ระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด

ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีปกครอง (ฉบับที่ ๘)

พ.ศ. ๒๕๖๒

 

โดยที่มาตรา ๗๕/๑ แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง  
พ.ศ. ๒๕๔๒ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง  
(ฉบับที่ ๘) พ.ศ. ๒๕๕๙ บัญญัติให้การบังคับคดีตามคําพิพากษาหรือคําสั่งของศาลปกครอง  
ให้นําบทบัญญัติว่าด้วยการบังคับคดีตามคําพิพากษาหรือคําสั่ง และบทบัญญัติว่าด้วยค่าฤชาธรรมเนียม  
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง และค่าธรรมเนียมเจ้าพนักงานบังคับคดีท้ายประมวล  
กฎหมายดังกล่าว มาใช้บังคับโดยอนุโลมกับการบังคับคดีปกครอง ทั้งนี้ เท่าที่ไม่ขัดหรือแย้งกับ  
พระราชบัญญัตินี้และหลักกฎหมายทั่วไปว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีปกครอง และให้ที่ประชุมใหญ่ตุลาการ  
ในศาลปกครองสูงสุดมีอํานาจออกระเบียบกําหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเพื่อปฏิบัติการ  
ให้เป็นไปตามบทบัญญัติดังกล่าว และเพื่อบังคับตามคําพิพากษาหรือคําสั่งของศาลปกครอง

อาศัยอํานาจตามความในมาตรา ๔๔ มาตรา ๖๖ แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครอง  
และวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๒ และมาตรา ๗๕/๑ วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครอง  
และวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๒ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครอง  
และวิธีพิจารณาคดีปกครอง (ฉบับที่ ๘) พ.ศ. ๒๕๕๙ ที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด  
จึงออกระเบียบกําหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไข เพื่อปฏิบัติให้เป็นไปตามบทบัญญัติดังกล่าว ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑ ระเบียบนี้เรียกว่า “ระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด   
ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีปกครอง (ฉบับที่ ๘) พ.ศ. ๒๕๖๒”

ข้อ ๒[[1]](#footnote-1) ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ข้อ ๓ ให้เพิ่มบทนิยามคําว่า “สํานักงาน” “เจ้าพนักงานบังคับคดี” “เจ้าหนี้ตามคําพิพากษา”   
และ “ลูกหนี้ตามคําพิพากษา” ต่อท้ายบทนิยามคําว่า “คําแถลงการณ์” ในข้อ ๓ แห่งระเบียบของ   
ที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๓ 

“สํานักงาน” หมายความว่า สํานักบังคับคดีปกครอง หรือสํานักงานศาลปกครองในภูมิภาค   
และให้หมายความรวมถึงพนักงานเจ้าหน้าที่ที่ปฏิบัติงานบังคับคดี 

“เจ้าพนักงานบังคับคดี” หมายความว่า ข้าราชการฝ่ายศาลปกครองที่มีคุณสมบัติตามประกาศ   
ก.ศป. เรื่อง คุณสมบัติของข้าราชการฝ่ายศาลปกครองที่จะได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าพนักงานบังคับคดี   
ผู้มีอํานาจหน้าที่ปฏิบัติตามที่บัญญัติไว้ในกฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง และระเบียบนี้ เพื่อคุ้มครองสิทธิของคู่กรณีในระหว่างการพิจารณา หรือเพื่อบังคับตามคําพิพากษา   
หรือคําสั่ง และให้หมายความรวมถึงเอกชนหรือบุคคลอื่นที่ได้รับมอบหมายจากเจ้าพนักงานบังคับคดี   
ให้ปฏิบัติการแทนภายใต้การกํากับดูแลของเจ้าพนักงานบังคับคดีด้วย 

“เจ้าหนี้ตามคําพิพากษา” หมายความว่า คู่กรณีหรือบุคคลซึ่งเป็นฝ่ายชนะคดีหรือบุคคล   
ที่ศาลมีคําพิพากษาหรือคําสั่งให้ได้รับชําระหนี้หรือบุคคลซึ่งได้รับโอนหรือรับช่วงสิทธิตามคําพิพากษา   
หรือคําสั่ง และให้หมายความรวมถึงคู่กรณีฝ่ายที่ชนะคดีตามมาตรา ๙ วรรคหนึ่ง (๑) (๒) (๕)   
หรือ (๖) ด้วย 

“ลูกหนี้ตามคําพิพากษา” หมายความว่า คู่กรณีหรือบุคคลที่ศาลมีคําพิพากษาหรือคําสั่งให้ชําระหนี้   
และให้หมายความรวมถึงคู่กรณีหรือบุคคลที่ต้องปฏิบัติตามคําพิพากษาหรือคําสั่ง

 

ข้อ ๔ ให้เพิ่มความต่อไปนี้เป็นภาค ๔ การบังคับคดีตามคําพิพากษาหรือคําสั่ง ข้อ ๑๑๗   
ถึงข้อ ๑๗๗ แห่งระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีปกครอง   
พ.ศ. ๒๕๔๓

“ภาค ๔

การบังคับคดีตามคําพิพากษาหรือคําสั่ง

หมวด ๑

บททั่วไป

 

ข้อ ๑๑๗ การบังคับคดีปกครองเป็นการดําเนินกระบวนพิจารณาโดยศาล และสํานักงาน   
หรือเจ้าพนักงานบังคับคดีตามคําสั่งศาล 

ข้อ ๑๑๘ ให้ตุลาการเจ้าของสํานวนหรือตุลาการศาลปกครองคนหนึ่งคนใดซึ่งได้รับมอบหมาย   
จากองค์คณะมีอํานาจดําเนินกระบวนพิจารณาเกี่ยวกับการบังคับคดีปกครองทั้งปวง เว้นแต่ในระเบียบนี้   
จะกําหนดให้ดําเนินการโดยองค์คณะ 

ข้อ ๑๑๙ ในกรณีที่ศาลปกครองสูงสุดมีคําสั่งให้ปฏิบัติตามคําบังคับของศาลปกครองชั้นต้น   
โดยไม่ต้องรอจนกว่าคดีจะถึงที่สุด ตามมาตรา ๗๐ วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครอง   
และวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๒ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครอง   
และวิธีพิจารณาคดีปกครอง (ฉบับที่ ๘) พ.ศ. ๒๕๕๙ ให้คําบังคับมีผลนับแต่วันที่ลูกหนี้ตามคําพิพากษา  
ได้รับแจ้งคําสั่งดังกล่าว 

ข้อ ๑๒๐ การบังคับคดีตามคําพิพากษาหรือคําสั่งของศาลให้ดําเนินการได้จนกว่าจะมีการปฏิบัติ  
ตามคําพิพากษาหรือคําสั่งนั้นแล้วเสร็จ เว้นแต่การบังคับคดีตามคําพิพากษาหรือคําสั่งของศาล   
ที่ให้ลูกหนี้ตามคําพิพากษาชําระหนี้โดยให้ใช้เงิน ส่งมอบทรัพย์สิน กระทําการหรืองดเว้นกระทําการ   
ให้ดําเนินการภายในสิบปีนับแต่วันที่ศาลมีคําพิพากษาหรือคําสั่งในชั้นที่สุด แต่ถ้าได้มีการออกหมายบังคับคดีภายในกําหนดเวลาดังกล่าวแล้ว หากเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาได้ร้องขอให้เจ้าพนักงานบังคับคดี  
ดําเนินการบังคับคดีหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีได้ดําเนินการบังคับคดีในเรื่องใดไว้แล้ว ก็ให้ดําเนินการบังคับคดีในส่วนนั้นต่อไปจนกว่าจะแล้วเสร็จ

ถ้าคําพิพากษาหรือคําสั่งกําหนดให้ชําระหนี้เป็นงวด เป็นรายเดือน หรือเป็นรายปี   
หรือกําหนดให้ชําระหนี้อย่างใดในอนาคต ให้นับระยะเวลาสิบปีตั้งแต่วันที่หนี้ตามคําพิพากษาหรือคําสั่งนั้น อาจบังคับให้ชําระได้ 

ข้อ ๑๒๑ ในกรณีที่ศาลมีคําพิพากษาหรือคําสั่งโดยมีข้อสังเกตเกี่ยวกับแนวทางหรือวิธีการ   
ดําเนินการให้เป็นไปตามคําพิพากษาตามมาตรา ๖๙ วรรคหนึ่ง (๘) ให้สํานักงานติดตามว่าได้มี   
การดําเนินการตามข้อสังเกตดังกล่าวหรือไม่ แล้วรายงานต่อศาล 

ข้อ ๑๒๒ ในคดีที่ฟ้องขอให้ใช้เงิน เมื่อศาลมีคําพิพากษาแล้ว หากลูกหนี้ตามคําพิพากษา   
ยอมปฏิบัติตามคําพิพากษาและต้องการชําระหนี้ตามคําพิพากษาโดยไม่อุทธรณ์คําพิพากษาและนําเงิน   
มาวางชําระหนี้ตามคําพิพากษา ให้ศาลสั่งรับเงินที่วางศาลและสั่งให้พนักงานเจ้าหน้าที่ของศาลออกใบรับเงิน  
และแจ้งให้เจ้าหนี้ตามคําพิพากษามารับเงินภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้ง ในกรณีนี้ ถ้าเจ้าหนี้   
ตามคําพิพากษามารับเงินไปแล้ว ลูกหนี้ตามคําพิพากษาไม่ต้องเสียดอกเบี้ยในจํานวนเงินดังกล่าวนับแต่   
วันที่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาได้มารับเงิน หากคดีอยู่ระหว่างการพิจารณาอุทธรณ์ของศาลปกครองสูงสุด   
ให้แจ้งศาลปกครองสูงสุดให้ทราบถึงการชําระเงินดังกล่าวด้วย 

ข้อ ๑๒๓ เมื่อศาลได้ออกหมายบังคับคดีตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดีแล้ว ให้เจ้าพนักงานบังคับคดี   
มีอํานาจดําเนินการบังคับคดีให้เป็นไปตามที่ศาลกําหนดไว้ในหมายบังคับคดีและตามบทบัญญัติแห่งกฎหมาย และให้มีอํานาจในฐานะเป็นผู้แทนของเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาในอันที่จะรับชําระหนี้หรือทรัพย์สินที่ลูกหนี้   
ตามคําพิพากษาหรือบุคคลภายนอกนํามาวางและออกใบรับให้ 

ให้นําความตามวรรคหนึ่งมาใช้บังคับในกรณีที่สํานักงานดําเนินการบังคับคดีในระหว่างที่ศาล   
ยังไม่ได้ออกหมายบังคับคดีตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดีหรือกรณีที่ต้องปฏิบัติตามคําบังคับของศาล   
โดยไม่ต้องออกหมายบังคับคดีด้วย 

การดําเนินการตามวรรคหนึ่งและวรรคสองให้รายงานศาลและแจ้งคู่กรณีทราบ หากมีข้อโต้แย้งว่า การปฏิบัติตามคําพิพากษายังไม่ถูกต้องครบถ้วน ให้ศาลพิจารณาและมีคําสั่งโดยองค์คณะ 

ข้อ ๑๒๔ เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอํานาจสั่งให้เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาให้ความช่วยเหลือ   
และวางเงินค่าใช้จ่ายเพื่อปฏิบัติตามวิธีการเพื่อคุ้มครองสิทธิของคู่กรณีในระหว่างการพิจารณา   
หรือเพื่อบังคับให้เป็นไปตามคําพิพากษาหรือคําสั่งได้ตามจํานวนที่เห็นจําเป็น ถ้าเจ้าพนักงานบังคับคดี   
เห็นว่าจํานวนเงินที่วางไว้นั้นจะไม่พอ ก็ให้แจ้งให้เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาวางเงินเพิ่มขึ้นอีกได้ 

ถ้าเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาเห็นว่า การวางเงินค่าใช้จ่ายในการบังคับคดีไม่จําเป็นหรือมากเกินไป   
ก็อาจยื่นคําร้องต่อศาลภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งเพื่อขอให้ศาลมีคําสั่งได้ คําสั่งดังกล่าว   
ให้เป็นที่สุด 

ถ้าเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาไม่ปฏิบัติตามวรรคหนึ่งหรือไม่ปฏิบัติตามคําสั่งศาลตามวรรคสอง   
ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีงดการบังคับคดีไว้จนกว่าเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาจะได้ปฏิบัติตามคําสั่ง   
ของเจ้าพนักงานบังคับคดีหรือศาล แล้วแต่กรณี

ข้อ ๑๒๕ ในกรณีที่ศาลมีคําบังคับตามมาตรา ๗๒ วรรคหนึ่ง (๑) (๒) (๓) เฉพาะที่ให้   
หน่วยงานทางปกครองใช้เงินหรือให้ส่งมอบทรัพย์สินหรือให้กระทําการหรืองดเว้นกระทําการ และ (๔)   
ซึ่งเป็นคดีที่ต้องปฏิบัติตามคําบังคับของศาลโดยไม่ต้องออกหมายบังคับคดีตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดี   
ให้ศาลมีคําสั่งไปยังสํานักงานเพื่อให้พนักงานเจ้าหน้าที่ที่ปฏิบัติงานบังคับคดีดําเนินการให้เป็นไป   
ตามคําบังคับของศาลดังกล่าว 

ในการดําเนินการตามวรรคหนึ่ง ให้พนักงานเจ้าหน้าที่ที่ปฏิบัติงานบังคับคดีมีอํานาจหน้าที่   
ดังต่อไปนี้ 

(๑) ดําเนินการบังคับให้เป็นไปตามคําพิพากษาหรือคําสั่งของศาล 

(๒) ส่งเอกสารเกี่ยวกับการบังคับคดีตามคําพิพากษาหรือคําสั่งของศาล 

(๓) ติดตามผลการปฏิบัติตามคําพิพากษาหรือคําสั่งของศาล เพื่อรายงานและเสนอความเห็น   
ต่อศาลประกอบการพิจารณาและมีคําสั่งเกี่ยวกับการบังคับคดี 

(๔) สอบถามหรือแจ้งให้คู่กรณี พยานบุคคล หรือพยานผู้เชี่ยวชาญ ชี้แจงข้อเท็จจริงหรือ   
แสดงความเห็นเกี่ยวกับการบังคับคดี และบันทึกถ้อยคําของบุคคลดังกล่าวรวมไว้ในสํานวนการบังคับคดี 

(๕) แจ้งให้หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐที่เกี่ยวข้องชี้แจงข้อเท็จจริงหรือ   
ให้ความเห็นเป็นหนังสือเกี่ยวกับการบังคับคดี 

(๖) ออกตรวจสอบสถานที่ บุคคล หรือสิ่งอื่นใดอันเกี่ยวด้วยการบังคับคดี และมีอํานาจ   
บันทึกภาพนิ่งหรือภาพเคลื่อนไหว พร้อมทั้งบันทึกเหตุการณ์หรือพฤติการณ์รวมไว้ในสํานวนการบังคับคดี 

(๗) ปฏิบัติหน้าที่อื่น ๆ ตามคําสั่งศาล 

ข้อ ๑๒๖ ในกรณีที่เกิดความเสียหายจากการที่เจ้าพนักงานบังคับคดีหรือพนักงานเจ้าหน้าที่   
ที่ปฏิบัติงานบังคับคดีดําเนินการบังคับคดีตามคําพิพากษาหรือคําสั่งของศาลปกครอง และเป็นเรื่อง   
ความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ในการปฏิบัติหน้าที่ การใช้สิทธิฟ้องคดีต่อศาลตามกฎหมาย   
ว่าด้วยความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่หรือตามกฎหมายอื่น ไม่ว่าโดยบุคคลใด ให้อยู่ในอํานาจของ   
ศาลปกครอง 

ข้อ ๑๒๗ ให้ศาลและเจ้าพนักงานบังคับคดีมีอํานาจเรียกเก็บค่าฤชาธรรมเนียมในการบังคับคดี   
ตามระเบียบนี้ 

ให้ประธานศาลปกครองสูงสุดโดยความเห็นชอบของ ก.บ.ศป. มีอํานาจออกประกาศกําหนด หลักเกณฑ์และอัตราค่าฤชาธรรมเนียม นอกจากที่ระบุไว้ในตาราง ๑ และตาราง ๕ ท้ายประมวล   
กฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ประกาศนี้เมื่อได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วให้ใช้บังคับได้ 

ข้อ ๑๒๘ ให้เลขาธิการสํานักงานศาลปกครองมีอํานาจออกประกาศ ระเบียบ หรือข้อบังคับ   
ทางธุรการเกี่ยวกับการดําเนินการบังคับให้เป็นไปตามคําบังคับของศาลปกครอง ประกาศ ระเบียบ หรือ ข้อบังคับดังกล่าว เมื่อได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วให้ใช้บังคับได้

ส่วนที่ ๑

ศาลที่มีอํานาจในการบังคับคดี

 

 ข้อ ๑๒๙ ศาลที่มีอํานาจในการบังคับคดีซึ่งมีอํานาจออกหมายบังคับคดี หรือสั่งจับกุมและ   
กักขัง หรือปรับ หรือมีอํานาจกําหนดวิธีการบังคับคดีเพื่อดําเนินการให้เป็นไปตามคําพิพากษาหรือคําสั่ง   
หรือทําคําวินิจฉัยชี้ขาดในเรื่องใด ๆ อันเกี่ยวด้วยการบังคับคดีตามคําพิพากษาหรือคําสั่ง คือศาล   
ที่ได้พิจารณาและชี้ขาดตัดสินคดีในชั้นต้น หรือตามที่มีกฎหมายบัญญัติ 

 ถ้าศาลปกครองสูงสุดได้ส่งคดีไปยังศาลปกครองชั้นต้นแห่งอื่นที่มิได้มีคําพิพากษาหรือคําสั่ง   
ที่อุทธรณ์นั้นเพื่อการพิจารณาและพิพากษาใหม่ตามข้อ ๑๑๒ วรรคหนึ่ง (๒) ให้ศาลที่มีคําพิพากษา   
หรือคําสั่งใหม่นั้นเป็นศาลที่มีอํานาจในการบังคับคดี เว้นแต่ศาลปกครองสูงสุดจะได้กําหนดไว้เป็นอย่างอื่น 

 ในกรณีที่จะต้องบังคับคดีนอกเขตศาล ให้ศาลที่มีอํานาจในการบังคับคดีมีอํานาจตั้งให้ศาลอื่น   
บังคับคดีแทนได้ ถ้าเป็นการบังคับตามคําบังคับของศาลโดยไม่ต้องออกหมายบังคับคดีตั้งเจ้าพนักงาน  
บังคับคดี ให้ศาลที่จะมีการบังคับคดีแทนมีคําสั่งไปยังสํานักงานของศาลนั้นเพื่อให้พนักงานเจ้าหน้าที่  
ที่ปฏิบัติงานบังคับคดีดําเนินการให้เป็นไปตามคําบังคับของศาล ถ้าการบังคับคดีต้องทําโดยทางเจ้าพนักงาน บังคับคดีและศาลได้ออกหมายบังคับคดีตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดีแล้ว เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาอาจยื่นคําแถลง   
หรือเจ้าพนักงานบังคับคดีรายงานให้ศาลที่จะมีการบังคับคดีแทนทราบพร้อมด้วยสําเนาหมายบังคับคดี   
หรือสําเนาคําสั่งกําหนดวิธีการบังคับคดี ในกรณีเช่นว่านี้ ให้ศาลดังกล่าวแจ้งให้ศาลที่มีอํานาจ   
ในการบังคับคดีทราบโดยไม่ชักช้า และให้ศาลที่จะมีการบังคับคดีแทนตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดี   
หรือมีคําสั่งอื่นใดเพื่อดําเนินการบังคับคดีต่อไป 

 ถ้าเป็นการยึดทรัพย์สินหรืออายัดสิทธิเรียกร้อง ให้ศาลที่บังคับคดีแทนส่งทรัพย์สินที่ได้จาก   
การยึดหรืออายัดหรือเงินที่ได้จากการขายทรัพย์สินนั้น แล้วแต่กรณี ไปยังศาลที่มีอํานาจในการบังคับคดี   
เพื่อดําเนินการไปตามกฎหมาย 

 ในกรณีที่มีการบังคับคดีนอกเขตศาลโดยบกพร่อง ผิดพลาด หรือฝ่าฝืนกฎหมาย ให้ศาล   
ที่บังคับคดีแทนมีอํานาจสั่งเพิกถอนหรือแก้ไขกระบวนวิธีการบังคับคดีทั้งปวงหรือวิธีการบังคับคดีใด ๆ โดยเฉพาะ หรือมีคําสั่งกําหนดวิธีการอย่างใดแก่พนักงานเจ้าหน้าที่ที่ปฏิบัติงานบังคับคดีหรือ  
เจ้าพนักงานบังคับคดี เพื่อแก้ไขข้อบกพร่อง ผิดพลาด หรือฝ่าฝืนกฎหมายนั้น รวมถึงดําเนินกระบวนพิจารณาอื่นใดที่เกี่ยวเนื่องได้ เว้นแต่เมื่อการบังคับคดีได้เสร็จสิ้นและแจ้งผลการบังคับคดีไปยังศาลที่มีอํานาจ  
ในการบังคับคดีแล้ว ให้เป็นอํานาจของศาลที่มีอํานาจในการบังคับคดีเท่านั้น

ส่วนที่ ๒

การแจ้งคําบังคับ

 

 ข้อ ๑๓๐ คดีที่ศาลมีคําพิพากษาถึงที่สุดซึ่งต้องมีการบังคับคดีแก่ลูกหนี้ตามคําพิพากษา   
หรือคดีที่ศาลปกครองสูงสุดมีคําสั่งให้บังคับคดีตามคําพิพากษาของศาลปกครองชั้นต้น ลูกหนี้ตามคําพิพากษา   
มีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามคําพิพากษาหรือคําสั่งเมื่อทราบคําพิพากษาหรือคําสั่งโดยชอบแล้ว เพื่อประโยชน์   
แก่คู่กรณีในการบังคับคดี ให้ศาลออกหมายแจ้งคําบังคับไปยังลูกหนี้ตามคําพิพากษา โดยให้ระบุ   
ในหมายแจ้งคําบังคับด้วยว่า ผู้ที่ไม่ปฏิบัติตามคําบังคับหรือปฏิบัติไม่ถูกต้องครบถ้วนอาจถูกยึดทรัพย์สิน  
หรืออายัดสิทธิเรียกร้อง หรือถูกจับกุมและกักขัง แล้วแต่กรณี 

 ในกรณีผู้ที่ต้องปฏิบัติตามคําบังคับเป็นหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐ   
หากหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐมิได้ปฏิบัติตามคําบังคับของศาลให้ถูกต้องครบถ้วน   
หรือปฏิบัติล่าช้าเป็นไปโดยไม่มีเหตุอันสมควร ศาลอาจมีคําสั่งให้หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่  
ของรัฐนั้นชําระค่าปรับต่อศาลตามจํานวนที่สมควร หรืออาจแจ้งผู้บังคับบัญชา ผู้กํากับดูแล ผู้ควบคุม   
หรือนายกรัฐมนตรี เพื่อดําเนินการตามอํานาจหน้าที่ หรือสั่งการ หรือลงโทษทางวินัยต่อไปก็ได้ 

 ลูกหนี้ตามคําพิพากษาจะได้รับหมายแจ้งคําบังคับตามวรรคหนึ่งหรือไม่ก็ตาม ลูกหนี้ตามคําพิพากษา   
ยังมีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามคําพิพากษาหรือคําสั่งของศาล

ส่วนที่ ๓

การงดบังคับคดี

 

 ข้อ ๑๓๑ ให้สํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีงดการบังคับคดี ในกรณีดังต่อไปนี้ 

 (๑) เมื่อศาลได้มีคําสั่งให้งดการบังคับคดีเพราะเหตุที่ศาลมีคําสั่งรับคําขอให้พิจารณาคดีใหม่   
และได้แจ้งคําสั่งงดการบังคับคดีให้ทราบ 

 (๒) เมื่อศาลได้มีคําสั่งให้งดการบังคับคดีเพราะเหตุที่คู่กรณีหรือบุคคลซึ่งได้รับผลกระทบ   
โดยตรงจากคําพิพากษาหรือคําสั่ง ยื่นคําร้องต่อคณะกรรมการวินิจฉัยชี้ขาดอํานาจหน้าที่ระหว่างศาล   
เนื่องจากคําพิพากษาหรือคําสั่งที่ถึงที่สุดระหว่างศาลขัดแย้งกันในคดีที่มีข้อเท็จจริงเป็นเรื่องเดียวกัน   
และได้แจ้งคําสั่งงดการบังคับคดีให้ทราบ 

 (๓) เมื่อลูกหนี้ตามคําพิพากษายื่นคําร้องต่อศาลว่าได้ยื่นฟ้องเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาเป็นคดี   
เรื่องอื่นในศาลเดียวกันนั้นไว้แล้ว ซึ่งศาลยังมิได้วินิจฉัยชี้ขาด และถ้าหากตนเป็นฝ่ายชนะจะไม่ต้องมีการยึด   
อายัด ขายทอดตลาด หรือจําหน่ายทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคําพิพากษาโดยวิธีอื่น เพราะสามารถ   
จะหักกลบลบหนี้กันได้ ถ้าศาลเห็นว่า ข้ออ้างของลูกหนี้ตามคําพิพากษามีเหตุฟังได้ ศาลอาจมีคําสั่ง  
ให้งดการบังคับคดีไว้ คําสั่งนี้อาจอยู่ภายใต้บังคับเงื่อนไขหรือเงื่อนเวลาใด ๆ หรือไม่ก็ได้ และศาลจะมีคําสั่ง   
ให้ลูกหนี้ตามคําพิพากษาวางเงินหรือหาประกันต่อศาลตามจํานวนที่เห็นสมควรภายในระยะเวลา   
ที่กําหนดเพื่อเป็นประกันการชําระหนี้ตามคําพิพากษาและค่าสินไหมทดแทนแก่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษา   
สําหรับความเสียหายที่อาจได้รับเนื่องจากเหตุเนิ่นช้าในการบังคับคดีอันเกิดจากการยื่นคําร้องนั้นด้วยก็ได้   
และได้แจ้งคําสั่งงดการบังคับคดีให้ทราบ คําสั่งของศาลในกรณีนี้ให้กระทําโดยองค์คณะและให้เป็นที่สุด 

 (๔) เมื่อศาลได้มีคําสั่งให้งดการบังคับคดี และได้ส่งคําสั่งนั้นไปให้สํานักงานหรือเจ้าพนักงาน  
บังคับคดีทราบ ในกรณีเช่นนี้ให้สํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีงดการบังคับคดีไว้ภายในระยะเวลา   
หรือเงื่อนไขตามที่ศาลกําหนด 

 (๕) เมื่อเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาได้แจ้งเป็นหนังสือไปยังสํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดี   
ว่าตนตกลงงดการบังคับคดีไว้ชั่วระยะเวลาที่กําหนดไว้หรือภายในเงื่อนไขอย่างใดอย่างหนึ่งโดยได้รับ   
ความยินยอมเป็นหนังสือจากลูกหนี้ตามคําพิพากษาและบุคคลภายนอกผู้มีส่วนได้เสียในการบังคับคดี 

 (๖) เมื่อเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาไม่ปฏิบัติตามข้อ ๑๒๔ 

 (๗) เมื่อศาลได้มีคําสั่งให้งดการบังคับคดีเนื่องจากสํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีรายงาน   
ศาลว่าสํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีได้แจ้งให้เจ้าหนี้ตามคําพิพากษามารับเงินที่ลูกหนี้ตามคําพิพากษา   
ได้วางไว้ต่อศาล สํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีเพื่อชําระหนี้ตามคําพิพากษาโดยชอบแล้ว   
แต่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาไม่มารับเงินดังกล่าวภายในระยะเวลาที่กําหนด 

 ให้สํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีแจ้งการงดการบังคับคดีให้คู่กรณีและบุคคลภายนอก   
ผู้มีส่วนได้เสียทราบโดยไม่ชักช้า และรายงานให้ศาลทราบ 

 ข้อ ๑๓๒ ในกรณีที่สํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีได้งดการบังคับคดีไว้ตามคําสั่งของศาล   
ให้สํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีดําเนินการบังคับคดีต่อไปเมื่อได้รับคําสั่งจากศาลโดยศาลเป็นผู้ออก   
คําสั่งนั้นเอง หรือโดยเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาเป็นผู้ยื่นคําขอให้ศาลออกคําสั่ง เนื่องจากระยะเวลา   
ที่ให้งดการบังคับคดีนั้นได้ล่วงพ้นไปแล้ว หรือมิได้เป็นไปตามเงื่อนไขที่ศาลได้กําหนดไว้ หรือไม่มีความจําเป็น   
ที่จะต้องงดการบังคับคดีอีกต่อไปแล้ว 

 ถ้าได้งดการบังคับคดีตามข้อ ๑๓๑ (๕) หรือ (๖) ให้สํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดี   
ดําเนินการบังคับคดีต่อไป เมื่อระยะเวลาที่ให้งดการบังคับคดีได้ล่วงพ้นไปแล้ว หรือมิได้เป็นไป   
ตามเงื่อนไขที่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาได้กําหนดไว้ หรือเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาได้วางเงินค่าใช้จ่าย   
ตามที่เจ้าพนักงานบังคับคดีกําหนดหรือตามคําสั่งศาลแล้ว

ส่วนที่ ๔

การถอนการบังคับคดี

 

 ข้อ ๑๓๓ ให้ศาลมีคําสั่งถอนการบังคับคดี ในกรณีดังต่อไปนี้ 

 (๑) กรณีการบังคับคดีตามคําสั่งศาลปกครองสูงสุดที่อนุญาตให้บังคับคดีตามคําพิพากษาของ   
ศาลปกครองชั้นต้นโดยไม่ต้องรอจนกว่าคดีจะถึงที่สุด ต่อมาในระหว่างการบังคับคดีนั้นคําพิพากษา   
ดังกล่าวได้ถูกกลับหรือถูกยก หรือหมายบังคับคดีได้ถูกเพิกถอน แต่ถ้าคําพิพากษาในระหว่างบังคับคดีนั้น  
ได้ถูกกลับแต่เพียงบางส่วน การบังคับคดีอาจดําเนินการต่อไปจนกว่าจะได้ปฏิบัติตามคําพิพากษาของ   
ศาลปกครองสูงสุดครบถ้วน 

 (๒) เมื่อสํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีรายงานศาลขอให้สั่งถอนการบังคับคดีเนื่องจาก   
เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาเพิกเฉยไม่ดําเนินการบังคับคดีภายในระยะเวลาที่สํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดี   
กําหนด 

 (๓) เมื่อลูกหนี้ตามคําพิพากษาได้ปฏิบัติตามคําพิพากษาครบถ้วนพร้อมทั้งได้ชําระค่าฤชาธรรมเนียม   
ในการบังคับคดี (ถ้ามี) 

 (๔) เมื่อสํานักงานรายงานศาลขอให้สั่งถอนการบังคับคดีเนื่องจากได้ดําเนินการบังคับ   
ตามคําบังคับของศาลถูกต้องครบถ้วนแล้ว หรือไม่มีกรณีที่จะต้องปฏิบัติตามคําบังคับของศาลอีกต่อไป 

 (๕) เมื่อสํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีรายงานศาลว่าเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาได้แจ้งเป็น   
หนังสือไปยังสํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีว่าตนขอสละสิทธิในการบังคับคดี ในกรณีเช่นว่านี้   
เจ้าหนี้ตามคําพิพากษานั้นจะบังคับคดีแก่ลูกหนี้ตามคําพิพากษาที่ตนได้สละสิทธินั้นอีกมิได้ 

 (๖) เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีรายงานศาลว่าเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาได้แจ้งเป็นหนังสือ   
ไปยังเจ้าพนักงานบังคับคดีว่าตนขอถอนการบังคับคดี 

 (๗) เมื่อสํานักงานรายงานศาลว่าเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาได้แจ้งเป็นหนังสือไปยังสํานักงาน   
ว่าตนไม่ประสงค์ให้มีการบังคับคดีต่อไป 

 ในกรณีตามวรรคหนึ่ง (๕) หากเป็นคดีที่มีเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาหลายคน เจ้าหนี้ตามคําพิพากษา   
แต่ละคนอาจแสดงความประสงค์ในส่วนของตนได้ การถอนการบังคับคดีในกรณีนี้ให้มีผลเฉพาะเจ้าหนี้   
ตามคําพิพากษาที่ขอสละสิทธิ หากเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาที่แสดงความประสงค์ดังกล่าวเป็นผู้แทนของ   
เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาทุกคนและการแสดงความประสงค์ดังกล่าวจะมีผลเป็นการถอนการบังคับคดีทั้งคดี   
ให้สํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีรายงานศาลเพื่อพิจารณา ในการนี้ ศาลจะไต่สวนหรือแสวงหา ข้อเท็จจริงโดยวิธีอื่นใดเพื่อให้ได้ความเป็นที่ยุติว่า การแสดงความประสงค์ของผู้แทนดังกล่าวเป็นไปตาม   
ความประสงค์ของเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาทุกคนก่อนมีคําสั่งอนุญาตให้ถอนการบังคับคดีก็ได้ แต่ทั้งนี้   
ในคดีที่เกี่ยวกับการคุ้มครองประโยชน์สาธารณะ หรือคดีที่การบังคับคดีต่อไปจะเป็นประโยชน์   
แก่ส่วนรวม หรือการถอนการบังคับคดีเกิดจากการสมยอมกันโดยไม่เหมาะสม ศาลจะมีคําสั่งไม่อนุญาต   
ให้ถอนการบังคับคดีก็ได้ 

 คําสั่งศาลตาม (๑) (๒) (๓) (๔) และ (๕) ให้กระทําโดยองค์คณะ 

 ให้ศาลแจ้งการถอนการบังคับคดีให้สํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีทราบ และให้สํานักงาน   
หรือเจ้าพนักงานบังคับคดีแจ้งการถอนการบังคับคดีให้คู่กรณีและบุคคลภายนอกผู้มีส่วนได้เสียทราบ   
โดยไม่ชักช้า และรายงานให้ศาลทราบด้วย

ส่วนที่ ๕

การเพิกถอนหรือแก้ไขการบังคับคดีที่ผิดระเบียบ

 

 ข้อ ๑๓๔ ในกรณีที่หมายบังคับคดี หรือคําสั่งศาลในชั้นบังคับคดีบกพร่อง ผิดพลาด   
หรือฝ่าฝืนกฎหมาย เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมจําเป็นจะต้องเพิกถอนหรือแก้ไขหมายบังคับคดี   
หรือคําสั่งดังกล่าวนั้น เมื่อศาลเห็นสมควรไม่ว่าในเวลาใดก่อนการบังคับคดีได้เสร็จลง หรือเมื่อสํานักงาน   
หรือเจ้าพนักงานบังคับคดีรายงานต่อศาล หรือเมื่อเจ้าหนี้ตามคําพิพากษา ลูกหนี้ตามคําพิพากษา   
หรือบุคคลภายนอกผู้มีส่วนได้เสียในการบังคับคดีซึ่งต้องเสียหายเพราะเหตุดังกล่าวยื่นคําร้องต่อศาล   
ให้ศาลมีอํานาจสั่งเพิกถอนหรือแก้ไขหมายบังคับคดี หรือคําสั่งดังกล่าวทั้งหมดหรือบางส่วน หรือมีคําสั่ง   
อย่างใดตามที่ศาลเห็นสมควร 

 ในกรณีที่สํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีดําเนินการบังคับคดีบกพร่อง ผิดพลาด หรือ   
ฝ่าฝืนกฎหมาย เมื่อศาลเห็นสมควรไม่ว่าในเวลาใดก่อนการบังคับคดีได้เสร็จลง หรือเมื่อเจ้าหนี้   
ตามคําพิพากษา ลูกหนี้ตามคําพิพากษา หรือบุคคลภายนอกผู้มีส่วนได้เสียในการบังคับคดีซึ่งต้อง   
เสียหายเพราะเหตุดังกล่าวยื่นคําร้องต่อศาล ให้ศาลมีอํานาจสั่งเพิกถอนหรือแก้ไขกระบวนวิธีการ   
บังคับคดีทั้งปวงหรือวิธีการบังคับใด ๆ โดยเฉพาะหรือมีคําสั่งกําหนดวิธีการอย่างใดแก่สํานักงาน   
หรือเจ้าพนักงานบังคับคดีตามที่ศาลเห็นสมควร เว้นแต่การคัดค้านการขายทอดตลาดทรัพย์สิน   
หรือสิทธิเรียกร้องเพราะเหตุที่ราคาที่ได้จากการขายทอดตลาดมีจํานวนต่ําเกินสมควร 

 การยื่นคําร้องตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสองอาจกระทําได้ไม่ว่าในเวลาใดก่อนการบังคับคดี   
ได้เสร็จลงแต่ต้องไม่ช้ากว่าสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างนั้น   
ทั้งนี้ ผู้ยื่นคําร้องต้องมิได้ดําเนินการอันใดขึ้นใหม่หลังจากได้ทราบเรื่องบกพร่อง ผิดพลาด หรือฝ่าฝืน   
กฎหมายนั้นแล้ว หรือต้องมิได้ให้สัตยาบันแก่การกระทํานั้น และในกรณีเช่นว่านี้ผู้ยื่นคําร้องจะขอต่อศาล   
ในขณะเดียวกันนั้นให้มีคําสั่งงดการบังคับคดีไว้ในระหว่างวินิจฉัยชี้ขาดก็ได้ 

 เพื่อประโยชน์แห่งข้อนี้ให้ถือว่าการบังคับคดีได้เสร็จลงเมื่อได้มีการดําเนินการ ดังต่อไปนี้ 

 (๑) ในกรณีที่คําบังคับกําหนดให้ส่งมอบทรัพย์สิน กระทําการ หรืองดเว้นกระทําการอย่างใด   
เมื่อได้มีการปฏิบัติตามคําบังคับที่ให้ส่งมอบทรัพย์สิน กระทําการ หรืองดเว้นกระทําการอย่างนั้นแล้ว   
แต่ถ้าการปฏิบัติตามคําบังคับดังกล่าวอาจแยกเป็นส่วน ๆ ได้ เมื่อได้มีการปฏิบัติตามคําบังคับในส่วนใดแล้ว   
ให้ถือว่าการบังคับคดีได้เสร็จลงเฉพาะในส่วนนั้น

 (๒) ในกรณีที่คําบังคับกําหนดให้ใช้เงิน เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีได้ขายทอดตลาด   
หรือจําหน่ายโดยวิธีอื่นและจ่ายเงินให้แก่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาหรือบุคคลผู้มีส่วนได้เสียในการบังคับคดี   
หรือเมื่อได้จ่ายเงินจํานวนสุทธิหรือส่วนที่เหลือให้แก่ลูกหนี้ตามคําพิพากษาหรือบุคคลภายนอกที่ทรัพย์สิน   
ของตนถูกจําหน่ายไปเพื่อประโยชน์แก่ลูกหนี้ตามคําพิพากษาแล้ว แต่ถ้าทรัพย์สินที่ถูกบังคับคดี   
มีหลายรายการ เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีได้จ่ายเงินที่ได้จากการขายทอดตลาดทรัพย์สินรายการใดแล้ว   
ให้ถือว่าการบังคับคดีได้เสร็จลงเฉพาะทรัพย์สินรายการนั้น 

 (๓) ในกรณีที่ต้องปฏิบัติตามคําบังคับของศาลโดยไม่ต้องออกหมายบังคับคดี เมื่อสํานักงาน   
แจ้งให้ทราบว่าศาลมีคําสั่งให้ถอนการบังคับคดี 

 ในการยื่นคําร้องต่อศาลตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสอง หากมีพยานหลักฐานเบื้องต้นแสดงว่า   
คําร้องนั้นไม่มีมูลและยื่นเข้ามาเพื่อประวิงให้ชักช้า ศาลมีอํานาจสั่งให้ผู้ยื่นคําร้องวางเงินหรือหาประกัน   
ต่อศาลตามจํานวนและภายในระยะเวลาที่ศาลเห็นสมควรเพื่อเป็นประกันการชําระค่าสินไหมทดแทน   
แก่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาหรือบุคคลนั้นสําหรับความเสียหายที่อาจได้รับจากการยื่นคําร้องนั้น ถ้าผู้ยื่นคําร้อง   
ไม่ปฏิบัติตามคําสั่งศาล ให้ศาลมีคําสั่งยกคําร้องนั้นเสีย ส่วนเงินหรือประกันที่วางไว้ต่อศาลดังกล่าว   
เมื่อศาลเห็นว่า ไม่มีความจําเป็นต่อไป จะสั่งคืนหรือยกเลิกประกันนั้นก็ได้ คําสั่งของศาลที่ออก   
ตามความในวรรคนี้ให้เป็นที่สุด 

 ในกรณีที่ศาลได้มีคําสั่งยกคําร้องที่ยื่นไว้ตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสอง ถ้าบุคคลที่ได้รับ   
ความเสียหายเนื่องจากการยื่นคําร้องดังกล่าวเห็นว่าคําร้องนั้นไม่มีมูลและยื่นเข้ามาเพื่อประวิงให้ชักช้า   
บุคคลดังกล่าวอาจยื่นคําร้องต่อศาลภายในสามสิบวันนับแต่วันที่มีคําสั่งยกคําร้อง เพื่อขอให้ศาลสั่ง   
ให้ผู้ยื่นคําร้องนั้นชดใช้ค่าสินไหมทดแทน ในกรณีเช่นว่านี้ ให้ศาลมีอํานาจสั่งให้แยกการพิจารณา   
เป็นสํานวนต่างหากจากคดีเดิม และเมื่อศาลไต่สวนหรือแสวงหาข้อเท็จจริงโดยวิธีอื่นใดแล้วเห็นว่า   
คําร้องนั้นฟังได้ ให้ศาลมีคําสั่งให้ผู้ยื่นคําร้องนั้นชดใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่บุคคลที่ได้รับความเสียหาย ดังกล่าวตามจํานวนที่ศาลเห็นสมควร ถ้าผู้ยื่นคําร้องนั้นไม่ปฏิบัติตามคําสั่งศาล บุคคลที่ได้รับ   
ความเสียหายอาจร้องขอให้ศาลบังคับคดีแก่ผู้ยื่นคําร้องนั้นเสมือนหนึ่งว่าเป็นลูกหนี้ตามคําพิพากษา

หมวด ๒

การไต่สวนและมีคําสั่งกําหนดวิธีการดําเนินการให้เป็นไปตามคําพิพากษาหรือคําสั่ง

 

ข้อ ๑๓๕ ในการบังคับคดี ถ้าเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาหรือสํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดี   
เห็นว่า ลูกหนี้ตามคําพิพากษายังไม่ปฏิบัติตามคําสั่งหรือคําบังคับของศาลหรือมีข้อขัดข้องในการปฏิบัติ   
ตามคําสั่งหรือคําบังคับของศาล เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาหรือสํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีอาจยื่น   
คําขอหรือรายงานต่อศาล แล้วแต่กรณี เพื่อขอให้ศาลพิจารณามีคําสั่งหรือไต่สวน

 เมื่อมีคําขอหรือรายงานตามวรรคหนึ่ง หรือเมื่อศาลเห็นสมควรเพื่อประโยชน์แก่การบังคับคดี   
ศาลมีอํานาจแสวงหาข้อเท็จจริงโดยการออกหมายเรียกลูกหนี้ตามคําพิพากษาหรือบุคคลอื่นที่เชื่อว่า   
อยู่ในฐานะที่จะให้ถ้อยคําอันจะเป็นประโยชน์มาศาลด้วยตนเองเพื่อการไต่สวนหรือแสวงหาข้อเท็จจริง   
โดยวิธีอื่นและมีอํานาจสั่งให้บุคคลนั้น ๆ ส่งเอกสารหรือวัตถุพยานซึ่งอยู่ในความยึดถือหรืออํานาจของ   
ผู้นั้นอันเกี่ยวกับการบังคับคดีตามคําพิพากษาหรือคําสั่ง ทั้งนี้ ตามกําหนดและเงื่อนไขใด ๆ   
ที่เห็นสมควร และมีคําสั่งกําหนดวิธีการดําเนินการให้เป็นไปตามคําพิพากษาหรือคําสั่ง หรือมีคําสั่งใด ๆ   
เพื่อให้การบังคับคดีเสร็จสิ้นไปโดยเร็ว 

 ให้นําความในวรรคหนึ่งและวรรคสองมาใช้บังคับแก่กรณีที่ลูกหนี้ตามคําพิพากษาเห็นว่าการปฏิบัติ   
ตามคําสั่งหรือคําบังคับของศาลมีข้อขัดข้องด้วยโดยอนุโลม

หมวด ๓

กรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับตามมาตรา ๗๒ วรรคหนึ่ง (๑)

 

ส่วนที่ ๑

กรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้เพิกถอนกฎ

 

 ข้อ ๑๓๖ ในกรณีที่ศาลมีคําพิพากษาถึงที่สุดให้เพิกถอนกฎ ให้สํานักงานเสนอประกาศผล   
แห่งคําพิพากษาที่ให้เพิกถอนกฎดังกล่าวต่อศาลเพื่อลงนาม และให้สํานักงานศาลปกครองส่งประกาศนั้น   
ไปยังสํานักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีเพื่อลงประกาศในราชกิจจานุเบกษาโดยเร็ว 

 ให้สํานักงานแจ้งผลการลงประกาศในราชกิจจานุเบกษาดังกล่าวให้คู่กรณีและรายงานศาลทราบ

ส่วนที่ ๒

กรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้เพิกถอนคําสั่ง

 

 ข้อ ๑๓๗ ในกรณีที่ศาลพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้เพิกถอนคําสั่ง ย่อมมีผลให้คําสั่งนั้น   
ถูกเพิกถอนโดยไม่ต้องมีการบังคับคดี

ส่วนที่ ๓

กรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับห้ามการกระทํา

 

 ข้อ ๑๓๘ ในกรณีที่ศาลพิพากษาและกําหนดคําบังคับห้ามการกระทําของหน่วยงาน   
ทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐ ให้สํานักงานดําเนินการบังคับคดีโดยติดตามและตรวจสอบว่า   
หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐได้ปฏิบัติตามคําบังคับของศาลหรือไม่ และจัดทําบันทึก   
ผลการตรวจสอบ แล้วรายงานต่อศาล

หมวด ๔

กรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับตามมาตรา ๗๒ วรรคหนึ่ง (๒)

 

 ข้อ ๑๓๙ ในกรณีที่ศาลพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้หัวหน้าหน่วยงานทางปกครองหรือ   
เจ้าหน้าที่ของรัฐที่เกี่ยวข้องปฏิบัติตามหน้าที่ภายในเวลาที่ศาลกําหนด เมื่อครบกําหนดเวลาดังกล่าวแล้ว   
ให้สํานักงานดําเนินการบังคับคดีโดยติดตามและตรวจสอบว่าหัวหน้าหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ ของรัฐนั้น ได้ปฏิบัติตามหน้าที่ถูกต้องครบถ้วนตามคําบังคับของศาลหรือไม่ และจัดทําบันทึก   
ผลการตรวจสอบ แล้วรายงานต่อศาล 

 ในกรณีที่หัวหน้าหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐที่เกี่ยวข้องยังไม่ปฏิบัติตาม   
คําบังคับภายในเวลาที่ศาลกําหนดหรือมีข้อขัดข้องในการปฏิบัติตามคําบังคับของศาล ให้สํานักงาน   
รายงานศาลเพื่อดําเนินการตามข้อ ๑๓๕ 

 หากปรากฏว่าหัวหน้าหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐที่เกี่ยวข้องไม่ปฏิบัติตาม   
คําบังคับภายในเวลาที่ศาลกําหนดให้ถูกต้องครบถ้วนหรือปฏิบัติล่าช้าโดยไม่มีเหตุอันควร ให้สํานักงาน   
รายงานศาลเพื่อดําเนินการตามระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด ว่าด้วยหลักเกณฑ์   
วิธีการ และเงื่อนไขในการปรับหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐที่มิได้ปฏิบัติตามคําบังคับของศาล   
ให้ถูกต้องครบถ้วนหรือปฏิบัติล่าช้าเกินสมควร

หมวด ๕

กรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับตามมาตรา ๗๒ วรรคหนึ่ง (๓)

 

ส่วนที่ ๑

กรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้ใช้เงิน

 

 ข้อ ๑๔๐ ในกรณีที่ศาลพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้หน่วยงานทางปกครองใช้เงิน   
ให้สํานักงานดําเนินการบังคับคดีโดยติดตามและตรวจสอบว่าหน่วยงานทางปกครองนั้นได้ปฏิบัติตาม   
คําบังคับของศาลถูกต้องครบถ้วนแล้วหรือไม่ แล้วรายงานต่อศาล 

 ในกรณีที่หน่วยงานทางปกครองยังไม่ปฏิบัติตามคําบังคับของศาลภายในเวลาที่ศาลกําหนดหรือ   
มีข้อขัดข้องในการปฏิบัติตามคําบังคับของศาล ให้สํานักงานรายงานศาลเพื่อดําเนินการตามข้อ ๑๓๕ 

 หากปรากฏว่าหน่วยงานทางปกครองไม่ปฏิบัติตามคําบังคับของศาลภายในเวลาที่ศาลกําหนด   
ให้ถูกต้องครบถ้วนหรือปฏิบัติล่าช้าโดยไม่มีเหตุอันควร ให้สํานักงานรายงานศาลเพื่อดําเนินการ   
ตามระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด ว่าด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไข   
ในการปรับหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐที่มิได้ปฏิบัติตามคําบังคับของศาลให้ถูกต้อง   
ครบถ้วนหรือปฏิบัติล่าช้าเกินสมควร

 ข้อ ๑๔๑ ในกรณีที่ศาลพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้ลูกหนี้ตามคําพิพากษาที่มิใช่หน่วยงาน   
ทางปกครองหรือเป็นหน่วยงานทางปกครองที่ไม่มีกฎหมายห้ามไม่ให้ทรัพย์สินอยู่ในความรับผิดแห่ง   
การบังคับคดีใช้เงิน ถ้าลูกหนี้ตามคําพิพากษานั้นไม่ปฏิบัติตามคําบังคับของศาลทั้งหมดหรือบางส่วนภายใน   
ระยะเวลาที่ศาลกําหนด เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาชอบที่จะร้องขอต่อศาลให้มีการบังคับคดีโดยวิธี   
ยึดทรัพย์สินหรืออายัดสิทธิเรียกร้อง หรือบังคับคดีโดยวิธีอื่นตามที่กฎหมายกําหนด โดยระบุจํานวนหนี้   
ที่ลูกหนี้ตามคําพิพากษายังมิได้ชําระตามคําบังคับของศาล

ส่วนที่ ๒

กรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้ส่งคืนหรือส่งมอบทรัพย์เฉพาะสิ่ง

 

 ข้อ ๑๔๒ ในกรณีที่ศาลพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้ลูกหนี้ตามคําพิพากษาส่งคืน   
ทรัพย์เฉพาะสิ่งแก่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษา หรือส่งมอบทรัพย์เฉพาะสิ่งเพื่อชําระหนี้ตามสิทธิเรียกร้องแก่เจ้าหนี้   
ตามคําพิพากษา ให้นําวิธีการบังคับคดีในกรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้ใช้เงินตามข้อ ๑๔๑   
มาใช้บังคับโดยอนุโลม ทั้งนี้ ในการร้องขอต่อศาลให้มีการบังคับคดีโดยวิธียึดทรัพย์สินหรืออายัด   
สิทธิเรียกร้องนั้น ให้ระบุทรัพย์สินหรือสิทธิเรียกร้องที่ยังมิได้รับคืนหรือรับมอบและพฤติการณ์ที่ลูกหนี้   
ตามคําพิพากษายังมิได้ปฏิบัติตามคําบังคับของศาลด้วย 

 ข้อ ๑๔๓ ถ้าทรัพย์เฉพาะสิ่งของลูกหนี้ตามคําพิพากษาที่ต้องส่งมอบแก่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษา   
เพื่อชําระหนี้ตามสิทธิเรียกร้องได้ถูกยึดหรืออายัดไว้เพื่อเอาชําระหนี้เงินในคดีอื่นแล้ว เจ้าหนี้   
ตามคําพิพากษาชอบที่จะยื่นคําร้องต่อศาลที่ออกหมายบังคับคดีในคดีนั้นก่อนมีการขายทอดตลาด   
หรือจําหน่ายโดยวิธีอื่นขอให้มีคําสั่งให้เจ้าพนักงานบังคับคดีส่งมอบทรัพย์นั้นให้แก่ตน โดยต้องแสดง   
ให้เป็นที่พอใจแก่ศาลได้ว่า เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาผู้ขอยึดหรืออายัดทรัพย์ในคดีดังกล่าวสามารถบังคับคดี   
เอาจากทรัพย์สินอื่นของลูกหนี้ตามคําพิพากษาได้เพียงพอ ทั้งนี้ ให้ศาลแจ้งให้เจ้าพนักงานบังคับคดี   
ทราบและอาจมีคําสั่งงดการบังคับคดีไว้ในระหว่างพิจารณาก็ได้ ในกรณีเช่นว่านี้ ให้เจ้าหนี้ตามคําพิพากษา   
ชดใช้ค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจากการยึดหรืออายัดทรัพย์แก่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาผู้ขอยึดหรืออายัดทรัพย์   
ในคดีอื่นนั้น และให้เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาในคดีอื่นนั้นได้รับยกเว้นไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมเจ้าพนักงาน   
บังคับคดี 

 ถ้าเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาไม่สามารถแสดงให้เป็นที่พอใจแก่ศาลได้ตามวรรคหนึ่ง ให้ศาล   
มีคําสั่งให้เจ้าหนี้ตามคําพิพากษามีสิทธิเข้าเฉลี่ยในเงินที่ได้จากการขายหรือจําหน่ายทรัพย์สินของลูกหนี้   
ตามคําพิพากษาในคดีอื่นนั้นตามวิธีการที่กฎหมายกําหนด 

 ข้อ ๑๔๔ การบังคับคดีในกรณีที่ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ตามคําพิพากษาส่งคืนหรือส่งมอบ   
ทรัพย์เฉพาะสิ่งที่มีทะเบียนกรรมสิทธิ์หรือมีหนังสือรับรองการทําประโยชน์แก่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษานั้น   
ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีแจ้งให้พนักงานเจ้าหน้าที่หรือนายทะเบียนดําเนินการจดทะเบียนต่อไป

 การบังคับคดีในกรณีที่ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ตามคําพิพากษาส่งคืนหรือส่งมอบอสังหาริมทรัพย์   
เฉพาะสิ่ง ถ้ามีเหตุขัดขวางหรือเหตุขัดข้องในการส่งคืนหรือส่งมอบอสังหาริมทรัพย์นั้นแก่เจ้าหนี้   
ตามคําพิพากษา ให้นําวิธีการบังคับคดีในกรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้ขับไล่ที่กําหนดไว้   
ในส่วนที่ ๔ มาใช้บังคับโดยอนุโลม 

 ข้อ ๑๔๕ การบังคับคดีที่ขอให้ลูกหนี้ตามคําพิพากษาส่งคืนหรือส่งมอบทรัพย์เฉพาะสิ่ง   
ให้เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมเจ้าพนักงานบังคับคดี แต่ให้ลูกหนี้ตามคําพิพากษา   
เป็นผู้รับผิดแทน

ส่วนที่ ๓

กรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้กระทําการหรืองดเว้นกระทําการ

 

 ข้อ ๑๔๖ ในกรณีที่ศาลพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้หน่วยงานทางปกครองหรือ   
เจ้าหน้าที่ของรัฐกระทําการหรืองดเว้นกระทําการ ให้นําวิธีการบังคับคดีในกรณีที่ศาลพิพากษา   
และกําหนดคําบังคับให้หัวหน้าหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐที่เกี่ยวข้องปฏิบัติตามหน้าที่   
ภายในเวลาที่ศาลกําหนดตามข้อ ๑๓๙ มาใช้บังคับโดยอนุโลม 

 หากศาลเห็นว่าวิธีการบังคับคดีตามที่กําหนดในส่วนนี้ ไม่อาจบรรลุผลตามคําพิพากษาของศาลได้   
ให้ศาลมีอํานาจกําหนดวิธีการบังคับคดีตามที่ศาลเห็นสมควรเท่าที่สภาพแห่งการบังคับคดีจะเปิดช่อง   
ให้กระทําได้ 

ส่วนที่ ๔

กรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้กระทําการหรืองดเว้นกระทําการ

โดยให้ออกไปจากอสังหาริมทรัพย์ ที่อยู่อาศัย หรือทรัพย์ที่ครอบครอง 

(ขับไล่)

 

 ข้อ ๑๔๗ ในกรณีที่ศาลพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้ขับไล่ลูกหนี้ตามคําพิพากษาออกไป   
จากอสังหาริมทรัพย์ ที่อยู่อาศัย หรือทรัพย์ที่ครอบครอง ถ้าลูกหนี้ตามคําพิพากษามิได้ปฏิบัติตาม   
คําบังคับของศาลทั้งหมดหรือบางส่วน ให้เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาร้องขอต่อศาลให้มีการบังคับคดีโดยระบุถึง   
พฤติการณ์ที่ลูกหนี้ตามคําพิพากษายังมิได้ปฏิบัติตามคําบังคับของศาลด้วย เมื่อศาลออกหมายบังคับคดี   
ตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดีแล้ว ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีดําเนินการตามข้อ ๑๔๘ ถึงข้อ ๑๕๐ 

 ข้อ ๑๔๘ ถ้าปรากฏว่าอสังหาริมทรัพย์ ที่อยู่อาศัย หรือทรัพย์นั้นไม่มีบุคคลใดอยู่แล้ว   
ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอํานาจส่งมอบทรัพย์นั้นทั้งหมดหรือบางส่วนให้เจ้าหนี้ตามคําพิพากษา   
เข้าครอบครองได้ทันที ถ้ามีสิ่งกีดขวางอันเป็นอุปสรรคต่อการส่งมอบ ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอํานาจ   
ทําลายสิ่งกีดขวางดังกล่าวได้ตามความจําเป็น

 ถ้ายังมีสิ่งของของลูกหนี้ตามคําพิพากษาหรือของบุคคลใดอยู่ในทรัพย์นั้น ให้เจ้าพนักงานบังคับคดี   
ทําบัญชีสิ่งของนั้นไว้ และมีอํานาจดําเนินการ ดังต่อไปนี้ 

 (๑) ถ้าสิ่งของนั้นมีสภาพเป็นของสดของเสียได้ หรือมีสภาพอันจะก่อให้เกิดอันตรายได้   
หรือถ้าหน่วงช้าไว้จะเป็นการเสี่ยงความเสียหายหรือค่าใช้จ่ายจะเกินส่วนแห่งค่าของสิ่งของนั้น   
ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอํานาจจําหน่ายสิ่งของนั้นได้ทันทีโดยวิธีขายทอดตลาดหรือวิธีอื่นที่เห็นสมควร   
และเก็บรักษาเงินสุทธิหลังจากหักค่าใช้จ่ายไว้แทนสิ่งของนั้น หรือทําลายสิ่งของนั้น หรือดําเนินการอื่นใด   
ตามที่เห็นสมควรก็ได้ ทั้งนี้ ให้คํานึงถึงสภาพแห่งสิ่งของ ประโยชน์ของผู้มีส่วนได้เสีย และประโยชน์สาธารณะ (๒) ถ้าสิ่งของนั้นมิใช่สิ่งของตามที่ระบุไว้ใน (๑) ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอํานาจนําสิ่งของนั้น   
มาเก็บรักษาไว้ หรือมอบให้เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาเป็นผู้รักษา หรือฝากไว้ ณ สถานที่ใด หรือ   
แก่บุคคลใดตามที่เห็นสมควร แล้วแจ้งหรือประกาศให้ลูกหนี้ตามคําพิพากษาหรือเจ้าของสิ่งของมารับคืนไป   
ภายในเวลาที่เจ้าพนักงานบังคับคดีกําหนด ถ้าลูกหนี้ตามคําพิพากษาหรือเจ้าของสิ่งของไม่มารับ   
หรือไม่ยอมรับสิ่งของนั้นคืนไปภายในเวลาที่กําหนด ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีดําเนินการตาม (๑) โดยอนุโลม เงินที่เจ้าพนักงานบังคับคดีได้มาจากการจําหน่ายสิ่งของตามวรรคสอง (๑) หรือ (๒)   
ถ้าลูกหนี้ตามคําพิพากษาหรือเจ้าของสิ่งของไม่มาขอรับคืนภายในกําหนดห้าปีนับแต่ได้รับแจ้งจาก   
เจ้าพนักงานบังคับคดี ให้ตกเป็นของแผ่นดิน 

 ในกรณีที่สิ่งของตามวรรคสองถูกยึด อายัด หรือห้ามโอน ยักย้าย หรือจําหน่ายตามวิธีการ   
ชั่วคราวก่อนพิพากษาหรือเพื่อการบังคับคดีในคดีอื่น ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอํานาจย้ายสิ่งของ   
ดังกล่าวไปเก็บไว้ ณ สถานที่อื่นได้ตามที่เห็นสมควร ทั้งนี้ ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีแจ้งศาลหรือ   
เจ้าพนักงานบังคับคดีในคดีอื่นนั้นทราบด้วย 

 ให้ลูกหนี้ตามคําพิพากษาเป็นผู้เสียค่าใช้จ่ายที่เกิดจากการดําเนินการตามข้อนี้ และให้ถือว่า   
เป็นหนี้ตามคําพิพากษาที่จะบังคับคดีกันต่อไป 

 ข้อ ๑๔๙ ถ้าลูกหนี้ตามคําพิพากษาหรือบริวารไม่ออกไปจากทรัพย์นั้น ให้เจ้าพนักงาน   
บังคับคดีดําเนินการ ดังต่อไปนี้ 

 (๑) รายงานต่อศาลเพื่อมีคําสั่งจับกุมและกักขังลูกหนี้ตามคําพิพากษาหรือบริวาร และให้   
ศาลมีอํานาจสั่งจับกุมและกักขังได้ทันที ในกรณีเช่นว่านี้ ให้นําข้อ ๑๕๖ มาใช้บังคับโดยอนุโลม 

 (๒) ปิดประกาศให้บุคคลที่อยู่อาศัยหรือครอบครองทรัพย์นั้นซึ่งอ้างว่ามิได้เป็นบริวาร   
ของลูกหนี้ตามคําพิพากษา ยื่นคําร้องต่อศาลภายในกําหนดเวลาสิบห้าวันนับแต่วันปิดประกาศแสดงว่า   
ตนมีอํานาจพิเศษในการอยู่อาศัยหรือครอบครองทรัพย์นั้น 

 เมื่อมีการจับกุมลูกหนี้ตามคําพิพากษาหรือบริวารตาม (๑) แล้ว หรือในกรณีที่บุคคลดังกล่าว   
หลบหนีไปจากทรัพย์นั้นแล้ว ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีดําเนินการตามข้อ ๑๔๘

 ข้อ ๑๕๐ เพื่อประโยชน์ในการบังคับคดีตามที่บัญญัติไว้ในส่วนนี้ ให้ถือว่าบุคคลดังต่อไปนี้   
เป็นบริวารของลูกหนี้ตามคําพิพากษา 

 (๑) บุคคลที่อยู่อาศัยหรือครอบครองทรัพย์นั้นและมิได้ยื่นคําร้องต่อศาลภายในกําหนดเวลา   
ตามข้อ ๑๔๙ หรือยื่นคําร้องต่อศาลแล้วแต่แสดงต่อศาลไม่ได้ว่าตนมีอํานาจพิเศษในการอยู่อาศัย   
หรือครอบครองทรัพย์นั้น 

 (๒) บุคคลที่เข้ามาอยู่ในทรัพย์นั้นในระหว่างเวลาที่เจ้าพนักงานบังคับคดีดําเนินการให้เจ้าหนี้   
ตามคําพิพากษาเข้าครอบครองทรัพย์นั้น

ส่วนที่ ๕

กรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้กระทําการหรืองดเว้นกระทําการ 

โดยให้ลูกหนี้ตามคําพิพากษารื้อถอนสิ่งปลูกสร้าง ไม้ยืนต้น ไม้ล้มลุกหรือธัญชาติ 

หรือขนย้ายทรัพย์สิน ออกไปจากอสังหาริมทรัพย์ ที่อยู่อาศัย หรือทรัพย์ที่ครอบครอง 

(รื้อถอน)

 

 ข้อ ๑๕๑ กรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้ลูกหนี้ตามคําพิพากษารื้อถอน   
สิ่งปลูกสร้าง ไม้ยืนต้น ไม้ล้มลุกหรือธัญชาติ หรือขนย้ายทรัพย์สินออกไปจากอสังหาริมทรัพย์   
ที่อยู่อาศัย หรือทรัพย์ที่ครอบครอง ถ้าลูกหนี้ตามคําพิพากษามิได้ปฏิบัติตามคําบังคับของศาลทั้งหมด   
หรือบางส่วน ให้เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาร้องขอต่อศาลให้มีการบังคับคดีโดยระบุถึงพฤติการณ์ที่ลูกหนี้   
ตามคําพิพากษายังมิได้ปฏิบัติตามคําบังคับของศาลด้วย เมื่อศาลออกหมายบังคับคดีตั้งเจ้าพนักงาน   
บังคับคดีแล้ว ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอํานาจดําเนินการรื้อถอนและขนย้ายทรัพย์สินออกจากทรัพย์นั้นได้   
โดยให้ลูกหนี้ตามคําพิพากษาเป็นผู้เสียค่าใช้จ่ายในการรื้อถอนหรือขนย้ายทรัพย์สินนั้น และให้ถือว่า   
เป็นหนี้ตามคําพิพากษาที่จะบังคับคดีกันต่อไป 

 กรณีตามวรรคหนึ่ง ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีปิดประกาศกําหนดการรื้อถอนหรือขนย้าย   
ทรัพย์สินไว้ ณ บริเวณนั้นไม่น้อยกว่าสิบห้าวัน และให้เจ้าพนักงานบังคับคดีใช้ความระมัดระวัง   
ตามสมควรแก่พฤติการณ์ในการรื้อถอนหรือขนย้ายทรัพย์สินนั้น 

 ในการจัดการกับวัสดุที่ถูกรื้อถอนและทรัพย์สินที่ถูกขนย้ายออกจากอสังหาริมทรัพย์   
ที่อยู่อาศัยหรือทรัพย์ที่ครอบครองนั้น ให้นําข้อ ๑๔๘ วรรคสอง วรรคสาม และวรรคสี่ มาใช้บังคับ   
โดยอนุโลม

หมวด ๖ 

กรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับตามมาตรา ๗๒ วรรคหนึ่ง (๔)

 

 ข้อ ๑๕๒ ในกรณีที่ศาลพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่   
ของรัฐถือปฏิบัติต่อสิทธิหรือหน้าที่ของบุคคลที่เกี่ยวข้อง ให้นําวิธีการบังคับคดีในกรณีที่ศาลพิพากษา   
และกําหนดคําบังคับให้หัวหน้าหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐที่เกี่ยวข้องปฏิบัติตามหน้าที่   
ภายในเวลาที่ศาลกําหนดตามข้อ ๑๓๙ มาใช้บังคับโดยอนุโลม

หมวด ๗ 

กรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับตามมาตรา ๗๒ วรรคหนึ่ง (๕)

 

 ข้อ ๑๕๓ ในกรณีที่ศาลพิพากษาและกําหนดคําบังคับให้บุคคลกระทําหรือละเว้น   
การกระทําอย่างหนึ่งอย่างใดเพื่อให้เป็นไปตามกฎหมาย ให้นําวิธีการบังคับคดีที่กําหนดไว้ในส่วนที่ ๓   
ส่วนที่ ๔ และส่วนที่ ๕ ของหมวด ๕ แห่งภาคนี้ มาใช้บังคับโดยอนุโลม แล้วแต่กรณี

หมวด ๘ 

การบังคับคดีในกรณีที่ขอให้ศาลสั่งจับกุมและกักขังลูกหนี้ตามคําพิพากษา

 

 ข้อ ๑๕๔ ภายใต้บังคับหมวด ๕ ส่วนที่ ๔ กรณีที่ศาลมีคําพิพากษาและกําหนดคําบังคับ   
ให้กระทําการหรืองดเว้นกระทําการโดยให้ออกไปจากอสังหาริมทรัพย์ ที่อยู่อาศัย หรือทรัพย์   
ที่ครอบครอง (ขับไล่) ในกรณีที่ลูกหนี้ตามคําพิพากษาจงใจขัดขืนไม่ปฏิบัติตามคําบังคับ และไม่มีวิธีการ   
บังคับอื่นใดที่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาจะใช้บังคับได้ เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาอาจมีคําขอฝ่ายเดียว   
ให้ศาลมีคําสั่งจับกุมและกักขังลูกหนี้ตามคําพิพากษาก็ได้ 

 เมื่อได้รับคําขอตามวรรคหนึ่ง ให้ศาลพิจารณาคําขอโดยเร็ว หากเป็นที่พอใจจากพยานหลักฐาน   
ที่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาเสนอต่อศาลหรือที่ศาลไต่สวนหรือแสวงหาข้อเท็จจริงโดยวิธีอื่นใดแล้วได้ความว่า   
ลูกหนี้ตามคําพิพากษาสามารถที่จะปฏิบัติตามคําบังคับได้ถ้าได้กระทําการโดยสุจริต และเจ้าหนี้   
ตามคําพิพากษาไม่มีวิธีการบังคับอื่นใดที่จะใช้บังคับได้ให้ศาลออกหมายจับลูกหนี้ตามคําพิพากษา 

 ถ้าลูกหนี้ตามคําพิพากษามาศาลหรือถูกจับตัวมา แต่ลูกหนี้ตามคําพิพากษาไม่อาจแสดงเหตุ   
อันสมควรในการที่ไม่ปฏิบัติตามคําบังคับได้ ศาลมีอํานาจสั่งกักขังลูกหนี้ตามคําพิพากษาทันทีหรือ   
ในวันหนึ่งวันใดที่ลูกหนี้ตามคําพิพากษายังคงขัดขืนอยู่ก็ได้ หากลูกหนี้ตามคําพิพากษาแสดงเหตุ   
อันสมควรในการที่ไม่ปฏิบัติตามคําบังคับได้ หรือตกลงที่จะปฏิบัติตามคําบังคับทุกประการ   
ศาลจะมีคําสั่งให้ยกคําขอ หรือมีคําสั่งเป็นอย่างอื่นตามที่เห็นสมควรก็ได้

 ข้อ ๑๕๕ เมื่อศาลได้ออกหมายจับลูกหนี้ตามคําพิพากษาตามข้อ ๑๕๔ แล้ว ถ้าลูกหนี้   
ตามคําพิพากษามาศาลหรือถูกจับกุมตัวมา ให้ศาลมีอํานาจกักขังลูกหนี้ตามคําพิพากษานั้นไว้ในระหว่าง   
การพิจารณาคําขอจนกว่าจะมีประกัน หรือมีประกันและหลักประกันก็ได้ตามที่ศาลเห็นสมควร 

 ในกรณีที่ผิดสัญญาประกันตามวรรคหนึ่ง ศาลมีอํานาจสั่งบังคับตามสัญญาประกันหรือ   
ตามจํานวนเงินที่ศาลเห็นสมควรโดยมิต้องฟ้องผู้ทําสัญญาประกันเป็นคดีใหม่ 

 ข้อ ๑๕๖ ในกรณีที่ศาลสั่งกักขังลูกหนี้ตามคําพิพากษาหรือบุคคลใดตามข้อ ๑๔๙   
หรือข้อ ๑๕๔ บุคคลนั้นจะต้องถูกกักขังไว้จนกว่าจะมีประกัน หรือมีประกันและหลักประกันตามจํานวน   
ที่ศาลเห็นสมควรกําหนดว่าตนยินยอมที่จะปฏิบัติตามคําบังคับทุกประการ แต่ทั้งนี้ ห้ามไม่ให้กักขัง   
แต่ละครั้งเกินกว่าหกเดือนนับแต่วันจับกุมหรือวันเริ่มกักขัง แล้วแต่กรณี 

 ในกรณีที่ผิดสัญญาประกันตามวรรคหนึ่ง ให้นําข้อ ๑๕๕ วรรคสอง มาใช้บังคับโดยอนุโลม 

 ข้อ ๑๕๗ ในกรณีที่ศาลยอมรับบุคคลเป็นประกัน และบุคคลนั้นจงใจขัดขวางการบังคับคดี   
หรือร่วมกับลูกหนี้ตามคําพิพากษาขัดขืนไม่ปฏิบัติตามคําบังคับ ให้นําข้อ ๑๕๔ ข้อ ๑๕๕ และข้อ ๑๕๖   
มาใช้บังคับโดยอนุโลม 

 ข้อ ๑๕๘ การจับกุมและควบคุมตัวบุคคลหนึ่งบุคคลใดตามบทบัญญัติในภาคนี้ ให้พนักงาน   
ฝ่ายปกครองหรือตํารวจตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามีหน้าที่ปฏิบัติตามคําสั่งหรือ   
หมายของศาล หรือตามที่ได้รับแจ้งจากเจ้าพนักงานบังคับคดี 

 การจับกุม ควบคุมตัว หรือกักขังบุคคลหนึ่งบุคคลใด ในกรณีที่มีบุคคลสอดเข้าเกี่ยวข้อง   
โดยมิชอบด้วยกฎหมายกับเงินหรือทรัพย์สินหรือเอกสารที่ได้มาตามอํานาจหน้าที่ของเจ้าพนักงานบังคับคดี   
ในกรณีที่มีผู้ขัดขวางหรือมีเหตุอันควรเชื่อว่าจะมีผู้ขัดขวางการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าพนักงานบังคับคดี   
และในกรณีตามข้อ ๑๔๙ ข้อ ๑๕๔ และข้อ ๑๕๗ ไม่ตัดสิทธิที่จะดําเนินคดีในความผิดอาญา

หมวด ๙ 

การบังคับคดีตามคําสั่งกําหนดมาตรการหรือวิธีการใด ๆ 

เพื่อบรรเทาทุกข์เป็นการชั่วคราวก่อนการพิพากษาคดี

 

ส่วนที่ ๑

การบังคับคดีตามคําสั่งทุเลาการบังคับตามกฎหรือคําสั่งทางปกครอง

 

 ข้อ ๑๕๙ เมื่อศาลได้มีคําสั่งทุเลาการบังคับตามกฎหรือคําสั่งทางปกครองและได้แจ้งคําสั่ง   
ให้คู่กรณีและผู้ออกกฎ หรือคําสั่งทางปกครองดังกล่าวทราบตามข้อ ๗๒ วรรคสี่ แล้ว หากศาลเห็นว่า   
มีกรณีที่จะต้องบังคับหรือติดตามตรวจสอบการปฏิบัติตามคําสั่งของศาล ให้ศาลมีคําสั่งไปยังสํานักงาน   
เพื่อให้พนักงานเจ้าหน้าที่ที่ปฏิบัติงานบังคับคดีดําเนินการตามข้อ ๑๒๕ โดยอนุโลม

ส่วนที่ ๒

การบังคับคดีตามคําสั่งบรรเทาทุกข์ชั่วคราว

 

 ข้อ ๑๖๐ การบังคับคดีในกรณีที่ศาลมีคําสั่งบรรเทาทุกข์ชั่วคราว ให้นําวิธีการบังคับคดีตามที่   
กําหนดในหมวด ๔ ถึงหมวด ๗ แห่งภาคนี้ มาใช้บังคับโดยอนุโลม แล้วแต่กรณี

หมวด ๑๐

คําร้องในชั้นบังคับคดี

 

 ข้อ ๑๖๑ คําร้องในชั้นบังคับคดี ได้แก่ คําร้องทั้งหลายที่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษา ลูกหนี้   
ตามคําพิพากษา คู่กรณีหรือผู้มีส่วนได้เสียร้องขอให้ศาลมีคําสั่งให้เป็นไปตามคําพิพากษาหรือคําสั่งของศาล   
หรือตามกฎหมาย 

 คําร้องตามวรรคหนึ่งให้ยื่นต่อศาล ถ้าศาลเห็นว่าคําร้องดังกล่าวมีข้อเท็จจริงเพียงพอที่จะทํา   
คําสั่งได้โดยไม่ต้องแสวงหาข้อเท็จจริงเพิ่มเติม ให้ศาลมีคําสั่งตามที่เห็นสมควร แต่หากเห็นว่ามีผลต่อ   
การบังคับคดี ก็ให้ส่งสําเนาคําร้องแก่สํานักงานหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีทราบ แล้วแต่กรณี 

 ข้อ ๑๖๒ คําร้องขอรับชําระหนี้โดยอาศัยอํานาจแห่งทรัพยสิทธิ บุริมสิทธิ สิทธิยึดหน่วง   
หรือสิทธิอื่นซึ่งบุคคลนั้นมีอยู่เหนือทรัพย์สิน หรืออาจร้องขอให้บังคับเหนือทรัพย์สินนั้นตามกฎหมาย   
ให้ยื่นต่อศาลที่ออกหมายบังคับคดี เมื่อศาลเห็นว่าคําร้องนั้นเป็นคําร้องที่ศาลจะรับไว้พิจารณาได้   
ให้ศาลมีคําสั่งรับคําร้องและส่งสําเนาคําร้องแก่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษา ลูกหนี้ตามคําพิพากษา   
หรือคู่กรณี และเจ้าพนักงานบังคับคดี และให้เจ้าหนี้ตามคําพิพากษา ลูกหนี้ตามคําพิพากษา   
หรือคู่กรณีทําคําชี้แจงคัดค้านคําร้องและแสดงพยานหลักฐานโดยเร็ว หากเห็นเป็นการสมควร   
ศาลจะนัดไต่สวนหรือแสวงหาข้อเท็จจริงโดยวิธีอื่นใดเพื่อมีคําสั่งเกี่ยวกับคําร้องดังกล่าวด้วยก็ได้ 

 ข้อ ๑๖๓ คําร้องขอให้ตนเข้าเฉลี่ยในทรัพย์สินหรือเงินที่ได้จากการขายหรือจําหน่ายทรัพย์สิน   
จากการยึดหรืออายัด ให้ยื่นต่อศาลที่ออกหมายบังคับคดีและดําเนินการเช่นเดียวกับข้อ ๑๖๒ 

 ข้อ ๑๖๔ คําสั่งคําร้องตามข้อ ๑๖๒ และข้อ ๑๖๓ ให้กระทําโดยองค์คณะ แต่ไม่ต้อง   
จัดให้มีการนั่งพิจารณาคดีและไม่ต้องมีคําแถลงการณ์ของตุลาการผู้แถลงคดี 

 ข้อ ๑๖๕ คําร้องขอให้ปล่อยทรัพย์สินที่เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ยึดไว้ ให้ยื่นต่อศาล   
ที่ออกหมายบังคับคดี เมื่อศาลสั่งรับคําร้องไว้แล้ว ให้ส่งสําเนาคําร้องแก่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษา ลูกหนี้   
ตามคําพิพากษา หรือคู่กรณี และเจ้าพนักงานบังคับคดี เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีได้รับคําร้องดังกล่าว   
ให้งดการขายทอดตลาดหรือจําหน่ายทรัพย์สินนั้นไว้ในระหว่างรอคําวินิจฉัยชี้ขาด เว้นแต่ทรัพย์สิน   
ที่ยึดนั้นมีสภาพเป็นของสดของเสียได้ หรือถ้าหน่วงช้าไว้จะเป็นการเสี่ยงความเสียหาย หรือค่าใช้จ่าย   
จะเกินส่วนแห่งค่าของทรัพย์สินนั้น ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีขายหรือจําหน่ายได้ทันทีโดยวิธีขายทอดตลาด   
หรือวิธีอื่นที่สมควร

 ให้ศาลพิจารณาและชี้ขาดตัดสินคดีตามวรรคหนึ่งเหมือนอย่างคดีธรรมดา

หมวด ๑๑

ค่าฤชาธรรมเนียมในการบังคับคดี

 

 ข้อ ๑๖๖ ค่าฤชาธรรมเนียมในการบังคับคดี ได้แก่ ค่าฤชาธรรมเนียมศาลในชั้นบังคับคดี  
และค่าฤชาธรรมเนียมเจ้าพนักงานบังคับคดี และให้ชําระตามอัตราที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมาย  
วิธีพิจารณาความแพ่งหรือตามข้อ ๑๒๗ แห่งระเบียบนี้

 การบังคับคดีโดยสํานักงานตามคําสั่งศาลหรือโดยที่ศาลไม่มีหมายตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดี  
ไม่ต้องเสียค่าฤชาธรรมเนียมในการบังคับคดี

ส่วนที่ ๑

ค่าฤชาธรรมเนียมศาลในชั้นบังคับคดี

 

 ข้อ ๑๖๗ ค่าฤชาธรรมเนียมศาลในชั้นบังคับคดี ได้แก่ ค่าธรรมเนียมศาล ค่าสืบพยานหลักฐาน  
นอกศาล ค่าป่วยการ ค่าพาหนะเดินทาง และค่าเช่าที่พักของพยาน ผู้เชี่ยวชาญ ล่าม และเจ้าพนักงานศาล  
ค่าใช้จ่ายในการดําเนินคดี ตลอดจนค่าธรรมเนียมหรือค่าใช้จ่ายอื่น ๆ บรรดาที่กฎหมายบังคับ  
ให้ชําระในชั้นบังคับคดี

 ข้อ ๑๖๘ คําร้องที่ยื่นต่อศาลในชั้นบังคับคดี ไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมศาล เว้นแต่คําร้อง  
ตามข้อ ๑๖๒ และข้อ ๑๖๕ ให้เสียค่าธรรมเนียมศาลตามตาราง ๑ ท้ายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณา  
ความแพ่ง

 ข้อ ๑๖๙ ค่าฤชาธรรมเนียมอื่นนอกจากค่าธรรมเนียมศาล ให้คู่กรณีผู้ดําเนินกระบวน  
พิจารณาเป็นผู้ชําระเมื่อมีการดําเนินกระบวนพิจารณานั้นหรือภายในเวลาที่กฎหมายกําหนดหรือที่ศาล  
มีคําสั่ง ถ้าศาลเป็นผู้สั่งให้ดําเนินกระบวนพิจารณาใด ให้ศาลกําหนดผู้ซึ่งจะต้องชําระค่าฤชาธรรมเนียม  
ในการดําเนินกระบวนพิจารณานั้น รวมทั้งระยะเวลาที่ต้องชําระไว้ด้วย

 ถ้าผู้ซึ่งจะต้องชําระค่าฤชาธรรมเนียมตามวรรคหนึ่งไม่ชําระ ศาลจะสั่งให้งดหรือเพิกถอน  
กระบวนพิจารณานั้น หรือจะสั่งให้คู่กรณีฝ่ายอื่นเป็นผู้ชําระค่าฤชาธรรมเนียมดังกล่าวก็ได้หากคู่กรณี  
ฝ่ายนั้นยินยอม

ส่วนที่ ๒

ค่าฤชาธรรมเนียมเจ้าพนักงานบังคับคดี

 

 ข้อ ๑๗๐ ค่าฤชาธรรมเนียมเจ้าพนักงานบังคับคดี ได้แก่ ค่าธรรมเนียมเจ้าพนักงานบังคับคดี  
ค่าป่วยการ ค่าพาหนะเดินทาง และค่าเช่าที่พักของเจ้าพนักงานบังคับคดี ตลอดจนค่าใช้จ่ายอื่น ๆ  
ในการบังคับคดีบรรดาที่กฎหมายบังคับให้ชําระ

 ให้เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาหรือบุคคลที่ได้รับอนุญาตจากศาลให้เข้าสวมสิทธิเป็นเจ้าหนี้  
ตามคําพิพากษาที่ร้องขอให้บังคับคดี เป็นผู้ชําระค่าฤชาธรรมเนียมตามวรรคหนึ่งต่อเจ้าพนักงานบังคับคดี  
และให้เจ้าพนักงานบังคับคดีออกใบรับให้

ส่วนที่ ๓

ความรับผิดชั้นที่สุดในค่าฤชาธรรมเนียมในการบังคับคดี

 

 ข้อ ๑๗๑ ค่าฤชาธรรมเนียมศาลในชั้นบังคับคดี ในคดีขอให้ปล่อยทรัพย์สินที่เจ้าพนักงาน  
บังคับคดียึดไว้ตามข้อ ๑๖๕ หรือคดีที่ร้องขอรับชําระหนี้โดยอาศัยอํานาจแห่งทรัพยสิทธิ บุริมสิทธิ  
สิทธิยึดหน่วง หรือสิทธิอื่นซึ่งบุคคลนั้นมีอยู่เหนือทรัพย์สิน หรืออาจร้องขอให้บังคับเหนือทรัพย์สินนั้น  
ตามกฎหมายตามข้อ ๑๖๒ ให้ลูกหนี้ตามคําพิพากษาเป็นผู้รับผิดในชั้นที่สุดสําหรับค่าฤชาธรรมเนียม  
ศาลในชั้นบังคับคดี แต่ไม่ว่าคู่กรณีฝ่ายใดจะชนะคดีเต็มตามที่ร้องขอหรือแต่บางส่วน ศาลมีอํานาจ  
ที่จะสั่งให้คู่กรณีฝ่ายที่ชนะคดีนั้นรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมศาลในชั้นบังคับคดีทั้งหมด หรือให้คู่กรณี  
แต่ละฝ่ายรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมส่วนของตนหรือตามส่วนแห่งค่าฤชาธรรมเนียมซึ่งคู่กรณีทุกฝ่าย  
ได้เสียไปก่อนได้ตามที่ศาลจะใช้ดุลพินิจ โดยคํานึงถึงเหตุสมควรและความสุจริตในการดําเนินคดี

 ข้อ ๑๗๒ ให้ศาลมีคําสั่งให้คู่กรณีฝ่ายใดเป็นผู้รับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมศาลในชั้นบังคับคดี  
ในคําสั่งชี้ขาดคดีหรือในคําสั่งจําหน่ายคดีออกจากสารบบความ แล้วแต่กรณี ไม่ว่าคู่กรณีทั้งปวงหรือ  
แต่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะมีคําขอหรือไม่

 ข้อ ๑๗๓ ให้ลูกหนี้ตามคําพิพากษาเป็นผู้รับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมเจ้าพนักงานบังคับคดี  
โดยให้หักออกจากเงินที่ได้จากการยึด อายัด ขาย หรือจําหน่ายทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคําพิพากษา  
หรือจากเงินที่ลูกหนี้ตามคําพิพากษาได้วางไว้ เว้นแต่เป็นกรณีตามข้อ ๑๗๔

 ในกรณีที่มีการบังคับคดีแก่ผู้ค้ําประกันในศาล ค่าฤชาธรรมเนียมเจ้าพนักงานบังคับคดีในส่วนนั้น  
ให้หักออกจากเงินที่ได้จากการบังคับคดีตามสัญญาประกัน

 การถอนการบังคับคดีในกรณีที่มีการยึดทรัพย์สินหรืออายัดสิทธิเรียกร้องไว้ ให้เจ้าหนี้  
ตามคําพิพากษาผู้ขอยึดทรัพย์สินหรืออายัดสิทธิเรียกร้องเป็นผู้รับผิดในค่าธรรมเนียมเจ้าพนักงานบังคับคดี  
 ข้อ ๑๗๔ บุคคลใดทําให้ต้องเสียค่าฤชาธรรมเนียมในการบังคับคดีส่วนใดโดยไม่จําเป็น  
หรือมีลักษณะประวิงการบังคับคดี หรือที่ต้องดําเนินไปเพราะความผิดหรือความประมาทเลินเล่อ  
อย่างร้ายแรง หรือเพราะบังคับคดีไปโดยไม่สุจริต ก่อนการบังคับคดีได้เสร็จลง ผู้ที่ได้รับความเสียหาย  
หรือลูกหนี้ตามคําพิพากษา แล้วแต่กรณี อาจยื่นคําร้องต่อศาลภายในเจ็ดวันนับแต่วันทราบพฤติการณ์  
อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างนั้น เพื่อให้ศาลมีคําสั่งให้บุคคลเช่นว่านั้นรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมดังกล่าว

 ข้อ ๑๗๕ ถ้าผู้ที่ต้องชําระค่าฤชาธรรมเนียมในการบังคับคดีค้างชําระค่าฤชาธรรมเนียม  
ต่อศาลก็ดี หรือต่อเจ้าพนักงานบังคับคดีก็ดี หรือต่อบุคคลอื่นที่มิใช่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษาก็ดี ศาล  
เจ้าพนักงานบังคับคดี หรือบุคคลเช่นว่านั้นอาจบังคับเอาแก่ทรัพย์สินของผู้นั้นเสมือนหนึ่งเป็นลูกหนี้  
ตามคําพิพากษาเพื่อชําระค่าฤชาธรรมเนียมดังกล่าวได้

 ในกรณีที่มีผู้ค้างชําระค่าฤชาธรรมเนียมต่อศาล ให้ศาลออกหมายบังคับคดีตั้งเจ้าพนักงาน  
บังคับคดีจัดการยึดทรัพย์สินหรืออายัดสิทธิเรียกร้องของผู้นั้น

 ในกรณีที่มีผู้ค้างชําระค่าฤชาธรรมเนียมต่อเจ้าพนักงานบังคับคดี ให้เจ้าพนักงานบังคับคดี  
รายงานศาลขอให้ออกหมายบังคับคดีตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดีจัดการยึดทรัพย์สินหรืออายัดสิทธิเรียกร้อง  
ของผู้นั้น

 ในกรณีที่มีผู้ค้างชําระค่าฤชาธรรมเนียมต่อบุคคลอื่นที่มิใช่เจ้าหนี้ตามคําพิพากษา ให้บุคคลนั้น  
ร้องขอต่อศาลขอให้ออกหมายบังคับคดีตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดีจัดการยึดทรัพย์สินหรืออายัดสิทธิ  
เรียกร้องของผู้นั้น

 กรณีตามวรรคสองและวรรคสาม ให้ถือว่าสํานักงานศาลปกครองเป็นเจ้าหนี้ตามคําพิพากษา  
และเป็นผู้มีอํานาจหน้าที่ในการดําเนินการบังคับคดีจนแล้วเสร็จ

 กรณีตามวรรคสี่ ให้บุคคลที่มีสิทธิได้รับค่าฤชาธรรมเนียมนั้น เป็นเจ้าหนี้ตามคําพิพากษา

 การบังคับคดีตามข้อนี้ ให้ได้รับยกเว้นค่าฤชาธรรมเนียมในการบังคับคดีทั้งปวง แต่หากยังมี  
เงินที่ได้จากการบังคับคดีคงเหลือภายหลังชําระให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับ ให้หักค่าฤชาธรรมเนียมที่ได้รับยกเว้น  
ดังกล่าวไว้จากเงินนั้น

 ข้อ ๑๗๖ กรณีตามข้อ ๑๗๕ วรรคสองและวรรคสาม เมื่อศาลออกหมายบังคับคดีแล้ว  
ให้แจ้งไปยังสํานักงานศาลปกครองในฐานะเจ้าหนี้ตามคําพิพากษาเพื่อทราบ

 ให้สํานักงานศาลปกครองตรวจสอบหาทรัพย์สินของผู้ค้างชําระค่าฤชาธรรมเนียมจากที่อยู่  
ตามทะเบียนบ้านและตามหลักฐานทางทะเบียน หากพบว่ามีทรัพย์สินที่สามารถยึดหรืออายัดมาชําระ  
ค่าฤชาธรรมเนียมได้ ให้สํานักงานศาลปกครองยื่นคําแถลงพร้อมรายละเอียดของทรัพย์สินดังกล่าว  
ต่อเจ้าพนักงานบังคับคดีเพื่อดําเนินการบังคับคดีแก่ทรัพย์สินนั้น หากไม่สามารถตรวจพบทรัพย์สินของ  
ผู้ค้างชําระค่าฤชาธรรมเนียมผู้นั้น ให้สํานักงานศาลปกครองรายงานต่อศาลที่ออกหมายบังคับคดี  
เพื่อพิจารณาสั่งการตามที่เห็นสมควรต่อไป

 เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีดําเนินการบังคับคดีแก่ทรัพย์สินของผู้ค้างชําระค่าฤชาธรรมเนียมแล้ว  
ไม่พอชําระค่าฤชาธรรมเนียมและไม่มีทรัพย์สินอื่นที่จะยึดหรืออายัดได้หรือมีเหตุอื่นที่ไม่สามารถบังคับคดีได้  
ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีรายงานศาลเพื่อขอให้ศาลมีคําสั่งงดการบังคับคดีไว้ภายในระยะเวลาหรือเงื่อนไข  
ตามที่ศาลกําหนด

หมวด ๑๒

เงินค้างจ่าย

 

 ข้อ ๑๗๗ บรรดาเงินต่าง ๆ ที่ค้างจ่ายอยู่ในศาลหรือที่เจ้าพนักงานบังคับคดี ถ้าผู้มีสิทธิ  
มิได้เรียกเอาภายในห้าปี ให้ตกเป็นของแผ่นดิน”

ข้อ ๕ ระเบียบนี้ไม่มีผลกระทบถึงกระบวนพิจารณาของศาล และกระบวนวิธีการบังคับคดี  
ของสํานักงาน หรือเจ้าพนักงานบังคับคดีที่ได้กระทําไปแล้วก่อนวันที่ระเบียบนี้ใช้บังคับ

 บรรดาคดีที่อยู่ระหว่างการบังคับคดีหรืออยู่ในระหว่างการดําเนินการของสํานักงาน  
หรือเจ้าพนักงานบังคับคดีอยู่แล้วในวันก่อนวันที่ระเบียบนี้ใช้บังคับให้ดําเนินการต่อไปได้ตามระเบียบนี้

ข้อ ๖ ให้ประธานศาลปกครองสูงสุดรักษาการตามระเบียบนี้ และให้มีอํานาจวินิจฉัยชี้ขาด  
ปัญหาเกี่ยวกับการปฏิบัติตามระเบียบนี้ กับให้มีอํานาจออกประกาศหรือคําสั่งเพื่อประโยชน์  
ในการปฏิบัติตามระเบียบนี้

 ประกาศ ณ วันที่ ๒๘ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๒

 ปิยะ ปะตังทา

 ประธานศาลปกครองสูงสุด

---------------------------------------------------

นางสาววิชิดา วิสมิตะนันท์ /จัดทํา

นางวรรณพร สุฐาปัญณกุล /ตรวจ

นางสาวพิมพนัส สายสุด รกน. ผอ.กลุ่ม ขก.

วันที่ ๒ ธันวาคม ๒๕๖๓

1. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๓๖/ตอนที่ ๓๓ ก/หน้า ๑/๑๘ มีนาคม ๒๕๖๒ [↑](#footnote-ref-1)