กฎกระทรวง
(พ.ศ. ๒๔๙๙)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร
พุทธศักราช ๒๔๗๗
ว่าด้วยการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์
และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์[๑]
 

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๕ และมาตรา ๗
แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมออกกฎกระทรวงไว้
ดั่งต่อไปนี้

หมวด ๑
เครื่องราชอิสริยาภรณ์
 

ข้อ ๑ การประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ให้ปฏิบัติตามประกาศสำนักคณะรัฐมนตรีเรื่องลำดับเกียรติและระเบียบการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย

ข้อ ๒ ทหารซึ่งได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ
ให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์นั้นได้

ข้อ ๓
เมื่อแต่งเครื่องแบบปกติซึ่งไม่ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ให้ใช้แพรแถบอย่างแพรแถบของเครื่องราชอิสริยาภรณ์นั้น ทำเป็นแถบสูงประมาณ ๑.๕
เซนติเมตร กว้างประมาณ ๓ เซนติเมตร ติดที่อกเสื้อข้างซ้ายเหนือกระเป๋าบน เว้นแต่เครื่องราชอิสริยาภรณ์ใดซึ่งมีกฎหมายกำหนดให้ประดับที่อกเสื้อข้างขวา
ก็ให้ติดแพรแถบที่อกเสื้อข้างขวา และสำหรับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ใดมีกฎหมายกำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบ
ก็ให้ประดับเครื่องหมายที่แพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์นั้นด้วย 
ในกรณีมีแพรแถบหลายแถบ ให้ติดเรียงกันเป็นแถวตามยาว
แถวละไม่เกิน ๕ แถบ

หมวด ๒
เครื่องหมายราชองครักษ์
 

ข้อ ๔ นายทหารที่เป็นราชองครักษ์
ใช้สายยงยศและเครื่องหมายอักษรพระปรมาภิไธย ดังนี้
(๑) สายยงยศเป็นสายถัก ๒ เส้น ประกอบตุ้มโลหะสีทอง ๒ ตุ้ม
สายเกลี้ยง ๒ เส้น ปลายสายรวมติดใต้อินทรธนูข้างขวา สายถักคล้องใต้แขนขวาผ่านหน้าอก
๑ เส้น ส่วนอีก ๑ เส้น ผ่านหน้าอก สายเกลี้ยงทำเป็นบ่วงคล้องใต้แขนขวา ๑ เส้น ส่วนอีก
๑ เส้น ทำเป็นบ่วงผ่านหน้าอกมารวมกับปลายสายถักทั้ง ๒ เส้น คล้องที่ดุมอกเสื้อให้ตุ้มโลหะสีทองอยู่ที่อกเสื้อ
ถ้าเป็นเสื้อชั้นนอกคอปิด คล้องที่ดุมอกเสื้อเม็ดที่ ๑ ถ้าเป็นเสื้อชั้นนอกคอแบะหรือเสื้อชั้นนอกเปิดอกคล้องใต้ชายพับ
ประมาณแนวเดียวกับดุมเม็ดที่ ๑ ของเสื้อชั้นนอกคอปิด
สายยงยศทำด้วยไหมทองหรือไหมสีเหลือง ใช้ประกอบกับเครื่องแบบ
ดังนี้
(ก)[๒]
เมื่อแต่งเครื่องแบบปกติขาว หรือเครื่องแบบปกติคอแบะ
ซึ่งประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เครื่องแบบครึ่งยศ เครื่องแบบเต็มยศ
เครื่องแบบสโมสร หรือเครื่องแบบกันหนาวที่ใช้เสื้อชั้นนอกคอปิดสีน้ำเงินดำ หรือเสื้อน้อยสีน้ำเงินดำ
หรือเครื่องแบบทหารเรือสำหรับใช้ในประเทศหนาวที่ใช้เสื้อสโมสรดำ เสื้อน้อย
เสื้อกลาง หรือเสื้อใหญ่สีน้ำเงินดำ ใช้สายยงยศไหมทอง
(ข) เมื่อแต่งเครื่องแบบปกติขาว ซึ่งไม่ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ใช้สายยงยศไหมสีเหลือง
เมื่อแต่งเครื่องแบบที่มิได้กำหนดให้ใช้สายยงยศราชองครักษ์ ก็ให้ใช้สายยงยศอย่างอื่นในโอกาสที่ปฏิบัติหน้าที่นั้น
ๆ หรือในโอกาสอันควรได้ด้วย[๓]
(๒) เครื่องหมายอักษรพระปรมาภิไธย ใช้รูปอักษรพระปรมาภิไธยย่อในองค์พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ตนเป็นราชองครักษ์ภายใต้เลขลำดับรัชกาลและพระมหามงกุฎติดบนอินทรธนูข้างขวา
ให้ยอดพระมหามงกุฎอยู่ทางด้านคอ
(ก)[๔]
สำหรับทหารบก ทำด้วยโลหะสีทองติดที่กึ่งกลางอินทรธนู โดยมิต้องประดับเครื่องหมายยศ
เมื่อแต่งเครื่องแบบฝึกหรือเครื่องแบบสนามให้งดติดเครื่องหมายดังกล่าวนี้
(ข)[๕]
สำหรับทหารเรือ ทำด้วยโลหะสีเงิน ถ้าเป็นนายทหารสัญญาบัตรต่ำกว่าชั้นนายพลเรือ ติดทับกึ่งกลางแถบเครื่องหมายยศ
ถ้าเป็นนายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพลเรือและจอมพลเรือ ติดบนอินทรธนูถัดจากเครื่องหมายยศไปทางด้านคอ
เมื่อแต่งเครื่องแบบอื่นที่ไม่ใช้อินทรธนูแข็ง ให้งดติดเครื่องหมายอักษรพระปรมาภิไธย
ผู้ที่เป็นราชองครักษ์ประจำกรมราชองครักษ์
ให้มีเครื่องหมายรูปครุฑทำด้วยโลหะสีเงินติดบนอินทรธนูข้างซ้ายอีกด้วย การติดเครื่องหมายรูปครุฑนี้ให้อนุโลมตามการติดเครื่องหมายอักษรพระปรมาภิไธย
(ค)[๖]
สำหรับทหารอากาศ ทำด้วยโลหะสีเงิน ถ้าเป็นนายทหารสัญญาบัตรชั้นต่ำกว่านายพลอากาศ
ติดทับกึ่งกลางแถบเครื่องหมายยศ ถ้าเป็นนายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพลอากาศและจอมพลอากาศ
ติดบนอินทรธนูถัดจากเครื่องหมายยศไปทางด้านคอ เว้นแต่เมื่อแต่งเครื่องแบบปกติเทาคอพับที่ใช้อินทรธนูอ่อนให้ติดที่กึ่งกลางอินทรธนู
เมื่อแต่งเครื่องแบบฝึกหรือเครื่องแบบสนามให้งดติดเครื่องหมายอักษรพระปรมาภิไธย

ข้อ ๕[๗]
นายทหารราชองครักษ์ ขณะที่ทำการในหน้าที่ประจำพระองค์โดยเฉพาะ
เช่น รับ นำ ตาม หรือแซงเสด็จ หรือไปในการต่าง ๆ ในหน้าที่ราชองครักษ์
ใช้ปลอกแขนสักหลาดสีน้ำเงินดำ กว้าง ๑๐ เซนติเมตร มีแถบสีทอง กว้าง ๑ เซนติเมตร ๒
แถบ ทาบกลางปลอกแขนโดยรอบ เว้นระยะระหว่างแถบ ๕ มิลลิเมตร ตรงกลางด้านนอกมีอักษรพระปรมาภิไธยย่อในองค์พระมหากษัตริย์รัชกาลปัจจุบันภายใต้เลขลำดับรัชกาลและพระมหามงกุฎปักด้วยดิ้นทอง
ที่ขอบบนและขอบล่างของปลอกแขนขลิบลวดไหมทอง สวมที่แขนเสื้อข้างซ้ายเหนือข้อศอก

ข้อ ๖ ผู้ที่เคยเป็นราชองครักษ์ในรัชกาลใด
เมื่อพ้นจากตำแหน่งแล้วและได้รับพระราชทานเข็มอักษรพระปรมาภิไธยย่อในองค์พระมหากษัตริย์รัชกาลนั้น
ประกอบด้วยแถบแพรเป็นเกียรติยศ ให้ติดที่อกเสื้อข้างขวาเหนือกระเป๋าบน
ถ้ามีเครื่องหมายอื่นติดอยู่แล้ว ให้ติดเครื่องหมายนี้เหนือขึ้นไป


ให้ไว้ ณ วันที่ ๒๘ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๙๙
จอมพล ป. พิบูลสงคราม
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม
หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงทั้ง ๓ ฉบับนี้
คือ กฎกระทรวงออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ มีข้อความอย่างเดียวกันในเรื่อง
(๑) สิทธิและโอกาสในการแต่งเครื่องแบบ (๒) การประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์
และ (๓) การใช้เสื้อครุย เสื้อปริญญา และเครื่องหมายพิเศษบางอย่าง สมควรแยกออกบัญญัติไว้เป็นกฎกลาง
โดยตรากฎกระทรวงทั้ง ๓ ฉบับ นี้ขึ้น

กฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๐๒) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร
พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์
ฉบับที่ ๒[๘]

หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ โดยที่ปลอกแขนสำหรับนายทหารราชองครักษ์สวมขณะที่ทำการในหน้าที่ประจำพระองค์โดยเฉพาะ
เช่น รับ นำ ตาม หรือแซงเสด็จ หรือไปในการต่าง ๆ ในหน้าที่ราชองครักษ์ที่ใช้อยู่เดิมนั้น
ยังไม่เหมาะสม สมควรแก้ไขเปลี่ยนแปลงเสียใหม่ให้เหมาะสมยิ่งขึ้น

กฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๐๔) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร
พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์
ฉบับที่ ๓[๙]

หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ เนื่องจากได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ
ให้ทหารบกหญิงเป็นราชองครักษ์พิเศษแล้ว แต่ตามกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๔๙๙) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร
พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์
มิได้กำหนดเครื่องหมายราชองครักษ์สำหรับทหารบกหญิงที่เป็นราชองครักษ์ไว้
จึงเป็นการสมควรที่จะกำหนดเครื่องหมายราชองครักษ์สำหรับทหารบกหญิงที่เป็นราชองครักษ์เพิ่มขึ้น

กฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๐๖) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร
พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์
ฉบับที่ ๔[๑๐]

หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ
เนื่องจากเครื่องแบบกันหนาวของทหารบกที่ใช้เสื้อชั้นนอกคอปิดสีดำตามกฎกระทรวง
(พ.ศ. ๒๔๙๙) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๓๗ ได้ถูกแก้ไขเพิ่มเติมเป็นเครื่องแบบกันหนาวที่ใช้เสื้อชั้นนอกคอปิดสีน้ำเงินดำ
และกองทัพเรือต้องการให้ใช้สายยงยศไหมทองเมื่อแต่งเครื่องแบบที่เป็นเสื้อกันหนาว
หรือสำหรับใช้ในประเทศหนาวที่ใช้เสื้อสโมสรสีดำ เสื้อน้อย เสื้อกลาง หรือเสื้อใหญ่สีน้ำเงินดำ
ประกอบกับกองทัพอากาศได้ปรับปรุงกฎกระทรวงว่าด้วยเครื่องแบบทหารอากาศขึ้นใหม่
จึงเป็นการสมควรแก้ไขเพิ่มเติมกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๔๗๗) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร
พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์เสียใหม่เพื่อให้สอดคล้องต้องกันต่อไป

กฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๑๑) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร
พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์
ฉบับที่ ๕[๑๑]

หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ
ทางราชการทหารได้แก้ไขเครื่องแบบทหารอากาศขึ้นใหม่ จึงต้องแก้ไขการประดับเครื่องหมายอักษรพระปรมาภิไธยย่อเพื่อให้สอดคล้องกันกับการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์ตามเครื่องแบบทหารอากาศใหม่
จึงแก้ไขกฎกระทรวงดังกล่าวข้างต้น

กฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๑๒) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร
พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์
ฉบับที่ ๖[๑๒]

หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ เพื่อให้ผู้ที่เป็นราชองครักษ์ใช้สายยงยศอย่างอื่นนอกจากสายยงยศราชองครักษ์ในโอกาสที่แต่งเครื่องแบบที่มิได้กำหนดให้ใช้สายยงยศราชองครักษ์ได้และแก้ไขการติดเครื่องหมายอักษรพระปรมาภิไธยบนอินทรธนูให้เหมาะสมยิ่งขึ้น
พรรณพร/เพิ่มเติม
๑๙ เมษายน
๒๕๖๒

พรรณพร/ปรับปรุง
๓ พฤษภาคม
๒๕๖๒




[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๗๓/ตอนที่ ๙๘/หน้า ๑๕๐๖/๒๗ พฤศจิกายน ๒๔๙๙
[๒] ข้อ
๔ (๑) (ก) แก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๐๖) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗
ว่าด้วยการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์ ฉบับที่ ๔
[๓] ข้อ
๔ (๑) วรรคท้าย แก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๑๒) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗
ว่าด้วยการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์ ฉบับที่ ๖
[๔] ข้อ
๔ (๒) (ก) แก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๑๒)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์
และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์ ฉบับที่ ๖
[๕] ข้อ
๔ (๒) (ข) แก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๐๖)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์
ฉบับที่ ๔
[๖] ข้อ
๔ (๒) (ค) แก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๑๑) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗
ว่าด้วยการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์ ฉบับที่ ๕
[๗] ข้อ
๕ แก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ.
๒๕๐๒) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์และการใช้เครื่องหมายราชองครักษ์
ฉบับที่ ๒
[๘] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๗๖/ตอนที่ ๗๓/หน้า ๒๖๔/๒๑ กรกฎาคม ๒๕๐๒
[๙] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๗๘/ตอนที่ ๙๘/ฉบับพิเศษ หน้า ๑๖/๓๐ พฤศจิกายน ๒๕๐๔
[๑๐] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๘๐/ตอนที่ ๙๘/ฉบับพิเศษ หน้า ๑๒/๔ ตุลาคม ๒๕๐๖
[๑๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๘๕/ตอนที่ ๖๑/ฉบับพิเศษ หน้า ๘๐ /๔ กรกฎาคม ๒๕๑๑
[๑๒] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๘๗/ตอนที่ ๔๔/หน้า ๒๖๓/๑๙ พฤษภาคม ๒๕๑๓