รัฐบาลไทย-ข่าวทำเนียบรัฐบาล-สำนักงานนโยบายและแผนพลังงานชี้แจง กรณีข้อกล่าวหาการบริหารนโยบายพลังงานเอื้อประโยชน์ให้กลุ่มทุน
วันจันทร์ที่ 4 มิถุนายน 2561
สํานักงานนโยบายและแผนพลังงานชี้แจง กรณีข้อกล่าวหาการบริหารนโยบายพลังงานเอื้อประโยชน์ให้กลุ่มทุน
สํานักงานนโยบายและแผนพลังงานชี้แจง กรณีข้อกล่าวหาการบริหารนโยบายพลังงานเอื้อประโยชน์ให้กลุ่มทุน
เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม 2561 นายทวารัฐ สูตะบุตร ผู้อํานวยการสํานักงานนโยบายและแผนพลังงาน สํานักงานนโยบายและแผนพลังงาน กระทรวงพลังงาน ชี้แจงกรณีข้อกล่าวหาการบริหารนโยบายพลังงานเอื้อประโยชน์ให้กลุ่มทุน ตามที่ น.ส.รสนา โตสิตระกูล อดีต ส.ว.กรุงเทพฯ ระบุรัฐบาลใช้กองทุนน้ํามันที่ไม่มีกฎหมายรองรับเป็นเครื่องมืออําพรางกลไกตลาด แต่สร้างกําไรให้กลุ่มทุนน้ํามัน ด้วยการบิดเบือนกลไกตลาดของเอทานอลให้มีราคาแพงกว่าปกติแล้วนําเงินจากกองทุนน้ํามันมาชดเชย ขณะเดียวกันยังอุ้มค่าการตลาดให้กับกลุ่มทุนธุรกิจน้ํามันมากเกินจริง การนํากองทุนน้ํามันที่เป็นเงินของประชาชนมาอุดหนุนกําไรแฝงของกลุ่มธุรกิจน้ํามัน คือการเอาเปรียบประชาชน นั้น กระทรวงพลังงานขอชี้แจงข้อเท็จจริงดังนี้
1. รัฐบาลใช้กองทุนน้ํามันที่ไม่มีกฎหมายรองรับเป็นเครื่องมืออําพรางกลไกตลาด แต่สร้างกําไรให้
กลุ่มทุนน้ํามัน
คําชี้แจง:
1.1 การจัดตั้งกองทุนน้ํามันเชื้อเพลิงถูกต้องตามกฎหมาย เนื่องจากกองทุนน้ํามันเชื้อเพลิง จัดตั้งขึ้นตามคําสั่งนายกรัฐมนตรีที่ 4/2547 ลงวันที่ 23 ธันวาคม 2547 เรื่อง กําหนดมาตรการเพื่อการแก้ไขและป้องกันภาวะการขาดแคลนน้ํามันเชื้อเพลิง โดยอาศัยอํานาจตามความในมาตรา 3 แห่งพระราชกําหนดแก้ไขและป้องกันภาวะการขาดแคลนน้ํามันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2516 และกองทุนฯดําเนินการตั้งแต่ 2519 มิใช่เป็นกองทุนเถื่อนแต่อย่างใด
อนึ่ง พระราชกําหนดแก้ไขและป้องกันภาวะการขาดแคลนน้ํามันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2516 ฉบับดังกล่าวได้มีการนําเสนอต่อ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ ซึ่งได้ลงมติอนุมัติ เมื่อวันที่ 25 มกราคม 2517 และได้ประกาศสํานักนายกรัฐมนตรี เรื่อง การอนุมัติพระราชกําหนดแก้ไขและป้องกันภาวะการขาดแคลนน้ํามันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2516 และประกาศในราชกิจจานุเบกษา เมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2517 เรียบร้อยนานแล้ว
1.2 กองทุนน้ํามันฯ มีวัตถุประสงค์ที่จะเป็นเครื่องมือของรัฐในการรับประกันความมั่นคงด้านพลังงานของประเทศ และป้องกันภาวะน้ํามันขาดแคลน ซึ่งกลไกการใช้กองทุนฯ จะใช้ประกอบให้สอดคล้องกับกลไกตลาด ลดการบิดเบือนโครงสร้างการใช้น้ํามัน (ดังเช่น รัฐบาลในอดีต เคยใช้กลไกกองทุนฯ ทําให้ราคาเบนซินและดีเซลบิดเบือนและต่างกันมากถึง 40%) และสร้างความเป็นธรรมให้ทุกภาคส่วน
2. ระบุรัฐบาลทําการ Cross-Subsidy ชดเชยค่าการตลาด E20, E85
คําชี้แจง
2.1 กระทรวงพลังงาน ได้มีนโยบายส่งเสริมพลังงานทดแทนอย่างยั่งยืนตามแผนพัฒนาพลังงานทดแทนและพลังงานทางเลือก (AEDP) โดยเป้าหมายภายในปี 2579 ต้องมีการใช้เอทานอล 11.3 ล้านลิตรต่อวัน โดยกรมธุรกิจพลังงานประกาศกําหนดให้น้ํามันแก๊สโซฮอล มีส่วนผสมของเอทานอลตั้งแต่ร้อยละ 10 ถึงร้อยละ 85 และสําหรับกลยุทธ์นโยบายด้านราคาจะ “กําหนดให้น้ํามันแก๊สโซฮอลที่มีส่วนผสมของเอทานอลมากกว่า ให้มีราคาถูกกว่าน้ํามันแก๊สโซฮอลที่มีส่วนผสมของเอทานอลน้อยกว่า” ทั้ง ๆ ที่ต้นทุนน้ํามันแก๊สโซฮอล E85 สูงกว่าแก๊สโซฮอล E20 และแก๊สโซฮอล E10 ตามลําดับ แต่เมื่อภาครัฐได้ยกเว้นภาษีสรรพสามิตและใช้กองทุนน้ํามันเข้ามาสร้างส่วนต่างราคา ตลอดจนบริหารจัดการค่าการตลาดที่เหมาะสม จึงทําให้น้ํามันแก๊สโซฮอล E85 กลับมามีราคาถูกกว่าแก๊สโซฮอล E20 และแก๊สโซฮอล E10 ตามลําดับ ดังนั้น สิ่งที่กระทรวงพลังงานดําเนินการคือ “การสร้างส่วนต่างราคา” มิใช่ชดเชยค่าการตลาดให้แก่น้ํามันแก๊สโซฮอล E20 และน้ํามันแก๊สโซฮอล E85 ดังที่กล่าวหาแต่อย่างใด
2.2 ทั้งนี้ หากปล่อยให้กลไกราคาเป็นไปตามธรรมชาติ (ราคาเรียงลําดับตามต้นทุนเนื้อน้ํามันของแต่ละประเภท) แผน AEDP ที่จะส่งเสริมการใช้น้ํามันที่มีส่วนผสมของเอทานอลหรือที่ผสมน้อยกว่า (E10) คือ E20 และ E85 จะไม่สามารถบรรลุเป้าหมายตามนโยบายได้เลย เนื่องจากราคา E85 และ E20 จะสูงกว่าน้ํามันเบนซินที่ไม่ผสมเอทานอล น้ํามัน E85 มีอัตราการสิ้นเปลืองสูงกว่าน้ํามันชนิดอื่น ดังนั้น การสร้างส่วนต่างราคาระหว่าง E10 และ E85 จึงต้องให้ครอบคลุมการชดเชยอัตราสิ้นเปลือง พร้อมทั้งเพื่อเป็นสิ่งจูงใจให้ประชาชนเปลี่ยนมาใช้พลังงานทดแทนเพิ่มมากขึ้น การใช้กลไกของภาครัฐที่ทําให้มีราคาที่ต่ํากว่าก็ถือว่ามีความคุ้มค่า และเป็นประโยชน์ต่อประชาชนอีกทางหนึ่งด้วย
2.3 ภาครัฐได้มีนโยบายสนับสนุนให้คนไทยใช้น้ํามันแก๊สโซฮอลอย่างต่อเนื่อง ยิ่งเพิ่มสัดส่วนการใช้เอทานอลมากขึ้นเท่าใด ยิ่งเป็นการสร้างทางเลือกในการใช้ประโยชน์จากพืชผลทางการเกษตร เสริมสร้างเสถียรภาพราคาพืชผลการเกษตรในทางอ้อม ลดการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล อีกทั้งช่วยชาติลดการพึ่งพาพลังงานจากต่างประเทศ ส่งเสริมสิ่งแวดล้อม และสร้างความมั่นคงทางพลังงานให้กับประเทศมากเท่านั้น
3. กล่าวหาว่าบิดเบือนกลไกตลาดของเอทานอลทําให้มีราคาแพงกว่าปกติ
คําชี้แจง
3.1 ราคาเอทานอลที่ใช้ในการคํานวณโครงสร้างราคาน้ํามันในปัจจุบันเป็นราคาที่มีการปรับกลไกแล้ว จากเดิมที่เป็นระบบประกันต้นทุนการผลิตหรือ Cost Plus มาเป็นระบบที่สะท้อนกลไกตลาดมากขึ้น โดยเป็นระบบที่เลือกราคาต่ําสุดระหว่างราคาที่ผู้ผลิตเอทานอลรายงานต่อกรมสรรพสามิตกับราคาเอทานอลที่ผู้ค้ามาตรา 7 (บริษัทน้ํามันในฐานะผู้ซื้อเอทานอล) รายงานตรงต่อ สนพ. โดยเดิมที่เคยใช้ระบบ Cost Plus จะคํานวณราคาเอทานอลเพื่อนําไปใช้ในการคํานวณโครงสร้างราคาน้ํามันกลุ่มแก๊สโซฮอล (E10, E20 และ E85) ได้ใช้ระบบการประกันต้นทุนการผลิต (Cost Plus) โดยใช้ต้นทุนวัตถุดิบการผลิต 2 ชนิดคือ มันสําปะหลังและกากน้ําตาลแต่พบปัญหาของการคํานวณคือราคากากน้ําตาลที่ใช้เป็นราคากากน้ําตาลส่งออกและมีราคาสูงซึ่งไม่สะท้อนตลาดภายในประเทศ อีกทั้งในช่วงต่อๆ มาได้มีจํานวนผู้ผลิตเอทานอลเพิ่มมากขึ้น เพื่อส่งเสริมให้เกิดการแข่งขันและการผลิตที่มีประสิทธิภาพมากขึ้นจึงได้มีการปรับเปลี่ยนหลักเกณฑ์การคํานวณราคาเอทานอลจากระบบ Cost Plus มาเป็นระบบปัจจุบัน โดยเป็นระบบที่เลือกตัวต่ําสุดของข้อมูลจากสองแหล่ง ทําให้ได้ราคาเอทานอลที่มีฐานต่ําสุดเป็นเกณฑ์ในการนําไปคํานวณโครงสร้างราคาน้ํามันกลุ่มแก๊สโซฮอล
สําหรับการสร้าง “ส่วนต่างราคา” เป็นกลยุทธ์สําคัญในการส่งเสริมที่ใช้ขับเคลื่อนการใช้เอทานอลในภาคขนส่งเป็นส่วนหนึ่งของการดําเนินการตามแผนพัฒนาพลังงานทดแทนและพลังงานทางเลือก (AEDP 2015) ในการสนับสนุนการใช้เชื้อเพลิงชีวภาพตามศักยภาพการผลิตของวัตถุดิบทางการเกษตรโดยมีการประมาณว่าจะมีศักยภาพในการผลิตและใช้เอทานอล 11.3 ล้านลิตรต่อวันในปี 2579 ปัจจุบันมีการใช้เอทานอลในประเทศอยู่ในระดับ 3.90 ล้านลิตรต่อวัน ดังนั้นการมีกลไกการสร้าง “ส่วนต่างราคา” ระหว่าง E10, E20 และ E85 จะคํานวณให้สะท้อนถึงค่าความร้อนหรืออัตราการสิ้นเปลืองเชื้อเพลิง รวมทั้งการสร้างความจูงใจในการขยายปั๊มที่จําหน่าย E20 และ E85 ซึ่งเป็นกลยุทธ์สําคัญในการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์เชื้อเพลิงชีวภาพ
4. กรณีนายธีระชัย ภูวนาถนรานุบาล อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง กล่าวหาการบริหารนโยบายพลังงานเอื้อประโยชน์ให้กลุ่มทุน
สาระสําคัญ : ระบุรัฐบาลบริหารนโยบายพลังงานผิดพลาด เพราะการยกเลิกเพดานราคาก๊าซหุงต้ม (LPG) จากโรงแยกก๊าซที่เคยกําหนดไว้ต่ํากว่าราคาตลาดโลกที่ 333 เหรียญสหรัฐฯ ต่อตัน กําหนดใหม่เป็น 498 เหรียญสหรัฐฯ ต่อตัน สูงกว่าราคาตลาดโลก แล้วยังยกเลิกสูตรตั้งราคาก๊าซฯ จากโรงกลั่น 76-24 เปลี่ยนเป็นใช้ราคานําเข้าบวกค่าขนส่ง-ค่าใช้จ่าย-ค่าประกัน ส่งผลราคาก๊าซพุ่งสูงขึ้น ทําให้ประชาชนได้รับความเดือดร้อน พร้อมระบุว่าการใช้กองทุนน้ํามันตรึงราคาก๊าซหุงต้ม ให้อยู่ถังละ 363 บาท เท่ากับเอาเงินประชาชนไปจ่ายให้กลุ่มทุน แทนที่จะกลับไปใช้การสร้างสมดุลแบบเดิม
คําชี้แจง
4.1 กระทรวงพลังงาน ได้มีการปรับกลไกราคา LPG มาอย่างเป็นขั้นเป็นตอนหลายครั้ง ทั้งนี้เพื่อวัตถุประสงค์ที่จะส่งเสริมการแข่งขัน ลดการผูกขาดและมุ่งหวังให้ราคาสะท้อนต้นทุนอย่างแท้จริง โดย 1) ยกเลิกการควบคุมราคา 2) ปรับให้มีมาตรฐานราคาอ้างอิง - (ปัจจุบันใช้ราคา FOB Arab Gulf หรือที่เรียกย่อว่า LPG Cargo) แทนการควบคุมราคาแบบกําหนดตายตัว ตามที่ผู้ร้องกล่าวอ้าง พร้อมกับให้มีกลไกการกํากับราคา LPG จากโรงแยกก๊าซ (ซึ่งต้นทุนต่ํา) โดยให้มีราคาตามต้นทุนการผลิตที่แท้จริง (อ้างอิงระบบราคา Cost Plus ที่ สนพ. ศึกษาไว้เมื่อปี 2558) และหากราคาตามต้นทุนฯ นี้ ต่ํากว่าราคาอ้างอิง ก็จะเก็บเงินจากโรงแยกก๊าซฯ เข้ากองทุนน้ํามันฯ (ใช้ย่อว่า “กองทุน#1) เพื่อนําเงินที่เก็บเข้าส่วนนี้มาแบ่งเบาภาระอุดหนุนราคาที่ปลายทาง (ใช้ย่อว่า “กองทุน#2”) ถือว่าเป็นการสร้างสมดุล เพราะเป็นการเก็บเงินจากผู้ผลิตที่มีต้นทุนต่ํา นํามาช่วยจ่ายการอุดหนุนราคา ทั้งนี้ ในช่วงแรกเริ่มของการปรับระบบลักษณะนี้ จะปรับปรุงทุกๆ เดือน จนเมื่อพฤศจิกายน 2560 ที่ได้เริ่มทดลองเป็นรายสัปดาห์ ด้วยคาดหวังว่า กลไกการค้าก๊าซ LPG จะคล้ายกลไกการค้าน้ํามันเชื้อเพลิง และนํามมสู่การแข่งขันที่เข้มข้นมากขึ้น
------------------------------