๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสาศรีใส
แต่ปันหยีพามาไว้	ก็ได้ถึงสิบวันมา
นางไม่เป็นกินเป็นนอน	เดือดร้อนหฤทัยหนักหนา
แต่นั่งระวังกริชอยู่อัตรา	กลัวว่าปันหยีจะลักไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ
ร่าย

๏ วันนั้นบังอรหาวนอนนัก	จึงสั่งสองนงลักษณ์พิสมัย
พี่เจ้าจงนั่งระวังระไว	รักษากริชไว้ให้จงดี
แม้นปันหยีลักเอาไปได้	น้องจะม้วยบรรลัยเป็นผี
ครั้นเสร็จสั่งสองนารี	เทวีกุมกริชนิทรา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ กล่อม

๏ เมื่อนั้น	มิสาระปันหยีสุกาหรา
สั่งระเด่นบุตรีศรีโสภา	ให้กลับมาวังปันจะรากัน
แล้วออกจากห้องสุวรรณบรรจง	กับองค์อนุชาย่าหรัน
ต่างทรงพาชีฉับพลัน	จรจรัลไปยังวังใน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ ครั้นถึงจึงถวายอัญชลี	องค์ศรีปัตหราเป็นใหญ่
ทูลแถลงแจ้งเหตุทั้งปวงไป	โดยนัยอนุสนธิ์แต่ต้นมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระองค์ทรงพิภพนาถา
จึงมีสีหนาทบัญชา	ควรหรือมาทำได้ดังนี้
แม้นว่าผิดหมองพ้องพานกัน	จะโกรธฆ่าฟันก็ควรที่
นี่เหตุผลสิ่งใดก็ไม่มี	เห็นทีจะเกิดชิงชัย
แล้วสั่งเสนีทั้งสี่คน	เร่งตรวจตราเตรียมพลน้อยใหญ่
ให้พร้อมเครื่องสาตราอาวุธไว้	เกณฑ์เสบียงบอกไปจงทั่วกัน
เราไม่ไว้ใจปัจจามิตร	เห็นจะมีมาติดเขตขัณฑ์
สั่งเสร็จเสด็จจรจรัล	เข้าปราสาทสุวรรณพรรณราย ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีเพราเพริศเฉิดฉาย
จึงชวนย่าหรันพระน้องชาย	ผันผายมาทรงอาชาไนย
พร้อมพระพี่เลี้ยงแลเสนา	กิดาหยันโยธาน้อยใหญ่
แยกย้ายมรคาคลาไคล	ต่างไปที่อยู่พระภูมี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นมาถึงปันจะรากัน	หวั่นหวั่นหฤทัยถึงโฉมศรี
เสด็จลงจากหลังพาชี	ไปยังที่ห้องแก้วกัลยา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เห็นองค์แอหนังนั้นไสยาสน์	สองพี่เลี้ยงราชอยู่รักษา
พระแฝงม่านมองดูกิริยา	เห็นนิทราแน่นิ่งไม่ติงกาย
จึงย่างย่องเข้ายังห้องบรรจง	นั่งเคียงข้างองค์นางโฉมฉาย
เห็นหัตถ์กุมกริชนั้นเคลื่อนคลาย	พระชายเนตรดูสองทรามวัย
แล้วจึงค่อยหยิบเอากริชมา	นางจะฟื้นกายาก็หาไม่
เสด็จยุรยาตราคลาไคล	ออกไปยังอาสน์รจนา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ช้า

๏ ชักกริชออกเห็นเป็นอักษร	นามกรอุณากรรณวิยาหยา
ทิ้งกริชลงพลันแล้วบัญชา	เรียกสังคามาระตาให้มาดู
ป่วยการเสียเปล่าเอาเขามา	เป็นน่าอัปยศอดสู
ขืนว่าบุษบาโฉมตรู	งามอยู่แล้วหรือจงดูเอา
เขาเป็นเมียมิสาอุณากรรณ	เมื่อกระนั้นจะว่ากระไรเล่า
ถ้าผิดที่อื่นก็ทำเนา	นี่เกรงใจเขาด้วยรักกัน ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาเฉิดฉัน
ชักกริชออกพิศดูพลัน	เห็นชื่ออุณากรรณเรืองฤทธิ์


ยิ้มพลางทางสนองพระวาจา	ซึ่งตรัสว่าภรรยานั้นเห็นผิด
ถ้าว่าตัวอุณากรรณที่เป็นมิตร	ข้าคิดสำคัญเห็นมั่นคง
สมกันกับคำกิดาหยัน	ได้ดูเมื่ออุณากรรณเข้าที่สรง
มิใช่ชายดีร้ายนางโฉมยง	จะเป็นองค์แอหนังนี้แน่ใจ
พระองค์จงฟังดูก่อน	บังอรจะว่าเป็นไฉน
เห็นจะโกรธโทษสองทรามวัย	จงพิรี้พิไรพาที ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระโฉมยงองค์มิสาระปันหยี
แย้มยิ้มพริ้มพักตร์เปรมปรีดิ์	มาแฝงฟังยังที่ไสยา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เพลงช้า

๏ เมื่อนั้น	แอหนังติหลาอรสา
ครั้นฟื้นตื่นจากนิทรา	แลหาไม่เห็นกริชก็ผิดใจ
จึงว่าแก่พี่เลี้ยงทั้งสองศรี	เห็นดีอยู่แล้วหรือไฉน
ให้ปันหยีมาลักเอากริชไป	นิ่งได้ไม่ปลุกทั้งสองรา
พี่แกล้งเป็นใจด้วยปันหยี	เห็นคนอื่นดียิ่งกว่าข้า
ไหนถ้อยคำที่ร่ำพรรณนา	ว่าแสนเสนหาอิเหนานัก
เป็นไฉนจึงจะยกน้องให้	แก่ชาวไพรต่ำช้าบรรดาศักดิ์
กระนี้หรือพี่เรียกว่ารัก	พึ่งจะประจักษ์ในน้ำใจ
สู้ตายชายอื่นมิให้ต้อง	อันจะมีผัวสองอย่าสงสัย
ถึงมาตรแม้นชีวันจะบรรลัย	จะตายในความซื่อสัตยา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	สองนางพลางทูลขนิษฐา
เมื่อกลางวันปันหยีจู่เข้ามา	ข้าทั้งสองราไม่ทันรู้
พอเหลือบเห็นสิมาถึงตัว	ครั้นจะปลุกก็กลัวปันหยีอยู่
อย่าพิโรธโกรธก่อนนะโฉมตรู	พี่พิเคราะห์ดูท่วงที
เห็นว่ามิใช่ชาวป่า	จะเป็นพระเชษฐามารศรี
จงพินิจพิศก่อนนะเทวี	จะด่วนตีตนตายไปว่าไร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	แอหนังตอบตามอัชฌาสัย
พระเชษฐาจะมาตามไย	ผิดท่วงทีไปอย่าพาที
เมียท่านที่รักเป็นอักนิษฐ์	จะภิรมย์ชมชิดเกษมศรี
นับอะไรกับน้องผู้เดียวนี้	จะมาเดินพงพีให้ยากใจ
ถึงใครใครต่ำไร้ก็ไม่ว่า	สุดแต่เหมือนพี่ยาจะยกให้
ช่างคิดชอบขอบคุณเป็นพ้นไป	มิเสียทีที่ได้เลี้ยงมา
วันนี้ตัวน้องจะอาสัญ	พี่อยู่ด้วยกันให้หรรษา
ว่าพลางทางทรงโศกา	กัลยาเพียงจะสิ้นสมประดี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ โอด

๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์มิสาระปันหยี
ให้สงสัยในนางพาที	ภูมีรีบกลับออกมา
นั่งเหนือแท่นสุวรรณบรรจง	พลางตรัสแก่องค์ขนิษฐา
ใครฉะนี้สามีกัลยา	เรียกว่าอิเหนาไม่เข้าใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาเฉลยไข
นี่แลจะรู้ว่าผู้ใด	เป็นไฉนฉะนี้น่าอัศจรรย์ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีเพราเพริศเฉิดฉัน
จึงว่าชะรอยอุณากรรณ	เมื่ออยู่ประมอตันพารา
แต่บรรดาพวกพ้องของเขา	เรียกกันว่าอิเหนากระมังหนา
แล้วเล่าความตามที่ได้ฟังมา	ชะรอยเมียมิสาอุณากรรณ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาก็สรวลสันต์
เป็นไฉนไยองค์พระทรงธรรม์	จะว่าตัวอุณากรรณก็เป็นไร
น้องได้ทูลไว้แต่หนหลัง	พระจะฟังวาจาก็หาไม่
อันอิเหนาผัวนางอรไท	ดีร้ายอยู่กรุงไกรกุเรปัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีสำรวลสรวลสันต์
พี่เห็นว่าเมียอุณากรรณ	ไฉนจะรู้มั่นว่ากัลยา
จะปลอบถามเท่าไรก็ไม่บอก	ยักยอกอำพรางอยู่หนักหนา
วันนี้นางว่าจะมรณา	อนุชาจะคิดประการใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาเฉลยไข
ซึ่งนางว่าจะม้วยบรรลัย	ด้วยไม่รู้จักพระภูธร


พระองค์จงแจ้งแต่จริงไป	ให้สิ้นสงสัยสายสมร
แม้นโฉมตรูรู้แท้แน่นอน	บังอรจะม้วยด้วยอันใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีจึงตอบเฉลยไข
พี่ยังนึกแหนงแคลงใจ	เกลือกมิใช่บุษบานารี
เราจะได้ความอายเสียเปล่าเปล่า	ทั้งเขาจะรู้จักศักดิ์พี่
น้องรักจักคิดฉันใดดี	พี่นี้นึกฉงนจนใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ประสันตาจึงทูลแถลงไข
ข้าน้อยตริตรึกนึกใน	จะจำหลักหนังให้เป็นเรื่องมา
แต่ขึ้นไปไหว้พระบนกุหนุง	จนจากกรุงมาอยู่คูหา
แล้วทรงรถทองเก็บมาลา	ลมพัดรถาไปนั้น
ถ้าเห็นหนังแล้วนางโศกา	ก็เป็นองค์ขนิษฐาเป็นแม่นมั่น
แม้นไม่โศกาจาบัลย์	อย่าสำคัญเลยว่าเทวี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	จึงองค์มิสาระปันหยี
ชื่นชมสมถวิลยินดี	ว่าพี่คิดนี้น้องชอบใจ
จึงสั่งสังคามาระตา	สนธยานี้เล่นให้จงได้
เจ้าเร่งรัดจัดช่างฉับไว	แล้วเล่าเรื่องไปให้เขาฟัง ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาก็รับสั่ง
ยินดีปรีดาเป็นกำลัง	ว่ากะกังช่างคิดดีนัก
แล้วเรียกพวกช่างมาประชุม	เข้ารุมกันร่างบ้างจำหลัก
บ้างลงกระยารงค์ตัดวงพักตร์	น้อยน้อยน่ารักน่าเอ็นดู
บ้างจัดแจงแต่งตั้งบังไฟ	บ้างบั่นเสาเกลาไม้อึงอยู่
บ้างเย็บจอต่อผ้าสาลู	แล้วจัดคนเชิดชูมาเตรียมไว้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสาศรีใส
แต่ปันหยีลักเอากริชไป	ให้เร่าร้อนหฤทัยเป็นพ้นคิด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้ปี่

๏ ทอดองค์ลงแล้วก็โศกา	กัลยาแค้นขัดกลัดจิต
โอ้พระโฉมยงทรงฤทธิ์	น้องคิดว่าจะครองตัวไว้
ให้ผ่องแผ้วเพียงแก้วจินดา	กว่าจะพบผ่านฟ้าพิสมัย
ไม่เหมือนคิดผิดหวังตั้งใจ	ชะรอยกรรมทำไว้แต่ไรมา
อยู่ไปก็ไม่จิรังกาล	จะม้วยมุดสุดปราณเสียดีกว่า
สืบไปได้พบพระพี่ยา	จะเอาหน้าไปไว้แห่งไร
ถึงมาตรแม้นม้วยดินสิ้นฟ้า	จะสิ้นความนินทาก็หาไม่
ยิ่งคิดยิ่งแค้นแน่นทรวงใน	อรไทรันทดกำสรดทรง ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ โอด
ร่าย

๏ แล้วสั่งพี่เลี้ยงทั้งสอง	ว่าน้องจะชำระสระสรง
วันนี้ชีวิตจะปลิดปลง	พี่จงจัดเครื่องสนานมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	สองนางพี่เลี้ยงเสนหา
ได้ฟังดังจะสิ้นชีวา	ต่างคนโศการ่ำไร
แล้วทูลว่าข้าน้อยทั้งสองนี้	จะคิดแก่ชีวีนั้นหาไม่
ถึงมาตรแม้นจะเป็นประการใด	แม้นแม่ตกไหนจะไปตาม
เคยร่วมสุขร่วมทุกข์ร่วมเข็ญ	ร่วมลำบากยากเย็นด้วยเป็นสาม
แม้นตายจะตายด้วยโฉมงาม	ว่าแล้วก็ตามกันออกมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏ จัดแจงแต่งเครื่องกระยาสนาน	ปรุงสุคนธาธารบุปผา
ใส่พานตั้งไว้แล้วไคลคลา	เข้ามาทูลองค์บังอร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสาสายสมร
ครั้นสิ้นแสงสีรวีวร	บทจรไปสรงคงคาลัย ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ ฉุยฉาย
ชมตลาด

๏ สระสางเกศเกล้าเมาลี	สรงสุทธาวารีเย็นใส
ทั้งสองพี่เลี้ยงผู้ร่วมใจ	มารับใช้ช่วยสีฉวีวรรณ
นพคุณหนุนเนื้อเจือจันทน์ปรุง	น้ำกุหลาบเฟื่องฟุ้งกลิ่นกลั่น
ลูบไล้อุหรับจับผิวพรรณ	ดังนางในสวรรค์ชั้นฟ้า


ทรงภูษาคากรองเปลือกไม้	ห่มสไบซ่าโบะของเชษฐา
สอดใส่ธำมรงค์รจนา	ซึ่งเปลี่ยนไว้เมื่อจะลาไปธานี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
ร่าย

๏ ครั้นเสร็จเสด็จเข้าที่ไสยาสน์	กรพาดเขนยทองหมองศรี
ทั้งสองพี่เลี้ยงนารี	โศกีร่ำไรรักกัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏ บัดนั้น	ประสันตาแสนกลคนขยัน
กับนักเลงเล่นหนังทั้งนั้น	ก็พากันเข้าไปในวัง ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ ครั้นถึงจึงตั้งจอลง	จำเพาะตรงช่องแกลแอหนัง
ให้จุดไต้ใส่เพลิงเอาแผงบัง	จะวายังถวายให้คลายใจ
แล้วตั้งโห่สามทีตีฆ้องกลอง	กึกก้องสนั่นหวั่นไหว
เชิดรูปอิเหนาขึ้นทันใด	ประสันตาพากย์ไปทันที ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เพลงช้า
__________________
คำพากย์

๏ ปางนั้นระเด่นมนตรี	พระเสด็จจรลี
ยังเชิงกุหนุงบ่มินาน

๏ หยุดประทับศาลาหน้าวิหาร	พร้อมพวกบริวาร	
ก็เล่นอยู่จนสนธยา


คำเจรจา

๏ ฝ่ายระเด่นมนตรี มีพระทัยนึกคะนึง คิดถึงระเด่นบุษบา เวลาเย็นจะขึ้นมาบนกุหนุง พระหมายมุ่งจะประสบพบนาง คิดพลางทางประทับยับยั้ง อยู่ยังบรรณศาลา บัดนี้ ฯ เสมอ ฯ
คำพากย์

๏ ฝ่ายมะเดหวีเสนหา 	กับระเด่นบุษบา
ทั้งสองสำอางอ่าองค์

๏ พร้อมฝูงสุรางค์นางอนงค์	แวดล้อมโฉมยง
เสด็จโดยวิถี
คำเจรจา

๏ ฝ่ายองค์มะเดหวี มีพระเสาวนีย์ตรัสประภาษ ชวนพระราชธิดา บุษบานงลักษณ์ ลีลาศลงจากตำหนักที่ข้างใน พร้อมไปด้วยฝูงนางกำนัลบริวาร มาสู่สถานเชิงสิงขร บัดนี้ ฯ เพลงช้า ฯ
คำพากย์

๏ ครั้นถึงศาลาเชิงคิรี 	ขับเราวิ่งหนี
เสลือกสลนลนลาน

๏ อิเหนาเข้าในพระวิหาร 	แฝงหลังพระประธาน
คอยดูระเด่นบุตรี
คำเจรจา

๏ ระเด่นมนตรี สั่งเสนีรี้พลทั้งหลาย ให้ผันผายไปให้พ้น หนทางที่นางจะบทจร ภูธรชวนอนุชา กับประสันตาผู้ร่วมใจ เข้าไปซ่อนแอบ อยู่แทบหลังพระปฏิมา บัดนี้ ฯ รัว ฯ
คำพากย์

๏ โฉมยงองค์มะเดหวี	เข้าไปอัญชลี
ด้วยโสมนัสมัสการ

๏ ทรงสอนบุษบาบ่มินาน	เสี่ยงเทียนพิษฐาน
จะได้ข้างไหนแน่นอน

๏ พระตรัสตอบองค์บังอร	จะได้แก่ภูธร
บ่ได้ข้างท้าวจรกา

๏ แล้วต้อนค้างคาวออกมา	เทียนประทีปชวาลา
ตระบัดก็ดับอนธการ
คำเจรจา

๏ ระเด่นมนตรีสุริย์วงศ์ พระองค์แอบอยู่แทบหลังพระปฏิมา มีพระราชบัญชาตรัสตอบนาง พลางต้อนค้างคาวออกไป ให้เทียนดับมืดมนอนธการ บัดนี้ ฯ เชิด ฯ
คำพากย์

๏ อิเหนาย่องมาบ่มินาน	นั่งแนบนงคราญ
สัมผัสภิรมย์ยินดี

๏ ปางประเสหรันเปิดอัคคี	บุษบาเบือนหนี
สะบิ้งสะบัดปัดกร

๏ ภูวไนยไม่วางบังอร	ขอเปลี่ยนอาภรณ์
ครั้นแล้วก็กลับพลับพลา


คำเจรจา

๏ ฝ่ายระเด่นมนตรี กับมะเดหวีให้สัตย์สัญญา ต่อหน้าพระปฏิมากรแล้วเสร็จ ต่างองค์ต่างเสด็จกลับ ไปยังที่ประทับพลับพลา บัดนี้ ฯ เสมอ ฯ
คำพากย์

๏ พระองค์ทรงพิภพดาหา	แต่เสด็จออกมา
ประทับอยู่หลายราตรี

๏ ครั้นบ่ายชายแสงพระสุริย์ศรี	ให้ยกโยธี
ก็คืนเข้ายังพระนคร
คำเจรจา

๏ ฝ่ายท้าวดาหาสุริย์วงศ์ พระองค์เสด็จประทับยับยั้ง อยู่ยังเขาวิลิศมาหรา ช้านานมาได้หลายวัน พระทรงธรรม์ก็ให้เลิกทัพกลับเข้ายังพระนครดาหา บัดนี้ ฯ กลองโยน ฯ
คำพากย์

๏ เมื่อสองกษัตริย์ร่วมบรรจถรณ์	วันแรกภูธร
มาถึงบรรทมด้วยกัน

๏ สองราชธิดาดวงจันทร์	ไสยาสน์อาสน์สุวรรณ
ถัดห้องทั้งสองมเหสี

๏ สียะตรากับระเด่นมนตรี	บรรทมแท่นมณี
อยู่ที่ข้างหน้าออกมา

๏ อิเหนาเฝ้าวอนอนุชา	ขอสไบบุษบา
มาได้ดังใจจำนง

๏ พระทรงเป็นนิจติดองค์	ชมต่างโฉมยง
อยู่ทุกทิวาราตรี
__________________
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสาโฉมศรี
ดูหนังฟังพากย์พาที	ก็กันแสงโศกีร่ำไร
เป็นความในใจจริงของนาง	ตรัสห้ามไปพลางทางร้องไห้
ข้าไม่ขอเห็นอย่าเล่นไป	ว่าแล้วทรามวัยก็โศกา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด

๏ บัดนั้น	ประสันตาไม่ฟังแอหนังว่า
จึงว่ายังเป็นเรื่องเนื่องมา	เมื่อเกิดกูณฑ์โกลาในธานี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด (เชิดตัวหนังเผาเมือง)
__________________

๏ เมื่อเกิดกูณฑ์ในพระบุรี	ระเด่นมนตรี
ก็แปลงเป็นท้าวจรกา

๏ เข้าไปลักนางบุษบา	อุ้มลงทรงรถา
ก็รีบมาในราตรี
คำเจรจา

๏ อิเหนาสุริย์วงศ์ แปลงองค์ให้เหมือนจรกา ลอบลักบุษบา มาทรงรถาบทจร ออกจากพระนครดาหาในราตรี เร่งรีบโยธีคลาไคล ไปยังสุวรรณคูหา บัดนี้ ฯ กราว ฯ


คำพากย์

๏ ครั้นถึงพอรุ่งสุริย์ศรี	พระพาเทวี
มาไว้ที่ในถ้ำทอง

๏ สมหวังดังจิตคิดปอง	ชื่นชมสมสอง
กระสันเกษมเปรมปราย
คำเจรจา

๏ ระเด่นมนตรีชื่นชมภิรมยา ด้วยได้บุษบาบังอร มาสมัครสโมสร สมหวังดังพระทัย ภูวไนยแสนโสมนัส สองกษัตริย์เกษมสุขสำราญใจ อยู่ในห้องสุวรรณ บัดนี้ ฯ โลม ฯ
คำพากย์

๏ ระเด่นมนตรีเรืองฉาย	คิดคืนเมืองหมาย
จะแก้ซึ่งความสงสัย

๏ พระมิใคร่จากองค์อรไท	จำเป็นจำไป
ระทวยระทดบทจร

๏ แข็งขืนหฤทัยภูธร	มาทรงอัสดร
เสด็จมาโดยแดนดง
คำเจรจา

๏ ระเด่นมนตรี มีพระทัยระทดกำสรดโศก ด้วยจะวิโยคพลัดพราก จากพระน้องนุชนงเยาว์ ครั้นมิไปเล่าชาวพระนครดาหา เขาชวนกันสงกากินใจ จำจะไปแก้สงสัยให้หายแหนง พอบ่ายชายแสงสุริยาสายัณห์ จะกลับมาให้ทันถึงคิรีอย่าร้อนใจ ภูวไนยสั่งพลางทางเสด็จมาทรงพาชี พร้อมด้วยโยธีทั้งปวง ก็ลุล่วงมรคา ไปยังพระนครดาหา บัดนี้ กราวนอก ฯ เชิด ฯ
คำพากย์

๏ ฝ่ายองค์พระน้องนุช	ระเด่นบุษบาทรง
กันแสงระทวยองค์	ทวีเทวษถึงเชษฐา

๏ สองนางประโลมปลอบ	บ่เชื่อชอบในอัชฌา
ยิ่งทรงพระโศกา	พิไรร่ำระกำใจ

๏ สองนางเสนอสนอง	แม่อย่าหมองกมลใน
เชิญเสด็จออกไป	ประพาสพรรณมาลี
คำเจรจา

๏ องค์ระเด่นบุษบานางพระยาเจ้า ให้โศกเศร้าถึงพระเชษฐาไม่เหือดหาย ฝ่ายประสันตาจึงทูลเชิญโฉมยง ให้ทรงประพาสสวนศรี เทวีจึงชวนพี่เลี้ยงทั้งสอง ออกจากห้องสุวรรณคูหา มายังสะตาหมัน บัดนี้ ฯ ทยอย ฯ
คำพากย์

๏ ประสันตาพาเสด็จจรลี	เที่ยวชมสวนศรี
ให้สร่างกำสรดเศร้าหมอง

๏ เชิญเสด็จขึ้นทรงรถทอง	พี่เลี้ยงทั้งสอง
ก็นั่งข้างท้ายรถา


คำเจรจา

๏ โฉมยงองค์ระเด่นบุษบา กัลยาขึ้นทรงระแทะทอง พี่เลี้ยงทั้งสองนางนั่งข้างท้าย ฝ่ายกะระตาหลากับประสันตาเข้าชักรถ ลดเลี้ยวเที่ยวไปในสะตาหมัน บัดนี้ ฯ พญาเดิน ฯ
พากย์ชมดง

๏ เที่ยวชมมิ่งไม้นานา	เด็ดดวงพวงผกา
อันมีประหลาดหลายพรรณ

๏ ตระบัดเกิดเหตุมหันต์	ลมหอบรถสุวรรณ
ก็ปลิวไปในราตรี
คำเจรจา

๏ ระเด่นบุษบาราชเทวี กับนารีพี่เลี้ยงทั้งสอง ทรงระแทะทอง เที่ยวประพาสชมพรรณบุหงาในราตรีวันนั้น บังเกิดอัศจรรย์เป็นลมพายุใหญ่พัดพาน บันดาลหอบรถนางนฤมล ทั้งสามคนลอยละลิ่วปลิวหายไปในเวหา บัดนี้ ฯ เชิด ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	แอหนังฟังแจ้งถ้วนถี่
สะอื้นร่ำกำสรดแสนทวี	มารศรีพ่างเพียงจะขาดใจ ฯ
ฯ ๒ คำ ฯโอด

๏ บัดนั้น	บาหยันได้ยินก็สงสัย
จึงว่าแก่ประเสหรันทันใด	ใครเอาความในมาเจรจา
นิ่งพินิจพิศเพ่งอยู่เป็นครู่	คล้ายคล้ายเหมือนจะรู้จักหน้า
ใครนี่จงแจ้งแต่จริงมา	ละม้ายเหมือนประสันตากุเรปัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ประสันตาตอบนางพลางสรวลสันต์
แต่ก่อนเป็นชาวกุเรปัน	ทุกวันนี้เป็นชาวพนาวา
แล้วทักถามไปว่าใครนั่น	ละม้ายเหมือนบาหยันดาหา
เต็มพิศด้วยฤทธิ์ปะตาปา	ต่อทักมาจึงแจ้งบัดนี้ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	บาหยันปรีดิ์เปรมเกษมศรี
จึงถามว่าระเด่นมนตรี	ภูมีเสด็จอยู่แห่งใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ประสันตาจึงแจ้งแถลงไข
เจ้านี้ตาบอดอยู่หรือไร	จึงไม่เห็นระเด่นมนตรี
ยังจะแค่นถามหาอยู่อีกเล่า	ก็ใครเข้าไปนั่งอยู่เมื่อกี้
แต่แปลงนามตามชาวพงพี	เท่านี้หรือแปลกดังแปลงกาย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	บาหยันตอบไปดังใจหมาย
ข้าเห็นปันหยีนี้มีละม้าย	ได้ทูลองค์โฉมฉายไม่เชื่อฟัง
ว่าพระมีที่รักเป็นอักนิษฐ์	ไหนจะติดตามมาถึงกาหลัง
ความทุกข์ร้อนรนพ้นกำลัง	ยังแต่จะม้วยมรณา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ประสันตาดีใจเป็นหนักหนา
หอบหนังรุงรังออกมา	สำรวลสรวลร่าเปรมปรีดิ์


บ้างเต้นรำทำเพลงเครงครื้น	มิช้าจะได้คืนไปกรุงศรี
จึงเข้าไปกราบทูลพระภูมี	ถ้วนถี่ชี้แจงให้แจ้งใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยียิ้มแย้มแจ่มใส
ชื่นชมด้วยสมหฤทัย	จึงซักไซ้ไต่ถามไปมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	สังคามาระตาขนิษฐา
ยิ้มพลางทางทูลพระราชา	ครั้งนี้ประสันตาเห็นพ้นเคราะห์
เดิมพระน้องหายให้ตามหา	ช่างอุตส่าห์ลดเลี้ยวเที่ยวสืบเสาะ
ไปพบที่ประสงค์จงจำเพาะ	ทั้งแยบคายหมายเหมาะเป็นพ้นไป
ซึ่งโทษผิดติดตัวมาช้านาน	ครั้งนี้ก็ทำการแก้ตัวได้
มิโปรดบ้างก็จะเสียน้ำใจ	ขอประทานจงให้พ้นโทษทัณฑ์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีตอบพลางทางสรวลสันต์
จำจะยกโทษให้แทนรางวัล	แต่พอกันติฉินนินทา
แล้วเสด็จจรลีเข้าที่สรง	สำอางองค์ทรงสุคนธ์โอ่อ่า
จับชายกรายกรลีลา	ไปยังห้องไสยาฉับพลัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ ฉุยฉาย
ชาตรี

๏ เห็นพระน้องทรงโศกกันแสงไห้	พระส้วมสอดกอดไว้แล้วรับขวัญ
ดังตายแล้วเกิดใหม่ได้พบกัน	อย่าโศกศัลย์นักเลยกัลยา


ทีนี้เห็นประจักษ์ว่ารักพี่	มารศรีครองตัวไว้ท่า
เดชะความสัตย์เราสองรา	เทวามาช่วยพยาบาล
ไม่มีอันตรายระคายองค์	จนพบโฉมยงยอดสงสาร
มาตรแม้นชีวันบรรลัยลาญ	แต่จะรู้เหตุการณ์ก็ไม่มี
เวราสิ่งใดซึ่งได้สร้าง	จึงมาจงล้างเราสองศรี
ได้ชื่นชมสมสุขด้วยเทวี	แต่สองราตรีมาจากกัน
เดชะเราได้ปะตาปา	อย่าให้รู้คลาดคลาคุ้งอาสัญ
เกิดไหนจงได้ครองกัน	ให้รักร่วมชีวันจนบรรลัย
ถึงม้วยดินสิ้นภพปัถพี	อย่ารู้ม้วยไมตรีพิสมัย
เวรใดอย่าทำให้จำไกล	เหมือนชาตินี้ที่ได้เวทนา ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ
ร่าย

๏ แล้วมีมธุรสพจนารถ	แก่สองพี่เลี้ยงราชขนิษฐา
แต่เราไปรับกัลยา	มาไว้พาราก็หลายวัน
เหตุใดไม่บอกแต่โดยสัตย์	ให้พระน้องเคืองขัดกันแสงศัลย์
ปิ้มจะม้วยชีวาด้วยจาบัลย์	บาหยันคิดอ่านประการใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	สองนางพลางทูลแถลงไข
ข้าน้อยได้เห็นภูวไนย	พึ่งตระหนักประจักษ์ใจในวันนี้
ได้ทูลว่าจะมิใช่โจรป่า	เหมือนองค์พระเชษฐาเรืองศรี
พระน้องตรัสว่าเห็นผิดที	พระมีที่รักอยู่จะมาไย
ว่าปันหยีนี้ชาวมะละกา	ที่ไปปะตาปาบนเขาใหญ่
ข้าน้อยก็พลอยแคลงไป	แจ้งใจต่อปะประสันตา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	มิสาระปันหยีสุกาหรา
จึงถามบาหยันกัลยา	กริชนี้ได้มาแต่แห่งใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	บาหยันทูลแจ้งแถลงไข
องค์ปะตาระกาหลาเรืองชัย	ประทานให้ในเวลาราตรี
แล้วทูลแต่ต้นไปจนปลาย	บรรยายคลายความถ้วนถี่
จนจากกาหลังธานี	ไปขึ้นคิรีปะตาปา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ประสันตาจัดสรรพระภูษา
เสร็จแล้วยกพานคลานเข้ามา	แฝงหน้าเรียกบาหยันทันใด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	สองนางยิ้มแย้มแจ่มใส
รับพานผ้าวางข้างภูวไนย	ต่างคนบังคมไหว้แล้วออกมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
ชาตรี

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีเกษมสันต์หรรษา
จึ่งตรัสแก่สาวสวรรค์กัลยา	แก้วตาของพี่ผู้ยอดรัก
นี่เนื้อผลกรรมนำสนอง	ให้สองเราวิตกเพียงอกหัก
จนแต่ได้ประสบพบพักตร์	ก็ยังไม่รู้จักตระหนักใจ
ทีนี้ชะรอยผลบุญ	มาค้ำชูอุดหนุนสนองให้
พอบันดาลเกิดเหตุเภทภัย	ย่าหรันหายไปจึงได้น้อง
นับวันจะวายความทุกข์	แสนสุขปรีดิ์เปรมเกษมสอง
เจ้าจงเปลื้องเปลือกไม้คากรอง	นวลละอองเชิญลาปะตาปา
ตรัสพลางทางหยิบผ้าทรง	ยื่นให้แก่องค์ขนิษฐา
เขาจะติฉินนินทา	ว่าพี่พาแอหนังมาไว้ ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสาศรีใส
สะเทินจิตปัดผ้าเสียทันใด	ค้อนให้แล้วผันพักตรา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	มิสาระปันหยีสุกาหรา
จึงว่าวันที่รับน้องมา	ก็เป็นราษราตรีกาล
ไม่มีผู้ใดใครเห็นเจ้า	โฉมเฉลาเยาวยอดสงสาร
ช้าไปจะได้ความอัประมาณ	ไม่พ้นคำพาลนินทา
ว่าแล้วหยิบผ้ามาคลุมองค์	โฉมยงจงฟังพี่ว่า
ถึงผลักไสก็ไม่ฟังกัลยา	จงเปลื้องผ้าคากรองเปลือกไม้ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสาศรีใส
กรานองค์ลงยุดฉุดชิงไว้	เปลือกไม้ก็ขาดออกฉับพลัน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีตรัสพลางทางสรวลสันต์
ผ้าเปลือกไม้นี้ดีครัน	เนื้อหนังขยันมั่นคงนัก
เจ้าของคร่าไปจะให้หลุด	ชิงฉุดด้วยฤทธิ์สิทธิศักดิ์
ส่วนผ้านั้นไม่สามิภักดิ์	ยังจะขืนแค่นรักไปว่าไร
พระพลางเปลื้องเปลือกไม้ออกจากองค์	เห็นทรงซ่าโบะก็จำได้
ธำมรงค์หันวงออกมาไว้	พลอยอยู่ข้างในมือนาง
อันซ่าโบะกับเปลือกไม้นั้น	จะนุ่งห่มด้วยกันเห็นขัดขวาง
ส่งผ้าให้ผลัดแล้วตรัสพลาง	จะให้นางเชลยมาวันทา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์ติหลาอรสา
จึงสนองวาทีพระพี่ยา	อย่าเพ่อให้มาก่อนภูวไนย
น้องประหวั่นพรั่นจิตเป็นพ้นนัก	เกลือกเขาจะรู้จักจำได้
ให้คิดอัปยศอดสูใจ	ต่อหลายวันไปจึงให้มา
ว่าแล้วประณตบทบงสุ์	ลาองค์ปะตาระกาหลา
ผลัดผ้าลาจากปะตาปา	แล้วบังคมเชษฐาทันใด ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ
โอ้โลม

๏ เมื่อนั้น	ปันหยียิ้มแย้มแจ่มใส
อุ้มองค์นงลักษณ์ใส่ตักไว้	แสนสำราญฤทัยเป็นพ้นคิด
ดังได้ชื่นเชยเสวยสวรรค์	ช่อชั้นนิมมานรดิศ
พระลูบไล้โลมนางพลางจุมพิต	แล้วทรงฤทธิ์จึงตรัสแก่เทวี
เมื่อรู้ว่าลมพาเจ้าหายไป	พี่เพียงบรรลัยด้วยโฉมศรี
แต่สลบซบลงถึงสามที	สมประดีเดือดดิ้นแดดาล
จะนั่งนอนอาวรณ์ถวิลหา	กินแต่น้ำตาต่างอาหาร
เที่ยวทุกเถื่อนถ้ำลำธาร	สืบข่าวเยาวมาลย์ทุกเวียงชัย
สุดคิดแล้วจึงปะตาปา	ปรารถนาขอพบเจ้าจงได้
ครั้นประสบดวงยิหวายาใจ	ให้พะวงสงสัยด้วยเป็นชาย
เมื่อหายไปแต่หญิงสามคน	นี่เห็นมีรี้พลมากหลาย
จึงถามดูระแบบแยบคาย	เจ้าก็แกล้งอุบายให้แคลงไป
แต่จำชื่นขืนเล่นอยู่เป็นนิจ	พาจิตให้คลายที่หม่นไหม้
ถึงจะชมหญิงอื่นไม่ชื่นใจ	มิได้ลืมทรามวัยสักเวลา ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์ติหลาอรสา
ยิ้มพลางนางสนองพระวาจา	สารพัดตรัสมาก็เข้าใจ
ถึงพระมาอยู่นี่บัดนี้เล่า	ใช่จะเปล่าไร้ที่พิสมัย
พระธิดากาหลังกรุงไกร	ก็ทรงลักษณ์วิไลโสภา
เห็นให้สารสื่อสวนชวนชิด	แสนสนิทติดพันกันหนักหนา
ส่งเสียสารพัดอยู่อัตรา	ทั้งอุบะบุหงาก็ให้ปัน
ซึ่งว่าชมหญิงอื่นไม่ชื่นจิต	เหมือนกล่าวแกล้งแสร้งประดิษฐ์บิดพัน
ไพเราะเพราะพริ้งทุกสิ่งอัน	น้อยหรือนั่นน่าเชื่อพระวาจา


แม้นไม่มีที่ประสงค์จงใจ	ปานนี้ก็จะไปอยู่หมันหยา
เชยชมโฉมงามสามสุดา	จะคะนึงถึงข้าเห็นผิดที ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
โอ้โลม

๏ เมื่อนั้น	พระโฉมยงองค์มิสาระปันหยี
แย้มยิ้มพริ้มพักตร์เปรมปรีดิ์	แล้วตอบถ้อยวาทีสนองนาง
หนามยอกจึงเอาหนามตามบ่ง	แต่พอคงค่อยคลายสบายบ้าง
จะรังเกียจเดียดฉันท์กั้นกาง	นางก็เป็นพี่นางอุณากรรณ
ฝ่ายพี่ก็มิใช่จะเจาะจง	ลุ่มหลงอาลัยใฝ่ฝัน
อุตส่าห์แสร้งทำสนิทติดพัน	เพราะรักใคร่อุณากรรณน้องชาย
เห็นรูปทรงส่งศรีกิริยา	เหมือนบุษบาเมียพี่ที่หาย
จึงตามติดไม่คิดตัวตาย	ยังยักย้ายเกียดกันฉันทา
ถ้าแม้นพี่ม้วยมุดสุดชีวัน	จะสำคัญว่าคืนไปหมันหยา
แสนกระแหน่แง่งอนค่อนเจรจา	เมื่อกระนี้จะว่าประการใด
จะว่าพี่รักเจ้าหรือรักเมีย	แสร้งสลัดซัดเสียหรือไฉน
ว่าพลายเชยปรางอรไท	นางผันพักตร์ผลักไสไปมา
พี่แค้นนักด้วยน้องอำพราง	แต่วิงวอนถามนางก็หนักหนา
น้อยหรือนิ่งได้ไม่เจรจา	กัลยาจะกล้ำอำความตาย ฯ
ฯ ๑๔ คำ ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสาโฉมฉาย
ยิ้มพลางทางตอบอภิปราย	ช่างอุบายเบี่ยงผันพาที
กลับว่าน้องเกียดกันฉันทา	สารพัดตรัสว่าถ้วนถี่
ข้าเข้าใจอยู่แล้วพระภูมี	เลือกล้วนแต่ดีมาเจรจา
ไหนจะให้น้องบอกออกความจริง	คิดกริ่งเกลือกมิใช่พระเชษฐา
ส่วนพระสิแกล้งแปลงมา	ส่วนว่าน้องนี้มิให้พลาง
แม้นตรัสความตามจริงเหมือนฉะนี้	ก็จะบอกโดยดีไม่ขัดขวาง
ความทุกข์เพียงชีวิตจะวายวาง	ให้นึกอางขนางว่าชาวไพร
แต่พร่ำรักษาตัวกลัวปนศักดิ์	ยังเยื้องยักเจรจาว่าได้
เกิดเหตุทั้งนี้ก็เพราะใคร	ได้ยากแล้วจะได้อัประมาณ ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ
โอ้โลม

๏ เมื่อนั้น	ปันหยียิ้มพลางทางว่าขาน
จะว่าไปไยเล่าไม่เข้าการ	รสร้างห่างนานพึ่งพานพบ
พระคลึงเคล้าเอารสนาสา	สุคนธาหอมหวนอวลอบ
ถนอมแนบแอบอุราปรารภ	พลางสอดกอดกระทบปทุมทอง
อุ้มนางวางเหนือแท่นบรรทม	บันเทิงจิตชิดชมสมสอง
อัศจรรย์บันดาลสุนีคะนอง	คำรนร้องเลื่อนลั่นครั่นครึก
เบื้องบนฝนฝอยพร้อยพรำ	ซ่านเซ็นเย็นฉ่ำเมื่อยามดึก
โบกขรณีในไพรพฤกษ์	ที่แล้งลึกเหลือล้นชลธี
โกสุมปทุมทองครั้นต้องฝน	ก็แบ่งบานเสาวคนธ์คลายคลี่
สองกษัตริย์สุขเกษมเปรมปรีดิ์	ถ้อยทีสอดคล้องทำนองใน ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ โลม
ช้า

๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสาศรีใส
ได้พานพบสบประสงค์จงใจ	ทรามวัยพิศวาสแสนทวี
อิงแอบแนบชิดพระเชษฐา	นัยนาแลสบหลบเนตรหนี
สัพยอกหยอกเย้าหยิกตี	ถ้อยทีชื่นชมโสมนัส
พระเลียมลอดสอดเสียดสไบนาง	บังอรค้อนพลางผลักพระหัตถ์
เมียงชม้อยหมอบกรานอยู่งานพัด	แย้มสรวลชวนตรัสจำนรรจา
พระโลมลูบปฤษฎางค์ทางรับขวัญ	นางยอกรป้อนปันชานสลา
ชมชื่นรื่นรสปรีดา	กัลยาเกษมเปรมปรีดิ์ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์มิสาระปันหยี
ถนอมแนบแอบองค์เทวี	สมถวิลยินดีเป็นสุดคิด
ตระกองกรคลึงเคล้าเยาวมาลย์	เสนหาซาบซ่านดวงจิต
เฝ้าเชยชื่นรื่นรมย์ชมชิด	แสนสนิทพิศวาสไม่คลาดคลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	โฉมยงองค์ติหลาอรสา
จึงประนมบังคมทูลพี่ยา	ผ่านฟ้าจงโปรดปรานี
น้องคิดถึงบิตุเรศมารดา	อีกทั้งขนิษฐาสองศรี
แต่พลัดพรากจากกันก็หลายปี	ปานนี้จะเป็นประการใด
เห็นจะโศกเศร้าหมองถึงน้องนัก	ดีร้ายไม่ประจักษ์ว่าเป็นไฉน
จงเมตตาพาน้องกลับไป	ยังพิชัยดาหาธานี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	จึงองค์มิสาระปันหยี
รับขวัญกัลยาแล้วพาที	จะคืนไปธานีนั้นสุดคิด
ด้วยโทษพี่มีอยู่เป็นหนักหนา	พระบิตุเรศมารดาจะปองผิด
เกลือกมิให้สู่สมชมชิด	จะปลงปลิดน้องไปให้จรกา
น่าที่พี่จะม้วยบรรลัย	จะกลับไปฉันใดขนิษฐา
อันนวลนางโฉมศรีวิยะดา	พี่ก็พามาด้วยแต่วันนั้น
บัดนี้นางก็มีคู่ครอง	ทั้งสองสมควรดังแกล้งสรร
เสียดายแต่ศักดิ์ไม่สมกัน	เป็นปันจุเหร็จพึ่งเข้ามา
อันนามกรของเขานั้น	ชื่อย่าหรันวิลิศมาหรา
พระองค์ทรงพิภพบัญชา	ยกให้กัลยาก็จนใจ ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสาศรีใส
ได้ฟังคั่งแค้นแล้วตอบไป	เป็นไฉนฉะนี้พระพี่ยา
ให้พระน้องครองคู่ต่ำศักดิ์	ไม่รู้จักเชื้อวงศ์พงศา
ช่างกระไรไม่คิดถึงสียะตรา	ว่าพลางโศกาอาลัย ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด

๏ เมื่อนั้น	ปันหยียิ้มแล้วแถลงไข
พี่ก็ไม่ปลดปลงลงใจ	ขัดมิได้ด้วยกลัวพระอาญา
ถ้าได้เหมือนบุตรท้าวประมอตัน	อุณากรรณกระหมันวิยาหยา
ถึงมิใช่สุริย์วงศ์เทวา	แต่รุ่งเรืองฤทธาพี่ชอบใจ


ว่าพลางสำรวลสรวลสันต์	จรจรัลจากห้องพิสมัย
จึงตรัสสั่งพี่เลี้ยงทันใด	เร่งไปเชิญสองพระน้องมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	ยะรุเดะรับสั่งใส่เกศา
ถวายบังคมงามสามลา	รีบไปดาหาปาตี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงประณตบทบงสุ์	ทูลสองสุริย์วงศ์เรืองศรี
รับสั่งพระเชษฐาธิบดี	ให้ข้านี้มาเชิญเสด็จไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันรัศมีศรีใส
จึงชวนหลงหนึ่งหรัดทรามวัย	แต่งองค์อำไพแล้วไคลคลา
สององค์ทรงรถเดียวกัน	พี่เลี้ยงกำนัลพร้อมหน้า
กิดาหยันโดยเสด็จยาตรา	ตรงมายังปันจะรากัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงจึงลงจากรถทรง	ชวนองค์โฉมฉายผายผัน
เข้าไปยังในห้องสุวรรณ	บังคมคัลปันหยีด้วยปรีดา
แต่หลงหนึ่งหรัดนั้นขัดแค้น	เห็นนางนั่งร่วมแท่นกับเชษฐา
ไม่ทันดูรู้จักว่าบุษบา	กัลยาคิดเคียดรังเกียจใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีจึงแจ้งแถลงไข
นี่คือบุษบาที่หายไป	พี่เที่ยวตามพึ่งได้ตัวมา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ทั้งสองเยาวราชขนิษฐา
กราบลงกับบาทนางบุษบา	แสนโสมนัสสาเป็นพ้นไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสาศรีใส
ให้หมกมุ่นขุ่นแค้นเคืองใจ	ดูสองทรามวัยไม่เต็มตา
นางผันพักตร์เมินสะเทินเฉย	มิใคร่ชมเชยขนิษฐา
ชลเนตรคลอคลองนัยนา	กัลยาไม่ว่าขานประการใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีรู้ทีอัชฌาสัย
สรวลพลางพระทางว่าไป	เจ้าจงดูใหม่ให้เต็มตา
พี่เห็นเหมือนสียะตราโฉมยง	จึงจำนงจงให้ขนิษฐา
ชะรอยบุญเคยคู่ด้วยกัลยา	เจ้าอย่าเพ่อเคืองข้องหมองใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสาศรีใส
พิศดูย่าหรันทันใด	จึงคิดได้ว่าองค์สียะตรา
นางสิ้นแค้นแสนโสมนัสนัก	ปราศรัยสองน้องรักเสนหา
พี่แปลกเจ้าทีเดียวดวงชีวา	จำเริญวัยใหญ่มาถึงเพียงนี้
ต่างองค์ต่างปรับทุกข์กัน	โศกศัลย์ร่ำไรอยู่ในที่
ครั้นเสร็จค่อยสร่างโศกี	จำนรรจาพาทีกันไปมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันวิลิศมาหรา
ทั้งหลงหนึ่งหรัดกัลยา	จึงทูลพระเชษฐาไปทันใด
บัดนี้ก็พบกับพระพี่	ภูมีจงกลับไปกรุงใหญ่
พระชนนีทั้งสองเวียงชัย	กันแสงหาอาลัยอยู่นัก
ทั้งน้องก็หนีพระองค์มา	จะซ้ำแสนโศกาเพียงอกหัก
แต่จากมาก็ช้านานนัก	จะตั้งพักตร์คอยหาทุกนาที ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	จึงองค์มิสาระปันหยี
พิศดูบุษบาเทวี	ภูมีสะท้อนถอนใจ
จึงตอบพระน้องทั้งสองรา	แม้นจะพากันกลับไปกรุงใหญ่
กลัวศรีปัตหราเรืองชัย	จะยกพี่เจ้าให้จรกา
เสียแรงได้ลำบากยากใจ	ทั้งบกเรือเหนือใต้ไปตามหา
แม้นพี่ม้วยมุดสุดชีวา	ที่ไหนอนุชาจะเห็นใจ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันจึงทูลเฉลยไข
อันระตูจรกาชาญชัย	มิได้เกี่ยวข้องพ้องพาน
พระบิดาคืนบรรณาการให้	เขายกทัพกลับไปยังสถาน
ข้อนั้นเกรงไยไม่ต้องการ	ภูบาลอย่าประหวั่นพรั่นฤทัย
อันองค์พี่นางบุษบา	พระเชษฐาเที่ยวตามมาได้
เมื่อหายไปก็แจ้งทั้งกรุงไกร	จะทำไยอย่างนั้นเห็นผิดที ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระโฉมยงองค์มิสาระปันหยี
จึงตรัสตอบความตามคดี	ถึงกระนั้นก็พี่ยังกริ่งใจ
ด้วยพระองค์ทรงธรรม์ทั้งสอง	ยังเคืองข้องแค้นขัดอัชฌาสัย
จะพรากยาหยีของพี่ไป	มิให้ร่วมห้องครองกัน
แต่ครั้งมีศึกกะหมังกุหนิง	ยกมารบชิงตุนาหงัน
ได้พี่ดอกออกรบโรมรัน	ห้ำหั่นไพรีม้วยมิด
ซึ่งว่าจรกาผู้เป็นผัว	พี่ไม่เห็นหัวมันสักหนิด
เป็นไฉนพระไม่ควรคิด	ปลดปลิดให้เขาเอาเป็นดี
ได้ตั้งการขึ้นถึงยี่สิบวัน	เดชะบุญนั้นมาช่วยพี่
พอเกิดกุณฑ์วุ่นวายในธานี	มารศรีหายไปกับไสยา
แม้นหาไม่ที่ไหนปานนี้	จะครอบครองบุรีเป็นสุขา
องค์ประไหมสุหรีจรกา	ท่านจะแลดูหน้าใครมี ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ติหลาอรสามารศรี
ค้อนให้เชษฐาแล้วพาที	เชิงจะว่าเช่นนี้สิดีนัก ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันวิตกเพียงอกหัก
ทั้งนางเกนหลงนงลักษณ์	จึงทูลพระทรงศักดิ์มิได้ช้า
ถึงมาตรสองกษัตริย์ขัดข้อง	จะมิให้สมสองเสนหา
ตกพนักงานน้องทั้งสองรา	พระอย่าร้อนรนกังวลใจ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ปันหยีจึงตอบแถลงไข
ส่วนเจ้ารักพี่ก็ว่าไป	ส่วนสองท้าวไทท่านชิงชัง
เจ้าสิคิดคำนึงถึงท้าวนัก	ทั้งสองน้องรักจงคืนหลัง
อันที่พี่จะไปสุดกำลัง	จะอยู่ฟังดูก่อนในพารา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ย่าหรันจึงตอบเชษฐา
แม้นพระองค์มิได้ไคลคลา	ตัวข้าทั้งสองก็ไม่ไป
ว่าแล้วถวายบังคมลา	ชวนองค์ขนิษฐาศรีใส
มาทรงรถแก้วแววไว	กลับจากวังไปด้วยกัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๒๙
๒๙