๏	 เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์ยักษี
ได้ฟังดั่งต้องอสุนี	มีความฉงนสนเท่ห์ใจ
เหตุไฉนมนุษย์สาธารณ์	บรรลัยลาญแล้วเป็นขึ้นมาได้
เหวยเหวยมโหทรจงเร่งไป	หาน้องร่วมใจกูขึ้นมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	จึ่งมโหทรมารยักษา
รับสั่งถวายบังคมลา	อสุราก็รีบจรลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม

๏	ครั้นถึงนบนิ้วอภิวาทน์	ทูลพญาอุปราชยักษี
ว่าข้าศึกนั้นรอดชีวี	บัดนี้ให้เชิญเสด็จจร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พญากุมภกรรณชาญสมร
ได้ฟังวาจามโหทร	ดั่งใครเอาศรมาเสียบใจ
นั่งนิ่งตะลึงรำพึงคิด	ร้อนจิตผะผ่าวดั่งเพลิงไหม้
ลุกจากแท่นแก้วแววไว	เสด็จไปเฝ้าองค์เจ้าลงกา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	จึ่งน้อมเศียรเกล้าบังคม	องค์พระบรมเชษฐา
ท่ามกลางอสูรเสนา	คอยฟังบัญชาพญามาร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ท้าวยี่สิบกรใจหาญ
เห็นพระอนุชาชัยชาญ	จึ่งมีโองการตรัสไป
ดูก่อนกุมภกรรณน้องรัก	ผู้ทรงสิทธิศักดิ์แผ่นดินไหว
ตัวเจ้าบอกพี่ว่ามีชัย	ฆ่ามนุษย์เสียได้แล้วกลับมา
บัดนี้ไพรีมีกำลัง	ไม่ม้วยชีวังสังขาร์
ยกทัพกลับคืนเข้าพลับพลา	แก้วตาจะคิดประการใด ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	กุมภกรรณผู้มีอัชฌาสัย
ได้ฟังบัญชาภูวไนย	บังคมไหว้สนองพระวาที
อันหอกโมกขศักดิ์วราวุธ	ฤทธิรุทรปราบได้ทุกราศี
ต้องใครไม่รอดชีวี	ครั้งนี้น้องอัศจรรย์นัก
ชะรอยไอ้พิเภกทรชน	บอกกลให้แก้โมกขศักดิ์
หาไม่ที่ไหนพระลักษมณ์	จักรอดชีวิตคืนไป
คิดคิดก็แค้นเหลือแค้น	แน่นอกปิ้มเลือดตาไหล
อันมนุษย์กับวานรไพร	จะฆ่าเสียให้ได้ด้วยความคิด
แต่น้องขอลาบทเรศ	ไปร่ายเวทวิทยาพิธีกิจ
ทดนํ้าเหนือทัพปัจจามิตร	ปิดเสียมิให้ไหลมา
ข้าศึกก็จะอดน้ำตาย	ด้วยอุบายไม่พักเข่นฆ่า
พระองค์ผู้ทรงศักดา	อย่าบัญชาให้แจ้งแก่โยธี ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์ยักษี
ได้ฟังน้องรักก็ยินดี	อสุรีสวมสอดกอดไว้
มิเสียทีเจ้ามีปรีชาชาญ	ทั่วทั้งไตรดาลไม่หาได้
ทีนี้มนุษย์กับลิงไพร	จะบรรลัยสิ้นพวกบรรดามา
อันหมู่ไพร่ฟ้าประชาชี	ทีนี้จะบรมสุขา
ตัวเจ้าผู้ทรงศักดา	แก้วตาของพี่จงรีบจร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พญากุมภกรรณชาญสมร
รับสั่งพระเชษฐาฤทธิรอน	ชุลีกรออกจากพระโรงคัล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงเสด็จเหนืออาสน์	อันโอภาสพรรณรายฉายฉัน
จึ่งบัญชาสั่งนางกำนัล	อันชื่อว่าคันธมาลี
กับสี่อนงค์ทรงลักษณ์	ที่ร่วมรักร่วมใจยักษี
ว่าเราจะไปตั้งพิธี	ในที่ริมฝั่งคงคา
กำหนดเจ็ดคืนเจ็ดวัน	เอ็งจงเก็บพรรณบุปผา
ไปส่งกูทุกเวลา	อย่าบอกแก่ใครให้แจ้งการ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	สั่งแล้วสระสรงทรงเครื่อง	อร่ามเรืองด้วยแก้วมุกดาหาร
จับกระบองเพชรรัตน์ชัชวาล	เหาะทะยานไปโดยอัมพร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ กราว

๏	ครั้นถึงฟากฝั่งชลาลัย	ซึ่งไหลไปมรกตสิงขร
มีต้นตร่างใหญ่ริมสาคร	กิ่งใบอรชรจำเริญตา
ร่มรื่นพื้นราบดั่งหน้าแว่น	ใต้ต้นมีแท่นแผ่นผา
ขึ้นนั่งบนบัลลังก์ศิลา	หลับตาอ่านเวทสำรวมใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ

๏	บัดเดี๋ยวกลับกายกลายเพศ	เท่าบรมพรหเมศสูงใหญ่
อสุรีย่างเยื้องคลาไคล	ลงไปยังท้องธารา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	ทอดองค์นอนขวางกลางนํ้า	บริกรรมพระเวทคาถา
จมอยู่ในท้องพระคงคา	มิได้เห็นกายาอสุรี
น้ำท้นวนวังไม่หลั่งไหล	ไปหน้าพลับพลาชัยศรี
เดชะด้วยฤทธิ์พิธี	วารีแห้งสิ้นจนดินทราย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ

๏	บัดนั้น	โยธาวานรทั้งหลาย
ครั้นแสงทองส่องพื้นโพยมพราย	นายไพร่ก็ไปยังคงคา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ รุกร้น

๏	ก็ถึงที่ฟากฝั่งชลธี	กระบี่จะลงล้างหน้า
เห็นน้ำแห้งถึงพื้นพสุธา	วานรก็คิดอัศจรรย์
ต่างทุกข์ที่จะอดนํ้าตาย	ไพร่นายตกใจตัวสั่น
หมู่ลิงวิ่งวนพัลวัน	บ้างปรึกษากันอึงไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	ก็มิได้ล่วงรู้เหตุผล	ทุกข์ทนทอดถอนใจใหญ่
เที่ยวดูตามท้องชลาลัย	ไม่เห็นสิ่งใดก็กลับมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏	ครั้นถึงลูกพระทินกร	วานรกราบลงพร้อมหน้า
แจ้งว่าบัดนี้คงคา	ที่ในมหาชลธาร
เคยได้อาศัยอาบกิน	ทุกหมู่กบินทร์ทวยหาญ
เหือดแห้งไปสิ้นถึงดินดาน	เกิดการวิบัติในนที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	สุครีพผู้ชาญชัยศรี
ได้ฟังตกใจพ้นทวี	พากระบี่เข้าไปยังพลับพลา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	จึ่งน้อมศิโรตม์บังคมทูล	นเรนทร์สูรปิ่นภพนาถา
บัดนี้กระบี่โยธา	ลงไปยังท่าชลาลัย
นํ้านั้นบันดาลแห้งสิ้น	แต่วานรจะกินก็ไม่ได้
ข้าคิดเห็นผิดประหลาดใจ	ไฉนมาเป็นดั่งนี้ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระตรีภูวนาถเรืองศรี
ได้ฟังตะลึงทั้งอินทรีย์	ภูมีฉงนสนเท่ห์นัก
จึ่งถามโหราคนขยัน	อันพญากุมภกรรณสิทธิศักดิ์
วานนี้มีชัยแก่พระลักษมณ์	เหตุใดขุนยักษ์ไม่ยกมา
นํ้าในคงคาก็เหือดแห้ง	เราคิดแคลงสงสัยหนักหนา
เหตุผลกลศึกอสุรา	มันทำมารยาประการใด ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	พิเภกผู้มีอัชฌาสัย
ได้ฟังพระองค์ทรงภพไตร	บังคมไหว้สนองพจมาน
อันซึ่งพญากุมภกรรณ	ไม่ยกพลขันธ์มาหักหาญ
ด้วยเพื่อนไปตั้งพิธีการ	อ่านเวททดนํ้าในนที
หวังจะตัดต้นกลศึก	ด้วยอุบายลํ้าลึกของยักษี
คงคาแห้งเหือดไปทั้งนี้	จะมิให้กระบี่อาบกิน
แม้นครบกำหนดเจ็ดวัน	พวกพลเรานั้นจะตายสิ้น
พิธีเลิศลบฟ้าดิน	อสุรินทร์เรียนต่อพรหมา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระสุริย์วงศ์องค์นารายณ์นาถา
ได้ฟังพิเภกโหรา	ผ่านฟ้าจึ่งตรัสถามไป
อันกุมภกรรณยักษี	ไปทำพิธีอยู่ที่ไหน
เราจะคิดอ่านประการใด	จึ่งจะได้ล้างพิธีมัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	พิเภกสุริย์วงศ์รังสรรค์
ฟังราชบัญชาพระทรงธรรม์	บังคมคัลแล้วทูลสนองไป
อันที่ซึ่งตั้งพิธีการ	ตัวข้าบทมาลย์หารู้ไม่
เว้นไว้แต่นางกำนัลใน	ซึ่งร่วมจิตชิดใช้อสุรี
ขอให้หนุมานฤทธิรณ	ไปซ้อนกลกุมภกรรณยักษี
แปลงกายให้เป็นสตรี	เข้าปลอมพาทีด้วยกำนัล
ก็จะรู้ที่อยู่ขุนมาร	ซึ่งไปอ่านพระเวทรังสรรค์
เร่งตามไปล้างพิธีมัน	น้ำนั้นก็จะไหลลงมา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วนาถา
ได้ฟังพิเภกโหรา	ผ่านฟ้ามีราชโองการ
ดูก่อนคำแหงวายุบุตร	ท่านผู้ฤทธิรุทรกล้าหาญ
จงไปล้างพิธีขุนมาร	ด้วยปรีชาชาญของวานร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	จึ่งศรีหนุมานชาญสมร
รับสั่งพระนารายณ์ฤทธิรอน	ชุลีกรแล้วคลานออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	จึ่งนบนิ้วขึ้นถวายบังคม	พระสยมภูวนาถนาถา
โอมอ่านพระเวทวิทยา	วานรนิมิตอินทรีย์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏	กายนั้นก็กลับเป็นเหยี่ยว	เรี่ยวแรงดั่งราชปักษี
ถาบถาราร่อนด้วยฤทธี	ไปวังอสุรีกุมภกรรณ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ แผละ

๏	เลื่อนลอยอยู่บนอากาศ	ตรงปราสาทแก้วฉายฉัน
แลเห็นฝูงนางกำนัล	สรวลสันต์เล่นอยู่ที่ชาลา
มีความชื่นชมด้วยสมคิด	ในจิตแสนโสมนัสสา
จึ่งร่อนเวียนวงลงมา	ริมมหาปราสาทรูจี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ คุกพาทย์

๏	แอบอยู่บังบานทวาเรศ	ให้ลับเนตรกำนัลสาวศรี
จึ่งอ่านพระเวทด้วยฤทธี	นิมิตอินทรีย์วานร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏	กลับกลายเป็นนางกำนัล	ผิวพรรณเป็นที่สโมสร
อ้อนแอ้นแน่งน้อยอรชร	กรายกรดำเนินออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง

๏	นั่งลงกลางฝูงนางทั้งหลาย	ทำสรวลสันต์ทักทายถ้วนหน้า
แล้วเสแสร้งแกล้งถามด้วยมารยา	ตัวข้านี้คิดหลากใจ
อันองค์พญากุมภกรรณ	จะออกไปโรมรันก็หาไม่
วันนี้เสด็จไปแห่งใด	หรืออยู่ในปราสาทรูจี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	นวลนางกำนัลสาวศรี
ได้ฟังจึ่งตอบวาที	เจ้านี้ใช่การอย่าเจรจา
อันองค์มหาอุปราช	ทรงธรรม์ธิราชนาถา
ไปตั้งพิธีกิจวิทยา	ที่ในมหาคงคาลัย
นอนขวางอยู่กลางกระแสชล	อ่านมนต์ทดน้ำมิให้ไหล
อันมนุษย์กับวานรไพร	จะม้วยบรรลัยด้วยฤทธี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	หนุมานซึ่งเป็นสาวศรี
ได้ฟังคำนางอสุรี	ทำเป็นยินดีแล้วตอบไป
ตัวข้าป่วยอยู่หลายวัน	อนิจจาหาทันรู้ไม่
ทีนี้ไพรีจะบรรลัย	เราจะได้เป็นสุขทุกเวลา
กลัวแต่พิเภกศัตรู	จะล่วงรู้ในกลยักษา
บอกแก่พระลักษมณ์พระรามา	ให้ล้างวิทยาพิธีกรรม์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	นวลนางอสุรีสาวสรรค์
คิดว่าเป็นเพื่อนกำนัล	ไม่สำคัญว่าพวกไพริน
ยิ้มแล้วก็กล่าววาจา	อันคำเจ้าว่านี้ควรสิ้น
ถึงใครใครทั้งในแผ่นดิน	จะล่วงได้ยินเราพาที
มาตรจะเที่ยวหาพญายักษ์	ไหนจักรู้แห่งตำแหน่งที่
เว้นแต่นางคันธมาลี	กับสี่นางซึ่งเก็บดอกไม้ไป
ส่งพญาอสุรีทุกเวลา	นอกนั้นใครหารู้ไม่
ถึงพิเภกผู้ปรีชาไว	จะบอกไพรีได้อย่าสำคัญ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	หนุมานซึ่งเป็นสาวสรรค์
ครั้นแจ้งแห่งคำกำนัล	รำพันบอกเล่าก็ปรีดา
จึ่งกล่าวอุบายเลี้ยวลวง	ข้านี้ลืมพวงบุปผา
ว่าแล้วก็เดินออกมา	จากฝูงอสุราอนงค์ใน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ชุบ

๏	ครั้นไกลพระราชนิเวศน์	ลับเนตรหามีใครเห็นไม่
ขุนกระบี่ผู้ปรีชาไว	สำรวมใจนิมิตอินทรีย์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏	กลับกลายเป็นเหยี่ยวเรี่ยวแรง	สองตาดั่งแสงมณีศรี
บินถาราร่อนด้วยฤทธี	ตรงไปที่สวนมาลา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ แผละ

๏	ราปีกหันเหียนเวียนวง	โผลงจับกิ่งพฤกษา
คอยดูห้านางกัลยา	จะออกมาเก็บดอกบุษบัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ฝ่ายคันธมาลีสาวสรรค์
กับสี่กัลยาวิลาวัณย์	ครั้นใกล้สายัณห์เวลา
ก็อาบน้ำทาแป้งแต่งตัว	ใส่น้ำมันหวีหัวผัดหน้า
นวลละอองผ่องแผ้วจำเริญตา	นุ่งห่มโอ่อ่าอรชร
จิ้มลิ้มพริ้มพร้อมทุกนางใน	ใครเห็นเป็นที่สโมสร
แน่งน้อยดั่งเทพกินนร	กรายกรไปสวนมาลี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เพลง
พระทอง

๏	ครั้นมาถึงที่อุทยาน	เกษมศานต์ทั้งห้ามารศรี
สรวลระริกซิกแซ่ทุกนารี	พาทีสัพยอกหยอกกัน
เที่ยวเก็บบุปผามาลาศ	พุทธชาดสุกรมนมสวรรค์
ซ่อนกลิ่นพิกุลมะลิวัลย์	กรรณิการ์การะเกดประยงค์
กุหลาบคัดเค้าสาวหยุด	ชาตบุษย์จำปามหาหงส์
ยี่สุ่นบุนนาคลินจง	กาหลงลำดวนสารภี
เก็บพลางทางขับโอดครวญ	โหยหวนฉ่ำเฉื่อยเรื่อยรี่
ชิงกันเด็ดดวงมาลี	สาวศรีลดเลี้ยวเที่ยวไป ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เพลง

๏	บัดนั้น	หนุมานซึ่งเป็นเหยี่ยวใหญ่
จับแอบอยู่กับกิ่งไทร	แลไปเห็นนางกำนัล
รูปทรงส่งศรีวิไลลักษณ์	ผิวพักตร์เพียงอัปสรสวรรค์
ทั้งห้ากัลยาวิลาวัณย์	พากันเที่ยวเก็บมาลี
นางหนึ่งหยุดเลือกบุษบง	ไกลฝูงอนงค์ทั้งสี่
พิศเพ่งเล็งทั่วทั้งอินทรีย์	ขุนกระบี่จำได้ทุกสิ่งอัน
มีความชื่นชมด้วยสมคิด	หมายล้างชีวิตให้อาสัญ
ก็โผตรงลงจับนางกำนัล	ด้วยกรงเล็บคีบคั้นพาไป ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏	รวดเร็วดั่งลมเพชรหึง	จะรู้ถึงสี่นางก็หาไม่
ขยี้เสียให้ม้วยบรรลัย	ที่ในพ่างพื้นเมฆา
ครั้นเสร็จสำเร็จฆ่านาง	กางปีกราร่อนบนเวหา
บินวงลงพื้นพสุธา	ยังสวนมาลาอสุรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ คุกพาทย์

๏	ลัดแลงเข้าแฝงพุ่มไม้	ให้ลับตานางในทั้งสี่
กลับกลายจากเพศสกุณี	ขุนกระบี่อ่านเวทนิมิตกาย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏	เป็นรูปอนงค์แน่งน้อย	แช่มช้อยอรชรเฉิดฉาย
เหมือนนางที่พาไปฆ่าตาย	เดินกรายเก็บดอกไม้ไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง

๏	บัดนั้น	สี่นางผู้มีอัชฌาสัย
สำคัญว่าเพื่อนร่วมใจ	มิได้รู้กลวานร
นั่งลงลำดับมาลี	ใส่พานมณีประภัสสร
พอชายบ่ายแสงทินกร	ก็รีบจรไปตามมรคา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เพลง

๏	ครั้นถึงริมฝั่งชลาลัย	ที่ต้นตร่างใหญ่ใบหนา
นั่งลงริมแท่นศิลา	วางพานบุปผามาลี
นบนิ้วประนมเหนือเกศ	บูชาพระเวทยักษี
แสนโสมนัสสาทุกนารี	ด้วยใจภักดีพญามาร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
ปลอมมากับนางพนักงาน	ทำเป็นวางพานจะบูชา
แลเห็นนํ้าท้นวนอยู่	ไม่ไหลไปบูรพทิศา
จึ่งพินิจพิศดูด้วยปรีชา	ก็รู้ว่าพญากุมภกรรณ
ลงอยู่ในท้องสาคร	วานรมีใจเกษมสันต์
ไหว้คุณพระอิศวรทรงธรรม์	ก็ร่ายพระเวทอันฤทธี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ

๏	บัดเดี๋ยวกายนั้นก็กลับกลาย	เป็นลูกพระพายเรืองศรี
กุณฑลขนเพชรรูจี	เขี้ยวแก้วมณีอลงกรณ์
ใหญ่เท่าบรมพรหมาน	สูงตระหง่านดั่งพระเมรุสิงขร
ผาดแผลงสำแดงฤทธิรอน	วานรกระทืบบาทา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	สี่นางกำนัลยักษา
แลเห็นกระบี่ผู้ศักดา	ทำอานุภาพเกรียงไกร
ตกประหม่าหน้าซีดไม่มีขวัญ	ตัวสั่นมิอาจจะดูได้
ร้องตรีดหวีดหวาดวิ่งไป	ล้มลุกไม่เป็นสมประดี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	หนุมานผู้ชาญชัยศรี
ผาดแผลงสำแดงฤทธี	ขุนกระบี่แหวกนํ้าลงไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	จึ่งเห็นพญากุมภกรรณ	นิมิตกายนั้นโตใหญ่
นอนขวางอยู่กลางชลาลัย	ปิดวารีไว้ด้วยฤทธา
ฉวยชักตรีเพชรออกจากกาย	ลูกพระพายกวัดแกว่งเงื้อง่า
โลดโผนโจนถีบอสุรา	ด้วยกำลังกายาวานร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	พญากุมภกรรณชาญสมร
เห็นกระบี่ผู้มีฤทธิรอน	แหวกสาครตามมาราวี
กริ้วโกรธพิโรธดั่งเพลิงจุด	ฉวยชักคทาวุธยักษี
ผุดลุกขึ้นจากนที	เข้าไล่ต่อตีหนุมาน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	ต่างแทงต่างรับกันสับสน	สายชลเป็นระลอกกระฉอกฉาน
เสียงสนั่นครั่นครื้นถึงบาดาล	ชลธารก็ไหลลงไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	คำแหงหนุมานทหารใหญ่
หลบหลีกรับรองว่องไว	เลี้ยวไล่โจมจับกุมภัณฑ์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เหยียบเข่าน้าวเศียรเงื้อตรี	ท่วงทีรวดเร็วดั่งจักรผัน
ต่างตีต่างแทงต่างฟัน	พัลวันกลอกกลับไปมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	กุมภกรรณสิทธิศักดิ์ยักษา
กระทืบบาทผาดโผนโจนมา	เข้าไล่เข่นฆ่าราวี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เผ่นขึ้นเหยียบบ่าวานร	กรชิงตรีเพชรกระบี่ศรี
กลอกกลับจับกันเป็นที	อสุรีตีต้องหนุมาน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
กริ้วโกรธพิโรธดั่งเพลิงกาล	โถมทะยานเข้าจับอสุรา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	โจนขึ้นเหยียบบ่ายืนหยัด	ป้องปัดตระบองยักษา
แทงด้วยตรีเพชรอันศักดา	ต้องกายพญากุมภัณฑ์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	น้องท้าวทศเศียรรังสรรค์
สุดฤทธิ์สุดคิดจะโรมรัน	สุดที่จะประจัญด้วยวานร
นิ่งนึกถวิลจินดา	ลิงนี้แกล้วกล้าชาญสมร
แม้นกูจะอยู่ต่อกร	ถ้าแพ้ฤทธิรอนไอ้ทรลักษณ์
จะอายแก่เทวาในโสฬส	อัปยศทั่วไปทั้งไตรจักร
เสียแรงเป็นวงศ์จตุรพักตร์	ทรงศักดาเดชมหึมา
คิดแล้วจึ่งองค์พญามาร	มิได้รอนราญเข่นฆ่า
ก็เหาะขึ้นยังกลีบเมฆา	หนีเข้าลงกาธานี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	หนุมานผู้ชาญชัยศรี
ครั้นเสร็จซึ่งล้างพิธี	กุมภกรรณนั้นหนีกลับไป
จึ่งขึ้นจากฝั่งสาคร	สำแดงฤทธิรอนแผ่นดินไหว
ถีบทะยานผ่านฟ้าด้วยว่องไว	ตรงไปสุวรรณพลับพลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงน้อมเศียรอภิวาทน์	ทูลพระภูวนาถนาถา
ตามซึ่งรณรงค์อสุรา	จนยักษาหนีเข้าธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระกฤษณุรักษ์เรืองศรี
ฟังหลานพญาพาลี	ยินดีดั่งได้โสฬส
จึ่งตรัสสรรเสริญศักดา	ท่านผู้เรืองฤทธาดั่งเพลิงกรด
ควรที่เป็นวายุโอรส	ใช้ไหนได้หมดเหมือนใจ
อันศัตรูหมู่พวกปัจจามิตร	ทั่วทั้งทศทิศอย่าต่อได้
ตรัสแล้วย่างเยื้องคลาไคล	เข้าในสุวรรณพลับพลา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏	เมื่อนั้น	ฝ่ายกุมภกรรณยักษา
ครั้นถึงพิชัยลงกา	ก็ขึ้นมายังท้องพระโรงคัล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	จึ่งน้อมเศียรถวายอภิวาทน์	พระเชษฐาธิราชรังสรรค์
สะท้อนถอนใจจาบัลย์	กุมภัณฑ์ก้มพักตร์ไม่พาที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ท้าวราพณาสูรยักษี
เห็นน้องท้าวผู้ร่วมชีวี	ทำทีกิริยาประหลาดใจ
จึ่งมีบัญชาประกาศิต	ดวงชีวิตของพี่เป็นไฉน
ตัวเจ้าสิลอบออกไป	ตั้งพิธีในคงคา
ไม่ทันถึงเจ็ดทิวาวาร	เกิดการสิ่งใดกนิษฐา
จึ่งรีบกลับคืนเข้ามา	พักตราไม่เป็นสมประดี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระยากุมภกรรณยักษี
ได้ฟังพระราชวาที	อสุรีอัดอั้นตันใจ
มิใคร่จะออกวาจา	สนองพระบัญชาไปได้
จึ่งทูลว่าตัวข้านี้ลอบไป	ตั้งพิธีในวาริน
เดชะด้วยวิทยามนต์	กระแสชลนั้นแห้งตลอดสิ้น
จนถึงภาคพื้นแผ่นดิน	แต่จะชัดช้อนกินก็ไม่มี
หนุมานมันตามลงไป	ชิงชัยถึงท้องวารีศรี
ทำลายให้เสียพิธี	น้องนี้จึ่งกลับเข้ามา
ความอายความแค้นเป็นสุดคิด	ดั่งชีวิตจะม้วยสังขาร์
พรุ่งนี้จะถวายบังคมลา	ไปเข่นฆ่าแก้แค้นแทนมัน ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	ทศพักตร์สุริย์วงศ์รังสรรค์
แจ้งว่าเสียกิจพิธีกรรม์	กุมภัณฑ์สลดระทดใจ
นิ่งขึงตะลึงรำพึงคิด	ร้อนจิตเพียงพิษเพลิงไหม้
จึ่งมีบัญชาตรัสไป	ซึ่งข้าศึกทำได้ดั่งนี้
ด้วยไอ้พิเภกทรชน	บอกกลมนุษย์กระบี่ศรี
หาไม่ที่ไหนไพรี	จะล่วงรู้ในพิธีการ
เสียแรงที่เกิดร่วมครรภ์	เลี้ยงมันดั่งเลี้ยงเดียรัจฉาน
ซึ่งเจ้าจะยกไปรอนราญ	จงผลาญให้ม้วยมรณา
จึ่งจะไม่ได้เป็นไส้ศึก	บอกการตื้นลึกไปภายหน้า
อันมนุษย์วานรที่ยกมา	เห็นว่าจะม้วยชีวี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พญากุมภกรรณยักษี
ฟังพระเชษฐาพาที	ดั่งวารีทิพย์มาเจือใจ
มีความอิ่มเอิบกำเริบฤทธิ์	คืนคิดมานะขึ้นมาได้
บังคมลาออกจากพระโรงชัย	ตรงไปปราสาทรัตนา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงจึ่งมีบรรหาร	สั่งเสนามารยักษา
เร่งเตรียมจัตุรงค์โยธา	ซึ่งแกล้วกล้าณรงค์ราวี
อีกทั้งรถทรงสำหรับศึก	อันพันลึกเทียมด้วยราชสีห์
พรุ่งนี้จะยกโยธี	ไปต่อตีมนุษย์วานร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	จึ่งเสนามารชาญสมร
รับสั่งแล้วถวายชุลีกร	ก็รีบบทจรออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี

๏	จัดหมู่จัตุรงค์องอาจ	เลือกล้วนสามารถแกล้วกล้า
ขุนช้างขี่ช้างชนะงา	กุมของ้าวง่ากรีดกราย
ขุนม้าถือหอกกลอกกลับ	ขี่ขับรวดเร็วเฉิดฉาย
ขุนรถขี่รถเรียงราย	ล้วนถือทองปรายหยัดยัน
พลเท้าล้วนเหล่าคำแหง	โตดำลํ่าแรงแข็งขัน
ถือคาบศิลารำพัน	บ้างกุมเกาทัณฑ์ลูกยา
ต่างตนต่างอวดฤทธิรุทร	กวัดแกว่งอาวุธเงื้อง่า
เตรียมทั้งรถทรงอลงการ์	คอยเสด็จพญาอสุรี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	กุมภกรรณสิทธิศักดิ์ยักษี
ครั้นแสงจันทร์ส่องฟ้าธาตรี	เสด็จเข้าสู่ที่ไสยา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ช้า

๏	เอนองค์ลงเหนือบรรจถรณ์	ยอกรก่ายพักตร์ยักษา
นิ่งนึกถวิลจินดา	ที่จะยกโยธาไปชิงชัย
แก้แค้นแทนหมู่ปัจจามิตร	แล้วคิดทอดถอนใจใหญ่
ครั้งนี้มนุษย์กับลิงไพร	ฤทธิไกรสามารถอาจนัก
ทั้งกำลังกายก็สามารถ	ปรีชาฉลาดแหลมหลัก
แล้วได้พิเภกขุนยักษ์	ไปเป็นจักษุบอกการ
กูจึ่งเสียทีปัจจามิตร	เสียคิดแก่ไอ้เดียรัจฉาน
หาไม่พระลักษมณ์จะวายปราณ	ด้วยหอกสุรกานต์กูพุ่งไป
ให้คลุ้มคลั่งคั่งแค้นอารมณ์	จะบรรทมหลับก็หาไม่
จนรุ่งรางสร่างแสงอโณทัย	เสด็จไปที่สรงคงคา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏	สุหร่ายแก้วโปรยปรายเป็นสายฝน	ทรงสุคนธ์เฟื่องฟุ้งด้วยบุปผา
สอดใส่สนับเพลาอลงการ์	ภูษารูปกินรีรำ
ฉลององค์ทรงประพาสพระกรน้อย	เกราะพลอยมรกตเขียวขำ
รัดอกรายบุษราคัม	ประจำยามตาบทิศสังวาลวัลย์
เฟื่องห้อยพลอยแก้วมุกดาหาร	ทับทรวงดวงประพาฬทับทิมคั่น
พาหุรัดทองกรมังกรพัน	ธำมรงค์เรือนสุบรรณกางกร
ทรงกุณฑลเกล็ดเพชรรัตน์	กรรเจียกแก้วจำรัสประภัสสร
จับมหาธนูฤทธิรอน	บทจรขึ้นรถสุรกานต์ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ

๏	จึ่งสั่งสารถีให้โบกธง	เลิกหมู่จัตุรงค์ทวยหาญ
โดยกระบวนพยุหขุนมาร	ออกจากพระทวารเวียงชัย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ กราว

๏	ครั้นมานอกราชนิเวศน์	ให้เกิดเหตุวิปริตลางใหญ่
ช้างม้าตื่นเต้นวุ่นไป	บันดาลให้เห็นอัศจรรย์
ทั้งรถที่พญามารทรง	กำกงไม่สะเทือนเลื่อนลั่น
ราชสีห์ซึ่งเทียมมาทั้งพัน	หน้านั้นก็กลับเป็นหน้าลา
ผีภูตทั้งสี่สำแดงกาย	เดินกรายผ่านทางขวางหน้า
กาแร้งบินว่อนร่อนมา	ถาบถาโฉบลงที่ธงชัย
พิณพาทย์เภรีไม่มีเสียง	สำเนียงพลโห่ดั่งร้องไห้
ธงทิวก็ไม่ปลิวสะบัดใบ	โขมดไพรกู่ร้องเยือกเย็น
พญามารหวาดหวั่นพรั่นจิต	ด้วยนิมิตประหลาดไม่เคยเห็น
สารพัดอุบัติมิได้เว้น	จำเป็นรีบรถบทจร ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงให้หยุดจัตุรงค์	ประทับลงแทบเนินสิงขร
คอยทัพมนุษย์ฤทธิรอน	จะยกพลนิกรออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระจักรรัตน์แก้วนาถา
ไสยาสน์เหนืออาสน์อลงการ์	ผ่านฟ้ารำพึงคะนึงคิด
ในการรณรงค์ชิงชัย	มิได้นิทราหลับสนิท
จนจันทรอ่อนแสงชวลิต	พระอาทิตย์อุทัยเรืองรอง
ดุเหว่าแว่วเพรียกเพราะเสนาะเสียง	สำเนียงสกุณาขันก้อง
หมู่แมลงภู่วะวู่ร้อง	เชยชาบละอองสุมาลี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย

๏	จึ่งชำระพระองค์ทรงเครื่อง	อร่ามเรืองดั่งองค์โกสีย์
จับศรพรหมาสตร์ฤทธี	ภูมีออกหน้าพลับพลา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	พร้อมท้าวพญาพานร	ชุลีกรเกลื่อนกลาดซ้ายขวา
พอได้ยินสำเนียงโกลา	ผ่านฟ้าตรัสถามพิเภกไป
อันทัพซึ่งยกมาโรมรัน	อสุรีกุมภกรรณหรือไฉน
หรือว่าอสูรตนใด	ออกมาชิงชัยราวี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	พญาพิเภกยักษี
ได้ฟังพระราชวาที	ชุลีกรสนองพระบัญชา
อันทัพที่ยกออกมานั้น	คือพญากุมภกรรณยักษา
วันนี้จะสิ้นชีวา	ด้วยชะตาถึงฆาตลัคน์จันทร์
ขอเชิญเสด็จพระสี่กร	ยกพวกพานรพลขันธ์
ออกไปสังหารกุมภัณฑ์	ให้มันสิ้นชีพชีวี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระสุริย์วงศ์องค์นารายณ์เรืองศรี
ได้ฟังพิเภกอสุรี	ภูมีชื่นชมด้วยสมคิด
พักตร์ผ่องดั่งดวงจันทรา	จึ่งมีบัญชาประกาศิต
ตรัสสั่งแก่ลูกพระอาทิตย์	ท่านผู้มีฤทธิ์ปรีชาญ
จงเร่งเกณฑ์แสนยากร	พวกพลวานรทวยหาญ
เตรียมทั้งรถแก้วสุรกานต์	เราจะไปรอนราญอสูรี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	พญาสุครีพกระบี่ศรี
รับสั่งสมเด็จพระจักรี	ถวายอัญชุลีแล้วออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี

๏	จัดเป็นอินทรีพยุหบาตร	นิลราชเป็นเศียรปักษา
นิลเอกนิลขันเป็นสองตา	ปากนั้นปิงคลาวานร
คอคือกระบี่ชมพูพาน	คำแหงหนุมานเป็นหงอน
ปีกขวาองคตฤทธิรอน	ปีกซ้ายเกสรทมาลา
เท้าซ้ายจัดนิลปาสัน	ฝ่ายนิลปานันเป็นเท้าขวา
กายนั้นคือจอมโยธา	หางคือพญานิลนนท์
จังเกียงเป็นเล็บสกุณี	โยธีทั้งหลายเป็นลายขน
ล้วนถืออาวุธทุกตน	ร่านรนลำพองคะนองฮึก
นายไพรล้วนมีศักดา	แกล้วกล้าเหี้ยมหาญทะยานศึก
ฤทธิแรงแข็งขันพันลึก	คึกคึกคอยเสด็จพระสี่กร ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระพงศ์จักรพรรดิทรงศร
จึ่งชวนพระลักษมณ์ฤทธิรอน	บทจรไปสรงวาริน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏	สองกษัตริย์ชำระสระสนาน	สุคนธารเกสรขจรกลิ่น
สนับเพลารายพลอยโกมิน	เชิงช่อนาคินทร์สังเวียนวง
ภูษาโกไสยต่างสี	ยกเครือเจ็ดคลีกระหนกหงส์
ชายไหวชายแครงฉลององค์	ต่างทรงทับทรวงสังวาลวัลย์
ตาบทิศเฟื่องห้อยมณีช่วง	พาหุรัดเพชรร่วงดวงกุดั่น
ทองกรฉลุแก้วมังกรพัน	ธำมรงค์เรือนสุบรรณกางกร
ต่างทรงมงกุฎดอกไม้ทัด	ขัดพระขรรค์เพชรรัตน์แล้วจับศร
งามดั่งสุริยันกับจันทร	บทจรไปขึ้นรถทรง ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ บาทสกุณี
โทน

๏	รถเอยราชรถทิพย์	แอกงอนอ่อนลิบงามระหง
กำแก้วประกับประกอบกง	ดุมวงแสงวามอร่ามพลอย
ภาพล้อมบัลลังก์กระจังลวด	พนักอิงบังอวดกระหนกห้อย
จตุรมุขงามแม้นพิมานลอย	บันช้อยห้อยฉัตรอรชร
เทียมด้วยสินธพเทพบุตร	เริงร้อนฤทธิรุทรดั่งไกรสร
พระลักษมณ์นั่งหน้าประนมกร	เครื่องสูงสลอนสลับกัน
มาตุลีสารถีเทวา	ขับอาชาเผ่นดั่งจักรผัน
ผงคลีมืดคลุ้มชอุ่มควัน	ปี่กลองสนั่นครั่นครึก
เสียงรถเสียงม้ากุลาหล	เสียงพลโห่ร้องก้องกึก
ล้วนเหล่าลำพองคะนองฮึก	ขับกันคึกคึกรีบจร ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ กราวนอก

๏	ครั้นมาถึงที่สนามรบ	พระตรีภพสุริย์วงศ์ทรงศร
ให้หยุดโยธาพลากร	ดูกำลังฤทธิรอนอสุรี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๔๙
๔๙