๏	 เมื่อนั้น	พระทรงภพลบโลกนาถา
ครั้นถึงเกยแก้วรัตนา	พอเวลาสิ้นแสงรวีวร
ดาวเดือนเลื่อนลอยโพยมหน	อำพนโอภาสประภัสสร
เสด็จจากรถทรงอลงกรณ์	บทจรขึ้นยังปราสาทชัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	เอนองค์ลงเหนือบัลลังก์อาสน์	จะไสยาสน์เป็นสุขก็หาไม่
ให้กลุ้มกลัดซัดทรวงดวงใจ	ดั่งเรือดไรไต่ทั่วอินทรีย์
บันดาลร้อนรนพ้นนัก	ดั่งอัคนิรุทรมาจุดจี่
แต่ผุดลุกผุดนั่งไม่สมประดี	อยู่ในแท่นที่สุพรรณพราย
จึ่งเยี่ยมสิงหาสน์บัญชรชัย	ชมแสงแขไขจำรัสฉาย
หวังให้นํ้าฟ้าต้องกาย	จะได้หายซึ่งความรำคาญ
ครั้นวายุพัดอ่อนอ่อน	กลับบันดาลร้อนดั่งเพลิงผลาญ
เหลือบเห็นฝูงอนงค์นงคราญ	ผ่านฟ้ายิ่งกริ้วโกรธา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏	เหม่เหม่ดูดู๋อี่กำนัล	ชวนกันมานั่งประชุมหน้า
แกล้งแต่งจริตกิริยา	มาเย้ยเยาะข้าหรือว่าไร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ศัพท์ไทย

๏	ตรัสพลางฉวยชักพระขรรค์ทรง	ส่งเสียงกระทืบบาทหวาดไหว
กวัดแกว่งคือไฟ	ไล่ฝูงนารี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
รื้อ

๏	อี่เอยอี่กำนัล	กูจะบั่นเกล้าเกศี
พาอี่กาลี	วิ่งหนีไปไย
มึงมาชวนกัน	เย้ยหยันกูได้
ว่าพลางภูวไนย	เลี้ยวไล่ไปมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	นางเอยนางกำนัล	ตัวสั่นตกใจหนักหนา
ความกลัวอาญา	ผ่านฟ้าพันทวี
ต่างร้องตรีดตราด	หวีดหวาดวิ่งหนี
ล้มลุกคลุกคลี	อึงมี่โกลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
รื้อ

๏	ครั้นเอยครั้นเห็น	สาวศรีหนีเร้นไม่รอหน้า
พระกริ้วโกรธา	ยิ่งกว่าไฟกัลป์
คลั่งคลุ้มกลุ้มกลัด	กวัดแกว่งพระขรรค์
เลี้ยวไล่ฟาดฟัน	กำนัลวุ่นไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
ร่าย

๏	เมื่อนั้น	นางสีดาเยาวยอดพิสมัย
เห็นพระองค์ผู้ทรงฤทธิไกร	คลั่งไคล้ไล่ฝูงนารี
ความตกใจกลัวตัวสั่น	จึ่งสั่งกำนัลสาวศรี
จงไปทูลพระลักษมณ์ภูมี	ว่าเรานี้ให้เชิญเสด็จมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	สาวใช้คนสนิทเสน่หา
รับพระเสาวนีย์นางกัลยา	ถวายบังคมลาแล้วรีบไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงจึ่งคลานเข้าเฝ้า	น้อมเกล้านบนิ้วประนมไหว้
ทูลความตามข้อรับสั่งใช้	ขององค์อรไททุกประการ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์ผู้ปรีชาหาญ
ตกใจดั่งจะสิ้นชนมาน	ผ่านฟ้าก็รีบจรลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	จึ่งน้อมเศียรเกล้าอภิวาทน์	แทบบาทสมเด็จพระลักษมี
ท่ามกลางอนงค์นารี	ในที่ปราสาทอลงกรณ์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นวลนางสีดาดวงสมร
เห็นพระอนุชาฤทธิรอน	จึ่งมีสุนทรตรัสไป
บัดนี้สมเด็จพระเชษฐา	จะเข้าที่ไสยาก็หาไม่
ไล่พิฆาตฟาดฟันกำนัลใน	ตกใจวิ่งวุ่นทุกนารี
จึ่งให้ไปเชิญเสด็จเจ้า	ขวัญข้าวผู้เพื่อนยากพี่
จงออกไปเฝ้าพระภูมี	เห็นที่จะคลายพระโกรธา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	จึ่งองค์พระลักษมณ์กนิษฐา
รับพระเสาวนีย์นางกัลยา	กราบกับบาทาแล้วรีบไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงเข้ากอดพระบาท	ยอกรอภิวาทน์บังคมไหว้
ทูลว่าพระองค์ทรงภพไตร	เหตุใดมาเป็นดั่งนี้ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วเรืองศรี
เห็นพระอนุชาร่วมชีวี	ภูมีค่อยได้สติมา
จึ่งตรัสว่าดูก่อนเจ้าลักษมณ์	น้องรักแสนสุดเสน่หา
ตัวพี่เข้าที่ไสยา	เหนือแท่นรัตนาอำไพ
ให้กลุ้มจิตดั่งต้องพิษศร	กายาเร่าร้อนไม่นอนได้
จะเป็นเหตุผลประการใด	จงค้นดูให้ทั่วบัดนี้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์ทรงสวัสดิ์รัศมี
ก้มเกล้ารับสั่งพระจักรี	ถวายอัญชุลีแล้วเข้ามา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ค้นไปในห้องปราสาท	พระยี่ภู่ปูลาดก็เลิกหา
ฉากม่านลับแลทวารา	ไม่เห็นประหลาดตาสิ่งใด
จึ่งเข้าค้นแท่นบรรทม	บรมไสยาสน์องค์ใหญ่
เห็นกระดานชนวนวางไว้	ใต้ที่บรรจถรณ์พระนารายณ์
เขียนรูปทศพักตร์ยักษี	ภูมีตกใจใจหาย
ใครหนอบังอาจไม่กลัวตาย	ทำให้ระคายเคืองพระบาทา
ครั้นกูจะเอาซ่อนไว้	เกรงภัยพระบรมเชษฐา
คิดแล้วก็หยิบกระดานมา	ถวายพระจักราทรงธรรม์ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์รังสรรค์
ทอดพระเนตรเห็นรูปทศกัณฐ์	บันดาลกริ้วโกรธคือไฟ
จึ่งมีพระราชบรรหาร	เหวยอี่พนักงานน้อยใหญ่
ใครเขียนรูปอสุราซ่อนไว้	ในใต้แท่นที่ไสยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ฝูงนางกำนัลซ้ายขวา
ความกลัวพระราชอาชญา	หน้าตาไม่เป็นสมประดี
ครั้นจะทูลตามจริงให้แจ้งเหตุ	ก็เกรงองค์อัคเรศมเหสี
แลดูหน้ากันทุกนารี	มิรู้ที่จะทูลประการใด
แต่พระองค์ตรัสถามเป็นหลายหน	จะออกปากสักคนก็หาไม่
ครั้นกระทืบบาทก็ตกใจ	บังคมไหว้แล้วก้มพักตรา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	นางสีดาผู้ยอดเสน่หา
เห็นพระองค์กริ้วโกรธโกรธา	กัลยารำพึงคะนึงคิด
ครั้นกูจะนิ่งอยู่บัดนี้	น่าที่นางในจะได้ผิด
ด้วยอาชญาองค์พระทรงฤทธิ์	เวราจะติดตัวไป
ประการหนึ่งจะเป็นที่ติฉิน	ทั้งหลายจะหมิ่นนินทาได้
ว่าตัวกูทำแล้วสินิ่งไว้	ให้ผู้อื่นต้องภัยไม่ปรานี
คิดแล้วจึ่งคลานเข้าไปเฝ้า	น้อมเกล้าประณตบทศรี
อันรูปทศกัณฐ์อสุรี	ข้านี้ละเมิดพระอาญา
เหตุด้วยสาวใช้ผู้หนึ่ง	มาใส่กลถามถึงยักษา
แล้ววอนให้เขียนรูปเจ้าลงกา	ต่อหน้าพระสนมนางใน
ข้าบาทประมาทไม่ทันรู้	มันรบจะดูก็เขียนให้
บัดเดี๋ยวนางนั้นหายไป	ตกใจด้วยกันทุกนารี
จะลบล้างเท่าไรก็ไม่หมด	ยิ่งปรากฏเป็นรูปยักษี
พอเสด็จถึงเกยมณี	จึงซ่อนไว้ใต้ที่ไสยา ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
ได้ฟังยิ่งกริ้วโกรธา	กระทืบบาทชี้หน้าแล้วตรัสไป
เหม่เหม่ดูดู๋อี่ทรลักษณ์	ชั่วช้าอัปลักษณ์หยาบใหญ่
เสียแรงกูรักดั่งดวงใจ	ควรหรือเป็นได้เพียงนี้
ลอบเขียนรูปชู้ไว้ชมเล่น	ครั้นเห็นซัดใส่เอาทาสี
อนิจจาไม่รู้ว่ากาลี	เสียทีไปตามเอามึงมา
ทำศึกปิ้มปางตัวตาย	กลับเป็นแสนร้ายสองหน้า
แม้นแจ้งว่ารักอสุรา	กูจะรับมึงมาด้วยอันใด
ว่าแล้วตรัสสั่งพระลักษมณ์	อี่สีดาจักเลี้ยงไว้ไม่ได้
เร่งเร็วจงพาตัวไป	ฆ่าเสียแต่ในราตรี
อย่าให้แจ้งถึงสามพระมารดา	แหวะดวงจิตมาให้พี่
จะดูใจอี่กาลกิณี	ที่มันแพศยาอาธรรม์ ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์สุริย์วงศ์รังสรรค์
ได้ฟังพระองค์ทรงสุบรรณ	ให้ล้างชีวันนางสีดา
ตกใจดั่งพญามัจจุราช	มาฟันฟาดเศียรเกล้าเกศา
ครั้นจะขอโทษทัณฑ์กัลยา	เห็นว่ายังทรงพระโกรธนัก
จำเป็นจำรับพระโองการ	ของพระอวตารทรงจักร
จึ่งพาพี่นางนงลักษณ์	ไปให้พ้นพักตร์ภูมี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ ทยอย

๏	ครั้นมาลับคลองพระนัยน์เนตร	น้อมเกศกราบบาทนางโฉมศรี
แล้วมีพจนารถวาที	เป็นกรรมของพี่ได้ทำมา
ครั้นน้องจะทูลขอโทษ	เห็นทรงพระโกรธอยู่หนักหนา
ว่าพลางกันแสงโศกา	ปิ้มประหนึ่งชีวาจะวายปราณ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด

๏	เมื่อนั้น	นางสีดาผู้ยอดสงสาร
จึ่งว่าแก่พระลักษมณ์ชัยชาญ	ผ่านฟ้าไม่ทรงพระปรานี
ผิดแต่เขียนรูปทศพักตร์	ใช่จะจงใจรักยักษี
พี่ทูลความตามเหตุซึ่งเกิดมี	พระมิได้ไถ่ถามเอาความจริง
มาสั่งให้พิฆาตฟาดฟัน	สารพันว่าชั่วไปทุกสิ่ง
จนใจสุดที่จะท้วงติง	จะนิ่งตายไปตามเวรา
อันธรรมดาโลกทั้งหลาย	เกิดแล้วย่อมตายถ้วนหน้า
ว่าพลางตรัสถามพระอนุชา	เจ้าจะฆ่าพี่ที่แห่งใด ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์ผู้มีอัชฌาสัย
สะอื้นพลางทางทูลอรไท	จะนำไปให้พ้นธานี
ด้วยว่าที่นี้เป็นในเมือง	ฝูงคนจะลือเลื่องอึงมี่
อดสูไพร่ฟ้าประชาชี	ไม่รู้ชั่วดีจะนินทา
ทูลพลางทางเช็ดชลเนตร	นำองค์อัคเรศเสน่หา
รีบเร่งออกจากพารา	ไปตามมรคาพนาลัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงซึ่งป่ากาลวาต	เห็นนิโครธรุกขชาติสูงใหญ่
ก็พาพระพี่นางเข้าไป	ยังร่มไม้ใกล้เชิงคีรี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้

๏	เมื่อนั้น	โฉมนางสีดามารศรี
นั่งลงทรงโศกโศกี	เทวีตรัสแก่พระอนุชา
วันนี้ตัวพี่จะลาแล้ว	น้องแก้วแสนสุดเสน่หา
เคยยากเย็นเข็ญใจด้วยกันมา	จะไม่ได้เห็นหน้าสืบไป
โทษพี่ผิดพลั้งแต่เพียงนี้	ใช่ที่จะถึงตายก็หาไม่
มาตรแม้นชั่วช้าประการใด	ย่อมแจ้งแก่ใจพระน้องรัก
ถึงว่าจะสิ้นชีวาวาย	จะสู้ถือสัจตายให้ประจักษ์
จงฆ่าพี่เสียเถิดนะเจ้าลักษมณ์	ให้สิ้นเวรสิ้นรักกันวันนี้ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
โอ้

๏	เมื่อนั้น	องค์พระอนุชาเรืองศรี
ได้ฟังพระราชเสาวนีย์	โศกีกราบทูลกัลยา
ซึ่งพระองค์ครองสัจสุจริต	ก็แจ้งจิตน้องนี้ไม่กังขา
ถึงทศพักตร์มันลักไปลงกา	ยังรักษาองค์ไว้ไม่มลทิน
ผ่องแผ้วดั่งแก้วบรมจักร	สุรารักษ์นักสิทธ์ก็แจ้งสิ้น
แม้นพิรุธทุจริตราคิน	ก็จะสิ้นชนมานเมื่อลุยไฟ
เหตุนี้เพราะเพื่อผลกรรม	ซึ่งทำไว้แต่ก่อนมาซัดให้
สุดคิดที่จะล้างชีวาลัย	เชิญเสด็จไปตามเวรา
ทูลพลางแสนโศกแสนเทวษ	ชลนัยน์นองเนตรทั้งซ้ายขวา
ซบพักตร์ลงกับบาทา	โศกาเพียงสิ้นชีวัน ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด
ร่าย

๏	เมื่อนั้น	โฉมนางสีดาสาวสวรรค์
เห็นพระน้องโศกาจาบัลย์	กัลยาตรัสปลอบไปทันที
โอ้อนิจจาเจ้าลักษมณ์	ขอบใจพ้นนักซึ่งรักพี่
เมื่อรับสั่งให้ล้างชีวี	ปรานีไม่ฆ่าจะปล่อยไป
พ่อจะไปเฝ้าองค์พระทรงฤทธิ์	จะได้ดวงชีวิตที่ไหนให้
มาล่วงรับสั่งพระภูวไนย	โพยภัยจะมีแก่น้องยา
ซึ่งเจ้าเมตตาการุญ	พระคุณอยู่พี่เป็นหนักหนา
ไม่ขอทนทุกข์เวทนา	เร่งฆ่าเสียเถิดบัดนี้ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์ทรงสวัสดิ์รัศมี
น้อมเศียรสนองพระเสาวนีย์	น้องจะฆ่าพี่นางนั้นฉันใด
ประการหนึ่งพระองค์ก็ทรงครรภ์	แก่เดือนคืนวันเติบใหญ่
เอ็นดูนัดดายาใจ	หญิงชายไม่แจ้งประจักษ์ตา
สงสารจะมาพลอยตาย	น้องนี้เสียดายเป็นหนักหนา
เชิญเสด็จไปตามเวรา	ตัวข้าจะคืนเข้าธานี
จะเบี่ยงบ่ายกราบทูลพระทรงฤทธิ์	ถึงผิดก็จะรับใส่เกศี
จะแทนคุณพี่นางด้วยภักดี	มิได้มีอาลัยแก่ชีวัน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นวลนางสีดาสาวสวรรค์
ฟังพระอนุชารำพัน	กัลยารำพึงคะนึงคิด
นิจจาเอ๋ยสงสารเจ้าลักษมณ์	ซื่อตรงจงรักสุจริต
ไหนจะฆ่ากูสิ้นชีวิต	เพราะว่ามีจิตเมตตา
จำจะเสกแสร้งอุบาย	ด้วยถ้อยคำหยาบคายมารษา
ตัดพ้อว่ากล่าวเป็นมารยา	ให้โกรธาขัดแค้นละอายใจ
จึ่งจะสิ้นเมตตาการุญ	หวนหุนฆ่าฟันกูเสียได้
คิดแล้วจึ่งมีวาจาไป	เออไฉนฉะนี้พระลักษมณ์
ตัวท่านสิเป็นเพชฌฆาต	ถือราชอาชญาพระทรงจักร
ไม่ทำตามบัญชาพระหริรักษ์	มาเยื้องยักจะทำร้ายเรา
เพราะเห็นว่าเป็นคนโทษ	สันโดษอยู่ในเงื้อมมือเจ้า
แกล้งกล่าววาจาให้เพราะเพรา	โลมเลาดั่งจริงทุกสิ่งไป
อันคิดนี้พอเข้าใจอยู่	ด้วยกลางไพรใครหารู้เห็นไม่
จึ่งหน่วงไว้ให้ช้ำระกำใจ	ดีแล้วหรือไรให้ว่ามา ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์สุริย์วงศ์กนิษฐา
ได้ฟังดั่งหนึ่งสายฟ้า	มาฟอนฟาดกายาพระทรงฤทธิ์
ให้ล้มลงเหนือพื้นสุธาดล	มืดมนคลั่งคลุ้มกล้มจิต
ร้อนรุ่มสุมทรวงอยู่ด้วยพิษ	รำพึงคิดเห็นจริงทุกสิ่งไป
อันถ้อยคำที่ว่าทั้งนี้	เป็นประเวณีโลกวิสัย
ด้วยกูกับนางมากลางไพร	ชั่วดีผู้ใดไม่ล่วงรู้
ธรรมดาสตรีกับบุรุษ	ที่วิมุตติมลทินแก่กันอยู่
ใครห่อนจะเห็นใจกู	จะมีผู้กระหายนินทา
จำเป็นจะประหารชีวี	จึ่งจะสิ้นราคีไปภายหน้า
คิดแล้วชักพระขรรค์อันศักดา	เงื้อง่าจะฆ่าบังอร ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิดฉิ่ง

๏	กลับคิดพิศวงสงสาร	ถึงหลานในครรภ์ดวงสมร
ให้เร่าร้อนฤทัยดั่งไฟฟอน	อาวรณ์สลดระทดใจ
ชลเนตรแถวถั่งหลั่งลง	จะดำรงพระองค์มิใคร่ได้
พระขรรค์พลัดจากพระหัตถ์ไป	ภูวไนยทรุดองค์ลงโศกา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด

๏	ครั้นได้สติสมประดี	ยอกรชุลีเหนือเกศา
กราบลงแทบบาทแล้วสมา	ขออย่ามีเวราต่อกัน
จำเป็นจะทำตามโองการ	ของพระอวตารรังสรรค์
ว่าแล้วจับพระแสงพรายพรรณ	จะพิฆาตฟาดฟันนางเทวี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เงื้อขึ้นแล้วยืนตะลึงอยู่	แลดูองค์พระมเหสี
มิรู้ที่จะประหารชีวี	ภูมีกลับนั่งลงโศกา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏	แล้วคิดเกรงองค์พระทรงจักร	หักใจดับโทมนัสสา
ลุกขึ้นแกว่งพระแสงศักดา	หลับตาลงแล้วก็หวดไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง

๏	พระขรรค์แก้วศักดาวราวุธ	หลุดจากพระกรหารู้ไม่
สำคัญว่าพี่นางบรรลัย	สลบไปไม่เป็นสมประดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นวลนางสีดามารศรี
ครั้นพระลักษมณ์ประหารชีวี	ไม่ระคายอินทรีย์กัลยา
ด้วยเดชความสัตย์ของนงคราญ	ทั้งบุญญาธิการโอรสา
พระขรรค์กลับกลายเป็นมาลา	ลอยมาสอดสวมพระศอไว้
เห็นพระลักษมณ์นั้นล้มสลบอยู่	จะรู้สมประดีก็หาไม่
คิดว่าสุดสิ้นชีวาลัย	ตกใจสวมกอดเข้าโศกี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
โอ้

๏	สะอื้นพลางว่าโอ้เจ้าเพื่อนยาก	พ่อเคยลำบากมาด้วยพี่
เมื่ออยู่ยังโคธาวารี	พระจักรีไปตามมฤคา
พี่หยาบช้าว่าขานประการใด	ดวงใจไม่ถือโทษา
ครั้งทำสงครามในลงกา	ต้องเทพสาตราพวกพาล
ถึงห้าครั้งไม่สิ้นชีวิต	กลับมาสถิตราชฐาน
พ่อได้เสวยสุขสำราญ	ไม่ช้านานสักเท่าใดมี
ครั้งนี้เพราะพี่คิดประมาท	วาดรูปทศพักตร์ยักษี
พระอวตารให้ประหารชีวี	จะสู้ตายแทนพี่ไม่กลัวภัย
อันคุณของพระอนุชา	ดินแดนแผ่นฟ้าไม่เปรียบได้
เมื่อเจ้าสูญสิ้นชีวาลัย	พี่จะตายไปตามน้องรัก
รํ่าพลางฟูมฟายชลเนตร	แสนทุกข์แสนเทวษเพียงอกหัก
ยอกรข้อนทรวงเข้าฮักฮัก	นงลักษณ์สลบลงทันที ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ โอด

๏	ครั้นต้องละอองนํ้าค้าง	เย็นซาบสารพางค์นางโฉมศรี
ฟื้นกายคืนได้สมประดี	เทวีต้ององค์พระอนุชา
เห็นยังอ่อนอุ่นละมุนอยู่	ก็รู้ว่าไม่สิ้นสังขาร์
ยอกรขึ้นตั้งสัตยา	ประกาศฝูงเทวาทุกทิศ
เดชะความสัจของข้านั้น	ซื่อตรงเที่ยงธรรม์ไม่ทุจริต
ขอให้พระลักษมณ์ผู้เรืองฤทธิ์	คืนได้ชีวิตมาบัดนี้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	ครั้นอธิษฐานแล้วก็ลูบลง	ที่องค์อนุชาเรืองศรี
บันดาลเป็นทิพวารี	ซับซาบอินทรีย์ด้วยสัจจา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์สุริย์วงศ์กนิษฐา
ครั้นฟื้นคืนได้สติมา	เห็นพี่นางกัลยาไม่บรรลัย
มีความชื่นชมโสมนัส	ยกหัตถ์บังคมประนมไหว้
แล้วกล่าววาจาถามไป	เป็นไฉนพี่นางไม่วายปราณ
อันพระขรรค์แก้วเล่มนี้	มีคมดั่งกรดกล้าหาญ
แม้นฟันเหล็กเพชรก็แหลกลาญ	มาบันดาลหายไปกับกร
อันพวงสุวรรณมาลัย	งามไปด้วยทิพเกสร
สวมใส่พระศอดั่งอาภรณ์	บังอรพระได้แห่งใดมา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นวลนางสีดาเสน่หา
ได้ฟังจึ่งมีวาจา	เมื่อแก้วตาฟันพี่ลงนั้น
ก็คิดว่าม้วยชีวาลัย	จะลาเจ้าไปสู่สวรรค์
เดชะความสัจที่เที่ยงธรรม์	พระขรรค์ไม่ระคายอินทรีย์
กลับกลายเป็นพวงมาลัย	สวมสอดอยู่ในพระศอพี่
ว่าแล้วเปลื้องพวงมาลี	ยื่นให้พระศรีอนุชา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	จึ่งองค์พระลักษมณ์กนิษฐา
รับพวงสุวรรณมาลา	มาจากหัตถานางอรไท
ก็กลับกลายไปเป็นพระขรรค์	ทรงธรรม์ยอกรบังคมไหว้
แล้วมีวาจาทูลไป	ด้วยใจชื่นชมยินดี
อันซึ่งความสัตย์ของพระองค์	มั่นคงประเสริฐเป็นศักดิ์ศรี
ผ่องแผ้วดั่งแก้วไม่ราคี	เลิศลํ้าสตรีในโลกา
เป็นมหามหัศจรรย์นัก	ประจักษ์แจ้งทั่วทศทิศา
ถึงพระองค์จะจากนครา	เห็นว่าจะไม่มีภัย
เชิญเสด็จไปตามกรรมก่อน	อย่าทุกข์ร้อนพระทัยหม่นไหม้
ตัวน้องจะกลับเข้าเวียงชัย	มิให้ทันรุ่งสุริยัน ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นวลนางสีดาสาวสวรรค์
ฟังพระอนุชาร่วมชีวัน	อัดอั้นตันใจโศกา
จึ่งว่าดูก่อนเจ้าลักษมณ์	น้องรักผู้ยอดเสน่หา
พี่จะไปตามกรรมเวรา	ทนทุกข์เวทนาในพงพี
ตัวเจ้าจะกลับคืนไป	ยังในอยุธยาบุรีศรี
ทำไฉนจะได้ดวงชีวี	ไปถวายภูมีเป็นสำคัญ
พระองค์จะทรงพระโกรธ	ลงโทษโดยพระทัยหุนหัน
ฝ่ายเจ้าก็จะสิ้นชีวัน	จอมขวัญจะคิดประการใด ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์ผู้มีอัชฌาสัย
สะอื้นพลางทางทูลสนองไป	จะปรารมภ์ไยถึงน้องยา
สงสารแต่องค์พระพี่	จะจรลีผู้เดียวในกลางป่า
ตรำฝนทนแดดเวทนา	อนาถาลำบากด้วยกันดาร
จะผินพักตร์ไปพึ่งผู้ใด	อาศัยอยู่กินเป็นถิ่นฐาน
จะลำบากยากใจทรมาน	สงสารเป็นพ้นพันทวี
ว่าแล้วน้อมเศียรอภิวาทน์	กราบลงแทบบาทบทศรี
ชลนัยน์นองพักตร์โศกี	ภูมีแข็งใจจรจรัล ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	แล้วหยุดยืนอยู่ดูมา	เห็นพี่นางโศกากันแสงศัลย์
ยิ่งสลดระทดใจจาบัลย์	ทรงธรรม์มากอดพระบาทไว้ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	โศกายอกรขึ้นเหนือเกศ	ประกาศฝูงเทเวศน้อยใหญ่
บรรดาเจ้าป่าพระไพร	ห้วยไศลสุมทุมพุ่มพง
ทั้งท้าวหัสนัยน์เทวราช	อีกพระกมลาสน์ครรไลหงส์
วิรูปักษ์เวสสุวัณฤทธิรงค์	วิรุฬหกแลองค์ทตรฐ
หนึ่งพระอิศโรโมลิศ	อันสถิตไกรลาศอลงกต
ทั้งหกห้องฟ้าแลโสฬส	ทั่วทศทิศจงเมตตา
ขอฝากสมเด็จพระพี่	อย่าให้มีอันตรายที่ในป่า
รํ่าพลางถวายบังคมลา	ไปตามมรคาพนาดร ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เดินทางหว่างไม้ไพรสัณฑ์	ด้วยแสงจันทร์จำรัสประภัสสร
ให้เยือกเย็นพระทัยอาวรณ์	ถึงบังอรพี่นางสีดา
โอ้ว่าปางก่อนก็เคยยาก	แสนลำบากสามองค์ไปเดินป่า
ต้องฝนทนแสงพระสุริยา	แต่มีเพื่อนเจรจาด้วยกันไป
ครั้งนี้พระพี่องค์เดียว	จะแลเหลียวหาเห็นผู้ใดไม่
ยิ่งวิเวกสงัดในพงไพร	จะตกใจไหวหวาดประหวั่นกาย
ด้วยสัตว์จตุบททวิบาท	จะร้องตรีดหวีดหวาดขวัญหาย
จะไสยาสน์เหนือพื้นธุลีทราย	แสนลำบากยากกายพระพี่นัก
นิจจาเอ๋ยคิดน่าสงสาร	จะทนทุกข์ทรมานเพียงอกหัก
ใครจะช่วยเชิญองค์นงลักษณ์	ไปได้ที่พักให้พ้นภัย
แล้วทั้งพระองค์ก็ทรงครรภ์	จะเดินดั้นในดงกระไรได้
รํ่าพลางสลดระทดใจ	ภูวไนยทรุดองค์ลงโศกี ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ โอด
ยานี

๏	เมื่อนั้น	ฝ่ายท้าวหัสนัยน์เรืองศรี
เสด็จในเวไชยันต์รูจี	พร้อมเทพนารีกัลยา
ให้บันดาลร้อนรนสกนธ์กาย	ดั่งเพลิงพรายเผาผิวมังสา
จึ่งเล็งทิพเนตรลงมา	ยังพื้นมหาสุธาธาร
ก็แลเห็นองค์พระลักษมณ์	บ่ายพักตร์จะคืนเข้าราชฐาน
แม้นมิได้ดวงใจเยาวมาลย์	พระอวตารจะลงโทษทัณฑ์
ฝ่ายองค์สีดาเทวี	โศกีวิโยคโศกศัลย์
ไม่มีที่อาศัยในอารัญ	ทั้งทรงพระครรภ์ลูกยา
จะแสนลำบากยากกาย	จะซุกล้มซอนตายที่ในป่า
จำกูจะไปช่วยชีวา	อย่าให้สองกษัตรามีภัย ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย

๏	คิดแล้วเสด็จยุรยาตร	จากวิมานเมรุมาศเขาใหญ่
เหาะระเห็จเตร็จฟ้าด้วยว่องไว	ลงไปยังพื้นปถพี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ กลม

๏	จึ่งบันดาลให้เป็นเนื้อทราย	ตายอยู่ริมชายพนาศรี
แทบทางพระลักษมณ์จรลี	ด้วยฤทธีท้าวเทวัญ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์สุริย์วงศ์รังสรรค์
ครั้นคลายโศกาจาบัลย์	ก็จรจรัลมาโดยมรคา
จึ่งเหลือบแลเห็นเนื้อทราย	นอนอยู่ริมชายพฤกษา
พิศดูก็รู้ว่ามรณา	สมดั่งปรารถนาก็ยินดี
ควรกูจะแหวะเอาดวงจิต	ถวายพระจักรกฤษณ์เรืองศรี
แทนพระหทัยนางเทวี	ตามมีพระราชโองการ
คิดแล้วก็แวะเข้าไป	ใต้ต้นไม้ใหญ่ไพศาล
ชักพระขรรค์แก้วชัยชาญ	ก็แหวะดวงวิญญาณ์มฤคา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	ได้แล้วก็เสด็จยุรยาตร	จากร่มรุกขชาติใบหนา
รีบเร่งดำเนินเดินมา	ยังศรีอยุธยาธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงจึ่งคลานเข้าไปเฝ้า	น้อมเกล้าประณตบทศรี
ทูลถวายซึ่งดวงชีวี	ในที่ท่ามกลางนางกำนัล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วรังสรรค์
ยื่นกรรับดวงชีวัน	ทรงธรรม์พินิจพิศไป
สำคัญว่าจิตนางเทวี	จะรู้ว่ามฤคีก็หาไม่
จึ่งตรัสแก่พระลักษมณ์ผู้ร่วมใจ	เห็นแล้วหรือไฉนอนุชา
แต่หัวใจมันยังวิปริต	เหมือนจิตเดียรัจฉานที่กลางป่า
กระนี้หรือจะไม่รักอสุรา	อนิจจาเสียทีที่เลี้ยงมัน
ทั้งพี่ทั้งเจ้าก็หลงกล	ไม่แจ้งว่าทรชนโมหันธ์
ตรัสแล้วเสด็จจรจรัล	เข้าห้องสุวรรณอำไพ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ

๏	เมื่อนั้น	นางสีดาเยาวยอดพิสมัย
แลตามพระลักษมณ์จนลับไป	อรไทเปลี่ยวใจเปล่าตา
ครั้นได้ยินลิงค่างครามครึม	เค้ากู่กระหึมก้องป่า
ทิ้งทูดท้วงทักไปมา	ชะนีไห้โหยหาเพื่อนกัน
ไก่ตกใจตื่นกระตากก้อง	นกแสกแถกร้องเสียงสนั่น
กระเวนไพรเพรียกพร้อมกระเวนวัน	จักจั่นแจ้วเจื้อยวิเวกใจ
พยัคฆาปีบเปรี้ยงเสียงกระหึม	ช้างครึมเย่อชักหักไผ่
ให้คร้ามกลัวตัวสั่นหวั่นพระทัย	ทรามวัยซบพักตร์ลงโศกา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ โอด

๏	แล้วขืนใจระงับดับเทวษ	เช็ดชลเนตรทั้งซ้ายขวา
จึ่งดำริตริไปด้วยปรีชา	แม้นว่าจะอยู่ในที่นี้
เป็นหญิงผู้เดียวเปลี่ยวกันดาร	จะเป็นภักษาหารแก่เสือสีห์
จำจะอตส่าห์จรลี	ไปให้พบที่พึ่งพัก
คิดแล้วย่างเยื้องยุรยาตร	งามวิลาสลํ้านางทั้งไตรจักร
ยอกรไหว้ฝูงสุรารักษ์	นงลักษณ์เสด็จด้วยแสงจันทร์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เพลง
โอ้ร่าย

๏	เดินพลางพลางโศกแสนเทวษ	ชลนัยน์นองเนตรกันแสงศัลย์
อุราเร่าร้อนแดยัน	จาบัลย์ครวญครํ่ารํ่าไร
โอ้อนิจจานะอกเอ๋ย	เวรสิ่งใดเลยมาซัดให้
ไม่ควรที่เป็นก็เป็นไป	จะตกไร้ร้อยยากลำบากองค์
ครั้งก่อนก็จากราชฐาน	ทรมานอยู่ในไพรระหง
ครั้งนี้ผู้เดียวมาเดินดง	ไหนจะคงคืนชีพชีวี
โอ้ว่าน้องรักเจ้ากลับไป	เมื่อไม่ได้ดวงชีวิตพี่
ถวายองค์สมเด็จพระจักรี	น่าที่จะม้วยชีวัน
คิดคิดจะใคร่กลั้นใจตาย	ไปเกิดกายชาติใหม่ในสวรรค์
หากเอ็นดูบุตรที่ในครรภ์	ขวัญข้าวจะพลอยมรณา
โอ้ว่าเดชะกุศล	ผลบุญหนหลังของลูกข้า
ขอจงฝูงเทพเทวา	รักษาอย่าให้มีภัย
รํ่าพลางอาดูรพูนเทวษ	ชลเนตรแถวถั่งหลั่งไหล
วังเวงวิเวกพระฤทัย	ไปในพนมพนาลี ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ เพลง

๏	เมื่อนั้น	องค์ท้าวหัสนัยน์เรืองศรี
ครั้นพระลักษมณ์กลับไปธานี	จึ่งนิมิตอินทรีย์ด้วยศักดา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏	บัดเดี๋ยวกลับเป็นมหิงส์	งามยิ่งกว่าฝูงที่ในป่า
ยกหูชูหางวางมา	ยังนางสีดาบังอร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เข้าใกล้แล้วกล่าววาที	ดูก่อนโฉมศรีสายสมร
เหตุใดโศกาอาวรณ์	เที่ยวสัญจรอยู่ที่ในไพร
ผู้เดียวเปลี่ยวใจไม่มีเพื่อน	ถิ่นฐานบ้านเรือนอยู่ที่ไหน
ไม่กลัวสัตว์ป่าพนาลัย	จะไปแห่งใดนางเทวี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นวลนางสีดามารศรี
ได้ฟังมหิงสาพาที	เทวีจึ่งแจ้งกิจจา
ข้าเป็นมเหสีพระราม	มีนามสีดาเสน่หา
พระองค์ให้ลงพระอาญา	ก็เล่ามาเสร็จสิ้นทุกประการ
จนใจจึ่งต้องท่องเที่ยว	ผู้เดียวไม่มีถิ่นฐาน
แสนยากลำบากด้วยกันดาร	ทรมานชอกชํ้าระกำใจ
พี่มหิงส์จงได้เมตตา	ช่วยพาข้าไปที่อาศัย
พระฤๅษีมุนีอยู่แห่งใด	น้องจะได้พำนักเลี้ยงชีวี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	มหิงสาหัสนัยน์เรืองศรี
ได้ฟังจึ่งตอบวาที	อย่าโศกีเร่าร้อนวิญญาณ์
จะพาไปให้พบพระดาบส	อันทรงพรตญาณฌานกล้า
เจ้าจงเดินตามเรามา	ว่าแล้วนำหน้าพาไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	พอรุ่งก็ถึงอาศรม	พระบรมสิทธาอาจารย์ใหญ่
ฝ่ายองค์สมเด็จหัสนัยน์	ก็กลับไปยังทิพย์วิมาน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางสีดาเยาวยอดสงสาร
ครั้นเห็นอาศรมพระทรงญาณ	นงคราญชื่นชมด้วยสมคิด
อันความวิโยคโศกศัลย์	ค่อยบรรเทาสร่างสว่างจิต
เข้าไปถวายอัญชุลิต	องค์พระนักสิทธ์ยังกุฎี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	เมื่อนั้น	พระวัชมฤคฤๅษี
ครั้นเห็นองค์อัครเทวี	มีความฉงนสนเท่ห์ใจ
จึ่งว่าดูก่อนนงลักษณ์	ผู้จำเริญพักตร์ดั่งแขไข
ถิ่นฐานบ้านเรือนอยู่แห่งใด	นามกรชื่อไรกัลยา
เหตุใดจึ่งมาแต่ผู้เดียว	เปล่าเปลี่ยวอนาถที่ในป่า
ไม่กลัวสิงสัตว์จะบีฑา	กูเห็นเป็นน่าอัศจรรย์ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	โฉมนางสีดาสาวสวรรค์
ได้ฟังวาจาพระนักธรรม์	กัลยาน้อมเศียรอัญชุลี
แล้วแถลงแจ้งซึ่งกิจจา	ข้าชื่อสีดามารศรี
เป็นอัครราชเทวี	องค์พระจักรีอวตาร
ซึ่งผ่านอยุธานคเรศ	มงกุฎเกศจรรโลงราชฐาน
เดิมข้าไปสรงชลธาร	กับฝูงนงคราญกัลยา
มีนางปีศาจแกล้งนิมิต	เหมือนสาวใช้ชิดสนิทหน้า
วอนให้เขียนรูปเจ้าลงกา	หลานนี้ก็พาซื่อไป
ครั้นเขียนลงแล้วไม่ลบหาย	จึ่งเกิดวุ่นวายเป็นเหตุใหญ่
พระรามคิดแหนงแคลงใจ	ว่าข้ารักใคร่ทศกัณฐ์
สั่งให้พระลักษมณ์เอาตัวมา	ผลาญชีวาเสียให้อาสัญ
พระอนุชาพิฆาตฟาดฟัน	พระขรรค์กลายเป็นพวงมาลี
เห็นสัจแจ้งจริงประจักษ์ใจ	จึ่งขับให้มาในพนาศรี
เป็นบุญได้พบพระมุนี	หลานนี้ขอฝากชีวา ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระดาบสผู้ทรงสิกขา
ได้ฟังคำนางสีดา	มีจิตเมตตาอาลัย
จึ่งว่าดูดู๋พระราม	จะไถ่ถามให้ประจักษ์ก็หาไม่
เมื่อครั้งทศพักตร์มันลักไป	ภูวไนยตามผลาญอสุรินทร์
ได้นางมาลุยเพลิงถวายสัตย์	ตัดข้อวิมุตติสงสัยสิ้น
ประจักษ์แจ้งทั่วฟ้าแดนดิน	หรือมาคิดกินแหนงไม่ต้องการ
ซึ่งเป็นทั้งนี้ก็เพราะกรรม	จึ่งจำให้พลัดพรากราชฐาน
อย่าอาวรณ์ร้อนรํ่ารำคาญ	จะเลี้ยงหลานมิให้ราคี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	ครั้นเสร็จซึ่งสั่งสนทนา	จึ่งองค์พระมหาฤๅษี
ก็ร่ายพระเวทอันฤทธี	นิมิตคันธกุฎีทันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏	บัดเดี๋ยวก็เป็นอาศรม	เกิดขึ้นใต้ร่มพฤกษาใหญ่
ทั้งบรรจถรณ์อ่อนอาสน์อำไพ	มุ้งม่านเครื่องใช้ครบครัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นวลนางสีดาสาวสวรรค์
อยู่ด้วยพระมหานักธรรม์	ที่ในอรัญกุฎี
ปรนนิบัติเช้าเย็นเป็นนิจ	ดั่งบิตุเรศก่อเกิดเกศี
ทั้งนํ้าใช้นํ้าฉันแลอัคคี	กวาดแผ้วกุฎีทุกเวลา
จนครรภ์นั้นถ้วนทศมาส	จะประสูติพระราชโอรสา
ให้เจ็บปวดทั่วสกนธ์กายา	ดั่งว่าจะสิ้นชีวาลัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระวัชมฤคอาจารย์ใหญ่
รู้ว่าสีดาทรามวัย	อรไทจะประสูติลูกรัก
ตกใจวิ่งวุ่นทั้งอาศรม	แสนทุกข์ปรารมภ์เพียงอกหัก
จะเสกนํ้าก็ละลํ่าละลัก	พระนักสิทธ์ไม่เป็นสมประดี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา
 

๑๐๔
๑๐๔