พระราชบัญญัติ
พระราชบัญญัติ
ให้ใช้พระธรรมนูญศาลยุติธรรม
พุทธศักราช ๒๔๗๗
 

ในพระปรมาภิไธยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล
คณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
(ตามประกาศประธานสภาผู้แทนราษฎร
ลงวันที่ ๗ มีนาคม
พ.ศ. ๒๔๗๗)
อนุวัตน์จาตุรนต์
อาทิตย์ทิพอาภา
เจ้าพระยายมราช
ตราไว้ ณ วันที่
๑๕ มิถุนายน พุทธศักราช ๒๔๗๘
เป็นปีที่ ๒
ในรัชกาลปัจจุบัน

  โดยที่สภาผู้แทนราษฎรลงมติว่า สมควรยกเลิกบรรดากฎหมายว่าด้วย
พระธรรมนูญศาลยุติธรรมที่ใช้อยู่ ณ
บัดนี้และใช้พระธรรมนูญศาลยุติธรรมต่อท้ายพระราชบัญญัตินี้แทน

  จึงมีพระบรมราชโองการให้ตราพระราชบัญญัติขึ้น โดยคำแนะนำและยินยอมของ
สภาผู้แทนราษฎร ดังต่อไปนี้

  มาตรา ๑ พระราชบัญญัตินี้ให้เรียกว่า พระราชบัญญัติให้ใช้พระธรรมนูญศาลยุติธรรม พุทธศักราช ๒๔๗๗

  มาตรา ๒* ให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ตั้งแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป
 *[รก.๒๔๗๘/-/๙๗๙/๒๑ มิถุนายน ๒๔๗๘]

  มาตรา ๓
ให้ใช้พระธรรมนูญศาลยุติธรรมตามที่ตราไว้ต่อท้ายพระราชบัญญัตินี้ตั้งแต่วันที่ ๑
ตุลาคม พุทธศักราช ๒๔๗๘ เป็นต้นไป
  บทบัญญัติแห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรมนี้ให้ใช้บังคับแก่บรรดาคดีที่ได้ยื่นฟ้อง
ภายหลังวันใช้พระธรรมนูญศาลยุติธรรมนี้
ไม่ว่ามูลคดีได้เกิดขึ้นก่อน หรือภายหลังวันใช้พระธรรมนูญศาลยุติธรรมนี้
  บรรดาคดีที่ได้ยื่นฟ้องก่อนวันใช้พระธรรมนูญศาลยุติธรรมนี้ ให้บังคับตามกฎหมายซึ่งใช้อยู่ก่อนวันใช้พระธรรมนูญศาลยุติธรรมนี้
จนกว่าคดีนั้น ๆ จะถึงที่สุด
  มาตรา ๔ ภายในบังคับแห่งบทบัญญัติมาตรา ๓
ตั้งแต่วันใช้พระธรรมนูญศาลยุติธรรมนี้สืบไป ให้ยกเลิกบรรดากฎหมาย กฎ
และข้อบังคับอื่น ๆ ในส่วนที่มีบัญญัติไว้แล้วในพระธรรมนูญศาลยุติธรรมนี้
หรือซึ่งแย้งกับบทแห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรมนี้

  มาตรา ๕ ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมมีหน้าที่รักษาการให้เป็นไปตาม
พระราชบัญญัตินี้
และเพื่อการนั้นให้มีอำนาจออกกฎกระทรวงวางระเบียบการงานส่วนธุรการของศาล โดยเฉพาะเพื่อให้เป็นระเบียบเดียวกันทั่วราชอาณาจักร
  กฎกระทรวงนั้น เมื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วให้ใช้บังคับได้


 ผู้รับสนองพระบรมราชโองการ
นายพันเอก พระยาพหลพลพยุหเสนา

นายกรัฐมนตรี
























สารบาญ
พระธรรมนูญศาลยุติธรรม

  มาตรา
หมวด ๑
บทเบ็ดเสร็จทั่วไป  ๑ - ๑๓
หมวด ๒
เขตอำนาจศาล 
 ๑๔ - ๒๐
หมวด ๓
องค์คณะผู้พิพากษา 
 ๒๑
- ๒๘






























พระธรรมนูญศาลยุติธรรม
 

หมวด ๑
บทเบ็ดเสร็จทั่วไป
 

  มาตรา ๑ ศาลยุติธรรมทั้งหลายตามพระธรรมนูญนี้ให้สังกัดอยู่ในกระทรวงยุติธรรม
  ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมเป็นผู้รับผิดชอบในงานธุรการของศาลทั้งหลายที่อยู่ในสังกัดให้ดำเนินไปโดยเรียบร้อย
แต่การดำเนินการพิจารณาคดีรวมตลอดถึงการที่จะมีคำสั่งหรือคำพิพากษาบังคับคดีให้เสร็จเด็ดขาดไปนั้นให้อยู่ในดุลยพินิจของศาลโดยเฉพาะ

  มาตรา ๒ ศาลยุติธรรมตามพระธรรมนูญนี้ แบ่งออกเป็นสามชั้น คือ
  (๑) ศาลชั้นต้น
  (๒) ศาลอุทธรณ์
  (๓) ศาลฎีกา (ศาลสูงสุด)

  มาตรา ๓ ศาลชั้นต้น
  (๑) สำหรับจังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรี ได้แก่
  (ก)
ศาลแขวง
  (ข)
ศาลแพ่งและศาลอาญา
  (๒) สำหรับหัวเมือง ได้แก่
  (ก)
ศาลแขวง
  (ข)
ศาลจังหวัด

  มาตรา ๔ ศาลฎีกา ศาลอุทธรณ์ และศาลชั้นต้น
ศาลใดศาลหนึ่งนั้นอาจแบ่งออก
เป็นแผนก และแผนกหนึ่งจะให้มีอำนาจเฉพาะในคดีประเภทใดก็ได้
โดยออกเป็นกฎกระทรวง

  มาตรา ๕ เมื่อเห็นเป็นการสมควร รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมมีอำนาจสั่งให้
ผู้พิพากษานายหนึ่งไปนั่งร่วมกับผู้พิพากษาในศาลแขวง มีกำหนดระยะเวลาตามที่ระบุไว้ในคำสั่ง 
ในกรณีเช่นนี้
ให้ศาลแขวงมีอำนาจเสมือนศาลจังหวัดชั่วคราวเกี่ยวแก่คดีซึ่งอยู่ในเขตศาลนั้น
  ถ้าท้องที่ใดยังไม่มีศาลแขวง เมื่อเห็นเป็นการสมควรรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมมีอำนาจสั่งให้ผู้พิพากษานายหนึ่งหรือหลายนายของศาลจังหวัดไปนั่งเป็นศาล
ณ ที่ว่าการอำเภอแห่งท้องที่นั้น
เพื่อพิจารณาพิพากษาคดีที่เกิดขึ้นในท้องที่นั้นชั่วคราว ซึ่งมิฉะนั้นคดีย่อมตกอยู่ในอำนาจของศาลแขวงหรือศาลจังหวัด
  มาตรา ๖ การจัดตั้งหรือยุบเลิกศาลยุติธรรมนั้นให้เป็นหน้าที่ของรัฐมนตรีว่าการ
กระทรวงยุติธรรมที่จะรายงานต่อรัฐบาลของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวถึงจำนวน
สภาพ สถานที่ตั้งและเขตอำนาจศาลตามที่จำเป็น
เพื่อให้ความยุติธรรมเป็นไปโดยเรียบร้อยตลอดราชอาณาจักร

  มาตรา ๗
ให้มีผู้พิพากษาประจำศาลทุกศาลตามจำนวนซึ่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมจะกำหนดไว้ตามความจำเป็นแห่งราชการ

  มาตรา ๘ ให้มีอธิบดีผู้พิพากษาประจำศาลต่อไปนี้ศาลละหนึ่งนาย คือศาลฎีกา ศาลอุทธรณ์ ศาลแพ่ง และศาลอาญา
  เมื่อตำแหน่งอธิบดีผู้พิพากษาศาลใดว่างลงหรือเมื่ออธิบดีผู้พิพากษาไม่อยู่ปฏิบัติหน้าที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมจะกำหนดให้ผู้พิพากษาอาวุโสนายหนึ่งเป็นผู้ทำการแทนอธิบดีผู้พิพากษาชั่วคราวก็ได้

  มาตรา ๙ ในศาลชั้นต้นทุกศาล นอกจากศาลแพ่งและศาลอาญา ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมกำหนดให้ผู้พิพากษาของศาลนั้นนายหนึ่งทำการเป็นผู้พิพากษาหัวหน้าศาล
  ถ้าศาลฎีกา ศาลอุทธรณ์
หรือศาลชั้นต้นศาลใดศาลหนึ่งแบ่งออกเป็นสองแผนกหรือกว่านั้นขึ้นไป
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมจะกำหนดให้ผู้พิพากษาอาวุโสนายหนึ่งของแผนกใดทำการเป็นผู้พิพากษาหัวหน้าในแผนกนั้นก็ได้
  เมื่อใดตำแหน่งผู้พิพากษาหัวหน้าศาลหรือหัวหน้าแผนกว่างลง หรือผู้พิพากษาหัวหน้าศาลหรือหัวหน้าแผนกไม่อยู่ปฏิบัติหน้าที่
ให้ผู้พิพากษาอาวุโสในศาลนั้นหรือในแผนกนั้น เป็นผู้ทำการแทนชั่วคราว

  มาตรา ๑๐ อธิบดีผู้พิพากษา
หรือผู้พิพากษาหัวหน้าศาลหรือผู้ทำการแทน ต้อง
รับผิดชอบในงานของศาลให้เป็นไปโดยเรียบร้อย
และมีหน้าที่ดังต่อไปนี้
  (๑) ระมัดระวังการที่จะใช้ระเบียบวิธีการต่าง ๆ
ที่ตั้งขึ้นโดยกฎหมายหรือโดยประการอื่น ให้เป็นไปโดยถูกต้องเพื่อให้การพิจารณาพิพากษาคดีเสร็จเด็ดขาดไปโดยรวดเร็ว
  (๒) ให้คำแนะนำแก่ผู้พิพากษาในศาลของตนในข้อขัดข้อง
เนื่องในการปฏิบัติหน้าที่ของผู้พิพากษา
  (๓)
ร่วมมือกับเจ้าพนักงานฝ่ายปกครองท้องที่ในบรรดากิจการอันเกี่ยวกับการจัดวางระเบียบและดำเนินการงานส่วนธุรการของศาล
  (๔) ทำรายงานการคดีและกิจการของศาลส่งไปตามระเบียบ
 และให้มีอำนาจดังต่อไปนี้
  (๑) นั่งพิจารณาและพิพากษาคดีใด ๆ ของศาลนั้นหรือเมื่อได้ตรวจสำนวนคดีใด
แล้วมีอำนาจลงชื่อในคำพิพากษาหรือทำความเห็นแย้งได้
  (๒) สั่งคำร้องคำขอต่าง ๆ ที่ยื่นต่อตนตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายว่าด้วยวิธี
พิจารณาความ

  มาตรา ๑๑ ในการควบคุมบังคับบัญชาเสมียนพนักงานในศาล ให้อธิบดีผู้พิพากษามีอำนาจเสมือนอธิบดี
และผู้พิพากษาหัวหน้าศาลมีอำนาจเสมือนหัวหน้ากองตามพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการพลเรือน

  มาตรา ๑๒ ให้ผู้พิพากษาหัวหน้าแผนกเป็นผู้รับผิดชอบให้งานในแผนกดำเนินไปโดยเรียบร้อยตามที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวงที่ได้จัดตั้งแผนกนั้นขึ้น
หรือตามคำสั่งของอธิบดี ผู้พิพากษาหรือผู้พิพากษาหัวหน้าศาลนั้น

  มาตรา ๑๓
ให้ตั้งข้าหลวงยุติธรรมขึ้น ส่วนจำนวนและตำแหน่งประจำจะอยู่ ณ ที่ใด และมีเขตอำนาจเพียงไรนั้น
ให้เป็นไปตามที่จะได้กำหนดไว้ในพระราชกฤษฎีกาตั้งข้าหลวงยุติธรรม ผู้ที่เป็นข้าหลวงยุติธรรมให้เลือกตั้งจากผู้พิพากษา
  ให้ข้าหลวงยุติธรรมมีอำนาจและหน้าที่อย่างเดียวกับอธิบดีผู้พิพากษาดังที่ระบุไว้ในมาตรา
๑๐ และ ๑๑ และให้มีอำนาจ
  (๑)
สั่งให้ผู้พิพากษาและจ่าศาลรายงานเกี่ยวด้วยคดีใด ๆ หรือรายงานกิจการ อื่น ๆ ของศาลซึ่งอยู่ในเขตอำนาจของตน
  (๒) นั่งพิจารณาและพิพากษาคดีในศาลทุกศาลซึ่งอยู่ภายในเขตอำนาจของตน หรือเมื่อได้ตรวจสำนวนคดีใดแล้ว
มีอำนาจลงชื่อในคำพิพากษา หรือทำความเห็นแย้งได้
  (๓) ในกรณีฉุกเฉิน สั่งให้ผู้พิพากษาคนหนึ่งคนใดในศาลหนึ่งซึ่งอยู่ในเขตอำนาจของตนไปช่วยทำหน้าที่ชั่วคราวในอีกศาลหนึ่ง
แล้วรายงานไปยังกระทรวงยุติธรรมทันที

หมวด ๒
เขตอำนาจของศาล
 

  มาตรา ๑๔ ศาลชั้นต้น มีเขตดังนี้
  (๑) ศาลแขวงมีเขตตามที่พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแขวงได้กำหนดไว้
  (๒) ศาลจังหวัด มีเขตตามที่พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลจังหวัดได้กำหนดไว้
แต่บรรดาคดีซึ่งเกิดขึ้นในเขตศาลแขวงและอยู่ในอำนาจของศาลแขวงนั้น
ถ้ายื่นฟ้องต่อศาลจังหวัด ให้อยู่ในดุลยพินิจของศาลจังหวัดนั้น
ๆ ที่จะไม่ยอมรับพิจารณาพิพากษาคดีใดคดีหนึ่งที่ยื่นฟ้องเช่นนั้นได้
  (๓) ศาลแพ่งและศาลอาญา มีเขตตลอดจังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรี แต่บรรดาคดีที่เกิดขึ้นนอกเขตจังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรีนั้นจะยื่นฟ้องต่อศาลแพ่งและศาลอาญาก็ได้
ทั้งนี้ให้อยู่ในดุลยพินิจของศาลนั้นๆ
ที่จะไม่ยอมรับพิจารณาพิพากษาคดีใดคดีหนึ่งที่ ยื่นฟ้องเช่นนั้นได้ เว้นแต่คดีนั้นจะได้โอนมาตามบทบัญญัติในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความ

  มาตรา ๑๕
ศาลแขวงมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีซึ่งผู้พิพากษานายเดียวมีอำนาจดังที่ระบุไว้ในมาตรา
๒๑ และ ๒๒

  มาตรา ๑๖ ศาลจังหวัดมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีแพ่งและคดีอาญาทั้งปวง

  มาตรา ๑๗ ศาลแพ่งมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีแพ่งทั้งปวง และศาลอาญามีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีอาญาทั้งปวง

  มาตรา ๑๘ ห้ามมิให้ศาลใดศาลหนึ่งรับคดีซึ่งศาลอื่นได้สั่งประทับฟ้องโดยชอบแล้วไว้พิจารณาพิพากษา
เว้นแต่คดีนั้นจะได้โอนมาตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความ

  มาตรา ๑๙ ศาลอุทธรณ์มีอำนาจพิจารณาพิพากษาบรรดาคดีที่อุทธรณ์คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้นตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายว่าด้วยการอุทธรณ์
  นอกจากนี้ให้ศาลอุทธรณ์มีอำนาจ
  (๑) พิพากษายืนตาม แก้ไข หรือกลับคำพิพากษาของศาลชั้นต้นที่พิพากษาลงโทษ
ประหารชีวิต
หรือจำคุกตลอดชีวิตในเมื่อคดีนั้นได้ส่งขึ้นมายังศาลอุทธรณ์ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
  (๒) วินิจฉัยชี้ขาดคำร้องที่ยื่นตามกฎหมายคัดค้านคำสั่งของศาลชั้นต้น
  (๓) วินิจฉัยชี้ขาดคดีที่ศาลอุทธรณ์มีอำนาจวินิจฉัยได้ตามกฎหมายอื่น

  มาตรา ๒๐ ศาลฎีกามีอำนาจพิจารณาพิพากษาบรรดาคดีที่อุทธรณ์คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายว่าด้วยการฎีกา
  นอกจากนี้ให้ศาลฎีกามีอำนาจ
  (๑) วินิจฉัยชี้ขาดคดีที่ขอให้พิจารณาพิพากษาใหม่ตามกฎหมายว่าด้วยการนั้น
  (๒) วินิจฉัยชี้ขาดคดีที่ศาลฎีกามีอำนาจวินิจฉัยได้ตามกฎหมายอื่น
  คดีใดที่ศาลฎีกาได้พิจารณาพิพากษาแล้ว คู่ความหามีสิทธิที่จะทูลเกล้า ฯ
ถวายฎีกาคัดค้านคดีนั้นต่อไปอีกไม่





หมวด ๓
องค์คณะผู้พิพากษา
 

  มาตรา ๒๑ ผู้พิพากษาคนใดคนหนึ่งมีอำนาจ
  (๑) ออกหมายเรียก ออกหมายอาญา ออกหมายสั่ง ให้ส่งคนมาจากหรือไปยังจังหวัดอื่น
  (๒) ออกคำสั่งใด ๆ ซึ่งมิใช่เป็นไปในทางวินิจฉัยชี้ขาดข้อพิพาทแห่งคดี

  มาตรา ๒๒ ในศาลชั้นต้น ผู้พิพากษาเพียงนายเดียวก็มีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีซึ่งอยู่ในอำนาจของศาลนั้นได้เมื่อ
  (๑)
เป็นคดีแพ่งซึ่งราคาทรัพย์สินที่พิพาทหรือจำนวนเงินที่ฟ้องไม่เกินสองร้อยบาท
หรือเป็นคดีไม่มีทุนทรัพย์นอกจากคดีพิพาทที่เกี่ยวกับฐานะบุคคลและสิทธิในครอบครัว
  (๒) เป็นคดีอาญาซึ่งอัตราโทษอย่างสูงตามที่กฎหมายกำหนดไว้ให้จำคุกไม่เกินสามปี
หรือปรับไม่เกินสองพันบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
แต่ทั้งนี้จะลงโทษจำคุกเกินหกเดือนหรือปรับเกินสองร้อยบาท หาได้ไม่
  ถ้าเป็นคดีในศาลแขวง เมื่อผู้พิพากษานายเดียวได้พิจารณาพยานหลักฐานแห่งคดีไปแล้ว
ปรากฏว่าโทษของจำเลยควรจำคุกเกินกว่าหกเดือน
หรือปรับเกินสองร้อยบาท
ก็ให้ศาลแขวงทำความเห็นส่งสำนวนไปให้ศาลอาญาหรือศาลจังหวัดพิพากษาแล้วแต่กรณี
 และมีอำนาจ
  (๑)
ทำการไต่สวนและวินิจฉัยชี้ขาดคำร้องหรือคำขอที่ยื่นต่อศาลในคดีแพ่ง ยกเว้นในกรณีที่ผู้ร้องสอดร้องขอเป็นโจทก์หรือจำเลย
  (๒) ทำการไต่สวนมูลฟ้องและมีคำสั่ง ในคดีอาญาทั้งปวง

  มาตรา ๒๓ ศาลชั้นต้นนอกจากศาลแขวงต้องมีผู้พิพากษาอย่างน้อยสองนายจึงเป็นองค์คณะพิจารณาพิพากษาคดีแพ่งและคดีอาญาทั้งปวง
  เมื่อผู้พิพากษาไม่สามารถจะนั่งพิจารณาความให้ครบองค์คณะได้
ให้ผู้พิพากษาที่จะนั่งพิจารณาคดีนั้นมีอำนาจเชิญบุคคลที่มีลักษณะดังจะกล่าวต่อไปนี้นั่งเป็นสำรองผู้พิพากษาเพื่อให้ครบองค์คณะ
  (๑)
มีคุณสมบัติอนุโลมตามมาตรา
๒๐
แห่งพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการพลเรือน พุทธศักราช ๒๔๗๖ แต่ต้องมีอายุตั้งแต่ ๒๕
ปีขึ้นไป
  (๒)
เป็นข้าราชการประจำการ
หรือนอกประจำการตั้งแต่ชั้นประจำแผนกขึ้นไป 
หรือผู้ที่เป็นเนติบัณฑิตสยามหรือได้รับปริญญาตรี
หรือประกาศนียบัตร หรือปริญญาในทางกฎหมายในต่างประเทศ

  เมื่อได้เชิญผู้ใดมาเป็นสำรองผู้พิพากษาให้ช่วยพิจารณาคดีดังกล่าวมาข้างบนนั้นแล้ว ให้รายงานต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมทันที
  ถ้าได้มีการร้องคัดค้านผู้ที่เชิญมาเป็นสำรองผู้พิพากษา ให้ผู้พิพากษาที่พิจารณาคดีเชิญบุคคลอื่นมาเป็นสำรองผู้พิพากษาแทนต่อไป
การใดที่ศาลได้จัดทำไปก่อนมีการคัดค้านเป็นอันสมบูรณ์

  มาตรา ๒๔
ศาลอุทธรณ์ต้องมีผู้พิพากษาอย่างน้อยสองนายและศาลฎีกาอย่างน้อยสามนาย
จึงเป็นองค์คณะพิจารณาพิพากษาคดีได้

สุนันทา/แก้ไข
๓๐/๑๑/๔๔
A+B (C)