๏	 เมื่อนั้น	ฝ่ายพญาพาลีแกล้วกล้า
เสด็จออกบัญชรรจนา	พร้อมหมู่มาตยามนตรี
หมอบกลาดดาษไปจนสุดเนตร	ดั่งเทเวศร์เฝ้าองค์โกสีย์
ว่าขานกิจจาการธานี	อยู่ที่สิงหาสน์ไพชยนต์
เหลือบเห็นทศพักตร์อุ้มนาง	เหาะลอยมากลางเวหน
ล่วงเข้าในภพมณฑล	ข้ามมหาไพชยนต์ปราสาทชัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย

๏	ให้พิโรธโกรธกริ้วกระทืบบาท	ทำอำนาจเพียงพื้นแผ่นดินไหว
เหม่ไอ้ทศกัณฐ์จังไร	หมิ่นกูไม่กลัววายปราณ
ว่าแล้วฉวยชักพระขรรค์	ขบฟันกวัดแกว่งสําแดงหาญ
หมายมาดพิฆาตขุนมาร	เหาะทะยานขึ้นยังอัมพร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	แลเห็นโฉมนางวิไลลักษณ์	ผิวพักตร์เพียงเทพอัปสร
เกิดความเสน่หาอาวรณ์	ร้องว่าดูก่อนอสุรา
อันตัวของเราก็เป็นชาย	เอ็งทําหยาบคายไม่เกรงหน้า
อุ้มนางข้ามเมืองกูมา	จักฆ่าให้ม้วยชีวี
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์ยักษี
เห็นพานรขวางหน้าราวี	อสุรีกริ้วโกรธคือไฟฟ้า
เหม่เหม่ไอ้ชาติเดียรฉาน	ฮึกหาญพาทีให้เกินหน้า
อากาศเป็นที่ไปมา	ปักษีวิทยาสุราลัย
กูเดินโดยทางอัมพร	จะเหยียบเศียรวานรก็หาไม่
ซึ่งมึงเย่อหยิ่งจะชิงชัย	จะได้เห็นกันบัดเดี๋ยวนี้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ลูกท้าวมัฆวานเรืองศรี
ได้ฟังจึ่งตอบวาที	เหวยเหวยอสุรีพาลา
นางนี้จะเป็นเมียกู	ไอ้สู่รู้จะม้วยสังขาร์
ว่าแล้วแกว่งตรีอันศักดา	เข้าไล่เข่นฆ่ากุมภัณฑ์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	ต่างแทงต่างตีต่างรับ	หันเวียนกลอกกลับดั่งจักรผัน
ต่างแข็งต่างกล้าไม่ละกัน	ต่างฟาดต่างฟันประจัญบาน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์ใจหาญ
ต่อด้วยลูกท้าวมัฆวาน	ขุนมารเสียกำลังกายา
กรหนึ่งอุ้มองค์บังอร	สิบเก้ากรต่อตีเข่นฆ่า
ทิ่มแทงแย้งยุทธ์เป็นโกลา	เสียงสนั่นลั่นฟ้าโสฬส
อาวุธผัดกันเป็นประกาย	แสงกระจายพรายไปดั่งไฟกรด
ต่างหาญต่างกล้าไม่เงือดงด	ต่างทดต่างแทนฝีมือกัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	พาลีฤทธิแรงแข็งขัน
โลดโผนโจนจ้วงทะลวงฟัน	บุกบั่นเลี้ยวไล่อสุรี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	มิให้ดำรงทรงกายได้	ด้วยกำลังว่องไวกระบี่ศรี
ทิ่มแทงทศกัณฐ์หลายที	ขุนกระบี่ชิงได้นางมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด เจรจา

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์ยักษา
เสียเมียดั่งเสียชีวา	ชลนาคลอเนตรอสุรี
ทั้งรักทั้งแค้นทั้งเสียดาย	ไม่คิดแก่กายยักษี
ถาโถมโจมจ้วงทะลวงตี	คลุกคลีวางวิ่งเข้าชิงนาง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	รบชิดติดพันกระชั้นไป	กลับกลอกว่องไวมิให้ห่าง
ต่างหนีต่างไล่ไม่ละวาง	ต่างแทงต่างฟันกันไปมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	พญาพาลีใจกล้า
มือซ้ายอุ้มองค์กัลยา	กรขวาถือตรีโรมรัน
ถีบถูกทศพักตร์ยักษี	ขุนกระบี่ชี้นิ้วเย้ยหยัน
ทำยักคิ้วหลิ่วตาขบฟัน	ว่าเหวยทศกัณฐ์ยี่สิบกร
นางนี้จะเป็นเมียใคร	งามวิไลล้ำเทพอัปสร
ว่าพลางจุมพิตบังอร	วานรแกล้งเย้าอสุรี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์ยักษี
สัประยุทธ์ชิงชัยด้วยพาลี	สุดที่จะทานฤทธา
สุดคิดสุดฤทธิ์สุดกำลัง	เพียงสิ้นชีวังสังขาร์
สุดที่จะชิงเอาเมียมา	สุดปัญญาก็หนีวานร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	พญาพาลีชาญสมร
มีชัยชิงได้บังอร	ก็เขจรคืนเข้าธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ชมโฉม

๏	ครั้นถึงห้องทองไสยาสน์	วางนางเหนืออาสน์มณีศรี
พินิจพิศทั่วทั้งอินทรีย์	มีลักษณ์พริ้มพร้อมวิไลวรรณ
งามพักตร์งามขนงงามเนตร	งามเกศงามจุไรงามถัน
งามโอษฐ์งามแก้มงามกรรณ	งามพรรณผิวเนื้อดั่งทองทา
งามขำงามคมสมควร	งามกระบวนยวนยั่วเสน่หา
งามทั้งจริตกิริยา	จึงมีบัญชาตรัสไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ชาตรี	

๏	สุดเอยสุดสวาท	นุชนาฏผู้ยอดพิสมัย
จะขอถามน้องอย่าหมองใจ	นามกรชื่อไรนางเทวี
เจ้าเป็นหน่อจักรพรรตรา	ฤๅนางสวรรค์ชั้นฟ้าในราศี
เหตุใดมาด้วยอสุรี	จงบอกแก่พี่แต่จริงไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย

๏	เมื่อนั้น	นางมณโฑเยาวยอดพิสมัย
ให้คิดขวยเขินสะเทินใจ	บังคมไหว้สนองพจมาน
ตัวข้าชื่อว่ามณโฑ	ภิญโญยศยอดสงสาร
เป็นบุตรพระมหาอาจารย์	สี่องค์ทรงฌานท่านเลี้ยงมา
เธอพาไปถวายเป็นข้าบาท	พระอิศโรธิราชนาถา
ฝ่ายทศพักตร์อสุรา	ไปอาสาองค์พระศุลี
ยกเขาไกรลาสนั้นขึ้นได้	ขอองค์อรไทมเหสี
ประทานข้าแทนนางเทวี	อสุรีจึ่งพาเหาะมา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
โลม

๏	น้องเอยน้องรัก	เยาวลักษณ์ยอดสุดเสน่หา
ซึ่งเจ้าบอกเล่ากิจจา	พี่ยาก็แจ้งประจักษ์ใจ
อันทศพักตร์ยักษี	อสุรีหาควรแก่เจ้าไม่
บุญพี่กับนางได้สร้างไว้	เผอิญให้มันพามาพบกัน
จะเลี้ยงน้องไว้ให้เป็นเอก	ร่วมเศวกฉัตรฉายฉัน
ใหญ่กว่าสนมกํานัล	ขวัญเมืองจงได้ปรานี
ว่าพลางเลียมลอดสอดคว้า	แก้วตาอย่าผินหนีพี่
ตระโบมโลมลูบทั้งอินทรีย์	มารศรีอย่าสลัดตัดรอน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	ทรงเอยทรงฤทธิ์	พระองค์จงคิดให้ชอบก่อน
ปรานีน้องเถิดภูธร	จะหักหาญรานรอนนั่นไม่ดี
ตัวน้องสิเป็นเมียเขา	พระปิ่นเกล้าประทานยักษี
ซึ่งจะมารวมรสประเวณี	เวราจะมีติดตัวไป
เป็นถึงสุริย์วงศ์วราเดช	ใช่จะไร้อัคเรศก็หาไม่
มารักเมียท่านด้วยอันใด	ไตรโลกจะหมิ่นนินทา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
โลม

๏	ดวงเอยดวงสมร	เจ้างามงอนช่างคิดประดิษฐ์ว่า
อันบาปบุญคุณโทษเวรา	พี่ยาก็แจ้งประจักษ์ใจ
ซึ่งว่าเป็นเมียอสุรี	คำนี้หาต้องการไม่
เป็นแต่สัมผัสกำหนัดใน	ยังมิได้ร่วมสมชมชิด
อันธรรมเนียมกษัตริย์ทั้งแผ่นภพ	รุกรบได้นางก็เป็นสิทธิ์
พี่ก็อยู่ในธรรมทศพิธ	ใช่จะไม่คิดเมื่อไรมี
ว่าพลางอิงแอบแนบเคล้า	จุมพิตยั่วเย้าโฉมศรี
เชยมณฑาทิพย์สุมาลี	บุษบงคลายคลี่ผกากาญจน์
ภุมรินบินเคล้าละอองอาบ	เชยซาบเสาวคนธ์หอมหวาน
พระพิรุณพรอยพรมสุมามาลย์	เบิกบานรับแสงทินกร ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ กล่อม
ช้า

๏	เมื่อนั้น	โฉมนางมณโฑดวงสมร
สมสู่ด้วยพญาพานร	สโมสรชื่นชมปรีดา
ลืมองค์พระสยมภูวญาณ	ลืมทศกัณฐ์มารยักษา
ลืมทั้งสมเด็จพระอุมา	ลืมมหาไกรลาสคีรี
แรกรู้ในรสสังวาส	แสนสวาทลูกท้าวโกสีย์
แสนเกษมแสนสุขทุกราตรี	ในธานีขีดขินอันโอฬาร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย

๏	เมื่อนั้น	ฝ่ายทศเศียรใจหาญ
ครั้นถึงปราสาทสุรกานต์	ขุนมารเข้าที่ไสยา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้

๏	ลดองค์นิ่งขึงตะลึงคิด	เสียแรงกูมีฤทธิ์แกล้วกล้า
อาสาสมเด็จพระอิศรา	ยกมหาไกรลาสลําบากใจ
จึ่งได้น้องอุ้มแอบแนบชิด	ให้พาลีชิงปลิดเอาไปได้ 
เสียทีมีฤทธิ์เกรียงไกร	มาแพ้ไอ้ลิงไพรอัปรีย์ 
โอ้อนิจจามณโฑเอ๋ย	ไม่เห็นเลยว่าจะจากอกพี่
ค่อยประคองอุ้มน้องจรลี	ถนอมศรีมาในอัมพร
ปางเนตรเจ้าแลมาสบเนตร	ให้ชูชวนกาเมศสโมสร
ปางกรพี่เกี่ยวกระหวัดกร	ดวงสมรแนบเนื้อในอุรา
ปางเจ้าเหลือบมาพี่จุมพิต	กลิ่นแก้มยังติดนาสา
ซาบชื่นรื่นรสสุคนธา	แต่องค์วนิดามาจากไป
สิ้นทั้งสุราลัยไตรจักร	จะหาเปรียบเยาวลักษณ์ก็ไม่ได้
ร่ำพลางสะอื้นอาลัย	ถอนใจโศกาจาบัลย์ ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ โอด

๏	เมื่อนั้น	นางอัคคีเยาวยอดเฉลิมขวัญ
กับฝูงอนงค์กำนัล	เห็นพญากุมภัณฑ์เสด็จมา
พระจริตนั้นผิดกว่าแต่ก่อน	ทุกข์ร้อนเศร้าโทมนัสสา
มิได้สรงเสวยโภชนา	เข้าห้องไสยาโศกี
ต่างคนต่างเข้าอยู่งาน	หมอบกรานบำเรอดีดสี
บ้างก็เข้าโบกปัดพัดวี	ทุกที่ตำแหน่งพร้อมกัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์รังสรรค์
ครั้นเห็นฝูงนางกำนัล	ทั้งนั้นเข้ามาอยู่งาน
พิศดูรูปโฉมแล้วฟังเสียง	ไม่งามเสนาะเพราะเพรียงอ่อนหวาน
ยิ่งคิดถึงมณโฑเยาวมาลย์	ให้บันดาลคลั่งคลุ้มกลุ้มใจ
ผัดลุกขึ้นจากที่ไสยาสน์	กระทืบบาทสนั่นหวั่นไหว
เหม่เหมดูดู๋อีจังไร	กูจะฆ่าให้ม้วยชีวา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ศัพท์ไทย

๏	ว่าพลางฉวยชักพระขรรค์	แผดเสียงสนั่นดั่งฟ้าผ่า
กวัดแกว่งไปมา	ไล่ฝูงนารี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	อี่เอยอี่ทรลักษณ์	กูจักตัดเกล้าเกศี
พาอี่กาลี	วิ่งหนีไปไย
มึงมาชวนกัน	เย้ยหยันกูได้
ว่าพลางภูวไนย	เลี้ยวไล่อลวน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	นางเอยนางกำนัล	ตัวสั่นวิ่งหนีสับสน
กลัวจักวายชนม์	เวียนวนวุ่นวาย
ต่างตนร้องตรีด	หวาดหวีดขวัญหาย
นางท้าวเจ้ายาย	พลัดพรายวุ่นมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	ครั้นเอยครั้นเห็น	สาวศรีหนีเร้นไม่รอหน้า
ยิ่งกริ้วโกรธา	ดั่งว่าไฟกัลป์
คลั่งคลุ้มกลุ้มกลัด	กวัดแกว่งพระขรรค์
เลี้ยวไล่ฟาดฟัน	พัลวันวุ่นไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ฝูงนางกำนัลน้อยใหญ่
เห็นองค์พญามารชาญชัย	คลั่งไคล้ไม่เป็นสมประดี
บ้างวิ่งซุกซอนซ่อนตัว	ด้วยกลัวอาญายักษี
สิ้นทั้งนักเทศขันที	มีแต่นั่งปรับทุกข์กัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์รังสรรค์
แสนโศกโศกาจาบัลย์	แสนทุกข์อัดอั้นตันใจ
แต่โหยหวนครวญถึงคะนึงคิด	จะออกว่าราชกิจก็หาไม่
จนถึงเจ็ดเดือนล่วงไป	มิได้สบายวิญญาณ์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พญากุมภกรรณยักษา
ทั้งองค์พิเภกอนุชา	เห็นพระเชษฐาฤทธิรอน
คลุ้มคลั่งดั่งเสียพระจริต	อาการนั่นผิดกว่าแต่ก่อน
ไม่ออกเสนาพลากร	จะนั่งนอนก็ทอดถอนใจ
ต่างตนครั้นได้แจ้งเหตุ	แสนเทวษทุกข์ทนหม่นไหม้
ปรึกษาหารือกันวุ่นไป	จึ่งคิดได้ว่าองค์พระสิทธา
มหาโคบุตรทรงญาณ	ซึ่งเป็นอาจารย์ของเชษฐา
จำจะให้ไปนิมนต์มา	โน้มน้าวเจรจาพาที
คิดแล้วจึ่งมีพจนารถ	สั่งขุนอำมาตย์ยักษี
จงเร่งไปเชิญพระมุนี	เข้ามายังที่วังใน ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	เสนีผู้มีอัชฌาสัย
รับสั่งพระองค์ทรงฤทธิไกร	ก็รีบไปยังบรรณศาลา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงจึงประณตบทบงสุ์	พระโคบุตรผู้ทรงสิกขา
แจ้งความตามราชบัญชา	น้องเจ้าลงกาพญามาร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระโคบุตรผู้ปรีชาหาญ
ได้ฟังก็ลุกขึ้นลนลาน	คว้าหาบริขารวุ่นไป
ฉวยคากรองนุ่งเข้ารุงรัง	จะหาหนังเสือห่มก็ไม่ได้
ย่ามตกหกพล่านงุ่นง่านใจ	จับไม้เท้าจ้องรีบจร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงขึ้นบนปราสาท	นั่งอาสน์นพรัตน์ประภัสสร
ตาลปัตรพัดย่ามไม่วางกร	เอกเขนกกับหมอนอย่างดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์ยักษี
เห็นพระมหามุนี	มีความยินดีปรีดา
ยอกรถวายอภิวาทน์	แทบบาทยุคลซ้ายขวา
ทอดถอนฤๅทัยไปมา	แล้วแจ้งกิจจาทุกประการ
อันตัวของโยมครั้งนี้	แสนทวีด้วยเทวษดั่งเพลิงผลาญ
แม้นว่ามิได้เยาวมาลย์	หลานก็จะสิ้นชีวาลัย
ขอองค์พระอัยกาเจ้า	โปรดเกล้าจงช่วยแก้ไข
ให้ได้มณโฑอรไท	มาไว้เป็นปิ่นกัลยา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระโคบุตรอาจารย์ฌานกล้า
ยิ้มแล้วจึ่งตอบวาจา	จะปรารมภ์ไปไยแต่เพียงนี้
แม้นจะใคร่ได้นางโฉมยง	จงไปหาองค์พระฤๅษี
อันชื่ออังคตมุนี	เป็นอาจารย์พาลีมาแต่ไร
ให้เธอเมตตาช่วยว่าขาน	เห็นการหาขัดได้ไม่
หลานรักจงเร่งรีบไป	กราบไหว้อ้อนวอนพระนักธรรม์
ว่าแล้วถวายพระพรลา	องค์เจ้าลงการังสรรค์
ลงจากปราสาทสุวรรณ	ไปยังอรัญกุฎี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ท้าวยี่สิบกรยักษี
ได้อุบายพระมหามุนี	ดั่งวารีทิพมารดองค์
จึงชำระสระสรงทรงเครื่อง	อร่ามเรืองดั่งท้าวครรไลหงส์
พระกรจับศรฤทธิรงค์	เหาะตรงไปยังศาลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงซึ่งอาศรมบท	พระอังคตผู้ทรงสิกขา
น้อมเศียรกราบลงกับบาทา	แล้วทรงโศกาจาบัลย์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏	เมื่อนั้น	พระมหาอาจารย์ฌานขยัน
เห็นทศเศียรกุมภัณฑ์	กันแสงครวญคร่ำร่ำไร
จึ่งมีสุนทรวาจา	เหตุใดมาหาแล้วร้องไห้
ทุกข์ร้อนอาวรณ์ประการใด	กูนี้สงสัยในวิญญาณ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรผู้ปรีชาหาญ
ยอกรกราบบาทพระอาจารย์	ก็แจ้งการแต่ต้นจนปลายไป
โยมนี้ไม่มีที่เห็น	ใครอันจะเป็นที่พึ่งได้
นิมนต์พระอัยกาปรีชาไว	ไปช่วยว่ากล่าวแก่พาลี
ขอเมียข้าบาทนี้คืนมา	เหมือนให้ทานชีวายักษี
ว่าพลางซบพักตร์ลงโศก	ดั่งหนึ่งชีวีจะวายปราณ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ โอด
เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระอังคตผู้ปรีชาหาญ
ได้ฟังทศกัณฐ์ขุนมาร	ทรงญาณนิ่งนึกตรึกคิด
ดูดู๋ลูกท้าวหัสนัยน์	องอาจทําได้ไม่เกรงผิด
นางนี้พระอิศวรทรงฤทธิ์	ประสิทธิ์ให้เป็นบำเหน็จมา
จำเป็นจะช่วยไกล่เกลี่ย	ขอเมียมันคืนให้ยักษา
จะไม่เคืองใต้เบื้องบาทา	องค์พระอิศราเรืองชัย
คิดแล้วจึ่งว่าอย่ารำคาญ	ไว้นักงานกูจะขอให้
เอ็งอย่าโศกาอาลัย	คอยอยู่จะไปบัดเดี๋ยวนี้ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏	ว่าแล้วห่อเกล้าชฎาเกศ	ครองเครื่องตามเพศฤๅษี
ฉวยย่ามเภสัชพัชนี	ออกจากกุฎีแล้วเหาะมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงขีดขินราชฐาน	อันโอฬารดั่งดาวดึงสา
ลงยังพ่างพื้นพสุธา	ขึ้นมหาปราสาทอลงกรณ์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ร่าย

๏	เมื่อนั้น	พญาพาลีชาญสมร
ออกหมู่เสนาวานร	ภูธรแลเห็นพระอาจารย์
จึ่งเลื่อนลดองค์ลงจากอาสน์	อภิวาทน์ด้วยใจเกษมศานต์
นิมนต์พระองค์ผู้ทรงญาณ	ขึ้นแท่นสุรกานต์รูจี
แล้วมีมธุรสวาจา	ปราศรัยพระมหาฤๅษี	
ซึ่งผู้เป็นเจ้าเข้ามานี้	มีกิจประสงค์สิ่งใด ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระอังคตอาจารย์ใหญ่
ได้ฟังลูกท้าวหัสนัยน์	จึ่งตอบคำไปด้วยปรีชา
รูปไม่สบายอารมณ์นัก	ด้วยทศพักตร์ยักษา
มันไปรบกวนทุกเวลา	แสนโศกโศการำพัน
ว่าไปยกไกรลาสคืนตรง	องค์พระอิศวรรังสรรค์
ประทานมณโฑเป็นรางวัล	จึ่งพากันมาโดยอัมพร
ท่านออกรณรงค์กลางทาง	ชิงนางไว้ร่วมสโมสร
ฝ่ายเจ้าก็มีฤทธิรอน	จะมาจับไฟร้อนด้วยอันใด
นางนี้สิเป็นเมียเขา	องค์พระเป็นเจ้าประทานให้
เป็นบำเหน็จทศกัณฐ์ชาญชัย	แจ้งไปจะเคืองพระบาทา
พระองค์เป็นวงศ์เทเวศ	ใช่จะไร้อัคเรศเสน่หา
รูปขอคืนให้อสุรา	เห็นว่าจะไม่มีราคี ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	ลูกท้าวหัสนัยน์เรืองศรี
ได้ฟังพระมหามุนี	ขุนกระบี่นิ่งนึกตรึกไป
อันนางมณโฑนงลักษณ์	ยากนักที่กูจะหาได้
ครั้นจะขัดอาจารย์จะน้อยใจ	จะให้ก็เสียดายกัลยา
คิดแล้วจึ่งตอบพระนักธรรม์	ทศกัณฐ์อาจใจให้เกินหน้า
ควรฤๅจึ่งขอพระอุมา	แล้วเหาะข้ามพาราไม่เกรงใจ
ข้าทำทั้งนี้ด้วยความโกรธ	เมื่อว่าเป็นโทษจะส่งให้
แต่นางมณโฑทรามวัย	มีครรภ์ได้ถึงกึ่งปี
จะผ่อนปรนก็ขัดสนนัก	ด้วยลูกรักในท้องมารศรี
ข้ามิให้ปนศักดิ์อสุรี	พระมุนีจงได้เมตตา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระอังคตอาจารย์ฌานกล้า
ได้ฟังจึ่งตอบวาจา	ข้อนั้นอย่าปรารมภ์ใจ
อันบุตรในครรภ์นางโฉมยง	จะให้แก่พระองค์จงได้
จะแหวะออกใส่ท้องแพะไว้	มิให้อันตรายชีวัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ลูกท้าวมัฆวานรังสรรค์
ได้ฟังวาจาพระนักธรรม์	อัดอั้นพระทัยพันทวี
สุดรักสุดเสียดายเพียงชีวิต	สุดคิดที่จะขัดพระฤๅษี
แต่ทอดถอนฤๅทัยหลายที	ขุนกระบี่ขัดสนจนใจ
จำเป็นจึ่งมีพจมาน	สั่งนางพนักงานน้อยใหญ่
ให้หามณโฑทรามวัย	มาบังคมไหว้พระสิทธา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ฝ่ายนางกำนัลซ้ายขวา
รับสั่งถวายบังคมลา	เข้ามายังห้องอลงการ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงนั่งลงบังคมบาท	พระอัครราชผู้ยอดสงสาร
ทูลว่าพระจอมสุธาธาร	ให้เชิญบทมาลย์นางเทวี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	โฉมนางมณโฑมารศรี
แจ้งในรับสั่งพระสามี	ก็รีบจรลีออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงจึ่งประณตบทบงสุ์	พระอาจารย์ผู้ทรงสิกขา
หมอบอยู่ตรงพักตร์ภัสดา	คอยฟังบัญชาภูธร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พญาพานรินทร์ชาญสมร
พิศพักตร์อัศเรศบังอร	อาลัยสะท้อนถอนใจ
แล้วมีมัธุรสพจนารถ	ดวงสวาทผู้ยอดพิสมัย
บัดนี้พระอาจารย์ชาญชัย	มาขอเจ้าคืนให้อสุรา
สุดคิดที่จะขัดพระนักสิทธ์	จนจิตจนใจเป็นหนักหนา
เชิญเจ้าไปตามบัญชา	องค์พระอิศราโปรดปราน
ตัวน้องจะได้เป็นเอก	ในเศวกฉัตรฉายฉาน
อันบุตรในครรภ์นงคราญ	เปรียบปานดั่งดวงชีวี
พี่ขอแหวะเอาแต่ลูกรัก	ไว้ชมต่างพักตร์มารศรี
เจ้าอย่ากังขาราคี	ปรานีพี่เถิดกัลยา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา
โอ้

๏	เมื่อนั้น	นางมณโฑเยาวยอดเสน่หา
ได้ฟังดั่งจะม้วยมรณา	โศการำพันทูลไป
โอ้ว่าพระทูลกระหม่อมแก้ว	ไม่ปรานีเมียแล้วฤๅไฉน
จะมาสลัดตัดอาลัย	คืนให้ไปแก่อสุรี
เดิมได้บัญชาแก่ข้าบาท	จะเลี้ยงเป็นอัครราชมเหสี
อกเอ๋ยเสียชาติเป็นสตรี	จะมีคู่ครองถึงสองชาย
เสียทีกําเนิดเกิดมา	ชั่วช้ากว่าหญิงทั้งหลาย
ว่าพลางกลิ้งเกลือกเสือกกาย	โฉมฉายสุดสิ้นสมประดี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ โอด

๏	เมื่อนั้น	องค์พระอังคตฤาษี
เห็นนางมณโฑเทวี	กันแสงโศกีสลบไป
จึ่งเรียกเอาตรีสุรกานต์	ลูกท้าวมัฆวานก็ส่งให้
พระนักธรรม์แหวะครรภ์อรไท	โดยไสยเวทอันศักดา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ

๏	แล้วช้อนเอาองค์พระกุมาร	อันหย่อนกาลกว่าทศมาสา
ใส่ในท้องแพะด้วยฤทธา	แล้วร่ายวิทยาเป่าไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เดชะมนตราพระดาบส	แผลกายหายหมดหาเห็นไม่
ก็ฟื้นตื่นองค์อรไท	ด้วยฤทธิไกรพระมุนี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	โฉมนางมณโฑมารศรี
ครั้นฟื้นคืนได้สมประดี	เทวีบังคมพระอาจารย์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระอังคตปรีชากล้าหาญ
จึ่งลาลูกท้าวมัฆวาน	พานงคราญเดินมากุฎี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉิ่ง

๏	ครั้นถึงจึ่งกล่าวสุนทร	ดูก่อนทศพักตร์ยักษี
กูไปว่ากล่าวพาลี	ได้นางเทวีคืนมา
แต่ว่าโฉมยงทรงครรภ์	กลัวจะปนพงศ์พันธุ์ยักษา
เขาให้ตัวกูผู้สิทธา	แหวะเอาบุตรานั้นไว้
เอ็งพาไปเลี้ยงจงดี	โดยประเพณีโลกวิสัย
ครอบครองสวรรยาราชัย	ไพบูลย์พูนสุขทุกนิรันดร์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	ทศพักตร์พงศ์พรหมรังสรรค์
ก้มเกล้าประนมบังคมคัล	ยินดีเป็นพ้นพันทวี
จึ่งว่าอันคุณพระอาจารย์	ขอประทานใส่ไว้เหนือเกศี
แม้นมิใช่องค์พระมุนี	ที่ไหนพาลีจะให้มา
พระจงค่อยอยู่สำราญ	ที่ในสถานแนวป่า
ว่าแล้วกราบบาทพระสิทธา	อุ้มองค์กัลยาเหาะไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	เลื่อนลอยมาในอัมพร	ข้ามมหาสาครกว้างใหญ่
ถึงทวีปลงกากรุงไกร	ก็เข้าในปราสาทอลงการ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ชาตรี

๏	วางองค์ลงเหนือแท่นแก้ว	อันเพริศแพร้วด้วยดวงมุกดาหาร
พินิจพิศโฉมนงคราญ	แล้วมีพจมานอันสุนทร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	สุดเอยสุดสวาท	นุชนาฏนิ่มเนื้อดวงสมร
บุญพี่กับองค์บังอร	แต่ก่อนเคยสร้างมาด้วยกัน
พระเป็นเจ้าจึ่งประทานน้อง	ให้มาร่วมห้องภิรมย์ขวัญ
ยังไม่ได้ชมแก้วสักกึ่งวัน	พาลีโมหันธ์ฉันทา
ออกรณรงค์ยงยุทธ์	สัประยุทธ์ด้วยจิตอิจฉา
รอนราญหาญหักอหังการ์	ชิงเอาแก้วตาของพี่ไป
แต่โศกามาถึงกึ่งปี	จะเว้นสักนาทีก็หาไม่
แม้นมิเป็นห่วงด้วยดวงใจ	ที่ไหนพี่จะคงชีวี
สุดรักสุดกลั้นสุดกำลัง	จึ่งซังไปหาพระฤๅษี
สิ้นเวรสิ้นกรรมเราวันนี้	จึ่งได้แก้วพี่คืนมา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
โอ้โลม

๏	ว่าพลางก็ทางสัพยอก	เย้าหยอกด้วยความเสน่หา
กรสอดกอดลูบพนิดา	อสุราชื่นเริงบันเทิงใจ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางมณโฑผู้ยอดพิสมัย
ปัดกรค้อนคมแล้วทูลไป	พระคุณภูวไนยพันทวี
เห็นแจ้งประจักษ์ว่ารักจริง	จึ่งทิ้งเสียได้เอาตัวหนี
เพราะเมตตาจึ่งช้าถึงกึ่งปี	ถ้ามิปรานีจะนานครัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
โอ้โลม

๏	สุดเอยสุดสวาท	นุชนาฏเลิศล้ำสาวสวรรค์
รักเจ้าเท่าดวงชีวัน	ควรฤๅรําพันเจรจา
ก็ย่อมแจ้งใจอยู่ในอก	อย่ายกโทษพี่เลยกนิษฐา
ว่าพลางอิงแอบแนบกายา	กรลอดสอดคว้ายุพาพาล
ชมเนตรเกศแก้มแล้วรับขวัญ	เชยมณฑาสวรรค์หอมหวาน
พยับคลุ้มชอุ่มอนธการ	ฟ้าลั่นบันดาลคำรน
เมขลาล่อแก้วแววไว	รามสูรเลี้ยวไล่ในเวหน
เปรี้ยงเปรี้ยงเสียงสนั่นอึงอล	ฝนสวรรค์พรอยพรมมาลี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ กล่อม
ช้า

๏	เมื่อนั้น	โฉมนางมณโฑมารศรี
ได้ร่วมรสทศพักตร์อสุรี	เทวีพิศวาสจะขาดใจ
ลืมองค์พญาพานรินทร์	ลืมพิชัยขีดขินกรุงใหญ่
ลืมทั้งโอรสยศไกร	ลืมฝูงนางในกำนัล
เพลิดเพลินด้วยสมบัติพัสถาน	แสนสำราญเป็นสุขเกษมสันต์
เฟี้ยมเฝ้าประดิพัทธ์ผูกพัน	กับองค์ทศกัณฐ์สามี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	มาจะกล่าวบทไป	ถึงพระอังคตฤาษี
แต่แหวะครรภ์มณโฑเทวี	พระมุนีใส่ท้องแพะไว้
ตั้งพิธีรักษากุมาร	จะมีเหตุเภทพาลก็หาไม่
ครบกำหนดทศมาสยามชัย	ก็เข้าไปขีดขินพระนคร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงจึ่งตรงขึ้นปราสาท	นั่งอาสน์เนาวรัตน์ประภัสสร
แล้วมีวาจาอันสุนทร	ดูก่อนพญาพาลี
กุมารซึ่งใส่ท้องแพะไว้	คิดได้โดยเดือนดิถี
ถ้วนกำหนดทศมาสฤกษ์ดี	วันนี้กูจะแหวะออกจากครรภ์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ลูกท้าวหัสนัยน์รังสรรค์
ได้ฟังพระมหานักธรรม์	อภิวันท์แล้วตอบวาจา
อันคุณพระมหาอาจารย์	ขอประทานใส่ไว้เหนือเกศา
ซึ่งจะแหวะเอาองค์กุมารา	ตัวข้ามีความยินดี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	ตรัสแล้วมีราชโองการ	สั่งนางพนักงานสาวศรี
จงนำนางแพะมาบัดนี้	ให้ทันนาทียามชัย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ฝ่ายนางพนักงานน้อยใหญ่
รับสั่งพระองค์ทรงภพไตร	บังคมไหวแล้วรีบไปพร้อมกัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงที่นางแพะอยู่	จึ่งหมู่อนงค์สาวสรรค์
บ้างจูงบ้างล้อมถนอมครรภ์	พานางแพะนั้นเข้ามา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระอาจารย์ฌานกล้า
สมาธิสํารวมวิญญาณ์	โดยมหาไสยเวทพิธี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เป่าเข้าในปากนางแพะ	แล้วแหวะด้วยมีดพระฤๅษี
ช้อนองค์กุมารมาทันที	วางที่พานทองพรายพรรณ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	เถ้าแก่ชะแม่สาวสรรค์
ต่างคนชื่นชมบังคมคัล	เชิญพระกุมารนั้นออกไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	ชําระสระสนานหลานอินทร์	ให้หมดมลทินดั่งแขไข
แล้วเชิญพระโอรสยศไกร	ขึ้นไว้เหนืออาสน์โอฬาร์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระดาบสผู้ทรงสิกขา
จึ่งให้นามตามองค์พระสิทธา	เป็นมหามงคลสวัสดี
ชื่อว่าองคตกุมาร	สุริย์วงศ์มัฆวานเรืองศรี
แล้วอวยชัยประสิทธิ์ฤทธี	จงอยู่ดีเป็นสุขสถาวร
ครั้นเสร็จถวายพระพรลา	องค์พญาพาลีชาญสมร
เหาะระเห็จขึ้นยังอัมพร	เขจรไปที่พระนักธรรม์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย

๏	เมื่อนั้น	พาลีฤทธิแรงแข็งขัน
เห็นพระลูกยาวิลาวัณย์	ผิวพรรณเสาวภาคย์ทั้งกายา
พิศพักตร์ลักขณาราศี	เป็นที่จําเริญเสน่หา
ตัวเขียวปรากฏรจนา	โสภาผ่องพักตร์อำไพ
จึงจัดสาวสรรค์กำนัลนาง	ล้วนโฉมสำอางประทานให้
ทั้งพระนมพี่เลี้ยงนอกใน	มหาดเล็กเด็กใช้ครบครัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	โฉมนางดาราสาวสวรรค์
รักใคร่ในองคตนั้น	ดั่งบุตรอันเกิดในอุทร
จึ่งอุ้มเอาองค์ลูกรัก	วางลงเหนือตักสายสมร
นางค่อยสนองประคองกร	ช้อนเกศขึ้นแล้วก็เชยชม
ด้วยความพิศวาสพระกุมาร	พยาบาลเลี้ยงมาแต่ประถม
เช้าค่ำพร่ำถนอมเป็นอารมณ์	นางให้เสวยนมแต่นั้นมา
อันพระกันธาราอรไท	ก็ไหลจากพระเต้าซ้ายขวา
ดั่งอมฤตรสโอชา	จนชันษาได้สิบปี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พญาพานรินทร์เรืองศรี
เห็นโอรสจำเริญสวัสดี	ก็ปรีดาภิรมย์สมคิด
จะใคร่ให้ลงสรงสาคร	ภูธรจึ่งมีประกาศิต
แก่โหราผู้รู้ดูนิมิต	จงพินิจฤกษ์ยามเวลา
กูจะทํามงคลสรงสนาน	องค์พระกุมารโอรสา
ที่ในแม่น้ำยมนา	อย่าให้มีเหตุเภทภัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	จึ่งขุนโหราผู้ใหญ่
รับสั่งลูกท้าวหัสนัยน์	ก็ขับไล่ไปตามคัมภีร์
เสร็จแล้วประณตบทบงสุ์	ทูลองค์พญากระบี่ศรี
ซึ่งจะลงสรงชลธี	ฤกษ์ดียังอีกสามวัน
ตีสิบเอ็ดได้โชคอสุรินทร์	ปลอดทั้งทักทินยมขันธ์
แม้นว่าพ้นเวลานั้น	สุริยันอรุณจะมีภัย
จะต้องรณรงค์ในคงคา	แต่ว่าจะจับตัวได้
จะปรากฏพระยศทั้งแดนไตร	ถึงร้ายก็นัยจะเป็นดี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	ลูกท้าวหัสนัยน์เรืองศรี
ฟังโหรถวายฤกษ์นาที	ดั่งวารีทิพย์มาเจือใจ
จึ่งมีพระราชบัญชา	สั่งมหาเสนาผู้ใหญ่
ให้แต่งการสนานชลาลัย	แล้วไปนิมนต์พระอาจารย์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	เสนาผู้ใหญ่ใจหาญ
รับสั่งลูกท้าวมัฆวาน	ชุลีกรแล้วคลานออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี

๏	จึ่งจัดพระมหาปราสาท	โอภาสดั่งวิมานในดึงสา
ปูพรมกั้นฉากอลงการ์	ห้อยพวงรัตนาสุมามาลย์
แล้วรายราชวัติสองข้าง	ทางจะลงยมนาท่าสนาน
ตั้งมณฑปแก้วสุรกานต์	ข่ายทองโอฬารล้อมวง
ใต้น้ำก็ขึงข่ายเพชร	ในที่เสด็จลงสรง
แล้วให้กระบี่ฤทธิรงค์	ออกไปเชิญองค์พระมุนี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	จึ่งขุนธรรมการกระบี่ศรี
รับคำเสนาธิบดี	ไปยังที่อยู่พระนักพรต ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงเผดียงราธนา	เหล่าพระมหาดาบส
บัดนี้จะลงสรงพระโอรส	กำหนดนิมนต์ให้เข้าไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระมหามุนีน้อยใหญ่
ต่างนุ่งคากรองครองสไบ	ฉวยได้ตาลิปัตรก็รีบมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงจึ่งขึ้นบนปราสาท	นั่งอาสน์ตามหลั่นชันษา
ก็สวดไสยเวทวิทยา	เป็นมหามงคลสวัสดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ สาธุการ เจรจา 

๗
๗