pythainlp/thai_wikipedia_clean_20230101 huggingface dataset:
ชาวพอลินีเซียเข้ามาตั้งถิ่นฐานในช่วงสหัสวรรษที่ 1 และมีความสัมพันธ์กับเกาะโดยรอบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับอูเวอา ในช่วงศตวรรษที่ 13 หรือ 14 ตองงาพิชิตนีอูอาโฟโออู และแต่งตั้งผู้นำจำนวนมาก ซึ่งรวมถึงตระกูลโฟโตฟีลีและตระกูลฟูซีตูอา ด้วยเกาะแห่งนี้ตั้งอยู่โดดเดี่ยวและยากแก่การเข้าถึง จึงทำให้สภาพโดยรวมเป็นอิสระจากตองงาจนกระทั่งศตวรรษที่ 20 และเกิดภาษาและวัฒนธรรมของตนเอง ในช่วงศตวรรษที่ 19 มิชชันนารีโปรเตสแตนท์และคาทอลิกมีส่วนสำคัญในการเผยแพร่คริสต์ศาสนาบนเกาะ และประสบความสำเร็จในการเปลี่ยนศาสนาประชาชนบนเกาะ เกาะแห่งนี้เป็นส่วนหนึ่งของราชอาณาจักรตองงาตั้งแตปี 1875 และเป็นส่วนหนึ่งของตองงาในอารักขาของบริติชตั้งแต่ปี 1900–70 ในปี 1946 เกิดการปะทุของภูเขาไฟ ส่งผลให้รัฐบาลตองงาตัดสินใจอพยพประชาชนออกจากเกาะ โดยประชาชนสามารถกลับมาได้อีกครั้งในปี 1958 และมีบางส่วนตัดสินใจอยู่บนเกาะเออัวต่อไป นับตั้งแต่ทศวรรษ 1990 ประชากรบนเกาะมีจำนวนลดลงอย่างชัดเจน โดยในปี 2011 มีประชากร 523 คน ขณะที่ปี 2016 เหลือเพียง 493 คนเท่านั้น
สภาพดินภูเขาไฟที่อุดมสมบูรณ์บนเกาะทำให้เหมาะแก่การทำเกษตรกรรม โดยมีการเพาะปลูกพืชหลายชนิด เช่น มะพร้าว มัน เผือก สาเกและไม้ผลอื่น โดยนีอูอาโฟโออูเป็นแหล่งส่งออกมะพร้าวและเนื้อมะพร้าวแห่งที่สำคัญและเป็นกิจกรรมทางเศรษฐกิจหลักของเกาะที่มีพื้นฐานจากเกษตรกรรมแบบยังชีพ ด้วยตำแหน่งที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ที่โดดเดี่ยวทำให้มีพันธุ์สัตว์จำนวนไม่มากนัก ประกอบด้วย นกหลายชนิด ซึ่งในจำนวนนี้มีสิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่นได้แก่ นกมาเลา นอกจากนี้ยังมีสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมและสัตว์เลื้อยคลายอาศัยอยู่บนเกาะแห่งนี้อีกด้วย ส่วนบริเวณรอบเกาะมีปลาอยู่เป็นจำนวนมาก ส่วนหมูเป็นสัตว์ที่ประชากรบนเกาะนิยมเลี้ยง
นีอูอาโฟโออูมีความหมายว่า "มะพร้าวสดหลายลูก" ในอดีตนักเดินเรือหลายคนได้เดินเข้ามาถึงเกาะแห่งนี้ พร้อมทั้งตั้งชื่อให้ โดยยาโกบ เลอ แมเรอ และวิลเลิม สเคาเติน นักสำรวจชาวดัตช์ตั้งชื่อเกาะแห่งนี้ในปี 1616 ว่า เกาะความหวังดี (Eylant van Goede Hoop) ต่อมาในปี 1772 นักสำรวจชาวฝรั่งเศสที่เดินเรือมาถึง เรียกเกาะนี้ว่าเกาะรุ่งสาง (Island of the daybreak) จากนั้นในปี 1791 นักเดินเรือชาวอังกฤษได้บันทึกชื่อเกาะแห่งนี้ว่าเกาะโพรเบย์ (Probey Island) และระบุชื่อของเกาะด้วยการถอดเสียงจากภาษาท้องถิ่นว่า Onooafow
นีอูอาโฟโออูเคยมีฉายาว่า "เกาะกระป๋องดีบุก" เนื่องจากช่วงปลายศตวรรษที่ 19 นีอูอาโฟโออูไม่มีท่าเรือหรือชายหาดให้เทียบท่าได้ ประกอบกับอยู่ในบริเวณร่องลึกตองงา ส่งผลให้เรือไม่สามารถทอดสมอได้ ทำให้เมื่อประชากรบนเกาะและประชากรภายนอกต้องการติดต่อกัน จำเป็นต้องนำจดหมายใส่ในกระป๋องแล้วใช้วิธีการว่ายน้ำไปกลับระหว่างเรือและชายฝั่งเพื่อรับส่งจดหมาย ต่อมาเปลี่ยนจากการว่ายน้ำเป็นใช้เรือแคนูแทน ซึ่งการรับส่งจดหมายในลักษณะนี้สิ้นสุดลงในปี 1983 เมื่อมีการก่อสร้างสนามบินขึ้นบนเกาะ
เกาะนีอูอาโฟโออูตั้งอยู่ในภูมิภาคพอลินีเซียในมหาสมุทรแปซิฟิก เกาะแห่งนี้อาจก่อตัวขึ้นเมื่อ 1 ล้านปีที่แล้ว โดยเป็นหนึ่งในเกาะที่ตั้งอยู่ทางตอนเหนือสุดของหมู่เกาะตองงา เกาะที่ใกล้ที่สุดได้แก่นีอูอาโตปูตาปูและตาฟาฮี ซึ่งอยู่ห่างออกไปทางตะวันออก 210 กิโลเมตร ขณะที่เกาะวาลิสอยู่ห่างไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือเป็นระยะทาง 270 กิโลเมตร ส่วนเกาะโรตูมาที่ถูกยึดครองโดยชาวนีอูอาโฟโออูในศตวรรษที่ 17 อยู่ห่างไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือเป็นระยะทาง 910 กิโลเมตร เขตแดนระหว่างประเทศฝรั่งเศสและตองงาอยู่ระหว่างเกาะนีอูอาโฟโออูและวาลิสและฟูตูนา
เกาะแห่งนี้ต่างจากเกาะแห่งอื่นของหมู่เกาะตองงา เนื่องจากหมู่เกาะอื่นตั้งอยู่ตามแนวหมู่เกาะภูเขาไฟรูปโค้งตองงา ขณะที่นีอูอาโฟโออูตั้งอยู่บนแอ่งเลา ซึ่งอยู่บนแผ่นธรณี (microplate) ที่ต่างกัน
นีอูอาโฟโออูเป็นเกาะภูเขาไฟ มีความยาวจากเส้นผ่านศูนย์กลาง 8 กิโลเมตร ใจกลางของเกาะประกอบด้วยปล่องภูเขาไฟที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 4 กิโลเมตร ซึ่งมีการยุบตัวลงเป็นแคลดีรา บริเวณปล่องภูเขาไฟมีทะเลสาบ 2 แห่ง ได้แก่ ไวลาฮี ("ทะเลสาบใหญ่" ในภาษานีอูอาโฟโออู) ซึ่งมีความลึก 120 เมตร ครอบคลุมพื้นที่ขนาด 13 ตารางกิโลเมตร และไวซิอี ("ทะเลสาบเล็ก") บางครั้งเรียกว่าไวมาตาอะโฮ นอกจากนี้ยังพบเกาะเล็กอีกจำนวนหนึ่งภายในเขตทะเลสาบหลัก และหากนับจำนวนทะเลสาบรวมถึงทะเลสาบขนาดเล็กจะมีจำนวนเท่ากับ 10 แห่ง จุดสูงสุดของเกาะคือปีอูโอฟาฮีฟาที่มีระดับความสูง 213 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล ซึ่งตั้งอยู่ทางตอนเหนือของแคลดีรา ทางตะวันตกและใต้ของเกาะพบลาวาไหลหลากที่เกิดมาจากการปะทุของภูเขาไฟในอดีต
กระบวนการภูเขาไฟ.
ภูเขาไฟยังมีพลังอยู่และปะทุหลายครั้ง โดยนับตั้งแต่ศตวรรษที่ 19 เป็นต้นมาเกิดการปะทุที่ได้รับการบันทึกไว้มากกว่า 10 ครั้ง ซึ่งการปะทุดังกล่าวแทบทั้งหมดล้วนสร้างผลกระทบโดยตรงต่อการดำรงชีวิตของผู้คน ทำลายวัฒนธรรมและหมู่บ้าน และการปะทุครั้งใหญ่ในปี 1946 มีผลทำให้ประชาชนต้องอพยพออกจากเกาะทุกคน
นีอูอาโฟโออูมีลักษณะภูมิอากาศร้อนชื้นหรือที่เรียกว่าภูมิอากาศแบบเส้นศูนย์สูตร โดยมีอุณหภูมิเฉลี่ยเท่ากับ 26.5 ° C และอาจแตกต่างได้ในแต่ละปี เกาะแห่งนี้มีฤดูกาลทั้งสิ้น 2 ฤดู ได้แก่ ฤดูฝนที่มีระยะเวลายาวนานตั้งแต่เดือนพฤศจิกายนถึงเมษายน และฤดูแล้งสั้น ๆ ระหว่างเดือนมิถุนายนถึงกันยายน ในช่วงฤดูฝนเป็นช่วงที่เกาะต้องเผชิญกับพายุฝนฟ้าคะนองและพายุหมุนเขตร้อน ซึ่งสร้างความเสียหายต่อสาธารณูปโภคและที่อยู่อาศัยในพื้นที่
นีอูอาโฟโออูไม่มีลากูน จึงไม่มีจุดทอดสมอเรือที่เหมาะสม นอกจากนี้บริเวณชายฝั่งมีลักษณะเป็นหน้าผา ส่งผลให้พื้นที่ขึ้นฝั่งมีน้อย และการเข้าถึงทางเรือทำได้ยากลำบากมาก ดังนั้นผู้คนและสินค้าจะต้องย้ายลงเรือขนาดเล็กก่อนขึ้นฝั่ง ทว่าปฏิบัติการเช่นนี้ยังคงมีอันตรายจากคลื่นที่มีกำลังแรง ท่าเรือที่มีอยู่เพียงแห่งเดียวของเกาะอยู่บริเวณอดีตเส้นทางลาวาไหลหลากที่ฟูตู ทางตะวันตกเกาะเกาะ ในทศวรรษ 2000 มีการก่อสร้างท่าเรือ แต่ได้รับความเสียหายจากคลื่นในปี 2014 ส่งผลให้มาตรฐานความปลอดภัยของท่าเรือต่ำกว่ามาตรฐาน
พระแม่คงคา
ในศาสนาฮินดูนั้น แม่น้ำคงคาถือว่ามีความศักดิ์สิทธิ์ และมีรูปเป็นเทวีพระนามว่า พระแม่คงคา (สันสกฤต: Gaṅgā) พระนางได้รับการเคารพบูชาในศาสนาฮินดู ที่ซึ่งมีความเชื่อว่าการลงอาบน้ำในแม่น้ำคงคาจะเป็นการคลายบาปและช่วยหนุนไปสู่โมกษะ และเชื่อกันว่าน้ำในแม่น้ำคงคานั้นบริสุทธิ์มาก ผู้แสวงบุญที่เดินทางมานิยมนำเถ้าอัฐิของญาติผู้ล่วงลับมาลอยในแม่น้ำ เชื่อกันว่าจะช่วยนำพาดวงวิญญาณ ไปสู่โมกษะ เรื่องราวของพระนางพบได้ทั้งในฤคเวทและปุราณะต่าง ๆ
ศาสนสถานสำคัญของฮินดูหลายแห่งตั้งอยู่ริมแม่น้ำคงคา ตั้งแต่ที่ คงโคตริ, หฤทวาร, ปรยาคราช, พาราณสี และกาลีฆัตในกัลกัตตา นอกจากการเคารพบูชาในศาสนาฮินดูแล้ว ในประเทศไทยยังมีเทศกาลลอยกระทงที่ซึ่งมีการลอยกระทงบนทางน้ำไหลเพื่อระลึกถึงพระพุทธคุณและพระแม่คงคา เพื่อเป็นการสร้างบุญและล้างความชั่วร้ายตามความเชื่อว่าให้ลอยไปกับสายน้ำ
ในรูปเคารพพระแม่คงคาเป็นสตรีท่าทางใจดีมีผิวพระวรกายอ่อน ประทับบนจระเข้ ในพระหัตถ์ทรงดอกบัวในหัตถ์หนึ่ง และพิณอินเดียในอีกหัตถ์หนึ่ง หากเป็นรูปสี่พระหัตถ์อาจทรงหม้อกลัศ หรือหม้อใส่น้ำอมฤต, ประคำ, ดอกบัว, ศิวลึงค์, ตรีศูล หรือทรงวรทมุทราหรือมุทราอื่นขึ้นอยู่กับศิลปะ
ในศิลปะของเบงกอล มักแสดงพระองค์ทรงสังข์, จักร, ดอกบัว และทรงอภัยมุทรา พร้อมมั้งเทน้ำมนตร์จากหม้อกลัศ
พระวาหนะ.
ใน พรหมไววรรตปุราณะ พระแม่คงคานิยมสร้างรูปเคียงกับพระวาหนะ (พาหนะ) ของพระองค์คือมกร หรือสิ่งมีชีวิตคล้ายมังกรในศาสนาฮินดู ลักษณะการใช้มกรเปนพระวาหนะนี้ได้รับการตีความอย่างหลากหลาย บ้างว่าเป็นตัวแทนของความฉลาดเฉลียว การเอาชนะความดุร้าย เป็นต้น
ในคติความเชื่อต่างๆ.
พระแม่คงคาทรงเป็นที่นิยมได้รับการบูชาอย่างมากในประเทศเนปาล โดยทรงได้รับการบูชาควบคู่กับพระแม่ยมุนา เทวรูปที่มีชื่อเสียงของพระนางคือองค์ที่ประดิษฐาน ณ จตุรัสพระราชวังปาฏัน และโคปาวเนศวร มหาเทพ มณเฑียร ในนครกาฐมาณฑุ
ในประเทศศรีลังกา, ทรงได้รับการบูชาร่วมกับเทวดาในศาสนาฮินดูองค์อื่นๆในฐานะผู้รักษาพระพุทธศาสนา เทวรูปที่มีชื่อเสียงของพระนางคือ อุโบสถ วัดกัลณียา
ในศาสนาฮินดูแบบบาหลี, พระนางได้รับการบูชาร่วมกับพระแม่ดานู. นอกจากนี้ยังเป็นที่รู้จักในฐานะมารดาของภีษมะในมหาภารตะ มีโบสถ์พราหมณ์หลายแห่งที่สร้างอุทิศถวายพระนาง เช่น ตีรถะ คงคา, ปุระตามัน มัมบู แสนกัล , กวนอู ปุระตามัน คันถสาหรี
ทะเลสาบคังคาตลโอ ในประเทศมอริเชียสเป็นโบสถ์พราหมณ์อีกแห่งที่อุทิศถวายพระนางและได้มีการอัญเชิญน้ำจากแม่น้ำคงคามาผสมในทะเลสาบ และได้ทำพิธีเทวาภิเษกและเปลี่ยนชื่อเป็น ทะเลสาบคังคาตลโอ
พระแม่คงคาได้รับการบูชาร่วมกับ พระอิศวร, พระภูมิเทวี, พระอาทิตย์ และ พระจันทร์ ในพระราชพิธีตรียัมพวาย ตรีปวายและแห่นางดานของศาสนาฮินดูในประเทศไทย โดยทั่วไปพระนางได้รับการสักการะบูชาร่วมกับพระแม่ธรณีของพุทธศาสนานิกายเถรวาทและแม่พระโพสพของศาสนาผี. สระศักดิ์สิทธิ์ทั้งสี่ของจังหวัดสุพรรณบุรีเป็นตัวแทนของน้ำศักดิ์สิทธิ์ของพระนางที่ใช้พิธีกรรมต่างๆของไทย
ในประเทศกัมพูชาพระนางเป็นที่รู้จักและได้รับการบูชาตั้งแต่ในสมัยจักรวรรดิเขมร โดยเทวรูปที่มีชื่อเสียงของพระนาง คือ เทวรูป "พระอุมาคงคาปติศวร" (:),ในฐานะชายาของพระศิวะร่วมกับพระปารวตี ที่สำคัญเช่นปราสาทบากอง, และหน้าบันของปราสาทธมมานนท์ เป็นต้น
ฮาอะไป
ฮาอะไป  เป็นเกาะและเขตในการปกครองของราชอาณาจักรตองงา อยู่ทางตอนกลางของประเทศ ซึ่งมีโตงาตาปูอยู่ตอนใต้และมีวาวาอูอยู่ทางเหนือ มีเกาะอยู่เพียง 17 เกาะทางตอนเหนือเท่านั้นที่มีประชากรอาศัยอยู่ และเกาะใหญ่ของเขตนี้ก็ตั้งอยู่ในเขตตะวันออก คือเกาะลิฟูกา เกาะฟัว ซึ่งมีประชากรรวมกัน 4249 คน ส่วนเกาะนูกูนาโมและเกาะฮาอาโน มีประชากรกว่า 728 คน ส่วน 2 เกาะทางตะวันตกที่สำคัญคือ เกาะโตฟัวและเกาะเกา
อาณาจักรโคกูรยอ
จักรรรดิโคกูรยอ (, : ; 37 ก่อนคริสตกาล - ค.ศ. 668) เป็นจักรวรรดิเกาหลีโบราณที่พระเจ้าทงมย็องซ็องทรงสถาปนาขึ้น ปัจจุบันดินแดนส่วนใหญ่อยู่ในประเทศเกาหลีเหนือและคาบสมุทรเหลียวตงของประเทศจีน
ราชวงศ์นี้มีอาณาเขตตั้งแต่เกาหลีเหนือปัจจุบันแมนจูเรียถึงรัสเซียบางส่วนเป็นราชวงศ์แรก ที่ถูกบันทึกหลักฐานราชวงศ์นี้มีพระจักรพรรดิที่เป็นมหาราชพระองค์แรกของเกาหลีคือพระเจ้าควังแกโทมหาราช รัชกาลที่ 19 ของราชวงศ์ ผู้ทรงพระปรีชาสามารถทั้งเรื่องรบและการปกครอง ทรงขยายพระราชอาณาเขตออกไปอย่างกว้างขวางต่อมาจักรวรรดินี้เริ่มมีปัญหารบรากับอาณาจักรแพ็กเจและอาณาจักรชิลลา ในสมัยราชวงศ์ถัง (618-907) ในขณะนั้นตรงกับรัชสมัยจักรพรรดิถังเกาจง (หลี่จื้อ) จักรพรรดิองค์ที่ 3 ประมาณปี ค.ศ. 660 ต่อมาสมัยรัชกาลที่ 28 ของราชวงศ์ก็ถูกกองทัพพันธมิตรชิลลา-ถัง ตีแตกและรวบรวมเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรทำให้โคกูรยอที่ปกครองมายาวนานกว่า 605 ปีก็สิ้นสุดลง
เมืองหลวงและสุสานหลวง.
เมืองหลวงและสุสานของโคกูรยอโบราณ (จีนตัวย่อ: 高句丽王城、王陵及贵族墓葬) คือแหล่งมรดกโลกที่ประกอบด้วยแหล่งโบราณคดีในเมือง 3 เมือง ได้แก่ เมืองอู๋หนิ่ว ในมณฑลเหลียวหนิง เมืองกั๋วเน่ย (กุงแนซง - ตามภาษาเกาหลี) และหวันตู (ฮวันโด - ตามภาษาเกาหลี) ในมณฑลจี๋หลิน และสุสานอีก 40 แห่ง ซึ่งเป็นของราชวงศ์ 14 แห่ง และขุนนาง 26 แห่ง ทั้งหมดแสดงถึงร่องรอยวัฒนธรรมโกคูรยอซึ่งได้มีอำนาจเหนือบางส่วนของภาคตะวัน ออกเฉียงเหนือของจีนและคาบสมุทรเกาหลีในช่วง 277 ปีก่อน ค.ศ. จนถึง ปี ค.ศ. ที่ 668
แหล่งโบราณคดีในเมืองอู๋หนิ่วได้ทำการขุดค้นไปเพียงเล็กน้อย ส่วนเมืองกั๋วเน่ย ซึ่งตั้งอยู่ในเมืองจี๋หนิงในปัจจุบันนั้นได้ทำหน้าที่เป็นเมืองหลวงรอง หลังจากเมืองหลวงของโคกูรยอได้ย้ายไปตั้งที่กรุงเปียงยาง และสำหรับเมืองหวันตู หนึ่งในเมืองหลวงของโคกูรยอนั้น ได้มีร่องรอยของพระราชวังและสุสานจำนวนกว่า 37 แห่ง
สมัยจักรพรรดิฮั่นยฺเหวียน ปีที่ 2 แห่งรัชกาลเจี้ยนเจา (ราว 37 ปี ก่อนคริสตกาล) แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันตก (202 ก่อนคริสตกาล - ค.ศ. 25) บรรพบุรุษชาวเกาหลีได้แผ้วถางสร้างเมืองขึ้นที่บริเวณอำเภอเกาโกวหลี (ปัจจุบันคือ อ.ซินปิน ในมณฑลเหลียวหนิงของจีน) หลังจากนั้นก็สถาปนาเมืองหลวงและขยายอำนาจจนมีอาณาเขตกว้างขวางไปทั่ว ตามที่รู้จักกันในชื่อ ‘โคกูรยอ’
ยุคที่รุ่งเรืองที่สุดของโคกูรยอหรือเกาโกวหลี ช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 5 ได้แผ่อำนาจครอบคลุมภาคตะวันออกของมณฑลจี๋หลิน ตะวันออกเฉียงเหนือของมณฑลเหลียวหนิง จนถึงดินแดนทางตอนเหนือของคาบสมุทรเกาหลีในปัจจุบัน โคกูรยอมีพระจักรพรรดิย์ดิปกครองรวมทั้งสิ้น 28 รัชกาล* ระยะเวลาอันรุ่งเรืองจนถึงยุคเสื่อมอยู่ในช่วงเดียวกับราชวงศ์ฮั่นตะวันตกจนถึงราชวงศ์ถัง (ค.ศ. 618-907) ของจีน รวมระยะเวลาราว 705 ปี
เมืองเก่าแห่งโคกูรยอตั้งอยู่บนเขาอู๋หนี่ว์ซัน (五女山) ที่คาบเกี่ยวระหว่างพื้นที่อำเภอซินปิน (新宾县) และอำเภอปกครองตนเองของชนชาติแมนจู หวนเหริน (桓仁县) ในมณฑลเหลียวหนิง มาจนถึงเมืองจี๋อัน (集安市) ในมณฑลจี๋หลิน เป็นอาณาบริเวณของเมืองเก่าอู๋หนี่ว์ซันซันเฉิง เมืองเก่ากั๋วเน่ยเฉิง เมืองเก่าหวันตูซันเฉิง โบราณสถานสุสานหลวง 14 หลุม และสุสานคนในตระกูลสูงศักดิ์ 26 หลุม รวมถึงหลุมศพแม่ทัพและศิลาจารึกโบราณของพระเจ้าควังแกโท (好太王)
เมืองหลวงและสุสานของโคกูรยอโบราณได้ลงทะเบียนเป็นมรดกโลกในการประชุมคณะกรรมการมรดกโลกสมัยสามัญครั้งที่ 28 เมื่อปี พ.ศ. 2547 ที่เมืองซูโจว ประเทศจีน
การดำรงอยู่
การดำรงอยู่ หรือ การมีอยู่  หมายถึง การที่สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีอยู่ หรือดำรงอยู่ ไม่ว่าภายในหรือนอกเหนือเวลาและสถานที่ก็ตาม
กลุ่มประเทศนอร์ดิก
ซ้าบ 105
ซ้าบ 105  ซ้าบ 105 เป็นเครื่องบินรบเอนกประสงค์ กองทัพสวีเดนกำหนดสัญลักษณ์เป็น เอสเค 60 บินเป็นครั้งแรกในวันที่ 29 มิถุนายน ค.ศ. 1963 และได้สร้างขึ้นมาอีกหลายรุ่น
รายละเอียด ซ้าบ 105.
โทมัส เพน
โทมัส เพน (; ชื่อเกิด โทมัส เพน ; – 8 มิถุนายน ค.ศ. 1809) เป็นนักเคลื่อนไหวทางการเมือง นักปรัชญา นักทฤษฎีทางการเมือง และนักปฏิวัติชาวอเมริกันเกิดที่ประเทศอังกฤษ เขาประพันธ์"สามัญสำนึก" (ค.ศ. 1776) "วิกฤตการณ์อเมริกา" (ค.ศ. 1776–1783) ซึ่งเป็นจุลสารที่ทรงอิทธิพลที่สุดสองแผ่นในช่วงเริ่มต้นของการปฏิวัติอเมริกาและช่วยจุดประกายให้ผู้รักชาติ ใน พ.ศ. 1776 เพื่อประกาศอิสรภาพจากบริเตนใหญ่ ความคิดของเขาสะท้อนถึงความคิดสิทธิมนุษยชนข้ามชาติในยุคเรืองปัญญา
นิติเวช
นิวัตร กองเพียร
เวอร์จิล
ปูบลิอุส แวร์กิลิอุส มาโร  หรือ เวอร์จิล (; 15 ตุลาคม 70 ปีก่อนคริสต์ศักราช - 21 กันยายน 19 ปีก่อนคริสต์ศักราช) เป็นกวีชาวโรมโบราณ บทกวีที่เขาแต่งจะเป็นเรื่องเกี่ยวกับพระเจ้าและนิยายปรัมปรา งานเขียนที่มีชื่อเสียงของเขาได้แก่ "เอ็กคล็อกส์" ('), "จอร์จิกส์" (') และมหากาพย์ "อีนีอิด" ("")
ฮัล อแจท
ฮัล อแจท  เป็นเครื่องบินที่ได้รับการพัฒนามาจากเครื่องบินเจ๊ตขับไล่น้ำหนักเบาแบบฮ็อคเกอร์ ซิดเดลี่ย์ ฟอลแลนด์ ของสหราชอาณาจักร โดยมีสมรรถนะสูงขึ้น มีการพัฒนาอุปกรณ์สื่อสาร-เดินอากาศที่สมบูรณ์ขึ้น และมีประสิทธิภาพในการรบดีขึ้น เครื่องต้นแบบ อแจทบินเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 6 มีนาคม ค.ศ. 1975
ลัทธิฟาสซิสต์
ลัทธิฟาสซิสต์  เป็นลัทธิชาติ-อำนาจนิยมมูลวิวัติรูปแบบหนึ่ง ซึ่งมีความโดดเด่นในทวีปยุโรปช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 ขบวนการฟาสซิสต์รุ่นแรก ๆ กำเนิดขึ้นในประเทศอิตาลีราวสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง โดยได้รับอิทธิพลจากสหการนิยมชาติ (national syndicalism) การรวมจุดยืนฝ่ายขวาโดยทั่วไปเข้ากับการเมืองฝ่ายซ้ายบางส่วน ซึ่งตรงข้ามกับคอมมิวนิสต์ สังคมนิยม เสรีประชาธิปไตย และอนุรักษนิยมดั้งเดิม แม้ว่าโดยปกติลัทธิฟาสซิสต์จะถูกจัดเป็น "ขวาจัด" ตามการแบ่งพิสัยมโนคติทางการเมืองแบบซ้าย–ขวา (political spectrum) ดั้งเดิม พวกฟาสซิสต์เองและนักวิจารณ์บางส่วนแย้งว่าคำอธิบายนี้ไม่เพียงพอ
นักฟาสซิสต์มุ่งรวมชาติของพวกตนผ่านรัฐเผด็จการเบ็ดเสร็จที่สนับสนุนการระดมชุมชนชาติอย่างกว้างขวาง และมีลักษณะเด่นโดยมีพรรคแนวหน้า (vanguard party) ซึ่งริเริ่มขบวนการการเมืองปฏิวัติโดยมุ่งหมายเพื่อจัดระเบียบชาติใหม่ตามหลักการของอุดมการณ์ลัทธิฟาสซิสต์ ขบวนการฟาสซิสต์ทั้งหลายมีลักษณะร่วมบางอย่าง รวมทั้งความเคารพรัฐ การอุทิศให้แก่ผู้นำที่เข้มแข็ง และการเน้นความคลั่งชาติ (ultranationalism) และแสนยนิยม ลัทธิฟาสซิสต์มองการเมือง ความรุนแรง สงครามและจักรวรรดินิยมว่าเป็นวิธีการบรรลุการฟื้นพลังของชาติ และยืนยันว่าชาติที่เข้มแข็งกว่ามีสิทธิที่จะขยายอาณาเขตโดยเข้าแทนที่ชาติที่อ่อนแอกว่า
อุดมการณ์ลัทธิฟาสซิสต์อ้างความสำคัญสูงสุดของรัฐอย่างต่อเนื่อง ผู้นำอย่างเบนิโต มุสโสลินีในอิตาลี และอดอล์ฟ ฮิตเลอร์ในเยอรมนี รวมรัฐและอ้างอำนาจที่แย้งไม่ได้ ลัทธิฟาสซิสต์ยืมทฤษฎีและศัพท์จากสังคมนิยม แต่แทนที่การมุ่งไปยังความขัดแย้งทางชนชั้นของสังคมนิยมด้วยการมุ่งไปยังความขัดแย้งระหว่างชาติและเชื้อชาติ
ลัทธิฟาสซิสต์สนับสนุนระบบเศรษฐกิจแบบผสม โดยมีเป้าหมายหลักเพื่อบรรลุการพึ่งตนเองทางเศรษฐกิจเพื่อให้ชาติมีเอกราชผ่านนโยบายเศรษฐกิจแบบคุ้มครองและมีการแทรกแซงจากรัฐ
หลังสงครามโลกครั้งที่สอง มีพรรคการเมืองน้อยพรรคที่อธิบายตนเองอย่างเปิดเผยว่าเป็นฟาสซิสต์ และคู่แข่งทางการเมืองมักใช้คำนี้เป็นคำหยาบ บางครั้งคำว่าลัทธิฟาสซิสต์ใหม่หรือหลังลัทธิฟาสซิสต์ใช้อย่างเป็นทางการเพื่ออธิบายพรรคการเมืองขวาจัดที่มีอุดมการณ์คล้ายคลึงหรือมีรากมาจากขบวนการฟาสซิสต์ในคริสต์ศตวรรษที่ 20
ในอิตาลีเรียกการปกครองแบบนี้ว่า "ฟาซิโอ" เป็นภาษาละติน แปลว่า สหภาพ หรือ สมาชิก ทั้งยังแปลได้อีกว่าเป็นแขนงไม้ที่พันรอบขวาน (มีมาตั้งแต่สมัยโรมัน โดยเรียกว่า ฟาสเซส (fasces) ถือโดยลิคเตอร์ (lictor) ซึ่งเป็นกลุ่มคนที่มีหน้าที่ในการดูแลความสงบเรียบร้อย)
ลัทธิฟาสซิสต์เป็นชื่อของอาณาจักรโรมันสมัยก่อน มันคือไม้เมื่อไม้มีอยู่แท่งเดียวก็จะหักได้ง่าย แต่เมื่อนำไม้มารวมกันนั้นจะหักได้ยากมาก เหมือนกับเมื่อชาติมีประชาชนมารวมกันก็จะทำให้ชาติแข็งแกร่งไร้เทียมทาน แต่กลายเป็นว่าลัทธิฟาสซิสต์ ไม่แข็งแกร่งเท่าที่ควรเพราะประชาชนเบื่อกับการทำงาน และการปฏิวัติของลัทธิฟาสซิสต์ ซึ่งทำให้ลัทธิฟาสซิสต์สิ้นสุดในปี พ.ศ. 2486
ประวัติศาสนาพุทธ
พระพุทธศาสนา หรือ ศาสนาพุทธ ( "พุทฺธสาสนา", "พุทธศาสนา") เป็นศาสนาที่มีพระพุทธเจ้าเป็นพระศาสดา มีพระธรรมที่พระองค์ทรงตรัสรู้ชอบด้วยพระองค์เอง และตรัสสอนไว้เป็นหลักคำสอนสำคัญ มีพระสงฆ์ (ภิกษุ ภิกษุณี) สาวกผู้ตัดสินใจออกบวชเพื่อศึกษาปฏิบัติตนตามคำสั่งสอน ธรรม-วินัย ของพระบรมศาสดา เพื่อบรรลุสู่จุดหมายคือพระนิพพาน และสร้างสังฆะ เป็นชุมชนเพื่อสืบทอดคำสอนของพระบรมศาสดา รวมเรียกว่า พระรัตนตรัย นอกจากนี้ในพระพุทธศาสนา ยังประกอบคำสอนสำหรับการดำรงชีวิตที่ดีงาม สำหรับผู้ที่ยังไม่ออกบวช (คฤหัสถ์ - อุบาสก และอุบาสิกา) ซึ่งหากรวมประเภทบุคคลที่ที่นับถือและศึกษาปฏิบัติตนตามคำสั่งสอนของพระบรมศาสดา แล้วจะจำแนกได้เป็น 4 ประเภท คือ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา หรือที่เรียกว่า พุทธบริษัท 4
ศาสนาพุทธเป็นศาสนาอเทวนิยม ปฏิเสธการมีอยู่ของพระเป็นเจ้าหรือพระผู้สร้าง และเชื่อในศักยภาพของมนุษย์ ว่าทุกคนสามารถพัฒนาจิตใจ ไปสู่ความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ได้ ด้วยความเพียรของตน กล่าวคือ ศาสนาพุทธ สอนให้มนุษย์บันดาลชีวิตของตนเอง ด้วยผลแห่งการกระทำของตน ตาม "กฎแห่งกรรม" มิได้มาจากการอ้อนวอนขอจากพระเป็นเจ้าและสิ่งศักดิ์สิทธิ์นอกกาย คือ ให้พึ่งตนเอง เพื่อพาตัวเองออกจากกอง "ทุกข์" มีจุดมุ่งหมายคือการสอนให้มนุษย์หลุดพ้นจากความทุกข์ทั้งปวงในโลกด้วยวิธีการสร้าง "ปัญญา" ในการอยู่กับความทุกข์อย่างรู้เท่าทันตามความเป็นจริง วัตถุประสงค์สูงสุดของศาสนาคือการหลุดพ้นจากความทุกข์ทั้งปวงและวัฏจักรการเวียนว่ายตายเกิด เช่นเดียวกับที่พระศาสดาทรงหลุดพ้นได้ด้วยกำลังสติปัญญาและความเพียรของพระองค์เอง ในฐานะที่พระองค์ก็ทรงเป็นมนุษย์ มิใช่เทพเจ้าหรือทูตของพระเจ้าองค์ใด ศาสนาพุทธมีอายุล่วงมา 2,500 ปี
ปัจจุบันศาสนาพุทธได้เผยแผ่ไปทั่วโลก โดยมีจำนวนผู้นับถือส่วนใหญ่อยู่ในทวีปเอเชีย ทั้งในเอเชียกลาง เอเชียตะวันออก และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ปัจจุบันศาสนาพุทธ ได้มีผู้นับถือกระจายไปทั่วโลก ประมาณ 700 ล้านกว่าคน หรืออาจมีถึงหลัก 1 พันล้านกว่าคน (อาจเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา) ด้วยมีผู้นับถือในหลายประเทศ ศาสนาพุทธจึงเป็นศาสนาสากล
พระโคตมพุทธเจ้า หรือ พระพุทธเจ้าองค์ปัจจุบัน มีพระนามเดิมว่า เจ้าชายสิทธัตถะ เป็นพระโอรสของพระเจ้าสุทโธทนะและพระนางสิริมหามายา ประสูติในราชตระกูลศากยวงศ์ แห่งกรุงกบิลพัสดุ์ พระองค์ทรงออกผนวชเมื่อพระชนมายุ 29 พรรษา บำเพ็ญเพียรอยู่ 6 ปี จึงตรัสรู้เมื่อพระชนมายุ 35 พรรษา และทรงประกาศพระศาสนาอยู่ 45 ปี จึงเสด็จปรินิพพานเมื่อพระชนมายุได้ 80 พรรษา ซึ่งเป็นการเริ่มต้นของการนับปีพุทธศักราช
หลังจากพระพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว ได้เสด็จไปโปรดพระปัญจวัคคีย์ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน แขวงเมืองพาราณสี พระองค์ตรัสธัมมจักกัปปวัตตนสูตร เป็นปฐมเทศนาแก่พระปัญจวัคคีย์ เมื่อจบพระธรรมเทศนา ดวงตาเห็นธรรมอันปราศจากธุลีมลทิน จึงเกิดขึ้นแก่พระโกณฑัญญะ จนทำให้บรรลุเป็นพระโสดาบัน พระโกณฑัญญะจึงกราบทูลขออุปสมบทในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 ซึ่งนับเป็นพระสงฆ์องค์แรกในโลก และพระรัตนตรัยจึงเกิดขึ้นในโลกเช่นกันในวันนั้น ต่อมา พระองค์ได้ทรงแสดงธรรมอื่น ๆ เพื่อโปรดพระปัญจวัคคีย์ที่เหลืออีก 4 องค์ จนบรรลุเป็นพระโสดาบันทั้งหมด หลังจากพระปัญจวัคคีย์บรรลุเป็นพระโสดาบันหมดแล้ว พระองค์ทรงแสดงธรรมอนัตตลักขณสูตร ซึ่งทำให้พระปัญจวัคคีย์บรรลุเป็นพระอรหันต์ทั้งสิ้น
ต่อจากนั้น พระองค์ได้เสด็จไปแสดงธรรมโปรดพระยสะและพวกอีก 54 ท่าน จนบรรลุเป็นพระอรหันต์ทั้งหมด ในครั้งนั้นจึงมีพระอรหันต์รวมทั้งพระองค์ด้วยทั้งสิ้น 61 พระองค์ พระพุทธเจ้าจึงพระดำริให้พระสาวกออกประกาศศาสนา โดยมีพระปฐมวาจาในการส่งพระสาวกออกประกาศศาสนาว่า
จึงทำให้พระพุทธศาสนามีความเจริญรุ่งเรือง และแผ่ขยายไปในชมพูทวีปอย่างรวดเร็ว ชาวชมพูทวีปพากันละทิ้งลัทธิเดิม แล้วหันมานับถือเลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธศาสนามากขึ้นโดยลำดับและเผยแผ่ต่อมาจนถึงปัจจุบัน
พุทธศาสนาหลังพระพุทธองค์ปรินิพาน.
เมื่อพระพุทธองค์เสด็จปรินิพพานแล้ว พระพุทธศาสนายังเจริญในอินเดียสืบมา ความเจริญของพุทธศาสนาขึ้นกับว่าได้รับการส่งเสริมจากผู้มีอำนาจในสมัยนั้นหรือไม่ ถ้ามีก็มีความรุ่งเรืองมาก อย่างไรก็ตาม เมื่อเวลากาลล่วงไป ความขัดแย้งอันเกิดจากการตีความพระธรรมคำสอนและพระวินัยไม่ตรงกันได้เกิดขึ้นในหมู่พระสงฆ์ จึงมีการแก้ไขโดยมีการจัดทำสังคายนาร้อยกรองพระธรรมวินัยที่ถูกต้องไว้เป็นหลักฐานสำหรับยึดถือเป็นแบบแผนต่อไป
การสังคายนาครั้งที่ 1.
การสังคายนาครั้งที่ 1 กระทำขึ้น หลังจากพระพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพานได้ 3 เดือน ณ ถ้ำสัตบรรณคูหา กรุงราชคฤห์ โดยพระมหากัสสปะเป็นประธาน พระเจ้าอชาตศัตรูเป็นองค์อุปถัมภ์ พระอานนท์เป็นผู้ให้คำตอบเกี่ยวกับพระธรรม และพระอุบาลีเป็นผู้ให้คำตอบเกี่ยวกับพระวินัย มีพระอรหันต์เข้าร่วมในการสังคายนา 500 รูป กระทำ 7 เดือนจึงแล้วเสร็จ
การสังคายนาครั้งนี้เกิดขึ้นเพราะพระสุภัททะกล่าวจาบจ้วงพระธรรมวินัยหลังพุทธปรินิพพานเพียง 9 วัน ทำให้พระมหากัสสปะ ดำริจัดสังคายนาขึ้น ในการสังคายนาครั้งนี้ พระอานนท์ได้กล่าวถึงพุทธานุญาตให้สงฆ์ถอนสิกขาบทเล็กน้อยได้ แต่ที่ประชุมตกลงกันไม่ได้ว่าสิกขาบทเล็กน้อยคืออะไร พระมหากัสสปะจึงให้คงไว้อย่างเดิม
เมื่อสังคายนาเสร็จแล้ว พระปุราณะพร้อมบริวาร 500 รูป จาริกมายังแคว้นราชคฤห์ ภิกษุที่เข้าร่วมสังคายนาได้แจ้งเรื่องสังคายนาให้พระปุราณะทราบ พระปุราณะแสดงความเห็นคัดค้านเกี่ยวกับสิกขาบทบางข้อและยืนยันปฏิบัติตามเดิม ซึ่งแสดงให้เห็นเค้าความแตกแยกในคณะสงฆ์ แต่ไม่ถือว่าเป็นสังฆเภท เนื่องจากพระปุราณะยึดถือตามพุทธานุญาตที่ทรงให้สงฆ์ถอนสิกขาบทเล็กน้อยได้
การสังคายนาครั้งที่ 2 : การแตกนิกาย.
เมื่อพุทธปรินิพพานล่วงไป 89 ปี ภิกษุชาววัชชี เมืองเวสาลี ได้ตั้งวัตถุ 10 ประการ ซึ่งผิดไปจากพระวินัย ทำให้มีทั้งภิกษุที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วย จนเกิดการแตกแยกในหมู่สงฆ์ พระยสกากัณฑบุตร ได้จาริกมาเมืองเวสาลี และทราบเรื่องนี้ ได้พยายามคัดค้าน แต่ภิกษุชาววัชชีไม่เชื่อฟัง ภิกษุที่สนับสนุนพระยสกากัณฑบุตรจึงนำเรื่องไปปรึกษาพระเถระผู้ใหญ่ในขณะนั้นได้แก่ พระเรวตะ พระสัพกามีเถระ เป็นต้น จึงตกลงให้ทำการสังคายนาขึ้นอีกครั้ง
ภิกษุชาววัชชีไม่ยอมรับและไม่เข้าร่วมการสังคายนานี้ แต่ไปรวบรวมภิกษุฝ่ายตนประชุมทำสังคายนาต่างหาก เรียกว่า มหาสังคีติ และเรียกพวกของตนว่า มหาสังฆิกะ ทำให้พุทธศาสนาในขณะนั้นแตกเป็น 2 นิกาย คือ ฝ่ายที่นับถือมติของพระเถระครั้งปฐมสังคายนาเรียก เถรวาท ฝ่ายที่ถือตามมติของอาจารย์ของตนเรียก อาจาริยวาท
อีกราว 100 ปีต่อมา สงฆ์ทั้ง 2 ฝ่ายมีการแตกนิกายออกไปอีก หลักฐานฝ่ายภาษาบาลีว่าแตกไป 18 นิกาย หลักฐานฝ่ายภาษาสันสกฤตว่า แตกไป 20 นิกาย ได้แก่
การสังคายนาครั้งที่ 3.
เกิดขึ้นในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช เพื่อกำจัดพวกเดียรถีย์ปลอมบวชในพระพุทธศาสนา มีพระโมคคัลลีบุตรติสสะเป็นประธาน ใช้เวลา 9 เดือนจึงสำเร็จ ในการสังคายนาครั้งนี้ พระโมคคัลลีบุตรติสสะ ได้แต่งกถาวัตถุขึ้น เพื่ออธิบายธรรมให้แจ่มแจ้ง
หลังจากการสังคายนาสิ้นสุดลง พระเจ้าอโศกฯได้ส่งสมณทูต 9 สายออกเผยแผ่พระพุทธศาสนา คือ
กำเนิดมหายาน.
พระพุทธศาสนามหายานเริ่มก่อตัวขึ้นเมื่อราวพุทธศตวรรษที่ 6-7 โดยเป็นคณะสงฆ์ที่มีความเห็นต่างจากนิกายเดิมที่มีอยู่ 18 - 20 นิกายในขณะนั้น แนวคิดของมหายานพัฒนามาจากแนวคิดของนิกายมหาสังฆิกะและนิกายที่แยกไปจากนิกายนี้ จุดต่างจากนิกายดั้งเดิมคือคณะสงฆ์กลุ่มนี้ให้ความสำคัญกับการเป็นพระโพธิสัตว์และเน้นบทบาทของคฤหัสถ์มากกว่าเดิม จึงแยกออกมาตั้งนิกายใหม่ เหตุที่มีการพัฒนาลัทธิมหายานขึ้นนั้นเนื่องจาก
คณาจารย์ที่สำคัญของนิกายมหายานคือ พระอัศวโฆษ พระนาคารชุน พระอสังคะ พระวสุพันธุ เป็นต้น หลังจากการก่อตัว พุทธศาสนามหายานซึ่งมีจุดเด่นคือสามารถปรับตัวให้เข้ากับความเชื่อดั้งเดิมที่แตกต่างไปในแต่ละท้องถิ่นได้ง่ายกว่าพุทธศาสนาเถรวาทซึ่งเป็นแบบดั้งเดิมได้แพร่กระจายออกจากอินเดียไปในทวีปเอเชียหลายประเทศ
การแผ่ขยายของมหายาน.
อินเดียและความเสื่อมของพุทธศาสนา.
พุทธศาสนามหายานในอินเดียได้รับการสนับสนุนโดยราชวงศ์กุษาณ เมื่อสิ้นสุดราชวงศ์กุษาณ พุทธศาสนาได้รับการอุปถัมภ์โดยราชวงศ์คุปตะ มีการสร้างศูนย์กลางการศึกษาพุทธศาสนา คือ มหาวิทยาลัยนาลันทาและมหาวิทยาลัยวิกรมศิลา ในอินเดียตะวันออกเฉียงเหนือ มีอาจารย์ที่มีชื่อเสียง เช่น พระนาคารชุน พุทธศาสนาในสมัยนี้ได้แพร่หลายไปยังจีนและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จนกระทั่ง การสิ้นสุดอำนาจของราชวงศ์คุปตะจากการรุกรานของชาวฮั่นในพุทธศตวรรษที่ 11
บันทึกของหลวงจีนอี้จิงที่มาถึงอินเดียในพุทธศตวรรษที่ 12 กล่าวว่า พุทธศาสนารุ่งเรืองในอันธระ ธันยกตกะ และ ฑราวิฑ ปัจจุบัน คือรัฐอันธรประเทศและทมิฬนาดู ยังมีชาวพุทธในเนปาล และสสันภะ ในอาณาจักรคังทา (รัฐเบงกอลตะวันตกในปัจจุบัน) และ หรรษวรรธนะ เมื่อสิ้นสุดยุคอาณาจักรหรรษวรรธนะ เกิดอาณาจักรเล็ก ๆ ขึ้นมากมาย โดยมีแคว้นราชปุตให้การอุปถัมภ์พุทธศาสนา
จนกระทั่ง ยุคจักรวรรดิปาละในเบงกอล พุทธศาสนามหายานรุ่งเรืองอีกครั้ง และได้แพร่หลายไปยังสิกขิมและภูฏาน ระหว่างพุทธศตวรรษที่ 13-17 เมื่อจักรวรรดิปาละปกครองด้วยกษัตริย์ราชวงศ์เสนะที่นับถือศาสนาฮินดู ศาสนาพุทธจึงเสื่อมลง
ศาสนาพุทธในอินเดียเริ่มเสื่อมลงอย่างช้า ๆ ตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 15 เป็นต้นมา ความเสื่อมในอินเดียตะวันออกเริ่มตั้งแต่จักรวรรดิปาละหันไปส่งเสริมศาสนาฮินดูไวษณพนิกาย ส่วนในอินเดียเหนือเริ่มเสื่อมตั้งแต่ พ.ศ. 1736 เมื่อชาวเติร์กที่นับถือศาสนาอิสลาม นำโดยมูฮัมหมัด คิลญี บุกอินเดียและเผามหาวิทยาลัยนาลันทา ตั้งแต่ พ.ศ. 1742 เป็นต้นไป ศาสนาอิสลามแพร่เข้าสู่พิหาร ทำให้ชาวพุทธโยกย้ายไปทางเหนือเข้าสู่เทือกเขาหิมาลัยหรือลงใต้ไปที่ศรีลังกา นอกจากนั้น ความเสื่อมของศาสนาพุทธยังเป็นผลมาจากการฟื้นตัวของศาสนาฮินดู ภายใต้การนำของขบวนการต่าง ๆ เช่น อัธไวตะ ภักติ และการเผยแผ่ศาสนาของนักบวชลัทธิซูฟี
พุทธศาสนาในเอเชียกลาง.
ดินแดนเอเชียกลางได้รับอิทธิพลพุทธศาสนาตั้งแต่สมัยพุทธกาล มีกล่าวในเอกสารของฝ่ายเถรวาทว่า พ่อค้าสองคนจากแบกเทรีย คือ ตปุสสะและภัลลิกะ ได้พบพระพุทธเจ้าและปฏิญาณตนเป็นอุบาสก เมื่อกลับไปบ้านเมืองของตนได้สร้างวัดในพุทธศาสนาขึ้น
เอเชียกลางเป็นดินแดนสำคัญในการติดต่อระหว่างจีน อินเดีย และเปอร์เซีย การุกรานของชาวฮั่นโบราณใน พ.ศ. 343 ไปทางตะวันตกเข้าสู่ดินแดนที่ได้รับอารยธรรมจากกรีกโดยเฉพาะอาณาจักรแบกเทรียทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมขึ้น การขยายตัวของพุทธศาสนาขึ้นสู่ทางเหนือทำให้เกิดอาณาจักรพุทธในเอเชียกลาง เมืองบนเส้นทางสายไหมหลายเมืองเป็นเมืองพุทธที่ต้อนรับนักเดินทางทั้งจากตะวันตกและตะวันออก
พุทธศาสนาเถรวาทแพร่หลายเข้าสู่ดินแดนของชาวเติร์กก่อนที่จะผสมผสานกับนิกายมหายานที่แพร่หลายเข้ามาภายหลัง ดินแดนดังกล่าว คือ บริเวณที่เป็นประเทศปากีสถาน รัฐแคชเมียร์ อัฟกานิสถาน อิหร่านตะวันออกและแนวชายฝั่ง อุซเบกิสถาน เติร์กเมนิสถาน และทาจิกิสถาน อาณาจักรโบราณในสมัยนั้น คือ แคว้นคันธาระ แบกเทรีย พาร์เทีย และซอกเดีย ศาสนาพุทธในบริเวณนี้ได้แพร่ต่อไปยังจีน อิทธิพลของความเชื่อท้องถิ่นทำให้ศาสนาพุทธในบริเวณนี้แตกเป็นหลายนิกาย นิกายที่โดดเด่น คือ นิกายธรรมคุปตวาทและนิกายสรวาสติวาทิน