ระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
พ.ศ. ๒๕๔๕
 

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๔ มาตรา ๒๓ วรรคสอง และวรรคสาม
มาตรา ๒๔ วรรคสอง มาตรา ๒๕ วรรคหนึ่ง มาตรา ๒๖ วรรคสองและวรรคสาม
แห่งพระราชบัญญัติคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒
ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติจึงออกระเบียบไว้
ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑
ระเบียบนี้เรียกว่า ระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
พ.ศ. ๒๕๔๕

ข้อ ๒[๑]
ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ข้อ ๓
ในระเบียบนี้
คณะกรรมการ หมายความว่า คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ประธานกรรมการ หมายความว่า
ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
กรรมการ หมายความว่า กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
คณะอนุกรรมการ หมายความว่า
คณะอนุกรรมการที่คณะกรรมการแต่งตั้งขึ้นเพื่อทำหน้าที่สืบสวนและสอบสวนข้อเท็จจริง
รับฟังคำชี้แจงและพยานหลักฐาน
และจัดทำรายงานในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนเสนอต่อคณะกรรมการ
สำนักงาน หมายความว่า
สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
เลขาธิการ หมายความว่า
เลขาธิการคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
คำร้อง หมายความว่า เรื่องที่มีผู้ร้องเรียน
และให้หมายความถึงเรื่องที่คณะกรรมการหยิบยกขึ้นพิจารณาด้วย
ผู้รับผิดชอบคำร้อง หมายความว่า เจ้าหน้าที่สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
และ/หรือคณะอนุกรรมการที่ได้รับมอบหมายให้เป็นเจ้าของคำร้อง
พนักงานเจ้าหน้าที่ หมายความว่า
บุคคลภายนอกซึ่งคณะกรรมการแต่งตั้งขึ้นเพื่อช่วยเหลือการปฏิบัติงานในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน

ข้อ ๔
ให้ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติรักษาการตามระเบียบนี้
ในกรณีที่มีปัญหาเกี่ยวกับการปฏิบัติตามระเบียบนี้
ให้คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติเป็นผู้วินิจฉัยชี้ขาด

หมวด ๑
การร้องเรียนด้วยวาจา
 

ข้อ ๕
ในกรณีที่ผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทนไม่ประสงค์จะยื่นคำร้องเป็นหนังสือ
ให้ผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทนมีสิทธิร้องเรียนด้วยวาจาได้ดังนี้
(๑) การร้องเรียนทางโทรศัพท์
ให้เจ้าหน้าที่ผู้รับคำร้องบันทึกการร้องเรียนตามแบบที่คณะกรรมการกำหนด
แบบดังกล่าวอย่างน้อยจะต้องมีรายละเอียดเกี่ยวกับวันเดือนปีที่รับเรื่อง
ชื่อที่อยู่และ/หรือหมายเลขโทรศัพท์ที่ติดต่อได้โดยสะดวกของผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทน
ข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์อันเป็นเหตุแห่งการกระทำหรือการละเลยการกระทำอันเป็นการละเมิด
(๒) การร้องเรียนด้วยวาจา ณ สำนักงาน
ให้เจ้าหน้าที่ผู้รับคำร้องดำเนินการเช่นเดียวกับกรณีตาม (๑)
และดำเนินการจัดให้ผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทน
ลงลายมือชื่อในแบบที่เจ้าหน้าที่ได้บันทึกการร้องเรียน
เว้นแต่ผู้ถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทนไม่ประสงค์จะลงลายมือชื่อก็ให้บันทึกเหตุดังกล่าวไว้ ทั้งนี้ ให้เจ้าหน้าที่ผู้รับคำร้องออกใบรับคำร้องให้แก่ผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทนดังกล่าวด้วย

ข้อ ๖
ในกรณีที่ไม่อาจบันทึกการร้องเรียนได้ตามแบบที่คณะกรรมการได้กำหนด
หรือในกรณีที่ได้รับการร้องเรียนนอกสถานที่ตั้งสำนักงาน
หรือมีเหตุจะต้องดำเนินการเพื่อแก้ไขเยียวยาผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนโดยเร่งด่วน
ให้ผู้รับคำร้องดำเนินการไปตามความเหมาะสม
และจัดให้การบันทึกการร้องเรียนเรื่องที่มีการละเมิดสิทธิมนุษยชนนั้นในภายหลัง

ข้อ ๗
ในกรณีที่เจ้าหน้าที่ไม่สามารถติดต่อกับผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนที่ร้องเรียนด้วยวาจาหรือผู้ทำการแทนตามที่อยู่หรือหมายเลขโทรศัพท์ที่ได้ให้ไว้นั้นได้
ให้เสนอคณะกรรมการเพื่อพิจารณายุติเรื่องที่ร้องเรียนนั้น
เว้นแต่คณะกรรมการเห็นสมควรให้ทำการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนต่อไป

ข้อ ๘
ในกรณีที่การร้องเรียนด้วยวาจา หากไม่ได้กระทำโดยผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทน
การปฏิบัติในกรณีดังกล่าวให้เป็นไปตามมาตรา ๒๕ วรรคแรก

หมวด ๒
การร้องเรียนด้วยวิธีการอื่นใด
 

ข้อ ๙
ผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทน
อาจร้องเรียนต่อคณะกรรมการด้วยวิธีการอื่นนอกจากวิธีการที่กำหนดไว้ในมาตรา ๒๓ และมาตรา
๒๔ ดังต่อไปนี้
(๑) การยื่นคำร้องโดยส่งทางโทรสาร
(๒) การยื่นคำร้องโดยส่งเป็นข้อความทางสื่ออิเล็กทรอนิกส์ (E
- mail) หรือสื่ออื่น ๆ
(๓) การยื่นคำร้องโดยส่งผ่านส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ
หรือหน่วยงานของรัฐตามที่คณะกรรมการจะกำหนดและประกาศต่อไป
(๔) การยื่นคำร้องโดยผ่านองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนที่เป็นเครือข่ายตามที่คณะกรรมการจะกำหนดและประกาศต่อไป

ข้อ ๑๐
ให้นำความในข้อ ๘ มาใช้บังคับกับการร้องเรียนตามข้อ ๙
และด้วยวิธีการอื่นใดด้วยโดยอนุโลม

หมวด ๓
การร้องเรียนต่อองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนและกรณีอื่น
ๆ
 

ข้อ ๑๑
องค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนที่สามารถรับเรื่องร้องเรียนและพิจารณาเบื้องต้น
เพื่อนำเสนอต่อคณะกรรมการ ตามมาตรา ๒๔ ต้องมีคุณสมบัติ ดังต่อไปนี้
(๑) มีวัตถุประสงค์ในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชน
(๒) มีการดำเนินกิจกรรมที่หลากหลายและเป็นไปอย่างต่อเนื่อง
(๓)
ไม่มีวัตถุประสงค์ในทางการเมืองหรือมุ่งค้าหากำไรจากการดำเนินกิจการ
องค์การเอกชนที่มีคุณสมบัติตามวรรคหนึ่งจะรับเรื่องร้องเรียนและเสนอเรื่องดังกล่าวต่อคณะกรรมการได้
โดยมีการแจ้งชื่อไว้กับคณะกรรมการแล้ว
ทั้งนี้ คณะกรรมการอาจไม่รับการแจ้งชื่อก็ได้ ในกรณีที่เห็นว่าองค์การเอกชนนั้นไม่มีคุณสมบัติตามวรรคหนึ่ง

ข้อ ๑๒
หากองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนที่แจ้งชื่อไว้กับคณะกรรมการได้ดำเนินการที่ขัดแย้งกับคุณสมบัติตามข้อ
๑๑ คณะกรรมการมีสิทธิเพิกถอนการแจ้งชื่อดังกล่าวได้

ข้อ ๑๓
ในกรณีที่คณะกรรมการเห็นสมควร อาจให้มีการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนอันเนื่องมาจากกรณีดังต่อไปนี้
(๑) ผู้ร้องมิใช่ผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชน
หรือผู้ทำการแทนผู้ถูกละเมิด หรือ
(๒)
ผู้ร้องเป็นผู้ทำการแทนองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนที่มิได้เป็นนิติบุคคลตามกฎหมาย
หรือ
(๓) ผู้ร้องเป็นผู้ทำการแทนองค์การเอกชนที่มิได้แจ้งชื่อต่อคณะกรรมการตามข้อ
๑๑ วรรคสอง หรือ
(๔) ในกรณีอื่น ๆ ที่คณะกรรมการหยิบยกขึ้นมาพิจารณา

หมวด ๔
การตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
 

ส่วนที่ ๑
ระยะเวลาในการชี้แจงข้อเท็จจริง
 

ข้อ ๑๔
เมื่อได้รับเรื่องร้องเรียน ให้ผู้รับผิดชอบคำร้องนำเรื่องเสนอคณะกรรมการโดยเร็วเมื่อคณะกรรมการเห็นว่ากรณีดังกล่าวอยู่ในอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการ
ให้คณะกรรมการแจ้งไปยังบุคคลหรือหน่วยงานที่ถูกอ้างว่า
เป็นผู้ละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือบุคคลหรือหน่วยงานที่คณะกรรมการเห็นว่าเกี่ยวข้องกับการละเมิดสิทธิมนุษยชน
เพื่อให้บุคคลหรือหน่วยงานนั้นชี้แจงข้อเท็จจริงภายในสิบห้าวันนับตั้งแต่วันที่ได้รับแจ้งจากคณะกรรมการ
กำหนดเวลาตามวรรคหนึ่ง
คณะกรรมการอาจกำหนดระยะเวลาให้สั้นลงหรืออาจขยายเวลาได้อีกตามความเหมาะสม ทั้งนี้
ให้คณะกรรมการแจ้งให้บุคคลหรือหน่วยงานนั้นทราบด้วยว่าจะต้องชี้แจงภายในระยะเวลาที่กำหนดดังกล่าว

ข้อ ๑๕
ในกรณีที่บุคคลหรือหน่วยงานไม่ชี้แจงข้อเท็จจริงภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้ในข้อ
๑๔ ให้คณะกรรมการดำเนินการพิจารณาตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนต่อไปตามมาตรา ๒๖

ส่วนที่ ๒
การสืบสวนและสอบสวนข้อเท็จจริง
การรับฟังคำชี้แจงและพยานหลักฐาน
 

ข้อ ๑๖
ให้ผู้รับผิดชอบคำร้องรวบรวมข้อเท็จจริงเบื้องต้นต่าง ๆ
ได้จากคำร้องและคำชี้แจงข้อเท็จจริงของบุคคลหรือหน่วยงานที่ถูกร้องว่าเป็นผู้ละเมิดสิทธิมนุษยชน
หรือเกี่ยวข้องกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนและพยานหลักฐานต่าง ๆ
ที่ได้จากผู้ร้องและหลักฐานต่าง ๆ ประกอบคำชี้แจงข้อเท็จจริง
โดยทำบันทึกสรุปเบื้องต้นเสนอต่อคณะกรรมการ
บันทึกสรุปเบื้องต้นดังกล่าวอย่างน้อยต้องมีรายละเอียดดังนี้
(๑) สรุปข้อเท็จจริง
(๒)
ประเด็นที่มีการร้องเรียนและแก้ข้อกล่าวหาการละเมิดสิทธิมนุษยชน
(๓) เสนอความเห็นพร้อมด้วยเหตุผลต่อคณะกรรมการ

ข้อ ๑๗
เมื่อได้รับบันทึกสรุปเบื้องต้น
หากคณะกรรมการเห็นสมควรให้คู่กรณีบุคคลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องมาปรากฏตัวต่อหน้าคณะกรรมการ
ตามมาตรา ๒๖ วรรคสอง จะต้องแจ้งให้คู่กรณีบุคคลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องนั้นทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่า
๗ วัน เว้นแต่กรณีจำเป็นเร่งด่วน อาจแจ้งกำหนดวันนัดตรวจสอบล่วงหน้าไม่น้อยกว่า ๒
วัน

ข้อ ๑๘
ในวันนัดตรวจสอบคู่กรณีสามารถชี้แจงด้วยลายลักษณ์อักษรหรือชี้แจงด้วยวาจาก็ได้
แต่การชี้แจงด้วยลายลักษณ์อักษรดังกล่าว
คณะกรรมการสามารถสอบถามข้อเท็จจริงเพิ่มเติมจากคู่กรณีได้
ในการชี้แจงด้วยวาจา
หากคู่กรณีฝ่ายใดไม่สามารถเข้าใจหรือให้ถ้อยคำได้ให้คู่กรณีแจ้งถึงเหตุดังกล่าวให้สำนักงานทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่า
๗ วัน เพื่อจะได้จัดหาล่ามหรือสื่อต่าง ๆ ให้แก่คู่กรณี
หากไม่สามารถตรวจสอบให้เสร็จสิ้นได้ภายในวันเดียว
ให้กำหนดวันนัดอื่นต่อไป

ข้อ ๑๙
ในการชี้แจงด้วยลายลักษณ์อักษร หรือชี้แจงด้วยวาจาให้ดำเนินการ ดังต่อไปนี้
(๑)
ให้ผู้ร้องหรือผู้ถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนและพยานของผู้นั้นให้ถ้อยคำก่อนและให้ผู้ถูกร้องและพยานของผู้นั้นให้ถ้อยคำในลำดับต่อไป
เว้นแต่คณะกรรมการจะกำหนดเป็นอย่างอื่น
(๒) ในการให้ถ้อยคำของคู่กรณีหรือพยานฝ่ายหนึ่ง
คู่กรณีอีกฝ่ายหนึ่งรวมทั้งทนายความและที่ปรึกษาของฝ่ายดังกล่าวจะเข้ารับฟังไม่ได้
(๓) คณะกรรมการสามารถซักถามเพิ่มเติมจากคู่กรณีและพยานได้

ข้อ ๒๐
คณะกรรมการอาจขอให้ผู้ทรงคุณวุฒิหรือผู้เชี่ยวชาญมาให้ความเห็นเพื่อประกอบการตรวจสอบได้

ข้อ ๒๑
เพื่อประโยชน์ในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
คณะกรรมการอาจแต่งตั้งคณะอนุกรรมการให้มีอำนาจสืบสวนและสอบสวนข้อเท็จจริง
รับฟังคำชี้แจงและพยานหลักฐานในเรื่องดังกล่าวได้

ข้อ ๒๒
ในระหว่างการพิจารณาตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนถ้าคณะกรรมการเห็นว่าเรื่องดังกล่าวสามารถไกล่เกลี่ยได้
ให้คณะกรรมการดำเนินการไกล่เกลี่ย
หากคู่กรณียินยอมตกลงประนีประนอมกันเพื่อแก้ไขปัญหาสิทธิมนุษยชนและการตกลงดังกล่าวอยู่ในกรอบของการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน
ให้คณะกรรมการจัดให้มีการจัดทำข้อตกลงระหว่างคู่กรณีเป็นหนังสือไว้และให้ยุติเรื่อง
ในการดำเนินการไกล่เกลี่ย
คณะกรรมการอาจมอบหมายให้คณะอนุกรรมการที่มีความรู้และประสบการณ์ในการไกล่เกลี่ยทำการแทนก็ได้
โดยให้นำความในข้อ ๒๑ มาบังคับใช้โดยอนุโลม
ในกรณีที่ปรากฏแก่คณะกรรมการในภายหลังว่า
มีการปฏิบัติที่ไม่เป็นไปตามข้อตกลงในหนังสือในวรรคแรก
ให้คณะกรรมการดำเนินการพิจารณาตรวจสอบตามอำนาจหน้าที่ต่อไป

ส่วนที่ ๓
ทนายความหรือที่ปรึกษาคู่กรณี
 

ข้อ ๒๓
ในการพิจารณาตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
หากคู่กรณีต้องมาปรากฏตัวต่อหน้าคณะกรรมการ
คู่กรณีมีสิทธินำทนายความหรือที่ปรึกษาของตนเข้ามาในกระบวนการพิจารณาตรวจสอบได้
ดังต่อไปนี้
(๑)
ให้คู่กรณีมีสิทธินำทนายความหรือที่ปรึกษาเข้ามาได้ไม่เกินสองคนเฉพาะทนายความหรือที่ปรึกษาที่ได้แจ้งรายชื่อไว้กับสำนักงานก่อนวันตรวจสอบครั้งแรก
แต่ในกรณีที่มีการเปลี่ยนแปลงทนายความหรือที่ปรึกษาในภายหลัง คู่กรณีต้องแจ้งให้สำนักงานทราบก่อนวันตรวจสอบแต่ละครั้งด้วย
(๒) ในระหว่างการตรวจสอบ หากคณะกรรมการเห็นว่า
ทนายความหรือที่ปรึกษาของคู่กรณีที่มีพฤติการณ์หรือความประพฤติไม่เหมาะสม
คณะกรรมการอาจไม่อนุญาตให้ทนายความหรือที่ปรึกษาเข้าร่วมในกระบวนการตรวจสอบครั้งนั้นได้
โดยให้มีการตรวจสอบในวันนั้นต่อไป
แต่คู่กรณีอาจนำทนายความหรือที่ปรึกษาเข้าร่วมการตรวจสอบครั้งต่อไปได้
โดยปฏิบัติตาม (๑)
(๓)
ห้ามมิให้ทนายความและที่ปรึกษาตอบคำถามแทนคู่กรณีหรือพยานฝ่ายตน
เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากคณะกรรมการ

ส่วนที่ ๔
การจัดทำรายงาน
 

ข้อ ๒๔ เมื่อการพิจารณาเสร็จสิ้นแล้ว
ให้คณะกรรมการจัดทำรายงานผลการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
ซึ่งอย่างน้อยต้องมีรายละเอียดดังต่อไปนี้
(๑)
ชื่อของผู้ร้องหรือผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนและผู้ถูกกล่าวหา
(๒) เหตุแห่งการละเมิดสิทธิมนุษยชน
(๓) รายละเอียดข้อเท็จจริงที่เกี่ยวกับพฤติการณ์แห่งการละเมิดสิทธิมนุษยชน
(๔) ความเห็นพร้อมด้วยเหตุผลที่มีความเห็นดังกล่าว
(๕) มาตรการในการแก้ไขปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชน
ซึ่งต้องกำหนดโดยชัดแจ้งว่าบุคคลหรือนิติบุคคลหรือหน่วยงานใดมีหน้าที่ต้องปฏิบัติในเรื่องใดและด้วยวิธีการอย่างไร
(๖) ระยะเวลาในการดำเนินการตาม (๕)

ส่วนที่ ๕
การแต่งตั้งคณะอนุกรรมการ
 

ข้อ ๒๕
เพื่อประโยชน์แก่ผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชน
หรือในกรณีที่คณะกรรมการเห็นสมควร
คณะกรรมการอาจกำหนดให้คณะอนุกรรมการทำการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนในเรื่องใด
มีอำนาจทำการสืบสวนและสอบสวนข้อเท็จจริงและรับฟังคำชี้แจงและพยานหลักฐานตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในหมวดนี้ในข้อหนึ่งข้อใดก็ได้
หรือตามที่คณะกรรมการกำหนด

ข้อ ๒๖
ให้คณะกรรมการมีอำนาจสั่งให้คณะอนุกรรมการระงับหรือแก้ไขการกระทำใด ๆ
ที่ปรากฏว่าขัดต่อกฎหมาย ระเบียบ หรือมติของคณะกรรมการ

ข้อ ๒๗
ในกรณีที่คณะอนุกรรมการไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของคณะกรรมการตามข้อ ๒๖
หรือกระทำการใด ๆ
อันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือไม่คุ้มครองหรือส่งเสริมสิทธิมนุษยชน
คณะกรรมการจะสั่งให้อนุกรรมการคนหนึ่งคนใดหรือทั้งคณะพ้นจากตำแหน่งก็ได้
ในกรณีเช่นนี้ให้คณะกรรมการแต่งตั้งบุคคลอื่นเป็นอนุกรรมการหรือคณะอนุกรรมการแทนผู้ที่พ้นจากตำแหน่ง


ประกาศ ณ วันที่ ๒๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๕
เสน่ห์ จามริก
ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ

















คณิตา/ปรับปรุง
๑๓ สิงหาคม ๒๕๕๖

วิชพงษ์/ตรวจ
๒๑ สิงหาคม ๒๕๕๖








[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๑๙/ตอนพิเศษ ๘๑ ง/หน้า ๙๕/๒ กันยายน ๒๕๔๕