๏	 มาจะกล่าวบทไป	ถึงฝูงเทวาทุกราศี
ครั้นยามวสันต์ก็ยินดี	เป็นที่สนุกสำราญ
ชวนกันออกเล่นนักขัตฤกษ์	เอิกเกริกทั่วเทวสถาน
ประชุมพร้อมเพรียงกันทุกพิมาน	เล่นการมโหรสพเป็นโกลา ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ
สระบุหร่ง

๏	จึงจับระบำรำร่าย	ทอดกรกรีดกรายทั้งซ้ายขวา
รำเรียงเคียงชิดเข้ามา	เลียมลอดสอดคว้าทุกนาง
แล้วกลับร่ายรำทำที	แทรกเปลี่ยนเสียดสีมิให้ห่าง
ยั่วเย้าเคล้าคลอกั้นกาง	พลางแนมแกมกลปนมา
ฉวยฉุดยุดนางเบื้องซ้าย	ย้ายเป็นหยอกนางข้างขวา
รื่นเริงบันเทิงทุกเทวา	ด้วยฝูงนางฟ้าวิลาวัณย์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
พระทอง

๏	เมื่อนั้น	นางเทพธิดาสาวสวรรค์
รำรอล่อไว้ไม่ติดพัน	เกษมสันต์ชําเลืองแลไป
ครั้นเทวัญเข้าชิดก็บิดหนี	ร่ายรำทำทีมิให้ใกล้
หลีกเลี้ยวตีวงเวียนไป	นัยน์เนตรชม้อยคอยที
ครั้นเทพบุตรฉุดคร่า	นางฟ้าป้องปัดสลัดหนี
แสนสนุกสุขเกษมเปรมปรีดิ์	ทุกเทพนารีเทวา ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ เพลง
ร่าย

๏	เมื่อนั้น	ฝ่ายพระอรชุนแกล้วกล้า
แจ้งว่าเทพบุตรนางฟ้า	ชวนกันมาเล่นก็ยินดี
อ่าองค์ทรงเครื่องอาภรณ์	กรจับพระขรรค์เรืองศรี
ออกจากวิมานรัตน์มณี	เหาะมาที่ประชุมเทวัญ ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ กลม

๏	เที่ยวดูฝูงเทพเทวา	กับหมู่นางฟ้าในสรวงสวรรค์
สุขเกษมเปรมใจไปด้วยกัน	ที่ในสวรรค์ชั้นฟ้า ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ

๏	เมื่อนั้น	ฝ่ายนางมณีเมขลา
อยู่ในวิมานรัตนา	สำหรับรักษาสมุทรไท
เคยไปประชุมด้วยเทวัญ	เป็นนิจนิรันดร์หาขาดไม่
ครั้นถึงฤดูกำหนดไว้	อรไทชื่นชมยินดี
จึงแต่งองค์ทรงเครื่องอลงกรณ์	งามงอนจํารัสรัศมี
มือถือดวงแก้วมณี	เทวีก็ออกจากวิมาน ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ เชิดฉิ่ง

๏	ลงมาจากกลีบเมฆา	เล่นด้วยนางฟ้าเกษมศานต์
เรื่อยร้องโอดพันบรรเลงลาน	นงคราญรำร่ายไปมา ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เพลง

๏	มาจะกล่าวบทไป	ถึงรามสูรยักษา
อาศัยในกลีบเมฆา	เป็นที่ผาสุกสำราญ
มีศรขวานเพชรเป็นอาวุธ	ฤทธิรุทรหยาบช้ากล้าหาญ
ทั้งหกสวรรค์ชั้นบาดาล	เกรงเดชขุนมารไม่ทานกร
เพื่อนยิ่งอิ่มเอิบกําเริบหนัก	ทรงศักดิ์ดั่งหนี่งไกรสร
อ่าองค์ทรงเครื่องอาภรณ์	จับขวานฤทธิรอนแล้วเหาะมา ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ เชิด

๏	รวดเร็วดั่งหนึ่งลมพัด	เฉวียนฉวัดไปในเวหา
เยี่ยมออกจากกลีบเมฆา	อสุราเห็นแก้วแววไว
ซึ่งนางเมขลาโยนเล่น	ยิ่งเห็นยิ่งชอบอัชฌาสัย
ยิ่งพิศยิ่งติดต้องใจ	จะใคร่ได้ซึ่งดวงจินดา
หมายเขม้นเข่นเขี้ยวจะราญรอน	กรกุมขวานเพชรเงื้อง่า
เผ่นโผนโจนไปในเมฆา	ไล่นางเมขลาด้วยฤทธี ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	เทวานางฟ้าทุกราศี
แลเห็นรามสูรอสุรี	มาไล่ราวีก็ตกใจ
หน้าซีดตัวสั่นขวัญหาย	วุ่นวายไม่สมประดีได้
เสียงมี่อื้ออึงคะนึงไป	สุราลัยวิ่งพะปะกัน ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ เชิด

๏	นางฟ้าอุ้มจูงเทวบุตร	อุตลุดไปทั้งสรวงสวรรค์
อันฉิ่งกรับทับโทนทั้งนั้น	สารพันแตกสิ้นไม่สมประดี ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เชิด

๏	อันเทพบุตรกับนางฟ้า	ไม่อาจดูหน้ายักษี
ความกลัวดั่งจะสิ้นชีวี	หนีไปยังทิพวิมาน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	รามสูรฤทธิไกรใจหาญ
เห็นเทวัญนางฟ้ายุพาน	วิ่งหนีลนลานวุ่นไป
ยังแต่โฉมนางเมขลา	เข้าแอบเมฆากลีบใหญ่
อสุราสำแดงฤทธิไกร	โลดโผนโจนไล่ราวี ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	นวลนางเมขลามารศรี
เลี้ยวล่อรามสูรอสุรี	กรโยนมณีจินดา
ทำทีประหนึ่งจะให้แก้ว	กลอกแสงพรายแพร้วบนหัตถา
ครั้นรามสูรไล่เลี้ยวมา	กัลยารำล่ออสุรี
นางแกล้งเลี้ยวลัดฉวัดเฉวียน	เวียนไปตามจักรราศี
มือหนึ่งชูแก้วมณี	ทำทีเยาะเย้ยอสุรา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิดฉิ่ง

๏	บัดนั้น	จึ่งรามสูรยักษา
ครั้นแสงแก้วแวววับจับตา	อสุรากริ้วโกรธคือไฟ
เหม่เหม่เมขลานารี	กูจะล้างชีวีเสียให้ได้
กวัดแกว่งขวานเพชรดั่งเปลวไฟ	ก็ขว้างไปด้วยกำลังฤทธิ์ ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ

๏	มิได้ต้องกายกัลยา	ยักษาเดือดดาลทะยานจิต
โลดไล่พัลวันกระชั้นชิด	ตามติดคว้าไขว่เยาวมาลย์ ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เชิด

๏	มาพบพระอรชุนเทเวศร์	เรืองเดชศักดากล้าหาญ
มือถือพระขรรค์สุรกานต์	เหาะผ่านหน้ามาก็ขัดใจ
ขบเขี้ยวเคี้ยวฟันทําอำนาจ	ผาดเสียงสนั่นหวั่นไหว
แล้วร้องตวาดประภาษไป	ว่าเหวยผู้ใดอหังการ์
นามกรเป็นไฉนจึ่งอาจอง	ทะนงใจเหาะทะยานผ่านหน้า
ตัวกูผู้ทรงศักดา	ชื่อว่ารามสูรอสุรี
ปราบไปได้ทั่วไตรจักร	สุรารักษ์เกรงฤทธิ์ทุกราศี
มึงไม่รู้จักกองอัคคี	วันนี้จะม้วยชีวัน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระอรชุนฤทธิแรงแข็งขัน
ได้ฟังกริ้วโกรธดังไฟกัลป์	ตัวสั่นร้องตอบวาจา
อันนามกรของเราหรือ	ชื่อว่าอรชุนแกล้วกล้า
เหาะมาโดยทางเมฆา	ใช่ว่าเหยียบเศียรขุนมาร
อันตัวของมึงนี้เป็นไฉน	มาอวดฤทธิไกรกล้าหาญ
กูนี้ก็นับว่าชายชาญ	ลือสะท้านทั่วทั้งแดนไตร
ทศกัณฐ์สิบเศียรยี่สิบหัตถ์	กูยังจับมัดเอามาได้
ตัวเอ็งสองมือจะชิงชัย	ที่ไหนจะรอดชีวี ฯ
ฯ ๘ คํา ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	รามสูรสิทธิศักดิ์ยักษี
ฟังพระอรชุนพาที	โกรธดั่งอัคคีไหม้ฟ้า
กรกุมขวานเพชรกวัดแกว่ง	ตาแดงเขม้นเข่นฆ่า
สำแดงแผลงฤทธิ์มหึมา	ยักษาเข้าไล่รอนราญ ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	องค์พระอรชุนใจหาญ
รับรองป้องกันประจัญบาน	เผ่นทะยานเข้าต่อกุมภัณฑ์ ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ

๏	กรซ้ายจับเศียรอสุรา	กรขวาเงือดเงื้อพระขรรค์
กลอกกลับสัประยุทธ์พัลวัน	เสียงสนั่นครั่นครื้นเมฆา ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	จึ่งรามสูรยักษา
ประจัญกรรอนราญเทวา	โจนขึ้นเหยียบบ่าด้วยฤทธี ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ

๏	ฉวยจับชฎาง่าขวาน	จะสังหารด้วยกำลังยักษี
พระอรชุนเรืองฤทธิ์ราวี	ก็สลัดอสุรีเสียทัน
แล้วโจนขึ้นเหยียบไหล่ยักษา	กรขวาก็ฟาดด้วยพระขรรค์
รามสูรรับรองป้องกัน	แล้วหันสลัดกระเด็นไป
พระอรชุนก็พลัดจากบ่า	ยักษาจับบาททั้งสองได้
ฟาดเข้ากับเหลี่ยมเมรุไกร	หวั่นไหวทั้งไตรโลกา ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ เชิด

๏	อันเขาพระสุเมรุก็เอนทรุด	ด้วยฤทธิรุทรแกล้วกล้า
องค์พระอรชุนเทวา	ก็ม้วยมรณาทันที ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ โอด

๏	ครั้นว่าชนะแก่สงคราม	มีความชื่นชมเกษมศรี
แกว่งขวานปานแสงอสุนี	เหาะไปที่อยู่ด้วยว่องไว ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เชิด
ช้า

๏	เมื่อนั้น	พระจอมไกรลาสเขาใหญ่
เห็นพระเมรุเอนเอียงลงไป	ตกใจตะลึงทั้งกายา ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ
ร่าย

๏	จึ่งมีบัญชาประกาศิต	ส่งจิตุบทแกล้วกล้า
จงป่าวฝูงเทพเทวา	คนธรรพ์ครุฑานาคินทร์
กับสองพญาพานร	ซึ่งผ่านนครขีดขิน
ทั้งนักสิทธ์วิทยาอสุรินทร์	บอกมาให้สิ้นทั้งธาตรี ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ

๏	บัดนั้น	จิตุบทเทวัญเรืองศรี
ก้มเกล้ารับสั่งพระศุลี	สำแดงฤทธีแล้วเหาะไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ป่าวร้องทั่วสวรรค์ชั้นฟ้า	พสุธาบาดาลต่ำใต้
ทั้งกรุงขีดขินเวียงชัย	ตามในบัญชาพระศุลี ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	เทวัญทุกชั้นราศี
นักสิทธ์วิทยานาคี	อันมีในขอบจักรวาล
ทั้งพญากากาศศักดา	สุครีพอนุชาใจหาญ
ต่างองค์ระเห็จเหาะทะยาน	ไปสถานไกรลาสคีรี ฯ
ครั้นถึงก็ชวนกันขึ้นเฝ้า	พระเป็นเจ้าสามภพเรืองศรี
น้อมเศียรถวายอัญชุลี	ด้วยความยินดีปรีดา ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ
ช้า

๏	เมื่อนั้น	พระศุลีตรีภพนาถา
ครั้นเห็นเทวบุตรครุฑา	ถ้วนหน้ามาพร้อมประชุมกัน
ทั้งพญาพานรลูกอินทร์	ขุนกบินทร์บุตรพระสุริย์ฉัน
จึงเสด็จย่างเยื้องจรจรัล	เทวาทั้งนั้นก็ตามไป ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ รุกร้น

๏	ครั้นถึงให้เอานาคฟั่น	เป็นพวนพันยอดพระเมรุใหญ่
นักสิทธ์วิทยาสุราลัย	ให้เข้ายุดนาคพร้อมกัน
ครั้นได้ศุภฤกษ์สวัสดี	โกสีย์เป่าสังข์บันลือลั่น
เทวาชักฉุดพัลวัน	โห่สนั่นกึกก้องทั้งแดนไตร ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ เชิด

๏	อันพระสุเมรุที่เอนทรุด	จะลากฉุดเท่าไรก็ไม่ไหว
ฦาสิทธิ์วิทยาสุราลัย	อ่อนใจสิ้นกำลังกายา ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	สุครีพฤทธิแรงแข็งกล้า
เห็นพระสุเมรุไม่คืนตรงมา	ก้มเกล้าวันทาแล้วทูลไป
อันพระสุเมรุซึ่งเอนทรุด	ข้าจะอาสาฉุดขึ้นให้ได้
พระองค์ผู้ทรงภพไตร	อย่าร้อนใต้เบื้องบาทา
ทูลแล้วลูกพระทินกร	ผู้มีฤทธิรอนแกล้วกล้า
เร่งให้เทพบุตรครุฑา	ฉุดพวนนาคากระชากไป
จึ่งเอานิ้วชี้นั้นจี้ลง	ตรงสะดือนาคาพวนใหญ่
สะดุ้งพดขนดเข้าทันใด	พระเมรุก็ไหวเขยื้อนมา ฯ
ฯ ๘ คํา ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	ลูกท้าวมัฆวานหาญกล้า
เห็นพระเมรุเขยื้อนเคลื่อนคลา	ด้วยปรีชาสุครีพชาญฉกรรจ์
มีความชื่นชมโสมนัส	ดั่งได้สมบัติในสรวงสวรรค์
สำแดงแผลงฤทธิ์ยืนยัน	เข้าดันด้วยบ่าพานร ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ เชิด

๏	อันเขาพระเมรุคีรี	ก็ตรงคงที่เหมือนดั่งก่อน
บรรดาฝูงเทพนิกร	โห่สะท้อนสะเทือนโลกา ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ

๏	เมื่อนั้น	เทวินทร์อินทร์พรหมพร้อมหน้า
คนธรรพ์คนธรรพครุฑา	ฦาสิทธิ์วิทยาทั้งแดนไตร
เห็นเขาพระสุเมรุซึ่งเอนลง	คืนตรงขี้นดั่งเก่าได้
ต่างสำรวลสรวลสันต์สบายใจ	ก็เข้าไปบังคมพระศุลี ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ เจรจา
ช้า

๏	เมื่อนั้น	พระสยมภูวนาถเรืองศรี
แสนโสมนัสยินดี	จึงมีเทวราชโองการ
ประกาศิตสรรเสริญปรีชา	ลูกพระสุริยาใจหาญ
ตัวท่านแกล้วกล้าปรีชาชาญ	ควรสถานอุปราชพานรินทร์
อันพญากากาศกระบี่ศรี	ไม่เสียทีเป็นเจ้าขีดขิน
ไว้ยศปรากฏในแผ่นดิน	จงภิญโญภาพสถาวร ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ

๏	เมื่อนั้น	จึ่งสองพานรินทร์ชาญสมร
คนธรรพ์ครุฑาวิชาธร	ฝูงเทพนิกรทั้งแดนไตร
ต่างองค์ถวายบังคมลา	องค์พระอิศราเป็นใหญ่
เหาะระเห็จเตร็ดฟ้าด้วยว่องไว	กลับไปที่อยู่ภิรมยา ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	พระสยมภูวนาถนาถา
ครั้นเสร็จการพระเมรุก็กลับมา	ยังมหาไกรลาสคีรี ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เสมอ

๏	เมื่อนั้น	พญากากาศเรืองศรี
ครั้นแสงทองส่องฟ้าธาตรี	ก็เข้าที่สระสรงคงคา
แต่งองค์ทรงเครื่องอาภรณ์	กรจับพระขรรค์คมกล้า
เหาะทะยานผ่านขึ้นยังเมฆา	ไปมหาไกรลาสคีรี ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงสถานเทวราช	ยอกรอภิวาทเหนือเกศี
องค์พระอิศโรโมลี	อยู่ที่ท่ามกลางเทวา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า

๏	เมื่อนั้น	พระอิศวรบรมนาถา
เห็นพญากากาศขึ้นมา	มีความปรีดาแล้วตรัสไป
ดูก่อนลูกอินทร์ผู้องอาจ	พี่น้องฉลาดทำการใหญ่
ความชอบล้ำลบภพไตร	จะปูนบำเหน็จในบัดนี้
อันองค์พญากากาศ	ชื่อพาลีธิราชเรืองศรี
ประทานทั้งตรีเพชรฤทธี	แม้นมีไพรีมาต่อกร
ให้แพ้ท่านผู้วงศ์สุรารักษ์	ดั่งพยัคฆ์สู้พญาไกรสร
กำลังน้อยถอยจากฤทธิรอน	ไปเพิ่มแรงวานรอีกกึ่งกาย
แล้วเอาผอบแก้วแววฟ้า	ใส่นางดาราโฉมฉาย
เราฝากไปให้แก่น้องชาย	อันสืบสายสุริย์วงศ์กันมา ฯ
ฯ ๑๐ คํา ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระนารายณ์นาถา
ยอกรสนองพระบัญชา	ผ่านฟ้าจะฝากนางไป
ให้แก่สุครีพกระบี่ศรี	ข้านี้หาเห็นด้วยไม่
ดั่งหนึ่งภุมรากับมาลัย	ย่อมเป็นวิสัยแต่ไรมา
อันธรรมชาติแมลงภู่	อยู่ใกล้เรณูบุปผา
หรือจะไม่คลึงรสบุษบา	จะฝากไข่แก่กาก็ผิดไป
แล้วพญาสุครีพอนุชา	จะไม่ได้ดาราพิสมัย
พระองค์มงกุฎสุราลัย	ภูวไนยจงถวิลจินดา ฯ
ฯ ๘ คํา ฯ

๏	เมื่อนั้น	พญาพาลีใจกล้า
ฟังพระนารายณ์กล่าววาจา	ก้มเกล้าวันทาแล้วทูลไป
ซึ่งพระองค์ผู้ทรงฤทธา	มีความกังขาสงสัย
จะขอถวายสัตย์สาบานไว้	ในใต้เบื้องบาทเจ้าโลกา
แม้นข้ามิให้แก่น้อง	เอาไว้ร่วมห้องเสน่หา
ขอให้ศรศักดิ์พระจักรา	ผลาญชีวิตข้าวานร ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระปิ่นไกรลาสสิงขร
ทั้งองค์พระนารายณ์สี่กร	ภูธรได้ฟังพาลี
ถวายความสัตย์ถึงชีวิต	พระทรงฤทธิ์ทั้งสองเกษมศรี
จึงส่งผอบแก้วมณี	ให้แก่กระบี่ฤทธิไกร ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ

๏	เมื่อนั้น	พาลีผู้มีอัชฌาสัย
ก้มเกล้ารับผอบอำไพ	เหาะไปขีดขินธานี ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เชิด
ร่าย

๏	ครั้นถึงจึงขึ้นบนแท่นแก้ว	เปิดผอบเพริศแพร้วแสงศรี
เห็นโฉมดาราเทวี	งามล้ำนารีในเมืองอินทร์ ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ
ชมโฉม

๏	พิศพักตร์พักตร์ผ่องดั่งดวงจันทร์	พิศขนงดั่งคันธนูศิลป์
พิศเนตรดั่งเนตรมฤคิน	พิศทนต์ดั่งนิลเรียบราย
พิศโอษฐ์โอษฐ์เอี่ยมดั่งจะแย้ม	พิศนาสิกแฉล้มเฉิดฉาย
พิศปรางดั่งปรางทองพราย	พิศกรรณกรรณคล้ายบุษบง
พิศถันดั่งดวงปทุมมาศ	พิศคอวิลาสดั่งคอหงส์
พิศกรดั่งงวงคชาพงศ์	พิศทรงงามทรงจําเริญตา
ยิ่งพิศยิ่งพิศวาสกลุ้ม	ให้คลั่งคลุ้มคลุ้มความเสน่หา
ลืมคิดคิดถึงอนุชา	ลืมสัตย์สัจจาที่สาบาน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏	เมื่อนั้น	นางดาราเยาวยอดสงสาร
ออกจากผอบแก้วสุรกานต์	เยาวมาลย์เห็นพญาพาลี
ให้คิดขวยเขินสะเทินใจ	อรไทถอยถดขยดหนี
แล้วประนมก้มเกล้าดุษณี	เทวีผินพักตร์ไม่เจรจา ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ
ชาตรี

๏	เจ้าเอยเจ้าพี่	มารศรีเยาวยอดเสน่หา
แสนรักสุดรักวนิดา	ดั่งว่าดวงเนตรดวงชีวี
พี่จะตั้งเจ้าไว้ให้เป็นเอก	ในเศวกฉัตรเฉลิมศรี
เป็นปิ่นสนมนารี	มิให้มีราคีเคืองคาย
ว่าพลางทางถดเข้าชิด	จุมพิตพิศวาสโฉมฉาย
สองกรกรลูบโลมกาย	สายสวาทจงได้ปรานี ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ
ร่าย

๏	พระเอยพระองค์	พระจงโปรดเกศเกศี
อะไรมาทําดั่งนี้	ล่วงคําพระศุลีบัญชา
พระจงคืนคิดดูก่อน	อย่าอาวรณ์ด้วยความเสน่หา
ตัวน้องนี้สิประทานมา	ให้พญาสุครีพฤทธิรอน
จงคิดถึงสัตย์ปฏิญาณ	ที่สาบานไว้ต่อพระทรงศร
หนึ่งนางสนมอันอรชร	ของภูธรล้วนกัลยาณี ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ
โอ้โลม

๏	ดวงเอยดวงสมร	เจ้างามงอนจำเริญใจพี่
อันถ้อยคำที่เจ้าร่ำพาที	ใช่กี้ใช่การจะเจรจา
แม้นพระเป็นเจ้าจะเจาะจง	ประทานองค์เยาวยอดเสน่หา
แก่พญาสุครีพอนุชา	จะให้มาดั่งนี้ก็ผิดไป
ตัวพี่มีชอบในเบื้องบาท	จึงประสาทเจ้าเป็นบำเหน็จให้
สาวสวรรค์ขวัญฟ้ายาใจ	จะพะวงสงสัยไปไยมี
ว่าพลางก็ทางไขว่คว้า	อนิจจาเจ้าไม่เห็นอกพี่
ความรักเป็นพ้นพันทวี	มารศรีจงได้เมตตา ฯ
ฯ ๘ คํา ฯ

๏	ทรงเอยทรงเดช	พระไม่โปรดเกศเกศา
เป็นไฉนมาไล่ไขว่คว้า	น่าเวทนาในน้ำใจ
ว่าพลางสลัดปัดกร	หยิกข่วนควักค้อนแล้วผลักไส
นี่หรือว่าเมตตาอาลัย	ช่างมาทําได้ถึงเพียงนี้ ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ

๏	สุดเอยสุดสวาท	นุชนาฏนิ่มเนื้อมารศรี
เจ้าดวงดอกฟ้าจงปรานี	อย่าให้พี่นี้แสนเวทนา
ว่าพลางอิงแอบแนบน้อง	เชยมณฑาทองทั้งซ้ายขวา
ชมเนตรชมปรางกัลยา	เสน่หารุมรึงฤทัย
วายุพัดพานต้องท้องสมุทร	กระฉอกฉานดาลผุดเป็นคลื่นใหญ่
มัจฉาชื่นบานสำราญใจ	ที่ในสายสินธุสาคร ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ กล่อม

๏	เมื่อนั้น	นางแก้วดาราดวงสมร
ได้ร่วมรสพาลีฤทธิรอน	บังอรยินดีปรีดา
แรกเริ่มแรกรู้รสรัก	เยาวลักษณ์เพลิดเพลินเสน่หา
ลืมองค์สมเด็จเจ้าโลกา	ลืมพระอุมาวิลาวัณย์
ลืมอายลืมองค์บังอร	ลืมเพื่อนอัปสรสาวสวรรค์
ลืมทั้งลูกพระสุริยัน	กัลยาเกษมเปรมปรีดิ์ ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ
ช้า

๏	เมื่อนั้น	ฝ่ายท้าวอัชบาลเรืองศรี
ผ่านกรุงอยุธยาธานี	ด้วยองค์อัครเทวีวิไลวรรณ
ทรงนามชื่อเทพอัปสร	อรชรดั่งนางในสวรรค์
ประดับด้วยพระสนมกำนัล	ถ้วนหมื่นหกพันยุพาพาล
ท้าวมีพระราชโอรส	ปรากฏดั่งดวงสุริย์ฉาน
ชื่อเจ้าทศรถกุมาร	ผ่านฟ้าแสนพิศวาสนัก
ถนอมเลี้ยงดั่งดวงนัยน์เนตร	หวังเฉลิมโลเกศอาณาจักร
ให้ถาวรสืบวงศ์หริรักษ์	เป็นปิ่นปักกรุงศรีอยุธยา
อันกษัตริย์ทุกประเทศเขตขัณฑ์	ย่อมถวายสุวรรณบุปผา
ลูกค้าวาณิชนานา	ก็เข้ามาถวายบรรณาการ
แก้วกองในท้องพระสมุทร	ก็ผุดตามระลอกกระฉอกฉาน
ด้วยบุญญานุภาพพระกุมาร	แสนสนุกสำราญทั้งธานี ฯ
ฯ ๑๒ คํา ฯ
ร่าย

๏	มาจะกล่าวบทไป	ถึงพระอตันตาฤาษี
องค์พระวชิรามุนี	พระวิสูตผู้มีตบะฌาณ
ทั้งพระมหาโรมสิงค์	ล้วนยิ่งในพรหมวิหาร
แต่ผนวชบวชมาช้านาน	ประมาณได้สามหมื่นปี
อยู่ยังหิมพานต์บรรพต	สร้างพรตอดจิตทั้งสี่
เชี่ยวชาญการกิจพิธี	กุฎีนั้นเรียงเคียงกัน ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ

๏	มีนางโคนมห้าร้อย	ปละปล่อยอยู่ในไพรสัณฑ์
ครั้นเช้าก็เข้ามาทุกวัน	ยังบรรณศาลาพระนักพรต ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ

๏	หยดนมลงไว้ในอ่างแก้ว	เสร็จแล้วก็เที่ยวไปหมด
ถึงเวลาฉันโครส	พระดาบสก็ชวนกันมา ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เสมอ

๏	สี่องค์นั่งเป็นอันดับกัน	ฉันนมเหนืออาสน์แผ่นผา
ให้ทานนางกบเป็นอัตรา	ด้วยความเมตตาปรานี ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ ตระ

๏	ครั้นเสร็จบริโภคโครส	องค์พระดาบสทั้งสี่
ได้กระเช้าคานขอจรลี	ออกไปสู่ที่หิมวา ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางอนงค์นาคีเสน่หา
เป็นบุตรพญากาลนาคา	กัลยารัญจวนป่วนใจ
ให้กำหนัดในรสราคนัก	นงลักษณ์สุดที่จะกลั้นได้
อยู่ในบาดาลดั่งกลางไฟ	ไม่มีความสุขสักราตรี
จะใคร่ไปยังมนุษย์โลก	ให้คลายโศกเร่าร้อนฤดีศรี
ก็ชำแรกแทรกพื้นปัถพี	ขึ้นมายังที่หิมพานต์ ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ

๏	ครั้นถึงเนินทรายชายสมุทร	หยุดอยู่ในที่รโหฐาน
ยิ่งคิดเดือดร้อนรำคาญ	เยาวมาลย์ก็แปลงกายา ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ ตระ

๏	บัดเดี๋ยวเป็นนางสาวน้อย	แช่มช้อยดั่งเทพเลขา
กรายกรนวยนาดยาตรา	เที่ยวมาโดยทางพนาลัย
ลดเลี้ยวตามแนวแถวธาร	ห้วยละหานหิมวาป่าใหญ่
นัยน์เนตรแลลอดสอดไป	ด้วยใจจะแสวงหาชาย ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ ชมชาย

๏	มิได้พบมนุษย์เทวา	นึกมาไม่สมอารมณ์หมาย
เพลิงราคร้อนรุ่มกลุ้มกาย	โฉมฉายเหลือบแลแปรไป
จึงเห็นงูดินตัวผู้	เลื้อยอยู่ที่ริมทางใหญ่
สุดที่จะกลั้นกำหนัดไว้	ดีใจก็คืนเป็นนาคา ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ รัว

๏	เข้าร่วมรสภิรมย์ชมชิด	ด้วยงูดินสนิทเสน่หา
เกี้ยวกระหวัดรัดรึงตรึงตรา	อยู่ที่ในป่าพนาลี ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ คุกพาทย์

๏	เมื่อนั้น	พระมหาดาบสทั้งสี่
เที่ยวมาเห็นนางนาคี	ยินดีกรีฑาด้วยงูดิน
จึงหยุดยืนอยู่ดูไป	หลากใจนิ่งนึกตรึกถวิล
เหตุไรวิสัยนาคินทร์	มายินดีด้วยชาติอันต่ำพงศ์
ไม่คิดสงวนศักดิ์รักตัว	กลั้วกาให้เสียเผ่าหงส์
เสียดายตระกูลประยูรวงศ์	มาหลงคบชู้ที่กลางทาง
คิดแล้วเอาไม้เท้าเคาะ	เบาะลงที่ตรงขนดหาง
เห็นกระสันพันกันไม่ละวาง	จึงเคาะซ้ำลงกลางกายา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	นางอนงค์นาคีเสน่หา
ตกใจคลายขนดออกมา	ลืมตาเห็นสี่พระมุนี
ให้คิดอัปยศอดอาย	ดั่งกายจะละลายลงกับที่
ก็ชำแรกแทรกพื้นปัถพี	หนีไปพิภพบาดาล ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	สี่พระองค์ทรงพรหมวิหาร
เห็นนาคีหนีแทรกสุธาธาร	ก็กลับมายังสถานกุฎี ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	นางอนงค์นาคาโฉมศรี
ครั้นถึงพิภพนาคี	เทวีคิดแค้นพระสิทธา
ฤๅษีทั้งสี่นี้เจ้ากรรม	ทำให้ได้อายหนักหนา
แม้นแจ้งถึงองค์พระบิดา	จะม้วยด้วยอาญาภูวไนย
ถ้าว่าดาบสนี้มิตาย	กูจะพ้นความอายก็หาไม่
จำจะฆ่าเสียให้บรรลัย	คิดแล้วขึ้นไปยังกุฎี ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงศาลาอาศรม	เห็นอ่างน้ำนมพระฤาษี
คายพิษลงไว้ทันที	เสร็จแล้วเทวีกลับไป ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	นางกบผู้มีอัชฌาสัย
เห็นนาคาพ่นพิษลงไว้	ตกใจก็ถวิลจินดา
เป็นไฉนนางนาคนี้ใจบาป	หยาบคายทุจริตอิจฉา
จะฆ่าชีวิตพระสิทธา	อันมีเมตตาตบะญาณ
ตัวกูได้พึ่งพระนักสิทธ์	เลี้ยงชีวิตเป็นสุขเกษมศานต์
พระคุณใหญ่ล้นพ้นประมาณ	แจ้งการแล้วจะนิ่งก็ไม่ดี
ดั่งหนึ่งไม่มีกตัญญู	รู้คุณพระมหาฤาษี
อย่าเลยจะเอาชีวี	ตายแทนผู้มีพระคุณไป
เดชะความสัตย์อันล้ำเลิศ	ให้เกิดเป็นมนุษย์ในชาติใหม่
คิดแล้วโจนลงด้วยว่องไว	ก็ขาดใจด้วยพิษนาคา ฯ
ฯ ๑๐ คํา ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	สี่พระดาบสพรตกล้า
ครั้นรุ่งรางสร่างแสงพระสุริยา	ออกจากศาลาพร้อมกัน ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เสมอ

๏	มาถึงพื้นแผ่นศิลาลาด	ขึ้นนั่งยังอาสน์ที่เคยฉัน
เห็นมณฑกตกม้วยชีวัน	พระนักธรรม์ก็คิดรังเกียจไป
กบนี้มันชาติเดียรฉาน	โลภอาหารล้นพ้นวิสัย
แต่ให้ยังไม่หนำใจ	ลงกินในอ่างจนวายชนม์
แม้นจะไม่ช่วยชีวิต	จะเสียเมตตาจิตจำเริญผล
คิดแล้วฤาษีทั้งสี่ตน	คีบขึ้นเป่ามนต์ก็เป็นมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	แล้วว่าอีกบนี้สาธารณ์	เอ็งโลภอาหารหนักหนา
กูเลี้ยงให้กินทุกเวลา	ใช่ว่าอดอยากเมื่อไรมี ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ

๏	บัดนั้น	นางกบนบบาทพระฤๅษี
บอกว่าข้าม้วยชีวี	เหตุด้วยนาคีมาพ่นพิษ
ลงไว้ในอ่างน้ำนม	ข้าปรารมภ์ถึงองค์พระนักสิทธ์
กลัวว่าจะม้วยชีวิต	จึ่งคิดแทนคุณพระมุนี ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระมหาดาบสทั้งสี่
ได้ฟังมณฑกพาที	ยินดีแล้วปรึกษากัน
ชะรอยนางนาคีซึ่งทุจริต	มาคายพิษจะให้เราอาสัญ
นางกบสู้เสียชีวัน	หาไม่เรานั้นจะบรรลัย
อยาเลยจะชุบขึ้นเป็นหญิง	จะจัดสิ่งที่งามประสมใส่
ให้สิ้นโฉมนางฟ้าสุราลัย	เลิศล้ำกว่าไตรโลกา
ว่าแล้วตั้งกูณฑ์พิธี	อาหุดีเพลิงแรงแสงกล้า
ศรเหลืองเรืองโรจน์โชติฟ้า	พระดาบสเข้านั่งทั้งสี่ทิศ
โอมอ่านคาถามหาเวท	อันวิเศษสำหรับกระลากิจ
เอากบใส่กองเพลิงชวลิต	แล้วชุบด้วยฤทธิ์พระนักธรรม์ ฯ
ฯ ๑๐ คํา ฯ ตระ

๏	เดชะพระเวทสิทธิศักดิ์	พระวิษณุรักษ์รังสรรค์
เกิดเป็นกัลยาวิลาวัณย์	งามวิจิตรพิศพรรณขวัญตา ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ

๏	งามพักตร์ยิ่งชั้นมหาราช	งามวิลาสล้ำนางในดึงสา
งามเนตรยิ่งเนตรในยามา	งามนาสิกล้ำในดุษฏี
งามโอษฐ์งามกรรณงามปราง	ยิ่งนางในนิมาราศี
งามเกศยิ่งเกศกัลยาณี	อันมีในชั้นนิรมิต
ทั้งหกห้องฟ้าไม่หาได้	ด้วยทรงลักษณ์วิไลไพจิตร
ใครเห็นเป็นที่เพ่งพิศ	ทั้งไตรภพจบทิศไม่เทียมทัน ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ เจรจา

๏	พระดาบสจึ่งดับกองเพลิง	ซึ่งเถกิงอาหุดีเสกสรรค์
แล้วพากัลยาวิลาวัณย์	มายังอารัญกุฎี ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เสมอ

๏	จึ่งให้นามตามชาตินงคราญ	ชื่อมณโฑเยาวมาลย์มารศรี
พระนักสิทธ์พิศโฉมนางเทวี	มีลักษณ์เลิศล้ำกัลยา
จึ่งปรึกษากันทั้งสี่องค์	นางนี้รูปทรงดั่งเลขา
ควรจักถวายเจ้าโลกา	ทั้งจะพ้นนินทาราคี
ครั้นว่าเห็นพร้อมประนอมกัน	องค์พระนักธรรม์ทั้งสี่
ก็พานางมณโฑเทวี	ออกจากกุฎีเหาะไป ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงไกรลาสบรรพต	พระดาบสจึ่งแจ้งแถลงไข
แก่พระองค์ผู้ทรงภพไตร	โดยนัยแต่ต้นความมา
ขอถวายนงลักษณ์อัคเรศ	แก่พระปิ่นโลเกศนาถา
เป็นข้าใช้ใต้เบื้องบาทา	ไปกว่าจะสิ้นชีวี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระอิศราเรืองศรี
ได้ฟังทั้งสี่พระมุนี	ยินดีก็รับเอานางไว้ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระฤๅษีผู้มีอัชฌาสัย
ครั้นเสร็จถวายอรไท	ก็ลาไปยังบรรณศาลา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	พระสยมภูวญาณนาถา
จึ่งผินพักตร์ต่อองค์พระอุมา	แล้วมีบัญชาตรัสไป
อันนางมณโฑนงลักษณ์	นักสิทธ์ทั้งสี่เอามาให้
เจ้าจงเมตตาเลี้ยงไว้	เป็นข้าช่วงใช้ของเทวี ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ
ร่าย

๏	เมื่อนั้น	องค์พระอุมาโฉมศรี
รับเทวบัญชาพระสามี	ก็พามาไว้ที่กัลยา ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เพลง

๏	เมื่อนั้น	นวลนางมณโฑเสน่หา
ตั้งแต่อยู่ด้วยพระอุมา	มีความผาสุกสถาวร
ใช้ชิดสนิทในเบื้องบาท	ไม่ขัดเคืองอัครราชดวงสมร
บำเรอเป็นนิจนิรันดร	ต่างเนตรต่างกรอรไท ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระอุมาเยาวยอดพิสมัย
เห็นนางมณโฑทรามวัย	มีใจจงรักภักดี
องค์อัครชายาเทวราช	พิศวาสในนางโฉมศรี
บอกพระเวทตบะกิจพิธี	ให้แก่เทวีทุกเวลา ฯ
ฯ ๔ คํา ฯ เจรจา
ช้า

๏	มาจะกล่าวบทไป	ถึงพญากาลนาคแกล้วกล้า
อยู่ยังต่ำใต้พสุธา	ในมหาพิภพบาดาล
คิดแค้นสหมลิวัน	มาตั้งเขตขัณฑ์ราชฐาน
กุมภัณฑ์นี้เป็นพวกพาล	ไว้นานจะเกิดชิงชัย
จำกูจะยกพลากร	ไปหักหาญราญรอนเสียจงได้
อย่าให้มันกำเริบใจ	ตูหมิ่นฤทธิไกรนาคี ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ

๏	คิดแล้วจึ่งมีบัญชา	สั่งนาคเสนาทั้งสี่
ให้เตรียมภุชงค์โยธี	กูจะยกไปตีเมืองมาร ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ

๏	บัดนั้น	จึ่งเสนานาคใจหาญ
รับสั่งพระองค์ทรงบาดาล	ชุลีลาแล้วคลานออกไป ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เสมอ
ยานี

๏	เกณฑ์หมู่นาคีโยธา	เลือกล้วนแกล้วกล้าศึกใหญ่
เข้ากองกระบวนทัพชัย	แล้วสั่งให้แปลงอินทรีย์
เหล่าหนึ่งตัวเป็นคนธรรพ์	หน้านั้นเป็นหน้าคชสีห์
เหล่าหนึ่งหน้าเป็นยักขินี	ตัวเป็นนาคีฤทธิรอน
เหล่าหนึ่งตัวเป็นเหรา	หน้านั้นเป็นหน้าไกรสร
เหล่าหนึ่งตัวเป็นวานร	หน้าเป็นมังกรขบฟัน
เหล่าหนึ่งกายเป็นผีโป่ง	หน้าเป็นเสือโคร่งแข็งขัน
มือถืออาวุธครบครัน	เตรียมกันคอยเสด็จยาตรา ฯ
ฯ ๘ คํา ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พญากาลนาคแกล้วกล้า
เสด็จจากบัลลังก์อลังการ์	มาเข้าที่สรงสาคร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏	ปทุมแก้วโปรยปรายดั่งสายฝน	ทรงสุคนธ์ธารทิพย์เกสร
สอดใส่สนับเพลาเชิงงอน	อุทุมพรภูษาพื้นแดง
ชายแครงชายไหวประดับพลอย	ฉลององค์อย่างน้อยเครือแย่ง
ตาบทิศทับทรวงลายแทง	สังวาลเพชรลูกแดงชิงดวง
พาหุรัดทองกรมังกรเกี้ยว	ธํามรงค์พลอยเขียวรุ้งร่วง
มงกุฎแก้วสุรกานต์ดอกไม้พวง	ห้อยห่วงกุณฑลกรรเจียกจร
จับพระแสงขรรค์แก้วแววฟ้า	งามสง่าดั่งพญาไกรสร
เสด็จจากแท่นทิพย์อลงกรณ์	บทจรขึ้นรถสุรกานต์ ฯ
ฯ ๘ คํา ฯ เสมอ
โทน

๏	รถเอยรถนิมิต	ชวลิตดั่งรถสุริย์ฉาน
กงกำล้วนแล้วแก้วประพาฬ	ดุมเพลาชัชวาลด้วยเนาวรัตน์
แปรกแอกอ่อนงอนระหง	ธงทิวริ้วรายปลายสะบัด
เทียมเหราเร็วดั่งลมพัด	เครื่องสูงทิวฉัตรธงชัย
เสียงฆ้องกลองประโคมโครมครึก	เสียงทหารโห่ฮึกแผ่นดินไหว
เร่งรถเร่งพลสกลไกร	ตรงไปพิภพเมืองมาร ฯ
ฯ ๖ คํา ฯ กราว

๏	ครั้นมาถึงแดนอสุรี	จึ่งสั่งโยธีทวยหาญ
ให้เร่งหักโหมโรมราญ	ตีด่านจับพวกไพรินมา ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ

๏	บัดนั้น	โยธานาคีแกล้วกล้า
รับสั่งต้อนกันเป็นโกลา	หักด่านอสุราเข้าไป ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	กุมภัณฑ์นายด่านผู้ใหญ่
เห็นทัพนาคราชอาจใจ	ไล่ตีชาวด่านเข้ามา
กริ้วโกรธพิโรธคือไฟกัลป์	ขบฟันเขม้นเข่นฆ่า
ก็ไล่พวกพลอสุรา	เข้าต่อฤทธานาคี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	ต่างฟันต่างแทงแย้งยุทธ์	อุตลุดโห่ร้องอึงมี่
ต่างหาญต่างกล้าราวี	ถ้อยทีไม่ละลดกัน ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ

๏	บัดนั้น	ฝ่ายพลนาคาแข็งขัน
เข้าไล่หักโหมโรมรัน	กุมภัณฑ์แตกกระจายไป ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ

๏	บัดนั้น	ยักษาชาวด่านน้อยใหญ่
สุดฤทธิ์สุดคิดจะชิงชัย	ก็หนีเข้าในพระบุรี ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงประณตบทบงสุ์	ทูลองค์พญายักษี
บัดนี้มีทัพนาคี	ยกตีหักด่านเข้ามา ฯ
ฯ ๒ คํา ฯ 

๕
๕