รัฐบาลไทย-ข่าวทำเนียบรัฐบาล-อธิบดีกรมวิชาการเกษตร ชี้แจงประเด็นการแก้ไข พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542
วันพฤหัสบดีที่ 12 ตุลาคม 2560
อธิบดีกรมวิชาการเกษตร ชี้แจงประเด็นการแก้ไข พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542
นายสุวิทย์  ชัยเกียรติยศ อธิบดีกรมวิชาการเกษตร ชี้แจงประเด็น การแก้ไข พ.ร.บ. คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ.2542
เมื่อวันที่ 9 ตุลาคม 2560 นายสุวิทย์ ชัยเกียรติยศ อธิบดีกรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ชี้แจงประเด็นการแก้ไข พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 ตามที่ มูลนิธิชีววิถี (BIOTHAI) และนายสุนทร รักษ์รงค์ เลขาธิการสภาเครือข่ายเกษตรกรชาวสวนยางแห่งประเทศไทย โต้แย้งการชี้แจงของกรมวิชาการเกษตร กรณีการแก้ไข พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ.2542 ดังนี้
1. การแก้กฎหมายคุ้มครองพันธุ์พืชเป็นการขยายสิทธิ์ผูกขาดให้กับบรรษัทพันธุ์พืช และเกษตรกรอาจถูกจําคุก 2 ปี ปรับ 400,000 บาท หรือทั้งจําทั้งปรับหากเก็บรักษาพันธุ์พืชใหม่ไปปลูกต่อ เนื่องจากมีเงื่อนไขสําคัญต่อท้ายว่า “เพื่อประโยชน์ในการส่งเสริมการปรับปรุงพันธุ์ รัฐมนตรีโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการคุ้มครองพันธุ์พืชมีอํานาจออกประกาศกําหนดพันธุ์พืชใหม่ชนิดใดเป็นพันธุ์พืชที่สามารถจํากัดปริมาณการเพาะปลูกหรือการขยายพันธุ์ทั้งหมดหรือบางส่วนของเกษตรกรได้” นั้น ขอชี้แจงว่า ไม่เป็นความจริง ร่าง พ.ร.บ. ไม่ได้ตัดเนื้อหาสิทธิของเกษตรกรในมาตรา 33 (4) ของฉบับปัจจุบันออก แต่ได้นําไปไว้ในมาตรา 35 ของร่าง พ.ร.บ. และได้ปรับปรุงให้เกิดความชัดเจนขึ้น และแก้ไขการจํากัดสิทธิเกษตรกรจาก ให้ขยายพันธุ์พันธุ์ได้ไม่เกินสามเท่าของปริมาณที่ได้มา เป็น เปิดให้รัฐมนตรีโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการสามารถพิจารณากําหนดได้ตามความเหมาะสมของสถานการณ์และชนิดพืชตามสภาพการทําการเกษตร ดังนั้นเกษตรกรจึงยังคงเก็บเมล็ดพันธุ์ไปปลูกในฤดูต่อไปในพื้นที่ของตนเองได้โดยไม่มีโทษ
หมายเหตุ มาตรา 35 ของร่าง พ.ร.บ. กําหนดว่า เพื่อประโยชน์ในการเพาะปลูกหรือขยายพันธุ์สาหรับพันธุ์พืชใหม่ที่ได้รับความคุ้มครองเกษตรกรมีสิทธิในการใช้ส่วนขยายพันธุ์ที่ตนเองเป็นผู้ผลิตในพื้นที่ของตนเอง เพื่อประโยชน์ในการส่งเสริมการปรับปรุงพันธุ์รัฐมนตรี โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการคุ้มครองพันธุ์พืชมีอํานาจออกประกาศกําหนดพันธุ์พืชใหม่ชนิดใดเป็นพันธุ์พืชที่สามารถจํากัดปริมาณการเพาะปลูกหรือการขยายพันธุ์
2. มีการเปลี่ยนแปลงนิยามของพันธุ์พืชพื้นเมืองทั่วไปว่า หมายถึงพันธุ์พืชที่กําเนิดภายในประเทศ หรือมีอยู่ในประเทศ ซึ่งได้มีการใช้ประโยชน์อย่างแพร่หลาย ทั้งนี้ไม่รวมถึงพันธุ์พืชใหม่ พันธุ์พืชพื้นเมืองเฉพาะถิ่น พันธุ์พืชป่า หรือพันธุ์พืชที่พิสูจน์ได้ว่าเป็นพันธุ์ที่ผ่านกระบวนการปรับปรุงพันธุ์ (ร่าง พ.ร.บ.มาตรา 4) ซึ่งทําให้บริษัทไม่จําเป็นต้องขออนุญาตและแบ่งปันผลประโยชน์ใด ๆ เมื่อมีการนําเอาสารพันธุกรรมหรือพันธุ์พืชไปใช้ โดยเพียงแต่เอาพันธุ์พืชพื้นเมืองเฉพาะถิ่น พันธุ์พืชพื้นเมืองทั่วไป หรือพันธุ์พืชป่ามาผ่านกระบวนการปรับปรุงพันธุ์เสียก่อน ก็ไม่เข้าเงื่อนไขการขออนุญาตและแบ่งปันผลประโยชน์แล้ว นั้น ขอชี้แจงว่า ไม่เป็นความจริง การแก้ไขนิยามพันธุ์พืชพื้นเมืองทั่วไป มีวัตถุประสงค์ เพื่อแก้ปัญหาเรื่องการตีความขอบเขตของพันธุ์พืชพื้นเมืองทั่วไปให้มีขอบเขตที่ชัดเจน โดยกําหนดเฉพาะในส่วนพันธุ์พืชที่มีแพร่หลาย ไม่มีหลักฐานว่าเป็นพันธุ์ที่ได้รับการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ขึ้นมา โดยบุคคลใดบุคคลหนึ่ง และเป็นที่ประจักษ์ว่าเป็นสมบัติสาธารณะ เช่น พันธุ์พืชที่มีอยู่พื้นเมืองดั้งเดิม ซึ่งต้องแยกออก ไม่รวมไปถึงพันธุ์ที่บุคคลพัฒนาขึ้นมา และมีหลักฐานชัดเจน ทั้งนี้ หากการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์โดยใช้ฐานพันธุกรรมจากพันธุ์พืชพื้นเมืองดั้งเดิม กฎหมายได้กําหนดให้ต้องขออนุญาตและทําข้อตกลงแบ่งปันผลประโยชน์อยู่แล้วในมาตรา 62 และ 63 (มาตรา 4 ของร่าง พ.ร.บ)
3. ที่มาของกรรมการคุ้มครองพันธุ์พืชซึ่งมีอํานาจในการประกาศกฎหมายฉบับเดิม กําหนดให้กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิจํานวน 12 คน (โดยมีเกษตรกรอย่างน้อย 6 คน) มาจากการเสนอชื่อ/คัดเลือกกันเอง แต่ในร่างกฎหมายนี้ (มาตรา 6) กลับให้มาจากการแต่งตั้งทั้งหมด สะท้อนการรวบอํานาจในมือของบุคคลบางกลุ่มที่เสนอยกเลิกกฎหมายเดิมและร่างกฎหมายฉบับนี้ นั้น ไม่เป็นความจริง ร่างกฎหมายไม่ได้เปลี่ยนแปลงองค์ประกอบแต่เปลี่ยนแปลงวิธีการที่ได้มา เพื่อให้มีประสิทธิภาพในการทํางาน เป็นการปรับปรุงเพื่อลดขั้นตอนให้การแต่งตั้งคณะกรรมการสามารถทําได้อย่างรวดเร็วขึ้น และมีความต่อเนื่อง ทําให้สามารถดําเนินการได้ทันต่อเหตุการณ์ จึงปรับแก้ไขวิธีการคัดเลือกคณะกรรมการจากการคัดเลือกกันเองซึ่งมีปัญหาติดขัดในการส่งรายชื่อและมีความล่าช้า ให้เป็นการแต่งตั้งแทน โดยยังคงไว้ซึ่งองค์ประกอบของคณะกรรมการจากทุกภาคส่วนเช่นเดิม (มาตรา 6 ของร่าง พ.ร.บ.) /
4. กรณีเว็บไซต์กรมวิชาการเกษตรเผยแพร่ร่าง พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. .... (ฉบับใหม่) และให้ยกเลิก พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 โดยเปิดให้ประชาชนแสดงความคิดเห็นได้จนถึงวันที่ 20 ต.ค.60 เป็นการปิดโอกาสประชาชนในการเคลื่อนไหวคัดค้านกฎหมายดังกล่าว นั้น ไม่เป็นความจริง ขณะนี้กรมวิชาการเกษตรกําลังอยู่ระหว่างดําเนินการเปิดรับฟังความคิดเห็นต่อร่างพระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืชทางเว็บไซต์ ซึ่งเป็นขั้นตอนขั้นต้นตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 77 เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนได้มีการแสดงความคิดเห็นประกอบการเสนอต่อกระทรวงและ ครม. ตามลําดับต่อไป ถือเป็นเรื่องปกติที่หน่วยงานต้องทําการรับฟังความคิดเห็นทาง website โดยปัจจุบันหลายหน่วยงานที่มีการปรับปรุงแก้ไขกฎหมาย เช่น สํานักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ก็เปิดรับฟังความคิดเห็น ใน website ด้วยเช่นกัน
5. คอลัมน์เปิดฟ้าส่องโลก โดยนิติการุณย์ มิ่งรุจิราลัย นสพ.ไทยรัฐ กังวลว่าร่าง พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืชฉบับใหม่ ที่ให้ผู้ทรงคุณวุฒิอื่นและกรรมการที่เป็นตัวแทนเกษตรกรมาจากการแต่งตั้งทั้งหมด อาจเป็นการเอื้อประโยชน์ให้นายทุน โดยที่เกษตรกรไม่ได้ประโยชน์ นั้น ไม่เป็นความจริง องค์ประกอบและคุณสมบัติ การเสนอชื่อผู้ที่จะสมัครเป็นกรรมการผู้ทรงคุณวุติยังคงเหมือน พ.ร.บ ฉบับปัจจุบัน โดยคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งคณะรัฐมนตรีแต่งตั้ง 12 คน ยังคงมาจากทุกภาคส่วน แยกเป็น ผู้แทนเกษตรกรจาก 6 ภาค ภาคละ 1 คน นักวิชาการด้านปรับปรุงพันธุ์พืชจากสถาบันการศึกษา 1 คน นักวิชาการด้านอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติจากสถาบันการศึกษา 1 คน ผู้แทนองค์การพัฒนาเอกชนที่ไม่แสวงหากําไร ที่มีกิจกรรมเกี่ยวกับการเกษตรและทรัพยากรธรรมชาติ 2 คน ผู้แทนสมาคมที่มีวัตถุประสงค์เกี่ยวกับการปรับปรุงพันธุ์และขยายพันธุ์พืชหรือเกี่ยวกับเมล็ดพันธุ์พืช 2 คน