พระราชบัญญัติ
พระราชบัญญัติ
ครู
พุทธศักราช ๒๔๘๘
------

ในพระปรมาภิไธยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล
ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
(ตามประกาศประธานสภาผู้แทนราษฎร
ลงวันที่ ๑
สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๘๗)
ปรีดี พนมยงค์
ตราไว้ ณ วันที่ ๙
มกราคม พุทธศักราช ๒๔๘๘
เป็นปีที่ ๑๒
ในรัชกาลปัจจุบัน


 โดยที่สภาผู้แทนราษฎรลงมติว่า สมควรมีกฎหมายว่าด้วยครู


 จึงมีพระบรมราชโองการให้ตราพระราชบัญญัติขึ้นไว้ โดยคำแนะนำและ
ยินยอมของสภาผู้แทนราษฎร ดังต่อไปนี้


 มาตรา ๑
พระราชบัญญัตินี้ให้เรียกว่า พระราชบัญญัติครู พุทธศักราช
๒๔๘๘


 มาตรา ๒*
พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับได้เมื่อพ้นกำหนดหกสิบวันนับแต่
วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป
 *[รก.๒๔๘๘/๔/๖๑/๑๖ มกราคม ๒๔๘๘]


 มาตรา ๓
ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการรักษาการตามพระราชบัญญัตินี้

หมวด ๑
คุรุสภา
------


 มาตรา ๔
ให้มีสภาในกระทรวงศึกษาธิการ เรียกว่า คุรุสภา และให้สภานี้เป็นนิติบุคคล


 มาตรา ๕
คุรุสภาอาจมีรายได้ดังต่อไปนี้

 (๑) เงินอุดหนุนจากงบประมาณแผ่นดิน

 (๒) เงินค่าบำรุงและค่าธรรมเนียมต่าง ๆ

 (๓) เงินผลประโยชน์ต่าง ๆ จากการลงทุนและการจัดตั้งองค์การจัดหา
ผลประโยชน์ของคุรุสภา

 (๔) เงินและทรัพย์สินอย่างอื่น ๆ ซึ่งบุคคลอุทิศให้คุรุสภาและภายใต้บังคับแห่งเงื่อนไข
ข้อบังคับหรือวัตถุประสงค์ซึ่งผู้อุทิศกำหนดไว้ ให้คุรุสภารักษาและจัดการตามที่เห็นสมควรแก่ประโยชน์แห่งคุรุสภา


 มาตรา ๖
คุรุสภามีอำนาจและหน้าที่ ดังต่อไปนี้

 (๑) รับปรึกษาให้ความเห็นแก่กระทรวงศึกษาธิการในเรื่องนโยบายการศึกษาทั่วไป

 (๒) ให้ความเห็นแก่กระทรวงศึกษาธิการในเรื่องหลักสูตร แบบเรียนการสอน การอบรม
การสอบไล่ และอื่น ๆ ที่เกี่ยวกับการศึกษา

 (๓) ควบคุมและสอดส่องจรรยา มรรยาท และวินัยของครู พิจารณาลงโทษครู ผู้ประพฤติผิดตลอดจนพิจารณาคำร้องทุกข์ของครู

 (๔) รักษาผลประโยชน์ของครูและส่งเสริมให้ฐานะของครูเป็นที่มั่นคง

 (๕) หาทางให้ครูหรือครอบครัวของครูได้รับการช่วยเหลือและอุปการะตามสมควร

 (๖) ส่งเสริมฐานะของครูในทางความรู้ ความประพฤติ ความสามัคคีและความเป็นอยู่โดยจัดให้มีการอบรม
ปาฐกถา การเผยแพร่ความรู้ การสโมสรและอื่น ๆ

 (๗) ปฏิบัติการตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการพลเรือนแทนคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน
และแต่งตั้งอนุกรรมการต่าง ๆ ให้มีอำนาจหน้าที่และปฏิบัติการแทนอนุกรรมการข้าราชการพลเรือนต่าง
ๆ แล้วแต่กรณีสำหรับข้าราชการครู

 มาตรา ๗*
ให้มีคณะกรรมการอำนวยการของคุรุสภา ประกอบด้วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ
เป็นประธาน ปลัดกระทรวงศึกษาธิการเป็นรองประธาน 
อธิบดีทุกกรมในกระทรวงศึกษาธิการเป็นกรรมการโดยตำแหน่ง
และกรรมการอื่นซึ่งที่ประชุมแห่งคุรุสภาได้เลือกตั้งจากสมาชิกคุรุสภา ซึ่งดำรง
หรือเคยดำรงตำแหน่งเป็นครูมีเวลารวมกันไม่น้อยกว่าสิบปี
กรรมการซึ่งที่ประชุมแห่งคุรุสภาเลือกตั้งนี้ให้มีจำนวนมากกว่ากรรมการโดยตำแหน่งสามคน

 การเลือกตั้งกรรมการตามความในวรรคแรก ให้ที่ประชุมสมาชิกคุรุสภาของแต่ละจังหวัด
เลือกสมาชิกคุรุสภาเป็นผู้แทนทำการเลือกตั้งในที่ประชุมแห่งคุรุสภาที่จัดขึ้นเพื่อการนั้น
ผู้แทนนี้ให้มีจำนวนตามอัตราส่วนแห่งสมาชิกคุรุสภาทั้งหมดของแต่ละจังหวัดตามเกณฑ์ในระเบียบที่คุรุสภากำหนด
แต่ต้องให้มีผู้แทนไม่น้อยกว่าจังหวัดละสองคน
ผู้แทนแต่ละคนมีสิทธิออกเสียงในการลงคะแนนเลือกตั้งได้เพียงหนึ่งเสียงต่อกรรมการหนึ่งคนตามจำนวนกรรมการที่ต้องเลือกตั้งและต้องใช้สิทธินี้ด้วยตนเอง

 กรรมการซึ่งที่ประชุมแห่งคุรุสภาเลือกตั้งให้อยู่ในตำแหน่งคราวละสี่ปีและอาจได้รับเลือกตั้งใหม่อีกได้
ถ้าตำแหน่งว่างลงก่อนถึงคราวออกตามวาระให้ตั้งซ่อมจากผู้ที่ได้คะแนนถัดลงไปตามลำดับ
แต่กรรมการซึ่งเข้ามาแทนนั้นให้อยู่ในตำแหน่งได้เพียงเท่ากำหนดเวลาของผู้ซึ่งตนแทน

 ถ้ากรรมการโดยตำแหน่งเพิ่มขึ้น ต้องตั้งกรรมการเพิ่มขึ้นตามความในวรรคแรก
ให้นำความในวรรคสามมาใช้บังคับโดยอนุโลม
 *[มาตรา ๗
แก้ไขโดยพระราชบัญญัติครู (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๔๙๕]


 มาตรา ๘
ให้คณะกรรมการอำนวยการแต่งตั้งเลขาธิการและเจ้าหน้าที่อื่นตามสมควร


 มาตรา ๙
ให้ประธานเป็นผู้เรียกประชุมคณะกรรมการอำนวยการ และ
ให้เลขาธิการเป็นผู้ดำเนินกิจการตามมติของคณะกรรมการอำนวยการในความควบคุมของประธานหรือผู้ที่ประธานมอบหมาย


 มาตรา ๑๐
ให้คณะกรรมการอำนวยการเป็นผู้ใช้อำนาจและปฏิบัติหน้าที่ของ คุรุสภาตามมาตรา
๖ และจะแต่งตั้งอนุกรรมการ หรือมอบหมายให้กรรมการอำนวยการคนหนึ่งคนใดไปทำการใด ๆ
แทนก็ได้


 มาตรา ๑๑
การประชุมของคณะกรรมการอำนวยการหรืออนุกรรมการต้องมีกรรมการอำนวยการหรืออนุกรรมการแล้วแต่กรณี
มาประชุมไม่น้อยกว่ากึ่งจำนวนจึงเป็นองค์ประชุมได้

 ในกรณีที่ประธานไม่มาประชุม ให้รองประธานเป็นประธานในที่ประชุมถ้าประธานและรองประธานไม่มาประชุม
ให้ผู้ที่มาประชุมเลือกกรรมการอำนวยการคนใดคนหนึ่งที่มาประชุมนั่งเป็นประธาน

 การลงมติให้ถือเอาคะแนนเสียงข้างมากเป็นประมาณ กรรมการคนหนึ่ง
ย่อมมีเสียงหนึ่งในการลงคะแนน
ถ้ามีจำนวนเสียงลงคะแนนเท่ากัน ให้ผู้ที่นั่งเป็นประธาน
ออกเสียงเพิ่มขึ้นได้อีกเสียงหนึ่งเป็นเสียงชี้ขาด


 มาตรา ๑๒ สมาชิกของคุรุสภา
มีสามประเภท คือ

 (๑) สมาชิกสามัญ

 (๒) สมาชิกวิสามัญ

 (๓) สมาชิกสมทบ

 คณะกรรมการอำนวยการอาจแต่งตั้งผู้หนึ่งผู้ใดให้เป็นสมาชิกกิติมศักดิ์
ของคุรุสภาก็ได้


 มาตรา ๑๓
สมาชิกของคุรุสภาต้องมีคุณสมบัติดังนี้

 (๑) ไม่เคยต้องโทษจำคุกโดยคำพิพากษาโทษให้จำคุก เว้นแต่ความผิด
ในลักษณะฐานลหุโทษหรือความผิดอันได้กระทำโดยความประมาท

 (๒) ไม่เป็นผู้มีกายทุพพลภาพ ไร้ความสามารถหรือจิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ

 (๓) ไม่เป็นผู้บกพร่องในศีลธรรมอันดี

 (๔) ไม่เป็นผู้เคยถูกปลดออกหรือไล่ออกจากราชการ

 (๕) ไม่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว

 (๖) เป็นผู้เลื่อมใสในการปกครองระบอบรัฐธรรมนูญด้วยความบริสุทธิ์ใจ


 มาตรา ๑๔ สมาชิกสามัญต้องมีพื้นความรู้และอยู่ในเงื่อนไขดังนี้

 (๑) ได้ประกาศนียบัตรวิชาครูหรือสำเร็จวิชาชั้นอุดมศึกษา และ

 (๒) มีอาชีพเป็นครูสอนในสถานศึกษาที่อยู่ในความควบคุมของกระทรวง
ศึกษาธิการ
หรือได้เคยมีอาชีพเป็นครูสอนในสถานศึกษาดังกล่าวแล้วเป็นเวลารวมกันไม่น้อยกว่ายี่สิบปี
และออกจากตำแหน่งโดยไม่มีความผิด

 เงื่อนไขในการมีอาชีพเป็นครูตาม (๒) จะต้องได้รับเงินเดือน การเป็นครูสอนโดยได้รับค่าสอนคิดเป็นรายชั่วโมง
หรือรายสัปดาห์ หรือได้รับเป็นรายเดือน แต่ได้รับเฉพาะเดือนที่มีการสอน ไม่ตลอดปี
ไม่อยู่ในเงื่อนไขนี้


 มาตรา ๑๕ สมาชิกวิสามัญ
ต้องมีพื้นความรู้ในการเป็นครูตามกฎหมาย
ว่าด้วยประถมศึกษา หรือกฎหมายว่าด้วยโรงเรียนราษฎร์
และจะต้องอยู่ในเงื่อนไขตามมาตรา ๑๔ (๒)

 เมื่อสมาชิกวิสามัญผู้ใดมีพื้นความรู้ตามมาตรา ๑๔ (๑) ให้สมาชิกผู้นั้น
เป็นสมาชิกสามัญ และต้องแจ้งให้คุรุสภาทราบ


 มาตรา ๑๖
ผู้ที่จะสมัครเป็นสมาชิกสมทบต้องมีคุณสมบัติตามมาตรา ๑๓
และมีพื้นความรู้ตามมาตรา ๑๔ (๑) หรือมาตรา ๑๕
แต่มิได้มีอาชีพเป็นครูตามเงื่อนไขในมาตรา ๑๔ (๒)

 เมื่อสมาชิกสมทบผู้ใดมีอาชีพเป็นครูตามเงื่อนไขในมาตรา ๑๔ (๒) ให้สมาชิกผู้นั้นเป็นสมาชิกสามัญหรือสมาชิกวิสามัญ
แล้วแต่กรณี และต้องแจ้งให้คุรุสภาทราบ

 สมาชิกสมทบมีสิทธิที่จะเสนอความเห็นต่อที่ประชุมสามัญหรือวิสามัญ
แต่ไม่มีสิทธิออกเสียงลงคะแนนและไม่ได้รับสิทธิตามมาตรา ๖
(๕)


 มาตรา ๑๗
ให้กรรมการอำนวยการเป็นสมาชิกสามัญ แม้ว่าจะได้พ้นจากตำแหน่งไปแล้วก็ตาม


 มาตรา ๑๘
สมาชิกคุรุสภาต้องเสียค่าบำรุงและค่าธรรมเนียมตามอัตรา
และภายในระยะเวลาที่คณะกรรมการอำนวยการกำหนดไว้


 มาตรา ๑๙
สมาชิกคุรุสภาพ้นจากสมาชิกภาพเมื่อ

 (๑) ตาย

 (๒) ลาออก

 (๓) ขาดคุณสมบัติตามมาตรา ๑๓

 (๔) มิได้มีอาชีพเป็นครูตามเงื่อนไขในมาตรา ๑๔ (๒) สำหรับกรณี
สมาชิกสามัญหรือสมาชิกวิสามัญ หรือ

 (๕) ประพฤติผิดวินัยและคณะกรรมการอำนวยการวินิจฉัยให้ออกโดย
คะแนนเสียงไม่ต่ำกว่ากึ่งจำนวนของกรรมการทั้งหมด


 มาตรา ๒๐ ให้มีการประชุมสามัญของคุรุสภาปีละครั้ง
แต่ถ้าจำเป็น
จะให้มีการประชุมวิสามัญในเวลาหนึ่งเวลาใดก็ได้

 ให้คณะกรรมการอำนวยการเป็นผู้กำหนดวัน และเรียกประชุมสามัญ
สำหรับการประชุมวิสามัญนั้น ถ้ามีเรื่องสำคัญเร่งด่วน
และคณะกรรมการอำนวยการเห็นสมควรจะเรียกประชุมเมื่อใดก็ได้
หรือถ้าสมาชิกสามัญมีจำนวนไม่น้อยกว่าร้อยคนร้องขอ
ก็ให้คณะกรรมการอำนวยการเรียกประชุม


 มาตรา ๒๑ ในการประชุมสามัญ
ให้คณะกรรมการอำนวยการแถลง
ผลงานที่ได้ดำเนินมาในรอบปีที่แล้ว
ตลอดจนฐานะการเงินของคุรุสภา และให้สมาชิกมีสิทธิสอบถามข้อความและเสนอความคิดเห็นอันเกี่ยวกับงานในหน้าที่ของคณะกรรมการอำนวยการได้


 มาตรา ๒๒
ในการประชุมสามัญหรือวิสามัญ ต้องมีสมาชิกมาประชุมไม่น้อยกว่าร้อยคน
โดยไม่นับผู้ที่เป็นกรรมการอำนวยการ จึงเป็นองค์ประชุมได้

 ให้นำความในวรรคสองและวรรคสามของมาตรา ๑๑ มาใช้บังคับแก่การประชุมสามัญและวิสามัญโดยอนุโลม


 มาตรา ๒๓
ให้คณะกรรมการอำนวยการมีอำนาจวางระเบียบเพื่อปฏิบัติการตามอำนาจและหน้าที่ของคุรุสภา
โดยประกาศให้สมาชิกทราบโดยเปิดเผย



หมวด ๒
ครู
------


 มาตรา ๒๔ ครูได้แก่ข้าราชการครูและผู้ทำการสอนในสถานศึกษาที่อยู่ในความควบคุมของกระทรวงศึกษาธิการและได้รับเงินเดือนเป็นประจำ


 มาตรา ๒๕
ข้าราชการครูได้แก่ข้าราชการพลเรือนซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นผู้สอนประจำในสถานศึกษาของกระทรวงศึกษาธิการ
หรือซึ่งดำรงตำแหน่งอื่นในกระทรวงศึกษาธิการอันเกี่ยวกับการให้การศึกษาตามที่กำหนดไว้โดยพระราชกฤษฎีกา


 มาตรา ๒๖
ครูต้องเป็นสมาชิกของคุรุสภา


 มาตรา ๒๗
ครูที่ได้ทำการสอนติดต่อกันเป็นเวลาตั้งแต่สิบห้าปีขึ้นไปแม้จะไปดำรงตำแหน่งอื่นในกระทรวงศึกษาธิการก็ให้ถือว่าเป็นสมาชิกสามัญ

หมวด ๓
จรรยา มรรยาท
และวินัย
------


 มาตรา ๒๘
ครูต้องมีจรรยาและมรรยาทอันดีงาม และอยู่ในวินัยตามระเบียบประเพณีของครูตามที่คุรุสภาจะได้วางไว้
และตามระเบียบของสถานศึกษาที่ตนมีหน้าที่ทำการสอน


 มาตรา ๒๙
คณะกรรมการอำนวยการอาจแต่งตั้งอนุกรรมการขึ้นเพื่อสอดส่องจรรยามรรยาทและวินัยของครู
เพื่อการนี้ให้อนุกรรมการมีอำนาจแนะนำตักเตือนครูผู้ประพฤติผิดจรรยามรรยาทหรือวินัยของครู
หรือทำการพิจารณาสอบสวนแล้วรายงานต่อคณะกรรมการอำนวยการเพื่อพิจารณาลงโทษต่อไป


 มาตรา ๓๐
ให้คณะกรรมการอำนวยการมีอำนาจออกคำสั่งลงโทษภาคทัณฑ์
ตำหนิโทษเป็นลายลักษณ์อักษร หรือให้ออกจากสมาชิกภาพของคุรุสภาแล้วแต่จะเห็นสมควรแก่ความผิด
  คำสั่งของคณะกรรมการอำนวยการให้เป็นที่สุด


 มาตรา ๓๑
ครูซึ่งถูกลงโทษให้ออกจากสมาชิกภาพแห่งคุรุสภาเพราะเหตุประพฤติผิดจรรยา
มรรยาท หรือวินัยนั้น ถ้าได้กลับประพฤติตนดี มีสมาชิกรับรองเป็นจำนวนไม่น้อยกว่าสิบห้าคน
และเวลาได้ล่วงพ้นจากวันที่ถูกสั่งให้ออกจากสมาชิกภาพไปแล้วไม่น้อยกว่าสามปี
จะยื่นคำร้องขอให้สอบสวนความประพฤติเพื่อขอเข้าเป็นสมาชิกใหม่ก็ได้
ถ้าคณะกรรมการอำนวยการสอบสวนเห็นว่าผู้นั้นมีความประพฤติดีและกลับตนเป็นคนมีจรรยา
มรรยาท และวินัยดีแล้วจะอนุญาตให้เข้าเป็นสมาชิกก็ได้

หมวด ๔
บทเฉพาะกาล
------


 มาตรา ๓๒
บรรดาผู้ที่เป็นครูอยู่แล้วในวันใช้บังคับพระราชบัญญัตินี้ให้ถือว่าเป็นสมาชิกสามัญหรือสมาชิกวิสามัญแห่งคุรุสภา
แล้วแต่กรณี และต้องเสียเงินค่าบำรุงและค่าธรรมเนียมตามมาตรา ๑๘


 มาตรา ๓๓
ภายในหนึ่งปีนับแต่วันใช้บังคับพระราชบัญญัตินี้ ให้คณะกรรมการอำนวยการของคุรุสภาประกอบด้วยกรรมการโดยตำแหน่งตามความในมาตรา
๗ และกรรมการอื่นไม่เกินเก้าคนซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯแต่งตั้งจากผู้ซึ่งเคยดำรงตำแหน่งเป็นครูมีเวลารวมกันไม่น้อยกว่าสิบปี


ผู้รับสนองพระบรมราชโองการ
 ควง อภัยวงศ์
 นายกรัฐมนตรี

________________________________________
พระราชบัญญัติครู (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๔๙๕
 [รก.๒๔๙๕/๖๓/๑๒๕๒/๑๔ ตุลาคม ๒๔๙๕]

 ลัดดาพร/แก้ไข
 ๗ ก.พ. ๔๕