พระราชบัญญัติ
พระราชบัญญัติ
ขนาดเกวียน
พระพุทธศักราช
๒๔๕๙
 

มีพระบรมราชโองการในพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาวชิราวุธพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
ดำรัสเหนือเกล้า ฯ สั่งว่า
ตามหัวเมืองในสยามรัฐสิมามีเกวียนที่ใช้เป็นพาหนะในการเดินทาง
และบรรทุกสินค้าเป็นประโยชน์อยู่เป็นอันมาก แต่เกวียนเหล่านั้นบางเมืองทำขนาดระหว่างล้อต่างกัน
ไม่สามารถจะนำไปใช้ในทางบางเมืองได้ เป็นความลำบากขัดข้องอยู่
ทรงพระราชดำริเห็นว่า ถ้าให้เกวียนทั้งปวงมีขนาดระหว่างล้อเดินทางร่วมติดต่อกันได้
จะเป็นประโยชน์แก่พลเมืองในการไปมาค้าขายยิ่งขึ้นเป็นอันมาก จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้า
ฯ
ให้สอบสวนได้ขนาดทางเกวียนที่มีอยู่เป็นขนาดกลางโดยมากแล้วตามหัวเมืองในพระราชอาณาจักร
ว่าขนาดทางเกวียนกว้าง ๑ เมตร ๔๕ เซนติเมตรนั้นเป็นขนาดสามัญ
จึงได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ
ให้เจ้าพนักงานปกครองท้องที่ชี้แจงให้เจ้าของเกวียนจัดการแก้ไขเกวียนที่ยังไม่ได้ขนาดนั้นเป็นขนาดระหว่างล้อทั้ง
๒ ข้าง กว้าง ๑ เมตร ๔๕ เซนติเมตรได้โดยมากแล้ว แต่ทรงพระราชดำริเห็นว่า
ควรให้วางขนาดระหว่างล้อเกวียนไว้เสียให้เป็นหลักฐาน เมื่อผู้ใดจะสร้างเกวียนใหม่ก็ดี
หรือจะแก้ขนาดเกวียนเก่าทีมีอยู่แล้วก็ดี จะได้แก้ให้เป็นขนาดเดียวกัน จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ
ให้ตราพระราชบัญญัติไว้ดังต่อไปนี้

ว่าด้วยนามและกำหนดใช้พระราชบัญญัติ
 

มาตรา
๑
พระราชบัญญัตินี้ให้มีนามว่า พระราชบัญญัติขนาดเกวียน
พระพุทธศักราช ๒๔๕๙

มาตรา
๒[๑]
ให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ เป็นกฎหมายตั้งแต่วันที่ ๑ เมษายน พระพุทธศักราช
๒๔๕๙ เป็นต้นไป

อธิบายชนิดเกวียน
 

มาตรา ๓
เกวียนเป็นยานพาหนะประเภทหนึ่ง มีล้อ ๒ ล้อใช้ไม้ประกอบเป็นเครื่องผูก
มีหลังคาก็ดี หรือไม่มีหลังคาก็ดี ใช้เทียมด้วยสัตว์พาหนะ เช่นโค กระบือเป็นต้น
หรือเกวียนซึ่งเรียกในท้องที่บางแห่งว่าระแทะก็ดี รวมเรียกในพระราชบัญญัตินี้ว่าเกวียนทั้งสิ้น
เว้นไว้แต่เกวียนบรรทุกอีกชนิดหนึ่งซึ่งล้อทำด้วยเหล็กทั้งตัว หรือล้อมีเครื่องเหล็กประกอบใช้เฉพาะท้องที่มีถนนแล้ว
เกวียนชนิดนี้เรียกว่าเกวียนล้อเหล็กไม่นับเข้าในประเภทเกวียนแห่งพระราชบัญญัตินี้

เกวียนต้องมีขนาดอย่างเดียวกัน
 

มาตรา
๔
เกวียนต้องมีขนาดระหว่างล้อทั้ง ๒ ล้อเท่ากันทั้งสิ้น คือ วัดแต่ล้อข้างหนึ่งถึงล้ออีกข้างหนึ่ง
เมื่อดุมชิดกับปะแหรกแล้ว ต้องให้ได้ ๑ เมตร ๔๕ เซนติเมตร
เป็นส่วนกว้างของเรือนเกวียน แต่ส่วนยาวและส่วนอื่น ๆ ของเกวียนนั้นไม่จำกัด
สุดแต่ผู้ทำจะให้ยาวเหมาะแก่การใช้สัตว์พาหนะชนิดใดก็ได้
แต่เพื่อที่จะให้เข้าใจง่ายในการกำหนดขนาดเกวียนดังได้กล่าวมาแล้วในมาตรานี้
ให้ผู้บัญชาการปกครองท้องที่ทำตัวอย่างเกวียนขึ้นไว้ยังที่ว่าการเล่มหนึ่ง
ห้ามมิให้ผู้หนึ่งผู้ใดทำเกวียนหรือใช้เกวียนซึ่งมีขนาดระหว่างล้อทั้ง ๒
ล้อผิดกับตัวอย่างและขนาดที่ได้กำหนดไว้ในมาตรานี้เป็นอันขาด
เว้นแต่เกวียนบางเล่มที่มีอยู่แล้วก่อนวันใช้พระราชบัญญัตินี้
ซึ่งผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่จะได้ผ่อนเวลาให้แก้ไขเปลี่ยนแปลงตามความในมาตรา
๕

มาตรา ๕
เมื่อได้ประกาศให้ใช้พระราชบัญญัตินี้แล้ว
ถ้าปรากฏว่าผู้ใดมีเกวียนอันผิดขนาดตามที่ได้กล่าวไว้ในมาตรา ๔
ก็ให้ผู้นั้นแก้ไขเปลี่ยนแปลงเกวียนของตนเสีย
ให้ถูกต้องตามความประสงค์ของพระราชบัญญัตินี้
ภายในเวลาที่ผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่จะได้กำหนดผ่อนผันให้ตามสมควร
และให้ผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่ออกใบอนุญาตให้ใช้ได้ชั่วคราวไว้เป็นสำคัญแขวงเมืองใดมีกำหนดเวลาผ่อนผันให้แก้ไขเปลี่ยนแปลงเท่าใด
ให้ผู้ว่าราชการเมือง ผู้ปกครองท้องที่เมืองนั้นประกาศให้ราษฎรทราบทั่วกัน
และให้เสนาบดีผู้ปกครองท้องที่ลงประกาศกำหนดเวลาในหนังสือราชกิจจานุเบกษาด้วย
ถ้าพ้นกำหนดนั้นไปต้องถือว่าผู้ที่มีเกวียนขนาดระหว่างล้อ ๒
ล้อผิดจากขนาดที่ว่าไว้ในมาตรา ๔ นั้น มีความผิด

ว่าด้วยการจดทะเบียนเกวียน
 

มาตรา
๖
บรรดาเกวียนทั้งปวง
แม้เจ้าของจะใช้หรือมิใช้ก็ตามเมื่อยังปรากฏเป็นรูปเกวียนอยู่แล้ว
เจ้าของเกวียนจะต้องนำมาจดทะเบียน และให้เจ้าพนักงานทำเครื่องหมายสำหรับเกวียน ณ
ที่ที่ผู้ว่าราชการเมืองจะได้ออกประกาศกำหนดท้องที่ที่จะจดทะเบียนให้ทราบทั่วกัน
และให้กำหนดในที่ซึ่งจะเป็นการสะดวกที่สุดสำหรับประชาชน
อย่าต้องให้เดินทางไกลเสียเวลาทำมาหากิน ทั้งให้เจ้าพนักงานทำการจดทะเบียนโดยรวดเร็วที่สุด
เพื่อมิให้เปลืองเวลาของเจ้าของเกวียนเกินกว่าเหตุด้วย
เกวียนที่เจ้าพนักงานได้จดทะเบียนทำเครื่องหมายแล้วจึงจะใช้ได้โดยชอบด้วยพระราชบัญญัตินี้
เว้นแต่เกวียนบางเล่มที่ผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่จะผ่อนผันออกใบอนุญาตให้ใช้ได้ชั่วคราวในระหว่างแก้ไขเปลี่ยนแปลงตามความในมาตรา
๕ นั้น
มาตรา
๗
การจดทะเบียนนั้น เจ้าพนักงานต้องจดข้อความต่าง ๆ ลงในสมุดทะเบียน
และในใบอนุญาตออกให้แก่เจ้าของเกวียนเป็นสำคัญอย่างหนึ่ง
กับต้องทำเครื่องหมายประจำที่ตัวเกวียนให้ตรงกับสำคัญที่หมายในใบอนุญาตอีกอย่างหนึ่งด้วย
จึงจะนับว่าเป็นอันถูกต้องชอบด้วยพระราชบัญญัตินี้
ในการจดทะเบียนนี้ห้ามมิให้เรียกเงินอย่างใด ๆ จากเจ้าของเกวียนเป็นอันขาด

ว่าด้วยโทษ
 

มาตรา ๘
ผู้ใดทำเกวียนหรือใช้เกวียนหรือมีเกวียนที่ผิดขนาดดังที่ได้กล่าวไว้ในมาตรา
๔ และมาตรา ๕ แห่งพระราชบัญญัตินี้ก็ดี และเจ้าของเกวียนหรือผู้ใช้เกวียนที่ไม่จดทะเบียนตามความในมาตรา
๖ แห่งพระราชบัญญัตินี้ก็ดี
ผู้นั้นมีความผิดต้องระวางโทษปรับครั้งหนึ่งเป็นเงินไม่เกิน ๒๐ บาท

ว่าด้วยการรักษาพระราชบัญญัติ
 

มาตรา
๙
ให้เสนาบดีผู้บัญชาการปกครองท้องที่ เป็นเจ้าหน้าที่ที่จะรักษาการให้เป็นไปตามพระราชบัญญัตินี้
และให้มีอำนาจที่จะตั้งกฎเป็นข้อบังคับสำหรับจัดการให้เป็นไปตามพระราชบัญญัติ
ถ้าและกฎนั้นได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาต
และประกาศในหนังสือราชกิจจานุเบกษาแล้ว
ก็ให้ถือว่าเป็นเหมือนส่วนหนึ่งในพระราชบัญญัตินี้
ประกาศมา ณ วันที่ ๒๓ พฤศจิกายน พระพุทธศักราช ๒๔๕๘ เป็นวันที่ ๑๘๓๙
ในรัชกาลปัจจุบันนี้
พรพิมล/แก้ไข
๒๘ ก.ย
๒๕๔๔
A+B (C)

สุนันทา/นวพร/พัลลภ จัดทำ
๒๑
พฤษภาคม ๒๕๔๖


[๑]
รก.๒๔๕๘/-/๓๗๕/๒๘ พฤษจิกายน ๒๔๕๘