๏	 เมื่อนั้น	พญาไมยราพยักษี
ครอบครองไพร่ฟ้าประชาชี	ที่ในนคราบาดาล
พร้อมด้วยจัตุรงค์โยธา	แสนสุรเสนาทวยหาญ
ไม่มีอันตรายภัยพาล	สำราญดั่งเมืองเทวัญ
ราตรีเข้าที่ไสยาสน์	เหนือที่ทิพอาสน์ฉายฉัน
ท่ามกลางสนมกำนัล	กุมภัณฑ์ก็เคลิ้มหลับไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	ครั้นถึงปัจฉิมราตรี	สกุณีเพรียกพร้องเสียงใส
ฝันว่ายังมีเทพไท	ได้ดวงมณีจินดา
รัศมีดั่งสีทินกร	ช้อนชูมาในหัตถา
วางลงเหนือมืออสุรา	แสงสว่างโลกาธาตรี
เทเวศนั้นเหาะไปสถาน	ยังวิมานฟากฟ้าราศี
พญายักษ์ชมดวงมณี	จนตื่นจากที่บรรทมใน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	จึ่งชำระองค์ทรงเครื่อง	อร่ามเรืองดั่งดวงแขไข
จับคทาธรแก้วแววไว	เสด็จไปออกท้องพระโรงคัล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	ลดองค์ลงเหนือบัลลังก์รัตน์	ภายใต้เศวตฉัตรฉายฉัน
พร้อมหมู่โหรากุมภัณฑ์	อภิวันท์เกลื่อนกลาดดาษดา
จึงมีบัญชาประกาศิต	แก้ซึ่งนิมิตยักษา
แก่หมู่กระวีโหรา	ตามฝันพญาอสุรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	หมู่โหราจารย์ยักษี
พิเคราะห์สอบใส่ในคัมภีร์	ถ้วนถี่เสร็จสิ้นทุกประการ
ต่างตนน้อมเศียรบังคมคัล	พร้อมกันทำนายโดยโวหาร
ซึ่งฝันว่าเทเวศชัยชาญ	ชูแก้วชัชวาลอำไพ
มาวางลงเหนือพระหัตถ์	แสงจำรัสดั่งดวงแขไข
นิมิตนี้ประเสริฐเลิศไตร	ภูวไนยจะได้โอรส
เป็นบุตรบุญธรรมสถาวร	ฤทธิรอนปรีชาปรากฏ
จะขจรบาดาลสะท้านยศ	ทศทิศจะเกรงเดชา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พญาไมยราพยักษา
ได้ฟังโหรทายทำนายมา	อสุราชื่นชมยินดี
ซาบซ่านไปด้วยโสมนัส	ดั่งได้สมบัติโกสีย์
เทพไทดลใจอสุรี	ให้คิดที่จะเที่ยวประพาสไพร
จึ่งมีพระราชบรรหาร	สั่งเสนามารผู้ใหญ่
จงเตรียมพหลพลไกร	กูจะไปเที่ยวเล่นหิมวา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	จึ่งอำมาตย์มารยักษา
ก้มเกล้ารับราชบัญชา	ชุลีลาแล้วรีบออกไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี

๏	เกณฑ์เป็นเสนาพยุหบาตร	โดยกระบวนประพาสป่าใหญ่
กองหน้าล้วนถือปืนไฟ	สอดใส่เกราะเหล็กอลงกรณ์
ถัดมาโยธาหน้ากาก	เกราะนากกรกุมธนูศร
หน้าขบเกราะเงินเป็นอาภรณ์	กรกุมโตมรยืนยัน
หน้าแสยะสอดใส่เกราะทอง	ถือหอกเมียงมองแข็งขัน
เตรียมทั้งรถแก้วแพรวพรรณ	ประทับเกยสุวรรณรูจี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พญาไมยราพยักษี
เสด็จจากแท่นแก้วมณี	ไปเข้าที่สรงวาริน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏	ชำระพระองค์สรงสนาน	สุคนธ์ธารหอมฟุ้งจรุงกลิ่น
สนับเพลาเป็นรูปนาคินทร์	ภูษาทรงธงข้าวบิณฑ์พื้นดำ
ชายไหวชายแครงเครือทอง	ฉลององค์พื้นตองเขียวขำ
รัดอกล้วนบุษราคัม	ประจำยามเคียงคั่นกุดั่นดวง
สร้อยสนสังวาลลายแทง	ตาบทิศเพชรแดงรุ้งร่วง
เฟื่องห้อยพลอยประดับทับทรวง	พาหุรัดแก้วดวงทองกร
สอดใส่ธำมรงค์เนาวรัตน์	มงกุฎแก้วจำรัสประภัสสร
พระหัตถ์นั้นจับคทาธร	บทจรมาขึ้นราชรถ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ บาทสกุณี
โทน

๏	รถเอยราชรถทรง	แก้วสลับประกับกงอลงกต
แอกช้อยชวยงอนอ่อนชด	ชั้นลดภาพล้อมบัลลังก์ลอย
สี่มุขงามแม้นพิมานมาศ	เครือหงส์สิงหาสน์ช่อห้อย
ดุมเพลาแสงพลามอร่ามพลอย	กาบช้อยแก้วช่วงอรชร
เทียมสัตว์จัดสรรราชสีห์	เกศาล้วนมีเกสร
สารถีมือถือโตมร	ขับเผ่นอัมพรดั่งลมพัด
เครี่องสูงบังแทรกชุมสาย	ธงฉานธงชายกรรชิงฉัตร
กาหลพลแห่เยียดยัด	เป็นขนัดกลาดแน่นอึงอล
เสียงกงรถลั่นสนั่นก้อง	ทหารเร้าโห่ร้องกุลาหล
แหวกทางหว่างท้องสุธาดล	รีบพวกเร่งพลขึ้นมา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ กราว

๏	ครั้นถึงเนินทรายชายพนม	รื่นร่มด้วยพรรณพฤกษา
ให้หยุดรถริมเชิงบรรพตา	อสุราลงเที่ยวประพาสไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏	ชมหมู่มิ่งไม้ในไพรวัน	งอกงามเรียงรันอยู่ไสว
ผลิดอกออกผลปนใบ	ช่อช้อยแกว่งไกวอรชร
ดิบห่ามทรามสุกดาษดา	เบิกบานผกาเกสร
ลมพัดพากลิ่นขจายจร	ทิชากรบินจับจิกกิน
บ้างรํ่าร้องชมกันเป็นหมู่หมู่	น่าฟังน่าดูไม่รู้สิ้น
ชมมาจนท่าวาริน	แนวกระแสสินธุ์หาดทราย
ตรวดแก้วแวววับจับตา	รจนาดั่งสีมณีฉาย
ที่ขาวขาวเพียงเพชรพราย	ที่เขียวเขียวลายดั่งไข่ครุฑ
ที่แดงดั่งแสงปัทมราช	ที่เหลืองเลื่อมผาดดั่งนํ้าบุษย์
ลางสีคล้ายแสงชมพูนุท	ชมพลางเลียบสมุทรดำเนินมา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ พญาเดิน
ร่าย

๏	พระพายชายพัดพาคลื่น	โครมครื้นพัดฝั่งฉานฉ่า
แลไปก็เห็นกุมารา	ดวงพักตร์กายาเป็นวานร
หางนั้นเป็นหางมัจฉาชาติ	ขาวผ่องโอภาสประภัสสร
อยู่ที่ริมฝั่งสาคร	ดั่งดวงศศิธรไม่ราคี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	หยุดยืนแลเล็งเพ่งพิศ	ยิ่งคิดหลากใจยักษี
พินิจเป็นครู่ด้วยยินดี	อสุรีก็เดินเข้าไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงจึ่งมีวาจา	กุมารานี้เดิมเป็นไฉน
นามวงศ์พงศ์พันธุ์ประการใด	เหตุไรมาอยู่ที่กันดาร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	จึ่งหลานพระพายใจหาญ
ได้ฟังอสุราบัญชาการ	กราบกับบทมาลย์ด้วยยินดี
แล้วทูลว่าอันตัวข้า	ชื่อมัจฉานุกระบี่ศรี
นางสุพรรณมัจฉานารี	เทวีเป็นพระมารดร
มาคลอดข้าไว้ที่หาดทราย	ชายฝั่งริมเชิงสิงขร
แล้วคืนไปยังสาคร	บังอรมิได้กลับมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พญาไมยราพยักษา
ได้ฟังยินดีปรีดา	อสุราตริตรึกนึกไป
น่าที่จะเหมือนหนึ่งความฝัน	มั่นคงโหรทายหาผิดไม่
ชะรอยเทเวศดลใจ	นำให้มาพบกุมารนี้
คิดแล้วกล่าวคำอันสุนทร	ดูกรลูกรักเฉลิมศรี
พ่อก็ไร้โอรสแลบุตรี	ที่จะสืบวงศาในบาดาล
จะเลี้ยงเจ้าดั่งบุตรในอุทร	ให้ถาวรเป็นสุขเกษมศานต์
ว่าพลางโอบอุ้มกุมาร	พาพลทหารกลับมา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ

๏	ขึ้นยังพิชัยรถทรง	พร้อมหมู่จัตุรงค์ซ้ายขวา
ให้เลิกพหลโยธา	คืนมายังราชธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงซึ่งที่ด่านขัณฑ์	ชั้นในใกล้เมืองยักษี
จึ่งให้หยุดพหลโยธี	อสุรีดำริตริไป
กุมารนี้เชื้อมัจฉาชาติ	เคยประพาสอยู่ท้องชเลใหญ่
กูจะพาไปไว้ในเวียงชัย	จะไม่สำราญวิญญาณ์
คิดแล้วมีราชวาที	ตรัสสั่งเสนียักษา
ให้ขุดสระกว้างยาวหมื่นวา	โอฬาร์ด้วยพรรณปทุมมาลย์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	เสนาผู้ใหญ่ใจหาญ
รับสั่งเจ้ากรุงบาดาล	กราบกับบทมาลย์แล้วออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	จึ่งวัดหน้าที่ปันกัน	ทั่วหมู่พลขันธ์ซ้ายขวา
ได้ห้าสิบตนต่อวา	พอครบตามสารบาญชี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ฝ่ายหมู่โยธายักษี
บ้างขุดบ้างขนเป็นโกลี	ด่าตีกันอึงคะนึงไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดเดี๋ยวเป็นสระมุจลินท์	วารินสะอาดเย็นใส
ปทุมมาศกลาดเกลื่อนดอกใบ	ก็เสร็จโดยในพระบัญชา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พญาไมยราพยักษา
ชื่นชมด้วยสมจินดา	จึ่งสั่งมัจฉานุกุมาร
ตัวเจ้าจงอยู่ในสระนี้	เป็นที่ผาสุกเกษมศานต์
แม้นมีศัตรูหมู่พาล	จงผลาญให้ม้วยชีวาลัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	มัจฉานุผู้มีอัชฌาสัย
ชื่นชมด้วยสมดั่งใจ	บังคมไหว้แล้วสนองบัญชา
ซึ่งพระองค์เมตตาการุญ	คุณดั่งบิตุเรศนาถา
แม้นมีศัตรูหมู่พาลา	จะขออาสาต่อตี
ทูลแล้วยอกรอภิวาทน์	แทบบาทพญายักษี
ลงไปในสระวารี	เป็นที่ผาสุกสำราญ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	พญาไมยราพใจหาญ
ครั้นมัจฉานุกุมาร	อยู่รักษาด่านชั้นใน
เสร็จแล้วมีราชวาที	สั่งมหาเสนีผู้ใหญ่
ให้เลิกพหลพลไกร	รีบไปบุรีภิรมยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	ฝ่ายสุครีพหนุมานทหารกล้า
ครั้นเสร็จจองถนนด้วยศิลา	ก็ให้โยธาวานร
เร่งรัดทุบปราบราบรื่น	พื้นนั้นเรี่ยรายด้วยทรายอ่อน
ปักตรุยเส้นวาแน่นอน	แล้วพากันบทจรเข้ามา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงน้อมเกล้าบังคม	ทูลองค์บรมนาถา
ข้าบาทไปจองมรคา	เสร็จดั่งบัญชาพระจักรี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระสุริย์วงศ์องค์นารายณ์เรืองศรี
ฟังน้องพญาพาลี	ยินดีดั่งได้โสฬส
แย้มยิ้มพริ้มพรายสบายใจ	พักตร์เพียงแขไขทรงกลด
ซาบซ่านปานอมฤตรส	จึ่งมีพจนารถบัญชา
แก่พญาพิเภกขุนมาร	ผู้ปรีชาชาญแกล้วกล้า
ให้หาศุภฤกษ์เวลา	ซึ่งจะยกโยธาพลากร
สุครีพจงจัดผู้ถือธง	ที่อาจองกล้าหาญชาญสมร
นำหน้าโยธาวานร	ให้สถาวรสวัสดี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ไชยามพวานกระบี่ศรี
ได้ฟังพระราชวาที	ยินดีด้วยสมดั่งจินดา
จึ่งน้อมเศียรเกล้าบังคมทูล	นเรนทร์สูรปิ่นภพนาถา
ข้านี้ได้พรเจ้าโลกา	ว่าถ้านารายณ์อวตาร
จากเกษียรคงคามาปราบยุค	ให้โลกเป็นสุขเกษมศานต์
จะข้ามไปลงกากรุงมาร	ให้เป็นทหารถือธงชัย
นำหมู่พยุหโยธา	ข่มนามอสุราทั้งนั้นได้
เป็นมหามงคลเลิศไกร	ปราบไปได้ทั่วธาตรี
ถ้าพระองค์จะใคร่แจ้งเหตุ	จงถามอมรเมศฤๅษี
เธออยู่ไกรลาสคีรี	เป็นที่จำเริญเมตตาฌาน ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระจักรีผู้ปรีชาหาญ
ได้ฟังไชยามพวาน	ผ่านฟ้าชื่นชมด้วยสมคิด
จึ่งสั่งวายุบุตรฤทธิรณ	จงไปนิมนต์พระนักสิทธ์
อมรเมศผู้ชาญชำนาญฤทธิ์	ซึ่งสถิตไกรลาสให้ลงมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	วายุบุตรวุฒิไกรใจกล้า
ก้มเกล้ารับราชบัญชา	ชุลีลาแล้วรีบเหาะไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงศาลาอาศรม	ยอกรบังคมประนมไหว้
ว่าพระทรงสังข์รับสั่งใช้	ให้ข้ามาเชิญพระมุนี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระอมรเมศฤๅษี
แจ้งว่าพระนารายณ์ฤทธี	ภูมีให้มานิมนต์ไป
มีความชื่นชมโสมนัส	ฉวยได้ตาลิปัตรกับย่ามใหญ่
เหาะจากศาลาด้วยว่องไว	วายุบุตรวุฒิไกรก็ตามมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงขึ้นยังบัลลังก์อาสน์	นั่งสมาธิสำรวมสิกขา
ท่ามกลางวานรเสนา	คอยฟังบัญชาพระจักรี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระอวตารทรงสวัสดิ์รัศมี
มัสการแล้วมีวาที	ข้านี้จะยกพลากร
ไปปราบอสูรในเมืองมาร	จัดหมู่ทหารชาญสมร
ไชยามพวานวานร	บอกว่าได้พรเจ้าโลกา
ให้เพื่อนนั้นถือธงชัย	นำพวกพลไกรไปหน้า
จริงหรือฉันใดพระสิทธา	ข้านี้สงสัยพันทวี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระอมรเมศฤๅษี
ได้ฟังก็แจ้งแต่เดิมที	ว่าองค์เจ้าตรีโลกา
ประสาทพรไชยามพวาน	ถ้านารายณ์อวตารให้อาสา
ถือธงนำพยุหโยธา	จริงเหมือนวาจาพานร
ด้วยนามเพื่อนนั้นข่มนามยักษ์	ทั้งแหลมหลักกล้าหาญชาญสมร
จะเป็นศรีสวัสดิ์สถาวร	แก่พระสี่กรผู้ทรงฤทธิ์
อันหมู่อสูรพาลา	จะพ่ายแพัศักดาไม่ต้านติด
ปราบไปได้ทั่วทศทิศ	ปัจจามิตรจะราบทั้งธาตรี
พระองค์จงทำตามบรรหาร	พระสยมภูวญาณเรืองศรี
จะมีชัยแก่ราชไพรี	ทั่วไปทั้งตรีโลกา
ว่าพลางอำนวยอวยพร	ให้ถาวรบรมสุขา
แล้วลาออกจากพลับพลา	เหาะมากุฎีพระอาจารย์ ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	พิเภกโหราปรีชาหาญ
ชำระฤกษ์ยามอัศกาล	ได้ทั้งศุภวารเวลา
แล้วจึ่งน้อมเศียรบังคมบาท	ทูลพระภูวนาถนาถา
พรุ่งนี้ศุภฤกษ์ยาตรา	เป็นมหามงคลสวัสดี
เทวาพร้อมกันประเวศ	ประชุมในเมษราศี
ให้จำเริญราชฤทธี	ไพรีจะอัปราชัย
ฤกษ์รุ่งมหาสิทธิโชค	โยคเกณฑ์จะได้ลาภใหญ่
เป็นศรีสวัสดิ์เลิศไกร	นัยว่าจะมาแต่อัมพร ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระรามสุริย์วงศ์ทรงศร
ได้ฟังพิเภกพยากรณ์	ภูธรสุขเกษมเปรมปรีดิ์
จึ่งสั่งสุครีพผู้ศักดา	ให้จัดโยธากระบี่ศรี
เข้ากองทั้งสองพระบุรี	แต่ในราตรีจงพร้อมกัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	สุครีพลูกพระสุริย์ฉัน
รับสั่งพระองค์ทรงสุบรรณ	บังคมคัลแล้วรีบออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ประถม
ยานี

๏	จัดเป็นมังกรข้ามสมุทร	วายุบุตรเป็นเศียรไปหน้า
ปากบนวาหุโรมฤทธา	ปากล่างปิงคลาวานร
สองเขาสุรเสนสุรกานต์	ศรีชมพูพานนั้นเป็นหงอน
ตาซ้ายโคมุทฤทธิรอน	ตาขวาศรรามชาญฉกรรจ์
ตัวคือองคตหลานอินทร์	เท้าขวากบินทร์นิลขัน
เท้าซ้ายนั้นนิลปานัน	ลิ้นนั้นเกสรทมาลา
เท้าหลังเบื้องซ้ายทวิพัท	มหัทวิกันเป็นเท้าขวา
นิลนนท์เป็นหางถัดมา	กายานั้นจอมโยธี
อันหมู่จังเกียงวานร	เป็นเล็บเขี้ยวมังกรสลับสี
โยธาเป็นเกล็ดทั้งอินทรีย์	ก็เสร็จตามมีพจมาน ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา
ช้า

๏	เมื่อนั้น	พระจักรีผู้ปรีชาหาญ
บรรทมในราตรีกาล	เหนือแท่นชัชวาลพรายพรรณ
ครั้นปัจฉิมยามเวลา	สกุณาเพรียกพร้องขานขัน
แมลงผึ้งภู่เวียนวัน	จักจั่นเสียงเจื้อยจับใจ
ดาวเดือนเลื่อนลับโพยมหน	สุริยนจวนแจ้งปัจจุสมัย
แสงทองรองเรื่ออำไพ	ภูวไนยตื่นจากไสยา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย

๏	จึ่งชำระพระโอษฐ์สรงพระพักตร์	แล้วชวนพระลักษมณ์กนิษฐา
เสด็จจากแท่นแก้วอลงการ์	มาเข้าที่สรงสาคร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
โทน

๏	สองกษัตริย์ชำระสระสนาน	สุคนธ์ธารธารทิพย์เกสร
ต่างทรงสนับเพลาอลงกรณ์	เชิงงอนงอนงามอร่ามพลอย
พระหริวงศ์ทรงทิพย์ภูษา	เครือหงส์กาบผกาช่อห้อย
พระลักษมณ์ทรงผ้าก้านกระหนกลอย	ชายไหวช่อช้อยชายแครง
สอดใส่ฉลององค์ทรงประพาส	พื้นตาดฉลุเครือแย่ง
ทับทรวงประดับเพชรแดง	ตาบทิศลายแทงสังวาลวัลย์
พาหุรัดทองกรมังกรพต	สลับด้วยมรกตมุกดาคั่น
ธำมรงค์เพชรรายเรือนสุบรรณ	มงกุฎแก้วเทวัญสว่างวาม
ห้อยพวงมาลัยดอกไม้มาศ	งามประหลาดลบโลกทั้งสาม
ต่างกุมศรปราบสงคราม	ตามกันมาเกยรัตนา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ บาทสกุณี

๏	ลดองค์ลงนั่งตั้งพระเนตร	สังเกตไปทั่วทุกทิศา
ซึ่งจะเป็นนิมิตยาตรา	บ่ายหน้าตามเกล็ดนาคี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ยานี

๏	มาจะกล่าวบทไป	ถึงท้าวหัสนัยน์เรืองศรี
สถิตเหนือทิพอาสน์รูจี	เป็นที่ผาสุกสถาวร
ภายใต้ต้นปาริชาต	พร้อมหมู่เทวราชอัปสร
เล็งเนตรลงมาในดินดอน	เห็นพระสี่กรอวตาร
จะยกพหลพลไกร	ข้ามมหาสมุทรไทไพศาล
ไปทวีปลงกากรุงมาร	สังหารอสูรพาลา
ไม่มีสีวิกาญจน์ยานุมาศ	จะเสด็จด้วยบาทอนาถา
จำจะให้เอารถรัตนา	ไปถวายผ่านฟ้าทรงจร ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏	คิดแล้วจึ่งสั่งมาตุลี	บัดนี้พระนารายณ์ทรงศร
จะยกโยธาพลากร	ไปราญรอนอสุราอาธรรม์
ตัวท่านจงเอารถแก้ว	อันเพริศแพร้วพรรณรายฉายฉัน
ไปถวายพระองค์ทรงสุบรรณ	ยังเนินเขาคันธกาลา
แล้วจงอยู่เป็นสารถี	ขับพาชีชักรัถา
ต่อเสร็จสงครามในลงกา	จึ่งมาจากองค์พระทรงชัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระมาตุลีผู้มีอัชฌาสัย
รับเทวบัญชาหัสนัยน์	ก็ออกไปจากที่วิมาน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	จึ่งเทียมรถแก้วแววฟ้า	ด้วยสินธพเทวาตัวหาญ
เสร็จแล้วก็ขับเหาะทะยาน	ผ่านมาด้วยฤทธิเทวัญ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	เทพบุตรอาชาร่าเริง	ลำพองลองเชิงเหียนหัน
ยกหูชูหางหยัดยัน	แผดร้องสนั่นโลกา
กึกก้องกัมปนาทหวาดไหว	ทั่วไปในทศทิศา
ตลอดถึงโสฬสพรหมา	จนมหาพิภพบาดาล
ก็เลื่อนลอยมาโดยอากาศ	โอภาสด้วยดวงมุกดาหาร
รัศมีจำรัสชัชวาล	ลงตรงหน้าฉานพลับพลาชัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ พญาเดิน

๏	ครั้นถึงจึ่งประทับกับเกยแก้ว	แล้วจึ่งทูลแจ้งแถลงไข
ว่าองค์พระจอมเมรุไกร	แจ้งว่าภูวไนยทรงธรรม์
จะข้ามไปเกาะลงกา	ล้างหมู่อสุราโมหันธ์
ให้เอารถแก้วแพร้วพรรณ	คู่เวไชยันต์รูจี
มาถวายสมเด็จพระหริวงศ์	ให้ทรงไปปราบยักษี
ยังทวีปลงกาธานี	จะมีชัยแก่หมู่อสุรา
แล้วให้ข้าอยู่ฉลองบาท	ขับพิชัยราชรัถา
ปราบหมู่อสุรพาลา	ไปกว่าจะเสร็จสำเร็จการ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระจักรีผู้ปรีชาหาญ
แจ้งว่าองค์ท้าวมัฆวาน	ให้รถวิมานก็ยินดี
จึ่งกล่าววาจาปราศรัย	ขอบใจหัสเนตรเรืองศรี
ทรงพระเมตตาครานี้	คุณนั้นไม่มีใครเทียมทัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏	ตรัสแล้วจึ่งชวนพระนุชนาถ	เสด็จจากเกยมาศฉายฉัน
งามดั่งสุริยากับพระจันทร์	มาขึ้นรถเทวัญอลงการ์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พญาพิเภกยักษา
ครั้นได้ศุภฤกษ์เวลา	อสุราให้ลั่นฆ้องชัย
ชาวประโคมก็ประโคมแตรสังข์	ปี่กลองก้องดังหวั่นไหว
อันหมู่พหลพลไกร	โห่สนั่นลั่นไปเป็นโกลา
ไชยามพวานฤทธิรงค์	ก็โบกธงนำพลไปหน้า
ดำเนินพยุหโยธา	ตามเกล็ดนาคาสถาวร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิดฉาน

๏	เมื่อนั้น	พระนารายณ์สุริย์วงศ์ทรงศร
ครันทัพหน้ามาถึงฝั่งสาคร	ภูธรให้เคลื่อนพิชัยรถ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด
โทน

๏	รถเอยรถแก้ว	เพริศแพร้วกำกงอลงกต
แอกงอนอ่อนสลวยชวยชด	เครือขดช่อตั้งบัลลังก์ลอย
รายรูปสิงห์อัดหยัดยัน	สุบรรณจับนาคหิ้วเศียรห้อย
ดุมเพลาวาววับประดับพลอย	แปรกแก้วกาบช้อยสะบัดบัง
เทียมด้วยสินธพเทพบุตร	ทั้งสี่บริสุทธิ์ดั่งสีสังข์
มาตุลีขับโผนด้วยกำลัง	รี่เรื่อยเร็วดั่งลมพัด
เครื่องสูงมยุรฉัตรชุมสาย	ธงฉานธงชายปลายสะบัด
กาหลพลแห่เยียดยัด	ขนัดฆ้องกลองประโคมโครมครึก
โยธาโลดโผนโจนทะยาน	เริงร่าลำพองคะนองศึก
เสียงสะเทือนเลื่อนลั่นพันลึก	คึกคึกรีบข้ามชลธี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ กลองโยน
ยานี

๏	เมื่อนั้น	เทวัญนางฟ้าทุกราศี
เห็นพระหริรักษ์จักรี	ยกพวกกระบี่นิกร
ข้ามไปล้างเหล่าอสุรา	ต่างองค์ปรีดาสโมสร
บ้างเผยช่องสีหบัญชร	เยี่ยมพักตร์สลอนทุกวิมาน
โปรยปรายบุปผาสุมามาศ	มณฑาทิพย์เกลื่อนกลาดหอมหวาน
อวยชัยให้พรพระอวตาร	ตบหัตถ์ฉัดฉานทั้งเมืองฟ้า ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ สาธุการ
ร่าย

๏	เมื่อนั้น	พระตรีภพลบโลกนาถา
เร่งรีบพยุหโยธา	ข้ามมหาคงคาวาริน
งามดั่งองค์ท้าวเทวราช	มาเที่ยวประพาสกระแสสินธุ์
งามทั้งรถแก้วโกมิน	งามสิ้นทั้งหมู่โยธา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ข้ามสมุทร
จำปาทองเทศ

๏	มาถึงกึ่งทางกลางสมุทร	พระทรงครุฑชมหมู่มัจฉา
เงือกงูราหูเหรา	โลมาผุดพ่นชลธาร
พิมทองท่องท้องสาคร	มังกรเล่นน้ำกระฉอกฉาน
สีเสียดเสียดว่ายกับปลาวาฬ	ช้างนํ้าทะยานหยอกกัน
หน้าคนเวียนวนตามคู่	ม้านํ้าชูเศียรเหียนหัน
ฉลามตามคลื่นพัลวัน	นวลจันทร์จันทรเม็ดกระเบนบิน
อินทรีว่ายรี่หนีฉนาก	พญานาคลอยเล่นกระแสสินธุ์
อันหมู่มัจฉาในวาริน	เหมือนจะยินดีช่วยอำนวยพร
พระพายพัดเรื่อยเฉื่อยฉ่ำ	ต้องนํ้าเป็นระลอกกระฉอกฉ่อน
พระอาทิตย์ขับรถบทจร	ไขแสงอ่อนอ่อนให้สำราญ
ปักษิณบินร้องถวายเสียง	ดั่งจำเรียงดนตรีขับขาน
สองกษัตริย์ชื่นชมเบิกบาน	รีบเร่งพลหาญข้ามไป ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงฟากฝั่งสมุทร	จึ่งให้หยุดโยธาน้อยใหญ่
ตั้งเป็นกระบวนทัพชัย	โดยในพยุหยาตรา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	ฝ่ายกองคอยเหตุยักษา
เห็นทัพยกข้ามสมุทรมา	ก็รีบเข้าลงกาธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ กราว

๏	ครั้นถึงน้อมเศียรอภิวาทน์	แทบบาทพญายักษี
ทูลว่าพระรามจักรี	ยกหมู่โยธีวานร
เป็นกระบวนทัพนับสมุทร	ดูไม่สิ้นสุดหยุดหย่อน
ข้ามมาถึงฝั่งสาคร	ประทับร้อนอยู่ริมคงคา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ทศเศียรสุริย์วงศ์ยักษา
ได้ฟังคั่งแค้นในวิญญาณ์	อสุรานิ่งนึกตรึกไป
ชิชะสงครามครั้งนี้	คิดล้างหลายทีแล้วไม่ได้
ล่วงลามข้ามฝั่งสมุทรไท	อาจใจจะมาต่อยุทธ์
ดีแล้วจะได้เห็นกัน	กูจะฆ่าพวกมันให้สิ้นสุด
ด้วยกำลังปรีชาวรารุทร	มิให้ถึงอาวุธราวี
คิดแล้วจึ่งมีพจนารถ	แก่ภานุราชยักษี
บัดนี้อริราชไพรี	ยกพวกโยธีข้ามมา
ท่านจงไปยังพนาวัน	นิมิตซึ่งพรรณพฤกษา
ทรงผลเกลื่อนกลาดดาษดา	ภูมิฐานนํ้าท่าให้ชอบกล
แล้วจึ่งประดาดินอยู่	อย่าให้มันรู้เหตุผล
แม้นว่าข้าศึกยกพล	มาตั้งบนที่นิมิตไว้
ตัวเอ็งจงควํ่าแผ่นดิน	อย่าให้ไพรินนั้นเหลือได้
ถ้าทำสำเร็จดั่งใจ	จะแบ่งเมืองให้เป็นรางวัล ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	เสนาภานุราชตัวขยัน
รับสั่งพญากุมภัณฑ์	บังคมคัลสนองพระวาที
อันการเพียงนี้ไม่ยากนัก	พอจักรับใส่เกศี
ฆ่าให้สิ้นพวกไพรี	ภูมีอย่าร้อนวิญญาณ์
ว่าแล้วน้อมเศียรอภิวาทน์	แทบบาทพญายักษา
ออกจากพระโรงรัตนา	อสุราก็รีบระเห็จไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ กราว

๏	เดินดัดลัดมาในไพรวัน	เห็นป่าหนึ่งนั้นกว้างใหญ่
เป็นต้นมรคาพนาลัย	ใกล้กับทัพชัยพระจักรี
มีความชื่นชมโสมนัส	ยกหัตถ์ประนมเหนือเกศี
ก็ร่ายพระเวทอันฤทธี	อสุรีนิมิตพนาดร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ตระ

๏	บัดเดี๋ยวก็เป็นภูมิพื้น	ราบรื่นเรี่ยรายด้วยทรายอ่อน
มิ่งไม้ทรงผลอรชร	บังแสงทินกรชอุ่มไป
แสนสนุกเป็นที่ประพาส	ศิลาลาดห้วยธารนํ้าไหล
ใสสะอาดสะอ้านสำราญใจ	เจือไปด้วยพิษอันบันดาล
อันพรรณพฤกษาผลาผล	ใบต้นเบื่อเมาแต่กลิ่นหวาน
พร้อมเสร็จสำเร็จทุกประการ	แล้วอ่านพระเวทวิทยา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ

๏	กายนั้นใหญ่กว่าพรหเมศ	สำแดงเดชแทรกแผ่นดินหนา
สองเท้านั้นเหยียบยันศิลา	อันรองมหาปัถพี
สองมือดันพื้นสุธาไว้	ด้วยกำลังฤทธิไกรยักษี
คอยดูหมู่ราชไพรี	ได้ทีจะควํ่าแผ่นดิน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	พระสุริย์วงศ์องค์นารายณ์ทรงศิลป์
ครั้นเสร็จข้ามโยธาวานรินทร์	พระปิ่นภพมีราชโองการ
ดูกรประคนธรรพผู้ศักดา	อันมีปรีชากล้าหาญ
จงไปดูที่อันโอฬาร	ชัยภูมิสถานสวัสดี
จะได้ตั้งทัพพลับพลา	พักพลโยธากระบี่ศรี
มั่นแล้วจะยกเข้าราวี	ต่อดีด้วยหมู่กุมภัณฑ์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	จึ่งประคนธรรพคนขยัน
รับสั่งพระองค์ทรงสุบรรณ	ถวายบังคมคัลแล้วรีบไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	เที่ยวดูมาในพนาลี	ตามเชิงคีรีเขาใหญ่
ก็ถึงที่ขุนมารนิมิตไว้	มิ่งไม้ทรงผลอรชร
กว้างขวางราบรื่นรโหฐาน	มีธารธาราสิงขร
เป็นที่ชัยภูมิสถาวร	ได้นามกรครุฑา
ควรจะตั้งกองทัพใหญ่	โดยตำรับพิชัยสงครามว่า
ก็บากไม้หมายตรุยมรคา	แล้วรีบกลับมาทันที ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงน้อมเศียรอภิวาทน์	ทูลบาทพระนารายณ์เรืองศรี
ป่าหนึ่งสะอ้านสะอาดดี	เป็นที่สวัสดิมงคล
พ่างพื้นราบรื่นจำเริญตา	พร้อมทั้งนํ้าท่าผลาผล
ภูเขาต้นไม้ชอบกล	ควรจะพักพลพลากร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระนารายณ์สุริย์วงศ์ทรงศร
ฟังประคนธรรพฤทธิรอน	ภูธรตรัสถามพิเภกไป
ป่านี้เห็นเป็นสนุกนัก	พญายักษ์ยังรู้หรือไฉน
มีนามนั้นเรียกประการใด	จะใกล้หรือไกลกับลงกา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พญาพิเภกยักษา
ได้ฟังพระราชบัญชา	อสุราสนองพระโองการ
อันนอกมรกตคีรี	ไม่มีป่าสนุกรโหฐาน
เห็นเจ้าลงกากรุงมาร	จะให้บันดาลไว้ด้วยฤทธิ์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระหริรักษ์จักรกฤษณ์
ฟังโหราผู้รู้นิมิต	ทรงฤทธิ์ถวิลจินดา
อันกลศึกนี้ลึกลํ้า	เห็นจะเป็นเหมือนคำพิเภกว่า
จึ่งมีพระราชบัญชา	สั่งวายุบุตรฤทธิรอน
ตัวท่านจงให้ประคนธรรพ	มันนำกลับไปดูก่อน
พิเคราะห์ดีร้ายให้แน่นอน	จะได้ยกนิกรรีบไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	คำแหงหนุมานทหารใหญ่
น้อมเศียรรับสั่งภูวไนย	แล้วให้ประคนธรรพพามา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	สองนายเดินเดาะเลาะทาง	ตามหว่างทิวแถวแนวป่า
ถึงที่นิมิตอสุรา	ถิ่นฐานโอฬาร์ชอบกล
ประกอบด้วยมิ่งไม้หลายพรรณ	เรียงรันผลิดอกออกผล
ดิบห่ามสุกแซมแกมปน	งอมหล่นเกลื่อนกลาดดาษไป
อันหมู่วิหคทั้งหลาย	จะกลํ้ากรายมากินก็หาไม่
พิเคราะห์ดูด้วยปรีชาไว	ก็แจ้งใจว่ากลอสุรี
เหมือนคำพิเภกกราบทูล	นเรนทร์สูรปิ่นภพเรืองศรี
ดีร้ายภายใต้ปัถพี	จะมีอสูรมารยา
อย่าเลยจะลงไปดู	ให้รู้อุบายยักษา
คิดแล้วสำแดงเดชา	แทรกพื้นพสุธาลงไป ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด

๏	จึ่งเหลือบแลเห็นอสุรี	นิมิตอินทรีย์โตใหญ่
สองกรช้อนชูแผ่นดินไว้	ด้วยฤทธิไกรชาญฉกรรจ์
ขุนกระบี่ชักตรีออกจากกาย	มาดหมายจะฆ่าให้อาสัญ
กระทืบบาทขบเขี้ยวเคี้ยวฟัน	โถมเข้าโรมรันราวี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ภานุราชสิทธิศักดิ์ยักษี
กริ้วโกรธพิโรธดั่งอัคคี	อสุรีฉวยชักคทา
แกว่งกวัดผัดผันอุตลุด	ด้วยกำลังฤทธิรุทรแกล้วกล้า
ผาดโผนโจนจ้วงทะลวงมา	เข้าต่อศักดาวานร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	คำแหงหนุมานชาญสมร
โรมรุกบุกบันประจัญกร	ฟันฟอนรบชิดติดพัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เท้าซ้ายเหยียบเข่าอสุรา	มือขวาแกว่งตรีฉายฉัน
สัประยุทธ์กลอกกลับจับกัน	ต่างฟันต่างแทงต่างตี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	ภานุราชสิทธิศักดิ์ยักษี
เหวี่ยงผันหันไปด้วยฤทธี	อสุรีสลัดหนุมาน
เท้าหนึ่งเหยียบเข่าวานร	แกว่งคทาธรจะสังหาร
ต่างตนโรมรันประจัญบาน	รอนราญไม่ลดงดกัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	หนุมานฤทธิแรงแข็งขัน
โรมรุกคลุกคลีตีประจัญ	โถมแทงกุมภัณฑ์ด้วยฤทธี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	ล้มลงกับพื้นดินดอน	กรซ้ายจิกเศียรยักษี
เหยียบไว้ภายใต้ปัถพี	แล้วมีวาจาถามไป
เหวยเหวยไอ้ชาติพาลา	ใครใช้มึงมาแต่ไหน
มีนามกรชื่อไร	เหตุใดมาทำดั่งนี้ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ภานุราชสิทธิศักดิ์ยักษี
สุดฤทธิ์สุดคิดจะต่อตี	อสุรีก็แจ้งโดยสัจจา
ข้าชื่อภานุราชขุนมาร	ทหารทศพักตร์ยักษา
พระองค์ตรัสใช้ให้มา	นิมิตเป็นป่าพนาดร
ประกอบด้วยนํ้าท่าผลาผล	ชอบกลเป็นที่สโมสร
แม้นว่าพระรามเสด็จจร	มาตั้งนิกรโยธี
ให้ข้าพลิกควํ่าสุธาธาร	สังหารพวกพลกระบี่ศรี
ใหสิ้นทั้งทัพที่มานี้	มิให้มีศึกสืบไป ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	คำแหงหนุมานทหารใหญ่
ได้ฟังจะแจ้งไม่แคลงใจ	แกว่งตรีดั่งไฟประลัยกัลป์
เหม่เหม่ดูดู๋ไอ้สาธารณ์	กูคือพระกาลรังสรรค์
ว่าพลางพิฆาตฟาดฟัน	กุมภัณฑ์สุดสิ้นชีวี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด

๏	แล้วเอาตรีเพชรฤทธิรอน	ฟันฟอนตัดเศียรยักษี
ขาดกระเด็นออกจากอินทรีย์	ขุนกระบี่ก็หิ้วขึ้นมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	หยุดยืนอยู่แล้วก็พินิจ	ดูที่นิมิตของยักษา
หายไปมิได้ประจักษ์ตา	ก็พาประคนธรรพกลับจร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงจึ่งถวายอภิวาทน์	ทูลพระภูวนาถทรงศร
ตามได้สังหารราญรอน	วานรถวายเศียรกุมภัณฑ์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระกฤษณุรักษ์รังสรรค์
ได้ฟังกริ้วโกรธดั่งเพลิงกัลป์	ทรงธรรม์จึ่งมีบัญชา
เหวยเหวยดูก่อนประคนธรรพ	ตัวมึงอัปลักษณ์หนักหนา
กูไว้ใจใช้ไปต่างตา	ใช่ว่าจะให้ต่อตี
เพียงนี้ยังทำให้เสียการ	ไม่รู้เท่ากลมารยักษี
จะพารี้พลโยธี	ไปม้วยชีวีทั้งทัพชัย
โทษนี้ถึงสิ้นชีวัน	จะฆ่าฟันก็หาประโยชน์ไม่
แม้นอยู่จะม้วยบรรลัย	เร่งไปเสียเถิดไอ้พาลา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	ประคนธรรพฤทธิแรงแข็งกล้า
ได้ฟังพระราชบัญชา	ดั่งว่าต้องแสงศรพิษ
กราบลงแล้วสนองพระวาที	อันตัวข้านี้โทษผิด
ซึ่งเมตตาไม่ฆ่าชีวิต	คุณพระทรงฤทธิ์เป็นพ้นไป
ทูลพลางถวายบังคมลา	น้ำตาแถวถั่งหลั่งไหล
คลานออกมานอกทัพชัย	เหาะไปที่อยู่ดั่งก่อนกาล ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๔๑
๔๑