๏ เมื่อนั้น	ท่านท้าวภุชงค์องค์สหาย
กับตักกระตักโหรคนทาย	ล้ำเลิศเพริศพรายในบาดาล
ปรากฏพระยศศักดิ์ศรี	บรรดานาคีไม่ต่อต้าน
ศาลารักษาศีลทาน	อยู่ใต้บาดาลพิมานชัย
เทพเจ้าเข้าในใจดล	ท่านท้าวกำพลหม่นไหม้
ด้วยพระสังข์ทองยองใย	ลำบากยากใจในคงคา
จะใคร่ไปตามวิสัยนาค	ออกจากเปลวปล่องช่องผา
ระวังตัวด้วยกลัวครุฑา	ทอดตาเหลียวดูมาแต่ไกล
ฯ ๘ คำ ฯ กลม

๏ เที่ยวเล่นมาเห็นกุมาร	นอนจมดินดานธารไหล
เห็นศิลาผูกมาก็แจ้งใจ	ลูกใครทิ้งถ่วงลงคงคา
โฉมศรีบริสุทธิ์มนุษย์น้อย	กะจ้อยร่อยน่ารักหนักหนา
ภุชงค์สงสารกุมารา	เข้าต้องดูรู้ว่าไม่บรรลัย
จับกรช้อนองค์เห็นกงจักร	น้อยหรือบุญหนักศักดิ์ใหญ่
จะเกิดเหตุเภทพาลประการใด	ใครช่างทำได้ไม่ปรานี
จะเอาเจ้าไปไว้เป็นลูกยา	เห็นว่าบุญหนักศักดิ์ศรี
แล้วแก้ศิลาพลันทันที	นาคีอุ้มพาไปบาดาล
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงวางบนแท่นแก้ว	ผ่องแผ้วปรีดิ์เปรมเกษมศานต์
บอกเมียรักพลันมิทันนาน	บริวารแวดล้อมอยู่พร้อมเพรียง
พี่ไปได้มาแต่วารี	จมในชลธีไม่มีเสียง
ช่วยแก้ไขให้คืนจะได้เลี้ยง	กล่อมเกลี้ยงเลี้ยงไว้เอาบุญ
ว่าพลางตั้งสัตย์อธิษฐาน	ถ้าบุญเรากับกุมารเคยอุดหนุน
แต่ชาติหลังทั้งสองเคยค้ำจุน	เดชะบุญกุมารไม่วอดวาย
เสี่ยงพลางพลางเอาสุคนธ์ทิพย์	ลูบหลังดังหยิบให้เหือดหาย
ค่อยฟื้นคืนสมประดีคลาย	โฉมฉายเป่ามนตร์ด้วยฤทธี
ฯ ๘ คำ ฯ ตระ

๏ เมื่อนั้น	พระสุวรรณสังข์เรืองศรี
ฟื้นองค์หลงว่ายวารี	แลเห็นนาคีก็ดีใจ
รูปร่างโสภาเป็นมนุษย์	ทรงภุชบังคมประนมไหว้
ผินผันอั้นอ้นฉงนใจ	กล่าวความถามไปกับนาคา
ข้าเจ้าเขาเอามาถ่วงน้ำ	บาปกรรมทำไว้เป็นหนักหนา
ผู้ใดไปเอาข้าเจ้ามา	โปรดช่วยชีวาให้คืนคง
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวนาคีมีจิตพิศวง
ตรัสถามเนื้อความไปโดยจง	เจ้าเชื้อแถวแนววงศ์พระองค์ใด
ใครเล่าถ่วงเจ้าลงวารี	โฉมศรีโทษทัณฑ์นั้นไฉน
เราช่วยจึงไม่ม้วยบรรลัย	จึงพามาไว้ในบ้านเมือง
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระสังข์เล่าความตามเรื่อง
บิดาข้าไซร้ได้ผ่านเมือง	ราวเรื่องแม่ว่าให้ข้าฟัง
เมียน้อยมันชื่อนางจันทา	มารดาคลอดข้าเป็นหอยสังข์
เขาขับไล่ให้ไปอยู่ไพรรัง	มันชิงชังทูลว่าข้าจัญไร
อยู่หลังข้าออกมานอกหอย	เขาคอยจับข้าหาช้าไม่
ทุบตีฆ่าฟันไม่บรรลัย	จึงให้ถ่วงข้าลงสาคร
บอกพลางทางทรงโศกี	คิดถึงชนนีสะอื้นอ้อน
พระองค์ช่วยส่งให้มารดร	วิงวอนร่ำไห้อยู่ไปมา
ฯ ๘ คำ ฯ โอด

๏ เมื่อนั้น	ท้าวภุชงค์สงสารเป็นนักหนา
ได้ฟังทั้งนางนาคา	เสน่หาฟักฟูมอุ้มองค์
บุญญาธิการก็มากมี	จึงเข่นฆ่าร้าตีไม่ผุยผง
แกล้งเดียดฉันท์กันเป็นมั่นคง	ยุยงชิงชังว่าจังไร
อยู่ด้วยแม่เถิดจะเลี้ยงเจ้า	ร่วมวันขวัญข้าวอย่าโหยไห้
ชนนีเจ้านั้นมิบรรลัย	นานไปจะพบประสบกัน
จึงให้ชำระสระล้าง	ล้อมข้างดังนางในสวรรค์
เอมโอชโภชนาสารพัน	นึกสิ่งไรนั้นก็มีมา
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ ฝ่ายท้าวภุชงค์ทรงศักดิ์	คิดถึงแม่รักยักษา
อย่าเลยจะให้กุมารา	ไปเป็นบุตรายาใจ
ผัวตายเป็นหม้ายมาช้านาน	ลูกหลานยักษีหามีไม่
จึงบอกพระสังข์ทองยองใย	พ่อไซร้มิใช่เป็นมนุษย์
ถึงรักเจ้าเอาไว้ไม่ได้ด้วย	จะชูช่วยบำรุงให้สูงสุด
ไปกว่าบิดาจะม้วยมุด	สิ้นสุดทุกข์ภัยที่ได้มา
เจ้าคิดถึงบิดาจะมาถึง	ครู่หนึ่งบัดใจจะไปหา
ว่าพลางทางสั่งนาคา	ตกแต่งกายาให้อ่าองค์
ทองกรอ่อนห้อยสร้อยสะอิ้ง	เพริศพริ้งเฟื่องฟูดูระหง
นาคาเข้าพร้อมล้อมวง	อุ้มองค์พามาจากบาดาล
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด

๏ ขึ้นจากฟากฝั่งพระสมุทร	พ้นแดนมนุษย์สุดสถาน
ริมสะดือทะเลคะเนการ	หมายมุ่งกรุงมารไม่ใกล้ไกล
จึงนฤมิตด้วยฤทธา	เป็นมหาสำเภาทองผ่องใส
โภชนาสารพันทันใด	พร้อมไปในลำสำเภาทอง
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ

๏ จึงอุ้มลูกน้อยกลอยสวาท	นาคราชทูนเกล้าเศร้าหมอง
วางไว้ในลำสำเภาทอง	ทั้งสองโศกาด้วยปรานี
แล้วเอาแผ่นสุวรรณบันทึก	จารึกเป็นราชสารศรี
สั่งลูกชายพลันทันที	จงส่งให้ยักษีที่ลงมา
แล้วเธอตั้งสัตย์อธิษฐาน	ขุนมารอันคิดริษยา
จะจับลูกอย่าให้ถูกลำเภตรา	ให้ตรงซึ่งพาราอย่าซัดไป
เสี่ยงพลางทางเสือกสำเภาทอง	ลอยล่องในท้องทะเลใหญ่
สงสารลูกแก้วแววไว	แล้วกลับหลังวังในสู่ไพชน
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	พระสุวรรณสังข์ระเหระหน
คว้างคว้างมาในกลางทะเลวน	ทุกข์ทนแลเหลียวเปลี่ยวใจ
มีอยู่แต่น้ำกับฟ้า	จะแลเห็นฝั่งฝาก็หาไม่
ดูเป็นหมอกมัวออกทั่วไป	หวั่นไหวไม่เคยไปมา
เห็นฉนากฉลามตามกัน	ดาษดื่นหมื่นพันล้วนมัจฉา
เงือกงูราหูเหรา	ทั้งกระโห้โลมาปลาวาฬ
มังกรลอยล่องท้องน้ำ	คลื่นซัดซัดน้ำมาฉ่าฉาน
คิดถึงพระแม่อยู่แดดาล	เหมือนม้วยวายปราณไปจากกัน
ลูกรักพลัดไปแห่งใด	แม่อยู่หนไหนไม่ผายผัน
มิตายใหญ่กล้าจะมาพลัน	เสาะหาแม่นั้นให้พบพาน
ร่ำไรอยู่ในเภตรา	เทวาพิศวงน่าสงสาร
ช่วยส่งให้ตรงเมืองมาร	เข้ายังสถานด่านแดน
ฯ ๑๒ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	กุมภัณฑ์ยักษาอยู่กว่าแสน
ลาดตระเวนเกณฑ์กันปันแดน	แว่นแคว้นนางมารชาญชัย
ยืนเยี่ยมหอคอยลอยลิ่ว	เห็นกระโดงธงทิวปลิวไสว
แลลิบลิบพริบตามาไวไว	เข้าใกล้แลเห็นเป็นสำเภา
คิดว่าข้าศึกมาฮึกฮัก	ขุนยักษ์วุ่นวายทั้งนายบ่าว
ออกรับจะจับเอาสำเภา	เร่งป่าวร้องเสร็จระเห็จมา
ฯ ๖ คำ ฯ กราว

๏ ตรูกันลงหาดทรายชายฝั่ง	เห็นสำเภายังไม่กังขา
ทองคำทั้งลำทำมา	คนในเภตราก็ไม่มี
เห็นอยู่แต่กุมารน้อย	แช่มช้อยจรัสรัศมี
แจ้งใจมิใช่ไพรี	ยักษีตรูกันมาทันใด
เผ่นโผนโจนฉวยด้วยความอยาก	อ้าปากแลบลิ้นน้ำลายไหล
เร่งรีบฉวยพลันทันใด	ประหลาดใจไม่ถูกเภตรา
ทะลึ่งโลดโดดคว้าผวาเปล่า	เหมือนหนึ่งจับดาวในเวหา
ลอยเด่นเห็นอยู่แก่ตา	ยักษากริ้วโกรธพิโรธใจ
ตีด้วยกระบองก้องเวหา	จะถูกลำเภตราก็หาไม่
ล้อมรุมกลุ้มกันเข้าทันใด	เปล่าไปไม่ปะปะทะกัน
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	สุวรรณสังข์นรังสรรค์
เห็นหมู่อสูรกุมภัณฑ์	คร้ามครั่นพรั่นอกตกใจ
แต่ละตัวหัวพริกหยิกหยอง	ดำกาตาพองท้องใหญ่
เขี้ยวขาวยาวรีไม่มีใจ	คิดได้ถึงท้าวนาคี
แล้วจึงตั้งสัตย์อธิษฐาน	อย่าให้ขุนมารยักษี
มาทำอันตรายราวี	แก่ตัวข้านี้เลยนา
คิดแล้วเท่านั้นมิทันนาน	จึงโยนแผ่นทองสารให้ยักษา
แผ่นทองลอยละลิ่วปลิวมา	คอยท่ายักษีดังมีใจ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิดฉิ่ง

๏ ยักษาโลดโผนโจนจับ	กลอกกลับรับราชสารได้
คืนเข้าฝั่งพลันทันใด	หอบรวนหายใจอยู่ไปมา
จึงรู้สาราที่จารึก	มิใช่ข้าศึกจึงปรึกษา
สารทองของท้าวเจ้านาคา	เภตราเขียนรายระบายทอง
จำเพาะให้โฉมยงลงมารับ	เราจึงจู่จับมิได้ต้อง
ปรึกษาแล้วนำเอาแผ่นทอง	นายรองระเห็จเตร็ดมา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงซึ่งราชธานี	จึงนำสารศรีเข้าไปหา
บอกแจ้งแถลงกิจจา	แก่ท่านมหาเสนาใน
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เสนารับสารใส่พานแก้ว	คลาดแคล้วพามาหาช้าไม่
เข้าเฝ้านางมารชาญชัย	ที่ในพระโรงอันรูจี
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ มาถึงจึงคลานเข้าไปเฝ้า	ก้มเกล้าบังคมเหนือเกศี
แล้วทูลไปพลันทันที	ท้าวนาคีมีราชสารมา
ให้ราชทูตมนุษย์น้อย	ล่องลอยสำเภาไม่เข้าหา
ทองคำทั้งลำทำมา	คนในเภตราก็ไม่มี
จับต้องจะถูกก็หาไม่	โยนให้แต่ราชสารศรี
ผิดอย่างปางก่อนบอห่อนมี	เทวีจงทราบพระบาทา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	นางพันธุรัตยักษา
เร่งคิดถวิลจินตนา	ทูตถือสาราประหลาดใจ
จึงสั่งสาวศรีที่หมอบเฝ้า	รับเอาสาราเข้ามาให้
แล้วอ่านดูพลันทันใด	ที่ในพระราชสารา
ฯ ๔ คำ ฯ เอกบท

๏ สารท้าวภุชงค์ทรงศักดิ์	คิดถึงแม่รักยักษา
แต่สหายวายปราณนานมา	ชั่วช้ามิได้มาเยี่ยมเยือน
องค์ท้าวกุมภัณฑ์ที่บรรลัย	ความสมัครรักใคร่ใครจะเหมือน
เจ้าน้อยใจที่ไม่เยี่ยมเยือน	รักเจ้าเท่าเทียมเหมือนกัน
เป็นหญิงครองเมืองมณฑล	เสนีรี้พลจะเดียดฉันท์
เราไซร้ได้บุตรบุญธรรม์	มนุษย์จ้อยน้อยนั้นถือสารไป
เจ้าจงเลี้ยงไว้เป็นลูกรัก	เราเห็นบุญหนักศักดิ์ใหญ่
จะได้ครอบครองพระเวียงชัย	เลี้ยงไว้ค้ำชูแทนหูตา
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ อ่านจบแจ้งในสารศรี	คิดถวิลยินดีเป็นหนักหนา
เอาสารทูนเกล้าไว้มิได้ช้า	ขอบใจหนักหนาท้าวนาคี
องค์ท้าวกุมภัณฑ์ที่บรรลัย	ยังคิดรักใคร่ไม่หน่ายหนี
ซื่อตรงต่อองค์พระสามี	คุณของนาคีดังบิดา
แล้วตรัสแก่มหาเสนาใน	ใครเห็นอย่างไรให้ปรึกษา
มนุษย์น้อยจ้อยในเภตรา	นาคาให้มาให้รับรอง
ให้เลี้ยงต่างลูกดวงใจ	บุญหนักศักดิ์ใหญ่ไม่มีสอง
เรานี้มีจิตคิดปอง	จะใคร่รับรองกุมารา
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	กุมภัณฑ์โหรใหญ่ฝ่ายขวา
พินิจคิดคูณแล้วทูลมา	โหราขอโทษได้โปรดปราน
อย่าเพ่อชื่นชมภิรมย์ใจ	มิได้สงสัยที่ในสาร
ตำราทายว่าพระกุมาร	มิใช่ลูกหลานท้าวนาคา
มนุษย์กับยักษ์จะรักกัน	ห้ามปรามกวดขันเป็นหนักหนา
เหมือนหนึ่งดุเหว่าเหล่ากา	เลี้ยงรักษาได้เมื่อไรมี
ทำนองเมรีกับพระรถ	ลักหยูกยาหมดแล้วลอบหนี
โฉมยงเหมือนองค์เมรี	รับมาน่าที่จะวายปราณ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏ ได้เอยได้ฟัง	มืดคลุ้มกลุ้มคลั่งดังเพลิงผลาญ
เหม่อ้ายโหรใหญ่ใจพาล	ช่างเปรียบเทียบทัดทานด้วยมารยา
มึงนี้ผูกจิตคิดคด	จะขบถจริงจังกระมังหนา
กูไซร้จะได้ลูกยา	กีดหน้าขวางตาหรือว่าไร
กูไซร้ใช่นางเมรี	หลงด้วยโลกีย์หาดีไม่
อันท้าวภุชงค์ทรงชัย	ชั่วแล้วที่ไหนจะให้มา
ว่าพลางทางสั่งสาวสรรค์	จงช่วยกันขับไล่ไสเกศา
แต่นี้สืบไปอย่าให้มา	มันว่ากูเล่นให้เป็นลาง
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏ แล้วสั่งกุมภัณฑ์ให้จัดแจง	ตกแต่งเร่งรัดอย่าขัดขวาง
อีกทั้งข้าเฝ้าท้าวนาง	ต่างต่างแผลงฤทธิ์นิมิตกาย
ให้เป็นมนุษย์สุดสิ้น	ตรัสพลางเทพินผันผาย
เข้าที่นฤมิตบิดเบือนกาย	เฉิดฉายโสภาอ่าองค์
ออกจากวังแก้วแพรวพรรณ	กำนัลพรั่งพรูดูระหง
แห่แหนแน่นอัดจัตุรงค์	เสนาพาลงไปคงคา
ฯ ๖ คำ ฯ กลองโยน เชิด

๏ มาถึงหาดทรายชายทะเล	เห็นเภตราลอยคอยท่า
ลดองค์ลงริมชลธา	หัตถาจบน้ำได้สามที
แล้วนางตั้งจิตพิษฐาน	กุมารบุญหนักศักดิ์ศรี
จะมาเป็นลูกข้าในครานี้	เทวัญจันทรีจงเล็งแล
ขอให้ลอยเข้ามาถึงฝั่ง	เหมือนหนึ่งยังข้าเห็นให้เป็นแน่
เสี่ยงพลางแล้วนางผันแปร	ลุกยืนชะแง้แลไป
สำเภาลอยเลื่อนเคลื่อนคลา	ไม่ทันพริบตาเข้ามาใกล้
เกยยังฝั่งพลันทันใด	บัดใจเห็นทั่วทุกตัวมาร
ฯ ๘ คำ ฯ สาธุการ

๏ แล้วนางย่างลงในเภตรา	มิช้าเห็นองค์น่าสงสาร
พินิจพิศดูพระกุมาร	งามปานรูปทรงดังองค์อินทร์
ฝ่ายว่าพระสังข์ก็บังคม	ชื่นชมในจิตคิดถวิล
แม่นยำเหมือนคำท้าวนาคิน	เสร็จสิ้นทุกสิ่งไม่กริ่งใจ
นางมารฟักฟูมอุ้มองค์	โฉมยงยินดีจะมีไหน
ลงจากเภตราคลาไคล	สำเภาหายไปมิได้นาน
สาวศรีรับรองประคองเคียง	พร้อมเพรียงพิศวงสงสาร
เบียดเสียดกันดูพระกุมาร	คืนเข้ายังสถานสำราญใจ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏ มาถึงวังพลันทันที	วางยังแท่นมณีศรีใส
จึงดำรัสตรัสถามความใน	พ่อเป็นลูกหลานใครไฉนนา
จึงพระยาภุชงค์ทรงศักดิ์	ส่งองค์ลูกรักให้แก่ข้า
เหตุผลต้นปลายอย่างไรมา	ลูกยาทรงนามกรใด
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	พระสังข์ทูลแจ้งแถลงไข
คิดถึงมารดายิ่งอาลัย	ร่ำไรทูลความแต่หลังมา
อันพระบิตุรงค์ทรงภพ	ประเสริฐเลิศลบจบทิศา
เมียน้อยนั้นชื่อจันทา	เขายุยงบิดาให้ฆ่าตี
จับลูกถ่วงท้องชลาลัย	ตัวแม่ขับไล่อยู่ไพรสี
บุญช่วยจึงไม่ม้วยชีวี	ท้าวนาคีจึงใส่สำเภามา
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ ฟังเอยฟังการ	นางมารสงสารเป็นหนักหนา
รับขวัญไม่กลั้นน้ำตา	ลูบหลังลูบหน้าให้ปรานี
แม่จะถนอมกล่อมเกลี้ยง	จะเลี้ยงเจ้าเป็นบุตรนะโฉมศรี
พ่ออย่าได้กังขาราคี	พระบุรีจะให้แก่ลูกยา
จูบพลางนางอุ้มขึ้นใส่ตัก	ความรักแสนสุดเสน่หา
ดังดวงฤทัยนัยนา	แล้วสั่งมหาเสนาใน
ท่านจงเร่งรัดจัดแจง	ตกแต่งพาราอย่าช้าได้
จะสมโภชลูกแก้วแววไว	บาดหมายกันไปอย่าได้นาน
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	เสนารับราชบรรหาร
แล้วถวายบังคมก้มกราน	มาสั่งการตามมีพระบัญชา
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ ให้แต่งโรงราชพิธี	เทียนชัยบายศรีตั้งซ้ายขวา
หุ่นละครโขนหนังช่องระทา	เครื่องเล่นนานาบรรดามี
ทั้งระเบงระบำปล้ำมวย	พร้อมด้วยสังคีตดีดสี
งิ้วง้าวเสภาชาตรี	มโหรีครึ่งท่อนมอญรำ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ แล้วกลับมาทูลความตามเรื่อง	บ้านเมืองแต่งอร่ามงามขำ
ราชวัติฉัตรธงโรงรำ	พร้อมสำเร็จแล้วพระเทวี
ฯ ๒ คำ ฯ ช้าร่าย

๏ ฟังเอยฟังสาร	นางมารปรีดิ์เปรมเกษมศรี
ครั้นว่าสนธยาราตรี	ก็เข้าที่บรรทมภิรมย์ใน
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏ ครั้นรุ่งแจ้งแต่งองค์ลูกยา	ภูษาอย่างดีศรีใส
ทองกรสังวาลตระการใจ	แล้วมุ่นจุไรใส่ชฎา
สรรพเสร็จเสด็จจรลี	สาวศรีไสวทั้งซ้ายขวา
เชิญเครื่องตามกันเป็นหลั่นมา	ยาตราสถิตยังพิธี
ฯ ๔ คำ ฯ ร้องเพลงมหาชัย
ร่าย

๏ ได้เอยได้ฤกษ์	นางมารให้เบิกบายศรี
ลั่นฆ้องกลองชัยเภรี	ดีดสีตีทับฉับพลัน
จุดแว่นเวียนซ้ายย้ายขวา	โห่ขึ้นสามลาขมีขมัน
เซ็งแซ่แตรสังข์ประดังกัน	ฆาตฆ้องกลองลั่นสนั่นไป
ฯ ๔ คำ ฯ มโหรี

๏ เวียนเทียนสำเร็จเสร็จสรรพ	โบกจับจุณเจิมเฉลิมให้
แล้วนางอำนวยอวยชัย	ทุกข์โศกโรคภัยอย่าให้มี
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ ฝ่ายเจ้าพนักงานการเล่น	ทั้งมวยปล้ำรำเต้นถ้วนถี่
โขนละครไก่ป่าชาตรี	เป่าปี่ตีกลองกึกก้องไป
หกคะเมนไต่ลวดกวดขัน	เจ็ดคืนเจ็ดวันหวั่นไหว
ครั้นราตรีมีดอกไม้ไฟ	หนังจีนหนังไทยดอกไม้กล
อีกทั้งครึ่งท่อนมอญรำ	จับระบำรำท่าโกลาหล
งิ้วง้าวฉาวแฉ่งแต่งตน	เกลื่อนกล่นอื้ออึงคะนึงไป
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ นางมารสมโภชพระลูกแล้ว	ผ่องแผ้วยินดีจะมีไหน
จึงชวนลูกยาคลาไคล	เข้าในวังพลันทันที
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงขึ้นบนแท่นแก้ว	ผ่องแผ้วปรีดิ์เปรมเกษมศรี
แล้วจัดแจงนักเทศขันที	นางนมทั้งสี่พี่เลี้ยง
กำนัลนางมโหรีขับไม้	สำหรับให้ขับกล่อมพระเนื้อเกลี้ยง
แม่มอบให้พระสังข์ทั้งวังเวียง	ใครทุ่มเถียงจงเฆี่ยนฆ่าตี
นางถนอมกล่อมเกลี้ยงรักษา	มิให้พระลูกยาเจ้าหมองศรี
จนพระชันษาสิบห้าปี	ยังทวีความรักอยู่ทุกวัน
นางค่อยเคลื่อนคลายสบายใจ	จะใคร่ไปเที่ยวป่าพนาสัณฑ์
เผอิญใจทึกทึกนึกผูกพัน	คิดพรั่นกลัวลูกจะหนีไป
อย่าเลยจะแสร้งแกล้งล่อลวง	อย่าให้ล่วงหมายคำสำคัญได้
ว่าไปช้าแล้วกลับมาเร็วไว	ถึงจะหนีไปไม่พ้นกร
แม่จะไปป่าเจ็ดราตรี	พันปีจงฟังแม่สั่งสอน
บ่อน้ำซ้ายขวาเจ้าอย่าจร	หอข้างหัวนอนเจ้าอย่าไป
สั่งลูกแล้วพลันมิทันช้า	พรั่งพร้อมทหารหน้าน้อยใหญ่
ออกจากพาราคลาไคล	แปลงไปเป็นยักษ์ฉับพลัน
ฯ ๑๔ คำ ฯ กราว

๏ ครั้นมาถึงป่าพนาลัย	จับได้ช้างเสือเนื้อสมัน
ฟาดฟัดล้มตายวายชีวัน	ได้ห้าหกตัวนั้นไม่พอพุง
ครั้นเหลือบเห็นช้างฝูงใหญ่	ดีใจฟาดด้วยกระบองผลุง
หักคอตายกลาดฟาดดังปุง	ทหารหอบพะรุงพะรังมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ วางกองไว้หน้าศาลาลัย	แล้วนางไปสรงน้ำที่เพิงผา
แล้วขึ้นนั่งบนบัลลังก์ศิลา	เสวยสัตว์นานาทันที
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงองค์พระสังข์เรืองศรี
อยู่ในไพชนอสุรี	มีจิตคิดถึงมารดา
เหตุไฉนไปไพรกรุ่นกรุ่น	พระคุณไปไยที่ในป่า
ว่าไปวันเดียวจะกลับมา	ไม่เหมือนวาจาที่ว่าไว้
เหตุใดถ้อยคำฟั่นเฟือน	คลาดเคลื่อนคืนวันหามั่นไม่
ตรัสว่าจะไปคืนเดียวไซร้	เจ็ดวันจึ่งได้กลับมา
ครั้นว่าจะไปเจ็ดวัน	กลับพลันวันเดียวไม่เหมือนว่า
ผิดแล้วถ้อยคำพระมารดา	ดีร้ายจะมาต่อเจ็ดวัน
ห้ามไว้มิให้ไปที่ครัวไฟ	อะไรจะมีอยู่ที่นั่น
ลับตาสาวใช้ลอบไปพลัน	ได้เห็นสำคัญในทันที
ฯ ๑๐ คำ ฯ เพลง

๏ เห็นโครงเสือช้างกวางทราย	ทั้งกายมนุษย์กับซากผี
ตกใจไม่เป็นสมประดี	ผิดแล้วชนนีเห็นสำคัญ
พระมารดาว่าบ่อที่ปิดไว้	จะมีอะไรเป็นแม่นมั่น
ลอบหนีพี่เลี้ยงลงไปพลัน	เปิดบ่อซ้ายนั้นขึ้นทันใด
ค่อยเอานิ้วพระหัตถ์ชี้	จุ่มจี้บ่อเงินที่ผ่องใส
เปิดบ่อขวาพลันทันใด	แจ่มใสสว่างอยู่เรืองรอง
เอานิ้วชี้ที่เป็นเงินนั้น	จิ้มลงดูพลันเป็นทองผ่อง
คิดตกใจเจ้าเฝ้ามอง	เช็ดทองด้วยกลัวพระมารดา
จะเช็ดสีเท่าใดก็ไม่ออก	พระแม่มาจะบอกกระมังหนา
รีบมาคิดได้ด้วยมารยา	ฉีกผ้าพันนิ้วพระหัตถ์ไว้
แล้วพระจึงซ่อนฝูงนาง	มาดูที่ปรางค์ปราสาทใหญ่
แลเห็นรูปเงาะเหมาะสุดใจ	พระจึงสวมใส่เข้าลองดู
สอดใส่เกือกแก้วทั้งซ้ายขวา	ประดับเพชรพรายตาทั้งคู่
จับไม้เท้าทองลองฤทธิ์ดู	เหาะวู่ตามช่องบัญชรชัย
ฯ ๑๔ คำ ฯ เชิด

๏ เหาะลองดูเล่นพอเห็นดี	กลัวพระชนนีไม่ช้าได้
ถอดออกแล้ววางดังเก่าไว้	ดีใจสอดมองดูมารดา
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ทีเอยทีนี้	ชอบที่จะหนีแม่ยักษา
จะเหาะไปหาพระมารดา	ถึงไร่ยายตาที่เลี้ยงเรา
ฯ ๒ คำ ฯ โอ้ร่าย

๏ โอ้อนิจจาพระชนนี	ป่านฉะนี้จะร่ำโศกเศร้า
จะข้อนทรวงสลบซบเซา	พระเกิดเกล้าลูกเอ๋ยจะโศกา
ตัวกูมาอยู่ในเมืองนี้	พระชนนีเลี้ยงเป็นยักษา
ไว้ใจยากนักถ้าฉวยช้า	ไหนจะหนีมารดาไปได้เลย
เห็นจะวายชีวิตเสียเปล่าเปล่า	โอ้พระเกิดเกล้าของลูกเอ๋ย
จะแทนคุณชนนีมิอยู่เลย	เงยเห็นพี่เลี้ยงซ่อนทันที
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พี่เลี้ยงวิ่งหาพระโฉมศรี
ตกใจไม่เห็นอยู่ในที่	วิ่งตีอกหาประหม่าใจ
เมื่อกี้วิ่งเล่นก็เห็นตัว	ทูนหัวเอ๋ยซ่อนอยู่แห่งไหน
มองมาพบพระองค์ก็ดีใจ	พี่เลี้ยงสาวใช้ก็เปรมปรีดิ์
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	นางพันธุรัตยักษี
เล็ดลอดสอดหามฤคี	ได้เจ็ดราตรีอยู่ไพรวัน
สายัณห์ตะวันรอนรอน	ใกล้จะลับสิงขรพนาสัณฑ์
รำลึกถึงลูกใจผูกพัน	เร่งรีบเร็วพลันระเห็จมา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ถึงรับขวัญอุ้มพระลูกรัก	จูบพักตร์เศียรเกล้าเกศา
กอดชมดังดวงนัยนา	นางแสนเสน่หาดังดวงใจ
แลเห็นนิ้วหัตถาผ้าพัน	เอ็ววันของแม่เป็นไฉน
ผ้าผูกนิ้วถูกอะไร	เป็นไรหรือพ่อจงบอกมา
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	พระสังข์ได้ฟังคำว่า
ครั้นแม่จับนิ้วทำมารยา	กลัวพระมารดาจะเคืองใจ
ทำผิดลูกกลัวพระแม่ตี	ลูกนี้ไม่มีอัชฌาสัย
จับมีดเข้ามาผ่าไม้	บาดเลือดซับไหลฝนไพลทา
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ ได้เอยได้ฟัง	ชะนางพี่เลี้ยงช่างให้ไม้ผ่า
จับมือพิศดูพันผ้า	ทูนเหนือเกศารำคาญใจ
จะมากหรือน้อยแม่ขอดู	นิ่งอยู่หาทำให้เจ็บไม่
กำมิดปิดซ่อนแม่ทำไม	บาดแผลน้อยใหญ่ไฉนนา
ฯ ๔ คำ ฯ
สังข์เอยสังข์ทอง	ทำร้องกุมนิ้วพันผ้า
อุยอุยพระแม่อย่าแก้นา	เจ็บปวดหนักหนาเป็นพ้นไป
โลหิตติดกรังผ้าอยู่	เจ็บปวดพ้นรู้ไม่แก้ได้
ลูกลวนลามเล่นจึงเป็นไป	พระแม่จงได้ปรานี
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ ได้เอยได้ฟัง	นางมารโกรธพี่เลี้ยงสาวศรี
น้ำตาคลอตาด้วยปรานี	ให้มัดตีพี่เลี้ยงนางใน
นางนมพี่เลี้ยงเรียงหน้า	มึงไม่นำพาเอาใจใส่
ให้เล่นมีดเล่นพร้าผ่าไม้	ตีให้บรรลัยประเดี๋ยวนี้
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ ได้เอยได้ฟัง	พระสังข์บังคมขอโทษพี่
อ้อนวอนกราบไหว้ทั้งโศกี	มิให้ต้องตีชิงไม้ไว้
ลูกแข็งเขาห้ามแล้วไม่ฟัง	เขารักข้าหาชังลูกน้อยไม่
ถ้าเขาต้องโทษโพยภัย	ไหนเขาจะรักลูกน้อยนี้
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา กล่อม

๓
นางพันธุรัตเลี้ยงพระสังข์