กฎสำนักนายกรัฐมนตรี
ฉบับที่ ๔๔
(พ.ศ. ๒๔๙๔)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบ
ข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช
๒๔๗๘
(ว่าด้วยเครื่องแบบพนักงานกรมรถไฟ)[๑]
 

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๗
แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช ๒๔๗๘ นายกรัฐมนตรีออกกฎไว้
ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑ ให้ยกเลิกกฎสำนักนายกรัฐมนตรี
ฉบับที่ ๔๒ (พ.ศ. ๒๔๙๓) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช ๒๔๗๘

หมวด ๑
พนักงานซึ่งต้องแต่งเครื่องแบบ
 

ข้อ ๒ พนักงานกรมรถไฟผู้ดำรงตำแหน่งดังต่อไปนี้
ต้องแต่งเครื่องแบบตามกฎนี้ ในเวลากระทำการตามหน้าที่คือ
(๑) นายสถานี ผู้ช่วยนายสถานี เสมียนพนักงานประจำสถานี
นายย่านสถานี ผู้ช่วยนายย่านสถานี เสมียนพนักงานประจำย่านสถานี พนักงานสัญญาณ
พนักงานรักษารถ พนักงานขบวนรถ พนักงานพ่วงรถ พนักงานสับเปลี่ยน พนักงานประจำรถนอน
(๒) พนักงานตรวจรถ พนักงานขับรถ ช่างไฟ นายตรวจไฟฟ้า
(๓) นายตรวจทาง นายตรวจสาย พนักงานสื่อสาร

หมวด ๒
ลักษณะของเครื่องแบบ
 

ข้อ ๓ เครื่องแบบพนักงานกรมรถไฟ มี ๓ ชนิด คือ
(๑) เครื่องแบบขาว
(๒) เครื่องแบบกากี
(๓) เครื่องแบบน้ำเงิน

ข้อ ๔ เครื่องแบบขาว ประกอบด้วย
(๑) หมวกทรงหม้อตาลขาว กะบังหน้าหนังดำ
มีผ้าพันหมวกดำทำด้วยสักหลาด ขนาดกว้าง ๕
เซนติเมตร พันรอบหมวก สายรัดคางไหมสีทอง มีดุมดุนเป็นรูปรถจักร ทำด้วยโลหะสีทอง
ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๑๖ มิลลิเมตรติดข้างหมวกสำหรับติดสายรัดคางข้างละ ๑ ดุม มีหน้าหมวกทำด้วยโลหะสีทองเป็นรูปหน้าหม้อรถจักร
ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๓.๕ เซนติเมตร มีลายกระหนกโดยรอบตามทางกว้าง ๕ เซนติเมตร
ตามทางสูง ๖ เซนติเมตร ภายในวงกลมหน้าหม้อรถจักร มีอุณาโลมอยู่ภายใต้บัวกระหนก
รอบวงกลมมีอักษรว่า รัฐพาณิชย์ กรมรถไฟ ภายใต้มีสาบแดง หรือ
หมวกกันแดดแบบราชการขาว มีสายรัดคางและโลหะติดหน้าหมวกเช่นเดียวกับหมวกทรงหม้อตาล
แต่ให้มีขลิบดำขนาดกว้าง ๑ เซนติเมตร ไว้ตอนบนของผ้าพันหมวก
(๒) เสื้อนอกแบบราชการขาว มีดุมดุนเป็นรูปรถจักรทำด้วยโลหะสีทอง
ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๑๙ มิลลิเมตรที่อกเสื้อ
๕ ดุม มีกระเป๋าเย็บติดภายนอกเป็นกระเป๋าบนและล่างอย่างละ ๒ กระเป๋า
กระเป๋าบนมีใบปก และมีอินทรธนูสีเดียวกับเสื้อเย็บเป็นแผ่นสี่เหลี่ยมเรียวจากทางด้านไหล่ไปทางคอ
ติดอยู่เหนือบ่าทั้ง ๒ ข้าง ด้านไหล่กว้าง ๓๕ มิลลิเมตร ทางด้านคอกว้าง ๒๕
มิลลิเมตร ปลายมน ขัดดุมรูปและขนาดเดียวกันกับดุมติดสายรัดคาง
(๓) กางเกงขายาวขาวไม่พับปลายขา
(๔) รองเท้าดำ หรือน้ำตาล หรือขาว
พร้อมด้วยถุงเท้าสีเดียวกัน

ข้อ ๕ เครื่องแบบกากี ประกอบด้วย
(๑) หมวกทรงหม้อตาลหรือหมวกกันแดดกากี
มีเครื่องประกอบหมวกเช่นเดียวกับเครื่องแบบขาว เว้นแต่สายรัดคางให้ใช้หนังสีน้ำตาล
(๒) เสื้อเชิ้ตกากีแขนยาวไม่พับปลายแขนหรือแขนสั้นมีอินทรธนูสีเดียวกับเสื้อเช่นเดียวกับเครื่องแบบขาว
มีกระเป๋าที่อกเสื้อข้างละ ๑ กระเป๋า มีใบปกเป็นรูปมนชายกลางแหลม มีดุมโลหะตามข้อ
๔ ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๑๖ มิลลิเมตร ที่ปากกระเป๋าข้างละ ๑ ดุมที่อกเสื้อ ๕
ดุมและที่ปลายแขนสำหรับเสื้อแขนยาวข้างละ ๑ ดุม หรือ
เสื้อกากีคอปิดแบบคอเชิ้ต แขนยาวข้อมือรวบ ปล่อยเอว
ผ่าอกตลอด สวมทับกางเกง มีดุมชนิดและขนาดเช่นเดียวกับเครื่องแบบขาวที่อกเสื้อ ๕
ดุม มีกระเป๋าเย็บติดภายนอกเป็นกระเป๋าบนและล่างอย่างละ ๒ กระเป๋า
กระเป๋าบนมีใบปกรูปมนชายกลางแหลม มีแถบกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร ตรงกึ่งกลางกระเป๋าทางดิ่ง
กระเป๋าล่างเป็นกระเป๋าย่าม มีใบปกรูปตัด ที่ปากกระเป๋าทั้ง ๔ กระเป๋า และที่ปลายแขนเสื้อติดดุมขนาด
๑๖ มิลลิเมตร ข้างละ ๑ ดุม ที่เอวคาดเข็มขัดทำด้วยผ้าสีเดียวกับเสื้อขนาดกว้าง ๕
เซนติเมตร หัวสี่เหลี่ยมหุ้มผ้าสีเดียวกัน กับมีอินทรธนูสีเดียวกับเสื้อทั้ง ๒
ข้าง สำหรับติดดุมและเครื่องหมายชั้นเช่นเดียวกับเครื่องแบบขาว
(๓) กางเกงกากีขายาวไม่พับปลายขา
เมื่อใช้เสื้อเชิ้ตให้สวมทับเสื้อและคาดเข็มขัดหนังสีน้ำตาล กว้าง ๓.๕ เซนติเมตร
หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทอง เป็นรูปวงกลมขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๕ เซนติเมตร ภายในวงกลมดุนเป็นรูปรถจักร
และรอบวงกลมมีอักษรว่า รัฐพาณิชย์ กรมรถไฟ
(๔) รองเท้าดำหรือสีน้ำตาล พร้อมด้วยถุงเท้าสีเดียวกัน

ข้อ ๖ เครื่องแบบน้ำเงิน ประกอบด้วยหมวก
เสื้อและกางเกงเช่นเดียวกับเครื่องแบบกากีชนิดเสื้อเชิ้ต เว้นแต่เปลี่ยนสีจากกากีเป็นน้ำเงิน
และ
(๑) หมวกให้ใช้แต่หมวกทรงหม้อตาล สายรัดคางดำ
(๒) เข็มขัดทำด้วยหนังดำ
(๓) รองเท้าให้ใช้ได้เฉพาะรองเท้าดำ

หมวด ๓
เครื่องหมายชั้น
 

ข้อ ๗ ให้มีเครื่องหมายชั้นแสดงไว้บนอินทรธนูทั้ง
๒ ข้าง ดังต่อไปนี้
ชั้นจัตวา มีรูปล้อปีกทำด้วยโลหะสีทอง ๑ อัน ติดทางด้านไหล่
ชั้นตรี มีรูปล้อปีกเช่นเดียวกับชั้นจัตวา
แต่มีโลหะสีทองทำเป็นรูปดอกจันสี่กลีบ ติดเรียงจากล้อปีก ๑ อัน
ชั้นโท เช่นเดียวกับชั้นตรี แต่เพิ่มดอกจันเป็น ๒ ดอก
ติดเรียงกันไปตามด้านยาวของอินทรธนู
ชั้นเอก เช่นเดียวกับชั้นโท แต่เพิ่มดอกจันเป็น ๓ ดอก
ติดเรียงกันไป
ชั้นพิเศษ ที่มิได้ดำรงตำแหน่งอธิบดี ที่ปรึกษา รองอธิบดี
วิศวกรใหญ่ หรือผู้อำนวยการฝ่าย เช่นเดียวกับชั้นตรี แต่มีพระมหามงกุฎยอดมีรัศมี
ทำด้วยโลหะสีทองอยู่เหนือดอกจัน
ชั้นพิเศษ ที่ดำรงตำแหน่งที่ปรึกษา รองอธิบดี วิศวกรใหญ่
และผู้อำนวยการฝ่าย เช่นเดียวกับชั้นโท แต่มีพระมหามงกุฎยอดมีรัศมี
ทำด้วยโลหะสีทองอยู่เหนือดอกจัน
ส่วนอธิบดี ให้เพิ่มดอกจันติดเรียงจากดอกจันใต้พระมหามงกุฎ
๑ ดอก

หมวด ๔
เครื่องหมายสังกัด
 

ข้อ ๘ เครื่องหมายสังกัด สำหรับเครื่องแบบขาว
ให้ติดที่คอเสื้อ สำหรับเครื่องแบบกากี และเครื่องแบบน้ำเงินให้ติดที่ปกคอเชิ้ตทั้ง
๒ ข้าง โดยใช้โลหะทำเป็นรูปวงกลมขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๒.๓ เซนติเมตร
มีฟันเฟืองรอบวงกลม ภายในวงกลมมีอักษรย่อแสดงฝ่ายที่สังกัด ดังนี้
ฝ่ายธุรการ ใช้
ธ.ก.
ฝ่ายการเดินรถ ใช้
ด.ร.
ฝ่ายการบัญชี ใช้
บ.ช.
ฝ่ายการช่างกล ใช้
ช.ก.
ฝ่ายการช่างโยธา ใช้
ย.ธ.

หมวด ๕
การใช้เครื่องแบบและเครื่องหมายพิเศษ
 

ข้อ ๙ พนักงานฝ่ายการช่างกลขณะปฏิบัติหน้าที่เกี่ยวกับเครื่องจักรเครื่องกล
ให้ใช้เครื่องแบบน้ำเงิน พนักงานฝ่ายอื่นตามที่ระบุไว้ในข้อ ๒ ขณะทำการตามหน้าที่ให้ใช้เครื่องแบบกากี

ข้อ ๑๐ พนักงานขับรถ
ให้มีอักษรย่อ พ.ข.ร. ทำด้วยโลหะสีทองขนาดสูง ๑.๕ เซนติเมตร ติดที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าด้านซ้าย

ข้อ ๑๑ พนักงานรักษารถ
และพนักงานขบวนรถขณะปฏิบัติการตามหน้าที่ ให้ใช้เครื่องแบบกากีชนิดเสื้อเชิ้ต ผ้าพันหมวกขาว
และเฉพาะพนักงานรักษารถให้มีอักษรย่อ พ.ร.ร. ทำด้วยโลหะสีทองขนาดสูง ๑.๕
เซนติเมตร ติดที่อกเสื้อ เหนือกระเป๋าด้านซ้าย

ข้อ ๑๒ นายสถานีหรือผู้ช่วยนายสถานีให้ใช้ผ้าพันหมวกแดง

ข้อ ๑๓ พนักงานสับเปลี่ยนและพนักงานพ่วงรถ
เวลากระทำการตามหน้าที่ให้ใช้เครื่องแบบกากีชนิดเสื้อเชิ้ต ส่วนกางเกงจะใช้กางเกงขายาวหรือขาสั้นเพียงเข่าก็ได้

ข้อ ๑๔ พนักงานประจำรถนอน
ขณะทำการตามหน้าที่ ให้แต่งกายด้วยหมวกทรงหม้อตาลสีน้ำเงิน
มีเครื่องประกอบหมวกเช่นเดียวกับเครื่องแบบน้ำเงิน เว้นแต่ผ้าพันหมวกให้ใช้ขาว
เสื้อแบบราชการขาว มีดุมที่อกเสื้อเช่นเดียวกับเครื่องแบบขาว ๕ ดุม ไม่มีอินทรธนู
และไม่มีเครื่องหมายสังกัดที่คอ กางเกงขายาวน้ำเงินไม่พับปลายขา รองเท้าดำ
และถุงสีเดียวกัน

หมวด ๖
เบ็ดเตล็ด
 

ข้อ ๑๕ ข้าราชการรัฐพาณิชย์
กรมรถไฟ นอกจากที่ระบุไว้ในข้อ ๒ และข้อ ๙ ถ้าจะแต่งเครื่องแบบ ให้แต่งได้เฉพาะเครื่องแบบขาวหรือเครื่องแบบกากี
สำหรับข้าราชการสตรี
ถ้าจะแต่งให้ใช้เครื่องแบบกากีชนิดเสื้อเชิ้ต ส่วนหมวกจะใช้หมวกทรงหม้อตาลหรือหมวกหนีบ
มีหน้าหมวกชนิดเล็กติดทางด้านซ้าย และจะใช้กางเกงขายาวหรือกระโปรงก็ได้

ข้อ ๑๖ ผู้ที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์
เมื่อแต่งเครื่องแบบตามกฎนี้ จะประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ด้วยก็ได้

ข้อ ๑๗ ให้กรมรถไฟจัดทำรูปเครื่องแบบตามกฎนี้ไว้ให้ดูเป็นตัวอย่าง


ให้ไว้ ณ วันที่ ๓ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๙๔
จอมพล ป. พิบูลสงคราม
นายกรัฐมนตรี








โชติกานต์/ปรับปรุง
๑๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๓

อรญา/ตรวจ
๔ พฤษภาคม ๒๕๖๓

[๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๖๘/ตอนที่ ๑๗/หน้า ๓๓๑/๑๓ มีนาคม ๒๔๙๔