๏	 เมื่อนั้น	ฝ่ายพระหริรักษ์นาถา
เสด็จเหนือสุวรรณพลับพลา	กับพระอนุชาวิลาวัณย์
ได้ยินสำเนียงกัมปนาท	พสุธาอากาศไหวหวั่น
โพยมพยับอับแสงสุริยัน	คลุ้มควันมืดฟ้าธาตรี
จึงตรัสว่าดูกรเจ้าลักษมณ์	น้องรักผู้ร่วมชีวิตพี่
เป็นเหตุไฉนดั่งนี้	เสียงมี่อื้ออึงคะนึงมา
หรือวานรไปจองถนน	ได้ประจญประจัญด้วยยักษา
จงไปดูให้รู้ประจักษ์ตา	จะว่าเหตุผลประการใด ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์ผู้มีอัชฌาสัย
รับสั่งพระตรีภูวไนย	บังคมไหว้แล้วรีบบทจร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงริมฝั่งพระสมุทร	น้องพระจักรภุชทรงศร
แลเห็นหนุมานเข้าราญรอน	ต่อกรนิลพัทเสนี
พญาสุครีพเข้าอยู่กลาง	กั้นกางห้ามสองกระบี่ศรี
ผลักไสอื้ออึงเป็นโกลี	จึ่งมีพจนารถถามไป
ดูกรลูกพระสุริย์ฉาย	วานรสองนายนี้ไฉน
จึ่งเข้าสัประยุทธ์ชิงชัย	ไม่เกรงอาญาพระสี่กร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	พญาสุครีพชาญสมร
ทั้งหนุมานฤทธิรอน	นิลพัทพานรชาญฉกรรจ์
ครั้นเห็นน้องพระนารายณ์	สามนายตกใจตัวสั่น
นั่งลงถวายบังคมคัล	ลูกพระสุริยันก็ทูลไป
เดิมข้าให้สองวานร	คุมพลนิกรน้อยใหญ่
ขนศิลาถมท้องสมุทรไท	ต่างอวดฤทธิไกรอหังการ์
จึ่งได้วิวาทกันทั้งนี้	จนถึงราวีเข่นฆ่า
กลัวจะเคืองใต้เบื้องบาทา	วิ่งมาห้ามไว้ก็ไม่ทัน ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระลักษมณ์สุริย์วงศ์รังสรรค์
ได้ฟังลูกพระสุริยัน	ก็พาสามนายนั้นเข้าไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	ถึงหน้าพลับพลาที่เฝ้า	น้อมเกล้าบังคมประนมไหว้
ทูลพระหริวงศ์ทรงชัย	ตามในเหตุผลแต่ต้นมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระกฤษณุรักษ์นาถา
ได้ฟังคั่งแค้นแน่นอุรา	โกรธาดั่งไฟบรรลัยกาล
ผุดลุกขึ้นยืนกระทืบบาท	แล้วมีพระราชบรรหาร
ดูดู๋นิลพัทหนุมาน	สาธารณ์องอาจอหังการ์
กูใช้ให้ไปจองถนน	เหตุใดต่างตนอวดกล้า
ไม่เกรงพระราชอาชญา	เคี่ยวฆ่ากันเป็นโกลี
แม้นว่าสงครามไม่ติดพัน	กูจะบั่นเศียรเกล้าเกศี
เลียบไว้ริมฝั่งชลธี	ให้สาที่มึงชะเลยใจ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	นิลพัทหนุมานทหารใหญ่
ได้ฟังบัญชาภูวไนย	ตกใจเพียงสิ้นชีวี
ต่างตนน้อมเศียรอภิวาทน์	กราบลงแทบบาทบทศรี
มิได้สนองพระวาที	สองกระบี่กรานก้มพักตรา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระนารายณ์สุริย์วงศ์นาถา
นิ่งนึกตรึกไปด้วยปรีชา	ผ่านฟ้าแน่นอกตันใจ
จึ่งตรัสแก่ลูกพระทินกร	อันสองวานรทหารใหญ่
ต่างถือว่ามีฤทธิไกร	จะให้ชิงชัยกับหมู่มาร
เมื่อมันไม่อดลดกัน	ดึงดันแต่โดยกำลังหาญ
จะทำให้เสียราชการ	เพราะไอ้สาธารณ์ทั้งสองนี้
ครั้นว่าจะลงอาชญา	ล้างชีวาเสียก็ใช่ที่
จะคิดผ่อนผันฉันใดดี	จึ่งจะไม่เสียทีเสียการ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	สุครีพลูกพระสุริย์ฉาน
น้อมเศียรกราบทูลพระอวตาร	อันสองทหารชาญชัย
ดั่งช้างสารกล้าบ้ามัน	จะไว้โรงเดียวกันนั้นไม่ได้
เครื่องจะเคืองบาทพระภูวไนย	ด้วยใจองอาจอหังการ์
อันกรุงชมพูแลขีดขิน	ท้าวชมพูบดินทร์อยู่รักษา
ผู้เดียวทั้งสองนครา	เห็นจะพะว้าพะวังใจ
ขอให้นิลพัทพานร	รั้งนครขีดขินเห็นพอได้
แต่วายุบุตรวุฒิไกร	เอาไว้ใต้เบื้องบทมาลย์ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกทุกสถาน
ได้ฟังสุครีพปรีชาชาญ	ผ่านฟ้าชื่นชมยินดี
จึ่งมีวาจาอันสุนทร	ดูกรพญากระบี่ศรี
มิเสียแรงเป็นน้องพาลี	ทั้งมีปรีชาว่องไว
ตรัสพลางพลางเปลื้องเครื่องต้น	กุณฑลสังวาลประทานให้
แก่ลูกพระอาทิตย์ฤทธิไกร	เสร็จแล้วภูวไนยก็บัญชา
เหวยลูกพระกาลชาญณรงค์	เอ็งนี้อาจองแกล้วกล้า
จงไปรั้งขีดขินพารา	อย่าให้มีเหตุเภทพาล
เดือนหนึ่งจงเก็บผลาผล	มาส่งพวกพลทวยหาญ
แม้นขาดมิได้ราชการ	กูจะผลาญให้ม้วยชีวัน ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	นิลพัทฤทธิแรงแข็งขัน
ได้ฟังบรรหารพระทรงธรรม์	บังคมคัลสนองพระวาจา
โทษข้าถึงสิ้นชีวิต	พระทรงฤทธิ์โปรดเกล้าเกศา
พระคุณเป็นพ้นคณนา	ใหญ่ยิ่งแผ่นฟ้าธาตรี
จะขออยู่ใต้บาทบงสุ์	ทำการณรงค์กับยักษี
หนักไหนจะออกต่อตี	ไปกว่าชีวีจะบรรลัย
แต่เฝ้ากราบทูลอ้อนวอน	ภูธรจะโปรดก็หาไม่
สุดคิดจนจิตจนใจ	บังคมไหว้แล้วคลานออกมา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ

๏	จึ่งสั่งกบินทร์นิลนนท์	พวกพลวานรพร้อมหน้า
ต่างตนต่างฟายน้ำตา	โศการักกันพันทวี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏	ค่อยคลายอาดูรพูนเทวษ	จึ่งสำแดงเดชกระบี่ศรี
เหาะไปขีดขินบุรี	ด้วยกำลังฤทธีวานร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	พระจักรแก้วสุริย์วงศ์ทรงศร
ครั้นนิลพัทฤทธิรอน	บทจรไปจากพลับพลา
จึ่งตรัสแก่ศรีหนุมาน	เหวยไอ้สาธารณ์ใจกล้า
กูนี้จัดสรรโยธา	ที่มีศักดาว่องไว
อันขุนกบินทร์นิลพัท	ก็จัดเอาเป็นทหารใหญ่
จะได้เป็นคู่มือคู่ใจ	เหตุใดจึ่งไม่ประนอมกัน
ตัวเอ็งอิจฉาสาธารณ์	ทำการหยาบช้าโมหันธ์
หากแกล้งจะกำจัดมัน	จากที่สุวรรณพลับพลา
พอใจจะทำแต่ผู้เดียว	ขับเคี่ยวสงครามด้วยยักษา
ทีนี้ก็สมดั่งจินดา	ที่อหังการ์ว่าตัวดี
จงเร่งรีบไปจองถนน	จะได้ข้ามพลกระบี่ศรี
แม้นช้ากว่าเจ็ดราตรี	กูจะผลาญชีวีให้วายปราณ ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
ก้มเกล้ารับราชโองการ	ทูลสนองบทมาลย์ด้วยปรีชา
อันตัวของข้านี้โทษผิด	ถึงสิ้นชีวิตสังขาร์
ซึ่งพระองค์ทรงพระเมตตา	ไม่ล้างชีวาให้บรรลัย
พระคุณลํ้าล้นพ้นนัก	หนักกว่าดินฟ้าไม่เปรียบได้
จะขอรับจองถนนไป	ให้ถึงฟากฝั่งชลธี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ฝ่ายชามพูวราชกระบี่ศรี
ก้มเกล้ากราบทูลด้วยภักดี	ข้านี้ได้แจ้งกิจจา
ว่านิลราชวานร	ผู้มีฤทธิรอนแกล้วกล้า
ไปหยอกพระมหาสิทธา	มีนามชื่อว่าคาวินท์
ลักเอาไม้เท้าของเธอไป	ซ่อนไว้ในท่ากระแสสินธุ์
จับได้ก็สาปขุนกบินทร์	ว่าพานรินทร์ตัวนี้
จะเอาสิ่งใดทิ้งน้ำลง	ให้คงจมอยู่กับที่
อย่าลอยขึ้นหลังนที	แม้นพระจักรีสี่กร
จะข้ามไปลงกาปราบมาร	ใช้พวกทวยหาญชาญสมร
จองถนนข้ามมหาสาคร	วานรนั้นขนภูเขามา
ให้ขุนกระบี่นี้ผู้เดียว	ขับเคี่ยวรับก้อนภูผา
จึ่งจะสิ้นสาปพระสิทธา	ผ่านฟ้าจงได้ปรานี ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระอวตารทรงสวัสดิ์รัศมี
ฟังชามพูวราชเสนี	จึ่งมีบัญชาถามไป
ดูกรนิลราชชาญฉกรรจ์	ยังจริงดั่งนั้นหรือไฉน
เรานี้ฉงนสนเท่ห์ใจ	จงบอกให้แจ้งกิจจา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	นิลราชฤทธิไกรใจกล้า
ชุลีกรสนองพระบัญชา	ตัวข้าต้องสาปพระมุนี
ช้านานถึงพันปีแล้ว	พระจักรแก้วจงโปรดเกศี
จะขอไปถมนที	กับหลานพาลีชาญฉกรรจ์
ทูลแล้วประณตบทบงสุ์	ลาองค์พระนารายณ์รังสรรค์
สุครีพลูกพระสุริยัน	ก็พาสองนายนั้นรีบจร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงริมฝั่งชลธาร	แต่ศรีหนุมานชาญสมร
จึ่งพาพลทั้งสองพระนคร	ไปยังสิงขรหิมวา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	หยุดอยู่แทบเชิงคีรี	จึ่งสั่งโยธีซ้ายขวา
ให้เข้าง้างขนศิลา	แต่บรรดามาจงครบกัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	จึ่งหมู่วานรพลขันธ์
ต่างตนวิ่งวุ่นพัลวัน	ยืนยันเข้าหักคีรี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	บ้างหาบบ้างแบกทุกตัวลิง	ช่วงชิงถุ้งเถียงกันอึงมี่
โห่ร้องก้องกึกเป็นโกลี	กระบี่เต้นโลดไปมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ คุกพาทย์

๏	บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจกล้า
เข้าช้อนเอาเขาหิมวา	ด้วยกำลังศักดาเชี่ยวชาญ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ได้แล้วก็พาพลากร	โยธาวานรทวยหาญ
ออกจากภูเขาหิมพานต์	ไปยังชลธารด้วยฤทธา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงฟากฝั่งทะเลวน	จึ่งสั่งพวกพลพร้อมหน้า
ให้วางซึ่งกัอนศิลา	กองไว้ริมท่าสมุทรไท ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	โยธาวานรน้อยใหญ่
บ้างทิ้งบ้างทุ่มเนื่องไป	ลงไว้ริมฝั่งสาคร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	ฝ่ายนิลราชชาญสมร
ผู้เดียวสำแดงฤทธิรอน	ขนก้อนภูผาทิ้งไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ศิลาจมเรียบระเบียบกัน	เป็นแถวแนวคันถนนใหญ่
อันหมู่โยธีกระบี่ไพร	โห่สนั่นหวั่นไหวเป็นโกลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ คุกพาทย์

๏	บัดนั้น	ฝ่ายกองคอยเหตุยักษี
ซึ่งลาดเลียบริมฝั่งนที	เห็นพวกกระบี่อึงอล
หาบขนเอาก้อนศิลา	มาทอดลงคงคาดั่งห่าฝน
ตรงข้ามฟากฝั่งชเลวน	เป็นถนนปริ่มนํ้าขึ้นรำไร
จึ่งอสุรีทั้งสี่นาย	ตกใจวุ่นวายไม่อยู่ได้
ก็พากันรีบเข้าไป	ยังพิชัยลงกาธานี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ กราว

๏	ครั้นถึงน้อมเศียรบังคมทูล	ท้าวราพนาสูรยักษี
บัดนี้พระรามจักรี	ให้กระบี่ขนเอาศิลามา
ทุ่มทิ้งในสมุทรเป็นถนน	อึงอลเร่งรัดกันหนักหนา
ยังอีกสักแปดพันวา	จะถึงซึ่งท่าชลธาร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์ใจหาญ
ได้ฟังสารัณแจ้งการ	พญามารนิ่งนึกตรึกตรา
ชิชะมนุษย์นี้สามารถ	องอาจจองถนนด้วยภูผา
แม้นข้ามมาได้ถึงลงกา	ไพร่ฟ้าจะร้อนทั้งเวียงชัย
จำจะให้ฝูงปลาในสาชล	ล้างถนนศิลาเสียให้ได้
เห็นว่าข้าศึกจะจนใจ	คิดแล้วสั่งไปทันที
มโหทรผู้มีฤทธิรงค์	จงลงไปในวารีศรี
หาสุพรรณมัจฉาเทวี	เชิญลูกกูนี้ให้ขึ้นมา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	มโหทรเสนียักษา
รับสั่งถวายบังคมลา	ออกมาแล้วแหวกน้ำไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงที่อยู่เยาวมาลย์	ในกลางชลธารสมุทรใหญ่
บอกว่าบิตุรงค์ทรงชัย	ให้ข้ามาเชิญนางเทวี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางสุพรรณมัจฉาโฉมศรี
ได้แจ้งแห่งคำเสนี	ก็รีบจรลีขึ้นมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงน้อมเศียรอภิวาทน์	พระบิตุรงค์ธิราชนาถา
ท่ามกลางอนงค์กัลยา	คอยฟังบัญชากุมภัณฑ์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ท้าวยี่สิบกรรังสรรค์
เห็นพระธิดาวิลาวัณย์	ดั่งได้ชั้นฟ้าสุราลัย
จึ่งว่าดูกรลูกรัก	ดวงจักษุพ่อพิสมัย
บัดนี้มนุษย์อาจใจ	ยกพวกพลไกรวานร
มาตั้งริมท่าวารี	ให้กระบี่ไปขนสิงขร
ถมลงในท้องสาคร	จะข้ามมาราญรอนกับบิดา
เจ้าช่วยระงับดับเข็ญ	ให้เย็นทั่วญาติวงศา
จงสั่งบริวารฝูงปลา	ให้คาบศิลานั้นไป
ทิ้งเสียในอ่าวชเลวน	อย่าให้เป็นถนนขึ้นได้
พ่อจะรางวัลอรไท	สิ่งใดมิให้อนาทร ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นวลนางมัจฉาดวงสมร
ได้ฟังสมเด็จพระบิดร	ชุลีกรรับราชบัญชา
แต่การเพียงนี้ไม่หนักนัก	ลูกรักจะขออาสา
มิให้เคืองใต้เบื้องบาทา	พระบิดาค่อยอยู่สวัสดี
ว่าแล้วถวายอภิวาทน์	แทบบาทพญายักษี
ยุรยาตรนาดกรจรลี	ไปยังที่อยู่อรไท ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงซึ่งท้องชลธาร	จึ่งสั่งบริวารน้อยใหญ่
ให้คาบขนก้อนศิลาไป	ทิ้งเสียในอ่าวคงคา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	จึ่งฝูงบริวารมัจฉา
ได้ฟังนางสั่งก็เกลื่อนมา	คาบขนศิลาเป็นโกลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โล้

๏	ว่ายแหวกแถกถาอลวน	สับสนอุตลุดอึงมี่
เป็นระลอกกระฉอกชลธี	ทิ้งเสียที่ในชเลลึก
อันก้อนมหาสิงขร	วานรขนมาไม่รู้ตรึก
ฝูงปลาคาบไปคึกคึก	กระบี่โห่ฮึกทิ้งมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	ลูกพระอาทิตย์ฤทธิ์กล้า
แลเห็นซึ่งก้อนศิลา	เบาตาประหลาดหายไป
แต่พินิจพิศเพ่งเป็นครู่	ดูดูแล้วคิดสงสัย
จึ่งว่าแก่หนุมานชาญชัย	น้านี้หลากใจพ้นคิด
ไฉนศิลาที่ถมลง	จึ่งสูญไปไม่คงอยู่ติด
แต่ขนมาทั่วสานุทิศ	อักนิษฐ์ทุ่มทิ้งลงไป
เห็นเปลี่ยนเปลี่ยนอยู่หลังคงคา	ปริ่มปริ่มขึ้นมาแล้วไปไหน
เหตุนี้จะเป็นประการใด	ทำไฉนจะแจ้งในสาคร ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	คำแหงหนุมานชาญสมร
ได้ฟังสุครีพฤทธิรอน	ประนมกรแล้วตอบวาจา
หลานนี้ก็สงสัยอยู่	ดูประหลาดเหมือนคำพระน้าว่า
เห็นจะเป็นเหตุในคงคา	ตัวข้าจะลาลงไป
ว่าแล้วสำแดงแผลงฤทธิ์	ทศทิศกัมปนาทหวาดไหว
แหวกพระมหาสมุทรไป	ด้วยฤทธิไกรมหึมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	แลไปในท้องสาคร	เห็นหมู่นิกรมัจฉา
เกลื่อนกล่นคาบขนศิลา	ก็โกรธาดั่งไฟบรรลัยกาล
จึ่งชักตรีเพชรออกกวัดแกว่ง	วาบวามดั่งแสงพระสุริย์ฉาน
ถาโถมไปในชลธาร	เข้าไล่รอนราญราวี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	ตายกลาดดาษท้องพระสมุทร	 ด้วยฤทธิรุทรกระบี่ศรี
อันฝูงปลาในท้องวารี	แตกกระจายว่ายหนีเป็นโกลา
วายุบุตรเลี้ยวลัดสกัดไล่	แลไปเห็นนางมัจฉา
มีหางนั้นเป็นหางปลา	กายาเป็นมนุษย์วิไลวรรณ
นรลักษณ์พักตราก็แช่มช้อย	แน่งน้อยดั่งอัปสรสวรรค์
กริ้วโกรธพิโรธดั่งไฟกัลป์	ขบฟันแล้วร้องถามไป
เหวยเหวยดูกรอี่มัจฉา	มึงพาฝูงปลาน้อยใหญ่
มาคาบขนศิลาด้วยอันใด	มิได้กลัวม้วยชีวี
ไม่รู้หรือว่านารายณ์อวตาร	จะมาสังหารยักษี
ว่าพลางไล่จับเป็นโกลี	ด้วยกำลังอินทรีย์วานร ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	สุพรรณมัจฉาดวงสมร
แลเห็นกระบี่ฤทธิรอน	บังอรตระหนกตกใจ
ให้ละล้าละลังด้วยความกลัว	หน้าซีดตัวสั่นหวั่นไหว
ก็แหวกว่ายเร็วรี่หนีไป	เข้าปนอยู่ในฝูงปลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจกล้า
คว้าไขว่ไล่ชิดติดมา	ก็จับได้มัจฉานารี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	นางสุพรรณมัจฉาโฉมศรี
ตกใจไม่เป็นสมประดี	ร้องขอชีวีลนลาน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ลูกพระพายฤทธิไกรใจหาญ
เงือดเงื้อตรีเพชรสุรกานต์	แล้วกล่าวพจมานด้วยโกรธา
เอ็งนี้ชื่อไรจึ่งองอาจ	เชื้อชาติเป็นไฉนอี่มัจฉา
จึ่งพาบริวารฝูงปลา	มาลักคาบศิลาของกูไป
จะไม่ให้เป็นแถวถนน	ใครใช้มาขนหรือไฉน
จงบอกแต่จริงอี่จังไร	หาไม่จะม้วยชีวี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางนวลมัจฉาโฉมศรี
ความกลัววานรจะฆ่าตี	ชุลีกรแล้วแจ้งกิจจา
ตัวข้าเป็นบุตรทศกัณฐ์	ชื่อว่าสุพรรณมัจฉา
องค์พระบิตุเรศใช้มา	ให้ป่าวฝูงปลาในสาชล
คาบขนเอาก้อนศิลาไป	ทิ้งเสียมิให้เป็นถนน
เกรงว่าพระรามจะข้ามพล	ไปผจญยังเกาะลงกา
จึ่งมาทำตามด้วยความกลัว	โทษตัวถึงสิ้นสังขาร์
แม้นจะประทานชีวา	อันก้อนศิลาที่ขนไป
ข้าจะสั่งฝูงปลาทั้งนั้น	เร่งกันคาบขนมาให้
ขอท่านผู้มีฤทธิไกร	จงได้เมตตาปรานี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	หนุมานผู้ชาญชัยศรี
ฟังนางมัจฉาพาที	เทวีวอนขอชีวิต
เพราะเสียงเพราะรสพจนารถ	เสียวสวาทรุมรึงตะลึงจิต
ความโกรธเสื่อมหายละลายคิด	พิศพักตร์แล้วกล่าววาจา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ชาตรี

๏	โฉมเอยโฉมเฉลา	ยุพเยาว์ผู้ยอดเสน่หา
เจ้าอย่าหวาดหวั่นวิญญาณ์	จะเล่ากิจจาให้แจ้งใจ
เดิมพี่ลงมาด้วยความแค้น	แสนโกรธประหนึ่งไม่อดได้
หมายจะฆ่าฟันให้บรรลัย	ที่ในมหาสาคร
ครั้นมาเห็นเจ้าเยาวลักษณ์	ผิวพักตร์ดั่งเทพอัปสร
แน่งน้อยนิ่มเนื้ออรชร	ให้อาวรณ์ในองค์วนิดา
บุญแล้วจึ่งได้มาพบน้อง	เราสองควรครองเสน่หา
ร่วมทุกข์ร่วมสุขภิรมยา	ไปกว่าจะม้วยชีวี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางสุพรรณมัจฉาโฉมศรี
ฟังวายุบุตรพาที	มีความสะเทินเขินใจ
ค้อนให้แล้วตอบพจมาน	ไฉนมาเกี้ยวพานก็เป็นได้
ไม่ควรเสน่หาอาลัย	ในข้าผู้โทษถึงตาย
ยังมิได้แก้ตัวที่ทำผิด	จะรอดชีวิตไม่นึกหมาย
อย่าพักเสแสร้งแกล้งอุบาย	จะซํ้าอายไม่พ้นที่นินทา
ซึ่งจะภิรมย์สมสวาท	ตัวข้าต่างชาติภาษา
ใช่ที่วิสัยจะเจรจา	ขอสมาเสียเถิดอย่าน้อยใจ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
โอ้โลม

๏	ดวงเอยดวงสมร	เจ้างามงอนผู้ยอดพิสมัย
ถ้อยคำวาจาน่าอาลัย	จะหาไหนได้เหมือนนงลักษณ์
งามทั้งกิริยามารยาท	ท่วงทีฉลาดแหลมหลัก
งามทรงงามองค์งามพักตร์	ให้จำเริญรักพันทวี
อันซึ่งต่างชาติต่างพงศ์	ใช่แต่โฉมยงกับพี่
พระดาบสทรงพรตพิธี	กับกินรียังร่วมภิรมยา
เราสองควรครองไมตรีจิต	ร่วมสนิทในความเสน่หา
ว่าพลางคว้าไขว่ไปมา	แก้วตาอย่าตัดอาวรณ์ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นวลนางมัจฉาดวงสมร
ชม้ายชายเนตรแล้วปัดกร	คมค้อนผินผันพักตรา
อนิจจายิ่งว่ายิ่งลวนลาม	หยาบหยามกระไรหนักหนา
ช่างไม่สมเพชเวทนา	คิดมาก็น่าน้อยใจ
เหตุว่าตัวเจ้าเป็นชาย	ไม่มีความอายก็ทำได้
ว่าพลางหยิกข่วนวุ่นไป	ผลักไสมิได้ปรานี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
โอ้โลม

๏	สุดเอยสุดสวาท	นุชนาฏผู้มิ่งมารศรี
รักเจ้าเท่าดวงชีวี	อย่าหยิกข่วนพี่ให้เจ็บนัก
ความแสนพิศวาสนาฏน้อง	จะต้องถือมิให้มือหนัก
ใช่จะลวงเจ้าเยาวลักษณ์	ดวงจักษุพี่จงเมตตา
ว่าพลางอิงแอบแนบชิด	จุมพิตปรางเปรมนาสา
ค่อยประคองต้องเต้าสุมณฑา	วายุพัดพัดมาอึงอล
พระสมุทรตีฟองนองระลอก	คลื่นกระฉอกฟัดฝั่งกุลาหล
เมฆมัวทั่วทิศโพยมบน	ฝนสวรรค์พรอยพรมสุมาลี
อันดวงโกสุมปทุมมาลย์	ก็แบ่งบานคลี่คลายเกสรศรี
สองสมชมรสฤๅดี	ต่างเกษมเปรมปรีดิ์ทั้งสองรา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ กล่อม
ช้า

๏	เมื่อนั้น	นวลนางสุพรรณมัจฉา
ได้ร่วมรสรักภิรมยา	กับวายุบุตรวุฒิไกร
อิงแอบแนบชิดพิศวง	งวยงงด้วยความพิสมัย
แสนรักแสนสวาทจะขาดใจ	อรไทลืมกลัวพระบิดา
ลืมเล่นในท้องชลธาร	ลืมฝูงบริวารมัจฉา
ลืมอายลืมองค์กัลยา	เสน่หาเพิ่มพ้นพันทวี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	หนุมานผู้ชาญชัยศรี
แสนสวาทนาฏนุชนารี	ขุนกระบี่เพลิดเพลินจำเริญใจ
ยอกรโลมลูบจูบพักตร์	น้องรักผู้ยอดพิสมัย
บัดนี้พระตรีภูวไนย	ตรัสใช้ให้ถมมรคา
กำหนดให้เสร็จในเจ็ดจัน	มิทันจะลงโทษา
เจ้าพี่จงสั่งฝูงปลา	ให้คาบศิลาในสาคร
มาไว้ในที่วังวน	ให้เป็นถนนเหมือนแต่ก่อน
ตัวพี่ก็จะพ้นโทษกรณ์	ดวงสมรจงได้ปรานี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นวลนางมัจฉาโฉมศรี
ได้ฟังหนุมานพาที	เทวีก็ลาว่ายมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง

๏	ครั้นถึงที่อ่าวชลธาร	จึ่งสั่งบริวารมัจฉา
จงไปคาบขนศิลา	คืนมาที่เก่าให้พร้อมกัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	สั่งเสร็จเคลื่อนกายจากที่	งามทีดั่งอัปสรสวรรค์
แหวกว่ายกรายกรวิไลวรรณ	จรจรัลกลับคืนเข้าไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	ฝ่ายฝูงมัจฉาน้อยใหญ่
ได้ฟังคำสั่งอรไท	ก็พากันว่ายไปทันที ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงที่อ่าวสาคร	เข้าคาบเอาก้อนคีรีศรี
ว่ายแหวกแถกถาวารี	อึงมี่เกลื่อนกล่นกันมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โล้

๏	วางไว้ตามแถวแนวถนน	อลวนล้วนหมู่มัจฉา
อุตลุดสับสนในคงคา	จนสิ้นศิลาที่คาบไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	คำแหงหนุมานทหารใหญ่
อิงแอบมัจฉายาใจ	อยู่ในกระแสวาริน
ครั้นเห็นบริวารฝูงปลา	คาบขนศิลามาหมดสิ้น
ดีใจดั่งได้สมบัติอินทร์	ขุนกบินทร์สวมกอดนางเทวี
แล้วมีวาจาอันสุนทร	ดูกรเยาวยอดสุดาพี่
ความรักมิใคร่จะพาที	แต่กรรมมีจำร้างให้ห่างกัน
แม้นพี่ไม่ต้องราชกิจ	จะอยู่ชิดชมภิรมย์ขวัญ
ครั้นช้าก็เกรงโทษทัณฑ์	พระผู้ทรงสุบรรณจะโกรธา
เจ้าค่อยอยู่เถิดนะบังอร	ดวงสมรพี่ยอดเสน่หา
แม้นเสร็จสงครามในลงกา	พี่จะกลับมาหาเยาวมาลย์ ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางมัจฉาเยาวยอดสงสาร
ได้ฟังเร่าร้อนดั่งเพลิงกาล	มาเผาผลาญสกนธ์อินทรีย์
ให้อาลัยในวายุบุตรนัก	แสนโศกซบพักตร์ลงกับที่
จิตใจไม่เป็นสมประดี	กอดบาทขุนกระบี่เข้ารํ่าไร
อนิจจานี่หรือว่ารักจริง	มาทอดทิ้งน้องไว้ก็เป็นได้
อกเอ๋ยเป็นน่าสังเวชใจ	มาหลงใหลด้วยรสวาจา
จนเสียตัวแล้วมิหนำ	มาซ้ำได้อายไปภายหน้า
บรรดาหญิงใดที่เกิดมา	ไม่เหมือนอกข้าในครั้งนี้
ประมาทจิตหมายมิตรให้เกินพักตร์	มาหลงรักจนชายเขาหน่ายหนี
เสียแรงที่เกิดเป็นสตรี	เสียทีครองตัวมาช้านาน ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจหาญ
เห็นนางมัจฉานงคราญ	โศกาปานม้วยชีวัน
จึ่งโอบอุ้มองค์ขึ้นใส่ตัก	จุมพิตพิศพักตร์แล้วรับขวัญ
เจ้าอย่าโศกาจาบัลย์	กันแสงสะอื้นอาลัย
ใช่ว่าจะแกล้งหน่ายน้อง	ร่วมห้องผู้ยอดพิสมัย
จำเป็นจำพี่จะจำไกล	อรไทครองตัวไว้จงดี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	นางสุพรรณมัจฉาโฉมศรี
ฟังวายุบุตรพาที	เทวีผินพักตร์ไม่เจรจา
ทรุดลงจากตักแล้วควักค้อน	บังอรหันเหินเมินหน้า
ผลักไสมิให้ต้องกายา	อย่าพักแต่งว่าพอเข้าใจ
เชิญเถิดอย่าทำเป็นว่ารัก	ใครจักว่าไรแก่เจ้าได้
กรรมแล้วจะโทษเอาผู้ใด	ไปแล้วอย่าได้กลับมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	คำแหงหนุมานหาญกล้า
ฟังนางรำพันเจรจา	เสน่หาเพิ่มพ้นพันทวี
จึ่งสวมสอดกอดลูบจูบพักตร์	เยาวลักษณ์เจ้าอย่าโกรธพี่
ใช่จะทิ้งเสียเมื่อไรมี	ค่อยอยู่จงดีจะลาไป
ว่าพลางสำแดงฤทธิรอน	สาครกัมปนาทหวาดไหว
ขึ้นมาจากท้องสมุทรไท	ตรงไปที่ถมมรคา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงยอกรอภิวันท์	ลูกพระสุริยันฤทธิ์กล้า
แล้วแถลงแจ้งตามกิจจา	ซึ่งพบมัจฉานารี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พญาสุครีพกระบี่ศรี
ฟังวายุบุตรก็ยินดี	เร่งให้กระบี่พลากร
ระดมถมเป็นถนนใหญ่	ด้านใครแล่ล่าก็ตีต้อน
อื้ออึงไปทั้งสาคร	วานรตรวจกันเป็นโกลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	ฝ่ายนางสุพรรณมัจฉา
ได้ร่วมรสสู่สมภิรมยา	ด้วยวายุบุตรก็ทรงครรภ์
คิดถึงวานรผู้สามี	เทวีวิโยคโศกศัลย์
ทั้งทุกข์ที่จะรู้ถึงพระกรรณ	องค์พญากุมภัณฑ์ผู้บิดร
ว่าใช้มาไม่ได้ราชกิจ	กลับไปร่วมสนิทสโมสร
กับด้วยทหารพระสี่กร	เห็นภูธรจะฆ่าให้บรรลัย
จำกูจะไปสำรอก	ออกเสียจากครรภ์ให้จงได้
คิดแล้วก็เร่งรีบไป	ยังในเนินสมุทรคงคา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด
ร่าย

๏	ครั้นถึงยอกรขึ้นเหนือเกศ	ไหว้ฝูงเทเวศทุกทิศา
ขอหมู่อารักษ์อันศักดา	จงมาช่วยข้าในครั้งนี้ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ยานี

๏	มาจะกล่าวบทไป	ถึงเทพไทเรืองศรี
อันสถิตริมท่าวารี	แจ้งว่ากระบี่ผู้ศักดา
โอรสพระพายเทวราช	มาร่วมพิศวาสนางมัจฉา
บุตรีทศกัณฐ์อสุรา	กัลยาจะคลอดลูกรัก
นานไปจะได้เป็นทหาร	องค์พระอวตารทรงจักร
จำกูจะช่วยนงลักษณ์	อย่าให้อัคเรศบรรลัย
คิดแล้วจึ่งป่าวร้องกัน	พร้อมหมู่เทวัญน้อยใหญ่
ทั้งฝูงนางฟ้าสุราลัย	ก็เหาะไปยังฝั่งคงคา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ โคมเวียน
ร่าย

๏	ครั้นถึงเนินทรายชายสมุทร	เทพบุตรอัปสรพร้อมหน้า
ชวนกันแวดล้อมกัลยา	ด้วยความเมตตาปรานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา
ช้า

๏	เมื่อนั้น	นางสุพรรณมัจฉาโฉมศรี
เห็นเทวาแลเทพนารี	มาพร้อมที่ฝั่งสาคร
จึ่งน้อมเศียรเกล้าบังคม	ด้วยใจชื่นชมสโมสร
ครั้นได้ศุภฤกษ์สถาวร	บังอรสำรอกโอรส
ขาวผ่องบริสุทธิ์ผิวพรรณ	กายนั้นเหมือนหนุมานหมด
ใหญ่ถึงชันษาโสฬส	หางนั้นปรากฏเป็นหางปลา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	เทวัญอัปสรถ้วนหน้า
เห็นนางสำรอกลูกมา	ลักขณาเหมือนศรีหนุมาน
จึ่งอำนวยนามตามวงศ์	อันทรงศักดากล้าหาญ
เอาชื่อบิดาชัยชาญ	กับนามนงคราญมารดร
ทั้งสองนั้นเป็นสมญา	ชื่อมัจฉานุชาญสมร
เสร็จแล้วฝูงเทพนิกร	ก็เขจรไปวิมานรูจี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	นางสุพรรณมัจฉาโฉมศรี
อุ้มลูกรักแนบอินทรีย์	เทวีพิศพักตร์แล้วถอนใจ
โอ้ว่าเจ้าเกิดมาในครรภ์	แม่จะเลี้ยงสักวันก็ไม่ได้
จำเป็นแล้วจำจะจากไป	ด้วยกลัวราชภัยอัยกา
เสียแรงพ่อเกิดมาเป็นชาย	เสียดายไม่ได้อยู่เห็นหน้า
เจ้าจงจำคำมารดา	สืบไปแก้วตาอย่าลืมความ
อันบิตุเรศบังเกิดเกล้า	ของเจ้านั้นเชี่ยวชาญสนาม
เป็นยอดทหารของพระราม	นามกรชื่อศรีหนุมาน
มีมาลัยกุณฑลขนแก้ว	เขี้ยวเพชรพรายแพร้วฉายฉาน
หาวเป็นดาวเดือนชัชวาล	เหาะทะยานไปได้ในอัมพร
แม้นพบจงเข้าอภิวาทน์	กราบบาทด้วยใจสโมสร
สั่งพลางโศกาอาวรณ์	บังอรเพียงสิ้นสมประดี ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ โอด
ร่าย

๏	ครั้นเสร็จซึ่งสั่งโอรส	ยอกรประณตเหนือเกศี
ค่อยระงับดับความโศกี	เทวีประกาศด้วยวาจา
ขอจงฝูงรุกขเทเวศ	อันเรืองเดชมาช่วยรักษา
องค์มัจฉานุกุมารา	ลูกข้าอย่าให้มีภัย
สั่งพลางโลมลูบจูบพักตร์	เยาวลักษณ์ถอนทอดใจใหญ่
ลงจากฟากฝั่งสมุทรไท	ว่ายไปในท้องวารี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๔๐
๔๐