ข้อบังคับของรัฐสภา
ข้อบังคับของรัฐสภา
ว่าด้วยเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา
(ฉบับที่ ๔) พ.ศ. ๒๕๕๓
 

เพื่อปรับปรุงเครื่องแบบของสมาชิกรัฐสภาให้มีความเหมาะสมกับการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์
มีความสง่างาม สมเกียรติ และสามารถใช้กับส่วนราชการ พิธีการและการปฏิบัติงานต่าง ๆ
ในอำนาจหน้าที่ของสมาชิกรัฐสภา ตลอดจนการเยี่ยมเยียนประชาชนในโอกาสต่าง ๆ
ได้อย่างเหมาะสมกับภารกิจและสภาพภูมิอากาศ
ประธานรัฐสภาจึงอาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๕ และมาตรา ๗
แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา พ.ศ. ๒๕๑๖ และมาตรา ๖
แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา พ.ศ. ๒๕๑๖
ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๒๖
ออกข้อบังคับไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑
ข้อบังคับนี้เรียกว่า ข้อบังคับของรัฐสภาว่าด้วยเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา
(ฉบับที่ ๔) พ.ศ. ๒๕๕๓

ข้อ ๒[๑] ข้อบังคับนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ข้อ ๓
ให้ยกเลิกความในข้อ ๕ แห่งข้อบังคับของรัฐสภาว่าด้วยเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา
พ.ศ. ๒๕๒๖ และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน
ข้อ ๕ เครื่องแบบปกติ มี ๔
แบบ คือ
ก.
เครื่องแบบปกติขาว
ข.
เครื่องแบบปกติกากีคอพับ
ค.
เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียว
ง.
เครื่องแบบปกติกากีตรวจการ
ก.
เครื่องแบบปกติขาว ให้ประกอบด้วย
(๑)
หมวก
สมาชิกชาย
ให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีขาว
กะบังหน้าหมวกทำด้วยสักหลาดสีดำที่ขอบโค้งของกะบังหน้าหมวกปักด้วยดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทองเป็นลวดลายช่อชัยพฤกษ์
ด้านละ ๒ ช่อ โดยปักหรือทำให้มาบรรจบกันที่ตรงกลางของกะบังหน้าหมวก
เว้นระยะห่างจากกันพองาม สายรัดคางสีทองกว้าง ๑ เซนติเมตร
มีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็กติดที่ข้างหมวก ข้างละ ๑ ดุม
ผ้าพันหมวกสีขาวคาดแถบสีทองขนาดกว้างประมาณ ๑.๒ เซนติเมตร ที่ขอบบนและล่าง
และขนาดกว้างประมาณ ๐.๖ เซนติเมตร ที่ตรงกลางของผ้าพันหมวก ที่หน้าหมวก
ติดตราครุฑพ่าห์ปักดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทอง สูง ๕.๕ เซนติเมตร
บนหมอนสักหลาดสีขาว ตามภาพท้ายข้อบังคับ
สมาชิกหญิง
ให้อนุโลมตามแบบหมวกของสมาชิกชายแต่เป็นทรงอ่อน
ที่หน้าหมวกติดตราครุฑพ่าห์ปักดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทอง สูง ๕ เซนติเมตร
(๒)
เสื้อ
สมาชิกชาย
ให้ใช้เสื้อแบบราชการสีขาว ใช้ดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ ขนาดใหญ่ ๕ ดุม
ผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้ประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าบนซ้ายด้วย
สมาชิกหญิง
ให้ใช้เสื้อนอกคอแบะสีขาวแบบคอป้าน แขนยาวถึงข้อมือ มีตะเข็บหลัง ๔ ตะเข็บ
ที่แนวสาบอกมีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๑.๕ เซนติเมตร ๕ ดุม
มีกระเป๋าล่างข้างละ ๑ กระเป๋า เป็นกระเป๋าเจาะเฉียงเล็กน้อย ไม่มีใบปกกระเป๋า
และให้ใช้เสื้อคอพับแขนยาวสีขาวผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสี
การประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ให้ประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้าย
(๓)
อินทรธนู
สมาชิกชาย
ให้ใช้อินทรธนูแข็งทำด้วยสักหลาดสีดำเป็นแผ่นสี่เหลี่ยมผืนผ้าเรียวจากด้านไหล่ไปทางคอ
ปลายมน ด้านไหล่กว้างประมาณ ๕.๕ เซนติเมตร ด้านคอกว้างประมาณ ๔.๕ เซนติเมตร
มีขนาดยาวประมาณ ๑๒.๕ เซนติเมตร
ปักดิ้นสีทองเป็นลายประจำยามเต็มแผ่นตอนปลายติดดุมโลหะสีทองขนาดเล็กตราครุฑพ่าห์ ๑
ดุม
สมาชิกหญิง
ให้อนุโลมตามแบบอินทรธนูของสมาชิกชาย แต่ให้มีขนาดด้านไหล่กว้างประมาณ ๕ เซนติเมตร
ด้านคอกว้างประมาณ ๔ เซนติเมตร มีขนาดยาวประมาณ ๑๑.๕ เซนติเมตร
(๔)
กางเกง กระโปรง
สมาชิกชาย
ให้ใช้กางเกงแบบราชการสีขาวขายาว ไม่พับปลายขา
สมาชิกหญิง
ให้ใช้กระโปรงสีขาวยาวปิดเข่าปลายบานเล็กน้อย
(๕)
รองเท้า ถุงเท้า
สมาชิกชาย
ให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำชนิดผูก ถุงเท้าสีดำ
สมาชิกหญิง
ให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำปิดปลายเท้าไม่มีลวดลาย ส้นสูงไม่เกิน ๗ เซนติเมตร
ถุงเท้ายาวสีเนื้อ
(๖)
เครื่องหมายสังกัด
ให้มีเครื่องหมายรูปรัฐธรรมนูญอยู่ภายในวงกลม
มีรัศมีโดยรอบขนาดสูง ๒.๕ เซนติเมตร ทำด้วยโลหะโปร่งสีทอง
สำหรับสมาชิกชายให้ติดที่คอเสื้อตอนหน้าทั้งสองข้างส่วนสมาชิกหญิงให้ติดที่คอแบะของเสื้อตอนบนทั้งสองข้างเหนือแนวเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ให้ใช้เครื่องแบบนี้ในโอกาสไปงานพิธีหรือตามหมายกำหนดการ
ข.
เครื่องแบบปกติกากีคอพับ ให้ประกอบด้วย
(๑)
หมวก
สมาชิกชาย
ให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีกากีมีลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาว
แต่ผ้าพันหมวกเป็นสีดำคาดแถบสีทอง หมอนสักหลาดสำหรับปักตราครุฑพ่าห์เป็นสีดำ
ตามภาพท้ายข้อบังคับ
สมาชิกหญิง
ให้อนุโลมตามแบบหมวกของสมาชิกชายแต่เป็นทรงอ่อน
(๒)
เสื้อ
ให้ใช้เสื้อเชิ้ตสีกากีแขนยาวรัดข้อมือ
มีดุมที่ข้อมือข้างละ ๑ ดุม หรือแขนสั้นมีกระเป๋าเย็บติดที่หน้าอกเสื้อข้างละ ๑
กระเป๋า ที่กระเป๋าเสื้อมีแถบอยู่ตรงกลางตามทางดิ่งกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร
มีใบปกกระเป๋ารูปมนชายกลางแหลม ที่ปากกระเป๋าทั้งสองข้างติดดุมข้างละ ๑ ดุม
สำหรับขัดกับใบปกกระเป๋า ตัวเสื้อผ่าอกตลอด มีสาบกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร
ติดดุมตามแนวอกเสื้อ ๕ ดุม ระยะห่างกันพอสมควร
และติดเครื่องหมายสังกัดที่ปกคอเสื้อด้านหน้าทั้งสองข้างในช่วงอากาศร้อนให้ใช้เสื้อดังกล่าวเป็นแบบคอพับแขนสั้นได้
ในโอกาสไปงานพิธีหรือเข้าที่ชุมนุมชน
ให้ใช้เสื้อเชิ้ตแขนยาวผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสีสอดชายผ้าผูกคอไว้ภายในเสื้อใต้ดุมเม็ดที่สอง
การประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ให้ประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้าย
(๓)
อินทรธนู
สมาชิกชาย
ให้ใช้อินทรธนูแข็งทำด้วยสักหลาดสีดำเป็นแผ่นสี่เหลี่ยมผืนผ้าเรียวจากด้านไหล่ไปทางคอ
ปลายมน ด้านไหล่กว้างประมาณ ๕.๕ เซนติเมตร ด้านคอกว้างประมาณ ๔.๕ เซนติเมตร
มีขนาดยาวประมาณ ๑๒.๕ เซนติเมตร ตอนปลายติดดุมโลหะสีทองขนาดเล็กตราครุฑพ่าห์ ๑ ดุม
ปักดิ้นทองเป็นลายถักเต็มแผ่นอินทรธนู
มีเครื่องหมายทำด้วยโลหะสีทองเป็นรูปรัฐธรรมนูญอยู่กลางพระมหามงกุฎ
ประกอบด้วยรวงข้าวและดอกบัวตูมวงล้อมอยู่เบื้องล่างขนาดสูง ๕ เซนติเมตร ติดทับบนลายถักดิ้นทองตอนกลางของแผ่นอินทรธนูโดยให้ห่างจากขอบด้านไหล่ขึ้นมาประมาณ
๑.๒ เซนติเมตร ตามภาพท้ายข้อบังคับ
สมาชิกหญิง
ให้อนุโลมตามแบบอินทรธนูของสมาชิกชาย แต่ให้มีขนาดด้านไหล่กว้างประมาณ ๕ เซนติเมตร
ด้านคอกว้างประมาณ ๔ เซนติเมตร มีขนาดยาวประมาณ ๑๑.๕ เซนติเมตร
(๔)
กางเกง กระโปรง
สมาชิกชาย
ให้ใช้กางเกงแบบราชการสีกากีขายาว ไม่พับปลายขา
สมาชิกหญิง
ให้ใช้กางเกงแบบสมาชิกชาย หรือกระโปรงสีกากียาวปิดเข่าปลายบานเล็กน้อย
(๕)
เข็มขัด
ให้ใช้เข็มขัดทำด้วยด้ายถักสีกากีกว้าง
๓ เซนติเมตร หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทองเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าทางนอนปลายมนกว้าง
๓.๕ เซนติเมตร ยาว ๕ เซนติเมตร มีรูปครุฑดุนนูนอยู่กึ่งกลางหัวเข็มขัด ไม่มีเข็มสำ
หรับสอดรู ปลายเข็มขัดหุ้มด้วยโลหะสีทองกว้าง ๑ เซนติเมตร
(๖)
รองเท้า ถุงเท้า
สมาชิกชาย
ให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำชนิดผูกหรือหุ้มข้อหนังสีดำ ถุงเท้าสีดำ
สมาชิกหญิง
ถ้าใช้กางเกง ให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำปิดปลายเท้า ไม่มีลวดลายถุงเท้าสั้นสีดำ
ถ้าใช้กระโปรงให้ใช้รองเท้าส้นสูงสีดำปิดปลายเท้า ไม่มีลวดลาย ส้นสูงไม่เกิน ๗
เซนติเมตร ถุงเท้ายาวสีเนื้อ
ให้ใช้เครื่องแบบนี้ได้ตามปกติและในเวลาไปราชการหรือตรวจราชการ
ค.
เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียว ให้ประกอบด้วย
(๑)
หมวก
ให้ใช้หมวกแก๊ปทรงอ่อนสีกากีแกมเขียว
ที่ขอบโค้งของกะบังหน้าแก๊ปปักด้วยดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทองเป็นลวดลายช่อชัยพฤกษ์
ด้านละ ๒ ช่อ โดยปักหรือทำให้มาบรรจบกันที่ตรงกลางของกะบังหน้าหมวก
เว้นระยะห่างจากกันพองาม ที่หน้าหมวกเหนือกะบังติดตรา ครุฑพ่าห์ทำด้วยโลหะสีทองสูง
๓ เซนติเมตร หรือปักตราครุฑพ่าห์ทำด้วยด้ายหรือไหมสีเหลืองหรือ สีทองสูง ๓
เซนติเมตร ตามภาพท้ายข้อบังคับ
(๒)
เสื้อ
ให้ใช้เสื้อคอเปิดสีกากีแกมเขียว
ไม่มีสาบอก ที่คอและแนวอกมีดุม ๖ ดุม ขัดดุมปิดคอได้
มีลิ้นปิดอกแขนยาวแบบทรงกระบอก ที่อกมีกระเป๋าไม่มีสาบปะข้างละ ๑ กระเป๋า
มุมกระเป๋าและปากกระเป๋าเป็นรูปตัดพองาม
กระเป๋าล่างเป็นกระเป๋าย่ามมีใบปกรูปตัดที่ปากกระเป๋าทั้ง ๒ กระเป๋า
มีดุมที่ปากกระเป๋าข้างละ ๑ ดุม สำหรับขัดกับใบปกกระเป๋า ทำด้วยวัตถุ สีเดียวกับเสื้อรูปกลมแบนขนาดเล็ก
ชายเสื้อตัดตรงไม่มีเว้า
ที่ปกคอเสื้อทั้งสองข้างปักด้วยด้ายหรือไหมสีเหลืองหรือสีทอง
เป็นรูปรัฐธรรมนูญอยู่ภายในวงกลม มีรัศมีโดยรอบ ขนาดสูง ๒.๕ เซนติเมตร
(๓)
กางเกง
ให้ใช้กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียว
ไม่พับปลายขา ที่แนวตะเข็บกางเกงด้านข้างเป็นกระเป๋าปะ ปากกระเป๋าเฉียงไม่มีปก
และจะมีกระเป๋าหลังเป็นกระเป๋าปะ มีปกขัดดุมกระเป๋าละ ๑ ดุมด้วยก็ได้
ตะเข็บกางเกงทุกตะเข็บต้องเป็นตะเข็บคู่
(๔)
เข็มขัด
ให้ใช้เข็มขัดทำด้วยด้ายถักสีกากีแกมเขียว
กว้าง ๓ เซนติเมตร
หัวเข็มขัดและปลายเข็มขัดให้มีลักษณะเช่นเดียวกันกับเข็มขัดของเครื่องแบบปกติกากีคอพับ
(๕)
รองเท้า
ให้ใช้รองเท้าสูงครึ่งน่องสีกากีแกมเขียวหรือสีดำ
มีรูร้อยเชือก
ให้ใช้เครื่องแบบนี้เป็นเครื่องแบบสนามในโอกาสตรวจการเฉพาะกิจ
ง.
เครื่องแบบปกติกากีตรวจการ ให้ประกอบด้วย
(๑)
หมวก
สมาชิกชาย
ให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีกากี เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติกากีคอพับ
สมาชิกหญิง
ให้อนุโลมตามแบบหมวกของสมาชิกชายแต่เป็นทรงอ่อน
(๒)
เสื้อ
ให้ใช้เสื้อสีกากีคอแบะแบบคอตื้นแขนสั้น
ปล่อยเอว ตัวเสื้อผ่าอกตลอดมีดุมที่อกเสื้อ ๔ ดุม
มีกระเป๋าเย็บติดภายนอกเป็นกระเป๋าบนและล่างอย่างละสองกระเป๋า กระเป๋าบนมีใบปก
มนชายกลางแหลม มีแถบกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร ตรงกึ่งกลางกระเป๋าทางดิ่ง
กระเป๋าล่างเป็นกระเป๋าย่ามมีใบปกรูปตัด
ที่ปากกระเป๋าทั้งสองกระเป๋ามีดุมที่ปากกระเป๋าข้างละ ๑ ดุม
สำหรับขัดกับใบปกกระเป๋า
ดุมที่กล่าวนี้มีลักษณะเป็นรูปกลมแบนทำด้วยวัตถุสีเดียวกับเสื้อที่เอวด้านหลังคาดด้วยผ้าสีเดียวกับเสื้อขนาดกว้าง
๕ เซนติเมตร และติดเครื่องหมายสังกัดที่ปกคอเสื้อด้านหน้าทั้งสองข้าง
การประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ให้ประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้าย
(๓)
อินทรธนู กางเกง กระโปรง เข็มขัด รองเท้า ถุงเท้า
ให้ใช้เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติกากีคอพับ
ให้ใช้เครื่องแบบนี้แทนเครื่องแบบปกติกากีคอพับได้ในโอกาสอันสมควร

ข้อ ๔
ให้ยกเลิกความในข้อ ๑๐ แห่งข้อบังคับของรัฐสภาว่าด้วยเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา
พ.ศ. ๒๕๒๖ และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน
ข้อ ๑๐ อดีตสมาชิกรัฐสภา ให้แต่งเครื่องแบบเช่นเดียวกับสมาชิกรัฐสภา
เว้นแต่ให้ติดเครื่องหมายอักษร นก ขนาดสูง ๒.๕ เซนติเมตร ทำด้วยโลหะโปร่งสีทอง
ที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าบนด้านขวา ในกรณีสตรีให้ประดับที่หน้าอกเสื้อเบื้องขวา

ข้อ ๕
ให้ยกเลิกความในข้อ ๑๒
แห่งข้อบังคับของรัฐสภาว่าด้วยเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา พ.ศ. ๒๕๒๖
ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยข้อบังคับของรัฐสภาว่าด้วยเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา (ฉบับที่
๓) พ.ศ. ๒๕๔๒ และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน
ข้อ ๑๒ นอกจากเครื่องแบบดังได้กล่าวแล้วในข้อ ๔
ให้มีเครื่องหมายโลหะสีทองลักษณะรี ตรงกลางมีรูปรัฐธรรมนูญประดิษฐานบนพานสองชั้น
อยู่ภายในวงกลมลงยา
สีธงชาติไทยตอนบนเหนือวงกลมเป็นรูปยอดโดมของพระที่นั่งอนันตสมาคม
และตอนล่างของวงกลม มีข้อความว่า สมาชิกรัฐสภา รายละเอียดตามภาพท้ายข้อบังคับ
ให้เครื่องหมายตามวรรคหนึ่งมี
๒ ขนาด คือ ขนาดความสูง ๓.๕ เซนติเมตร และขนาดความสูง ๖.๕ เซนติเมตร
ให้ใช้เครื่องหมายขนาดความสูง
๓.๕ เซนติเมตร ประดับที่รังดุมคอพับของเสื้อนอกเบื้องซ้ายในเวลาแต่งกายสากล
และให้ใช้เครื่องหมายขนาดความสูง ๖.๕ เซนติเมตร ประดับที่อกเสื้อตรงกลางกระเป๋าบนขวาในเวลาแต่งเครื่องแบบ
ในกรณีสตรีให้ประดับที่หน้าอกเสื้อเบื้องขวา


ประกาศ ณ วันที่ ๒๖
มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓
ชัย ชิดชอบ
ประธานรัฐสภา
[เอกสารแนบท้าย]

๑.
หมวกเครื่องแบบปกติขาว
๒.
หมวกเครื่องแบบปกติขาวสมาชิกหญิง
๓.
หมวกเครื่องแบบปกติกากีคอพับและเครื่องแบบกากีตรวจการ
๔.
หมวกเครื่องแบบปกติกากีคอพับและเครื่องแบบกากีตรวจการสมาชิกหญิง
๕.
หมวกเครื่องแบบปกติกากีแกมเขียว (ติดตราครุฑพ่าห์ทำด้วยโลหะสีทอง
ปักช่อชัยพฤกษ์ด้วยดิ้นทอง)
๖.
อินทรธนูของเครื่องแบบปกติกากีคอพับและเครื่องแบบปกติกากีตรวจการ
๗.
หมวกเครื่องแบบปกติกากีแกมเขียว
(ปักตราครุฑพ่าห์และช่อชัยพฤกษ์ด้วยด้ายหรือไหมสีเหลืองหรือสีทอง)
๘.
เครื่องหมายสมาชิกรัฐสภา ขนาดความสูง ๓.๕ เซนติเมตร
ประดับที่รังดุมคอพับของเสื้อนอก
๙.
เครื่องหมายสมาชิกรัฐสภา ขนาดความสูง ๖.๕ เซนติเมตร ประดับที่อกเสื้อ

(ดูข้อมูลจากภาพกฎหมาย)











ปริยานุช/ผู้จัดทำ
๑๗ มีนาคม ๒๕๕๓
นันท์นภัสร์/ตรวจ
๑๗ มีนาคม ๒๕๕๓

วิภา/ปรับปรุง
๑๐ มีนาคม ๒๕๕๗




[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๒๗/ตอนพิเศษ ๓๑ ง/หน้า ๓๘/๑๐ มีนาคม ๒๕๕๓