กฎสำนักนายกรัฐมนตรี
กฎสำนักนายกรัฐมนตรี
ฉบับที่ ๕๒ (พ.ศ. ๒๕๐๔)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบ
ข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช ๒๔๗๘
------------

 อาศัยอำนาจตามความในมาตรา
๗ แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการ
ฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช ๒๔๗๘ นายกรัฐมนตรีออกกฎไว้
ดังต่อไปนี้
 ข้อ
๑ ให้ยกเลิกกฎสำนักนายกรัฐมนตรี ออกตามความในมาตรา ๗ แห่งพระ
ราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช ๒๔๗๘
(ฉบับที่ ๑๑)
 ข้อ
๒ ให้เจ้าพนักงานเรือนจำหรือทัณฑสถาน ซึ่งดำรงตำแหน่งหัวหน้าแผนก
หรือตำแหน่งที่เทียบเท่าลงมา และมีอำนาจและหน้าที่ควบคุมผู้ต้องขังตามกฎหมายว่าด้วย
ราชทัณฑ์ แต่งเครื่องแบบพิเศษตามกฎนี้
 ข้อ
๓ เครื่องแบบชาย ประกอบด้วย
 (๑)
หมวกทรงหม้อตาลสีกากี มีเครื่องประกอบ คือ
 (ก)
กะบังสีดำ
 (ข)
สายรัดคางสีดำ กว้าง ๑ เซนติเมตร ปลายสายมีดุมโลหะตราครุฑสีทอง
ขนาดเล็กติดที่ริมขอบหมวกข้างละ ๑ ดุม
 (ค)
ผ้าพันหมวก ทำด้วยผ้าหรือสักหลาดสีเลือดหมูกว้าง ๔ เซนติเมตร
 (ง)
ตราหน้าหมวกรูปครุฑในบัวกระหนก ทำด้วยโลหะสีทอง
 (๒)
เสื้อคอพับสีกากี ที่ชายปกเสื้อด้านหน้าติดเครื่องหมายราชสีห์ทำด้วยโลหะ
สีทองข้างละ ๑ อัน แขนยาวรัดข้อมือ ขัดดุมข้างละ ๑ ดุม
หรือแขนสั้นเพียงศอก ที่อกมีกระเป๋า
ปะข้างละ ๑ กระเป๋า ตรงกลางกระเป๋ามีรอยจีบตามทางดิ่ง
มีปกรูปมนชายกลางแหลม ขัดดุมข้าง
ละ ๑ ดุม สาบที่หน้าอกมีดุมขนาดกลาง ๕ ดุม
และมีอินทรธนูอ่อนทำด้วยผ้าชนิดและสีเดียวกับ
เสื้อ เป็นแผ่นสีเหลี่ยมเรียวจากทางด้านไหล่ไปทางคอ ด้านไหล่กว้าง
๔ เซนติเมตร เย็บติดกับเสื้อ 
ด้านคอกว้าง ๒.๕ เซนติเมตรปลายมน ขัดดุมขนาดเล็กข้างละ ๑
ดุม ดุมทั้งสิ้นลักษณะกลมแบน
ทำด้วยวัตถุสีกลืนกับเสื้อ
 เมื่อสวมเสื้อนี้ให้สอดชายเสื้อไว้ภายในกางเกง
 (๓)
กางเกงขายาวสีกากี ไม่พับปลายขา ปลายขายาว ปิดตาตุ่ม กว้างไม่น้อยกว่า 
๒๔ เซนติเมตร และไม่เกิน ๒๘ เซนติเมตร
ที่ขอบเอวมีห่วงสำหรับสอดเข็มขัดทำด้วยผ้าสีเดียว
กับกางเกงกว้างไม่เกิน ๑ เซนติเมตร ๕ ห่วง
ด้านข้างมีกระเป๋าเจาะข้างละ ๑ กระเป๋า และจะมี
กระเป๋าหลังเป็นกระเป๋าเจาะก็ได้
 (๔)
เข็มขัดหนังสีน้ำตาล กว้าง ๔ เซนติเมตร หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทองเป็น
แผ่นสี่เหลี่ยมผืนผ้าทางตั้ง มุมมน มีเข็มสำหรับสอดรู ๑
เข็ม
 (๕)
รองเท้าหนังหรือผ้าหุ้มส้น หรือสูงครึ่งน่อง สีน้ำตาล หรือสีดำ รองเท้าทุก
แบบใช้รองเท้าผูกเชือก มีส้นและไม่มีลวดลาย
 (๖)
ถุงเท้าสีเดียวกับรองเท้า
 ข้อ
๔ เครื่องแบบหญิง ประกอบด้วย
 (๑)
หมวกแก๊ปทรงอ่อนสีกากี มีเครื่องประกอบ คือ
 (ก)
กะบังสีดำ
 (ข)
ผ้าพันหมวก ทำด้วยผ้าหรือสักหลาดสีเลือดหมูกว้าง ๓ เซนติเมตร
 (ค)
ตราหน้าหมวกรูปครุฑในบัวกระหนก ทำด้วยโลหะสีทอง
 (๒)
เสื้อคอพับสีกากี ลักษณะเช่นเดียวกับเสื้อคอพับของเครื่องแบบชาย
 (๓)
กระโปรงสีกากียาวครึ่งน่อง มีจีบพับทบตรงกลางด้านหลัง ไม่มีกระเป๋า และ
ชายกระโปรงไม่บาน
 (๔)
เข็มขัดหนังสีน้ำตาล ลักษณะเช่นเดียวกับเข็มขัดของเครื่องแบบชาย
 (๕)
รองเท้าหนังหุ้มส้นสีน้ำตาล หรือสีดำ ไม่ผูกเชือกส้นใหญ่พอควร สูงไม่เกิน
๕ เซนติเมตร ไม่มีริ้วและลวดลาย
 (๖)
ถุงเท้า ถ้าใช้ให้ใช้สีเดียวกับรองเท้า
 (๗)
กระเป๋าถือ ถ้าใช้ให้ใช้สีน้ำตาล ทำด้วยหนังหรือวัตถุเทียมหนังสูงไม่เกิน 
๒๕ เซนติเมตร ยาวไม่เกิน ๓๕ เซนติเมตร
มีฝาปิดรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้ามุมมน และมีสายถือหรือ
สายคล้องไหล่
 ข้อ
๕ เครื่องหมายบนอินทรธนู มีดังนี้
 (๑)
อักษร รท ทำด้วยโลหะสีทอง ติดบนอินทรธนู ตอนที่ชิดกับไหล่ข้างละ ๑ อัน
 (๒)
แถบรูปหมอน ทำด้วยโลหะสีทองกว้าง ๐.๗ เซนติเมตร ยาว ๔ เซนติเมตร
 (๓)
ดาว ๘ แฉก ทำด้วยโลหะสีทองแถบและดาว ติดบนอินทรธนูทั้ง ๒ ข้าง มี
จำนวนดังนี้
 (๑)
เสมียนพนักงานหรือตำแหน่งที่เทียบเท่า
 (ก)
ผู้คุม ผู้อบรม ผู้ควบคุมดูแล ๒
แถบ
 (ข)
ตำแหน่งอื่นนอกจากที่ระบุไว้ใน (ก) ๓
แถบ
 (๒)
ประจำแผนกหรือตำแหน่งที่เทียบเท่า
 (ก)
ตำแหน่งอื่นนอกจากที่ระบุไว้ใน (ข) ๑
ดาว
 (ข)
พัศดีตรี  ๒
ดาว
 (๓)
หัวหน้าแผนกหรือตำแหน่งที่เทียบเท่า ๓
ดาว
 การติดแถบหรือดาว
ให้ติดถัดจากอักษร รท ๐.๕ เซนติเมตร และให้ติดเรียง
ตามส่วนยาวของอินทรธนู เว้นระยะพองาม
 ข้อ
๖ เจ้าพนักงานเรือนจำหรือทัณฑสถาน ซึ่งแต่งเครื่องแบบพิเศษตามกฎนี้ ผู้
ใดได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์
หรือได้รับพระบรมราชานุญาตให้ประดับเครื่องราช
อิสริยาภรณ์ต่างประเทศได้
ให้ใช้แพรแถบอย่างเดียวกับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์นั้น ทำ
เป็นแถบกว้าง ๑.๕ เซนติเมตร ยาว ๓ เซนติเมตร
ติดที่อกเสื้อข้างซ้ายเหนือกระเป๋าบน เว้นแต่
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ใด ซึ่งมีกฎหมายกำหนดให้ประดับที่อกเสื้อข้างขวา
ก็ได้ติดแพรแถบที่อก
เสื้อข้างขวา
และสำหรับแพรแถบเครื่องราชอิสริยากรณ์ใดมีกฎหมายกำหนดให้มีเครื่องหมาย
สำหรับแพรแถบให้ประดับเครื่องหมายสำหรับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์นั้นด้วย
 ข้อ
๗ เครื่องแบบพิเศษตามกฎนี้จะต้องแต่งในโอกาสใด ให้เป็นไปตามที่อธิบดี
กรมราชทัณฑ์กำหนด
 ข้อ
๘ ให้กรมราชทัณฑ์สร้างหรือเขียนรูปเครื่องแบบพิเศษตัวอย่างขึ้นไว้เป็น
มาตรฐาน
และสอดคล้องควบคุมการแต่งเครื่องแบบพิเศษให้เป็นไปตามกฎนี้

 ให้ไว้
ณ วันที่ ๕ มกราคม พ.ศ. ๒๕๐๔
 จอมพล
ส. ธนะรัตน์
  นายกรัฐมนตรี

+--------------------------------------------------------------------------------------------------+
หมายเหตุ :-
เหตุผลในการประกาศใช้กฎสำนักนายกรัฐมนตรีฉบับนี้ คือเครื่องแบบเป็น
องค์ประกอบที่ช่วยส่งเสริมบุคลิกลักษณะและสมรรถภาพในการปฏิบัติงานของพนักงาน
เจ้าหน้าที่ให้เกิดความเข้มแข็งและเคร่งครัดต่อระเบียบวินัย
เครื่องแบบของเจ้าพนักงานเรือนจำ
และทัณฑสถานที่ใช้อยู่เดิมไม่เหมาะสมกับกาลสมัย
ในต่างประเทศ อาทิ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ
ญี่ปุ่น มลายู สิงคโปร์ และฟิลิปปินส์
เจ้าหน้าที่เรือนจำและทัณฑสถานผู้ทำหน้าที่ควบคุมก็มี
เครื่องแบบโดยเฉพาะ ซึ่งมีลักษณะสง่าผ่าเผย
เป็นที่เคารพยำเกรงของผู้ที่อยู่ในความควบคุมดูแล
จึงสมควรปรับปรุงเครื่องแบบของเจ้าพนักงานเรือนจำและทัณฑสถาน
ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมเสียใหม่
ให้เหมาะสม

[รก.๒๕๐๔/๓/๑๐/๑๐ มกราคม ๒๕๐๔]