ประกาศสถาปนา
ประกาศสถาปนา
เฉลิมพระนามสมเด็จพระสังฆราช
 

ภูมิพลอดุลยเดช
ป.ร.

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
มหิตลาธิเบศรรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร สยามินทราธิราชบรมนาถบพิตร

มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ประกาศว่า
โดยที่ทรงพระราชดำริคำนึงถึงพระราชจริยานุวัตรที่ได้ทรงประพฤติปฏิบัติเพื่อเป็นสวัสดิมงคลแก่พระบรมราชาภิเษกเฉลิมพระราชมนเทียรครั้งนี้
เป็นต้นว่าการบูชาพระศรีรัตนตรัย และเทพยพลี ทั้งพิธีทักษิณานุประทานกิจ
อุทิศสนองพระเดชพระคุณสมเด็จพระบุรพการี
และพระราชกรณียกิจทั้งปวงที่ได้ทรงบำเพ็ญแล้ว บัดนี้ ทรงพระราชดำริปรารภถึงสมเด็จพระสังฆราช
ซึ่งได้เป็นพระราชสรณคมนาจารย์
ทรงมีคุณูปการแต่พระองค์ที่ได้ทรงถวายโอวาทานุศาสน์ให้ทรงเข้าพระราชหฤทัยในหลักพระพุทธศาสนาอย่างทราบซึ้ง
ทั้งสมเด็จพระสังฆราชพระองค์นี้
ก็เกี่ยวเนื่องเป็นเชื้อสายในราชตระกูลแห่งพระบรมราชวงศ์จักรี
ทรงยินดีในเนกขัมมปฏิบัติ
เป็นอจลพรหมจริยาภิรัตยั่งยืนมาช้านานทรงเคร่งครัดอยู่ในศีลสมาจารมิได้เสื่อมถอย
มีพระจริยาวัตรเรียบร้อยบริสุทธิบริบูรณ์ มิได้หวั่นไหวด้วยโลกามิส
ทั้งพระฉันทจริตก็เพียบพร้อมด้วยสมณคุณยากที่จะหาผู้เสมอได้ทรงพระปรีชาญาณแจ่มใสรอบรู้พระไตรปิฎกสัทธรรม
ซึ่งนับว่าเป็นพหุลศรุตบัณฑิตอย่างเยี่ยมพระองค์หนึ่ง
ทรงพระสุตญาณอย่างลึกซึ้งซึ่งสามารถในธรรมวิจารณธรรมวินิจฉัยได้อย่างถูกต้องเด็ดขาดในโอกาสทุกเมื่อ
ในการบริหาร พระศาสนา ก็ได้รับภารธุระปฏิบัติทำนุบำรุงให้เจริญก้าวหน้ามาเป็นลำดับ
ด้วยทรงดำรงอยู่ในความเที่ยงธรรมแน่วแน่เป็นอุเบกขา
ประกอบด้วยมีพระอุตสาหะวิริยะอย่างแรงกล้า
มิได้หวั่นไหวต่ออุปสรรคใดใดทั้งสิ้นตลอดมา
ดั่งมีพระอรรถจรรยาปรากฏพระเกียรติสมภารอธิการคุณ
ตามความในประกาศสถาปนาเป็นสมเด็จพระราชาคณะเจ้าคณะใหญ่ฝ่ายธรรมยุตติกา
เมื่อพระพุทธศาสนายุกาล ๒๔๗๑ พรรษา นั้นแล้ว

ต่อมาเมื่อพระพุทธศักราช ๒๔๘๘ พรรษา
ถึงคราวที่ตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราช
สกลมหาสังฆปรินายกว่างลงจึ่งได้ทรงพระกรุณาโปรดให้สถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จพระสังฆราชในราชทินนามเดิม
ให้ทรงดำรงตำแหน่งสกลมหาสังฆปรินายก ประธานาธิบดีแห่งสงฆมณฑลทั่วราชอาณาจักร
ก็ได้ทรงดำเนินการปกครองคณะสงฆ์ให้เจริญภิยโยภาพ ทั้งในด้านปริยัตติและปฏิบัติ
ยังสงฆมณฑลให้ดำรงอยู่ในสมณากัปปมรรยาทตามวิสัยแห่งสมณะ
ควรเป็นที่ตั้งแห่งคารวะเลื่อมใสของประชุมชนเป็นลำดับมา
บัดนี้ก็เป็นที่ประจักษ์ว่า สมเด็จพระสังฆราชยิ่งทรงเจริญด้วยคุณวุฒิ
วัยวุฒิรัตตัญญูมหาเถรธรรม
ประกอบด้วยทรงมีสมรรถภาพในการพระศาสนาเป็นที่เจริญศรัทธาปสาทะ
และเป็นคารวะสถานปูชนียเจดีย์แห่งจักรีบรมราชวงศ์ และพุทธบริษัททั่วสงฆมณฑล
ตลอดจนอาณาประชาราษฎรทั่วราชอาณาจักร
แม้พระองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวก็ทรงเคารพนับถือยิ่งนัก
สมควรสถาปนาสมณฐานันดรศักดิ์
เฉลิมพระนามสมเด็จพระสังฆราชให้เต็มพระเกียรติตามราชประเพณี
เพื่อให้เป็นศรีศุภมงคลแด่พระบวรพุทธศาสนาสืบไป

จึ่งมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม
ให้เฉลิมพระนามสมเด็จพระสังฆราช ตามที่จารึกในพระสุพรรณบัฎว่า สมเด็จพระวชิรญาณวงศ์
วิสุทธิสงฆคุณาลังการ 
อริยวงศาคตญาณวิมล สกลมหาสังฆปรินายก ตรีปิฎกกลากุสโลภาส
ภูมิพลมหาราชสรณคมนาจารย์ สุจิตตาภิธานสังฆวิสุต มหามกุฎมหาราชประนัปตา
นภวงศราชกุลาภิวรรธน์ สุขุมอรรถธรรมวิจารปรีชา กาพยรจนาฉันทพากยปฏิภาน
ปาวจนุตตมญาณวราภรณ์ สุนทรวิสุทธิพรหมจรรย์ วิมลศีลขันธสมาจารวัตร
พุทธศาสนิกบริษัทคารวสถาน วิจิตรปฏิภานพัฒนคุณ อดุลยคัมภีรญาณบัณฑิต
สรรพคณิสสรมหาปธานาธิบดี คามวาสี อรัณยวาสี สมเด็จพระสังฆราชเสด็จ สถิต ณ
วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร พระอารามหลวง เป็นประธานในสงฆมณฑลทั่วราชอาณาจักร
ขออาราธนาให้ทรงรับธุระพระพุทธศาสนาเป็นภาระสั่งสอน ช่วยระงับอธิกรณ์
และอนุเคราะห์พระภิกษุสงฆ์สามเณร ในสงฆมณฑลทั่วไป
โดยสมควรแก่พระอิสสริยยศซึ่งพระราชทานนี้จงทรงเจริญ พระชนมายุ วรรณ สุข พล ปฏิภาน
คุณสารสิริสวัสดิ์ จิรัฏฐิติวิรุฬหิไพบูลย์ ในพระพุทธศาสนา เทอญ

ให้ทรงมีพระราชาคณะ ฐานานุกรมประดับพระอิสสริยยศ
๑๕ รูป คือ พระมหานายก พุทธปกพจนดิลก โลกยปสาทาภิบาล สกลสังฆประธานมหาเถรกิจการี
คณาธิบดีศรีรัตนคมกาจารย์ พระปลัดขวา ๑ พระจุลนายก ธรรมนีติสาธกมหาเถราธิการ
คณกิจบรรหารธุรการี 
สมุหบดี ศรีธรรมภาณกาจารย์ พระปลัดซ้าย ๑ พระครูวิสุทธิธรรมภาณ ๑
พระครูพิศาลวินยวาท ๑ พระครูประสาทพุทธปริตร พระครูพระปริตร ๑
พระครูประสิทธิพุทธมนต์ พระครูพระปริตร ๑ พระครูวินัยธร ๑ พระครูธรรมธร ๑
พระครูสรภัญญประกาศ พระครูคู่สวด ๑ พระครูสรสาทวิเศษ พระครูคู่สวด ๑
พระครูนิเทศธรรมจักร ๑ พระครูพิทักษ์ธุรกิจ ๑ พระครูสังฆสิทธิกร ๑ พระครูสมุห์ ๑
พระครูใบฎีกา ๑

ขอให้พระคุณผู้ได้รับตำแหน่งทั้งปวงนี้
มีความสุขสิริสวัสดิ์สถาพร ในพระบวรพุทธศาสนา เทอญ

ประกาศ ณ วันที่ ๗ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๔๙๓
เป็นปีที่ ๕ ในรัชกาลปัจจุบัน[๑]

ผู้รับสนองพระบรมราชโองการ
จอมพล
ป. พิบูลสงคราม
นายกรัฐมนตรี
วนิดา/พิมพ์
๒๒
กันยายน ๒๕๔๙
อมรรัตน์/นันทพล/ผู้จัดทำ
๒๖/กันยายน
๒๕๔๙

[๑]
ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๖๗/ตอนที่ ๒๗/หน้า ๕๘๔/๙ พฤษภาคม ๒๔๙๓