กฎสำนักนายกรัฐมนตรี
กฎสำนักนายกรัฐมนตรี
ฉบับที่ ๕๙ (พ.ศ.๒๕๐๘)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบ
ข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช ๒๔๗๘
---------------

 อาศัยอำนาจตามความในมาตรา
๗
แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการ
ฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช ๒๔๗๘ นายกรัฐมนตรีออกกฎสำนักนายกรัฐมนตรีไว้
ดังต่อไปนี้
 ให้ยกเลิกความในส่วนที่
๑ แห่งกฎสำนักนายกรัฐมนตรีออกตามความในมาตรา 
๗ แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พ.ศ.๒๔๗๘ ลงวันที่ ๒๖ ธันวาคม 
พ.ศ. ๒๔๗๘ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎสำนักนายกรัฐมนตรี
ฉบับที่ ๕๖ (พ.ศ.๒๕๐๖) ออกตาม
ความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช ๒๔๗๘ และให้ใช้ความ
ต่อไปนี้แทน

  "ส่วนที่ ๑
 
เครื่องแบบทั่วไป
  ------------

 ข้อ
๑ เครื่องแบบข้าราชการประจำการทั่วไป ให้มี ๔ ชนิด คือ
 ๑.
เครื่องแบบปกติมี ๓ ประเภท
 ก.
เครื่องแบบปกติขาว
 ข.
เครื่องแบบปกติกากีคอตั้ง
 ค.
เครื่องแบบปกติกากีคอพับ
 ๒.
เครื่องแบบครึ่งยศ
 ๓.
เครื่องแบบเต็มยศ
 ๔.
เครื่องแบบสโมสร
 ข้อ
๒ ภายใต้บังคับแห่งข้อ ๓ และข้อ ๔
 ๑.
เครื่องแบบปกติ มีดังนี้
 ก.
เครื่องแบบปกติขาว ให้ประกอบด้วย
 (๑)
หมวก ข้าราชการชายให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีขาว กะบังหน้าทำด้วยหนัง
หรือวัตถุเทียมหนังสีดำมีสายรัดคางสีทอง กว้าง ๑ เซนติเมตร
มีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาด
เล็กติดที่ข้างหมวกข้างละ ๑ ดุม ผ้าพันหมวกสีขาว
ที่หน้าหมวกติดตราครุฑพ่าห์ปักดิ้นสีทอง สูง 
๕ เซนติเมตรบนหมอนสักหลาดสีขาว
 ข้าราชการหญิง
ให้อนุโลมตามแบบหมวกของข้าราชการชาย แต่เป็นทรงอ่อน
 (๒)
เสื้อ
ข้าราชการชายให้ใช้เสื้อแบบราชการสีขาว ใช้ดุมโลหะสีทองตราครุฑ
พ่าห์ขนาดใหญ่ ๕
ดุมผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ให้ประดับแพรแถบเครื่องราช
อิสริยาภรณ์ที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าบนซ้ายด้วย
 ข้าราชการหญิงให้ใช้เสื้อนอกคอแบะสีขาวแบบคอป้านแขนยาวถึงข้อมือ
มี
ตะเข็บหลัง ๔ ตะเข็บ ที่แนวสาบอกมีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์
ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๑.๕ 
เซนติเมตร ๕ ดุม มีกระเป๋าล่างข้างละ ๑ กระเป๋า
เป็นกระเป๋าเจาะเฉียงเล็กน้อยไม่มีใบปกกระเป๋า 
และให้ใช้เสื้อคอพับแขนยาวสีขาวผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสี
ผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราช
อิสริยาภรณ์ให้ประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่อกเสื้อเบื้องซ้ายด้วย
 (๓)
อินทรธนู ให้มีอินทรธนูแข็ง กว้าง ๔ เซนติเมตร ยาวตามความยาวของบ่า
พื้นสักหลาดสีดำ ติดทับเสื้อเหนือบ่าทั้งสองข้างจากไหล่ไปคอ
ด้านคอปลายมน ติดดุมโลหะสีทอง
ตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็ก อินทรธนูมีลายดังนี้
 รัฐมนตรี
ปักดิ้นสีทองลายช่อชัยพฤกษ์เต็มแผ่นอินทรธนู
 ข้าราชการชั้นพิเศษ
มีแถบสีทองกว้าง ๕ มิลลิเมตรเป็นขอบ และปักดิ้นสีทอง
ลายช่อชัยพฤกษ์ยาวตลอดส่วนกลางของอินทรธนู
 ข้าราชการชั้นเอก
มีแถบสีทอง กว้าง ๑ เซนติเมตร เป็นขอบ และปักดิ้นสีทอง
ลายช่อชัยพฤกษ์ มีดอก ๓ ดอก เรียงตามส่วนยาวของอินทรธนู
ไม่เกิน ๓ ใน ๔ ส่วนของ
อินทรธนู
 ข้าราชการชั้นโท
มีแถบสีทอง กว้าง ๑ เซนติเมตร เป็นขอบ และปักดิ้นสีทองลาย
ช่อชัยพฤกษ์ มีดอก ๒ ดอก เรียงตามส่วนยาวของอินทรธนู
ไม่เกินครึ่งหนึ่งของอินทรธนู
 ข้าราชการชั้นตรี
มีแถบสีทอง กว้าง ๑ เซนติเมตร เป็นขอบ และปักดิ้นสีทองลาย
ช่อชัยพฤกษ์ มีดอก ๑ ดอก ไม่เกิน ๑ ใน ๔ ส่วนของอินทรธนู
 ข้าราชการชั้นจัตวาที่ได้รับเงินเดือนตั้งแต่หกร้อยห้าสิบบาทขึ้นไป
มีแถบสีทอง
กว้าง๕ มิลลิเมตรเป็นขอบ
 ข้าราชการชั้นจัตวาที่ได้รับเงินเดือนต่ำกว่าหกร้อยห้าสิบบาท
มีแถบสีทองกว้าง
๕ มิลลิเมตรขวางกลาง
 (๔)
กางเกง กระโปรง ข้าราชการชาย ให้ใช้กางเกงแบบราชการสีขาวขายาว
ไม่พับปลายขา
 ข้าราชการหญิง
ให้ใช้กระโปรงสีขาว ตรงกลางด้านหลังมีจีบพับทบยาวถึงครึ่ง
น่องชายกระโปรงไม่บาน
 (๕)
รองเท้า ถุงเท้า ข้าราชการชาย ให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำชนิดผูก ถุงเท้า
สีดำ
 ข้าราชการหญิง
ให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำปิดปลายเท้า ไม่มีลวดลาย ส้นสูง
ไม่เกิน ๗ เซนติเมตร ถุงเท้ายาวสีเนื้อ
 (๖)
เครื่องหมายแสดงสังกัด ให้มีเครื่องหมายแสดงสังกัดทำด้วยโลหะโปร่งสี
ทองไม่มีขอบสูง ๒ เซนติเมตร
ติดที่คอเสื้อตอนหน้าทั้งสองข้าง เป็นรูปดังต่อไปนี้
 สำนักนายกรัฐมนตรี รูปตราราชสีห์คชสีห์รักษารัฐธรรมนูญ
 กระทรวงการคลัง รูปตราปักษาวายุภักษ์
 กระทรวงการต่างประเทศ รูปตราบัวแก้ว
 กระทรวงเกษตร รูปตราพระพิรุณทรงนาค
 กระทรวงคมนาคม รูปตราพระรามทรงรถ
 กระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ รูปตราพระอิศวรวิศวนาถทรงหลั่งน้ำสังข์
 ประทับแท่นลอยอยู่เหนือเมฆ
 กระทรวงมหาดไทย รูปตราราชสีห์
 กระทรวงยุติธรรม รูปตราพระดุลพ่าห์
 กระทรวงศึกษาธิการ รูปตราเสมาธรรมจักร
 กระทรวงเศรษฐการ รูปตราพระวิสสุกรรม
 กระทรวงสาธารณสุข รูปตราคบเพลิง
มีปีกและมีงูพันคบเพลิง
 กระทรวงอุตสาหกรรม รูปตรานารายณ์เกษียรสมุทร
 สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร รูปตรารัฐธรรมนูญประดิษฐานบน
พาน ๒ ชั้น
 สำนักพระราชวังและสำนักราชเลขาธิการ รูปตรามหามงกุฎและอุณาโลม
 สำหรับข้าราชการหญิง
ให้ติดเครื่องหมายแสดงสังกัดที่คอแบะของเสื้อตอนบน
ทั้งสองข้างเหนือแนวเครื่องราชอิสริยาภรณ์
 ข.
เครื่องแบบปกติกากีคอตั้ง ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบ
ปกติขาวเว้นแต่
 (๑)
สีของหมวก ผ้าพันหมวก เสื้อ และกางเกงหรือกระโปรง เป็นสีกากีหรือ
สีกากีนวล
 (๒)
อินทรธนู ให้ใช้อินทรธนูอ่อน ทำด้วยผ้าชนิดและสีเดียวกับเสื้อ ยาวตาม
ความยาวของบ่า
เย็บติดกับเสื้อเหนือบ่าทั้งสองข้างจากไหล่ไปคอ ปลายมน ด้านไหล่กว้าง ๕ 
เซนติเมตร ด้านคอกว้าง ๔ เซนติเมตร
ตอนปลายขัดดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็ก มี
เครื่องหมายชั้นบนอินทรธนู ดังต่อไปนี้
 รัฐมนตรี
มีแถบกว้าง ๓ เซนติเมตร ติดทางต้นอินทรธนู ๑ แถบ และแถบกว้าง 
๑ เซนติเมตร ติดเรียงต่อไปอีก ๒ แถบ แถบบนขมวดเป็นวงกลมขนาดวัดเส้นผ่าศูนย์กลางวงใน
๑ เซนติเมตร
เฉพาะนายกรัฐมนตรีมีตราครุฑพ่าห์โลหะสีทองติดทับบนอินทรธนู
 ข้าราชการชั้นพิเศษ
มีแถบกว้าง ๓ เซนติเมตร ติดทางต้นอินทรธนู ๑ แถบ และ
แถบกว้าง๑ เซนติเมตร ติดเรียงต่อไปอีก ๑ แถบ
แถบบนขมวดเป็นวงกลม ขนาดวัดเส้นผ่าศูนย์
กลางวงใน ๑ เซนติเมตร
 ข้าราชการชั้นเอก
มีแถบกว้าง ๑ เซนติเมตร ๒ แถบ แถบบนขมวดเป็นวงกลม
ขนาดวัดเส้นผ่าศูนย์กลางวงใน ๑ เซนติเมตร
 ข้าราชการชั้นตรี
มีแถบกว้าง ๑ เซนติเมตร ๑ แถบ ขมวดเป็นวงกลม ขนาดวัด
เส้นผ่าศูนย์กลางวงใน ๑ เซนติเมตร
 ข้าราชการชั้นจัตวาที่ได้รับเงินเดือนตั้งแต่หกร้อยห้าสิบบาทขึ้นไป
มีแถบกว้าง ๕ 
มิลลิเมตร ๒ แถบ แถบบนขมวดเป็นวงกลม
ขนาดวัดเส้นผ่าศูนย์กลางวงใน ๕ มิลลิเมตร
 ข้าราชการชั้นจัตวาที่ได้รับเงินเดือนต่ำกว่าหกร้อยห้าสิบบาท
มีแถบกว้าง ๕ 
มิลลิเมตร ๑ แถบ ขมวดเป็นวงกลม ขนาดวัดเส้นผ่าศูนย์กลางวงใน
๕ มิลลิเมตร
 สำหรับข้าราชการวิสามัญ
เฉพาะแถบที่ขมวดเป็นวงกลมนั้นให้ขมวดเป็นรูปสี่
เหลี่ยมจัตุรัส
 แถบดังกล่าวให้ใช้สีเหลืองหรือสีทอง
การติดแถบให้ติดตามขวางที่ต้นอินทรธนู
แถบแรกให้ห่างจากต้นอินทรธนู ๕ มิลลิเมตร
และแถบต่อไปเว้นระยะห่างกัน ๕ มิลลิเมตร
 ค.
เครื่องแบบปกติกากีคอพับ
ให้ประกอบด้วย
 (๑)
หมวก ข้าราชการชายให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีกากี หรือสีกากีนวล กะบัง
หน้าทำด้วยหนังหรือวัตถุเทียมหนังสีดำ
สายรัดคางทำด้วยหนังหรือวัตถุเทียมหนังสีดำ มีดุมโลหะ
สีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็กติดที่ข้างหมวกข้างละ ๑ ดุม ผ้าพันหมวกสีกากี ที่หน้าหมวกติด
ตราครุฑพ่าห์ในบัวกระหนกทำด้วยโลหะสีทองสูง ๖.๕ เซนติเมตร
 ข้าราชการหญิง
ให้อนุโลมตามแบบหมวกของข้าราชการชาย แต่เป็นทรงอ่อน
 (๒)
เสื้อ ให้ใช้เสื้อเชิ้ตสีกากีหรือสีกากีนวลแขนยาวรัดข้อมือ มีดุมที่ข้อมือข้างละ 
๑ ดุม หรือแขนสั้นมีกระเป๋าเย็บติดที่หน้าอกเสื้อข้างละ ๑
กระเป๋า ที่กระเป๋าเสื้อมีแถบอยู่ตรง
กลางตามทางดิ่งกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร
มีใบปกกระเป๋ารูปมนชายกลางแหลม ที่ปากกระเป๋าทั้ง
สองข้างติดดุมข้างละหนึ่งดุมสำหรับขัดกับใบปกกระเป๋า
ตัวเสื้อผ่าอกตลอดมีสาบกว้าง ๓.๕ 
เซนติเมตร ติดดุมตามแนวอกเสื้อ ๕ ดุมระยะห่างกันพอสมควร
และติดเครื่องหมายสังกัดที่ปก
คอเสื้อด้านหน้าทั้งสองข้างที่ไหล่เสื้อประดับอินทรธนูสีเดียวกับเสื้อยาวตามความยาวของบ่าเย็บ
ติดกับเสื้อเหนือบ่าทั้งสองข้างจากไหล่ไปคอ
ปลายมนด้านไหล่กว้าง ๔ เซนติเมตร ด้านคอกว้าง 
๓ เซนติเมตร ตอนปลายขัดดุมติดกับตัวเสื้อ
ดุมที่กล่าวนี้มีลักษณะเป็นรูปกลมแบนทำด้วยวัตถุสี
น้ำตาลแก่
 ในโอกาสไปงานพิธีหรือเข้าที่ชุมนุมชน
ให้ใช้เสื้อเชิ้ตแขนยาว ผูกผ้าผูกคอสีดำ
เงื่อนกลาสีสอดชายผ้าผูกคอไว้ภายในเสื้อใต้ดุมเม็ดที่สอง
 ผู้ซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ให้ประดับแพรแถบเครื่องราช
อิสริยาภรณ์ที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าบนซ้ายด้วย
 (๓)
อินทรธนู มีเครื่องหมายชั้นเช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติกากีคอตั้ง
 (๔)
กางเกง กระโปรง ข้าราชการชาย ให้ใช้กางเกงแบบราชการสีกากี หรือสีกากี
นวลขายาวไม่พับปลายขา
 ข้าราชการหญิง
ให้ใช้กางเกงแบบข้าราชการชายหรือกระโปรงสีกากีหรือสีกากี
นวลตรงกลางด้านหลังมีจีบพับทบยาวถึงครึ่งน่อง
ชายกระโปรงไม่บาน
 (๕)
เข็มขัด ให้ใช้เข็มขัดทำด้วยด้ายถักสีกากีกว้าง ๓ เซนติเมตร หัวเข็มขัดทำ
ด้วยโลหะสีทองเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าทางนอน ปลายมนกว้าง
๓.๕ เซนติเมตร ยาว ๕ เซนติเมตร 
มีรูปครุฑดุนนูนอยู่กึ่งกลางหัวเข็มขัดไม่มีเข็มสำหรับสอดรู
ปลายเข็มขัดหุ้มด้วยโลหะสีทอง กว้าง 
๑ เซนติเมตร
 (๖)
รองเท้า ถุงเท้า ข้าราชการชาย ให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหรือหุ้มข้อหนังสีดำชนิด
ผูก ถุงเท้าสีดำ
 ข้าราชการหญิง
ถ้าใช้กางเกงให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำปิดปลายเท้า ไม่มีลวด
ลายถุงเท้าสั้นสีดำ
ถ้าใช้กระโปรงให้ใช้รองเท้าส้นสูงสีดำปิดปลายเท้า ไม่มีลวดลายส้นสูงไม่เกิน ๗
เซนติเมตร ถุงเท้ายาวสีเนื้อ
 ๒.
เครื่องแบบครึ่งยศ
ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติ
ขาว เว้นแต่กางเกงหรือกระโปรงให้ใช้ผ้าสักหลาดหรือเสิร์จสีดำ
ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์
 ๓.
เครื่องแบบเต็มยศ
ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบครึ่งยศ 
สวมสะพาย
 ๔.
เครื่องแบบสโมสร
 เครื่องแบบสโมสรสำหรับข้าราชการชาย
มี ๓ แบบ คือ
 (๑)
เครื่องแบบสโมสร ก. ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบเต็มยศ
 (๒)
เครื่องแบบสโมสร ข. ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบ
สโมสร ก. เว้นแต่
 เสื้อ ให้ใช้เสื้อสโมสรสีขาว
ทำด้วยผ้าสักหลาดหรือเสิร์จ เปิดอก ปาดเอว มีดุม
โลหะสีทอง
 ตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็กติดที่ข้อมือข้างละ
๓ ดุม ที่ระหว่างอกกับเอวข้างละ ๓ ดุม
และที่บรรจบเสื้อมีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดใหญ่ข้างละ
๑ ดุม ดุมคู่นี้มีสายสร้อยสีทอง
ร้อยติดกัน ประกอบด้วยเสื้อกั๊กสีขาว
ดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ ๓ ดุม และเสื้อเชิ้ตสีขาวอกแข็ง 
ข้อมือแข็ง คอเชิ้ตชั้นเดียวแบบปีกผีเสื้อ ผูกผ้าผูกคอสีดำ
เงื่อนหูกระต่าย
 เครื่องหมายสังกัด ให้ติดที่คอแบะของเสื้อตอนบนทั้งสองข้างเหนือแนว
เครื่องราชอิสริยาภรณ์
 ในฤดูร้อน
ให้ใช้กางเกงสีขาวแทนกางเกงสีดำได้
 (๓)
เครื่องแบบสโมสร ค. ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบ
สโมสร ข. เว้นแต่เสื้อเชิ้ตอกแข็งให้ใช้เสื้อเชิ้ตอกอ่อนสีขาว
และเสื้อกั๊กให้ใช้แพรแถบสีเดียวกับ
กางเกงรัดเอวแทน แพรแถบนี้ส่วนกลางด้านหน้ากว้าง ๑๒
เซนติเมตร ปลายทั้งสองข้างเรียวกว้าง 
๑๑ เซนติเมตร ปลายทั้งสองข้างเรียวกว้าง ๑๑
เซนติเมตรที่ปลายมีขอเกี่ยวติดกันในขณะคาดทาง
ด้านหลัง
 สำหรับข้าราชการหญิง
ให้แต่งตามสมัยนิยม
 ข้อ
๓
ข้าราชการสังกัดสำนักพระราชวังและสำนักราชเลขานุการในพระองค์ ให้
ใช้เครื่องแบบเหมือนข้าราชการประเภทอื่น ๆ
เว้นแต่อินทรธนูของเครื่องแบบปกติ เครื่องแบบ
ครึ่งยศเครื่องแบบสโมสร ให้เพิ่มเส้นลวดสีทองติดที่ขอบริมแถบทองด้านนอก
 ข้อ
๔ ข้าราชการนอกประจำการ
ให้ใช้เครื่องแบบเหมือนข้าราชการประจำการ 
เว้นแต่เครื่องหมายสังกัดให้ติดที่อกเสื้อเบื้องขวา
 ข้อ
๕
ข้าราชการวิสามัญและข้าราชการประเภทอื่นซึ่งไม่อยู่ในชั้นและอันดับตาม
กฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการพลเรือน ให้ใช้เครื่องแบบตามกฎนี้
แต่ข้าราชการคนใดควร
แต่งชั้นใดให้เป็นไปตามระเบียบซึ่งสำนักนายกรัฐมนตรีเทียบไว้"

 ให้ไว้
ณ วันที่ ๑๐ กันยายน ๒๕๐๘
 
จอมพล ถ. กิตติขจร
 
นายกรัฐมนตรี

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
หมายเหต ุ:-
เหตุผลในการประกาศใช้กฎสำนักนายกรัฐมนตรีฉบับนี้เนื่องจากกฎสำนักนายก
รัฐมนตรีออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช ๒๔๗๘
ได้ประกาศใช้มานานแล้ว และได้มีการแก้ไขเพิ่มเติมมาหลายฉบับ
สมควรจะได้ปรับปรุงแก้ไข
เสียใหม่ให้เหมาะสมและกำหนดเครื่องแบบข้าราชการหญิงไว้ด้วย

[รก.๒๕๐๘/๗๘/๗๔๓/๒๑ กันยายน ๒๕๐๘]