ประกาศสถาปนา
ประกาศสถาปนา
 

ภูมิพลอดุลยเดช
ป.ร.

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
มหิตสาธิเบศรรามาธิบดี 
จักรีนฤบดินทร สยามินทราธิราช บรมนาถบพิตร

มีพระบรมราชโองการโปรดให้ประกาศว่า
โดยที่ทรงพระราชดำริว่า สมเด็จ
พระวชิรญาณวงศ์ สมเด็จพระสังฆราช ได้ทรงเป็นพระราชอุปัธยาจารย์
ทรงมีพระคุณูปการอย่างยิ่งแด่พระองค์
เมื่อคราวทรงผนวชได้ถวายโอวาทานุศาสน์ให้ทรงเข้าพระราชหฤทัยในหลักพระพุทธศาสนาอย่างทราบซึ้ง
นับว่าทรงดำรงอยู่ในฐานะเป็นปูชนียบุคคลแห่งองค์พระมหากษัตริย์
และประกอบด้วยสมเด็จพระสังฆราชพระองค์นี้ มีศักดิ์เป็นหม่อมราชวงศ์ราชประนัปดา
ในสมเด็จพระบรมไปยกาธิราช พระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทรมหามงกุฎ
พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
นับว่าทรงดำรงอยู่ในสถานะเป็นเชื้อสายในราชตระกูลแห่งพระบรม
ราชวงศ์จักรี ทรงยินดีในเนกขัมมปฏิบัติ เป็นอจลพรหมจริยาภิรัตยั่งยืนมาช้านานถึง
๖๔ พรรษา ดำรงมั่นอยู่ในศีลสมาธิปัญญามิได้เสื่อมถอย
มีพระจริยาวัตรเรียบร้อยบริสุทธิ์บริบูรณ์มิได้หวั่นไหวต่อโลกามิส
ทั้งพระฉันทจริตก็เพียบพร้อมด้วยสมณคุณธรรมยากที่จะหาผู้เสมอได้
ทรงพระปรีชาญาณแจ่มใสรอบรู้พระไตรปิฎกสัทธรรม
ซึ่งนับว่าเป็นพหุลศรุตบัณฑิตอย่างยอดเยี่ยมพระองค์หนึ่ง
ทรงพระสุตญาณอย่างลึกซึ้งสามารถในธรรมวิจารณธรรมวินิจฉัยได้อย่างถูกต้องเด็ดขาดในโอกาสทุกเมื่อ
ส่วนในการพระศาสนา สมเด็จพระสังฆราชก็ได้ทรงรับหน้าที่บริหาร
จัดการทะนุบำรุงให้เจริญก้าวหน้ามาโดยลำดับจนในที่สุดได้ทรงดำรงตำแหน่งสกลมหาสังฆปรินายกมาเป็นเวลานานถึง
๑๒ ปี ได้ทรงบำเพ็ญกรณียกิจเป็นหิตานุหิตประโยชน์แก่พุทธจักรและอาณาจักรอย่างไพศาล
ดั่งความพิสดารปรากฏอยู่ในประกาศสถาปนาเฉลิมพระนามเป็นสมเด็จพระสังฆราช
สกลมหาสังฆปรินายก เมื่อวันที่ ๗ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๔๙๓ นั้นแล้ว
และบัดนี้ก็เป็นที่ประจักษ์ว่า สมเด็จพระสังฆราชทรงเจริญยิ่งด้วยคุณวุฒิวัยวุฒิรัตตัญญูมหาเถรธรรม
เป็นที่เจริญศรัทธาปสาทะและเป็นคารวสถานปูชนียเจดีย์แห่งองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและพระบรมวงศานุวงศ์
ตลอดถึงมวลพุทธบริษัทและอาณาประชาราษฏรทั่วสกลราชอาณาจักรสมควรสถาปนาพระเกียรติยศฐานันดรศักดิ์ขึ้นเป็นสมเด็จพระสังฆราชเจ้ากรมหลวง
เพื่อเป็นศรีศุภมงคลแด่พระบวรพุทธศาสนา และเป็นที่เฉลิมพระราชศรัทธาคารวสถานสืบไป

จึ่งมีพระบรมราชโองการโปรดให้
สถาปนาสมเด็จพระสังฆราช ขึ้นเป็น สมเด็จพระสังฆราชเจ้า
กรมหลวงมีพระนามตามจารึกในพระสุพรรรณบัฎว่า สมเด็จพระสังฆราชเจ้า
กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ วิสุทธิสงฆคุณาลังการ อริยวงศาคตญาณวิมล สกลมหาสังฆปรินายก
ตรีปิฎกกลากุสโลภาส ภูมิพลมหาราชหิโตปัธยาจารย์ สุจิตตาภิธานสังฆวิสุต
มหามกุฏมหาราชประนัปดา นพวงศราชกุลาภิวรรธน์ สุขุมอรรถธรรมวิจารปรีชา
กาพยรจนาฉันทพากยปฏิภาน ปาวจนุตตมญาณวราภรณ์ สุนทรวิสุทธิพรหมจรรย์วิมลศีลธันธสมาจารวัตร
พุทธศาสนิกบริษัทคารวสถานวิจิตรปฎิภานพัฒนคุณ อดุลยคัมภีรญาณบัณฑิต
สรรพคณิสสรมหาปธานาธิบดี ศรีสมณุดมบรมบพิตร คชนาม เสด็จสถิต ณ
วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร พระอารามหลวง ทรงศักดินา ๑๑๐๐๐
ตามกำหนดอย่างพระองค์เจ้าต่างกรมทั้งปวงและดำรงพระอิสริยยศยิ่งใหญ่ในฝ่ายพุทธจักรสมศักดิ์ที่สมเด็จพระสังฆราชเจ้า
เป็นประธานในสมณมณฑลทั่วราชอาณาจักร
ขออาราธนาให้ทรงรับธุระพระพุทธศาสนาเป็นภาระสั่งสอน
ช่วยระงับอธิกรณ์และอนุเคราะห์พระภิกษุสงฆ์สามเณรทั่วไป
โดยสมควรแก่พระอิสริยยศสมณศักดิ์ จงทรงเจริญพระชนมายุ พรรณ สุข พล ปฏิภาน
คุณสารสมบัติ สรรพสิริสวัสดิพิพัฒนมงคล วิบูลยศุภผลจิรัฏฐิติกาล ในพระพุทธศาสนา

ให้ทรงตั้งเจ้ากรม เป็น หลวงวชิรญาณวงศ์ ถือ
ศักดินา ๖๐๐
ให้ทรงตั้งปลัดกรม เป็น ขุนจำนงบวรกิจ ถือ
ศักดินา ๔๐๐
ให้ทรงตั้งสมุห์บัญชี เป็น หมื่นวินิจวรภัณฑ์
ถือศักดินา ๓๐๐
ให้ผู้ซึ่งได้รับตำแหน่งบรรดาศักดิ์ทั้ง ๓ นี้
ทำราชการในหลวงและในกรม ตามอย่างธรรมเนียมเจ้ากรม ปลัดกรมสมุห์บัญชี
ในพระองค์เจ้าต่างกรมผู้ใหญ่ทั้งปวงสืบไป ให้มีความสุขสวัสดิ์เจริญเทอญ

ในส่วนสมณศักดิ์นั้น
ให้ทรงมีพระราชาคณะและพระครุฐานานุกรมประดับพระอิสริยยศ ๑๕ รูป
คือพระมหานายกพุทธปาพจนดิลก โลกยปสาทาภิบาล สกลสังฆประธานมหาเถรกิจการี
คณาธิบดีศรีรัตนคมกาจารย์ พระราชาคณะปลัดขวา ๑ พระจุลนายก
ธรรมนีติสาธกมหาเถราธิการ คณกิจบรรหารธุรการี สมุหบดีศรีธรรมภาณกาจารย์
พระราชาคณะปลัดซ้าย ๑ พระครูวิสุทธิธรรมภาณ ๑ พระครูพิศาลวินยวาท ๑
พระครูประสาทพุทธปริตร พระครูพระปริตร ๑ พระครูประสิทธิพุทธมนต์ พระครูพระปริตร ๑
พระครูวินัยธร ๑ พระครูธรรมธร ๑ พระครู
สรภัญญประกาศ พระครูคู่สวด ๑ พระครูสรนาทวิเศษ พระครูคู่สวด ๑ พระครูนิเทศธรรมจักร
๑ พระครูพิทักษ์ธุรกิจ ๑ พระครูสังฆสิทธิกร ๑ พระครูสมุห์ ๑ พระครูใบฎีกา ๑

ขอให้พระคุณผู้ได้รับตำแหน่งทั้งปวงนี้มีความสุขสิริสวัสดิ์สถาพร
ในพระบวรพุทธศาสนา เทอญ

ประกาศ ณ วันที่ ๒๐ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๔๙๙
เป็นปีที่ ๑๑ ในรัชกาลปัจจุบัน[๑]

ผู้รับสนองพระบรมราชโองการ
จอมพล
ป. พิบูลสงคราม
นายกรัฐมนตรี
วนิดา/พิมพ์
๒๒
กันยายน ๒๕๔๙
อมรรัตน์/นันทพล/ผู้จัดทำ
๒๖
กันยายน ๒๕๔๙

[๑]
ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๗๔/ตอนที่ ๖/ฉบับพิเศษ หน้า ๒๑/๑๒ มกราคม ๒๕๐๐