่งไปให้ไวยทัต
ไวยทัตรู้ชัดว่าเปนขบถ	ยกพลมาหมดมากถนัด
พระคาวีตีแตกแล้วจับมัด	ส่งให้ตัดศีศะทั้งสามคน
ทรงประดิษฐ์คิดเรื่องแต่เพียงนี้	ที่ยังมีต่อไปไม่เปนผล
ทั้งอักษรกลอนเขินเกินทน	ถ้าใครอ่านพานบ่นขี้เกียจฟัง
พระนิพนธ์สี่เล่มนี้เต็มเพราะ	ทั้งเสนาะน้ำถ้อยเหมือนหอยสังข์
ใครจะอ่านแล้วให้คิดอนิจจัง	หาไม่เปนบ้าคลั่งไปดอก เอยฯ

๔
ตอนที่ ๔ พระคาวีรบกับไวยทัต