รัฐบาลไทย-ข่าวทำเนียบรัฐบาล-5 พฤษภาคม 2560
วันจันทร์ที่ 8 พฤษภาคม 2560
5 พฤษภาคม 2560
คําปาฐกถาพิเศษ พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี เรื่อง “บทบาทของมหาวิทยาลัยไทยต่อ Thailand 4.0”
ณ อาคารมหิดลสิทธาคาร มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา
ท่านรองนายกรัฐมนตรีและท่านรัฐมนตรี
ท่านนายกสภามหาวิทยาลัยมหิดล
ท่านอธิการบดีมหาวิทยาลัยมหิดล
คณาจารย์ นิสิต นักศึกษา
และผู้มีเกียรติทุกท่าน
บทบาทและความสําคัญของมหาวิทยาลัยมหิดล
มหาวิทยาลัยมหิดลเป็นสถาบันที่มีประวัติศาสตร์และความเป็นมายาวนาน จากการที่เป็นโรงเรียนแพทย์
ณโรงพยาบาลศิริราชมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2432 ในรัชสมัยรัชกาลที่ 5 ถึงวันนี้ก็เป็นเวลานานกว่า 120 ปีไปแล้ว
วันนี้ มหาวิทยาลัยมหิดลถือว่าเป็นหนึ่งในมหาวิทยาลัยชั้นนําของประเทศไทย และเป็นมหาวิทยาลัยที่จัดการเรียนการสอนในหลายคณะ หลายร้อยหลักสูตร (629 หลักสูตร) และมีอยู่ในหลายวิทยาลัย หลายสถาบัน ในหลายพื้นที่ มีนิสิตนักศึกษาเป็นจํานวนมากที่ได้สําเร็จการศึกษาไปจากสถาบันแห่งนี้ ออกทํางานเป็นผู้บริหารอยู่ในองค์กรต่างๆ ทํางานรับใช้ประเทศชาติ ร่วมกันพัฒนาบ้านเมือง เหมือนๆกับบุคลากรของอีกหลายๆสถาบันการศึกษา
วันนี้รู้สึกยินดีและขอขอบคุณมหาวิทยาลัยมหิดลที่ให้โอกาสมาพูดเรื่อง “บทบาทของมหาวิทยาลัยไทยต่อ Thailand 4.0” และวันนี้ผมไม่ได้มาคนเดียว แต่ได้พารัฐมนตรีที่สําคัญๆ หลายท่านมาด้วย
นโยบาย Thailand 4.0 คืออะไรที่มาของ Thailand 4.0 เกิดจากการที่โลกในศตวรรษที่ 21 มีพลวัตการเปลี่ยนแปลงอย่างสิ้นเชิงจากโลกในศตวรรษที่ 20 เป็นการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง เป็นโลกที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างเฉียบพลัน (The Age of Disruption) ทั้งในด้านอุตสาหกรรม เทคโนโลยี สังคม การใช้ชีวิตของคน ที่ต่างเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว รวมถึงเป็นโลกที่มีความสุดโต่ง (The Age of Extremity) ในหลากหลายมิติ ทั้งในด้านธรรมชาติ การเมือง เศรษฐกิจ และสังคมการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นส่งผลให้เกิดชุดของโอกาสและภัยคุกคามชุดใหม่เกิดขึ้น ประเทศไทยจึงต้องปรับตัวให้สอดรับกับการเปลี่ยนแปลงนั้น นั่นคือ “เมื่อโลกเปลี่ยน ไทยจึงต้องปรับ”
นับตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ประเทศไทยมีการพัฒนาเศรษฐกิจมาโดยตลอด นับตั้งแต่ยุค 1.0 ซึ่งเป็นยุคของการทําการเกษตรและงานหัตถกรรม มาสู่ยุค 2.0 ที่ขับเคลื่อนด้วยอุตสาหกรรมเบา เช่น สิ่งทอ เครื่องนุ่งห่ม และการใช้ทรัพยากรธรรมชาติและแรงงานราคาถูก จนมาถึงปัจจุบันในยุค 3.0 ที่เป็นอุตสาหกรรมที่มีความซับซ้อน เน้นการส่งเสริมการส่งออกและสนับสนุนการลงทุนและการนําเข้าเทคโนโลยีจากต่างประเทศ ซึ่งการพัฒนาในแต่ละช่วงที่ผ่านมาได้สร้างคุณูปการให้แก่ประเทศอย่างมากมาย
อย่างไรก็ตาม โมเดลการพัฒนาในยุค 3.0 ได้ส่งผลให้ประเทศไทยต้องเผชิญกับ 3 กับดักสําคัญ ได้แก่
เศรษฐกิจของไทยไม่สามารถเติบโตไปมากกว่านี้ หรือที่เรียกว่า
“กับดักประเทศที่มีรายได้ปานกลาง”
ความเจริญและรายได้ของคนกระจุกตัวอยู่แค่คนในบางกลุ่ม ทําให้เกิดความแตกต่างระหว่างคนรวยกับคนจนมากขึ้น หรือที่เรียกว่า “กับดักความเหลื่อมล้ํา”
ไทยไม่สามารถเติบโตได้อย่างยั่งยืนในระยะยาว หรือที่เรียกว่า
“กับดักความไม่สมดุล”
Thailand 4.0 “ความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน”Thailand 4.0  โดยเน้น “การสร้างความเข้มแข็งจากภายใน เชื่อมโยงไทยสู่ประชาคมโลก”
ปัจจุบัน เศรษฐกิจไทยมีความเชื่อมโยงกับเศรษฐกิจโลกอย่างมาก เห็นได้จากมูลค่าการส่งออกของไทยนั้น คิดเป็น 70% ของ GDP แต่สถานการณ์ของโลกในปัจจุบันมีการเติบโตที่ลดลง หรือเข้าสู่ยุคที่เรียกว่า “New Normal” อีกทั้ง หลายประเทศเริ่มหันมาดําเนินนโยบายแบบชาตินิยม (Nationalism) หรือปกป้องการค้าและการลงทุนในประเทศ (Protectionism) มากขึ้น การสร้างความเข้มแข็งจากภายในจึงเป็นยุทธศาสตร์สําคัญของประเทศ โดยเฉพาะการสร้างความเข้มแข็งด้วยการใช้ปัญญาและนวัตกรรม อย่างไรก็ตาม เราก็ไม่ละทิ้งการเชื่อมโยงกับประชาคมโลก Thailand 4.0 “การปักชํา” ไปสู่ “การสร้างรากแก้ว”
ไทยมีโอกาสในการพัฒนาเทคโนโลยีไปสู่ระดับโลกอย่างน้อย 2 ด้านสําคัญ ได้แก่ การพัฒนา Biotechnology สําหรับด้านการเกษตรและอาหาร และการพัฒนา Biomedical สําหรับด้าน Health และ Wellness ซึ่งในกลุ่มแรกนั้น ผมได้ไปเยี่ยมมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์มาแล้ว และในวันนี้ผมจึงได้มาที่มหาวิทยาลัยมหิดล และบริษัท Siam Bioscience เพื่อเน้นย้ําถึงความสําคัญในเรื่องดังกล่าว การจะมีรากแก้วเป็นของตัวเอง จะต้องเริ่มจากรากฐานที่สําคัญ คือ“การสร้างคน” ซึ่งหัวใจที่สําคัญของ Thailand 4.0 และเป็นเรื่องแรกที่จะต้องดําเนินการ คือ “การเตรียมคนไทยสู่ศตวรรษที่ 21” สู่การเป็น “พลเมืองที่มีคุณภาพ” กล่าวคือ
เป็นคนไทยที่มีแรงบันดาลใจ มีความมุ่งมั่น มีพลังและมีความหมาย (Purposeful People)
เป็นคนไทยที่มีความคิดสร้างสรรค์ สามารถรังสรรค์นวัตกรรม (Innovative People)
เป็นคนไทยที่มีจิตสาธารณะ ยึดประโยชน์ส่วนรวมเป็นที่ตั้ง (Mindful People)
เป็นคนไทยที่มุ่งการทํางานให้เกิดผลสัมฤทธิ์ (Action-Based People)
เริ่มต้นจากการมีปรัชญาการดําเนินชีวิตที่ถูกต้อง นั่นคือ 1) ใช้คุณธรรม จริยธรรม เป็นเครื่องนําทางชีวิต 2) มีความสร้างสรรค์ ต้องการให้ทุกฝ่ายมีโอกาสชนะร่วมกัน 3) มีความคิดที่มีการตรึกตรองรอบด้าน 4) ประสานกลมกลืนกับโลกธรรมชาติ และสภาพแวดล้อม 5) มองยาวๆ มีวิสัยทัศน์ ไม่มองแค่ระยะสั้น 6) ใช้เหตุใช้ผล มีความเป็นวิทยาศาสตร์มากกว่าใช้อารมณ์หรือความศรัทธา 7) มีความคิดที่เป็นกลางแบบภววิสัย 8) คํานึงถึงผลประโยชน์ของคนส่วนใหญ่ และ 9) มีความคิดที่ต้องการเผื่อแผ่แบ่งปัน
เราต้องพัฒนาคนไทยให้มี “ทักษะการใช้ชีวิต” โดยมีความภูมิใจในตัวเอง มีความซื่อสัตย์ต่อตนเอง มีความมีระเบียบวินัย มีการรู้จักอดออมและการลงทุนเพื่ออนาคต มีการพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง และมีจิตใจที่มุ่งมั่นสู่ความเป็นเลิศนอกเหนือจากการมีทักษะการใช้ชีวิตแล้ว ต้องพัฒนาคนไทยให้มี “ทักษะการทํางานและอยู่ร่วมกับผู้อื่น” ไม่ว่าจะเป็นความอดทนอดกลั้น การเคารพต่อสิทธิของตนเองและผู้อื่น ความเสียสละ ความรู้จักรับผิดชอบ การเคารพต่อกฎหมาย กติกา และกฎระเบียบ มีความรักและความภูมิใจในงานที่ทํา การมีน้ําใจนักกีฬา และความรักสามัคคี
ดังนั้น จึงเห็นได้ว่าการพัฒนางานด้านการศึกษาจึงเป็นเป้าหมายสําคัญของ Thailand 4.0 โดยเฉพาะการพัฒนาบุคลากรทางการศึกษา สถาบันการศึกษา หรือสถาบันอุดมศึกษา ซึ่งล้วนมีบทบาทในการสร้างความเปลี่ยนแปลงและสร้างความก้าวหน้ากับประเทศ โดยเฉพาะมหาวิทยาลัย ซึ่งมีหน้าที่ คือการผลิตบัณฑิตให้ก้าวทันต่อความเปลี่ยนแปลงของสังคม รวมไปถึงการวิจัย และการบริการทางวิชาการอื่นๆ ซึ่งถือว่าเป็นองค์กรที่มีบทบาทสําคัญในการขับเคลื่อน Thailand 4.0
เมื่อเราหันไปดูโครงสร้างของประชากรไทยในปัจจุบันนี้ก็จะพบว่า ประเทศไทยกําลังจะเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ในปี 2564 นี้ โดยสัดส่วนผู้สูงอายุจะเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 19.8และจะเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 30.2 ในปี 2579 ซึ่งจะทําให้สัดส่วนวัยแรงงานมีแนวโน้มลดลง เกิดปัญหาขาดแคลนแรงงานในอนาคต ทําให้ประชากรวัยแรงงานต้องรับภาระในการดูแลผู้สูงวัยเพิ่มมากขึ้น ในขณะเดียวกัน ฐานของนิสิตนักศึกษาก็จะมีแนวโน้มลดลงเรื่อยๆ ตามอัตราการเกิดที่มีแนวโน้มลดลง ทําให้สถาบันการศึกษาโดยเฉพาะมหาวิทยาลัย ต้องหันกลับมาคิดว่าจะผลิตนิสิตนักศึกษาที่มีคุณภาพมากขึ้นได้อย่างไร เพื่อทดแทนจํานวนที่จะลดลงอย่างต่อเนื่องในอนาคต
ประเด็นที่กล่าวมาทั้งหมดนี้ จึงเป็นโจทย์สําคัญว่ามหาวิทยาลัยจะมีบทบาทในการสร้าง
ให้เกิดขึ้นเพื่อพัฒนาคนไทยให้เป็น “พลเมืองที่มีคุณภาพ” ได้อย่างไร?
เมื่อคนไทยมีคุณภาพแล้ว ก็จะนําไปสู่การสร้างวิสาหกิจที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม เป้าหมายของ Thailand 4.0 คือ การยกระดับ
เกษตรกรแบบดั้งเดิม สู่ เกษตรกรสมัยใหม่
SME แบบดั้งเดิม สู่ SME ที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม
ธุรกิจบริการแบบดั้งเดิม สู่ ธุรกิจบริการมูลค่าสูง
เปลี่ยนคนที่มีความคิด สู่การเป็น Startup ที่สร้างมูลค่าทางธุรกิจ
Thailand 4.0 Value-based economy(Entrepreneurial society) รัฐบาลมีนโยบายที่ชัดเจนในการสร้างสังคมผู้ประกอบการ โดยในส่วนของ SMEs รัฐบาลได้ริเริ่มโครงการเพื่อพัฒนาช่วยเหลือผู้ประกอบการ SMEs ที่เรียกว่า“ประชารัฐ” ซึ่งเป็นความร่วมมือจาก ๓ ฝ่าย คือ รัฐ เอกชนรายใหญ่ และกิจการขนาดเล็ก รวมถึงเศรษฐกิจฐานรากในภูมิภาค เราใช้วิธีการที่เรียกว่า “พี่ช่วยน้อง” รัฐจะเป็นผู้ให้แรงจูงใจแก่เอกชนรายใหญ่
ในรูปแบบของภาษีหรือการผ่อนปรนกฎเกณฑ์ สําหรับเอกชนรายใหญ่ก็จะช่วยนํานวัตกรรมสมัยใหม่มาให้กิจการเล็กๆ ช่วยแนะนําในเรื่องการบริหารจัดการ และช่วยหาช่องทางการจําหน่าย ให้กับธุรกิจขนาดเล็กนี้ด้วย เพราะฉะนั้น รัฐ เอกชนขนาดใหญ่ และขนาดเล็กก็ต้องเชื่อมโยงไปสู่กันและกัน
รัฐบาลได้เน้นในเรื่องการเข้าถึงแหล่งเงินทุน การเข้าถึงปัจจัยการผลิต การเข้าถึงเทคโนโลยี การเข้าถึงตลาดและเครือข่ายธุรกิจการค้า มิเพียงเท่านั้น ยังมีโปรแกรมร่วมกับสภาหอการค้าไทย สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย ในการเปลี่ยนผ่าน SMEs เพื่อให้สอดคล้องกับ Industry 4.0 การให้ SMEs ลงทุนใน R&D สร้างแพลทฟอร์มความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยกับ SMEs ตลอดจนการใช้ประโยชน์จาก open innovation เป็นต้น
นอกเหนือจากนโยบายส่งเสริม SME แล้วรัฐบาลยังมีนโยบายส่งเสริม “Startups” ในธุรกิจใหม่ๆ ในยุค 4.0 ไม่ว่าจะเป็น AgriTech, FoodTech, HealthTech, EdTech, RoboTech ตลอดจน E-commerce ในรูปแบบต่างๆ โดยมี 3 มาตรการ สําคัญคือ 1) การสนับสนุนด้านการเงินและลดความเสี่ยง 2) การส่งเสริมศักยภาพ Startup ไทย และ 3) เปิดรับขีดความสามารถใหม่และเชื่อมโยงกับภูมิภาคและประชาคมโลก
มิเพียงเท่านั้น รัฐบาลยังมีนโยบายส่งเสริม “เศรษฐกิจฐานราก” ผ่าน MSME โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ผู้ประกอบการOTOP วิสาหกิจชุมชน การท่องเที่ยวชุมชน และ Local Startup เป็นการสร้างความเข้มแข็งจากภายในเพื่อขับเคลื่อนประเทศด้วยการก้าวเดินไปด้วยกัน ไม่ทอดทิ้งใครไว้ข้างหลัง เป็นที่น่าสังเกตว่า การส่งเสริม MSMEs ในอาเซียน ได้รับความสนใจเป็นอย่างมากจากประเทศที่พัฒนาแล้วหลายประเทศด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็น ญี่ปุ่น สหรัฐฯ และแคนาดา โดยประเทศเหล่านี้ต้องการมีส่วนร่วมในการผลักดันกิจกรรมต่างๆ เหล่านั้น เหมือนที่ระบุไว้ในแผนให้เกิดขึ้นจริง เพราะฉะนั้น มันอยู่ที่การปฏิบัติว่าจะทําแผนให้ไปสู่การปฏิบัติได้อย่างไร สะท้อนถึงฉันทามติว่า “การพัฒนาศักยภาพของ MSMEs ให้มีความแข็งแกร่งคือกลไกในการสร้างการพัฒนาอย่างยั่งยืน” นอกจากนั้น อาเซียนของเรายังได้ให้ความสําคัญกับกลุ่มวิสาหกิจรายย่อยมากขึ้น โดยเปลี่ยนใช้คําว่า MSMEs แทน SMEs เพื่อสะท้อนข้อมูลเชิงเศรษฐกิจที่ระบุว่าธุรกิจในอาเซียนส่วนใหญ่เป็นวิสาหกิจรายย่อย และหากอาเซียนจะให้ความสําคัญกับการพัฒนาเศรษฐกิจอย่างเท่าเทียมและทั่วถึง ก็จาเป็นจะต้องยกระดับการพัฒนาวิสาหกิจกลุ่มนี้ด้วย
ในส่วนของประเทศไทย ในปี ค.ศ. ๒๐๑๖ เรามี SMEs จํานวน ๒.๙ ล้านกิจการ และหากนับ
รวมวิสาหกิจรายย่อยด้วย ก็จะมี MSMEs ทั้งหมดจํานวนประมาณ ๕ ล้านกิจการในประเทศไทย โดยเพียงแค่ SMEs กลุ่มเดียว ก็ก่อให้เกิดการจ้างงานถึง ๑๐ ล้านคน มีรายได้คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ ๔๒ ของ GDP ทั้งนี้ เป็นที่น่าสนใจว่า MSMEs ประมาณร้อยละ ๘๐ ของไทยทําธุรกิจด้านอาหาร เกษตรแปรรูป บริการประเภทต่างๆ และการค้าปลีกซึ่งมีความคล้ายคลึงกับมิตรประเทศอาเซียนอื่นๆ ด้วย
ล่าสุด รัฐบาลได้จัดสรรเงินเพิ่มเติมลงไปอีก 20,000 ล้านบาท เพื่อยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันและการเข้าถึงตลาดของ MSMEs ในระดับจังหวัดและกลุ่มจังหวัด
S-Curve เดิม และการสร้าง 5 S-Curve ใหม่ ซึ่งจะเป็นการยกระดับความสามารถในการแข่งขันของประเทศในด้านเศรษฐกิจ
ในการแข่งขันเพื่อสร้างความมั่งคั่งให้กับประเทศ หากพิจารณาในรายละเอียดจะพบว่า ประเทศไทยมีจุดแข็งอยู่ 2 ด้าน คือ 1) จุดแข็งของความหลากหลายเชิงชีวภาพและความหลากหลายทางวัฒนธรรม อันนําไปสู่ธุรกิจและอุตสาหกรรมต่างๆ มากมาย อาทิ เกษตร อาหาร สมุนไพร พลังงานชีวภาพ ท่องเที่ยวและอุตสาหกรรมเชิงวัฒนธรรม 2) จุดแข็งของการมีจิตวิญญาณของการให้บริการ หรือ Service Culture อันนําไปสู่ธุรกิจและอุตสาหกรรมต่าง ๆ อาทิ บริการสุขภาพและการแพทย์ บริการเกี่ยวกับสถาบันการศึกษา ธุรกิจดิจิทัล และอุตสาหกรรมส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ เป็นต้น
ประเทศไทยต้องใช้ประโยชน์สูงสุดจากจุดแข็งทั้ง 2 ดังกล่าว ที่สําคัญ คือ ธุรกิจและอุตสาหกรรมที่กล่าวมาทั้งหมดเป็นกิจการที่คนไทยส่วนใหญ่สามารถมีส่วนร่วม เป็น MSMEs ซึ่งจะตอบโจทย์ Inclusive development ได้เป็นอย่างดีประเด็นคือ มหาวิทยาลัยจะต้องช่วยยกระดับเทคโนโลยีและการบริหารจัดการ ช่วยเชื่อมโยงห่วงโซ่จากต้นทางถึงปลายทางเพื่อเพิ่มมูลค่า รัฐเองก็ต้องช่วยเรื่องการปรับปรุงกฎระเบียบให้ง่ายและทันสมัย การเข้าถึงตลาดทั้งในและต่างประเทศ และยกระดับขีดความสามารถของผู้ประกอบการเหล่านั้น
ในอุตสาหกรรมอีกส่วนหนึ่งคืออุตสาหกรรมที่เน้นการใช้เทคโนโลยีชั้นสูง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องหุ่นยนต์ การบิน รถไฟฟ้า (EV) ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นอุตสาหกรรมใน New S-Curve ในส่วนนี้ยังจําเป็นที่จะต้องพึ่งพาองค์ความรู้และเทคโนโลยี การวิจัยพัฒนา และบุคลากรจากต่างประเทศ จึงเป็นภารกิจที่มหาวิทยาลัยและเอกชนไทยต้องช่วยกันสร้างกลไกการถ่ายทอดความรู้และเทคโนโลยีไว้ โดยหวังว่าในวันหนึ่งเราจะสามารถพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ในอุตสาหกรรมดังกล่าวได้ในภายหน้า นี่คือเหตุผลที่ทําไมเราจึงต้องมี EEC เพื่อดึงดูดนักลงทุนต่างชาติให้เข้ามาลงทุนในอุตสาหกรรมที่เน้นหนักในเรื่องของการวิจัยพัฒนาและเทคโนโลยีชั้นสูง เพื่อพัฒนาภาคอุตสาหกรรมของประเทศไทย สามารถแข่งขันได้ในเวทีโลก
ที่กล่าวมาเป็นเพียงองค์ประกอบส่วนหนึ่งของการสร้างความเข้มแข็งจากภายใน แต่อีกส่วนสําคัญ คือ การสร้างความเข้มแข็งให้เกิดขึ้นในทุกพื้นที่ทั่วประเทศ โดยการกระจายรายได้ ความมั่งคั่ง และโอกาสลงไปสู่ทั้ง 6 ภาค 18 กลุ่มจังหวัด ต่อไปยัง 77 จังหวัด จนถึงระดับชุมชนในที่สุด เพื่อแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ําทางเศรษฐกิจและสังคมให้เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม
ในส่วนนี้ รัฐบาลได้จัดสรรงบประมาณจํานวน 1,500 ล้านบาท ให้กับที่ประชุมอธิการบดีแห่ง
ประเทศไทย (ทปอ.) เพื่อพัฒนา Innovation Hub ให้เกิดขึ้น กระจายตามภูมิภาคต่างๆ เพื่อตอบโจทย์การสร้างเศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม
เมื่อเราสามารถบรรลุเป้าหมายในการสร้างความเข้มแข็งจากภายในได้แล้ว เราจะต้องเชื่อมโยงไทยเข้าสู่ประชาคมโลก โดยเริ่มต้นจากการเชื่อมโยงกลุ่มCLMVT ไว้ด้วยกัน โดยอาศัยแนวความคิดที่ว่า “CLMVT as our home market” เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจของภูมิภาคไปด้วยกัน จากนั้นจึงขยายผลสู่การเชื่อมโยงกับ ASEAN เชื่อมโยงกับ One Belt One Road และการบูรณาการกับประชาคมโลก
ทั้งหมดที่กล่าวมานั้น คือ 5 วาระสําคัญใน Thailand 4.0 ซึ่งการจะขับเคลื่อน 5 วาระดังกล่าว จะต้องมีการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานใน 5 ด้าน เพื่อสนับสนุน
และรองรับการขับเคลื่อนดังกล่าว ซึ่ง 5 โครงสร้างพื้นฐานประกอบไปด้วย
โครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพ เช่น น้ํา ป่า พลังงาน สิ่งแวดล้อม
โครงสร้างพื้นฐานเชิงเครือข่าย เช่น เครือข่ายดิจิทัล เครือข่ายคมนาคมและการขนส่ง
โครงสร้างพื้นฐานเชิงปัญญา เช่น การศึกษาและกระบวนการเรียนรู้ การวิจัยและพัฒนา วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
โครงสร้างพื้นฐานทางสังคม เช่น สวัสดิการ สุขภาพ การสร้างภูมิคุ้มกันทางสังคม
โครงสร้างพื้นฐานทางการคลัง เช่น เสถียรภาพทางเศรษฐกิจ
การเติบโตในระดับที่เหมาะสม การกระจายความมั่งคั่ง
จากทั้งหมดที่ได้กล่าวมานั้น การขับเคลื่อนประเทศไทยไปสู่ Thailand 4.0 ต้องเริ่มจากการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ในการพัฒนาประเทศ จากเดิมที่มุ่งเน้น
“การเติบโตทางเศรษฐกิจ (Economic Growth)” เป็น “การพัฒนาที่สมดุลในหลายมิติ (Thriving in Balance)” กล่าวคือ จะต้องพัฒนาให้เกิด “ความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจ ความอยู่ดีมีสุขของคนในสังคม การรักษาสิ่งแวดล้อม และการเสริมสร้างศักยภาพของมนุษย์” โดยจะต้องพัฒนาไปพร้อมๆ กัน
ดังที่ได้อธิบายมาทั้งหมดนี้ หลายคนอาจจะเคยเข้าใจผิดว่า Thailand 4.0 คือ การมุ่งเน้นการใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมเพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจเพียงเท่านั้นผมถือโอกาสนี้อธิบายให้ทุกท่านเข้าใจว่า Thailand 4.0 จะมุ่งเน้นการพัฒนาที่สมดุล หรือที่เรียกว่า “Thriving in Balance” โดยยึดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เป็นสําคัญการพัฒนาแบบตะวันตก เร็ว แต่ไม่ยั่งยืน เพราะเป็นไปตามสถานการณ์ แต่การพัฒนาแบบตะวันออก ค่อนข้างจะยั่งยืน ถึงจะช้า แต่ยั่งยืน ทําอย่างไรเราจะมีการพัฒนาทั้งแบบตะวันตกและตะวันออกผสมเข้าไปด้วย ประเทศไทยได้น้อมนําหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชมา ๑๕ ปี ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศไทย ตั้งแต่แผน ๘, ๙, ๑๐, ๑๑ และวันนี้แผน ๑๒ ซึ่งคือความมีเหตุ มีผล ความพอประมาณ และความมีภูมิคุ้มกันที่ดี ซึ่งสามารถนําเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ได้ทุกอย่าง ไม่ว่าจะเศรษฐกิจ การดํารงชีวิต การดูแลประชาชนอะไรต่างๆ ใช้ได้ทั้งหมด เพราะทุกอย่างการจะทําอะไรก็ต่างๆ ต้องอาศัยความมีเหตุมีผลในการทํา ในการประกอบการ ในการลงทุน มีความพอประมาณในทุนที่เรามีอยู่ ถ้าเราเร่งเกินไป ถ้าอะไรมันมากเกินไป ถ้ามันล้มลงมา เราก็เดือดร้อน ดังนั้น ท่านจึงทรงสอนว่า การทําสิ่งใดก็ตาม แม้แต่ในการดํารงชีวิตประจําวัน ทุกคนต้องอยู่อย่างพอเพียง คือการมีเหตุมีผล มีความพอประมาณ และมีภูมิคุ้มกันที่ดี คือความรู้กับคุณธรรม ซึ่งวันนี้เราต้องเน้นสิ่งนี้กลับมาให้ได้ แล้วการปลูกจิตสํานึกของคนรุ่นใหม่ เราต้องทําอย่างไรจึงจะทําให้คนทุกประเทศที่มีเอกลักษณ์ของตนอยู่นี้ ทําให้เยาวชนคนรุ่นใหม่เดินไปข้างหน้าได้ แต่ก็ต้องไม่ลืมประวัติศาสตร์ชาติพันธุ์ของเราที่มีอยู่แล้วเดิม อันนั้นคือเสน่ห์ตะวันออกของเรา เสน่ห์ของอาเซียน ต้องช่วยกันรักษา ไม่ต้องไปข้างหน้าแล้วทิ้งข้างหลังไว้ทั้งหมด ที่ผ่านมาเป็นประวัติศาสตร์ของเรา ของแต่ละประเทศที่น่าภาคภูมิใจ เรากําลังเดินหน้าไปสู่ SDG 2030 ของสหประชาชาติ ซึ่งมีการเริ่มต้นมาแล้ว ใน ๑๕ ปีข้างหน้าเราต้องบรรลุวัตถุประสงค์ให้ได้ในทุกกิจกรรม ทุกเป้าประสงค์ที่ระบุไว้ใน SDGs ผมก็มีคําแนะนําว่า ประเทศไทยใช้คําว่า SEP for SDGs คือ จากปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ไปสู่ SDGs ของสหประชาชาติ ทุกท่านคงพอได้ยินอยู่บ้าง Thailand 4.0 Thailand Society with Hope) Society with Happiness) Society with Harmony)
มหาวิทยาลัยมหิดล กับ Thailand 4.0สําหรับมหาวิทยาลัยมหิดล ซึ่งเป็นมหาวิทยาลัยที่มีบทบาทในการมีส่วนร่วมกับการพัฒนาและสร้างสรรค์สังคมไทยมาเป็นเวลายาวนาน ทั้งในด้านวิชาการและ
ในด้านอื่นๆ ดังที่ได้กล่าวมาแล้ว นอกจากการดําเนินการข้างต้น ผมอยากเห็นมหาวิทยาลัยมหิดลให้ความสําคัญมากขึ้นในบทบาทดังต่อไปนี้
1.นําการพัฒนาและเปิดโอกาสการเรียนรู้ สร้างความเท่าเทียมในโอกาสการเข้ารับการศึกษา เพิ่มการให้ทุนการศึกษาแก่ผู้ด้อยโอกาส ผู้พิการ หรือนักเรียนที่มีภูมิลําเนาอยู่ในพื้นที่ที่มหาวิทยาลัยและวิทยาเขตตั้งอยู่ หรือแม้แต่การปลดล็อคเรื่องเกณฑ์อายุของนักศึกษา เพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงของ“สังคมผู้สูงอายุ” และเชื่อมโยงกับมัธยมศึกษาหรืออาชีวศึกษา หาทางเชื่อมโยง (track) ที่จะพัฒนาการเตรียมความพร้อมของนักเรียนในโรงเรียนในลักษณะ“มหาวิทยาลัยพี่เลี้ยง”มากขึ้น
2. ปรับเปลี่ยนรูปแบบการเรียนการสอนให้ทันสมัย ทันกับการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 และเข้ากับยุคสมัยที่มีความเจริญด้านดิจิทัล ติดตามเทคโนโลยี ข้อมูลข่าวสาร และเกาะติดสถานการณ์ วิธีถ่ายทอดความรู้ของอาจารย์ไปสู่นักศึกษาอาจพิจารณาในเรื่อง Concept และแนวความคิด มากกว่าการให้รายละเอียดแบบเลคเชอร์ในยุคก่อนๆ ผสมผสานวิธีการสอนแบบหลากหลาย สร้างทุนทางสังคม
สร้างผู้นําทางความคิด และผู้นําการเปลี่ยนแปลง
3. สามัคคี คือ พลัง โดยการร่วมมือกันระหว่างมหาวิทยาลัยในหลายๆเรื่อง การโอนย้ายหน่วยกิตหรือการโอนเกรดระหว่างมหาวิทยาลัย หรือการจับมือกันในการทําวิจัย สร้างนวัตกรรม สร้างเครือข่ายในการทํางาน และร่วมมือกันใช้ความถนัดและความ สามารถของแต่ละแห่งในการสร้างและกระจายองค์ความรู้ เป็นต้น
4. โฟกัส เนื่องจากข้อจํากัดของทรัพยากร มหาวิทยาลัยควรหันกลับมามองตนเองว่า มีความเข้มแข็งด้านวิชาการของ “ศาสตร์” ใด เช่น มหาวิทยาลัยมหิดลมีความ
เข้มแข็งในด้าน การแพทย์และการสาธารณสุข โดยมีวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเป็นฐาน ก็ควรที่จะมุ่งการลงทุนด้านทรัพยากรไปในด้านนี้ ทํางานร่วมกับกระทรวงสาธารณสุขอย่างใกล้ชิดและนําเอาความรู้ไปช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิตที่ดีให้กับคนในสังคมชุมชน โดยจับมือกับมหาวิทยาลัยในพื้นที่ ที่เขามีปฏิสัมพันธ์ที่ดีกับชุมชน ถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีเป็นการส่งผ่านการพัฒนาไปสู่รากหญ้า ทั้งนี้ ยังเป็นการช่วยยกระดับคุณภาพของมหาวิทยาลัยชุมชนอีกด้วย
5. บริหารอย่างโปร่งใส ลดความซ้ําซ้อน โดยการทบทวนโครงสร้างการบริหารของมหาวิทยาลัยใหม่ ลดหน่วยงานภายในที่มีความซ้ําซ้อน สิ้นเปลืองด้านทรัพยากรและงบประมาณ และบริหารจัดการด้วยความโปร่งใส ตรวจสอบได้ และไม่มีผลประโยชน์ทับซ้อน
6. วิจัยเพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศและสร้างนวัตกรรมที่นําไปสู่การพัฒนาประเทศ มหาวิทยาลัยมหิดลอาจจะต้องเพิ่มเรื่องการจับมือกับภาคเอกชน เพื่อเปลี่ยนจากการวิจัยเพื่อการตีพิมพ์มาเป็นวิจัยเพื่อสร้างนวัตกรรม
ช่วยภาคเอกชนที่จะผลิตสินค้าเชิง “นวัตกรรม” แทนที่จะเป็นเพียงสินค้า “โภคภัณฑ์” เช่นในอดีต เปลี่ยนจากการขับเคลื่อนประเทศด้วยภาคอุตสาหกรรม ไปสู่การขับเคลื่อนด้วยเทคโนโลยี ความคิดสร้างสรรค์ และนวัตกรรม และเปลี่ยนจากการเน้นภาคการผลิตสินค้า ไปสู่การเน้นภาคบริการมากขึ้น
มหาวิทยาลัยมหิดลจะสามารถช่วยรัฐได้อย่างมากในการเตรียมบุคลากรทางการแพทย์ที่มีคุณภาพ เพื่อส่งเสริมการที่ประเทศจะเป็น Medical Hub และต้องการแข่งขันใน ด้าน Medical Tourism นอกจากนี้ ยังสามารถสร้างนวัตกรรมเพื่อลดการขาดดุลการค้าของการนําเข้ายา วัคซีน ครุภัณฑ์ และอุปกรณ์ทางการแพทย์ รวมถึง
ในเรื่องความมั่นคงของประเทศ (National Security) เช่น การเกิดโรคระบาดจาก
โรคอุบัติใหม่ เป็นต้น
7. การสร้างสถาบันการศึกษาให้เป็นส่วนหนึ่งของกลไกการขับเคลื่อนเศรษฐกิจทั้งในระดับท้องถิ่นและระดับประเทศ (Engine for growth) มหาวิทยาลัยควรน้อมนําแนวทาง “ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง” ของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ควบคู่กับ “การพัฒนาแบบยั่งยืน” ในการเสริมสร้างรากฐานของสังคมให้เข้มแข็ง มีพันธมิตรในการสร้างความร่วมมือและสนับสนุน และร่วมขับเคลื่อนชุมชนหรือท้องถิ่น
8. พัฒนาคุณภาพไปสู่ความเป็น “Globalization” หรือ Local Touch and Global Reach ส่งเสริมความรู้ด้านภาษาที่สองและภาษาที่สามเพื่อบุคลากรของประเทศมีความพร้อมในการเป็นทุนมนุษย์ (Human Resources) และส่งเสริมความก้าวหน้าของการเป็นสมาชิกของกลุ่มประเทศอาเซียน
สุดท้ายนี้ กระบวนทัศน์ในการพัฒนาประเทศภายใต้ “ประเทศไทย 4.0” เป็นอีกนโยบายหนึ่งที่เป็นการวางรากฐานการพัฒนาประเทศในระยะยาว เป็นจุดเริ่มต้นในการขับเคลื่อนไปสู่การเป็นประเทศที่มั่งคั่ง มั่นคง และยั่งยืน ตามวิสัยทัศน์รัฐบาลแนวคิดทิศทางการพัฒนาประเทศเพื่อก้าวเข้าสู่โมเดล “ประเทศไทย 4.0” ของรัฐบาลในปัจจุบัน ทุกฝ่ายต้องร่วมมือกัน เพราะอุดมศึกษานี่แหละ คือ กลจักรสําคัญในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ ผมจึงขอฝากคณาจารย์และนักศึกษาของมหาวิทยาลัยมหิดลในการเป็นส่วนหนึ่งของการผลักดันการปฏิรูปการศึกษา การปฏิรูปการวิจัยและการพัฒนา และโครงสร้างเศรษฐกิจ ไปพร้อมๆ กัน
ขอบคุณครับ