รัฐบาลไทย-ข่าวทำเนียบรัฐบาล-กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ชี้แจงประเด็นปัญหาข้อวิจารณ์ การแก้ไขปัญหาที่ดินของภาครัฐ
วันอังคารที่ 20 พฤศจิกายน 2561
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ชี้แจงประเด็นปัญหาข้อวิจารณ์ การแก้ไขปัญหาที่ดินของภาครัฐ
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ชี้แจงประเด็นปัญหาข้อวิจารณ์การแก้ไขปัญหาที่ดินของภาครัฐ
วันที่ 18 พฤศจิกายน 2561 นายประลอง ดํารงค์ไทย โฆษกกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ชี้แจงประเด็นปัญหาข้อวิจารณ์การแก้ไขปัญหาที่ดินของภาครัฐ ตามที่เครือข่ายภาคประชาชน 13 องค์กร จัดกิจกรรมมหกรรมโฉนดชุมชน “ที่ดินคือชีวิต ฝ่าวิกฤตที่ดิน” ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์โดยในงานมีการพูดถึงปัญหาที่ดิน มีประเด็นดังนี้ 1) นโยบายการทวงผืนป่าก่อให้เกิดปัญหา เนื่องจากคนไทยร้อยละ 76 ไม่สามารถเข้าถึงที่ดินที่ทํากินที่มีเอกสารสิทธิ์ ซึ่งเป็นปัญหาที่อยู่ในขั้นวิกฤตและรุนแรง 2) การแก้ไขปัญหาของรัฐบาล กลับทําให้เกิดปัญหาในภาพรวมมากขึ้น เช่น กรณีการตั้งคณะกรรมการแก้ไขปัญหาของขบวนการประชาชนเพื่อสังคมที่เป็นธรรม หรือกลุ่มพีมูฟ การแก้ปัญหาของคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (คทช.) ไม่ได้ตอบโจทย์ปัญหาสิทธิที่ดิน เพราะการจัดการที่ดินอยู่ที่จังหวัดซึ่งให้สิทธิผู้ว่าราชการจังหวัดตัดสินใจจึงไม่สอดคล้องสิทธิในการใช้ประโยชน์ของชุมชน
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ขอชี้แจงข้อเท็จจริงการดําเนินงาน สรุปได้ดังนี้
1.) กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) โดยศูนย์ปฏิบัติการพิทักษ์ป่า (ศปก.พป./กปม.,อส.,และทช.) ได้ดําเนินการตามนโยบายรัฐบาลเรื่อง "ทวงคืนผืนป่า" ซึ่งจากสภาพปัญหาที่ผ่านมาในอดีตพื้นที่ป่าในประเทศไทยถูกบุกรุกทําลายอย่างต่อเนื่องมาตลอดดังนี้
- พ.ศ. 2519 มีพื้นที่ประมาณ 138 ล้านไร่
เวลาผ่านมา 37 ปี พื้นที่ป่าถูกบุกรุกทําลายไปจํานวนเกือบ 36 ล้านไร่ (เฉลี่ยปีละเกือบ 1 ล้านไร่)
- พ.ศ. 2556 มีเนื้อที่ประมาณ 102.120ล้านไร่
- พ.ศ. 2561 มีเนื้อที่ประมาณ 102.156ล้านไร่
โดยเฉลี่ยจากข้อมูลปี 2519 -2556 เนื้อที่ป่าถูกทําลาย ปีละเฉลี่ย 1 ล้านไร่
จนถึงปี 2557 คณะรักษาความสงบแห่งชาติ และรัฐบาลก็เล็งเห็นถึงความสําคัญของการแก้ปัญหาดังกล่าว เพื่อหยุดยั้งการทําลายทรัพยากรป่าไม้ ป่าต้นน้ําลําธารที่มีความสําคัญต่อสิ่งแวดล้อม ในการรักษาสมดุลของระบบนิเวศน์ตั้งแต่ต้นน้ํา กลางน้ํา และปลายน้ํา ให้ดีที่สุด จึงได้มีคําสั่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ 64/2557 ลงวันที่ 14 มิถุนายน 2557 และคําสั่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 66/2557 ลงวันที่ 17 มิถุนายน 2557 ให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องด้านป้องกันและปราบปรามและหยุดยั้งการบุกรุกทําลายทรัพยากรป่าไม้ และให้ผ่อนปรนชาวบ้านผู้ยากไร้ ไร้ที่ทํากิน ที่เคยทํากิน และอยู่อาศัยในเขตป่าไม้ได้ทํากิน อยู่อาศัยต่อไปได้โดยไม่มีผลกระทบ โดยมีเป้าหมายการทวงคืนผืนป่าการบังคับใช้กฎหมายโดยมีเป้าหมายสําคัญเพื่อหยุดวงจรการบุกรุกป่านําไปขายต่อแล้วบุกรุกใหม่ ดําเนินคดีต่อกลุ่มนายทุนในรูปแบบต่าง ๆ เท่านั้น ตามแผนงานหลักจะไม่มีการดําเนินการ ปฏิบัติการต่อกลุ่มประชาชนผู้ยากไร้ และที่ผ่านมาจะพบว่าในช่วงเวลาตั้งแต่ปี พ.ศ.2557 จนถึงปัจจุบัน แผนงานตามนโยบายของรัฐบาลสามารถหยุดยั้งการบุกรุกทําลายป่าให้คงที่ได้ที่ 102 ล้านไร่โดยประมาณ (พื้นที่ป่าคงที่ในช่วงเวลา 2557-2561) โดยจะไม่ให้ถูกบุกรุกต่อไปกว่านี้ โดยแผนงานทวงคืนที่ดําเนินการทวงคืนได้พื้นที่จากกลุ่มทุนก็จะนําพื้นที่ดังกล่าวมาฟื้นฟูสภาพให้ฟื้นคืนสภาพป่า หรือพื้นที่ไหนที่เหมาะสมหรือจําเป็นก็จะนํามาดําเนินการจัดที่ทํากินให้แก่ราษฎรในรูปแบบแปลงรวม (คทช.) เพื่อเป็นการดูแลประชาชนที่มีคุณสมบัติให้สามารถดํารงชีพทํากิน อยู่อาศัยได้ในเขตป่าไม้อย่างปกติสุข เพื่อความยั่งยืนของระบบนิเวศน์ป่าไม้ และเศรษฐสังคม
แนวทางการดําเนินการตามแผนงานทวงคืนผืนป่า เป้าหมาย คือ กลุ่มทุนที่เข้าไปบุกรุกยึดถือครอบครองพื้นที่ป่าแบบผิดกฎหมายเท่านั้น และเพื่อเป็นการตัดวงจรการของกลุ่มทุนที่จะเข้าไปแย่งการครอบครองที่ดินจากภาคประชาชนที่ทํากินและอยู่อาศัยในเขตป่าในรูปแบบต่าง ๆ แผนงานการทวงคืนดังกล่าวได้ยกเว้นการดําเนินต่อประชาชนที่ได้อาศัยอยู่ในพื้นที่ป่ามาก่อน ตามที่มีคุณสมบัติตามคําสั่ง คสช. ที่ 66/2557 ให้ได้รับการผ่อนปรนให้ทํากินและอยู่อาศัยในพื้นที่ป่าได้โดยไม่มีผลกระทบ และประชาชนที่เคยอยู่อาศัยและทํากินในเขตป่ายังสามารถเข้าถึงและทําประโยชน์ในที่ดินได้เหมือนเดิม โดยมีกลไกของภาครัฐที่ดูแลอยู่ทุกภาคส่วน
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมได้ดําเนินการตามนโยบายของรัฐบาล โดยได้บูรณาการกับทุกภาคส่วนเข้าดําเนินคดีต่อกลุ่มนายทุนที่บุกรุกพื้นที่ป่าและตัดไม้โดยมีสถิติคดีตั้งแต่ปี 2557 - 2561 ดังนี้
- การดําเนินคดีบุกรุกพื้นที่ป่า จํานวน 25,857 คดี ,ได้พื้นที่คืนมาเนื้อที่ 726,366ไร่
- การดําเนินคดีการตัดไม้จํานวน 30,457คดี จํานวน 1,321,324ท่อน/แผ่น/เหลี่ยม ปริมาตร 63,061ลูกบาศก์เมตร ขยายผลกลุ่มขบวนการจนถึงที่สุดสามารถติดตามยึดทรัพย์สินในการกระทําผิดได้จํานวนมาก
แนวทางการปฏิบัติของคณะเจ้าหน้าที่ ในการบังคับใช้กฎหมายต่อกลุ่มนายทุน จะมีการบูรณาการระหว่างหน่วยงานเพื่อคัดกรองกลุ่มเป้าหมายให้ชัดเจน เพื่อให้มั่นใจว่ากลุ่มที่บังคับใช้กฎหมายในการทวงคืนเป็นกลุ่มนายทุนเท่านั้น ซึ่งแผนงานการบังคับใช้กฎหมายต่อกลุ่มทุนของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ยังมีความจําเป็นต้องดําเนินการต่อไป
จากการที่มีกลุ่มผู้เดือดร้อนออกมาร้องเรียนว่าได้รับผลกระทบจากการดําเนินการตามแผนงานทวงคืนของภาครัฐ รัฐบาลได้เล็งเห็นปัญหาดังกล่าว จึงได้บูรณาการดําเนินการตั้งคณะทํางานขึ้นหลายชุด เพื่อติดตามรวบรวมแก้ไขปัญหาดังกล่าว ประกอบด้วย
- คณะกรรมการขับเคลื่อนและปฏิรูปการบริหารราชการแผ่นดิน คณะที่ 5 (กขป 5) ซึ่งมี พลเอก ประวิตร วงษ์สุวรรณ รองนายกรัฐมนตรี เป็นประธานคณะทํางาน
- คณะอนุกรรมการติดตามและขับเคลื่อนการแก้ปัญหาของขบวนการประชาชนเพื่อสังคมที่เป็นธรรม ซึ่งมี รัฐมนตรีประจําสํานักนายกรัฐมนตรี (นายสุวพันธุ์ ตันยุวรรธนะ) เป็นประธานอนุกรรมการ
- และในระดับกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในฐานะประธานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการตัดไม้ทําลายป่าแห่งชาติได้ออกคําสั่งคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการตัดไม้ทําลายป่าแห่งชาติ เรื่อง การจัดตั้งศูนย์ติดตามและแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนของประชาชนที่ได้รับผลกระทบ โดยมีหัวหน้าผู้ตรวจกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นหัวหน้าคณะทํางาน ลงพื้นที่ติดตาม แก้ไขปัญหาพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากแผนงานการทวงคืนผืนป่าทั่วประเทศ
ซึ่งเห็นได้ว่าปัญหาที่มีการพิจารณาแก้ไขนั้นเป็นปัญหาที่ค้างสะสมมาทั้งก่อนและหลังที่จะมีคําสั่ง คณะรักษาความสงบที่ 64, 66 /2557 เป็นจํานวนมาก และภายหลังที่ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้ตั้ง ศูนย์ปฏิบัติการพิทักษ์ป่า (ศปก.พป.) ขึ้นมาเพื่อบูรณาการดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติในภาพรวมของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม แล้วนั้น แผนงานอีกอย่างหนึ่งของศูนย์ปฏิบัติการพิทักษ์ป่า คือ การรับเรื่องร้องทุกข์ของประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากแผนงานของภาครัฐ หรือปัญหาความเดือดร้อนจากกลุ่มนายทุนที่เข้าไปยึดถือครอบครองที่ดินและเกิดผลกระทบต่อประชาชน โดยศูนย์ปฏิบัติการพิทักษ์ป่าได้จัดตั้งชุดปฏิบัติการติดตามปัญหา ลงพื้นที่เพื่อพบปะประชาชนผู้เดือดร้อน และบูรณาการกับหน่วยงานทุกภาคส่วนช่วยกันแก้ไขปัญหาให้ประชาชนที่เดือดร้อนทั่วประเทศตลอดมา และกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมยังเปิดช่องทางให้ภาคประชาชนได้แจ้งร้องเรียนความเดือดร้อน หรือแจ้งเบาะแสการกระทําผิด ตาม พรบ.ป่าไม้ หรือกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ได้ที่ สายด่วน 1362 หรือร้องเรียนถึง นายอรรถพล เจริญชันษา รองอธิบดีกรมป่าไม้ ผอ.ศูนย์ปฏิบัติการพิทักษ์ป่า ได้โดยตรง
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมคํานึงถึงการอยู่ร่วมกันของประชาชนผู้อยู่อาศัยในเขตป่า โดยมุ่งหวังให้เกิดความผาสุกของชีวิตในการดํารงชีพ และเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดี บนพื้นฐานของความยั่งยืนในที่ทํากินและอาชีพโดยไม่กระทบต่อสิทธิหรือการครอบครองที่ดินที่ได้มาโดยถูกต้องตามกฎหมาย กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมได้กําหนดเป็นแผนงานหลัก ได้แก่
- โครงการจัดที่ดินชุมชนในพื้นที่ป่าทุกประเภท รูปแบบแปลงรวม (คทช)
- โครงการส่งเสริมการจัดตั้งป่าชุมชน รวมถึงสนับสนุนให้มีพระราชบัญญัติป่าชุมชน เพื่อการใช้สอยและได้ประโยชน์จากป่าภายใต้การอนุรักษ์อย่างยั่งยืน
- โครงการจัดตั้งสวนป่าประชารัฐเพื่อความสุขของคนไทยหรือป่าในเมือง
- การแก้ไข มาตรา 7 ตาม พรบ.ป่าไม้ เพื่ออํานวยความสะดวกต่อการใช้ประโยชน์จากต้นไม้ในที่ดินของประชาชน
- โครงการนําร่องการขับเคลื่อนการดําเนินการปฏิรูปและแก้ไขปัญหาเร่งด่วนด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมตามนโยบายรัฐบาลในพื้นที่จังหวัดต่าง ๆ ซึ่งได้ดําเนินการไปได้หลายจังหวัด และมีนโยบายที่จะทําให้ครอบคลุมทุกจังหวัดทั่วประเทศ
2) การจัดที่ดินทํากินให้ชุมชนภายใต้คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (คทช.) "กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดย สผ. ได้ชี้แจงว่า เป็นการจัดที่ดินทํากินในที่ดินของรัฐในรูปแบบแปลงรวมโดยไม่ให้กรรมสิทธิ์ เพื่อลดความเหลื่อมล้ํา กระจายสิทธิการถือของที่ดิน ป้องกันการซื้อขายเปลี่ยนมือ เป็นการแก้ไขปัญหาที่ดินอย่างยั่งยืน รวมทั้งประชาชนจะได้รับการส่งเสริมพัฒนาอาชีพและการตลาดในรูปแบบชุมชน สหกรณ์หรือรูปแบบอื่นที่เหมาะสม
- พื้นที่เป้าหมายการจัดที่ดินทํากินให้ชุมชนในปัจจุบันมีจํานวน 6 ประเภท ประกอบด้วย 1) ป่าสงวนแห่งชาติ 2) ป่าชายเลน 3) ที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดิน 4) ที่สาธารณประโยชน์ 5) ที่ราชพัสดุและ 6) ที่ดินสงวนในนิคมสร้างตนเอง
โดยปัจจุบันมีพื้นที่เป้าหมายจํานวนกว่า 1 ล้านไร่ ออกหนังสืออนุญาตเข้าทําประโยชน์ไปแล้วมากกว่า 400,000 ไร่ ประชาชนได้รับการจัดที่ดินประมาณ 45,000 ราย และการส่งเสริมพัฒนาอาชีพภายใต้กรอบการดําเนินงาน 6 ด้าน ประกอบด้วย 1) การพัฒนาที่ดิน 2) การพัฒนาแหล่งน้ํา 3) การจัดทําเมนูอาชีพตามความเหมาะสมในแต่ละพื้นที่ 4) การส่งเสริมการรวมกลุ่มจัดตั้งสหกรณ์ 5) การสนับสนุนเข้าถึงแหล่งเงินทุน และ 6) การจัดทําบัญชีครัวเรือน
ทั้งนี้ กรณีพื้นที่เป้าหมายป่าสงวนแห่งชาติ จะมอบหมายให้ผู้ว่าราชการจังหวัดในฐานะประธานคณะอนุกรรมการนโยบายที่ดินจังหวัด (คทช. จังหวัด) เป็นผู้ยื่นขออนุญาตเข้าทําประโยชน์หรืออยู่อาศัยในพื้นที่
สําหรับการดําเนินการพัฒนาที่ดินทํากิน การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน สาธารณูปโภค การใช้ประโยชน์ในพื้นที่ จะดําเนินการในรูปแบบของสหกรณ์หรือกลุ่มชุมชน โดยประชาชนที่ได้รับการจัดที่ดินจะสามารถร่วมกันบริหารจัดการในพื้นที่ ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องภายใต้ คทช. จังหวัด
----------------------