พระราชบัญญัติ
พระราชบัญญัติ
แก้ไขเพิ่มเติมพระธรรมนูญศาลยุติธรรม
พุทธศักราช ๒๔๘๒
 

ในพระปรมาภิไธยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล
คณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
(ตามประกาศประธานสภาผู้แทนราษฎร
ลงวันที่ ๔
สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๘๐)
อาทิตย์ทิพอาภา
พล.อ.
เจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน
ตราไว้ ณ วันที่ ๗
ตุลาคม พุทธศักราช ๒๔๘๒
เป็นปีที่ ๖
ในรัชกาลปัจจุบัน


 โดยที่สภาผู้แทนราษฎรลงมติว่า สมควรแก้ไขพระธรรมนูญศาลยุติธรรม
เพื่อให้เหมาะสมยิ่งขึ้น


 จึงมีพระบรมราชโองการให้ตราพระราชบัญญัติขึ้นไว้โดยคำแนะนำและ
ยินยอมของสภาผู้แทนราษฎร ดังต่อไปนี้


 มาตรา ๑
พระราชบัญญัตินี้ให้เรียกว่า พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติม
พระธรรมนูญศาลยุติธรรม พุทธศักราช ๒๔๘๒


 มาตรา ๒*
ให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ตั้งแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษา
เป็นต้นไป
และให้ใช้บังคับแก่บรรดาคดีที่ได้ยื่นฟ้องภายหลังวันใช้พระราชบัญญัตินี้
 *[รก.๒๔๘๒/-/๑๐๙๗/๑๒ ตุลาคม ๒๔๘๒]


 มาตรา ๓
ให้เพิ่มความต่อไปนี้เข้าเป็นวรรคสาม ของมาตรา ๑ แห่ง
พระธรรมนูญศาลยุติธรรม

 ให้ประธานศาลฎีกามีหน้าที่วางระเบียบราชการฝ่ายตุลาการของศาลทั้งหลาย
เพื่อให้กิจการของศาลดำเนินไปโดยเรียบร้อยและเป็นระเบียบเดียวกัน ทั้งนี้โดยอนุมัติรัฐมนตรี ว่าการกระทรวงยุติธรรม
อนึ่งเพื่อระมัดระวังการที่จะใช้ระเบียบวิธีการต่าง ๆ ที่ตั้งขึ้นโดย กฎหมายหรือโดยประการอื่นให้เป็นไปโดยถูกต้อง
ให้ประธานศาลฎีกามีอำนาจแนะนำหรือตักเตือนผู้พิพากษาศาลทั้งหลายในการปฏิบัติตามระเบียบวิธีการนั้น
ๆ และในการอื่น ๆ


 มาตรา ๔ ให้ยกเลิกความในมาตรา ๘
แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม และ
ใช้ความต่อไปนี้แทน

 มาตรา ๘
ให้มีประธานศาลฎีกาประจำศาลฎีกาหนึ่งนาย และให้มีอธิบดี ผู้พิพากษาประจำศาลอุทธรณ์
ศาลแพ่ง และศาลอาญา ศาลละหนึ่งนาย

 เมื่อตำแหน่งประธานศาลฎีกาหรืออธิบดีผู้พิพากษาในศาลใดว่างลงหรือเมื่อประธานศาลฎีกาหรืออธิบดีผู้พิพากษาไม่อยู่ปฏิบัติหน้าที่
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม จะกำหนดให้ผู้พิพากษานายหนึ่งเป็นผู้ทำการแทนชั่วคราวก็ได้


 มาตรา ๕ ให้ยกเลิกความในมาตรา ๙
แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม และ
ใช้ความต่อไปนี้แทน

 มาตรา ๙
ในศาลชั้นต้นทุกศาลนอกจากศาลแพ่งและศาลอาญา ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมกำหนดให้ผู้พิพากษาของศาลนั้นนายหนึ่งทำการเป็นผู้พิพากษาหัวหน้าศาล

 ถ้าศาลฎีกา ศาลอุทธรณ์ หรือศาลชั้นต้นศาลใดศาลหนึ่งแบ่งออกเป็นสองแผนกหรือกว่านั้นขึ้นไป
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมจะกำหนดให้ผู้พิพากษานายหนึ่งของแผนกใดทำการเป็นผู้พิพากษาหัวหน้าในแผนกนั้นก็ได้

 เมื่อใดตำแหน่งผู้พิพากษาหัวหน้าศาลหรือหัวหน้าแผนกว่างลง หรือผู้พิพากษาหัวหน้าศาลหรือหัวหน้าแผนกไม่อยู่ปฏิบัติหน้าที่
ให้ผู้พิพากษาอาวุโสในศาลนั้นหรือในแผนกนั้น เป็นผู้ทำการแทนชั่วคราว


 มาตรา ๖ ให้ยกเลิกความในมาตรา ๑๐
แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม และใช้ความต่อไปนี้แทน

 มาตรา ๑๐ ประธานศาลฎีกา
อธิบดีผู้พิพากษา หรือผู้พิพากษาหัวหน้าศาล หรือผู้ทำการแทน
ต้องรับผิดชอบในงานของศาลให้เป็นไปโดยเรียบร้อย และมีหน้าที่ดังต่อไปนี้

 (๑) ระมัดระวังการที่จะใช้ระเบียบวิธีการต่าง ๆ ที่ตั้งขึ้นโดยกฎหมาย
หรือโดยประการอื่น ให้เป็นไปโดยถูกต้อง
เพื่อให้การพิจารณาพิพากษาคดีเสร็จเด็ดขาดไปโดยรวดเร็ว

 (๒) ให้คำแนะนำแก่ผู้พิพากษาในศาลของตนในข้อขัดข้อง เนื่องในการปฏิบัติหน้าที่ของผู้พิพากษา

 (๓) ร่วมมือกับเจ้าพนักงานฝ่ายปกครองท้องที่ในบรรดากิจการอันเกี่ยวกับ
การจัดวางระเบียบ และดำเนินการงานส่วนธุระการของศาล

 (๔) ทำรายงานการคดีและกิจการของศาลส่งไปตามระเบียบ และให้มีอำนาจดังต่อไปนี้

 (๑)
นั่งพิจารณาและพิพากษาคดีใด ๆ ของศาลนั้นหรือเมื่อได้ตรวจ
สำนวนคดีใดแล้วมีอำนาจลงลายมือชื่อในคำพิพากษาหรือทำความเห็นแย้งได้

 (๒)
สั่งคำร้องคำขอต่าง ๆ ที่ยื่นต่อตนตามบทบัญญัติแห่งกฎหมาย
ว่าด้วยวิธีพิจารณาความ


 มาตรา ๗ ให้ยกเลิกมาตรา ๑๑
แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรมนั้นเสีย


 มาตรา ๘ ให้ยกเลิกความในมาตรา ๑๒
แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม และใช้ความต่อไปนี้แทน

 มาตรา ๑๒
ให้ผู้พิพากษาหัวหน้าแผนกเป็นผู้รับผิดชอบให้งานในแผนกดำเนินไปโดยเรียบร้อยตามที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวงที่ได้จัดตั้งแผนกนั้นขึ้นหรือตามคำสั่งของประธานศาลฎีกา
อธิบดีผู้พิพากษา หรือผู้พิพากษาหัวหน้าศาลนั้น


 มาตรา ๙ ให้ยกเลิกความในมาตรา ๑๓
แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม และใช้ความต่อไปนี้แทน

 มาตรา ๑๓
ให้ตั้งข้าหลวงยุติธรรมขึ้น ส่วนจำนวนและตำแหน่งประจำจะอยู่ ณ ที่ใด
และมีเขตอำนาจเพียงไรนั้นให้เป็นไปตามที่จะกำหนดไว้ในพระราชกฤษฎีกาตั้งข้าหลวงยุติธรรม
ผู้ที่เป็นข้าหลวงยุติธรรมให้เลือกตั้งจากผู้พิพากษา

 เมื่อตำแหน่งข้าหลวงยุติธรรมว่างลง หรือเมื่อข้าหลวงยุติธรรมไม่อยู่ปฏิบัติหน้าที่
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมจะกำหนดให้ผู้พิพากษานายหนึ่งเป็นผู้ทำการแทนข้าหลวงยุติธรรมชั่วคราวก็ได้

 ให้ข้าหลวงยุติธรรมมีอำนาจและหน้าที่อย่างเดียวกับอธิบดีผู้พิพากษา
ดังที่ระบุไว้ในมาตรา ๑๐ แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม
และให้มีอำนาจ

 (๑) สั่งให้ผู้พิพากษาและจ่าศาลรายงานเกี่ยวด้วยคดีใด ๆ หรือรายงานกิจการอื่น
ๆ ของศาลซึ่งอยู่ในเขตอำนาจของตน
  (๒) นั่งพิจารณาและพิพากษาคดีในศาลทุกศาลซึ่งอยู่ภายในเขตอำนาจของตน 
หรือเมื่อได้ตรวจสำนวนคดีใดแล้ว มีอำนาจลงลายมือชื่อในคำพิพากษา
หรือทำความเห็นแย้งได้

 (๓) ในกรณีจำเป็นสั่งให้ผู้พิพากษาคนหนึ่งคนใดในศาลหนึ่งซึ่งอยู่ในเขตอำนาจ
ของตนไปช่วยทำหน้าที่ชั่วคราวในอีกศาลหนึ่ง
แล้วรายงานไปยังกระทรวงยุติธรรมทันที


 มาตรา ๑๐ ให้ยกเลิกความในมาตรา
๑๕ แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม และ
ใช้ความต่อไปนี้แทน

 มาตรา ๑๕
ศาลแขวงมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีและมีอำนาจทำการ
ไต่สวนหรือออกคำสั่งใด ๆ
ซึ่งผู้พิพากษานายเดียวมีอำนาจดังที่ระบุไว้ในมาตรา ๒๑ และ มาตรา ๒๒ อนุมาตรา ๑ ถึงอนุมาตรา ๔
แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม แต่เมื่อได้พิจารณาพยานหลักฐานแห่งคดีไปแล้วปรากฏว่าโทษของจำเลยควรจำคุกเกินกว่าหกเดือน
หรือปรับเกินกว่าห้าร้อยบาท หรือทั้งจำทั้งปรับเกินกว่านี้ก็ให้ศาลแขวงทำความเห็นส่งสำนวนไปให้ศาลอาญาหรือศาลจังหวัดพิพากษาแล้วแต่กรณี

 มาตรา ๑๑ ให้ยกเลิกความในมาตรา
๑๘ แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม และ
ใช้ความต่อไปนี้แทน

 มาตรา ๑๘
ห้ามมิให้ศาลใดศาลหนึ่งรับคดีซึ่งศาลอื่นได้สั่งรับประทับ
ฟ้องโดยชอบแล้วไว้พิจารณาพิพากษา
เว้นแต่คดีนั้นจะได้โอนมาตามบทบัญญัติแห่งกฎหมาย
ว่าด้วยวิธีพิจารณาความ


 มาตรา ๑๒ ให้ยกเลิกความในมาตรา
๒๐ แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม 
และใช้ความต่อไปนี้แทน

 มาตรา ๒๐
ศาลฎีกามีอำนาจพิจารณาพิพากษาบรรดาคดีที่อุทธรณ์
คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์
ตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายว่าด้วยการฎีกา
นอกจากนี้ ให้ศาลฎีกามีอำนาจวินิจฉัยชี้ขาดคดีที่ศาลฎีกามีอำนาจวินิจฉัยได้ตามกฎหมายอื่น

 คดีใดซึ่งศาลฎีกาได้พิจารณาพิพากษาแล้ว คู่ความหามีสิทธิที่จะทูลเกล้า ฯ
ถวายฎีกาคัดค้านคดีนั้นต่อไปอีกไม่

  มาตรา ๑๓ ให้ยกเลิกความในมาตรา
๒๒ แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม 
และใช้ความต่อไปนี้แทน
  มาตรา ๒๒ ในศาลชั้นต้นผู้พิพากษานายเดียวมีอำนาจเกี่ยวแก่คดี
ซึ่งอยู่ในอำนาจของศาลนั้นดังต่อไปนี้

 (๑) ทำการไต่สวนและวินิจฉัยชี้ขาดคำร้องหรือคำขอที่ยื่นต่อศาลในคดีแพ่ง

 (๒) ทำการไต่สวนมูลฟ้องและมีคำสั่งในคดีอาญา

 (๓) พิจารณาพิพากษาคดีแพ่งซึ่งราคาทรัพย์สินที่พิพาทหรือจำนวนเงิน
ที่ฟ้องไม่เกินห้าร้อยบาท
หรือเป็นคดีไม่มีทุนทรัพย์นอกจากคดีที่เกี่ยวด้วยสิทธิตามสภาพบุคคล 
และสิทธิในครอบครัว

 (๔) พิจารณาพิพากษาคดีอาญาซึ่งอัตราโทษอย่างสูงตามที่กฎหมายกำหนด
ไว้ให้จำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินสองพันบาท
หรือทั้งจำทั้งปรับ แต่ทั้งนี้ จะลงโทษจำคุกเกินหกเดือน หรือปรับเกินห้าร้อยบาท
หรือทั้งจำทั้งปรับเกินกว่านี้หาได้ไม่

 (๕) พิจารณาคดีแพ่งซึ่งราคาทรัพย์สินที่พิพาท หรือจำนวนเงินที่ฟ้อง
เกินกว่าห้าร้อยบาทขึ้นไปแต่ไม่เกินสองพันบาท
หรือคดีอาญาซึ่งมีอัตราโทษอย่างสูงตามที่กฎหมายกำหนดไว้ให้จำคุกเกินกว่าสามปีขึ้นไปแต่ไม่เกินเจ็ดปีหรือปรับเกินกว่าสองพันบาท
หรือทั้งจำปรับ

 ในคดีที่ผู้พิพากษานายเดียวมีแต่เพียงอำนาจพิจารณาไม่มีอำนาจพิพากษา
ตามอนุมาตรา ๔ และอนุมาตรา ๕ นั้นเมื่อจะพิพากษาคดีจะต้องมีผู้พิพากษาอีกอย่างน้อย
นายหนึ่งตรวจสำนวนและลงลายมือชื่อในคำพิพากษาเป็นองค์คณะด้วย



 มาตรา ๑๔ ให้ยกเลิกความในมาตรา
๒๓ แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม 
และใช้ความต่อไปนี้แทน

 มาตรา ๒๓
ศาลชั้นต้นนอกจากศาลแขวงต้องมีผู้พิพากษาอย่างน้อยสองนาย
จึงเป็นองค์คณะพิจารณาพิพากษาคดีแพ่งและคดีอาญาทั้งปวง

 เมื่อผู้พิพากษาไม่สามารถจะนั่งพิจารณาความให้ครบองค์คณะได้ ให้ผู้พิพากษาที่จะนั่งพิจารณาคดีนั้นมีอำนาจเชิญบุคคลที่มีลักษณะดังจะกล่าวต่อไปนี้นั่งเป็นสำรองผู้พิพากษาเพื่อให้ครบองค์คณะ

 (๑)
เป็นผู้ที่มีคุณสมบัติเช่นเดียวกับคุณสมบัติของผู้ที่มีสิทธิสมัครสอบเข้าเป็นข้าราชการพลเรือน
ตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการพลเรือน แต่ต้องมีอายุตั้งแต่ ๒๕ ปี ขึ้นไป

 (๒) เป็นข้าราชการประจำการหรือนอกประจำการตั้งแต่ชั้นประจำแผนกขึ้นไป หรือผู้ที่เป็นเนติบัณฑิตไทย
หรือได้รับปริญญาตรีหรือประกาศนียบัตร หรือปริญญาในทางกฎหมายในต่างประเทศ

 เมื่อได้เชิญผู้ใดมาเป็นสำรองผู้พิพากษาให้ช่วยพิจารณาคดีดังกล่าวมาข้างบนนั้นแล้ว
ให้รายงานต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมทันที

 ถ้าได้มีการร้องคัดค้านผู้ที่เชิญมาเป็นสำรองผู้พิพากษา
ให้ผู้พิพากษาที่พิจารณาคดีเชิญบุคคลอื่นมาเป็นสำรองผู้พิพากษาแทนต่อไป
การใดที่ศาลได้จัดทำไปก่อนมีการคัดค้าน เป็นอันสมบูรณ์


 มาตรา ๑๕
บรรดาอำนาจและหน้าที่ของอธิบดีศาลฎีกาเกี่ยวแก่คดีความที่ค้างชำระอยู่ก่อนวันใช้พระราชบัญญัตินี้
และบรรดาอำนาจและหน้าที่ของอธิบดีศาลฎีกาตามบทกฎหมายอื่นนั้น ให้เป็นอำนาจและหน้าที่ของประธานศาลฎีกา

ผู้รับสนองพระบรมราชโองการ
 พิบูลสงคราม
 นายกรัฐมนตรี

สุนันทา/แก้ไข
๓๐/๑๑/๔๔
A+B (C)