๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงท้าวล่าสำแข็งขัน
กับระตูทั้งห้าบุรีนั้น	ซึ่งขอออกอุณากรรณผู้ศักดา
ได้ถวายบรรณาการมากมี	ทั้งบุตรีโอรสเสนหา
ครั้นแจ้งกิตติศัพท์ขจรมา	ว่ามิสาอุณากรรณนั้นหายไป
แต่เหล่าราชบุตรธิดานั้น	ตกอยู่เมืองประมอตันไม่คืนให้
ระตูทั้งปวงก็ขัดใจ	จะยกพลไกรไปว่ากัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย

๏ ต่างเมืองต่างประชุมโยธา	ม้ารถคชาแข็งขัน
จัตุรงค์มากมายหลายพัน	บรรจบกันแล้วยกยาตรา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก เชิด

๏ ครั้นถึงด่านเมืองประมอตัน	จึงให้ตั้งทัพขันธ์ซ้ายขวา
แล้วแต่งพระราชสารา	ให้เสนาจำทูลไปกรุงไกร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทูตาผู้มีอัชฌาสัย
รับสารบังคมลาคลาไคล	ขึ้นม้ารีบไปทันที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงแจ้งแก่ชาวด่าน	ตามในราชการสารศรี
ว่าท้าวล่าสำธิบดี	ให้เรานี้ถือสารเข้ามา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ขุนด่านได้ฟังไม่กังขา
เรียกบ่าวแล้วขึ้นอาชา	ก็พาทูตาคลาไคล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงแจ้งคดี	แก่สี่เสนาผู้ใหญ่
ตามเรื่องทูตามานั้นไซร้	บรรยายไปให้แจ้งทุกประการ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทั้งสี่เสนีได้ฟังสาร
จึงจัดแจงทุกหมู่พนักงาน	ตรวจตราทหารให้พร้อมไว้
ถึงเวลาเฝ้าระตูภูมี	หมู่มุขมนตรีน้อยใหญ่
ก็พาทูตาเข้าไป	ยังท้องพระโรงชัยทันที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ ครั้นถึงจึงถวายบังคมคัล	ทูลท้าวประมอตันเรืองศรี
ว่าท้าวเจ้าเมืองหกบุรี	ยกโยธีหลายทัพนับประมาณ
มาตั้งยังด่านนครา	ใช้ให้เสนาจำทูลสาร
เข้ามาถวายพระภูบาล	แล้วคลี่ออกอ่านไปทันใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ช้า

๏ ราชสารพระผู้ผ่านนคเรศ	มงกุฎเกศล่าสำกรุงใหญ่
กับระตูทั้งห้าเวียงชัย	แจ้งใจว่าองค์อุณากรรณ
หายไปในกลางมรคา	จึงยกโยธาทัพขันธ์
มาว่ากล่าวแต่โดยทางธรรม์	ให้ท้าวประมอตันภูวไนย
เร่งส่งองค์โอรสา	ทั้งราชธิดาออกมาให้
จะพากันเลิกทัพกลับไป	คงเป็นไมตรีกันดังก่อนกาล
ถ้าขัดไว้จะยกพลากร	เข้าทำลายนครให้แตกฉาน
จะล้างให้สิ้นพงศ์วงศ์วาน	รู้แล้วคิดอ่านให้จงดี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	ระตูประมอตันเรืองศรี
ฟังสารดาลเดือดดังอัคคี	จึงมีสีหนาทประภาษพลัน
อันองค์อุณากรรณผู้ศักดา	เมื่อเทวาพาไปกระยาหงัน
ให้อักษรไว้เป็นสำคัญ	ว่าบรรดาเชลยทั้งนี้
ให้แก่ปันหยีชาญชัย	ซึ่งอยู่ในกาหลังบุรีศรี
เมื่อตัวเขาเจ้าของก็ยังมี	กูไม่รู้ที่จะส่งไป
อันระตูทั้งหกพารา	มีแต่เจรจาหยาบใหญ่
ดังชาวประมอตันเวียงชัย	ล้วนสตรีมิใช่ชาติชาย
เร่งออกไปบอกเจ้ามึง	ถึงจะปล้นกรุงไกรไม่ได้ง่าย
จะพันตูสู้ศึกไม่กลัวตาย	อย่าหมายว่าจะได้ธานี
ตรัสแล้วก็สั่งเสนา	ให้กะเกณฑ์โยธาขึ้นหน้าที่
ตำมะหงงจงเร่งเอาความนี้	ไปบอกปันหยีดังสัญญา ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนีธิบดีซ้ายขวา
รับสั่งแล้วรีบออกมา	ทูตนั้นขึ้นม้ากลับไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ฝ่ายมหาเสนาเกณฑ์ทหาร	ขึ้นรักษาปราการกรุงใหญ่
หอรบป้อมประตูเวียงชัย	อาวุธเตรียมไว้ครบครัน
เกณฑ์พลคอยระวังไพรี	ทุกหน้าที่เชิงเทินเขตขัณฑ์
สารวัดจัดทหารนับพัน	ตรวจกันอลหม่านทั้งธานี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงก็แต่งสารศรี
เสร็จแล้วรีบขึ้นพาชี	ไปบุรีกาหลังทันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	ผ่ายทูตผู้มีอัชฌาสัย
ครั้นถึงที่ประทับพลับพลาชัย	ก็ไปเฝ้าระตูภูมี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ จึงบังคมทูลบรรยาย	แต่ต้นจนปลายถ้วนถี่
ตามระตูประมอตันพาที	โดยคดีอนุสนธิ์แต่ต้นมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวล่าสำกับระตูทั้งห้า
ได้แจ้งแห่งคำทูตา	ต่างองค์โกรธาคือไฟ
ดูดู๋ระตูประมอตัน	โมโหหุนหันหยาบใหญ่
ฤทธีจะมีสักเพียงไร	ดีร้ายจะได้เห็นกัน
ว่าแล้วประกาศหมู่โยธา	ทั้งกองหน้ากองหนุนกองขัน
เร่งเข้าหักโหมโรมรัน	ตีเอาประมอตันอย่าได้ช้า ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	นายทหารทุกกองพร้อมหน้า
รับสั่งแล้วขับโยธา	เข้าตีด่านนคราทันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ อันชาวชนบททั้งหลาย	แตกกระจัดพลัดพรายไม่ทานได้
ระตูยกแยกกันเข้าไป	ตั้งล้อมเวียงชัยประมอตัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ ทุกกองเข้าโจมโถมทะยาน	ปีนป่ายปราการเขตขัณฑ์
โยธาดาหนุนเนื่องกัน	เสียงปืนครื้นครั่นทั้งพารา
ต่างเอาพะองบันไดพาด	องอาจปีนป่ายขึ้นเข่นฆ่า
พลช้างเข้าแย่งทวารา	เสียงโห่ลั่นฟ้าธาตรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	พวกทหารรักษาหน้าที่
โรมรันประจัญรบราวี	แทงฟันไพรีทุกด้านไป


บ้างปล่อยปืนมณฑกนกสับ	วางปืนตับระดมปืนใหญ่
บ้างยิงธนูหน้าไม้	พุ่งหอกออกไปอลวน
บ้างทุ่มทิ้งหินผาอึงอัด	คั่วกรวดทรายซัดดังห่าฝน
ข้าศึกล้มตายวายชนม์	เสียงพลเสียงปืนประดังกัน
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	ทวยหาญหกระตูแข็งขัน
หนุนเข้ารบรุกบุกบัน	ต่อแย้งแทงฟันประจัญบาน
ต่างต้องอาวุธล้มตาย	บ้างหนุนปีนป่ายเข้าต่อต้าน
ชาวเมืองเข่นฆ่าวายปราณ	ที่เป็นอยู่หักหาญราวี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ทั้งหกระตูผู้เรืองศรี
เห็นคนตายกลาดปัถพี	บ้างลำบากลากหนีเอาออกมา
ต่างองค์โกรธาโกลาหล	ขับม้าไล่พลซ้ายขวา
นายทหารก็ต้อนโยธา	ดากันเข้าทำลายเวียงชัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ แต่ให้หักหาญเป็นหลายครั้ง	จะได้ดังปรารถนาก็หาไม่
จึงให้ตั้งล้อมเมืองไว้	ได้ทีเมื่อไรจะโรมรัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ฝ่ายตำมะหงงเสนาคนขยัน
รีบมากลางคืนกลางวัน	ดัดดั้นโดยทางพนาลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงพารากาหลัง	ตรงไปยังที่อยู่ปันหยี
จึงเข้าไปเคียมคัลทันที	ถวายสารศรีแล้วโศกา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏ เมื่อนั้น	มิสาระปันหยีสุกาหรา
จึงรับเอาราชสารา	คลี่ออกทัศนาทันที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า

๏ ศุภลักษณสารสุนทร	เจ้านครประมอตันบุรีศรี
อำนวยอวยพรสวัสดี	มาถึงปันหยีฤทธิรอน
เมื่อเทวาพาอุณากรรณไป	ให้ลายหัตถ์ไว้เป็นอักษร
แม้นไพรีย่ำยีพระนคร	พ้นที่จะราญรอนพวกภัย
จงให้สารไปถึงปันหยี	จะเห็นแก่ไมตรีไม่เสียได้
บัดนี้ศึกประชิดติดเวียงชัย	จะให้ส่งโอรสแลบุตรี
ซึ่งเป็นเชลยอุณากรรณ	อันสั่งไว้ให้ให้แก่ปันหยี
เชิญมาช่วยสังหารผลาญไพรี	อย่าให้สูญไมตรีอุณากรรณ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏ ครั้นอ่านเสร็จสิ้นสารา	พระผ่านฟ้าสำรวลสรวลสันต์
จึงถามตำมะหงงด้วยพลัน	ซึ่งโศกานั้นด้วยเหตุใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงทูลแจ้งแถลงไข
ข้าคิดขึ้นมาก็อาลัย	เมื่ออยู่ในกาหลังพารา


เจ้าข้าเคยมาเล่นด้วยกัน	กับพระองค์ทรงธรรม์หรรษา
จะเสด็จแห่งใดไม่คลาดคลา	บัดนี้ข้ามาให้เปล่าใจ
เห็นแต่พระองค์ผู้เดียวดาย	ก็ใจหายไม่กลั้นน้ำตาได้
ด้วยคิดถึงเจ้าตนเป็นพ้นไป	จึงร้องไห้เพราะเหตุดังนี้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระโฉมยงองค์มิสาระปันหยี
จึงตอบไปพลันทันที	ถึงจะมีความรักคณนา
เมื่อประจักษ์ว่าองค์อุณากรรณ	ไปสู่กระยาหงันหรรษา
ชมทิพย์สมบัติอันโอฬาร์	จะโศกาถึงนั้นด้วยอันใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงจึงตอบสนองไข
ธรรมดาว่ารักแม้นจากไป	เป็นวิสัยในโลกย่อมโศกี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีทรงสวัสดิ์รัศมี
ได้ฟังเสนาพาที	ภูมีแย้มสรวลไปมา
อันเหล่าพี่เลี้ยงกิดาหยัน	กลั้นยิ้มไม่ได้ก็ก้มหน้า
ปันหยีจึงมีวาจา	ว่าแก่ตำมะหงงด้วยพลัน
ท่านจงงดอยู่ท่าก่อน	อย่าเพ่อรีบร้อนผายผัน
สั่งเสร็จเสด็จจรจรัล	เข้าห้องสุวรรณอันโอฬาร์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏ นั่งแนบแอบองค์อรไท	จึงปราศรัยบอกแก่ขนิษฐา
ตำมะหงงประมอตันนั้นมา	จะเชิญดวงยิหวาไปเวียงชัย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสาศรีใส
แค้นขัดปัดกรภูวไนย	ค้อนให้แล้วมีวาจา
อันความข้อนี้ได้ขอขาด	ไฉนยังประภาษให้อายหน้า
เป็นน่าสมเพชเวทนา	ขืนว่าจะแกล้งให้ช้ำใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยียิ้มแล้วแถลงไข
จริงอยู่พี่ได้รับคำไว้	ใช่จะลืมไปเมื่อไรมี
เจ้าขอแต่คำพี่เย้าหยอก	นี่บอกความตามจริงสิโกรธพี่
เดี๋ยวนี้ศึกประชิดติดธานี	พระส่งสารศรีให้กัลยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	โฉมยงองค์ติหลาอรสา
รับสารมาจากพระภัสดา	อ่านทราบกิจจาก็โศกี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏ เมื่อนั้น	พระโฉมยงองค์มิสาระปันหยี
เห็นพระน้องสะอื้นไห้ไม่ไยดี	ยิ้มแล้วภูมีจึงว่าไป
ซึ่งจะกำสรดอยู่ฉะนี้	จะได้อิสตรีมาก็หาไม่
จงเร่งเกณฑ์พหลสกลไกร	ยกไปให้ทันท่วงที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสาโฉมศรี
ได้ฟังคั่งแค้นแสนทวี	ลุกเข้าไปในที่แล้วโศกา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีทรงโฉมเสนหา
จึงเสด็จลีลาศยาตรา	ตามองค์ขนิษฐาเข้าไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ ครั้นถึงนั่งลงส้วมกอด 	รับขวัญเยาวยอดพิสมัย
วิตกหมกมุ่นไปทำไม	พี่จะรับชิงชัยให้นงเยาว์
แต่ตำมะหงงเสนามาเห็นพี่	ก็โศกีด้วยคิดถึงเจ้า
จงออกไปดับโศกให้บางเบา	แต่พอเขาได้เห็นประจักษ์ตา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์ติหลาอรสา
ได้ฟังค่อยคลายวายโศกา	จึงทูลว่าจะไปนั้นฉันใด
น้องสะเทินเขินจิตพันทวี	มิรู้ว่าจะพาทีกระไรได้
อัปยศอดสูเป็นพ้นไป	ภูวไนยจงโปรดปรานี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีจึงตอบนางโฉมศรี
จะหาแต่ตำมะหงงผู้เดียวนี้	ให้เข้ามายังที่ข้างใน
แต่เพียงนี้ผู้ใดจะล่วงรู้	ยังจะคิดอดสูไปถึงไหน
จงอุตส่าห์ฝืนพักตร์หักใจ	จะได้หรือมิได้นะเทวี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสามารศรี
เห็นชอบตอบพลันทันที	ภูมีจงให้ไปหามา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีได้ฟังนางว่า
จึงสั่งสาวสรรค์กัลยา	ไปหาตำมะหงงมาบัดนี้ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	สาวใช้รับสั่งใส่เกศี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	ออกมาที่ข้างหน้าทันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ

๏ ครั้นถึงจึงแจ้งกิจจา	แก่มหาเสนาผู้ใหญ่
ว่าปันหยีให้หาเข้าไป	ยังที่ข้างในอย่าได้ช้า ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงผู้มียศถา
แจ้งคำสาวใช้ก็ไคลคลา	เดินด้อมเข้ามาทันที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ ครั้นถึงซึ่งที่ข้างใน	จึงบังคมไหว้ปันหยี
หมอบเฝ้าคอยฟังสั่งคดี	มิได้มีเหลียวแลไปมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	มิสาระปันหยีสุกาหรา
จึงมีสุนทรวาจา	ว่าแก่ตำมะหงงเสนาใน
อย่าก้มอยู่จงดูให้ตระหนัก	ท่านยังจะรู้จักหรือไฉน
องค์ระเด่นนี้จะเป็นผู้ใด	หรือว่ามิใช่อุณากรรณ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงเงยหน้าขึ้นแปรผัน
พิศดูจำได้ทุกสิ่งอัน	ว่าองค์อุณากรรณผู้ศักดา
ดีใจคลานไปอภิวาท	จับบาทขึ้นทูลเกศา
ครวญคร่ำกำสรดไปมา	องค์ติหลาอรสาก็โศกี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด

๏ แล้วทูลว่าเมื่อพระหายไป	ข้าเที่ยวหาทั่วในพนาศรี
ไม่พบก็โศกแสนทวี	จึงให้กรีพลคืนยังพารา
ฝ่ายพระผู้ปิ่นปักนัคเรศ	แจ้งเหตุกันแสงเป็นหนักหนา
องค์ประไหมสุหรีศรีโสภา	ก็โศกาเพียงจะม้วยวายชนม์
ทั้งกำนัลเสนาก็อาวรณ์	ประชากรโศกเศร้าทุกแห่งหน
ด้วยความรักใคร่ไม่เว้นคน	จนศึกมาประชิดติดธานี
บ้างว่าถ้าพระองค์เสด็จอยู่	ศัตรูหรือจะกล้ามากรุงศรี
ซึ่งพระมาเป็นเช่นนี้	เหตุผลนั้นมีประการใด ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นอรสาสะอื้นไห้
จึงว่าเหตุนี้เป็นความใน	สุดที่จะให้แจ้งกิจจา
อันองค์พระชนกชนนี	มีคุณใหญ่หลวงหนักหนา
เป็นกรรมจำจากพระบาทา	ให้ผ่านฟ้าเศร้าโศกแสนทวี
จงทูลว่าเราถวายบังคมไป	แทบใต้ละอองบทศรี
คิดอยู่ทุกทิวาราตรี	มิได้ลืมคุณภูวไนย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงจึงทูลสนองไข
ข้าพบพระองค์บัดนี้ไซร้	ดังบรรลัยแล้วเป็นคืนมา
กลับไปถ้าทูลสองกษัตริย์	จะมีความโสมนัสหนักหนา
อันชาวประมอตันนัครา	ก็จะผาสุกเกษมเปรมปรีดิ์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระโฉมยงองค์มิสาระปันหยี
จึงตรัสแก่ตำมะหงงเสนี	อันศึกครั้งนี้อย่าร้อนใจ
จะแต่งทัพไปช่วยรอนราญ	สังหารไพรีให้ตักษัย
ตรัสแล้วก็พาเสนาใน	ออกไปข้างหน้าทันที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ นั่งลงแล้วมีบัญชา	แก่สังคามาระตาเรืองศรี
บัดนี้อริราชไพรี	ยกมาติดตีประมอตัน
คือท้าวล่าสำผู้ศักดา	กับระตูทั้งห้าเขตขัณฑ์
จะชิงเอาเชลยอุณากรรณ	นอกนั้นพี่ไม่สู้อาลัย
เสียดายแต่ธิดาล่าสำ	คมขำนวลละอองผ่องใส
เจ้าจงยกพหลสกลไกร	เร่งไปให้ทันท่วงที ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาเรืองศรี
ก้มหน้าลงยิ้มด้วยยินดี	แล้วยอกรชุลีทูลไป
อันการณรงค์ราวี	ข้านี้หาสู้ชำนาญไม่
แต่รับสั่งมาแล้วก็จนใจ	จะลองไปต่อสู้ดูสักครา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ประสันตาทำเฉยเงยหน้า
ทูลปันหยีไปมิได้ช้า	แต่ข้าแจ้งเหตุว่าศึกมี
ดีใจจะใคร่อาสา	แต่เกรงพระอนุชาเรืองศรี
ซึ่งจะไปสงครามครั้งนี้	เห็นทีจะเอาเหื่อต่างน้ำ
เพราะเหตุว่าเป็นงานหา	จำเล่นหน้าจอขึงตะบึงร่ำ
ใช่หนังขอช่วยจะพึมพำ	ไม่จำใจเหมือนครั้งมะละกา
อันผู้รู้ความหลังทั้งนั้น	ก็สรวลขึ้นด้วยกันพร้อมหน้า
แต่ระเด่นสังคามาระตา	เบือนพักตรายิ้มพร้ิมไป ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	มิสาระปันหยีศรีใส
จึงสั่งยะรุเดะทันใด	ซึ่งทัพไพรีที่ยกมา
บรรจบกันถึงหกธานี	โยธีมากมายหนักหนา
แต่พลจะหรังวิสังกา	น้อยกว่าข้าศึกเป็นพ้นไป
อันพลเชลยกับพลเรา	จงเกณฑ์เข้าเป็นกองทัพใหญ่
ทั้งอาวุธสำหรับชิงชัย	เร่งรัดจัดให้บัดนี้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ยะรุเดะรับสั่งใส่เกศี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	ออกมาจากที่เฝ้าพลัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี

๏ เกณฑ์กระบวนถ้วนทั้งกองหน้า	ปีกซ้ายปีกขวาแลกองขัน
เกียกกายยุกระบัตรจัดกัน	กองหนุนเลือกสรรที่ชำนาญ
กองหลังมีกำลังสามารถ	ร้ายกาจใจคอห้าวหาญ
กองร้อยคอยประจญประจัญบาน	หนักไหนจะได้ต้านตีประดา
นายไพร่ล้วนเหล่าพวกพหล	ทั้งพลปันหยีสุกาหรา
กับพลสังคามาระตา	พลเชลยเกณฑ์มาสมทบกัน
พลม้ากล้าหาญชาญพาชี	ขับขี่รวดเร็วดังจักรผัน
พร้อมเครื่องอาวุธยุทธภัณฑ์	เตรียมกันคอยเสด็จจรลี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีผู้รุ่งรัศมี
จึงอำนวยอวยพรสวัสดี	แก่องค์ยาหยีมีศักดา
เจ้าไปให้ได้สมคิด	ปัจจามิตรพ่ายแพ้ทุกทิศา
แล้วสั่งตำมะหงงเสนา	จงนำทัพอนุชาคลาไคล ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาศรีใส
ก้มเกล้ารับพรภูวไนย	ด้วยใจโสมนัสยินดี
แล้วกราบประณตบทบงสุ์	ลาองค์มิสาระปันหยี
ยุรยาตรนาดกรจรลี	มาเข้าที่สรงสหัสวาริน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
ลงสรง

๏ ชำระสระสรงสุธารส	มะลิสดเฟื่องฟุ้งจรุงกลิ่น
ทรงสุคนธ์ปนทองหอมประทิน	ภูษาทรงข้าวบิณฑ์พื้นแดง


สอดใส่ฉลองพระองค์ตาด	เจียระบาดดอกรักปักทองแล่ง
ปั้นเหน่งเพชรแต่ละเม็ดเท่าเล็ดแตง	ส่องแสงแวววามอร่ามเรือง
ตาบทิศทับทรวงดวงกุดั่น	สังวาลวรรณทองกรประดับเนื่อง
ธำมรงค์ล้วนจินดาค่าเมือง	ทรงมงกุฎบุษย์เหลืองประดับลาย
กรรเจียกแก้วแวววับประดับสี	ห้อยอุบะมณีเฉิดฉาย
ถือเช็ดหน้าเหน็บกริชอันเพริศพราย	นาดกรกรีดกรายมาเกยชัย ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย

๏ เสด็จขึ้นเกยศิลาหน้าพระลาน	เสนากราบกรานอยู่ไสว
สั่งให้เคลื่อนโยธาคลาไคล	เสด็จทรงมโนมัยตัวดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน

๏ ม้าเอยม้าศึก	เหี้ยมฮึกดังไกรสรสีห์
เยื้องอกยกย่างจรลี	ท่วงทีชำนาญการณรงค์
พู่ห้อยบังเหียนรจนา	เบาะอานพานหน้างามระหง
ม้าพี่เลี้ยงเดินเคียงม้าทรง	กลดสุวรรณบรรจงโอฬาร
กองหน้าม้านำพลไกร	ม้าถือธงชัยธงฉาน
ปีกป้องกองหนุนจะรอนราญ	ม้าทหารกองหลวงเตือนกัน
ม้าแซงขับแซงรายเรียง	แซ่เสียงฆ้องกลองบันลือลั่น
ผงคลีบดบังสุริยัน	รีบเร่งพลขันธ์คลาไคล ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย

๏ แรมร้อนรีบมาหลายวัน	ถึงเขตประมอตันกรุงใหญ่
เห็นธงทัพระตูเป็นทิวไป	จึงให้หยุดพลโยธี
แล้วสั่งนายทหารทั้งหลาย	ให้ตั้งค่ายเป็นปทุมชัยศรี
ยั้งไว้ดูเชิงไพรี	ชอบทีจะให้ไปเจรจา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	นายทัพนายกองพร้อมหน้า
รับสั่งแล้วเกณฑ์โยธา	ตั้งค่ายดาษดากันไป
เป็นปทุมพยุหชัยชาญ	มีด้านลงสู่แม่น้ำไหล
ก็แล้วเสร็จพลันทันใด	ให้เล่นร่าเริงบันเทิงพลัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ฝ่ายประหรัดกะติกาคนขยัน
เห็นทัพหน้ามาตั้งนี่นัน	ก็ขึ้นกัณฐัศว์ขับควบกลับไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงลงจากพาชีชาญ	เข้าไปกราบกรานบังคมไหว้
ทูลท้าวล่าสำชาญชัย	ว่ามีทัพใหญ่ยกมา
จะเป็นทัพผู้ใดมิได้แจ้ง	ดูธงทิวดาษแดงไปทั้งป่า
ตั้งค่ายเป็นพยุห์ปทุมา	พระผ่านฟ้าจงทราบบทมาลย์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวล่าสำชาญชัยใจหาญ
ได้ฟังก็ดำริตริการ	ภูบาลให้เตรียมพลไกร


แล้วสั่งม้าใช้คนขยัน	จงแยกกันไปแจ้งแถลงไข
แก่ห้าระตูภูวไนย	กำหนดให้รู้ทั่วพร้อมกัน
ข้างด้านในเมืองจงประหยัด	แล้วจัดทหารอันแข็งขัน
จะออกโจมตีทัพกระหนาบนั้น	แต่รุ่งสุริย์ฉันให้ทันที ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ม้าใช้รับสั่งใส่เกศี
ห้านายถวายอัญชลี	ขึ้นพาชีแยกกันไคลคลา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ต่างถึงลงม้าทันใด	เข้าไปทูลระตูทั้งห้า
ตามในพระราชบัญชา	องค์ท้าวล่าสำชาญชัย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ห้ากษัตริย์สุริย์วงศ์เป็นใหญ่
ครั้นแจ้งแห่งคำม้าใช้	ก็กำชับไพร่พลโยธา
แล้วจัดทหารชาญณรงค์	ล้วนกำลังอาจองแกล้วกล้า
เตรียมไว้ทุกกองดังบัญชา	แต่ในเวลาราตรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ท้าวล่าสำผู้รุ่งรัศมี
ทั้งห้ากษัตริย์ธิบดี	ครั้นรุ่งรังสีรวีวร
ต่างชำระสระสรงคงคา	ทรงเครื่องยุทธนาชาญสมร
จับสาตราอาวุธฤทธิรอน	บทจรมาขึ้นมโนมัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ ต่างเคลื่อนโยธาทวยหาญ	เสียงพลโห่สะท้านสะเทื้อนไหว
เสียงช้างเสียงม้าดาไป	เอิกเกริกทั้งในพสุธา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ กราว เชิด

๏ ครั้นใกล้ต่างมีสีหนาท	ประกาศนิกรซ้ายขวา
เร่งเข้าโจมตีอย่าได้ช้า	จับเอาโจรป่ามาบัดนี้ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	นายทหารรับสั่งใส่เกศี
ทั้งห้าทัพต่างขับโยธี	เข้าโถมโจมตีอลวน
ต่างพุ่งอาวุธเป็นโกลา	ยิงปืนดังฟ้าคะนองฝน
บ้างเลี้ยวไล่รุกบุกประจญ	แทงฟันอลวนไม่กลัวตาย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	พวกทหารทัพกระหนาบทั้งหลาย
ต่อยุทธ์อุตลุดทั้งไพร่นาย	บ้างขับพลนิกายเนื่องมา
รับรองป้องกันประจัญบาน	ต้านทานหนุนหนักหักกล้า
พลระตูตายกลาดดาษดา	เสนาช่วยกันประจัญตี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายระตูประมอตันเรืองศรี
ได้ยินเสียงปืนรบราวี	เสียงโยธีโห่ร้องก้องโกลา
ก็หมายว่าทัพมิสาระปันหยี	กรีพลมาช่วยเข่นฆ่า
ยินดีด้วยสมจินดา	จึงมีบัญชาไปทันใด


เร่งเร็วเสนาระดมกัน	เกณฑ์หมู่พลขันธ์น้อยใหญ่
จัดให้หลายทัพฉับไว	ออกไปรบกระหนาบบัดนี้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ยาสารับสั่งใส่เกศี
ถวายบังคมคัลอัญชลี	ออกมาจากที่พระโรงคัล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี

๏ จัดได้เสนีสี่คน	รู้กลรณรงค์แข็งขัน
เกณฑ์หมู่ทวยหาญชาญฉกรรจ์	เลือกสรรแต่ชำนาญการราวี
จัดเป็นสี่กองโดยขนาด	องอาจสู้ศึกไม่นึกหนี
แต่ละกองกำหนดโยธี	ห้าหมื่นทั้งสี่เสนา
อันตัวยาสาเป็นกองขัน	หนักไหนช่วยกันเข่นฆ่า
จัดแล้วก็ยกโยธา	ออกมาทุกทวารเวียงชัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ กราวเชิด
ร่าย

๏ พอได้ยินเสียงปืนครื้นครั่น	ต่างยกดากันเข้าลุยไล่
บ้างยิงปืนยาหน้าไม้	ปืนไฟใหญ่น้อยระดมกัน
พลหอกพลดาบพลง้าว	โห่เกรียววิ่งกราวเข้าห้ำหั่น
พลม้าดาแซงเข้าแทงฟัน	พวกระตูพากันบรรลัยลาญ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ฝ่ายทัพหกระตูที่ต่อต้าน
กำลังรบรันประจัญบาน	เห็นทัพมาอีกด้านก็ตกใจ


แยกย้ายโยธาโกลาหล	ให้กลับหน้ามาประจญทางด้านใหม่
ที่รบทัพกาหลังกรุงไกร	ก็ราญรอนอ่อนไปในทันที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาเรืองศรี
ได้ยินเอิกเกริกทางธานี	ภูมีดำริตริการ
ชะรอยว่าทัพเมืองประมอตัน	ยกออกโรมรันหักหาญ
จึงขับอาชาชัยชาญ	เร่งพลอลหม่านเข้าชิงชัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พวกทหารกาหลังทั้งนายไพร่
เห็นการศึกเป็นทีก็ดีใจ	ต่างจู่โจมโถมไล่ไพรี
พวกม้าไล่ตลบทบแทง	พวกเดินแข่งเข้ารุกทุกหน้าที่
พลระตูย่นย่อรอรี	ได้ทีตีตะบึงไม่รารั้ง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	หกระตูเห็นพลย่นถอยหลัง
ต่างขับพาชีมีกำลัง	ไล่หลังฟันคนกล่นเกลื่อนไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พลระตูคิดขยาดหวาดไหว
กลัวนายจะฟันให้บรรลัย	ก็จำใจกลับหน้ามาโรมรัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทัพทั้งสองนครแข็งขัน
ได้ทีตีกระหนาบบุกบัน	ไล่พิฆาตฟาดฟันวุ่นวาย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ อันพลระตูทั้งนั้น	ก็ล้มตายก่ายกันมากหลาย
บ้างตื่นแตกกระจัดพลัดพราย	ไพร่นายไม่เป็นสมประดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวล่าสำขุ่นข้องหมองศรี
กับระตูทั้งห้าธานี	เห็นท่วงทีจะถึงอัปรา
ด้วยรี้พลกระจัดพลัดพราย	ล้มตายก็มากเป็นหนักหนา
ข้าศึกโอบอ้อมล้อมเข้ามา	จึงปรึกษากันในทันใด
แม้นเราจะรบอยู่ฉะนี้	น่าที่จะพากันตักษัย
จำจะเอาชีวิตให้รอดไว้	ต้องขอออกท้าวไทประมอตัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ ครั้นปรึกษาพร้อมกันทันใด	ก็ให้ลดธงชัยทุกทัพขันธ์
ยกธงขาวขึ้นเป็นสำคัญ	แล้วพากันเข้าไปทันที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงแจ้งกิจจา	แก่เสนาประมอตันบุรีศรี
จงช่วยกราบทูลพระภูมี	ว่าเรานี้องอาจอหังการ์
พากันกรีพลมาชิงชัย	โทษทัณฑ์นั้นใหญ่หลวงนักหนา
จะขอเป็นเมืองขึ้นพระผ่านฟ้า	ไปกว่าจะม้วยบรรลัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ยาสาเสนาผู้ใหญ่
เห็นระตูยอมแพ้แก่ทรงชัย	ดีใจก็พาเข้าธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงถวายอภิวาท	ทูลพระบาทผู้ผ่านกรุงศรี
ตามซึ่งได้รบราวี	ถ้วนถี่เสร็จสิ้นทุกประการ
บัดนี้ระตูทั้งหกองค์	ยกธงขอออกไม่ต่อต้าน
จึงนำมาเฝ้าบทมาลย์	พระภูบาลจงทราบพระบาทา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวประมอตันนาถา
ได้ฟังยินดีปรีดา	ดังได้ผ่านฟ้าดุษฎี
จึงมีบัญชาอันสุนทร	ดูก่อนหกกษัตริย์เรืองศรี
ธรรมดาโอรสแลบุตรี	ประเพณีย่อมรักทั้งแดนไตร
แต่เจ้าของเขายังมีอยู่	เราไม่รู้ที่จะคืนให้
แม้นปันหยีมารับเมื่อไร	จะส่งไปตามคำอุณากรรณ
ซึ่งท่านมาราวีตีเมือง	เราก็สิ้นแค้นเคืองไม่เดียดฉันท์
ว่าแล้วเรียกเชลยทั้งนั้น	ให้มาบังคมคัลพระบิดา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	เหล่าระเด่นบุตรีโอรสา
ต่างออกมาตามพระบัญชา	กราบบาทพระบิดาแล้วโศกี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏ เมื่อนั้น	ทั้งหกกษัตริย์หมองศรี
ต่างกอดลูกรักไว้ทันที	ภูมีร่ำไรไปมา
อนิจจาเป็นกรรมวิบาก	ตั้งแต่จากช้านานพึ่งเห็นหน้า
รอดตายจึงได้พบลูกยา	ว่าพลางวันทาทูลไป
ซึ่งพระองค์โปรดเกศทั้งนี้	พระคุณหาที่สุดไม่
ขอเอาพระเดชภูวไนย	ปกไปกว่าจะม้วยชีวี
แม้นจะส่งลูกรักของข้า	ไปให้มิสาระปันหยี
พระองค์ผู้ดำรงธรณี	จงมีมิตรภาพกรุณา
โปรดช่วยโอวาทฝากฝัง	ถ้าผิดพลั้งจงโปรดเกศา
ล้วนไกลบิตุเรศมารดา	ไม่มีที่พึ่งพาผู้ใด ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวประมอตันเป็นใหญ่
จึงมีบัญชาตอบไป	อย่าได้วิตกด้วยข้อนี้
แล้วอำนวยอวยชัยหกกษัตริย์	จงถาวรพิพัฒน์เกษมศรี
อย่ามีอันตรายราคี	ครองบุรีสุขเกษมเปรมปรา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ทั้งหกระตูก็หรรษา
รับพรยอกรบังคมลา	สั่งธิดาโอรสแล้วคลาไคล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ ครั้นถึงที่ประชุมโยธี	ต่างขึ้นรถมณีศรีใส
บ้างขึ้นม้าพาพวกพลไกร	ต่างแยกกันไปยังธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาเรืองศรี
เห็นทัพอริราชไพรี	เลิกพลโยธีกลับไป


จึงสั่งตำมะหงงผู้ถือสาร	บัดนี้ก็เสร็จการศึกใหญ่
จงเข้าไปทูลภูวไนย	ให้แจ้งพระหฤทัยว่าเรามา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงรับสั่งใส่เกศา
พาพวกพลไกรไคลคลา	เข้าในนคราทันที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงเข้าพระโรงชัย	บังคมไหว้ประณตบทศรี
ทูลองค์พระผู้ทรงธรณี	ว่าปันหยีฤทธิไกรชัยชาญ
ใช้ให้จะหรังวิสังกา	ยกพลโยธาทวยหาญ
มาช่วยหักโหมโรมราญ	ไพรีแตกฉานทุกทัพชัย
แล้วทูลว่าข้าพบอุณากรรณ	อัศจรรย์หาเป็นบุรุษไม่
เพศชายนั้นกลายกลับไป	เป็นสตรีวิไลลักขณา
อยู่กับมิสาระปันหยี	ดูท่วงทีสนิทเสนหา
เป็นฉันสามีภริยา	พระผ่านฟ้าจงทราบบาทบงสุ์ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวประมอตันฟังตำมะหงง
ยินดีดังได้เห็นองค์	แต่พะวงสงกาเป็นพ้นไป
แล้วตรัสซักถามตามคดี	เหตุผลนั้นมีเป็นไฉน
จึงกลับกลายไปได้ดังนี้ไซร้	รู้บ้างหรือไม่นะเสนา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงรับสั่งใส่เกศา
จึงทูลสนองพระบัญชา	เมื่อข้าเห็นปันหยีชาญชัย
ให้คิดถึงองค์อุณากรรณ	ก็ไม่อาจจะกลั้นน้ำตาได้
ปันหยีถามว่าร้องไห้ไย	จึงบอกไปโดยจริงทุกสิ่งอัน
เธอห้ามว่าอย่าไห้โทมนัส	เขาไปชมสมบัติเมืองสวรรค์
ว่าแล้วก็พาสารานั้น	เข้าในห้องสุวรรณทันที
บัดเดี๋ยวหนึ่งจึงให้สาวใช้	มาหาข้าเข้าไปถึงในที่
จึงเห็นอุณากรรณเป็นนารี	ข้าโศกีพระองค์ก็ร่ำไร
ข้าได้ทูลถามความทั้งนี้	ตรัสว่าสุดที่จะบอกได้
ด้วยเหตุว่าเป็นความใน	สั่งแต่ให้มากราบพระบาทา
อันปันหยีนั้นนั่งเคียงอยู่	พิเคราะห์ดูยิ้มละไมแต่ในหน้า
แล้วไปสั่งจะหรังวิสังกา	ให้กรีพลมาช่วยราวี ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวประมอตันเกษมศรี
ได้ฟังคำตำมะหงงเสนี	ภูมีสุขเกษมเปรมปรา
จึงสั่งมหาเสนาใน	เร่งจัดพลไกรซ้ายขวา
ไปรับจะหรังวิสังกา	เข้ามาธานีฉับไว ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงผู้มีอัชฌาสัย
รับสั่งบังคมภูวไนย	ก็รีบออกไปด้วยพลัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ จัดหมู่โยธาพลากร	อัสดรริ้วรายหลายหลั่น
เครื่องแห่ฆ้องกลองครบครัน	เสร็จแล้วพากันไคลคลา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงตรงเข้าไปเฝ้า	ก้มเกล้าบังคมเหนือเกศา
ทูลองค์จะหรังวิสังกา	พระผ่านฟ้าให้มารับเข้าธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาเรืองศรี
ได้ฟังตำมะหงงก็ยินดี	เสด็จเข้าที่สรงชลธาร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏ สรงสหัสธาราวาริน	ทรงสุคนธ์ปนกลิ่นหอมหวาน
กิดาหยันนั้นถวายอยู่งาน	ทรงภูษาเครือก้านกระหนกพัน
ห้อยหน้าผ้าทิพย์ขลิบตาด	เจียระบาดคาดปั้นเหน่งสายกระสัน
ฉลององค์ปักทองกรองสุวรรณ	ทับทรวงดวงกุดั่นชมพูนุท
ทรงสังวาลบานพับประดับเพชร	ทองกรข้างละเจ็ดประดับบุษย์
ธำมรงค์ลงยาเรือนครุฑ	โพกตาดผาดผุดด้วยแสงทอง
ห้อยอุบะบุปผาจำปาสด	เหน็บกริชคมกรดไม่มีสอง
ถือเช็ดหน้าสีทับทิมริมกรอง	เสด็จออกจากห้องพลับพลาพลัน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย

๏ เหยียบโกลนโผนเผ่นขึ้นพาชี	พร้อมหมู่เสนีกิดาหยัน
ให้เคลื่อนพลากรจรจรัล	เสนาประมอตันนำหน้าไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ กราว
โทน

๏ ม้าเอยม้าเทศ	สูงสามศอกเศษศรีใส
ขนขาวราวกับนุ่นละมุนละไม	อกใหญ่หางยาวเท้ารัด
เป็นม้าทวนควรขี่ดีทายาด	ร้ายกาจโผนผกชกกัด
เบาะอานพานหน้ากะทัดรัด	ห้อยพู่ดูหยัดเยียรยง
ม้าพี่เลี้ยงเคียงม้าพระโฉมฉาย	ม้าแห่ริ้วรายงามระหง
กิดาหยันตามม้ารักษาองค์	เทียวธงแห่แหนแน่นไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
ร่าย

๏ ครั้นถึงชานชาลาหน้านิเวศน์	ก็ลงจากม้าเทศศรีใส
ตำมะหงงนำหน้าคลาไคล	ขึ้นไปยังพระโรงรูจี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ ครั้นถึงจึงประณตบทบงสุ์	ระตูผู้ดำรงกรุงศรี
ด้วยใจจงรักภักดี	อยู่ที่ท่ามกลางเสนา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวประมอตันก็หรรษา
พิศพักตร์จะหรังวิสังกา	แล้วบัญชาปราศรัยด้วยไมตรี
ซึ่งข้าศึกมาทำหักหาญ	เรามีสารไปแจ้งแก่ปันหยี
ให้เจ้ายกมาช่วยทันที	ไพรีแพ้ฤทธิ์ไม่ต้านทาน
ขอบคุณของเจ้าหนักหนา	แกล้วกล้าสามารถอาจหาญ
หักโหมโรมรันประจัญบาน	รี้พลก็ชำนาญการชิงชัย


อันองค์มิสาระปันหยี	ยังค่อยอยู่ดีหรือไฉน
ขอเชิญเจ้าเล่าแถลงให้แจ้งใจ	เรานี้รักจักใคร่เป็นไมตรี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาเรืองศรี
ได้ฟังบัญชาพระภูมี	อัญชลีแล้วทูลสนองไป
อันปันหยีผู้มีฤทธิรอน	จะทุกขาอาวรณ์ก็หาไม่
เป็นสุขเกษมศานต์สำราญใจ	โรคาสิ่งใดไม่พ้องพาน
แต่ได้แจ้งแห่งราชสารา	ก็เร่งจัดโยธาทวยหาญ
ให้ข้ารีบมาช่วยรอนราญ	จงทราบบาทบทมาลย์พระภูมี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระผู้ผ่านประมอตันกรุงศรี
ได้ฟังแจ้งใจในคดี	มีพระทัยสุขเกษมเปรมปรา
จึงเรียกเอามงกุฎสังวาลทรง	ธำมรงค์มณีมีค่า
มาประทานจะหรังวิสังกา	ส่วนมิสาระปันหยีก็ฝากไป
อันพี่เลี้ยงเสนากิดาหยัน	เสื้อผ้าแพรพรรณก็จัดให้
แต่บรรดาซึ่งมาในทัพชัย	ตามหลั่นน้อยใหญ่ทั้งไพร่นาย
แล้วตรัสแก่จะหรังวิสังกา	เจ้าจงพาเหล่าเชลยทั้งหลาย
ไปให้อุณากรรณผู้เพริศพราย	ต่อภายหลังเราจึงจะตามไป ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาศรีใส
ก้มเกล้ารับสั่งภูวไนย	ด้วยใจประดิพัทธ์ยินดี
พลางชายชำเลืองนัยนา	ดูระเด่นกุสุมาโฉมศรี
เนตรประสบพบเนตรนางเทวี	ยิ่งมีเสนหาอาวรณ์
ให้คิดกระหยิ่มอิ่มใจ	ดังจะไปอุ้มองค์ดวงสมร
แล้วบังคมลาพระภูธร	บทจรมาทรงอาชา
บรรดานางเชลยทั้งนั้น	ก็มาขึ้นสุวรรณรถา
พร้อมเหล่าสาวสรรค์กัลยา	สองกุมารทรงม้าตามกัน
จึงให้เคลื่อนโยธาหน้าหลัง	ออกจากทวารวังรังสรรค์
ล่วงด่านผ่านเขตประมอตัน	จรจรัลมาโดยพนาลัย ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ กราว
ชมดง

๏ เดินทางตามหว่างเนินพนม	รุกขชาติรื่นร่มพระสุริย์ใส
เห็นบุหงาแบ่งบานตระการใจ	ภูวไนยครุ่นคิดจิตจง
พลางชมดอกดวงพวงผกา	แก้วกุหลาบสร้อยฟ้ามหาหงส์
สาวหยุดพุดจีบปีบประยงค์	กาหลงชงโคมะลิวัลย์
จำปาสารภียี่สุ่น	พิกุลบุนนาคนมสวรรค์
เห็นวิหคนกเปล้าเคล้าคลึงกัน	พระหวั่นหวั่นฤทัยไปมา
อนิจจาปักษายังมีคู่	แต่ตัวกูไร้เพื่อนเสนหา
คิดไว้ยังไม่สมจินดา	เป็นเวราสิ่งใดดังนี้
แสนรักกลัดกลุ้มรุมรึง	ถวิลถึงกุสุมาโฉมศรี
ยิ่งสะท้อนถอนใจพันทวี	พลางเร่งโยธีคลาไคล ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด
ร่าย

๏ พอพระสุริยาอัสดง	ลดลงลับเหลี่ยมเนินไศล
ให้หยุดพหลพลไกร	ประทับแรมที่ในพนาวัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ช้า

๏ ครั้นล่วงปัจฉิมยามเวลา	จันทราจำรัสฉายฉัน
สกุณาขันขานประสานกัน	จักจั่นเรไรเครงครวญ
น้ำค้างตกต้องมาลา	ลมพาคันธรสหอมหวน
ให้วังเวงหฤทัยรัญจวน	คะนึงถึงนิ่มนวลยุพาพาล
อนิจจากุสุมาโฉมเฉลา	พี่พาเจ้ามาในไพรสาณฑ์
ทำไฉนจะได้เยาวมาลย์	มาแนบนอนให้สำราญฤดี
ถึงใกล้เหมือนไกลกันหนักหนา	แก้วตาไม่เห็นอกพี่
แสนสุดกระสันพันทวี	หากเกรงองค์ปันหยีพี่ยา
หาไม่จะไปสมสนิท	ให้ดวงจิตแจ้งเล่ห์เสนหา
แต่คร่ำครวญถึงระเด่นกุสุมา	จนม่อยนิทราหลับไป ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ ตระ
ร่าย

๏ ครั้นแสงสุริย์ฉายอรุณเรือง	ก็สระสรงทรงเครื่องผ่องใส
กุมกริชฤทธาคลาไคล	มาขึ้นมโนมัยด้วยพลัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ จึงให้เดินพยุหทวยหาญ	ข้ามธารผ่านพนมพนาสัณฑ์
ร้อนแรมหลายคืนหลายวัน	จรจรัลโดยทางพนาลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงกาหลังให้ยั้งหยุด	ผู้คนอุตลุดอึงมี่
พระเสด็จลงจากพาชี	จรลีเข้าเฝ้าพระผ่านฟ้า ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ จึงกราบประณตบทบงสุ์	ทูลองค์ปันหยีสุกาหรา
บรรยายแต่ต้นจนปลายมา	ซึ่งเข่นฆ่ามีชัยแก่ไพรี
แล้วทูลว่ามงกุฎสังวาลวรรณ	องค์ท้าวประมอตันเรืองศรี
ให้ข้ามาถวายพระภูมี	ด้วยจงรักภักดีเป็นพ้นไป
แต่เหล่าเชลยทั้งนี้	ถวายองค์พระบุตรีศรีใส
บรรดาโยธาในทัพชัย	ก็ได้บำเหน็จนานา
อันระตูกับหมู่ประชากร	ทั้งนครเกษมสันต์หรรษา
ตรัสว่าจะเสด็จตามมา	จงทราบบาทาพระภูมี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระโฉมยงองค์มิสาระปันหยี
ได้ฟังอนุชาก็ยินดี	ยิ้มพลางทางมีพจมาน
เจ้าทำสงครามมาล้าเลื่อย	เหน็ดเหนื่อยควรพักตำหนักสถาน
อันระเด่นกุสุมายุพาพาล	ถึงไม่ตระการใจพระอนุชา
จะให้อื่นที่ชื่นอารมณ์ชู	ก็เล็งดูยังไม่มีที่จะหา
จงรับไว้เป็นบำเหน็จน้องยา	พอปฏิบัติวัตถาให้คลายใจ
แล้วตรัสสั่งพี่เลี้ยงผู้ภักดี	อันเชลยนอกนี้เรายกให้
แก่องค์ย่าหรันนั้นไซร้	จงนำไปให้ทันในวันนี้ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาเรืองศรี
ซ่อนยิ้มแล้วลาพระภูมี	มายังที่อยู่ในทันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง

๏ บัดนั้น	พี่เลี้ยงรับสั่งบังคมไหว้
จึงนำนางเชลยทั้งนั้นไซร้	ไปตามบัญชาพระทรงธรรม์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีเพราเพริศเฉิดฉัน
จึงเสด็จนาดกรจรจรัล	เข้าห้องสุวรรณรจนา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ ครั้นถึงนั่งแนบแอบองค์	พระชงฆ์ทับเพลาขนิษฐา
ยิ้มพลางทางแจ้งกิจจา	ซึ่งสังคามาระตาไปชิงชัย
ได้รบโรมรันประจัญบาน	ไพรีไม่ต้านต่อได้
ระตูประมอตันนั้นดีใจ	ฝากเชลยมาให้อุณากรรณ
พี่เห็นว่าเจ้าหาต้องการไม่	จึงให้อนุชาย่าหรัน
แต่นางจินตะหรากุสุมานั้น	พี่รางวัลสังคามาระตา
เจ้าอย่าอาลัยเลยโฉมศรี	จงฟังคำพี่ดีกว่า
อันท้าวประมอตันจะตามมา	กัลยาจะคิดอ่านประการใด ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นอรสาศรีใส
ได้ฟังวาจาก็อายใจ	ค้อนให้แล้วตอบวาที


อันพระบิดาได้การุญ	มีพระคุณดังเกิดเกศี
แต่อัปยศอดสูแสนทวี	ไม่รู้ที่จะดูพระพักตรา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีตอบองค์ขนิษฐา
อย่าปรารมภ์ตรมใจกัลยา	ต่อมาถึงจึงค่อยคิดกัน
ว่าพลางแอบอิงพิงพาด	สุดสวาทภิรมย์หฤหรรษ์
แสนสนิทเสนหาลาวัณย์	เกษมสันต์ยั่วยวนยินดี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ กล่อม

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาเรืองศรี
ครั้นย่ำสนธยาราตรี	ก็จรลีเข้ายังตำหนักใน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ชาตรี

๏ นั่งลงเคียงนางกุสุมา	แล้วมีวาจาปราศรัย
ดูก่อนแก้วตายาใจ	จะแจ้งในความทุกข์แต่หลังมา
เมื่อเจ้าอยู่ด้วยอุณากรรณ	พี่นี้ผูกพันเสนหา
อาลัยในองค์วนิดา	ไม่เว้นสักเวลานาที
จนเจ้าตกไปประมอตัน	ยิ่งรัญจวนใจถึงโฉมศรี
เป็นบุญให้เกิดไพรี	พี่จึงได้ยกไปชิงชัย
สู้เอาชีวิตเข้าแลกรัก	หาญหักไม่กลัวตักษัย
ครั้นเสร็จศึกได้เห็นอรไท	ค่อยคลายใจที่ทุกข์ทรมาน
พี่อุตส่าห์กลั้นความเสนหา	ตลอดมาในทางไพรสาณฑ์
บัดนี้ปันหยีชัยชาญ	ประทานองค์นงคราญให้พี่ยา
จะค่อยถนอมนวลสงวนรัก	สงวนศักดิ์มิให้เคืองขนิษฐา
ว่าพลางลูบหลังกัลยา	แก้วตาอย่าสลัดตัดอาลัย ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นกุสุมาศรีใส
หวาดหวั่นครั่นคร้ามเป็นพ้นไป	ทรามวัยจึงตอบวาจา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ พระเอยพระองค์	พระจงโปรดเกล้าเกศา
ข้านี้ทุกข์นักหนักอุรา	ด้วยตัวเป็นข้าอุณากรรณ
ซึ่งองค์ปันหยีประทานให้	จะรับใช้ไม่รังเกียจเดียดฉันท์
แต่ที่จะสนิทติดพัน	ข้อนั้นขัดสนพ้นปัญญา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
โลม

๏ แสนเอยแสนคม	คารมแหลมหลักหนักหนา
ว่าไยเช่นนั้นกัลยา	ไม่พอที่จะมาทุกข์ร้อน
พี่ก็แจ้งใจในความหลัง	แต่ครั้งเห็นเจ้าเมื่อคราวก่อน
ว่ามิสาอุณากรรณกับบังอร	เป็นเพื่อนนอนพูดเล่นเจรจา
แต่เขาหมายไปสวรรค์พันผูก	อันเมียลูกมิได้ปรารถนา
หาไม่ไหนจะทิ้งกัลยา	ไปสวรรค์ชั้นฟ้าแต่เดียวดาย
เพราะเห็นเขาไม่หวงห่วงไย	พี่จึงได้ผูกพันมั่นหมาย
พยายามตามอยู่ไม่รู้วาย	จนได้โฉมฉายมาครั้งนี้


ว่าพลางพระทางสัพยอก	เย้าหยอกเล้าโลมนางโฉมศรี
คว้าไขว่ด้วยใจเปรมปรีดิ์	อนิจจาผันหนีพี่ยาไย ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย

๏ น้อยเอยน้อยจิต	สุดคิดปิ้มเลือดตาไหล
ยิ่งห้ามก็ยิ่งลามลวนไป	ไม่เกรงใจเพราะเป็นเชลยมา
ถึงองค์อุณากรรณไม่ห่วงใย	ก็กลการอะไรมาค่อนว่า
ใครแถลงจึงแจ้งกิจจา	ว่าเป็นเพื่อนนิทราอุณากรรณ
ธรรมดาเป็นข้าของท่าน	การงานก็ใช้ทุกสิ่งสรรพ์
ถ้าพระองค์ทรงใช้ให้เหมือนกัน	ข้าก็ไม่บิดผันรังเกียจใจ
นี่ลามลวนกวนเกินไปหนักหนา	ไม่เป็นแต่สนทนาปราศรัย
จะผันผ่อนหย่อนตามก็ขามใจ	นานไปจะไม่พ้นอัประมาณ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
โลม

๏ สุดเอยสุดสวาท	แสนฉลาดตอบโต้ด้วยโวหาร
จะรักเจ้าตราบเท่าบรรลัยลาญ	ไม่ทอดทิ้งเยาวมาลย์ให้ได้อาย
ถึงเจ้าเกี่ยงเลี่ยงแก้ประการใด	พี่ก็ไม่ละวางนางโฉมฉาย
จะประคองน้องแอบไว้แนบกาย	กว่าจะสมอารมณ์หมายของพี่นี้
ว่าพลางกอดเกี้ยวเกลียวกลม	แสนภิรมย์รับขวัญมารศรี
ชมแก้มแนมดวงสุมาลี	ฤดียียวนไปมา
ภุมเรศคลึงเคล้าเกสร	แซกซอนฟอนฟั้นบุปผา
เบิกบานทานแสงสุริยา	เมฆาชอุ่มอนธการ
เมขลาล่อแก้วแววไว	รามสูรเลี้ยวไล่ขว้างขวาน
เสียงสนั่นพสุธาบาดาล	ทั้งสองแสนสำราญบานใจ ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ โลม
ช้า

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นกุสุมาศรีใส
ได้ร่วมรสรักภูวไนย	อรไทเคียงข้างไม่ห่างองค์
หมอบชม้อยคอยให้ใช้ชิด	แสนสนิทพิสมัยใหลหลง
ดังสุธาทิพรสหลั่งลง	ซึมซาบอาบองค์กัลยา
ลืมคะนึงถึงมิสาอุณากรรณ	ลืมเล่นด้วยกำนัลซ้ายขวา
ลืมทั้งบิตุเรศมารดา	สุดแสนเสนหาพันทวี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาเรืองศรี
ได้สู่สมชมรสฤดี	ด้วยยาหยีกุสุมาลาวัณย์
แสนสวาทคลึงเคล้าเย้ายวน	ชิดชวนชื่นชมภิรมย์ขวัญ
ปรองดองสองถนอมน้ำใจกัน	แสนกระสันบันเทิงระเริงใจ
เกษมสุขทุกทิวาราตรี	จะไปเฝ้าปันหยีก็หาไม่
ต่อหลายวันครั้นรุ่งอโณทัย	คิดจะไปเฝ้าองค์พระภูมี
จึงชำระสระสรงทรงเครื่อง	อร่ามเรืองจำรัสรัศมี
ถือเช็ดหน้ากรายกรจรลี	พี่เลี้ยงกิดาหยันก็ตามมา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เพลง

๏ ครั้นถึงจึงประณตบทบงสุ์	องค์มิสาระปันหยีสุกาหรา
ด้วยใจภักดีปรีดา	คอยฟังบัญชาภูวไนย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ประสันตาปากคันไม่กลั้นได้
ทำยิ้มในหน้าแล้วว่าไป	เอออะไรนิ่งกันเสียดังนี้
พระอนุชายกไปรอนราญ	ผลาญชาวล่าสำกรุงศรี
ปิศาจร้ายกาจราวี	ให้ภูมีประชวรกลับมา
ทั้งอาเพศผีซ้ำด้ามพลอย	ดูเป็นริ้วดังรอยนขา
แล้วซูบซีดไปทั้งกายา	หมออื่นจะรักษาเห็นไม่คลาย
จำจะต้องหาแพทย์เมืองล่าสำ	มาแก้ผีกระทำจึงจะหาย
ละไว้จะกำเริบวุ่นวาย	ยิ่งจะร้ายแข็งขันขึ้นกว่านี้ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาเรืองศรี
ได้ฟังประสันตาพาที	ภูมียิ้มละไมไปมา
จึงเอาพลูรอยกัดซัดไป	กลการอะไรจึงค่อนว่า
ถึงจะต้องปิศาจมายา	โรคาจะกำเริบก็ทำไม
พี่ช่างมีหน้าว่าเล่น	จะเห็นอกผู้อื่นก็หาไม่
อันธรรมดาป่วยดังนี้ไซร้	คือใครจะไม่ผอมก็ว่ามา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	มิสาระปันหยีสุกาหรา
ยิ้มพลางทางมีวาจา	อันปากประสันตานั้นสามานย์
ไม่คิดสอดส่ายดูปลายต้น	สัปดนว่าไปโดยโวหาร
ให้ความมาปะทะระราน	กระนี้จะว่าขานประการใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ประสันตาจึงทูลสนองไข
รับสั่งจะจำไว้สอนใจ	จะนิ่งเป็นใบ้สักสามวัน
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีสำรวลสรวลสันต์
แล้วเสด็จกรายกรจรจรัล	เข้าห้องสุวรรณรูจี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๓๑
๓๑