ระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด


ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีปกครอง (ฉบับที่ ๓)
---------------------------------------


พ.ศ. ๒๕๔๘
---------



โดยที่มาตรา ๔๕/๑ วรรคสี่ แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๒ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง (ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๔๘ บัญญัติว่า การยื่นคําขอ การพิจารณาคําขอ การขอให้พิจารณาใหม่การอุทธรณ์และการดําเนินกระบวนพิจารณาอื่นใดที่เกี่ยวกับการขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กําหนดโดยระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด


อาศัยอํานาจตามความในมาตรา ๔๔ แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๒ และมาตรา ๔๕/๑ วรรคสี่ แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๒ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง (ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๔๘ ที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดจึงออกระเบียบไว้ดังต่อไปนี้


ข้อ ๑ ระเบียบนี้เรียกว่า “ระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีปกครอง (ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๔๘”


ข้อ ๒[1](#fn1) ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป


ข้อ ๓ ให้เพิ่มความต่อไปนี้เป็นหมวด ๑/๑ การขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล ข้อ ๔๑/๑ถึงข้อ ๔๑/๖ ของภาค ๒ วิธีพิจารณาคดีปกครองในศาลปกครองชั้นต้น แห่งระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๓


“หมวด ๑/๑


การขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล


ข้อ ๔๑/๑ ถ้าคู่กรณีใดอ้างว่า ไม่มีทรัพย์สินเพียงพอที่จะเสียค่าธรรมเนียมศาล หรือโดยสถานะของผู้ขอถ้าไม่ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลจะได้รับความเดือดร้อนเกินสมควร เมื่อศาลได้ไต่สวนแล้วเป็นที่เชื่อได้ว่า คู่กรณีนั้นไม่มีทรัพย์สินเพียงพอที่จะเสียค่าธรรมเนียมศาล หรือโดยสถานะของผู้ขอถ้าไม่ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลจะได้รับความเดือดร้อนเกินสมควรก็ให้ศาลอนุญาตให้คู่กรณีนั้นดําเนินคดีโดยยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลได้ แต่การขอเช่นว่านี้ ผู้ขอจะต้องแสดงให้เป็นที่พอใจศาลด้วยว่าคดีของผู้ขอมีข้ออ้างหรือข้อเท็จจริงเพียงพอที่จะรับคําฟ้องไว้พิจารณาหรือในกรณีอุทธรณ์ศาลเห็นว่ามีเหตุผลอันสมควรที่จะอุทธรณ์ได้ แล้วแต่กรณี


ข้อ ๔๑/๒ คู่กรณีใดมีความจํานงจะดําเนินคดีโดยได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลให้ยื่นคําขอให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลโดยทําเป็นคําร้องต่อศาลปกครองชั้นต้นพร้อมกับคําฟ้องหรือคําอุทธรณ์ แล้วแต่กรณี ในการนี้ให้คู่กรณีที่ยื่นคําขอสาบานตัวให้คําชี้แจงต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ว่าไม่มีทรัพย์สินเพียงพอที่จะเสียค่าธรรมเนียมศาล หรือโดยสถานะของตนถ้าไม่ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลจะได้รับความเดือดร้อนเกินสมควร


ถ้าคู่กรณีมิได้ยื่นคําขอพร้อมกับคําฟ้องหรือคําอุทธรณ์ตามวรรคหนึ่ง คู่กรณีอาจยื่นคําขอให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลต่อศาลปกครองชั้นต้นในภายหลังได้


เมื่อพนักงานเจ้าหน้าที่ได้บันทึกถ้อยคําสาบานตัวให้คําชี้แจงของผู้ขอดําเนินคดีที่ขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลแล้ว ให้ศาลที่รับคําขอเป็นผู้พิจารณาและไต่สวนคําขอนั้น หากเห็นว่าคดีของคู่กรณีที่ยื่นคําขอไม่มีข้ออ้างหรือข้อเท็จจริงเพียงพอที่จะรับคําฟ้องไว้พิจารณา หรือไม่มีเหตุผลอันสมควรที่จะอุทธรณ์ แล้วแต่กรณี ให้ศาลนั้นมีคําสั่งยกคําขอโดยไม่ต้องไต่สวนคําขอ


กรณีที่ศาลเห็นว่าคดีของคู่กรณีที่ยื่นคําขอมีข้ออ้างหรือข้อเท็จจริงเพียงพอที่จะรับคําฟ้องไว้พิจารณา หรือมีเหตุผลอันสมควรที่จะอุทธรณ์ แล้วแต่กรณี ให้ศาลจัดส่งสําเนาถ้อยคําเช่นว่านั้นไปให้คู่กรณีอีกฝ่ายหนึ่ง พร้อมด้วยสําเนาคําขอให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลและสําเนาคําฟ้องหรือคําอุทธรณ์ แล้วแต่กรณี


ข้อ ๔๑/๓ เมื่อศาลปกครองชั้นต้นได้ฟังคู่กรณีทุกฝ่ายและทําการไต่สวนตามที่เห็นสมควรแล้วเห็นว่ามีเหตุตามคําขอจริง ให้ศาลปกครองชั้นต้นอนุญาตให้คู่กรณีที่ยื่นคําขอดําเนินคดีโดยยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลทั้งหมดหรือเฉพาะบางส่วน หากเห็นว่าไม่มีเหตุตามคําขอจริง ให้ศาลมีคําสั่งยกคําขอนั้นเสีย


ถ้าคู่กรณีฝ่ายที่มิได้ยื่นคําขอให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลไม่มีภูมิลําเนาอยู่ในราชอาณาจักร ให้ศาลมีอํานาจไต่สวนผู้ยื่นคําขอให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลแต่ฝ่ายเดียว แล้วมีคําสั่งตามวรรคหนึ่งได้


คําสั่งให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลทั้งหมดให้เป็นที่สุด


ข้อ ๔๑/๔ ถ้าศาลปกครองชั้นต้นมีคําสั่งให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลเฉพาะบางส่วนหรือมีคําสั่งให้ยกคําขอ ผู้ยื่นคําขอมีสิทธิดําเนินการอย่างใดอย่างหนึ่งดังต่อไปนี้ ภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งคําสั่ง


(๑) ยื่นคําร้องขอให้พิจารณาคําขอนั้นใหม่ เพื่ออนุญาตให้นําพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมว่าไม่มีทรัพย์สินเพียงพอที่จะเสียค่าธรรมเนียมศาล หรือโดยสถานะของผู้ขอ ถ้าไม่ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลจะได้รับความเดือดร้อนเกินสมควร ทั้งนี้ เฉพาะคดีที่ศาลเห็นว่ามีข้ออ้างหรือข้อเท็จจริงเพียงพอที่จะรับคําฟ้องไว้พิจารณา หรือมีเหตุผลอันสมควรที่จะอุทธรณ์ได้ แล้วแต่กรณีโดยยื่นคําร้องขอต่อศาลปกครองชั้นต้นที่มีคําสั่งนั้น เมื่อศาลมีคําสั่งเป็นประการใดแล้วให้เป็นที่สุด หรือ


(๒) อุทธรณ์คําสั่งนั้นต่อศาลปกครองสูงสุด โดยยื่นคําร้องอุทธรณ์คําสั่งต่อศาลปกครองชั้นต้นที่มีคําสั่งนั้น


ในกรณีที่คู่กรณีใช้สิทธิตาม (๑) หรือ (๒) อย่างใดอย่างหนึ่งแล้ว จะใช้สิทธิอีกประการหนึ่งมิได้


ข้อ ๔๑/๕ เมื่อคู่กรณีใดได้รับอนุญาตให้ดําเนินคดีในศาลปกครองชั้นต้นโดยยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลแล้ว หากต่อมายื่นคําขอให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลในชั้นอุทธรณ์ ให้ถือว่าคู่กรณีนั้นยังเป็นผู้ไม่มีทรัพย์สินเพียงพอที่จะเสียค่าธรรมเนียมศาล หรือโดยสถานะของผู้ขอถ้าไม่ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลจะได้รับความเดือดร้อนเกินสมควรอยู่ เว้นแต่จะปรากฏต่อศาลเป็นอย่างอื่น


ข้อ ๔๑/๖ เมื่อศาลอนุญาตให้คู่กรณีใดฟ้องหรืออุทธรณ์คดีโดยยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลคู่กรณีนั้นไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมศาลที่ได้รับยกเว้นในการดําเนินกระบวนพิจารณาในศาลนั้น


ถ้าปรากฏต่อศาลว่าคู่กรณีที่ฟ้องหรืออุทธรณ์คดีโดยได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลนั้นมีทรัพย์สินเพียงพอจะเสียค่าธรรมเนียมศาลได้ โดยมีอยู่แล้วในเวลาที่ยื่นคําขอให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลให้ศาลรอการพิจารณาคดีไว้จนกว่าคู่กรณีนั้นจะนําค่าธรรมเนียมศาลมาชําระภายในเวลาที่ศาลกําหนดหากไม่ชําระภายในเวลาดังกล่าว ให้ศาลมีคําสั่งจําหน่ายคดีออกจากสารบบความ”


ประกาศ ณ วันที่ ๙ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๔๘


อักขราทร จุฬารัตน


ประธานศาลปกครองสูงสุด





---


1.