๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายองค์ย่าหรันเรืองศรี
คิดถึงพระชนกชนนี	มีแต่เศร้าสร้อยละห้อยใจ
จึงปรึกษาเกนหลงหนึ่งหรัด	บัดนี้พระเชษฐาเป็นใหญ่
ตัดขาดไม่คืนเวียงชัย	เพราะกลัวสองภูวไนยจะโกรธา
จะมิให้อยู่ด้วยพระพี่นาง	อางขนางข้อนี้เป็นหนักหนา
เราอ้อนวอนก็สุดปัญญา	จะว่ากล่าวอย่างไรไม่ไยดี
แต่เราจากบิตุเรศมารดา	ก็นานช้ามิได้กราบบทศรี
แม้นจะลากลับไปธานี	เห็นกะกังปันหยีจะสงกา
ก็จะพาพี่นางซ่อนซุ่ม	เที่ยวไปมะงุมมะงาหรา
ถึงสองพระองค์ทรงนครา	เสด็จมาที่ไหนจะพบพาน


ก็จะพลัดพรากกันอยู่ฉันนี้	พี่คิดจะใคร่มีอักษรสาร
ลอบไปถวายพระภูบาล	เยาวมาลย์จะเห็นประการใด ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	เกนหลงหนึ่งหรัดศรีใส
ได้ฟังพี่ยาก็อาลัย	อรไทกราบลงกับบาทา
แล้วทูลไปด้วยใจภักดี	ซึ่งดำรินี้ชอบหนักหนา
เห็นกษัตริย์ทั้งสองพารา	จะมารับพี่ยาไปธานี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันครั้นฟังยาหยี
จึงเขียนสารสองฉบับทันที	ตามมีความหลังทุกสิ่งไป
แล้วเรียกกิดาหยันอันสนิท	เคยใช้ชิดไว้เนื้อเชื่อใจได้
ค่อยกระซิบสั่งพลันทันใด	จงเอาสาราไปบัดนี้
ถวายแก่องค์ศรีปัตหรา	กุเรปันดาหากรุงศรี
คิดอ่านประหยัดจงดี	อย่าให้พระพี่แจ้งกิจจา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทั้งสองกิดาหยันหรรษา
ก้มเกล้าถวายบังคมลา	พากันออกมาฉับไว ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ ต่างเรียกบ่าวไพร่ทั้งหลาย	ใครจะรู้แพร่งพรายก็หาไม่
พร้อมแล้วขึ้นม้าคลาไคล	แยกไปโดยทางพนาลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ฝ่ายว่ากิดาหยันผู้หนึ่ง	ครั้นถึงกุเรปันกรุงศรี
ก็แจ้งแก่มหาเสนี	ตามมีสาราทุกสิ่งอัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ดะหมังเสนีคนขยัน
แจ้งเหตุพากันจรจรัล	เข้ายังพระโรงคัลรจนา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ ครั้นถึงบังคมคัลอัญชลี	กราบทูลองค์ศรีปัตหรา
บัดนี้ระเด่นสียะตรา	ให้สารามาถวายพระทรงธรรม์
ทั้งพระอนุชาชัยชาญ	ซึ่งผ่านดาหาเขตขัณฑ์
ว่าพระโอรสาธิดานั้น	พร้อมกันอยู่กาหลังเวียงชัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวกุเรปันเป็นใหญ่
รับเอาสารามาทันใด	ภูวไนยทรงคลี่ด้วยยินดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า

๏ ศุภสารระเด่นสียะตรา	กับระเด่นวิยะดามารศรี
บังคมพระชนกชนนี	แทบใต้ธุลีพระบาทา
บัดนี้กะกังอิเหนา	โศกเศร้าไปเที่ยวตามหา
พบองค์พี่นางบุษบา	พระเชษฐาปกป้องครองกัน
ข้าบาทได้ทูลอ้อนวอน	ให้คืนนครเขตขัณฑ์
ตรัสว่ากลัวสองพระทรงธรรม์	จะบากบั่นให้นิราศคลาดคลา


ครั้นข้าจะกลับแต่ลำพัง	ก็อาลัยกะกังเป็นหนักหนา
จึงลอบแต่งศุภสารา	ถวายมาให้ทราบบทมาลย์
ว่าพร้อมกันอยู่ทั้งสี่	ในบุรีกาหลังราชฐาน
หวังจะให้ดับร้อนรำคาญ	สองพระองค์ผู้ผ่านธรณี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย

๏ ครั้นทรงเสร็จสิ้นในสาร	เบิกบานพระทัยเกษมศรี
ดังได้ทิพรสวารี	มาโสรจสรงอินทรีย์ให้ปรีดา
จึงบัญชาสั่งเสนาใน	จงเตรียมพลไกรซ้ายขวา
รถประเทียบสาวสรรค์กัลยา	โดยพยุหยาตราฉับพลัน
ให้เสร็จแต่รุ่งอโณทัย	กูจะไปกาหลังเขตขัณฑ์
สั่งแล้วก็เสด็จจรจรัล	เข้าปราสาทสุวรรณรูจี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏ ครั้นถึงจึงยื่นสารให้	แก่องค์ประไหมสุหรี
ตรัสแจ้งความนั้นทันที	ตามคดีมีมาทุกสิ่งอัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์ประไหมสุหรีเฉิดฉัน
คลี่สารอ่านดูด้วยพลัน	ครั้นแจ้งยินดีเป็นพ้นไป
จึงบังคมคัลวันทา	ทูลศรีปัตหราเป็นใหญ่
แม้นจะให้ไปหาบัดนี้ไซร้	ที่ไหนอิเหนาจะกลับมา
ขอเชิญพระองค์ทรงธรรม์	กรีธาพลขันธ์ไปดีกว่า
ข้าจะตามเสด็จไคลคลา	จึงจะได้ลูกยามาธานี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวกุเรปันเรืองศรี
ได้ฟังอัครราชเทวี	ภูวไนยจึงมีพจมาน
บัดนี้ให้เตรียมพลไกร	จะยกไปแต่รุ่งสุริย์ฉาน
อันพระอนุชาชัยชาญ	เห็นจะยกทวยหาญไปด้วยกัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	มเหสีทั้งห้าเกษมสันต์
อีกฝูงพระสนมกำนัล	ฟังพระบัญชาสำราญใจ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนีธิบดีน้อยใหญ่
เกณฑ์หมู่พหลพลไกร	อุตลุดทั้งในธานี
บ้างตกแต่งรถทรงอลงกต	รถประเทียบแลรถสาวศรี
ขุนม้าก็ผูกพาชี	เครื่องมณีแกมสุวรรณรจนา
ขุนช้างต่างผูกคชสาร	หมอควาญเลือกล้วนแกล้วกล้า
อันหมู่ทวยหาญแลเสนา	ก็แต่งตัวโอ่อ่าประกวดกัน
ถือสาตราอาวุธเพริศพราย	ตั้งตาริ้วรายเป็นหลายหลั่น
จัดถ้วนโดยกระบวนครบครัน	เตรียมคอยทรงธรรม์จรลี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	กิดาหยันซึ่งนำสารศรี
ครั้นถึงดาหาธานี	ก็แจ้งแก่เสนีทันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ตำมะหงงฟังแจ้งแถลงไข
รับสารแล้วพากันคลาไคล	เข้าไปยังพระโรงรจนา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ ครั้นถึงจึงประณตบทบงสุ์	ทูลพระองค์ทรงพิภพดาหา
บรรยายแถลงแจ้งกิจจา	แล้วถวายสาราทันที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระผู้วงศ์เทวาในราศี
รับสารมาจากเสนี	แล้วคลี่ออกทรงด้วยพลัน
ครั้นแจ้งคดีก็ปรีดา	ดังได้ผ่านฟากฟ้ากระยาหงัน
อนิจจาสียะตราลาวัณย์	ไปเที่ยวหากันจนพบพาน
แต่น้อยใจกาหลังอนุชา	เหตุใดมิให้มาบอกขาน
ให้เราเศร้าโศกมาช้านาน	ไม่มีความสำราญบานใจ
แล้วมีพระราชบัญชา	สั่งมหาเสนาผู้ใหญ่
จงเร่งเตรียมพหลพลไกร	ตามในพยุหยาตรา
แต่รุ่งจะให้ยกจตุรงค์	ไปรับเสด็จองค์พระเชษฐา
ที่ทางร่วมกาหลังพารา	สั่งเสร็จเข้ามหาปราสาทชัย ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เสมอ

๏ นั่งเหนือแท่นรัตน์รูจี	ตรัสแก่มเหสีพิสมัย
แจ้งความแต่ต้นจนปลายไป	แล้วยื่นสารให้นางเทวี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์ประไหมสุหรี
รับสารมาอ่านทันที	ทั้งสี่มเหสีก็ทัศนา
ครั้นแจ้งในความทุกสิ่งอัน	ต่างองค์เกษมสันต์หรรษา
ดังได้อมฤตหยาดฟ้า	มาโสรจสรงกายาสิ้นอาวรณ์
อันฝูงอนงค์ในซึ่งใช้ชิด	แจ้งจิตสะกิดกันสโมสร
แล้วห้ามเหสีชลีกร	ทูลพระภูธรทันที
จะขอตามเสด็จบาทบงสุ์	พระองค์จงโปรดเกศี
จะได้พบโอรสแลบุตรี	ให้คลายที่โศกาอาลัย ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวดาหาสุริย์วงศ์เป็นใหญ่
รับคำมเหสีทรามวัย	แล้วเข้าในห้องทองรจนา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ บัดนั้น	เสนีผู้ใหญ่ซ้ายขวา
กะเกณฑ์รี้พลโยธา	ตรวจตราหากันเป็นโกลี
บ้างเอาเจ้าหมู่มาเร่งรัด	ผูกมัดตรากตรึงอึงมี่
บ้างได้ลูกเมียมาโบยตี	บ้างให้พี่น้องส่งกัน
อันเหล่าทวยหาญชาญยุทธ์	จัดแจงอุตลุดทั้งเขตขัณฑ์
บ้างเบิกอาวุธครบครัน	พากันมาเข้าทัพชัย
บ้างให้ผูกช้างผูกม้า	ประดับราชรถาศรีใส
ทั้งรถประเทียบอนงค์ใน	เตรียมไว้พร้อมพรั่งดังบัญชา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระองค์ทรงพิภพดาหา
ครั้นอุทัยเรืองรองส่องฟ้า	ตื่นจากนิทราเปรมปรีดิ์
จึงมีสุนทรวาจา	ชวนห้าอัคเรศมเหสี
ยุรยาตรนาดกรจรลี	เข้าที่สรงสหัสธารา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏ ต่างองค์ทรงสุคนธ์ปนทอง	นวลละอองรื่นรวยด้วยบุปผา
พระทรงสนับเพลาพัสตรา	นางทรงภูษาค่าเมือง
พระทรงชายแครงชายไหว	นางทรงสไบตาดสีเหลือง
พระทรงฉลององค์อร่ามเรือง	นางทรงสร้อยเฟื่องยรรยง
พระทรงสังวาลบวร	นางทรงทองกรแสงส่ง
พระทรงพาหุรัดบรรจง	นางทรงธำมรงค์รูจี
พระทรงมงกุฎเพชรแพร้ว	นางทรงกรรเจียกแก้วจำรัสศรี
ห้านางทรงอุบะมณี	พระภูมีทรงกริชฤทธิรอน
งามดังอสัญแดหวา	ปรีดาด้วยสุรางค์นางอัปสร
แล้วพากันเสด็จบทจร	กรายกรมาขึ้นรถชัย ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เสมอ
ร่าย

๏ อันพระมเหสีทั้งห้าองค์	ทรงรถตามลำดับน้อยใหญ่
รถสนมกำนัลเป็นหลั่นไป	ให้เคลื่อนพลไกรจากพารา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ กลองโยน
โทน

๏ รถเอยราชรถแก้ว	เพริศแพร้วเรืองอร่ามพระเวหา
ดุมวงกงกำล้วนจินดา	งอนระหงธงหน้าสามชาย
แปรกบังรังเรือนแสงสุก	จตุรมุขพรหมพักตร์เฉิดฉาย
หน้าบันเครือกระหนกนกกลาย	รูปนารายณ์ทรงครุฑเผ่นทะยาน
สารถีขับสินธพชาติ	โอภาสดังรถพระสุริย์ฉาน
ประดับด้วยเครื่องสูงโอฬาร	ปี่กลองฆ้องขานนี่นัน
พลเข้าริ้วรายซ้ายขวา	ดั้งแซงหลังหน้าหลายหลั่น
รถประเทียบตามระเบียบเรียงรัน	ทั้งรถสาวสรรค์กำนัลใน
เสียงรถเสียงช้างเสียงม้า	เสียงพลโห่โกลาแผ่นดินไหว
ผงคลีบดบังอโณทัย	รีบยกไปในอรัญวา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด
ร่าย

๏ ครั้นถึงซึ่งทางร่วมกัน	ให้หยุดยั้งพลขันธ์ซ้ายขวา
ตั้งที่ประทับพลับพลา	คอยพระเชษฐาธิบดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายท้าวกุเรปันเรืองศรี
ครั้นอุทัยส่องฟ้าธาตรี	ฟื้นองค์จากที่ไสยา
จึงชวนทั้งห้ามเหสี	กับกะหรัดตะปาตีโอรสา
เสด็จจากแท่นแก้วรจนา	มาเข้าที่สรงชลธาร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏ ต่างชำระสระสนานกายา	สุคนธาตรลบหอมหวาน
สอดทรงสนับเพลาโอฬาร	ภูษาตระการพื้นสุวรรณ
ซ่าโบะครุยแครงอำไพ	ทรงสไบต่างสีเฉิดฉัน
ฉลององค์เลื่อมลายพรายพรรณ	สร้อยสังวาลกุดั่นจินดาดวง
พาหุรัดทองกรยรรยง	ต่างสอดธำมรงค์โชติช่วง
สององค์ทรงมงกุฎดอกไม้พวง	กรรเจียกแก้วรุ้งร่วงพรายตา
ห้าองค์ทรงศิโรเพฐน์แพร้ว	กุณฑลแก้วมณีมีค่า
ทัดอุบะเพชรพวงรจนา	ถือเช็ดหน้าต่างสีบรรจง
สองกษัตริย์ทรงกริชฤทธิไกร	งามดังเทพไทครรไลหงส์
เสด็จจากปราสาททั้งเจ็ดองค์	ฝูงอนงค์ตามเสด็จจรลี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เพลง
ร่าย

๏ ถึงเกยต่างทรงรถา	รถประเทียบทั้งห้ามเหสี
รถสนมกำนัลนารี	ชิงที่นั่งเบียดเสียดกัน
อันกะหรัดตะปาตีโอรสา	เป็นกองหน้านำเสด็จผายผัน
ให้เคลื่อนจัตุรงค์จรจรัล	ออกจากเขตขัณฑ์เวียงชัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ กลองโยน
โทน

๏ รถเอยรถกุดั่น	พลอยประดับสลับกันสรรใส่
ดุมวงกงกำอำไพ	แสงใสยิ่งยาราชาวดี
เจ็ดชั้นบังลังก์กระจังราย	กาบฉลุระบุลายระบายสี
พระยี่ภู่ปูลาดสะอาดดี	พนักล้วนมณีดังวิมาน
สารภีขี่ขับสินธพผยอง	รนร้องลองเชิงเริงร่าน
ฉัตรชัยชุมสายชัชวาล	ทานตะวันพัดโบกโบยลม
ฆ้องกลองแตรสังข์อึงอัด	เสียงพลเพียงปัถพีล่ม
เสนาหน้าหลังทุกกรม	ขัดดาบแห่ประนมดาษดา
ช้างดั้งช้างกันขับแข่ง	ม้าแซงนอกในซ้ายขวา
เร่งรีบจัตุรงค์โยธา	ไปโดยมรคาพนาวัน ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	ท้าวดาหาสุริย์วงศ์รังสรรค์
เห็นศรีปัตหรากุเรปัน	ยกพลขันธ์มาก็ดีใจ
พระจึงลงจากพลับพลา	พร้อมด้วยเสนาน้อยใหญ่
กรายกรบทจรคลาไคล	ไปยังรถทรงอลงการ์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ ครั้นถึงจึงประณตบทบงสุ์	ทูลองค์สมเด็จพระเชษฐา
แต่ข้าแจ้งสารสียะตรา	ก็ยกมาคอยเสด็จพระภูมี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวกุเรปันเรืองศรี
ได้ฟังอนุชาธิบดี	จึงมีบัญชาอันสุนทร
แต่พี่แจ้งใจในสารา	ก็มีความปรีดาสโมสร
ให้เร่งตรวจตราพลากร	ยกจากนครรีบมา
ครั้งนี้จะคลายวายทุกข์	สมบูรณ์พูนสุขไปภายหน้า
ด้วยเดชเทเวศร์อันศักดา	ช่วยรักษาทั้งสี่อะหนะไว้
จะได้สืบสุริย์วงศ์พงศ์ประยูร	จึงพร้อมมูลหาอันตรายไม่
เจ้าจงยกพลสกลไกร	เป็นทัพหน้าไปบัดนี้ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวดาหาผู้รุ่งรัศมี
รับพระบัญชาด้วยยินดี	ยอกรชลีแล้วกลับมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ จึงแจ้งแก่มเหสีทั้งห้าองค์	ต่างเสด็จขึ้นทรงรถา
ให้ยกนิกรโยธา	นำทัพพระเชษฐาคลาไคล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์ท้าวกุเรปันเป็นใหญ่
กรีพลจัตุรงค์ตามไป	ข้ามธารผ่านไศลไพรวัน
อันหมู่เสนามนตรี	โยธีมีแต่เกษมสันต์
ทั้งฝูงพระสนมกำนัล	เห็นพรรณมิ่งไม้นานา
มฤคีปักษีเกลื่อนไพร	ชมสำราญบานใจถ้วนหน้า
รีบรัดจัตุรงค์โยธา	ไปโดยมรคาพนาลัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นมาถึงเมืองกาหลัง	จึงสั่งนิกรน้อยใหญ่
ให้หยุดพหลสกลไกร	อยู่นอกพิชัยธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายท้าวกาหลังเรืองศรี
แจ้งว่าพระเชษฐาธิบดี	ทั้งสองบุรียกมา
มีพระทัยชื่นชมโสมนัส	ตรัสสั่งเสนีซ้ายขวา
จงเตรียมรี้พลโยธา	ผูกทั้งคชาชัยชาญ
จะไปรับสองศรีปัตหรา	เข้ามายังนิเวศน์วังสถาน
เร่งรัดจัดกันอย่าทันนาน	ให้พร้อมในกาลบัดนี้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนารับสั่งใส่เกศี
ถวายบังคมคัลทันที	ออกมายังที่ศาลา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี

๏ เกณฑ์หมู่รี้พลสกลไกร	นายไพร่ทุกหมวดพร้อมหน้า
บ้างเร่งผูกช้างผูกม้า	ตรวจตราหากันวุ่นวาย
บรรดาเสนามนตรี	ชาวที่ชาววังทั้งหลาย
พระหลวงขุนหมื่นพันทนาย	แต่งกายคอยเสด็จจรลี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	กิดาหยันซึ่งนำสารศรี
กลับมากับสองพระภูมี	ก็เข้าในธานีทันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงทูลย่าหรัน	ว่าสองพระทรงธรรม์เป็นใหญ่
เสด็จมาประทับพลไกร	อยู่นอกพิชัยพารา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันวิลิศมาหรา
ฟังแจ้งยินดีปรีดา	ดังได้ฟากฟ้าดุษฎี
จึงชวนขนิษฐายาใจ	จะไปเชิญกะกังปันหยี
ออกไปเฝ้าสองพระภูมี	ยังที่ประทับพลับพลาชัย
ว่าแล้วพากันลีลา	จากดาหาปาตีที่อาศัย
อันพวกกิดาหยันสาวใช้	ก็ตามไปเกลื่อนกลาดดาษดา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เพลง

๏ ครั้นถึงแต่สองเข้าห้องแก้ว	แล้วบังคมทูลพระเชษฐา
บัดนี้สองพระองค์เสด็จมา	อยู่นอกนคราธานี
เชิญเสด็จพระเชษฐาคลาไคล	ออกไปประณตบทศรี
ถึงมาตรว่าความผิดมี	เห็นทีจะทรงเมตตา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีได้ฟังพระน้องว่า
ตกใจดังจะม้วยชีวา	พักตราซีดเผือดลงทันใด
จึงตอบวาจายาหยี	สุดปัญญาพี่นี้จะไปได้
เพราะเหตุด้วยคิดเบาใจ	ทั้งซ้ำให้เคืองบาทพระทรงธรรม์
ถึงศรีปัตหราจะกริ้วโกรธ	ลงโทษพี่ม้วยอาสัญ
ก็มิได้อาลัยแก่ชีวัน	ด้วยผิดนั้นใหญ่พ้นคณนา
เกรงแต่พระจะพรากโฉมเฉลา	ให้ร้อนเร่าเศร้าโทมนัสสา
ยิ่งกว่าที่จะสิ้นชนมา	อนุชาจะคิดฉันใดดี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันผู้รุ่งรัศมี
ยอกรทูลสนองไปทันที	ข้อนี้ไว้เป็นธุระน้อง
จะเฝ้าอ้อนวอนด้วยปัญญา	ทูลพระผ่านฟ้าทั้งสอง
สุดแต่ให้ได้อยู่เป็นคู่ครอง	มิให้เคืองละอองพระบาทา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีได้ฟังขนิษฐา
พระจึงนิ่งนึกตรึกตรา	แล้วตอบวาจาไปทันใด
เมื่อพระองค์ยังทรงพระโกรธา	อนุชาหรือจะหาญทัดทานได้
ว่าพลางทางสะท้อนถอนใจ	ตะลึงไปมิได้พาที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นอรสามารศรี
จึงบังคมทูลพระภูมี	ข้อนี้จงถวิลจินดา
แม้นพระองค์ยังทรงพระโกรธอยู่	ไหนจะสู้เสด็จมาเดินป่า
แต่เราทั้งสี่นี้จากมา	เห็นจะทรงโศกาอาลัย
ด้วยเคยมีพระทัยเสนหา	ดังดวงนัยนาไม่เปรียบได้
ซึ่งจะมิไปเฝ้าภูวไนย	ผิดนั้นจะยิ่งใหญ่พันทวี
ถึงพระองค์จะพรากบากบั่น	ข้อนั้นอย่าหม่นหมองศรี
น้องจะอ้อนวอนพระชนนี	ทั้งมะเดหวีศรีโสภา
ให้ช่วยพิดทูลผ่อนผัน	พระทรงธรรม์ก็จะโปรดเกศา
พระองค์จงฟังวาจา	พาน้องไปเฝ้าบัดนี้ ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์มิสาระปันหยี
ฟังระเด่นอรสาพาที	ภูมียิ้มพลางทางตอบไป
อนิจจาเจ้าว่าก็เพราะรัก	ประจักษ์อยู่ทุกสิ่งไม่สงสัย
แต่พี่มีความน้อยใจ	ด้วยได้ทุกข์ร้อนทรมาน
ครั้งก่อนมะเดหวีก็รับแล้ว	ต่อหน้าน้องแก้วในวิหาร
แต่คอยฟังจนสั่งให้ตั้งการ	ชนมานพี่เพียงจะม้วยมรณ์
ครั้งนี้จะให้ช่วยอีกเล่า	โฉมเฉลาเจ้าจงคิดดูก่อน
หากพี่ล้างการสยุมพร	จึงได้ดวงสมรมายาใจ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสาศรีใส
ได้ฟังวาจาภูวไนย	ค้อนให้แล้วตอบไปทันที
เอาอะไรที่ไหนมาเจรจา	เชิงคิดค่อนว่าน่าบัดสี
เมื่อรู้อยู่สิ้นทั้งธานี	ครั้งนี้หรือจะไม่เมตตา
จะว่าอย่างไรก็ไม่เชื่อ	น่าเบื่อน่าแค้นหนักหนา
ใครใช้ให้ก่อการมา	จะพลอยพาให้ผิดซ้ำไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีได้ฟังก็หม่นไหม้
ในทรวงร้อนรุ่มดังสุมไฟ	ภูวไนยมิได้พาที
ให้คิดอัดอั้นตันใจ	เกรงไปจะต้องพรากจากยาหยี
อกเอ๋ยจะผ่อนผันฉันใดดี	แต่รอรีร้อนใจไปมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกาหลังสุริย์วงศ์นาถา
ชวนห้ามเหสีโสภา	สองธิดามาสรงวาริน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
โทน

๏ ต่างองค์ชำระสระสนาน	สุคนธารเฟื่องฟุ้งจรุงกลิ่น
สนับเพลาเป็นรูปนาคินทร์	ภูษาลายรูปกินรีรำ
ซ่าโบะครุยแครงช่อช้อย	สะอิ้งห้อยมรกตเขียวขำ
ฉลององค์ทรงข้าวบิณฑ์พื้นดำ	รัดองค์ทรงประจำพรรณราย
ตาบทิศทับทรวงดาวประพาฬ	สร้อยสนสังวาลเฉิดฉาย
พาหุรัดทองกรฉลุลาย	พรายพรายธำมรงค์อลงกรณ์
ต่างองค์ทรงมงกุฎศิโรเพฐน์	งามดังเทเวศร์อดิศร
ถือเช็ดหน้ากรายกริชฤทธิรอน	บทจรมาขึ้นคชา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ

๏ อันห้าองค์อรรคเทวี	กับสองบุตรีเสนหา
ทรงสีวิกากาญจน์รจนา	สาวสนมกัลยาก็ตามไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ กลองโยน
โทน

๏ ช้างเอยช้างทรง	สามารถอาจองสูงใหญ่
เชื้อชาติอัฐคชยศไกร	ชำนาญในยุทธนาราวี
โขมดข่ายสุวรรณเกี่ยวกรอง	สองหูพู่ห้อยจำรัสศรี
ทองกุดั่นรัดงารูจี	มีชะนักถักกระวิลพรรณราย
รัตคนซองหางรจนา	พานหน้าดาวฉลุเฉิดฉาย
พระทรงขอแก้วแพรวพราย	ควาญท้ายหมายคอยทีคชา
ประดับด้วยเครื่องสูงเรียงรัน	เสียงฆ้องกลองสนั่นแหล่งหล้า
คลายคลีรี้พลโยธา	ออกจากทวาราวังใน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายระเด่นอรสาศรีใส
ได้ยินสำเนียงเกรียงไกร	ก็ทูลพี่ยาไปทันที
บัดนี้พระปิ่นปักนัคเรศ	มงกุฎเกศกาหลังกรุงศรี
เสด็จออกไปเฝ้าสองภูมี	เสียงประโคมอึงมี่เป็นโกลา
พระช่างนั่งตะลึงอยู่ได้	หรือจะไม่ไปก็เร่งว่า
ข้าจะพาพระน้องสองรา	ไปกราบบาทาภูวไนย
ว่าพลางชลนาคลอเนตร	แสนเทวษทุกข์ทนหม่นไหม้
ชวนสองขนิษฐาคลาไคล	จะไปจากห้องพรายพรรณ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีครั้นเห็นก็หวาดหวั่น
ร้อนจิตดังพิษเพลิงกัลป์	ลุกตามมากั้นไว้ทันที
ซึ่งจะให้ไปเฝ้าพระภูวไนย	ยังกระไรอยู่หรือนะโฉมศรี
แม้นพระองค์ไม่โปรดปรานี	ไหนพี่จะคงชีวา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สามกษัตริย์ได้ฟังพระเชษฐา
ให้สงสารเป็นพ้นคณนา	จึงสนองวาจาไปพลัน
แม้นสององค์ยังทรงพระโกรธา	ไว้ข้าจะทูลผ่อนผัน
สุดแต่มิให้พรากจากกัน	พระอย่าหวาดหวั่นพรั่นฤทัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีฟังแจ้งแถลงไข
พี่นี้ขัดสนจนใจ	จะคิดฉันใดก็ตามที
ให้ไปก็จะออกไปเฝ้า	เห็นแต่เจ้าทั้งสามจะช่วยพี่
ว่าแล้วพากันจรลี	กิดาหยันสาวศรีก็ตามมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง

๏ ครั้นออกนอกทวารเขตขัณฑ์	พอทันพระประเทียบซ้ายขวา
เดินพลางทางถวิลจินดา	อนิจจาจะเป็นประการใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกาหลังสุริย์วงศ์เป็นใหญ่
ขับช้างพลางเร่งพลไกร	ไปยังที่ประทับทันที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นใกล้ลงจากช้างที่นั่ง	ชวนทั้งห้าพระมเหสี
กับสองพระราชบุตรี	จรลีเข้าเฝ้าพระผ่านฟ้า ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ จึงกราบถวายอภิวาท	แทบบาทสองศรีปัตหรา
ด้วยความภักดีปรีดา	ต่อสองเชษฐาเรืองชัย
อันพระมเหสีสุริย์วงศ์	สิบห้าองค์ทรงลักษณ์ศรีใส
ต่างบังคมคัลทันใด	ตามลำดับน้อยใหญ่ด้วยยินดี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์มิสาระปันหยี
ให้หวาดหวั่นพรั่นใจพันทวี	ภูมีหยุดยืนตะลึงไป
สามพระน้องรักตักเตือน	จะเขยื้อนพระองค์ก็หาไม่
หลงหนึ่งหรัดฉวยพระหัตถ์ทันใด	จึงได้สติก็เดินมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ ครั้นถึงจึงประณตบทบงสุ์	สององค์ทรงศักดิ์นาถา
เสโทซึบซาบอาบกายา	กราบก้มพักตราไม่พาที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระจอมภพกุเรปันเรืองศรี
ทั้งท้าวดาหาธิบดี	สองประไหมสุหรีนงลักษณ์
เห็นอะหนะทั้งสี่ก็ปรีดา	ดังได้ผ่านฟ้าไตรจักร
เสนหาเพิ่มพูนพระทัยนัก	ต่างกอดลูกรักเข้าโศกา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกาหลังสุริย์วงศ์นาถา
กับห้ามเหสีโสภา	สองราชธิดาลาวัณย์
เห็นท้าวกุเรปันเรืองศรี	กอดมิสาระปันหยีกันแสงศัลย์
อันท้าวดาหาทรงธรรม์	กอดย่าหรันเข้าโศกาลัย
ฝ่ายสองประไหมสุหรี	กอดสองอิสตรีละห้อยไห้
ต่างคิดผิดประหลาดหลากใจ	ตะลึงไปมิได้จำนรรจา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สองพระองค์พงศ์อสัญแดหวา
ให้คิดน้อยพระทัยไปมา	จึงมีพจนาวาที
ดูราอนุชากาหลัง	ตั้งแต่อะหนะทั้งสี่
หายไปจากราชธานี	เป็นตายร้ายดีไม่แจ้งใจ
พี่กับมเหสีสุริย์วงศ์	ฝูงอนงค์เสนาน้อยใหญ่
ไพร่ฟ้าทั้งสองเวียงชัย	ร่ำไรทุกทิวาราตรี
อันสี่นัดดายาใจ	มาอยู่ในกาหลังบุรีศรี
เหตุไฉนนิ่งเสียได้ดังนี้	ไม่บอกพี่ให้แจ้งกิจจา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกาหลังได้ฟังพระเชษฐา
ยิ่งคิดสงสัยในวิญญาณ์	จึงสนองบัญชาไปทันใด
เดิมทีมิสาอุณากรรณ	บุตรระตูประมอตันมาอาศัย
กับปันหยีนี้เป็นชาวไพร	ข้ารักใคร่เลี้ยงดูเสมอกัน
ครั้นมีศึกจะมาหรากะปาหลัน	ก็ช่วยกันฆ่าระตูอาสัญ
อุณากรรณกลับไปประมอตัน	ด้วยบิดานั้นเกิดโรคา
ภายหลังย่าหรันคนนี้	จงรักภักดีเข้ามาหา
บอกว่าเป็นชาวพนาวา	จะขอพึ่งเดชาสืบไป
อันราชนัดดาทั้งสี่	ข้านี้จะพบเห็นก็หาไม่
แม้นมาอยู่กาหลังเวียงชัย	จะนิ่งความเสียไยพระภูมี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ทั้งสองพระเชษฐาเรืองศรี
จึงตอบพระอนุชาธิบดี	ไฉนยังพาทีดึงไป
ว่าปันหยีนี้ชาวพนาวัน	มิใช่อิเหนากุเรปันหรือไฉน
ย่าหรันคือสียะตรายาใจ	ชาวไพรที่ไหนให้ว่ามา
นี่อะหนะบุษบาลาวัณย์	นั่นองค์วิยะดาเสนหา
เหตุใดไม่รู้จักนัดดา	อนิจาน่าอัศจรรย์นัก ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกาหลังฟังดูรู้ประจักษ์
ทั้งพระมเหสีนงลักษณ์	ต่างองค์พิศพักตร์ไปมา
ก็จำได้ว่าหลานทั้งสี่	ท้าวมีพระทัยหรรษา
จึงกราบทูลสมเด็จพระพี่ยา	ความนี้ตัวข้าไม่แจ้งใจ
ด้วยเหตุแปลงปลอมเป็นชาวดง	ให้คิดงวยงงสงสัย
ถึงนัดดาทั้งสี่นี้ไซร้	ต่างก็ไม่รู้จักศักดิ์กัน
เมื่อสียะตรามาลักวิยะดา	อิเหนาโกรธาหุนหัน
ตามไปจะพิฆาตฟาดฟัน	จนกริชนั้นกระทบเป็นเปลวไฟ
หากว่าข้านี้ไปทัน	หาไม่จะพากันตักษัย
เพราะมิได้แถลงให้แจ้งใจ	ภูวไนยจงทรงพระเมตตา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สองพระองค์ทรงเดชเชษฐา
ได้ฟังยินดีปรีดา	จึงมีบัญชาไปทันที
ซึ่งเหตุทั้งนี้มีมา	เพราะเวราอะหนะทั้งสี่
ให้จำจากบิตุเรศชนนี	หากมิได้ม้วยชีวัน
แล้วถามโอรสธิดา	เมื่อจากดาหาเขตขัณฑ์
เป็นไฉนจึงได้พบกัน	จงบรรยายให้แจ้งกิจจา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	มิสาระปันหยีสุกาหรา
ฟังไปไม่ตระหนักพระบัญชา	สำคัญว่ากริ้วก็ตกใจ


จึงค่อยกระซิบพาที	ยาหยีทั้งสามช่างนิ่งได้
ไม่ช่วยพี่แล้วหรือฉันใด	จะให้จำตายเสียครั้งนี้ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นบุษบามารศรี
ค้อนให้แล้วตอบไปทันที	เป็นไฉนฉะนี้ไม่เข้ายา
จะฟังความก็ไม่เข้าหู	ดูน่าสมเพชเป็นหนักหนา
คอยแต่จะตื่นอยู่อัตรา	ดังชาวป่าไม่เคยเข้าเวียงชัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สองกษัตริย์สุริย์วงศ์เป็นใหญ่
เห็นอิเหนานั้นเคลิบเคลิ้มไป	ด้วยกริ่งใจได้ทำผิดมา
ให้คิดสงสารอะหนะนัก	จึงซ้ำถามลูกรักเสนหา
ถึงเหตุผลซึ่งพลัดพารา	ไฉนมาพร้อมกันอยู่เมืองนี้ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นมนตรีเรืองศรี
ฟังบัญชาจะแจ้งก็ยินดี	จึงชลีกรทูลสนองไป
ตั้งแต่แต่งกลเข้าลักนาง	จะปิดบังอำพรางก็หาไม่
จนไปอยู่ถ้ำอำไพ	มาแก้สงสัยจึงพลัดกัน
ต่างวิโยคโศกแสนระกำจิต	ดังชีวิตจะม้วยอาสัญ
จึงแปลงเป็นชาวป่าพนาวัน	เที่ยวค้นทุกเขตขัณฑ์ธานี
ครั้งถึงกาหลังก็พบกัน	ไม่สำคัญว่าองค์ยาหยี
ด้วยเป็นบุรุษเรืองฤทธี	ออกรบราวีก็มีชัย
แล้วพระน้องหนีไปปะตาปา	อยู่บนตะหลากันเขาใหญ่
ลูกรักแจ้งความก็ตามไป	พานางมาไว้ในพารา
ซึ่งข้าละเมิดเพราะเบาจิต	โทษนั้นก็ผิดเป็นหนักหนา
ทั้งทำให้เคืองพระบาทา	พระผ่านฟ้าจงโปรดปรานี ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นบุษบามารศรี
ชลเนตรคลอเนตรเทวี	โศกีพลางทูลสนองไป
เมื่อลูกกับพี่เลี้ยงทั้งสอง	อยู่ในถ้ำทองผ่องใส
ออกมาชมบุหงาให้พาใจ	พอเกิดพยุใหญ่เป็นโกลา
หอบเอาระแทะทองลอยลิ่ว	ปลิวไปในกลางเวหา
ตกแดนประมอตันนัครา	ก็โศกาปิ้มจะม้วยชีวี
องค์ปะตาระกาหลาแปลงกาย	เป็นชายรูปทรงส่งศรี
ให้กริชแล้วสาปสรรทันที	ลูกนี้พากันสัญจรไป
ฝ่ายท้าวประมอตันมาเล่นป่า	เห็นข้าก็รับเข้ากรุงใหญ่
รักเป็นโอรสยศไกร	จะให้ผ่านซึ่งไอศวรรยา
จึงอุบายลาเที่ยวจรลี	จะหาที่คู่ชอบเสนหา
ครั้นถึงกาหลังพารา	ก็เข้าไปวันทาพระภูมี
นางทูลแต่ต้นจนปลาย	บรรยายความทุกข์ถ้วนถี่
จนพบพระเชษฐาธิบดี	ให้ทราบธุลีพระบาทา ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สียะตราทรงโฉมเสนหา
กราบลงแล้วทูลกิจจา	ซึ่งลูกรักลาไปเล่นไพร
เพราะคิดถึงพี่นางกับเชษฐา	จะว่างเว้นเวลาก็หาไม่
ครั้นมาถึงกลางพนาลัย	แลไปเห็นบุหรงรูจี
งามสรรพสารพางค์พรายพรรณ	ดังสุวรรณมรกตสดสี
ให้มีความรักใคร่พันทวี	ขับพาชีเลี้ยวไล่สกุณา
ครั้นติดตามไปจะใกล้ทัน	นกนั้นรีบบินถาบถา
เห็นไกลแกล้งหยุดรำรา	ล่อให้ตามมาในกลางไพร
จนถึงแดนกาหลังพระบุรี	ลูกนี้จะรู้ตัวก็หาไม่
มยุรานั้นสูญหายไป	พอพี่เลี้ยงพลไกรมาทัน
จึงคิดอุบายมารยา	แปลงเป็นชาวป่าพนาสัณฑ์
เข้าไปบังคมพระทรงธรรม์	มิได้รู้จักกันกับพี่ยา
แล้วพระทูลแถลงแจ้งความ	ตามซึ่งได้ลักขนิษฐา
จนตกไปถึงเมืองมะงาดา	ให้ทราบบาทาพระภูมี ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระทรงภพกุเรปันเรืองศรี
ทั้งท้าวดาหาธิบดี	กับราชเทวีทั้งสิบองค์
ได้ฟังโอรสบุตรี	มีความละห้อยจิตพิศวง
ชลนัยน์ไหลหลั่งถั่งลง	ต่างทรงกันแสงร่ำไร
ท้าวกาหลังทั้งห้ามเหสี	จะกลั้นความโศกีก็มิได้
ร่ำรักนัดดายาใจ	แซ่ไปทั้งสนมนารี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ โอด

๏ แล้วสองพระองค์ทรงศักดิ์	จึงตรัสแก่ลูกรักทั้งสี่
ซึ่งเกิดเหตุเภทภัยทั้งนี้	เพราะผลกรรมมีแต่ก่อนมา
หากปะตาระกาหลามาช่วย	อะหนะจึงไม่ม้วยสังขาร์
ทีนี้จะเกษมเปรมปรา	แก้วตาอย่าอาวรณ์ร้อนใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๓๒
๓๒