๏ เมื่อนั้น	ระเด่นบุษบาสาวสวรรค์
ในอกหมกไหม้ดังไฟกัลป์	อยู่ยังห้องสุวรรณไสยา
บรรทมรำพึงคะนึงไป	ให้คลั่งคลุ้มกลุ้มใจหนักหนา
ตัวกูแม้นม้วยมรณา	ก็ดีกว่าที่เป็นดังนี้
ไม่สรงไม่เสวยกระยาหาร	เยาวมาลย์มัวหมองรัศมี
ยิ่งคิดยิ่งแค้นแสนทวี	ดังเลือดตามารศรีจะหยัดลง ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	มะเดหวีศรีสวัสดิ์นวลหง
จึงปลอบพระบุตรีโฉมยง	เจ้าจงระงับดับโศกา
ตามเสด็จภูวไนยใช้บน	นฤมลจงฟังแม่ว่า
แม้นสองกษัตริย์ทราบกิจจา	โทษาแม่นี้จะหนักนัก
ถึงพี่ยาได้มาต้องตัว	ใช่ชายชั่วมาระคนปนศักดิ์
ฟังคำแม่เถิดนะลูกรัก	เอาน้ำมาลูบพักตร์พระบุตรี
แล้วเอาสุคนธามาทรง	บรรจงกวดเกล้าเกศี
พระพี่เลี้ยงช่วยแต่งให้เทวี	จนรุ่งราตรีสว่างฟ้า ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ฝ่ายเจ้าพนักงานถ้วนหน้า
บ้างแต่งที่สถานศาลเทวา	ประดับประดาราชวัติฉัตรธง
แขวนโคมผูกม่านเพดานดาษ	พรมเจียมปูลาดกวาดผง
ตั้งเครื่องพลีกรรม์บรรจง	สำหรับจะได้ทรงบูชา
ชาวประโคมพิณพาทย์มโหรี	ก็ขนเครื่องดนตรีไปเตรียมท่า
ทั้งสัตว์สิงสิ่งละพันนานา	พนักงานก็เอามาปล่อยไว้
บ้างรีบทำที่ประทับรับเสด็จ	แล้วเสร็จพอจวนประจุสมัย
ตั้งกองป้องกันระวังระไว	คอยท่าภูวไนยจรลี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีเรืองศรี
ทั้งสุหรานากงทรงฤทธี	กับกะหรัดตะปาตีพี่ยา
สังคามาระตาสุริย์วงศ์	ต่างองค์เกษมสันต์หรรษา
ทั้งระตูล่าสำจรกา	เสด็จสรงคงคาทันใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏ ต่างองค์ชำระสระสนาน	สุคนธารปนทองผ่องใส
หอมหวนอวลอบตลบไป	สอดใส่สนับเพลาเชิงงอน
ภูษาทรงลายอย่างต่างสีกัน	น้ำเงินตองท้องพันม่วงอ่อน
ต่างใส่ฉลององค์อลงกรณ์	อินทรธนูงามงอนสะบัดปลาย
ชายไหวสุวรรณกุดั่นดวง	ทับทรวงสังวาลประสานสาย
ทองกรเนาวรัตน์จำรัสราย	ธำมรงค์เพชรพรายเพราตา
ต่างทรงมงกุฎชฎาแก้ว	กรรเจียกจอนเพริศแพร้วซ้ายขวา
ห้อยอุบะเหน็บกริชฤทธา	มาคอยท่ารับเสด็จพระทรงธรรม์ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เพลง
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	พระผู้ผ่านดาหาเขตขัณฑ์
ครั้นรุ่งรางสร่างสีรวีวรรณ	ก็จรจรัลมาสรงวารี
ทรงเครื่องประดับสำหรับกษัตริย์	ล้วนวิเชียรจำรัสรัศมี
แล้วชวนโอรสราชบุตรี	มเหสีโสภายาใจ
พร้อมพระสนมนางทั้งปวง	ดังดาวล้อมดวงแขไข
เสนาแห่แหนแน่นไป	ภูวไนยเสด็จมายังคิรี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ กลองโยน

๏ ครั้นถึงซึ่งสถานเทพารักษ์	อันทรงฤทธิ์สิทธิศักดิ์เรืองศรี
เสด็จนั่งเหนืออาสน์รูจี	ภูมีเคารพอภิวันท์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
สระบุหร่ง

๏ จึงจุดธูปเทียนทองบวงสรวง	บำบวงเทวราชรังสรรค์
ถวายเครื่องสังเวยพลีกรรม์	ภูเขาเงินสุวรรณอันอำไพ


ทั้งแพะแกะโคกระทิงมหิงสา	สิ่งละพันนานาน้อยใหญ่
แก้คำซึ่งบำบวงไว้	แล้วสั่งให้ประโคมขึ้นนี่นัน
ฯ ๔ คำ ฯ สาธุการ
ร่าย

๏ เสร็จแล้วเคารพอภิวาท	ภูวนาถย่างเยื้องผายผัน
พร้อมฝูงอนงค์นางกำนัล	มาหยุดยังสุวรรณพลับพลา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีมียศถา
กับระเด่นซึ่งตามเสด็จมา	ก็ขึ้นทรงอาชาฉับพลัน
พวกอาสาเกราะทองสันทัด	ทหารหัดม้าแซงแข็งขัน
ต่างคนถวายบังคมคัล	แล้วชักม้าดากันเข้าไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บ้างร่ายรำเพลงหอกกลอกกลับ	ขี่ขับสะบัดย่างวางใหญ่
บ้างรำทวนดังกระบวนชิงชัย	ล้อมไล่ลุยแทงมฤคา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ โห่พลางต่างขับอัศวราช	เข้าพิฆาตโคกระทิงมหิงสา
พุ่งซัดต้องสัตว์นานา	ความโตรกตัวกล้าก็กลับชน
บ้างตื่นเต้นเผ่นผาดลำพองโผน	โดดโดนเสี่ยวสู้สับสน
บ้างบ้าเลือดเดือดดุไม่คิดตน	ตามชนจนม้วยชีวิต ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ ทหารหอกเกณฑ์หัดสกัดหน้า	ควบม้าหมายมุ่งพุ่งไม่ผิด
ต่างคนเข้มแข็งสำแดงฤทธิ์	ตามติดไล่ซ้ำระยำลง ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ มฤคาโคกระทิงสิ่งละพัน	ก็ม้วยชีวันไม่เหลือหลง
สำรวลสรวลสุขไปทุกองค์	ให้ขนส่งวิเสทเนื่องมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	นางวิเสทนอกในซ้ายขวา
บ้างแล่เถือเนื้อนั้นมิทันช้า	แต่งมัจฉมังสาวุ่นไป
บ้างยี่ยำทำพล่าฉู่ฉี่	ปิ้งจี่ต้มแกงพะแนงไก่
สมันคั่วอั่วอ่อมพร้อมไว้	แล้วยกไปเลี้ยงเหล่าโยธา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ชุบ เจรจา

๏ บัดนั้น	ฝ่ายนางพนักงานถ้วนหน้า
ครั้นจวนบังควรเวลา	ก็เชิญเครื่องเนื่องมาตามกัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ

๏ ตั้งพระสุพรรณภาชน์บรรจง	ถวายองค์พระผู้ผ่านไอศวรรย์
เครื่องเสวยกษัตริย์ทั้งนั้น	ตั้งรายเรียงกันเป็นหลั่นมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระองค์ทรงพิภพดาหา
ชวนโอรสราชนัดดา	ให้เสวยโภชนาสาลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูจรกาเกษมศรี
เห็นโฉมระเด่นบุตรี	สมประดีด่าวดิ้นแดยัน
เสวยพลางทางตะลึงลืมเคี้ยว	แลเหลียวดูนางพลางรับขวัญ
เสนหาอาวรณ์ผูกพัน	หมายมั่นกระหยิ่มกริ่มใจ
พระเชษฐาสั่นกายเป็นหลายที	จะรู้สึกสมประดีก็หาไม่
ลืมอายสาวสรรค์กำนัลใน	ลืมกลัวท้าวไทธิบดี
สังคามาระตาทรงสวัสดิ์	กับระเด่นสิงหัดส่าหรี
อีกองค์กะหรัดตะปาตี	ก็แลดูมารศรีไม่วางตา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีคิดริษยา
เห็นระตูดูนางบุษบา	พระกริ้วโกรธโกรธาดังเพลิงกัลป์
เขม้นดูจรกาแล้วคว้ากริช	จะใคร่ผลาญชีวิตให้อาสัญ
ขุกคิดเกรงองค์พระทรงธรรม์	สู้สะกดอดกลั้นโกรธา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระองค์ทรงพิภพดาหา
เสร็จเสวยเอมโอชโภชนา	จึงมีบัญชาตรัสไป
จงชวนกันขับรำให้สำราญ	ทำสักการเทวาในป่าใหญ่
แก้คำซึ่งบำบวงไว้	แก่เทพไทเทพารักษ์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีมีศักดิ์
ขวยเขินสะเทิ้นเป็นพ้นนัก	ก้มพักตรายิ้มพริ้มพราย
จำเป็นรับสั่งแล้วยั้งอยู่	ให้อดสูกำนัลทั้งหลาย
อนุชาทูลเตือนให้เคลื่อนคลาย	พระชายชำเลืองเนตรดูเทวี
จะนิ่งเสียก็กลัวภูวไนย	ครั้นจะไปก็อายนางโฉมศรี
เสหยอกสียะตราให้ช้าที	ครั้นภูมีซ้ำว่าก็คลาไคล ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ แล้วว่าอนุชาเจ้าขับก่อน	พี่จึงจะกล่าวกลอนแก้ไข
บัดนี้ยังขุ่นข้องไม่คล่องใจ	คิดอะไรขัดสนพ้นปัญญา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สุหรานากงกนิษฐา
เข้าใจในทีพระพี่ยา	วันทาแล้วลุกขึ้นทันใด
ทอดกรอ่อนระทวยนวยนาด	ยุรยาตรเยื้องกรายส่ายไหล่
ตามจังหวะประเท้าว่องไว	แล้วขับครวญหวนไปเป็นโอดพัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ฝรั่งรำเท้า

๏ ยอกรประนมขึ้นเหนือเกศ	ไหว้ไทเทเวศร์รังสรรค์
ศักดิ์สิทธิ์ฤทธิไกรใครจะทัน	ซึ่งรับพลีกรรม์บำบวง
องค์อสัญแดหวาวราฤทธิ์	สิงสถิตอยู่ในไศลหลวง
เชิญดูขับรำทั้งปวง	ที่ได้บวงสรวงไว้เอย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ กลองแขก
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีศรีใส
ขวยเขินสะเทิ้นอายอรไท	จำใจจึงลุกขึ้นทันที
ทอดกรกรีดกรายทั้งซ้ายขวา	ชำเลืองดูบุษบามารศรี
คิดแค้นจรกาแสนทวี	ภูมีขับเปรียบไปมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ฝรั่งเดิน

๏ ยอกรกึ่งเกล้าบังคม	องค์บรมอสัญแดหวา
ผู้ใดองอาจอหังการ์	จงจิตริษยาสาธารณ์
อันดวงดอกฟ้าสุมาลัย	ของเราปลูกไว้ในสถาน
มันไม่เกรงพักตร์จะหักราน	จงสังหารอย่าไว้มันเอย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เพลงฝรั่ง
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	จรกาเคืองขุ่นหุนหัน
รู้เท่าอิเหนากุเรปัน	บังคมคัลแล้วลุกออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีใจกล้า
ทำเป็นกริ้วโกรธโกรธา	ติว่าตีกลองไม่ต้องเพลง
จะลงจังหวะก็เคลื่อนคลาด	จะนวยนาดรำไปไม่เหมาะเหมง
พระจึงจรลีไปตีเอง	ให้ครื้นเครงกลบเสียงจรกา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูเคืองขัดสหัสสา
ก้มเกล้ากราบงามสามลา	มิช้าก็ขับรำไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
พม่าแห่

๏ ยอกรขึ้นเพียงศิโรเพฐน์	ไหว้ไทเทเวศร์น้อยใหญ่
อันมีทิพเนตรส่องไป	อย่าได้เข้าด้วยคนร้าย
จงสังหาญผลาญหมู่ริษยา	ให้ประจักษ์แก่ตาคนทั้งหลาย
ข้ามิได้คิดคดหยาบคาย	ขอให้เสร็จสมหมายมา เอย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง เจรจา
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	พระองค์ทรงภพดาหา
เห็นองค์อิเหนานัดดา	ขัดเคืองจรกาธิบดี
จะให้ขับรำเรียงตัวไป	ก็จะไม่เป็นสุขเกษมศรี
มิรู้ที่จะบัญชาพาที	ภูมีเสด็จกลับพลับพลาพลัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีเฉิดฉัน
จึงชวนกษัตราทั้งห้านั้น	เที่ยวไปในอรัญรัถยา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
ชมดง

๏ พระพลางพิศพรรณรุกขชาติ	งอกงามเดียรดาษบนเนินผา
ดอกผลพวงห้อยย้อยระย้า	สกุณาจิกกินแล้วบินพลาง
ลางต้นเอนชายปลายสะบัด	ดังไม้ดัดปลูกไว้ในกระถาง
กอรวกร่มเรียงเคียงทาง	พะยอมยางสูงเยี่ยมเทียมคิรี
งามชะง่อนเงื้อมผาศิลาลาย	เหลืองแดงดังระบายหลายสี
โตรกตรอกซอกธารชลธี	วารีซับซึมอยู่อัตรา
ที่ทางข้างเชิงกุหนิงนั้น	ร่มรื่นพื้นพรรณพฤกษา
ภายใต้เตียนสะอาดลาดศิลา	เสด็จโดยมรคาคลาไคล ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เพลงช้า
ร่าย

๏ พระพายชายพัดมาอ่อนอ่อน	เข้าหยุดประทับร้อนอาศัย
นั่งเล่นที่หน้าศาลาลัย	แทบใกล้อาศรมพระมุนี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจาบทที่ ๔๘

๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์ประไหมสุหรี
ครั้นเวลาเฝ้าพระภูมี	เทวีแต่งองค์อลงการ์
ชวนมะเดหวีมีศักดิ์	บุษบาลูกรักเสนหา
กุมกรระเด่นสียะตรา	ฝูงกำนัลกัลยาก็ตามไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เพลงช้า

๏ ครั้นถึงที่ประทับพลับพลาทอง	พระผู้ครองพิภพเป็นใหญ่
สี่กษัตริย์เสด็จคลาไคล	เข้าไปอภิวาทวันทา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
สามเส้า

๏ เมื่อนั้น	พระปิ่นปักนคเรศดาหา
ครั้นเห็นระเด่นบุษบา	พักตราเศร้าหมองมัวไป
จึ่งถามว่าเป็นไรนะลูกรัก	ผิวพักตร์พิกลหม่นไหม้
เจ้าเจ็บป่วยเป็นประการใด	หรือใครทำไมให้ขัดแค้น ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	มะเดหวีอกสั่นขวัญแขวน
ก้มกราบบาทมูลแล้วทูลแทน	ไม่ได้ยินว่าแค้นเคืองใคร
กิริยาอาการก็เห็นดี	จะมีโรคาก็หาไม่
น่าจะเคราะห์ร้ายไม่สบายใจ	จึ่งมัวหมองไปกว่าทุกวัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระผู้ผ่านกรุงไกรไอศวรรย์
จึ่งตรัสสั่งมะเดหวีด้วยพลัน	จะพาไปอภิวันท์พระอาจารย์


ให้ดาบสช่วยรดน้ำมนต์ให้	ระงับภัยเป็นสุขเกษมศานต์
เห็นจะหายเคราะห์ร้ายรำคาญ	เร่งพาเยาวมาลย์ไปบัดนี้ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์มะเดหวี
รับสั่งทรงธรรม์อัญชลี	แล้วพาพระบุตรีออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ จึ่งสั่งพี่เลี้ยงด้วยพลัน	ให้จัดสรรสิ่งของแลภูษา
ครบเครื่องสักการบูชา	ธูปเทียบมาลาหลายพรรณ
ให้พระธิดาเยาวมาลย์	แบกพานใส่ผ้าผายผัน
มะเดหวีก็พาจรจรัล	ฝูงกำนัลแวดล้อมลีลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เพลงช้า

๏ เมื่อนั้น	บุษบาทรงโฉมเสนหา
แบกพานผ้าเดินดำเนินมา	กับฝูงกัลยานารี
ครั้นถึงศาลาริมถนน	เห็นฝูงคนมากมายอึงมี่
เหลือบเห็นระเด่นมนตรี	กับกษัตริย์ธิบดีจรกา
นางมิอาจดำเนินเดินไป	ละอายใจตระหนกตกประหม่า
องค์ระทวยขวยเขินเมินพักตรา	ดังพานผ้าจะพลัดตกลง ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีสูงส่ง
จึ่งขับพลที่มาด้วยพระองค์	ให้หลบลงพ้นทางนางจะมา


ยังแต่หกองค์พงศ์กษัตริย์	คือกะหรัดตะปาตีเชษฐา
กับระเด่นสังคามาระตา	ทั้งสุหรานากงทรงฤทธี
อีกทั้งท้าวจรกาล่าสำ	ต่างคำนับไหว้มะเดหวี
ครั้นเห็นระเด่นบุตรี	แบกพานมณีเอียงมา
ระเด่นมนตรีกุเรปัน	ผายผันเข้าประคองพานผ้า
ว่าพานหนักไม่ช่วยกัลยา	หากว่าเรารับไว้ทัน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	จรกาครั้นเห็นก็หุนหัน
เดือดดาลทะยานใจดังไฟกัลป์	น้อยหรือนั่นบังอาจดูเบา
ครั้นจะว่าก็มิได้ใช่ที่	เพราะเหตุว่าเป็นพี่น้องเขา
สารพัดทำได้ก็ทำเอา	ต่อหน้าเราเจ้าผัวไม่กลัวเกรง
จึงเสว่าแก่ระเด่นทั้งสาม	เจ้าทำหยาบหยามข้ามข่มเหง
อะไรกลุ้มรุมดูเมียกันเอง	เป็นเพื่อนชายไม่เกรงใจกัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาก็สรวลสันต์
จึ่งว่าเป็นน่าอัศจรรย์	ตรัสไยอย่างนั้นภูวไนย
ถึงดูก็ต่อเสด็จคล้อย	จะว่าไรสักน้อยก็หาไม่
เป็นมเหสีท่านก็แจ้งใจ	จะได้เป็นศรีจรกา
อันพระบุตรีดังปิ่นเกล้า	เช่นเรานี้ควรแต่เป็นข้า
ไม่ใฝ่สูงให้เกินพักตรา	อย่าพักคิดริษยาให้ป่วยการ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	กะหรัดตะปาตีจึ่งว่าขาน
ข้าและแลดูเยาวมาลย์	จะใคร่ได้จึ่งซานซมมา
ด้วยตัวเรารูปชั่วแลต่ำศักดิ์	เขย่งรักอรไทได้เกื้อหน้า
แม้นมิได้ก็ไม่คืนพารา	จะเอากรุงดาหาเป็นเรือนตาย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจาบทที่ ๔๙

๏ เมื่อนั้น	สุหรานากงเฉิดฉาย
ยิ้มพลางทางกล่าวอภิปราย	อย่าว่ามากมายให้ป่วยการ
อันกะกังกะหรัดตะปาตี	แก้ไขด้วยมีโวหาร
สังคามาระตากุมาร	อ่อนหวานฉลาดเจรจา
จะตามนางไปบ้างก็ไม่ได้	ทะยานใจแล้วพูดแก้หน้า
ฝ่ายข้างระตูจรกา	เจ้าว่าทั้งนี้ผิดที่ไป
ถึงจะเป็นคู่ครองของเจ้า	แต่พี่น้องของเรายกให้
อย่าดูนางนางจะอดสูใจ	ต่อได้แล้วจึ่งพิศให้อิ่มตา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจาบทที่ ๕๐

๏ เมื่อนั้น	จรกาแค้นขัดสหัสสา
มิรู้ที่จะตอบวาจา	ก็สรวลเสเฮฮาไปด้วยกัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีเฉิดฉัน
ประคองพานเดินเคียงเมียงมัน	พระแสนกระสันพันทวี
เหน็บแนมแกมกลปนไป	มิให้ปรากฏแก่สาวศรี
ครั้นใกล้อาศรมพระมุนี	ภูมีมิใคร่จะไคลคลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	บุษบาเยาวยอดเสนหา
ดำเนินเดินเคียงเมียงมา	นัยนาหลบเนตรภูวไนย
นางสะบิ้งสะบัดด้วยขัดเคือง	ชายชำเลืองหางตาแล้วค้อนให้
ขวยเขินสะเทินหฤทัย	จำเป็นจำใจจรจรัล ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง เจรจาบทที่ ๕๑

๏ เมื่อนั้น	มะเดหวีมีศักดิ์เฉิดฉัน
มาถึงอาศรมพระนักธรรม์	ก็เข้าไปอภิวันท์ทันใด
แล้วถวายธูปเทียนแลภูษา	โสมนัสศรัทธาเลื่อมใส
ขอพระอาจารย์ชาญชัย	จงได้โปรดเกล้าบุษบา
ช่วยรดน้ำทิพมนต์ให้	อรไทเศร้าหมองหนักหนา
ปาปะอะหยีให้พามา	กราบแล้ววันทาพระอาจารย์
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจาบทที่ ๕๒

๏ เมื่อนั้น	องค์สังปะลิเหงะฤาษีสาร
เล็งดูรู้ด้วยอภิญญาณ	เหตุการณ์ทั้งปวงก็แจ้งใจ
จึ่งถามว่าจะให้รดน้ำมนต์	ทั้งสองทีเดียวหรือไฉน
พระองค์จงตรัสบอกไป	อย่าให้ต้องทำเป็นสองที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจาบทที่ ๕๓

๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์มะเดหวี
ฟังสังปะลิเหงะมุนี	เทวียิ้มแล้วก็แลมา
อิเหนายิ้มแล้วก็เมินพักตร์	ส่วนลูกรักผูกคิ้วนิ่วหน้า
ทั้งสี่พี่เลี้ยงกัลยา	ยิ้มพรายชายตาดูกัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์สังปะลิเหงะก็ผายผัน
เข้าเสกน้ำทำในอาศรมนั้น	สรรเอาแต่ยอดวิทยา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏ เดชะพระเวทอันเชี่ยวชาญ	ระงับโรคภัยพาลเป็นสุขา
ครั้นเสร็จก็ยกน้ำมนต์มา	ยังหน้าอรัญกุฎี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ จึ่งรดศิโรตม์โสรจสรง	ให้องค์บุษบามารศรี
รดทั้งระเด่นมนตรี	พร้อมกับเทวีด้วยพลัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ แล้วจึ่งอวยพรศรีสวัสดิ์	สองกษัตริย์จงสุขเกษมสันต์
เสวยรมย์สมสองครองกัน	อย่ามีโรคันอันตราย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจาบทที่ ๕๔

๏ เมื่อนั้น	องค์มะเดหวีโฉมฉาย
กับพี่เลี้ยงซ่อนยิ้มพริ้มพราย	บุษบาคิดอายก็ก้มพักตร์
ต่างถวายประณตบทบงสุ์	ลาองค์พระมุนีมีศักดิ์
ออกจากอาศรมสำนัก	แล้วชวนลูกรักคลาไคล ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง

๏ เมื่อนั้น	พระทรงโฉมประโลมพิสมัย
ตามเสด็จพระชนนีไป	ภูวไนยชายเนตรดูเทวี
ครั้นถึงศาลาจงกรม	จึ่งบังคมลาองค์มะเดหวี
ไปกับพี่เลี้ยงเสนี	สู่ที่ประทับพลับพลาชัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
ช้า

๏ เมื่อนั้น	พระองค์ทรงภพสบสมัย
แต่เสด็จมาแรมอยู่ในไพร	ก็ได้เจ็ดทิวาราตรี
พระทรงธรรม์ถวิลจินดา	จะกลับคืนดาหากรุงศรี
เกลือกพระเชษฐาธิบดี	พระน้องสองบุรีจะยกมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย

๏ คิดแล้วจึ่งบัญชาสั่ง	อำมาตย์ดะหมังยาสา
จงเร่งตรวจเตรียมโยธา	เพลาเย็นจะกลับเข้ากรุงไกร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทั้งสองเสนาอัชฌาสัย
รับสั่งบังคมแล้วคลาไคล	ออกไปจัดพลโยธา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ เจรจา
ยานี

๏ เร่งรัดจัตุรงค์ทวยหาญ	ตามตำแหน่งพนักงานซ้ายขวา
ขุนช้างผูกช้างชนะงา	ขุนม้าผูกม้าล้วนตัวดี
ขุนรถก็เตรียมรถทรง	รถประเทียบอนงค์สาวศรี
ขุนพลตรวจพลโยธี	ล้วนมีฝีมือเชี่ยวชาญ
ตั้งกองเดียรดาษกลาดเกลื่อน	พร้อมทั้งพลเรือนแลทหาร
เสร็จในสายัณห์มิทันนาน	คอยเสด็จภูบาลจะยาตรา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีใจกล้า
จึ่งว่าแก่ระตูจรกา	เมื่อเสด็จออกมาจากธานี
ข้าเป็นทัพหน้าเจ้ามาหลัง	ครั้งนี้จะกลับบุรีศรี
เจ้าจงเป็นทัพหน้าพระภูมี	เรานี้จะรั้งหลังไป
ว่าแล้วก็เสด็จกลับมา	ยังสุวรรณพลับพลาที่อาศัย
พระเร่งเศร้าสร้อยละห้อยใจ	ด้วยจะไกลระเด่นบุษบา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏ เมื่อนั้น	องค์ศรีปัตหราดาหา
ครั้นใกล้สุริยนสนธยา	เสด็จมาสรงสนานสำราญองค์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏ พนักงานถวายพานภูษาผลัด	ไขสหัสธาราโสรจสรง
วารีโปรยปรายกระจายลง	แล้วทรงเครื่องต้นพระสำอาง
ปรุงปนนพคุณหนุนผิวพักตร์	สอดสนับเพลาปักหักทองขวาง
ภูษายกอย่างนอกดอกกลาง	ไว้หางหงส์ห้อยชายแครง
ฉลององค์ตาดปักปีกแมงทับ	สร้อยสังวาลบานพับระยับแสง
ทับทรวงพวงเพชรเม็ดแตง	ทองกรแก้วแดงกุดั่นดวง
ธำมรงค์ทรงถ้วนนิ้วพระหัตถ์	มงกุฎเก็จเพชรจำรัสรุ้งร่วง
กรรเจียกจอนห้อยอุบะบุปผาพวง	ถือเช็ดหน้าสีม่วงโมรี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏ ทรงกริชแล้วเสด็จลีลา	งามสง่าดังไกรสรสีห์
ขึ้นทรงรถแก้วมณี	ให้เคลื่อนโยธีไคลคลา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ กลองโยน
โทน

๏ รถเอยรถแก้ว	ดุมวงเวียนแววเวหา
สีแก้วจับแสงจันทรา	ส่องสว่างกลางป่าพนาลัย
เครื่องสูงชุมสายรายริ้ว	ทวนทองธงทิวปลิวไสว
ทหารแห่ถือคบเป็นคู่ไป	แสงไฟส่องสว่างดังกลางวัน
กึกก้องเสียงประโคมโครมครื้น	สัตว์สิงวิ่งตื่นเข้าไพรสัณฑ์
พวกพลม้ารถคชกรรม์	มีโคมสำคัญทุกตัวคน
อันสองข้างทางป่าที่คลาไคล	จุกช่องกองไฟทุกแห่งหน
เยียดยัดจัตุรงค์รี้พล	เดินตามสถลมารคมา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	บุษบาเยาวยอดเสนหา
สถิตในรถมณีลีลา	มาโดยมรคาพนาวัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ชมดง

๏ ครั้นค่ำสนธยาราตรีกาล	จึ่งเผยม่านออกชมแสงบุหลัน
ทรงกลดหมดเมฆพรายพรรณ	แสงจันทร์จับแสงรถทรง
แสงโคมประทีปทองส่องสว่าง	กระจ่างจับพุ่มไม้ไพรระหง
ดอกพะยอมหอมหวนลำดวนดง	สาวหยุดประยงค์โยทะกา
หอมกลิ่นกล้วยไม้ที่ใกล้ทาง	บอกบาหยันพลางแล้วแลหา
ลมหวนอวลกลิ่นสุมาลย์มา	ระคนกลิ่นบุหงารำไป
เรไรจักจั่นสนั่นเสียง	เพราะเพียงดนตรีปี่ไฉน
บุหรงร้องพร้องเพรียกพงไพร	ฟังเพลินจำเริญใจไปมา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีใจกล้า
เป็นทัพหลังรั้งพลไคลคลา	เพลาค่ำคำนึงถึงเทวี
จึงปลอมแปลงแต่งองค์เป็นอำมาตย์	ชวนพี่เลี้ยงราชทั้งสี่
ทรงสินธพชาติพาชี	ผ่าพลมนตรีขึ้นมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ พญาเดิน

๏ ล่วงรถสาวสรรค์กำนัลนาง	พระพลางชายเนตรชำเลืองหา
ครั้นใกล้รถระเด่นบุษบา	จึงห้ามม้าพี่เลี้ยงให้รอไว้
แล้วแกล้งชักอาชาม้าที่นั่ง	ทำพยศเหนี่ยวรั้งหาอยู่ไม่
ผ่าเข้าในกระบวนป่วนไป	ภูวไนยพลางทอดทัศนา
เห็นระเด่นบุษบาลาวัณย์	เผยม่านพิศพรรณพฤกษา
งามพักตร์ผิวผ่องดังทองทา	จับแสงจันทราในนภางค์
อรชรอ้อนแอ้นเอวองค์	ทรวดทรงสารพัดไม่ขัดขวาง
พระแสนประดิพัทธ์กำหนัดนาง	ปิ้มปางจะสิ้นสมประดี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นบุษบามารศรี
ชมไม้มาในพนาลี	เทวีเหลือบแลแปรไป
เห็นคนขี่ม้ามาประหลาด	ท่วงทีองอาจก็สงสัย
นางคิดฉงนสนเท่ห์ใจ	จึงปิดม่านสองไขเสียฉับพลัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	จึงโฉมนวลนางบาหยัน
ร้องว่าม้าอะไรใครนั่น	บุกบั่นเข้ามาในกระบวน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีก็แย้มสรวล
จึงแก้ไขไปด้วยสำนวน	ว่าม้าป่วนเป็นม้าบ้าใจ
ขืนจะเข้ามาในกระบวนหลัง	จะเหนี่ยวรั้งเท่าไรก็ไม่ไหว
แต่ฉุดฉุดก็สุดแรงไป	พึ่งรอลงได้บัดเดี๋ยวนี้ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	นวลนางบาหยันสาวศรี
จึงว่าม้ารั้งมิหยุดนี้	เพราะพาชีคะนึงถึงโรงใน
เร่งควบคืนหลังยังสถาน	หญ้าน้ำสำราญเคยอาศัย
จึงจะสิ้นพยศสะกดใจ	ที่ปั่นป่วนก็จะได้สมประดี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีเรืองศรี
จึงตอบบาหยันไปทันที	ถ้าพาชีรักโรงดังว่ามา
ก็จะเร่งรีบควบคืนกลับ	จะอยู่ไยให้ขับได้อายหน้า
ทั้งนี้เพราะพี่ไม่เมตตา	วาสนาน้อยแล้วไม่เห็นใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	บาหยันกล่าวแกล้งแถลงไข
ข้าน้อยนี้รักภูวไนย	สิ่งใดจะหาเปรียบก็ยากเย็น
รักเหมือนหนึ่งเส้นเกศา	เมื่อพระไม่เมตตาจึงไม่เห็น
ถึงรักก็เป็นแต่รักเร้น	ยากที่จะชี้เช่นให้เห็นจริง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีแก้ไปทุกสิ่ง
ใช่จะแกล้งกล่าวเกลาะให้เพราะพริ้ง	รักพี่นี้จริงดังวาจา
รักเหมือนหนึ่งกริชที่น้องเหน็บ	ยากที่จะเก็บเอามาว่า
ถ้าแหวะอกยกใจได้ออกมา	จึงจะแจ้งวิญญาณ์ว่ารักนาง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	บาหยันแก้ไขไม่ขัดขวาง
พระเป็นปิ่นกษัตริย์เลิศปาง	ทรงอาวุธต่างต่างมากมี
เห็นจะรักไปสิ้นทั้งนั้น	จะผูกพันแต่กริชก็ใช่ที่
อันเกศาของข้าน้อยนี้	ไม่มีสิ่งจะเปรียบเทียบทัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีตอบบาหยัน
ถึงจะรักอาวุธทั้งนั้น	ไม่เท่ากริชเทวัญเล่มนี้
รักนักเหน็บอยู่ไม่รู้ขาด	จึงอาจเอาเปรียบกับรักพี่
ครั้งถึงประตูพระบุรี	ที่นี้จะแลลับตา
จะตามไปส่งด้วยมิตรจิต	พี่คิดถึงบ้างอย่าลืมข้า
สิ่งใดที่ได้จำนรรจา	อย่าลืมสัญญาที่ว่าไว้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	บาหยันประนมบังคมไหว้
จึงว่าข้ากลัวภูวไนย	ไกลแล้วจะลืมกรุณา
อันข้าน้อยนี้ไม่ลืมหลง	รักนั้นมั่นคงเป็นหนักหนา
พอรถเข้าในทวารา	ก็อำลาภูธรจรลี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวดาหาเรืองศรี
ครั้นถึงเกยแก้วรูจี	เสด็จจากรถมณีด้วยพลัน
พร้อมพระมเหสีเสนหา	โอรสธิดาสาวสรรค์
กับฝูงสุรางค์นางกำนัล	จรจรัลขึ้นปราสาทรัตนา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ เมื่อนั้น	สุหรานากงวงศา
กับกะหรัดตะปาตีพี่ยา	ต่างถวิลจินดาในใจ
แต่มาอยู่ดาหาก็ช้านาน	จะมีภารธุระก็หาไม่
จะบังคมทูลลาคลาไคล	เพลาเฝ้าเข้าไปพระโรงคัลฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ สองกษัตริย์ประณตบทมาลย์	กราบทูลพระผู้ผ่านไอศวรรย์
ข้าขอลาองค์พระทรงธรรม์	กลับคืนเขตขัณฑ์พารา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า

๏ เมื่อนั้น	พระองค์ทรงพิภพดาหา
จึงเรียกสองราชนัดดา	มาลูบหลังลูบหน้าแล้วพาที
เจ้าจงไปทูลพระบิตุเรศ	ตามเหตุให้ทราบบทศรี
ทั้งสองเจ้าไปจงสวัสดี	อย่ามีทุกข์โศกโรคภัย
อันหมู่ทมิฬอรินราช	ให้วินาศอย่ารอต่อได้
ลือเลื่องเรืองเดโชชัย	จำเริญสุขไปทุกเวลา
จะใคร่ชวนให้อยู่ดูการน้อง	เกรงสองบิตุเรศจะคอยหา
แต่เจ้ามาจากพารา	ก็นานช้าแล้วควรจะรีบจร
ขอบังคมพระบรมเชษฐา	จงครอบครองไพร่ฟ้าสโมสร
อันพระอนุชาฤทธิรอน	บอกว่าลุงอวยพรสวัสดี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	สุหรานากงเรืองศรี
ทั้งระเด่นกะหรัดตะปาตี	รับพรภูมีด้วยปรีดา
แล้วบังคมลาคลาไคล	มาจัดพลไกรพร้อมหน้า
ต่างยกพหลพลโยธา	กลับไปพาราด้วยพลัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	พระสุริย์วงศ์เทวากระยาหงัน
แต่มาจากใช้บนวันนั้น	มิได้อยู่ประเสบันอากง
ไปอยู่ติกาหรังลูกหลวง	ยิ่งเป็นห่วงให้คิดพิศวง
ด้วยไกลสียะตราสุริย์วงศ์	เคยชมแทนองค์บุษบา
ต่อเวลาเฝ้าจึงพบบ้าง	ค่อยสว่างสร่างที่ถวิลหา
แต่ตริตรึกนึกในไปมา	พระราชาสะท้อนถอนใจ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ช้าปี่

๏ นอนนั่งดังอยู่ในเพลิงกาล	ให้รำคาญขุ่นหมองไม่ผ่องใส
กอดเข่าเหงาง่วงตะลึงไป	ชลนัยน์ไหลอาบพักตรา
ยามเสวยเลยตะลึงลืมเคี้ยว	หลงเหลียวชะแง้แลหา
ทำไฉนจะได้เห็นกัลยา	สักหน่อยหนึ่งราให้ยาใจ


ยามสรงไปสรงสาคร	น้ำต้องกายร้อนดังเพลิงไหม้
ร้อนทั้งภายนอกภายใน	มิได้มีสุขสักเวลา
ยามเข้าไสยายิ่งอาวรณ์	เร่าร้อนฤทัยถวิลหา
คลุ้มคลั่งดังพิกลกิริยา	พระราชาซูบผอมตรอมใจ
อกเอ๋ยจะคิดฉันใดดี	จึงจะได้แก้วพี่มาพิสมัย
มะเดหวีสัญญาว่าไว้	จะให้ได้สมถวิลจินดา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย

๏ อย่าเลยจะให้ไปฟัง	ได้ทูลแล้วหรือยังกระมังหนา
คิดพลางทางเรียกประสันตา	เข้ามาแล้วสั่งความใน
พี่จงไปถามนางบาหยัน	ที่ว่ากันนั้นจะเป็นไฉน
ความร้อนเหลือร้อนอย่านอนใจ	จวนจะใกล้แต่งงานการวิวาห์
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ประสันตารับสั่งใส่เกศา
ก้มเกล้าถวายบังคมลา	แล้วลงมาที่ทิมริมวัง
จึงอาบน้ำทาแป้งแต่งกาย	เรียกทนายถือล่วมตามหลัง
พอเวลาตะวันชายบ่ายบัง	ก็ออกจากติกาหรังรีบไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงที่ทิมริมประตู	ก็เข้านั่งหยุดอยู่อาศัย
เหลือบเห็นบาหยันมาแต่ไกล	ดีใจก็พยักกวักมือ
นี่แน่นางชาววังข้านั่งคอย	ช้านานนั้นน้อยไปแล้วหรือ
เชิญเจ้าเข้ามาจะหารือ	ข้าเป็นคนซื่ออย่าถือความ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	บาหยันค้อนให้แล้วไถ่ถาม
ธุระมีก็ว่าให้งดงาม	อย่าพูดจาลวนลามไม่ชอบใจ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ประสันตาจึงแจ้งแถลงไข
ธุระมีจะเล่าให้เข้าใจ	พระตรัสใช้ให้ข้ามาฟัง
อันความในที่ได้สัญญา	เจ้าก็แจ้งกิจจามาแต่หลัง
พระสั่งมาจำเพาะเจาะจัง	ได้ทูลแล้วหรือยังจะใคร่รู้ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	บาหยันว่าเจ้าจงคอยอยู่
ข้าจะไปทูลความถามดู	แล้วกลับเข้าประตูดำเนินมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ

๏ ครั้นถึงจึงทูลมะเดหวี	บัดนี้ประสันตามาเตือนข้า
ได้ทูลแล้วหรือยังดังสัญญา	พระนัดดาโศกเศร้าเร่าร้อน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์มะเดหวีศรีสมร
ว่าอย่าให้นัดดาอาวรณ์	จะผันผ่อนพิดทูลภูวไนย
เราคอยช่องอยู่ทุกเวลา	ใช่จะลืมวาจาก็หาไม่
บาหยันจงเร่งกลับไป	บอกให้แจ้งใจประสันตา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	บาหยันรับสั่งใส่เกศา
นบนิ้วประนมบังคมลา	ออกมายังที่ทวารวัง ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ

๏ ครั้นถึงจึงแถลงแจ้งคดี	ตามพระเสาวนีย์ตรัสสั่ง
อย่าให้ร้อนพระทัยรึงรัง	คอยฟังดูก่อนไม่นอนใจ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พี่เลี้ยงประสันตาอัชฌาสัย
ฟังบาหยันบอกความใน	แจ้งใจแล้วรีบกลับมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงตำหนักติกาหรัง	เห็นพระทรงนั่งคอยท่า
จึงเข้าไปทูลความตามกิจจา	มะเดหวีสั่งมาถึงภูมี
ว่าอย่าให้อาวรณ์ร้อนรน	ทุกข์ทนหฤทัยหมองศรี
คอยอยู่ยังไม่ได้ท่วงที	ไม่ลืมความตามที่ได้สัญญา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระองค์พงศ์อสัญแดหวา
ได้ฟังพี่เลี้ยงทูลมา	พระราชากินแหนงแคลงใจ
ครั้นนึกสมจินดาก็พาชื่น	ครั้นคืนคิดความหลังก็หม่นไหม้
เอนองค์ลงรำพึงคะนึงใน	จนหลับไปกับที่ไสยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ

๑๔
๑๔