ระเบียบกรมการค้าภายใน
ระเบียบกรมการค้าภายใน
ว่าด้วย
การขออนุญาตและการออกหนังสืออนุญาต
ให้ประกอบการค้าข้าว
พ.ศ. 2532
----------

โดยที่เป็นการสมควรปรับปรุงระเบียบปฏิบัติเกี่ยวกับการขออนุญาตและการออกหนังสืออนุญาตให้
ประกอบการค้าข้าว ตามพระราชบัญญัติการค้าข้าว พุทธศักราช
2489 เสียใหม่ให้เหมาะสม และเพื่อ
อนุมัติตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี
ว่าด้วยการปฏิบัติราชการเพื่อประชาชนของหน่วยงานของรัฐ พ.ศ.
2532 กรมการค้าภายใน
จึงออกระเบียบกำหนดขั้นตอนและระยะเวลาการปฏิบัติราชการสำหรับการขอ
อนุญาตและการออกหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าวไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ 1 ระเบียบนี้เรียกว่า `ระเบียบกรมการค้าภายในว่าด้วยการขออนุญาตและการออกหนังสือ
อนุญาตให้ประกอบการค้าข้าว พ.ศ. 2532'
 ข้อ 2 ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันที่
7 กรกฎาคม 2532 เป็นต้นไป

ข้อ 3 บรรดาระเบียบปฏิบัติ หลักเกณฑ์ หรือแนวทางการขออนุญาตใดในส่วนที่กำหนดไว้แล้วใน
ระเบียบนี้
หรือซึ่งขัดหรือแย้งกับระเบียบนี้ให้ใช้ระเบียบนี้แทน

ข้อ 4 ในระเบียบนี้

`ผู้ประกอบการค้าข้าว' หมายความถึง
ผู้ที่ทำการค้าข้าวเป็นปกติในทางการค้า

`สถานที่ประกอบการค้าข้าว' หมายความถึง สำนักงานที่ทำการ หรือที่ที่ทำการค้าข้าว

`สถานที่เก็บข้าว' หมายความถึง
โกดัง โรงเรือน หรือ โรงเก็บข้าว

`ขออนุญาต' หมายความถึง
ขออนุญาตประกอบการค้าข้าว ขอเปลี่ยนแปลงรายการใน
หนังสืออนุญาต
ขอใบแทนหนังสืออนุญาตและรวมถึงขอต่ออายุหนังสืออนุญาต

`หนังสืออนุญาต' หมายความถึง
หนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าว

`ค่าธรรมเนียม' หมายความถึง
เงินรายได้ที่เรียกเก็บจากการขออนุญาต หนังสืออนุญาต
และอื่น ๆ ตามที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวง

`กฎกระทรวง' หมายความถึง
กฎกระทรวงพาณิชย์และกระทรวงมหาดไทย ออกตามความ
ในพระราชบัญญัติการค้าข้าว พุทธศักราช 2489
แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติการค้าข้าว (ฉบับที่ 2)
พ.ศ. 2489

`คณะกรรมการ' หมายความถึง
คณะกรรมการปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติการค้าข้าว
พุทธศักราช 2489 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติการค้าข้าว
(ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2489

`พนักงานเจ้าหน้าที่' หมายความถึง
พนักงานเจ้าหน้าที่ตามพระราชบัญญัติการค้าข้าว
พุทธศักราช 2489 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติการค้าข้าว
(ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2489

ข้อ 5 ให้อธิบดีกรมการค้าภายใน รักษาการตามระเบียบนี้และให้มีอำนาจตีความและวินิจฉัยปัญหา
เกี่ยวกับการปฏิบัติตามระเบียบนี้

หมวด 1

------

ข้อความทั่วไป

ข้อ 6 คุณสมบัติของผู้ขออนุญาตประกอบการค้าข้าว และหลักเกณฑ์ในการขออนุญาตประกอบการค้า
ข้าวให้เป็นไปตามประกาศของคณะกรรมการ

ข้อ 7 ผู้ประกอบการค้าข้าวที่ต้องขออนุญาตตามระเบียบนี้ได้แก่

(1) ผู้ประกอบการค้าข้าวประเภทสีข้าว (โรงสีขนาดเล็ก กลาง ใหญ่)

(2) ผู้ประกอบการค้าข้าวประเภทซื้อขายโดยมียุ้งฉาง

(3) ผู้ประกอบการค้าข้าวประเภทขายส่ง

(4) ผู้ประกอบการค้าข้าวประเภทค้าข้าวส่งไปจำหน่ายต่างประเทศ

ข้อ 8
ในการขออนุญาตให้ยื่นคำขออนุญาตพร้อมหลักฐานตามที่กรมการค้าภายในประกาศกำหนดไว้

แบบคำขออนุญาตให้เป็นไปตามที่คณะกรรมการกำหนด

(1) แบบ คข. 1 คำขออนุญาตประกอบการค้าข้าวประเภทสีข้าว

(2) แบบ คข. 2 คำขออนุญาตประกอบการค้าข้าวประเภทซื้อขายโดยมียุ้งฉาง ขายส่ง

และค้าข้าว ส่งไปจำหน่ายต่างประเทศ

(3) แบบ คข. 7 คำขออนุญาตเปลี่ยนแปลงรายการในหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าว

(4) แบบ คข. 8 คำขออนุญาตต่ออายุหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าว

การขออนุญาตเพื่อให้ออกใบแทนหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าว
ให้ยื่นตามแบบ คข. 1 หรือ
คข. 2 แล้วแต่กรณี

ข้อ 9 การยื่นคำขออนุญาตตามข้อ 8 ให้ยื่นดังนี้

ก. ผู้ประกอบการค้าข้าวประเภทสีข้าว ประเภทซื้อขายโดยมียุ้งฉาง
และประเภทขายส่ง

(1) ผู้ที่มีสถานที่ประกอบการค้าข้าวอยู่ในเขตท้องที่กรุงเทพมหานคร
ให้ยื่นที่กอง
ควบคุมข้าว กรมการค้าภายใน

(2) ผู้ที่มีสถานที่ประกอบการค้าข้าวอยู่ในเขตท้องที่อำเภอเมืองของจังหวัดใด
ที่มี
สำนักงานพาณิชย์จังหวัดตั้งอยู่
ให้ยื่นที่สำนักงานพาณิชย์จังหวัดนั้น

(3) ผู้ที่มีสถานที่ประกอบการค้าข้าวอยู่ในเขตท้องที่อำเภอหรือกิ่งอำเภอของจังหวัด
ใด
ให้ยื่นที่อำเภอหรือกิ่งอำเภอของจังหวัดนั้น
โดยพนักงานเจ้าหน้าที่ที่รับคำขออนุญาตจะต้องรวบรวมคำ
ขออนุญาตและหลักฐานประกอบคำขออนุญาตส่งสำนักงานพาณิชย์จังหวัดโดยมิชักช้า

ข. ผู้ประกอบการค้าข้าวประเภทค้าข้าวส่งไปจำหน่ายต่างประเทศ

(1) ผู้ที่มีสถานที่ประกอบการค้าข้าวอยู่ในเขตท้องที่กรุงเทพมหานคร
และในเขตท้อง
ที่จังหวัดอื่น
ให้ยื่นที่กองควบคุมข้าวกรมการค้าภายใน
 (2)
ผู้ที่มีภูมิลำเนาอยู่ในจังหวัดชายแดนที่ติดต่อกับต่างประเทศ และประสงค์จะส่ง
ข้าวไปจำหน่ายต่างประเทศเฉพาะประเทศที่มีชายแดนติดต่อกับประเทศไทย
ให้ยื่นที่สำนักงานพาณิชย์
จังหวัดที่เป็นภูมิลำเนาของผู้นั้น

ข้อ 10 การขออนุญาตเปลี่ยนแปลงรายการในหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าว
ให้ยื่นคำขอ
อนุญาตพร้อมหนังสืออนุญาตฉบับเดิมและหลักฐานแสดงการเปลี่ยนแปลงรายการในหนังสืออนุญาตนั้น

ข้อ 11 การขออนุญาตเพื่อให้ออกใบแทนหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าว
ในกรณีหนังสืออนุญาต
ลบเลือน ชำรุด ฉีกขาด
ให้ยื่นคำขออนุญาตพร้อมหนังสืออนุญาตฉบับเดิม เว้นแต่ในกรณีที่หนังสืออนุญาต
สูญหายหรือถูกทำลาย
ให้ยื่นคำขออนุญาต และหลักฐานการรับเรื่องราวร้องทุกข์ของเจ้าพนักงานสอบสวน
 ข้อ 12 การขออนุญาต ตามข้อ 10 และ ข้อ 11
ให้ยื่นคำขออนุญาตภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้มี
การเปลี่ยนแปลงรายการในหนังสืออนุญาต
และภายในสามสิบวันนับแต่วันที่หนังสืออนุญาตลบเลือนชำรุด
ฉีกขาด สูญหาย หรือถูกทำลาย

ข้อ 13 การขออนุญาตต่ออายุหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าวประจำปี ให้ยื่นคำขออนุญาตและ
หนังสืออนุญาตฉบับเดิมพร้อมหลักฐานประกอบคำขออนุญาต
ภายในวันที่ 31 ธันวาคมของทุกปี

หมวด 2

------

การรับคำขออนุญาต

ข้อ 14 ให้มีทะเบียนรับคำขออนุญาตแยกประเภทของการขออนุญาตไว้ให้ชัดเจน
โดยมีรายละเอียด
เกี่ยวกับลำดับเลขที่ วัน เดือน ปี อนุญาตไว้ให้ชัดเจน
โดยมีรายละเอียดเกี่ยวกับลำดับเลขที่ วัน เดือน
ปี ที่รับคำขออนุญาต ชื่อของผู้ขออนุญาต
และรายการอื่นตามความจำเป็น

ข้อ 15
การตรวจรับคำขออนุญาตให้ตรวจสอบความถูกต้องของข้อความที่จดแจ้งไว้ในคำขออนุญาต
และหลักฐานประกอบคำขออนุญาตนั้น

การแก้ไข ขูดลบ ขีดฆ่าข้อความในคำขออนุญาต
และหลักฐานประกอบคำขออนุญาตให้ลงลายมือชื่อ
ของผู้ขออนุญาต
หรือพนักงานเจ้าหน้าที่ที่รับคำขออนุญาต แล้วแต่กรณี

ให้ออกเลขที่รับคำขออนุญาตเรียงลำดับ ตามวัน เวลา เดือน
และปีที่รับคำขออนุญาตก่อนนำลง
ทะเบียนรับคำขออนุญาต

เมื่อได้จัดเก็บค่าธรรมเนียมคำขออนุญาตแล้ว
ให้รวบรวมเรื่องการขออนุญาตนั้นเสนอต่อผู้บังคับ
บัญชาโดยพลัน

ข้อ 16 ในการตรวจสอบความถูกต้องและสมบูรณ์ของคำขออนุญาตตามข้อ 15
ถ้าปรากฏว่าคำขอ
อนุญาตและหลักฐานประกอบคำขออนุญาตนั้นไม่ถูกต้องหรือไม่สมบูรณ์ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด
ให้รวบรวม
ความไม่ถูกต้อง
หรือไม่สมบูรณ์ทั้งหมดแจ้งให้ผู้ขออนุญาตแก้ไขให้ถูกต้อง
และสมบูรณ์ในคราวเดียวกัน

ในกรณีจำเป็นที่จะต้องส่งคืนคำขออนุญาต
และหลักฐานประกอบคำขออนุญาตตามความในวรรคแรก
แก่ผู้ขออนุญาตให้ส่งคืนคำขออนุญาตและหลักฐานประกอบคำขออนุญาต
พร้อมทั้งแจ้งความไม่ถูกต้อง หรือ
ไม่สมบูรณ์นั้นให้ทราบโดยเร็ว
แต่ต้องไม่เกินระยะเวลาที่กำหนดไว้ในข้อ 20

หมวด
3

------

การพิจารณาคำขออนุญาต

ข้อ 17 ในการพิจารณาคำขออนุญาต
ให้พิจารณาถึงความถูกต้องและสมบูรณ์ของคำขออนุญาตนั้น
โดยอาศัยหลักเกณฑ์ตามที่กำหนดไว้ในข้อ 6 ข้อ 8 ข้อ 10 ข้อ
11 ข้อ 12 และข้อ 13

ข้อ 18
ในกรณีที่ต้องตรวจสถานที่เก็บข้าวตามคำขออนุญาตให้ถือเป็นส่วนหนึ่งของการพิจารณาคำขอ
อนุญาต
และให้นำรายงานการตรวจและความเห็นของพนักงานเจ้าหน้าที่ผู้มีหน้าที่ตรวจ ประกอบการ
พิจารณา

ข้อ 19 ให้พนักงานเจ้าหน้าที่พิจารณาคำขออนุญาตรวบรวมเรื่องและทำความเห็นประกอบการ
พิจารณาเสนอต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจอนุญาตโดยมิชักช้า

การทำความเห็นในวรรคก่อน
ให้ระบุเหตุผลว่าสมควรอนุญาตอย่างไรหรือไม่ โดยจะจัดทำเป็น
หนังสือแยกต่างหากจากคำขออนุญาตก็ได้

ข้อ 20 ให้พนักงานเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจ
พิจารณาออกหนังสืออนุญาตให้แล้วเสร็จภายในระยะเวลา
ดังนี้

(1) ขออนุญาตประกอบการค้าข้าว

ก. ประเภทค้าข้าวส่งไปจำหน่ายต่างประเทศ
5 วันทำการ

ข. ประเภทสีข้าว
3 วันทำการ
 ค.
ประเภทซื้อขายโดยมียุ้งฉาง
3 วันทำการ

ง. ประเภทขายส่ง
3 วันทำการ

(2) ขออนุญาตเปลี่ยนแปลงรายการในหนังสืออนุญาตให้

ประกอบการค้าข้าว
3 วันทำการ

(3) ขออนุญาตใบแทนหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าว 3 วันทำการ

(4) ขอต่ออายุหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าว
3 วันทำการ

ในกรณีที่ยื่นคำขออนุญาตต่ออำเภอ หรือกิ่งอำเภอ
หรือในกรณีที่ต้องตรวจสถานที่เก็บข้าวตามคำขอ
อนุญาตในท้องที่ห่างไกล ให้พิจารณาออกหนังสืออนุญาตตาม (1)
(2) (3) หรือ (4) ให้แล้วเสร็จภาย
ในสิบห้าวันทำการ

การนับระยะเวลาตามวรรคแรกและวรรคสอง
ให้นับตั้งแต่วันเริ่มต้นยื่นคำขออนุญาตถึงวันได้รับ
หนังสืออนุญาต

หมวด 4

------

การออกหนังสืออนุญาต

ข้อ 21 พนักงานเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจออกหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าว
ให้เป็นไปตาม
ประกาศของคณะกรรมการ

ข้อ 22 ให้ออกหนังสืออนุญาตตามแบบที่กำหนด ดังนี้

(1) แบบ
คข. 3
หนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าวประเภทสีข้าว

(โรงสีขนาด เล็ก กลาง ใหญ่)

(2) แบบ คข. 4 ก
หนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าวประเภทซื้อขายโดยมียุ้งฉาง

(3) แบบ คข. 5 ก
หนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าวประเภทขายส่ง

(4) แบบ คข. 31 ก
หนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าวประเภทค้าข้าวส่งไปจำหน่าย

ต่างประเทศ

การออกหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าว
เพื่อเปลี่ยนแปลงรายการในหนังสืออนุญาต หรือออก
ใบแทนหนังสืออนุญาตให้เป็นไปตามแบบ คข. 3 คข.4ก คข. 5 ก หรือ คข.31 ก แล้วแต่กรณี

ข้อ 23 การออกหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าว
ให้ออกต้นฉบับให้แก่ผู้ได้รับหนังสืออนุญาต
และเก็บรักษาคู่ฉบับไว้เป็นหลักฐาน

ให้ออกเลขที่ของหนังสืออนุญาตเรียงเป็นลำดับตามปีปฏิทิน
โดยนำข้อความที่จดแจ้งในคำขออนุญาต
ลงรายการในหนังสืออนุญาต ตามประเภทของการขออนุญาต และอนุญาตให้จนถึงวันที่ 31 ธันวาคม ของ
ปีที่ออกหนังสืออนุญาตนั้น

ข้อ 24 ในการออกหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าว
เพื่อเปลี่ยนแปลงรายการในหนังสืออนุญาต
ให้ออกเลขที่ของหนังสืออนุญาตฉบับเดิมโดยนำข้อความที่เปลี่ยนแปลง
ลงรายการในหนังสืออนุญาต

ในกรณีที่ออกใบแทนหนังสืออนุญาต
ให้ออกเลขที่ของหนังสืออนุญาตฉบับเดิม โดยนำข้อความที่จด
แจ้งในคำขออนุญาตลงรายการในใบแทนหนังสืออนุญาต

หนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าว ที่ได้เปลี่ยนแปลงรายการในหนังสืออนุญาต
และใบแทนหนังสือ
อนุญาต
ให้มีกำหนดอายุจนถึงวันที่ 31 ธันวาคม ของปีที่มีการออกหนังสืออนุญาตนั้น

ข้อ 25 การต่ออายุหนังสืออนุญาตประจำปี ให้ถือเอาวันที่ 1 มกราคม เป็นวันอนุญาต
มีกำหนด
อายุถึงวันที่ 31 ธันวาคม ของปีนั้นและให้พนักงานเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจลงลายมือชื่อกำกับการต่ออายุหนังสือ
อนุญาตนั้นไว้

ข้อ 26
ในกรณีที่ผู้ได้รับหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าวนำใบแทนหนังสืออนุญาต
มายื่นคำขอต่อ
อายุหนังสืออนุญาต ให้เก็บใบแทนหนังสืออนุญาตนั้นไว้ และออกหนังสืออนุญาตให้ใหม่ โดยใช้เลขที่และข้อ
ความตามรายการที่ระบุไว้ในหนังสืออนุญาตฉบับเดิม
และให้นำความในข้อ 25 มาใช้บังคับโดยอนุโลม

ข้อ 27 เมื่อพนักงานเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจได้อนุญาต
และออกหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าว
ประเภทใดไปแล้ว ให้บันทึกรายการอนุญาต และออกหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าวประเภทนั้นไว้ใน
ทะเบียนผู้ประกอบการค้าข้าว

การบันทึกรายการตามความในวรรคก่อน
ให้รวมถึงกรณีที่มีการยื่นคำขออนุญาต เพื่อเปลี่ยนแปลง
รายการในหนังสืออนุญาต ขอต่ออายุหนังสืออนุญาต
ตลอดจนขอแจ้งเลิกประกอบการค้าข้าวด้วย

หมวด
5

------

ค่าธรรมเนียม

ข้อ 28 ค่าธรรมเนียมคำขออนุญาต
ค่าธรรมเนียมหนังสืออนุญาต และค่าธรรมเนียมในกรณีอื่น
ให้เรียกเก็บตามอัตราที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวง

ข้อ 29 การเรียกเก็บค่าธรรมเนียม ตามข้อ 28
ให้ออกใบเสร็จรับเงินคราวละสามฉบับ มี
ข้อความถูกต้องตรงกัน
โดยออกฉบับแรกให้แก่ผู้ขออนุญาตหรือผู้ได้รับหนังสืออนุญาตแล้วแต่กรณี ฉบับที่สอง
ซึ่งเป็นสำเนาให้เก็บไว้เป็นหลักฐานการนำส่งเงินรายได้แผ่นดิน
และฉบับที่สามให้เก็บไว้เป็นต้นขั้วใบ
เสร็จรับเงิน

หมวด 6

------

การเลิกประกอบการค้าข้าว

ข้อ 30
การเลิกประกอบการค้าข้าวไม่ว่าด้วยเหตุใดจะต้องแจ้งเลิกประกอบการค้าข้าว และคืน
หนังสืออนุญาตต่อพนักงานเจ้าหน้าที่โดยมิชักช้า

ความในวรรคก่อนไม่ให้ใช้บังคับ
ในกรณีที่ผู้ได้รับหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าวถึงแก่ความ
ตาย
หรือถูกสั่งถอนหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าวตามมาตรา 15
แห่งพระราชบัญญัติการค้าข้าว
พุทธศักราช 2489 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติการค้าข้าว
(ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2489

ข้อ 31 การแจ้งเลิกประกอบการค้าข้าวให้ยื่นคำขอแจ้งเลิกตาม แบบ คข. 19
ต่อพนักงานเจ้า
หน้าที่ตามที่กำหนดไว้ในข้อ 9

ข้อ 32
ในกรณีที่ผู้ได้รับหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าวไม่ต่ออายุหนังสืออนุญาตให้ประกอบการ
ค้าข้าวประจำปี
ให้ถือว่าผู้นั้นได้เลิกประกอบการค้าข้าวนับตั้งแต่วันสิ้นกำหนดอายุหนังสืออนุญาตให้ประกอบ
การค้าข้าว

ประกาศ ณ วันที่ 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2532

สนิท วรปัญญา

อธิบดีกรมการค้าภายใน

[รก.2532/111/9พ/14
กรกฎาคม 2532]