ประกาศ
ประกาศ
สถาปนาสมเด็จพระสังฆราช
 

ภูมิพลอดุลยเดช
ป.ร.

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
มหิตลาธิเบศรรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร สยามินทราธิราช บรมนาถบพิตร

มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้
ประกาศว่า โดยที่ตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก ได้ว่างลง
เป็นการสมควรที่จะสถาปนาสมเด็จพระราชาคณะ ขึ้นดำรงตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราช
เพื่อจักได้บริหารการพระศาสนาให้สมบูรณ์ ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พุทธศักราช ๒๕๐๕
และตามระเบียบราชประเพณีสืบไป
และโดยที่ได้ทรงสดับคำกราบบังคมทูลของหัวหน้าคณะปฏิวัติและสังฆทัศนะในมหาเถรสมาคมโดยเอก
ฉันทมติ

จึงทรงพระราชดำริว่า สมเด็จพระวันรัต
เป็นพระมหาเถระเจริญในสมณคุณเนกขัมปฏิบัติ สมบูรณ์ด้วยศีลาจารวัตร
รัตตัญญูมหาเถรกรณธรรม ดำรงสถาพรอยู่ในสมณพรหมจรรย์ตลอดมาเป็นเวลาช้านาน
ได้ประกอบกรณียกิจเป็นหิตานุหิตประโยชน์แก่พุทธจักรและอาณาจักรอย่างไพศาล
ดั่งมีอรรถจริยาปรากฏเกียรติสมภาร ตามความพิสดาร
ในประกาศสถาปนาเป็นสมเด็จพระราชาคณะ มหาสังฆนายก เมื่อวันที่ ๕ ธันวาคม พุทธศักราช
๒๕๐๔ นั้นแล้ว

ครั้นต่อมา สมเด็จพระวันรัต
ยิ่งเจริญด้วยอุตสาหวิริยาธิคุณมิได้ท้อถอย สามารถประกอบพุทธศาสนกิจ ยังการพระศาสนาให้เจริญรุ่งเรืองยิ่งขี้นเป็นลำดับตลอดมา
ในการปกครองคณะสงฆ์ ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พุทธศักราช ๒๕๐๕ สมเด็จพระวันรัต
ก็ได้ดำรงตำแหน่งกรรมการมหาเถรสมาคมเป็นเจ้าคณะใหญ่หนกลาง
เป็นเจ้าคณะนครหลวงกรุงเทพธนบุรีและเป็นแม่กองงานพระธรรมทูต ตามที่ปรากฏอยู่ในปัจจุบัน
อนึ่ง ในคราวที่สมเด็จพระสังฆราชเสด็จไปเยือนประเทศศรีลังกาเป็นทางราชการ
ตามคำกราบทูลอาราธนาของรัฐบาลประเทศนั้น
สมเด็จพระวันรัตก็ได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้ปฏิบัติหน้าที่แทนสมเด็จพระสังฆราช
เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ พุทธศักราช ๒๕๑๐ ในการปริยัติศึกษา เป็นกรรมการพิจารณาร่างหลักสูตรพระปริยัติธรรมแผนกภาษาบาลีตั้งแต่ชั้นเปรียญตรีถึงชั้นเปรียญเอก
ในฐานะนายกสภาแห่งสภาพระธรรมกลึก
ได้จัดตั้งทุนไว้สำหรับส่งเสริมให้พระภิกษุผู้สำเร็จการศึกษาจากมหาวิทยาลัยสงฆ์
ไปศึกษาวิชาเพิ่มเติม ณ ต่างประเทศ เป็นผู้อุปถัมภ์อภิธรรมมูลนิธิวัดเชตุพนฯ
ซึ่งมีวัตถุประสงค์ในการให้การศึกษาพระอภิธรรมแก่ประชาชน
และได้จัดสร้างอาคารเรียนขึ้น ๑ หลัง สำหรับใช้เป็นสถานศึกษาพระอภิธรรม
ในการปกครองพระอาราม ก็ได้เอาใจใส่ควบคุมดูแล ระวังรักษา และจัดการบูรณะปฏิสังขรณ์
ซ่อมแซม ปูชนียวัตถุและสิ่งก่อสร้างในพระอารามซึ่งชำรุดทรุดโทรมเสียหาย
ทั้งในบริเวณพุทธาวาสและสังฆาวาสให้กลับคืนดีมีสภาพมั่นคงถาวร
สะอาดเรียบร้อยดีขึ้นตลอดมาดั่งเป็นที่ปรากฏอยู่แล้ว อนึ่ง สมเด็จพระวันรัต
ได้จัดตั้งมูลนิธิขึ้นไว้เป็นทุนถาวรสำหรับบูรณปฏิสังขรณ์พระอารามเริ่มตั้งแต่ปีพุทธศักราช
๒๕๐๕ เป็นต้นมา มูลนิธินี้ได้รับ พระราชทานนามว่า มูลนิธิพระพุทธยอดฟ้า
นับว่าสมเด็จพระวันรัต เป็นผู้ทรงคุณธรรม
มีปรีชาสามารถในการปกครองพระอารามหลวงที่สำคัญ เป็นอย่างดียิ่ง สมพระราชประสงค์
ในการส่งเสริมการศึกษาของชาติ ในฐานะนายกสภาแห่งสภาพระธรรมกลึก ได้จัดพระภิกษุไปเป็นครูสอนศีลธรรมแก่นักเรียนโรงเรียนต่างๆ
ในส่วนกลาง ตั้งแต่ชั้นมัธยมศึกษาปีที่หนึ่งถึงปีที่ห้า นอกจากนั้น
สมเด็จพระวันรัต
ยังได้รับพระมหากรุณาโปรดให้เป็นประธานดำเนินการก่อสร้างโรงเรียนสงเคราะห์เด็กอนาถา
ที่วัดศรีจันทรประดิษฐ์ จังหวัดสมุทรปราการ ที่วันสันติการาม และที่วัดป่าไก่
จังหวัดราชบุรีอีกด้วย ส่วนการพระศาสนาในต่างประเทศ
สมเด็จพระวันรัตได้ไปเป็นประธานสงฆ์ในการผูกพัทธสีมาวัดไทยพุทธคยา ประเทศอินเดีย
แล้วเลยไปสังเกตการณ์พระศาสนา ณ ประเทศเนปาล เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๐๙
ไปเป็นประธานสงฆ์ในการผูกพัทธสีมา วัด
เชตวัน สหพันธ์มาเลเซีย เมือปีพุทธศักราช ๒๕๑๐ ไปเยี่ยมวัดพุทธปทีป ประเทศอังกฤษ
แล้วเลยไปสังเกตการณ์พระศาสนา ณ ประเทศเนเธอร์แลนด์ ฝรั่งเศส เบลเยี่ยม
ลักเซมเบอร์ก เยอรมนี สวิส และอิตาลี เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๑๑
เป็นผู้แทนคณะสงฆ์ไทยไปร่วมงานถวายพระเพลิงพระศพสมเด็จพระสังฆราชแห่งกัมพูชา
เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๑๓ และในปีพุทธศักราช ๒๕๑๕
ได้รับอาราธนาจากรัฐบาลอเมริกันให้ไปเยือนสหรัฐอเมริกา
และสมเด็จพระสันตะปาปาประมุขแห่งศาสนาคาทอลิก ได้อาราธนาให้ไปเยือนสำนักวาติกัน
เพื่อเป็นการส่งเสริมสัมพันธไมตรีและความเข้าใจอันดีระหว่างศาสนา

บัดนี้ ก็เป็นที่ประจักษ์ว่า สมเด็จพระวันรัต
เป็นผู้เจริญยิ่งด้วยพรรษายุกาล รัตตัญญูมหาสถาวีรธรรม มั่นคงในพระพุทธศาสนา
เป็นอจลพรหมจริยาภิรัติ สงเคราะห์พุทธบริษัทปกครองคณะสงฆ์
ดำรงตำแหน่งสมณศักดิ์ติดต่อกันมาเป็นเวลาช้านาน ได้เป็นครูและ
อุปัธยาจารย์แก่มหาชนเป็นอันมากมีศิษยานุศิษย์แพร่หลายไพศาล
เป็นที่เคารพสักการของพุทธศาสนิกบริษัททั่วสงฆมณฑล
ตลอดจนอาณาประชาราษฎรทั่วไปสมควรจะสถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จพระสังฆราช
สกลมหาสังฆปริณายก ประธานาธิบดีแห่งสงฆมณฑล
เพื่อเป็นศรีศุภมงคลแด่พระบวรพุทธศาสนาสืบไป

จึงมีพระบรมราชโองการโปรดสถาปนา
สมเด็จพระวันรัตขึ้นเป็นสมเด็จพระสังฆราช มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฎว่า
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สุขุมธรรมวิธานธำรง สกลมหาสงฆปริณายก ตรีปิฎกกลาสุโกศล
วิมลคัมภีรญาณ ปุณณสิริภิธานสังฆวิสุต ปาวจนุตตมสิกขาโรปการ
ศีลขันธสมาจารสุทธิปฏิบัติ พุทธบริษัทคารวสถาน วิจิตรปฏิภาณพัฒนคุณ
อดุลธรรมวิสารสุนทร บวรธรรมบพิตร สมเด็จพระสังฆราชเสด็จสถิต ณ
วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ราชวรมหาวิหารพระอารามหลวง
เป็นประธานในสงฆมณฑลทั่วราชอาณาจักรขออาราธนาให้ทรงรับธุระพระพุทธศาสนา
เป็นภาระสั่งสอนช่วยระงับอธิกรณ์ และอนุเคราะห์พระภิกษุสามเณรในสงฆมณฑลทั่วไป
โดยสมควรแก่พระอิสริยยศซึ่งพระราชทานนี้ จงทรงเจริญพระชนมายุ วรรณ สุข พล ปฏิภาณ
คุณสารสิริสวัสดิ์จิรัฎฐิติ วิรุฬหิไพบูลย์ในพระพุทธศาสนา เทอญ

ให้ทรงมีพระราชาคณะและพระครูฐานานุกรมประดับพระอิสริยยศ
๑๕ รูป คือ พระทักษิณคณาธิกร สุนทรธรรมสาธก พุทธปาพจนดิลกมหาเถรกิจการี
คณาธิบดีศรีรัตนคมกาจารย์พระราชาคณะปลัดขวา ๑ พระอุดรคณาภิรักษ์ อัครศาสนกิจบรรหาร
มหาเถราธิการธุรการี สมุหบดีศรีธรรมภาณกาจารย์พระราชคณะปลัดซ้าย ๑
พระครูธรรมกถาสุนทร ๑ พระครูวินัยกรณ์โสภณ ๑ พระครูพรหมวิหาร พระครูพระปริตร ๑
พระครูฌานวิสุทธิ์ พระครูพระปริตร ๑ พระครูวินัยธร ๑ พระครูธรรมธร ๑
พระครูพิมลสรภาณ พระครูคู่สวด ๑ พระครูพิศาลสรคุณ พระครูคู่สวด ๑
พระครูพิบูลบรรณวัตร ๑ พระครูพิพัฒน์บรรณกิจ ๑ พระครูสังฆบริหาร ๑ พระครูสมุห์ ๑
พระครูใบฎีกา ๑ ขอให้พระคุณผู้ได้รับตำแหน่งทั้งปวงนี้
มีความสุขสิริสวัสดิ์สถาพรในพระบวรพุทธศาสนา เทอญ

ประกาศ ณ วันที่ ๒๑ กรกฎาคม พุทธศักราช ๒๕๑๕
เป็นปีที่ ๒๗ ในรัชกาลปัจจุบัน[๑]




















ศิริยา/พิมพ์
๒๖
กันยายน ๒๕๔๙
อมรรัตน์/นันทพล/ผู้จัดทำ
๒๖
กันยายน ๒๕๔๙

[๑]
ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๘๙/ตอนที่ ๑๑๔/ฉบับพิเศษ หน้า ๑/๒๗ กรกฎาคม
๒๕๑๕