ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม
ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม
ว่าด้วยแนวปฏิบัติในการนั่งพิจารณาคดีครบองค์คณะและต่อเนื่อง
พ.ศ.
๒๕๔๕[๑]
 

โดยที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย
พุทธศักราช ๒๕๔๐ มาตรา ๒๓๖ บัญญัติ ว่า การนั่งพิจารณาคดีของศาลต้องมีผู้พิพากษาหรือตุลาการครบองค์คณะ
และผู้พิพากษาหรือตุลาการซึ่งมิได้นั่งพิจารณาคดีใดจะทำคำพิพากษาหรือคำวินิจฉัยคดีนั้นมิได้
เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัยหรือมีเหตุจำเป็นอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้ และมาตรา ๒๔๑
วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า
ในคดีอาญาจำเลยย่อมมีสิทธิได้รับการพิจารณาคดีด้วยความรวดเร็ว
ต่อเนื่องและเป็นธรรม ซึ่งมีความมุ่งหมายที่จะให้ผู้พิพากษาที่เป็นองค์คณะผู้พิพากษาในคดีใดได้รับผิดชอบสืบพยานคดีนั้น
ตั้งแต่เริ่มต้นไปจนเสร็จการพิจารณาและพิพากษาคดี
เพื่อสร้างความเข้มแข็งของระบบองค์คณะและเพื่อเสริมสร้างประสิทธิภาพในการพิจารณาพิพากษาคดีของศาล
โดยเฉพาะในการรับฟังและชั่งน้ำหนักพยานหลักฐาน
ซึ่งการที่จะให้บรรลุวัตถุประสงค์ดังกล่าว
จำเป็นที่องค์คณะผู้พิพากษาไม่ว่าจะเป็นผู้พิพากษา คนเดียวหรือหลายคนจะต้องได้นั่งพิจารณาสืบพยานหลักฐานในคดีนั้น
ตั้งแต่เริ่มต้นต่อเนื่องไปจนเสร็จการพิจารณาและทำคำพิพากษา ศาลชั้นต้นทั้งหลายจึงต้องปรับระบบการนั่งพิจารณาคดีเป็นการพิจารณาคดีต่อเนื่องติดต่อกันไป

เพื่อให้การนั่งพิจารณาคดีครบองค์คณะและต่อเนื่องเป็นไปโดยเรียบร้อย
อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๕ แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม ประธานศาลฎีกาออกระเบียบไว้
ดังต่อไปนี้

หมวด
๑
บททั่วไป
 

ข้อ ๑ ระเบียบนี้เรียกว่า ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม
ว่าด้วยแนวปฏิบัติในการนั่งพิจารณาคดีครบองค์คณะและต่อเนื่อง พ.ศ. ๒๕๔๕

ข้อ ๒
ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันประกาศเป็นต้นไป เว้นแต่ข้อ ๓
ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันที่ ๑๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๕ เป็นต้นไป

หมวด
๒
องค์คณะผู้พิพากษา
 

ข้อ ๓
สำนวนคดีซึ่งองค์คณะผู้พิพากษาที่ได้รับมอบหมายประกอบด้วยผู้พิพากษาหลายคนให้ผู้พิพากษาในองค์คณะ
ทั้งเจ้าของสำนวนและองค์คณะมีหน้าที่และความรับผิดชอบร่วมกันในการนั่งพิจารณา
การพิจารณา ตลอดจนการทำคำพิพากษาหรือวินิจฉัยชี้ขาดคดีนั้น
ในการสืบพยานบุคคลให้องค์คณะผู้พิพากษาร่วมกันฟังคำเบิกความสังเกตอากัปกิริยา
ตลอดจนซักถามพยานเพื่อให้ได้ข้อเท็จจริงที่ถูกต้องสมบูรณ์

ข้อ ๔
ผู้พิพากษาประจำศาลอาจได้รับมอบหมายให้เป็นเจ้าของสำนวนคดีได้ตามความเหมาะสม

หมวด
๓
การนั่งพิจารณา
 

ข้อ ๕ ผู้พิพากษาพึงตระหนักว่าเป็นหน้าที่และบทบาทของผู้พิพากษาที่จะต้องควบคุมดูแลให้การพิจารณาคดีเป็นไปโดยสะดวก
รวดเร็วและต่อเนื่อง ทั้งจะต้องประสานงานกับคู่ความ ทนายความและพนักงานอัยการ
เพื่อให้เกิดผลดังกล่าว

ข้อ ๖
คดีที่จำเลยให้การต่อสู้หรือให้การปฏิเสธซึ่งต้องสืบพยานหลักฐานต่อไป
ให้ศาลสืบพยานอย่างต่อเนื่องติดต่อกันไปจนกว่าจะเสร็จการพิจารณา

ข้อ ๗ คดีตามข้อ ๖ ให้ศาลกำหนดให้มีการประชุมคดี
โดยอาจกำหนดนัดพร้อมคู่ความทุกฝ่ายหรือนัดชี้สองสถาน
เพื่อกำหนดประเด็นในคดีและเพื่อที่จะทราบข้อมูลเกี่ยวกับพยานหลักฐานทั้งหมด
ซึ่งรวมถึง
(๑) การกำหนดจำนวนพยาน
ซึ่งศาลควรพิจารณาอนุญาตให้สืบพยานเท่าที่จำเป็น
และการกำหนดระยะเวลาที่จะใช้ในการสืบพยานให้เหมาะสมแก่รูปคดี
(๒)
การสอบถามถึงปัญหาและข้อขัดข้องเกี่ยวกับการนำพยานมาศาลหรือเหตุอื่นใดที่อาจทำให้การพิจารณาคดีล่าช้า
ตลอดจนวิธีการป้องกันและแก้ไข
(๓)
การหาช่องทางที่จะให้คู่ความในคดีแพ่งตกลงเกี่ยวกับการพิจารณาคดีโดยวิธีการอื่นแทนการสืบพยาน
เช่น การให้ผู้เชี่ยวชาญเป็นผู้ชี้ขาดข้อเท็จจริงในบางเรื่อง
การส่งเรื่องให้อนุญาโตตุลาการเป็นผู้ชี้ขาด หรือการให้คู่ความท้ากัน เป็นต้น
(๔) การหาลู่ทางไกล่เกลี่ยหรือให้คู่ความประนีประนอมยอมความกัน
(๕)
การให้คู่ความรับข้อเท็จจริงในบางเรื่องหรือสละประเด็นที่ไม่สำคัญ
(๖)
การขอให้พนักงานอัยการส่งสำเนาบันทึกของพนักงานสอบสวนในคดีนั้นแก่ศาลและจำเลยเพื่อประกอบการพิจารณาว่าจำเป็นจะต้องนำสืบพนักงานสอบสวนเป็นพยานหรือไม่
(๗) การให้คู่ความตกลงใช้วิธีการอื่นใดที่จะทำให้การสืบพยานหรือกระบวนการรับฟังพยานหลักฐานของศาลเสร็จไปได้โดยรวดเร็ว
เช่น
การยื่นบัญชีระบุพยานและเอกสารทั้งหมดที่คู่ความประสงค์จะอ้างอิงพร้อมสำเนาล่วงหน้า
เพื่อให้คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งตรวจสอบว่าจะรับรองความถูกต้องของเอกสารใดได้บ้าง
โดยจัดเอกสารรวมเป็นเล่มมีดรรชนีประกอบและเรียงตามลำดับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นหรือการให้คู่ความส่งข้อเท็จจริงให้คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งตอบว่าจะรับรองหรือปฏิเสธข้อเท็จจริงดังกล่าวหรือการตกลงให้ใช้สำเนาเอกสารแทนต้นฉบับ
เป็นต้น

ข้อ ๘ ก่อนการประชุมคดี องค์คณะผู้พิพากษาต้องตรวจคำคู่ความให้เข้าใจถึงรูปคดี
ข้ออ้างและข้อเถียงของคู่ความแต่ละฝ่าย ข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับคดี
ตลอดจนควรพิจารณาถึงแนวทางที่จะทำให้การพิจารณาคดีเสร็จไปโดยรวดเร็วตามวิธีการที่กำหนดไว้ในข้อ
๗

ข้อ ๙ ในการกำหนดนัดสืบพยานคดีตามข้อ ๖ ศาลพึงคำนึงถึงสิทธิเสรีภาพของจำเลยในคดีอาญา
โดยให้พิจารณากำหนดนัดสืบพยานคดีอาญาก่อนคดีแพ่งเท่าที่พึงกระทำได้
และให้นัดสืบพยานคดีที่จำเลยต้องขังระหว่างพิจารณาก่อน
โดยเฉพาะอย่างยิ่งคดีที่มีอัตราโทษเล็กน้อย

ข้อ ๑๐
เพื่อมิให้เกิดข้อขัดข้องแก่การนั่งพิจารณาคดีครบองค์คณะและต่อเนื่องศาลพึงระมัดระวังในการใช้ดุลพินิจส่งประเด็นไปสืบพยานที่ศาลอื่นเฉพาะกรณีที่มีความจำเป็นซึ่งพยานไม่อาจเดินทางมาศาลที่พิจารณาคดีได้
แต่ทั้งนี้จะต้องแยกส่งประเด็นไปตั้งแต่โอกาสแรกที่จะกระทำได้
การส่งประเด็นไปสืบพยานโจทก์ในคดีอาญาศาลจะต้องคำนึงถึงสิทธิและโอกาสของจำเลยที่จะไปฟังการพิจารณาคดีประกอบด้วย
สำหรับพยานที่เป็นพนักงานสอบสวนหรือเจ้าพนักงานซึ่งเกี่ยวข้องกับการจับกุมจำเลย
ศาลไม่ควรอนุญาตให้ส่งประเด็นไปสืบพยานที่ศาลอื่น
เนื่องจากเป็นหน้าที่ของพยานที่จะต้องมาเบิกความต่อศาลที่พิจารณาคดี
ในการกำหนดวันนัดสืบพยานประเด็น
ศาลที่พิจารณาคดีและศาลที่รับประเด็นพึงคำนึงถึงความสะดวกของพยานและคู่ความประกอบด้วย
และให้ศาลที่รับประเด็นเอาใจใส่และเอื้อเฟื้อสืบพยานประเด็นตามนัดให้แล้วเสร็จโดยรวดเร็ว

ข้อ ๑๑
ให้ศาลปรับระบบการนั่งพิจารณาคดีสำหรับคดีตามข้อ ๖ ซึ่งค้างพิจารณาอยู่ในวันที่ประกาศใช้ระเบียบนี้
เป็นการนั่งพิจารณาคดีต่อเนื่องตามระเบียบนี้
โดยให้ตรวจสอบจำนวนพยานที่เหลือและกำหนดระยะเวลาที่จะใช้ในการสืบพยานต่อไปให้เหมาะสม
ในการนี้ศาลอาจจัดการประชุมคดีตามแนวทางข้อ ๗ โดยอนุโลมในวันนั่งพิจารณานัดต่อไป
ถ้ายังไม่สามารถดำเนินการได้ก็ให้จัดการในวันนั่งพิจารณานัดถัดไปจนกว่าจะปรับการนั่งพิจารณาคดีให้เป็นไปตามระเบียบนี้ได้
ในกรณีที่มีคดีตามวรรคหนึ่งจำนวนมาก
ศาลอาจจัดทำแผนงานกำหนดวิธีการและขั้นตอนดำเนินการปรับระบบการนั่งพิจารณาคดีเหล่านี้เป็นพิเศษ
เพื่อให้การนั่งพิจารณาคดีทั้งหมดของศาลเป็นไปตามระเบียบนี้โดยรวดเร็ว

หมวด
๔
การส่งเสริมและติดตามผล
 

ข้อ ๑๒ ให้อธิบดีผู้พิพากษาศาลชั้นต้น
อธิบดีผู้พิพากษาภาคและผู้พิพากษาหัวหน้าศาลพิจารณาดำเนินงานส่วนธุรการของศาลในเรื่องการนำสืบพยานหลักฐาน
โดยจัดวางระบบงานเพื่อทราบข้อขัดข้องเกี่ยวกับคู่ความและพยานหลักฐานที่ศาลหรือคู่ความจะนำสืบได้ล่วงหน้าและสามารถแก้ไขข้อขัดข้องนั้นได้เสียก่อนวันนัดสืบพยาน
โดยประสานงานกับสำนักงานศาลยุติธรรม หน่วยงานและบุคคลอื่นที่เกี่ยวข้อง
ตามความจำเป็นเหมาะสมของแต่ละศาล

ข้อ ๑๓ ให้อธิบดีผู้พิพากษาศาลชั้นต้น
อธิบดีผู้พิพากษาภาคและผู้พิพากษาหัวหน้าศาลดูแลให้การพิจารณาและพิพากษาคดีในศาลที่รับผิดชอบเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้
และให้สำนักงานศาลยุติธรรมส่งเสริมและสนับสนุนศาลต่าง ๆ
ในการดำเนินการตามระเบียบนี้ พร้อมทั้งรายงานสภาพปัญหา อุปสรรคและแนวทางแก้ไขต่อประธานศาลฎีกา


ประกาศ
ณ วันที่ ๑๗ กันยายน พ.ศ. ๒๕๔๕
สันติ ทักราล
ประธานศาลฎีกา












วิภา/ผู้จัดทำ
๒๗
ตุลาคม ๒๕๕๓
พัสสน/ผู้ตรวจ
๑๑
มกราคม ๒๕๕๔

[๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๑๙/ตอนที่ ๑๑๒ ก/หน้า ๑๘/๑๑ พฤศจิกายน ๒๕๔๕