๏	 บัดนั้น	วายุบุตรฤทธิไกรใจกล้า
แต่ต้องละอองอายยา	หลับตาเมามัวไม่สมประดี
ครั้นลมพัดก็ตื่นฟื้นกาย	เรียกสุครีพน้าชายกระบี่ศรี
อัศจรรย์เป็นพ้นพันทวี	เมื่อกี้ข้าเคลิ้มหลับไป
หรือว่าไมยราพชาญฉกรรจ์	มันลอบสะกดเข้ามาได้
พระน้าอย่านิ่งนอนใจ	จงไปดูองค์พระจักรา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ลูกพระอาทิตย์ฤทธิ์กล้า
แว่วเสียงหนุมานเรียกมา	ก็ผวาตื่นขึ้นทันที
ตกใจนิ่งขึงตะลึงคิด	ร้อนจิตดั่งหนึ่งเพลิงจี่
อารมณ์ไม่เป็นสมประดี	ขุนกระบี่ก็รีบไปพลับพลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	เห็นหมู่โยธาพลากร	พวกพลวานรซ้ายขวา
หลับไหลไม่ฟื้นตื่นตา	เกลื่อนกลาดดาษดาทับกัน
ทั้งพญาพิเภกขุนยักษ์	กับองค์พระลักษมณ์รังสรรค์
หลับข้างแท่นแก้วแพรวพรรณ	แต่พระทรงสุบรรณนั้นหายไป
ตกใจจึ่งเรียกหนุมาน	ทั้งวานรทหารน้อยใหญ่
แล้วเดินโศกาอาลัย	เข้าไปปลุกพระอนุชา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์สุริย์วงศ์นาถา
ผวาตื่นฟื้นจากนิทรา	แลมาไม่เห็นพระจักรี
ตกใจดั่งพญามัจจุราช	มาฟันฟาดเศียรเกล้าเกศี
สติไม่เป็นสมประดี	ก็โศกีครวญครํ่ารำพัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
โอ้

๏	โอ้ว่าสมเด็จพระเชษฐา	เราจากพาราเขตขัณฑ์
ได้ยากลำบากด้วยกัน	ที่ในอารัญกันดาร
ทศพักตร์มันลักพี่นางไป	ไว้ในลงการาชฐาน
แต่พี่น้องสองคนทรมาน	ตามมาจะผลาญอสุรี
จนได้โยธาพลากร	วานรทั้งสองบุรีศรี
ยกข้ามมหาชลธี	จะต่อตีแก้แค้นแทนมัน
ยังมิทันจะได้รณรงค์	ปราบพงศ์ราพณ์ร้ายโมหันธ์
ควรหรือพวกพาลชาญฉกรรจ์	มาลอบลักทรงธรรม์พาไป
ป่านนี้พระจอมมงกุฎเกศ	จะแสนทุกข์แสนเทวษเป็นไฉน
มันจะทำลำบากตรากไว้	หรือจะฆ่าฟันให้บรรลัยลาญ
แม้นพระหริรักษ์จักรแก้ว	ล่วงแล้วสุดสิ้นสังขาร
น้องจะอยู่ไปไยให้ทรมาน	จะวายปราณตามเสด็จไปเมืองฟ้า
ให้พ้นอัปยศอดสู	แก่หมู่ไตรโลกถ้วนหน้า
รํ่าพลางแสนโศกโศกา	ดั่งว่าจะสิ้นสมประดี ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	สุครีพหนุมานกระบี่ศรี
ทั้งสิบแปดมงกุฎเสนี	ก็โศกีรํ่ารักพระจักรา
โอ้ว่าพระปิ่นโลเกศ	พระเดชแผ่ทั่วทุกทิศา
ควรหรืออสูรพาลา	ลอบมาสะกดพระองค์ไป
เสียแรงตัวข้าเป็นทหาร	จะรักษาบทมาลย์ก็ไม่ได้
เสียทีที่มีฤทธิไกร	มาขายใต้เบื้องบาทพระสี่กร
ให้ไตรโลกนั้นล่วงติฉิน	ประมาทหมิ่นพระองค์ทรงศร
เสียชาติสุริย์วงศ์พานร	ใครห่อนจะนับว่าดี
รํ่าพลางโศกาอาลัย	ทุกหมู่พลไกรกระบี่ศรี
เสียงแซ่สนั่นเป็นโกลี	เพียงหนึ่งชีวีจะมรณา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด

๏	บัดนั้น	พญาพิเภกยักษา
แสนวิโยคโศกเศร้าโศกา	อสุราค่อยได้สมประดี
จึ่งน้อมเศียรถวายอภิวาทน์	ทูลพระนุชนาถเรืองศรี
อันว่าสมเด็จพระจักรี	ใช่ที่จะม้วยชีวัน
จงระงับดับความทุกข์ร้อน	อย่าอาวรณ์วิโยคกันแสงศัลย์
ขอให้หนุมานชาญฉกรรจ์	ตามพระทรงธรรม์ไปบาดาล
อันไอ้ไมยราพอสุรา	ก็จะม้วยชีวาสังขาร
พระเกียรติสมเด็จพระอวตาร	จะแผ่พ่านไปทั่วธาตรี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์ทรงสวัสดิ์รัศมี
ได้ฟังพิเภกอสุรี	ภูมีค่อยคลายโศกาลัย
จึ่งสั่งคำแหงวายุบุตร	ท่านผู้ฤทธิรุทรแผ่นดินไหว
เร่งตามพระองค์ลงไป	ยังในนคราบาดาล ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	โอรสพระพายใจหาญ
รับสั่งน้องพระอวตาร	กราบกับบทมาลย์ด้วยภักดี
แล้วถามวิถีทางจร	ซึ่งจะไปนครยักษี
แก่พญาพิเภกอสุรี	ถ้วนถี่มิให้แคลงวิญญาณ์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	เสร็จแล้วประณตบทบงสุ์	ลาองค์พระลักษมณ์กนิษฐา
ออกจากสุวรรณพลับพลา	สำแดงศักดาแล้วรีบไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	จึ่งพินิจพิศดูสำคัญ	ซึ่งพิเภกกุมภัณฑ์บอกให้
ก็ถึงต้นมรคาพนาลัย	แลไปเห็นสระปทุมมาลย์
มีบัวดอกหนึ่งเท่ากงรถ	บานสดกลิ่นเกลี้ยงหอมหวาน
ขุนกระบี่ผู้ปรีชาชาญ	ก็หักก้านลอดไปด้วยฤทธา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	แลเห็นกำแพงแลงล้อม	ป้อมค่ายคูเขื่อนแน่นหนา
ล้วนแล้วไปด้วยศิลา	หมู่ยักษ์รักษานับพัน
จึ่งชักตรีเพชรออกกวัดแกว่ง	สำแดงฤทธิไกรไหวหวั่น
เข้าไล่หักโหมโรมรัน	บุกบันตีด่านอสุรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	ฝ่ายหมู่อสุรยักษี
เห็นวานรเผือกผู้มาราวี	ตีค่ายทำลายปราการ
ต่างตนพิโรธโกรธนัก	ฉวยชักอาวุธสำแดงหาญ
กรูกันโลดโผนโจนทะยาน	ออกไล่รอนราญวานร
พุ่งซัดอาวุธกุลาหล	ต่างตนก็ยิงธนูศร
แทงด้วยแหลนหลาวโตมร	ฟันฟอนอุตลุดวุ่นไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	คำแหงหนุมานทหารใหญ่
หลบหลีกเคล่าคล่องว่องไว	เลี้ยวไล่สังหารอสุรี
ถีบกัดฟันแทงสับสน	ด้วยกำลังฤทธิรณกระบี่ศรี
ตายยับทับกันไม่สมประดี	สิ้นพวกโยธีกุมภัณฑ์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด โอด

๏	ครั้นเสร็จทำลายกำแพงด่าน	ฆ่าหมู่มารม้วยอาสัญ
ขุนกระบี่ก็รีบจรจรัล	ดัดดั้นไปตามมรคา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	เหลือบแลไปเห็นกุญชร	งางอนสูงใหญ่ขวางหน้า
เรียกมันครั่นครึกเป็นโกลา	สองตาดั่งแสงอโณทัย
จึ่งทำสีหนาทตวาดเสียง	สำเนียงกึกก้องแผ่นดินไหว
แกว่งตรีโลดโผนโจนไป	เข้าไล่โจมจับคชกรรม์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	ฝ่ายช้างอสุราตัวขยัน
บ้าบุกอุกอาจเมามัน	วิ่งเข้าประจัญด้วยวานร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	สี่เท้าถีบฉัดหางฟาด	ทำอำนาจดั่งคชไกรสร
งวงคว้างาแทงตะลุมบอน	ด้วยกำลังฤทธิรอนราวี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	หนุมานผู้ชาญชัยศรี
หลบหลีกว่องไวในที	ขุนกระบี่เหยียบงาคชาชาญ
ปีนขึ้นด้วยกำลังสามารถ	องอาจหักคอคชสาร
ล้มลงกับพื้นสุธาธาร	วายปราณสิ้นชีพชีวา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด โอด

๏	ครั้นเสร็จสังหารกุญชร	อันเป็นด่านนครยักษา
ก็เร่งรีบไปตามมรคา	ด้วยกำลังศักดาว่องไว ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	รวดเร็วดั่งลมพัดพาน	ถึงสถานที่ร่วมทางใหญ่
ให้คิดฉงนสนเท่ห์ใจ	แลไปเห็นเขากระทบกัน
เป็นประกายเพลิงแรงแสงกล้า	เสียงก้องโกลาเลื่อนลั่น
เปลวพลุ่งรุ่งโรจน์ไม่มีควัน	ร้อนดังสุริย์ฉันบรรลัยกาล
จึ่งตรงเข้าไปยังคีรี	ไม่เกรงอัคคีจะสังหาร
ผาดแผลงฤทธิไกรชัยชาญ	เผ่นทะยานขึ้นยอดบรรพต ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	ตีนถีบมือหักด้วยกำลัง	ภูเขาก็พังลงหมด
ลั่นเลื่อนสะเทือนถึงโสฬส	เพลิงกรดดับสิ้นทันที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นเสร็จหักเขากระทบกัน	ซึ่งเป็นด่านขัณฑ์ยักษี
ก็รีบเร่งมาในราตรี	ตามที่แถวทางรัถยา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	แลไปเห็นยุงเท่าแม่ไก่	ฝูงใหญ่บินว่อนขวางหน้า
ขุนกระบี่ผู้มีศักดา	เข้าไล่เข่นฆ่ารอนราญ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	จึ่งฝูงยุงใหญ่ใจหาญ
โกรธาดั่งไฟบรรลัยกาล	บินทะยานเข้ากลุ้มรุมตี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	สำเนียงเสียงร้องก้องอากาศ	หมายมาดกินเลือดกระบี่ศรี
จู่โจมโถมเข้าราวี	ทั่วทั้งอินทรีย์วานร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	คำแหงหนุมานชาญสมร
เห็นยุงกลุ้มเข้ามาราญรอน	สองกรจับขยี้วุ่นไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	หัวบี้หัวแบนปีกขาด	ตกลงเกลื่อนกลาดไม่นับได้
ฝูงยุงก็สิ้นชีวาลัย	ด้วยฤทธิไกรชัยชาญ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏	ครั้นเสร็จหักด่านยุงร้าย	จึ่งลูกพระพายใจหาญ
มุ่งหมายมรคาบาดาล	ก็ระเห็จเตร็จทะยานรีบจร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	เห็นสระสี่เหลี่ยมกว้างใหญ่	ดาษไปด้วยปทุมเกสร
ทรงดอกออกฝักอรชร	ตูมบานสลอนสลับกัน
พระพายชายพัดมาเรื่อยเรื่อย	หอมเฉื่อยซาบจิตเกษมสันต์
ให้สงสัยไม่รู้สำคัญ	ว่าจะจรจรัลไปแห่งใด
เหลือบซ้ายแลขวาทุกทิศ	พินิจรอบทั่วสระใหญ่
ไม่เห็นร่องรอยก็จนใจ	แต่เวียนเทียวไปเทียวมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	มัจฉานุผู้ใจแกล้วกล้า
ซึ่งอยู่ในสระคงคา	เป็นด่านรักษาชั้นใน
ราตรีเที่ยงคืนเคยเที่ยว	ลดเลี้ยวกระเวนทางใหญ่
ก็สำแดงแผลงฤทธิเกรียงไกร	ขึ้นไปจากท้องชลธาร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	ถึงที่ขอบสระก็หยุดอยู่	แลดูไปทั่วทุกสถาน
เห็นวานรเผือกผู้อหังการ	ล่วงด่านผ่านทางเข้ามา
โกรธาขบฟันกระทืบบาท	ทำอำนาจออกยืนขวางหน้า
แล้วร้องประกาศด้วยวาจา	เหวยไอ้พาลาใจฉกรรจ์
ตัวเอ็งมานี้จะไปไหน	ไม่กลัวชีวาจะอาสัญ
องอาจล่วงด่านกุมภัณฑ์	กูจะหั่นให้ยับลงกับกร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	คำแหงหนุมานชาญสมร
เห็นลิงน้อยขึ้นจากสาคร	อ้างอวดฤทธิรอนอหังการ์
จึ่งคิดว่าวานรนี้	เหตุใดมีหางเป็นมัจฉา
รูปทรงองอาจประหลาดตา	ถ้อยคำหยาบช้าทะนงใจ
จึ่งร้องว่าเหวยไอ้ลิงเล็ก	จะเจียมตัวว่าเด็กก็หาไม่
มึงอย่าขวางหน้ากูไว้	ถอยไปให้พ้นไอ้สาธารณ์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	มัจฉานุฤทธิไกรใจหาญ
ได้ฟังกริ้วโกรธคือไฟกาล	ตบมือฉัดฉานแล้วตอบไป
ถึงตัวกูน้อยเท่านี้	จะกลัวฤทธีเอ็งก็หาไม่
อย่าพักอาจองทะนงใจ	ใครดีจะได้เห็นกัน
ว่าแล้วสำแดงเดชา	พสุธาบาดาลไหวหวั่น
โลดโผนโจนรุกบุกบัน	เข้าไล่โรมรันราวี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	หนุมานผู้ชาญชัยศรี
กริ้วโกรธพิโรธดั่งอัคคี	ขุนกระบี่รับระปะทะกร
เคล่าคล่องว่องไวทั้งสองข้าง	ต่างตนต่างหาญชาญสมร
ถ้อยทีถ้อยมีฤทธิรอน	ต่อกรไม่ละลดกัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	มัจฉานุฤทธิแรงแข็งขัน
ปลํ้าปลุกคลุกคลีตีประจัญ	พัลวันหลบหลีกไปในที
ถีบกัดวัดเหวี่ยงอุตลุด	ทะยานยุทธ์ไม่ท้อถอยหนี
กอดรัดฟัดกันเป็นโกลี	เปลี่ยนท่าเปลี่ยนทีรอนราญ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
รบรกบุกบันประจัญบาน	เผ่นทะยานโถมถีบด้วยบาทา
ถูกมัจฉานุซวนไป	ฉวยรวบเท้าได้ทั้งซ้ายขวา
ฟาดลงกับแผ่นศิลา	ด้วยกำลังศักดาราวี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	มัจฉานุผู้ชาญชัยศรี
มิได้ชอกชํ้าอินทรีย์	โกรธดั่งอัคคีบรรลัยกัลป์
ผุดลุกขึ้นได้กระทืบบาท	ทำอำนาจผาดเสียงดั่งฟ้าลั่น
วิ่งผลุนหมุนเข้าบุกบัน	โรมรันไม่คิดชีวา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจกล้า
โถมรับกลับกลอกไปมา	หันเหียนเปลี่ยนท่าราวี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	รบพลางรำพึงคะนึงคิด	สงสัยในจิตกระบี่ศรี
เหตุใดวานรน้อยนี้	จึ่งล้างชีวีไม่บรรลัย
ทรหดอดทนสามารถ	องอาจต่อสู้ด้วยกูได้
คิดแล้วจึ่งร้องถามไป	เหวยไอ้ลิงน้อยเท่าแมงวัน
เป็นไฉนมาอยู่รักษาด่าน	ไมยราพขุนมารโมหันธ์
เชื้อชาติสุริย์วงศ์พงศ์พันธุ์	นามนั้นชื่อใดวานร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	มัจฉานุกุมารชาญสมร
ฟังความถามถึงนามกร	พงศ์พันธุ์มารดรแลบิดา
จึ่งคิดว่าวานรตัวนี้	ฤทธีองอาจแกล้วกล้า
หักด่านผ่านทางลงมา	ถึงมหานคราบาดาล
รูปกายก็คล้ายกับกู	สองหูพรรณรายฉายฉาน
หรือจะเป็นกุณฑลสุรกานต์	เหมือนมารดาสั่งความไว้
ครั้นว่าจะนิ่งเสียบัดนี้	จะแจ้งเหตุร้ายดีก็หาไม่
คิดแล้วจึ่งร้องตอบไป	ตัวเรานี้ได้นามกร
ชื่อมัจฉานุวัยวุฒิ	บุตรนางมัจฉาดวงสมร
สำรอกไว้ริมสาคร	ไมยราพฤทธิรอนได้มา
เลี้ยงไว้เป็นบุตรบุญธรรม์	ให้อยู่ด่านขัณฑ์ยักษา
บิตุเรศของเราผู้ศักดา	ชื่อว่าคำแหงหนุมาน
ตัวท่านนี้เป็นวานร	นามกรชื่อไรจึ่งอาจหาญ
ล่วงมาถึงมือพระกาล	ไม่กลัววายปราณหรือว่าไร ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	คำแหงหนุมานทหารใหญ่
ฟังความจะแจ้งไม่แคลงใจ	ยินดีดั่งได้ฟากฟ้า
พินิจพิศดูดวงพักตร์	แสนรักพูนเพิ่มเสน่หา
ตบมือสำรวลไปมา	อนิจจาเป็นได้ถึงเพียงนี้
จึ่งว่าดูกรมัจฉานุ	ดวงจักษุพ่อเฉลิมศรี
เจ้าอย่าโกรธาราวี	เรานี้คือศรีหนุมาน
บุญแล้วจึ่งฆ่ากันไม่ตาย	สายสวาทพ่อยอดสงสาร
ทั้งเทเวศผู้ปรีชาชาญ	บันดาลให้มาพบกัน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	มัจฉานุฤทธิแรงแข็งขัน
ฟังลูกพระพายเทวัญ	ขบฟันชี้หน้าแล้วร้องไป
เหม่เหม่ดูดู๋กระบี่ศรี	มุสาพาทีก็เป็นได้
ถ้อยคำหยาบช้าไม่เกรงใจ	ใครจักเชื่อฟังวานร
แม้นหาวเป็นดาวเดือนดะวัน	ให้เห็นสำคัญประจักษ์ก่อน
เราจึ่งจะเชื่อว่าบิดร	ทหารพระสี่กรอวตาร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	วายุบุตรผู้ปรีชาหาญ
ฟังมัจฉานุกุมาร	ว่าขานกินแหนงแคลงใจ
รับขวัญแล้วกล่าวพจนารถ	สุดสวาทของพ่ออย่าสงสัย
ว่าพลางก็เหาะขึ้นไป	อยู่ในอากาศด้วยฤทธา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	หาวเป็นดาวเดือนทินกร	เขจรสว่างเวหา
เสร็จแล้วก็กลับลงมา	ยังพื้นพสุธาทันที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ คุกพาทย์

๏	บัดนั้น	มัจฉานุผู้ชาญชัยศรี
เห็นประจักษ์เหมือนคำชนนี	ยินดีก็วิ่งเข้าไป
ยอกรขึ้นเหนือศิโรเพฐน์	น้อมเกศบังคมประนมไหว้
ตัวลูกไม่แจ้งประจักษ์ใจ	จึ่งชิงชัยกับพระบิดา
อันโทษนี้ใหญ่หลวงนัก	ลูกรักจักขอโทษา
อย่าให้เป็นกรรมเวรา	แก่ข้าน้อยนี้สืบไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	คำแหงหนุมานทหารใหญ่
สวมสอดกอดลูกเข้าไว้	ลูบไล้ไปทั่วทั้งอินทรีย์
รับขวัญจุมพิตแล้วพิศพักตร์	ดวงจักษุพ่อเฉลิมศรี
ซึ่งเจ้าต่อยุทธ์บิดานี้	เพราะมิได้รู้จักกัน
ถ้อยทีถ้อยรักษาตัว	ด้วยกลัวชีวาจะอาสัญ
อันซึ่งผิดพลั้งทั้งนั้น	ไม่ถือโทษทัณฑ์แก่ลูกรัก
พ่อจักอยู่ช้าก็ไม่ได้	จะรีบไปตามองค์พระทรงจักร
สังหารไมยราพขุนยักษ์	ซึ่งมันไปลักพระองค์มา
ตัวเจ้าค่อยอยู่เป็นสุขก่อน	อย่าอาวรณ์เศร้าโทมนัสสา
อันทางบาดาลนครา	แก้วตาจงบอกให้พ่อไป ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	มัจฉานุผู้มีอัชฌาสัย
ได้ฟังอัดอั้นตันใจ	บังคมไหว้แล้วตอบวาที
ข้อนี้ขัดสนเป็นพ้นคิด	พระบิดาจงโปรดเกศี
ด้วยพญาไมยราพอสุรี	ได้เลี้ยงลูกนี้จนใหญ่มา
พระคุณดั่งคุณบิตุเรศ	ซึ่งบังเกิดเกศเกศา
อันซึ่งจะบอกมรคา	ดั่งข้าไม่มีกตัญญู
บิดาลงมาทางไหน	ทางนั้นจะไปยังมีอยู่
จงเร่งพินิจพิศดู	ก็จะรู้ด้วยปรีชาชาญ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
ฟังมัจฉานุกุมาร	ว่าขานหลีกเลี้ยวเป็นคำใน
ขุนกระบี่ผู้มีกำลังฤทธิ์	นิ่งคิดก็คิดขึ้นได้
จึ่งหักก้านบุษบงด้วยว่องไว	ลอดไปตามไส้ปทุมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงซึ่งสระชลธาร	ใกล้ทวารนิเวศน์ของยักษา
เห็นหมู่อสุรโยธา	ตรวจตรารอบราชธานี
จึ่งหยุดยืนรำพึงคะนึงคิด	จะตรงไปต่อฤทธิ์ด้วยยักษี
ไหนจะรู้ข่าวพระจักรี	ว่าอยู่ที่แห่งหนตำบลใด
จำกูจะทำอุบายกล	แอบตนฟังความให้จงได้
คิดพลางยืนอยู่แต่ไกล	สำรวมใจกำบังกายา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	แล้วเข้าแอบต้นโศกอยู่	คอยฟังคำหมู่ยักษา
เข้าออกบอกกันจำนรรจา	ริมท่าสระโบกขรณี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ คุกพาทย์

๏	เมื่อนั้น	ฝ่ายนางพิรากวนยักษี
ต้องจำลำบากพันทวี	กับด้วยอสุรีลูกรัก
อยู่ในเรือนตรุกันดาร	แสนทุกข์ทรมานเพียงอกหัก
ไมยราพอสุราพญายักษ์	ใช้ให้ไปตักคงคา
ใส่กระทะจะต้มลูกชาย	ให้ตายด้วยพระรามนาถา
ก็กระเดียดกระออมเดินมา	ออกจากทวาราธานี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เพลง
โอ้

๏	ครั้นถึงที่สระบุษบง	นั่งลงริมท่าวารีศรี
คิดถึงลูกรักร่วมชีวี	ตีทรวงเข้ารํ่าโศกา
โอ้ว่าไวยวิกของแม่เอ๋ย	ทรามเชยผู้ยอดเสน่หา
เสียแรงบำรุงเลี้ยงมา	จนชันษาจำเริญวัย
ควรหรือไมยราพขุนมาร	คิดการพาลผิดก็เป็นได้
โทษกรณ์ไม่มีเท่ายองใย	ใส่ไคล้จะล้างชีวัน
อนิจจาสงสารตัวเจ้า	รุ่งเช้าก็จะม้วยอาสัญ
กับองค์พระรามด้วยกัน	ใครจะช่วยได้นั้นก็ไม่มี
สุดที่แม่แล้วนะแก้วตา	ซึ่งจะพ้นอาชญายักษี
แม้นเจ้าสิ้นชีพชีวี	แม่นี้ไม่อยู่จะสู้ตาย
ก้มหน้าไปตามทรามสวาท	ให้ประจักษ์โลกธาตุทั้งหลาย
ถึงอยู่ไปจะทรมานกาย	จะฟูมฟายชลเนตรทุกเวลา
พรุ่งนี้ก็จะจากอกไป	ที่ไหนแม่จะได้เห็นหน้า
รํ่าพลางแสนโศกโศกา	ดั่งว่าจะสิ้นชีวัน ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ โอด

๏	บัดนั้น	ฝ่ายลูกพระพายรังสรรค์
เห็นนางโศกาจาบัลย์	รำพันออกนามพระรามา
ว่ารุ่งเช้าชีวิตจะวายปราณ	กับไวยวิกขุนมารยักษา
จึ่งคลายพระเวทกำบังตา	เดินเข้าไปหาทันใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	นั่งลงแล้วกล่าววาที	ยายอย่าโศกีละห้อยไห้
เราเป็นทหารพระภูวไนย	ผู้ใดไม่รอต่อกร
ชื่อว่าหนุมานชาญณรงค์	มาตามพระองค์ทรงศร
ด้วยไอ้ไมยราพฤทธิรอน	มันพาภูธรลงมา
ไม่รู้ว่าอยู่ตำบลใด	จนใจที่จะเสาะแสวงหา
จงพาเราไปในพารา	จะฆ่ามันให้ม้วยชีวี
จะช่วยไวยวิกให้พ้นตาย	ตัวยายก็จะสุขเกษมศรี
เป็นเจ้าแก่หมู่อสุรี	ในที่นคราบาดาล ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พิรากวนผู้ยอดสงสาร
ได้ฟังคำแหงหนุมาน	นงคราญค่อยคลายจาบัลย์
มีความชื่นชมโสมนัส	ดั่งได้สมบัติในสวรรค์
จึ่งว่าไมยราพชาญฉกรรจ์	มันเอาพระองค์ไปไว้
ดงตาลท้ายเมืองอสุรี	อยู่ที่ในกรงเหล็กใหญ่
อสุรารักษาทั้งนอกใน	ซึ่งจะพาเข้าไปนั้นยากนัก
ด้วยว่ากุมภัณฑ์นายประตู	ชั่งดูมิให้เบาหนัก
ถึงจะเหาะข้ามกำแพงยักษ์	ก็จะต้องจักรกรดมรณา
มาตรแม้นจะแปลงเป็นแมงวัน	อย่าสำคัญจะพ้นยักษา
ขุนกระบี่ผู้มีปรีชา	ตรึกตราอย่าให้เสียการ ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	วายุบุตรผู้ปรีชาหาญ
ฟังพิรากวนนางมาร	บอกขานจะแจ้งไม่แคลงใจ
จึ่งว่าเพียงนี้ไม่ยากนัก	ตัวข้าพอจักคิดได้
จะแปลงเป็นใยบัวติดสไบ	เข้าไปมิให้สงกา
แม้นว่าชั่งหนักจะหักลง	จงเอาสำนวนนี้ว่า
คันชั่งอยู่ครั้งบุราณมา	เก่าแก่ครํ่าคร่าช้านาน
ข้ามิได้พาผู้ใด	มาในพาราราชฐาน
จงดูเอาเถิดนะขุนมาร	อย่าแสร้งมาพาลพาที ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	นางพิรากวนยักษี
ได้ฟังทหารพระจักรี	ยินดีแล้วตอบวาจา
อันความคิดนี้ประเสริฐนัก	เราจักตอบตามท่านว่า
จงเร่งนิมิตกายา	ตัวข้าจะพาบทจร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	คำแหงหนุมานชาญสมร
ประนมหัตถ์ร่ายเวทฤทธิรอน	สังวรใจนิมิตอินทรีย์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏	เป็นใยบัวติดสไบบาง	นางพิรากวนยักษี
ด้วยเดชพระมนต์อันฤทธี	อสุรีไม่เห็นกายา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางพิรากวนยักษา
เอากระออมนั้นตักคงคา	ขึ้นมากระเดียดเดินไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง

๏	บัดนั้น	อสุรยักษ์รักษาทวารใหญ่
เห็นนางพิรากวนอรไท	ไปตักซึ่งชลธีมา
จึ่งเอากระออมกับตัวนาง	วางเหนือตราชูยักษา
ชั่งดูกับลูกศีลา	ที่เคยตรวจตราทุกที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	ครั้นตราชูยนต์หนักนัก	ก็ลั่นเดาะหักลงกับที่
กระออมแตกยับไม่สมประดี	อสุรีเข้าจับวุ่นไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	แล้วตั้งกระทู้ขู่ถาม	นางนี้ทำความเป็นไฉน
พาใครเข้ามาหรือว่าไร	จงบอกไปแต่โดยสัจจา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางพิรากวนยักษา
ขึ้นเสียงเถียงตอบอสุรา	เหตุใดมาว่าดั่งนี้
เรามาผู้เดียวก็เห็นอยู่	เมื่อตราชูยนต์ของยักษี
ครํ่าคร่ามานานกว่าแสนปี	ไม่ดีหักเองจะโทษใคร
อนิจจาเห็นว่ากูตกยาก	น้ำท่วมปากแล้วก็ว่าได้
จะทำกระไรก็ตามใจ	ไม่อาลัยแก่ชีพชีวัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	นายประตูหมู่มารตัวขยัน
ฟังนางว่าขึงดึงดัน	ไม่ทันรู้กลมารยา
ต่างตนต่างเห็นเป็นจริง	ทุกสิ่งมิได้กังขา
แต่เหลียวดูหน้ากันไปมา	ไม่ตอบวาจาเทวี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	นางพิรากวนยักษี
เถียงพลางทางรีบจรลี	เข้ามายังที่ทวารชัย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ

๏	ครั้นถึงซึ่งหน้าพระลาน	ชี้บอกหนุมานทหารใหญ่
อันพญาไมยราพฤทธิไกร	หลับอยู่ในที่ไสยา
แต่ตัวไวยวิกกุมภัณฑ์	ใส่ตรุจำมั่นอยู่ข้างหน้า
นั่นดงตาลท้ายพารา	ซึ่งยักษามันไว้พระจักรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรชัยศรี
ยอกรเหนือเกล้าเมาลี	ขุนกระบี่ร่ายเวทกำบังกาย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏	เดชะด้วยวิทยามนต์	ทั้งตนแลเงาก็สูญหาย
รีบไปตามองค์พระนารายณ์	ยังท้ายพารากุมภัณฑ์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นมาถึงที่ดงตาล	เห็นหมู่มารรักษากวดขัน
นั่งนอนล้อมวงหลายชั้น	ผลัดกันกั้นกระเวนตรวจตรา
ขุนกระบี่ผู้มีฤทธิรอน	ยอกรเหนือเกล้าเกศา
จึ่งร่ายพระเวทวิทยา	สะกดนิทราหมู่มาร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ

๏	เสียงสนั่นครั่นครื้นโพยมหน	มืดมนทั่วทิศาศาล
เยือกเย็นไปทั้งบาดาล	ปานดั่งฤดูเหมันต์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ คุกพาทย์

๏	บัดนั้น	ฝ่ายพวกอสุราพลขันธ์
ต้องเวทหนุมานชาญฉกรรจ์	ให้บันดาลมัวตามัวใจ
ล้มหลับทับกันทั้งไพร่นาย	จะเกริ่นกรายตรวจตราก็หาไม่
บ้างกรนบ้างครางวุ่นไป	ไม่เป็นสติสมประดี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ลูกพระพายผู้ชาญชัยศรี
ครั้นเสร็จสะกดอสุรี	ขุนกระบี่ก็เดินเข้าไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ คุกพาทย์

๏	จึ่งเห็นสมเด็จพระหริวงศ์	หลับอยู่ในกรงเหล็กใหญ่
กราบลงแทบบาทภูวไนย	ซบพักตร์รํ่าไห้โศกา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
โอ้

๏	โอ้ว่าพระจอมมงกุฎเกศ	ลือเดชทั่วทศทิศา
เป็นที่พึ่งมนุษย์เทวา	ควรหรือมานอนอยู่ในกรง
อนิจจาเป็นน่าอนาถจิต	พระกายติดไปด้วยธุลีผง
ไร้ทั้งภูษาผทมทรง	ใบไม้จะรององค์ก็ไม่มี
เสียแรงเลี้ยงทหารชำนาญยุทธ์	นับสมุทรไว้ใต้บทศรี
แจ้งว่าไมยราพอสุรี	ในราตรีจะลอบขึ้นไป
ทำการสะกดแต่เพียงนั้น	ช่วยกันรักษาไว้ไม่ได้
เสียทีที่มีฤทธิไกร	มาหลับไหลด้วยเวทวิทยา
มันจึ่งได้พาพระจักรี	มาถึงบุรียักษา
หาไม่ที่ไหนอสุรา	จะรอดลงมายังบาดาล
จะพิฆาตฟาดฟันด้วยตรีเพชร	ให้เศียรเด็ดเสียบไว้กับหน้าฉาน
จึ่งจะสมนํ้าหน้าไอ้สาธารณ์	ที่อหังการกำเริบใจ
รํ่าพลางฟูมฟายชลนา	ซบพักตร์โศกาสะอื้นไห้
ดั่งหนึ่งจะสิ้นชีวาลัย	ไม่เป็นสติสมประดี ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ โอด
ร่าย

๏	ครั้นคลายแสนโศกจาบัลย์	อภิวันท์เหนือเกล้าเกศี
ทำลายกรงช้อนองค์พระจักรี	ด้วยกำลังฤทธีพาจร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	รีบออกมาจากเมืองมาร	ถึงเขาสุรกานต์สิงขร
ตรงลงยังเชิงคีรินทร	วานรเพ่งพิศไปมา
เห็นแท่นสุวรรณบัลลังอาสน์	อยู่ในนพมาศคูหา
เอกเอี่ยมเทียมทิพย์ไสยา	ก็วางพระจักราด้วยยินดี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ

๏	แล้วจึ่งบังคมก้มเกศ	กราบเบื้องบทเรศทั้งสองศรี
คำรพจบพื้นพระธรณี	ชุลีกรประกาศด้วยวาจา
ขอฝูงเทวาสุราฤทธิ์	ซึ่งสถิตสิงสู่ในภูผา
ทั้งหกห้องสวรรค์ชั้นฟ้า	มาช่วยรักษาพระทรงธรรม์
ตัวข้าจะไปสังหาร	ไมยราพขุนมารให้อาสัญ
ฝากแล้วก็รีบจรจรัล	ผันพักตร์คืนเข้ายังธานี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๔๕
๔๕