กฎกระทรวง
กฎกระทรวง
ฉบับที่
44 (พ.ศ. 2538)
ออกตามความในพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร
พ.ศ.
2522
---------------

 อาศัยอำนาจตามความในมาตรา
5 (3) และมาตรา 8 (6) แห่งพระราชบัญญัติ
ควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยโดยคำแนะนำของคณะกรรมการ
ควบคุมอาคารออกกฎกระทรวงไว้ ดังต่อไปนี้
 ข้อ
1 ในกฎกระทรวงนี้
 "น้ำเสีย"
หมายความว่า ของเหลวที่ผ่านการใช้แล้วทุกชนิดทั้งที่มีกากและ
ไม่มีกาก
 "ระบบบำบัดน้ำเสีย"
หมายความว่า กระบวนการทำหรือการปรับปรุงน้ำเสีย
ให้มีคุณภาพเป็นน้ำทิ้ง
รวมทั้งการทำให้น้ำทิ้งพ้นไปจากอาคาร
 "น้ำทิ้ง"
หมายความว่า น้ำจากอาคารที่ผ่านระบบบำบัดน้ำเสียแล้วจนมีคุณภาพ
ตามมาตรฐานคุณภาพน้ำทิ้งที่กำหนดสำหรับการที่จะระบายลงแหล่งรองรับน้ำทิ้งได้
 "แหล่งรองรับน้ำทิ้ง"
หมายความว่า ท่อระบายน้ำสาธารณะ คู คลอง แม่น้ำ 
ทะเล และแหล่งน้ำสาธารณะ
 ข้อ
2
อาคารที่ก่อสร้างหรือดัดแปลงต้องมีการระบายน้ำฝนออกจากอาคาร
ที่เหมาะสมและเพียงพอที่จะไม่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนรำคาญแก่ผู้อื่นหรือเกิดน้ำไหลนองไปยัง
ที่ดินอื่นที่มีเขตติดต่อกับเขตที่ดินที่เป็นที่ตั้งของอาคารนั้น
 การระบายน้ำฝนออกจากอาคารตามวรรคหนึ่งจะระบายลงสู่แหล่งรองรับน้ำทิ้ง
โดยตรงก็ได้
 ข้อ
3 อาคารประเภทและลักษณะดังต่อไปนี้
ต้องจัดให้มีระบบบำบัดน้ำเสียที่มี
ประสิทธิภาพเพียงพอในการปรับปรุงน้ำเสียจากอาคารให้เป็นน้ำทิ้งที่มีคุณภาพตามมาตรฐาน
ที่กำหนดไว้ในข้อ 4 ก่อนที่จะระบายลงสู่แหล่งรองรับน้ำทิ้ง
 (1)
อาคารประเภท ก
 (ก)
อาคารชุดตามกฎหมายว่าด้วยอาคารชุดที่มีจำนวนห้องชุดรวมกันทุกชั้น
ในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันเกิน 500 ห้องชุด
 (ข)
โรงแรมตามกฎหมายว่าด้วยโรงแรมที่มีจำนวนห้องพักรวมกันทุกชั้นใน
อาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันเกิน 200 ห้อง
 (ค)
สถานพยาบาลตามกฎหมายว่าด้วยสถานพยาบาลที่มีจำนวนเตียงรับผู้ป่วย
ไว้ค้างคืนรวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันเกิน
30 เตียง
 (ง)
อาคารที่ก่อสร้างในที่ดินของบุคคลที่ได้รับอนุญาตให้จัดสรรที่ดินตาม
กฎหมายว่าด้วยการจัดสรรที่ดินเกิน 500 หลัง
 (จ)
สถานศึกษาที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลัง
รวมกันเกิน 25,000 ตารางเมตร
 (ฉ)
อาคารที่ทำการของราชการ รัฐวิสาหกิจ องค์การระหว่างประเทศหรือเอกชน
ที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันเกิน
55,000 ตารางเมตร
 (ช)
ห้างสรรพสินค้าหรือศูนย์การค้าที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกัน
หรือหลายหลังรวมกันเกิน 25,000 ตารางเมตร
 (ซ)
ตลาดที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันเกิน 
2,500 ตารางเมตร
 (ฌ)
ภัตตาคารหรือร้านอาหารที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือ
หลายหลังรวมกันเกิน 2,500 ตารางเมตร
 (2)
อาคารประเภท ข
 (ก)
อาคารชุดตามกฎหมายว่าด้วยอาคารชุดที่มีจำนวนห้องชุดรวมกันทุกชั้นใน
อาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันเกิน 100 ห้องชุด
แต่ไม่เกิน 500 ห้องชุด
 (ข)
โรงแรมตามกฎหมายว่าด้วยโรงแรมที่มีจำนวนห้องพักรวมกันทุกชั้นใน
อาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันเกิน 60 ห้อง
แต่ไม่เกิน 200 ห้อง
 (ค)
หอพักตามกฎหมายว่าด้วยหอพักที่มีจำนวนห้องนอนรวมกันทุกชั้นใน
อาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันเกิน 250 ห้อง
 (ง)
สถานบริการตามกฎหมายว่าด้วยสถานบริการที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นใน
อาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันเกิน 5,000 ตารางเมตร
 (จ)
สถานพยาบาลตามกฎหมายว่าด้วยสถานพยาบาลที่มีจำนวนเตียงรับผู้ป่วย
ไว้ค้างคืนรวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันเกิน
10 เตียง แต่ไม่เกิน 30 เตียง
 (ฉ)
อาคารที่ก่อสร้างในที่ดินของบุคคลที่ได้รับอนุญาตให้จัดสรรที่ดินตาม
กฎหมายว่าด้วยการจัดสรรที่ดินเกิน 100 หลัง แต่ไม่เกิน 500
หลัง
 (ช)
สถานศึกษาที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลัง
รวมกันเกิน 5,000 ตารางเมตร แต่ไม่เกิน 25,000 ตารางเมตร
 (ซ)
อาคารที่ทำการของราชการ รัฐวิสาหกิจ องค์การระหว่างประเทศหรือเอกชน
ที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันเกิน
10,000 ตารางเมตร แต่ไม่เกิน 
55,000 ตารางเมตร
 (ฌ)
ห้างสรรพสินค้าหรือศูนย์การค้าที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกัน
หรือหลายหลังรวมกันเกิน 5,000 ตารางเมตร แต่ไม่เกิน 25,000
ตารางเมตร
 (ญ)
ตลาดที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกัน
เกิน 1,500 ตารางเมตร แต่ไม่เกิน 2,500 ตารางเมตร
 (ฎ)
ภัตตาคารหรือร้านอาหารที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือ
หลายหลังรวมกันเกิน 500 ตารางเมตร แต่ไม่เกิน 2,500
ตารางเมตร
 (ฏ)
อาคารอยู่อาศัยรวมที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือ
หลายหลังรวมกันเกิน 10,000 ตารางเมตร
 (3)
อาคารประเภท ค
 (ก)
อาคารชุดตามกฎหมายว่าด้วยอาคารชุดที่มีจำนวนห้องชุดรวมกันทุกชั้นใน
อาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันไม่เกิน 100 ห้องชุด
 (ข)
โรงแรมตามกฎหมายว่าด้วยโรงแรมที่มีจำนวนห้องพักรวมกันทุกชั้นใน
อาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันไม่เกิน 60 ห้อง
 (ค)
หอพักตามกฎหมายว่าด้วยหอพักที่มีจำนวนห้องนอนรวมกันทุกชั้นในอาคาร
หลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันเกิน 50 ห้อง แต่ไม่เกิน 250
ห้อง
 (ง)
สถานบริการตามกฎหมายว่าด้วยสถานบริการที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นใน
อาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันเกิน 1,000 ตารางเมตร
แต่ไม่เกิน 5,000 ตารางเมตร
 (จ)
อาคารที่ก่อสร้างในที่ดินของบุคคลที่ได้รับอนุญาตให้จัดสรรที่ดินตาม
กฎหมายว่าด้วยการจัดสรรที่ดินเกิน 10 หลัง แต่ไม่เกิน 100
หลัง
 (ฉ)
อาคารที่ทำการของราชการ รัฐวิสาหกิจ องค์การระหว่างประเทศหรือเอกชน
ที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันเกิน
5,000 ตารางเมตร แต่ไม่เกิน 
10,000 ตารางเมตร
 (ช)
ห้างสรรพสินค้าหรือศูนย์การค้าที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกัน
หรือหลายหลังรวมกันเกิน 1,000 ตารางเมตร แต่ไม่เกิน 5,000
ตารางเมตร
 (ซ)
ตลาดที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกัน
เกิน 500 ตารางเมตร แต่ไม่เกิน 1,500 ตารางเมตร
 (ฌ)
ภัตตาคารหรือร้านอาหารที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือ
หลายหลังรวมกันเกิน 100 ตารางเมตร แต่ไม่เกิน 500 ตารางเมตร
 (ญ)
อาคารอยู่อาศัยรวมที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือ
หลายหลังรวมกันเกิน 2,000 ตารางเมตร แต่ไม่เกิน 10,000 ตารางเมตร
 (4)
อาคารประเภท ง
 (ก)
หอพักตามกฎหมายว่าด้วยหอพักที่มีจำนวนห้องนอนรวมกันทุกชั้นใน
อาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันไม่เกิน 50 ห้อง
 (ข)
สถานบริการตามกฎหมายว่าด้วยสถานบริการที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้น
ในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันไม่เกิน 1,000
ตารางเมตร
 (ค)
สถานพยาบาลตามกฎหมายว่าด้วยสถานพยาบาลที่มีจำนวนเตียงรับผู้ป่วย
ไว้ค้างคืนรวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันไม่เกิน
10 เตียง
 (ง)
สถานศึกษาที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลัง
รวมกันไม่เกิน 5,000 ตารางเมตร
 (จ)
อาคารที่ทำการของราชการ รัฐวิสาหกิจ องค์การระหว่างประเทศหรือ
เอกชนที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันไม่เกิน
5,000 ตารางเมตร
 (ฉ)
ห้างสรรพสินค้าหรือศูนย์การค้าที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกัน
หรือหลายหลังรวมกันไม่เกิน 1,000 ตารางเมตร
 (ช)
ตลาดที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลังรวมกันไม่เกิน 
500 ตารางเมตร
 (ซ)
ภัตตาคารหรือร้านอาหารที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือ
หลายหลังรวมกันไม่เกิน 100 ตารางเมตร
 (ฌ)
อาคารอยู่อาศัยรวมที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในอาคารหลังเดียวกันหรือหลายหลัง
รวมกันไม่เกิน 2,000 ตารางเมตร
 ข้อ
4
น้ำทิ้งจากอาคารที่จะระบายจากอาคารลงสู่แหล่งรองรับน้ำทิ้งได้ต้องมี
คุณภาพน้ำทิ้งตามประเภทของอาคารตามมาตรฐานคุณภาพน้ำทิ้ง
ดังต่อไปนี้
 [ดูข้อมูลจากภาพกฎหมาย]
 "พีเอช"
หมายความว่า ค่าของความเป็นกรดและด่างของน้ำที่เกิดจากค่าลบ
ของล็อกฐานสิบของความเข้มข้นเป็นโมลของอนุมูลโฮโดรเจน
 "บีโอดี"
หมายความว่า ปริมาณออกซิเจนที่แบคทีเรียใช้ในการย่อยสารอินทรีย์
ชนิดที่ย่อยสลายได้ภายใต้ภาวะของออกซิเจนที่อุณหภูมิ 20
องศาเซลเซียส ในเวลาห้าวัน ซึ่งใช้เป็น
การตรวจวัดระดับปริมาณสารอินทรีย์ที่มีอยู่ในตัวอย่างน้ำนั้น
ๆ
 "ปริมาณสารแขวนลอย"
หมายความว่า สารที่ตกค้างบนแผ่นกรองในการ
กรองน้ำผ่านแผ่นกรองประเภท Glass fiber filter-disks เส้นผ่านศูนย์กลาง
4.7 เซนติเมตร เช่น 
Whatman type GF/C หรือ Gelman type A
 "ปริมาณสารละลาย"
หมายความว่า สารที่ละลายอยู่ในน้ำและจะเหลืออยู่เป็น
ตะกอนหลังจากกำจัดปริมาณสารแขวนลอยและปริมาณตะกอนหนักแล้วผ่านการระเหยด้วยไอน้ำ
และทำให้แห้งที่อุณหภูมิ 103-105
องศาเซลเซียสในเวลาหนึ่งชั่วโมง
 "ปริมาณตะกอนหนัก"
หมายความว่า สารที่แขวนลอยอยู่ในน้ำ ซึ่งสามารถ
ตกตะกอนได้โดยแรงโน้มถ่วงของโลกภายใต้ภาวะที่สงบนิ่งในเวลาหนึ่งชั่วโมง
 "ทีเคเอ็น"
หมายความว่า ไนโตรเจนที่อยู่ในรูปแอมโมเนียและออร์แกนิก-ไนโตรเจน
 "ออร์แกนิก-ไนโตรเจน"
หมายความว่า ไนโตรเจนทั้งหมดที่อยู่ในรูป NH+4 หรือ 
NH3 ซึ่งสมดุลกัน
 "น้ำมันและไขมัน"
หมายความว่า สารอินทรีย์จำพวกน้ำมัน ไขมัน ขี้ผึ้งและ
กรดไขมันที่มีน้ำหนักโมเลกุลสูง
โดยเป็นสารประกอบไฮโดรคาร์บอนและเอสเตอร์ เป็นต้น สารเ
หล่านี้จะถูกสกัดได้ด้วยตัวทำลายประเภทเฮกเซน คลอโรฟอร์ม
และไดเอทิลอีเทอร์ แล้วแยกส่วน
โดยการระเหยแห้งที่อุณหภูมิ 103 องศาเซลเซียส
 "ซัลไฟด์"
หมายความว่า สารประกอบพวกไฮโดรเจนซัลไฟด์ทั้งชนิดที่ละลายน้ำ
และชนิดที่เป็นอนุมูล
รวมทั้งสารประกอบพวกโลหะซัลไฟด์ที่ปนอยู่กับตะกอนแขวนลอยในน้ำ
ด้วย
 ข้อ
5 ในกรณีที่อาคารหลังเดียวกันมีการใช้ประโยชน์เพื่อกิจการตามที่กำหนด
ในข้อ 3
เกินกว่าหนึ่งประเภทและแต่ละประเภทมีมาตรฐานคุณภาพน้ำทิ้งแตกต่างกัน ให้คำนวณ
คุณภาพน้ำทิ้งจากอาคารรวมกันโดยใช้มาตรฐานคุณภาพน้ำทิ้งที่สูงที่สุดสำหรับประเภทของอาคาร
ที่มีการใช้ประโยชน์นั้น
 ข้อ
6 การก่อสร้างหรือดัดแปลงอาคารประเภท
ก ประเภท ข และประเภท ค 
ตามที่กำหนดในข้อ 3
ให้แสดงแบบและการคำนวณรายการระบบบำบัดน้ำเสียที่สามารถดำเนินการ
ปรับปรุงน้ำเสียจากอาคารให้มีคุณภาพเป็นน้ำทิ้ง
ตามมาตรฐานคุณภาพน้ำทิ้งที่กำหนดในข้อ 4
 ข้อ
7
การก่อสร้างหรือดัดแปลงอาคารประเภท ง ตามที่กำหนดในข้อ 3 และ
อาคารพักอาศัยประเภทบ้านเดี่ยว ห้องแถว ตึกแถว บ้านแถว
หรือบ้านแฝด ให้แสดงแบบระบบ
บำบัดน้ำเสียโดยจะต้องประกอบด้วย
 (1)
บ่อเกรอะ ซึ่งต้องมีลักษณะที่มิดชิดน้ำซึมผ่านไม่ได้ เพื่อใช้เป็นที่แยกกาก
ที่ปนอยู่กับน้ำเสียทิ้งไว้ให้ตกตะกอน และ
 (2)
บ่อซึม ซึ่งต้องมีลักษณะที่สามารถใช้เป็นที่รองรับน้ำเสียที่ผ่านบ่อเกรอะแล้ว
และให้น้ำเสียนั้นผ่านอิฐหรือหินหรือสิ่งอื่นใดเพื่อให้เป็นน้ำทิ้ง
 บ่อเกรอะและบ่อซึมตามวรรคหนึ่งต้องมีขนาดได้สัดส่วนที่เหมาะสมกับการใช้
ของผู้ที่อยู่อาศัยในอาคารนั้น 
 ในกรณีที่จะไม่ใช้วิธีการตามวรรคหนึ่งและวรรคสอง
อาจใช้วิธีอื่นในการปรับปรุง
น้ำเสียให้ได้มาตรฐานคุณภาพน้ำทิ้งตามที่กำหนดไว้สำหรับอาคารประเภท
ง ในข้อ 4 ก็ได้
 ข้อ
8
การกำจัดน้ำทิ้งจากอาคารจะดำเนินการระบายลงสู่แหล่งรองรับน้ำทิ้ง 
หรือระบายลงสู่พื้นดินโดยใช้วิธีผ่านบ่อซึมหรือโดยวิธีอื่นใดที่เหมาะสมกับสภาพของอาคารนั้นก็ได้
แต่ต้องไม่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนรำคาญแก่ผู้อื่นหรือกระทบกระเทือนต่อการรักษาคุณภาพ
สิ่งแวดล้อม
 ข้อ
9
ในกรณีที่อาคารใดจัดให้มีทางระบายน้ำเพื่อระบายน้ำจากอาคารลงสู่
แหล่งรองรับน้ำทิ้งทางระบายน้ำนั้นต้องมีลักษณะที่สามารถตรวจสอบและทำความสะอาดได้โดย
สะดวก และต้องวางตามแนวตรงที่สุดเท่าที่จะทำได้
โดยต้องมีส่วนลาดเอียงไม่ต่ำกว่า 1 ใน 200 
หรือต้องมีส่วนลาดเอียงเพียงพอให้น้ำทิ้งไหลเร็วไม่ต่ำกว่า
60 เซนติเมตรต่อวินาที
 ขนาดของทางระบายน้ำต้องมีความสัมพันธ์กับปริมาณน้ำทิ้งของอาคารนั้น
โดยถ้าเป็นทางระบายน้ำแบบท่อปิดต้องมีเส้นผ่านศูนย์กลางภายในไม่น้อยกว่า
10 เซนติเมตร 
โดยต้องมีบ่อพักสำหรับตรวจการระบายน้ำทุกมุมเลี้ยวและทุกระยะไม่เกิน
12 เมตร หรือทุกระยะ
ไม่เกิน 24 เมตร ถ้าทางระบายน้ำแบบท่อปิดนั้นมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางภายในตั้งแต่
60 เซนติเมตร
ขึ้นไป
ในกรณีที่เป็นทางระบายน้ำแบบอื่นต้องมีความกว้างภายในที่ขอบบนสุดไม่น้อยกว่า 10 
เซนติเมตร
 ข้อ
10 อาคารที่ใช้เป็นตลาด โรงแรม
ภัตตาคาร หรือสถานพยาบาล ต้องจัดให้มี
ที่รองรับขยะมูลฝอยและสิ่งปฏิกูลโดยมีลักษณะ ดังต่อไปนี้
 (1)
ผนังต้องทำด้วยวัสดุถาวรและทนไฟ
 (2)
พื้นผิวภายในต้องเรียบและกันน้ำซึม
 (3)
ต้องมีการป้องกันกลิ่นและน้ำฝน
 (4)
ต้องมีการระบายน้ำเสียจากขยะมูลฝอยและสิ่งปฏิกูลลงสู่ระบบบำบัดน้ำเสีย
 (5)
ต้องมีการระบายอากาศและป้องกันน้ำเข้า
 (6)
ต้องมีความจุไม่น้อยกว่า 1.2 ลิตรต่อพื้นที่ของอาคารหนึ่งตารางเมตร
 (7)
ต้องจัดไว้ในที่ที่สามารถขนย้ายขยะมูลฝอยและสิ่งปฏิกูลได้โดยสะดวกและ
ต้องมีระยะห่างจากสถานที่ประกอบอาหารและสถานที่เก็บอาหารไม่น้อยกว่า
4 เมตร แต่ถ้าที่รองรับ
ขยะมูลฝอยและสิ่งปฏิกูลมีขนาดความจุเกินกว่า 3 ลูกบาศก์เมตร
ต้องมีระยะห่างจากสถานที่ดังกล่าว
ไม่น้อยกว่า 10 เมตร

 ให้ไว้
ณ วันที่ 27 มกราคม พ.ศ. 2538
 
พลตรี สนั่น ขจรประศาสน์
 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย

+----------------------------------------------------------------------------------------------------------------+
หมายเหตุ:- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ
เนื่องจากในปัจจุบันมีการก่อสร้างอาคาร
เพื่อใช้ประโยชน์ในการอยู่อาศัยและประกอบกิจการประเภทเดียวหรือหลายประเภทรวมกันเพิ่มมากขึ้น
สมควรกำหนดระบบการระบายน้ำและการกำจัดขยะมูลฝอยและสิ่งปฏิกูล
เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ
ในการควบคุมเกี่ยวกับการสาธารณสุขและการรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม
จึงจำเป็นต้องออก
กฎกระทรวงนี้

[รก.2538/6ก/25 - 7/02/2538]