ประกาศสถาปนา
ประกาศสถาปนา
สมเด็จพระบรมราชินี[๑]
 

ศุภมัสดุ พระพุทธศาสนกาล ๒๔๖๘ พรรษา กุมภาพันธ์มาศ
ปัญจวีสติมสุรทิน พฤหัสบดีวาร กาลกำหนด

พระบาทสมเด็จ พระปรมินทรมหาประชาธิปก
มหันตเดชนดิลกรามาธิบดี เทพยปรียมหาราชรวิวงศ อสัมภินพงศพีรกษัตร
บุรุษรัตนราชนิกโรดม จาตุรันตบรมมหาจักรพรรดิราชสังกาศ อุภโตสุชาตสำศุทธเคราหณี
จักรีบรมนาถ จุฬาลงกรณราชวรางกูร มหามกุฏวงศวีรสูรชิษฐ ราชธรรมทศพิธอุต์กฤษฏนิบุณ
อดุลยกฤษฏาภินีร์หาร บูรพาธิการสุสาธิต ธันยลักษณวิจิตรเสาภาคสรรพางค์
มหาชโนตมางคมานท สนธิมตสมันตสมาคม บรมราชสมภาร ทิพยเทพาวตาร ไพศาลเกียรติคุณอดุลยศักดิเดช
สรรพเทเวศปริยานุรักษ มงคลลัคนเนมาหวัยสุโขทัยธรรมราชา อภิเนาวศิลปศึกษาเดชนาวุธ
วิชัยยุทธศาสดรโกศล วิมลนรรยพินิต สุจริตสมาจาร ภัทรภิชญานประดิภานสุนทร
ประวรศาสโนปสดมภก มูลมุขมาตยวรนายก มหาเสนานี สราชนาวีพยูหโยธโพยมจร
บรมเชษฐโสทรสมมต เอกราชยยศสธิคมบรมราชสมบัติ นพปฏลเศวตฉัตราดิฉัตร ศรีรัตโนปลักษณ มหาบรมราชาภิเษกาภิษิกต์
สรรพทศทิควิชิตเดโชไชย สกลมไหศวรยมหาสวามินทร มเหศวรมหินทร
มหารามาธิราชวโรดม บรมนาถชาติอาชันยาศรัย พุทธาทิไตรรัตนศรณารักษ
วิศิษฏศักตอัครนเรศวราธิบดี เมตตากรุณาศีตลหฤทัย อโนปไมยบุนยการ
สกลไพศาลมหารัษฎราธิบดินทร ปรมินทรธรรมิกมหาราชาธิราช บรมนาถบพิตร
พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว

ทรงพระราชดำริห์ว่า ราชประเพณีมีสืบมาแต่โบราณ
เมื่อพระมหากระษัตราธิราชเจ้าเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติราชาภิเษกแล้ว ย่อมโปรดฯ
ให้พระชายาเดิมเฉลิมพระเกียรติยศเปนสมเด็จพระอรรคมเหษี
ราชประเพณีอันนี้ในสมัยกรุงรัตนโกสินทรก็ได้ทรงประพฤติสืบมาทั้งสมเด็จพระมหาไปยกาธิราช
พระบาทสมเด็จฯ พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก แลสมเด็จพระไปยกาธิราช พระบาทสมเด็จฯ
พระพุทธเลิศหล้านภาลัย มาเว้นบ้างในรัชกาลภายหลัง
ก็เพราะสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในรัชกาลนั้น ๆ มิได้มีพระราชชายาอันทรงศักดิ์สมควรจะเปนพระมเหสีอยู่ในเวลาเมื่อเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ
จึงมิได้ทรงสถาปนาพระอรรคมเหษีบ้าง ทรงสถาปนาต่อภายหลังบ้าง
ส่วนสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในรัชกาลปัจจุบันนี้ เมื่อยังเสด็จดำรงพระยศเปนสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอฯ
อยู่ในรัชกาลก่อน สมเด็จพระบรมเชษฐาธิราช พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
ได้พระราชทานอภิเษกสมรศกับหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณี ตั้งแต่พระพุทธศักราช ๒๔๖๑
หม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณี ได้ดำรงพระยศเปนพระราชชายามาจนบัดนี้
และทรงศักดิ์เปนอุภโตสุชาติขัตติยนารี สมควรจะทรงสถาปนาเปนสมเด็จพระอรรคมเหษีตามโบราณราชประเพณีได้ประการหนึ่ง
อีกประการหนึ่ง
ตั้งแต่สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงอภิเษกกับหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณีมา
ได้ทรงประจักษ์แจ้งความซื่อตรงจงรักของหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณีอันมีต่อพระองค์ ได้ตั้งพระหฤทัยสนองพระเดชพระคุณ
ทั้งปฏิบัติวัฏฐากในเวลาเมื่อทรงเปนสุขสำราญ และรักษาพยาบาลในเวลาเมื่อทรงพระประชวร
แม้เสด็จไปประทับอยู่ในธุระสถานต่างประเทศ ก็อุตส่าห์โดยเสด็จติดตามไปมิได้ย่อท้อต่อความลำบาก
ควรนับว่าได้เคยเปนคู่ร่วมทุกข์สุขกับพระองค์สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมาเปนนิรันดร
จะหาผู้อื่นเสมอเหมือนมิได้ เมื่อสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ
ก็สมควรที่จะทรงสถาปนาหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณีขึ้นเปนสมเด็จพระอรรคมเหษี
เพราะความชอบความดีซึ่งได้มีต่อพระองค์มาแต่หนหลังด้วยอีกสถานหนึ่ง
กระแสพระราชดำริห์ทั้งนี้ได้ทรงปรึกษาพระบรมวงศ์ผู้ใหญ่ทั้งฝ่ายหน้าฝ่ายใน
ก็ทรงยินดีเห็นชอบพร้อมกันดังพระราชบริหาร จึงมีพระบรมราชโองการมา ณ
พระบัณฑูรสุรสิงหนาทดำรัสสั่งให้ประกาศเฉลิมพระนามหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณี
พระวรราชชายา เปนสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี บรมราชินี
แลให้มีพระเกียรติยศเปนพระอรรคมเหษี สมบูรณ์ตามพระราชกำหนดกฎหมาย แลพระราชประเพณีจงทุกประการ
ขออานุภาพแห่งคุณพระศรีรัตนตรัยแลเทพยเจ้าทั้งหลาย
จงอภิบาลสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี บรมราชินี ให้ทรงพระเจริญทฤฆชนมายุ พรรณ สุข พล
ปฏิภาณ ธนสารสมบัติ สรรพสิริสวัสดิ์พิพัฒมงคล ศุภวิบูลยมนูญผล
พระเกียรติยศมโหฬารทุกประการ เทอญฯ
















สุกัญญา/ผู้จัดทำ
๑๙ ตุลาคม ๒๕๕๒
นฤดล/ตรวจ
๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๓


















































[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๔๒/-/หน้า ๓๕๕/๓ มีนาคม ๒๔๖๘