๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงนางพันธุรัตยักษี
แต่ว่างเว้นเป็นหม้ายมาหลายปี	สามีมอดม้วยด้วยไข้พิษ
ได้ลูกน้อยหอยสังข์มาเลี้ยงไว้	รักใคร่เป็นบุตรสุจริต
ฟักฟูมอุ้มชูชมชิด	ลืมคิดถึงผัวของตัวตาย
เมื่อเวรามาติดตามทัน	นางนั้นจะสิ้นบุญสูญหาย
ให้ร้อนเนื้อเดือดใจไม่สบาย	ผันผายไปป่าพนาวัน
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย

๏ จึงอุ้มองค์พระสังข์นั่งตัก	โลมลูบจูบพักตร์แล้วรับขวัญ
วันนี้แม่จะลาไปอารัญ	สายัณห์เลี้ยวลับจะกลับมา
แล้วกำชับสาวศรีพี่เลี้ยง	จงถนอมกล่อมเกลี้ยงโอรสา
ตามใจอย่าให้โกรธา	เคืองขัดอัธยาสิ่งใด
สั่งพลางย่างเยื้องยุรยาตร	จากปราสาทเรืองรองผ่องใส
มาลับตาลูกน้อยกลอยใจ	อรไทเปลี่ยนแปลงกายา
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ

๏ บัดใจรูปร่างเป็นนางยักษ์	ล่ำสันคึกคักหนักหนา
ถือตระบองป้องพักตร์ทำศักดา	ดั้นดงตรงมาพนาลี
ฯ ๒ คำ ฯ กราวใน เชิด

๏ ครั้นถึงหิมวาป่าสูง	เห็นฝูงเนื้อเบื้อเสือสีห์
นางยักษ์อยากกินก็ยินดี	เข้าไล่ตีเลี้ยวลัดสกัดสแกง
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ พิฆาตฆ่าโคกระทิงมหิงสา	ด้วยกำลังฤทธากล้าแข็ง
โจนจับฉับเฉียวเรี่ยวแรง	หักแข็งขาไว้ในดงดาน
ตัวไหนพ่วงพีมีมัน	เลือกสรรกินเล่นเป็นอาหาร
กระดูกกระเดี้ยวเคี้ยวป่นไม่ทนทาน	คชสารควายวัวตัวละคำ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ นางกินเหลือล้นจนเรอ	ท้องไส้เอ้อเร้ออิ่มหนำ
ลงล้างปากล้างคอในบ่อน้ำ	พอพลบค่ำย่ำแสงสนธยา
จึงไปยังที่หยุดพัก	เคยสำนักแรมทางกลางป่า
ปัดผงลงนอนในศาลา	นิทรากลิ้งกลับจนหลับไป
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ
ช้าปี่

๏ เมื่อนั้น	องค์พระสังข์ทองผ่องใส
ราตรีเข้าที่บรรทมใน	ถอนฤทัยรำลึกตรึกตรา
คิดถึงชนนีที่เกิดเกล้า	จะโศกเศร้าทุกข์ทนบ่นหา
แต่มาอยู่เมืองมารก็นานช้า	ไม่รู้ว่าจะเป็นตายร้ายดี
ซึ่งกูจะหลงอยู่ในเมืองยักษ์	แม้นมิลักรูปเงาะเหาะหนี
ที่ไหนจะได้เห็นชนนี	นับปีเดือนแล้วจะแคล้วไป
จำจะคิดติดตามสืบหา	ให้พบพานมารดาจงได้
วันนี้แม่พันธุรัตไปแรมไพร	ได้ช่องคล่องใจจะไคลคลา
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏ ครั้นกลางคืนดื่นดึกเดือนเที่ยง	เห็นพี่เลี้ยงหลับสนิทถ้วนหน้า
ค่อยย่องลงจากเตียงเมียงออกมา	จากห้องไสยาทันที
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง

๏ ลอบลงชุบองค์ในบ่อทอง	ผิวเนื้อนวลละอองผ่องศรี
เป็นทองคำธรรมชาติชาตรี	สมถวิลยินดีดังใจคิด
แล้วขึ้นไปบนปราสาทชัย	ที่ไว้รูปเงาะศักดิ์สิทธิ์
หยิบขึ้นแลเล็งเพ่งพิศ	ขุกคิดขึ้นมาก็อาลัย
ฯ ๔ คำ ฯ
โอ้

๏ โอ้อนิจจามารดาเลี้ยง	เคยถนอมกล่อมเกลี้ยงรักใคร่
แสนสนิทพิศวาสดังดวงใจ	มิให้ลูกยาอนาทร
พระคุณล้ำลบจบดินแดน	ยังมิได้ทดแทนพระคุณก่อน
วันนี้จะพลัดพรากจากจร	มารดรค่อยอยู่จงดี
แม้นลูกไปไม่ม้วยมรณา	จะกลับมากราบบาทบทศรี
ร่ำพลางทางทรงโศกี	อยู่ที่ปราสาทเพียงขาดใจ
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
ร่าย

๏ ครั้นคลายทุกข์ขุกคิดขึ้นมา	จะอยู่ช้าฉะนี้ก็มิได้
เกลือกว่ามารดามาแต่ไพร	หนีไปไม่ทันจะเสียการ
เอารูปเงาะสวมองค์ทรงเข้าแล้ว	ใส่เกือกแก้วถือไม้เท้าห้าวหาญ
เหาะขึ้นเวหาเหินทะยาน	ออกจากเมืองมารรีบมา
ฯ ๔ คำ ฯ กลม เชิด

๏ เหาะระเห็จเจ็ดคืนถึงเขาหลวง	สูงกว่าเขาทั้งปวงที่ในป่า
พอสิ้นกำลังวังชา	เหน็ดเหนื่อยเลื่อยล้าเต็มที
จำจะหยุดพักสักหน่อยก่อน	ทินกรร้อนแรงแสงสี
จึงเลื่อนลงยังยอดคีรี	จรลีเข้าใต้ร่มไทร
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ บัดนั้น	พวกพี่เลี้ยงนางนมน้อยใหญ่
ครั้นรุ่งแจ้งแสงสุริโยทัย	นางในต่างฟื้นตื่นตา
ม้วนที่นอนหมอนข้างเก็บงำ	ฉวยขันตักน้ำมาล้างหน้า
แล้วเข้าไปในที่ไสยา	แลหาไม่เห็นพระสังข์ทอง
ตกประหม่าตาขาวคิดฉงน	ฝูงนางต่างตนเร่งหม่นหมอง
ชวนกันลดเลี้ยวเที่ยวมอง	ทุกแห่งห้องตำหนักนอกใน
ฯ ๖ คำ ฯ เพลงฉิ่ง

๏ ค้นคว้าหาทั่วที่เคยเล่น	จะประสบพบเห็นก็หาไม่
ต่างตีอกชกหัวร่ำไร	ครั้งนี้ที่ไหนจะรอดตาย
แม้นแม่พันธุรัตมาแต่ป่า	จะตีด่าดุเดือดไม่เหือดหาย
จะปลิ้นปลอกออกตัวยักย้าย	ด้วยแยบคายแก้ไขเห็นไม่ฟัง
ปรับทุกข์กันทุกคนบ้างบนผี	เอ็นดูช่วยสักทีพอรอดหลัง
บ้างว่าเลี้ยงลูกเจ้าเฝ้าคลัง	มักมีภัยสมดังว่ามา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	นางพันธุรัตยักษา
เที่ยวป่าเล่นสบายหลายเวลา	ก็เหาะกลับคืนมายังเมืองมาร
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงปราสาทมณีที่สำนัก	ร้องเรียกลูกรักก็ไม่ขาน
แลหาแห่งไรไม่พบพาน	นางมารหวั่นหวาดประหลาดใจ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พวกพี่เลี้ยงนางนมน้อยใหญ่
เห็นนางยักษามาแต่ไพร	กลัวภัยภาวนาละล้าละลัง
แต่เขยื้อนขยับลับล่อ	เข้าไปแล้วให้ท้อถอยหลัง
จึงก้มเกล้าเล่าเหตุให้ฟัง	พระลูกน้อยหอยสังข์นั้นหายไป
ข้าเที่ยวค้นหานักหนาแล้ว	จะพบพระลูกแก้วก็หาไม่
เล่าพลางต่างคนก็ร่ำไร	ขอชีวิตไว้อย่าฆ่าตี
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	นางพันธุรัตยักษี
ได้ฟังดังจะสิ้นสมประดี	เอออะไรกระนี้อีพี่เลี้ยง
กูไว้ใจให้อยู่กับลูกรัก	คอยพิทักษ์ถนอมกล่อมเกลี้ยง
ช่างละให้หายไปจากวังเวียง	มันน่าเสี่ยงสับซ้ำให้หนำใจ
ว่าพลางนางร่ำโศกา	น้ำตาแถวถั่งหลั่งไหล
ไปเปิดดูบ่อทองเห็นพร่องไป	เร่งพะวงสงสัยไม่รู้แล้ว
มาดูรูปเงาะป่าไม่ปรากฏ	หายหมดทั้งไม้เท้าและเกือกแก้ว
ลูกน้อยกลอยสวาทเจ้าคลาศแคล้ว	หนีแม่ไปแล้วนะอกอา
จะอยู่ช้าฉะนี้ก็มิได้	จำจะเร็วรีบไปตามหา
จึงขึ้นหอคอยสูงลอยฟ้า	ตีกลองสัญญาเข้าเจ็ดที
ฯ ๑๐ คำ ฯ รัว

๏ บัดนั้น	พวกพลกุมภัณฑ์ภูตผี
ทั้งหมู่อสูรศักดิ์ยักขิณี	ได้ยินเสียงเภรีสัญญา
ไม่แจ้งเหตุเภทผลกลใด	ต่างตระหนกตกใจเป็นนักหนา
สำแดงแผลงอิทธิฤทธา	ชวนกันเหาะมายังเมืองมาร
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นเอยครั้นถึง	จึงคลานเข้ามายังหน้าฉาน
ไหว้พลางทางถามมิทันนาน	เหตุการณ์อะไรมีจึงตีกลอง
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พันธุรัตร้อนเร่าเศร้าหมอง
จึงแถลงเล่าความตามทำนอง	เจ้าสังข์ทองลูกรักของเรานี้
ลอบลักรูปเงาะและเกือกแก้ว	สวมใส่เข้าแล้วก็เหาะหนี
เร่งไปตามหาอย่าช้าที	วันนี้ให้ได้ตัวมา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	จึงหมู่อสูรศักดิ์ยักษา
คำนับรับคำแล้วอำลา	นฤมิตกายากำยำ
เหาะเหินเที่ยวหาในป่ากว้าง	ทุกทิศทุกทางเถื่อนถ้ำ
แยกไปบกบ้างไปข้างน้ำ	ต่างสำแดงเดชเกรียงไกร
ฯ ๔ คำ ฯ กราว เชิด

๏ เมื่อนั้น	พระสังข์นั่งอยู่บนเขาใหญ่
เห็นมืดมิดปิดแสงอโณทัย	เสียงสนั่นหวั่นไหวนี่นัน
จึงคิดว่าดีร้ายอสุรา	ติดตามเรามาเป็นแม่นมั่น
จวนตัวเต็มทีหนีไม่ทัน	จำจะผ่อนผันด้วยปัญญา
พระจึงถอดรูปเงาะออกซ่อนไว้	ขึ้นนั่งบนต้นไทรสาขา
ทำเป็นเช่นรุกขเทวา	พลางนึกภาวนาอยู่ในใจ
ฯ ๖ คำ ฯ รัว เชิด (ยักษ์ออก)

๏ บัดนั้น	หมู่มารทหารน้อยใหญ่
เห็นพระสังข์นั่งอยู่บนต้นไทร	มิได้รู้จักแต่สักตน
เพ่งพิศดูพลางไม่วางตา	คิดว่าเทวาในไพรสนฑ์
ผิวพรรณผุดผาดประหลาดคน	ให้งวยงงฉงนสนเท่ห์ใจ
จึงถามว่าดูก่อนเทวา	เห็นเจ้าเงาะเหาะมามั่งหรือไม่
อย่าแกล้งกล่าวคำอำไว้	จงบอกไปตามจริงบัดนี้
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	พระสังข์ฟังคำยักษี
บอกพลางทางยกมือชี้	เห็นเหาะไปทิศนี้นะขุนมาร
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ยักษาได้ฟังว่าขาน
ดีใจเสือกสนลนลาน	เหาะทะยานติดตามไปพลัน
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	พระสังข์ตริตรึกนึกพรั่น
แต่กูเหาะระเห็จมาเจ็ดวัน	มันยังตามทันด้วยฤทธิไกร
จะอยู่ก็ใช่ไม่ชอบกล	หนีไปจะพ้นมันที่ไหน
ให้คิดขัดสนจนใจ	จะแก้ตัวต่อไปอย่างไรดี
พลางตั้งจิตพิษฐานด้วยสัจจา	คุณพระมารดาปกเกศี
จงค้ำชูช่วยข้าครานี้	อย่าให้มีอันตรายสิ่งใด
ถึงแม่พันธุรัตจะพบข้า	ขออย่าให้ขึ้นมาบนเขาได้
ให้ลูกแก้วตัวรอดปลอดภัย	พลางยกมือไหว้ภาวนา
ฯ ๘ คำ ฯ ตระ

๏ เมื่อนั้น	นางพันธุรัตยักษา
เรียกเหล่าบ่าวไพร่มิได้ช้า	ออกจากพารารีบตามไป
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ มาเอยมาถึง	ซึ่งเนินบรรพตภูเขาใหญ่
แลไปเห็นคนบนต้นไทร	งามวิไลผิวผ่องดังทองทา
ยืนพินิจพิศเพ่งอยู่เป็นครู่	ลูกรักของกูแล้วสิหน่า
ตบมือหัวเราะทั้งน้ำตา	ร้องเรียกลูกยาด้วยยินดี
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ นั่งอยู่ไยนั่นพ่อขวัญข้าว	ขัดเคืองอะไรเล่าเจ้าจึงหนี
มาเถิดทูนหัวอย่ากลัวตี	ดูเอาเถิดซียังมิมา
นางร้องไห้ร่ำแล้วซ้ำเรียก	ปีนตะกายตะเกียกขึ้นไปหา
ด้วยเดชะอำนาจสัตยา	เผอิญให้เลื่อยล้าสิ้นกำลัง
พลัดตกหกล้มนอนตะแคง	ขาแข้งสีข้างขัดขึ้นดัดหลัง
โศกีตีอกเพียงจะพัง	ทรุดนั่งกระแทกก้นจนใจ
ลูกน้อยกลอยสวาทของมารดา	แม่บำรุงเลี้ยงมาจนใหญ่
มิให้ระคายเคืองสิ่งใด	เจ้าหนีแม่มาได้ช่างไม่คิด
แม่อุตส่าห์มาตามด้วยความรัก	เจ้าไม่พูดไม่ทักแต่สักหนิด
อกแม่จะแตกตายวายชีวิต	สุดคิดอยู่แล้วนะลูกยา
ฯ ๑๐ คำ ฯ
เมื่อนั้น	พระสังข์ฟังคำที่ร่ำว่า
ให้คิดสงสารมารดา	นบนิ้ววันทาแล้วตอบไป
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ แม่เอยแม่เจ้า	เลี้ยงข้ามาแต่เยาว์จนใหญ่
พระคุณล้ำลบภพไตร	จะเปรียบด้วยสิ่งใดนั้นไม่มี
ใช่ลูกจะเคืองแค้นแสนเข็ญ	ด้วยความจำเป็นดอกจึงหนี
เหตุด้วยมารดาของข้านี้	ทุกข์ร้อนไร้ที่พึ่งพา
จะยากเย็นเป็นตายก็ไม่แจ้ง	จะไปสืบเสาะแสวงทุกแห่งหา
ครั้นจะบอกออกอรรถตามสัจจา	ก็คิดกลัวเกลือกว่ามิให้ไป
ลูกจึงลักรูปเงาะเหาะหนี	โทษผิดทั้งนี้เป็นข้อใหญ่
อย่าพิโรธโกรธขึ้งขัดใจ	ถึงไปไม่ช้าจะมาพลัน
ฯ ๘ คำ ฯ
โอ้

๏ เมื่อนั้น	พันธุรัตฟังว่าเพียงอาสัญ
ฟูมฟายน้ำตาจาบัลย์	เจ้าไปแล้วไหนนั่นจะกลับมา
คิดอ่านอุบายจะหน่ายหนี	เอาเหตุชนนีนั้นมาว่า
ถึงไปก็ไม่ขัดอัธยา	เชิญลงมาหาแม่แต่สักน้อย
พอแม่ได้ชมโฉมเจ้า	ให้สบายบรรเทาที่เศร้าสร้อย
แต่ร่ำร้องไห้หาเลือดตาย้อย	อุตส่าห์สู้ติดต้อยห้อยตาม
อย่านึกแหนงแคลงเลยว่าเป็นยักษ์	มาเถิดลูกรักอย่าเกรงขาม
ถึงจะอยู่จะไปก็ให้งาม	เจ้าผู้ทรามรักร่วมชีวา
อันรูปเงาะไม้เท้าเกือกแก้ว	แม่ประสิทธิ์ให้แล้วดังปรารถนา
ยังมนตร์บทหนึ่งของมารดา	ชื่อว่ามหาจินดามนตร์
ถึงจะเรียกเต่าปลามัจฉาชาติ	ฝูงสัตว์จัตุบาทในไพรสณฑ์
ครุฑาเทวัญชั้นบน	อ่านมนตร์ขึ้นแล้วก็มาพลัน
เจ้าเรียนไว้สำหรับเมื่ออับจน	จะได้แก้กันตนที่คับขัน
แม่ก็คงจะตายวายชีวัน	จงลงมาให้ทันท่วงที
ฯ ๑๔ คำ ฯ โอด
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	พระสังข์ฟังคำยักษี
ยิ่งพะวงสงสารแสนทวี	แต่รีรอท้อฤทัยรันทด
จะลงไปก็ให้เกรงกริ่ง	เกลือกว่าไม่จริงจะแกล้งปด
คิดพลางทางกล่าวมธุรส	อย่ากำสรดโศกาอาวรณ์
ลูกนี้เหนื่อยยากลำบากกาย	จะนั่งเล่นให้สบายบนนี้ก่อน
ตะวันเที่ยงอยู่ยังกำลังร้อน	พอให้แดดอ่อนอ่อนจะลงไป
ซึ่งมนตร์ของชนนีว่าดีนัก	ลูกรักก็อยากจะใคร่ได้
เมตตาลูกแล้วจงเขียนไว้	ที่ในแผ่นพื้นพสุธา
ฯ ๘ คำ ฯ
โอ้

๏ เมื่อนั้น	พันธุรัตขัดสนเป็นนักหนา
แหงนดูลูกพลางทางโศกา	ดั่งหนึ่งว่าชีวันจะบรรลัย
โอ้ลูกน้อยหอยสังข์ของแม่เอ๋ย	กรรมสิ่งใดเลยมาซัดให้
จะร่ำร้องเรียกเจ้าสักเท่าไร	ก็ช่างเฉยเสียได้ไม่ดูดี
สิ้นวาสนาแม่นี้แน่แล้ว	เผอิญให้ลูกแก้วเอาตัวหนี
จะขอลาอาสัญเสียวันนี้	เจ้าช่วยเผาผีมารดา
อันพระเวทวิเศษของแม่ไซร้	ก็จะเขียนลงให้ที่แผ่นผา
จงเรียนร่ำจำไว้เถิดขวัญตา	รู้แล้วอย่าว่าให้ใครฟัง
เขียนพลางทางเรียกลูกน้อย	มาหาแม่สักหน่อยพ่อหอยสังข์
แต่พอให้ได้ชมเสียสักครั้ง	ขอสั่งสักคำจะอำลา
แม่อ้อนวอนว่านักหนาแล้ว	น้อยหรือลูกแก้วไม่มาหา
ทุ่มทอดตัวลงทรงโศกา	สองตาแดงเดือดดังเลือดนก
ทั้งรักทั้งแค้นแน่นจิต	ยิ่งคิดเคืองขุ่นมุ่นหมก
กลิ้งกลับสับส่ายเพ้อพก	นางร่ำร้องจนอกแตกตาย
ฯ ๑๔ คำ ฯ โอด
ร่าย

๏ บัดนั้น	พวกยักษาข้าไททั้งหลาย
เห็นนางมารม้วยมอดวอดวาย	ต่างร่ำรักนายไม่สมประดี
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏ เมื่อนั้น	พระสังข์ทรงสวัสดิ์รัศมี
เห็นมารดาล้มดิ้นสิ้นชีวี	ตกใจแล่นตะลีตะลานมา
เข้าไปนั่งใกล้ดังใจจง	กราบลงแทบเท้าทั้งซ้ายขวา
ชลเนตรคลอคลองนัยนา	โศการ่ำรักชนนี
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
โอ้ปี่

๏ โอ้ว่ามารดาของลูกเอ๋ย	พระคุณเคยปกเกล้าเกศี
รักลูกผูกพันแสนทวี	เลี้ยงมาไม่มีให้เคืองใจ
จะหาไหนได้เหมือนพระแม่เจ้า	ดังมารดาเกิดเกล้าก็ว่าได้
สู้ติดตามมาด้วยอาลัย	จนจำตายอยู่ในพนาวัน
โทษลูกนี้ผิดเป็นนักหนา	ดังแกล้งผลาญมารดาให้อาสัญ
ทั้งนี้เพราะกรรมมาตามทัน	จึงสุดสิ้นชีวันบรรลัย
พระคุณล้ำลบจบดินแดน	ยังไม่ทันทดแทนสนองได้
ร่ำพลางโศกีพิรี้พิไร	ซบพักตร์สะอื้นไห้ไปมา
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย

๏ ครั้นคลายวายโศกเศร้าหมอง	พระจึงร้องสั่งเหล่ายักษา
ท่านจงเชิญศพพระมารดา	คืนไปพาราของเรา
แล้วตระเตรียมการไว้ให้เสร็จสรรพ	คอยท่าข้ากลับมาจึงเผา
การพระเมรุใหญ่อยู่อย่าดูเบา	ท่านจงเอาใจใส่ไตรตรา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	เสนีตัวนายซ้ายขวา
จึงเชิญศพใส่วอช่อฟ้า	กลับไปพาราทันที
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
สมิงทอง

๏ เมื่อนั้น	พระโฉมยงทรงสวัสดิ์รัศมี
ครั้นพวกพลยักษาไปธานี	จึงเรียนเอามนตร์ที่เขียนไว้
เวียนเฝ้าสาธยายอยู่หลายตลบ	แต่ต้นจนจบก็จำได้
ครั้นเสร็จเสด็จขึ้นไป	บนยอดเขาใหญ่มิได้ช้า
เอารูปเงาะสวมองค์ทรงเกือกแก้ว	ถือไม้เท้าเข้าแล้วก็ป้องหน้า
เหาะระเห็จเตร็ดทะยานด้วยฤทธา	เลื่อนล่องลอยฟ้ามาไวไว
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด
ร่าย

๏ ถึงแดนพาราสามนต์	อาณาเขตมณฑลกว้างใหญ่
ให้คิดฉงนสนเท่ห์ใจ	เมืองนี้ชื่อไรจะใคร่รู้
เห็นภูมิฐานบ้านช่องเยียดยัด	ผู้คนแออัดอื้ออึงอยู่
หรือจะเป็นพาราบิดากู	จะยับยั้งฟังดูกิจจา
คิดพลางทางค่อยคลาเคลื่อน	ลอยเลื่อนลงจากเวหา
หยุดอยู่เนินทรายปลายทุ่งนา	อาศัยร่มพฤกษาสำราญ
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ

๏ บัดนั้น	ฝ่ายพวกเด็กเด็กชาวบ้าน
ล้วนแต่ลูกหลานชายนายโคบาล	อยู่ปลายแดนด่านกรุงสามนต์
ครั้นกินข้าวเช้าแล้วลงจากเรือน	เที่ยวร้องเรียกพวกเพื่อนสับสน
เปิดคอกไล่โคของตน	ถือปฏักต่างคนต้อนมา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา เชิด

๏ ครั้นออกมาถึงที่ทำไร่	จึงปล่อยโคไว้ให้กินหญ้า
เห็นเงาะยืนอยู่บนคันนา	อ้ายนี่บ้าหรือมิใช่ไยอย่างนี้
รูปร่างหัวหูก็ดูแปลก	ลางคนว่าแขกกะลาสี
อย่าไว้ใจมันมักควักเอาดี	นึกกลัวเต็มทีวิ่งหนีพลาง
บ้างว่าอ้ายนี่ลิงทะโมนใหญ่	บ้างเถียงว่าทำไมไม่มีหาง
หน้าตามันขันยิงฟันฟาง	หรือจะเป็นผีสางที่กลางนา
คนหนึ่งไม่กลัวยืนหัวเราะ	นี่เขาเรียกว่าเงาะแล้วสิหนา
มันไม่ทำไมใครดอกวา	ชวนกันเมียงเข้ามาเอาดินทิ้ง
บ้างได้ดอกหงอนไก่เสียบไม้ล่อ	ตบมือผัดพ่อล่อให้วิ่ง
ครั้นเงาะแล่นไล่โลดกระโดดชิง	บ้างล้มกลิ้งวิ่งปะทะกันไปมา
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด

๏ พวกเด็กเด็กหยอกเย้าเข้าฉุด	อุตลุดล้อมหลังล้อมหน้า
แล้วชวนเล่นจ้องเตเฮฮา	โห่ร้องฉาวฉ่านี่นัน
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ ครั้นถึงเวลากินผอก	แก้ห่อข้าวออกขมีขมัน
เกลอเอ๋ยมากินด้วยกัน	เห็นเงาะนั้นเข้ากินก็ยินดี
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ ครั้นว่าเวลาบ่ายควาย	เด็กเด็กทั้งหลายเข้าล้อมมี่
ไปบ้านด้วยกันหรือวันนี้	เงาะเดินเชือนหนีเสียมิไป
ถ้ากระนั้นก็นอนอยู่เฝ้านา	ช่วยขับนกขับกาอย่าไปไหน
พรุ่งนี้จึงจะมาอย่าร้อนใจ	แล้วไล่โคคืนมาทันที
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๔
พระสังข์หนีนางพันธุรัต