กฎสำนักนายกรัฐมนตรี
กฎสำนักนายกรัฐมนตรี
ออกตามความในมาตรา
๗ แห่งพระราชบัญญัติ
เครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช ๒๔๗๘
(ฉะบับที่
๙)
---------

 อาศัยอำนาจตามความในมาตรา
๗ แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการ
ฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช ๒๔๗๘
นายกรัฐมนตรีออกกฎว่าด้วยเครื่องแบบสำหรับข้าราชการ
พลเรือนรัฐพาณิชย์ กรมรถไฟ
ในกระทรวงเศรษฐการไว้ดั่งต่อไปนี้

  หมวด ๑
 ชะนิดเครื่องแบบ
  ---------

 ข้อ
๑. เครื่องแบบสำหรับข้าราชการพลเรือนรัฐพาณิชย์ กรมรถไฟ ให้มี ๒ ชะนิด คือ
 ๑.
เครื่องแบบทั่วไป
 ๒.
เครื่องแบบพิเศษ
 ข้อ
๒. เครื่องแบบทั่วไป ให้แต่งในเวลาทำงานตามปกติ มี ๒ สี คือ สีกากีและสีขาว
 ข้อ
๓. เครื่องแบบสีกากีให้ประกอบด้วย
 (๑)
หมวกทรงหม้อตาลสีกากี กะบังหน้าหนังมันสีดำ มีผ้าพันหมวกสีดำทำด้วย
สักหลาดขนาดกว้าง ๕ เซ็นติเมตรพันรอบหมวก
สายรัดคางหนังสีน้ำตาล มีดุมดุนเป็นรูปรถจักร
ทำด้วยโลหะสีทอง ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๑๖ มิลลิเมตร
ติดข้างหมวก สำหรับติดสายรัดคางข้าง
ละ ๑ ดุม
ที่ด้านหน้าหมวกติดโลหะสีทองดุนเป็นรูปหน้าหม้อรถจักร ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๓.๕ 
เซ็นติเมตร มีลายกะหนกโดยรอบ ตามทางกว้าง ๕ เซ็นติเมตร
ตามทางสูง ๖ เซ็นติเมตร ภายในวง
กลมหน้าหม้อรถจักรมีอุณณาโลมอยู่ภายในกะหนกบัว
รอบวงกลมมีอักษรว่า "รัฐพาณิชย" 
กรมรถไฟ" ภายใต้มีสายสีแดง หรือ
 หมวกกันแดดแบบราชการสีกากี
มีสายรัดคางและโลหะติดหน้าหมวกเช่นเดียว
กับหมวกทรงหม้อตาล แต่ให้มีขลิบสีดำขนาดกว้าง ๑ เซ็นติเมตร
ไว้ตอนบนของผ้าพันหมวก
 (๒)
เสื้อผ้าสักหลาดหรือเชิ้ดสีกากีแบบราชการมีดุมดุนเป็นรูปรถจักรทำด้วย
โลหะสีทองขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๑๙ มิลลิเมตรที่หน้าอกเสื้อ
๗ ดุม มีกะเป๋าเย็บติดภายนอก
เป็นกะเป๋าบนและล่างอย่างละ ๒ กะเป๋า
กะเป๋าบนมีใบปกรูปมนชายกลางแหลม มีแถบติดตรงกึ่ง
กลางกะเป๋าทางดิ่งกะเป๋าล่างเป็นย่ามใบปกรูปตัด
ที่ปากกะเป๋าทั้ง ๔ ติดดุมรูปเช่นเดียวกับที่หน้า
อกขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๑๖ มิลลิเมตร
สำหรับติดกับใบปกกะเป๋าละ ๑ ดุม กับมีอินทรธนูสี
เดียวกับเสื้อเย็บเป็นแผ่นสี่เหลี่ยมเรียวจากทางด้านไหล่ไปทางคอติดอยู่เหนือบ่าทั้ง
๒ ข้าง ด้าน
ทางไหล่กว้าง ๓๕ มิลลิเมตร ทางด้านคอกว้าง ๒๕ มิลลิเมตร
ปลายมน ขัดดุมรูปและขนาดเดียว
กันกับดุมที่ปากกะเป๋าติดกับเสื้อ
 (๓)
กางเกงขายาวสีกากีพับปลายขา
 (๔)
รองเท้าหนังสีน้ำตาลหรือสีดำ พร้อมด้วยถุงเท้าสีเดียวกัน
 (๕)
เข็มขัดหนังสีน้ำตาลขนาดกว้าง ๕ เซ็นติเมตร หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทอง
เป็นรูปวงกลมขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๕ เซ็นติเมตร
ภายในวงกลมดุนเป็นรูปรถจักร และรอบวง
กลมมีอักษรว่า "รัฐพาณิชย์ กรมรถไฟ"
คาดทับนอกเสื้อและมีสายโยงหนังสีน้ำตาลขนาดกว้าง 
๒.๕ เซนติเมตรติดกับเข็มขัดที่เอวด้านหน้าข้างซ้าย
พาดขึ้นไปสู่ไหล่ขวาลอดใต้อินทรธนู ลงมาสู่
เข็มขัดที่เอวด้านหลังข้างซ้าย
แต่เข็มขัดและสายโยงนี้ให้ใช้ฉะเพาะในโอกาสที่ไปในงานเกี่ยวกับ
เกียรติยศเท่านั้น
 ข้อ
๔. เครื่องแบบสีขาว ให้ประกอบด้วย
 (๑)
หมวกทรงหม้อตาลหรือหมวกกันแดดแบบราชการสีขาว มีสิ่งประกอบ
หมวกเช่นเดียวกับเครื่องแบบสีกากี
เว้นแต่สายรัดคางให้เป็นไหมสีทอง
 (๒)
เสื้อผ้า สักหลาด หรือเชิ้ด แบบราชการสีขาว มีดุมที่หน้าอก ๕ ดุม มีสิ่ง
ประกอบเสื้อเช่นเดียวกับเครื่องแบบสีกากี
 (๓)
กางเกงขายาวสีขาวพับปลายขา
 (๔)
รองเท้าหนังสีดำหรือสีน้ำตาลหรือสีขาวพร้อมด้วยถุงเท้าสีเดียวกัน
 ข้อ
๕. เครื่องแบบพิเศษ ให้แต่งดั่งต่อไปนี้
 (๑)
ข้าราชการฝ่ายการช่างกล ขณะทำการตามหน้าที่เกี่ยวกับเครื่องจักร เครื่อง
กล ให้แต่งกายด้วยหมวกทรงหม้อตาลสีน้ำเงิน
เสื้อเชิ้ดแขนยาวสีน้ำเงินไม่พับปลายแขน มีอินทร
ธนูสีเดียวกับเสื้อ มีกะเป๋าที่อกข้างละ ๑ กะเป๋า
มีใบปกเป็นรูปมนชายกลางแหลม มีดุมดุนเป็นรูป
รถจักรทำด้วยโลหะสีทองขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๑๖ มิลลิเมตร
ที่อกเสื้อ ๓ ดุม ที่ปากกะเป๋า ที่ปลาย
แขนเสื้อและที่ปลายอินทรธนู ข้างละ ๑ ดุม
กางเกงขายาวสีน้ำเงินพับปลายขา สรวมทับเสื้อเชิ้ด 
รองเท้าหนังสีดำ และมีเข็มขัดหนังสีดำขนาดกว้าง ๓๕
มิลลิเมตรคาดที่เอว หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะ
สีทองเป็นรูปวงกลมขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๕ เซ็นติเมตร
ภายในวงกลมดุนเป็นรูปรถจักรและรอบ
วงกลมมีอักษรว่า "รัฐพาณิชย์ กรมรถไฟ"
มีสิ่งประกอบหมวกเช่นเดียวกับเครื่องแบบทั่วไป 
เว้นแต่สายรัดคางให้เป็นหนังสีดำ
 (๒)
ข้าราชการฝ่ายการช่างโยธาและฝ่ายการเดินรถ ซึ่งครองตำแหน่งพนักงาน
สับเปลี่ยนและพนักงานพ่วงรถขณะทำการกลางแจ้งให้แต่งกายด้วยเครื่องแบบเช่นเดียวกับข้าราช
การฝ่ายการช่างกล ดั่งกล่าวในข้อ ๕ (๑)
เว้นแต่เปลี่ยนจากสีน้ำเงินเป็นสีกากีและหมวกให้เป็นหมวก
กันแดด ส่วนสายรัดคาง เข็มขัดกับรองเท้าให้เป็นหนังสีน้ำตาล
 (๓)
ข้าราชการฝ่ายการเดินรถ สังกัดกองจัดการเดินรถประจำภาคนอกจากหัว
หน้ากองจัดการเดินรถ สารวัตรเดินรถ
และผู้ครองตำแหน่งดั่งกล่าวไว้ในข้อ ๕ (๒) ขณะทำการ
ตามหน้าที่ ให้แต่งกายด้วยเครื่องแบบทั่วไปชะนิดสีกากีซึ่งประกอบด้วยหมวกทรงหม้อตาล
แต่ผู้
กระทำหน้าที่พนักงานรักษารถกับผู้กระทำหน้าที่พนักงานกระบวนรถ
ให้มีผ้าพันหมวกเป็นสีขาว 
และฉะเพาะพนักงานรักษารถให้มีเครื่องหมายตัวอักษร
"พ.ร.ร." ทำด้วยโลหะสีทองขนาดสูง 
๑.๕ เซ็นติเมตร ติดที่อกเสื้อเหนือกะเป๋าบนด้านซ้ายอีกด้วย
ส่วนผู้กระทำหน้าที่นายสถานี ให้มีผ้า
พันหมวกเป็นสีแดง
 (๔)
พนักงานประจำรถนอน ขณะทำการตามหน้าที่ให้แต่งกายด้วยหมวกทรง
หม้อตาลสีน้ำเงิน
มีสิ่งประกอบหมวกเช่นเดียวกับเครื่องแบบทั่วไป เว้นแต่ผ้าพันหมวกให้เป็นสี
ขาว และสายรัดคางให้เป็นหนังสีดำ
เสื้อแบบราชการสีขาวมีดุมดุนเป็นรูปรถจักรทำด้วยโลหะสี
ทองขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๑๙ มิลลิเมตร ที่หน้าอก ๕ ดุม
ไม่มีอินทรธนูและเครื่องหมายสังกัดที่
คอ กางเกงขายาวสีน้ำเงินพับปลายขา
รองเท้าหนังสีดำและถุงสีเช่นเดียวกัน

  หมวด ๒
  เครื่องหมายชั้น
  -------------

 ข้อ
๖. ให้มีเครื่องหมายชั้นแสดงไว้บนอินทรธนูทั้ง ๒ ข้างดั่งต่อไปนี้
 ชั้นจัตวา
มีรูปล้อปีกทำด้วยโลหะสีทอง ๑ อัน ติดทางด้านไหล่
 ชั้นตรี
มีรูปล้อปีกเช่นเดียวกับชั้นจัตวา แต่มีโลหะสีทองทำเป็นรูปดอกจันทน์สี่
กลีบติดเรียงจากล้อปีก ๑ อัน
 ชั้นโท
เช่นเดียวกับชั้นตรี แต่เพิ่มดอกจันทน์เป็น ๒ ดอก โดยติดเรียงกันไปตาม
ทางด้านยาวของอินทรธนู
 ชั้นเอก
เช่นเดียวกับชั้นโท แต่เพิ่มดอกจันทน์เป็น ๓ ดอก โดยติดเรียงกันไป
 ชั้นพิเศษ
เช่นเดียวกับชั้นตรี แต่ให้มีพระมหามงกุฎยอดมีรัศมีทำด้วยโลหะสีทอง
อยู่เหนือดอกจันทน์
ส่วนอธิบดีให้เพิ่มดอกจันทน์เรียงจากดอกจันทน์ใต้พระมหามงกุฎอีก ๑ ดอก

  หมวด ๓
 
เครื่องหมายสังกัด
  ---------------

 ข้อ
๗ เครื่องหมายสังกัดให้ติดที่คอเสื้อทั้ง ๒ ข้าง โดยใช้โลหะสีทอง ทำเป็นรูป
วงกลมขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๒๓ มิลลิเมตร มีฟันเฟืองรอบวงกลม
ภายในวงกลมมีอักษรแสดงกอง
ที่สังกัดดั่งนี้
 สำนักงานเลขานุการกรม ใช้ ล.ข.
 กองพัสดุ 
" พ.ด.
 กองแพทย์ 
" พ.
 สำนักงานอาณาบาล 
" อ.บ.
 กองเดินรถ 
" ด.ร.
 กองสินค้าและที่ดิน 
" ส.ค.
 กองโดยสาร 
" ด.ส.
 กองโรงแรมบ้านพักและรถเสบียง 
" ร.บ.
 กองศิลา 
" ศ.ล.
 กองจัดการเดินรถภาคกลาง 
" จ.ก.
 กองจัดการเดินรถภาคใต้ 
" จ.ต.
 กองจัดการเดินรถภาคเหนือ 
" จ.น.
 กองจัดการเดินรถภาคตะวันออก 
" จ.อ.
 กองสารบัญชี 
" ส.บ.
 กองรวบรวม 
" ร.ร.
 กองคลังเงิน 
" ค.ง.
 กองตรวจบัญชี 
" ต.บ.
 กองช่างกล 
" ช.ก.
 กองโรงงาน 
" ร.ง.
 กองลากเลื่อน 
" ล.ล.
 กองไฟฟ้า 
" ฟ.ฟ.
 กองแบบแผน  
" บ.ผ.
 กองบำรุงทางและสถานที่ 
" บ.ท.
 กองสื่อสาร 
" ส.ส.
 กองก่อสร้าง 
" ก.ส.

  หมวด ๔
  เบ็ดเตล็ด
  --------------

 ข้อ
๘ พนักงานรถไฟผู้ที่มิได้เป็นข้าราชการพลเรือนรัฐพาณิชย์ ให้อนุโลมแต่ง
กายตามเครื่องแบบทั่วไป โดยคิดเทียบตามเงินเดือนที่ได้รับ
เว้นแต่กรมรถไฟจะได้กำหนดไว้
เป็นอย่างอื่น
 ข้อ
๙ ให้กรมรถไฟจัดทำรูปเครื่องแบบตามกฎนี้ไว้ ให้ดูเป็นตัวอย่าง
 ข้อ
๑๐. ให้ใช้กฎนี้ตั้งแต่วันที่ ๒๔ มิถุนายน พุทธศักราช ๒๔๘๒
เป็นต้นไป
 กฎให้ไว้
ณ วันที่ ๑ มิถุนายน พุทธศักราช ๒๔๘๒
  พิบูลสงคราม
 
นายกรัฐมนตรี

[รก.๒๔๘๒/-/๖๐๒/๑๒ มิถุนายน ๒๔๘๒]