คณะรัฐมนตรี คณะที่ ๑๗
พลเรือตรี ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ (หลวงธำรงนาวาสวัสดิ์)
เป็นนายกรัฐมนตรี
ตั้งแต่วันที่ ๒๓ สิงหาคม - ๓๐ พฤษภาคม ๒๔๙๐
แถลงนโยบาย เมื่อวันจันทร์ที่ ๒๖ สิงหาคม ๒๔๘๙

คำแถลงนโยบายของรัฐบาล*
ท่านประธานรัฐสภา

บัดนี้ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งและแต่งตั้งคณะรัฐมนตรีตามประกาศ
ลงวันที่ ๒๔ สิงหาคม ๒๔๘๙ แล้ว รัฐบาลจึงขอแถลงนโยบายต่อรัฐสภาดังต่อไปนี้

๑.  การต่างประเทศ

รัฐบาลนี้ถือว่านโยบายการต่างประเทศในขณะนี้เป็นเรื่องสำคัญเรื่องหนึ่ง เพราะเกี่ยวกับ
ประโยชน์ส่วนรวมของชาติ ในการดำเนินนโยบายการต่างประเทศนั้นหลักสำคัญมีอยู่ว่าจะต้อง
ปฏิบัติตนโดยสร้างความเชื่อถือและความเห็นอกเห็นใจให้เกิดขึ้นในหมู่ประเทศซึ่งประกอบเป็น
สหประชาชาติ และนานาประเทศอื่น เพราะพฤติการณ์ที่ผ่านมาเมื่อเร็ว ๆ นี้ ได้พิสูจน์ให้เห็นแล้ว
ว่าการปฏิบัติเช่นนั้นได้นำมาซึ่งผลดียิ่งแก่ประเทศชาติฉะนั้นรัฐบาลนี้จึงมีนโยบายที่จะส่งเสริม
สัมพันธไมตรี ตลอลทั้งความเข้าใจอันดีซึ่งมีอยู่อย่างดีกับสหประชาชาติและนานาประเทศอยู่แล้ว
ให้ดียิ่ง ๆ ขึ้นไป และร่วมมืออย่างเต็มที่กับสหประชาชาติตามอุดมคติซึ่งองค์การนั้นได้วางไว้ตลอด
ทั้งปฏิบัติการให้เป็นไปตามพันธกรณีระหว่างประเทศซึ่งมีอยู่อย่างเต็มที่จากรัฐสภาและประชาชนด้วย

๒.  การทหาร

รัฐบาลนี้ถือว่ากำลังทหารที่มีอยู่นั้นเป็นของประเทศชาติโดยเฉพาะจะได้ปรับปรุง
การจัดการปกครองทางทหารให้สอดคล้องกับการปกครองแบบประชาธิปไตยตามที่เหมาะสม
กับประเทศของเรา จะได้จัดการปรับปรุงวิทยฐานะของผู้บังคับบัญชาทหารให้มีสมรรถภาพ
สูงขึ้นบำรุงความสุขของทหารและให้ทหารได้อยู่ในระเบียบวินัยโดยเคร่งครัด

๓.  การคลัง

รัฐบาลนี้มีนโยบายสืบเนื่องและสอดคล้องกับรัฐบาลก่อนในอันที่จะปรับปรุงการคลัง
ของประเทศโดยจะจัดทำงบประมาณของแผ่นดินให้เป็นดุลยภาพ เพื่อเสถียรภาพแห่งเงินตรา
ทั้งจะได้จัดวิธีหาเงินมาบูรณะบ้านเมือง และหาทางช่วยเหลือฐานะของข้าราชการให้ดียิ่งขึ้น

๔.  การเกษตร

รัฐบาลนี้จะได้สนใจและเอาใจใส่ในเรื่องการเกษตรกรรมเป็นพิเศษจะจัดขยายพันธุ์ข้าว
ที่มีคุณภาพให้แพร่หลาย จะพยายามเพิ่มพูนการผลิตข้าวให้ได้มากที่สุดเท่าที่สามารถจะทำได้
และส่งเสริมการปลูกพืชพันธุ์ที่เห็นว่าเป็นสินค้าของประเทศให้มีปริมาณมากขึ้นจะจัดการทดลอง
ค้นคว้ากิจการงานในด้านเกษตรกรรมให้มีสมรรถภาพกว้างขวางยิ่งขึ้นจะจัดให้มีสถานศึกษาทาง
ปฏิบัติในวิชาการเกษตรนอกเหนือจากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ที่มีอยู่ในเวลานี้เพื่ออบรมและเพาะ
ให้เกิดกสิกรชั้นกลาง จะเร่งรีบทำการป้องกันและปราบปรามโรคระบาดสัตว์ให้สงบไปโดยเร็วโดย
ระดมเจ้าหน้าที่สัตวแพทย์และเร่งรัดการผลิตและจัดหาวัคซีนและซีรัมให้มีปริมาณเพิ่มขึ้นจะบำรุง
พันธุ์สัตว์โดยเฉพาะอย่างยิ่ง คือ โค สุกร เป็ด และไก่ ให้มีปริมาณและคุณภาพดียิ่งขึ้นจะจัดหา
วิธีการต่าง ๆ เพื่อเป็นการส่งเสริมอาชีพการประมงให้เป็นปึกแผ่น จะบำรุงและรักษาพันธุ์ปลาน้ำจืด
จะปรับปรุงและส่งเสริมกิจการป่าไม้ให้เหมาะสมกับสถานการณ์ปัจจุบันจะส่งเสริมการทำยางพารา
ให้มีคุณภาพดีและมีปริมาณมากยิ่งขึ้น และจะหาพันธุ์ยางที่ดีมาเผยแพร่แก่เจ้าของสวนยางจะจัด
การก่อสร้างการชลประทานตามโครงการต่าง ๆ ที่ดำเนินอยู่นี้ให้เสร็จสิ้นไป รวมทั้งช่วยเหลือ
สนับสนุนการชลประทานราษฎร์หรือการชลประทานท้องที่ด้วยจะเริ่มดำเนินการก่อสร้างโครงการ
เขื่อนแม่น้ำเจ้าพระยาตามที่รัฐบาลชุดเก่าได้ดำริไว้จะจัดขยายสหกรณ์ประเภทหาทุนให้กู้ยืมและ
สหกรณ์รูปอื่นๆ เท่าที่สามารถจะทำได้โดยเฉพาะอย่างยิ่งสหกรณ์การค้าและสหกรณ์นิคม จะจัด
ให้มีสหกรณ์ขนส่ง โดยเฉพาะในเบื้องต้น คือ การขนข้าวจะเปิดการธนาคารเพื่อการสหกรณ์ขึ้น
จะลดอัตราดอกเบี้ยเงินกู้ของสหกรณ์ให้มีอัตราต่ำกว่าที่เป็นอยู่ในเวลานี้

๕.  การสาธารณสุข

รัฐบาลนี้มีความมุ่งหมายจะดำเนินการในด้านสาธารณสุขให้เป็นผลถึงประชาชนกว้างขวาง
ยิ่งขึ้นทั้งในทางป้องกันรักษาโรคภัยและการอบรมให้มีความรู้ในเรื่องสุขภาพอนามัยโดยที่จะจัดให้มี
หรือเพิ่มเติม ให้มากขึ้นในประการเหล่านี้
(ก) โรงพยาบาลตามจังหวัด และสุขศาลาตามตำบลอันเป็นชุมนุมชน

(ข) จัดทำและจัดหายาอันจำเป็นออกจำหน่ายตามท้องที่ให้แพร่หลายยิ่งขึ้น

(ค) ปรับปรุงเพิ่มเติมจำนวนพนักงานเจ้าหน้าที่ให้เหมาะสมกับกิจการที่จะปฏิบัติในท้องที่

(ง) ปรับปรุงวิธีการและสมรรถภาพพนักงานเจ้าหน้าที่ให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

๖.  การอุตสาหกรรม

รัฐบาลจะส่งเสริมการอุตสาหกรรมเพื่อให้ประชาชนนิยมการอุตสาหกรรมทั้งในทาง
อุตสาหกรรมทั้งในทางอุตสาหกรรมภายในครอบครัวและอุตสาหกรรมโรงงานอันจะเป็นทางให้
สามารถมีผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมใช้ได้เพียงพอและจะส่งเสริมการอุตสาหกรรมในรูปสหกรณ์
และดำเนินการอุตสาหกรรมหนักทั้งจะได้ปรับปรุงกิจการของโรงงานอุตสาหกรรมให้มีสมรรถภาพ
ยิ่งขึ้น ในทางวิทยาศาสตร์จะได้ดำเนินการสืบสวนค้นคว้าเพื่อเป็นการส่งเสริมการอุตสาหกรรม
กสิกรรม และพาณิชยกรรมของประเทศให้เจริญก้าวหน้าเพื่อประโยชน์ราชการและเพื่อเผยแพร่
แก่ประชาชน ในทางด้านการโลหกิจ จะได้ดำเนินงานในวิชาการแร่การสำรวจธรณีวิทยาเพื่อสืบสวน
ค้นคว้าแหล่งแร่และวัตถุเชื้อเพลิงและจะช่วยเหลือผู้ประกอบการในทางโลหกิจโดยจัดหาเครื่องมือ
เครื่องใช้ เครื่องอุปโภค บริโภค เป็นการส่งเสริมให้มีการผลิตแร่เฉพาะอย่างยิ่งดีบุกให้ได้ปริมาณ
เพิ่มขึ้น

๗.  การคมนาคม

รัฐบาลจะได้เร่งบูรณะการคมนาคมที่ชำรุดทรุดโทรมเนื่องจากภัยแห่งสงครามให้เข้าสู่
สภาพเดิมและจะได้ปรับปรุงการบริหารกิจการอันเกี่ยวกับการสื่อสารและการขนส่งเพื่อให้มี
ประสิทธิภาพยิ่งขึ้นส่วนการก่อสร้างในด้านคมนาคมต่อไปนั้นจะได้พิจารณาดำเนินการตามความ
สำคัญเพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจของประเทศภายหลังสงคราม

๘.  การพาณิชย์

ในด้านการพาณิชย์ รัฐบาลจะได้ปรับปรุงการบริหารราชการในกระทรวงพาณิชย์ เพื่อให้
การพาณิชย์ในระยะหลังสงครามนี้ได้ดำเนินไปด้วยดี ทั้งจะได้ปรับปรุงส่งเสริมกิจการค้าทั้งภายใน
และภายนอกประเทศให้มั่นคงยิ่งขึ้น

ในทางการค้าภายในรัฐบาลนี้จะได้สนับสนุนพ่อค้าที่ดำเนินการค้าอยู่แล้วให้มีสมรรถภาพ
ดียิ่งขึ้นและจะให้ความช่วยเหลือร่วมมือจัดการแก้ไขข้อขัดข้องและอุปสรรคต่าง ๆ เท่าที่สามารถจะ
ทำได้

ส่วนในด้านการค้าต่างประเทศรัฐบาลจะได้ส่งเสริมเผยแพร่สินค้าของประเทศไทยทั้ง
ในด้านปริมาณและคุณภาพเพื่อให้เป็นที่นิยมในต่างประเทศและจะได้ดำเนินการจัดหาสินค้าที่
จำเป็นและขาดแคลนเข้ามาบรรเทาความเดือดร้อนของประชาชนโดยรีบด่วนเพื่อให้เครื่องอุปโภค
บริโภคภายในมีราคาถูกลงและเพียงพอแก่ความต้องการของราษฎร

ในการปฏิบัติตามพันธกรณีที่มีอยู่กับต่างประเทศเช่นในเรื่องการจัดส่งข้าวไปบรรเทา
ความอดยากของชาวโลกในขณะนี้นั้นรัฐบาลจะได้รีบดำเนินการตามข้อตกลงให้สำเร็จลุล่วงไปด้วยดี

๙.  การมหาดไทย

ความสงบเรียบร้อยภายในเป็นปัญหาสำคัญอย่างยิ่งที่จะต้องดำเนินต่อเนื่องกันตลอดไป เพื่อ
ให้ราษฎรได้อยู่ในสภาพที่จะประกอบการทำมาหากินได้โดยปรกติสุขและเป็นหลักฐานทั้งจะได้เป็น
โอกาสให้เจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองได้ทำการอบรมชี้แจงแก้ไขความบกพร่องในทางจิตใจ และศีลธรรม
จรรยา ตลอดจนความรู้สึกถึงสิทธิและหน้าที่ของพลเมืองในระบอบรัฐธรรมนูญด้วยเมื่อสำเร็จผล
ดังกล่าว รัฐบาลจะได้ดำเนินการ ดั่งต่อไปนี้

(ก) การปกครองท้องที่ จะได้ปรับปรุงราชการในส่วนภูมิภาคให้มีสภาพที่จะแบ่งเบาภาระ
ความรับผิดชอบจากราชการบริหารส่วนกลางเพื่อให้มีการปราบปรามโจรผู้ร้ายและการระงับทุกข์
บำรุงสุขของราษฎรได้ประสานกันโดยใกล้ชิด และมีความรับผิดชอบร่วมกันยิ่งขึ้น นอกจากนี้ยังจะ
ได้ส่งเสริมให้หมู่บ้านและตำบลต่าง ๆได้รับการทะนุบำรุงยิ่งกว่าที่เป็นอยู่ในขณะนี้ และจะได้แก้ไข
กฎหมายปกครองท้องที่ให้เหมาะสม ยิ่งขึ้นด้วย

ส่วนการปกครองท้องถิ่น ซึ่งปรากฏว่าการดำเนินกิจการของเทศบาลยังไม่เป็นที่เรียบร้อย
ในบางแห่งและฐานะของเทศบาลโดยทั่วไปไม่อยู่ในสภาพที่จะดำเนินธุระกิจได้เต็มตามอำนาจหน้าที่
ก็จะได้ปรับปรุงแก้ไขทั้งจะส่งเสริมสมรรถภาพของพนักงานเทศบาล โดยจะได้กำหนดระเบียบการ
บำเหน็จบำนาญให้เหมาะสม

(ข) การตำรวจ จะได้จัดการปรับปรุงราชการฝ่ายตำรวจให้สัมพันธ์กับการจัดตั้งระเบียบ
ราชการบริหารในส่วนภูมิภาค เพื่อให้ราชการตำรวจมีสมรรถภาพยิ่งขึ้น ทั้งจะได้ประสานงาน
กับเจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองโดยใกล้ชิด

(ค) การราชทัณฑ์ จะได้ปฏิบัติต่อผู้ต้องขังตามหลักการราชทัณฑ์ และให้การศึกษาอบรม
ในวิชาชีพและศีลธรรมแก่ผู้ต้องโทษ โดยหวังที่จะให้กลับเป็นพลเมืองดีต่อไป

(ง) การสาธารณูปโภค จะได้ส่งเสริมและเร่งรัดในการจัดประปาและไฟฟ้าให้มีขึ้นในท้องถิ่น
ชุมนุมชนให้มากที่สุดที่จะทำได้ และจะได้จัดระเบียบผังเมืองกับส่งเสริมให้การก่อสร้างอาคารที่อยู่ของ
ประชาชนได้เป็นไปโดยประหยัดและเหมาะสมตามสภาพท้องที่

(จ) การที่ดิน จะได้เร่งรัดและส่งเสริมบรรดากิจการซึ่งได้ดำเนินอยู่แล้วให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น เช่น
การจัดที่ดินครองชีพ การให้ความสะดวกแก่ประชาชนในการจับจองที่ดินเพื่อประกอบการกสิกรรม
ตลอดจนการจัดให้ผู้มีกรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองโดยรวดเร็ว เป็นต้น

(ฉ) การประชาสงเคราะห์ บรรดาการสงเคราะห์ต่าง ๆ ซึ่งได้ดำเนินอยู่แล้ว จะได้ดำเนินการ
ต่อไป และถ้ามีกำลังเพียงพอก็จะได้ขยายการสงเคราะห์ในส่วนที่เกี่ยวกับกสิกรและกรรมกรเพิ่มขึ้นอีก

๑๐. การศาล
(ก)    จะรักษาและส่งเสริมฐานะของผู้พิพากษาตามควรแก่อิสระที่มีในการพิจารณาพิพากษาอรรถคดี

(ข)    จะสอดส่องให้กระบวนการพิจารณาในศาลดำเนินไปโดยรวดเร็ว เพื่อประโยชน์แก่
ประชาชนและเฉพาะอย่างยิ่งจะได้พิจารณาเพิ่มจำนวนผู้พิพากษาให้เป็นการเหมาะสมยิ่งขึ้น

(ค)    จะได้พิจารณาตั้งศาลในภูมิภาคเพิ่มขึ้น เพื่อความสะดวกแก่ประชาชนผู้เกี่ยวข้องใน
ทางอรรถคดีและมิให้เสียเวลาในการประกอบอาชีพ

(ง)    จะปรับปรุงประมวลกฎหมายต่าง ๆ เฉพาะอย่างยิ่งประมวลกฎหมายอาญาให้เหมาะสม
กับกาลสมัยทั้งนี้เพื่อผดุงสิทธิและเสรีภาพของประชาชน

๑๑. การศึกษาและการศาสนา

รัฐบาลนี้จะดำเนินงานการวางแผนการศึกษาของชาติต่อจากงานที่รัฐบาลชุดก่อนดำเนิน
ค้างอยู่และจะปรับปรุงหลักสูตรกับตำราเรียนให้เหมาะสมกับความต้องการของประเทศและความ
เป็นอยู่ของท้องที่โดยให้ผู้ที่รับการศึกษามีความรู้อันจำเป็นแก่การประกอบอาชีพ และให้รู้จักค้นคว้า
หาเหตุผล ทั้งมีศีลธรรมซึ่งต้องอาศัยการศาสนาเข้าช่วยด้วย

เกี่ยวกับฐานะของครูซึ่งได้บำรุงกันมาแต่รัฐบาลชุดก่อนนั้น รัฐบาลชุดนี้จะดำเนินงานต่อ
เฉพาะอย่างยิ่งในการปรับปรุงครูประชาบาลให้เป็นข้าราชการตามคุณสมบัติและพื้นความรู้และการ
ประชาบาลให้มากขึ้นเป็นพิเศษ

ส่วนการศาสนานั้นรัฐบาลนี้จะส่งเสริมและทนุบำรุงให้เป็นที่เชื่อมั่นและยึดเหนี่ยวของ
ประชาชนและถือว่าการศึกษากับการศาสนาเป็นสิ่งอุปการะแก่กัน

ทั้งนี้หวังว่า รัฐสภาจะพิจารณาดำเนินการตามมาตรา ๖๙ ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักร
ไทยด้วยดีต่อไป

*รายงานการประชุมรัฐสภา ครั้งที่ ๕/๒๔๘๙
วันจันทร์ที่ ๒๖ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๘๙ หน้า ๑๑๒ - ๑๑๗