๏ เมื่อนั้น	ท้าวยศวิมลหมองศรี
ไสยาสน์เหนืออาสน์รูจี	คิดถึงมเหสีที่จากไป
ยกหัตถ์พาดพักตร์พูนเทวษ	น้ำเนตรอาบหมอนถอนใจใหญ่
โอ้เจ้างามทรามกอดยอดจิตใจ	เจ้าจะเป็นฉันใดไม่รู้เลย
จะตกระกำลำบากยากเย็น	หรือวอดวายตายเป็นนะน้องเอ๋ย
หลายปีมิได้ข่าวเจ้าเลย	น้องเอ๋ยจะด้นไปหนใด
ลูกเสียเมียซ้ำไปจากร่าง	โอ้กรรมตามล้างแต่ปางไหน
ครวญคร่ำกำสรดสลดใจ	มิได้สระสรงคงคา
โอ้จันท์เทวีเจ้าพี่เอ๋ย	ทรามเชยเคยเคียงเรียงหน้า
เช้าเย็นเคยเห็นกันมา	เคยร่วมนิทราทุกราตรี
เห็นแต่ที่นอนหมอนเปล่า	ขวัญข้าวของผัวเอาตัวหนี
เคยล้อมพร้อมหน้าทุกนารี	แก้วพี่หนีกายไปหายองค์
กอดเอาหมอนนางพลางพิลาป	ชลนัยน์ไหลอาบดังโสรจสรง
เจ้าจะเป็นฉันใดที่ในดง	กอดหมอนแนบองค์เข้าร่ำไร
ฯ ๑๔ คำ ฯ โอด
ร่าย

๏ เมื่อนั้น	จันทาตัวเข็ญจะเป็นใหญ่
ยังไม่เหมือนจิตที่คิดไว้	มุ่งมาดหมายใจอยู่ไปมา
จึงเรียกสาวใช้เข้าในห้อง	ปรองดองตรองตรึกปรึกษา
จะคิดฉันใดไฉนนา	ให้ข้าสมจิตที่คิดปอง
ลอยเมฆเป็นเอกมเหสี	อย่าให้ใครมีเสมอสอง
พระฤาสายไม่วายตรึกตรอง	เศร้าหมองคะนึงคิดถึงเมีย
นางจันท์เทวียังมิตาย	ดีร้ายเสนาไม่ฆ่าเสีย
แม้นว่าพระจะกลับไปรับเมีย	จะเสียการเราเจ้าคิดดู
หรือว่าหอยกลายไปเป็นคน	เหตุผลอย่างนี้ก็มีอยู่
อย่าได้ไว้ใจแก้ไขดู	ให้สิ้นรู้เราอย่าเบาความ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	สาวใช้ใจเพชรไม่เข็ดขาม
จึงทูลแถลงให้แจ้งความ	จะครั่นคร้ามขามใจไปไยมี
แม่เรียกธิดามาสอนสั่ง	ความหลังทั้งมวลให้ถ้วนถี่
เฝ้าองค์ทรงศักดิ์พระจักรี	ทูลพ่อขอที่มารดร
ด้วยพระสัญญาว่าไว้	แก้ไขโดยดีกระนี้ก่อน
ซึ่งพระโศกาอาวรณ์	แม่ผันผ่อนแนมเหน็บให้เจ็บใจ
แม้นมิสมคะเนเล่ห์กล	เอาด้วยเวทมนตร์ให้หลงใหล
คนดีมีถมอย่าตรมใจ	ข้าได้ข่าวอยู่สุเมธา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏ ได้เอยได้ฟัง	สมดังใจจิตอิจฉา
ร้องเรียกบุตรีจันทีมา	เสี้ยมสอนให้ว่าสารพัน
แล้วให้สระสรงทรงเครื่อง	รุ่งเรืองเพราเพริศเฉิดฉัน
พี่เลี้ยงนางนมระดมกัน	ผัดพักตร์ดังจันทร์เมื่อวันเพ็ง
แต่งลูกแล้วแต่งตัวนาง	ชำระสระสางให้ปลั่งเปล่ง
แสนสาวชาวแม่แซ่เซ็ง	รีบเร่งอุ้มพาธิดาตาม
มาถึงซึ่งที่พระบรรทม	ชื่นชมในจิตไม่คิดขาม
แหวกม่านเห็นองค์พระทรงนาม	ก้มเกล้ากราบงามสามลา
ทั้งพระบุตรีพี่เลี้ยง	นบนอบหมอบเคียงเรียงหน้า
แล้วจึงสะกิดพระธิดา	พยักหน้าเข้าไปให้ใกล้องค์
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระทรงธรรม์รัญจวนครวญหลง
เห็นลูกโฉมฉายก็อายองค์	ผันพักตร์สบตรงนางจันทา
ขวยเขินเมินเช็ดชลนัยน์	เคืองใจมิใคร่จะดูหน้า
บ่ายเบือนเยื้อนทักพระธิดา	รับมาวางตักพระพักตร์เชย
จูบพลางทางคิดถึงหอยสังข์	กรรมตามแต่หลังนะลูกเอ๋ย
เป็นคนจะได้ไว้ชมเชย	ลูกเอ๋ยพี่น้องจะครองกัน
มิให้พ่อแม่ได้ลำบาก	พลัดพรากวิโยคโศกศัลย์
จึงถามธิดาวิลาวัณย์	แม่ขวัญเมืองมาจะว่าไร
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	นวลนางจันทีศรีใส
จำคำมารดรที่สอนไว้	ถือใจไม่รู้ว่าขุ่นเคือง
ทูลว่าประสาทารก	หยิบยกข้อความตามเรื่อง
บิดาว่าไว้จะให้เมือง	ราวเรื่องระบือลือชา
ลูกเกิดเพริศพลัดเป็นสตรี	ไม่ควรที่สมบัติวัตถา
จะขอที่ประทานให้มารดา	ให้เลื่องชื่อลือชาสถาวร
แทนที่แม่หนีไปจากวัง	แต่งตั้งแทนตนแม่คนก่อน
ยกหน้าข้าบาทประสาทพร	แม่ก่อนบิดาอย่าอาลัย
เมื่อโหรเขาว่าเป็นกาลี	ชั่วดีอื่นพอจะเลี้ยงได้
เลือดก้อนออกแล้วก็แล้วไป	ร้องไห้ใครรู้จะดูแคลน
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ ฟังลูก	เจ็บปวดดังถูกหลาวแหลน
ใครสอนให้ว่าเจรจาแทน	มั่นแม่นตัวกูพอรู้ทัน
ยิ่งกว่าลูกเล็กเด็กน้อย	ตะบอยสาระวอนทุกสิ่งสรรพ์
เหน็บแนมแกมกลปนกัน	เด็กนั้นว่าได้เมื่อไรมี
ความหลังแต่ยังไม่เกิดมา	มันว่าทั้งมวลเป็นถ้วนถี่
สอนบ้างหรือไม่เล่าอีเหล่านี้	กาลีกาลำมารำพัน
หรือหนึ่งแม่แสนงอนเจ้าสอนลูก	เรียนผูกเรียนแก้ช่างแปรผัน
เป็นกรรมจึงจำจากกัน	ทุกวันเหมือนเงาอยู่วาวแวว
เว้นแต่จะจับไม่ถูกต้อง	คนมันคอยปองพระน้องแก้ว
ได้ทีที่ทางว่างอยู่แล้ว	สอนลูกแก้วมาให้พาที
น้อยหรือน้ำใจใหญ่หลวง	โจมจ้วงเอาดวงพระสุริย์ศรี
กูไม่ให้ปันอีจันที	เจ้าของเขามียังมิตาย
สิ้นเคราะห์จะรับเจ้ากลับมา	แม่นางจันทาเจ้าอย่าหมาย
จงพากันไปให้สบาย	ลูกเต้าบ่าวนายบรรดามา
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	จันทาเสียวไส้อยู่ในหน้า
เสียใจทูลไปด้วยปัญญา	อนิจจาเคราะห์ร้ายให้อายคน
นั่งอยู่ดีดีก็มีโทษ	ได้โปรดซักไซ้ให้เห็นหน
วอนมาเฝ้าองค์ทรงสกล	ให้คนพลอยผิดนางคิดดี
ลูกเต้าน่าแค้นมันแสนงอน	ใครสอนอย่าบอกออกมานี่
บนบานเจ้าไว้เมื่อไรมี	หยิกตีเท่าไรก็ไม่จำ
เก็บเอาเขาพูดที่ไหนไหน	ทูลให้ติดต่อเป็นข้อขำ
นี่ใครสั่งสอนฉะอ้อนคำ	เที่ยวจำเค้ามูลมาทูลเอง
ไม่จ้วงไม่เจิ้นให้เกินหน้า	มันว่าออเซาะไม่เหมาะเหมง
เมื่อพระสัญญาว่าไว้เอง	จึงครื้นเครงไปเขาได้ยิน
ใครมองปองล้างมเหสี	เฆี่ยนตีซักไซ้เอาให้สิ้น
แล่เนื้อเกลือทาให้กากิน	มันเป็นเสี้ยนแผ่นดินจะไว้ไย
ใครได้ชิงชังนางยอดสร้อย	เมื่อไปก็พลอยน้ำตาไหล
อาภัพกลับกลายหายไป	จัดแจงแต่งให้ทุกสิ่งอัน
ฯ ๑๔ คำ ฯ

๏ ฟังคำ	ชอกช้ำหมกมุ่นหุนหัน
เห็นจับไม่ได้ไล่ไม่ทัน	แดกดันเล่นได้เป็นไรมี
กระนั้นนานไปจะใช้ทุน	เจ้าทำบุญคุณมเหสี
รักใคร่ตกใจไปไยมี	ตัวดีอยู่แล้วก็แล้วไป
อีจันทีไม่มีใครสอนสั่ง	มันชั่งต่อติดประดิษฐ์ได้
จริงอยู่สัญญาว่าไว้	ลูกใครเป็นชายจะให้วัง
นางแม่จะแร่เอายศถา	ใครได้สัญญามาแต่หลัง
ไม่รับกลับเถียงเสียงดัง	แฝงหลังบังเงากูเข้าใจ
ยังไม่ทันได้ยศศักดิ์	ฮึกฮักลิ้นลมคารมใหญ่
ดูเหมือนเพื่อนกันหรือฉันใด	ไสหัวลงไปอีใจพาล
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ ฟังตรัส	สะบัดพักตร์ควักค้อนแล้วตอบสาร
ผิดแผกเปล่าเปล่าไม่เข้าการ	แกล้งพาลพาโลโกรธา
เพราะคิดถึงเมียจึงเสียใจ	มิรับมาไยใครเขาว่า
แม้นเกิดกลีมีมา	ยากเย็นเป็นข้าคนอื่นไป
ต้องขับต้องไล่ไสหัว	ไม่รู้ตัวว่าโกรธข้าโทษใหญ่
ยั่งยืนว่ากลืนแก้วไว้	ขับไล่ยิ่งกว่าเป็นกาลี
แค้นด้วยลูกเต้ามาเข้าท้อง	จองหองแอบพักตร์ศักดิ์ศรี
ต่อเป็นผู้ชายจะได้ดี	เสียทีเลี้ยงเปล่าไม่เข้ายา
จะใคร่หักคอใส่หม้อฝัง	แต่ยังแดงแดงไม่แข็งกล้า
ยังชั่วตัวตีนมันมีมา	คิดว่าหอยสังข์สิจังไร
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ ได้ฟัง	มืดกลุ้มคลุ้มคลั่งดังเพลิงไหม้
เหม่อีจันทาชะล่าใจ	จะเกรงกลัวใครก็ไม่มี
จองหองพองขนเป็นพ้นนัก	เยื้องยักแยบคายใส่สี
เพราะเกิดลูกเต้าด้วยเท่านี้	พาทีเกินตัวไม่กลัวตาย
เหมือนหนึ่งกิ้งก่าได้ทาทอง	ยกย่องหัวหูดูเฉิดฉาย
มึงประจานใครให้ได้อาย	แยบคายทบเทียบเปรียบมา
หัวจะปลิวไปไม่ทันรู้	มึงดูถูกเล่นเป็นหนักหนา
ฉวยพระแสงพลันมิทันช้า	จันทาลุกวิ่งเป็นสิงคลี
พระฟาดฟันผิดติดทวาร	บ้างล้มลุกคลุกคลานทะยานหนี
มึงอย่าเข้ามาพันอีจันที	พระบุตรีฉวยฉุดยุดกร
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	จันทาหนีองค์พระทรงศร
เข้าห้องโศกาอาวรณ์	ทุกข์ร้อนอดสูแก่หมู่นาง
จึงเรียกสาวศรีที่สนิท	เจ้าคิดไว้เหมาะช่วยเสาะสาง
คนดีที่เจ้าว่าอย่าพราง	สู้เสียสินจ้างให้ล้างอาย
ไปหาพามาเวลาเย็น	อย่าให้ใครเห็นเงื่อนสาย
หยูกยาเสร็จสรรพสำหรับกาย	เบี่ยงบ่ายเล็ดลอดดอดมา
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	สาวใช้ว่องไวใจกล้า
กำชับรับคำแล้วอำลา	เที่ยวเสาะสืบมาก็พบพาน
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง

๏ ถึงเรือนยายเฒ่าก็เข้าไป	พูดจาปราศรัยด้วยอ่อนหวาน
เที่ยวเสาะสืบมาช้านาน	บุญหลานจึงพบประสบยาย
เอาลาภมาให้ใหญ่หลวง	จะล่อลวงว่านั้นอย่าหมาย
แล้วค่อยงุบงิบกระซิบยาย	แต่ต้นจนปลายทุกสิ่งอัน
ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ ฝ่ายว่ายายเฒ่าสุเมธา	ฟังสาวศรีว่าเกษมสันต์
เต็มใจเห็นจะได้รางวัล	จึงว่าไปพลันทันใด
เจ้าหวังตั้งใจออกมาหา	จะหาญหักผลักหน้ากะไรได้
ตามรู้ตามเห็นจะเป็นไร	พอแก้ไขได้อย่าปรารมภ์
ว่าพลางทางผลัดผ้านุ่ง	หยิบถุงย่ามยากับผ้าห่ม
ออกจากประตูแล้วดูลม	เห็นสมดังใจแล้วไคลคลา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นถึงซึ่งราชวังใน	สาวใช้พายายเข้ามาหา
โปร่งปลอดกำนัลกัลยา	ก้มเกล้าวันทาเทวี
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	นวลนางจันทามเหสี
ปราศรัยด้วยยายยินดี	มานั่งถึงนี่อย่าก้มคลาน
ข้าเห็นหน้ายายค่อยหายไข้	ยินดีมีใจเกษมศานต์
จงช่วยให้เสร็จสำเร็จการ	ยายเมตตาหลานจะแทนคุณ
เงินทองจะกองให้ยายเฒ่า	ขวัญข้าวค่ายามิให้สูญ
หยูกยาหามาพร้อมมูล	จะพูนราคาค่ายายาย
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	สุเมธาแย้มยิ้มกระหยิ่มหมาย
เรียนตอบนอบนบอภิปราย	ตกพนักงานยายอย่าปรารมภ์
จะให้สมดั่งจิตคิดปอง	ให้พระทองมาอยู่สู่สม
ด้วยฤทธิ์วิทยาอาคม	เอาให้หลงงมซมไป
เห็นชั่วดีกันในวันนี้	แม้นมิลงมาสัญญาได้
ขวัญข้าวค่ายาจะว่าไป	ทิ้งลูกเสียได้เมื่อไรมี
เวลาก็ควรจวนเย็น	จะทำให้แม่เห็นเป็นถ้วนถี่
แก้ย่ามยาพลันทันที	หัวผีโหงพรายที่เอามา
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา
เชิญ

๏ ว่าแล้วจุดเทียนเข้าติดพาน	โหงพรายลนลานหาญกล้า
ปลุกเสกด้วยฤทธิ์วิทยา	มิช้าลุกขึ้นทั้งโหงพราย
ยายเฒ่าจึงลนเอาน้ำมัน	ต่อหน้านางจันท์น่าขวัญหาย
ขี้ผึ้งปิดปากผีพราย	ปั้นเป็นรูปกายพระภูมี
กับนางจันทาให้กอดกัน	แล้วผูกพันไปด้วยด้ายผี
เอาใส่ใต้ที่นอนนางเทวี	น้ำมันผีเสกใส่ในเครื่องทา
ลงชื่อใส่ไส้เทียนตาม	สองยามให้หลงลงมาหา
เสกหมากพลูไว้ให้มิได้ช้า	มิมาอย่านับข้าสืบไป
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏ แล้วบอกมนตรามหาละลวย	เป่าให้งวยงงหลงใหล
เพ็ดทูลเชื่อฟังดังใจ	ว่าไรเห็นจริงทุกสิ่งอัน
เชิญแม่สระสรงทรงทา	ตัวข้าจะลาผายผัน
เก็บหัวโหงพรายใส่ย่ามพลัน	ลานางจอมขวัญไปทันที
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนั้น	นวลนางจันทามารศรี
สุริยนสนธยาราตรี	เข้าที่สระสางสำอางองค์
ตบแต่งทาแป้งน้ำมันยาย	เฉิดฉายผิวผ่องละอองผง
หอมฟุ้งรุ่งเรืองด้วยเครื่องทรง	ผุดผาดประหลาดองค์แต่ก่อนมา
แล้วจุดเทียนชัยเข้าในที่	ชุลีกรวอนไหว้ทั้งซ้ายขวา
ทรามวัยมิได้นิทรา	วิญญาณ์ผูกพันมั่นใจ
ฯ ๖ คำ ฯ ตระ

๏ เมื่อนั้น	ภูวดลหม่นหมองไม่ผ่องใส
คุณยาอาคมระดมใจ	ร้อนรนพระทัยดังไฟลาม
อยู่ในไสยาสน์อาสน์อ่อน	ดังนอนที่ฟากขวากหนาม
ลุกขึ้นนั่งฟังฆ้องได้สองยาม	ลมชวยรวยตามพระบัญชร
หอมแป้งน้ำมันของจันทา	ยิ่งกว่ากลิ่นทิพเกสร
อบอาบซาบใจขจายจร	อาวรณ์ใฝ่ฝันถึงจันทา
ขับไล่ด่าทอไม่พอที่	กูนี้ได้คิดผิดหนักหนา
เสงี่ยมหงิมจิ้มลิ้มทั้งกายา	จะหาเปรียบแก้วตาไม่มีเลย
อีจันท์เทวีนี้ชั่วชาติ	หลงคิดพิศวาสนะอกเอ๋ย
จันทาหน้านวลเจ้าควรเชย	ควรร่วมเขนยเสวยวัง
ทั้งจริตกิริยามารยาท	สมชาตินางในข้างฝ่ายหลัง
งามปลอดยอดฟ้าสง่าวัง	ควรกูจะตั้งแต่งนาง
พุ่มพวงดวงเนตรจะน้อยใจ	มิไปง้อน้องจะหมองหมาง
เสน่หาประหวัดกำหนัดนาง	เงียบปรางค์ย่างย่องมองมา
ฯ ๑๔ คำ ฯ เพลง

๏ ครั้นถึงแลเห็นแสงไฟ	แอบแฝงองค์ไว้ไม่กังขา
เกาะเกาะค่อยเคาะทวารา	แก้วตาเปิดรับพี่ฉับไว
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	นวลนางจันทาอัชฌาสัย
ฟังดูรู้แจ้งไม่แคลงใจ	เชื่อในคุณฤทธิ์วิทยา
ดับเทียนเสียพลันมิทันนาน	ชื่นบานสมมาดปรารถนา
ทำแกล้งแต่งกลมารยา	ย่องมาค่อยชักสลักกลอน
แล้วกลับเข้าไปในแท่นที่	ข้างพระบุตรีศรีสมร
ค่อยค่อยวางองค์ลงนอน	นิ่งซ่อนกายอยู่จะดูที
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ น้องเอยน้องแก้ว	หลับแล้วหรือโกรธโทษพี่
งามพริ้งนิ่งได้ไม่พาที	เมื่อกี้แจ่มแจ้งเห็นแสงไฟ
ว่าพลางทางผลักทวารา	เปิดเปล่าเข้ามาหาช้าไม่
เยื้องย่องจรลีด้วยดีใจ	ห้องในมืดล้นพ้นประมาณ
ถึงเตียงค่อยนั่งลงข้างองค์	พบลูกโฉมยงยอดสงสาร
แล้วคว้าคลำซ้ำปะเยาวมาลย์	สั่นองค์นงคราญไม่ฟื้นกาย
ค่อยค่อยกระซิบเจรจา	ลุกขึ้นเถิดพี่มาหาโฉมฉาย
จงดับความโศกสร้อยค่อยคลาย	นางแกล้งแฝงกายไม่ฟื้นองค์
ค่อยยกลูกแยกเข้าแทรกกลาง	พระพลางป่วนจิตพิศวง
ไล้ลูบจูบน้องประคององค์	โฉมยงของพี่อย่าขี้เซา
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระบุตรีภูมีโฉมเฉลา
ผวาตื่นฟื้นองค์นงเยาว์	คว้าเอาบิดาว่ามารดร
คลำหาพระเต้าเจ้าจะกิน	ผิดกลิ่นตกใจร้องไห้อ้อน
ใครนี่แม่ขาเข้ามานอน	แทรกซ้อนซ่อนแม่ข้าไว้ไย
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ ฝ่ายนางจันทาอายจิต	เปลื้องปลิดกรทิ้งไม่นิ่งได้
ค่อยลัดหลีกองค์พระทรงชัย	กอดลูกปลอบให้เสวยนม
อดสูสาวสรรค์กัลยา	กล่าวแกล้งแสร้งว่าไม่เห็นสม
ขวัญอ่อนนอนเถิดอย่าเตรียมตรม	เจ้าปรารมภ์ด้วยแม่เมื่อกลางวัน
ท่านจะสังหารผลาญชีวิต	หวาดจิตละเมอเพ้อฝัน
แมวคราวไต่ราวมาเป็นพัน	กลัวมันกินตับจงหลับไป
หลอนพลางทางยกเอาลูกน้อย	ถดถอยออกมาหาช้าไม่
เรียกสั่งสาวศรีที่ร่วมใจ	เอาไปแกว่งไกวให้หลับนอน
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	ภูวไนยมีใจสโมสร
ด้วยคุณฤทธิ์วิทยาให้อาวรณ์	ง้องอนเดินตามนางงามมา
คว้าไปไม่พบประสบน้อง	ร่วมห้องเจ้าแกล้งแฝงฝา
โลมลูบรับขวัญกัลยา	แก้วตาอย่าละห้อยน้อยใจ
ผัวผิดจึงตามมาง้องอน	จะตัดรอนโกรธขึ้งไปถึงไหน
รู้ตัวชั่วแล้วแก้วกลอยใจ	โมโหมืดไปไม่ทันคิด
จึงบุกลงมาสารภาพ	ให้หายบาปหายกรรมที่ทำผิด
มาไปบรรทมชมชิด	จะม้วนมิดซ่อนพี่อยู่นี่ไย
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ ผ่านเอยผ่านเกล้า	จะมาเฝ้าเย้ายวนหาควรไม่
ทรพลคนชั่วกลัวภัย	จึงไม่อาจใจอยู่ใกล้องค์
ศักดิ์ต่ำแล้วซ้ำเป็นคนโทษ	มิโปรดโกรธกริ้วจะผุยผง
หนีทันชีวันจึงคืนคง	หาไม่กลิ้งลงกับกลางดิน
ลูกน้อยจะพลอยเป็นกำพร้า	น้ำตาก็จะไหลเป็นสายสินธุ์
หากปลอดลอดอยู่จึงภูมินทร์	ดัดแปลงแต่งลิ้นมาเจรจา
ถึงว่าจะตายก็ไม่คิด	เจ็บช้ำน้ำจิตที่ร่ำด่า
อายคนเป็นพ้นคณนา	เสด็จมาพระเดชพระคุณนัก
จนใจจะให้ไปร่วมเรียง	นั่งเตียงเคียงชมไม่สมศักดิ์
จะอยู่ตามอำเภอเสมอพักตร์	พระองค์ทรงศักดิ์จงโปรดปราน
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอ้โลม

๏ ดวงเอยดวงสมร	สมนามงามงอนอ่อนหวาน
ตัดพ้อล้อเล่นเป็นประมาณ	เผ็ดร้อนอ่อนหวานระคนกัน
จนจิตด้วยผิดเป็นล้นเหลือ	จะนอนให้เจ้าเถือจนเนื้อสั่น
งามชื่นจะขืนมารำพัน	คุมโทษทัณฑ์อยู่ไม่รู้แล้ว
ว่าพลางตะโบมโลมลูบ	จับจูบพุ่มพวงดวงแก้ว
พี่จะให้ประเสริฐเพริศแพร้ว	น้องแก้วแววตาอย่าเกียจกล
กรกอดสอดอุ้มขึ้นแท่นที่	ฤดีเตือนเต้นไม่เห็นหน
สมสนิทจิตปองทั้งสองคน	ที่ทุกข์ทนโพยภัยก็หายกัน
ฯ ๘ คำ ฯ โลม

๏ เมื่อนั้น	จันทาดังได้ไอศวรรย์
คุณยาอาคมระดมกัน	รุ่งแจ้งแสงฉันทันใด
สระสรงสำเร็จเสร็จแล้ว	นางแก้วหยิบหมากที่ยายให้
ถวายแก่พระองค์ทรงชัย	ภูวไนยเสวยชมเชยนาง
พระองค์งงงวยด้วยมารยา	จันทาแนบชิดสนิทข้าง
ร่ายมนตร์ยายเฒ่าเป่าพลาง	ได้ทางทูลแอบด้วยแยบคาย
ทุกวันนางจันท์เทวี	บัดนี้ลือหลากมามากหลาย
อยู่ป่าผาสุกสนุกสบาย	ฉวยได้ลูกชายที่ไหนมา
พันผูกว่าลูกของภูธร	ราษฎรนับถือระบือว่า
ให้อับอายขายบาทบาทา	หอยที่ชั่วช้าว่าเป็นคน
แม้นมิสังหารผลาญเสีย	นานไปเมียเห็นไม่เป็นผล
มันเสี้ยนพาราจลาจล	นานไปใหญ่ตนจะปล้นเมือง
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏ ฟังสาร	ภูบาลผ่านกรุงฟุ้งเฟื่อง
เศร้าหมองต้องคุณจึงขุ่นเคือง	ฟังเรื่องเห็นจริงทุกสิ่งไป
หอยหรือจะรื้อมาเป็นคน	เล่ห์กลมันแกล้งแต่งใส่
พี่รู้เพราะเจ้าจึงเข้าใจ	เสียแรงรักใคร่อาลัยมัน
ชะรอยได้ลูกชู้สู่หา	ไม่กลัวชีวาจะอาสัญ
เอาแต่ลูกยามาฆ่าฟัน	แต่แม่มันงดไว้ให้ได้ความ
เจ้าจงเป็นเอกมเหสี	แต่นี้สืบไปพี่ไม่ห้าม
ให้แก่โฉมยงนงราม	ว่ากล่าวเอาตามอำเภอใจ
จูบพลางทางลุกไคลคลา	พักตรามัวคล้ำดำไหม้
ออกนั่งยังท้องพระโรงชัย	พรั่งพร้อมล้อมไปด้วยเสนี
ฯ ๑๐ คำ ฯ เสมอ

๏ จึงมีโอกาสประภาษสั่ง	แก่ตำรวจวังทั้งสี่
จงเร่งไปป่าพนาลี	ที่จันท์เทวีมันอยู่กิน
จับเอาลูกยาไปฆ่าฟัน	ใครอย่าเกียดกันผันผิน
ว่าเป็นลูกกูดูหมิ่น	ผิดเภทแผ่นดินแต่ก่อนมา
หอยกลายเป็นคนฉงนใจ	ที่ไหนมีบ้างมันช่างว่า
แม้นมิย่อยยับอย่ากลับมา	ตามแต่จะฆ่าให้วายปราณ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนั้น	เสนาได้ฟังรับสั่งสาร
ลูบอกตกใจลนลาน	บังคมก้มกรานคลานออกมา
ไม่เห็นว่าจะเป็นประการใด	ตกใจชวนชักพยักหน้า
พาบ่าวเข้าในพนาวา	เสาะหามาบ้านนางเทวี
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ มาถึงซึ่งบ้านตายาย	วางรายคนไว้มิให้หนี
ซ่อนเร้นแลเห็นนางเทวี	เสนีรู้จักไม่ทักทาย
ซูบผอมผ้าผ่อนก็ปะปุ	ขาดทะลุปรุโปร่งน่าใจหาย
ชะแง้แลเห็นพระลูกชาย	ก็มาดหมายสำคัญสัญญา
เพ่งพิศพินิจดูรูปทรง	เหมือนองค์ทรงศักดิ์หนักหนา
ลูกท่านมั่นคงไม่สงกา	เราจะออกปากว่าก็จนใจ
หยอกเย้าเคล้าอยู่กับมารดร	วิงวอนเจรจาปราศรัย
น่ารักปากคอเป็นพ้นไป	จะคิดอย่างไรไฉนดี
สงสารมารดาจะเกลือกกลิ้ง	เรานิ่งให้ไปเสียไพรสี
คิดพร้อมยอมกันทันที	เสนีลัดแลงแฝงกาย
ฯ ๑๐ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น	มเหสีมีกรรมระส่ำระสาย
หาสู่ลูกเต้าทุกเพรางาย	เมื่อวันอันตรายมาถึงตัว
จูบสั่งลูกแก้วแววไว	อยู่ดูกาไก่พ่อทูนหัว
เสือแผ้วแมวคราวจะเอาตัว	นอกรั้วกลัวมันอย่าออกไป
ปั้นวัวควายเล่นแต่ในร่ม	ถูกต้องแดดลมจะล้มไข้
ลูกเอ๋ยมีกรรมก็จำไป	เงินเฟื้องเบี้ยไพก็ไม่มี
ว่าพลางทางจับแสรกคาน	จากบ้านเข้าสู่ไพรสี
พุพองสองเท้าไม่มีดี	มเหสีเกียกกายซังตายไป
ฯ ๘ คำ ฯ เพลง

๏ บัดนั้น	เสนีผู้มีอัชฌาสัย
เห็นนางกัลยาเจ้าคลาไคล	ทำเดินเข้าไปแต่ผู้เดียว
ยืนมองร้องเรียกกุมารา	ออกมาหาน้าสักประเดี๋ยว
เจ้านั่งเล่นอยู่แต่ผู้เดียว	ปั้นวัวควายเปลี่ยวไม่แงะงาม
น้าเอามาฝากเป็นหนักหนา	ตุ๊กตาม้าไก่อยู่ในย่าม
แต่ล้วนดีดีงามงาม	ในย่ามดีกว่าของเจ้าทำ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ ได้ฟัง	พระสังข์หลงกลคนขำ
ดีใจไว้เนื้อเชื่อคำ	ผลกรรมจะจากพระมารดร
สำคัญว่าจริงไม่กริ่งใจ	หน่อไทไม่รู้ว่าหลอกหลอน
เสนีพยักกวักกร	บังอรมิได้กลัวเกรง
จริงจริงหรือขาน้าจะให้	รูปร่างอย่างไรว่าเหมาะเหมง
ลุกวิ่งทิ้งของของเอง	เหมาะเหมงอย่างไรจะใคร่แล
อยู่ไหนจะให้ก็ใส่มือ	น้ารู้จักหรือกับพระแม่
ต่อเย็นจึงมาหาแก	นี่มาแต่ตำบลหนใด
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏ เสนาเห็นงงงวยก็ฉวยมือ	วิ่งฮือกันมาหาช้าไป
พระสังข์ตระหนกตกใจ	ร้องไห้เรียกหาตายาย
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏ ตาร้องด่าพลันมิทันรู้	ใครทำหลานกูอ้ายฉิบหาย
วิ่งพันกันมาทั้งตายาย	เห็นเขาวุ่นวายก็ตกใจ
ระรัวตัวสั่นดังตีปลา	กลับวิ่งหนีมาหาช้าไม่
ปากตัวกูชั่วเป็นพ้นไป	ด่าให้หากเขามิได้ยิน
เสนาท่านมาแต่ในเมือง	ราวเรื่องเขารู้อยู่สิ้น
เรามาเลี้ยงดูให้อยู่กิน	สืบสาวเอาสิ้นจะถึงใคร
เข้าในใต้ร้านฟักทอง	ตาลอดสอดมองแล้วร้องไห้
สงสารหลานน้อยกลอยใจ	ค่อยค่อยร่ำไรมิให้ดัง
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	องค์พระกุมารน้อยหอยสังข์
จะร้องไห้เท่าไรเขาไม่ฟัง	อีกทั้งตายายก็หายไป
แม่เจ้าประคุณของลูกยา	เมื่อไรจะมาแต่ป่าใหญ่
พวกเผ่าเหล่าโลนโจรไพร	จับลูกทำไมไม่รู้เลย
ข้ามีแต่ผักฟักแฟง	เอาไปแกงกินบ้างเถิดน้าเอ๋ย
เงินทองของดีไม่มีเลย	ลุงตาน้าเอ๋ยได้เอ็นดู
แม่ข้ายากจนเป็นพ้นนัก	มีแต่ฟืนผักอักโขอยู่
พลัดบ้านเมืองมาน้าก็รู้	เอ็นดูบาปกรรมอย่าทำเรา
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เสนีเดินหน้าน้ำตาไหล	สุดใจปากคอแล้วพ่อเจ้า
น้าใช่พวกไพรใจเบา	ข้าเฝ้าเจ้านายท่านใช้มา
ให้พาตัวเจ้าเข้าไป	พ่ออย่าร้องไห้ฟังน้าว่า
ปลอบพลางทางอุ้มกุมารา	ขึ้นใส่บนบ่าแล้วพาไป
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครั้นมาถึงวัดท้ายเมือง	ลือเลื่องบกเรือเหนือใต้
หยุดพักสำนักที่ต้นไทร	เอาใจปลอบโยนกุมารา
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ ฝ่ายฝูงหญิงชายประชาชน	เกลื่อนกล่นพรั่งพรูมาดูหน้า
งุบงิบซุบซิบกันเจรจา	ว่าเหมือนผ่านฟ้าเป็นพ้นไป
กำเนิดเกิดเป็นเช่นนี้	มิควรที่พระองค์จะสงสัย
แต่เรารู้แจ้งไม่แคลงใจ	ดูไหนไม่ผิดพระบิดา
สงสารเวทนาน่ารัก	ยังเด็กเล็กนักหนักหนา
บ้างให้กล้วยอ้อยน้อยหน่า	ข้าวปลาขนมนมเนย
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ ฝ่ายพระกุมารชาญชัย	รับของมาไว้ไม่เสวย
น้ำตาหลั่งไหลไม่เสบย	น้าเอ๋ยข้าคิดถึงมารดร
ขนมท่านให้ยังไม่กิน	กลับไปบ้านถิ่นของข้าก่อน
จะได้แบ่งปันให้มารดร	อ้อนวอนเสนาให้พาไป
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เสเอยเสนา	ฟังถ้อยคำว่าน้ำตาไหล
ปลอบว่าพ่ออย่าร่ำไร	เย็นหน่อยค่อยไปพนาวา
หาองค์สมเด็จพระมารดร	หลับนอนเสียบ้างฟังข้าว่า
หาไม่ก็ไม่ไคลคลา	ถ้าแม้นนิทราจะพาไป
ว่าพลางทางปูผ้าผ่อน	ขับต้อนคนผู้ไม่อยู่ใกล้
ล่อลวงหลอกหลอนให้นอนไป	หมายใจเสนาจะฆ่าตี
อาเพศด้วยเดชกุมารา	เทวารักษาพระไทรศรี
ออกช่วยป้องกันทันที	เมื่อเสนีมันทุบด้วยท่อนจันทน์
ฯ ๘ คำ ฯ เชิดฉิ่ง

๏ พระสังข์ตกใจตื่นฟื้นผวา	กึกก้องร้องจ้าไม่อาสัญ
น้าทำไมนี่มาตีรัน	ขึ้งโกรธโทษทัณฑ์ด้วยอันใด
แม่เจ้าประคุณของลูกยา	จะติดตามลูกมาก็หาไม่
ลูกรักจักม้วยบรรลัย	โจรไพรไปลวงมาฆ่าตี
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนาน้ำตาไหลรี่
เหตุไรไม่ม้วยชีวี	เสนีกลัวราชอาชญา
บอกว่าตัวน้าไม่ชิงชัง	รับสั่งให้ลงโทษา
เป็นผลกรรมพ่อทำมา	อย่าเป็นเวรากับข้าไป
ว่าพลางทางถอดหอกดาบเมียง	เดินเคียงเข้ามาหาช้าไม่
พระสังข์ตระหนกตกใจ	ร้องไห้เกลือกกลิ้งวิงวอน
เสนาขืนทำด้วยจำเป็น	หอกหักกระเด็นเป็นสองท่อน
ดาบบิ่นสิ้นคมระทมบอน	มิได้ม้วยมรณ์เร่งสงกา
เหตุไรมาเป็นเช่นนี้	เสนีตริตรึกแล้วปรึกษา
ของดีจะมีในกายา	ฟันฆ่าอย่างไรจึงไม่ตาย
เห็นวิปริตผิดประหลาด	รับสั่งให้พิฆาตมาดหมาย
ตามแต่จะฆ่าให้วอดวาย	มิตายไม่พ้นพระอาญา
ฯ ๑๒ คำ ฯ เจรจา

๏ เสนีคิดพร้อมยอมกัน	เบิกช้างน้ำมันตัวกล้า
แก้ปลอกกลอกเหล้าแล้วเอามา	มิช้าก็ไสให้ทิ่มแทง
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ช้างร้องระรัวตัวสั่น	งาดันปักดินดิ้นแหยง
ควาญไสเท่าไรก็ไม่แทง	ยิ่งคิดยิ่งแหนงแคลงใจ
วิปริตผิดกาลกิณี	ของดีจะมีก็หาไม่
บุญญาธิการชาญชัย	จึงทำอย่างไรไม่ม้วยมรณ์
จำเราจะเข้าไปทูลแถลง	ให้แจ้งแห่งน้ำพระทัยก่อน
เอาช้างส่งยังโรงกุญชร	ผันผ่อนเฝ้าองค์พระทรงชัย
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ มาถึงจึงเห็นพระผ่านฟ้า	กับนางจันทาพิสมัย
ออกนั่งยังหน้าบัญชรชัย	เข้าไปบังคมคัลทันที
จึงทูลสมเด็จภูวนาถ	ขอพระบาทจงโปรดเกศี
ซึ่งใช้ให้ไปป่าพนาลี	บัดนี้ก็จับได้ตัวมา
ทำตามรับสั่งให้สังหาร	กุมารชาญชัยไม่สังขาร์
หลากจิตผิดคนทั้งโลกา	สาตราอาวุธก็หักไป
จึงเอาช้างร้ายเข้าให้แทง	งาปักดินแหยงไม่แทงได้
บัดนี้ชุมนุมคุมตัวไว้	ภูวไนยจงทราบบาทบงสุ์
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏ ฟังเอยฟังเหตุ	บิตุเรศรำพึงตะลึงหลง
หลากจิตผิดใจให้งวยงง	เร่งคิดพิศวงสงกา
อัศจรรย์ต้องกันกับหอยปู	ลูกกูจริงจังกระมังหนา
วิปริตผิดคนในโลกา	เป็นมาแต่ต้นจนปลาย
เสนาเอ็งว่าให้มั่นคง	เราสงสัยอยู่ไม่รู้หาย
เมื่อพบประสบลูกชาย	มีใครใกล้กรายกุมารา
ริมเรียงเคียงบ้านมารดร	หลับนอนกินอยู่สู่หา
รูปทรงส่งศรีกิริยา	กุมาราประมาณสักปานใคร
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนาทูลแจ้งแถลงไข
เมื่อพบโฉมงามทรามวัย	ที่ในบ้านไร่ไพรวัน
มีเรือนตาเฒ่ายายแก่	แคร่ริมชายคาฝากั้น
กระท่อมของเจ้าสักเท่านั้น	เห็นแต่จอมขวัญกับลูกยา
ไม่มีผู้ใดมาใกล้กราย	อยู่จนโฉมฉายออกไปป่า
จึงเข้าจับกุมกุมารา	ร้องอ้อนวอนว่าน่าปรานี
เรียกหาตาเฒ่าเจ้าเรือน	ต่างคนต่างเชือนเอาตัวหนี
เด็กนักสักห้าหกปี	เหมือนพระภูมีดังพิมพ์เดียว
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ ฟังทูล	พระอาดูรในจิตคิดเฉลียว
แน่แล้วลูกแก้วพ่อคนเดียว	จึงเหลียวถามพลันกับจันทา
น้องรักเจ้าจะเห็นเป็นไฉน	พี่จะให้ไปรับโอรสา
กับนางนงเยาว์เจ้าเข้ามา	สิ้นเคราะห์พาราที่กาลี
โหราดูว่าเป็นมนุษย์	จะสูงสุดเฟื่องฟุ้งทั้งกรุงศรี
ลูกข้าบุญญาบารมี	ล้างผลาญชีวีจึงไม่ตาย
แล้วตรัสสั่งเสนาพฤฒามาตย์	เอ็งเร่งประกาศบาดหมาย
รับนางกัลยาที่ตายาย	กับลูกชายของเราให้เข้ามา
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	จันทาทูลทัดขัดว่า
เป่ามนตร์จนสิ้นตำรา	ร้องห้ามเสนาอย่าเพ่อไป
พระองค์หลงรับมันมาเถิด	จะก่อเกิดความเข็ญหาเห็นไม่
แต่เป็นหอยสังข์ยังจัญไร	กลับเป็นคนไปอย่าชื่นชม
มิใช่มนุษย์แต่ผลุดมา	ว่ามีบุญญาไม่เห็นสม
มันจะให้บ้านเมืองเคืองระทม	ด้วยผิดบูรมบูราณไป
ฆ่าฟันมันจึงไม่ปลดปลง	จะมาล้างพระองค์ให้จงได้
แม้นทอดทิ้งลงคงคาลัย	มีบุญจริงไซร้คงไม่ตาย
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ ฟังเอยฟังความ	ครั่นคร้ามขามจิตคิดหมาย
จริงแล้วเมียแก้วเจ้าทักทาย	เสนาทั้งหลายอย่าไปเลย
มันคือตัวการมาผลาญกู	จริงอยู่เขาว่าเสนาเอ๋ย
เราหลงใหลไปกะไรเลย	หากนางทรามเชยเจ้าตักเตือน
เนื้อเย็นควรเป็นมเหสี	ปัญญาพาทีไม่มีเหมือน
เสนาดูแลอย่าแชเชือน	ตักเตือนจองจำให้มั่นคง
พรุ่งนี้แลกูจะดูไป	บุญมันฉันใดไม่ผุยผง
ว่าพลางทางชวนนางโฉมยง	สององค์คืนเข้าปราสาทชัย
ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ

๏ เมื่อนั้น	นางจันท์มารดาอยู่ป่าใหญ่
เขม่นเนตรเหตุมีไม่แจ้งใจ	เก็บได้ผักฟืนก็คืนมา
หาบเดินดำเนินมาตามทาง	นกกาลางบินลัดสกัดหน้า
เศียรพองสยองโลมา	ตรึกตราหวาดหวั่นพรั่นใจ
หาวนอนอ่อนเศียรให้เวียนวิง	ยืนนิ่งพิงหลับกับไม้ใหญ่
ฝันว่าขุนมารชาญชัย	ตัดเอาเกล้าไปไม่ปรานี
หาบหกตกผลุงสะดุ้งตื่น	นางฝืนองค์สั่นขวัญหนี
จิตผูกลูกแก้วแล้วโศกี	จับหาบตะลีตะลานมา
ฯ ๘ คำ ฯ เพลง

๏ ถึงเรือนเรียกลูกด้วยผูกพัน	ยังมิทันปลงหาบลงจากบ่า
เจ้าไปไหนไม่ขานพระมารดา	ส้มสูกลูกหว้าพ่อมาเอา
ทิ้งหาบวาบใจเข้าในทับ	งามสรรพเปิดห้องมองเปล่า
ดังใครมาแขวะแคะเอา	ล้วงดวงใจเจ้าไปจากองค์
ทูนหัวของแม่หายไปไหน	หลากใจให้คิดพิศวง
ปั้นวัวควายเล่นอยู่เป็นวง	หรือพ่อลงเรือนไปแห่งไรนา
ขวายขวนชลนัยน์เจ้าฟูมฟอง	แลเหลียวเที่ยวมองร้องหา
เต้าเคร่งเต่งทรวงของมารดา	กินนมแม่ราพ่อยาใจ
ใต้ต้นสะดือลมอื้อเย็น	ลูกเอ๋ยเคยเล่นหาเห็นไม่
ผีเสื้อเสือสางที่กลางไพร	เอาลูกข้าไปหรือไรนา
วู่วามมาถามตายาย	หลานชายไปไหนไม่เห็นหน้า
หาจบไม่พบพระลูกยา	อยู่ที่ยายตาหรือว่าไร
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	สองเฒ่าเล่าพลางทางร้องไห้
แม่อย่าค้นคว้าหาไป	สุดใจยายตาจะป้องกัน
เสนาท่านมาแต่ในกรุง	แย่งยุ่งอลหม่านพระหลานขวัญ
ใส่บ่าพาไปแต่กลางวัน	ไม่รู้ว่าโทษทัณฑ์ประการใด
เห็นทีจะมีรับสั่ง	เมียผัวกลัวดังจะตักษัย
มุดนอนซ่อนดูอยู่แต่ไกล	ดังจะขาดใจม้วยด้วยหลานยา
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ ได้ยิน	ล้มผางกลางดินไม่เงยหน้า
สองกรข้อนทรวงเข้าโศกา	กัลยากลิ้งเกลือกเสือกองค์
แน่ไปไม่ได้สมประดี	เกศีติดต้องละอองผง
ตายายนวดฟื้นคืนคง	โฉมยงจับมีดจะกรีดคอ
ตาฉวยยายชิงทิ้งขว้าง	นางง้างเถาวัลย์จะพันศอ
สองเฒ่าเข้าปล้ำน้ำตาคลอ	แก้จากคอนางพลางร่ำไร
ฯ ๖ คำ ฯ
โอ้

๏ นางทุ่มทอดกายสยายเกศ	ชลเนตรแถวถั่งหลั่งไหล
พ่อคุณทูนหัวแม่หนักใจ	อัศจรรย์หวั่นไหวแต่ในดง
แม่รีบมาไม่เห็นหน้าเจ้า	ดังใครตัดเกล้าให้ผุยผง
ลูกแก้วไม่แคล้วจะปลดปลง	มั่นคงทั้งนี้อีจันทา
แม่ไม่ขออยู่จะสู้ม้วย	จะตายตามไปด้วยพระลูกข้า
ครวญคร่ำทางร่ำพรรณนา	โศกาแน่นิ่งไม่ติงกาย
ฯ ๖ คำ ฯ โอด

๏ เมื่อนั้น	นางจันท์กัลยาโฉมฉาย
คิดพลางทางผลุนวุ่นวาย	ตายายห้ามไว้ก็ไม่ฟัง
ค่ำมืดดึกดื่นก็ตามที	ตายเป็นเห็นผีพ่อหอยสังข์
วิ่งหนีตายายเข้าในวัง	คลุ้มคลั่งพระทัยร้องไห้มา
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ สิบห้าวันกันดารฝูงคน	เทพย่นหนทางที่กลางป่า
คืนหนึ่งมาถึงพระพารา	แฝงฟังกิจจาพระลูกชาย
ฯ ๒ คำ ฯ ตระ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวยศวิมลฤาสาย
ไสยาสน์เหนืออาสน์พรรณราย	ไม่วายคำนึงถึงลูกยา
หรือจะเป็นหน่อเนื้อเชื้อไข	จึงล้างผลาญอย่างไรไม่สังขาร์
วิปริตผิดคนในโลกา	บุญญาธิการชาญชัย
จำกูจะดูกุมารา	รูปร่างหน้าตาเป็นไฉน
พระมิได้บรรทมภิรมย์ใน	จนรุ่งแจ้งแสงใสพรายพรรณ
เข้าที่ชำระสระสรง	สำอางค์องค์ทรงเครื่องแล้วผายผัน
เสด็จออกยังท้องพระโรงคัล	จันทาเฉิดฉันก็ตามไป
จึงดำรัสตรัสแก่เสนี	เรานี้ยังพะวงสงสัย
กุมารารูปร่างนั้นอย่างไร	เสนีเร่งไปเอาตัวมา
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ ฝ่ายว่ามหาเสนี	รับสั่งวางรี่ออกไปหา
เบิกพระกุมารพลันมิทันช้า	แล้วพามาเฝ้าองค์พระทรงชัย
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวยศวิมลเป็นใหญ่
ผาดเห็นลูกยาเข้ามาใน	ท้าวไทพิศเพ่งเล็งแล
ทรวดทรงส่งศรีนรลักษณ์	พิศพักตร์ผ่องช่วงดังดวงแข
แก้มเนตรเกศกรรณผันแปร	ดูละม้ายคล้ายแม่ที่ขับไป
ทั้งจริตกิริยามารยาท	เชื้อชาติผู้ดีไม่มีไพร่
พระจึงดำรัสตรัสไป	เราไซร้ขอถามกุมารา
เดิมเหตุเภทพาลประการใด	เป็นไฉนจึงได้ไปอยู่ป่า
พ่อแม่ชื่อไรไฉนนา	ชันษาเจ้าได้สักกี่ปี
เราเห็นใช่ทรพลเป็นพ้นนัก	เห็นสมศักดิ์พักตราเป็นราศี
บอกพ่อเถิดราอย่าโศกี	เจ้านี้มีนามกรใด
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระสังข์ไหว้พลางทางร้องไห้
แม่ข้าอยู่ป่าพนาลัย	เก็บผักหักไม้ด้วยยากจน
แม่ข้าว่าพ่อเสวยวัง	เกิดมาข้ายังไม่เห็นหน
แม่ข้าคลอดมาประหลาดคน	หอยสังข์บังตนข้าออกมา
คนยุบิดาให้ขับไล่	แม่ข้าพาไปอยู่ในป่า
อยู่หลังข้าออกจากสังข์มา	มารดาตีแตกให้แหลกไป
แม่ข้าชื่อจันท์เทวี	ข้านี้ชื่อสังข์ตามวิสัย
ด้วยความยากจนเป็นพ้นใจ	ข้านี้เขาไปจับเข้ามา
ลุงหรือเขาลือว่าเป็นเจ้า	ใช้เขาไปจับเอาตัวข้า
กริ้วโกรธโทษภัยไฉนนา	จำจองขื่อคาดังข้าไท
ลุงโปรดปล่อยข้าไปหาแม่	ป่านนี้ตั้งแต่จะร้องไห้
ใครจะช่วยหาหม้อก่อไฟ	เฝ้าทับขับไล่ไก่กา
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏ ได้ฟัง	ชลเนตรไหลหลั่งทั้งซ้ายขวา
แน่แล้วลูกแก้วของพ่ออา	ให้ถอดลูกยาออกทันใด
รับมาใส่ตักแล้วชมเชย	ลูกเอ๋ยมาเป็นเช่นนี้ได้
สงสารมารดามาแต่ไพร	ไม่เห็นจะไห้โศกี
จูบพักตร์ลูบพลางทางรับขวัญ	ทรงธรรม์ไม่วายกันแสงศรี
ลืมคำจันทาพาที	ภูมีพิศวาสเพียงขาดใจ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	จันทาตัวเข็ญเป็นใหญ่
เดือดฟุ้งพลุ่งพล่านทะยานใจ	เข้าใกล้แฝงหลังบังองค์
ร่ายมนตร์เป่าพลางทางทูลมา	อนิจจาผ่านฟ้านี้คนหลง
เหตุไรจึงให้งวยงง	หลงเชื่อฟังมันฉันใด
เพลิงกาฬจะมาผลาญพระบุรี	เพราะลูกคนนี้หรือมิใช่
แม้นมิถ่วงลงคงคาลัย	ภูวไนยจะม้วยมรณา
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ ฟังเมียแก้ว	จริงแล้วลืมเสียที่เจ้าว่า
เสื่อมสร่างวางองค์พระลูกยา	เหวยเหวยเสนาเอาตัวไป
ผูกมัดรัดถ่วงให้มรณา	จะงดไว้ช้านานไม่ได้
เพลิงกาฬจะมาผลาญเอาเวียงชัย	เร่งไปบัดนี้อย่าได้ช้า
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น	เสนารับสั่งใส่เกศา
เคืองแค้นแสนสันนางจันทา	กระซิบด่าในใจไม่เว้นคน
พระทรงฤทธิ์เห็นผิดกว่าแต่ก่อน	กลับกลอกยอกย้อนไม่เป็นผล
กลัวพระกาฬจะมาผลาญอยู่ลานลน	ต่างคนต่างพาเอาตัวไป
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ ฝ่ายว่าสังข์ทองเจ้าร้องจ้า	น้าขาจะพาข้าไปไหน
ทุบตีฆ่าฟันหรือฉันใด	ข้าไหว้อย่าพาข้าไปเลย
ลุงเจ้าขาจงมาช่วยฉันด้วย	ลูกจะม้วยจริงแล้วพ่อคุณเอ๋ย
แม่ข้าไม่มาตามลูกเลย	ลุงตาน้าเอ๋ยไม่เห็นใคร
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ ฝ่ายว่าองค์พระบิตุเรศ	สังเวชไม่กลั้นกันแสงได้
ตรัสสั่งมหาเสนาใน	อย่าพาไปเลยเจ้าเอากลับมา
จันทาทูลพลันทันที	ตรัสเล่นเช่นนี้ดีหนักหนา
แม้นมิถ่วงมันให้มรณา	ข้าจะกินยาตายไม่อยู่เลย
พระดำรัสตรัสสั่งเสนี	เอาไปเถิดสิเสนาเอ๋ย
เอาไว้กูไม่สบายเลย	กรรมเอ๋ยเวรใดได้ทำมา
ล้างผลาญอย่างไรก็ไม่ม้วย	กูจะไปดูด้วยเมื่อเข่นฆ่า
สั่งพลางชวนนางจันทา	เสนานำไปที่หน้าแพ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏ เสนาจูงมาผูกมัด	ฝูงคนแออัดอยู่เซ็งแซ่
แล้วใส่นาวาไปหน้าแพ	ด้วยกระแสรับสั่งพระภูวไนย
ฯ ๒ คำ ฯ โล้

๏ เมื่อนั้น	นางจันท์ชนนีศรีใส
ได้ข่าวลูกแก้วแววไว	ดังจะขาดใจตายด้วยลูกยา
สองกรข้อนทรวงเข้าผางผาง	ดังนางจะม้วยสังขาร์
ผลุดลุกหันหุนหมุนมา	ตรงไปยังท่าชลาลัย
บาทาแตกคุพุพอง	หนามต้องตามติดหาปลิดไม่
ล้มลุกคลุกคลานทะยานไป	กลัวจะไม่เห็นองค์พระลูกยา
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏ มาถึงเห็นองค์พระลูกแก้ว	ทอดองค์ลงแล้วก็โหยหา
เสือกสนบนฝั่งชลธา	ไม่รู้ว่าจะทำประการใด
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ ฝ่ายองค์พระสังข์กุมารน้อย	ตั้งแต่ละห้อยโหยไห้
แลเห็นมารดามาแต่ไกล	ดีใจร้องเรียกพระมารดา
แม่คุณจงช่วยลูกด้วยที	เขาผูกมัดรัดตีแล้วทุบด่า
แล้วมิหนำซ้ำมัดรัดกรมา	มารดานิ่งได้ไม่ปรานี
เขาจะโยนลูกลงในคงคา	ไม่ช้าจะม้วยไปเป็นผี
แม่วานเขาส่งลงมาที	ชนนีนิ่งได้ไม่เอ็นดู
ลูกอยากขนมนมแม่	น้าแก้ปล่อยให้ไปสักครู่
เสนาน้ำตาลงไหลพรู	ที่พาลข่มขู่ด้วยกลัวภัย
ฯ ๘ คำ ฯ

๏ ฟังลูกว่า	มารดาข้อนทรวงเข้าร้องไห้
มิได้คิดชีวิตจะขาดใจ	จะโจนน้ำลงไปมิได้นาน
คนดูที่รู้จักองค์	ยุดห้ามโฉมยงด้วยสงสาร
นางเสือกเกลือกกลิ้งกับดินดาน	เยาวมาลย์ข้อนทรวงเข้าโศกี
ฯ ๔ คำ ฯ โอด

๏ แล้วแลเห็นองค์ผัวขวัญ	ยอกรอภิวันท์เหนือเกศี
ลูกข้ากะจิริดผิดไม่มี	ขอประทานชีวีพระลูกชาย
ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	ท้าวยศวิมลฤาสาย
พะว้าพะวังไม่ตั้งกาย	แว่วเสียงโฉมฉายเจ้าเรียกมา
ชะแง้แลเห็นมเหสี	เทวีบังคมเหนือเกศา
จำได้มั่นคงไม่สงกา	พระราชาพยักกวักกร
เร่งเรียกสำเหนียกแก่เสนา	ให้ถอยนาวาเข้ามาก่อน
เสนากลับท้ายพายคอน	จันทาโบกกรไปทันที
ไม่กลัวหัวจะขาดหรือไฉน	โยนมันลงไปให้เป็นผี
ไว้ไยให้นานจนป่านนี้	อ้ายนี่ขัดรับสั่งหรือฉันใด
เสนาตกใจอยู่ลนลาน	อุ้มพระกุมารมาหาช้าไม่
ผูกหินโยนพลันทันใด	สองกษัตริย์สลบไปทั้งสองรา
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิดฉิ่ง โอด

๏ เมื่อนั้น	นางจันทาดีใจเป็นหนักหนา
เห็นพระสลบซบพักตรา	ต้องดูรู้ว่าไม่บรรลัย
เอาน้ำสุคนธามาลูบพักตร์	ผัวรักค่อยฟื้นคืนมาได้
ร่ายมนตร์เป่าพลางทางทูลไป	จะโศกาอาลัยไปไยมี
เชื่อว่าบุญหนักศักดิ์ใหญ่	พอโยนลงไปก็เป็นผี
มันเสี้ยนทรชนคนไพรี	แม้นดีลูกชายจะตายไย
ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	พระภูวดลยังหม่นไหม้
แสนสงสารบุตรนั้นสุดใจ	น้ำพระเนตรหลั่งไหลลงนองแนว
ขุ่นข้องต้องมนตร์ของจันทา	เสื่อมสร่างวิญญาณ์ถึงน้องแก้ว
เจ้าว่าถูกทุกสิ่งจริงแล้ว	คลาดแคล้วคืนหลังเข้าวังใน
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนั้น	ฝูงคนถ้วนหน้าน้ำตาไหล
แลเห็นโฉมงามทรามวัย	เกลือกกลิ้งนิ่งไปไม่ไหวองค์
จึงวักตักเอาชลธี	ประพรมโฉมศรีไม่ผุยผง
ครั้นเจ้าค่อยฟื้นคืนคง	ปลอบโยนโฉมยงให้ไคลคลา
ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนั้น	โฉมศรีมีจิตคิดโหยหา
ชะแง้แลดูพระลูกยา	นางข้อนอุราเข้าร่ำไร
ฯ ๒ คำ ฯ โอ้ร่าย

๏ พ่อคุณทูลกระหม่อมของแม่เอ๋ย	ทรามเชยทิ้งแม่ให้โหยไห้
เช้าเย็นแม่จะเห็นหน้าใคร	ดังกาเหยี่ยวเฉี่ยวไปก็เหมือนกัน
ลูกเอ๋ยเคยรับพระมารดา	เมื่อมาแต่ป่าพนาสัณฑ์
พูดพลอดกอดแม่ไม่วายวัน	กินนมชมกันทุกเวลา
ตัวกรรมมันตามมาล้างผลาญ	พลัดบ้านเมืองแล้วยังมิสา
ยังมิหน้ำซ้ำพรากจากลูกยา	อนิจจามีกรรมต้องจำไกล
รำพันพลางนางลาคนทั้งปวง	เจ้าเหงาง่วงเดินมาน้ำตาไหล
เปล่าจิตผิดทางซังตายไป	ดั้นด้นพงไพรร้องไห้มา
ฯ ๘ คำ ฯ เพลง

๏ เมื่อนั้น	พระสังข์โอดโอยโหยหา
จมลงตรงปล่องนาคา	ฟูมฟายน้ำตาจาบัลย์
แม่เจ้าประคุณทูลกระหม่อมแก้ว	จะกลิ้งเกลือกอยู่แล้วเป็นแม่นมั่น
เพราะแม่ต่อยหอยสังข์ไม่ยั้งทัน	จึงพลัดพรากจากกันกับลูกยา
ที่นี้จะได้ผู้ใดเล่า	อยู่ด้วยช่วยผ่านเกล้าเฝ้าเคหา
อยู่ทับขับไล่ไก่กา	แม่มาเย็นเย็นจะเห็นใคร
ว่าพลางทางซบเกศเกล้า	คิดถึงแม่เจ้าแล้วร้องไห้
สลบซบซอนอ่อนใจ	อยู่ในใต้น้ำไม่ทำลาย
ฯ ๘ คำ ฯ โอด

๒
ถ่วงพระสังข์