รัฐบาลไทย-ข่าวทำเนียบรัฐบาล-มหาวิทยาลัยเชียงใหม่จัดการประชุมสัมมนาผู้บริหารมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ประจำปี 2560 "มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 4.0"
วันจันทร์ที่ 26 มิถุนายน 2560
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่จัดการประชุมสัมมนาผู้บริหารมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ประจําปี 2560 "มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 4.0"
นพ.ธีระเกียรติ เจริญเศรษฐศิลป์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ปาฐกถาพิเศษ "การปฏิรูปและขับเคลื่อนการศึกษาไทยขานรับ Thailand 4.0ใน การจัดการประชุมสัมมนาผู้บริหารมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ประจําปี 2560
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (มช.) จัดการประชุมสัมมนาผู้บริหารมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ประจําปี 2560 เรื่อง "มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 4.0" ระหว่างวันที่ 24-25 มิถุนายน 2560 ณ โรงแรมแชงกรี-ล่า เชียงใหม่ โดย ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นพ.เกษม วัฒนชัย องคมนตรี ในฐานะนายกสภามหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เป็นประธานเปิด และ นพ.ธีระเกียรติ เจริญเศรษฐศิลป์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ปาฐกถาพิเศษ "การปฏิรูปและขับเคลื่อนการศึกษาไทยขานรับ Thailand 4.0" โดยมีอธิการบดี รองอธิการบดี คณบดี หัวหน้าสํานักวิชา หัวหน้าภาควิชา กรรมการสภามหาวิทยาลัย ตลอดจนคณะผู้บริหารมหาวิทยาลัยทุกระดับ เข้าร่วมสัมมนาจํานวน 380 คน
นพ.เกษม วัฒนชัยกล่าวในพิธีเปิดตอนหนึ่งว่า การประชุมสัมมนาผู้บริหาร มช.จะประชุมปีละครั้ง แต่ครั้งนี้เป็นครั้งแรกที่ได้รับเกียรติจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการมาปาฐกถาพิเศษ (ถึงตรงนี้ผู้เข้าร่วมประชุมยืนปรบมือให้เกียรติพร้อมกันทั้งห้องประชุม) ซึ่งโดยส่วนตัวรู้จัก นพ.ธีระเกียรติ มาก่อน ถือว่าเป็นบุคคลที่เก่ง เสียสละ เข้ามาช่วยงานบ้านเมือง ในช่วงเวลาที่เราต้องการคนเสียสละเข้ามาช่วยพัฒนาบ้านเมือง
ส่วนหัวข้อการประชุมสัมมนาครั้งนี้เกี่ยวข้องกับการพัฒนาประเทศไทย ตามนโยบายรัฐบาลThailand 4.0จึงฝากให้มองอดีตก่อนจะเดินหน้าไปสู่อนาคต เพื่อที่ มช.จะได้ set tone มหาวิทยาลัยในการช่วยบ้านเมืองในปัจจุบันและอนาคตข้างหน้าได้อย่างไรบ้าง และฝากที่ประชุมด้วยว่าเราจะมี 2 บทบาทเสมอในการประชุม คือ"บทบาทประจําตัว"ในฐานะที่เป็นผู้บริหารในตําแหน่งต่างๆ และอีกหนึ่งบทบาทคือ"บทบาทพลเมืองที่ดี"ซึ่งสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้เคยให้นิยามคําว่าพลเมืองดีไว้ว่า "เห็นอะไรที่จะทําเพื่อบ้านเมือง ก็ต้องทํา" จึงฝากให้คํานึงทั้ง 2 บทบาทในระหว่างการเข้าร่วมประชุม อย่ายึดติดกับความคิดของเราเท่านั้น ต้องฟังคนอื่นด้วย
นอกจากนี้ ขอให้ร่วมกันหารือถึง "อุดมการณ์ของ มช." ที่เน้น 3 ข้อ คือ เพื่อความอยู่ดีกินดีของประชาชน เพื่อความมั่นคง-มั่งคั่ง-ยั่งยืนของประเทศชาติ และเพื่อสันติสุขและสันติภาพของมนุษย์ และฝากที่ประชุมหารือถึงการแก้ไขปัญหาที่สําคัญ 4 ด้านของประเทศไทย คือ ปัญหาคอร์รัปชัน (Corruption) การเปลี่ยนแปลงจํานวนประชากร (Population Shift) ช่องว่างทางสังคม (Social Gaps: Education, Health, Moral Behavior, Income, etc.) และการเสริมสร้างศักยภาพการเกษตร (Empowerment of Agricultural Sector)
นพ.ธีระเกียรติเจริญเศรษฐศิลป์บรรยายตอนหนึ่งว่าการประชุมสัมมนาครั้งนี้ จัดขึ้นเพื่อให้ผู้บริหาร มช. ได้เตรียมความพร้อมให้เป็นมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 4.0 โดยเน้น 5 เรื่องที่สําคัญ คือ การปฏิรูปหลักสูตร การปรับปรุงระบบงานวิจัย การเตรียมพร้อมบัณฑิต มช. การปรับเปลี่ยนโครงสร้างการบริหารมหาวิทยาลัย และการปฏิรูประบบบริหารทรัพยากรบุคคลสู่ Thailand 4.0 แต่สิ่งสําคัญอย่างแรกที่มหาวิทยาลัยทุกแห่งต้องให้ความสําคัญก่อน คือ"ธรรมาภิบาล"
ทั้งนี้ การที่ประเทศไทยมีเป้าหมายชัดเจนต่อนโยบายThailand 4.0ซึ่งก็สอดคล้องกับประเทศอื่น ๆ ที่ได้มีนโยบายในเรื่องดิจิทัลและนวัตกรรมเช่นกัน เพียงแต่ชื่อเรียกอาจจะแตกต่างกันไป เช่น Smart Nation คําว่า 4.0 เริ่มใช้ครั้งแรกเมื่อปี ค.ศ.2011 ในงานTrade Fairที่เยอรมนี แต่ต้องเข้าใจด้วยว่าทุกสิ่งที่เป็นดิจิทัลและนวัตกรรม ไม่ได้เป็น 4.0 เสมอไป
นพ.ธีระเกียรติได้อธิบายถึงผลการประเมินPISAของไทยเมื่อเปรียบเทียบกับนานาชาติ โดยเฉพาะเวียดนาม ซึ่งผลการประเมินล่าสุดอยู่ในอันดับที่ 8 ของโลก และจากการไปเยือนเวียดนามเมื่อเร็ว ๆ นี้ ทําให้เห็นภาพชัดเจนที่เวียดนามประสบความสําเร็จด้านการศึกษา เพราะเด็กเวียดนามอยากที่จะเรียนรู้ตลอดเวลา แม้จะใช้งบประมาณลงทุนเพื่อการศึกษาน้อยกว่าไทยถึง 3 เท่า จึงเป็นเรื่องสําคัญที่เราต้องให้ความสําคัญในเรื่อง"Growth Mindset" หรือ“Learner Mindset”ซึ่งก็คือการที่เด็กนักเรียนหรือครูมีความอยากเรียนรู้อยู่ตลอดเวลา บุคคลเหล่านี้จะชอบความท้าทาย และมองว่าความผิดพลาดเป็นบทเรียน
นอกจากนี้ ฝากข้อคิดองค์ประกอบของระบบการศึกษาที่ดี8 ประการเพื่อช่วยขับเคลื่อนการศึกษาของประเทศไปสู่การเป็นประเทศชั้นนําของโลก(A World-Class Education เขียนโดย Vivien Stewart)ดังนี้
1) การมีวิสัยทัศน์และภาวะความเป็นผู้นําที่เข้มแข็ง (Vision and Leadership)คือ ผู้นําที่มีวิสัยทัศน์กว้างไกล กล้าทําให้เกิดความเปลี่ยนแปลง เช่น นายลี กวน ยู อดีตนายกรัฐมนตรีของสิงคโปร์
2) การตั้งมาตรฐานระดับสูง (Ambitious Standards)ด้วยการกําหนดมาตรฐานหรือเป้าหมายสูงในทุกเรื่อง เช่น นักเรียน ครู สถานศึกษา หลักสูตร โดยต้องมีความเชื่อมั่นว่าทุกฝ่ายสามารถทําได้
3) ความมุ่งมั่น ตั้งใจ ลดความเหลื่อมล้ําทางการศึกษา (Commitment to Equity)ต้องมีความมุ่งมั่นในการลดความเหลื่อมล้ําระหว่างโรงเรียนในต่างจังหวัดและโรงเรียนในเมืองให้ได้ หากจะเรียนรู้จากประเทศชั้นนําด้านการศึกษา เช่น สิงคโปร์ หรือ ฟินแลนด์ จะต้องไม่มองแค่ผลลัพธ์ในปัจจุบัน แต่ให้มองย้อนไปถึงประวัติศาสตร์ว่าแต่ละประเทศเริ่มปฏิรูปการศึกษาจากอะไร และทําอย่างไร เพราะการจะปฏิรูปการศึกษาได้สําเร็จอาจต้องใช้เวลามากถึง 10 ปี
4) การได้มาและการคงไว้ซึ่งครูและผู้บริหารสถานศึกษาที่มีคุณภาพ (High-Quality Teachers and Leaders)
5) ความร่วมมือในการทํางานของทุกภาคส่วนที่สอดคล้องกัน (Alignment and Coherence)การดําเนินงานของทุกภาคส่วนจะต้องมีความสอดคล้องกัน ทั้งผู้ที่รับผิดชอบเรื่องการประเมิน การจัดทําหลักสูตร และการจัดการ
6) การบริหารจัดการที่ดีและการมีความรับผิดชอบ (Management Accountability)
7) การสร้างแรงจูงใจแก่เด็กนักเรียน (Student Motivation)ซึ่งถือเป็นองค์ประกอบที่สําคัญมาก แต่เมื่อพูดถึงการปฏิรูปการศึกษา ส่วนใหญ่จะเน้นไปที่โครงสร้าง หน่วยงาน และบุคลากร
8) การมุ่งเน้นพัฒนาเพื่ออนาคตในระดับโลก (Global and Future Orientation)ประเทศที่พัฒนาแล้วมักจะมองโลกในอนาคต มองไปข้างหน้า เนื่องจากโลกมีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ดังนั้น หลักสูตรการเรียนการสอนจึงต้องเปลี่ยนไปด้วย
อีกเรื่องที่สําคัญต่อการพัฒนามหาวิทยาลัย คือ ต้องคํานึงถึงบริบทที่แตกต่างกันของมหาวิทยาลัยแต่ละแห่งดังนั้น การประเมินศาสตราจารย์จึงจะใช้แบบเดียวกันหมดไม่ได้ หรือตัวอย่างอีกประการด้านการเรียนการสอนSTEMสถานศึกษาจําเป็นที่จะต้องให้ความสําคัญกับเรื่องBasicให้ดีเสียก่อน เพราะการเรียนต้องสอนให้เด็กเริ่มต้นจากการจํา (Remember) จนกระทั่งเข้าใจ (Understand) ก่อนที่จะไปประยุกต์ใช้(Apply)
นพ.ธีระเกียรติ ได้ฝากข้อคิด"คําถามการเป็นสภามหาวิทยาลัยที่ดี (Questions for an Education Board)" ดังนี้
Right composition?
Right size?
Right compensation for CEO?
Right strategies?
Right risk plan?
Right succession plan?
Right self-evaluation?
Right governance?
สําหรับนโยบายด้านการปฏิรูปการศึกษาอีกประการที่ดําเนินการในเวลานี้ คือ เรื่องคุณภาพการศึกษาซึ่งคณะรัฐมนตรีได้เห็นชอบการปรับเปลี่ยนให้สํานักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน) หรือ สมศ. มาอยู่ในกํากับดูแลของกระทรวงศึกษาธิการ เพื่อดูแลในเรื่องคุณภาพ (Quality) ทางการศึกษา ซึ่ง สมศ. ได้เตรียมเสนอร่างแก้ไขกฎกระทรวงว่าด้วยระบบ หลักเกณฑ์ และวิธีการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ.2553 เพื่อให้คณะรัฐมนตรีได้รับทราบ และกระทรวงศึกษาธิการก็ได้เตรียมการไว้อยู่แล้ว เพียงแต่ยังไม่ได้กําหนดเวลาประเมิน เพราะต้องรอประกาศในกฎกระทรวงก่อน แต่คาดว่าจะดําเนินการได้ทันในปีงบประมาณ 2561ซึ่งแนวทางที่สําคัญในการประเมินคุณภาพภายนอกรอบ 4คือ เพื่อต้องการวัดคุณภาพการศึกษา โดยใช้ระบบประกันคุณภาพการเรียนการสอนว่าเป็นไปตามที่คาดหวังหรือไม่ส่วนการประเมินคุณภาพภายในสถานศึกษารูปแบบใหม่สถานศึกษาจะเป็นผู้กําหนดมาตรฐานที่ใช้ในการประเมินเอง ไม่มีการลงไปประเมินซ้ําซ้อนจากกระทรวงศึกษาธิการ หรือ สมศ. อีก ซึ่งโรงเรียนทุกแห่งจะต้องเขียน Self Assessment Report ไม่เกิน 2 หน้า โดยระบุไปเลยว่าโรงเรียนได้ทําตามที่รัฐบาลคาดหวังไว้หรือไม่ หรือเกิดผลสําเร็จตามบทบาทงานที่กําหนดไว้ได้อย่างไร และเมื่อสถานศึกษาประเมินตนเองแล้วก็ส่งผลการประเมินมายังคณะกรรมการที่จะลงไปตรวจสอบ โดยที่กระทรวงศึกษาธิการจะเป็นเพียงผู้สนับสนุนและกํากับติดตามเท่านั้น ซึ่งคณะกรรมการที่ลงไปตรวจสอบจะมาจาก 3 กลุ่มใหญ่ คือ 1) ผู้แทนจาก สมศ. 2) ศึกษาธิการภาค/จังหวัด 3) ผู้อํานวยการโรงเรียนที่มีความเป็นอิสระ ตัวอย่างเช่น หากไปประเมินที่นครพนม ผู้ประเมินในส่วนของผู้อํานวยการโรงเรียนอาจมาจากเชียงใหม่ เพื่อให้มีมุมมองของการบริหารจากพื้นที่อื่น ๆ
นพ.ธีระเกียรติ ได้ฝากข้อคิดการทํางานด้วยว่า ท่านอาจจะต้องเป็นทั้งผู้นํา (Leaders) และผู้บริหาร (Managers) เพราะผู้นํามักจะทําในสิ่งที่ถูกต้อง (Leaders: Do the right thing) ส่วนผู้บริหารจะทําให้ถูกต้อง (Managers: Do things right) และผู้นําควรตัดสินใจเร็ว ทําเร็ว เพราะหากผิด ยังแก้ไขได้ ส่วนเรื่องคน ต้องคิดนาน ๆ เพราะตั้งแล้วแก้ยาก หรือกล่าวโดยสรุปสั้น ๆ ว่า "เรื่องคนคิดนาน ๆ เรื่องงานคิดเร็ว ๆ"