รัฐบาลไทย-ข่าวทำเนียบรัฐบาล-กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ร่วมกับ สภาวิชาชีพวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี จัดเสวนาเรื่อง “ข้อเท็จจริงและแนวทางการป้องกันฝุ่น PM 2.5”
วันจันทร์ที่ 11 กุมภาพันธ์ 2562
กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ร่วมกับ สภาวิชาชีพวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี จัดเสวนาเรื่อง “ข้อเท็จจริงและแนวทางการป้องกันฝุ่น PM 2.5”
เสวนาเรื่องข้อเท็จจริงและแนวทางการป้องกันฝุ่น PM 2.5
กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ร่วมกับสภาวิชาชีพวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สชวท.) จัดเสวนาเรื่อง “ข้อเท็จจริงและแนวทางการป้องกันฝุ่น PM 2.5” โดยมี รศ.ดร.จักรกฤษณ์ ศิวะเดชาเทพ กรรมการสภาวิชาชีพวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เป็นผู้ดําเนินรายการ พร้อมด้วยวิทยากร 3 ท่าน ได้แก่ 1) นางเติมศิริ จงพูนผล ผอ.กองจัดการคุณภาพอากาศและเสียง สํานักสิ่งแวดล้อม กทม. 2) รศ.ดร.ศิริมา ปัญญาเมธีกุล ภาควิชาวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ 3) คุณสนธิ คชวัฒน์ กรรมการสภาวิชาชีพวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และได้รับเกียรติจาก ศ.ดร.ศุภวรรณ ตันตยานนท์นายกสภาวิชาชีพวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เป็นประธานกล่าวเปิดงาน ณ ห้องโถงชั้น 1 อาคารพระจอมเกล้า สํานักงานปลัดกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
นางเติมศิริฯ กล่าวถึงประเด็นการแก้ไขปัญหาฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM 2.5 ในกรุงเทพมหานคร ประกอบด้วย 1.เพิ่มความถี่ในการล้างถนนและการฉีดน้ําเป็นละอองฝอยในอากาศเพื่อลดฝุ่นละออง , 2.เพิ่มจุดตรวจจับและห้ามใช้รถยนต์ควันดําทุกประเภท , 3.ประสานอํานวยความสะดวกด้านการจราจรให้คล่องตัว/รณรงค์ใช้ระบบขนส่งมวลชน , 4.รณรงค์ไม่ขับ...ช่วยดับเครื่อง เพื่อลดมลพิษทางอากาศ , 5.ห้ามเผาขยะและเผาในที่โล่งทุกชนิด ,6.คุมเข้มปัญหาฝุ่นละอองจากการก่อสร้างรถไฟฟ้า , 7.ควบคุมกํากับดูแลแก้ไขปัญหาฝุ่นละอองที่เกิดการก่อสร้างอาคาร , 8.เพิ่มพื้นที่สีเขียว , 9.ควบคุมกํากับดูแลการระบายมลพิษจากโรงงานอุตสาหกรรมให้เป็นไปตามมาตรฐาน และ 10.รณรงค์ส่งเสริมและสนับสนุนการสวมหน้ากากอนามัย
รศ.ดร.ศิริมาฯ กล่าวถึงประเด็นดราม่า เรื่อง PM 2.5 ทั้ง 7 ตอน ตอนที่ 1 ความเข้าใจพื้นฐานเรื่องฝุ่น PM 2.5 ประเทศไทยมีการกําหนดเป็นมาตรฐานคุณภาพอากาศในบรรยากาศมี 8 ตัว คือ
1) ก๊าซโอโซน (O3) , 2) ก๊าซไนโตรเจนไดออกไซด์ (NO2) , 3) ก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ (CO) , 4) ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ (SO2) , 5) ตะกั่ว (Lead) , 6) ฝุ่นใหญ่ (ขนาดไม่เกิน 100 ไมครอน เรียกเป็นทางการว่า Total Suspended Particles หรือ TSP) , 7) ฝุ่นละอองเล็ก (ขนาดไม่เกิน 10 ไมครอน เรียกเป็นทางการว่า Coarse Particulate Matter, Particulate Matter 10 หรือ PM 10) และ 8) ฝุ่นละอองจิ๋ว (ขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน เรียกเป็นทางการว่า Fine Particle, Fine Particulate Matter, Particulate Matter 2.5 หรือ PM2.5) ซึ่งแต่ละตัวจะมีอันตรายหรือความเป็นพิษแบบเฉียบพลันหรือแบบเรื้อรังต่างกัน ยกตัวอย่างสารคาร์บอนมอนอกไซด์หรือ CO ที่จะอันตรายแบบปัจจุบันทันที เพราะ CO จะไปแย่งออกซิเจนในเลือด ทําให้คนขาดออกซิเจนและตายได้ตอนที่ 2 มาตรฐานที่ต่างกัน มาตรฐานของฝุ่นจิ๋ว PM 2.5 มีอยู่ 2 ลักษณะใหญ่ๆ คือ 1) มาตรฐานเฉลี่ยราย 24 ชั่วโมง ซึ่งเป็นค่าบ่งชี้อันตรายในลักษณะกึ่งเฉียบพลัน คือโดนปั๊บอันตรายปุ๊บ และกึ่งเรื้อรัง คือต้องได้รับไปนานๆจึงจะเกิดผลเสียต่อสุขภาพ กับ 2) มาตรฐานเฉลี่ยรายปี ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้อันตรายในลักษณะที่ต้องได้รับสารติดต่อกันเป็นเวลานานๆหลายสิบปีจนเกิดเป็นโรคเรื้อรัง มาตรฐานของฝุ่นจิ๋ว PM 2.5 ของแต่ละประเทศแม้จะเป็นของสารมลพิษตัวเดียวกันกลับมีค่าแตกต่างกันมาก (ดูตารางที่ 1) เช่นค่ามาตรฐานเฉลี่ย 24 ชั่วโมงของไทยคือ 50 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร แต่ของสหรัฐอเมริกาและออสเตรเลียอยู่ที่ 35 และ 25 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ตามลําดับ ในขณะที่ของอังกฤษกลับไม่ได้กําหนดค่านี้ไว้เลย ในทางตรงข้ามส่วนของอินเดียและบราซิลกําหนดค่าไว้สูงมาก คือ 60 และ 150 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตรตามลําดับตอนที่ 3 สถานการณ์ของ กทม. ต้นกําเนิดของ PM2.5 ในกรุงเทพมหานครมาจากไหน ต้นเหตุหลักๆ ของ PM 2.5 คือ 1) ไอเสียจากรถยนต์หรือจากการจราจร , 2) อากาศพิษจากปล่องโรงงานอุตสาหกรรมและโรงไฟฟ้าที่มีการเผาไหม้เชื้อเพลิงฟอสซิลโดยเฉพาะถ่านหิน หรือเชื้อเพลิงที่ไม่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และ3) การเผาในที่โล่งและในที่ไม่โล่ง ซึ่งมาได้จากทั้งในเขตกรุงเทพมหานครเองและจากพื้นที่โดยรอบหากทิศทางลมมันพัดพามาสู่เมืองตอนที่ 4 รู้ให้ไว ไหวให้ทัน เพื่อจะได้แก้ปัญหาได้ทันท่วงทีตอนที่ 5 ข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะตอนที่ 6 PM 2.5 กับ AQI เป็นเรื่องที่น่าแปลกใจที่ประเทศไทยมีการวัดค่า PM2.5 ในบรรยากาศแต่กลับไม่มีการคํานวณออกมาเป็น AQI ของ PM2.5 บางคนที่เป็นห่วงสุขภาพของคนไทยบวกกับความอยากรู้ จึงได้เอาค่าที่หน่วยงานราชการไทยวัดได้นี่แหละเอาไปใส่สมการของอเมริกาแล้วได้ค่า AQI ออกมาที่อาจบอกว่าอันตราย ซึ่งก็เป็นเหตุให้เกิดการดราม่าตามมาอย่างที่เคยเกิดขึ้นมาแล้วเมื่อต้นปี 2561 ทางที่ดีเราคิดว่ากรมควบคุมมลพิษ (คพ.) ควรคํานวณ AQI ของ PM2.5 ของไทยและประกาศออกมาเป็นทางการของเราเอง ซึ่งจะลดปัญหาความไม่เข้าใจและลดดราม่าลงได้บ้างตามควร และตอนที่ 7 จะฉีดโปรยน้ําไปทําไม เพราะอนุภาคฝุ่นขนาดเล็กที่ลอยตัวในอากาศ เมื่อพ่นน้ําเป็นละอองน้ําจํานวนมากเข้าใส่ อนุภาคฝุ่นจะถูกดักจับได้ง่ายด้วยกลไกฟิสิกส์หลายอย่าง ซึ่งเป็นหลักการบําบัดมลพิษอากาศแบบเปียกที่ใช้ในกระบวนการอุตสาหกรรม แต่ด้วยที่บรรยากาศเป็นระบบปิด สถานกาณ์จะต่างกันมาก เพราะว่าปริมาตรของบรรยากาศที่มหาศาลและการฟุ้งแพร่กระจายของฝุ่นจากที่หนึ่งไปยังอีกที่หนึ่งมีอยู่ต่อเนื่องตลอดเวลา จึงสะท้อนให้เห็นว่า การฉีดพ่นน้ําเป็นวิธีที่ไม่มีประสิทธิผลในการช่วยลดฝุ่นในเมืองแต่อย่างใด
คุณสนธิฯ กล่าวถึงสาเหตุของมลพิษทางอากาศ PM 2.5 ประกอบด้วย 1.ในสภาพอากาศนิ่งอุณหภูมิค่อนข้างต่ํา (Winter Smog) ในช่วงเช้ามีหมอกและละอองน้ําปกคลุมด้านบนค่อนข้างมาก , 2.ประกอบกับ กทม. อยู่ในพื้นที่แอ่งกระทะมีปริมาณรถยนต์จํานวนมากและการจราจรค่อนข้างติดขัดทําให้ควันรถยนต์หรือฝุ่นละอองขนาด 2.5 ไมครอน ซึ่งเกิดจากการเผาไหม้ต่างๆ ผสมกับหมอกกลายเป็นหมอกควัน (Smog + For = Smog) มีจํานวนมาก และ 3.ฝุ่นขนาดเล็กที่ออกมาจากท่อไอเสียหรือการเผาไหม้มีความร้อนจึงลอยขึ้นมา แต่ไม่สามารถเจือจางสู่บรรยากาศได้ เพราะถูกไอน้ําและหมอกกั้นไว้ด้านบน เปรียบเสมือนฝาวีครอบอาหารร้อนๆ ทําให้ควันพิษลอยออกด้านข้าง ส่งผลกระทบต่อสุภาพของประชาชนเดินถนน เรียกว่า สภาวะ Stable Conditions หรือหากรุนแรงจะเกิดภาวะ Inversion
ดังนั้น หลักการบริหารจัดการจึงควรประกอบด้วย 1.จัดทํา Action Plans ในการรองรับ เพื่อตอบโต้กรณีฉุกเฉินทางมลพิษทางอากาศในช่วง Winter Smog ให้ชัดเจน , 2.มีศูนย์บัญชาการตอบโต้โดยให้ผู้ว่าการจังหวัดเป็นผู้บริหารจัดการและหน่วยงานต่างๆร่วมสนับสนุน และ 3.ให้ภาคประชาชนและนักชาการเข้าไปมีส่วนร่วมสนับสนุนการดําเนินการทั้งทางตรงและทางอ้อม