๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงสามกษัตริย์สูงส่ง
ท้าวร่วมบิตุราชมาตุรงค์	แต่ละองค์ทรงเดชเดชา
พระเชษฐาครองเมืองกะหมังกุหนิง	ปรากฏยศยิ่งทุกทิศา
มีโอรสราชกุมารา	ชื่อระเด่นวิหยาสะกำ
พระทนต์แดงดังแสงทับทิม	เพริศพริ้งเพราพักตร์คมขำ
ผิวพรรณผุดผ่องเพียงทองคำ	วิไลลักษณ์เลิศล้ำอำไพ
พระมารดาบิตุรงค์ทรงฤทธิ์	แสนรักร่วมชีวิตพิสมัย
สุริย์วงศ์พงศาข้าไท	ก็รักใคร่ราชบุตรสุดกำลัง ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏ ระตูผู้น้องรองลงมา	ได้ดำรงนคราปาหยัง
อันปราสาทราชฐานเวียงวัง	สนุกดังเมืองสวรรค์ชั้นฟ้า
มีบุตรีสององค์นงลักษณ์	งามทรงวงพักตร์เพียงเลขา
ชื่อระเด่นรัตนาระติกา	องค์หนึ่งชื่อรัตนาวาตี
ระตูผู้น้องสุดนั้น	ผ่านประหมันสลัดบุรีศรี
มีโอรสกับราชบุตรี	ผู้พี่ชื่อวิหรากะระตา
ขนิษฐาทรงโฉมประโลมจิต	ชื่อบุษบาวิสิศเสนหา
แสนสวาทบิตุราชมารดา	ดั่งว่าดวงเนตรดวงชีวัน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ช้าปี่

๏ เมื่อนั้น	วิหยาสะกำเฉิดฉัน
อยู่เย็นเป็นสุขทุกนิรันดร์	ในปราสาทสุวรรณชัชวาล
สาวสนมนารีบำเรอรักษ์	ล้วนเลิศลักษณ์รูปทรงส่งสัณฐาน
หมอบเฝ้าคอยรับสั่งตั้งเครื่องอาน	รำเพยพานพัชนีวีองค์
บ้างบรรสานดีดสีรี่เรื่อย	ฉ่ำเฉื่อยชวนฤทัยใหลหลง
เพลิดเพลินจำเริญจิตพระโฉมยง	ด้วยฝูงอนงค์นารี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย

๏ อารักษ์ฤทธิรณเข้าดลใจ	คิดจะใคร่ไปประพาสพนาศรี
จึงตรัสสั่งพี่เลื้ยงผู้ภักดี	จงตรวจเตรียมโยธีรี้พล
เราจะยกพยุหบาตรยาตรา	ไปล่าไล่มฤคาในไพรสณฑ์
แต่ย่ำรุ่งเรืองแรงแสงสุริยน	พี่ผูกม้าเตรียมพลให้พร้อมไว้ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พระพี่เลี้ยงผู้มีอัชฌาสัย
รับสั่งพระโอรสยศไกร	ออกไปเกณฑ์กันดังบัญชา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	โยธีรี้พลถ้วนหน้า
ครั้นอุทัยแสงทองส่องฟ้า	ก็ตื่นตาแต่งตนอยู่ลนลาน
กรมม้าผูกม้าพระที่นั่ง	พร้อมพรั่งอาชาม้าทหาร
ประดับเครื่องเรืองรัตน์ชัชวาล	เบาะอานพานหน้าดาราราย
ขุนหมื่นนายหมวดก็ตรวจตรา	จัดกระบวนโยธาทั้งหลาย
ถือทวนทองธงทิวปลิวปลาย	ไพร่นายคอยท่าเสด็จจร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	วิหยาสะกำกุมารชาญสมร
ครั้นรุ่งรางสร่างแสงทินกร	ก็บทจรมาสรงคงคา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏ ทรงสุคนธ์ปนทองชมพูนุท	นวลละอองผ่องผุดดั่งเลขา
สอดใส่สนับเพลาเพราตา	ภูษาแย่งยกกระหนกพัน
ฉลององค์โหมดเทศทองพราย	ปั้นเหน่งเพชรพรรณรายสายกระสัน
ห้อยหน้าเจียระบาดตาดสุวรรณ	ทับทรวงดวงกุดั่นประดับพลอย
ตาบทิศไพฑูรย์จำรูญเรือง	สังวาลวรรณค่าเมืองเฟื่องห้อย
ทองกรจำหลักเป็นรักร้อย	ธำมรงค์เพชรพร้อยเพราพราย
บรรจงทรงชฎาดอกไม้ทัด	กรรเจียกจอนจำรัสเรืองฉาย
ถือเช็ดหน้าเหน็บกริชกรีดกราย	ผันผายขึ้นเฝ้าพระบิตุรงค์ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เพลง
ร่าย

๏ ครั้นถึงจึงถวายบังคมทูล	นเรนทร์สูรสองกษัตริย์สูงส่ง
ลูกรักจักลาบาทบงสุ์	ไปล่าไล่บุหรงมฤคี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงเรืองศรี
ฟังโอรสาพาที	จึ่งมีพจมานตรัสไป
เจ้าจะไปล่าไล่มฤคา	ก็ตามแต่วิญญาณ์อัชฌาสัย
ตะวันบ่ายชายแสงอโณทัย	ดวงใจของพ่อเร่งกลับมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	วิหยาสะกำโอรสา
กราบบาทบทศรีชลีลา	ลงจากปรางค์ปราสาทสุวรรณ
ขึ้นทรงสินธพพระที่นั่ง	พร้อมพรั่งเสนากิดาหยัน
ทวยหาญแห่แหนแน่นนันต์	จรจรัลออกจากวังเวียง
ฯ ๔ คำ ฯ กราว
โทน

๏ ม้าเอยม้าต้น	เริงรนร่านร้องคะนองเสียง
ยกคอย่อท้ายร่ายเรียง	เผ่นโจนโผนเพียงม้ายนต์
ย่องย่ำทำพยศสะบัดย่าง	หักหันให้ข้างขวางถนน
ถูกน้อยซอยเต้นมากลางพล	คนเคียงข้างละคนคอยประจำ
ผูกเครื่องสุวรรณกุดั่นดาว	แวววาวชัชวาลอานคร่ำ
ใบโพธิพรายรายบุษราคัม	ง่องง้ำสายถือถักทอง


กิดาหยันโยธาม้าแซง	ขับแข่งควบตามเป็นแถวถ้อง
บ้างมุ่นหกผกเผ่นลำพอง	รีบกองหน้านำดำเนินไป ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย

๏ ข้ามเทินเนินทรายถึงชายป่า	ถิ่นที่มฤคาอาศัย
จึงหยุดยั้งโยธาอาชาไนย	ห้ามมิให้อึงมี่นี่นัน
แล้วตรัสสั่งพี่เลี้ยงทั้งสี่คน	จงแบ่งพวกพหลพลขันธ์
ให้แอบอ้อมเข้าไปในไพรวัน	ล้อมกันฝูงกวางมากลางแปลง
กิดาหยันของเราเหล่านี้	แต่บรรดาตัวดีขี่ม้าแข็ง
นายเวรสารวัดจงจัดแจง	ให้ไปแซงซุ่มรายอยู่ชายไพร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พระพี่เลี้ยงรับสั่งบังคมไหว้
ออกมาเกณฑ์กันทันใด	โดยดั่งภูวไนยบัญชา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ยานี

๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงองค์อสัญแดหวา
เห็นวิหยาสะกำยกพลมา	ล้อมไล่มฤคาในอารญ
ชื่นชมสมคะเนของเทเวศร์	จะทำให้เกิดเหตุเภทผล
จึงหยิบกระดาษวาดรูปนฤมล	เหาะจากไพชยนต์วิมานมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ กลม
ร่าย

๏ ครั้นถึงหนทางสามแพร่ง	ที่ตำแหน่งต้นไทรใบหนา
ก็ลงยืนยังพื้นพสุธา	แทบริมมรคาพนาลัย
จึงเอากระดาษวาดรูปนาง	แอบวางไว้ใต้ต้นไทรใหญ่
แล้วจำแลงแปลงกายทันใด	ด้วยฤทธิไกรเทวัญ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ

๏ บัดเดี๋ยวก็กลายเป็นกวางทอง	งามลำยองรูปโฉมเฉิดฉัน
ออกจากชายป่าอารัญ	ผายผันเผ่นโผนโจนทะยาน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นใกล้พลไกรกระบวนม้า	แกล้งหยุดยืนกินหญ้าตรงหน้าฉาน
เหลียวแลดูคนลนลาน	ทำอาการตื่นเต้นตกใจ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	วิหยาสะกำศรีใส
ทั้งพี่เลี้ยงแลเหล่าเสนาใน	แลไปเห็นกวางที่กลางเตียน
ผิวพรรณโสภาดังทาทอง	เยื้องย่องยกย่างอย่างเขียน
สองเขาวาวแววดั่งวิเชียร	พิศเพียนงามสรรพสรรพางค์
ให้ชอบพระทัยนักรักใคร่	ดูไหนเห็นงามไปทุกอย่าง
สั่งทหารให้ไล่ล้อมกวาง	แล้ววางม้าต้นตามมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	กวางทองปะตาระกาหลา
เห็นวิหยาสะกำกับโยธา	ขับม้าล้อมไล่เป็นสิงคลี
ทำตกใจกระเจิงเริงร้อง	ลำพองเผ่นโผนโจนหนี
วางวิ่งเวียนวงเข้าพงพี	แล้วทำทีชม้อยคอยระวัง


เห็นห่างกวางทองก็หยุดท่า	ชะเง้อหน้าเหลือบแลเหลียวหลัง
ลัดแลงแฝงไม้ใบบัง	แกล้งล่อให้คลั่งตามไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ กราวจีน

๏ เมื่อนั้น	วิหยาสะกำศรีใส
ควบขับม้าที่นั่งตั้งพระทัย	หมายจะจับให้ได้ดังจินดา
จนไกลพลไกรกระบวนแห่	ตามติดไปแต่กะหมันหรา
พระเร่งรีบม้าทรงลงแส้มา	ตั้งหน้าไล่ประชิดติดพัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	กวางทองเทวากระยาหงัน
แกล้งล้อล่อมามิให้ทัน	เลี้ยวลัดดัดดั้นดงดาน
พอถึงหนทางสามแพร่ง	ใกล้ตำแหน่งต้นไทรไพศาล
จึงปีบร้องลำพองโผนทะยาน	แล้วอันตรธานทันที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ รัวเชิด

๏ เมื่อนั้น	วิหยาสะกำเรืองศรี
ติดตามสุวรรณมฤคี	มาถึงที่ต้นไทรชายดง
กวางทองหายไปกับนัยน์เนตร	ภูวเรศหลากจิตพิศวง
ให้หิวโหยโรงแรงระทวยองค์	ทั้งอาชาม้าทรงสิ้นกำลัง
เห็นแต่กะหมันหรามาคนเดียว	ยิ่งสร้อยเศร้าเปล่าเปลี่ยวเหลียวหลัง
เวลาตะวันชายบ่ายบัง	จึงหยุดยั้งท่าพลที่ต้นไทร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	กะหมันหราผู้มีอัชฌาสัย
เหลือบแลเห็นกระดาษประหลาดใจ	โจนจากมโนมัยไปหยิบมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	วิหยาสะกำใจกล้า
ให้อัศจรรย์จิตคิดสงกา	จึงตรัสเรียกเอามาฉับพลัน
คลี่ดูเห็นรูปเยาวเรศ	ดังแว่นทองส่องเนตรเสียวกระสัน
สุดแสนประดิพัทธ์ผูกพัน	ป่วนปั่นหฤทัยไปมา
ม้วนกระดาษซ่อนใส่ในรัดองค์	ใจจงด่าวดิ้นถวิลหา
สลบลงบนหลังอาชา	กะหมันหรารับรองประคองไว้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ โอด

๏ บัดนั้น	พระพี่เลี้ยงเสนาน้อยใหญ่
มาทันก็ตระหนกตกใจ	เข้าแก้ไขนวดฟั้นทันที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ ครั้นภูวไนยได้สมประดีมา	จึงทูลถามกิจจาถ้วนถี่
เหตุไฉนทรงม้ามาดีดี	สลบลงดังนี้ประหลาดนัก ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	วิหยาสะกำมีศักดิ์
จึงตอบพี่เลี้ยงผู้ใจภักดิ์	น้องรักไล่กวางวางม้ามา
มิได้หยุดหย่อนจนอ่อนแรง	คอแห้งกระหายน้ำหนักหนา
ตรัสพลางทางกลับอาชา	ยกพลไคลคลาเข้าธานี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงลงจากอัสดร	บทจรขึ้นสู่ปราสาทศรี
มิได้เปลื้องเครื่องทรงสรงวารี	ตรงไปในที่ไสยา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ จึงปิดใบดาลทวารทอง	อยู่สองแต่กับกะหมันหรา
นิ่งนอนกรก่ายพักตรา	โศกากำสรดระทดองค์
แต่เวียนคลี่กระดาษวาดรูปนาง	ดูพลางพินิจพิศวง
ทำไฉนจะได้นางโฉมยง	เหมือนดังใจจงจำนงคิด
แม้นรู้ว่าอยู่บุรีใด	จะตามไปภิรมย์สมสนิท
ไม่อาลัยไยดีแก่ชีวิต	นี่สุดรู้สุดฤทธิ์สุดอารมณ์
เอาแต่รูปแนบอุระประทับไว้	อกเอ๋ยคิดไฉนจะได้สม
แสนถวิลวิตกอกกรม	ร่ำไรไม่บรรทมแต่โศกี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ โอด

๏ บัดนั้น	กะหมันหราซึ่งเฝ้าอยู่ข้างที่
เห็นภูวไนยไม่เป็นสมประดี	จึงกล่าววาทีทูลไป
ซึ่งพระจะโศกศัลย์ด้วยรูปทรง	จะได้ดังจำนงนั้นหาไม่
จงระงับโศกาอาลัย	เชิญไปสรงเสวยโภชนา
เสด็จขึ้นไปเฝ้าพระบิตุเรศ	ทูลเหตุให้ทราบเสียดีกว่า
พระจะได้สืบเสาะทุกพารา	เห็นจะสมปรารถนาที่นึกไว้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	วิหยาสะกำแถลงไข
รำคาญวานอย่าว่าวุ่นไป	ไม่เป็นแล้วก็ไม่เห็นใจกัน
ซึ่งจะให้ระงับดับอาวรณ์	สุดรักสุดร้อนจะผ่อนผัน
เมื่อปืนพิษติดทรวงดวงแดยัน	นับวันแต่ชีวิตจะวอดวาย
ถึงจะขึ้นไปทูลพระบิดา	พระจะหาไหนมาให้เหมือนหมาย
กิจจาก็จะแจ้งแพร่งพราย	อัปยศอดอายแก่ฝูงคน
ผิดชอบก็จะม้วยด้วยความรัก	มิให้ใครประจักษ์เหตุผล
ตรัสพลางอาวรณ์ร้อนรน	ฟูมฟายอสุชลร่ำไร ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ โอด

๏ บัดนั้น	ฝูงกำนัลน้อยใหญ่
เห็นพระปิดบานทวารไว้	มิได้สรงเสวยโภชนา
ได้ยินแต่ครวญคร่ำร่ำร้อง	จึงเข้าไปแอบมองที่ช่องฝา
ดูพระจริตผิดกิริยา	ก็สงสัยปรึกษาพูดจากัน
จะนิ่งเสียฉะนี้ก็มิได้	เราจะต้องโทษภัยเป็นแม่นมั่น
จำจะทูลสองพระองค์ทรงธรรม์	ว่าแล้วชวนกันจรลี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ ชุบ

๏ ครั้นถึงจึงคลานเข้าไปเฝ้า	ก้มเกล้าประณตบทศรี
ต่างกราบทูลแถลงแจ้งคดี	บัดนี้พระโอรสยศยง
เสด็จมาแต่ไล่มฤคา	ไม่เสวยโภชนาโสรจสรง
เข้าในห้องสุวรรณกันแสงทรง	ขอพระองค์จงทราบบาทมูล ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระผู้ผ่านโภไคยไอศูรย์
ได้ฟังสาวสนมบังคมทูล	ก็อาดูรเดือดร้อนหฤทัย
สองกษัตริย์เสด็จเยื้องย่าง	ลงจากปรางค์ปราสาททองผ่องใส
พร้อมฝูงสนมกรมใน	คลาไคลไปตำหนักพระลูกยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ มาเห็นใบบานทวารปิด	ยิ่งอัศจรรย์จิตคิดกังขา
จึงตรัสเรียกเข้าไปมิได้ช้า	กะหมันหราเปิดรับจงฉับไว ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	วิหยาสะกำกันแสงไห้
ได้ยินเสียงพระชนกก็ตกใจ	เอารูปซ่อนเสียในที่ไสยา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	จึงกิดาหยันกะหมันหรา
ออกไปเปิดบานทวารา	แล้ววันทาสองกษัตริย์ทันที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงเรืองศรี
ทั้งองค์อัครราชเทวี	ก็เข้าไปยังที่แท่นทอง
ทรุดองค์ลงนั่งแล้วพิศพักตร์	เห็นลูกรักกำสรดเศร้าหมอง
พระลูบไล้โลมเล้าเข้าประคอง	ปลอบถามทั้งสองกษัตรา
เจ้าไปเที่ยวเล่นป่าพนาวัน	หวังจะให้เกษมสันต์หรรษา
เหตุไฉนฉะนี้นะลูกยา	จึงมานอนโศกาอยู่ว่าไร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	วิหยาสะกำร่ำไห้
บังคมก้มพักตร์แล้วถอนใจ	พลางทูลภูวไนยไปพลัน
อันความทุกข์ที่ทนนี้พ้นคิด	เห็นจะวายชีวิตเป็นแม่นมั่น
ขอลาบาทบงสุ์พระทรงธรรม์	ทูลพลางโศกศัลย์โศกี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
โอ้

๏ เมื่อนั้น	พระบิตุราชมาตุรงค์เรืองศรี
ได้ทรงฟังลูกยาพาที	ดังจะสิ้นสมประดีด้วยความรัก
ส้วมสอดกอดองค์โอรสไว้	สะอื้นไห้วิตกเพียงอกหัก
เจ้าทุกข์ร้อนอย่างไรหลากใจนัก	จงเล่าไปให้ประจักษ์ซึ่งจาบัลย์
หรือมุ่งมาดปรารถนาสิ่งอันใด	บิดาจะหาให้ดังใฝ่ฝัน
เว้นไว้แต่ดาวเดือนตะวัน	นอกนั้นจะให้สมอารมณ์คิด
วานพ่ออย่าว่าจะมรณา	มารดาบิตุราชจะขาดจิต
ด้วยรักเจ้าเท่าเทียมชีวิต	ควรหรือวิปริตประหลาดใจ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏ แต่เวียนเฝ้าเซ้าซี้ซักถาม	พระจะเอื้อนออกความก็หาไม่
สองกษัตริย์ขัดสนจนพระทัย	ก็ครวญคร่ำร่ำไรโศกี​ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏ แล้วคิดถวิลจินดา	ชะรอยไปเล่นป่าจะต้องผี
จึงเผอิญให้เป็นเช่นนี้	เห็นผิดท่วงทีกิริยา
คิดพลางทางตรัสไปพลัน	ดูก่อนกิดาหยันกะหมันหรา
เร่งไปหาหมอหลวงทั้งปวงมา	เร็วเร็วอย่าช้าฉับไว ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	กะหมันหราประนมบังคมไหว้
มาสั่งตำรวจเวรเกณฑ์กันไป	โดยดังภูวไนยบัญชาการ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	พวกตำรวจสับสนอลหม่าน
วิ่งหาหมอยาหมออยู่งาน	รีบร้นลนลานเอาตัวมา
ที่บ้างไม่รู้แห่งตำแหน่งไกล	ให้ภารโรงนำไปเที่ยวตามหา
นายมุลขุนหมื่นก็ตรวจตรา	ใครเวรเข้าขาดหน้าให้ผูกคอ
บ้างออกไปหาตัวยายมด	เข้ามาหมดพร้อมหน้าบรรดาหมอ
หยุดอยู่ประตูวังรั้งรอ	ชะเง้อคอคอยฟังพระโองการ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ท้าวนางข้างในราชฐาน
จึงพาหมอทั้งนั้นมิทันนาน	เข้าเฝ้าบทมาลย์พระทรงธรรม์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูผู้ผ่านไอศวรรย์
จึงตรัสแก่หมอหลวงทั้งปวงนั้น	จงช่วยกันแก้ไขพระลูกรัก
อันอาการกิริยาน่าสงสัย	จะเจ็บปวดเป็นไฉนไม่ประจักษ์
ก่นแต่ครวญคร่ำละล่ำละลัก	กันแสงซบพักตร์ไม่พูดจา
ท่านจงพิเคราะห์ดูให้รู้แท้	จะเป็นไข้อะไรแน่เร่งรักษา
แม้นลูกเราเคลื่อนคลายหายโรคา	เงินทองเสื้อผ้าจะรางวัล ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ขุนหมื่นหมอยาคนขยัน
พิเคราะห์ดูพระโรคฉับพลัน	อภิวันท์ทูลไปด้วยใจจง
อันองค์พระโอรสราช	เป็นสันนิบาตคลั่งไคล้ใหลหลง
จะต้องถ่ายถวายยาทุเลาลง	พิษสงจึงค่อยเคลื่อนคลาย
บ้างว่าเป็นไข้เหนือเพื่อดี	พระโรคนี้รักษาจะช้าหาย
จึงประกอบโอสถบดละลาย	ใส่ถ้วยมาถวายทันที ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ หมอนวดก็ประนมก้มกราน	เข้าไปอยู่งานข้างที่
นวดลองต้องดูพระนาภี	แล้วชลีทูลสองกษัตรา
อันพระโรคจะหายเห็นยังลึก	เพราะเส้นอัมพฤกษ์นั้นพานกล้า
เป็นเมื่อพระองค์ทรงอาชา	ไปเล่นป่าไล่หมู่มฤคี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ หมอภูตปีศาจก็ทูลทัด	ว่ารำเพรำพัดต้องผี
ต้องตั้งกิจกรรมทำบัตรพลี	วางไว้ใกล้ที่พระบรรทม
บั้นรูปคนใส่ให้นุ่งผ้า	ทั้งเนื้อพล่าปลายำกล้วยส้ม
เสกซัดข้าวสารอ่านอาคม	มือคือใบมะยมปัดไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ ต่างรู้ต่างทำมากหลาย	พระจะค่อยเคลื่อนคลายก็หาไม่
แต่บรรดาพวกหมอก็ท้อใจ	จะแก้ไขเห็นสุดปัญญา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงนาถา
กวักพระหัตถ์ตรัสเรียกยายมดมา	แล้วมีบัญชาว่าไป
พระลูกเราคลุ้มคลั่งไปดังนี้	ขัดสนพ้นที่จะแก้ไข
จะถูกต้องผีสางหรืออย่างไร	จงทักไปให้ประจักษ์แจ้งคดี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ยายมดคนทรงลงผี
รับสั่งพระองค์ทรงธรณี	แล้วให้ตีโทนทับขึ้นฉับพลัน
จึงนุ่งลายอย่างดีมีเชิงช่อ	ผ้าชมพูคล้องคอเฉิดฉัน
ประนมมือถือเทียนทำงกงัน	ขัดสมาธิ์สองชั้นสั่นรัว
หลับตาพยักพย้ำเผยอ	กระดิกเท้าหาวเรอแล้วเสยหัว
ลุกขึ้นเหลือกตาดูน่ากลัว	โลดเต้นเล่นตัวไปมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ กราวรำ

๏ บัดนั้น	ลูกสมุนซึ่งนั่งอยู่พร้อมหน้า
ไหว้พลางทางถามกิจจา	ท่านมาแต่ไหนนะเทวัญ
เจ้าเสื้อเมืองหรือคือใคร	เหตุไฉนเคืองขุ่นหุนหัน
มีประสงค์สิ่งไรเร่งบอกกัน	จะสังเวยเทวัญให้ทันใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ยายมดขบฟันผันหลังให้
แผดเสียงเกรี้ยวกราดตวาดไป	กูมิใช่เสื้อเมืองทรงเมือง
อันถิ่นฐานเราอยู่เขาหลวง	คนทั้งปวงนับถือลือเลื่อง
มีผู้ทำให้ได้แค้นเคือง	ไปไล่ม้าทรงเครื่องของเรา
อหังการอาจองทะนงศักดิ์	ดูหมิ่นไม่รู้จักปู่เจ้า
อย่าพักบวงบนให้บรรเทา	แค้นนักจักเอาชีวิตไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	องค์ประไหมสุหรีศรีใส
สำคัญว่าจริงก็ตกใจ	อุ้มโอรสไว้แล้วโศกี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏ กันแสงพลางนางเหลือบเห็นกระดาษ	เป็นรูปวาดซ่อนไว้ใต้ที่
จึงหยิบมาถวายพระสามี	รูปเลขานี้ประหลาดนัก ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูผู้ผ่านอาณาจักร
คลี่กระดาษดูทรงนางนงลักษณ์	งามหลากใจนักน่าอัศจรรย์
เพ่งพิศดารพันเพียงขวัญตา	ดังนางในชั้นฟ้ากระยาหงัน
จึงตรัสถามโอรสไปพลัน	เจ้าโศกศัลย์ด้วยรูปนี้หรือไร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น 	วิหยาสะกำบังคมไหว้
นิ่งอยู่เป็นครู่ด้วยอายใจ	ฝืนฤทัยรับรสพจนา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระบิตุเรศตรัสแก่โอรสา
อันรูปนางอย่างนี้ในโลกา	จะจัดหาไม่มีเป็นมั่นคง
ชะรอยว่าสาวสวรรค์ชั้นฟ้า	แกล้งนฤมิตมาให้ใหลหลง
เจ้าอย่ากำสรดระทดองค์	ฟังคำบิตุรงค์เถิดลูกรัก ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	วิหยาสะกำมีศักดิ์
ได้ฟังคั่งแค้นฤทัยนัก	ดังอัคนิรุทรมาจุดใจ
เคลื่อนลงจากตักพระมารดร	ยิ่งอาวรณ์โศกสร้อยละห้อยไห้
พระบิตุเรศจะปลอบสักเท่าไร	ก็มิได้เงยหน้าพาที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์ประไหมสุหรี
จึงบังคมทูลพระสามี	จงถามเสนีทั้งหลายดู
เกลือกคนทั้งปวงจะแจ้งใจ	หน่อกษัตริย์กรุงไหนจะมีอยู่
เหมือนรูปเลขาอันงามตรู	จะได้สู่ขอให้ดังใจจง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงสูงส่ง
จึงถามโอรสยศยง	เจ้าได้รูปนี้ตรงแห่งใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	วิหยาสะกำแถลงไข
กะหมันหราได้ตกริมต้นไม้	เมื่อลูกไปไล่มฤคา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระบิตุเรศจึงถามกะหมันหรา
รูปนี้ที่เก็บได้มา	ยังจะจำมรคาได้หรือไร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	กะหมันหราผู้มีอัชฌาสัย
จึงบังคมทูลสนองไป	อันที่ซึ่งได้รูปนารี
เป็นทางร่วมกันกับเมืองจรกา	ทางหนึ่งไปดาหากรุงศรี
ทางหนึ่งจะมาเมืองนี้	รูปว่าอยู่ที่ตรงนั้น ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูผู้ผ่านไอศวรรย์
จึงว่าแก่โอรสร่วมชีวัน	เจ้าอย่าโศกศัลย์โศกา
พ่อจะช่วยสืบสาวเสาะถาม	ให้สำเร็จดังความปรารถนา
ปลอบพลางทางถือรูปเขียนมา	เสด็จออกข้างหน้าทันใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ ลดองค์ลงเหนือบัลลังก์รัตน์	จึงดำรัสตรัสความถามไถ่
ใครได้เห็นนางอย่างเขียนไว้	ธิดาเมืองไหนยังจะมี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ปาเตะจึงทูลถ้วนถี่
รูปนี้จะเป็นพระบุตรี	เมืองดาหาธานีแน่นอน
ด้วยท้าวจรกามาขอไว้	เห็นจะให้วาดรูปไปดูก่อน
จึงตกอยู่กลางหนทางจร	ที่ต่อแดนพระนครของเรานั้น
อันพระบุตรีเมืองดาหา	งามล้ำธิดาทุกเขตขัณฑ์
เดิมทีองค์ท้าวกุเรปัน	ตุนาหงันให้ระเด่นมนตรี
พระสลัดตัดขาดไม่ปรารถนา	หนีไปอยู่หมันหยากรุงศรี
องค์ท้าวดาหาธิบดี	ภูมีเศร้าสร้อยน้อยพระทัย
จรกาสืบรู้ไปสู่ขอ	ท้าวจึงยกยอมให้
เขาหรืออยู่รู้ทั่วทั้งเวียงชัย	บัดนี้ยังมิได้แต่งการ ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงได้ฟังสาร
ชื่นชมภิรมย์เบิกบาน	จึงมีพจมานแก่เสนา
ด้วยระเด่นมนตรีไม่เลี้ยงนาง	ฝ่ายข้างจรกาจึงมาว่า
เราจะไปตุนาหงันกัลยา	แล้วแต่พระบิดาจะปลงใจ
ถึงจะรบจรกาล่าสำนั้น	จะเกรงฝีมือกันก็หาไม่
จึงให้แต่งราชสารเป็นการไว	แจ้งในข้อความตามจำนง
จัดทั้งบรรณาการสิ่งของ	เลือกล้วนที่ต้องพระประสงค์
ส่งกระดาษวาดรูปนางโฉมยง	ให้ยาสาตำมะหงงไคลคลา
ตรัสบอกไปนอกสารศรี	เสนีจงทูลท้าวดาหา
แม้นมิปลงพระทัยให้ธิดา	เราจะยกโยธาไปชิงชัย
แล้วผันพระพักตรามาตรัสสั่ง	ดะหมังเสนาอัชฌาสัย
เร่งไปบอกพระน้องสองกรุงไกร	กับเมืองขึ้นน้อยใหญ่ของเรานั้น
ให้ยกโยธามาบรรจบ	สมทบกระบวนทัพขันธ์
สั่งเสร็จเสด็จจรจรัล	มาสุวรรณปราสาทพระโอรส ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ เสมอ

๏ ขึ้นบนบัลลังก์นั่งใกล้	แล้วเล่าเหตุไปให้ฟังหมด
เจ้าอย่าโศกศัลย์รันทด	จะได้ดังมโนรถจินดา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงเสนียาสา
เรียกอาลักษณ์ที่มีฝีมือมา	จารึกสาราลงลานทอง


เกณฑ์เจ้าพนักงานทหารใน	ทำหีบสิบห้าใบใส่สิ่งของ
ให้เตรียมเกวียนโคต่างช้างจำลอง	สั่งไปทุกกองให้พร้อมกัน
แล้วม้วนรูปวาดกับราชสาร	ใส่กลองรองพานผูกถือมั่น
บรรณาการต่างต่างทุกอย่างนั้น	เอาลงหีบกำปั่นลั่นกุญแจ
ครั้นเสร็จสำเร็จได้ฤกษ์ดี	ทั้งสองเสนีขึ้นขี่แคร่
บ่าวตามเป็นขนัดอัดแอ	บ้างแห่นำหน้าจรลี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏ ฝ่ายดะหมังจัดแจงแต่งเสนา	ให้ไปทูลอนุชาทั้งสองศรี
บอกบรรดาเมืองขึ้นทุกธานี	ตามมีรับสั่งภูวไนย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนีธิบดีน้อยใหญ่
รับคำอำลาคลาไคล	ขึ้นม้ารีบไปไม่หยุดยั้ง ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงเวียงชัยพระอนุชา	ปะหมันนัคราและปาหยัง
จึงตรงเข้าไปในวัง	แจ้งข้อรับสั่งแก่เสนี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	อำมาตย์ได้ฟังถ้วนถี่
ก็เข้าไปทูลแถลงแจ้งคดี	ซึ่งจะมีการณรงค์สงคราม ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูปาหยังชาญสนาม
ท้าวปะหมันสลัดลือนาม	ครั้นแจ้งความถ้วนถี่ที่มีมา


จึงให้ผูกช้างต้นคชาธาร	ตรวจเตรียมทวยหาญอาสา
เราจะยกพยุหบาตรยาตรา	ไปช่วยพระเชษฐาชิงชัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนารับสั่งบังคมไหว้
ออกมาเร่งรัดจัดพลไกร	ทุกหมู่หมายนายไพร่พร้อมกัน
บ้างเบิกลูกเบิกดินหินผา	หมวกเสื้อสาตราทุกสิ่งสรรพ์
แล้วผูกคชาธารสารซับมัน	มาเทียบเกยสุวรรณรูจี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ระตูปาหยังเรืองศรี
ท้าวปะหมันสลัดภูมี	มาเข้าที่สระสรงคงคา
ทรงสุคนธ์รวยรินกลิ่นเกลา	แล้วสอดสนับเพลาภูษา
ทรงเครื่องประดับองค์อลงการ์	พระหัตถ์ขวากุมกริชฤทธิรณ
เสด็จมาเกยรัตน์ชัชวาล	ทวยหาญตั้งโห่สามหน
พระขึ้นสู่คชสารชาญชน	ให้เคลื่อนพลกองหน้าจรจรัล ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ ฝ่ายระตูเมืองขึ้นทั้งปวงหมด	ก็ยกจากชนบทเขตขัณฑ์
เสียงสนั่นลั่นฆ้องเป็นสำคัญ	บรรจบกันทางร่วมทุกทัพไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ รีบร้นพลมาไม่หยุดยั้ง	ถึงกะหมังกุหนิงกรุงใหญ่
พร้อมกันทุกกองทัพชัย	สองระตูภูวไนยก็ปรีดา


ต่างองค์ลงจากช้างต้น	กับพระยาสามนต์พร้อมหน้า
เข้าในพระโรงรัตนา	บังคมพระเชษฐาธิบดี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงเรืองศรี
เสด็จเหนือแท่นรัตน์มณี	ภูมีเห็นสองอนุชา
จึงตรัสเรียกให้นั่งร่วมอาสน์	สำราญราชหฤทัยหรรษา
แล้วปราศรัยระตูบรรดามา	ยังปรีดาผาสุกหรือทุกข์ภัย
ซึ่งเราให้หามาทั้งนี้	จะไปตีดาหากรุงใหญ่
ระตูทุกนครอย่านอนใจ	ช่วยเราชิงชัยให้ทันการ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	เหล่าระตูปรีดิ์เปรมเกษมศานต์
จึงสนองมธุรสพจมาน	พระมีการสงครามแต่ละครั้ง
จะตั้งหน้าอาสาออกชิงชัย	มิได้ย่อท้อถอยหลัง
สู้ตายไม่เสียดายชีวัง	กว่าจะสิ้นกำลังของข้านี้ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงเรืองศรี
ฟังระตูทูลตอบชอบที	สมถวิลยินดีปรีดา
จึงตรัสว่าท่านมาเหนื่อยนัก	จงไปพักพลขันธ์ให้หรรษา
ตรัสพลางทางชวนอนุชา	เจ้ามหาปราสาทรูจี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ ลดองค์ลงนั่งบนแท่นทอง	กับด้วยพระน้องทั้งสองศรี
จึงตรัสเล่าความตามคดี	จนใช้เสนีถือสารไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สองกษัตริย์ฟังแจ้งแถลงไข
จึงทูลขัดทัดทานทันใด	เป็นไฉนผ่านเกล้ามาเบาความ
อันสุริย์วงศ์เทวัญอสัญหยา	เรืองเดชเดชาชาญสนาม
ทั้งโยธีก็ชำนาญการสงคราม	ลือนามในชวาระอาฤทธิ์
กรุงกษัตริย์ขอขึ้นก็นับร้อย	เราเป็นเมืองน้อยกะจิหริด
ดังหิ่งห้อยจะแข่งแสงอาทิตย์	เห็นผิดระบอบบุราณมา
ใช่จะไร้ธิดาทุกธานี	มีงามแต่บุตรีท้าวดาหา
พระองค์จงควรตรึกตรา	ไพร่ฟ้าประชากรจะร้อนนัก ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงมีศักดิ์
จึงบ่ายเบี่ยงเลี่ยงตอบพระน้องรัก	ใช่จะหาญหักวงศ์เทวัญ
ด้วยบัดนี้บุตรีดาหา	จรกาให้มาตุนาหงัน
เราจะยกพลไกรไปโรมรัน	ช่วงชิงนางนั้นกับจรกา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สองระตูทูลตอบพระเชษฐา
เมื่อนางยังอยู่กับบิดา	ที่ในดาหากรุงไกร
แม้นเกิดสงครามช่วงชิง	ท้าวดาหาหรือจะนิ่งดูได้
จะบอกความไปสามเวียงชัย	กรีธาทัพใหญ่มามากมาย
จะเป็นศึกกระหนาบหน้าหลัง	เหลือกำลังโยธาทั้งหลาย
ถ้าเสียทีเพลี่ยงพล้ำสิซ้ำร้าย	จะอัปยศอดอายแก่จรกา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงนาถา
จึงตรัสตอบสองพระน้องยา	ซึ่งว่านี้เจ้าไม่เข้าใจ
อันระเด่นมนตรีกุเรปัน	ก็ขัดข้องเคืองกันเป็นข้อใหญ่
ไปอยู่เมืองหมันหยากว่าปีไป	ที่ไหนจะยกพลมา
แต่กาหลังสิงหัดส่าหรี	จะกลัวดีเป็นกระไรหนักหนา
ฝ่ายเราเล่าก็สามพารา	เป็นใหญ่ในชวาแว่นแคว้น
ถึงทัพจรกาล่าสำนั้น	พี่ไม่พรั่นให้มาสักสิบแสน
จะหักโหมโจมตีให้แตกแตน	พักเดียวก็จะแล่นเข้าป่าไป
เจ้าอย่าย่อท้อไม่พอที่	แต่เพียงนี้ไม่พรั่นหวั่นไหว
เอ็นดูนัดดาโศกาลัย	ว่ามิได้อรไทจะมรณา
แม้นวิหยาสะกำมอดม้วย	พี่ก็คงตายด้วยโอรสา
ไหนไหนนัยจะตามวายชีวา	ถึงเร็วถึงช้าก็เหมือนกัน
ผิดก็ทำสงครามดูตามที	เคราะห์ดีก็จะได้ดังใฝ่ฝัน
พี่ดังพฤกษาพนาวัน	จะอาสัญเพราะลูกเหมือนกล่าวมา ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สองกษัตริย์ฟังตรัสพระเชษฐา
จะเซ้าซี้ก็จะขัดพระอัชฌา	ต่างกัมพักตราไม่พาที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงเรืองศรี
ชวนสองอนุชาธิบดี	เข้าสู่ที่บรรทมสำราญ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏ บัดนั้น	ฝ่ายทูตจำทูลราชสาร
เดินทางอรัญกันดาร	รีบมาประมาณสิบห้าวัน
ครั้นถึงด่านดาหาธานี	ก็หยุดยั้งโยธีอยู่ที่นั่น
จึงบอกแก่ขุนด่านด้วยพลัน	ตามบัญชาใช้ให้มา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ขุนด่านซึ่งพิทักษ์รักษา
ถามไถ่ไม่แคลงแจ้งกิจจา	ก็ขึ้นม้าควบขับเข้าธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงศาลาลูกขุนใน	จึงกราบไหว้เสนาทั้งสี่
แล้วเรียนเรื่องความตามมี	ถ้วนถี่แถลงให้แจ้งใจ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทั้งสี่เสนีผู้ใหญ่
ได้ฟังกิจจาก็คลาไคล	เข้าไปยังท้องพระโรงคัล
ก้มเกล้าประณตบทบงสุ์	พระผู้วงศ์เทวากระยาหงัน
ทูกว่าท้าวกะหมังกุหนิงนั้น	แต่งเครื่องสุวรรณบรรณาการ
ให้ทูตถือมาถึงธานี	บัดนี้ยังหยุดอยู่ที่ปลายด่าน
จะขอเข้ามาเฝ้าบทมาลย์	พระผู้ผ่านเขตขัณฑ์สวรรยา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระองค์ทรงพิภพดาหา
จึงตรัสสั่งดะหมังเสนา	เร่งไปรับเข้ามาบัดนี้ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ดะหมังรับสั่งใส่เกศี
ก้มเกล้ากราบงามสามที	มากะเกณฑ์ตามมีพจมาน
จัดเครื่องแห่แหนต่างต่าง	ตามอย่างเคยรับราชสาร
ครั้นเสร็จพร้อมกันมิทันนาน	ให้เจ้าพนักงานรีบไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนีนายร้อยน้อยใหญ่
นำกระบวนโยธาคลาไคล	ออกจากเวียงชัยฉับพลัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงแจ้งกิจจา	แก่ทูตานุทูตคนขยัน
แล้วคำนับรับราชสารพลัน 	แห่แหนแน่นนันต์เข้าธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ พาไปสู่ศาลาที่อาศัย	ทั้งนายไพร่เป็นสุขเกษมศรี
จ่ายเสบียงเลี้ยงเหล่าโยธี	มิให้มีเดือดร้อนวิญญาณ์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงดะหมังยาสา
ครั้นถึงวันแขกเมืองจะเข้ามา	ก็ตรวจตราตามเคยเหมือนทุกครั้ง
ให้ผูกเครื่องม้าช้างนางพระยา	เอาพานทองรองหญ้าเข้ามาตั้ง
บรรดาโรงปืนใหญ่ที่ในวัง	เกณฑ์ฝรั่งอยู่ประจำรายไป
เหล่านั่งกลาบาตรนั้นจัดแจง	เอาเสื้อแดงหมวกแดงมาให้ใส่
ราชวัติรายคั่นกันไว้	พนักงานของใครก็ตรวจดู
บ้างตกแต่งปราสาทราชฐาน	เพดานระย้าย้อยห้อยพู่
พรมเจียมสะอาดลาดปู	แท่นที่นั่งตั้งอยู่ท่ามกลาง
เครื่องอานพานพระศรีแลพระแสง	จัดแจงแต่งตั้งตามยศอย่าง
ผูกม่านสุวรรณกั้นกาง	พวกขุนนางนั่งเฝ้าเป็นเหล่ามา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	พระองค์พรงพิภพดาหา
ครั้นสุริย์ฉายบ่ายสามนาฬิกา	ก็โสรจสรงคงคาอ่าองค์
ทรงเครื่องประดับสรรพเสร็จ	แล้วเสด็จย่างเยื้องยูรหงส์
ออกยังพระโรงคัลบรรจง	นั่งลงบนบัลลังก์รูจี
ยาสาบังคมบรมนาถ	เบิกทูตถือราชสารศรี
จึงดำรัสตรัสสั่งไปทันที	ให้เสนีนำแขกเมืองมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	อำมาตย์รับสั่งใส่เกศา
ออกไปพาสองทูตา	เข้ามาประณตบทมาลย์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนีผู้ใหญ่ฝ่ายทหาร
จึงให้อาลักษณ์พนักงาน	รับราชสารมาอ่านพลัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า

๏ ในสารพระผู้ผ่านนคเรศ	กะหมังกุหนิงนิเวศน์เขตขัณฑ์
ขอถวายประนมบังคมคัล	พระผู้วงศ์เทวัญศักดา
ไม่ควรเคืองเบื้องบาทบทศรี	ด้วยข้าน้อยนี้มีโอรสา
เดิมไปไล่ล้อมมฤคา	ได้รูปพระธิดาในกลางไพร
ชะรอยเป็นบุพเพนิวาสา	เทวาอารักษ์มาชักให้
มีความเสนหาอาลัย	แต่หลงใหลใฝ่ฝันรันทด
หวังเป็นเกือกทองรองบาทา	พระผู้วงศ์เทวาอันปรากฏ
จะขอพระบุตรีมียศ	ให้โอรสข้าน้อยดังจินดา
อันกรุงไกรไอศูรย์ทั้งสอง	จะเป็นทองแผ่นเดียวไปวันหน้า
ขอพำนักพักพึ่งพระเดชา	ไปกว่าชีวันจะบรรลัย ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	องค์ศรีปัตหราเป็นใหญ่
ฟังสารทราบอรรถแล้วตรัสไป	แก่เสนาในทั้งสองนั้น
อันอะหนะบุษบาบังอร	ครั้งก่อนจรกาตุนาหงัน
ได้ปลดปลงลงใจให้ปัน	นัดกันจะแต่งการวิวาห์
ซึ่งจะรับของสู่ระตูนี้	เห็นผิดประเพณีหนักหนา
ฝูงคนทั้งแผ่นดินจะนินทา	สิ่งของที่เอามาจงคืนไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทูตานุทูตแถลงไข
ท้าวกะหมังกุหนิงภูวไนย	สั่งให้ข้าทูลพระภูมี
ถ้าแม้นมิยินยอมอนุญาต	ให้พระราชธิดามารศรี
เร่งระวังพระองค์ให้จงดี	ตกแต่งบุรีให้มั่นคง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระผู้ผ่านไอศูรย์สูงส่ง
ประกาสิตสีหนาทอาจอง	จะณรงค์สงครามก็ตามใจ
ตรัสพลางย่างเยื้องยุรยาตร	จากอาสน์แท่นทองผ่องใส
พนักงานปิดม่านทันใด	เสด็จเข้าข้างในฉับพลัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ บัดนั้น	ทูตานุทูตก็ผายผัน
ออกจากพาราดาหานั้น	พากันกลับไปมิได้ช้า ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	พระสุริย์วงศ์องค์ศรีปัตหรา
เผยสีหบัญชรแล้วบัญชา	ตรัสสั่งเสนาธิบดี
จงเร่งไปทูลเหตุพระเชษฐา	อีกองค์อนุชาทั้งสองศรี
บอกระตูจรกาอย่าช้าที	ว่าไพรีจะยกมาชิงชัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนาสี่นายบังคมไหว้
มาขึ้นม้าเร็วรีบไป	ออกจากกรุงไกรพร้อมกัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงสิงหัดส่าหรี	ก็ลงจากพาชีขมีขมัน
ให้ยาสาพาเข้าไปเฝ้าพลัน	บังคมคัลทูลแถลงแจ้งกิจจา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวสิงหัดส่าหรีนาถา
ครั้นทราบดังนั้นจึงบัญชา	เสนาเร่งกลับไปฉับไว
ทูลพระเชษฐาสุริย์วงศ์	อย่าให้ทรงพระวิตกหมกไหม้
เราจะให้สุหรานากงไป	ช่วยพระชิงชัยด้วยไพรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนาประณตบทศรี
บังคมลามาขึ้นพาชี	รีบไปบุรีไม่หยุดยั้ง ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	ฝ่ายอำมาตย์ที่มากาหลัง
ครั้นถึงนคเรศนิเวศน์วัง	ก็ไปยังพระโรงรัตน์ชัชวาล
จึงบังคมก้มเกล้าเคารพ	พระองค์ทรงพิภพราชฐาน
ทูลแถลงแจ้งเหตุทุกประการ	ให้ทราบบทมาลย์พระผ่านฟ้า ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกาหลังฟังแจ้งไม่กังขา
จึงมีพจนารถประภาษมา	พระเชษฐาทำผิดจะโทษใคร
เอาอะหนะไปยกให้ระตู	ศัตรูจึงประมาทหมิ่นได้
แล้วสั่งตำมะหงงเสนาใน	เร่งตรวจเตรียมทัพชัยอย่าช้าที
ท่านเป็นแม่ทัพกับดะหมัง	ยกไปยังดาหากรุงศรี
สั่งเสร็จเสด็จจรลี	เข้าปราสาทมณีพรายพรรณ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏ บัดนั้น	ฝ่ายเสนาม้าใช้คนขยัน
รีบมาถึงเมืองกุเรปัน	จึงแจ้งความทั้งนั้นแก่เสนา
แล้วพากันคลาไคลเข้าไปเฝ้า	ก้มเกล้าบังคมเหนือเกศา
กราบทูลคดีซึ่งมีมา	ให้ทราบบาทาทุกประการ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระปิ่นภพกุเรปันราชฐาน
แจ้งว่าไพรีมารอนราญ	พระจึงให้แต่งสารหนังสือลับ
ครั้นเสร็จสั่งสองเสนา	จงถือไปหมันหยาสองฉบับ
ใบหนึ่งนั้นเร่งกองทัพ	กำชับอิเหนาให้ยกมา
ใบหนึ่งนั้นไปให้ระตู	ท้าวผู้ผ่านเมืองหมันหยา
จงรีบไปให้ถึงพารา	แต่ในสิบห้าราตรี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ดะหมังรับสั่งใส่เกศี
จึงนำสาราจรลี	มาจากที่พระโรงชัยฉับพลัน
เรียกหาบ่าวไพร่ได้พร้อมหน้า	ดะหมังขึ้นขี่ม้าผายผัน
ออกจากนคเรศกุเรปัน	พากันเร่งรีบคลาไคล ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวกุเรปันเป็นใหญ่
ครั้นดะหมังเสนาทูลลาไป	พระตรึกไตรในคดีด้วยปรีชา
แล้วตรัสแก่กะหรัดตะปาตี	อันสงครามครั้งนี้เห็นหนักหนา
จะเปลี่ยวเปล่าเศร้าใจอนุชา	ไม่มีที่จะปรึกษาหารือใคร
เจ้าจงยกพลขันธ์ไปบรรจบ	สมทบทัพอิเหนาให้จงได้
ชวนกันยกรีบเร็วไป	อย่าทันให้ปัจจามิตรติดพารา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	กะหรัดตะปาตีโอรสา
ก้มเกล้าทูลสนองพระบัญชา	จะถวายบังคมลาพรุ่งนี้ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระปิ่นภพกุเรปันกรุงศรี
ฟังโอรสาพาที	จึงตรัสสั่งเสนีทันใด
จงเร่งเกณฑ์พวกพหลรณยุทธ์	ให้สรรพด้วยอาวุธน้อยใหญ่
กำหนดกันให้ทันยกไป	แต่ในย่ำรุ่งสุริยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ปาเตะรับสั่งใส่เกศา
รีบออกไปยังศาลา	ให้หาพันพุฒกับพันพรหม ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ยานี

๏ เร่งรัดขุนหมื่นสัสดี	ทำบัญชีหางว่าวเหล่าเลกสม
เกณฑ์ทหารพลเรือนเตือนระดม	มาพร้อมกันทุกกรมมากมาย
ขุนนางเจ้าตำแหน่งแสงนอก	เอาดาบหอกปืนผาออกมาจ่าย
หมวกเสื้อสำหรับรบครบไพร่นาย	แจกจำหน่ายลูกดินศิลา
ผู้กำกับนับอ่านประมาณคน	ได้สิบหมื่นพื้นพลอาสา
ตั้งกองท้องสนามตามตำรา	เตรียมรถคชาพาชี


ให้ผูกสินธพที่นั่งทรง	พร้อมขนัดจัตุรงค์อึงมี่
ที่บ่าวไพร่ใครมาไม่ทันที	นายหมวดตรวจตีกันวุ่นไป ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	กะหรัดตะปาตีศรีใส
ครั้นรุ่งรางสุริยาก็คลาไคล	เข้าในที่สนานสำราญองค์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏ รดชำระมลทินอินทรีย์	มุรธาวารีภิเษกสรง
ลูบไล้เสาวคนธ์ธารทรง	บรรจงสอดซับสนับเพลา
ภูษายกพื้นดำอำไพ	สอดใส่ฉลององค์ทรงวันเสาร์
เจียระบาดคาดรัดหน่วงเนา	ปั้นเหน่งเพชรเพริศเพราพรรณราย
ตาบทิศทับทรวงห่วงห้อย	สวมสร้อยสังวาลประสานสาย
ทองกรแก้วกิ่งพริ้งพราย	ธำมรงค์เรืองรายพลอยเพชร
ทรงชฎามาลัยดอกไม้ทัด	กรรเจียกจอนจำรัสตรัสเตร็จ
เหน็บพระแสงกั้นหยั่นกัลเม็ด	แล้วเสด็จขึ้นเฝ้าพระบิดา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ
ร่าย

๏ ก้มเกล้าเคารพอภิวาท	พระปิ่นภพภูวนาถนาถา
ยับยั้งคอยฟังพระวาจา	จะบัญชาให้ยกโยธี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวกุเรปันเรืองศรี
จึงอำนวยอวยพรสวัสดี	ให้เจ้ามีเดชาวราฤทธิ์
อันเหล่าศัตรูหมู่ร้าย	จงแพ้พ่ายอย่ารอต่อติด
อานุภาพปราบปรามไปทั่วทิศ	ปัจจามิตรจงเกรงฤทธิรอน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	กะหรัดตะปาตีชาญสมร
กราบถวายบังคมประนมกร	รับพรพระบิดาแล้วคลาไคล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ ครั้นถึงเกยชาลาหน้าพระลาน	พร้อมหมู่ทวยหาญน้อยใหญ่
เสด็จทรงมิ่งม้าอาชาไนย	ให้เคลื่อนพลไกรยาตรา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ รอนแรมมาในพนาเวศ	ถึงทางร่วมนคเรศหมันหยา
พระสั่งให้หยุดพลโยธา	คอยท่าทัพระเด่นมนตรี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ฝ่ายดะหมังสิงหัดส่าหรี
เร่งกะเกณฑ์พลขันธ์ทันที	ตามบัญชีใหม่เก่าเข้างบ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ยานี

๏ เลือกเหล่าอาสาล้วนกล้าหาญ	วิชาการโล่เขนเจนจบ
แปดหมื่นพื้นสกรรจ์ครันครบ	เคยรุกรบไพรีมีฝีมือ
ไพร่นายชำนาญในการยุทธ์	เลือกหาอาวุธสำหรับถือ
ทดลองคะนองศึกฝึกปรือ	แต่ออกชื่อไพรีก็ดีใจ
ตั้งกองเต็มท้องสนามนอก	ทวนธงดาบหอกออกไสว
ม้าช้างต่างตรวจเตรียมไว้	ปืนใหญ่ใส่ล้อล้อลากมา
เกณฑ์ถ้วนกระบวนทัพหน้าหลัง	พร้อมพรั่งปีกซ้ายปีกขวา
ผูกสินธพประทับเกยลา	คอยท่ารับเสด็จจรลี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	สุหรานากงเรืองศรี
ครั้นอรุณรุ่งราษราตรี	ก็เข้าที่สระสรงคงคา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏ สระสรงทรงสุคนธ์ปนทอง	ชมพูนุทผุดผ่องมังสา
สอดใส่สนับเพลาเพราตา	ภูษาเชิงกรวยรูจี
ฉลององค์โหมดม่วงดวงระยับ	เจียระบาดคาดทับสลับสี
ปั้นเหน่งลงยาราชาวดี	ทับทรวงดวงมณีเจียระไน
สังวาลเพชรพรรณรายสายสร้อย	เฟื่องห้อยพลอยแดงแสงใส
ทองกรพุกามแก้วแววไว	สอดใส่เนาวรัตน์ธำมรงค์
ทรงชฎาประดับเพชรเตร็จตรัส	ห้อยทัดพวงสุวรรณตันหยง
ถือเช็ดหน้าเหน็บกริชฤทธิรงค์	มาทรงมโนมัยชัยชาญ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏ ได้ฤกษ์ให้เลิกโยธี	แสนสุรเสนีทวยหาญ
เข้าในไพรระหงดงดาน	ข้ามห้วยเหวธารผ่านไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงกาหลังกรุงใหญ่
ทั้งดะหมังมหาเสนาใน	เร่งเกณฑ์ทัพชัยฉับพลัน
จัดทหารอาสาได้ห้าหมื่น	แต่พื้นกำแหงแข็งขัน
ช้างม้าอาวุธครบครัน	ธงสำคัญคอยนำดำเนินพล
ทั้งสองเสนีขึ้นขี่ม้า	โยธาเยียดยัดอัดถนน
ทนายเดินเคียงข้างกางสัปทน	ยกพลออกจากพารา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ มาถึงทางร่วมริมดง	พบสุหรานากงวงศา
สามทัพสมทบโยธา	ยกล่วงมรรคามาพร้อมกัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	ทั้งสองทูตาคนขยัน
ซึ่งถือสารไปเมืองดาหานั้น	พากันรีบกลับมาฉับไว
ถึงกะหมังกุหนิงนคเรศ	มายังนิเวศน์วังใหญ่
พอเวลาเฝ้าท้าวไท	ก็เข้าไปในพระโรงรจนา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ จึงประนมก้มเกล้าเคารพ	ทูลพระองค์ทรงภพนาถา
ข้าไปได้ถวายสารา	ท้าวดาหาทราบสิ้นทุกประการ
ตรัสขาดว่าราชบุตรี	จรกาธิบดีมากล่าวขาน
พระยกให้ได้กำหนดนัดงาน	ยังแต่จะแต่งการวิวาห์กัน
บรรดาของถวายนั้นไม่รับ	ส่งกลับคืนมาทุกสิ่งสรรพ์
มิได้คิดเกรงองค์พระทรงธรรม์	บากบั่นสลัดตัดรอน
ข้าทูลความตามสั่งนอกสารา	ว่ามิให้พระธิดาดวงสมร
จงเร่งตกแต่งพระนคร	รับทัพภูธรจะยกมา
จะชิงนางโฉมยงให้จงได้	ใครมีชัยก็จะสมปรารถนา
ท้าวตรัสว่าตามแต่วิญญาณ์	พระราชาจงทราบบาทมูล ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงนเรนทร์สูร
ได้ฟังทั้งสองทูตทูล	ให้อาดูรเดือดใจดังไฟฟ้า
จึงบัญชาตรัสด้วยขัดเคือง	ดูดู๋เจ้าเมืองดาหา
เราอ่อนง้อขอไปในสารา	แต่ว่าจะรับไว้ก็ไม่มี
ถึงจรกามากล่าวนางไว้	ได้ยกให้เขาก่อนก็ควรที่
จะโอภาปราศรัยมาให้ดี	นี่สิตัดไมตรีให้ขาดทาง
เราก็เรืองฤทธาศักดาเดช	อาณาจักรนัคเรศกว้างขวาง
จำต้องมีมานะไม่ละวาง	จะชิงนางบุษบาลาวัณย์
แม้นมิได้สมคิดดังจิตปอง	ไม่คืนครองกรุงไกรไอศวรรย์
จะสงครามตามตีติดพัน	ไปกว่าชีวันจะบรรลัย ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	สองทูตทูลแจ้งแถลงไข
ข้าได้ยินตระหนักประจักษ์ใจ	ท้าวดาหาตรัสใช้เสนี
ให้รีบไปแจ้งเหตุพระเชษฐา	กับพาราสิงหัดส่าหรี
อนุชากาหลังธิบดี	อีกบุรีระตูจรกา
เห็นกษัตริย์ทั้งสี่ธานีนั้น	จะมาช่วยป้องกันกรุงดาหา
เมื่อวันข้าออกจากเมืองมา	เสนาก็ไปพร้อมกัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงแข็งขัน
ได้ฟังกริ้วโกรธดังเพลิงกัลป์	จึงกระชั้นสีหนาทประภาษไป
ถึงว่ากษัตริย์ทั้งสี่กรุง	จะมาช่วยรบพุ่งเป็นศึกใหญ่
กูก็ไม่ครั่นคร้ามขามใคร	จะหักไปให้เป็นภัสม์ธุลีลง
ว่าพลางทางมีพจนารถ	สั่งอำมาตย์ดะหมังตำมะหงง
เร่งเกณฑ์พวกพลรณรงค์	ที่สามารถอาจองในสงคราม
เลือกสรรโยธีทั้งสี่หมู่	เคยทำลายค่ายคูขวากหนาม
แต่กองร้อยรบพันไม่ครั่นคร้าม	ให้ครบสามสิบหมื่นพื้นตัวดี
เอาวิหยาสะกำเป็นกองหน้า	ตรวจตราเตรียมกระบวนถ้วนถี่
อันกองหลังรั้งพลมนตรี	ทั้งสองศรีอนุชาผู้ใจภักดิ์
กูจะเป็นจอมพลโยธา	หนุนทัพลูกยาเข้าโหมหัก
ไม่เกรงวงศ์เทวาสุรารักษ์	ให้ปรากฏยศศักดิ์เสียครั้งนี้
ครั้นเสร็จสั่งมหาเสนา	จึงถามขุนโหราทั้งสี่
เราจะยกพลไกรไปต่อตี	พรุ่งนี้ดีร้ายประการใด ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พระโหราราชครูผู้ใหญ่
รับรสพจนารถภูวไนย	คลี่ตำรับขับไล่ไปมา
เทียบดูดวงชะตาพระทรงยศ	กับโอรสถึงฆาตชันษา
ทั้งชั้นโชคโยคยามยาตรา	พระเคราะห์ขัดฤกษ์พาสารพัน
จึงทูลว่าถ้ายกวันพรุ่งนี้	จะเสียชัยไพรีเป็นแม่นมั่น
งดอยู่อย่าเสด็จสักเจ็ดวัน	ถ้าพ้นนั้นก็เห็นไม่เป็นไร
ขอพระองค์จงกำหนดงดยาตรา	ฟังคำโหราหาฤกษ์ใหม่
อันการยุทธ์ยิงชิงชัย	หนักหน่วงน้ำพระทัยดูให้ดี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงเรืองศรี
ได้ฟังโหราพาที	จึงมีพจนารถประภาษไป
เมื่อเราบัญชาการกำหนดทัพ	แล้วจะกลับงดอยู่อย่างไรได้
อายแก่ไพร่ฟ้าเสนาใน	จะว่ากลัวฤทธิไกรไพริน
จำจะไปต้านต่อรอฤทธิ์	ถึงม้วยมิดมิให้ใครดูหมิ่น
เกียรติยศจะไว้ในธานินทร์	จะสุดสิ้นดินแดนแผ่นฟ้า
ประการหนึ่งถ้าว่าช้าวันไป	ทัพใหญ่จะมาพร้อมยังดาหา
จะต้องหักหนักมือโยธา	เห็นจะยากยิ่งกว่านี้ไป
สุดแท้แต่บุญกับกรรม	จะฟังคำโหรานั้นหาไม่
ตรัสพลางเสด็จคลาไคล	เข้าในไพชยนต์มนเทียรทอง ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เสมอ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงดะหมังทั้งสอง
ให้ประชุมนายทัพนายกอง	พร้อมกันที่ท้องสนามใน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ยานี

๏ จึงเกณฑ์กำหนดกฎหมาย	ทุกมุลนายตรวจตราหาไพร่
หมวดหมู่ผู้คนของใคร	จะบอกขาดป่วยไข้นั้นไม่ฟัง
ที่มีเกวียนเกณฑ์บรรทุกลำเลียง	ใส่เสบียงครบคนละสิบถัง
ไพร่หลวงต่างกรมสมกำลัง	พร้อมพรั่งแออัดขนัดปืน
บ้างจัดหาหอกดาบหาบคอน	จอบพร้าผ้าผ่อนหลายผืน
เอาโคต่างช้างม้าออกมายืน	คั่งคับนับหมื่นมากมาย
พวกกองนอกนั้นเกณฑ์ทำทาง	ปลูกฉางถางที่ตั้งค่าย
แบ่งกองป้องกันอันตราย	ไพร่นายทั้งปวงให้ล่วงไป
จัดถ้วนกระบวนทัพหน้าหลัง	กองฝรั่งตั้งเตรียมปืนใหญ่
แล้วเทียมรถประทับกับเกยไว้	สารวัตรตรวจไตรไปมา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงนาถา
บรรทมตื่นฟื้นฟังนาฬิกา	พอเวลาย่ำรุ่งราตรี
จึงตรัสเรียกโอรสยศยง	ชวนองค์อนุชาทั้งสองศรี
ต่างเสด็จจากแท่นมณี	ไปเข้าที่โสรจสรงคงคาลัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏ สี่องค์ชำระสระสนาน	สำราญสารพางค์ผ่องใส
สุคนธากลิ่นฟุ้งจรุงใจ	ต่างใส่สนับเพลาเชิงงอน
ภูษายกแย่งครุฑภุชงค์	ฉลององค์ตาดโหมดม่วงอ่อน
ผ้าทิพขลิบสลับซับซ้อน	ปั้นเหน่งค่าพระนครคาดรัด
ทับทรวงสังวาลประดับเพชร	น้ำหนักแต่ละเม็ดเจ็ดกะรัต
ทองกรมุกดาดวงช่วงชัด	ธำมรงค์เนาวรัตน์รจนา
ทรงใส่ชฏาแก้วแพร้วพราย	กรรเจียกห้อยพลอยรายซ้ายขวา
เหน็บกริชฤทธิไกรแล้วไคลคลา	เสด็จไปเกยชาลาหน้าพระลาน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏ ต่างองค์ขึ้นทรงรถมณี	ให้จรลีกรีธาทวยหาญ
ออกตามทิศพิธีโขลนทวาร	ล่วงด่านผ่านมาในอารญ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ กราวนอก
โทน

๏ รถเอยราชรถแก้ว	ทั้งสี่รถพรายแพร้วเวหน
บัลลังก์ลอยคล้อยเคลื่อนมากลางพล	งอนระหงธงบนสะบัดปลาย
สารถีนั่งหน้าถือธนู	เทียมอาชาห้าคู่ผันผาย
เครื่องสูงครบสิ่งเรียงราย	อภิรุมชุมสายพรายพรรณ
กองหน้าแต่พื้นถือปืนแดง	ม้าแซงช้างเขนสลับคั่น
กองหลวงกองหลังประดังกัน	ประโคมฆ้องกลองลั่นสนั่นดง
ทันหนุนเนื่องแน่นพนาสิณฑ์	ลูกดินหาบหามตามส่ง
บ้างลากปืนจินดาจ่ารง	สำคัญธงนำหน้าคลาไคล ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย

๏ มาถึงแดนเมืองบุหราหงัน	เขตขัณฑ์ดาหากรุงใหญ่
จึงตรัสสั่งเสนาบรรดาไป	หมวดกองของใครกำชับกัน
หยุดไหนให้ตั้งค่ายนอน	ทุกสำนักพักผ่อนพลขันธ์
จะเดินทัพหน้าหลังทั้งนั้น	ให้กองพันกองร้อยระวังระไว
เกลือกศัตรูจะจู่โจมตี	ในทางที่จะข้ามแม่น้ำใหญ่
ถึงช่องแคบช่องเขาเข้าแห่งไร	อย่าไว้ใจจัดกองออกป้องกัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	เสนาสามนต์คนขยัน
รับสั่งพระองค์ทรงธรรม์	มาบอกกันกำชับทัพชัย
นายกองซ้ายขวาหน้าหลัง	คอยระวังมิให้เสียกระบวนได้
หยุดพลจัตุรงค์ลงไว้	ตรวจไตรตามพระบัญชาการ ฯ 
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ฝ่ายพวกกองเกณฑ์ตระเวนด่าน
นั่งทางอยู่กลางดงดาน	คอยเหตุเภทพาลไพรี
ได้ยินเสียงฟันไม้ในไพรเพรียก	ก็ร้องเรียกพวกเพื่อนออกจากที่
มาแอบฟังริมฝั่งวารี	เสียงช้างม้ามี่อึงไป
บ้างชวนกันขึ้นบนต้นไม้มอง	แลเห็นเป็นกองทัพใหญ่
หมายประมาณพวกพลสกลไกร	ดูไปไม่สิ้นสุดตา
ต่างคนแจ้งใจในเหตุการณ์	ก็ลนลานลงจากพฤกษา
ค่อยเล็ดลอดดอดด้อมมองมา	ที่ชายดงพงคาป่าชัฏ
พบคนสองคนด้นตัดไม้	พร้อมกันออกไล่ล้อมสกัด
รุมจับตัวได้ให้ผูกมัด	แล้วพาลัดเลาะป่ามานอกทาง ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้งมาถึงเมืองรีบมาหาผู้รั้ง	ให้บ่าวคุมคนนั่งอยู่ข้างล่าง
ขุนด่านคลานขึ้นศาลากลาง	กราบพลางทางเรียนเนื้อความไป
ข้าเลียบด่านพานพบกองทัพ	ก็ซุ่มอยู่จู่จับคนได้
ชาวกะหมังกุหนิงกรุงไกร	เห็นจะเป็นศึกใหญ่ยกมา


ไพร่พลนับแสนแน่นดง	ทวนธงดงดาษไปทั้งป่า
แต่ที่พบกองทัพกับพารา	แม้นว่าเดินลำลองก็สองวัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ระตูผู้รั้งบุหราหงัน
ยกกระบัตรปลัดนั่งพร้อมกัน	ฟังข่าวคิดพรั่นอยู่ในใจ
เจ้าเมืองจึงสั่งบังคับ	เอาตัวคนที่จับมันมาได้
ทำมะรงจงถามซักไซ้	ว่าผู้ใดใครเป็นแม่ทัพ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทำมะรงพร้อมพรั่งนั่งกำกับ
เอาคนโทษออกมาถามตามบังคับ	บ้างสำทับขู่ว่าจะฆ่าตี
พวกพลเท่าไรใครยกมา	เร่งว่าตามจริงจงถ้วนถี่
จะเป็นศึกเสนาธิบดี	หรือทัพท้าวเจ้าบุรียกมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทั้งสองคนจวนตัวกลัวจะฆ่า
ยกมือไหว้ใจนึกภาวนา	ให้การว่าตามจริงทุกสิ่งอัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ผู้รั้งฟังความเห็นเหมาะมั่น
จึงปรึกษากรมการทั้งนั้น	จำจะคิดป้องกันเมืองไว้
ว่าพลางทางสั่งหลวงพล	เร่งแบ่งคนผ่อนครัวเสียจงได้
บ้านเมืองรายทางที่ห่างไกล	ออกไปบอกกันให้ทันที


แล้วเกณฑ์คนเข้ามารักษาค่าย	จงรอบรายประจำทุกหน้าที่
ปืนผาอาวุธของใครมี	กริชกระบี่สำหรับมือให้ถือมา
ข้าศึกสองคนที่จับได้	มหาดไทยคุมตัวไปดาหา
แต่งหนังสือบอกคดีตีตรา	รีบไปในเวลาพรุ่งนี้ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พระหลวงขุนหมื่นอึงมี่
รับคำผู้รั้งสั่งคดี	ต่างไปจากที่ศาลา
บ้างกะเกณฑ์ผู้คนอลหม่าน	นายบ้านเที่ยวเร่งเรียกหา
ทั้งนอกเมืองในเมืองเนื่องมา	พร้อมกันยังหน้าศาลากลาง
ตัวนายจ่ายปืนสำหรับยุทธ์	ตรวจเตรียมอาวุธต่างต่าง
ยกปืนฉัตรชัยขึ้นใส่ราง	ผูกประจำที่ทางทุกป้อมไป
บ้างบอกเหล่าชาวบ้านให้รู้ทั่ว	จงผ่อนครัววัวควายแอกไถ
เร่งเก็บของข้าวอย่าเอาไว้	อพยพยกไปในพรุ่งนี้
มหาดไทยให้ทำหนังสือบอก	จำลองลอกลงกระดาษถ้วนถี่
เรียกหาบ่าวไพร่ได้ทันที	ให้คุมไพรีที่จับมา
จำตะโหงกใส่ลิ่มขื่อมือ	ผู้คุมถือเชือกเดินนำหน้า
แล้วขุนมหาดไทยไปขึ้นม้า	เร่งรัดรีบพากับคลาไคล ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	ฝูงคนชนบทน้อยใหญ่
ครั้นรู้ข่าวศึกมาไม่ไว้ใจ	บ้านช่องของใครก็ผ่อนครัว


พวกผู้หญิงวิ่งหาแสรกคาน	ลนลานแบ่งเสบียงไว้ให้ผัว
เอาผ้าคาดอกมั่นพันพัว	เตรียมตัวเก็บของใส่หาบคอน
บ้างขนของน้าป้าย่ายาย	ฟืมฝ้ายฟูกเบาะเมาะหมอน
ช่วยกันหาบหิ้วหอบที่นอน	ลูกอ่อนอุ้มจูงมารุงรัง
บ้างชวนชักพรรคพวกพี่น้อง	ยักย้ายเงินทองไปเที่ยวฝัง
ซุบซิบพูดกันมิให้ดัง	ซ่อนมิดปิดบังไม่บอกใคร
เหล่าพวกแม่หม้ายไร้ลูกผัว	หาบคอนของตัวมาตามได้
เข้าประสมกรมการที่คุมไป	พูดจาเกลี่ยไกล่เป็นไมตรี
ทุกถิ่นฐานบ้านเรือนรายทาง	ก็ยกครัววัวต่างออกจากที่
ทั้งครอบครัวหัวเมืองบรรดามี	อพยพหลบหนีเข้าป่าดง ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงสูงส่ง
หยุดสำนักพักพลจัตุรงค์	ประทับแรมริมดงพงไพร
ครั้นอรุณเรืองแรงแสงทอง	ให้ลั่นฆ้องสำคัญหวั่นไหว
ทัพหน้าดำเนินธงชัย	คลายเคลื่อนพลไกรจรจรัล ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงริมฝั่งคงคา	ฟากท่าหน้าเมืองบุหราหงัน
เห็นป้อมค่ายคูรอบขอบคัน	หอรบนางจรัลเรียงราย
จึงดำรัสตรัสสั่งบังคับ	แก่นายทัพนายกองทั้งหลาย
เร่งข้ามพหลพลนิกาย	เดินค่ายเข้าประชิดติดพารา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนีนายกองทัพหน้า
ได้แจ้งแห่งราชบัญชา	ต่างคุมโยธามาทันใด
วางกองเหนือน้ำประจำฝั่ง	ขุดสนามเพลาะบังปืนใหญ่
ลูกหาบเร่งรัดตัดไม้	ขนส่งลงไปริมวารี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ชาวเมืองไม่ท้อถอยหนี
ประจุปืนป้อมพลันทันที	หมายที่ท่าข้ามคนประชุม
เห็นตรงทางแล้ววางปืนใหญ่	ฉัตรชัยมณฑกนกคุ่ม
จุดปืนหลักลั่นควันคลุ้ม	กลบกลุ้มไปกลางคงคา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พวกทหารชาญชัยใจกล้า
พูนสนามเพลาะตั้งบังเข้ามา	วัดวาหน้าที่ทำการ
บ้างลงหลักปักเรือกออกไป	ผ่าไม้ตีตะล่อมอลหม่าน
ขนศิลามาใส่เป็นเสาตะพาน	ตะม่อค้ำซ้ำกรานขาทราย
บนหลังรอดทอดตงเรียงชิด	ผูกบิดลูกชะเนาะเปลาะหวาย
ที่น้ำลึกเป็นห้วงพ่วงแพราย	ทอดสายทุ่นถ่วงหน่วงรั้ง
บ้างตีเรือกรัดขัดลายสาม	ปูพื้นตะพานข้ามไปถึงฝั่ง
แล้วฉายที่ตลิ่งชันกันพัง	ประชิดตั้งค่ายตับขึ้นฉับพลัน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	กรมการตัวนายในค่ายมั่น
จัดแจงแบ่งคนได้สามพัน	ยกออกทะลวงฟันทันที
ทหารปืนยืนยิงกลางแปลง	บ้างวิ่งเข้าโถมแทงจนถึงที่
ห้กด้านตะพานเรือกริมวารี	ต่อตีตะลุมบอนรอนรบ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พวกกองทัพรับไว้ไม่หลีกหลบ
แย้งยิงปืนระดมสมทบ	รุกรบไพรีตีประดา
เหล่าพวกลำลองกองแซง	ขับม้าทวนแทงแข่งหน้า
แยกปืนหลีกเลยลงมา	กระหนาบข้างซ้ายขวาฝ่าแทง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	ชาวเมืองบุหราหงันขันแข็ง
คนน้อยถอยล่อต่อแย้ง	แอบแฝงไม้ยิงหยุดรับ
ผลัดกันรั้งหลังระวังทาง	หนีพลางวางปืนปล่อยตับ
ตีฆ้องสำคัญสัญญาทัพ	ม้วนธงถอยกลับเข้าในเมือง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	พวกทัพหน้าทัพหนุนแน่นเนื่อง
ขุดดินค่ายตับขยับเยื้อง	ถึงมุมเมืองคูคั่นชั้นใน
ทำหอรบเสร็จสรรพ์วิหลั่นบัง	ยกตั้งประชิดเข้าไปใกล้
เกณฑ์คนขึ้นคอยประจำไว้	ปืนใหญ่ยิงตอบกันไปมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	วิหยาสะกำใจกล้า
ให้กองทัพประชิดติดพารา	เห็นว่าเกือบใกล้ได้ท่วงที


จึงตรัสสั่งสารวัดให้ตรวจค่าย	จงไปบอกตัวนายทุกหน้าที่
เร่งคนปล้นปีนเข้าบุรี	รีบตีอย่าไว้ให้ช้าวัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	สารวัดกองตรวจกวดขัน
รับสั่งแล้วรีบเร็วพลัน	ไปบอกกันตามมีพระบัญชา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	พวกทหารตัวนายค่ายหน้า
ให้ตีกลองสำคัญสัญญา	ต่างต้อนโยธาเข้าชิงชัย
ทลายรั้วขวากลงตรงประตู	เอาแตะทิ้งทับคูข้ามได้
ระดมปืนครื้นครั่นสนั่นไป	ยกบันไดพาดปีนขึ้นทันที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	ชาวเมืองซึ่งประจำหน้าที่
สอดแทงแย้งยิงไพรี	ไม่ท้อถอยคอยตีต้านทาน
วางปืนตับตอบรอบค่าย	คนรายรักษาหน้าด้าน
ชักปีกกากั้นประจัญบาน	ยกกระดานขึ้นตั้งบังตน
บนหอรบเรียงปืนใหญ่ยิง	บ้างทุ่มทิ้งหินผาดังห่าฝน
ตัวนายรายกำกับพวกพล	ต่างคนคอยรบรับไว้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พวกทหารโห่สนั่นหวั่นไหว
ยัดปืนยืนยิงชิงชัย	หนุนกันขึ้นไปมากมาย


บ้างวิ่งทิ้งถอนขวากเขากวาง	คืนขว้างเข้าไปในค่าย
เอาเชือกฉุดจุดคบเพลิงราย	เผาทำลายค่ายล่อหอคอย
กองช้างขับช้างเข้าง้างแย่ง	งวงคว้างาแทงไม่ท้อถอย
กรุยแตะเสาได้ใหญ่น้อย	พังทับยับย่อยลงทันใด ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	ชาวเมืองหน้าด่านไม่ทานได้
ต่างทิ้งปืนผาอาวุธไว้	วิ่งวนซนไปออกประตู
ผู้รั้งทั้งปลัดกับหลวงพล	สกัดกั้นฟันคนไว้ไม่อยู่
ข้างด้านหลังพังเขื่อนขวากคู	เหยียบกันไปไม่รู้ว่าไพร่นาย
บ้างโจนจากสนามเพลาะเลาะลัด	บุกพงหลงพลัดเข้าเชิงหวาย
บ้างปีนขึ้นต้นไม้ไล่ตะกาย	จวนตัวกลัวตามเต็มที
ลางคนสุดกำลังลงนั่งหอบ	เสียงใบไม้กรอบก็วิ่งหนี
แลเห็นพวกเพื่อนว่าไพรี	ถ้อยทีตื่นตระหนกตกใจ
บ้างบุกชัฏลัดดงหลงป่า	ไม่รู้ว่าหนทางอยู่ข้างไหน
ต่างคนต่างพลัดกันไป	นายไพร่ไม่เป็นสมประดี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ รัว

๏ บัดนั้น	พวกทหารอาอาจดังราชสีห์
ครั้นหักเข้าได้ในบุรี	ขึ้นค้นทุกหน้าที่ทั่วไป
เก็บเอาหอกดาบปืนผา	สาตราอาวุธน้อยใหญ่
ขนมาศาลากลางวางไว้	ส่งให้นายหมวดนายกอง


บ้างจัดแจงแต่งพลโยธา	ไปลาดหาเสบียงทุกบ้านช่อง
ให้เหล่าทหารปืนพื้นลำลอง	ตั้งกองประจำไว้ในพารา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ฝ่ายขุนมหาดไทยใจกล้า
ถือหนังสือคุมคนโทษมา	นอนทางกลางป่ามาหลายวัน
ลุถึงดาหาธานี	ลงจากพาชีขมีขมัน
จึงนำเอาหนังสือบอกนั้น	พากันมายังวังใน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ ครั้นถึงจึงตรงไปศาลา	วางตราเสมียนเวรผู้ใหญ่
แล้วนำนักโทษนั้นเข้าไป	กราบไหว้แจ้งการท่านเสนา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ปาเตะได้ฟังไม่กังขา
ก็ลนลานลงจากศาลา	รีบมาพระโรงคัลมิทันนาน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ ก้มเกล้ากราบทูลมูลเหตุ	พระปิ่นปักนัคเรศราชฐาน
บัดนี้มีหนังสือกรมการ	บอกขานข่าวศึกมาติดพัน
จับคนมาได้ให้การว่า	จะเข้าตีพาราบุหราหงัน
ราษฎรผ่อนครัวเข้าไพรวัน	พระทรงธรรม์จงทราบฝ่าธุลี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ช้า

๏ เมื่อนั้น	พระผ่านภพดาหากรุงศรี
ได้ฟังข่าวราชไพรี	ภูมีสั่งปะหรัดกะติกา
ให้ตรวจทัพเมืองขึ้นของเรานั้น	มาพร้อมกันอยู่นอกดาหา
ให้ตั้งค่ายรายรอบพารา	รักษาเป็นสองชั้นมั่นไว้ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย

๏ บัดนั้น	ปะหรัดกะติกาบังคมไหว้
รับพระบัญชาแล้วคลาไคล	รีบไปเร็วพลันทันที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ จึงบอกกล่าวท้าวพระยาทั้งหลาย	เร่งตั้งค่ายรายรอบกรุงศรี
ข้าศึกเห็นจะมาถึงธานี	รับสั่งครั้งนี้อย่านอนใจ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ท้าวพระยาสามนต์น้อยใหญ่
ฟังกำหนดพจนารถภูวไนย	ก็ตรวจตราหาไพร่ให้พรั่งพร้อม
เร่งตั้งค่ายรอบกำแแพงเมือง	ยักเยื้องมิให้บังหน้าป้อม
ชักปีกกาถึงกันเป็นหลั่นล้อม	วงอ้อมโอบรอบขอบคู
ยกหอรบหอคอยลอยตระหง่าน	สับกระดานต้านตั้งบังอยู่
รั้วขวากชั้นในไว้ประตู	เสากระทู้เขื่อนขัณฑ์มั่นคง
ทุกหน้าค่ายภายนอกออกไป	ก็โค่นไม้ขุดตอไม่หลอหลง
ฉายจอมปลวกปราบราบลง	ให้เตียนตรงป้อมปืนในพารา
สนามเพลาะในค่ายรายปืนน้อย	วางคนประจำคอยอยู่รักษา
แล้วนายกองรีบรัดจัดโยธา	เป็นหมู่หมวดตรวจตราทุกราตรี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายวิหยาสะกำเรืองศรี
ครั้นหักศึกมีชัยได้บุรี	ให้ตรวจเตรียมโยธีทุกกระทรวง
แล้วยกพลนิกายกองหน้า	ยาตราดำเนินนำทัพหลวง
ตีเมืองรายทางทั้งปวง	เลยล่วงไปตามมรคา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ สิบวันดั้นเดินในไพรพง	ก็สิ้นดงตกทุ่งกรุงดาหา
แลไปเห็นกำแพงพารา	ทั้งมหาปราสาทเรียงรัน
จึงยับยั้งฟังองค์พระทรงยศ	จะกำหนดให้ตั้งค่ายมั่น
กองทัพนับแสนแน่นนันต์	พร้อมกันหยุดอยู่ที่ชายไพร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงเป็นใหญ่
เร่งรีบรี้พลสกลไกร	มาใกล้ทิวทุ่งธานี
เห็นละหานธารน้ำไหลหลั่ง	ร่มไทรใบบังสุริย์ศรี
จึงดำรัสตรัสสั่งเสนี	ให้ตั้งที่นาคนามตามตำรา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ดะหมังรับสั่งใส่เกศา
ออกมาเกณฑ์กันดังบัญชา	ให้โยธาถางที่นี่นัน
ทำค่ายหน้าค่ายหลังตั้งบรรจบ	ยกหอรบขึ้นปรับสับวิหลั่น
ชักปีกกาขึงไปถึงกัน	ผูกราวสามชั้นขันชะเนาะ
หว่างป้อมเป็นจังหวะระยะแย่ง	ใส่บังตางาแซงมั่นเหมาะ
พูนดินเต็มตามสนามเพลาะ	ไม้ไผ่เจาะรวงปล้องเป็นช่องปืน
บ้างปลูกโรงรถคชา	ทั้งที่ผูกช้างม้ามิให้ตื่น
เสาตะลุงหลักแหล่งแปลงปืน	พ่างพื้นปราบเลี่ยนเตียนตา
บ้างเร่งทำตำหนักน้อยใหญ่	เพิงรายรอบในซ้ายขวา
ข้างนอกค่ายปักขวากดาษดา	ชักเขื่อนเข้าหาประจบมุม
บ้างจัดคนลำลองทุกกองเกณฑ์	ออกตระเวนนั่งทางวางหลุม
คอยเล็ดลอดสอดแนมจับกุม	ชั้นในให้ประชุมจัตุรงค์ ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกะหมังกุหนิงสูงส่ง
เห็นตั้งค่ายเสร็จพลันมั่นคง	จึงชวนองค์โอรสธิบดี
ตรัสเรียกสองราชอนุชา	เสร็จจากรถาเรืองศรี
พร้อมด้วยกิดาหยันเสนี	จรลีขึ้นสุวรรณพลับพลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ บัดนั้น	กองร้อยคอยเหตุข้างดาหา
ออกสอดแนมอยู่นอกพารา	เห็นไพรียกมาถึงชายไพร
กระบวนทัพหน้าหลังมาตั้งลง	ทิวธงซ้อนซับนับไม่ได้
เสียงคนอึงอัดตัดไม้	ราบไปทั้งป่าพนาลี
ต่างคนต่างเผ่นขึ้นหลังม้า	พลางประมาณหมายตาดูถ้วนถี่
แล้วอ้อมออกนอกทุ่งทันที	ขับควบพาชีเข้าเวียงชัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงไปแจ้งกิจจา	แก่ปาเตะเสนาผู้ใหญ่
เล่าความแต่ต้นจนปลายไป	โดยได้เห็นสิ้นทุกสิ่งอัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ปาเตะตกใจไหวหวั่น
ให้จดเอาถ้อยคำสำคัญ	แล้วผายผันเข้าพระโรงรจนา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ จึงก้มเกล้าประณตบทบงสุ์	ทูลพระองค์ทรงพิภพดาหา
ว่าไพรีตีเมืองล่วงมา	รี้พลโยธามากมาย
ม้ารถคชกรรม์ครั่นครื้น	ดังเสียงคลื่นในสมุทรไม่ขาดสาย
บัดนี้มาตั้งอยู่เนินทราย	ที่ชายทุ่งกับป่าต่อกัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์ศรีปัตหรารังสรรค์
ได้ฟังปาเตะทูลพลัน	พระทรงธรรม์ตริตรึกนึกใน
อันศึกครั้งนี้ซึ่งมีมา	เพราะเขาขอบุษบาเราไม่ให้
จึงเป็นเสี้ยนศัตรูหมู่ภัย	น้อยใจด้วยอิเหนานัดดา
แกล้งจะให้เกิดการโกลาหล	ร้อนรนไปทั่วทุกเส้นหญ้า
เสื่อมเดชเพศพงศ์เทวา	ศึกมาถึงราชธานี
คิดพลางทางสั่งเสนาใน	เร่งให้เกณฑ์คนขึ้นหน้าที่
รักษามั่นไว้ในบุรี	จะดูทีข้าศึกซึ่งยกมา
อนึ่งจะคอยท่าม้าใช้	ที่ให้ไปแจ้งเหตุพระเชษฐา
กับสองศรีราชอนุชา	ยังจะมาช่วยหรือประการใด
แม้นจะเคืองขัดตัดรอน	ทั้งสามพระนครหาช่วยไม่
แต่ผู้เดียวจะเคี่ยวสงครามไป	จะยากเย็นเป็นกระไรก็ตามที ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ปาเตะประณตบทศรี
ออกมาเกณฑ์ไพร่พลมนตรี	ตามมีพระบัญชาการ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี

๏ เร่งรัดจัดพลอาสา	ขึ้นประจำเสมาทุกหน้าด้าน
ประตูเมืองสี่ทิศให้ปิดบาน	ลงเขื่อนมั่นลั่นดาลทันใด
เหล่าพวกกองฝรั่งพรั่งพร้อม	ขึ้นอยู่ป้อมประจุปืนใหญ่
กะเกณฑ์กองกลางวางไว้	เสียงปืนหนักไหนก็ให้ทัน
อันโยธาอาสาหกเหล่า	ทั้งเกณฑ์หัดจัดเข้าเป็นกองขัน
สามารถอาจออกทะลวงฟัน	รายกันตั้งกองริมกำแพง
ล้อมวังตั้งรอบพระนิเวศน์	วางม้าคอยเหตุไว้สี่แห่ง
กองตระเวนสารวัดจัดแจง	ตกแต่งตรวจตราทั้งธานี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๙
๙