ระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการการเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครอง
หรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรม
พ.ศ. ๒๕๕๔
 

โดยที่มาตรา ๒๕๗ (๒) (๓) และ (๔) ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย
บัญญัติให้คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติมีอำนาจหน้าที่ในการเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญ
ในกรณีที่มีผู้ร้องเรียนว่าบทบัญญัติแห่งกฎหมายใดกระทบต่อสิทธิมนุษยชนและมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ
เสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลปกครอง ในกรณีที่มีผู้ร้องเรียนว่า กฎ คำสั่ง
หรือการกระทำอื่นใดในทางปกครองกระทบต่อสิทธิมนุษยชนและมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญหรือกฎหมาย
อีกทั้งมีอำนาจหน้าที่ฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมแทนผู้เสียหาย เมื่อได้รับการร้องขอจากผู้เสียหายและเป็นกรณีที่เห็นสมควรเพื่อแก้ไขปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนเป็นส่วนรวม

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๒๕๗ ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย
และความในมาตรา ๔ มาตรา ๑๕ (๑๐) มาตรา ๒๖ วรรคสาม มาตรา ๓๒ และมาตรา ๓๓
แห่งพระราชบัญญัติคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติจึงออกระเบียบไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑ ระเบียบนี้เรียกว่า
ระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการการเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครอง
หรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรม พ.ศ. ๒๕๕๔

ข้อ ๒[๑]
ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ข้อ ๓ ในระเบียบนี้
สิทธิมนุษยชน หมายความว่า
ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สิทธิ
เสรีภาพและความเสมอภาคของบุคคลที่ได้รับการรับรองหรือคุ้มครองตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย
หรือตามกฎหมายไทยหรือตามสนธิสัญญาที่ประเทศไทยมีพันธกรณีที่จะต้องปฏิบัติตาม
คณะกรรมการ หมายความว่า คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ประธานกรรมการ หมายความว่า
ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
กรรมการ หมายความว่า
กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
คณะอนุกรรมการ หมายความว่า
คณะอนุกรรมการด้านคดีสิทธิมนุษยชนเพื่อพิจารณาเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครอง
หรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรม
ประธานอนุกรรมการ หมายความว่า
ประธานอนุกรรมการด้านคดีสิทธิมนุษยชนเพื่อพิจารณาเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครอง
หรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรม
สำนักงาน หมายความว่า
สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
เลขาธิการ หมายความว่า เลขาธิการคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ผู้ร้อง หมายถึง
ผู้ยื่นคำร้องต่อคณะกรรมการเพื่อให้พิจารณาดำเนินการเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครอง
หรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรม
คำร้อง หมายความว่า
คำร้องที่ได้ยื่นต่อคณะกรรมการตามระเบียบนี้โดยทำเป็นหนังสือหรือร้องด้วยวาจา
หรือร้องด้วยวิธีอื่นใด และเจ้าหน้าที่ได้บันทึกไว้ในคำร้องตามแบบที่สำนักงานกำหนด
พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวน หมายความว่า
พนักงานคดี
หรือข้าราชการของสำนักงานที่ได้รับมอบหมายให้เป็นพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนตามคำร้อง
พนักงานผู้รับผิดชอบคดี หมายความว่า
พนักงานคดีหรือข้าราชการของสำนักงานทนายความ หรือบุคคลอื่น
ซึ่งคณะกรรมการแต่งตั้งให้เป็นพนักงานผู้รับผิดชอบคดี
เพื่อให้มีหน้าที่รับผิดชอบการดำเนินคดีตามที่คณะกรรมการมอบหมาย

ข้อ ๔ ให้ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติรักษาการตามระเบียบนี้
ในกรณีที่มีปัญหาเกี่ยวกับการปฏิบัติตามระเบียบนี้หรือที่ระเบียบนี้มิได้กำหนดไว้
ให้เสนอคณะกรรมการพิจารณาวินิจฉัย และเมื่อคณะกรรมการได้พิจารณาวินิจฉัยเป็นประการใดแล้วให้ถือปฏิบัติตามนั้น

หมวด ๑
บททั่วไป
 

ข้อ ๕ คำร้องให้ทำเป็นหนังสือ หรือร้องด้วยวาจา
หรือร้องด้วยวิธีอื่นใด
คำร้องที่ทำเป็นหนังสือจะยื่น ณ สำนักงานหรือส่งทางไปรษณีย์ก็ได้
การร้องด้วยวาจา ให้บันทึกไว้ในคำร้องตามแบบที่สำนักงานกำหนด
โดยแบบดังกล่าวจะต้องมีรายละเอียดเกี่ยวกับ วัน เดือน ปี ที่บันทึกคำร้อง ชื่อ
ที่อยู่ และหมายเลขโทรศัพท์ของผู้ร้องหรือผู้ทำการแทนที่ติดต่อได้โดยสะดวก
ข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์อันเป็นเหตุแห่งการร้อง
โดยให้ผู้ร้องหรือผู้ทำการแทนลงลายมือชื่อหรือพิมพ์ลายนิ้วมือ
กรณีไม่สามารถลงลายมือชื่อหรือพิมพ์ลายนิ้วมือได้ ให้มีพยานบุคคลลงลายมือชื่อรับรองอย่างน้อยสองคนในแบบบันทึกคำร้องด้วย
การร้องด้วยวิธีอื่นใด
ให้เป็นไปตามที่คณะกรรมการกำหนดตามที่เห็นสมควร

ข้อ ๖ เมื่อสำนักงานได้รับคำร้องแล้ว ให้ออกใบรับคำร้องให้แก่ผู้ร้องหรือผู้ทำการแทนไว้เป็นหลักฐาน
ใบรับคำร้องต้องมีข้อความแสดงถึงวัน เดือน ปี
ที่รับคำร้องและลงลายมือชื่อของเจ้าหน้าที่ผู้รับคำร้อง

ข้อ ๗ เพื่อประโยชน์แห่งการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชน
ระยะเวลาที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้ คณะกรรมการหรือคณะอนุกรรมการ แล้วแต่กรณี
อาจย่นหรือขยายระยะเวลานั้นได้ตามที่เห็นสมควร ทั้งนี้
ให้คำนึงถึงระยะเวลาการฟ้องคดีหรืออายุความเป็นสำคัญด้วย

หมวด ๒
การยื่นคำร้อง
 
ส่วนที่ ๑
การยื่นคำร้องเพื่อขอให้เสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญ
 

ข้อ ๘ ผู้ร้องซึ่งเห็นว่า
บทบัญญัติแห่งกฎหมายใดกระทบต่อสิทธิมนุษยชนและมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ
อาจยื่นคำร้องต่อคณะกรรมการเพื่อพิจารณาเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญ
บทบัญญัติแห่งกฎหมายใดตามวรรคหนึ่ง หมายความว่า
พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติ พระราชกำหนด
หรือกฎหมายที่มีผลบังคับใช้เทียบเท่าพระราชบัญญัติ

ข้อ ๙ คำร้องตามข้อ ๘
ประกอบด้วย
(๑) ชื่อและที่อยู่ของผู้ร้อง
(๒) ความเห็นของผู้ร้องว่า บทบัญญัติแห่งกฎหมายใดที่กระทบต่อสิทธิมนุษยชนและมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญอันเป็นเหตุให้ต้องใช้สิทธิ
พร้อมทั้งระบุข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์ที่เกี่ยวข้องตามสมควรและเหตุผลสนับสนุน
(๓) ความประสงค์ของผู้ร้องที่จะให้คณะกรรมการดำเนินการ
(๔) ลงลายมือชื่อของผู้ร้องโดยให้นำข้อ ๕ วรรคสาม
มาใช้บังคับโดยอนุโลม
ในกรณีที่มีผู้ร้องหลายคนในเหตุเดียวกัน
อาจยื่นคำร้องร่วมกันเป็นฉบับเดียวโดยจะมอบหมายให้ผู้ร้องคนหนึ่งคนใดเป็นผู้แทนในการดำเนินการต่อไปก็ได้
แต่ต้องระบุและแนบหลักฐานการมอบหมายกับคำร้องนั้นด้วย ในกรณีเช่นว่านี้
ให้ถือว่าการดำเนินการของผู้แทนผูกพันผู้ร้องทุกคน

ส่วนที่ ๒
การยื่นคำร้องเพื่อขอให้เสนอเรื่องต่อศาลปกครอง
 

ข้อ ๑๐ ผู้ร้องซึ่งเห็นว่า กฎ คำสั่ง
หรือการกระทำอื่นใดในทางปกครองกระทบต่อสิทธิมนุษยชนของผู้ร้อง และมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญหรือกฎหมาย
อาจยื่นคำร้องต่อคณะกรรมการเพื่อพิจารณาเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลปกครอง
กฎตามวรรคหนึ่ง หมายความว่า พระราชกฤษฎีกา กฎกระทรวง ประกาศกระทรวง ข้อบัญญัติท้องถิ่น
ระเบียบ ข้อบังคับ
หรือบทบัญญัติอื่นที่ไม่อาจเทียบเท่าพระราชบัญญัติและมีผลบังคับเป็นการทั่วไป
โดยไม่มุ่งหมายให้ใช้บังคับแก่กรณีใดหรือบุคคลใดเป็นการเฉพาะ
ผู้ร้องอาจขอให้คณะกรรมการร้องขอต่อศาลปกครองให้ใช้วิธีการชั่วคราวก่อนศาลมีคำพิพากษาเพื่อคุ้มครองสิทธิของตน

ข้อ ๑๑ คำร้องตามข้อ ๑๐
ประกอบด้วย
(๑) ชื่อและที่อยู่ของผู้ร้อง
(๒) ชื่อบุคคลหรือชื่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอันเป็นเหตุแห่งการร้อง
(๓) กฎ คำสั่ง หรือการกระทำทางปกครองอื่นใดที่เป็นเหตุแห่งการร้อง พร้อมทั้งข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์ตามสมควรเกี่ยวกับการกระทำดังกล่าว
(๔) ความประสงค์ของผู้ร้องที่จะให้คณะกรรมการดำเนินการ
(๕) ลงลายมือชื่อของผู้ร้องโดยให้นำข้อ ๕ วรรคสาม
มาใช้บังคับโดยอนุโลม
ในกรณีที่มีผู้ร้องหลายคนในเหตุเดียวกัน
อาจยื่นคำร้องร่วมกันเป็นฉบับเดียว โดยจะมอบหมายให้ผู้ร้องคนหนึ่งคนใดเป็นผู้แทนในการดำเนินการต่อไปก็ได้
แต่ต้องระบุและแนบหลักฐานการมอบหมายกับคำร้องนั้นด้วย ในกรณีเช่นว่านี้ ให้ถือว่าการดำเนินการของผู้แทนผูกพันผู้ร้องทุกคน

ข้อ ๑๒ การยื่นคำร้องตามข้อ
๑๐
กรณีที่มีกฎหมายกำหนดขั้นตอนหรือวิธีการสำหรับการแก้ไขความเดือดร้อนหรือเสียหายในเรื่องใดไว้โดยเฉพาะ
ผู้ร้องต้องดำเนินการให้เป็นไปตามที่กฎหมายนั้นบัญญัติเสียก่อน

ส่วนที่ ๓
การยื่นคำร้องเพื่อขอให้ฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรม
 

ข้อ ๑๓ ผู้ร้องซึ่งเห็นว่าได้รับความเดือดร้อนหรือเสียหายจากการกระทำอันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน
อาจยื่นคำร้องต่อคณะกรรมการเพื่อขอให้ฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมแทน
ผู้ร้องอาจขอให้คณะกรรมการร้องขอต่อศาลยุติธรรมให้ใช้วิธีการชั่วคราวก่อนศาลมีคำพิพากษาเพื่อคุ้มครองสิทธิของตน

ข้อ ๑๔ คำร้องตามข้อ ๑๓
ประกอบด้วย
(๑) ชื่อและที่อยู่ของผู้ร้อง
(๒) ชื่อและที่อยู่ของผู้ถูกร้อง
(๓) การกระทำทั้งหลายที่เป็นเหตุแห่งการร้อง
พร้อมทั้งข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์ตามสมควรเกี่ยวกับการกระทำดังกล่าว
(๔) ความประสงค์ของผู้ร้องที่จะให้คณะกรรมการดำเนินการ
(๕) ลงลายมือชื่อของผู้ร้องโดยให้นำข้อ ๕ วรรคสาม
มาใช้บังคับโดยอนุโลม
ในกรณีที่มีผู้ร้องหลายคนในเหตุเดียวกัน
อาจยื่นคำร้องร่วมกันเป็นฉบับเดียวโดยจะมอบหมายให้ผู้ร้องคนหนึ่งคนใดเป็นผู้แทนในการดำเนินการต่อไปก็ได้
แต่ต้องระบุและแนบหลักฐานการมอบหมายกับคำร้องนั้นด้วย ในกรณีเช่นว่านี้
ให้ถือว่าการดำเนินการของผู้แทนผูกพันผู้ร้องทุกคน

หมวด ๓
การดำเนินการก่อนเสนอเรื่องและฟ้องคดีต่อศาล
 

ข้อ ๑๕ เมื่อสำนักงานได้รับคำร้องแล้วและเห็นว่าเป็นเรื่องที่อยู่ในอำนาจของคณะกรรมการ
ให้มอบหมายเจ้าหน้าที่ของสำนักงานเป็นพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวน
เพื่อดำเนินการตามที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้

ข้อ ๑๖ ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนตรวจคำร้องให้เป็นไปตามกฎหมายและระเบียบนี้
หากเห็นว่าคำร้องนั้น ไม่ถูกต้อง ไม่ครบถ้วน หรือไม่ชัดเจน ตามข้อ ๙ ข้อ ๑๑
หรือข้อ ๑๔ ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนแจ้งเป็นหนังสือให้ผู้ร้องทราบเพื่อดำเนินการแก้ไขเพิ่มเติมคำร้องนั้น
ให้ถูกต้อง ครบถ้วน และชัดเจน
แล้วส่งกลับมาให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนทราบภายในเวลาที่กำหนด
กรณีผู้ร้องไม่ดำเนินการตามวรรคหนึ่งโดยไม่มีเหตุอันสมควร
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเสนอเรื่องต่อคณะอนุกรรมการเพื่อพิจารณาสั่งจำหน่ายคำร้องนั้น
กรณีที่คณะอนุกรรมการมีมติให้จำหน่ายคำร้อง
ให้สำนักงานมีหนังสือแจ้งผู้ร้องทางไปรษณีย์โดยวิธีลงทะเบียนตอบรับภายในสามวันทำการนับแต่วันที่มีคำสั่งจำหน่ายคำร้อง

ข้อ ๑๗ กรณีพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่า
คำร้องใดไม่อาจเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครอง
หรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมได้ ให้ทำความเห็นเสนอต่อคณะอนุกรรมการ
กรณีคณะอนุกรรมการมีมติให้รับคำร้องไว้พิจารณา ให้ดำเนินการต่อไป
กรณีคณะอนุกรรมการมีมติไม่รับคำร้องไว้พิจารณา
ให้เสนอคณะกรรมการเพื่อพิจารณา หากเห็นชอบด้วย
ให้สำนักงานมีหนังสือแจ้งผู้ร้องทราบพร้อมด้วยเหตุผลโดยไม่ชักช้า

ข้อ ๑๘ กรณีที่พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่า
เรื่องตามคำร้องใดจะครบระยะเวลาการฟ้องคดีหรือจะขาดอายุความตามที่กฎหมายกำหนด
ให้เสนอเรื่องพร้อมความเห็นต่อเลขาธิการเพื่อแจ้งให้ผู้ร้องทราบ
และให้คำแนะนำที่จำเป็นแก่การคุ้มครองสิทธิของผู้ร้อง

ข้อ ๑๙ กรณีที่ผู้ร้องถึงแก่ความตาย
หรือขอถอนคำร้องในระหว่างการพิจารณาดำเนินการ และพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่า
ประเด็นตามคำร้องยังคงมีอยู่และเพื่อประโยชน์ส่วนรวมซึ่งศาลอาจออกคำบังคับได้
พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนอาจดำเนินการต่อไปตามที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้

ข้อ ๒๐ เมื่อพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่า
คำร้องใดสามารถเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครอง
หรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมได้ ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อคณะอนุกรรมการเพื่อพิจารณา
กรณีที่พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่าคำร้องตามวรรคหนึ่งจะครบระยะเวลาการฟ้องคดีหรือจะขาดอายุความ
หรือมีเหตุจำเป็นเร่งด่วน โดยได้รับความเห็นชอบจากเลขาธิการ
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อประธานกรรมการเพื่อนำเสนอต่อคณะกรรมการพิจารณาโดยเร็ว

ข้อ ๒๑ ภายใต้บังคับข้อ
๓๐ เมื่อคณะอนุกรรมการมีมติให้รับคำร้องไว้พิจารณาแล้ว ให้สำนักงานแจ้งไปยังบุคคลหรือหน่วยงานที่ถูกกล่าวหาหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
เพื่อให้ทำคำชี้แจงส่งมายังสำนักงานภายในระยะเวลาที่กำหนด
ในการแจ้งเรื่องดังกล่าวให้สรุปข้อเท็จจริง
และกำหนดประเด็นที่เห็นว่าเป็นประเด็นสำคัญให้ชัดเจนเพียงพอแก่การทำคำชี้แจงให้ถูกต้องครบถ้วนด้วย
ในกรณีบุคคลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องใดไม่อาจส่งคำชี้แจงได้ทันภายในระยะเวลาที่กำหนด
ก็ให้มีหนังสือขอขยายระยะเวลาต่อสำนักงานคราวละไม่เกินสิบห้าวัน
รวมแล้วไม่เกินสี่สิบห้าวัน เว้นแต่คณะกรรมการจะมีคำสั่งเป็นอย่างอื่น
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนมีอำนาจหน้าที่ในการแสวงหาข้อเท็จจริง และรวบรวมพยานหลักฐานที่จำเป็นต่อการพิจารณา

ข้อ ๒๒ เมื่อพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนได้พิจารณาคำร้อง
คำชี้แจง ข้อเท็จจริงพยานหลักฐานต่าง ๆ และข้อกฎหมายเพียงพอแล้ว
ให้จัดทำสำนวนซึ่งประกอบด้วย
(๑) ชื่อผู้ร้องและผู้ถูกร้อง
(๒) เหตุแห่งการร้องและคำขอ
(๓) สรุปข้อเท็จจริงที่ได้จากการพิจารณา
(๔) ข้อกฎหมาย
(๕) เสนอความเห็นพร้อมด้วยเหตุผลในประเด็นหรือเรื่องที่พิจารณาในการเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครอง
หรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรม
(๖) ความเห็นเกี่ยวกับการใช้วิธีการชั่วคราวก่อนศาลมีคำพิพากษา
กรณีที่พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นสมควร หรือในกรณีที่ผู้ร้องได้มีคำขอ
การจัดทำสำนวนตามวรรคหนึ่ง หากผู้บังคับบัญชาที่เหนือขึ้นไปเห็นว่า
สำนวนนั้นยังไม่บริบูรณ์
ให้สั่งการพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนดำเนินการให้บริบูรณ์ได้ ทั้งนี้ ให้คำนึงถึงระยะเวลาในการเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลหรือฟ้องคดีต่อศาลเป็นสำคัญ
กรณีผู้บังคับบัญชาที่เหนือขึ้นไปมีความเห็นแย้ง ให้ทำบันทึกความเห็นแย้งแนบสำนวนไว้ด้วย

หมวด ๔
คณะอนุกรรมการและการพิจารณาของคณะอนุกรรมการ
 

ข้อ ๒๓ ให้คณะกรรมการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการขึ้นคณะหนึ่ง
โดยแต่งตั้งจากประธานกรรมการหรือกรรมการ
ผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งมีความรู้ความเชี่ยวชาญในสาขานิติศาสตร์ หรือบุคคลที่มีประสบการณ์ในการดำเนินคดีเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิมนุษยชน
หรือบุคคลที่มีประสบการณ์ด้านการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชน
เพื่อทำหน้าที่ในการพิจารณากลั่นกรองและทำความเห็นเสนอคณะกรรมการ
เพื่อพิจารณาเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรม
กรณีมีความจำเป็น คณะอนุกรรมการตามวรรคหนึ่งอาจเสนอคณะกรรมการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการเฉพาะกิจขึ้นคณะหนึ่งหรือหลายคณะ
โดยมีองค์ประกอบตามที่เห็นสมควรเพื่อดำเนินการพิจารณาเสนอความเห็นต่อคณะกรรมการโดยตรงก็ได้
และในการปฏิบัติหน้าที่ของคณะอนุกรรมการเฉพาะกิจ
ให้นำหลักเกณฑ์และวิธีการว่าด้วยการปฏิบัติหน้าที่ของคณะอนุกรรมการในระเบียบนี้มาใช้บังคับโดยอนุโลม

ข้อ ๒๔ อนุกรรมการมีวาระการดำรงตำแหน่งตามที่คณะกรรมการกำหนด
ในระหว่างที่ยังไม่ได้แต่งตั้งอนุกรรมการแทนผู้ที่ครบวาระ
ให้อนุกรรมการที่ครบวาระอยู่ปฏิบัติหน้าที่ต่อไปจนกว่าจะมีการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการขึ้นใหม่
ในกรณีที่อนุกรรมการพ้นจากตำแหน่งก่อนครบวาระ
ให้ผู้ได้รับแต่งตั้งแทนตำแหน่งที่ว่างอยู่ในตำแหน่งเท่ากับวาระที่เหลืออยู่ของอนุกรรมการ

ข้อ ๒๕ อนุกรรมการพ้นจากตำแหน่งเมื่อ
(๑) ถึงคราวออกตามวาระที่คณะกรรมการกำหนด
(๒) ตาย
(๓) ลาออก
(๔) คณะกรรมการมีมติให้ออก
(๕) คณะกรรมการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการชุดใหม่แทนคณะอนุกรรมการชุดเดิม

ข้อ ๒๖ ให้คณะอนุกรรมการมีอำนาจหน้าที่
ดังต่อไปนี้
(๑) มีมติเห็นควรรับหรือไม่รับคำร้องไว้พิจารณา
(๒) พิจารณาตามสำนวนเพื่อเสนอความเห็นต่อคณะกรรมการเพื่อประกอบการวินิจฉัยและมีมติดังนี้
(ก) บทบัญญัติแห่งกฎหมายใดกระทบต่อสิทธิมนุษยชน และมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญที่สมควรเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือไม่
(ข) กฎ คำสั่ง หรือการกระทำอื่นใดในทางปกครองกระทบต่อสิทธิมนุษยชน และมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญหรือกฎหมายที่สมควรเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลปกครองหรือไม่
(ค) การกระทำใดอันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนเป็นส่วนรวม
สมควรฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมหรือไม่
(๓) มีหนังสือเรียกบุคคล นิติบุคคล
หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาให้ถ้อยคำหรือให้ส่งวัตถุเอกสารหรือพยานหลักฐานใด ๆ
ที่เกี่ยวข้องกับคำร้อง
(๔)
ดำเนินการไกล่เกลี่ยคู่กรณีหรือคู่ความเพื่อทำความตกลงระงับข้อพิพาท
หรือประนีประนอมพร้อมจัดทำข้อตกลงด้วย
(๕) เชิญผู้เชี่ยวชาญหรือผู้ทรงคุณวุฒิให้ความเห็นเพื่อประกอบการพิจารณา
(๖)
ดำเนินการขอให้ศาลที่มีเขตอำนาจออกหมายเพื่อเข้าไปในเคหสถานหรือสถานที่ใด เพื่อประโยชน์ในการตรวจสอบข้อเท็จจริงหรือเพื่อรวบรวมพยานหลักฐาน
ก่อนการตรวจสอบหรือรวบรวมพยานหลักฐานดังกล่าว
ให้อนุกรรมการหรือพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนซึ่งได้รับมอบหมายแสดงความบริสุทธิ์เสียก่อนเท่าที่สามารถกระทำได้
ให้ดำเนินการต่อหน้าผู้ครอบครองหรือดูแลสถานที่หรือผู้ซึ่งเกี่ยวข้อง
หรือถ้าหาบุคคลดังกล่าวนั้นไม่ได้ ก็ให้ดำเนินการต่อหน้าบุคคลอื่นอย่างน้อยสองคนให้เป็นพยาน
ในการนี้ให้ผู้ครอบครองหรือดูแลสถานที่หรือผู้ซึ่งเกี่ยวข้องให้ความร่วมมือเพื่อให้การปฏิบัติหน้าที่ของอนุกรรมการหรือพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนซึ่งได้รับมอบหมายเป็นไปโดยสะดวก
(๗) มอบหมายให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนดำเนินการอย่างใดอย่างหนึ่ง
(๘) ปฏิบัติการอื่นตามกฎหมาย ตามระเบียบนี้ หรือที่ได้รับมอบหมาย
การดำเนินการตามข้อนี้ ให้นำระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีจ่ายค่าเบี้ยเลี้ยงและค่าเดินทางของพยานบุคคล
พยานผู้เชี่ยวชาญ พยานผู้ทรงคุณวุฒิและพนักงานเจ้าหน้าที่ พ.ศ. ๒๕๕๔
และระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการขึ้นทะเบียนผู้เชี่ยวชาญและผู้ทรงคุณวุฒิ
พ.ศ. ๒๕๕๔ มาใช้บังคับโดยอนุโลม

ข้อ ๒๗ การประชุมของคณะอนุกรรมการต้องมีอนุกรรมการมาประชุมไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนอนุกรรมการทั้งหมดเท่าที่มีอยู่
จึงจะเป็นองค์ประชุม
ให้ประธานอนุกรรมการเป็นประธานในที่ประชุม ในกรณีที่ประธานอนุกรรมการไม่อยู่ในที่ประชุมหรือไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้
ให้รองประธานอนุกรรมการตามลำดับเป็นประธานในที่ประชุม ถ้าไม่มีรองประธานอนุกรรมการหรือมีแต่ไม่อยู่ในที่ประชุมหรือไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้
ให้ที่ประชุมเลือกอนุกรรมการคนหนึ่งทำหน้าที่เป็นประธานในที่ประชุม

ข้อ ๒๘ การลงมติของที่ประชุมคณะอนุกรรมการให้เป็นไปตามเสียงข้างมากของอนุกรรมการที่เข้าประชุม
อนุกรรมการคนหนึ่งให้มีหนึ่งเสียงในการลงคะแนน ถ้าคะแนนเสียงเท่ากัน
ให้ประธานในที่ประชุมออกเสียงเพิ่มขึ้นอีกเสียงหนึ่งเป็นเสียงชี้ขาด
ในการประชุม ถ้ามีการพิจารณาเรื่องที่อนุกรรมการผู้ใดมีส่วนได้เสีย
อนุกรรมการผู้นั้นไม่มีสิทธิเข้าประชุม

ข้อ ๒๙ ในการพิจารณาของคณะอนุกรรมการ
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเข้าชี้แจงรายละเอียดทั้งข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายและความเห็น
พร้อมทั้งเสนอเอกสารและพยานหลักฐานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องต่อคณะอนุกรรมการ

ข้อ ๓๐ เมื่อคณะอนุกรรมการมีมติให้รับคำร้องไว้พิจารณาแล้ว
หากคณะอนุกรรมการเห็นว่าคำร้องใดเป็นปัญหาข้อกฎหมาย
หรือมีข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานเพียงพอที่จะพิจารณาวินิจฉัยประเด็นตามคำร้องได้
คณะอนุกรรมการอาจไม่จำต้องให้บุคคลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาชี้แจงเพื่อประกอบการพิจารณาวินิจฉัย

ข้อ ๓๑ เมื่อคณะอนุกรรมการได้ตรวจสอบสำนวนและพยานหลักฐานต่าง
ๆ ที่เกี่ยวข้องตามความจำเป็นและสมควรแล้ว
ให้คณะอนุกรรมการพิจารณาสำนวนตามประเด็นคำร้องและบันทึกความเห็นเพื่อเสนอต่อคณะกรรมการ
โดยให้ลงลายมือชื่ออนุกรรมการทุกคนที่พิจารณาและมีมติในสำนวนนั้น
บันทึกความเห็นของคณะอนุกรรมการ ประกอบด้วย
(๑) ชื่อผู้ร้องและผู้ถูกร้อง
(๒) เหตุแห่งการร้องและคำขอ
(๓) สรุปข้อเท็จจริงที่ได้จากการพิจารณา
(๔) ข้อกฎหมายที่อ้างอิง
(๕) ประเด็นหรือเรื่องอันควรพิจารณา
(๖) ความเห็นเกี่ยวกับการใช้วิธีการชั่วคราวก่อนศาลมีคำพิพากษา
(ถ้ามี)

ข้อ ๓๒ เมื่อคณะอนุกรรมการได้พิจารณาสำนวนเสร็จสิ้นตามข้อ
๓๑ แล้ว
ให้สำนักงานนำสำนวนรวมทั้งบันทึกความเห็นของคณะอนุกรรมการเสนอต่อคณะกรรมการโดยเร็ว

หมวด ๕
การพิจารณาของคณะกรรมการ
 

ข้อ ๓๓ ให้คณะกรรมการมีอำนาจหน้าที่พิจารณาสำนวนที่ได้รับจากคณะอนุกรรมการหรือคณะอนุกรรมการเฉพาะกิจ
หรือได้รับตามข้อ ๒๐ วรรคสอง แล้วแต่กรณี
และมีมติให้ดำเนินการเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครอง
หรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรม หรือยุติเรื่อง หรือดำเนินการอื่นใดตามที่เห็นสมควร
มติของคณะกรรมการให้ทำตามแบบรายงานผลการพิจารณาที่กำหนด
และให้กรรมการทุกคนที่พิจารณาวินิจฉัยลงลายมือชื่อ เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย
หรือเหตุจำเป็นอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้ หรือเหตุอื่นที่คณะกรรมการกำหนด
แบบรายงานผลการพิจารณาของคณะกรรมการ ประกอบด้วย
(๑) ชื่อผู้ร้องและผู้ถูกร้อง
(๒) เหตุแห่งการร้องและคำขอ
(๓) สรุปข้อเท็จจริงที่ได้จากการพิจารณา
(๔) ข้อกฎหมายที่อ้างอิง
(๕) ประเด็นหรือเรื่องอันควรพิจารณา
(๖) ความเห็นและมติของคณะกรรมการ

ข้อ ๓๔ ในการประชุม
ถ้ามีการพิจารณาเรื่องที่กรรมการผู้ใดมีส่วนได้เสีย
กรรมการผู้นั้นไม่มีสิทธิเข้าประชุม

หมวด ๖
การเสนอเรื่องและฟ้องคดีต่อศาล
 

ข้อ ๓๕ ในกรณีที่คณะกรรมการมีมติให้เสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครอง
หรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมในสำนวนใด ให้สำนักงานดำเนินการให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์
วิธีการ และเงื่อนไขตามกฎหมาย ข้อกำหนด ระเบียบ ข้อบังคับ
และรูปแบบที่แต่ละศาลกำหนดไว้
และให้คณะกรรมการแต่งตั้งพนักงานผู้รับผิดชอบคดีเพื่อดำเนินการต่อไป
ในการนี้สำนักงานอาจมอบหมายพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนหรือเจ้าหน้าที่สำนักงานเป็นผู้ประสานคดีก็ได้

ข้อ ๓๖ ในกรณีที่คณะกรรมการมีมติให้เสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมแทนผู้เสียหาย
อาจมีมติขอให้ศาลใช้วิธีการชั่วคราวหรือการอื่นใดตามที่เห็นสมควร
เพื่อเป็นการแก้ไขปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนในเบื้องต้น
ให้คณะกรรมการมีมติตามที่เห็นสมควร

ข้อ ๓๗ ในคดีที่ต้องเสียค่าธรรมเนียมศาลและค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดี
ให้ผู้ร้องเป็นผู้รับผิดชอบ เว้นแต่คณะกรรมการจะมีมติเป็นอย่างอื่น
การชำระค่าธรรมเนียมศาลและค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีแทนผู้ร้องตามวรรคหนึ่ง
ให้เป็นไปตามระเบียบที่สำนักงานกำหนดโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการ
ในการดำเนินคดี ให้พนักงานผู้รับผิดชอบคดีจัดทำบัญชีค่าใช้จ่ายอย่างละเอียดและรับรองไว้เป็นหลักฐาน

ข้อ ๓๘ ในการดำเนินคดีให้เจ้าหน้าที่ของสำนักงานที่ได้รับการแต่งตั้งเป็นพนักงานผู้รับผิดชอบคดี
หรือผู้ประสานคดี แล้วแต่กรณี บันทึกรายงานการดำเนินคดีเสนอให้ผู้บังคับบัญชาทราบภายในสามวันทำการหลังจากเสร็จสิ้นการดำเนินคดีทุกครั้ง

ข้อ ๓๙ การดำเนินคดีในทางจำหน่ายสิทธิของผู้ร้อง
เช่น การประนีประนอมยอมความ การสละสิทธิในการอุทธรณ์หรือฎีกา
หรือขอให้พิจารณาคดีใหม่ในคดีที่อยู่ระหว่างการพิจารณาของศาล จะกระทำได้ต้องได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการ
โดยให้พนักงานผู้รับผิดชอบคดีมีหน้าที่เสนอขอความเห็นชอบดังกล่าว

ข้อ ๔๐ เมื่อศาลได้มีคำวินิจฉัย คำพิพากษา
หรือคำสั่งคดีใดแล้ว ให้พนักงานผู้รับผิดชอบคดีมีหน้าที่ขอคัดสำเนาคำวินิจฉัย
คำพิพากษา หรือคำสั่งคดีนั้น กรณีไม่สามารถคัดคำวินิจฉัย คำพิพากษาหรือคำสั่งได้
ให้บันทึกย่อคำวินิจฉัย คำพิพากษา หรือคำสั่ง ส่งเสนอแทน
กรณีที่เป็นคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลที่อาจอุทธรณ์หรือฎีกาได้
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบคดีโดยผ่านการพิจารณาของสำนักงาน
ดำเนินการตามวรรคหนึ่งพร้อมความเห็นว่า สมควรอุทธรณ์หรือฎีกาหรือไม่
เสนอต่อคณะกรรมการภายในสิบวันนับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้น ในการนี้ คณะกรรมการอาจขอความเห็นจากคณะอนุกรรมการก่อนดำเนินการก็ได้

ข้อ ๔๑ กรณีที่คู่กรณีหรือคู่ความอีกฝ่ายหนึ่งอุทธรณ์หรือฎีกาคำพิพากษา
หรือคำสั่งในคดีใด ให้พนักงานผู้รับผิดชอบคดีโดยผ่านการพิจารณาของสำนักงาน
จัดทำร่างคำแก้อุทธรณ์หรือฎีกาคำพิพากษา หรือคำสั่งคดีนั้น
เสนอต่อคณะกรรมการพิจารณาภายในสิบวันนับแต่วันที่ได้รับสำเนาอุทธรณ์หรือฎีกาคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้น
ในการนี้คณะกรรมการอาจขอความเห็นจากคณะอนุกรรมการก่อนดำเนินการก็ได้

หมวด ๗
การไกล่เกลี่ยข้อพิพาท
 

ข้อ ๔๒ ในระหว่างดำเนินการ
ถ้าคณะกรรมการเห็นว่าคำร้องใดอาจดำเนินการไกล่เกลี่ยได้โดยไม่จำต้องเสนอเรื่องต่อศาลหรือฟ้องคดีต่อศาล
ให้คณะอนุกรรมการดำเนินการตามหลักเกณฑ์และวิธีการตามที่คณะกรรมการกำหนด

บทเฉพาะกาล
 

ข้อ ๔๓ บรรดาคำร้องที่ขอให้เสนอเรื่องต่อศาล
หรือฟ้องคดีต่อศาลที่ได้ยื่นหรือส่งต่อสำนักงานไว้แล้วก่อนระเบียบนี้ใช้บังคับ
ให้ถือเป็นคำร้องและให้พิจารณาตามระเบียบนี้ต่อไป

ข้อ ๔๔ ให้คณะอนุกรรมการพิจารณาการเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมตามที่คณะกรรมการแต่งตั้งก่อนที่ระเบียบนี้ใช้บังคับ
เป็นคณะอนุกรรมการด้านคดีสิทธิมนุษยชน
เพื่อพิจารณาเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครอง
หรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมตามระเบียบนี้


ประกาศ
ณ วันที่ ๑๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๔
ศาสตราจารย์
อมรา พงศาพิชญ์
ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ











ปริยานุช/ผู้จัดทำ
๖ มิถุนายน
๒๕๕๔

ณัฐวดี ดำรง/ตรวจ
๖ มิถุนายน
๒๕๕๔

















































[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๒๘/ตอนที่ ๔๔ ก/หน้า ๓๑/๓ มิถุนายน ๒๕๕๔