๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงระตูมะงาดาเรืองศรี
ท้าวมีพระราชบุตรี	ทรงโฉมเป็นที่จำเริญตา
ชื่อว่าระเด่นดะราหวัน	ทรงธรรม์แสนสุดเสนหา
ท้าวกะระบูหมีราชา	ตุนาหงันกัลยาให้โอรส
ชื่อระเด่นยาหยามาหงัน	รูปโฉมโนมพรรณปรากฏ
จะแต่งงานให้งามตามยศ	ระตูยังงดวิวาห์ไว้
ด้วยองค์พระราชอนุชา	ชื่อสุหราปาตีศรีใส
ยังมิได้ครอบครองกรุงไกร	ตุนาหงันนางใดยังไม่มี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏ พระจะใคร่ให้น้องครองพารา	จึงตรัสถามเสนาทั้งสี่
บุตรีกรุงไกรใดดี	จะขอให้พระศรีอนุชา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ดะหมังบังคมเหนือเกศา
จึงทูลว่าข้าได้ยินลือมา	แต่ราชธิดากาหลังนั้น
ทรงโฉมประโลมจิตพิสมัย	ดังนางในฟากฟ้าสรวงสวรรค์
สององค์ทรงลักษณ์ละกลกัน	แต่คู่ตุนาหงันนั้นมี
อันจะขอโดยดีนั้นที่ไหน	พระบิดาจะให้นางโฉมศรี
องค์ท้าวกะปาหลันธิบดี	ก็เหมือนฉะนี้พระราชา
ครั้นขอโดยดีก็มิได้	ไปชิงชัยก็ม้วยด้วยโจรป่า
ชื่อว่าปันหยีมีฤทธา	องค์ศรีปัตหราเลี้ยงไว้ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูมะงาดาเป็นใหญ่
ได้ฟังตริตรึกนึกใน	แล้วจึงตรัสไปแก่เสนา
เราจะแต่งทหารตัวดี	จับตัวปันหยีที่แกล้วกล้า
เอามาผลาญเสียให้มรณา	ทั้งปวงจะว่าประการใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทั้งสี่เสนีผู้ใหญ่
จึงก้มเกล้าบังคมทูลไป	ถ้าทำเช่นนั้นได้เห็นชอบกล
แม้นว่าปันหยีนั้นบรรลัย	ถึงรบพุ่งชิงชัยไม่ขัดสน
อันเสนากาหลังแลไพร่พล	จะผจญรณรงค์ไม่เกรงกัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูผู้ผ่านไอศวรรย์
ได้ฟังจึงสั่งเสนาพลัน	ให้จัดสรรนักโทษในตรุมา
เลือกดูที่รู้สะกดสะดม	ขลังทั้งอาคมคาถา
แม้นจับโจรไพรได้มา	เงินตราผ้าเสื้อจะรางวัล
กูจะดูรูปทรงมันจงได้	เป็นไฉนจึงยิ่งยวดกวดขัน
จงสั่งผู้ที่จะไปนั้น	อย่าทำให้มันมรณา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ดะหมังรับสั่งใส่เกศา
มาสั่งพัสดีดังบัญชา	ให้เลือกหานักโทษคนสำคัญ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ จัดได้คนดีสี่คน	มนตร์ดลอาคมขลังขยัน
ดะหมังจึงถามทั้งสี่นั้น	ตัวจะขันอาสาหรือว่าไร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทั้งสี่ก็ก้มกราบไหว้
แล้วว่าข้าจะขออาสาไป	จับมาให้ได้ดังบัญชา
อย่าว่าแต่มิสาระปันหยี	ถึงว่าองค์ศรีปัตหรา
แม้นโปรดให้ไปจับเอาตัวมา	ก็จะสมปรารถนาภูวไนย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ดะหมังยินดีจะมีไหน
จึงเล่าชี้แจงให้แจ้งใจ	จงเร่งรีบไปอย่าได้ช้า ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	นักโทษทั้งสี่แกล้วกล้า
ต่านคนกราบไหว้แล้วไคลคลา	ออกจากมะงาดาธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ มาถึงกาหลังเวียงชัย	ก็พากันเที่ยวไปในกรุงศรี
จึงถามหญิงชายชาวบุรี	ว่าบ้านปันหยีอยู่แห่งใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ชาวเมืองบอกแจ้งแถลงไข
บ้านไหนฆ้องกลองก้องเวียงชัย	ปันหยีอยู่ในที่นั้น ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทั้งสี่ได้ฟังเกษมสันต์
ครั้นพระสุริยาสายัณห์	ก็เที่ยวฟังสำคัญในพารา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	มิสาระปันหยีสุกาหรา
เคยเล่นเต้นรำอยู่อัตรา	เมื่อวันชันษาจะปลอดภัย
พระมีจิตคิดถึงนางกันจะหนา	ครั้นเวลาสิ้นแสงสุริย์ใส
ยุรยาตรนาดกรคลาไคล	เสด็จไปยังห้องกัลยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เพลงฝรั่ง

๏ ครั้นถึงจึงนั่งเหนือแท่นทอง	พลางประคองเชยชิดขนิษฐา
บรรทมพูดเล่นเจรจา	สองสนิทนิทราหลับไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โลม ตระ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันรัศมีศรีใส
วันเมื่อจะมีเหตุเภทภัย	บังเอิญให้ร้อนอุรารำคาญ
จึงชวนเกนหลงมานั่งเล่น	บนแท่นที่นั่งเย็นเกษมศานต์
ให้เล่นเต้นรำสำราญ	เสียงฆ้องกลองสะท้านไปทั้งวัง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา เพลงมโหรี

๏ บัดนั้น	นักโทษเที่ยวมาในกาหลัง
ครั้นได้ยินเสียงฆ้องกลองดัง	ที่ในวังดาหาปาตี
จึงหยุดยับยั้งอยู่ที่นั่น	สำคัญว่าบ้านปันหยี
เห็นผู้คนสับสนจรลี	จึงถอยเข้าหาที่กำบังตา
ต่างคนต่างร่ายอาคม	โดยนิยมอุปเทห์คาถา
ข้าวเปลือกข้าวสารย้อมว่านยา	มนตราเสกซ้ำแล้วปรายไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ

๏ บัดนั้น	เสนากิดาหยันน้อยใหญ่
ทั้งนางสาวสรรค์กำนัลใน	เผอิญให้ง่วงเหงาหาวนอน
บ้างนั่งโยกโงกหงับหลับตา	ม้วนผ้าหนุนวางลงต่างหมอน
บ้างเอนอิงพิงเพื่อนซบซอน	เหมือนไม้ขอนกลิ้งกลางปัถพี
เหล่าเล่นเต้นรำร้องรับ	ต้องอาคมล้มหลับอยู่กับที่
บ้างฝันเห็นเคล้นเคลิ้มสมประดี	พูดจาอู้อี้ดังผีอำ
ที่แก่เฒ่าเฝ้าประตูคุดคู้หลับ	เหยียดขยับหยุกหยิกพลิกคว่ำ
บ้างหลงใหลละเมอเพ้อพำ	บรรดาดูฟ้อนรำไม่นำพา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันวิลิศมาหรา
ครั้นต้องอาคมมนตรา	ให้หาวนิทราเป็นพ้นไป
จึงชวนหลงหนึ่งหรัดขนิษฐา	เข้าที่ไสยาพิสมัย
สองสมชมชิดสนิทใน	บรรทมหลับไปในราตรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ กล่อม

๏ บัดนั้น	ตัวนายนักโทษทั้งสี่
ครั้นสงบสำเนียงเสียงพาที	ก็เดินดูทางที่จะขึ้นไป
เห็นบานบัญชรปิดสนิทสนม	สะเดาะด้วยอาคมไม่พักไข
เอาไม้ลำทำพาดเป็นบันได	ก็ปีนขึ้นไปได้ดังใจจง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ เข้าในห้องแก้วแพรวพรรณ	แลเห็นย่าหรันกับเกนหลง
บรรทมที่แท่นทองทั้งสององค์	รูปทรงโสภายาใจ
กล้องแกล้งแน่งน้อยน่าเอ็นดู	สมควรเป็นคู่พิสมัย
จึงร่ายเวทวิเศษซ้ำเป่าไป	หวังมิให้ฟั่นฟื้นตื่นนิทรา
แล้วอุ้มองค์ย่าหรันทันใด	ออกไปจากวังดาหา
รีบรัดดัดดั้นอรัญวา	ตรงไปมะงาดาธานี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงศาลาลูกขุนใน	จึงกราบไหว้เสนาทั้งสี่
แล้วเรียนเรื่องความตามคดี	บัดนี้ข้าไปได้ตัวมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	 เสนาดีใจเป็นหนักหนา
จึงพาพวกนักโทษเข้ามา	ยังที่ชั้นชาลาหน้าพระลาน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ เมื่อนั้น	ระตูมะงาดาห้าวหาญ
ครั้นอุทัยไตรตรัสชัชวาล	ภูบาลแต่งองค์ทรงอาภรณ์


จึงชวนมเหสีเสนหา	ทั้งราชธิดาดวงสมร
ยุรยาตรย่างเยื้องบทจร	เสด็จออกบัญชรชั้นชาลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ พร้อมหมู่อำมาตย์มนตรี	อัญชลีหมอบเฝ้าอยู่ข้างหน้า
เห็นนักโทษได้โจรไพรมา	พระราชาเกษมเปรมใจ
พลางพินิจพิศดูถ้วนถี่	รูปทรงส่งศรีมิใช่ไพร่
จึงมีพจนารถสั่งไป	จงแก้มนตร์กูจะไถ่ถามมัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทั้งสี่นักโทษคนขยัน
จึงแก้คาถาสะกดพลัน	ให้ย่าหรันนั้นฟื้นกายา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ รัว เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันวิลิศมาหรา
ครั้นฟื้นตื่นจากนิทรา	คว้าหาไม่พบพระน้องรัก
เห็นผิดวังดาหาปาตี	มิใช่ที่บรรทมในตำหนัก
แค้นขัดกลัดกลุ้มฤทัยนัก	คือใครไปลักเอาเรามา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	จึงมหาเสนียาสา
บอกว่าพระองค์ทรงนัครา	ให้หามาบังคมภูวไนย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันตอบคำแถลงไข
เราจะบังคมคัลด้วยอันใด	ถึงไหว้มิไหว้ก็เหมือนกัน
แม้นให้ไปหามาโดยดี	ก็จะอัญชลีไม่เดียดฉันท์
นี่ทำให้ผิดอย่างทางธรรม์	ประสงค์สิ่งไรนั่นเอาเรามา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนีคุกคามถามว่า
เอ็งนี้มีฝีมือเขาลือชา	เป็นนายโจรป่าพนาลี
เที่ยวเบียดเบียนไพร่ฟ้าประชากร	ได้ความเดือดร้อนทุกกรุงศรี
จงแจ้งความตามจริงบัดนี้	ตัวชื่อปันหยีหรือไร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันไม่พรั่นหวั่นไหว
ยิ้มพลางทางตอบไปทันใด	จะทำไมกับปันหยีนั้น
เรานี้แลเป็นอนุชา	นามกรชื่อว่าย่าหรัน
อันวิสัยโจรป่าพนาวัน	เช่นนั้นนับถือกันว่าดี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนาในไถ่ถามถ้วนถี่
เขียนคำให้การลงทันที	ตามคดีโดยจริงทุกสิ่งอัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์ระเด่นดะราหวัน
สถิตที่แกลแก้วแพรวพรรณ	เห็นย่าหรันรูปทรงโสภา
ให้คิดพิศวงสงสาร	เยาวมาลย์มีจิตเสนหา
ดูทำนองท่วงทีกิริยา	จะมิใช่โจรป่าน่าปรานี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระตูมะงาดาเรืองศรี
จึงตรัสสั่งดะหมังเสนี	อ้ายนี่มิใช่ตัวการ
ให้เร่งกลับไปจับอ้ายคนผิด	กูนี้ตั้งจิตจะปองผลาญ
แต่น้องยังหยาบช้าสามานย์	พี่มันจะหาญสักเพียงไร
ครั้นจะฆ่าย่าหรันเสียบัดนี้	จะสิ้นพวกไพรีก็หาไม่
จงเอาไปจำใส่ตรุไว้	ต่อได้ปันหยีมาจึงฆ่ามัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ดะหมังรับสั่งแล้วผายผัน
ออกมาซักนักโทษทั้งสี่นั้น	ไม่สืบให้แม่นมั่นด้วยอันใด
เร่งกลับไปจับปันหยี	มาถวายภูมีให้จงได้
แล้วสั่งให้พาย่าหรันไป	จำไว้ในตรุตรึงตรา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	ทำมะรงยามในซ้ายขวา
จึงคุมตัวย่าหรันนั้นมา	ลงทัณฑ์พันธนาไม่ปรานี
แล้วใส่ตรุตรึงตราตรากมั่น	ให้ผลัดกันคุมตัวกลัวจะหนี
นั่งยามตามไฟในราตรี	พัสดีเข้มงวดตรวจตรา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นดะราหวันเสนหา
แต่ได้เห็นย่าหรันวันนั้นมา	กัลยาจำนงจงรัก
นิ่งนึกตรึกตะลึงคะนึงใน	จะได้ใคร่ไปแถลงแจ้งประจักษ์
จะให้ความแพร่งพรายก็อายนัก	นงลักษณ์รัญจวนป่วนใจ
จึงเรียกพี่เลี้ยงทั้งสอง	เข้าไปในห้องพิสมัย
กระซิบบอกออกตามความใน	พี่เจ้าจงได้เมตตา
ข้าเห็นนักโทษน้องปันหยี	ให้เวทนาปรานีเป็นนักหนา
เปล่าเปล่าไปลักเอาเขามา	โทษาไม่มีแต่สักน้อย
พี่จงไปช่วยว่าขาน	สอดสนบนบานติดสอย
ถึงจะเสียทรัพย์นับร้อย	แต่ให้ค่อยคลายพ้นพันธนา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พี่เลี้ยงทั้งสองเสนหา
ยิ้มพลางทางสนองพระวาจา	จะอาสาให้สมอารมณ์ปอง
ทูลแล้วก็ชวนกันจัดสรร	เสื้อผ้าแพรพรรณสิ่งของ
ทั้งที่นอนหมอนมุ้งเงินทอง	ยกมาจากห้องพระบุตรี
จึงมอบเครื่องอานพานสลา	ยื่นส่งลงมาให้ทาสี
เสร็จแล้วก็พากันจรลี	ออกไปจากที่วังใน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ ชุบ

๏ ครั้นถึงหน้าตรุก็นั่งลง	พยักเรียกทำมะรงเข้ามาใกล้
หยิบข้าวของทองเงินออกทันใด	ยื่นให้แล้วกระซิบว่าพลัน
เอ็นดูเถิดนักโทษที่จับมา	เห็นพันธนาตรากตรำจำมั่น
จงทำคุณเอาบุญด้วยกัน	ช่วยผ่อนผันแต่พอให้เคลื่อนคลา
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ทำมะรงดีใจเป็นหนักหนา
ต่างรับสิ่งของทองเงินตรา	ว่าจะแก้ไขเป็นไรมี
จึงรีบถอดโซ่ตรวนฉับพลัน	กำชับกันมิให้อึงมี่
ลอบพาย่าหรันมาทันที	ให้อยู่ที่เรือนริมตรุนั้น ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	สองนางพี่เลี้ยงสาวสรรค์
จึงยกข้าวของมาฉับพลัน	เอาไปให้ย่าหรันทันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันเร่งคิดสงสัย
จึงถามว่าสองพี่อยู่แห่งไร	มาทำคุณน้องไว้ครั้งนี้ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	สองนางจึงแจ้งถ้วนถี่
ข้าเป็นพี่เลี้ยงพระบุตรี	ของนี้เยาวมาลย์ประทานมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันสนองสองนางว่า
ข้าขอบใจในองค์พระธิดา	พระคุณล้ำฟากฟ้าแดนไตร
ซึ่งโฉมตรูเอ็นดูประทานของ	เงินทองสอดเสียสินบนให้
มาตรแม้นชีวันไม่บรรลัย	จะได้สนองคุณพระบุตรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	สองนางพี่เลี้ยงสาวศรี
ยิ้มพรายชายเนตรให้รู้ที	แล้วลาจรลีมาฉับพลัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ

๏ ครั้นถึงจึงทูลนางโฉมยง	ข้าไปว่าทำมะรงก็ผ่อนผัน
แล้วแถลงแจ้งความทุกสิ่งอัน	ตามคำย่าหรันว่ามา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นดะราหวันหรรษา
จึงกระซิบสั่งสองกัลยา	จงไปว่าแก่นายทวารวัง
วิงวอนซ่อนความให้จงดี	ว่าสองพี่จะออกไปดูหนัง
เวลาค่ำรับส่งจงทุกครั้ง	เอาเงินไปสักชั่งให้ถึงใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พี่เลี้ยงรับสั่งบังคมไหว้
นับเงินแล้วพลันทันใด	ก็รีบไปยังที่ทวารา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ

๏ ครั้นถึงจึงเรียกนายประตู	ทำไมอยู่หรือเจ้าเรามาหา
แล้วนั่งลงกระซิบพูดจา	เอาเงินตราชั่งหนึ่งให้ทันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	นายประตูยินดีจะมีไหน
รับเงินแล้วว่าอย่าร้อนใจ	จะแก้ไขรับส่งจงทุกคืน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	สองนางได้ฟังก็ชมชื่น
เห็นวาจาว่ากล่าวนั้นยั่งยืน	ก็รีบคืนมาตำหนักพระธิดา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ

๏ ครั้นถึงจึงถวายอัญชลี	ทูลองค์เทวีด้วยหรรษา
นายประตูดีใจได้เงินตรา	จะคอยท่ารับส่งจงทุกวัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์ระเด่นดะราหวัน
กับพี่เลี้ยงสองราปรึกษากัน	พอสายัณห์เย็นย่ำค่ำควร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ชมตลาด

๏ จึงสระสรงคงคาสุธารส	น้ำดอกไม้ใสสดหอมหวน
จันทน์เจือนพคุณหนุนนวล	สุคนธาอบอวลละอองอาย
ทรงปรัดผัดพักตร์ผิวผ่อง	จับแสงเทียนทองส่องพระฉาย
ทรงภูษาปลอมแปลงแต่งกาย	นุ่งลายพื้นตองท้องพัน
ห่มสไบใส่กลิ่นอายอบ	หอมตรลบเฟื่องฟุ้งดอกประหนัน
ใส่ธำมรงค์เพชรพรายพรรณ	แล้วแย้มบัญชรช่องมองมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย

๏ เห็นห่างว่างคนเวลาหลับ	ดวงเดือนเลื่อนลับพฤกษา
จึงลอบหลีกเหล่ากำนัลนิทรา	ชวนสองกัลยาคลาไคล
เดินมาทางท้ายสนมนั้น	นายประตูรู้กันก็เปิดให้
แอบบังเงากำแพงแฝงไฟ	ตรงไปหน้าตรุทันที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เพลงช้า

๏ ครั้นถึงจึงหยุดอยู่นอกฝา	ให้สะเทินวิญญาณ์มารศรี
เสผลักพี่เลี้ยงนารี	เข้าไปสิพี่เป็นเพื่อนน้อง ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พี่เลี้ยงพาไปถึงในห้อง
เห็นย่าหรันแลดูรู้ทำนอง	ถวายซองสลาแล้วก็ออกไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันแจ้งจิตไม่สงสัย
จึงเสแสร้งแกล้งทำถามไป	ใครมาแต่ไหนดังนี้ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นดะราหวันโฉมศรี
อายเอียงเมียงพักตร์พาที	ข้าตามพี่ทั้งสองออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันยินดีเป็นหนักหนา
จึงเสด็จยุรยาตรคลาดคลา	ออกมานั่งชิดชมนาง ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ชาตรี

๏ น้องเอยน้องรัก	พิศพักตร์สารพัดไม่ขัดขวาง
งามรับสรรพสิ้นสารพางค์	ทั้งรูปร่างจริตกิริยา
บุญพี่จึงได้พบเจ้า	โฉมเฉลาเยาวยอดเสนหา
ขอเชิญพุ่มพวงดวงสุดา	สนทนาพาทีด้วยพี่ชาย
พี่เป็นนักโทษเจ้าโปรดปราน	สารพัดจัดประทานมามากหลาย
ได้ผ่อนผันพันธนาเคลื่อนคลาย	เหมือนโฉมฉายช่วยชูชีวิตไว้
ว่าพลางทางถดเข้าหา	อนิจจาถอยหนีพี่ไปไหน
สัพยอกหยอกยุดชายสไบ	ถูกต้องลองใจกัลยา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นดะราหวันเสนหา
เมียงชม้ายชายเนตรจำนรรจา	เวทนามายุดไว้ว่าไร
จะฟังความจึงตามออกมาดู	จะใคร่รู้โทษาว่าเป็นไฉน
ร้ายดีไม่เล่าให้เข้าใจ	ก่นแต่คว้าไขว่ไม่เมตตา


อย่ามือไวใจด่วนลวนลาม	ใช่จะตามมาด้วยเสนหา
นางผลักไสใส่กลโกรธา	อนิจจาทำได้ไม่ควรคิด ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
โลม

๏ ดวงเอยดวงสมร	อย่าสลัดตัดรอนไมตรีจิต
พี่รักนางพ่างเพียงชีวิต	หวังคิดจะประกอบตอบไมตรี
ตัวเป็นโจรไพรแต่ใจตรง	ไม่จำนงจงร้ายหน่ายหนี
เจ้าทำคุณพี่ยาไว้ครานี้	จะทดแทนโฉมศรีคุ้งวันตาย
ถ้าแม้นมีแก้วแหวนเงินทอง	จะสนองคุณนางให้มากหลาย
นี่ตกยากพรากพลัดมาเดียวดาย	มีแต่กายจะแทนคุณน้อง
ว่าพลางพระทางโลมเล้า	หยอกเย้าสัมผัสพระหัตถ์ต้อง
อิงแอบแนบเนื้อนวลละออง	กรตระกองฉวยฉุดยุดยื้อ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏ น้อยเอยน้อยใจ	นี่อะไรมาเลียมลองต้องถือ
นางสะบิ้งสะบัดปัดมือ	กระนี้หรือว่าสนองคุณกัน
ยังไม่เห็นจริงประจักษ์แต่สักนิด	คิดคิดก็เป็นน่าสรวลสันต์
จะเอาความชั่วมาพัวพัน	เมื่อไรนั่นอดสูจะรู้วาย
จะทำเล่นเช่นชู้ให้ช้ำจิต	อย่าพึงคิดว่าจะอวยลงด้วยง่าย
ไม่พอที่มีกรรมมาจำอาย	นางชายนัยเนตรค้อมคม ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
โลม

๏ แสนเอยแสนเฉลียว	เลี่ยงเลี้ยวตอบความงามสม
พี่ไม่กล่าวแกล้งแต่งลิ้นลม	เจ้าอย่าปรารมภ์หฤทัย
อันวิสัยโจรป่าพนาลี	เช่นนี้แลเรียกว่ารักใคร่
จะแทนคุณโฉมงามตามตกไร้	สิ่งไรมิให้อนาทร
ว่าพลางกุมกรกัลยา	เข้ามายังที่บรรจถรณ์
ถนอมแนบแอบองค์บังอร	ตระกองกรช้อนชมด้วยยินดี
คลึงเคล้าเย้ายวนชวนชิด	จุมพิตปรางเปรมเกษมศรี
เชยทรวงดวงปทุมมาลี	ภุมรีเอาซาบอาบละออง
พระพายพัดตามฤดูกาล	ฝนสวรรค์บันดาลตกต้อง
ขยายแย้มผกามณฑาทอง	ทั้งสองชื่นชมภิรมยา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ช้า

๏ เมื่อนั้น	ระเด่นดะราหวันเสนหา
ได้ร่วมรมย์สมศรีปรีดา	กัลยาจำนงปลงใจ
แรกรู้รสรักประจักษ์จิต	แสนสนิทพิศวงหลงใหล
หมอบเมียงเคียงข้างภูวไนย	ทรามวัยประดิพัทธ์ผูกพัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย

๏ ครั้นจวนรุ่งรังสีรวีวร	บังอรอำลาย่าหรัน
ชวนพระพี่เลี้ยงทั้งสองนั้น	จรจรัลไปตำหนักกัลยา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
ช้า

๏ มาจะกล่าวบทไป	ถึงเกนหลงหนึ่งหรัดขนิษฐา
ครั้นตื่นฟื้นองค์ขึ้นมา	แลหาไม่เห็นภูวไนย
ให้อัศจรรย์จิตพิศวง	พระโฉมยงหนีน้องไปไหน
แม้นมีที่เสด็จแห่งใด	อันจะทิ้งกริชไว้ก็ใช่ที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย

๏ คิดพลางเร่าร้อนฤทัยนัก	นงลักษณ์ลุกจากแท่นที่
พระหัตถ์ถือเทียนทองส่องอัคคี	จรลีลดเลี้ยวเที่ยวดู ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เพลงเร็ว

๏ ไม่ประสบพบองค์พระภูธร	เห็นแต่บัญชรนั้นเปิดอยู่
เอ๊ะไฉนฉะนี้นะอกกู	โฉมตรูก็กันแสงโศกี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏ แล้วปลุกพี่เลี้ยงทั้งสี่คน	แถลงเล่าเหตุผลถ้วนถี่
บัดนี้พระเชษฐาธิบดี	บรรทมอยู่ในที่หายไป
จะว่าเสด็จไหนก็เห็นผิด	หรือจะลืมกริชเสียได้
เห็นทีจะมีเหตุเภทภัย	จึงไปแต่องค์เอกา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พระพี่เลี้ยงตกใจเป็นหนักหนา
จึงพาเหล่าสาวสรรค์กัลยา	แยกย้ายรายหาทุกตำบล
ไม่เห็นที่ข้างในไปข้างหน้า	ค้นคว้าหลายกลับสับสน
สงสัยที่ไหนก็เข้าค้น	อลวนวุ่นวิ่งทั้งหญิงชาย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ สวนซ้ายสวนขวาเที่ยวหาจบ	ไม่พบภูวไนยแล้วใจหาย
พระพี่เลี้ยงเพียงจะสิ้นชีวาวาย	ต่างคนฟูมฟายด้วยน้ำตา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด
โอ้

๏ เมื่อนั้น	เกนหลงทรงโศกเป็นหนักหนา
ชักสไบเข้าปิดพักตรา	ยอกรข้อนอุรารันทด
ทอดองค์ลงกับที่บรรทมใน	ถอนฤทัยครวญคร่ำกำสรด
โอ้ว่าพระโฉมยงทรงยศ	ไม่ปรากฏว่าเสด็จไปแห่งใด
อกเอ๋ยอนิจจาครานี้	อันจะคงชีวีอยู่ที่ไหน
ร่ำพลางโศกาอาลัย	ทรามวัยสลบซบลง ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
ร่าย

๏ บัดนั้น	พระพี่เลี้ยงตกใจตะลึงหลง
ต่างเข้าแก้ไขนางโฉมยง	ก็คืนคงได้สมประดีมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	หลงหนึ่งหรัดเศร้าสร้อยละห้อยหา
ฉวยคว้าได้กริชของพี่ยา	จะแบหลาชีวันให้บรรลัย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	พระพี่เลี้ยงอกสั่นหวั่นไหว
เข้าแย่งยุดฉุดชิงกริชไว้	แล้วปลอบองค์อรไทเทวี
แม่อย่าโศกาอาดูร	พี่จะให้ไปทูลปันหยี
ว่าแล้วบาหยันอัญชลี	ออกไปจากที่ไสยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ จึงสั่งยะรุเดะทันใด	เร่งไปทูลเหตุพระเชษฐา
เชิญองค์ภูวไนยให้รีบมา	พระน้องจะแบหลาบัดนี้ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ยะรุเดะได้ฟังถ้วนถี่
ตกใจเพียงจะสิ้นสมประดี	รับคำสาวศรีแล้ววิ่งไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นมาถึงปันจะรากัน	ตัวสั่นร้องทูลแถลงไข
บัดนี้พระอนุชาชาญชัย	หายไปกับที่ไสยา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	มิสาระปันหยีสุกาหรา
ตกใจผวาตื่นขึ้นมา	แจ้งเหตุขนิษฐาทั้งสององค์
ให้เร่าร้อนฤทัยดังไฟกัลป์	ไม่ทันบ้วนพระโอษฐ์โสรจสรง
ฉวยคว้าได้กริชฤทธิรงค์	มาทรงพาชีลีลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงลงจากม้าที่นั่ง	ไปยังห้องทองขนิษฐา
เห็นสี่พี่เลี้ยงกับกัลยา	ยื้อคร่าช่วงชิงกริชกัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	เกนหลงหนึ่งหรัดเฉิดฉัน
กราบกับบาทบงสุ์พระทรงธรรม์	กำสรดโศกศัลย์แสนทวี
สะอื้นพลางทางทูลพี่ยา	จงเมตตาโปรดเกล้าเกศี
น้องจะแบหลาครานี้	ตายตามพระพี่ที่หายไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีเศร้าสร้อยละห้อยไห้
ส้วมสอดกอดองค์พระน้องไว้	แล้วโลมเล้าเอาใจไปมา
จงฟังวาจาพี่ยาก่อน	ดวงสมรอย่าเพ่อแบหลา
พี่จะให้ไปเที่ยวค้นคว้า	ทั่วทุกพาราแลพงไพร
แม้นย่าหรันนั้นม้วยชีวี	จงแบหลาเถิดพี่หาขัดไม่
ว่าพลางหยิบกริชนั้นมาไว้	แล้วเสด็จคลาไคลออกไปพลัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏ จึงสั่งสี่พี่เลี้ยงภูมี	กับสี่พี่เลี้ยงของย่าหรัน
พี่คุมโยธาสักห้าพัน	ออกไปอรัญวาลัย
เที่ยวสืบแสวงหวังฟังข่าว	เรื่องราวร้ายดีเป็นไฉน
สั่งเสร็จเสด็จคลาไคล	เข้าในห้องสุวรรณกัลยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ พระจึงตรัสสั่งประเสหรัน	กับบาหยันพี่เลี้ยงขนิษฐา
จงไปรับเหล่าระเด่นบุตรีมา	ยังวังดาหาปาตี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	บาหยันประเสหรันสาวศรี
รับรสพจนารถภูมี	ถวายอัญชลีแล้วรีบไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ชุบ

๏ ถึงปันจะรากันติกาหรัง	ก็ไปยังพระบุตรีศรีใส
ทูลความตามเรื่องรับสั่งใช้	เชิญเสด็จรีบไปอย่าช้า ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ฝ่ายระเด่นบุตรีถ้วนหน้า
ได้แจ้งวาทีก็ลีลา	ขึ้นรถรีบมาทันที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงวังดาหาพร้อมกัน	ลงจากรถสุวรรณเรืองศรี
ต่างองค์ย่างเยื้องจรลี	ไปเฝ้าปันหยีชาญชัย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีผู้มีอัชฌาสัย
สั่งระเด่นบุตรีทั้งปวงไป	จงอยู่เพื่อนอรไทอย่าไคลคลา
แล้วชวนกันตระโบมโลมเล้า	ให้พระน้องบรรเทาทุกขา
สั่งเสร็จเสด็จลีลา	มาทรงม้าคลาไคลเข้าในวัง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงเข้าไปอัญชลี	องค์ศรีปัตหรากาหลัง
ทูลแถลงแจ้งความให้ทรงฟัง	โดยดังเหตุผลแต่ต้นมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ท้าวกาหลังสุริย์วงศ์นาถา
ให้คิดพิศวงสงกา	อันเหตุนี้น่าอัศจรรย์
จึงสั่งให้เกณฑ์โยธา	ไปเที่ยวติดตามหาย่าหรัน
ปันหยีจงกลับไปฉับพลัน	น้องนั้นจะได้สร่างโศกี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระโฉมยงองค์มิสาระปันหยี
บังคมลามาขึ้นพาชี	ไปดาหาปาตีทันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	พระพี่เลี้ยงผู้มีอัชฌาสัย
เร่งรัดจัดทหารชาญชัย	พร้อมแล้วรีบไปจากพารา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ เลี้ยวลัดดัดดั้นดงดาน	ถ้ำธารทุกแห่งแสวงหา
แยกย้ายรายพลเที่ยวค้นคว้า	ทั่วสถานบ้านป่าพนาลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๒๗
๒๗