๏	 เมื่อนั้น	พระมหาดาบสพรตกล้า
มิได้รู้กลมารยา	เห็นกระบี่โศกาก็งวยไป
สำคัญสัญญาว่าจริง	จะรู้เล่ห์ลมลิงก็หาไม่
ให้คิดเมตตาอาลัย	แม้นมิพาไปบัดเดี๋ยวนี้
ด้วยสองวานรมันหนีมา	จะอาสาพญายักษี
อันเจ้าลงกาธานี	อสุรีก็สิ้นพงศ์พันธุ์
ต้องรณรงค์องค์เดียว	ขับเคี่ยวปิ้มม้วยอาสัญ
ไอ้นี่ก็ตัวสำคัญ	จะได้ช่วยกันชิงชัย
ฝ่ายกูผู้เป็นอาจารย์เล่า	มิเอาภารธุระก็ไม่ได้
แม้นแจ้งไปถึงจะน้อยใจ	ดั่งไม่รู้คุณพญามาร
จึ่งว่าดูราวานร	มาร้องไห้อ้อนวอนบอกขาน
กูเห็นจริงแล้วทุกประการ	อย่ารำคาญจะพาไปบัดนี้
ว่าพลางนุ่งผ้าคากรอง	ครองสไบสำหรับฤๅษี
ฉวยได้ไม้เท้าพัชนี	ออกจากกุฎีแล้วรีบมา ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ เสมอ

๏	บัดนั้น	คำแหงหนุมานหาญกล้า
จึ่งทำเป็นกลมารยา	วิ่งไปขวางหน้าพระนักพรต
มือขวายุดไม้เท้าง่าม	มือซ้ายฉุดย่ามพระดาบส
ฝ่ายลูกพาลีมียศ	คร่าเอารัดประคตลากไว้ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระมหาโคบุตรอาจารย์ใหญ่
เห็นวานรยุดคร่าวุ่นไป	หลากใจจึ่งกล่าววาที
ตัวเอ็งทั้งสองสิทุกข์ร้อน	มาร้องไห้อ้อนวอนกูฤๅษี
ให้พาไปถวายอสุรี	กูนี้มีความเมตตา
เหตุใดจึ่งทำให้ช้าการ	อลหม่านแย่งยุดฉุดคร่า
หรือเอ็งหวาดหวั่นวิญญาณ์	กลัวท้าวยักษาจะฆ่าตี
กูสิจะพาเข้าไปเฝ้า	หรือไม่เชื่อเรากระบี่ศรี
แต่โทษหนักหนายิ่งกว่านี้	ยังขอชีวีไม่บรรลัย
อันกูกับท้าวทศกัณฐ์	สารพันจะว่ากล่าวได้
เอ็งจักทุกข์ร้อนด้วยอันใด	มาจะรีบไปอย่าให้ช้า ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจกล้า
ได้ฟังจึ่งตอบวาจา	ตัวข้าพึ่งบาทพระมุนี
ใช่ว่าจะเกรงโทษทัณฑ์	ของท้าวทศกัณฐ์ยักษี
แต่ความข้อหนึ่งนั้นมี	ข้านี้วิตกเป็นพ้นไป
ด้วยพิเภกกราบทูลพระราม	ท่ามกลางวานรน้อยใหญ่
ว่าพญายักษ์ถอดดวงใจ	ฝากไว้แก่องค์พระสิทธา
จริงหรือเหมือนคำกุมภัณฑ์	ข้าคิดอัศจรรย์หนักหนา
ด้วยไม่เคยเห็นแต่ก่อนมา	จึ่งถามพระมหามุนี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระโคบุตรฤๅษี
ได้ฟังวานรพาที	มีความสะดุ้งหวั่นใจ
ดูดู๋พิเภกยักษา	อนิจจาควรหรือเป็นได้
จะแกล้งฆ่าพี่ให้บรรลัย	หมายสมบัติในเมืองมาร
ถึงมาตรจะพรางก็ไม่มิด	ดั่งมือปิดพญาคชสาร
วานรรู้ก่อนมาช้านาน	จำจะบอกขานตามสัจจา
ตริแล้วจึ่งตอบคำไป	อันดวงใจของท้าวยักษา
เอามาฝากกูไว้แต่ไรมา	จริงเหมือนวาจาอสุรี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	หนุมานผู้ชาญชัยศรี
ทำตกใจใส่กลพาที	เอะกระไรกระนี้มีเป็นการ
พระรามทำศึกกับทศกัณฐ์	หมายมั่นปองปลงจงผลาญ
อันซึ่งชีวิตพญามาร	หรือพระอาจารย์มิได้คิด
จึ่งเอาดวงใจท้าวยักษี	ไว้ในกุฎีกระจิหริด
เกลือกจะใช้เสนีมีฤทธิ์	มาลักเอาดวงจิตนั้นไป
ดั่งหนึ่งพระมหานักธรรม์	แกล้งฆ่าทศกัณฐ์เสียได้
พระองค์ก็ทรงปรีชาไว	เป็นไฉนไม่คิดข้อนี้ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระโคบุตรมหาฤๅษี
ได้ฟังหนุมานพาที	พระมุนีเห็นจริงทุกประการ
จึ่งว่าดูก่อนลิงน้อย	ซึ่งถ้อยคำเอ็งว่าขาน
รอบคอบแหลมหลักปรีชาชาญ	ควรเป็นลูกหลานเจ้าลงกา
ว่าแล้วจึ่งองค์พระนักสิทธ์	ผู้ทรงฤทธิ์ญาณฌานกล้า
ก็พาวานรทั้งสองรา	กลับมาอรัญกุฎี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงจึ่งตรงเข้าไป	หยิบเอาดวงใจยักษี
ถือไว้แล้วกล่าววาที	นี่คือชีวิตทศกัณฐ์
อยู่ในศีลาประกับ	แกล้งปรับให้ชิดสนิทมั่น
ทำพิธีเจ็ดเดือนเจ็ดวัน	จิตนั้นจึ่งออกจากกายา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจกล้า
จึ่งว่าอันกรุงลงกา	เป็นมหานคเรศธานี
ไฉนไม่ไว้ในเมืองเล่า	จึ่งเอามาฝากพระฤๅษี
อันอยู่กลางป่าพนาลี	เหตุนี้จะเป็นประการใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระโคบุตรอาจารย์ใหญ่
ได้ฟังจึ่งแจ้งความไป	อันซึ่งดวงใจพญามาร
กับตัวจะไว้ให้ใกล้กัน	ในเจ็ดชั้นปราสาทราชฐาน
จะคืนเข้ายังที่วิญญาณ	ด้วยว่าชำนาญในกายา
อุปมาดั่งลูกนกน้อย	อันคอยซึ่งแม่ปักษา
ครั้นแลเห็นตัวมารดา	ก็จะวิ่งเข้าหาด้วยยินดี
เพราะเหตุฉะนี้แลวานร	ท้าวยี่สิบกรยักษี
จึ่งไม่เอาไว้ในบุรี	กลัวที่จะคืนเข้าไป ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	คำแหงหนุมานทหารใหญ่
ฟังพระโคบุตรวุฒิไกร	ทั้งเห็นดวงใจกุมภัณฑ์
มีความชื่นชมโสมนัส	ดั่งได้สมบัติในสวรรค์
ซึ่งกูอาสาพระทรงธรรม์	การนั้นจะเสร็จดั่งจินดา
ไม่พักลำบากยากใจ	ที่จะได้ดวงจิตยักษา
อันพระมหาสิทธา	หลงด้วยวาจาของกูนี้
คิดพลางประณตบทบงสุ์	แล้วว่าแก่องค์พระฤๅษี
นิมนต์รีบเข้ายังธานี	ถวายข้านี้แก่ท่านไท ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระโคบุตรอาจารย์ใหญ่
ได้ฟังไม่สงสัยใจ	ก็รีบไปตามแนวมรคา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจกล้า
ครั้นใกล้ทวารลงกา	ทำตกใจฉุดผ้าคร่าไว้
เอะอะไรกระนี้พระนักธรรม์	พูดกันเมื่อกี้ช่างลืมได้
จะพาเอาดวงจิตเข้าไป	ให้ใกล้พญาอสุรี
แม้นคืนเข้ากายดั่งเก่า	จะทำกระไรเล่าพระฤๅษี
ถ้าพระรามแผลงศรต้องอินทรีย์	น่าที่จะสิ้นชีวา
จงส่งดวงใจให้องคต	งดอยู่นอกเมืองจะดีกว่า
ต่อเมื่อพระมหาสิทธา	ออกมาจึ่งค่อยเอาไป
จงพาแต่ข้าผู้พี่ชาย	เข้าถวายวันนี้ให้ได้
แต่พอค่อยสร่างสว่างใจ	พ้นภัยพระรามจักรี
อันซึ่งองคตอนุชา	ไว้ข้าจะถวายกระบี่ศรี
แก่องค์พญาอสุรี	พระมุนีจงได้โปรดปราน ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระโคบุตรผู้ปรีชาหาญ
ได้ฟังคำแหงหนุมาน	ว่าขานเห็นจริงไม่สงกา
จึ่งส่งดวงจิตทศพักตร์	มอบให้องคตรักษา
แล้วพาหนุมานรีบมา	เข้าในทวาราเวียงชัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	บัดนั้น	ฝ่ายหมู่อสุรีน้อยใหญ่
ครั้นเห็นหนุมานก็ตกใจ	ไม่เป็นสติสมประดี
ความกลัวปิ้มสิ้นชีวัน	ตัวสั่นหน้าซีดคือผี
อุปมาดั่งฝูงมฤคี	เห็นสีหราชผาดมา
บ้างก็อุ้มลูกจูงหลาน	อลหม่านทั้งเมืองยักษา
ลางตนก็แบกภริยา	บ้างอุ้มพ่อตาวิ่งไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	ร้องอึงคะนึงกุลาหล	จะเหลียวหลังสักตนก็หาไม่
จนเหนื่อยหอบอ้าปากหายใจ	ด้วยเห็นฤทธิไกรมาหลายที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	หนุมานผู้ชาญชัยศรี
จึ่งบอกแก่องค์พระมุนี	บัดนี้อสุรีในลงกา
เห็นข้าเข้ามาก็ตกใจ	วิ่งแยกแตกไปทุกทิศา
อันองคตอยู่นอกทวารา	เกลือกว่ามันพบมิเป็นการ
ด้วยได้ทำผิดไว้แต่หลัง	เมื่อครั้งพระรามให้สื่อสาร
ได้หยาบช้าแก่องค์พญามาร	แล้วฆ่าทหารทั้งสี่ตาย
ข้าจะลาไปสั่งองคต	ให้รู้กำหนดกฎหมาย
แม้นยักษาใครมาทักทาย	ให้เบี่ยงบ่ายว่าโยมพระมุนี
เข้ามาหวังจะถวายตัว	อสุราจะกลัวท้าวยักษี
แม้นว่าไม่บอกจะเสียที	พระมุนีจงได้เมตตา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระดาบสพรตกล้า
ได้ฟังหนุมานเจรจา	แสนโสมนัสสายิ่งนัก
จึ่งว่าเอ็งนี้มีปรีชาญ	ว่าขานสิ่งใดก็แหลมหลัก
ควรเจ้าลงกาพญายักษ์	จะให้ยศถาศักดิ์สืบไป
แม้นว่าได้ใช้ขุนกระบี่	เห็นทีพระองค์จะรักใคร่
ว่าแล้วจึ่งขับทันใด	จงเร่งไปบอกแก่องคต ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	หนุมานฤทธิไกรดั่งไฟกรด
จึ่งคิดว่าองค์พระนักพรต	ปรากฏสักว่าเป็นอาจารย์
โง่เง่าไม่รู้เท่ากู	ดูไปไม่เป็นแก่นสาร
คิดแล้วถวายมัสการ	ทำวิ่งลนลานออกไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงซึ่งลูกพาลี	ขุนกระบี่ผู้มีอัชฌาสัย
จึ่งร่ายพระเวทสำรวมใจ	นิมิตศีลาใหม่ด้วยศักดา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏	เสร็จแล้วก็ส่งให้องคต	ว่าดวงใจทศพักตร์ยักษา
เจ้าจงเอาไปด้วยฤทธา	ฝังไว้ยังท่าสมุทรไท
แล้วกลับมาคอยพระนักสิทธ์	เอาศีลานิมิตนี้เปลี่ยนให้
น้องรักจงรีบกลับไป	รักษาดวงใจไว้ให้ดี
ถ้าเห็นเราเหาะขึ้นสามโยชน์	อ้าโอษฐ์เป็นเดือนจำรัสศรี
จงรีบเอาดวงใจอสุรี	ไปส่งให้พี่อย่านาน
ว่าแล้วยอกรบังคม	นบนิ้วประนมอธิษฐาน
ถึงพระพายบิดาชัยชาญ	ขอประทานจงได้เมตตา
งดอยู่อย่าเพ่อพัดก่อน	กว่าวานรจะเสร็จอาสา
ว่าแล้วก็กลับคืนมา	ยังองค์พระมหานักธรรม์ ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เสมอ

๏	บัดนั้น	องคตฤทธิแรงแข็งขัน
จึ่งเอาดวงใจทศกัณฐ์	เหาะระเห็จด้นดั้นเมฆไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ฝังไว้ริมเนินพระสมุทร	สุดเขาอัญชันทิศใต้
เสร็จแล้วกลับมาด้วยว่องไว	ตั้งใจคอยท่าพระมุนี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	ฝ่ายพระโคบุตรฤๅษี
ครั้นเห็นหนุมานก็ยินดี	จึงพากระบี่รีบมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ช้า

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์ยักษา
เสด็จออกพระโรงรัตนา	พญายักษ์ปรึกษาราชการ
ด้วยหมู่เสนาพฤฒามาตย์	อำมาตย์ปุโรหิตมหาศาล
เหลือบเห็นพระโคบุตรอาจารย์	พาหนุมานมาก็ตกใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	ยี่สิบหัตถ์คว้าสรรพอาวุธ	อุตลุดไม่นั่งอยู่ได้
ลุกจากแท่นแก้วแววไว	แล้วร้องถามไปด้วยโกรธา
พามันมาไยพระมุนี	ไอ้นี่หยาบคายหนักหนา
ครั้งหนึ่งมันเผาลงกา	ฆ่ายักษาตายมากนัก
เมื่อทำพิธีในอุโมงค์	ก็ลงไปทำลายหาญหัก
แล้วฉุดคร่ามณโฑนงลักษณ์	องอาจฮึกฮักไม่เกรงใคร
อันหมู่อสูรกุมภัณฑ์	ตายเพราะมือมันไม่นับได้
เจ็บจิตเป็นสุดคิดไป	จะฆ่าให้บรรลัยบัดนี้ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	พระโคบุตรมหาฤๅษี
เห็นทศกัณฐ์โกรธดั่งอัคคี	ยิ้มแล้วจึ่งมีวาจา
พระองค์อย่าเพ่อโกรธก่อน	อันวานรหนุมานทหารกล้า
ผิดกับพระลักษมณ์พระรามา	ร้องไห้มาหากูอาจารย์
จะขอเป็นข้าพญายักษ์	กว่าจักสิ้นชีพสังขาร
จะอาสาออกไปรอนราญ	ผลาญหมู่อริราชไพรี
แจ้งความแต่ต้นจนปลาย	ถวายแก่พญายักษี
อันตัวของกูนี้เห็นดี	จึ่งพากระบี่เข้ามา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ท้าวทศพักตร์ยักษา
ฟังพระมุนีก็ปรีดา	ดั่งว่าได้อมฤตรส
นั่งลงยอกรอภิวาท	อาราธนาพระดาบส
ให้สถิตเหนืออาสน์อันเรืองยศ	แล้วมีพจนารถถามไป
ดูก่อนคำแหงหนุมาน	ตัวท่านสิเป็นทหารใหญ่
ผิดกับพระรามด้วยอันใด	จงว่าแต่จริงไปบัดนี้
ถึงมาตรเขาไม่เลี้ยงตัว	อย่ากลัวกูจะเลี้ยงกระบี่ศรี
มิให้อายวานรโยธี	จงภักดีต่อเราสืบไป ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	วายุบุตรผู้มีอัชฌาสัย
ฟังทศกัณฐ์ถามก็ดีใจ	ทำร้องไห้ฟูมฟายน้ำตา
จึ่งว่าอันองค์พระราม	ความจริงนั้นคุณก็หนักหนา
ครั้นจะยกโทษมาพรรณนา	ไม่ควรที่ข้าจะพาที
แต่ความแค้นแสนสุดจะอดทน	จำจะทูลยุบลบทศรี
ข้าทำสงครามมาทั้งนี้	จงรักภักดีเป็นพ้นไป
ถึงราชการที่ไหนหนัก	แต่ผู้เดียวก็หักเสียได้
พระองค์ผู้ทรงภพไตร	ย่อมแจ้งอยู่ใต้พระบาทา
บำเหน็จรางวัลก็ไม่มี	ลางทีก็ทำโทษา
น้อยใจเป็นพ้นพรรณนา	จึ่งหนีมาพึ่งบทมาลย์
แกล้งทูลบรรยายเป็นหลายข้อ	ล้วนประดิษฐ์ติดต่อให้วิตถาร
แม้นพระองค์เลี้ยงข้าโปรดปราน	เห็นวานรทหารจะหนีมา
จะเหลือแต่พระรามพระลักษมณ์	กับพิเภกสิทธิศักดิ์ยักษา
ทั้งสามจะกินแต่น้ำตา	ข้าจะดูหน้าในครั้งนี้ ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ท้าวยี่สิบกรยักษี
ฟังวายุบุตรพาที	ยินดีดั่งได้โสฬส
ด้วยสิ้นทหารชาญณรงค์	สุริย์วงศ์มิตรสหายก็ตายหมด
สงครามติดพันไม่เงือดงด	ระทดใจดั่งว่ายทะเลวน
ครั้นพบพ่วงแพขอนไม้	พอจะอาศัยก็เสือกสน
ทั้งเห็นวานรมีฤทธิรน	ทรหดอดทนแต่ต้นมา
ยิ้มแล้วจึ่งกล่าววาที	เมื่อกระบี่มาทำอาสา
หักสวนเผาเมืองลงกา	ฝ่ายเราก็ว่าจะเลี้ยงไว้
ตัวท่านไม่อยู่จะสู้ตาย	กลับไปหานายจงได้
ยังปูนบำเหน็จสิ่งใด	ที่ในความชอบของวานร ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	คำแหงหนุมานชาญสมร
ได้ฟังท้าวยี่สิบกร	ทำถอนใจแล้วตอบบัญชา
ซึ่งข้ารักใคร่พระรามนั้น	สำคัญว่าจะได้ยศถา
ผู้เดียวไม่คิดชีวา	ด้วยว่าเธอนั้นยังเอ็นดู
ซึ่งพระองค์จะเลี้ยงข้านี้	จึ่งไม่ยินดีจะยอมอยู่
บัดนี้พิเภกเป็นศัตรู	ยุยงภูธรทุกวันไป
พระรามฟังความแต่ข้างเดียว	จะเหลียวหลังยั้งหยุดก็หาไม่
เท็จจริงผิดชอบประการใด	มิได้ไถ่ถามให้เที่ยงธรรม์
ความแค้นเป็นแสนสาหส	สุดคิดสุดอดจะทนกลั้น
ครั้งข้ามาเผาเมืองนั้น	ได้รางวัลแต่ผ้าอาบนํ้า
ไม่มีสิ่งอื่นแต่ผืนเดียว	ทั้งนุ่งทั้งเกี้ยวอยู่เช้าคํ่า
แสนเวทนาทารกรรม	ชํ้าใจเป็นพ้นพรรณนา
อันสงครามเพียงนี้ไม่ยากนัก	ข้าจักขอรับอาสา
ไปจับพระลักษมณ์พระรามมา	ถวายเบื้องบาทาพระภูมี ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	ท้าวราพณาสูรยักษี
ได้ฟังวานรพาที	ยินดีเห็นจริงทุกสิ่งไป
จึ่งมีพระราชบรรหาร	แก่เสนามารน้อยใหญ่
ทั้งกวีโหราปรีชาไว	อันอยู่ในที่เฝ้าพร้อมกัน
บัดนี้หนุมานชาญณรงค์	หนีองค์พระรามรังสรรค์
ตั้งใจมาพึ่งเรานั้น	โดยธรรม์สุจริตดั่งวาจา
หรือจะเป็นกลอุบาย	ทั้งหลายจงเร่งปรึกษา
จะเลี้ยงไว้ในกรุงลงกา	อสุราจะเห็นประการใด ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ปโรหิตเสนาน้อยใหญ่
ได้ฟังบัญชาภูวไนย	บังคมไหว้แล้วปรึกษากัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	เห็นพร้อมน้อมเศียรกราบทูล	นเรนทร์สูรธิราชรังสรรค์
ซึ่งขุนกระบี่หนีมานั้น	หมายมั่นจะพึ่งบาทา
ว่าผิดกับพระลักษมณ์พระราม	ซักไซ้ไถ่ถามก็หนักหนา
ถ้อยคำยั่งยืนแต่ต้นมา	เห็นไม่มารยาพาที
ทั้งหน้าตาอาการก็ทุกข์ร้อน	จึ่งซุกซอนมาหาพระฤๅษี
วิงวอนว่ากล่าวด้วยภักดี	ข้านี้ไม่แคลงแหนงใจ
ด้วยกระบี่หนีร้อนมาพึ่งเย็น	เห็นพอจะเลี้ยงไว้ได้
พระองค์ผู้ปิ่นภพไตร	จงทรงวินิจฉัยด้วยปรีชา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ท้าวทศเศียรยักษา
ฟังหมู่อำมาตย์ทูลมา	อสุราชื่นชมด้วยสมคิด
ดั่งหนึ่งได้ทิพย์สมบัติ	ในรัตนพิมานดุสิต
จึ่งเรียกหนุมานเข้ามาชิด	พิศพักตร์แล้วกล่าววาที
พ่อจะเลี้ยงเจ้าเป็นโอรส	ให้ปรากฏยศศักดิ์เฉลิมศรี
เหมือนองค์อินทรชิตอสุรี	มิให้ราคีสิ่งใด
แล้วว่าแก่องค์พระอาจารย์	ซึ่งพาหนุมานเข้ามาให้
พระคุณล้ำลบภพไตร	ใหญ่หลวงเป็นพ้นพรรณนา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระโคบุตรผู้ทรงสิกขา
ได้ฟังจึ่งมีวาจา	ดูก่อนพญาอสุรี
ซึ่งพระองค์ไม่ทำโทษกรณ์	ภูธรจะเลี้ยงกระบี่ศรี
ตัวกูมีความยินดี	ที่จะได้ช่วยสงครามไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	ครั้นแล้วจึ่งสั่งหนุมาน	กิจการจงเอาใจใส่
ต่างเนตรต่างกรรณภูวไนย	อย่าให้เคืองใต้บาทา
ว่าพลางอำนวยอวยพร	จงถาวรบรมสุขา
เสร็จแล้วลาองค์อสุรา	ลงมาจากปราสาทรูจี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	บัดนั้น	องคตหลานท้าวโกสีย์
แต่นั่งคอยพระมหามุนี	อยู่ที่ประตูเวียงชัย
ครั้นแลเห็นองค์พระดาบส	ยอกรประณตประนมไหว้
จึ่งเอาศีลานิมิตไว้	ส่งให้แก่องค์พระสิทธา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระโคบุตรอาจารย์ฌานกล้า
มิได้รู้กลมารยา	รับเอาศีลาที่วานร
จึ่งว่าดูราองคต	จงงดท่าหนุมานที่นี่ก่อน
ว่าแล้วมาจากพระนคร	บทจรไปยังกุฎี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	บัดนั้น	ลูกพญาพาลีเรืองศรี
ครั้นเสร็จซึ่งส่งพระมุนี	ขุนกระบี่ก็เหาะระเห็จไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	มาถึงเชิงเขาอัญชัน	อันอยู่ริมเนินสมุทรใหญ่
รักษาดวงจิตที่ฝังไว้	ตั้งใจคอยดูหนุมาน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์ใจหาญ
เสด็จจากแท่นรัตน์ชัชวาล	เข้าปราสาทสุรกานต์รูจี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	ลดองค์ลงนั่งร่วมอาสน์	แทบใกล้อัครราชมเหสี
แล้วมีมธุรสวาที	เจ้าพี่จะเล่าให้ฟัง
อันซึ่งสงครามรามลักษมณ์	ไม่หนักใจเหมือนแต่หลัง
ด้วยหนุมานผู้มีกำลัง	บัดนี้หนีซังเข้ามา
บอกว่าผิดกันกับพระราม	มีความแค้นเคืองหนักหนา
แต่ได้เห็นก็เป็นเมตตา	ดั่งว่าอินทรชิตลูกเรา
พี่นี้มีความโสมนัส	ถึงได้แก้วจักรพรรดิก็ไม่เท่า
เห็นกำลังไพรีจะบางเบา	ด้วยเขี้ยวศึกมาเข้าข้างนี้ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นวลนางมณโฑมเหสี
ได้ฟังพระราชสามี	ชุลีกรสนองพระบัญชา
อันซึ่งคำแหงหนุมาน	พระรามรักปานพระเนตรขวา
ว่าความแค้นมีจึ่งหนีมา	จะอยู่อาสาพระทรงฤทธิ์
ขึ้นชื่อว่าชาติไพรี	จะพาทีซื่อตรงนั้นเห็นผิด
ซึ่งจะคบศัตรูเป็นมิตร	ดั่งเอาอสรพิษมาเลี้ยงไว้
ข้าน้อยเห็นไม่มีประโยชน์	นานไปจะทำโทษให้
พระองค์ผู้ทรงภพไตร	อย่าไว้พระทัยแก่ไพรี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ท้าวทศพักตร์ยักษี
ได้ฟังอัครราชเทวี	พาทีเปรียบเทียบทัดทาน
สิบปากสำรวลสรวลสันต์	กุมภัณฑ์ตบหัตถ์ฉัดฉาน
แล้วมีพระราชโองการ	เยาวมาลย์อย่ารังเกียจใจ
พี่ซักไซ้ไถ่ถามก็หนักหนา	จนปรึกษาเสนาน้อยใหญ่
ทั้งพระโคบุตรวุฒิไกร	ที่ไหนจะโง่ไปกว่าลิง
ดั่งหนึ่งจะแจ้งนํ้าใจคน	สารพันด้นรู้ไปทุกสิ่ง
เธอมีจิตจงรักเราจริง	ถ้ากริ่งอยู่แล้วไม่พามา
ซึ่งวานรจะทำโทษให้	ดวงใจอย่าคิดกังขา
ว่าแล้วยูรยาตรคลาดคลา	ออกมายังท้องพระโรงคัล ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงนั่งเหนือบัลลังก์รัตน์	ภายใต้เศวตฉัตรฉายฉัน
พร้อมหมู่เสนากุมภัณฑ์	อภิวันท์เกลื่อนกลาดดาษไป
จึ่งมีพระราชบัญชา	สั่งเปาวนาสูรผู้ใหญ่
จงบอกเจ้าพนักงานนอกใน	กูจะให้สมโภชหนุมาน
จัดทั้งเครื่องต้นเครื่องทรง	มงกุฎกุณฑลมุกดาหาร
ตาบประดับทับทรวงสังวาล	ธำมรงค์สุรกานต์รูจี
แล้วมีบัญชาพจนารถ	แก่โหราราชครูทั้งสี่
จงหาศุภฤกษ์นาที	ให้ดีโดยยามเวลา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ขุนโหรทั้งสี่ยักษา
ก้มเกล้ารับราชบัญชา	ก็ดูตามตำราคัมภีร์
ชำระฤกษ์กะหนกกะบัญชร	ทั้งจันทร์จรตามจักรราศี
สอบใส่มหานาที	คูณหารโดยที่เทียบกัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	เสร็จแล้วจึ่งบังคมทูล	นเรนทร์สูรธิราชรังสรรค์
พรุ่งนี้รุ่งสีรวีวรรณ	พระจันทร์สถิตในมังกร
ได้ฤกษ์สองโมงหกบาท	เทวราชประชุมสโมสร
จะจำเริญสิริสถาวร	ภูธรจะชนะไพรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	จึ่งเปาวนาสูรยักษี
ก้มเกล้ารับราชวาที	ถวายอัญชุลีแล้วออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	จึ่งหมายบอกไปทุกพนักงาน	ทั้งทหารพลเรือนซ้ายขวา
ตามมีพระราชบัญชา	ข้างหน้าข้างในพร้อมกัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	จึ่งเจ้าพนักงานคนขยัน
แจ้งหมายกะเกณฑ์เป็นควัน	จัดสรรอุตลุดวุ่นไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ชาววังก็จัดปราสาท	ปูลาดพรมที่น้อยใหญ่
ผูกม่านกั้นฉากข้างใน	อำไพพิจิตรอลงการ์
ฝ่ายนางวิเสทอสุรี	ก็ตั้งบายศรีซ้ายขวา
เทียนทองติดแว่นรัตนา	เสด็จตามบัญชากุมภัณฑ์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์รังสรรค์
ครั้นรุ่งแสงสีรวีวรรณ	ทรงธรรม์ออกท้องพระโรงชัย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	จึ่งมีพระราชวาที	สั่งศรีหนุมานทหารใหญ่
ให้ชำระสระสนานสำราญใจ	ในที่สิริอลงการ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น 	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
รับสั่งทศเศียรขุนมาร	ไปชำระสระสนานอินทรีย์
สนับเพลาภูษาเชิงยก	เครือกระหนกเป็นรูปราชสีห์
สังวาลทับทรวงรูจี	มงกุฎแก้วมณีชัชวาล ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์ใจหาญ
จูงกรคำแหงหนุมาน	ขึ้นแท่นสุรกานต์อลงการ์
ท่ามกลางเสนาพฤฒามาตย์	กวีราชสุริย์วงศ์ยักษา
พร้อมทั้งกำนัลกัลยา	ในมหาปราสาทพรายพรรณ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
สระบุหร่ง

๏	ได้เอยได้ฤกษ์	โหราให้เบิกบายศรีขวัญ
จึ่งลั่นฆ้องชัยเป็นสำคัญ	กาหลสนั่นดนตรี
ฝ่ายนางบำเรอก็ครวญขับ	รำมะนาโทนทับอึงมี่
ปโรหิตเอาเทียนจุดอัคคี	ติดที่แว่นแก้วรจนา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เวียนเอยเวียนเทียน	ให้เวียนแต่ซ้ายมาขวา
ส่งรับลำดับกันมา	ขานโห่โกลาสนั่นไป
ครั้นถ้วนคำรบเจ็ดรอบ	ตามระบอบพิธีคัมภีร์ไสย
ปโรหิตจึ่งดับเทียนชัย	โบกควันไปให้วานร
แล้วเอาจุณเจิมเฉลิมพักตร์	พญายักษ์ชื่นชมสโมสร
ราชครูเสนาพลากร	ก็อวยพรให้ศรีหนุมาน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	ท้าวราพณาสูรใจหาญ
ครั้นเสร็จมงคลพิธีการ	พญามารจึ่งมีบัญชา
พ่อไร้โอรสยศยง	จะสืบสุริย์วงศ์ไปภายหน้า
ได้เจ้ามาไว้ดั่งดวงตา	บิดาจะเลี้ยงเป็นบุญธรรม์
สิ่งใดมิให้อนาทร	จงถาวรเป็นสุขเกษมสันต์
จะได้พึ่งเจ้าผู้ชาญฉกรรจ์	โรมรันอริราชไพรี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	คำแหงวายุบุตรกระบี่ศรี
ได้ฟังทศพักตร์พาที	แสร้งทำยินดีปรีดา
แกล้งก้มกรานหมอบยอบตัว	ดั่งคำรพเกรงกลัวหนักหนา
อยู่แต่ไกลองค์ออกมา	วานรไม่ไหว้กุมภัณฑ์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์รังสรรค์
จึ่งสั่งหนุมานชาญฉกรรจ์	เจ้าผู้บุตรบุญธรรม์ของบิดร
จงไปอยู่ปราสาทสูรกานต์	ให้สำราญเป็นสุขสโมสร
กับฝูงสุรางคนิกร	อันทรงลักษณ์อรชรจำเริญใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	วายุบุตรผู้มีอัชฌาสัย
รับสั่งพญามารชาญชัย	ก็ไปยังปราสาทรัตนา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงจึ่งขึ้นบัลลังก์อาสน์	สำหรับราชสุริย์วงศ์ยักษา
โอฬารด้วยแก้วอลงการ์	ดั่งมหาวิมานรูจี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ชมตลาด

๏	บัดนั้น	ฝ่ายนางกำนัลสาวศรี
สำหรับปราสาทรัตน์มณี	แจ้งว่ากระบี่หนุมาน
มาอยู่ยังทิพย์ไพชยนต์	ต่างตนมีจิตเกษมศานต์
ก็แต่งทั่วนางพนักงาน	จัดแจงเครื่องอานวุ่นไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	ตรวจเตรียมพร้อมเสร็จทุกกำนัล	สารพันครบสิ่งหาขาดไม่
ก็พากันย่างเยื้องคลาไคล	ขึ้นไปบำเรอวานร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง

๏	ครั้นถึงต่างตนน้อมเกล้า	เฟี้ยมเฝ้าขุนกระบี่ชาญสมร
ในห้องปราสาทอลงกรณ์	ทำจริตกรีดงอนในที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
พัดชา

๏	ลางนางก็อยู่งานพัด	โบกปัดให้องค์กระบี่ศรี
ฝ่ายนางพนักงานดนตรี	ก็ขับร้องเรื่อยรี่ประสานกัน
รำมะนาท้าทับสลับเสียง	สำเนียงดั่งหนึ่งเพลงสวรรค์
หวนโหยทุ้มเอกโอดพัน	แจ้วเจื้อยสนั่นจับใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ มโหรี

๏	เมื่อนั้น	คำแหงหนุมานทหารใหญ่
เห็นฝูงอนงค์กำนัลใน	ทรงโฉมวิไลจำเริญตา
ทั้งฟังสุรเสียงสำเนียงขับ	จับจิตเป็นที่เสน่หา
มีความประดิพัทธ์ปรีดา	ในหมู่กัลยายุพาพาล ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
โอ้โลม

๏	ลดลงจากที่บัลลังก์รัตน์	ด้วยความกำหนัดในสงสาร
สัพยอกหยอกเย้าเยาวมาลย์	เชยโฉมนงคราญทุกนารี
เพลิดเพลินไปในรสรัก	ด้วยฝูงเยาวลักษณ์สาวศรี
แสนสุขแสนเกษมเปรมปรีดิ์	ในที่สิริไสยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ กล่อม

๏	ครั้นเวลาล่วงปัจจุสมัย	อโณทัยเยี่ยมยอดภูผา
ชำระสระสรงคงคา	ประดับเครื่องรจนาพรายพรรณ
เสร็จแล้วลงจากปราสาท	อันโอภาสพรรณรายฉายฉัน
ขึ้นเฝ้าองค์ท้าวทศกัณฐ์	ฝูงนางกำนัลก็ตามไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงพระโรงรูจี	พร้อมหมู่เสนีน้อยใหญ่
นั่งหน้ามาตยาเสนาใน	เฝ้าองค์ท่านไทเจ้าลงกา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ท้าวยี่สิบกรยักษา
ครั้นเห็นหนุมานขึ้นมา	มีความปรีดาเป็นพ้นคิด
สิบพักตร์ผ่องเพียงดวงจันทร์	กุมภัณฑ์บัญชาประกาศิต
เจ้าผู้ทรงศักดาวราฤทธิ์	ดั่งดวงชีวิตของบิดร
ยังค่อยเป็นสุขเกษมสวัสดิ์	ที่ในห้องรัตน์ประภัสสร
ด้วยฝูงอนงค์บังอร	ขับฟ้อนบำเรอประการใด
อันฝูงนักสนมกำนัล	ทั้งนั้นยังไม่รู้อัชฌาสัย
ที่จะประกอบให้ชอบใจ	สิ่งไรจงค่อยอัชฌา
ซึ่งเจ้ามิได้อัญชุลี	ข้อนี้สงสัยเป็นหนักหนา
ผิดประเวณีบูราณมา	อันนับว่าพ่อลูกกัน ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	โอรสพระพายรังสรรค์
ได้ฟังพญากุมภัณฑ์	จึ่งบิดผันแก้ไขด้วยปรีชา
อันคุณพระองค์ทรงเดช	ก็เหมือนบิตุเรศนาถา
ซึ่งได้เกิดเกล้าลูกมา	นั้นยิ่งแผ่นฟ้าสุธาธาร
ที่ข้ามิได้บังคมนั้น	เป็นมหันตโทษไพศาล
จะทูลให้แจ้งบทมาลย์	เมื่อไปเป็นทหารจักรี
มิได้ไหว้พระพายบิดาก่อน	ก็ไม่ประนมกรบทศรี
ต่ออยู่มาหลายราตรี	ได้อัญชุลีพระบิดา
ข้าจึ่งบังคมพระราม	เป็นความจริงมิได้มุสา
แม้นว่าพระพายพัดมา	ข้าได้วันทาแล้วเมื่อใด
จึ่งจะนบนิ้วขึ้นประนม	น้อมเศียรบังคมพระองค์ได้
พระบิดาอย่าแหนงแคลงใจ	จงให้อภัยแก่ลูกนี้ ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์ยักษี
ได้ฟังหนุมานพาที	อสุรีไม่แจ้งกลลิง
จึ่งว่าดูก่อนลูกแก้ว	เจ้าว่าชอบแล้วทุกสิ่ง
ประจักษ์ทักแท้แก่ใจจริง	คุณใครจะยิ่งกว่าบิดา
ครั้งนี้อันตัวของเจ้า	จะเป็นปิ่นเกล้ายักษา
ลูกรักผู้มีปรีชา	จงตรึกตราที่จะล้างไพรี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	หนุมานผู้ชาญชัยศรี
ได้ฟังทศพักตร์พาที	ขุนกระบี่ทูลตอบให้ชอบใจ
อันศึกมนุษย์ทั้งสองคน	จะพ้นมือข้าก็หาไม่
บัดนี้ขึ้นมาจะลาไป	แม้นได้ท่วงทีของลูกยา
จะจับพระรามพระลักษมณ์	กับพิเภกอัปลักษณ์ยักษา
มาถวายสมเด็จพระบิดา	มิให้เคืองบาทาเท่าธุลี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ท้าวราพณาสูรยักษี
ได้ฟังหนุมานพาที	มิความยินดีเป็นพ้นนัก
ดั่งได้สมบัติพัสถาน	อันโอฬารเลิศลํ้าในไตรจักร
สำรวลสรวลยิ้มทั้งสิบพักตร์	พญายักษ์จึ่งสั่งมโหทร
จงเตรียมจตุรงคโยธา	อันแกล้วกล้าห้าวหาญชาญสมร
เหมือนทัพอินทรชิตฤทธิรอน	ออกไปต่อกรด้วยไพรี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	มโหทรเสนายักษี
รับสั่งพระองค์ทรงธรณี	ถวายอัญชุลีแล้วออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ปฐม
ยานี

๏	เกณฑ์มารเป็นหมู่จตุรงค์	เลือกล้วนอาจองแกล้วกล้า
พลเท้าห่มเกราะอลงการ์	ถือปืนคาบศิลาหยัดยัน
พลม้าล้วนถือทวนแทง	ขี่ขับเรี่ยวแรงแข็งขัน
พลช้างผูกช้างซับมัน	พื้นชาติฉันทันต์งางอน
มารหมอถือของ้าวง่า	แต่ละตัวแกล้วกล้าดั่งไกรสร
พลรถก็เทียมอัสดร	มือถือโตมรทะยานยุทธ์
ตั้งตามตาริ้วราบเรียบ	ดั่งระเบียบหมู่คลื่นในสมุทร
กวัดแกว่งสาตราวราวุธ	อุตลุดเพียบพื้นปถพี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	ท้าวทศพักตร์ยักษี
ครั้นเสร็จซึ่งจัดโยธี	จึ่งมีพระราชบัญชา
กำชับสั่งนายจตุรงค์	จงเร่งระวังรักษา
แม้นลูกรักกูเป็นเหตุมา	จะฆ่าให้สิ้นทั้งทัพชัย
ตรัสแล้วประทานพระแสงศร	อำนวยอวยพรประสาทให้
ซึ่งจะไปปราบพวกภัย	ดวงใจจงศรีสวัสดี
อันหมู่กระบินทร์อรินทร์ราช	จงวินาศแพ้พ่ายกระจายหนี
ให้จับมนุษย์ได้ในวันนี้	ลูกรักพ่อศรีเมืองมาร ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	คำแหงวายุบุตรใจหาญ
รับศรกับพรพญามาร	แล้วมาสนานอินทรีย์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏	พนักงานก็ไขท่อทอง	เป็นละอองต้องกายกระบี่ศรี
ลูบไล้สุคนธมาลี	สนับเพลารูจีเชิงงอน
ภูษาพื้นทองท้องยก	ก้านกระหนกรูปราชไกรสร
ชายแครงชายไหวอลงกรณ์	ฉลององค์อรชรฉลุลาย
ตาบทิศทับทรวงดวงประพาฬ	สังวาลมรกตสามสาย
พาหุรัดทองกรมังกรกลาย	ธำมรงค์เพชรรายเรือนสุบรรณ
ทรงมงกุฎแก้วปัทมราช	กุณฑลนพมาศฉายฉัน
จับศรย่างเยื้องจรจัล	จากปราสาทสุวรรณมาขึ้นรถ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏	รถเอยรถศึก	สามงอนพันลึกอลงกต
ธินั่งท้าวทศเศียรทรงยศ	ชั้นลดบุษบกบัลลังก์ทอง
เทียมด้วยไกรสรสีหราช	พันคู่ร้ายกาจเผ่นผยอง
สารถีขับแล่นลำพอง	เครื่องสูงธงทองสลับกัน
แตรงอนแตรฝรั่งประสานเสียง	สำเนียงฆ้องกลองบันลือลั่น
ทวยหาญโห่ก้องพนาวัน	รีบเร่งพลขันธ์ดำเนินไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ กราว

๏	ครั้นถึงซึ่งที่สนามยุทธ์	วายุบุตรผู้มีอัชฌาสัย
จึ่งให้หยุดโยธาพลไกร	ตั้งไว้ใกล้เชิงคีรี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
 

๗๖
๗๖