๏ เมื่อนั้น	ท่านท้าวสามนต์จนจิต
กอดเข่าเข้าตะลึงรำพึงคิด	อกกูดูผิดประหลาดใจ
บุรุษในแผ่นดินก็สิ้นแล้ว	ควรหรือลูกแก้วไม่เลือกได้
คิดพลางทางเสด็จคลาไคล	ออกบัญชรชัยมิได้ช้า
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
เพลงฝรั่ง

๏ จึงตรัสแก่เสนาข้าเฝ้า	คนในเมืองเราถึงแสนกว่า
ที่อยู่บ้านนอกขอกนา	ขับมาหมดสิ้นแล้วหรือยัง
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ร่าย

๏ บัดนั้น	เสนาทูลไปดังใจหวัง
ไพร่ฟ้ามาประชุมอยู่ในวัง	ทั่วทั้งแผ่นดินสิ้นชาย
เหลือแต่เงาะป่าทรพล	หน้าตาผิดคนทั้งหลาย
หัวพริกหยิกยุ่งหยาบคาย	ตัวลายคล้ายกันกับเสือปลา
ใครจะบอกจะเล่าไม่เข้าใจ	พูดจาไม่ได้เหมือนใบ้บ้า
เล่นอยู่กับเด็กที่กลางนา	จงทราบบาทาภูวไนย
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวสามนต์ฟังแจ้งแถลงไข
ด้วยเดชะเทพเจ้าเข้าดลใจ	เผอิญให้กริ้วโกรธบุตรี
จึงตรัสแก่องค์อัครชายา	น้อยหรือรจนาลูกสาวศรี
เลือกคู่ดูใครไม่ไยดี	จนสิ้นชายไม่มีทั้งพารา
เหลือแต่เงาะป่าเป็นบ้าใบ้	เอามาให้มันเลือกสมน้ำหน้า
ว่าพลางทางสั่งเสนา	จงไปพาอ้ายเงาะมาในวัง
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนาคำนับรับสั่ง
ต่างวิ่งวางไปมิได้ยั้ง	มายังกลางทุ่งท้องนา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงบอกแก่เจ้าเงาะ	รับสั่งจำเพาะให้หา
เร็วเร็วมาไปอย่าได้ช้า	ต่างคนฉุดคร่าวุ่นวาย
บ้างเปลื้องผ้าคาดพุงผูกมัด	เจ้าเงาะวัดถูกอกหกล้มหงาย
ลางคนวิ่งออกมาบอกนาย	แรงมันมากมายเหมือนควายวัว
บ้างพยักกวักเรียกเจ้าเงาะขา	ไม่พูดจาด้วยกันเฝ้าสั่นหัว
ที่ใจคอขี้ขลาดหวาดกลัว	ระวังตัวยืนดูอยู่แต่ไกล
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ บ้างทำเย้ายั่วให้หัวเราะ	ค่อยปะเหลาะลูบหลังเข้านั่งใกล้
เกลอเอ๋ยอย่าช้ามาจะไป	นี่คนหรือตอไม้ไม่พูดจา
เสนีนายใหญ่ให้ไพร่เลว	เอาพวนผูกบั้นเอวเจ้าเงาะป่า
ต่างเข้าฉุดชักเต็มประดา	สาระพาเฮโลโย้ตามกัน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ เชือกขาดล้มคว่ำคะมำไป	ลุกขึ้นดัดหลังไหล่กระดูกลั่น
นิ่วหน้าสั่นหัวกลัวแรงมัน	ต่างปรึกษากันเป็นจนใจ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ฝูงเด็กเลี้ยงโคน้อยใหญ่
เห็นคนกลุ้มรุมฉุดเงาะไพร	ขัดใจวิ่งพลางทางร้อง
จะเอาเงาะเขาไปข้างไหนนั่น	ข่มเหงกันไม่บอกเราเจ้าของ
มิถูกอิฐหัวผ่าก็อย่าลอง	ไว้ไยไล่ถองให้แทบตาย
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนาฮึกฮักชักหวาย
เหม่เจ้าเหล่านี้หลังจะลาย	อย่าวุ่นวายอ้ายหัวเหาเต่าเล็น
รับสั่งให้เอาตัวอ้ายเงาะป่า	จะทอดพระเนตรหน้าตาไม่เคยเห็น
มันเป็นใบ้บ้าว่ายากเย็น	เอ็งรู้ใจได้เล่นกับมันมา
เคยอย่างไรจงบอกอย่าหลอกกัน	ให้ได้มันเข้าไปถวายหน้า
กูจะให้ขนมเข่งของทยา	กินอร่อยหนักหนาประสาจน
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ฝูงเด็กดีใจเสลือกสลน
ต่างชิงกันบอกออกลน	แต่เป็นคนแล้วอย่าฉุดให้เหนื่อยแรง
ถ้าขืนหยักเหย้าเซ้าซี้	มันขัดใจจะหนีไปแอบแฝง
จงให้ไปเก็บดอกไม้แดง	มาผูกปลายไม้แกว่งแต่ไกลไกล
ค่อยวิ่งรอรอล่อเล่น	เงาะเห็นก็จะผลุนหมุนไล่
จะพาไปถึงวังได้ดังใจ	เอาขนมมาให้ข้าเถิดรา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	อำมาตย์ตบมือหัวเราะร่า
ต่างวิ่งชิงเก็บดอกชบา	ผูกปลายไม้มาล่อเงาะ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ พวกหลังไสส่งให้ตรงไป	ถือดอกไม้นำหน้าพาวิ่งเหยาะ
ลางคนบ้างกลัวบ้างหัวเราะ	ล่อเงาะเข้ามาถึงวังใน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	ฝูงสนมกำนัลน้อยใหญ่
แอบดูอยู่ที่บัญชรชัย	แลไปเห็นเงาะหัวเราะอึง
บ้างว่าน่าชังเป็นหนักหนา	แลดูหูตาตื่นทะลึ่ง
รูปร่างอัปรีย์ขี้ทึ้ง	เหมือนหนึ่งภูตผีที่กลางนา
ลางคนบ่นว่าถ้าเช่นนี้	ฟ้าผี่เถิดไม่นึกปรารถนา
น่ากลัวตัวดำเหมือนคุลา	ต่างติเงาะป่าว่าวุ่นไป
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนามาทูลแถลงไข
ข้าออกไปเอาตัวอ้ายเงาะไพร	บัดนี้ได้มาแล้วพระราชา
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ท้าวสามนต์เห็นเงาะชังน้ำหน้า
เนื้อตัวเป็นลายคล้ายเสือปลา	ไม่กลัวใครใจกล้าดุดัน
ผมหยิกยุ่งเหยิงเหมือนเซิงฟัก	หน้าตาตละยักษ์มักกะสัน
พระเมินเสียมิได้ดูมัน	แล้วมีบัญชาประชดรจนา
จงออกไปเลือกคู่ดูอ้ายเงาะ	มันงามเหมาะเหลือใจเป็นใบ้บ้า
หรือจะชอบอารมณ์สมหน้าตา	หน่อกษัตริย์จัดมาไม่พอใจ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	รจนานารีศรีใส
เทวดาเดินหนดลฤทัย	อยากจะใคร่ดูเงาะจำเพาะเป็น
จึงตรัสแก่พี่เลี้ยงกัลยา	เงาะป่าอย่างไรไม่เคยเห็น
เขาว่าหน้ามันปั้นยากเย็น	เราออกไปดูเล่นก็เป็นไร
ซึ่งบิดาเคืองขัดตรัสประชด	เผอิญลืมไปหมดไม่สงสัย
จึงเสด็จลีลาคลาไคล	มายังพระโรงชัยฉับพลัน
ฯ ๖ คำ ฯ เพลง
ลีลากระทุ่ม

๏ เมื่อนั้น	เจ้าเงาะแสนกลคนขยัน
พิศโฉมพระธิดาวิลาวัณย์	ผุดผาดผิวพรรณดังดวงเดือน
งามละม่อมพร้อมสิ้นทั้งอินทรีย์	นางในธรณีไม่มีเหมือน
แสร้งทำแลเลี่ยงเบี่ยงเบือน	ให้ฟั่นเฟือนเตือนจิตคิดปอง
พระจึงตั้งสัตย์อธิษฐาน	แม้นบุญญาธิการเคยสมสอง
ขอให้ทรามสงวนนวลน้อง	เห็นรูปพี่เป็นทองต้องใจรัก
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	รจนานารีมีศักดิ์
เทพไทอุปถัมภ์นำชัก	นงลักษณ์ดูเงาะเจาะจง
นางเห็นรูปสุวรรณอยู่ชั้นใน	รูปเงาะสวมไว้ให้คนหลง
ใครใครไม่เห็นรูปทรง	พระเป็นทองทั้งองค์อร่ามตา
ชะรอยบุญเราไซร้จึงได้เห็น	ต่อจะเป็นคู่ครองกระมังหนา
คิดพลางนางเสี่ยงมาลา	แม้นว่าเคยสมภิรมย์รัก
ขอให้พวงมาลัยนี้ไปต้อง	เจ้าเงาะรูปทองจงประจักษ์
เสี่ยงแล้วโฉมยงนงลักษณ์	ผินพักตร์ทิ้งพวงมาลัยไป
ฯ ๘ คำ ฯ เชิดฉิ่ง

๏ บัดนั้น	พระพี่เลี้ยงหลากจิตคิดสงสัย
อกเอ๋ยนี่เห็นเป็นอย่างไร	มารักใคร่ไอ้เงาะมีเคราะห์กรรม
ทำให้อายขายพักตร์เผ่าพงศ์	ไม่รักองค์เลยสักนิดผิดส่ำ
ไม่ปรึกษาหารือแต่สักคำ	จะมาทำให้พี่นี้พลอยยับ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ท้าวสามนต์เสียใจจนลมจับ
นางมณฑาเข้าประคองรองรับ	ขยำขยับไปสักหน่อยก็ค่อยคลาย
ลุกขึ้นกระทืบบาทตวาดอึง	อีรจนาดูดู๋มึงช่างมักง่าย
ทรลักษณ์อัปรีย์ไม่มีอาย	หน่อกษัตริย์ทั้งหลายไม่เอื้อเฟื้อ
มารักเงาะทรพลคนอุบาทว์	ทุดช่างชั่วชาติประหลาดเหลือ
แค้นนักจักใคร่ให้แล่เนื้อ	แล้วเอาเกลือทาซ้ำให้หนำใจ
ว่าพลางฉวยได้ไม้เรียว	โกรธเกรี้ยวตัวสั่นหมั่นไส้
อีลูกชั่วน่าชังจังไร	เอาไว้ไยตีเสียให้แทบตาย
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	นางมณฑาอกสั่นขวัญหาย
เห็นสามีเคืองขุ่นวุ่นวาย	จะพิดทูลเบี่ยงบ่ายก็เกรงกลัว
จึงออกมาว่ากับลูกสาว	ช่างทำความงามฉาวอีคนชั่ว
เสียยศเสียศักดิ์ไม่รักตัว	เลือกผัวได้เงาะเห็นเหมาะใจ
เขาจะเยาะเย้ยเล่นเป็นตำรา	พ่อแม่จะเอาหน้าไปไว้ไหน
จะเชิดชื่อลือลั่นสนั่นไป	ถึงบรรลัยก็ไม่สิ้นเขานินทา
ควรหรือมาเป็นได้เช่นนี้	เสียทีแม่รักเจ้าหนักหนา
ร่ำพลางนางทรงโศกา	กัลยาเพียงจะสิ้นสมประดี
ฯ ๘ คำ ฯ โอด

๏ เมื่อนั้น	นวลนางรจนามารศรี
กล่าวแกล้งแสร้งทูลชนนี	ทั้งนี้เพราะกรรมได้ทำไว้
แต่น้ำใสใจจริงของข้า	จะรักใคร่เงาะป่านั้นหาไม่
ซึ่งหมายมั่นครั้นลูกจะว่าไป	ที่ไหนใครเลยจะเห็นจริง
อันชั่วดีมิใช่จะไม่รู้	เหมือนน้ำท่วมปากอยู่จึงสู้นิ่ง
ถึงชนกชนนีจะชังชิง	ลูกจะวิงวอนง้อขอโทษกรณ์
ทั้งนี้สุดแท้แต่วาสนา	จะก้มหน้าใช้กรรมให้สิ้นก่อน
ยากเย็นอย่างไรไม่ทุกข์ร้อน	มารดรอย่าทรงโศกาลัย
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	นางมณฑาหวั่นจิตคิดสงสัย
เฝ้าปลอบถามลูกรักเฝ้าซักไซ้	จนอ่อนใจไม่บอกออกความ
กูชังน้ำหน้าลูกว่ายาก	เหนื่อยปากรำคาญขี้คร้านถาม
มึงเห็นอ้ายเงาะว่าเหมาะงาม	จะแร่ตามมันไปช่างไม่อาย
ว่าพลางนางกลับเข้ามาเฝ้า	กระซิบทูลแบ่งเบาเบี่ยงบ่าย
ข้าไปถามอีลูกแสนร้าย	มันพูดเป็นแยบคายไม่เข้าใจ
หลากนักมารักอ้ายเงาะป่า	ชอบลงอาญาอย่าปราศรัย
แต่พระได้ออกโอษฐ์โปรดไว้	ให้เลือกตามชอบใจทั้งเจ็ดคน
ครั้นจะลงโทษทัณฑ์มันเล่า	จะนินทาว่าเราทุกแห่งหน
โปรดเพียงขับไล่เสียให้พ้น	มันอดอยากยากจนอย่านำพา
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวสามนต์ฟังชังน้ำหน้า
ทั้งรักทั้งแค้นแน่นอุรา	นิ่งนึกตรึกตราอยู่ในใจ
จำจะต้องเงือดงดอดกลั้น	คอยหยิบผิดมันให้จงได้
คิดพลางทางสั่งเสนาใน	อีรจนากูไม่ขอเห็นมัน
จะใคร่ฆ่าเสียให้ตายก็อายเขา	จะว่าเรากลับคำทำหุนหัน
จะขับไล่ไปเสียด้วยกัน	ปลูกกระท่อมให้มันอยู่ปลายนา
แต่แรกกูตั้งจิตคิดหวัง	จะแต่งทั้งเจ็ดคนให้หนักหนา
อีเจ้ากรรมทำให้ขายหน้าตา	จะแต่งการวิวาห์ก็ขี้คร้าน
ให้อยู่เสียด้วยกันเถิดตามที	ในข้างขึ้นเดือนสี่ปีขาล
ตรัสพลางทางคิดเดือดดาล	ปิดบานพระแกลไม่แลไป
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนีมี่ฉาวเรียกบ่าวไพร่
ต่างถือมีดพร้าแล้วคลาไคล	ตรงไปปลายนานอกธานี
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด เจรจา

๏ ครั้นถึงจึงเที่ยวเกี่ยวแฝก	ตัดไม้ไผ่แบกมาอึงมี่
บ้างกล่อมเสาเกลาฟากมากมี	ปลูกกระท่อมลงที่ท้องนา
แล้วปัดปูเสื่อฟูกผูกมุ้งม่าน	หม้อข้าวเชิงกรานตุ่มน้ำท่า
ทั้งปลูกผักฟักแฟงแตงกวา	จอบเสียมมีดพร้าหาพร้อมไว้
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ทั้งหกบุตรีศรีใส
รู้ว่ารจนาทรามวัย	ได้ไอ้เงาะป่าเป็นสามี
ต่างคนแค้นขัดอัธยา	มันทำให้เขาว่าขายหน้าพี่
เราจะไปพ้อตัดให้เต็มที	ว่าแล้วจรลีออกมา
ฯ ๔ คำ ฯ เพลงเร็ว

๏ ครั้นถึงจึงหยุดยืนอยู่	แลดูน้องสาวกับเงาะป่า
เคืองค้อนงอนจริตกิริยา	เปรียบประชดชี้หน้าแล้วว่าไป
ฯ ๒ คำ ฯ
เย้ย

๏ ชะนางคนดีไม่มีชั่ว	ช่างเลือกผัวงามนักน่ารักใคร่
รูปร่างน่าหัวร่อเหมือนตอไม้	เอออะไรพุงโรสันหลังยาว
มันน่าเชยน่าชมสมประกอบ	พอชอบทำนองหม่อมน้องสาว
หูตาบั้งแบวเหมือนแมวคราว	เขาเล่าฦๅอื้อฉาวช่างไม่อาย
นอกรีตนอกรอยน้อยหรือนั่น	แร่รันไปรักอีมักง่าย
ให้พี่สาวชาวแส้พลอยวุ่นวาย	อัปยศอดอายขายหน้าตา
ถึงมิดีมิชั่วเช่นผัวกู	จะร่วมเรียงเคียงคู่พอสมหน้า
อันอ้ายเงาะเหมาะเหลือเหมือนเสือปลา	ทุดช่างเสนหาได้ลงคอ
หรือชะรอยถูกเสน่ห์เล่ห์กล	เวทมนตร์ดลใจไฉนหนอ
ไม่คิดถึงพงศ์เผ่าเหล่ากอ	น้ำใจในคอมึงผิดคน
ยังจะทำแสนงอนค้อนข้าหรือ	คันมือจะใคร่ต่อยสักร้อยหน
กูจะกรวดน้ำคว่ำคะนน	ถึงยากจนขาดจากพี่น้องกัน
ฯ ๑๒ คำ ฯ เจรจา
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	รจนาตอบไปขมีขมัน
อุแม่เอ๋ยอื้ออึงขึ้นมึงมัน	เสกแสร้งสารพันโพนทะนา
ท้าคารมสมทบจะตบต่อย	มิใช่ลูกเมียน้อยร้อยภาษา
ถึงได้เงาะเป็นผัวชั่วช้า	ก็สุดแต่วาสนาได้สร้างไว้
อันผัวพี่ดีเหลือเป็นเนื้อหน่อ	เห็นต่อจะบุญหนักศักดิ์ใหญ่
รูปร่างน้อยจ้อยอร่อยใจ	จงกอดไว้เถิดคะอย่าละวาง
ถึงพี่จะรุ่งเรืองไปเบื้องหน้า	ก็ไม่พึ่งวาสนาอย่าอวดอ้าง
ดีแต่จะมาพานรานทาง	ไม่อดสูผีสางบ้างเลย
สำคัญว่าพี่น้องท้องเดียวกัน	มิรู้มันเหลือแหล่อุแม่เอ๋ย
เป็นผู้ใหญ่ไม่เหมาะมาเยาะเย้ย	ข้าเกินเลยไปมั่งขอษมา
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	หกนางเคืองค้อนแล้วข้อนว่า
ชะช่างเลี้ยวลดอีรจนา	กลับพาโลข้าว่าเย้ยเยาะ
เออคะกระนั้นและจริงอยู่	รูปร่างผัวกูไม่สู้เหมาะ
ที่ไหนจะงามพร้อมเหมือนหม่อมเงาะ	ใครเห็นก็หัวเราะว่ารูปงาม
ยังจะแค่นขึ้นเสียงเถียงเก้อเก้อ	ทำกรุ่งกริ่งหยิ่งเย่อหยาบหยาม
อีคนชาติชั่วตัวตะกลาม	จะละเมอเร่อตามไอ้เงาะไป
น้อยหรือปากคอมันพอสม	ข้าสู้รบคารมเจ้าไม่ไหว
ขี้คร้านเถียงให้เหนื่อยเมื่อยขาตะไกร	ก็กลับไปห้องหับฉับพลัน
ฯ ๘ คำ ฯ เพลงเร็ว

๏ บัดนั้น	จึงมหาเสนาคนขยัน
เข้าไปทูลรจนาสารพัน	พระบิดาคาดคั้นให้ขับไป
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	รจนาเศร้าสร้อยละห้อยไห้
ครวญคร่ำกำสรดสลดใจ	เข้าไปกราบกรานพระมารดา
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
โอ้ปี่

๏ โอ้ว่าพระชนนีเจ้า	พระคุณเคยปกเกล้าเกศา
ถนอมเลี้ยงลูกไว้จนใหญ่มา	เป็นสุขทุกทิวาราตรี
พระองค์จงจิตคิดหวัง	จะปลูกฝังลูกรักเป็นศักดิ์ศรี
มาทำขายบาทาครานี้	ถึงจะให้ขับหนีไม่น้อยใจ
กรรมของลูกแล้วจะขอลา	พระแม่อย่าทุกข์ทนหม่นไหม้
แม้นว่าชีวันไม่บรรลัย	คงจะได้แทนคุณการุญรัก
ร่ำพลางกำสรดสลดจิต	ยิ่งคิดเป็นห่วงหน่วงหนัก
ชลเนตรฟูมฟองนองพักตร์	นงลักษณ์โศกศัลย์พันทวี
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	นวลนางมณฑามเหสี
คิดพะวงสงสารพระบุตรี	เทวีอัดอั้นกลั้นโศกา
ลูกรักเฝ้าชะอ้อนวอนวิง	นางนั่งนิ่งเฉยอยู่ไม่ดูหน้า
ทั้งรักทั้งแค้นแน่นอุรา	ชลนาคลอเนตรสังเวชใจ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	รจนาทุกข์ทนหม่นไหม้
เห็นเจ้าเงาะพยักหน้าเป็นนัย	ชี้มือบอกใบ้ไปปลายนา
นางสะทกสะเทินเขินขวย	จะไปด้วยง่ายง่ายก็อายหน้า
ครั้นจะหน่วงหนักชักช้า	ก็กลัวเกรงบิดาจะฆ่าตี
จึงกราบกรานมารดาด้วยอาดูร	นางทรามวัยพิไรทูลถ้วนถี่
ลูกจะขออำลาฝ่าธุลี	ครั้งนี้มีกรรมจะจำไกล
ว่าพลางนางถวายบังคมลา	ชลนาแถวถั่งหลั่งไหล
แล้วดำเนินเดินตามเจ้าเงาะไป	เสนาในนำหน้าจรลี
ฯ ๘ คำ ฯ ทยอย
ร้องทยอย

๏ ครั้นออกมานอกทวารวัง	เหลียวหลังมาดูปราสาทศรี
เคยอยู่สุขเกษมเปรมปรีดิ์	อนิจจาครานี้จะจำไกล
แสนวิตกอกเอ๋ยไม่เคยยาก	จะลำบากเคืองเข็ญเป็นไฉน
ยิ่งคิดยิ่งทุกข์ฉุกใจ	จะตามไปไม่รู้ว่าร้ายดี
นางสะอื้นยืนเช็ดชลนา	ครั้นเจ้าเงาะเหลียวมาก็เบือนหนี
แล้วคิดรักหักใจจรลี	ตรงไปยังที่ปลายนา
ฯ ๖ คำ ฯ เพลงเร็ว
ร่าย

๏ ครั้นถึงกระท่อมทับที่อยู่	แลดูสมเพชเป็นหนักหนา
ไม่เคยเห็นเช่นนี้แต่เกิดมา	ก็โศกาทรุดนั่งอยู่นอกชาน
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏ เมื่อนั้น	เจ้าเงาะปรีดิ์เปรมเกษมศานต์
เข้าไปในห้องมิทันนาน	เที่ยวดูของประทานทั้งปวง
แกล้งหยิบกระโถนมาโยนเล่น	ทำเป็นเหมือนกับรับลูกช่วง
แลเขม้นเห็นหวดก้นกลวง	เอามาจ้วงตักน้ำทำจะกิน
รจนาว่าไฮ้ช่างไม่อาย	เบื่อจะตายผมเผ้าเขาเปียกสิ้น
เจ้าเงาะเมินขายหูไม่ได้ยิน	ทำฉวยพัดปัดริ้นปัดยุง
แล้วแกล้งหยิบครุตั้งบนเชิงกราน	ควักข้าวสารมาใส่ก่อไฟหุง
คลี่ผ้ากุศราชออกคาดพุง	กางมุ้งเสียให้ดีแต่วี่วัน
แล้วหยิบหมอนมาอิงยิงฟันขาว	กระดิกเท้าทำเล่นให้เห็นขัน
พอโพล้เพล้เพลาสายัณห์	จึงรำพันพูดเกี้ยวเลี้ยวลด
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ชาตรี

๏ น้องเอยน้องรัก	ผิวพักตร์เพียงจันทร์อันทรงกลด
โฉมนางแน่งน้อยช้อยชด	จะกำสรดเศร้าหมองไม่ต้องการ
บุญพี่กับนางได้สร้างสม	เคยภิรมย์ร่วมรักสมัครสมาน
พี่อยู่ถึงนอกฟ้าหิมพานต์	เทวัญบันดาลให้เที่ยวมา
เหมือนหนึ่งแกล้งชักนำจำเพาะ	จึงได้เมียงามเหมาะจนเกินหน้า
ไม่ควรเคียงลูกสาวท้าวพระยา	แต่วาสนาของเงาะเคราะห์ดี
พระโปรดปรานประทานทับกระท่อม	ทั้งเครื่องใช้ได้พร้อมเพราะบุญพี่
น่าชมสมบัติเรามั่งมี	มารศรีอย่าเศร้าเสียใจ
จะถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงเจ้า	มิให้อายกับเขาเขยใหญ่
ขอเชิญโฉมงามทรามวัย	มานั่งในห้องหับกับพี่ชาย
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	นวลนางรจนาโฉมฉาย
ได้ฟังเจ้าเงาะพูดเราะราย	แยบคายคมสันขันคะนอง
น่าสำรวลสรวลสันต์ไม่กลั้นได้	อรไทสะเทินเมินยิ้มย่อง
แก้ขวยฉวยมีดมาเจียนตอง	กรีดเล็บเย็บซองจะใส่พลู
เจ้าเงาะรื้อเรียกซ้ำทำกระบวน	เมียงชม้อยม่อยม้วนหน้าอยู่
อิดเอื้อนเชือนแชไม่แลดู	เป็นครู่มิใคร่จะพาที
คิดถึงรูปทองยังต้องใจ	เสียแรงได้ติดตามมาถึงนี่
ครั้นจะมิพูดด้วยก็ไม่ดี	เทวีจึงตอบวาจา
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ น่าเอยน่าชัง	ช่างอวดมั่งอวดมีไม่อายหน้า
เหย้าเรือนเหมือนกันกับรังกา	แค่นคิดสมบัติบ้าน่าหัวเราะ
เมื่อกลางวันนั้นทำเป็นบ้าใบ้	เดี๋ยวนี้เอออะไรพูดออกเหราะ
ฉลาดเฉลียวเจียวจริงเจ้าเงาะ	กลับมาเยาะเย้ยหยันขันจริง
นี่หรือชาวนอกฟ้าหิมพานต์	ซมซานมาเที่ยวเกี้ยวผู้หญิง
อุแม่เอ๋ยช่างชะอ้อนวอนวิง	เพราะพริ้งหวานฉ่ำดังน้ำตาล
น้อยหรือนั่นน่ารักอยู่อักโข	หูหนาตาโตเท่าไข่ห่าน
รูปร่างช่างกระไรเหมือนยักษ์มาร	ล่ำสันขันจ้านสักเท่าพ้อม
บิตุรงค์ทรงศักดิ์รักใคร่	จึงโปรดให้สิงสู่อยู่กระท่อม
จอบเสียมสารพัดจัดให้พร้อม	พอสมที่ทำปลอมแปลงมา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
โอ้โลม

๏ แสนเอยแสนแขนง	น้อยหรือแกล้งตัดพ้อเล่นต่อหน้า
ติเล็กติน้อยคอยนินทา	ค่อนว่าพิไรไค้แคะ
พี่ก็ไม่หลีกเลี่ยงเถียงสักสิ่ง	มันก็จริงกระนั้นนั่นแหละ
เจ้าเย้ยเยาะว่าเงาะไม่งามแงะ	แฮะแฮะว่าเล่นหรือว่าจริง
อย่าประมาทรูปพี่เห็นขี้เหร่	ไม่ว่าเล่นเป็นเสน่ห์ชอบใจหญิง
ชาวรั้วชาววังไม่ชังชิง	อุตส่าห์ทิ้งมาลัยมาให้เงาะ
ใช่ว่าจะแสร้งแกล้งอวดตัว	นานไปพี่กลัวจะชมเปาะ
ว่าพลางเย้ายวนชวนหัวเราะ	แกล้งปะเหลาะปะแหละและเลียม
นี่แน่น้องผินหน้ามาข้างนี้	ไม่พอที่จะระคายอายเหนียม
ดูดู๋ขืนยังนั่งเอี้ยมเฟี้ยม	ใจคอเหี้ยมเกรียมหนักหนานัก
มาเถิดเจ้าเข้าไปเสียในมุ้ง	กลางนากลางทุ่งยุงมันหนัก
อย่าทำบิดตะกูดพูดเยื้องยัก	แสนงอนค้อนควักไปทีเดียว
ฯ ๑๒ คำ ฯ
ร่าย

๏ น่าเอยน่าสรวล	เจ้าสำนวนทายาดฉลาดเฉลียว
ล้ำเลิศคนขยันขันจริงเจียว	แก้เกี้ยวเลี้ยวลัดสกัดสแกง
แต่มาลัยให้ทานก็นินทา	ค่อนว่าแคะไค้ไปทุกแห่ง
เห็นเงาะชอบใจดอกไม้แดง	จึงแกล้งทิ้งให้ไปกระนั้น
กลับว่าเขารักตัวน่าหัวเราะ	รูปร่างเจ้าสิเหมาะน้อยหรือนั่น
หนวดเคราครุ่มคร่ามงามครัน	หน้าตาตละปั้นขันสุดใจ
เอออะไรไม่อายขายหน้า	เอารูปเงาะสวมมาทำบ้าใบ้
แกล้งซ่อนรูปสุวรรณไว้ชั้นใน	ข้าเข้าใจอยู่ดอกอย่าหลอกลวง
พระบิดาขับไล่เพราะใครเล่า	ได้ความทุกข์เท่าภูเขาหลวง
อัปยศอดสูเขาทั้งปวง	เพราะไม่หน่วงไม่หนักรักรูปทอง
จนตกยากอย่างนี้แล้วมิสา	ยังจะมาเรียกให้ไปในห้อง
ข้ากลัวรูปเงาะป่าตาพอง	จะให้น้องนั่งใกล้จนใจจริง
ฯ ๑๒ คำ ฯ
โอ้โลม

๏ โฉมเอยโฉมเฉลา	เอออะไรรู้เท่าไปทุกสิ่ง
แสนเฉลียวฉลาดล่วงท้วงติง	มันก็จริงกระนั้นนั่นและซิ
ขืนจะมาควักค้อนค่อนว่า	เงาะของข้าเคยใส่ทำไมสิ
ผู้หญิงมักต้องจิตประสิทธิ	อย่าเฝ้าติตะบอยไปหน่อยเลย
ถึงหนวดเครารุงรังช่างเป็นไร	เอาแหนบถอนเสียได้ดอกน้องเอ๋ย
หัวพริกหยิกยุ่งอย่าเยาะเย้ย	ถ้าหวีเสยสอยหย่งแล้วคงงาม
ทำไมกับรูปชั่วตัวดำ	จะอาบน้ำขัดสีส้มมะขาม
ละลายดินสอพองสักสองชาม	ทาให้งามตลอดเท้าขาวทั้งตัว
ถึงตาพองท้องพลุ้ยพีพลุ	อย่าดูหมิ่นกินจุมิใช่ชั่ว
จงปรานีเงาะป่าเถิดอย่ากลัว	จะแต่งตัวให้งามตามใจน้อง
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย

๏ ว่าพลางทางถอดเงาะเสีย	เอาซ่อนเมียวางไว้ในห้อง
รูปทรงโสภาดังทาทอง	ค่อยย่องมานั่งข้างหลังนาง
เห็นห่มผ้าสไบไพล่พลิ้ว	ทำยื่นนิ้วจะจี้ที่สีข้าง
กระทั่งไอกระแอมแย้มยิ้มพลาง	สะกิดนางให้รู้ดูนี่แน่
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	รจนาไม่ทะยาทะแยแส
คิดว่าเงาะลูบหลังทำรังแก	ไม่เหลียวแลร้องอึงคะนึงไป
โมโหหันหน้ามาหยิกทึ้ง	เห็นรูปงามก็ตะลึงหลงใหล
น้อยหรือถอดเงาะเหมาะสุดใจ	เนื้อหนังช่างกะไรราวกับทอง
หน้าตาจิ้มลิ้มพริ้มเพรา	นงเยาว์กระหยิ่มยิ้มย่อง
คิดไว้ก็สมอารมณ์ปอง	บริสุทธิ์ผุดผ่องผิวพรรณ
งามจริงยิ่งมนุษย์ในใต้หล้า	ดูดังเทวดาบนสวรรค์
เฝ้าชม้ายชม้อยม่อยเมียงมัน	สะเทินจิตบิดผันไม่พูดจา
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระสังข์เกษมสันต์หรรษา
เห็นนางอายเอียงเมียงพักตรา	จึงแกล้งว่าสัพยอกหยอกเอิน
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้โลม

๏ เจ้าเอยเจ้าพี่	ไม่พอที่จะระคางห่างเหิน
เฝ้าผินหน้าผินหลังนั่งเมิน	อย่าสะทกสะเทินเชิญดูเงาะ
นิ่งอยู่ไยสิไม่ติเล่า	นี่แน่เจ้าจะเหมาะหรือมิเหมาะ
ไม่แกล้งอวดทรวดทรงจงพิเคราะห์	อย่าหัวเราะเยาะเย้าไปเลยคะ
เมื่อกี้ค่อนว่าพี่ตาพอง	เดี๋ยวนี้น้องจงติเถิดสินะ
หน้าตาหายเคอะไม่เทอะทะ	มันต่อจะกระนั้นเป็นมั่นคง
หนวดเคราพี่ถอนเสียล่อนเลี่ยน	ไม่ว่าเล่นเห็นเจียนจะลุ่มหลง
ยังพ่วงพีเท่าพ้อมหรือย่อมลง	รูปทรงคงขยันแล้วกัลยา
ถึงเจ้าจะเข้าหอก็พอได้	เห็นจะไม่อับอายขายหน้า
ตามมีตามเกิดเถิดน้องอา	ตามประสายากเย็นเข็ญใจ
เชิญเจ้าเข้าไปในห้องหับ	นอนหลับเสียมั่งเจ็บหลังไหล่
แล้วกุมกรกัลยาช้าอยู่ไย	มาไปดีดีอย่าดื้อดึง
ฯ ๑๒ คำ ฯ
ร่าย

๏ บัดเอยบัดสี	อะไรนี่น่าพิโรธโกรธขึ้ง
นางค้อนควักผลักไสหยิกทึ้ง	ร้องไห้อึงดอกเจ้าเฝ้ายื้อยุด
ช่างทำได้ไม่เกรงข่มเหงคน	ฉุดกระชากลากจนไหล่จะหลุด
เห็นแล้วว่าประเสริฐเลิศมนุษย์	ราวกับเทพบุตรสุดปัญญา
งามแล้วคะชะเจ้าอย่าเฝ้าอวด	เพริศพริ้งยิ่งยวดเป็นหนักหนา
ใครใช้ให้แกล้งแปลงปลอมมา	เขาก็ติก็ว่าให้สาใจ
แม้นมิทำยอกย้อนซ่อนรูปทรง	ไหนเลยบิตุรงค์จะขับไล่
นี่เป็นเหตุเพราะเงาะหรือเพราะใคร	จึงได้อัประมาณรำคาญเคือง
ยังจะมาลดเลี้ยวเกี้ยวพาน	พูดจาน่ารำคาญหูเหือง
ว่าพลางทางทำชำเลือง	ค้อนควักยักเยื้องเป็นแยบคาย
ฯ ๑๐ คำ ฯ
โอ้โลม

๏ ดวงเอยดวงสมร	เจ้าแสนแง่แสงอนใจหาย
ไม่ควรจะเคืองขุ่นวุ่นวาย	ตีโพยตีพายพาโลเงาะ
พี่เสี่ยงแสร้งแปลงมาทำบ้าใบ้	ถ้าแม้นใครเป็นคู่ก็ดูเหมาะ
แม้นไม่เคยอุปถัมภ์จำเพาะ	ก็เย้ยเยาะยิ้มหัวว่าชั่วช้า
ซึ่งสวมรูปเงาะป่ามานี้ไซร้	หวังจะให้น้องคิดปริศนา
เจ้าก็ปลงถูกแล้วนะแก้วตา	จึงรู้ว่าเงาะงามเป็นรูปทอง
อย่าบิดเบือนเชือนเฉยอยู่เลยเจ้า	จูงนางย่างเข้าไปในห้อง
นั่งแอบแนบเนื้อนวลละออง	เลียมลองโลมเล้าเคล้าคลึง
อะไรเฝ้าฮึดฮัดปัดมือ	รำคาญวานอย่าดื้อไปน่อยหนึ่ง
ว่าพลางทางกระหวัดรัดรึง	จะร้องอึงก็ร้องเถิดน้องรัก
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย

๏ น้อยเอยน้อยใจ	นี่อะไรรุกรานหาญหัก
ข่มเหงคะเนงร้ายน่าอายนัก	นางค้อนควักชักหน้าแล้วว่าไป
น้องยังเคลือบแคลงไม่แจ้งความ	อย่าวู่วามลามลวนหาควรไม่
นามวงศ์พงศ์ประยูรอย่างไร	ประหลาดเหลือเชื้อไพร่หรือผู้ดี
ไม่บอกไม่เล่าเฝ้าแอบอิง	แม้นรักจริงนิ่งอยู่อย่าจู้จี้
จะหยิกให้ขาเขียวประเดี๋ยวนี้	อะไรนี่ไม่เสงี่ยมเลียมแหละ
ยิ่งว่าให้นิ่งเหมือนยิ่งยุ	ดูดุ๋น่าตีเล่นดีและ
จงแถลงแจ้งความให้งามแงะ	อย่าเหลาะแหละลวงหลอกเร่งบอกมา
ฯ ๘ คำ ฯ
โอ้โลม

๏ ยอดเอยยอดมิ่ง	จะแจ้งความตามจริงไม่มุสา
ตัวพี่นี้หน่อกษัตรา	นามกรชื่อว่าพระสังข์ทอง
แถลงเล่าแต่ต้นไปจนปลาย	บรรยายตามเรื่องที่เคืองข้อง
เป็นความในใจพี่เช่นนี้น้อง	นวลละอองอย่าแหนงแคลงใจ
ว่าพลางทางถดเข้าชิด	จะอายเอียงเบี่ยงบิดไปข้างไหน
ยื้อยุดฉุดชักชายสไบ	คว้าไขว่สัพยอกหยอกเย้า
ช่างหยิกข่วนไปได้เหมือนไม่เจ็บ	ข่มเหงนักหักเล็บเสียดอกเจ้า
ดีจริงยิ่งว่ายิ่งหยิกเอา	เบาเบาอุยหน่าไม่ปรานี
พระอุ้มองค์อรทัยขึ้นใส่ตัก	อะไรเล่าเฝ้าผลักมือพี่
ความรักรัญจวนยวนยี	เปรมปรีดิ์ประดิพัทธ์กำหนัดนาง
อัศจรรย์บันดาลในกลางหาว	เดือนดาวส่องแสงแจ้งกระจ่าง
เย็นซาบอาบละอองน้ำค้าง	ค่อยสระสร่างเศร้าหมองทั้งสองรา
ฯ ๑๒ คำ ฯ โลมพิณพาทย์
ช้าปี่

๏ เมื่อนั้น	รจนาเยาวยอดเสนหา
นั่งแนบแอบองค์ภัสดา	จำนรรจาพาทีซี้ซิก
ที่ทุกข์ร้อนผ่อนผันบรรเทา	นงเยาว์ยิ้มเหยาะหัวเราะหริก
พระอุ้มขึ้นใส่ตักนางผลักพลิก	ทำกระบวนข่วนหยิกด้วยมารยา
แลสบหลบเนตรภูวไนย	สะเทินใจอายเอียงเมียงหน้า
แย้มสรวลยวนยีปรีดา	กัลยานิยมสมคิด
แสนสมัครรักใคร่ใหลหลง	ด้วยรูปทรงเป็นทองต้องจิต
ถ้อยทีบรรทมชมชิด	แนบสนิทนิทราในราตรี
ฯ ๘ คำ ฯ ตระ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	พระสังข์ปรีดิ์เปรมเกษมศรี
เชยชมสมสวาทด้วยเทวี	ในที่กระท่อมทับลับแลง
ครั้นประจุสมัยไก่ขัน	สุริยันเรืองรองส่องแสง
เอารูปเงาะสวมองค์ทรงแปลง	หวังมิให้ใครแจ้งความใน
แล้วว่าแก่รจนานงลักษณ์	น้องรักผู้ยอดพิสมัย
เราผัวเมียสองคนจนใจ	มาจะไปหาหุงโภชนา
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	รจนาโศกศัลย์รำพันว่า
น้องนี้แต่กำเนิดเกิดมา	จะหุงข้าวหุงปลาก็ไม่เคย
แต่ก่อนร่อนชะไรอยู่ในวัง	วิเสทหามาตั้งให้เสวย
ไม่เข้าเนื้อเข้าใจอย่างไรเลย	อกเอ๋ยมีกรรมก็จำเป็น
ว่าพลางนางทรงโศกี	ครั้งนี้ยากแค้นแสนเข็ญ
ดังหนึ่งเลือดตาจะกระเด็น	จำเป็นจำใจออกไปพลัน
ฯ ๖ คำ ฯ เพลง

๏ เมื่อนั้น	เจ้าเงาะแสนกลคนขยัน
ครั้นโพล้เพล้เพลาสายัณห์	สองราพากันเข้าในทับ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ จึงถอดเงาะออกเสียให้เมียเห็น	รูปเป็นทองอร่ามงามสรรพ
เอารูปเงาะซ่อนไว้ให้ลับ	แล้วกลับมานั่งสั่งสนทนา
อิงแอบแนบชิดสะกิดเกา	สัพยอกหยอกเย้าขนิษฐา
เชยแก้มแนมปรางปรีดา	สรวลสันต์หรรษาพาที
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	รจนาแน่งน้อยนวลศรี
พลางชะอ้อนวอนว่ากับสามี	จงปรานีน้องเถิดอย่าทรงเงาะ
ผู้คนทั้งปวงไม่ล่วงรู้	ให้เขาดูถูกเล่นช่างเห็นเหมาะ
น้องว่าก็ไม่เชื่อนี่เนื้อเคราะห์	กลับจะมาหัวเราะน่าขัดใจ
นางนิ่งนึกตรึกแล้วตรึกเล่า	จะลักรูปเงาะเผาเสียให้ได้
จึงปูปัดฟูกหมอนที่นอนใน	ชวนให้ทรงธรรม์บรรทม
แล้วนั่งนวดฟั้นคั้นบาทา	คลี่ผ้าของตัวให้ผ้าห่ม
ปรนนิบัติพัดวีโบกลม	นงเยาว์นิยมสมปอง
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระสังข์เชยชมสมสอง
อิงแอบแนบเนื้อนวลละออง	กรตระกองน้องแก้วแล้วหลับไป
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏ เมื่อนั้น	รจนานารีศรีใส
คิดจะลักรูปเงาะภูวไนย	นางมิได้สนิทนิทรา
เห็นพระหลับใหลไม่ไหวองค์	โฉมยงยินดีเป็นหนักหนา
ค่อยขยายยกหัตถ์ภัสดา	ขยับตัวออกมาเอาหมอนรอง
ฟากลั่นเกรียบเกรียบเหยียบย่าง	มืดไม่เห็นทางถลำล่อง
ลุกขึ้นลดเลี้ยวเที่ยวมอง	หาเงาะในห้องกระท่อมทับ
ฯ ๖ คำ ฯ เพลงเร็ว

๏ ครั้นเห็นหิ้วหัวมาครัวไฟ	ฉวยพร้าโต้ใหญ่เข้าเสี่ยงสับ
ฟันซ้ำร่ำไปมิได้นับ	รูปเงาะไม่ยับยิ่งขัดใจ
เหน็ดเหนี่อยเมื่อยแขนสิ้นแรงเรี่ยว	ทุดช่างหนังเหนียวน่าหมั่นไส้
นางโกรธหาฟืนมาก่อไฟ	เอารูปเงาะเข้าใส่ในอัคคี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉิ่ง

๏ แล้วฉวยเอาพร้ามาสับซ้ำ	นางทำร้อยอย่างร้อยสี
อ้ายเงาะสัปดนทนสิ้นที	เผาจี่เท่าไรไม่ไหม้มัน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	พระสังข์หลับใหลใฝ่ฝัน
ละเมอกอดหมอนข้างพลางสำคัญ	คิดว่าเมียขวัญอยู่แนบนอน
ลืมตาคว้าไขว่ไปเป็นครู่	จึงรู้ตระหนักแน่อุแม่หมอน
แลดูโฉมยงองค์บังอร	ไม่เห็นนอนในมุ้งสะดุ้งใจ
ลุกขึ้นมองหาละล้าละหลัง	ไม่เห็นทั้งเงาะทรงยิ่งสงสัย
เห็นแสงเพลิงสว่างข้างครัวไฟ	ตกใจออกมาเที่ยวหาเมีย
เห็นนงเยาว์เผาเงาะเอาไฟสุม	จึงตักน้ำในตุ่มมาดับเสีย
แล้วว่าน่าชังช่างทำเยีย	ชิงเงาะทะเลาะเมียมี่ไป
ดูดุ๋ยังดื้อเข้ายื้อคร่า	ยิ่งว่าแล้วยังหาฟังไม่
จะเอาเงาะของเขาไปเผาไฟ	ทำได้ไม่เกรงข่มเหงกัน
ฤๅเจ้าชอบใจจะใส่เล่น	จะได้เป็นนางเงาะเหมาะขัน
นอกรีตน้อยฤๅมือคันคัน	จะใคร่รันเข้าสักผางนางคนดี
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏ ทรงเอยทรงฤทธิ์	ชอบผิดจะรับใส่เกศี
แม้นไม่เมตตาจะฆ่าตี	น้องนี้จะสู้ม้วยมุด
พระสวมเงาะร้ายขายหน้าเมีย	จะชิงเอาเผาเสียให้สิ้นสุด
ถึงพระเรี่ยวแรงจะแย่งยุด	ผิดชอบแขนหลุดไม่วางมือ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ น่าเอยน่าหัวเราะ	เก้อแล้วนี่เงาะของเจ้าฤๅ
กลับเถียงเสียงแข็งเข้าแย่งยื้อ	เอออะไรใจดื้อจริงจริงเจียว
ถึงเจ้ามิให้ก็ไม่ฟัง	น่าชังน้อยฤๅนางมือเหนียว
ฮึดฮัดขัดเขมรเป็นเกลียว	แย่งยุดฉุดเหนี่ยวกันไปมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ชิงรูปเงาะได้ใส่สวมองค์	ทำก้มลงหลอนหลอกกลอกหน้า
ตบมือเย้ยหยันกัลยา	แล้วคืนเข้าเคหาห้องนอน
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	นวลนางรจนาดวงสมร
จึงตามมางอนง้อขอโทษกรณ์	วิงวอนสามีพิรี้พิไร
น้องได้ผิดพลั้งแต่ครั้งหนึ่ง	จะพิโรธโกรธขึ้งไปถึงไหน
ผัวเมียสองคนจนไร้	ชั่วดีก็ได้เห็นหน้ากัน
ถ้าทีหลังยังขืนทำเช่นนี้	จงทำโพยโบยตีให้อาสัญ
ว่าพลางนางเข้าไปนวดฟั้น	หลังไหล่ไหนคันจะช่วยเกา
ยื่นมือมาจี้ที่สีข้าง	จะหย่าร้างกันจริงเจียวฤๅเจ้า
เอนอิงพิงทับลงกับเพลา	ถอนหนวดถอนเคราให้เจ้าเงาะ
แล้วหยิบหมากมาป้อนวอนขอชาน	เคี้ยวประทานสักคำทำปะเหลาะ
ยียวนชวนผัวให้หัวเราะ	แสร้งออเซาะสรวลสันต์จำนรรจา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
โอ้โลม

๏ เมื่อนั้น	เจ้าเงาะยิ้มพลางทางว่า
ทีนี้พี่จะอดนางรจนา	แม้นถ้าทีหลังไม่ฟังกัน
นี่หากว่ารักเจ้าอักโข	จึงสู้ดับโมโหไม่หุนหัน
ว่าพลางเชยชิดติดพัน	ถ้อยทีดีกันดังใจจง
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย

๏ พระสังข์ตั้งแต่วันนั้นมา	ไม่ไว้ใจรจนานวลหง
เอารูปเงาะศักดิ์สิทธิ์ฤทธิรงค์	สวมองค์ทรงใส่ไว้อัตรา
เช้าค่ำพร่ำสอนสั่งเสีย	ให้เมียปั่นฝ้ายทอผ้า
เจ้าเงาะหัดตีกรับขับเสภา	รจนาปั่นฝ้ายสบายใจ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
บทเสภาเจ้าเงาะขับ

๏ ครานั้นขุนแผนแสนสนิท	สบายจิตชื่นชมประสมสอง
นั่งอยู่ด้วยกันกับวันทอง	ที่ร่มไทรในห้องอรัญวา
ให้วิเวกอ้างว้างอยู่กลางดง	ตะวันบ่ายชายลงลับเหลี่ยมผา
ลมพัดเรื่อยเรื่อยเฉื่อยเฉื่อยมา	ดอกไม้ป่าหอมหวนชวนชื่นใจ
รวยระรินกลิ่นพุทธิชาดชื่น	รื่นรื่นลำดวนดกดอกไสว
เรไรร้องหริ่งหริ่งที่กิ่งไทร	เสียงลองไนให้เสนาะเพราะสำเนียง
แจ้วแจ้วจักจั่นสนั่นป่า	ดังซอสีปี่ชวาวังเวงเสียง
สกุณาพาคู่เข้ารังเรียง	ขุนแผนเคียงข้างน้องประคองเชย
ตัวพี่กับรจนามาได้แค้น	เหมือนขุนแผนกับวันทองเจียวน้องเอ๋ย
อยู่กระท่อมตรอมใจไม่เสบย	กะไรเลยอนิจจาช่างอาภัพ
เคยนอนเตียงเสียงประโคมด้วยแตรสังข์	มาตกไร้ได้ฟังแต่เสียงกรับ
พลางอิงแอบแนบน้องในห้องทับ	ถนอมรับขวัญให้เข้าไสยา ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๖
พระสังข์ได้นางรจนา