๏	 เมื่อนั้น	พระพรตทรงสวัสดิ์รัศมี
ครั้นได้ยินคำพระมุนี	ตกใจพ้นที่จะเปรียบปาน
ล้มลงตรงหน้าพระเมรุทอง	ดั่งต้องแสงศรสังหาร
นัยน์เนตรมืดมนอนธการ	ตะลึงลานครวญคร่ำรำพัน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ โอด
โอ้

๏	โอ้ว่าเสียชาติที่เกิดมา	ในวงศ์อิศรารังสรรค์
หลงเข้าสู่ท้องคนอาธรรม์	สารพันได้ชํ้าระกำใจ
อัปยศทั่วไปทั้งไตรจักร	จะแลดูพักตร์ผู้ใดได้
แม่ชั่วก็พลอยเสียตัวไป	เหตุด้วยลูกไกลพระบาทา
ถ้าอยู่สนองประคองบาท	องค์พระบิตุราชนาถา
ที่ไหนจะสิ้นชนมา	ไปยังฟากฟ้าสุราลัย
พระองค์ปลงชีพชีวัน	ลูกจะทันเห็นใจก็หาไม่
แต่จะปลงศพภูวไนย	ก็มิได้ถวายอัคคี
ทั้งนี้เป็นต้นเพราะหินชาติ	ให้เคืองบาทจึ่งสั่งพระฤๅษี
ความผิดสิ่งใดลูกไม่มี	มาเป็นดั่งนี้อนาถนัก
รำพลางฟูมฟายชลเนตร	แสนเทวษพ่างเพียงอกหัก
ถอนใจสะอื้นฮักฮัก	ซบพักตร์ลงทรงโศกา ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ โอด

๏	เมื่อนั้น	พระสัตรุดสุริย์วงศ์นาถา
กับสองสมเด็จพระมารดา	พระวงศาสนมกำนัล
บ้างถือสุคนธมาลาศ	ธูปเทียนโอภาสฉายฉัน
กฤษณาเนื้อไม้จวงจันทน์	พร้อมกันถวายอัญชุลี
ต่างต่างขมาลาโทษ	รายรอบพระโกศจำรัสศรี
คำรพจบจุดอัคคี	ถวายเพลิงภูมีแล้วร่ำไร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ โอด ปี่กลอง

๏	เมื่อนั้น	สองพระมหาอาจารย์ใหญ่
ครั้นสิ้นซากศพภูวไนย	ดับไฟให้ก่อเป็นเจดีย์
ไว้ธาตุบรมกษัตริย์	ตามอย่างจักรพรรดิเรืองศรี
เสร็จแล้วทั้งสองพระมุนี	ก็กลับไปยังที่ศาลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด
โอ้

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์นาถา
คิดแค้นสมเด็จพระมารดา	ยิ่งแสนโศกาจาบัลย์
โอ้อนิจจาแก่ตัวกู	ดูดั่งทรลักษณ์โมหันธ์
เสียทีเป็นวงศ์เทวัญ	มาเข้าครรภ์คนกาลกิณี
ความชั่วจะติดอยู่ไม่รู้หาย	อับอายเทวาทุกราศี
พระบิตุเรศสิ้นชีพชีวี	พี่น้องก็พลัดกันไป
มาตรแม้นตัวตายเสียดีกว่า	จะอยู่ก็หาประโยชน์ไม่
พระแสนโศกาอาลัย	จนอุทัยเยี่ยมยอดยุคนธร ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ โอด

๏	มิได้ชำระสระสรง	ทรงแต่พระแสงธนูศร
ชวนพระสัตรุดฤทธิรอน	บทจรออกพระโรงชัชวาล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏	ลดองค์ลงเหนือบัลลังก์แก้ว	อันเพริศแพร้วพรรณรายฉายฉาน
จึ่งสั่งสุมันตันผู้ปรีชาญ	ให้เตรียมทหารโยธี
จัดทั้งพิชัยรถทรง	องค์พระมารดาสองศรี
เราจะไปรับเสด็จพระจักรี	คืนมาบูรีภิรมยา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	สุมันตันผู้มียศถา
รับสั่งแล้วบังคมลา	ออกมาจากท้องพระโรงคัล ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ
ยานี

๏	จึ่งเกณฑ์พวกพลจัตุรงค์	สิบหมู่อาจองแข็งขัน
เลือกล้วนแกล้วหาญชาญฉกรรจ์	อยู่ยงคงกระพันห้าวฮึก
ต่างถือหอกใหญ่หอกซัด	โสมนัสโห่ร้องก้องกึก
ถือปืนธนูดูพิลึก	คึกคึกเพียบพื้นธรณี
จัดทั้งรถทรงอลงกรณ์	เทียมด้วยอัสดรต่างสี
รถรองรถประเทียบนารี	ก็เสด็จโดยมีพระบัญชา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา
ชมตลาด

๏	เมื่อนั้น	พระพรตพระสัตรุดนาถา
ต่างองค์ทรงเครื่องจรรยา	เจิมจุณมุ่นชฎาเป็นชีไพร
สอดสวมประคำมรกต	งามดั่งนักพรตอาจารย์ใหญ่
จึ่งเสด็จย่างเยื้องคลาไคล	ไปเฝ้าพระราชมารดร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงจึ่งทูลสองกษัตริย์	ด้วยใจโสมนัสสโมสร
ขอเชิญเสด็จบทจร	ไปทรงรถบวรรูจี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	จึ่งพระมารดาทั้งสองศรี
ต่างองค์ทรงโศกโศกี	เทวีเหลือบเห็นพระโอรส
ทั้งสองครองหนังพยัคฆา	ผูกชฎาทรงเพศเป็นดาบส
เหมือนพระรามพระลักษมณ์เมื่อทรงพรต	นางยิ่งสลดระทดใจ
จึ่งสวมกอดสองพระลูกรัก	ซบพักตร์โศกาละห้อยไห้
สี่กษัตริย์ค่อยสร่างอาลัย	ก็พากันไปยังพระเจดีย์ ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ
โอ้

๏	ครั้นถึงสถูปที่ไว้ธาตุ	อันโอภาสจำรัสรัศมี
ต่างประนมน้อมเศียรอัญชุลี	โศกีสะอื้นรำพัน
โอ้ว่าพระจอมมงกุฎเมือง	มาขัดเคืองจนชีพอาสัญ
พระเดชปกเกศเป็นนิรันดร์	ดั่งฉัตรแก้วกั้นโลกา
ทั้งหมู่ไพร่ฟ้าประชากร	ก็ถาวรเป็นบรมสุขา
ตั้งแต่นี้ไปจะลับตา	จะรู้ที่ผันหน้าไปพึ่งใคร
เหมือนเมื่อพระองค์ปกเกล้า	ตายแล้วเกิดเล่าไม่หาได้
อนิจจาควรหรือมาหนีไป	ยังในฟากฟ้าดุษฎี
ข้าน้อยทั้งสี่จะขอลา	ไปตามพระจักราเรืองศรี
ร่ำพลางทางทรงโศกี	ดั่งจะสิ้นชีวีสลบลง ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด

๏	สร่างโศกจึ่งเสด็จยุรยาตร	ลีลาศดั่งนางราชหงส์
พาฝูงบริวารเหล่าอนงค์	ตรงไปยังเกยรัตนา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง

๏	ครั้นถึงจึ่งขึ้นทรงรถ	ดั่งพระจันทร์ทรงกลดในเวหา
อันรถสองพระกุมารา	ดั่งรถสุริยาไม่ราคี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ฝ่ายโฉมนางไกยเกษี
แจ้งว่าพระพรตยกโยธี	พาสองชนนีบทจร
ออกไปพนมพนาเวศ	รับพระราเมศทรงศร
ให้เสด็จคืนครองพระนคร	นางยิ่งเร่าร้อนวิญญาณ์
อกเอ๋ยจะนิ่งก็ไม่ได้	จำจะตามไปขอโทษา
มาตรแม้นพระรามจะโกรธา	ก็จะเห็นแก่หน้าพระพรต
ลูกกูภักดีถึงชีวิต	แม่ผิดก็จะคุ้มโทษหมด
จึ่งเรียกกุจจีสันหลังคด	วิ่งไปตามรถเยาวมาลย์ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เชิด

๏	ถึงรถนางสมุทรก็ยุดไว้	พิไรว่าวอนโดยสาร
จะไปขอโทษองค์พระอวตาร	นงคราญจงได้ปรานี
ว่าแล้วปีนป่ายอุตลุด	มือฉุดอีค่อมทาสี
เจ้าข้าหน้าไม่สมประดี	ขึ้นขี่ท้ายรถด้วยกันมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์นาถา
กับพระสัตรุดอนุชา	ทรงมหาราชรถเดียวกัน
อันพระมารดาทั้งสององค์	ต่างทรงรถแก้วฉายฉัน
สาวสนมกรมในกำนัล	ตามเสด็จเป็นหลั่นกันไป
ทั้งไพร่ฟ้าข้าหลวงสามกรม	ชื่นชมโห่ร้องแผ่นดินไหว
คลายคลี่พหลพลไกร	ออกจากเวียงชัยอยุธยา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	สุมันตันผู้มียศถา
เร่งรถเร่งพลโยธา	นำห้ากษัตริย์จรจรัล
พอบ่ายชายแสงสุริย์ฉาน	ก็ถึงที่อุทยานสวนขวัญ
จึ่งยอกรประนมบังคมคัล	กราบทูลทรงธรรม์ด้วยภักดี
เมื่อพระบรมเชษฐา	เสด็จมาประทับอยู่ที่นิ่
เที่ยงคืนสงัดราตรี	สามกษัตริย์ลอบหนีข้าไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพี่น้องผู้มีอัชฌาสัย
แสนวิโยคโศกสร้อยละห้อยใจ	อาลัยจาบัลย์รันทด
แล้วตรัสว่าองค์พระอวตาร	ผ่านฟ้าทรงเพศเป็นดาบส
ละเครื่องกษัตริย์อิสริยยศ	เสด็จบทจรด้วยบาทา
ซึ่งเราจะทรงรถไป	เหมือนไม่คำนับพระเชษฐา
ว่าแล้วทั้งสองกษัตรา	ให้หยุดโยธาพลากร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	จึ่งเสด็จย่างเยื้องยุรยาตร	จากรถโอภาสประภัสสร
ลีลาศด้วยบาทบทจร	กรายกรมาสวนมาลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เพลง

๏	พอเวลาล่วงอโณทัย	ประทับแรมอยู่ในสวนศรี
พิทักษ์รักษาพระชนนี	มิให้อันตรายบีฑา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ
โอ้

๏	ลดองค์ลงเหนือบรรจถรณ์	เร่าร้อนเศร้าโทมนัสสา
โอ้ว่าสมเด็จพระพี่ยา	จะพากันไปอยู่แห่งใด
จะแสนยากลำบากทั้งสามองค์	ดั้นดัดลัดดงเนินไศล
จะวิโยคโศกสร้อยละห้อยใจ	เอาแต่ใบไม้มารองนอน
ยามเสวยจะเสวยแต่เผือกมัน	สารพันเสื่อมสุขสโมสร
ยามสรงเคยสรงสาคร	ขจายจรด้วยรสสุคนธา
จะต้องฝนทนแสงพระสุริย์ฉาน	ทรมานพระองค์อยู่ในป่า
ร่ำพลางสองกษัตริย์โศกา	มิได้นิทราในราตรี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ โอด

๏	จนอรุโณทัยไขแสง	กระจ่างแจ้งเยี่ยมยอดคีรีศรี
เสียงภมรร่อนเคล้ามาลี	พระเสด็จจากที่ไสยา
จึ่งให้เคลื่อนพลนิกร	บทจรตามซ้ายฝ่ายขวา
สุมันตันกับสองกษัตรา	เดินหน้านำพวกพลากร
ผ่านทางหว่างทุ่งวุ้งเขา	ตามลำเนาห้วยธารสิงขร
เร่งรถคชพลอัสดร	บทจรไปโดยพนาลี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	มาถึงอาศรมพระวสิษฐ์	ทั้งพระสวามิตรฤๅษี
ให้หยุดพหลมนตรี	อยู่ที่บริเวณศาลา
จึ่งเชิญทั้งสองพระมารดร	บทจรจากราชรัถา
กรายกรนวยนาดยาตรา	ไปยังศาลาพระนักพรต ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงประณตบทบงสุ์	สององค์พระมหาดาบส
ไม่เห็นพระหริวงศ์ทรงยศ	สี่กษัตริย์กำสรดโศกี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โอด

๏	เมื่อนั้น	จึ่งนวลนางไกยเกษี
นั่งมาท้ายรถมณี	เห็นสี่กษัตริย์บทจร
เข้าไปมัสการพระสิทธา	ให้เร่าร้อนอุราดั่งต้องศร
ยิ่งสะเทินเขินใจบังอร	ทอดถอนฤทัยคะนึงคิด
ครั้นว่าจะตามเข้าไป	ก็จนใจด้วยมีความผิด
ต่อพระสิทธาสวามิตร	พระวสิษฐ์มหามุนี
จะนิ่งอยู่ก็ดูไม่ชอบ	จำจะไปนบนอบพระฤๅษี
คิดแล้วก็ฉุดอี่กุจจี	โจนลงจากที่ท้ายรถ
อี่ค่อมล้มครางแทบตาย	ลุกแล่นตามนายด้วยสาหส
เจ้าข้าพากันเลี้ยวลด	บทจรไปยังศาลา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ ชุบ

๏	ครั้นถึงกราบไหว้พระอาจารย์	เยาวมาลย์ก้มอยู่ไม่เงยหน้า
สะเทินใจมิได้จำนรรจา	แต่เหลียวมาหาอี่กุจจี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระวสิษฐ์สวามิตรฤๅษี
เห็นสี่กษัตริย์มาโศกี	จึ่งมีวาจาถามไป
ดูกรพระพรตสุริย์วงศ์	มารดาเจ้าจงให้เป็นใหญ่
จนพระบิตุเรศบรรลัย	เหตุใดไม่ครองสวรรยา
จึ่งพาทั้งสองพระมารดร	ยกพลนิกรมาในป่า
ทั้งตัวก็ทรงบรรพชา	มาหาตานี้ด้วยอันใด ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตผู้มีอัชฌาสัย
สะท้อนถอนทอดฤทัย	ชลนัยน์คลอพักตร์แล้วพาที
อันมารดาข้านี้ทรลักษณ์	เป็นคนอัปลักษณ์บัดสี
ชั่วช้ากว่าหญิงทั้งธาตรี	หลานนี้มิได้ร่วมคิด
จึงผนวชบวชเป็นชีไพร	ด้วยใจภักดีสุจริต
จะตามเชิญองค์พระทรงฤทธิ์	พระชนนีมีจิตเมตตา
ทั้งสองเสด็จออกมาด้วย	หวังจะช่วยว่าวอนพระเชษฐา
ให้คืนไปครองพารา	เป็นมหาจรรโลงธาตรี
เสด็จอยู่ที่ใดพระอาจารย์	ขอประทานได้โปรดเกศี
จงชี้ที่อยู่พระจักรี	หลานนี้จะพากันตามไป ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	สองพระมหาอาจารย์ใหญ่
ได้ฟังจึ่งตอบด้วยอาลัย	ตานี้ขอบใจหลานรัก
ซื่อตรงคงสัตย์กตัญญู	รู้ที่ผิดชอบเบาหนัก
สุจริตภักดีอารีนัก	เป็นเอกอัครโมลีรพีพงศ์
อันพระรามพระลักษมณ์อนุชา	กับนางสีดานวลหง
ละเพศกษัตริย์สุริย์วงศ์	สามองค์ออกจากเวียงชัย
เสด็จมาก่อนกูนะหลานเอ๋ย	ไม่รู้เลยว่าจะไปหนไหน
ครั้นตามาถึงศาลาลัย	ก็ไม่เห็นสามกษัตรา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์นาถา
ได้ฟังเร่าร้อนในวิญญาณ์	แสนโศกโศกาจาบัลย์
โอ้ว่าสมเด็จพระสี่กร	เคยถาวรเป็นสุขเกษมสันต์
มาต้องเดินป่าพนาวัน	สารพันลำบากกายา
คิดว่าจะอยู่แต่เพียงนี้	จึ่งเชิญพระชนนีมาตามหา
มิรู้ไม่อยู่ด้วยอัยกา	อนิจจาจะไปแห่งใด
หรือเห็นว่าน้องไม่ครองสัตย์	รักราชสมบัติหรือไฉน
โลภหลงตามมารดาไป	จึ่งเสด็จให้ไกลธานี
พระบิดาดับสูญแล้วมิหนำ	มาซ้ำพลัดพรากจากพี่
ร่ำพลางทุ่มทอดอินทรีย์	โศกีกับองค์อนุชา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด

๏	เมื่อนั้น	สองพระชนนีนาถา
สวมสอดกอดสองพระลูกยา	แก้วตาจงฟังมารดร
ตัวเจ้าตั้งใจออกมาตาม	พระรามสุริย์วงศ์ทรงศร
แต่จะแสนโศกาอาวรณ์	ทุกข์ร้อนดั่งนี้ผิดไป
จงเชิญทั้งสองพระอัยกา	ให้พาเที่ยวไปในป่าใหญ่
ด้วยท่านรู้แห่งตำแหน่งไพร	เห็นจะได้พบองค์พระจักรี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	สองพระองค์ทรงสวัสดิ์รัศมี
ได้ฟังสมเด็จพระชนนี	พี่น้องค่อยคลายโศกา
ต่างกราบกับบาทพระอาจารย์	ขอประทานได้โปรดเกศา
แก่ข้าผู้ทนเวทนา	อย่าให้สิ้นชีพชีวัน
สองหลานขอเชิญบาทบงสุ์	ไปตามองค์พระรามรังสรรค์
เห็นว่าจะได้พบกัน	เพราะพระคุณนั้นพาไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระวสิษฐ์สวามิตรอาจารย์ใหญ่
จึ่งว่าหลานอย่าร้อนใจ	จะพาไปให้พบพระจักรี
ว่าแล้วทั้งสองพระนักสิทธ์	ครองเครื่องตามกิจพระฤๅษี
ออกจากอรัญกุฎี	สี่กษัตริย์เสด็จตามมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตพระสัตรุดนาถา
ครั้นถึงที่ประทับโยธา	จึ่งนิมนต์พระมหานักธรรม์
ให้ขึ้นรถทองทั้งสององค์	โบกธงแล้วเคลื่อนพลขันธ์
สองกษัตริย์นำหน้าจรจรัล	สุมันตันก็ตามเสด็จไป ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	รีบเร่งจัตุรงค์โยธา	ผ่านห้วยเหวผาเนินไศล
ตกทุ่งถึงแถวแนวไพร	เห็นทิวไม้สะโตงชลธาร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	ฝ่ายนายกุขันใจหาญ
แต่มาจากองค์พระอวตาร	ก็ตั้งด่านต้นทางพนาวัน
แล้วเกณฑ์ให้หมู่พรานไพร	เที่ยวตระเวนไปมากวดขัน
ครั้นรุ่งแสงสีสุริยัน	ก็มาต้นอรัญมรคา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	พอได้ยินสำเนียงเสียงพล	ก็ปีนขึ้นดูบนพฤกษา
แลไปเห็นสองกษัตรา	นำหน้าพหลมนตรี
แน่งน้อยเสาวภาคย์จำเริญรัก	คล้ายพระรามพระลักษมณ์ทั้งสองศรี
ชะรอยพระพรตยกโยธี	ออกมาทั้งนี้ด้วยใจคด
จะเป็นปรปักษ์พระจักรกฤษณ์	จึ่งคิดอุบายเป็นดาบส
ตัวกูก็ข้าพระทรงยศ	สู้ตายไม่ลดละกัน
จะขออาสาออกต่อกร	ราญรอนฆ่าเสียให้อาสัญ
คิดแล้วเป่าหลอดสำคัญ	เสียงมี่สนั่นโกลา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เป่าหลอด

๏	บัดนั้น	จึ่งพวกบริวารพรานป่า
ได้ยินเสียงหลอดสัญญา	เรียกหากู่กันทันที
บ้างเคี้ยวว่านยาทาตัว	ยิ้มหัวเฮฮาอึงมี่
คาดเครื่องคงทนอินทรีย์	หมายประจญไพรีไม่เกรงใคร
จับธนูหน้าไม้แหลนซัด	กล้องสลัดลูกยาหอกใหญ่
เสร็จแล้วก็พากันลัดไพร	ตรงไปต้นไม้สัญญา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงจึ่งเห็นพวกพล	เกลื่อนกล่นอื้ออึงมาในป่า
มีความยินดีปรีดา	ว่าจะเปลื้องเอาผ้าให้สิ้นตัว
ว่าพลางต่างคนก็เหน็บรั้ง	ขัดเขมรเก้กังแล้วโพกหัว
อันมาเท่านี้เราไม่กลัว	ร้องบอกกันทั่วบรรดาพราน ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	กุขันนายใหญ่ใจหาญ
เห็นบ่าวห้าวฮึกจะรอนราญ	ตบหัตถ์ฉัดฉานสำราญใจ
จึ่งว่าชะรอยพระพรต	นำทศโยธาเป็นนายใหญ่
เอ็งจงพากันแยกไป	ซุ่มอยู่ที่ในอรัญวา
ถ้ากูร้องว่าไอ้เสือเอา	เร่งเข้าโจมตีให้พร้อมหน้า
สั่งแล้วก็เดินออกมา	ยืนขวางมรรคาพนาลัย ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นใกล้จึ่งร้องตวาด	เหวยใครองอาจมาแต่ไหน
เชื้อชาตินามกรชื่อไร	จึ่งหักด่านเราไปไม่เกรงกัน
ว่าแล้วก็ขึ้นธนู	คึกขู่คำรามหุนหัน
ทำสง่าเงื้อง่าขบฟัน	ยืนยันเขม้นไม่พริบตา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์นาถา
ได้ฟังนายพรานเจรจา	โอหังหยาบช้าสาธารณ์
จึ่งร้องว่าเหวยพรานไพร	นามกรชื่อไรจึ่งอวดหาญ
ฮึกฮักจะมารอนราญ	ท่านแค้นสิ่งไรให้ว่ามา
เราชื่อพระพรตพระสัตรุด	มาตามพระจักรภุชเชษฐา
เดินโดยอรัญมรรคา	จะว่าหักด่านด้วยอันใด ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	กุขันผู้เป็นนายใหญ่
ได้ฟังจึ่งร้องตอบไป	ท่านอย่าใส่ไคล้พาที
เรานี้ชื่อว่ากุขัน	เป็นพงศ์พันธุ์ชาวป่าพนาศรี
ครอบครองบุรีรัมย์ธานี	เป็นที่ผาสุกโอฬาร์
ฝ่ายท่านได้ผ่านนคเรศ	แกล้งอุบายทำเพศเป็นชีป่า
หวังว่าจะลวงพระรามา	จึ่งยกโยธาพลากร
ตัวเราก็เป็นทหาร	องค์พระอวตารทรงศร
ได้รักษาต้นทางพนาดร	ขอบเขตสิงขรบรรพต
อันพลที่ยกมาทั้งนี้	เราจะล้างชีวีเสียให้หมด
จงสาแก่ใจที่ทรยศ	คิดคดแก่องค์พระจักรา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์นาถา
ได้แจ้งแห่งข่าวพระพี่ยา	ดั่งวารีทิพย์มาเจือใจ
จึ่งกล่าวมธุรสพจมาน	ดูกรนายพรานผู้ใหญ่
ท่านอย่าคิดแคลงแหนงใจ	จงได้เมตตาปรานี
ตัวเราจะเข้าไปไถ่ถาม	สนทนาแจ้งความให้ถ้วนถี่
ว่าแล้วสองกษัตริย์จรลี	สุมันตันมนตรีก็ตามมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏	จึ่งมีวาจาว่าวอน	ดูกรกุขันพรานป่า
อย่าแหนงจงแจ้งกิจจา	โดยความสัตยาเที่ยงธรรม์
อันมารดาเรานี้ใจพาล	สาธารณ์โลภล้นโมหันธ์
จนพระบิตุเรศสิ้นชีวัน	พี่น้องพลัดกันจากไป
คิดจะใคร่ฆ่าฟันบั่นรอน	หากเป็นมารดรไม่ทำได้
โศกาปิ้มว่าจะบรรลัย	จึ่งยกพลไกรตามมา
ซึ่งเราทรงเพศบรรพชิต	ด้วยจิตคำรพพระเชษฐา
มิได้เป็นกลมารยา	หวังว่าจะเชิญเข้าบุรี
ให้พระองค์ทรงซึ่งเศวตฉัตร	สืบวงศ์จักรพรรดิเฉลิมศรี
ท่านแจ้งความออกนามพระจักรี	มีใจยินดีเป็นพ้นนัก
จงได้การุญทำคุณเรา	ช่วยพาไปเฝ้าพระทรงศักดิ์
ท่านก็เป็นข้าพระหริรักษ์	จักได้เห็นหน้ากันสืบไป ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	กุขันผู้มีอัชฌาสัย
ได้ฟังฉงนสนเท่ห์ใจ	จึงตอบด้วยไวปัญญา
อันพระองค์เจรจานี้ไพเราะ	เพราะเห็นตัวข้าเป็นชาวป่า
ขึ้นชื่อเชื้อกษัตรา	ย่อมแต่งมารยาพาที
แม้นจริงเหมือนยังถ้อยคำ	ก็จะนำไปเฝ้าบทศรี
นี่มาเป็นกระบวนราวี	ข้านี้ไม่เชื่อวาจา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์นาถา
ได้ฟังจึ่งมีบัญชา	ท่านอย่ากินแหนงแคลงใจ
อันพระภุชพงศ์ทรงเดช	คุณดั่งบิตุเรศก็ว่าได้
ซึ่งเรายกพลสกลไกร	ไม่เป็นพวกพาลไพรี
มารดรพระลักษมณ์พระจักรกฤษณ์	พระวสิษฐ์สวามิตรฤๅษี
แม่เราตัวกาลกิณี	บัดนี้ก็พลอยตามมา
บรรดาเสนาประชากร	จะช่วยกันว่าวอนพระเชษฐา
ให้เสด็จคืนครองพารา	เป็นความสัจจาทุกประการ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	กุขันพรานไพรใจหาญ
ได้ฟังมธุรสพจมาน	สิ้นการกินแหนงแคลงใจ
วางธนูลงไว้ด้วยยินดี	น้อมเกล้าชุลีบังคมไหว้
แล้วจึ่งกราบทูลสนองไป	พระอย่าได้เร่าร้อนวิญญาณ์
ตัวข้าจะนำเสด็จจรลี	ให้พบพระสี่กรเชษฐา
แต่จะขอไปเฝ้าบาทา	มารดาสมเด็จพระจักรี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	ทั้งสองน้องนารายณ์เรืองศรี
ได้ฟังโสมนัสยินดี	จึ่งกล่าววาทีอันสุนทร
ท่านนี้มีคุณแก่เรานัก	ด้วยภักดีต่อองค์พระทรงศร
เราจะพาไปเฝ้าพระมารดร	ก็กุมกรกุขันเดินมา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงรถสองพระชนนี	กราบเกล้าชุลีเหนือเกศา
ทูลว่าลูกรักทั้งสองรา	พบกุขันพรานป่าพนาลัย
บอกว่าเป็นข้าพระอวตาร	ตั้งด่านรักษาทางใหญ่
เพื่อนนั้นรับคำจะนำไป	ให้พบสมเด็จพระจักรี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระมารดาทั้งสองศรี
ได้ฟังดั่งทิพวารี	มาโสรจสรงอินทรีย์กัลยา
จึงมีมธุรสพจมาน	ดูกรนายพรานชำนาญป่า
แต่เราแม่ลูกโศกา	ปิ้มว่าจะสิ้นชีวิต
ซึ่งท่านเมตตาจะพาไป	ให้พบพระบรมจักรกฤษณ์
คุณนั้นใหญ่หลวงเป็นพ้นคิด	เหมือนช่วยชีวิตชีวัน
ตรัสแล้วประทานเสื้อผ้า	ธำมรงค์รัตนาฉายฉัน
พานทองเต้านํ้าครบครัน	จัดสรรเลือกให้ทุกประการ ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	กุขันพรานไพรใจหาญ
ก้มเกล้ารับของประทาน	ยินดีปานได้ดอกฟ้า
ยอกรบังคมก้มเกศ	ทูลสองอัคเรศนาถา
อันองค์สมเด็จพระลูกยา	ข้ามสะโตงคงคาวารี
ตัวข้านี้ได้ไปส่ง	ถึงองค์พระมหาฤๅษี
ชื่อภารทวาชมุนี	อยู่ที่ในแดนหิมพานต์
แล้วข้าจึ่งลาเบื้องบาท	มาลาดกระเวนรักษาด่าน
ซึ่งพระองค์จะข้ามชลธาร	กันดารลึกพ้นคณนา
กว้างใหญ่ไหลเชี่ยวเป็นวนวัง	มีทั้งพวกพาลมัจฉา
ข้าจะขอข้ามไปจัดนาวา	จะได้ข้ามมหาวารี
ทูลแล้วประณตบทบงสุ์	ลาองค์กษัตริย์ทั้งสี่
ดั้นดัดลัดป่าพนาลี	มาที่ประชุมพรานไพร ฯ
ฯ ๑๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงจึ่งมีวาจา	บอกแก่โยธาน้อยใหญ่
ว่าพระพรตยกพวกพลไกร	มานี้ไม่เป็นภัยพาล
พาสองสมเด็จพระชนนี	โศกีเพียงสิ้นสังขาร
หวังเชิญเสด็จพระอวตาร	คืนครองราชฐานอยุธยา
สูเจ้าทั้งปวงจงเร่งไป	จัดเรือน้อยใหญ่ประทับท่า
ทั้งผลาผลไม้นานา	มาถวายประสากันดาร ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	พวกพลพรานไพรใจหาญ
ได้ฟังกุขันบัญชาการ	ลนลานวิ่งไปเป็นโกลี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงบุรีรัมย์พารา	ลงถอยนาวาอึงมี่
ได้ครบห้าพันตามบัญชี	มีคนประจำทุกลำไป
แล้วจัดสิ่งของต่างต่าง	เนื้อย่างปลากรายตัวใหญ่
พักแฟงแตงโมแตงไทย	ลูกไม้นํ้าผึ้งเผือกมัน
ขนบรรทุกเรือวุ่นวาย	ไพร่นายโห่ร้องก้องสนั่น
ถอยออกจากท่าทั้งห้าพัน	แข่งกันรีบล่องลงมา ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ ใช้เรือ

๏	ครั้นถึงจึ่งหยุดประทับ	ซ้อนซับกันอยู่ทุกท่า
แล้วขนของขึ้นจากนาวา	กองไว้ริมมหาสาคร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏	บัดนั้น	กุขันใจหาญชาญสมร
จึ่งให้พรานป่าพนาดร	แบกคอนหาบหามตามไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏	ครั้นถึงรถทรงสี่กษัตริย์	ยอหัตถ์น้อมเศียรบังคมไหว้
ถวายของเนื้อปลาลูกไม้	แล้วทูลด้วยใจปรีดา
ซึ่งพระองค์จะข้ามชลธาร	ไปตามพระอวตารนาถา
นาวาใหญ่น้อยก็ได้มา	ประทับไว้แทบท่าวารี ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	องค์พระมารดาทั้งสองศรี
ได้ฟังชื่นชมยินดี	จึงสั่งเสนีสุมันตัน
ให้เอาของถวายของนายพราน	ประทานหมู่โยธาพลขันธ์
เสร็จแล้วเชิญองค์พระนักธรรม์	จรจรัลไปท่าสาคร ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์ทรงศร
ถึงฝั่งให้ข้ามพลากร	รถรัตน์อัสดรล่วงไป ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บัดนั้น	โยธาทหารน้อยใหญ่
ได้ขวานได้พร้าก็เข้าไพร	ตัดไม้ผูกแพลนลาน ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	บ้างข้ามรถรัตน์อัสดร	บ้างข้ามกุญชรตัวหาญ
แข่งกันข้ามฟากชลธาร	อลหม่านทั้งท้องวารี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตพระสัตรุดเรืองศรี
ครั้นเสร็จซึ่งข้ามโยธี	เชิญสองชนนีลงนาวา ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	แล้วบัญชาสั่งพลพาย	ให้บ่ายหน้าออกจากท่า
เรือแพแออัดตามมา	ข้ามฟากมหาชลธาร ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ โล้

๏	ครั้นถึงเชิญสองพระมารดร	ทรงรถอลงกรณ์มุกดาหาร
พระวสิษฐ์สวามิตรอาจารย์	ขึ้นรถสุรกานต์อำไพ
พร้อมหมู่จัตุรงค์โยธา	เกลื่อนกลาดดาษดาป่าใหญ่
สองพระองค์ก็ตามกุขันไป	เข้าในอรัญบรรพต ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏	บัดนั้น	กุขันใจกล้าสาหส
นำสี่สุริย์วงศ์ทรงยศ	บทจรไปตามพนาลี
ใกล้ถึงบริเวณศาลา	พระภารทวาชฤๅษี
ประนมก้มเกล้าดุษฎี	ชี้บอกอาศรมพระนักธรรม์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์รังสรรค์
ได้ฟังพรานป่าพนาวัน	จึ่งบัญชาให้หยุดพลากร
ไว้นอกขอบเขตอาศรม	ที่ร่มไม้เชิงสิงขร
แล้วเชิญทั้งสองพระมารดร	บทจรลงจากรถชัย
กับพระมหาสวามิตร	พระวสิษฐ์ผู้เป็นอาจารย์ใหญ่
พากันย่างเยื้องเข้าไป	ยังในอรัญกุฎี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏	สี่กษัตริย์ยอกรมัสการ	พระภารทวาชฤๅษี
พระวสิษฐ์สวามิตรมุนี	นั่งอันดับที่เป็นหลั่นลด ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระภารทวาชดาบส
เห็นสองสุริย์วงศ์ทรงยศ	จึ่งพจนารถวาจา
เหตุไฉนพระพรตกุมาร	หลานจึ่งมาบวชเป็นชีป่า
ไม่อยู่ครอบครองพารา	พากันมานี้ด้วยอันใด ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตผู้มีอัชฌาสัย
ชุลีกรแล้วตรัสตอบไป	ตัวข้ามิได้ยินดี
ที่ในสมบัติพัสถาน	หลานจึ่งบวชมาเป็นฤๅษี
หวังจะเชิญเสด็จพระจักรี	ให้ภูมีกลับคืนพระนคร
แจ้งว่าสมเด็จพระหริวงศ์	พาองค์นางสีดาดวงสมร
กับทั้งพระลักษมณ์ฤทธิรอน	บทจรมาพึ่งพระนักพรต
บัดนี้สถิตอยู่แห่งใด	จะไปเฝ้าเบื้องบาทบงกช
จงโปรดให้สมมโนรถ	ขอพระดาบสได้เมตตา ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระมหาอาจารย์ฌานกล้า
ได้ฟังพระพรตพจนา	เห็นว่าความจริงทุกสิ่งไป
จึ่งว่าดูกรหลานรัก	สัจธรรม์มั่นนักไม่หาได้
จะเป็นที่สรรเสริญจำเริญชัย	ทั้งในโลกาธาตรี
อันองค์พระลักษมณ์นางสีดา	กับพระจักราเรืองศรี
มาถึงอรัญกุฎี	ตานี้มีความอาลัย
สนทนาโน้มน้าววิงวอน	พระสี่กรหาอยู่ด้วยไม่
ว่าใกล้นิเวศน์เวียงชัย	จะมิได้ตั้งใจจำเริญพรต
บัดนี้พระองค์ไปพึ่งพัก	สำนักพระสระภังค์ดาบส
แทบเชิงหิมวันต์บรรพต	กำหนดเก้าโยชน์มรรคา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์นาถา
ได้ฟังพระมหาสิทธา	เร่าร้อนอุราดั่งไฟกัลป์
โอ้อนิจจาพระสี่กร	จะบทจรเที่ยวไปในไพรสัณฑ์
คิดว่าอยู่ด้วยพระนักธรรม์	จึ่งให้กุขันนำมา
ก็มิได้ประสบพบบาท	พระตรีภูวนาถนาถา
หรือเห็นน้องไม่ครองสัตยา	ผ่านฟ้าไม่ไว้วางใจ
จึ่งเสด็จหนีไปให้ไกลเมือง	จะขัดเคืองข้อนี้หรือไฉน
ร่ำพลางทางโศกาลัย	ไม่เป็นอารมณ์สมประดี ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ โอด

๏	เมื่อนั้น	พระภารทวาชฤๅษี
เห็นพระพรตโศกาก็ปรานี	จึ่งมีมธุรสวาจา
ดูกรเจ้าผู้หลานรัก	อย่าโศกนักจงฟังตาว่า
รูปนี้จะนำมรรคา	พาไปให้พบพระจักรี
ว่าแล้วก็ชวนพระวสิษฐ์	ทั้งพระสวามิตรฤๅษี
ออกจากอรัญกุฎี	พี่น้องสององค์ก็ตามไป ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

๏	ล่วงทางหว่างเขาลำเนาป่า	ข้ามชลาโตรกเตริ่นเนินไศล
เร่งรีบรี้พลสกลไกร	มาใกล้หิมวันต์บรรพต
จึ่งเห็นศาลาอาศรม	พระสระภังค์บรมดาบส
พระมุนีชี้บอกพระพรต	กำหนดที่อยู่พระนักธรรม์ ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์รังสรรค์
ให้หยุดรถแก้วแพรวพรรณ	นอกเขตอรัญกุฎี
จึ่งเชิญทั้งสองพระมารดร	บทจรจากรถมณีศรี
กับสามพระมหาโยคี	เข้าไปยังที่ศาลา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏	ครั้นถึงสี่กษัตริย์มัสการ	พระสระภังค์อาจารย์ฌานกล้า
พระนักธรรม์ทั้งสี่ผู้ปรีชา	คำรพกันวันทาด้วยยินดี ฯ
ฯ ๒ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระสระภังค์มหาฤๅษี
เห็นสี่สุริย์วงศ์พระจักรี	จึ่งมีวาจาถามไป
ดูกรพระพรตกุมาร	เจ้ายกพลหาญจะไปไหน
พี่น้องจึ่งบวชเป็นชีไพร	เหตุใดไม่ครองพารา ฯ
ฯ ๔ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์นาถา
ได้ฟังพระมหาสิทธา	จึ่งมีบัญชาตอบไป
อันแสนสวรรยาอาณาจักร	หลานจะรักกว่าพี่นั้นหาไม่
แม่ข้าเป็นคนจังไร	ทำให้เดือดร้อนทั้งบุรี
ซึ่งข้าทรงเพศเป็นนักสิทธ์	ด้วยใจสุจริตรักพี่
จึ่งเชิญทั้งสองพระชนนี	มาตามพระจักรีผู้ศักดา
แจ้งว่าอยู่ด้วยพระอาจารย์	หลานนี้ยินดีเป็นหนักหนา
จะเชิญเสด็จเข้าพารา	ผ่านฟ้าเสด็จอยู่แห่งใด ฯ
ฯ ๘ คำ ฯ

๏	เมื่อนั้น	พระสระภังค์ดาบสอาจารย์ใหญ่
ได้ฟังบัญชาก็ตอบไป	ตานี้ขอบใจหลานรัก
ความดีที่เจ้ากตัญญู	จะเชิดชูรู้ไปทั้งไตรจักร
อันองค์พระรามพระลักษมณ์	กับอัคเรศสีดา
จะใคร่ให้อยู่แต่เพียงนี้	จึ่งทำกุฎีไว้ท่า
พระองค์ว่าใกล้พารา	จะสร้างพรตจรรยาไม่ถาวร
สามกษัตริย์ก็พากันไปอยู่	คูหาสัตกูฏสิงขร
แม้นจะใคร่พบพระสี่กร	อย่าทุกข์ร้อนไว้ตาจะพาไป
ว่าแล้วครองเครื่องบริขาร	ชวนสามอาจารย์ผู้ใหญ่
ออกจากอาศรมศาลาลัย	ไปโดยอรัญมรรคา ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด

๏	เมื่อนั้น	พระพรตสุริย์วงศ์นาถา
เดินตามพระมหาสิทธา	ชลนาคลอเนตรรำพัน
อกเอ๋ยเป็นน่าสังเวช	พระบิตุเรศก็ม้วยอาสัญ
พี่น้องก็พลัดพรากกัน	เพราะด้วยอาธรรม์กาลี
คิดคิดจะใคร่หั่นบั่นรอน	ตัดกรตัดเกล้าเกศี
นี่หากว่าเป็นชนนี	น้องนี้ขัดสนจนใจ
โอ้ว่าสมเด็จพระหริวงศ์	ตามหาพระองค์หาพบไม่
จะแหนงแคลงน้องหรือฉันใด	จึ่งไปให้ไกลพารา
แม้นว่าไม่พบพระทรงฤทธิ์	จะสู้เสียชีวิตอยู่กลางป่า
มิได้คืนไปอยุธยา	เดินพลางโศกาพันทวี ฯ
ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด

๏	เมื่อนั้น	ฝ่ายหมู่คณะพระฤๅษี
ซึ่งตั้งอยู่สัตกูฏคีรี	ได้ยินเสียงโยธีอึงมา
เหลือบแลไปเห็นพวกพล	เกลื่อนกล่นเดียรดาษกลาดป่า
คิดว่าอสูรพาลา	จะมาบีฑาก็ตกใจ
บ้างฉวยไม้เท้าตาลิปัตร	กระโถนเก็บยัดลงย่ามใหญ่
วิ่งชนด้นป่าพนาลัย	ล้มลุกไม่เป็นสมประดี ฯ
ฯ ๖ คำ ฯ เชิด 

๒๒
๒๒