พระราชบัญญัติรถลาก
พระราชบัญญัติรถลาก
รัตนโกสินทรศก ๑๒๐
 

 มีพระบรมราชโองการ ในพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์
พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ดำรัสเหนือเกล้าฯ ว่า 

 กรุงเทพมหานครในทุกวันนี้ มีรถคนลากสำหรับรับจ้างคนโดยสาร และรับ
บรรทุกของเดินในถนนหนทางทวียิ่งขึ้นเป็นอันมาก
แต่รถที่ใช้นั้น ไม่แข็งแรงมั่งคงและไม่มีสิ่งที่
สำหรับป้องกัน
ความอันตรายของผู้โดยสารกับทั้งไม่สะอาดเรียบร้อย ตลอดไปจนคนลากรถด้วย
ย่อมเป็นที่รังเกียจและรำคาญแก่ผู้ที่จะใช้รถ
หรือผู้ที่เดินทางในท้องถนนร่วมกัน อีกประการหนึ่ง
คนที่ลากรถนั้น บางทีรับคนโดยสาร
หรือรับบรรทุกสิ่งของที่มากหรือที่หนักเกินกำลังรถที่พาไปได้
จนเป็นเหตุเกิดอันตราย แก่คนโดยสารและคนเดินทางกับทั้งรถ
และไม่เป็นความเรียบร้อยในท้อง
ถนนอีกด้วย
สมควรจะต้องมีพระราชบัญญัติสำหรับบังคับตรวจตราการใช้รถลาก เพื่อได้จัด
ระเบียบรถ และป้องกันความอันตรายของผู้ใช้รถและทั้งคนที่เดินทาง
ให้เป็นคุณประโยชน์แก่
มหาชนและเป็นการเรียบร้อยในท้องถนนสืบไป

 จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติขึ้นไว้สืบไปดังนี้

หมวดที่ ๑
ว่าด้วยนามและกำหนดใช้พระราชบัญญัติ
 

 มาตรา ๑ พระราชบัญญัตินี้
ให้เรียกว่า พระราชบัญญัติ รถลากรัตนโกสินทร
ศก ๑๒๐

 มาตรา ๒* พระราชบัญญัตินี้
จะโปรดเกล้าฯ ให้ใช้เมื่อใด จะได้มีประกาศแจ้ง 
วันกำหนดในหนังสือราชกิจจานุเบกษาเป็นสำคัญ
 *[รก.รศ ๑๒๐/-/๔๗๖/๖ ตุลาคม รัตนโกสินทรศก ๑๒๐]

หมวดที่ ๒
ว่าด้วยรถลาก
 

 มาตรา ๓ บรรดารถสองล้อซึ่งลากด้วยคนหรือคำสามัญเรียกว่ารถเจ๊ก
หรือรถ
ญี่ปุ่นหรือรถยินริกชอ สำหรับรับจ้างส่งคนโดยสารนั้น
ในพระราชบัญญัตินี้เรียกว่ารถลากและผู้เป็นเจ้าของรถนั้นเรียกว่าเจ้าของรถลาก

 มาตรา ๔
ผู้หนึ่งผู้ใดมีรถลากไว้สำหรับให้เช่า หรือใช้รับจ้างหรือเที่ยวลาก
รับจ้างอยู่ในจังหวัดกรุงเทพมหานครต้องให้ผู้นั้นนำรถลากมาจดทะเบียน
และรับใบอนุญาตต่อ
เจ้าพนักงานผู้จดทะเบียนก่อน
เมื่อเจ้าพนักงานผู้จดทะเบียนได้ตรวจรถลากนั้น เห็นว่ามีลักษณะ
สมควรตามข้อพระราชบัญญัตินี้แล้ว
จึงจะได้รับจดทะเบียนและออกใบอนุญาตให้ เมื่อเจ้าของรถ
ลากนั้น ได้รับใบอนุญาตสำหรับรถลากคันใดแล้ว
จึงจะใช้รถลากคันนั้นให้สำหรับรับจ้างหรือให้มีผู้เช่าไปเที่ยวรับจ้างได้

 มาตรา ๕
ถ้าผู้ใดมีรถลากไว้สำหรับให้เช่าหรือใช้รับจ้าง หรือเที่ยวลากรับจ้าง
โดยไม่ได้ลงทะเบียนและไม่มีใบอนุญาต ผู้นั้นมีความผิด
ให้ปรับครั้งหนึ่งไม่เกินเงินสี่สิบบาท หรือจำคุกไม่เกินสองเดือน 
 ถ้าผู้ใดใช้ใบอนุญาตที่สิ้นกำหนดแล้วก็ดีหรือใช้ใบอนุญาต สำหรับรถลากคันอื่น
มาปลอมว่าเป็นใบอนุญาต สำหรับรถลากคันนั้นก็ดี
หรือใช้ใบอนุญาตหรือเครื่องหมายรถลากนั้น
ปลอมขึ้นใหม่ก็ดี หรือขูดลบเปลี่ยนแปลงเครื่องหมายรถลากนั้นก็ดี
หรือรถนั้นไม่ได้ติดเครื่องหมายก็ดี
ผู้นั้นมีความผิดให้ปรับเงินไม่เกินคราวละสี่สิบบาท
หรือจำคุกครั้งหนึ่งไม่เกินสองเดือน

หมวดที่ ๓
ว่าด้วยเจ้าพนักงานผู้จดทะเบียน
 

 มาตรา ๖ เจ้าพนักงานผู้ใด
ซึ่งได้ประกาศนามและตำแหน่ง ในหนังสือราช
กิจจานุเบกษาว่า
เสนาบดีกระทรวงนครบาลได้ตั้งให้เป็นเจ้าพนักงานผู้จดทะเบียน ตามพระราช
บัญญัตินี้
ผู้นั้นเป็นผู้มีหน้าที่จดทะเบียนและออกใบอนุญาตรถลาก
และเจ้าพนักงานผู้นั้นกับทั้งเจ้าพนักงานกรมกองตระเวน
มีอำนาจที่จะตรวจจัดการเรื่องรถลาก ให้เป็นไปตามพระราชบัญญัตินี้

 มาตรา ๗
ให้เจ้าพนักงานทำรถลากไว้เป็นตัวอย่างสำหรับที่ว่าการ และให้เก็บ
รถนั้นไว้ในที่สมควร
ให้เจ้าของรถลากผู้จะจดทะเบียนรถตรวจดูได้โดยง่าย

 มาตรา ๘
เมื่อผู้ใดผู้หนึ่งนำรถลากมาจดทะเบียน และขอรับใบอนุญาตใช้เป็น
รถลากสำหรับรับจ้าง ให้เจ้าพนักงานตรวจดูถ้ารถลากนั้นมีลักษณะอันแข็งแรง
และสะอาดงดงาม
ไม่เลวกว่าตัวอย่างของหลวงแล้ว ก็ให้ลงทะเบียน
และออกใบอนุญาตให้รถละฉบับ กับให้จ่าย
พร้อมทั้งป้ายเครื่องหมายจำนวนเลขสำหรับติดรถ
และสำหรับตัวผู้ลากรถด้วยทุกรถ ถ้าเห็นว่า
รถคันใดเลวกว่าตัวอย่าง อย่าให้เจ้าพนักงานออกใบอนุญาตให้
หรือเมื่อเจ้าพนักงานได้ออกใบ
อนุญาตให้ไปแล้ว
เจ้าของรถไม่ซ่อมหรือไม่รักษารถให้แข็งแรงและสะอาดตามสมควร เจ้าพนักงานจะเรียกใบอนุญาตสำหรับรถคันนั้น
มายึดไว้หรือคืนเสียเมื่อใดก็ได้

 มาตรา ๙ ใบอนุญาตสำหรับรถลากนั้นให้มีกำหนดใช้ได้ไม่เกินหกเดือน และให้
สิ้นกำหนดเมื่อวันสิ้นเดือนกันยายน
กับวันสิ้นเดือนมีนาคมทุกคราว

 มาตรา ๑๐
ให้เสนาบดีกระทรวงนครบาลมีอำนาจ ออกประกาศกำหนดค่า
ธรรมเนียมใบอนุญาตได้เป็นครั้งเป็นคราวตามสมควร
แต่ไม่เกินกว่าฉบับละ ๑๐ บาท ซึ่งรวมกับทั้งค่าจดทะเบียน ค่าตอกเครื่องหมาย
และค่าป้ายด้วย

  มาตรา ๑๑
เมื่อเจ้าพนักงานได้ออกใบอนุญาต ให้แก่รถลากคันใด มีจำนวนเลข
หมายประจำรถแล้ว
ก็ให้ติดป้ายจำนวนเลขเครื่องหมายไว้ที่รถลากคันนั้น ในที่ซึ่งจะเห็นได้ง่าย และทั้งต้องหมายจำนวนเลขอย่างเดียวกันไว้ที่ตัวรถ
หรือที่อื่นอีกด้วย ตามแต่เจ้าพนักงานจะเห็นสมควร

 มาตรา ๑๒
ผู้ใดเป็นเจ้าของรถลากต้องให้ผู้นั้นลงชื่อในทะเบียน ผู้มีชื่อเฉพาะ
รถลากอันจดอยู่ในทะเบียนชั่วสมัยนั้น
ต้องนับว่าเป็นเจ้าของรถลากถูกต้อง ด้วยพระราชบัญญัติ

 มาตรา ๑๓
การเปลี่ยนเจ้าของรถลากและใบอนุญาตแก่กันเอง โดยไม่ได้จด
ทะเบียนย้ายเจ้าของก่อนนั้นใช้ไม่ได้
ถ้ารถลากคันใดจะต้องย้ายเจ้าของ ในระหว่างยังไม่สิ้น
กำหนดใบอนุญาต ต้องมาจดทะเบียนย้ายเจ้าของ
ใช้เงินค่าธรรมเนียมตามกำหนดแล้วจึงจะใช้รถ
ลากและใบอนุญาตนั้นได้ จนสิ้นกำหนด

 มาตรา ๑๔
ให้เจ้าพนักงานกำหนดที่พักรถลากในจังหวัดพระนคร ณ ตำบล
ต่างๆ ตามที่เสนาบดีกระทรวงนครบาล
จะกำหนดสั่งเป็นครั้งเป็นคราวซึ่งเห็นว่าสมควร เพื่อให้
รถลาก อันเที่ยวรับจ้างหยุดอยู่ได้ระเบียบเรียบร้อย

 มาตรา ๑๕ เจ้าพนักงานกองตระเวน
เมื่อได้เห็นเหตุไม่สมควรเกินขึ้นเฉพาะ
หน้า หรือได้รับความร้องทุกข์ของเจ้าของรถลาก หรือผู้ลากรถดังเหตุต่อไปนี้
คือ
 ข้อ ๑ ทุบตีหรือทำร้ายด้วยอาญา
หรือเหตุอันตรายใด ๆ มีผู้กระทำแก่ผู้ลากรถ
เมื่อลากรถอยู่ก็ดี
 ข้อ ๒ โดยสารรถแล้วไม่ได้ ใช้ หรือไม่ยอมใช้เงินค่าจ้างรถ ตามอัตราอันถูกต้อง
นั้นก็ดี
 ข้อ ๓ ทำให้รถลากเสียไป
หรือถอดเอาส่วนหนึ่งส่วนใด อันเป็นของสำหรับรถไปเสียก็ดี
เจ้าพนักงานกองตระเวนจะต้องช่วยระงับเหตุ และจับกุมผู้กระทำผิดส่งไปยังศาลให้
พิจารณาลงโทษ
 มาตรา ๑๖
เมื่อเจ้าพนักงานผู้ตรวจรถลาก หรือเจ้าพนักงานในกรมกองตระเวน
ได้เห็นรถลากคันใดซึ่งเทียวรับจ้างอยู่
มีอาการอันไม่สมควรดังกล่าวต่อไปนี้ คือ
 ข้อ ๑ ถ้าผู้ลากรถ
เป็นผู้มีอาการปรากฏว่าไม่มีกำลัง หรือโสโครกก็ดี
 ข้อ ๒ ถ้าผู้ลากรถ
เดินเกะกะตามถนนหรือตำบลที่ใด ๆ อันไม่สมควรก็ดี
 ข้อ ๓ ถ้าผู้ลากรถ
ทำการกีดขวางทางเดินจะนำให้เกิดเหตุอันตราย หรือเป็น
ความลำบาก แห่งการเดินไปมาในถนนหรือตำบลที่ใด ๆ ก็ดี
 ข้อ ๔
แม้ผู้ลากรถทิ้งผู้โดยสารในที่ไม่สมควรก่อนสิ้นระยะทางอันได้สัญญากัน
ก็ดี
 ข้อ ๕
ถ้าผู้ลากรถเรียกเงินค่าจ้างเกินกว่าอัตรา หรือใช้คำหยาบช้า หรือ
ประพฤติกิริยา หยาบคาย ต่อผู้โดยสารก็ดี
 ข้อ ๖
ถ้ารถลากรับคนที่ป่วยเป็นโรคอันน่ากลัวติดเนื่องกันได้ หรือรับเอาศพไป
ก็ดี
 ข้อ ๗ แม้รถลากรับคนโดยสาร
จำนวนเกินกว่าอัตรา หรือบรรทุกสิ่งของต้อง
ห้ามไม่ให้บรรทุกก็ดี
 ข้อ ๘ ถ้าพบรถลากเที่ยวลาก
เพื่อรับจ้างเมื่อเวลาค่ำมืดแล้ว ไม่มีโคมไฟที่สม
ควรตามข้อบังคับก็ดี
 ให้เจ้าพนักงานผู้ตรวจ หรือเจ้าพนักงานกรมกองตระเวน มีอำนาจที่จะเกาะผู้
ลากรถนั้นมาติเตียน เรียกเงินประกันครั้งหนึ่งไม่เกินสี่บาท
อย่าให้ประพฤติผิดอย่างนั้นอีกภายใน
เดือนหนึ่ง จึงคืนเงินให้ก็ได้ หรือจะยึดตัวผู้ลากรถ
หรือทั้งรถและตัวผู้ลากรถไว้ครั้งหนึ่งไม่เกินสี่สิบแปดชั่วโมงแล้ว
จึงปล่อยไปก็ได้

 มาตรา ๑๗
ถ้ารถลากคันใดเที่ยวลากรับจ้างอยู่ไม่สะอาดเรียบร้อย หรือเคลื่อน
คลาดไม่แข็งแรง
พอที่จะรับคนโดยสารและบรรทุกของที่มีน้ำหนักพอประมาณได้ก็ดี หรือเปลี่ยน
แปลงเครื่องประกอบรถเลวไปกว่ารถตัวอย่าง
ตามที่เจ้าพนักงานได้ตรวจเมื่อลงทะเบียนแล้วนั้นก็
ดี ให้เจ้าพนักงานผู้ตรวจรถลาก
หรือเจ้าพนักงานกองตระเวนจับรถคันนั้นส่งเจ้าพนักงานผู้จด
ทะเบียน เพื่อบังคับให้เจ้าของรถนำใบอนุญาต
สำหรับรถคันนั้นมาให้เจ้าพนักงานยึดไว้ แล้วรับรถลากคันนั้นไปซ่อม
หรือทำใหม่นำกลับมาให้เจ้าพนักงานตรวจ ถ้าเห็นว่าไม่เลวกว่ารถตัวอย่างแล้วจึงคืนใบอนุญาตให้
ถ้าเจ้าของรถลากไม่นำใบอนุญาต มารับรถลากที่ต้องจับคืนไป ภายในกำหนดสามสิบวันต้องถือว่าเจ้าของสิ้นอาลัยในรถลากคันนั้นแล้ว
เจ้าพนักงานจะขายทอดตลาดรถลากคันนั้นเสียก็ได้

 มาตรา ๑๘
เจ้าของรถลากรายใดกระทำขัดขืน หรือประพฤติผิดต่อพระราช
บัญญัติบ่อย ๆ
เจ้าพนักงานผู้จดทะเบียนจะไม่ยอมออกใบอนุญาตให้ใหม่อีกต่อไปก็ได้


หมวดที่ ๔
ว่าด้วยเจ้าของรถลาก
 

 มาตรา ๑๙ ให้เจ้าพนักงาน
ผู้จดทะเบียนมีอำนาจที่จะเรียกเงินประกันไม่เกิน
รายละสี่สิบบาทจากเจ้าของรถลากเพื่อเป็นประกัน
ให้ผู้นั้นมาหาเจ้าพนักงาน ในเวลามีการที่จะ
ต้องเรียกให้มาอย่างหนึ่ง
ให้ผู้นั้นส่งรถลากที่เจ้าพนักงานต้องการจะตรวจ มาให้ตรวจอย่างหนึ่ง
เพื่อส่งใบอนุญาตหรือสิ่งของหลวงซึ่งได้รับไปสำหรับรถลาก
ตามพระราชบัญญัตินี้อย่างหนึ่ง ถ้า
เจ้าของรถมีความผิดในข้อใด ๆ ดังว่ามานี้ก็ดี
หรือมีความผิดต้องระวางโทษปรับตามพระราช
บัญญัตินี้ก็ดี
ให้เจ้าพนักงานผู้จดทะเบียนมีอำนาจที่จะเอาเงินประกันนั้นใช้เป็นเบี้ยปรับ ถ้าเงิน
ประกันไม่พอ เจ้าของรถลากก็จะต้องเสียเพิ่มเติมอีกจนครบ

 มาตรา ๒๐
ถ้าเจ้าของรถลากจะจัดรถลากไปเที่ยวรับจ้างก็ดี หรือจะให้มีผู้เช่า
รถลากคันใดไปเที่ยวรับจ้างก็ดี
จะต้องให้เครื่องหมายจำนวนเลขที่ตรงกับเครื่องหมาย ของรถคันนั้นไปสำหรับตัวผู้ลากด้วยทุกครั้ง

 มาตรา ๒๑ เจ้าของรถลาก
จะย้ายที่อยู่ของตนไปอยู่ตำบลอื่นก็ดี หรือจะย้าย
โรงเก็บรถลากไปอยู่ที่อื่นก็ดี
ให้แจ้งความต่อเจ้าพนักงานผู้จดทะเบียนภายในสามวัน นับตั้งแต่วันที่ได้ย้ายไปแล้ว
จะได้แก้ทะเบียนให้ถูกต้องด้วย ให้เรียกค่าธรรมเนียมแก้ทะเบียนตามอัตรา

 มาตรา ๒๒ บรรดาใบอนุญาต
เมื่อสิ้นกำหนดวันที่ออกไปใช้ไม่ได้แล้ว ถ้าเจ้า
ของรถลากจะไม่รับเปลี่ยนใหม่ต่อไป
ให้นำใบอนุญาตกับป้ายเครื่องหมายรถคันนั้น มาส่งคืนต่อ
เจ้าพนักงานผู้จดทะเบียน จะได้ถอนทะเบียนให้

หมวดที่ ๕
ว่าด้วยผู้ลากรถ
 

 มาตรา ๒๓ ผู้ลากรถทุกคน
จะต้องมีเครื่องนุ่งห่ม ให้เจ้าพนักงานเห็นว่าเรียบ
ร้อยและมีเครื่องหมาย ที่ตรงกับจำนวนเลขหมายของรถนั้น
ติดตัวอยู่ให้เห็นได้ง่ายในเวลาใช้รถอยู่นั้นเป็นนิตย์

 มาตรา ๒๔ ผู้ลากรถทุกคน
ให้เดินรถข้างถนนและทั้งหลีกรถ ทางข้างซ้ายของ
ผู้ลากตลอดไป


 มาตรา ๒๕ ราคาค่าจ้างรถลากนั้น
ให้ผู้ลากรถเรียกได้ เพียงเท่าอัตรากำหนดไว้
ตามท้ายพระราชบัญญัตินี้
หรือเมื่อจะมีอัตราอื่นราคาสูงขึ้นหรือต่ำลง ในสมัยใดสมัยหนึ่งซึ่งเห็น
ว่าควรเปลี่ยนกำหนดนั้นแล้ว
จะได้มีประกาศในหนังสือราชกิจจานุเบกษา ให้ผู้ลากรถเรียกค่าจ้าง
ตามสมควรสืบไป

 มาตรา ๒๖
ถ้าผู้ลากรถเดินอยู่ในท้องถนนเวลากลางคืนคือ ตั้งแต่พระอาทิตย์
ตกจนพระอาทิตย์ขึ้นให้จุดโคมไฟที่หน้ารถทั้งสองข้างและ
โคมนั้นต้องเป็นโคมกระจกสามด้านซึ่งมีด้านมืดอยู่ข้างหลังรถหรือมีกระจกสองด้านมีด้านมืดอยู่ข้างตัวรถและหลังรถ
และกระจกโคมนั้น
ต้องรักษาให้สะอาดแจ่มใส
เว้นไว้แต่มีเหตุจำเป็นซึ่งโคมนั้นเป็นอันตรายไป ในเมื่อรถอยู่ในท้องถิ่นเช่นนี้
ก็ให้จุดไฟด้วยสิ่งอื่นแทนได้

 มาตรา ๒๗ เมื่อเจ้าพนักงาน
ได้กำหนดที่สำหรับพักรถไว้แล้ว ห้ามไม่ให้ผู้ลาก
รถไปจอดรถลากคอยรับจ้าง ณ ที่ ๆ
ต่างนอกจากที่ซึ่งเจ้าพนักงาน ได้กำหนดอนุญาตให้เป็นที่พัก
รถลากดังในมาตรา ๑๔ นั้นเว้นไว้
แต่จะจอดชั่วรับหรือส่งคนโดยสารเท่านั้น

หมวดที่ ๖
ว่าด้วยการบรรทุก
 

 มาตรา ๒๘ ห้ามไม่ให้รถลาก
รับคนโดยสารคันหนึ่ง ผู้ใหญ่ยิ่งกว่าสองคนหรือ
ทั้งเด็กอายุไม่เกินสิบขวบด้วย
รวมกันให้รับบรรทุกได้เพียงสามคนเท่านั้น

 มาตรา ๒๙ ห้ามไม่ให้รถลาก
รับบรรทุกของโสโครกต่าง ๆ เว้นไว้แต่จะมีเครื่อง
ปกปิดจานไม่มีผู้ใดเห็นของนั้น และไม่ให้ของนั้นล้นไหลออกมาเปื้อนเปรอะได้และจนไม่ปรากฏ
กลิ่นเหม็นออกมา ให้เป็นที่รังเกียจแก่คนอื่น ๆ ได้

 มาตรา ๓๐
ห้ามไม่ให้รถลากบรรทุกของสิ่งหนึ่งสิ่งใด โตล้นเกินล้อหรือเกินออก
ไปจากตัวรถ ยิ่งกว่าศอกหนึ่ง

 มาตรา ๓๑
ห้ามไม่ให้รถลากรับบรรทุกสัตว์ที่มีชีวิตดังเช่น สุกร แพะ แกะ เป็น
ต้น และห้ามไม่ให้บรรทุกคนโดยสาร
ที่เป็นคนมีโรคน่ากลัวติดต่อกันได้ และห้ามไม่ให้รับบรรทุกศพคนตาย




หมวดที่ ๗
เบ็ดเสร็จ
 

 มาตรา ๓๒ ถ้าผู้หนึ่งผู้ใด
โดยสารจ้างรถลากไม่ยอมใช้เงินให้แก่ผู้ลาก เมื่อเรียก
ให้ใช้ค่าจ้างตามพระราชบัญญัตินี้ พิจารณาได้ความจริง
ผู้นั้นจะต้องปรับไหมเพิ่มเติมค่าจ้างรถ
เป็นเงินไม่เกินกว่าแปดบาท และเงินค่าปรับนี้ทั้งหมด
หรือจะกำหนดแบ่งเป็นบางส่วน ผู้พิพากษา
ศาลโปริสภาจะพิพากษาให้ผู้ลากรถเป็นค่าป่วยการด้วยเท่าใดก็ได้

 มาตรา ๓๓
ความประพฤติผิดต่อพระราชบัญญัติข้อใดข้อหนึ่ง อันยังไม่ได้
บรรยายโทษและปรับไว้ในพระราชบัญญัตินี้
เมื่อพิจารณาได้ความจริง ให้ปรับครั้งหนึ่งเงินไม่เกิน
กว่าสี่สิบบาท หรือจำคุกครั้งหนึ่งไม่เกินสองเดือน

 มาตรา ๓๔ เมื่อเสนาบดี
กระทรวงพระนครบาล เห็นจำเป็นจะต้องมีข้อบังคับ
เพื่อให้เจ้าพนักงาน
ตามพระราชบัญญัตินี้และเจ้าของรถลากผู้ลาก และผู้โดยสารประพฤติให้สม
ควร ถูกต้องตามพระราชบัญญัตินี้ด้วยประการใด
ก็ให้ตั้งกฎข้อบังคับนั้นขึ้นได้เมื่อได้รับพระราช
ทาน พระบรมราชานุญาตและประกาศ
ในหนังสือราชกิจจานุเบกษาแล้วก็ให้ใช้กฎข้อบังคับนั้นได้
เหมือนดังเป็นส่วนแห่งพระราชบัญญัตินี้

 มาตรา ๓๕ พระราชบัญญัตินี้
ให้เสนาบดีกระทรวงนครบาล เป็นผู้รักษาและผู้
บัญชา, ให้เป็นไปตามพระราชบัญญัตินี้ทุกประการ
 ประกาศมา ณ วันที่ ๒๖ กันยายนรัตนโกสินทรศก ๑๒๐ เป็นวันที่ ๑๒๐๐๗ ใน
รัชกาลปัจจุบันนี้

อัตราค่าธรรมเนียม
 

 ค่าธรรมเนียมใบอนุญาต ตามมาตรา ๑๐ ฉบับละ ๖ บาท ค่าธรรมเนียมจด
ทะเบียนย้ายเจ้าของตามมาตรา ๑๓ ฉบับละ ๑ บาท
ค่าธรรมเนียมแก้ทะเบียนย้ายที่อยู่ ตาม
มาตรา ๒๑ ฉบับละ ๑ บาท

อัตราค่าจ้างโดยสารรถลาก
 

 ระยะทางภายใน ๒๕ เส้น  คนเดียว ๔ อัฐ สองคน ๖ อัฐ
 ระยะทางภายใน ๕๐ เส้น  คนเดียว ๖ อัฐ สองคน ๘ อัฐ
 ระยะทางภายใน ๗๕ เส้น คนเดียว ๘ อัฐ สองคน ๑๐ อัฐ
 ระยะทางทุก ๆ ๒๕
เส้นต่อไป ระยะละ ๒ อัฐ ค่าคอยถ้าเกิน ๑๕
นาที

จนชั่วโมง ๑ ค่าคอย ๔ อัฐ
ถ้าเกินนั้นไปคิดค่าคอยได้ชั่วโมงหรือภายในชั่วโมงละ ๔ อัฐ 
ค่าโดยสารก็ดี ค่าคอยก็ดี เวลากลางคืนพ้นยาม ๑
ไปเรียกขึ้นได้อีกกึ่งอัตรา

 อัมพิกา/แก้ไข
 ๑๒/๒/๔๕
 A+B(C)