๏	 เมื่อนั้น	พระลักษมณ์ทรงสวัสดิ์รัศมี
ปรนนิบัติรักษาพระจักรี	กับทั้งพี่นางสีดา
ดั่งองค์สมเด็จพระบิตุเรศ	ชนนีก่อเกศเกศา
เป็นนิจนิรันดร์ทุกวันมา	ครั้นถึงเวลาก็คลาไคล ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง

๏	ลดเลี้ยวเที่ยวเก็บผลาผล	ที่บนแนวเนินเขาใหญ่
เห็นหมู่โยคีชีไพร	ตกใจวิ่งอึงคะนึงมา
บ้างล้มบ้างลุกคลุกคลาน	ซานเข้าพุ่มไม้ใบหนา
หนามไหน่เกี่ยวยับทั้งกายา	ปีนป่ายหินผาบรรพต
แล้วได้ยินเสียงอึงมี่	ผงคลีมืดฟ้าบังบด
จึ่งแลไปเห็นพระพรต	นำทศโยธามาแน่นนันต์
พิโรธโกรธกริ้วดั่งไฟกาฬ	กูจะผลาญชีวิตให้อาสัญ
จึ่งขึ้นศิลป์ลองสายยืนยัน	เสียงสนั่นลั่นฟ้าธาตรี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	พระนารายณ์ทรงสวัสดิ์รัศมี
ได้ยินเสียงกึกก้องโกลี	ภูมีรำพึงคะนึงคิด
เจ้าลักษมณ์ไปเก็บผลไม้	เหตุใดจึ่งขึ้นศรสิทธิ์
หรือเกิดปรปักษ์ปัจจามิตร	คิดแล้วก็รีบเสด็จมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงเนินแนวสีขเรศ	ทอดพระเนตรเห็นองค์กนิษฐา
จึ่งมีพระราชบัญชา	แก้วตาจะแผลงอันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์ผู้มีอัชฌาสัย
กราบลงแล้วทูลสนองไป	น้อยใจพระพรตอหังการ
ฝ่ายแม่ริษยาอาสัตย์	ให้พระองค์พลัดพรากจากสถาน
ตัวได้ครอบครองศฤงคาร	สำราญแล้วยังไม่หนำใจ
บัดนี้ยกพลตามมา	จะทำร้ายเคี่ยวฆ่าเราให้ได้
องอาจโลภล้นเป็นพ้นไป	จะไว้ชีวิตไม่ไยดี
น้องจะอาสาออกต่อยุทธ	กับบุตรนางไกยเกษี
ฆ่าเสียให้สิ้นชีวี	จงสาใจที่หมิ่นประมาทกัน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพิษณุรักษ์รังสรรค์
จึ่งห้ามอนุชาวิลาวัณย์	เจ้าอย่าหุนหันโกรธา
อันเราพี่น้องทั้งสี่	เทเวศร์ฤๅษีพร้อมหน้า
ประชุมเชิญให้ไวกูณฐ์มา	ปราบหมู่อสุราสาธารณ์
ถ้าพระพรตร่วมคิดกับชนนี	ไว้นักงานพี่จะสังหาร
เห็นจะไม่เป็นภัยพาล	พระอาจารย์ทั้งสี่ก็ตามมา
แล้วสององค์ทรงเพศเป็นนักสิทธ์	ผิดทีที่จะตามมาเข่นฆ่า
แล้วเดินกันแสงโศกา	ไม่ถือศาสตราสิ่งใด
พ่อจงพิศดูให้ประจักษ์	น้องรักอย่าคิดสงสัย
เห็นจะตามมารับกลับไป	ยังในอยุธยาธานี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์ทรงสวัสดิ์รัศมี
พิศเพ่งเล็งดูไปทันที	เห็นจริงดั่งมีพระบัญชา
จึ่งยอกรขึ้นถวายบังคม	ทูลพระบรมเชษฐา
นี่หากพระองค์เสด็จมา	หาไม่จะฆ่าชีวิตกัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระสุริย์วงศ์องค์นารายณ์รังสรรค์
จึ่งชวนอนุชาวิลาวัณย์	กลับมาอารัญกุฎี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	เมื่อนั้น	พระสระภังค์มหาฤๅษี
เป็นต้นหนนำพลโยธี	จรลีหว่างเขาลำเนาไพร
แลเห็นสัตกูฏภูผา	เงื้อมงํ้าเมฆาสูงใหญ่
ยกหัตถ์ชี้บอกพระพรตไป	โน่นที่อาศัยพระสี่กร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	น้องพระภุชพงศ์ทรงศร
จึ่งให้หยุดรถรัตน์อัสดร	ตามเนินสิงขรคีรี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	สองกษัตริย์กับนายกุขัน	สุมันตันดาบสทั้งสี่
ออกจากที่ประชุมโยคี	จรลีตามแถวแนวธาร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงบริเวณจงกรม	พฤกษารื่นร่มรโหฐาน
เห็นองค์พระลักษมณ์พระอวตาร	กับโฉมเยาวมาลย์สีดา
จึ่งวิ่งเข้ากอดบาทบงสุ์	องค์พระบรมเชษฐา
สองกษัตริย์กันแสงโศกา	ดั่งว่าจะสิ้นสมประดี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด

๏	เมื่อนั้น	พระรามพระลักษมณ์เรืองศรี
เห็นพระพรตพระสัตรุดโศกี	ดั่งหนึ่งชีวีจะจากกาย
ให้เร่าร้อนดั่งนอนในเพลิงพิษ	สลดจิตจาบัลย์ขวัญหาย
กลัวสองอนุชาจะวอดวาย	พระนารายณ์สะท้อนถอนใจ
จึ่งสวมสอดกอดองค์พระพรต	พระทัยหวั่นรันทดละห้อยไห้
พระลักษมณ์กอดพระสัตรุดไว้	ร่ำไรทั้งสี่กษัตรา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ โอด

๏	ครั้นคลายโศกาอาวรณ์	พระสี่กรธิราชนาถา
จึ่งมีมธุรสวาจา	ถามพระอนุชาธิบดี
ดูกรพระน้องทั้งสององค์	ผู้ร่วมสุริย์วงศ์กับพี่
เหตุไฉนไม่ครองธานี	พากันมานี่ด้วยอันใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตผู้มีอัชฌาสัย
สะอื้นพลางทางทูลสนองไป	ข้าแจ้งใจว่าองค์พระบิดา
จะมอบสมบัติพระจักรี	น้องนี้แสนโสมนัสสา
ครั้นเข้ามาถึงพารา	แจ้งว่ามารดาข้าอาธรรม์
ยกสัตย์ขัดราชโองการ	ชิงที่ราชฐานไอศวรรย์
ขับพระองค์มาอยู่ไพรวัน	โทษนั้นถึงสิ้นชีวี
พระพี่จงหั่นบั่นรอน	ตัดกรตัดเกล้าเกศี
ให้หนำใจคนใจกาลี	ที่คิดริษยาสาธารณ์
ขอเชิญพระองค์ทรงเดช	คืนครองนัคเรศราชฐาน
ประชาชนจะได้พึ่งบทมาลย์	ผ่านเกล้าจงทรงพระเมตตา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
ได้ฟังพระพรตอนุชา	จึ่งมีวาจาตอบไป
ความสัตย์ท่านปฏิญาณกัน	เจ้าว่าดั่งนั้นหาควรไม่
ตัวพี่มิได้น้อยใจ	ด้วยความยากไร้กันดาร
ซึ่งพ่อพากันออกมารับ	จะให้กลับไปครองราชฐาน
ก็จะเสียความสัตย์ปฏิญาณ	พระผู้ประทานโลกา
อันพระองค์บัญชาประกาศิต	ดั่งเหล็กเพชรลิขิตแผ่นผา
ตรีโลกจะกระหายนินทา	แก้วตาจงฟังพี่พาที
เชิญเจ้าคืนเข้าพระนิเวศน์	ครอบครองนัคเรศเฉลิมศรี
ซึ่งทิ้งพระชนกชนนี	ออกมาตามพี่ที่ในไพร
ผู้ใดจะพิทักษ์รักษา	ผ่านฟ้าอยู่ดีหรือไฉน
โรคายายีประการใด	ในใต้เบื้องบาทพระบิดร ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์ทรงศร
ได้ฟังบัญชาพระสี่กร	ยิ่งเร่าร้อนฤทัยรันทด
น้อมเศียรถวายอภิวาทน์	กราบทูลเบื้องบาทบงกช
อันพระบิตุรงค์ทรงยศ	กำสรดโศกาจาบัลย์
วันพระองค์ออกจากนัคเรศ	ทรงเดชสิ้นชีพอาสัญ
ตัวน้องนี้มาก็ไม่ทัน	เมื่อพระสวรรคาลัย
แต่สั่งขาดโดยราชบัญชา	แก่สองพระมหาอาจารย์ใหญ่
มิให้แม่ข้ากับข้าไป	จุดไฟต้องศพภูมี
น้องนี้ขัดสนเป็นพ้นคิด	ดั่งจะสิ้นชีวิตลงกับที่
ไม่มีใครปกเกล้าเมาลี	จึ่งเชิญสองชนนีนงลักษณ์
ออกมารับเบื้องบาทบงสุ์	คืนไปดำรงอาณาจักร
ให้สิ้นมลทินโทษของน้องรัก	ที่พลอยทรลักษณ์ด้วยมารดา ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระทรงครุฑราชปักษา
ทั้งองค์อัคเรศสีดา	พระลักษมณ์อนุชาวิลาวัณย์
แจ้งว่าสมเด็จพระบิตุรงค์	พระองค์สิ้นชีพอาสัญ
ตกใจดั่งใครมาฟาดฟัน	ก็ครวญคร่ำรำพันโศกี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
โอ้

๏	โอ้ว่าพระองค์ทรงจักร	เมื่อได้ลูกรักทั้งสี่
ต้องให้ห้าพระมุนี	ไปขอพระศุลีมีฤทธิ์
พร้อมหมู่เทเวศร์มัฆวาน	พระทรงญาณบัญชาประกาศิต
ให้อวตารมาผลาญปัจจามิตร	จึ่งสมดั่งคิดพระบิดร
ครั้นลูกค่อยจำเริญวัย	ก็ตั้งพระทัยสั่งสอน
เลี้ยงมามิได้อนาทร	สถาวรดั่งเทวกุมาร
ลูกคิดจะรองฉลองบาท	ไปกว่าชีวาตม์อวสาน
เวราตามทันบันดาล	มีมารจำพรากให้จากมา
ยังไม่ได้แทนพระคุณก่อน	ภูธรมาสิ้นสังขาร์
เพราะลูกนิราศพระบาทา	อนิจจามิได้เห็นใจ
แต่ถวายพระเพลิงทรงธรรม์	จะเห็นเปลวไฟนั้นก็หาไม่
สามกษัตริย์โศกาอาลัย	สลบไปไม่รู้สมประดี ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ โอด

๏	เมื่อนั้น	พระพรตพระสัตรุดเรืองศรี
เห็นสามกษัตริย์โศกี	ล้มลงกับที่ศาลา
ตกใจดั่งสายสุนีบาต	มาฟอนฟาดชีวังสังขาร์
ชลเนตรคลอดวงนัยนา	ทั้งสองกษัตราก็โศกี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	โอ้ว่าสิ้นบุญพระบิตุเรศ	ไม่มีใครปกเกศเกศี
เห็นแต่สมเด็จพระจักรี	เป็นปิ่นโมลีสืบไป
พระองค์มาม้วยชีวัน	น้องจะอยู่ไปนั้นกระไรได้
จะขอตามเสด็จพระภูวไนย	ไปยังสวรรค์ชั้นฟ้า
ร่ำพลางพระพรตเข้ากอดบาท	พระตรีภูวนาถนาถา
พระสัตรุดกอดพระลักษมณ์พี่ยา	โศกาแน่นิ่งสลบไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ โอด

๏	บัดนั้น	สุมันตันเสนาผู้ใหญ่
เห็นห้ากษัตริย์โศกาลัย	ร่ำไรสลบลงด้วยกัน
ตกใจตะลึงทั้งกายา	คิดว่าสิ้นชีพอาสัญ
แสนโศกโศกาจาบัลย์	ก็จรจรัลมาเฝ้าพระเทวี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	นบนิ้วทูลว่าพระพรต	พระสัตรุดโอรสสองศรี
ไปพบพระลักษมณ์พระจักรี	กับองค์เทวีสีดา
ต่างแถลงแจ้งความแล้วแสนโศก	ต่างวิโยคเศร้าโทมนัสสา
บัดนี้ทั้งห้ากษัตรา	กันแสงโศกานิ่งไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	สองนางผู้ยอดพิสมัย
ได้ฟังพ่างเพียงจะขาดใจ	อรไทก็รีบจรลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงเห็นห้าลูกรัก	ซบพักตร์แน่นิ่งอยู่กับที่
สำคัญว่าม้วยชีวี	มารศรีก็ร่ำโศกา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
โอ้

๏	โอ้ว่าพระลักษมณ์พระสี่กร	สีดาดวงสมรเสน่หา
แต่เจ้าออกจากพารา	แม่กินนํ้าตาไม่วายวัน
ตามมาหวังว่าจะเห็นพักตร์	ลูกรักมาม้วยอาสัญ
เมื่อพร้อมสุริย์วงศ์พงศ์พันธุ์	จอมขวัญของแม่ไม่เจรจา
โอ้ว่าพระพรตพระสัตรุด	ทั้งสองแสนสุดเสน่หา
ซื่อตรงต่อองค์พระพี่ยา	ตามมาจนพบกันกลางไพร
หวังเชิญคืนครองนัคเรศ	เป็นปิ่นเกศกษัตริย์น้อยใหญ่
ควรหรือมาพากันบรรลัย	ทิ้งแม่นี้ไว้ให้ทนทุกข์
ถึงมาตรว่าคงชีวี	ที่ไหนจะมีความสุข
ธานีจะเกิดกลียุค	แสนทุกข์เวทนาเป็นพ้นนัก
ฝูงมนุษย์เทวาดาบส	จะเดือดร้อนไปหมดทั้งไตรจักร
ร่ำพลางค่อนทรวงเข้าฮักฮัก	ซบพักตร์แน่นิ่งสลบไป ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ฝูงนางกำนัลน้อยใหญ่
ทั้งเถ้าแก่ท้าวนางข้างใน	บรรดาได้ตามเสด็จจร
เห็นเจ็ดกษัตริย์สุริย์วงศ์	สลบลงในที่สโมสร
ตกใจดั่งใครมาฟันฟอน	อาวรณ์ครวญคร่ำโศกา
กลิ้งเกลือกเสือกลงกับปัถพี	เสียงมี่ดั่งหนึ่งพายุกล้า
บ้างสลบไม่ติงกายา	ที่ในศาลาอารัญ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ โอด

๏	เมื่อนั้น	สี่พระอาจารย์ฌานขยัน
กับมหาเสนาสุมันตัน	กุขันพรานป่าพนาลี
ต่างคนตระหนกตกใจ	โศการ่ำไรทั้งฤๅษี
วิ่งวุ่นไปทั่วกุฎี	เรียกหาหมอมี่เป็นโกลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	จึ่งหมู่แพทยาถ้วนหน้า
ซึ่งเป็นหมอนวดหมอยา	ได้ยินเสียงเรียกมาก็ตกใจ
ฉวยผ้าสมปักเข้านุ่ง	จะมีผ้าพันพุงก็หาไม่
คว้าได้ล่วมยาก็พาไป	ยังในอรัญกุฎี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	จึ่งเห็นกษัตริย์ทั้งเจ็ดองค์	กับฝูงอนงค์สาวศรี
แน่นิ่งไม่ติงอินทรีย์	ดั่งสิ้นชีวีด้วยกัน
บรรดาแพทย์หมอที่เข้ามา	ตกประหม่าหน้าซีดตัวสั่น
บ้างเป่ายานัตถุ์บ้างนวดฟั้น	ช่วยกันแก้ไขวุ่นไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	นางท้าวเถ้าแก่ผู้ใหญ่
ทั้งฝูงสนมกำนัลใน	ก็ได้สติคืนมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	ฝ่ายพระดาบสพรตกล้า
สุมันตันกับหมู่แพทยา	เห็นเจ็ดกษัตราไม่ฟื้นกาย
ให้เร่าร้อนฤทัยดั่งไฟลน	ทุกคนตกใจใจหาย
ปรึกษาหารือกันวุ่นวาย	แล้วสั่งเจ้าขรัวนายพนักงาน
จงเอาสุคนธาวาริน	อันมีรสกลิ่นหอมหวาน
เข้าไปลูบไล้รำเพยพาน	ให้ซาบซ่านองค์เจ็ดกษัตรา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	นางท้าวเถ้าแก่ถ้วนหน้า
จึ่งเอาจอกแก้วอลงการ์	มาใส่สุคนธาวารี
เข้าไปลูบไล้ชะโลมองค์	เจ็ดกษัตริย์สุริย์วงศ์เรืองศรี
บ้างเข้าโบกปัดพัดวี	ก็ได้สมประดีพร้อมกัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระรามสุริย์วงศ์รังสรรค์
กับพระลักษมณ์นางสีดาวิลาวัณย์	ผันพักตร์มาเห็นพระชนนี
ต่างน้อมเศียรเกล้าลงกราบบาท	พระราชมารดาทั้งสองศรี
สามองค์ทรงโศกโศกี	ดั่งหนึ่งชีวีจะมรณา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด

๏	เมื่อนั้น	สองพระชนนีเสน่หา
สวมกอดพระลักษมณ์พระรามา	กับนางสีดาดวงจันทร์
พิศพักตร์แล้วลูบอินทรีย์	มีพระเสาวนีย์รับขวัญ
จงระงับโศกาจาบัลย์	อย่ากันแสงนักเลยนะลูกรัก
พระบิตุรงค์ปลงชีพชีวา	แม่แสนโศกาเพียงอกหัก
ทั้งทุกข์ถึงเจ้าเป็นพ้นนัก	เพียงจักสุดสิ้นพระชนมาน
บัดนี้พระพรตผู้น้อง	ก็ไม่ครองพาราราชฐาน
กริ้วโกรธมารดาดั่งเพลิงกาฬ	จะประหารให้สิ้นชีวี
จึ่งพาแม่นี้ออกมาตาม	ไม่ฟังความนางไกยเกษี
เชิญเจ้าเข้าไปยังธานี	ครอบครองบุรีภิรมยา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระจักรแก้วสุริย์วงศ์นาถา
ได้ฟังสมเด็จพระมารดา	กราบกับบาทาแล้วทูลไป
ตัวลูกรับสัตย์พระบิตุเรศ	จะให้คืนนิเวศน์กระไรได้
แม้นมาตรจะยากลำบากใจ	ที่ในอรัญกันดาร
จะอยู่ตามบัญชาประกาศิต	ถึงจะสิ้นชีวิตสังขาร
มิให้ไตรโลกทายประมาณ	แก่พระผู้ผ่านธาตรี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	โฉมนวลนางไกยเกษี
นั่งอยู่ท้ายรถมณี	เทวีนิ่งนึกตรึกไป
สะเทิ้นจิตคิดเกรงพระอวตาร	จะนิ่งอยู่นานก็ไม่ได้
จึ่งเรียกกุจจีผู้ร่วมใจ	ลงจากรถชัยรีบมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ชุบ

๏	ครั้นถึงมิใคร่เข้าชิด	ดำรงจิตนั่งลงตรงหน้า
แล้วมีมธุรสวาจา	พระจักราจงได้ปรานี
แม่ทำชั่วช้าสาหัส	ให้พ่อพลัดจากสุขเกษมศรี
จนพระบิตุรงค์ทรงธรณี	ภูมีสิ้นชีพชีวัน
เพราะว่าแม่นี้อัปลักษณ์	ทรลักษณ์โลภล้นโมหันธ์
กริ้วโกรธพิโรธดั่งไฟกัลป์	เพียงจักฆ่าฟันให้มรณา
พ่อได้เมตตาปรานีก่อน	มารดรขอประทานโทษา
เชิญเจ้าคืนเข้าพารา	ครอบครองไพร่ฟ้าประชาชี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระหริวงศ์ทรงสวัสดิ์รัศมี
ได้ฟังจึ่งตอบวาที	ลูกนี้ไม่ผูกเวรา
ด้วยผลกรรมนำสนอง	จึ่งให้ต้องสัญจรนอนป่า
มิได้แทนคุณพระบิดา	เมื่อผ่านฟ้าสวรรคาลัย
ซึ่งจะให้กลับคืนพระนคร	จะฟังคำมารดรกระไรได้
จะเสียสัตย์ซึ่งปฏิญาณไป	คือใครจะนับว่าดี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	จึ่งนวลนางไกยเกษี
ฟังรสพจนารถพระจักรี	เทวีก็ร่ำพิไรวอน
โอ้พระหริวงศ์ทรงสังข์	จงเอ็นดูแม่ครั้งหนึ่งก่อน
เจ้าอย่าสลัดตัดรอน	ให้ได้เดือดร้อนเวทนา
แม้นไม่เมตตาจะฆ่าฟัน	ให้สิ้นชีวันสังขาร์
หรือจะหั่นบั่นรอนทั้งกายา	ทำโทษโทษาประการใด
ตามเถิดที่แม่ได้ทำผิด	จะน้อยใจสักนิดก็หาไม่
แต่เชิญเจ้าคืนเข้าเวียงชัย	ให้ไพร่ฟ้าเกษมเปรมปรีดิ์ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระปิ่นภพลบโลกเรืองศรี
ได้ฟังมธุรสพระชนนี	วอนว่าพาทีรำพันไป
จึ่งมีพระราชบัญชา	ลูกจะเคืองมารดาก็หาไม่
ข้าบาทเป็นชาติอาชาไนย	จะตั้งใจแทนคุณพระบิดร
อันในสุริย์วงศ์เทวัญ	สัจธรรม์มั่นคงไม่ย่อหย่อน
ครั้งพระอัยกาฤทธิรอน	ภูธรก็ครองสัตยา
สู้เสียชีวาไม่อาลัย	เชือดเนื้อออกให้พรานป่า
จนถึงสมเด็จพระบิดา	ผ่านฟ้ารักสัตย์กว่าชีวี
ยกสมบัติให้แก่พระองค์	ขับข้าทรงพรตเป็นฤๅษี
มาอยู่ป่ากำหนดสิบสี่ปี	คำนี้ของพระบิดร
ตัวลูกจะรักษาสัตย์	ตามบัญชาตรัสไว้แต่ก่อน
เชิญกลับคืนเข้าพระนคร	ให้ถาวรเป็นสุขสวัสดี ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระวสิษฐ์สวามิตรฤๅษี
ได้ฟังสมเด็จพระจักรี	พาทีคงครองสัตยา
จึ่งว่าดูกรหลานรัก	ผินพักตร์มาฟังตาว่า
กูเป็นอาจารย์บุราณมา	ย่อมแจ้งกิจจาทุกประการ
อันกษัตริย์ในวงศ์ของเจ้า	ล้วนเหล่าจักรพรรดิมหาศาล
แต่ครั้งหิรัณย์ขุนมาร	สาธารณ์อาจองทะนงใจ
ม้วนเอาแผ่นดินสี่ทวีป	หนีบรักแร้ไปบาดาลได้
พระนารายณ์ตามผลาญบรรลัย	แล้วเกิดไทอโนมาตัน
พระอิศวรให้ครองราชฐาน	เนื่องมาอัชบาลรังสรรค์
จนถึงบิตุเรศของเจ้านั้น	สืบวงศ์เทวัญเป็นหลั่นมา
ซึ่งน้องครองเมืองก่อนพี่	ไม่มีในสุริย์วงศ์พงศา
ชนนีกับสองอนุชา	แสนโศกโศกาจาบัลย์
ควรแล้วที่หลานจะกลับไป	เสวยราชัยไอศวรรย์
จะได้สืบสุริย์วงศ์พงศ์พันธุ์	เป็นจรรโลงโลกธาตรี ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระหริรักษ์จักรแก้วเรืองศรี
นบนิ้วสนองวาที	พระอัยกาว่านี้ผิดไป
เดิมห้าพระอาจารย์ไปเฝ้า	พระเป็นเจ้าไกรลาสเนินไศล
พร้อมด้วยเทวาสุราลัย	ให้ข้านี้ไวกูณฐ์มา
ปราบหมู่อสุราสาธารณ์	พวกพาลทุจริตริษยา
ชนนีขอสัตย์พระบิดา	ให้หลานอยู่ป่าสิบสี่ปี
ถึงยุคจะได้ดับเข็ญ	ให้โลกอยู่เย็นเกษมศรี
พระอัยกาก็แจ้งแต่เดิมที	จะให้คืนบุรีด้วยอันใด
คำพระบิดาประกาศิต	ดั่งเหล็กเพชรลิขิตหาลบไม่
จะรักษาสัตย์พระองค์ไว้	มิได้อาลัยแก่ชีวัน ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	สองพระอาจารย์ฌานขยัน
ได้ฟังพระองค์ทรงสุบรรณ	ถือสัตย์ตัดมั่นตรงไป
ดั่งหนึ่งเขาพระเมรุมาศ	ต้องเวรัมพวาตไม่หวาดไหว
กดัญญูสู้เสียชีวาลัย	ตั้งใจจะล้างอสุรา
โดยได้อวตารมาปราบเข็ญ	จะให้เย็นทั่วภพแหล่งหล้า
สุดคิดสุดที่จะเจรจา	พระสิทธานิ่งไปไม่พาที ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระพรตพระสัตรุดเรืองศรี
ได้ฟังพจนารถภูมี	ดั่งหนึ่งชีวีจะบรรลัย
ต่างองค์ต่างกอดบทเรศ	แสนโศกแสนเทวษสะอื้นไห้
โอ้ว่าพระตรีภูวไนย	แม้นไม่คืนเข้าพารา
น้องจะโดยเสด็จไปรองบาท	เพื่อนอนาถพระองค์ในป่า
ไม่อาลัยจะถวายชีวา	ไปกว่าจะสิ้นสุดปราณ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระจักรีผู้ปรีชาหาญ
กอดสองอนุชาชัยชาญ	ผ่านฟ้าแสนโศกโศกี
แล้วมีบัญชาประกาศิต	เจ้าดวงชีวิตของพี่
อันเราทั้งสี่องค์นี้	เทวัญฤๅษีนิมนต์มา
หวังจะให้เป็นหลักโลก	จะแสนโศกไปไยหนักหนา
ตัวพี่รับสัตย์พระบิดา	จะคืนเข้าพาราก็จนใจ
รู้แล้วว่าเจ้ารักพี่	แต่จะทิ้งบุรีกระไรได้
ไพร่ฟ้าจะพึ่งผู้ใด	จงคืนไปรักษาพระนคร
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์ทรงศร
ได้ฟังบัญชายิ่งอาวรณ์	ชุลีกรสนองวาจา
สุดคิดที่น้องจะจากบาท	พระตรีภูวนาถนาถา
แม้นพระจะให้คืนเข้าพารา	จงประหารชีวาให้บรรลัย
ทูลพลางซบพักตร์กับบทเรศ	แสนทุกข์แสนเทวษสะอื้นไห้
ดั่งจะสิ้นชีวิตจิตใจ	ไม่เป็นสติสมประดี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
ยานี

๏	เมื่อนั้น	ฝ่ายรุกขเทวาเรืองศรี
สถิตในสัตกูฏคีรี	เป็นที่สำราญภิรมยา
เห็นพระพรตพระสัตรุดสุริย์วงศ์	ทูลอ้อนวอนองค์พระเชษฐา
พระรามไม่คืนเข้าพารา	ต่างแสนโศกาจาบัลย์
แม้นเรานิ่งไว้ไม่ทานทัด	น่าที่แปดกษัตริย์จะอาสัญ
ไหนจะได้ไปปราบอาธรรม์	ซึ่งมันเป็นเสี้ยนธาตรี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย

๏	คิดแล้วจึ่งฝูงสุรารักษ์	เยี่ยมพักตร์โดยช่องบัญชรศรี
สำแดงให้เห็นอินทรีย์	แล้วมีบัญชาลงไป
พระรามคือองค์พระทรงนาค	เสด็จจากเกษียรสมุทรใหญ่
หวังจะปราบอาธรรมทั้งแดนไตร	ชอบให้ทำตามนิมนต์มา
พระพรตพระสัตรุดฤทธิรอน	ไปรักษาพระนครไว้ท่า
จงเชิญสมเด็จพระมารดา	เข้ามหานิเวศน์วังจันทน์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระสุริย์วงศ์องค์นารายณ์รังสรรค์
ได้ฟังซึ่งรุกขเทวัญ	ทรงธรรม์จึ่งมีวาจา
น้องรักได้ยินหรือไม่	เทพไทแซ่ซ้องร้องว่า
เจ้าจงคืนเข้าไปพารา	รักษาไพร่ฟ้าประชาชี
ตัวพี่ก็จะไปปราบเข็ญ	ให้เย็นทั่วโลกเกษมศรี
ไม่ช้าแต่ในสิบสี่ปี	พี่น้องก็จะได้พบกัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์รังสรรค์
ได้ฟังดั่งใครมาฟาดฟัน	ด้วยคำเทวัญประกาศมา
ให้ร้อนฤทัยดั่งไฟพิษ	สุดคิดที่จะวอนพระเชษฐา
ชลเนตรคลอดวงนัยนา	จึ่งสนองบัญชาด้วยจนใจ
อันอยุธยาธานี	เป็นที่พึ่งสามโลกสูงใหญ่
กษัตราเทวาสุราลัย	ย่อมได้อาศัยทั้งจักรวาล
น้องดั่งหิ่งห้อยน้อยแสง	ไม่ควรตำแหน่งพระสุริย์ฉาน
จะขอฉลองบาทพระอวตาร	ไปไว้ในสถานสวรรยา
ต่างองค์พระทรงจักรภุช	เป็นจอมเมืองมงกุฎแหล่งหล้า
จึ่งจะรับรักษาพารา	ไว้ท่าเสด็จพระจักรี
แม้นสิบสี่ปีพระไม่กลับ	น้องกับพระสัตรุดเรืองศรี
จะขอถวายชีวี	เข้ากองอัคคีมรณา ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระสุริย์วงศ์องค์นารายณ์นาถา
สวมสอดกอดสองอนุชา	แก้วตาของพี่อย่าอาวรณ์
เจ้าจงรักษาพระบุรี	ให้เสนีไพร่ฟ้าสโมสร
บำรุงทั้งสามพระมารดร	อย่าให้อนาทรสิ่งใด
ตรัสแล้วหยิบฉลองพระบาทหญ้า	สำหรับทรงเดินป่าประทานให้
เกือกนี้ต่างตาต่างใจ	ต่างองค์พี่ไปธานี
ว่าแล้วอำนวยอวยพร	ให้ถาวรเป็นสุขเกษมศรี
โรคันอันตรายอย่ายายี	เจ้าพี่จงคืนเข้าพารา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์นาถา
รับเอาฉลองพระบาทมา	ทูนเหนือเกศาด้วยภักดี
แล้วว่าน้องนี้จะจำไกล	ด้วยคำเทพไทเรืองศรี
จะกินนํ้าตาสิบสี่ปี	กว่าภูมีจะคืนพระนคร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระนารายณ์สุริย์วงศ์ทรงศร
ได้ฟังจึ่งมีสุนทร	เจ้าอย่าทุกข์ร้อนอาลัย
อันเกิดมาในภพสงสาร	จะประมาณแต่สุขนั้นไม่ได้
จำเป็นตัวพี่จะเดินไพร	ใช่จะตายจากไปเมื่อไรมี
ว่าแล้วประณตบทบงสุ์	องค์พระมารดาทั้งสามศรี
ขอเชิญสมเด็จพระชนนี	คืนเข้าบุรีภิรมยา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	สามพระชนนีเสน่หา
ฟังรสพจนารถพระรามา	ต่างแสนโศกาอาลัย
จึ่งสวมสอดกอดสามพระลูกรัก	ชลนานองพักตร์สะอื้นไห้
อนิจจาต้องมาเดินไพร	เพราะจะไปสังหารอาธรรม์
จะได้ยากลำบากสิบสี่ปี	ไม่มีสิ่งสุขเกษมสันต์
แม่จะแสนโศกาจาบัลย์	นับวันกว่าเจ้าจะกลับมา
ตรัสแล้วจึ่งมีสุนทร	ดูกรสีดาเสน่หา
แม่จะไปตามองค์พระภัสดา	ที่ในแนวป่าพนาลัย
จะแสนทุกข์แสนยากลำบากนัก	ลูกรักจะเดินที่ไหนได้
เจ้าเป็นยอดอนงค์นางใน	อย่าไปจงอยู่ด้วยมารดร
แม่นี้จะได้เห็นพักตร์	ต่างพระหริรักษ์ทรงศร
จะคลายทุกข์ค่อยสุขสถาวร	กว่าพระสี่กรจะกลับมา ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางสีดาเยาวยอดเสน่หา
ฟังสามสมเด็จพระมารดา	กัลยาสนองพระวาที
ซึ่งทรงพระเมตตาการุญ	พระคุณควรไว้เหนือเกศี
ใช่ว่าจะขัดพระเสาวนีย์	แต่ลูกนี้เป็นบาทบริจา
ร่วมสุขร่วมทุกข์ร่วมชีวิต	กับพระจักรกฤษณ์นาถา
ถึงทุกข์ยากลำบากกายา	ตามแต่เวราไม่อาวรณ์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	สามพระมารดาดวงสมร
ฟังพระสุณิสาบังอร	ต่างองค์สะท้อนถอนใจ
โอ้อนิจจาสีดาเอ๋ย	ทรามเชยผู้ยอดพิสมัย
เจ้าจะตามพระภัสดาไป	ไม่อาลัยแก่ชีพชีวัน
ควรแล้วที่เป็นพระมเหสี	พระจักรีธิราชรังสรรค์
จงจำเริญสุขทุกนิรันดร์	โรคันอันตรายอย่าบีฑา
ตรัสแล้วอำนวยอวยพร	แก่พระสี่กรโอรสา
กับองค์พระลักษมณ์อนุชา	จงทรงศักดาวราฤทธิ์
จะล้างอริราชไพรี	อย่าให้มีผู้รอต่อติด
ปราบไปทั่วทั้งทศทิศ	จงประสิทธิ์ดั่งไวกูณฐ์มา
แปดกษัตริย์ถ้อยลาสั่งกัน	รำพันเศร้าโทมนัสสา
ประทับแรมอยู่ในศาลา	นับได้สิบห้าราตรี ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระมหาดาบสทั้งสี่
ตระหนักว่าพระลักษมณ์พระจักรี	จะไปล้างอสุรีพวกพาล
พระพรตพระสัตรุดอนุชา	จะคืนไปรักษาราชฐาน
ยินดีดั่งแรกสำเร็จฌาน	องค์พระอาจารย์ก็อวยชัย
จงจำเริญศักดาวราฤทธิ์	ปัจจามิตรอย่ารอต่อได้
ล้างเหล่าอาธรรม์ให้บรรลัย	อันตรายสิ่งใดอย่าบีฑา
ว่าแล้วพระอาจารย์ทั้งสี่องค์	ลาพระหริวงศ์นาถา
เหาะขึ้นยังพื้นเมฆา	ไปสู่ศาลาด้วยฤทธี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	พระพรตพระสัตรุดเรืองศรี
เชิญฉลองพระบาทพระจักรี	ใส่พานมณีชัชวาล
แล้วลาเพศจากชีป่า	พอสุริยาเรืองแรงแสงฉาน
พาสามมารดานงคราญ	มายังสถานโยธี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงจึ่งเชิญฉลองบาท	พระเชษฐาธิราชเรืองศรี
ขึ้นยังรถแก้วรูจี	ให้คลายคลี่พหลโยธา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
โทน

๏	รถเอยรถเนาวรัตน์	พระพี่น้องสองกษัตริย์นั้นไปหน้า
อันรถสามสมเด็จพระมารดา	งามดั่งมหาเวไชยันต์
ถัดมารถราชสุริย์วงศ์	รถฝูงอนงค์สาวสรรค์
ล้วนเทียมสินธพชาญฉกรรจ์	สารถียืนยันขับทะยาน
ประดับด้วยอภิรุมชุมสาย	ธงชัยธงชายธงฉาน
ปี่กลองกึกก้องดงดาน	หมู่พรานนำหน้าพลากร
เสียงรถเสียงทศโยธี	สนั่นมี่ถํ้าธารสิงขร
ผงคลีชอุ่มอัมพร	บทจรไปตามมรคา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏	ข้ามธารผ่านทุ่งวุ้งเขา	ตามลำเนาเนินทรายชายป่า
ให้คะนึงถึงองค์พระจักรา	ชลนาคลอพักตร์แล้วถอนใจ
โอ้ว่าสมเด็จพระจักรี	ป่านนี้พระองค์จะเป็นไฉน
จะพากันสัญจรนอนไพร	หรือจะอยู่ที่ในศาลา
น้องหมายว่าเป็นเกือกทอง	รองบาทบรมเชษฐา
น้อยใจด้วยไทเทวา	จำให้จากบาทาสิบสี่ปี
เสียแรงที่เกิดร่วมวงศ์	พระนารายณ์ฤทธิรงค์เรืองศรี
มิได้โดยเสด็จจรลี	ไปล้างเหล่าอสุรีพวกพาล
สองกษัตริย์ฟูมฟายชลเนตร	แสนเทวษเพียงสิ้นสังขาร
ร้อนแรมมาในดงดาน	ประมาณได้สิบห้าคืนวัน ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงปลายแดนอยุธยา	จึ่งหยุดโยธาทัพขันธ์
สองกษัตริย์ย่างเยื้องจรจรัล	ขึ้นสุวรรณพลับพลารูจี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	แล้วมีมธุรสพจนารถ	สั่งมหาอำมาตย์ทั้งสี่
จงตั้งเป็นราชธานี	ลงที่ต้นทางพนาดร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ทั้งสี่เสนาชาญสมร
รับสั่งน้องพระสี่กร	แล้วรีบบทจรออกไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี

๏	จึ่งกะเกณฑ์กันบันดาล	ตั้งปราการเรือนหลวงน้อยใหญ่
ทั้งทิมชาววังตำรวจใน	ก็ได้ตามราชวาที
แล้วให้สมญาโดยนาม	ชื่อประจันตคามบุรีศรี
แสนสนุกดั่งมหาธานี	เป็นที่ผู้คนไปมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์นาถา
ครั้นเสร็จซึ่งการพารา	ผ่านฟ้ามีราชวาที
สั่งพระสัตรุดฤทธิรอน	ให้เชิญพระมารดรทั้งสามศรี
ไปยังอยุธยาธานี	กับมหามนตรีสุมันตัน
อีกทั้งฉลองพระบาท	พระตรีภูวนาถรังสรรค์
ไว้ในปราสาทแก้วแพรวพรรณ	เป็นมหาจรรโลงอยุธยา
สั่งแล้วน้อมเศียรอัญชุลี	พระชนนีธิราชนาถา
อันตัวลูกนี้จะขอลา	อยู่ท่าสมเด็จพระสี่กร ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระสัตรุดฤทธิรงค์ทรงศร
ครั้นรุ่งแสงสีรวีวร	ชุลีกรเชิญสามพระชนนี
มาขึ้นพิชัยรถทรง	พร้อมหมู่อนงค์สาวศรี
ให้เลิกพหลโยธี	คืนเข้าบุรีอยุธยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด 

๒๓
๒๓