ประกาศกระทรวงพาณิชย์
เรื่อง กำหนดชนิด และลักษณะของมาตรวัดปริมาตรน้ำ
รายละเอียดของวัสดุที่ใช้ผลิต และอัตราเผื่อเหลือเผื่อขาด
 

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา
๕ มาตรา ๘ วรรคสอง มาตรา ๑๖ และมาตรา ๒๖ แห่งพระราชบัญญัติมาตราชั่งตวงวัด
พ.ศ. ๒๕๔๒ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติมาตราชั่งตวงวัด (ฉบับที่
๓) พ.ศ. ๒๕๕๗ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์โดยคำแนะนำของคณะกรรมการชั่งตวงวัดออกประกาศไว้
ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑[๑] ประกาศนี้ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนดเก้าสิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ข้อ ๒ ในประกาศนี้
ระบบการวัดปริมาตรน้ำ (Water Measurement Systems) หมายความว่า ระบบที่ประกอบด้วยมาตรวัดปริมาตรน้ำ อุปกรณ์ควบ และอุปกรณ์เสริม
อุปกรณ์ควบ (Ancillary Device) หมายความว่า
อุปกรณ์ใช้งานพิเศษเฉพาะที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับผลของการวัด เช่น ส่วนตั้งศูนย์ ส่วนพิมพ์ค่า
ส่วนแสดงราคา ส่วนแสดงผลรวม ส่วนแปลงค่าหรือส่วนตั้งปริมาณจ่ายล่วงหน้า
อุปกรณ์เสริม (Associated Device) หมายความว่า
ส่วนหรืออุปกรณ์ที่นอกเหนือจากอุปกรณ์ควบที่จำเป็นต้องใช้เพื่อเพิ่มความเชื่อมั่นในผลการวัดอย่างถูกต้อง
หรือมุ่งใช้เพื่อช่วยให้การดำเนินการในการวัดสะดวกยิ่งขึ้น หรือเป็นอุปกรณ์ที่มีผลกระทบต่อความแม่นยำในการวัด
เช่น เครื่องกำจัดไอ ไส้กรอง ปั๊ม วาล์ว หรือท่อ
ส่วนตั้งศูนย์ (Zero Setting Devices) หมายความว่า ส่วนที่ใช้ปรับให้มาตรวัดแสดงค่าเป็นศูนย์
ส่วนแสดงค่า (Indicating Devices) หมายความว่า
ส่วนของมาตรวัดที่ใช้แสดงค่าปริมาณของสิ่งที่วัด
ขั้นหมายมาตรา (Scale Marks) หมายความว่า ขีด
หรือเครื่องหมายอื่น ๆ บนที่แสดงค่าซึ่งใช้ระบุค่าปริมาณที่วัด
ค่าขั้นหมายมาตรา (Principal Scale Marks) หมายความว่า ค่าที่แสดงเป็นหน่วยของปริมาณของความแตกต่างระหว่างค่าของขั้นหมายมาตรา
๒ ขั้นที่ต่อเนื่องกัน ในกรณีที่เป็นการแสดงค่าแบบแอนะล็อก หรือความแตกต่างระหว่างค่าที่แสดง
๒ ค่าที่ต่อเนื่องกัน ในกรณีที่เป็นการแสดงค่าแบบดิจิทัล
ช่องขั้นหมายมาตรา (Scale Interval) หมายความว่า
ระยะระหว่างสองขั้นหมายมาตราที่ติดต่อกันโดยวัดตามแนวกึ่งกลางของขั้นหมายมาตราที่เล็กที่สุด
ปริมาณน้อยที่สุดที่วัดได้ของระบบ (Minimum Measured Quantity : MMQ) หมายความว่า ปริมาณน้อยที่สุดที่ระบบการวัดปริมาณนาสามารถวัดได้อย่างถูกต้อง
ค่าเบี่ยงเบนปริมาตรจำเพาะน้อยที่สุด
(Minimum Specified Quantity Deviation : Emin) หมายความว่า อัตราเผื่อเหลือเผื่อขาดสำหรับการวัดปริมาณน้อยที่สุดที่วัดได้ของระบบ
อัตราการไหล (Flowrate : Q) หมายความว่า ปริมาณของของเหลวที่ไหลผ่านมาตรวัดต่อหนึ่งหน่วยเวลา
อัตราการไหลต่ำสุด (Minimum Flowrate : Q๑) หมายความว่า อัตราการไหลต่ำสุดที่มาตรวัดสามารถทำงานได้
โดยความคลาดเคลื่อนของมาตรวัดไม่เกินไปกว่าอัตราเผื่อเหลือเผื่อขาดที่กำหนด
อัตราการไหลเปลี่ยนช่วง (Transitional Flowrate : Q๒) หมายความว่า ค่าอัตราการไหลที่แบ่งช่วงการไหลข้างต่ำและช่วงการไหลข้างสูง
และเป็นจุดที่เปลี่ยนค่าอัตราเผื่อเหลือเผื่อขาดที่กำหนดตามช่วงการไหลนั้น
ๆ
อัตราการไหลสูงสุด (Permanent Flowrate : Q๓) หมายความว่า อัตราการไหลสูงสุดที่มาตรวัดสามารถทำงานได้โดยไม่เกิดความเสียหายกับตัวมาตรวัด
และความคลาดเคลื่อนของการวัดปริมาตรของมาตรวัดไม่เกินไปกว่าอัตราเผื่อเหลือเผื่อขาดที่กำหนด
อัตราการไหลทนทานสูงสุด (Overload Flowrate : Q๔) หมายความว่า อัตราการไหลสูงสุดที่มาตรวัดสามารถทำงานได้โดยไม่เกิดความเสียหายกับตัวมาตรวัด
และความคลาดเคลื่อนของมาตรวัดไม่เกินไปกว่าอัตราเผื่อเหลือเผื่อขาดที่กำหนดภายในช่วงระยะเวลาหนึ่ง
ซึ่งมีค่าสูงกว่าอัตราการไหลสูงสุด
อัตราการไหลระบุ หมายความว่า อัตราการไหลที่มาตรวัดทำงานอย่างปกติทั้งต่อเนื่องและไม่ต่อเนื่องได้
โดยความคลาดเคลื่อนของมาตรวัดไม่เกินไปกว่าอัตราเผื่อเหลือเผื่อขาดที่กำหนดและอัตราการไหลระบุมีค่าเป็น
๐.๕ เท่าของอัตราการไหลสูงสุด
ช่วงการไหลข้างต่ำ (Lower Flowrate Zone) หมายความว่า ช่วงการไหลที่ต่ำกว่าอัตราการไหลเปลี่ยนช่วงไปจนถึงช่วงอัตราการไหลต่ำสุด
ช่วงการไหลข้างสูง (Upper Flowrate Zone) หมายความว่า ช่วงการไหลตั้งแต่อัตราการไหลเปลี่ยนช่วงไปจนถึงอัตราการไหลทนทานสูงสุด
อัตราเผื่อเหลือเผื่อขาด (Maximum Permissible Errors : MPE) หมายความว่า ค่าความคลาดเคลื่อนที่ยอมให้ได้สูงสุดของมาตรวัดนั้น
ๆ

ลักษณะ ๑
เครื่องวัดที่อยู่ในบังคับแห่งพระราชบัญญัติมาตราชั่งตวงวัด
พ.ศ. ๒๕๔๒
ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติมาตราชั่งตวงวัด (ฉบับที่
๓) พ.ศ. ๒๕๕๗
 

ข้อ ๓ ให้มาตรวัดปริมาตรน้ำซึ่งเป็นการวัดปริมาณน้ำสำหรับอุปโภคและบริโภคอย่างต่อเนื่องผ่านระบบท่อ
และแสดงผลการวัดต่อเนื่องโดยมีอุณหภูมิทางเข้ามาตรวัดปริมาตรน้ำมีค่าตั้งแต่ ๐.๑ ไม่เกิน ๕๐ องศาเซลเซียส เป็นเครื่องวัดที่อยู่ในบังคับแห่งพระราชบัญญัติมาตราชั่งตวงวัด พ.ศ. ๒๕๔๒ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติมาตราชั่งตวงวัด (ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๕๗
มาตรวัดปริมาตรน้ำ
คือ เครื่องมือที่ได้รับการออกแบบเพื่อใช้วัดและส่งจ่ายน้ำโดยปริมาตรและมีส่วนแสดงค่าเพื่อแสดงผลการวัด

ลักษณะ ๒
ลักษณะ รายละเอียดวัสดุที่ใช้ผลิต และอัตราเผื่อเหลือเผื่อขาด
 

หมวด ๑
บททั่วไป
 

ข้อ ๔ มาตรวัดปริมาตรน้ำ ที่ใช้ในการซื้อขาย หรือแลกเปลี่ยนสินค้ากับผู้อื่น
หรือการให้บริการวัด หรือการใช้มาตรวัดเพื่อประโยชน์ในการคำนวณค่าตอบแทน ค่าภาษีอากรและค่าธรรมเนียม
ต้องมีลักษณะตามที่กำหนดไว้ในประกาศนี้
ผู้ใดประสงค์จะผลิตหรือนำเข้ามาตรวัดที่มีลักษณะแตกต่างไปจากที่กำหนดไว้ในประกาศนี้ต้องผ่านการตรวจสอบจากสำนักงานกลางก่อน
หากผลการตรวจสอบปรากฏว่าลักษณะของมาตรวัดดังกล่าวมีมาตรฐานไม่แตกต่างไปจากที่กำหนดไว้ในประกาศนี้
และรัฐมนตรีเห็นชอบแล้ว ก็ให้พนักงานเจ้าหน้าที่ให้คำรับรองมาตรวัดดังกล่าวได้

ข้อ ๕ มาตรวัดปริมาตรน้ำ ต้องทำให้ถาวรและไม่เป็นเครื่องมือของการฉ้อโกงได้สะดวก
มาตรวัดปริมาตรน้ำ
ต้องทำด้วยวัสดุที่ดี มีการออกแบบและสร้างขึ้นในลักษณะที่เมื่อใช้งานอย่างปกติธรรมดาแล้วต้องมีความถูกต้องอยู่เสมอ
ส่วนประกอบของมาตรวัดต้องทำงานได้อย่างต่อเนื่อง
ไม่ชำรุด โค้งงอ หรือผิดเพี้ยนไปจากเดิม จนทำให้มีผลต่อความถูกต้องของมาตรวัด ในกรณีที่มีการปรับแต่งมาตรวัดซึ่งปรับแต่งแล้วต้องรักษาสภาพความถูกต้องได้อย่างเหมาะสม
ในกรณีที่จำเป็น
สำนักงานกลางอาจทำการทดสอบต้นแบบของมาตรวัดตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่รัฐมนตรีโดยคำแนะนำของคณะกรรมการประกาศกำหนดก็ได้

ข้อ ๖ มาตรวัดปริมาตรน้ำต้องแสดงรายละเอียดดังต่อไปนี้
ไว้บนเครื่อง โดยต้องทำให้อ่านง่าย ชัดเจน และลบเลือนยาก
(๑) ชื่อ หรือเครื่องหมายการค้าของผู้ผลิต ผู้นำเข้า หรือผู้ขาย
(๒) รุ่นซึ่งระบุแบบของเครื่อง
(๓) เลขลำดับประจำเครื่องที่พนักงานเจ้าหน้าที่กำหนด
ความในวรรคหนึ่งมิให้ใช้บังคับกับส่วนประกอบที่แยกออกจากมาตรวัด
ซึ่งจำเป็นต่อการวัดและไม่มีผลกระทบต่อความถูกต้องของการวัดนั้น หรือมาตรวัดซึ่งโดยสภาพไม่สามารถแสดงรายละเอียดดังกล่าวได้
หรือเมื่อแสดงแล้วจะทำให้เกิดความเสียหายแก่มาตรวัดนั้น

ข้อ ๗ ความเที่ยงของมาตรวัดปริมาตรน้ำต้องอยู่ภายในอัตราเผื่อเหลือเผื่อขาดที่กำหนดไว้ในประกาศนี้
อัตราเผื่อเหลือเผื่อขาดสำหรับการให้คำรับรองชั้นแรกและการให้คำรับรองชั้นหลัง
ให้เป็นไปตามที่กำหนดไว้ในข้อ ๑๘
อัตราเผื่อเหลือเผื่อขาดสำหรับการตรวจสอบมาตรวัดที่ใช้งานแล้ว
ให้เป็นสองเท่าของอัตราเผื่อเหลือเผื่อขาดสำหรับการให้คำรับรองชั้นแรก

ข้อ ๘ มาตรวัดปริมาตรน้ำต้องมีส่วนแสดงค่าปริมาณที่วัดที่เหมาะสมและมีจำนวนเพียงพอกับการใช้งาน

ข้อ ๙ การแสดงค่าของมาตรวัดปริมาตรน้ำต้องมีลักษณะ
ดังต่อไปนี้
(๑) การแสดงค่าแบบแอนะล็อก
(ก) ขั้นหมายมาตราและส่วนชี้ค่า ต้องได้รับการออกแบบอย่างเหมาะสมและทำงานสัมพันธ์กัน
(ข) ขั้นหมายมาตรา ตัวเลข ตัวอักษร หรือสัญลักษณ์ต่าง ๆ ต้องอ่านง่าย ชัดเจน และลบเลือนยาก
(ค) ถ้ามีส่วนแสดงค่าหลายแห่ง ทุกแห่งต้องแสดงค่าสอดคล้องกัน
(ง) ถ้ามีส่วนพิมพ์ค่า ค่าที่พิมพ์ต้องสอดคล้องกับค่าที่แสดง
(๒) การแสดงค่าแบบดิจิทัล
(ก) การแสดงค่าไม่ว่าจะใช้ตัวเลข ตัวอักษร หรือสัญลักษณ์อื่นใดมาประกอบกันหรือไม่ก็ตาม
ต้องไม่ทำให้เกิดความสับสนในการอ่านค่า
(ข) ถ้ามีส่วนแสดงค่าหลายแห่ง ทุกแห่งต้องแสดงค่าถูกต้องตรงกัน
(ค) ถ้ามีส่วนแสดงค่าทั้งแบบดิจิทัลและแบบแอนะล็อก การแสดงค่าแบบดิจิทัลต้องสอดคล้องกับการแสดงค่าแบบแอนะล็อก
(ง) ถ้ามีส่วนพิมพ์ค่า ค่าที่พิมพ์ต้องถูกต้องตรงกับค่าที่แสดง
(๓) การแสดงค่าของเครื่องวัดที่คำนวณราคาได้ จำนวนเงินต้องมีความถูกต้องสอดคล้องกับปริมาณการวัดที่แสดง

ข้อ ๑๐ เครื่องหมายของบรรดาตัวควบคุมการทำงาน
ส่วนแสดงค่าและอุปกรณ์ต่าง ๆ รวมทั้งสวิตช์ของมาตรวัดปริมาตรน้ำ ต้องทำให้อ่านง่าย
ชัดเจน และลบเลือนยาก

ข้อ ๑๑ มาตรวัดปริมาตรน้ำต้องมีที่สำหรับผนึก เพื่อป้องกันการปรับเปลี่ยนแก้ไขภายหลังการตรวจรับรองแล้ว
ซึ่งจะทำการแก้ไข ดัดแปลง หรือซ่อมแซมมาตรวัดนั้นได้ก็ต่อเมื่อต้องทำลายผนึกก่อน

ข้อ ๑๒ หากมีโปรแกรมที่ใช้กับมาตรวัดปริมาตรน้ำ และโปรแกรมดังกล่าวมีผลต่อความเที่ยงของมาตรวัด
(๑) โปรแกรมดังกล่าวต้องไม่ทำให้ความเที่ยงของมาตรวัดคลาดเคลื่อนเกินอัตราเผื่อเหลือเผื่อขาด หรือแสดงค่า พิมพ์ค่า คำนวณหรือบันทึกค่าผลการวัดคลาดเคลื่อนเกินอัตราเผื่อเหลือเผื่อขาดหลังจากตรวจสอบให้คำรับรอง
และต้องจัดให้มีวิธีการป้องกันการแก้ไขหรือปรับแต่งหรือดัดแปลงโปรแกรมด้วยวิธีผนึกทางกล (mechanical seal) หรือวิธีผนึกทางอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic seal เช่น Audit trail) หรือทั้งสองวิธีควบคู่กัน
(๒) ผู้ประกอบธุรกิจเกี่ยวกับเครื่องวัดหรือผู้ครอบครอง ต้องแสดงชื่อ รุ่น และหมายเลขประจำโปรแกรม (Software Identification) บนส่วนแสดงค่า และหรือส่วนบันทึกค่าทุกครั้งที่มีการปิดเปิดมาตรวัด
หรือสามารถเรียกดูได้เมื่อผู้ใช้งานหรือผู้ที่เกี่ยวข้องต้องการ
(๓) ผู้ประกอบธุรกิจเกี่ยวกับเครื่องวัดหรือผู้ครอบครอง ต้องจัดทำคู่มือการใช้งานโปรแกรมให้ครบถ้วนตามการใช้งานมาตรวัด และต้องแสดงให้พนักงานเจ้าหน้าที่หรือนายตรวจชั่งตวงวัดตรวจสอบได้เสมอ
สำหรับโปรแกรมที่ใช้งานในส่วนต่อขยายเพิ่มเติมออกไปจากมาตรวัด
ผู้ประกอบธุรกิจเกี่ยวกับเครื่องวัดหรือผู้ครอบครอง ต้องดำเนินการ ดังต่อไปนี้
(๑) แจ้งชื่อ รุ่น หมายเลขประจำโปรแกรม (Software Identification) พร้อมเจ้าของผลิตภัณฑ์โปรแกรม ตลอดจนรายละเอียดต่าง ๆ ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่
ณ สำนักงานกลางหรือสำนักงานสาขา ภายใน ๑๕ วันนับแต่วันที่ติดตั้งเสร็จ
(๒) แสดงชื่อรุ่น และหมายเลขประจาโปรแกรม (Software Identification) และข้อมูลที่จำเป็นบนเครื่องมืออุปกรณ์ส่วนต่อขยายอย่างชัดเจน ลบเลือนได้ยาก

หมวด ๒
มาตรวัดปริมาตรน้ำ
 

ข้อ ๑๓ มาตรวัดปริมาตรน้ำต้องมีลักษณะ ดังต่อไปนี้
(๑) มาตรวัดปริมาตรน้ำต้องได้รับการออกแบบให้มีส่วนวัด ส่วนประมวลผล และส่วนแสดงค่าปริมาตร
โดยต้องสามารถทำการวัดปริมาตรน้ำด้วยส่วนวัดอย่างต่อเนื่อง และแปลงปริมาตรของน้ำซึ่งถูกวัดไปประมวลผล
แล้วแสดงค่าปริมาตรน้ำที่วัดได้
(๒) ถ้ามาตรวัดปริมาตรน้ำได้รับการออกแบบเพื่อติดตั้งในลักษณะที่ยอมให้กระแสน้ำไหลย้อนกลับผ่านมาตรวัดปริมาตรน้ำได้
เมื่อกระแสน้ำไหลย้อนกลับผ่านมาตรวัดปริมาตรน้ำ ส่วนวัดและส่วนแสดงค่าต้องเคลื่อนที่ย้อนกลับ
และต้องไม่ทำให้มาตรวัดปริมาตรน้ำเกิดความเสียหายหรือทำให้ความเที่ยงตรงในการวัดลดน้อยลง
(๓) มาตรวัดปริมาตรน้ำต้องทำจากวัสดุคงทนถาวรต่อการใช้งาน ไม่เกิดสนิมได้ง่าย
ไม่ทำปฏิกิริยาหรือเจือปนกับน้ำ และทนต่ออุณหภูมิที่เปลี่ยนแปลง
(๔) มาตรวัดปริมาตรน้ำต้องทนทานตลอดช่วงความดันใช้งานโดยไม่ทำให้ประสิทธิภาพการทำงานลดลง
ไม่ก่อให้เกิดน้ำรั่วซึมออกตามมาตรวัดปริมาตรน้ำ และไม่ทำให้รูปร่างมาตรวัดปริมาตรน้ำเปลี่ยนไปโดย
(ก) มาตรวัดปริมาตรน้ำขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางน้อยกว่า ๕๐ เซนติเมตร ต้องทนความดันได้อย่างน้อย
๑,๐๐๐ กิโลพาสคัล
(ข) มาตรวัดปริมาตรน้ำขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางตั้งแต่ ๕๐ เซนติเมตรขึ้นไป ต้องทนความดันได้อย่างน้อย
๖๐๐ กิโลพาสคัล
(๕) ความดันสูญเสียตกคร่อม มาตรวัดปริมาตรน้ำต้องไม่เกิน ๖๓ กิโลพาสคัล เมื่อใช้งานระหว่างอัตราการไหลต่ำสุดจนถึงอัตราการไหลสูงสุด
(๖) ส่วนแสดงค่า
(ก) ส่วนแสดงค่าต้องผนึกให้แน่นเพื่อป้องกันการเกิดฝ้า
(ข) ส่วนแสดงค่าที่มีการแสดงค่าย่อย ต้องแสดงค่าปริมาตรน้ำให้เข้าใจได้ง่ายและชัดเจน
(ค) การแสดงค่าปริมาตรน้ำอาจแสดงได้ในลักษณะอย่างหนึ่งอย่างใด ดังต่อไปนี้
๑) แสดงค่าแบบแอนะล็อก โดยมีขั้นหมายมาตราและมีตัวเลขกำกับขั้นหมายมาตราและจะประกอบด้วย
๑ ส่วน หรือหลายส่วนภายในหน้าปัดเดียวกันก็ได้
๒)
แสดงค่าแบบดิจิทัล
๓)
แสดงค่าทั้งแบบแอนะล็อก และแบบดิจิทัลร่วมกัน
(ง) มาตรวัดปริมาตรน้ำต้องแสดงค่าปริมาตรเป็นหน่วยลูกบาศก์เมตร โดย
๑)
ตัวเลขที่แสดงค่าปริมาตรเป็นจำนวนเต็มของลูกบาศก์เมตร ต้องไม่มีพหุคูณ
๒)
ตัวเลขที่แสดงค่าปริมาตรเป็นจานวนเต็มของลูกบาศก์เมตร และเศษของลูกบาศก์เมตรให้แสดงด้วยสีหรือวิธีการใด
ๆ ที่ทำให้เห็นแตกต่างกันอย่างชัดเจน
(จ) ส่วนแสดงค่าแบบดิจิทัล ชุดตัวเลขแบบดิจิทัล ต้องมีขนาดส่วนสูงไม่ต่ำกว่า ๔
มิลลิเมตร
(ฉ) ส่วนแสดงค่าแบบแอนะล็อก
๑)
ค่าขั้นหมายมาตรา ต้องแสดงค่าปริมาตรเป็นหน่วยลูกบาศก์เมตร และมีค่าเป็น ๑๐k โดยที่ k เป็นเลขจำนวนเต็มบวก จำนวนเต็มลบ หรือศูนย์
และให้แสดงสัญลักษณ์ไว้ด้านข้างของส่วนแสดงค่าโดยเรียงลำดับในลักษณะ
x ๑๐๐๐ , x ๑๐๐ , x ๑๐ , x ๑ , x ๐.๑ ,
x ๐.๐๑ , x ๐.๐๐๑
๒)
การหมุนของตัวชี้ค่าหรือขั้นหมายมาตราแผ่นวงกลม ให้หมุนในทิศทางตามเข็มนาฬิกา
๓)
ถ้าเป็นวงล้อมีตัวเลขกำกับ ให้หมุนในทิศทางหมุนขึ้น
(ช) ขั้นหมายมาตราตรวจรับรอง
๑) ต้องแสดงหน่วยเป็นลูกบาศก์เมตรเป็นค่า ๑ x ๑๐k ๒ x ๑๐k หรือ ๕ x ๑๐k โดยที่
k เป็นเลขจำนวนเต็มบวก จำนวนเต็มลบ หรือศูนย์
๒)
ส่วนแสดงค่าทั้งแบบแอนะล็อกและแบบดิจิทัลร่วมกันที่มีการแสดงค่าของขั้นหมายมาตราเล็กสุดอย่างต่อเนื่อง
ขั้นหมายมาตราตรวจรับรองบนส่วนแสดงค่าแบบแอนะล็อกมีค่าเท่ากับช่องว่างระหว่างขั้นหมายมาตรา
หรือมีค่าเท่ากับการแบ่งค่าของช่องว่างระหว่าง ๒ ค่าที่ติดกันตามรูปแบบ ๒ , ๕ หรือ ๑๐ ส่วนเท่า ๆ กัน
๓)
ส่วนแสดงค่าแบบดิจิทัลที่มีการแสดงค่าของขั้นหมายมาตราเล็กสุดไม่ต่อเนื่องขั้นหมายมาตราตรวจรับรองมีค่าเท่ากับค่าผลต่างระหว่างค่าขั้นหมายมาตราที่ติดกัน
๔)
ส่วนแสดงค่าที่มีการแสดงค่าต่อเนื่องของขั้นหมายมาตราเล็กสุด ช่องว่างระหว่างขั้นหมายมาตราตรวจรับรองต้องไม่น้อยกว่า
๑ มิลลิเมตร และไม่มากกว่า ๕ มิลลิเมตร
๕)
ขั้นหมายมาตราที่สอดคล้องกันต้องมีขนาดความกว้างเท่ากันเป็นเส้นตรงสม่ำเสมอกันและต้องมีความกว้างไม่เกินกว่า
๑/๔ เท่าของช่องว่างระหว่างขั้นหมายมาตรา
๖)
ตัวชี้ค่าต้องมีขนาดความกว้างไม่เกิน ๑ ใน ๔ ของช่องว่างระหว่างค่าขั้นหมายมาตราและไม่เกิน
๐.๕ มิลลิเมตร
๗)
ค่าขั้นหมายมาตราตรวจรับรองต้องอ่านได้เท่ากับหรือละเอียดกว่าค่าที่คำนวณได้จากสมการ
ดังต่อไปนี้
ชั้นความเที่ยง
ค่าขั้นหมายมาตราตรวจรับรอง
(ลูกบาศก์เมตร (ลบ.ม.))

แสดงค่าต่อเนื่องของขั้นหมายมาตรา
แสดงค่าไม่ต่อเนื่องของขั้นหมายมาตรา
ชั้นหนึ่ง
≤
Q๑
  (ลบ.ม./ชม.) x
  ๑.๕ (ชม.) x
  ๐.๐๐๒๕
≤
Q๑
(ลบ.ม./ชม.)
x ๑.๕
  (ชม.)
x ๐.๐๐๑๒๕
ชั้นสอง
≤
Q๑
(ลบ.ม./ชม.)
x ๑.๕
  (ชม.)
x ๐.๐๐๕๐
≤
Q๑
(ลบ.ม./ชม.)
x ๑.๕
  (ชม.)
x ๐.๐๐๒๕๐
(ซ) ส่วนแสดงค่าของมาตรวัดปริมาตรน้ำต้องสามารถแสดงค่าปริมาตรโดยปราศจากการหมุนกลับศูนย์
ดังต่อไปนี้
อัตราการไหลสูงสุด (Q๓)
(ลบ.ม./ชม.)
ส่วนแสดงค่าของมาตรวัดปริมาตรน้ำ
(อย่างน้อยที่สุด) (ลบ.ม.)
Q๓ ≤ ๖.๓
๙๙๙๙
๖.๓ < Q๓ ≤ ๖๓
๙๙๙๙๙
๖๓ < Q๓ ≤ ๖๓๐
๙๙๙๙๙๙
๖๓๐ < Q๓ ≤ ๖๓๐๐
๙๙๙๙๙๙๙
(๗) มาตรวัดปริมาตรน้ำที่สามารถปรับสัดส่วนของปริมาตรที่แสดงและปริมาตรของน้ำที่ไหลผ่านจริงได้ต้องมีที่สำหรับผนึกเพื่อป้องกันการปรับแก้ไข
(๘) ส่วนคำนวณและส่วนแสดงค่าแบบอิเล็กทรอนิกส์ต้องมีวิธีป้องกันการเปลี่ยนแปลงแก้ไขค่าตัวแปร
ค่าคงที่ใด ๆ ที่มีผลต่อความเที่ยงตรงของมาตรวัดปริมาตรน้ำ หรือมีการบันทึกเหตุการณ์การแก้ไขค่าดังกล่าว
(๙) อุปกรณ์ควบและอุปกรณ์เสริมอื่น ๆ ที่เชื่อมสัญญาณผ่านอุปกรณ์เชื่อมต่อสัญญาณภายนอกของมาตรวัดปริมาตรน้ำ
อุปกรณ์ควบและอุปกรณ์เสริมนั้น ต้องไม่ทำให้ผลการวัดและข้อมูลการวัดผิดไปและต้องไม่สามารถส่งคำสั่งหรือข้อมูลเข้ามาตรวัดปริมาตรน้ำ
ซึ่งทำให้มาตรวัดแสดงค่า พิมพ์ค่า คำนวณหรือบันทึกค่าผลการวัดปริมาตรผิดไปจากขณะที่ไม่มีอุปกรณ์ดังกล่าวเชื่อมต่ออยู่กับมาตรวัดปริมาตรน้ำและต้องปิดผนึกอุปกรณ์เชื่อมต่อสัญญาณภายนอกดังกล่าวด้วย
(๑๐) ในกรณีที่มาตรวัดปริมาตรน้ำขับเคลื่อนด้วยแม่เหล็ก มาตรวัดปริมาตรน้ำต้องมีอุปกรณ์ที่สามารถป้องกันสนามแม่เหล็กที่มีผลกระทบต่อความถูกต้อง

ข้อ ๑๔ มาตรวัดปริมาตรน้ำอาจมีส่วนตั้งศูนย์สำหรับส่วนแสดงค่าปริมาตร
ส่วนกลไกการหยุดการส่งจ่าย ส่วนพิมพ์ค่า ต้องมีลักษณะ ดังต่อไปนี้
(๑) ส่วนตั้งศูนย์สำหรับส่วนแสดงค่าปริมาตร
(ก) ส่วนแสดงค่าปริมาตรอาจให้มีส่วนตั้งศูนย์ ซึ่งสามารถปรับด้วยมือหรือด้วยระบบอัตโนมัติก็ได้
(ข) เมื่อเริ่มทำการตั้งศูนย์ ส่วนแสดงค่าปริมาตรต้องแสดงผลไม่แตกต่างไปจากผลการวัดที่ปรากฏอยู่เดิม
และจะแสดงค่าศูนย์เมื่อการตั้งศูนย์เสร็จสมบูรณ์
(ค) ส่วนตั้งศูนย์ต้องไม่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงใด ๆ ต่อผลการวัด เว้นแต่การเปลี่ยนไปแสดงค่าศูนย์
(ง) ในขณะที่ทำการวัด ต้องไม่มีวิธีการใดที่สามารถปรับส่วนแสดงค่าปริมาตรให้แสดงค่าเป็นศูนย์ได้
(จ) ในกรณีที่เป็นส่วนแสดงค่าแบบแอนะล็อก การแสดงค่าปริมาตรหลังจากการตั้งศูนย์ให้มีความคลาดเคลื่อนได้ไม่เกินกึ่งหนึ่งของค่าเบี่ยงเบนปริมาตรจาเพาะน้อยที่สุด
(Emin)
(ฉ) ในกรณีที่เป็นส่วนแสดงค่าแบบดิจิทัล การแสดงค่าปริมาตรหลังจากการตั้งศูนย์ต้องไม่มีความคลาดเคลื่อนและต้องแสดงค่าเป็นศูนย์เท่านั้น
(๒) ส่วนกลไกการหยุดการส่งจ่าย
(ก) ค่าขั้นหมายมาตราและหน่วยการวัดของส่วนกลไกการหยุดการส่งจ่ายต้องเป็นเช่นเดียวกับส่วนแสดงค่า
(ข) ต้องสามารถหยุดการส่งจ่ายได้แม่นยำ และในกรณีที่มาตรวัดสามารถตั้งค่าล่วงหน้าได้ปริมาตรหรือจำนวนเงินที่ตั้งค่าล่วงหน้าต้องแสดงค่าก่อนเริ่มทำการวัด
เมื่อหยุดการส่งจ่าย ส่วนแสดงค่าต้องแสดงปริมาตรส่งจ่ายหรือราคาซื้อขายรวมตรงกับค่าที่ได้ตั้งไว้ล่วงหน้า
(ค) ส่วนกำหนดการหยุดต้องทำให้กลไกการหยุดสามารถปรับระยะการหยุดได้ เพื่อให้ปริมาตรส่งจ่ายอยู่ในขอบเขตที่กำหนด
(๓) ส่วนพิมพ์ค่า ให้นำความในข้อ ๑๓ (๖) (ก) (ข) (ค) (ง) (จ) และ (ฉ) มาใช้บังคับโดยอนุโลม

ข้อ ๑๕ มาตรวัดปริมาตรน้ำต้องแสดงรายละเอียดดังต่อไปนี้
ให้เห็นได้ชัดเจนและลบเลือนยาก
(๑) ชั้นความเที่ยงของการวัด
(๒) อัตราการไหลสูงสุด
(๓) อัตราการไหลต่ำสุดหรืออัตราส่วนระหว่างอัตราการไหลสูงสุดกับอัตราการไหลต่ำสุด
(๔) ปีที่ผลิต
(๕) เครื่องหมายแสดงทิศทางของกระแสน้ำ
(๖) ค่าความดันใช้งานสูงสุด ถ้ามีค่ามากกว่า ๑๐๐๐ กิโลพาสคัล

ข้อ ๑๖ ความเที่ยงของระบบการวัดปริมาตรน้ำ แบ่งเป็น
๒ ชั้น ดังนี้
(๑) ชั้นหนึ่ง สัญลักษณ์ ๑ หรือ 1
(๒) ชั้นสอง สัญลักษณ์ ๒ หรือ 2

ข้อ ๑๗ มาตรวัดปริมาตรน้ำต้องได้รับออกแบบและผลิตอยู่บนพื้นฐานระหว่างค่าอัตราการไหลสูงสุด
(Q๓) หน่วยเป็นลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง และอัตราส่วนระหว่างอัตราการไหลสูงสุด
(Q๓) กับอัตราการไหลต่ำสุด (Q๑) ต้องมีลักษณะ ดังต่อไปนี้
(๑) ต้องมีอัตราการไหลสูงสุดหน่วยเป็นลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง เป็นค่าใดค่าหนึ่งตามรายการหรือค่าสูงกว่าหรือต่ำกว่าค่าอนุกรม
ดังต่อไปนี้
๑  ๑.๖  ๒.๕ ๔  ๖.๓
๑๐  ๑๖
 ๒๕
 ๔๐
 ๖๓
๑๐๐  ๑๖๐
 ๒๕๐  ๔๐๐
 ๖๓๐
๑๐๐๐  ๑๖๐๐  ๒๕๐๐
 ๔๐๐๐  ๖๓๐๐
(๒) ต้องมีอัตราส่วนระหว่างอัตราการไหลสูงสุดกับอัตราการไหลต่ำสุด เป็นค่าใดค่าหนึ่งตามรายการ
หรือค่าที่สูงกว่าค่าอนุกรม ดังต่อไปนี้
๐  ๒.๕  ๖  ๐  ๕  ๑.๕  ๐  ๐  ๓  ๐
๐๐  ๒๕  ๖๐  ๐๐  ๕๐  ๑๕  ๐๐  ๐๐  ๓๐  ๐๐
(๓) ต้องมีอัตราส่วนระหว่างอัตราการไหลเปลี่ยนช่วง (Q๒) กับอัตราการไหลต่าสุด (Q๑) เท่ากับ ๑.๖
(๔) ต้องมีอัตราส่วนระหว่างอัตราการไหลทนทานสูงสุด (Q๔) กับอัตราการไหลสูงสุด (Q๓) เท่ากับ ๑.๒๕
(๕) ความเที่ยงชั้นหนึ่ง คือ มาตรวัดปริมาตรน้ำที่มีอัตราการไหลสูงสุดตั้งแต่
๑๐๐ ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมงขึ้นไป และมีอัตราเผื่อเหลือเผื่อขาดตามที่กำหนดในข้อ ๑๘
ของประกาศนี้
(๖) ความเที่ยงชั้นสอง คือ มาตรวัดปริมาตรน้ำที่มีอัตราเผื่อเหลือเผื่อขาดตามที่กำหนดในข้อ
๑๘ ของประกาศนี้

ข้อ ๑๘ อัตราเผื่อเหลือเผื่อขาดสำหรับการให้คำรับรองชั้นแรกและการให้คำรับรองชั้นหลังของระบบการวัดปริมาตรน้ำ
ให้มีทั้งฝ่ายมากและฝ่ายน้อย ดังต่อไปนี้
ชั้นความเที่ยง
อัตราเผื่อเหลือเผื่อขาด
เทียบกับปริมาตรที่ทดสอบ (V)
ช่วงการไหลข้างต่ำ
ช่วงการไหลข้างสูง
ชั้นหนึ่ง
อุณหภูมิทางเข้ามาตรวัดปริมาตรน้ำ
- ตั้งแต่ ๐.๑ ถึง ๓๐ องศาเซลเซียส
- มากกว่า ๓๐ แต่ไม่เกิน ๕๐ องศาเซลเซียส


๓ % V
๓ % V


๑ % V
๒ % V
ชั้นสอง
อุณหภูมิทางเข้ามาตรวัดปริมาตรน้ำ
- ตั้งแต่ ๐.๑ ถึง ๓๐ องศาเซลเซียส
- มากกว่า ๓๐ แต่ไม่เกิน ๕๐ องศาเซลเซียส


๕ % V
๕ % V


๒ % V
๓ % V
ค่าความคลาดเคลื่อนของมาตรวัดทุกอัตราการไหลที่คลาดเคลื่อนในฝ่ายเดียวกันอย่างน้อยต้องมีค่าใดค่าหนึ่งไม่เกินกึ่งหนึ่งของอัตราเผื่อเหลือเผื่อขาด


ประกาศ ณ วันที่ ๒๖ กันยายน พ.ศ. ๒๕๖๑
สนธิรัตน์ สนธิจิรวงศ์
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์
ปุณิกา/ธนบดี/จัดทำ
๖ ธันวาคม ๒๕๖๑

[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๓๕/ตอนพิเศษ ๒๗๑ ง/หน้า ๒๒/๒๙ ตุลาคม ๒๕๖๑