pythainlp/thai_wikipedia_clean_20230101 huggingface dataset:
หลังจากโด่งดังใน ECW แล้ว บอร์นก็เข้ามาปล้ำในรอว์บ้างเป็นครั้งคราว เช่น เจอกับเคนแต่ก็แพ้ แต่มาแก้ตัวได้สำเร็จเมื่อแทกทีมกับเรย์ มิสเตริโอ เอาชนะคู่แทกทีมแห่งปี 2008 ไปได้ บอร์นเคยได้สิทธิเข้าไปชิงแชมป์โลก ECW จากการโหวตในศึก Cyber Sunday แต่ก็แพ้ให้กับแมต ฮาร์ดีไปอย่างน่าเสียดาย และต่อมาไม่นานบอร์นก็ได้รับบาดเจ็บข้อเท้าเคลื่อน และได้รับการคาดหมายว่าจะต้องพักยาวถึง 6 เดือน แต่ถึงอยู่ในช่วงที่ไม่มีการปล้ำ บอร์นก็ยังโผล่หน้ามาให้แฟนๆให้เห็นอยู่บ้างประปราย เช่นในรอว์ วันที่ 1 ธันวาคม 2008 ถือไม้ค้ำยันออกมาทักทายคนดู ก่อนที่จะโดนไมค์ น็อกออกมาเล่นงาน หรือในรอว์ ตอนประกาศรางวัล สแลมมีอะวอร์ด บอร์นก็ปรากฏตัวให้เห็นอีกครั้งเพื่อรับรางวัล สุดยอดท่าไม้ตายแห่งปี และนั่นเป็นการปรากฏตัวครั้งสุดท้ายของเขากับ WWE ในปี 2008
บอร์นได้ย้ายมาสู่รอว์ เพื่อมาสร้างสีสันโดยบทบาทของบอร์นจะวนเวียนปล้ำอยู่กับ เดอะมิซ และแจ็ก สแวกเกอร์ โดยจะปล้ำผลัดกันแพ้ผลัดกันชนะโดยบอรนด์มีโอกาสได้ชิงแชมป์ยูเอส กับเดอะมิซ แต่ก็แพ้ไปอย่างน่าเสียดาย บอร์นได้ปล้ำศึกใหญ่เซอร์ไวเวอร์ซีรีส์ (2009) ใน Traditional Survivor Series Match แต่ทีมของบอร์นก็แพ้ บอร์นยังไปปล้ำที่ ECW ใน Homecoming Battle Royal แต่ก็ถูกเหวี่ยงออกเป็นคนแรก บอร์นได้ปล้ำรอยัลรัมเบิลโดยออกมาเป็นคนที่2 อยู่บนเวทีได้พอสมควรแต่ถูกซีเอ็ม พังก์เหวี่ยงตกเวทีไปได้อย่างน่าเสียดาย ต่อมาในรอว์ บอร์นได้จับคู่กับโยะชิ ทะสึ และโคฟี คิงส์ตัน เอาชนะเดอะเลกาซี ไปได้อาทิตย์ต่อมา ในการคัดเลือกหาผู้เข้าร่วมมันนีอินเดอะแบงก์แลดเดอร์แมตช์ บอร์นเอาชนะวิลเลียม รีกัล ผ่านเข้าไปชิงกระเป๋าในเรสเซิลเมเนีย ครั้งที่ 26 ซึ่งบอร์นก็ไม่ได้ทำให้แฟนๆ ผิดหวังเพราะบอร์นปล้ำได้มันส์มากแต่ถึงกระนั้น กระเป๋าก็ตกไปในมือของแจ็ก สแวกเกอร์
กลับมาในรอว์ บอร์นมีโอกาสเจออดีตลูกพี่ของตัวเอง ซีเอ็ม พังก์ โดยใครชนะจะได้สิทธิ์การดราฟท์ตัวนักมวยปล้ำไปโดยบอร์นเป็นตัวแทนรอว์ โดยบอร์นแพ้ไป เพราะมีคนมาป่วนในการปล้ำต่อมาบอร์นเอาชนะ แซค ไรเดอร์ ทำให้ บอร์นได้ผู้หญิงของแซค มาครองนั่นคือเกล คิม และทั้งคู่ก็ปล้ำเอาชนะแซค ไรเดอร์ และอลิเซีย ฟอกซ์ ในสัปดาห์ต่อมาอีกด้วย ต่อมาบอร์นมีเรื่องกับเอดจ์ และบอร์นได้จับคู่กับจอห์น ซีนาเอาชนะเอดจ์กับเชมัสได้สำเร็จ หลังจากนั้นมีการโหวตว่าใครจะได้เจอกับเชมัส ผลปรากฏว่าเป็นเคน ชนะโหวตบอร์นอย่างขาดลอย และในรอว์ตอนถัดมานั้น บอร์นได้เจอกับคริส เจริโคโดยบอร์นชนะฟาว์ลเพราะเจริโคเล่นตุกติก และในศึกใหญ่ เฟทัลโฟร์เวย์ (2010) บอร์นได้รีแมตช์กับเจริโคและกลายเป็นบอร์นที่ใช้ Air Bourne เอาชนะได้อย่างงดงาม!.
ในรอว์ (15 สิงหาคม 2011) บอร์นได้จับคู่กับโคฟี คิงส์ตัน เอาชนะแชมป์แท็กทีม WWE ไมเคิล แมคกิลลิคัตตี และเดวิด โอทังกาไปได้ ในรอว์ถัดมา (22 สิงหาคม 2011) บอร์นและโคฟีได้ชนะแมคกิลลิคัตตีและโอทังกา คว้าแชมป์แท็กทีมคู่กันได้สำเร็จ และเป็นแชมป์เส้นแรกของบอร์นใน WWE ในไนท์ออฟแชมเปียนส์ (2011) ต้องป้องกันแชมป์กับเดอะมิซและอาร์-ทรูธ แต่จบด้วยการฟาล์วไม่เสียแชมป์ ในเฮลอินเอเซล (2011) สามารถป้องกันแชมป์กับดอล์ฟ ซิกก์เลอร์และแจ็ก สแวกเกอร์เอาไว้ได้ และได้รีแมตช์กันในเวนเจินส์ (2011) แต่ก็ป้องกันแชมป์เอาไว้ได้
บอร์นได้ถูก WWE ทำการแบนเป็นเวลา 30 วัน ฐานไม่ผ่านการตรวจสารกระตุ้น หลังจากพ้นโทษแบนก็เสียแชมป์ให้ปรีโมและเอปีโก ไม่นานก็ได้ถูก WWE ทำการแบนอีกครั้งเป็นเวลา 60 วัน ฐานไม่ผ่านการตรวจสารกระตุ้นรอบสอง ถ้าหากมีครั้งที่สาม บอร์นจะถูกไล่ออกจาก WWE ทันที!! ในวันที่ 19 มีนาคม 2012 บอร์นได้รับบาดเจ็บข้อเท้าแตกทั้งๆที่เพิ่งพ้นโทษแบน 60 วัน และตรงกับวันเกิดของบอร์นพอดี (ครบรอบ 29 ปี) นับว่าเป็นการฉลองวันเกิดที่แย่จริงๆ วันที่ 12 มิถุนายน 2014 ได้ถูกไล่ออกจาก WWE และไปปล้ำอยู่ตามสมาคมอิสระต่างๆ
บอร์นเป็นนักมวยปล้ำอายุน้อยที่ได้ออกดีวีดี โดยเมื่อวันที่ 20 มกราคม 2009 บริษัท Image Entertainment, Inc ก็ได้จัดทำ Before They Were Stars: Matt Sydal: Bourne Is Born ซึ่งเป็นดีวีดีรวบรวมแมตช์การปล้ำของบอร์นในค่ายอินดี้ ตั้งแต่สมัยยังเป็นแม็ท ไซดอลออกมาวางจำหน่าย
Matt Sydal
International Society of City and Regional Planners (ISOCARP) เป็นสมาคมระหว่างประเทศของคนที่ทำงานในการวางผังเมือง มันถูกสร้างขึ้นในปี 1965 ขณะนี้มีสมาชิกจากกว่า 80 ประเทศ ISOCARP ได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการโดย สหประชาชาติ และสภายุโรป จะทำงานร่วมกับ ยูเนสโก มันไม่ได้อยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐบาลใด
ไบรอัน ไมเยอส์
ไบรอัน ไมเยอส์ (Brian Myers; 20 เมษายน ค.ศ. 1985) เป็นนักมวยปล้ำอาชีพชาวอเมริกันในนาม เคิร์ต ฮอว์กินส์ (Curt Hawkins) เปิดตัวในWWEร่วมกับแซค ไรเดอร์ในนามเมเจอร์บรอเธอส์ตั้งแต่ 1 พฤษภาคม - 16 ธันวาคม 2007 ต่อมาพวกเขาได้มาในบทผู้ช่วยของเอดจ์ ปี 2008 ทั้งคู่ได้คว้าแชมป์แท็กทีม WWEร่วมกัน1สมัย ในปี 2011 ได้ร่วมทีมกับไทเลอร์ เร็กส์ NXT 18 เมษายน 2012 ได้แพ้เร็กส์ทำให้ถูกไล่ออกจาก WWE หลังแมตช์ วิลเลียม รีกัล ผู้จัดการทั่วไปของNXT ได้ไล่ออกทั้งคู่ NXT 9 พฤษภาคม จอห์น ลอรีไนติสได้จ้างพวกเขาเป็น รปภ.ประจำNXT ในโอเวอร์เดอะลิมิต (2012)ทั้งคู่ได้เข้าไปคุยอยู่กับอีฟ ทอร์เรสที่หลังฉากซึ่งอีฟบอกว่าจอห์นได้รับทั้งคู่กลับเข้ามาทำงานต่อได้ ก่อนจะแยกทีมในเดือนสิงหาคม 2012 12 มิถุนายน 2014 ได้ถูกไล่ออกจาก WWE ทำให้ต้องไปปล้ำตามสมาคมอิสระ ได้กลับมาในปี 2016-2020 และได้ทำสถิติแพ้ติดต่อกันมากที่สุด จนกระทั่งสถิติหยุดลงที่เรสเซิลเมเนีย ครั้งที่ 35ด้วยการคว้าแชมป์รอว์แท็กทีม WWEร่วมกับแซค ไรเดอร์เป็นสมัยที่2
ดีนคอร์ท
คาร์เมลลา
ลีอาห์ แวน เดล (Leah Van Dale) เกิดวันที่ 23 ตุลาคม ค.ศ. 1987 นักมวยปล้ำอาชีพ, ผู้จัดการ และโมเดลชาวอเมริกัน ปัจจุบันเซ็นสัญญากับWWE ภายใต้ชื่อ คาร์เมลลา (Carmella)
ในปี 2013 เธอได้เซ็นสัญญากับ WWE และได้รับมอบหมายให้ไปฝึกมวยปล้ำที่เพอร์ฟอร์มเมนซ์ เซ็นเตอร์ ที่ออร์แลนโด, รัฐฟลอริดา ในเดือนตุลาคม 2014 เธอได้เปิดตัวใน NXT เป็นผู้จัดการส่วนตัวให้กับทีมเอ็นโซและแคส ปี 2016 ได้ถูกดราฟท์ขึ้นค่ายหลักเปิดตัวในสแมคดาวน์ ปี 2017 ได้เป็นผู้ชนะคว้ากระเป๋ามันนีอินเดอะแบงก์ผู้หญิงครั้งแรกในประวัติศาสตร์ และใช้สิทธิ์คว้าแชมป์หญิงสแมคดาวน์ WWEได้จากชาร์ลอตต์ แฟลร์
Carmella
ไซอิ๋ว ตอนกำเนิดราชาวานร
เดวิด เอ. อาร์. ไวต์
เดวิด แอนดรูว์ รอย ไวต์  หรือ เดวิด เอ. อาร์. ไวต์ เกิดเมื่อวันที่ 12 พฤษภาคม ค.ศ. 1970 เป็นนักแสดง นักเขียนบทและโปรดิวเซอร์ชาวอเมริกัน เขาเริ่มอาชีพนักแสดงด้วยการแสดงในละครซิตคอมเรื่อง "Evening Shade" ในปี ค.ศ. 1990
นกหวีด เดวี่
นกหวีด เดวี่ เป็นอดีตนักมวยไทยและผู้ฝึกสอนมวยไทย เกิดเมื่อปี พ.ศ. 2508 ที่อำเภอหลังสวน จังหวัดชุมพร แต่ไปใช้ชีวิตและเติบโตที่อำเภอสิชล จังหวัดนครศรีธรรมราช
นกหวีด เดวี่ เป็นนักมวยไทยรุ่นใหญ่ ชกอยู่ร่วมสมัยกับนักมวยชื่อเสียงโด่งดังหลายคน เช่น สกัด พรทวี, แสงเทียนน้อย ส.รุ่งโรจน์, วันเผด็จ ผู้ครองฟ้า, สมิงหนุ่ม สิทธิบุญธรรม และยังมีญาติพี่น้องที่เป็นนักมวยไทยร่วมสมัยด้วยเหมือนกัน คือ ซานโต๊ส เดวี่ และไผ่แดง เลอศักดิ์ยิม นกหวีดเคยเป็นแชมป์ในรุ่นจูเนียร์เฟเธอร์เวต (122 ปอนด์), เฟเธอร์เวต (126 ปอนด์) และไลต์เวต (130 ปอนด์) ของเวทีราชดำเนิน และแชมป์รุ่นเวลเตอร์เวต (147 ปอนด์) ของสภามวยไทยโลก (WMC) เป็นนักมวยที่ได้ชื่อว่ามีลูกเตะที่หนักที่สุดในบรรดานักมวยร่วมสมัยทุกคน จนได้รับฉายาว่า "จอมเตะทรวงสะท้าน" และยังเป็นนักมวยไทยรุ่นบุกเบิกที่ได้เดินทางไปชกยังต่างประเทศเพื่อเผยแพร่ศิลปะมวยไทย โดยเคยชกกับ เจอโรม เลอ แบนเนอร์ นักมวยคิกบ็อกซิงและเค-วันชาวฝรั่งเศส ในปี พ.ศ. 2538 ที่กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ทว่า นกหวีดเป็นฝ่ายแพ้คะแนน
หลังแขวนนวม นกหวีดได้ใช้ชีวิตอยู่ที่เกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยเป็นผู้ฝึกสอนมวยไทยร่วมกับหลักหิน วสันตสิทธิ์ หรือหลักหิน ซีพียิม อดีตนักมวยไทยและนักมวยสากลหมัดหนัก
นกหวีดถึงแก่กรรมอย่างกระทันหันในช่วงเย็นของวันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2559 ที่เกาะสมุย หลังจากเกิดอาการช็อกในขณะที่กำลังล่อเป้าลงนวมอยู่ สิริอายุ 51 ปี
การท้องร่วง
การรู้คิด
Tramadol
การเลือดออกในกระเพาะอาหารและลำไส้
เลือดออกในกระเพาะอาหารและลำไส้
นรีแพทย์
ความเมตตา
แม่น้ำอีซาร์
อีซาร์  เป็นแม่น้ำในรัฐบาวาเรียของประเทศเยอรมนีและรัฐทีโรลของประเทศออสเตรีย มีต้นกำเนิดจากทิวเขาคาร์เว็นเดิลของเทือกเขาแอลป์ในรัฐทีโรล และไหลเข้าสู่ประเทศเยอรมนีบริเวณเทศบาลมิทเทินวัลท์ และไหลผ่านนครมิวนิกและเมืองลันทซ์ฮูท ก่อนที่จะเข้าสู่เขตแม่น้ำดานูบบริเวณเมืองเด็กเกินดอร์ฟ รวมระยะทางทั้งหมด 295 กิโลเมตร ถือเป็นแม่น้ำที่ยาวเป็นลำดับสี่ในรัฐบาวาเรีย รองจากแม่น้ำดานูบ, แม่น้ำอิน และแม่น้ำไมน์ ถือเป็นแม่น้ำสายย่อยของแม่น้ำดานูบที่มีความสำคัญเป็นลำดับสองรองจากแม่น้ำอิน
ศาสนาพุทธกับจิตวิทยา
ศาสนาพุทธกับจิตวิทยา  เหลื่อมกันทั้งในทางทฤษฎีและการปฏิบัติในศตวรรษที่ผ่านมา โดยมีความเกี่ยวข้องกันหลัก ๆ 4 อย่าง คือ
จิตวิทยาเชิงปรากฏการณ์จากศาสนาพุทธ.
ศาสนาพุทธเกิดขึ้นกว่า 2,000 ปีก่อนสาขาจิตวิทยา ดังนั้น การตรวจสอบศาสนาพุทธจากมุมมองทางจิตวิทยาจึงเป็นเรื่องสร้างขึ้นในปัจจุบัน
ซึ่งเกิดขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อนักอินเดียวิทยาชาวอังกฤษเริ่มแปลคัมภีร์พระอภิธรรมของพุทธเถรวาทจากคัมภีร์บาลีและคัมภีร์สันสกฤต
ส่วนผู้นำพุทธวัชรยาน เช่น Chogyam Trungpa และองค์ทะไลลามะที่ 14 ได้ทำงานระยะยาวเพื่อเปรียบเทียบเรื่องทางจิตจากคัมภีร์อภิธรรมกับวิทยาศาสตร์อิงหลักฐานของชาวตะวันตก
ภาพรวมของพระอภิธรรม.
คำสอนของพุทธศาสนาที่เก่าแก่ที่สุดอยู่ในคัมภีร์ที่แบ่งออกเป็น 3 ภาคคือพระไตรปิฎก โดยปิฎกที่สามเป็นพระอภิธรรม พระภิกษุโพธิ (Jeffrey Block) ภิกษุเถรวาทสายศรีลังกาชาวอเมริกันผู้เป็นประธานของ Buddhist Publication Society (สมาคมสิ่งตีพิมพ์พุทธ) ให้ภาพรวมของพระอภิธรรมดังต่อไปนี้ คือ
การยอมรับคัมภีร์อภิธรรมทางด้านจิตวิทยาเชิงปรากฏการณ์ของชาวตะวันตก จึงเริ่มต้นเกินกว่าศตวรรษก่อนเพราะงานของนักอินเดียวิทยาชาวอังกฤษ
งานวิชาการของนางไรส์ เดวิดส์ (พ.ศ. 2443).
ในปี พ.ศ. 2443 นักอินเดียวิทยานางแคโรไลน ออกัสตา โฟลีย์ ไรส์ เดวิดส์ พิมพ์ผ่านสำนักพิมพ์สมาคมคัมภีร์บาลี (Pali Text Society) การแปลคัมภีร์แรกของพระอภิธรรมคือคัมภีร์ธัมมสังคณี โดยตั้งชื่อว่า "Buddhist Manual of Psychological Ethics (คู่มือพุทธเรื่องจริยธรรมทางจิต)"
ในอารัมภบทของงานทรงอิทธิพลนี้ ผู้เขียนได้กล่าวว่า
การแสดงศาสนาพุทธในแนวจิตวิทยาเป็นสิ่งที่นางไรส์ เดวิดส์ทำต่อเนื่องเป็นทศวรรษ ๆ ดังที่พบได้ในงานปี 2457
และ 2479
Trungpa Rinpoche และสถาบันนาโรปา (2517).
ในอารัมภบทของหนังสือปี 2518 "Glimpses of the Abhidharma (ประกายแห่งพระอภิธรรม)" รินโปเช Chogyam Trungpa เขียนว่า
หนังสือของ Trungpa ยังกล่าวถึงลำดับปรากฏการณ์ในระดับนาโนวินาทีที่เกิดการรู้สัมผัสทางกาย โดยใช้แนวคิดในเรื่องขันธ์ 5
ในปี 2517 Trungpa ได้ตั้งสถาบันนาโรปา ปัจจุบันเรียกว่ามหาวิทยาลัยนาโรปา และเริ่มตั้งแต่ปี 2518 มหาวิทยาลัยที่มีการรับรองนี้ได้ให้ปริญญาในสาขา "จิตวิทยาแบบพิจารณา (contemplative psychology)"
ทะไลลามะและการสนทนาเรื่องจิตและชีวิต (2530).
ทุก ๆ สองปีตั้งแต่ปี 2530 องค์ทะไลลามะที่ 14 เทนซิน เกียตโซ ได้ทรงจัดตั้งงานประชุม "จิตและชีวิต (Mind and Life)" สำหรับทั้งพุทธศาสนิกชนและนักวิทยาศาสตร์
เมื่อพิจารณาย้อนหลังถึงการประชุมหนึ่งเช่นนี้ในเดือนมีนาคม 2543 นักจิตวิทยาแดเนียล โกลแมน ให้ข้อสังเกตว่า
ศาสนาพุทธและจิตวิเคราะห์.
ครูสอนการปฏิบัติ ผู้รักษา และนักเขียนรวมทั้ง ดี. ที. ซูซูกิ, คาร์ล ยุง, เอริก ฟรอมม์, แอลัน วัตส์, Tara Brach, Jack Kornfield, Joseph Goldstein, และ Sharon Salzberg ได้พยายามเชื่อมและรวมจิตวิเคราะห์กับคำสอนจากพุทธศาสนา
ทนายอังกฤษนักเขียนหนังสือพุทธคนหนึ่งเรียกการร่วมมือกันในกลางคริสต์ทศวรรษที่ 20 ของนักจิตวิเคราะห์และนักวิชาการทางพุทธศาสนาว่าเป็นการประชุมกันของ
แต่ว่าหลังจากนั้น ผู้ปฏิบัติตามศาสนาพุทธได้แสดงความเป็นห่วงว่า การมองพุทธศาสนาผ่านเล็นของจิตวิทยาชาวตะวันตกทำคำสอนการพ้นทุกข์ของพระพุทธเจ้าให้เสื่อมลง
ซูซูกิ.
คนที่มีอิทธิพลมากที่สุดคนหนึ่งในการเผยแพร่ศาสนาพุทธในโลกตะวันตกก็คือ นักวิชาการพุทธเซนชาวญี่ปุ่น ดี. ที. ซูซูกิ โดยร่วมมือกับจิตแพทย์ นพ. คาร์ล ยุง และนักจิตวิทยา ศ. ดร. เอริก ฟรอมม์ และมีอิทธิพลต่อนักปรัชญา ดร. มาร์ติน ไฮเดกเกอร์
ซูซุกิและยุง (2491).
นพ. คาร์ล ยุง เขียนคำนำในหนังสือของซูซูกิ คือ "ศาสนาพุทธเซนเบื้องต้น (Introduction to Zen Buddhism)"
ซึ่งเขาเน้นประสบการณ์การรู้แจ้งที่เซนเรียกว่า ซาโตริ (悟り) ว่าเป็น "การแปรสภาพไปสู่เอกภาพที่ไม่มีอะไรเสมอ" สำหรับนักปฏิบัติแบบเซน
และแม้ว่าจะยอมรับถึงความความพยายามที่ไม่สมบูรณ์ของชาวตะวันตกที่จะเข้าใจซาโตริผ่านแนวคิดทางปัญญาของชาวตะวันตก
ซูซูกิและฟรอมม์ (2500).
โดยอ้างการร่วมมือกันระหว่าง นพ. ยุง กับซูซูกิ รวมทั้งความพยายามของคนอื่น นักปรัชญามนุษยนิยมและนักจิตวิเคราะห์ ศ. ดร. เอริก ฟรอมม์ ให้ข้อสังเกตว่า
ในปี 2500 ซูซูกิ ดร. ฟรอมม์ และนักจิตวิเคราะห์อื่น ๆ ได้ร่วมมือกันทำเวิ้ร์กฉ้อปเรื่อง "ศาสนาพุทธเซนกับจิตวิเคราะห์" ในเมือง Cuernavaca ประเทศเม็กซิโก
ในการเสนอของเขาที่เวิ้ร์กฉ้อป ดร. ฟรอมม์ประกาศว่า
เข้าอ้างว่า ตอนต้นคริสต์ทศวรรษที่ 20 คนไข้จิตวิเคราะห์เสาะหาการรักษาเพราะอาการเหมือนป่วยที่ขัดขวางกิจกรรมทางสังคม
แต่โดยกลางทศวรรษ คนไข้โดยมากไม่แสดงอาการอะไรให้ปรากฏ และดำเนินกิจกรรมไปด้วยดี แต่กลับมีปัญหากับ "ความไม่มีชีวิตชีวาของใจ" และว่า
ดร. ฟรอมม์กล่าวต่อไปโดยถอดคำของซูซูกิอย่างกว้าง ๆ ว่า
เดวิด เบรเซียร์.
เดวิด เบรเซียร์เป็นนักจิตบำบัดที่ผสมเทคนิคจิตบำบัดกับศาสนาพุทธ
เบรเซียร์ได้ชี้ว่ามีคำแปลได้หลายอย่างสำหรับคำบาลีว่าอริยสัจ 4 ซึ่งทำให้เข้าใจสัจจะเหล่านั้นได้ในรูปแบบใหม่ ๆ
คำแปลทั่วไปของคำว่า สมุทัย และนิโรธ ก็คือ "เหตุ" และ "ความดับ"
เมื่อบวกกับคำแปลของคำว่าทุกข์ จึงเกิดคำอธิบายเหตุของความทุกข์ และความประทับใจว่าทุกข์สามารถกำจัดได้อย่างสิ้นเชิง
เบรเซียร์ได้เสนอคำแปลใหม่ ซึ่งตีความอริยสัจ 4 อีกแบบหนึ่ง คือ
ในการแปลเช่นนี้ สมุทัยหมายถึงว่า ความยากลำบากที่เป็นปกติของชีวิต (คือทุกข์) จะเกิดพร้อมกับตัณหาหรือความปรารถนา (คือสมุทัย) ว่า ชีวิตควรจะต่างไปจากนี้ นิโรธ หมายถึงการจำกัดตัณหาที่เป็นปฏิกิริยาตามธรรมชาติ ซึ่งไม่สามารถที่จะหนีได้หรือหมดไปได้ แต่สามารถจำกัดได้ ซึ่งให้อิสรภาพแก่เรา
มารก์ เอ็ปสไตน์.
นักจิตบำบัด นพ. มาร์ก เอ็ปสไตน์ สัมพันธ์อริยสัจ 4 กับ "โรคหลงตัวเองหลัก" (primary narcissism) ดังที่อธิบายโดย นพ. โดนัลด์ วินนิค็อตต์ ในทฤษฎีตนจริงตนปลอม (True self and false self)
สัจจะแรกเน้นความหลีกเลี่ยงไม่ได้ในชีวิตที่จะเกิดความลบหลู่ต่อความภาคภูมิใจแบบหลงตัวเอง
สัจจะที่สองกล่าวถึงความกระหายดั้งเดิมที่ทำให้ความลบหลู่เป็นเรื่องเลี่ยงไม่ได้
ส่วนสัจจะที่สามให้ความหวังของอิสรภาพโดยพัฒนาความคิดความรู้สึกเกี่ยวกับตนที่สมจริง และสัจจะที่สี่บอกวิธีการทำให้สำเร็จเช่นนั้น
การใช้ข้อปฏิบัติในศาสนาเพื่อการรักษา.
มากกว่าพันปีแล้ว ที่มีการใช้ข้อปฏิบัติทางพุทธศาสนาทั่วโลกเพื่อจุดประสงค์ที่ไม่เกี่ยวกับศาสนา
เมื่อเร็ว ๆ นี้ นักจิตวิทยาคลินิกชาวตะวันตก นักทฤษฎี และนักวิจัยได้รวมข้อปฏิบัติของพุทธในวิธีจิตบำบัดมากมายที่ดำเนินการอย่างเป็นระบบ
โดยเฉพาะแล้ว คือรวมการฝึกสติโดยตรงเป็นเทคนิคการรักษาทางจิต
และโดยอ้อม ๆ แล้ว จิตบำบัดที่อาศัยการเปลี่ยนความคิด (cognitive restructuring) มีหลักคล้ายกับการกำจัดความทุกข์ในศาสนาพุทธ
การฝึกสติ.
ดร. ฟรอมม์
แยกแยะวิธีการเจริญทักษะสองอย่างที่ใช้ในการบำบัด คือ
ดร. ฟรอมม์แสดงที่มาของเทคนิกหลังกว่ามาจากการฝึกสติในศาสนาพุทธ
วิธีการรักษาที่นิยมขึ้นเรื่อย ๆ สองอย่างที่ใช้เทคนิคการเจริญสติของพุทธศาสนาก็คือ การลดความเครียดอาศัยสติ (Mindfulness-based Stress Reduction ตัวย่อ MBSR) ของ ศ.ดร.จอน คาแบต-ซินน์ และพฤติกรรมบำบัดวิภาษวิธี (Dialectical behavior therapy ตัวย่อ DBT) ของ ศ.ดร.มาชา ไลน์แฮน
การบำบัดเด่นอื่น ๆ ที่ใช้สติรวมทั้งการรักษาด้วยการยอมรับและการให้สัญญา (Acceptance and Commitment Therapy ตัวย่อ ACT) ของ ศ.ดร.สตีเวน ซี. เฮย์ส
การฝึกการปรับตัว (Adaptation Practice) ของจิตแพทย์และคนพุทธเซน คือ นพ. คลิฟ เชอร์สล็อก
และการบำบัดความคิดอาศัยสติ (Mindfulness-based Cognitive Therapy ตัวย่อ MBCT)
การลดความเครียดอาศัยสติ (MBSR).
ดร. คาแบต-ซินน์ได้พัฒนาโปรแกรม MBSR ยาว 8 สัปดาห์โดยใช้ระยะเวลากว่า 10 ปี ในการรักษาคนไข้ 4,000 คนที่ศูนย์การแพทย์ของมหาวิทยาลัยแมสซาชูเซตส์
เขาได้เขียนกล่าวถึง MBSR ไว้ว่า
ดร. คาแบต-ซินน์ผู้เคยปฏิบัติตามแนวพุทธเซนกล่าวไว้ว่า
พฤติกรรมบำบัดวิภาษวิธี (DBT).
เมื่อกล่าวถึง DBT ผู้ปฏิบัติพุทธแบบเซน
ดร. ไลน์แฮน
กล่าวว่า
และได้กล่าวคล้าย ๆ กันอีกว่า
งานศึกษาทางคลินิกที่มีกลุ่มควบคุม ได้แสดงประสิทธิผลของ DBT ต่อคนไข้ความผิดปกติทางบุคลิกภาพแบบก้ำกึ่ง (BPD)
การรักษาด้วยการยอมรับและการให้สัญญา (ACT).
ส่วนการรักษาด้วยการยอมรับและการให้สัญญา (ACT) ไม่ได้มาจากศาสนาพุทธโดยตรง แต่แนวคิตต่าง ๆ บ่อยครั้งจะขนานกับของศาสนาพุทธและความเชื่อทางรหัสยลัทธิอื่น ๆ
ผู้ริเริ่ม ACT ได้กำหนดนิยามไว้ว่า เป็นวิธีที่ "ใช้กระบวนการยอมรับ กระบวนการทางสติ กระบวนการตกลงใจที่จะทำ และกระบวนการเริ่มพฤติกรรม ที่ช่วยปรับใจให้เข้ากับสถานการณ์ได้"
สติใน ACT หมายถึงการรวมด้านต่าง ๆ 4 ด้านของแบบจำลองการปรับใจให้เข้ากับสถานการณ์ ซึ่งเป็นทฤษฎีที่ ACT ประยุกต์ใช้ คือ
ด้านต่าง ๆ ของสติใน ACT เหล่านี้ อ้างว่ามาจาก Relational Frame Theory (ตัวย่อ RFT) ซึ่งเป็นโปรแกรมงานวิจัยเกี่ยวกับภาษาและการรู้คิดที่เป็นฐานของ ACT
ยกตัวอย่างเช่น ตนโดยเป็นบริบท (self as context) มาจากความสัมพันธ์แบบชี้เฉพาะของคำ (deictic verbal relation) เช่น ฉัน/คุณ ที่นี่/ที่โน่น ซึ่งงานวิจัย RFT แสดงว่าช่วยสร้างทักษะการเปลี่ยนมุมมองและการเชื่อมต่อกับบุคคลอื่น
หนังสือแบบช่วยตัวเองเกี่ยวกับ ACT (เช่น)
และวิธีการแบบ ACT อื่นที่ทดสอบแล้ว จะสอนการฝึกการพินิจพิจารณา แต่ถ้าใช้นิยามนี้ของคำว่าสติ ทักษะการปลดภัยจากความคิด เช่นการกล่าวคำซ้ำ ๆ (คือ จากความคิดที่มีปัญหา ให้กลั่นความมาให้เหลือคำเดียว แล้วกล่าวคำซ้ำ ๆ ให้ได้ยินเป็นเวลา 30 วินาที) ก็ยังมองว่าเป็นวิธีการทางสติด้วย
การฝึกการปรับตัว.
จิตแพทย์ชาวอังกฤษ นพ. คลิฟ เชอร์สล็อก ที่ฝึกการปฏิบัติแบบเซนจากสำนักรินไซ ได้พัฒนาการฝึกการปรับตัว (Adaptation Practice ตัวย่อ Ap) ในปี 2520 มีฐานจากข้อปฏิบัติและการอบรมจิตแบบเซนที่ฝึกสติ/ความสำนึกอย่างลึกซึ้งในชีวิตประจำวัน มีการใช้การฝึกการปรับตัวเพื่อบรรเทาความซึมเศร้า ความวิตกกังวล ความโกรธ ความเครียด และปัญหาทางอารมณ์อย่างอื่นในระยะยาว
การเปลี่ยนความคิด.
ศ. ดร. แอลเบิรต์ เอลลิส ผู้เรียกได้ว่าเป็น "คุณปู่ของการบำบัดโดยการปรับเปลี่ยนความคิดและพฤติกรรม (CBT)" ได้เขียนไว้ว่า
ตัวอย่างหนึ่งก็คือ พุทธศาสนากำหนดว่าความโกรธและพยาบาทเป็นเครื่องขวางกั้นการพัฒนาทางจิต (ดู นิวรณ์ สังโยชน์ และกิเลส)
วิธีแก้ความโกรธที่สามัญก็คือการพินิจพิเคราะห์อย่างต่อเนื่องโดยเป็นความคิดที่ประกอบด้วยความเมตตา นี่คล้ายกับการใช้เทคนิค CBT ที่เรียกว่า การฝึกอารมณ์ (emotional training) ซึ่ง ดร.เอลลิส
ได้กล่าวไว้อย่างนี้ว่า
จิตวิทยาและความเชื่อจิตวิญญาณยอดนิยม (โลกตะวันตก).
บุคคลหลักที่ทำให้นิยม.
ในปี 2504 นักปรัชญาและศาสตราจารย์ แอลัน วัตส์ ได้เขียนไว้ว่า
ตั้งแต่สังเกตการณ์และการใคร่ครวญเช่นนี้ของ ดร. วัตส์ ก็ได้มีคนช่วยสร้างความนิยมเพื่อรวมการอบรมจิตทางพุทธศาสนาเข้ากับจิตวิทยารวมทั้ง
Jack Kornfield (1993),
Joseph Goldstein,
ดร. Tara Brach,
ศ. นพ. มาร์ก เอ็ปสไตน์ (1995)
และพระภิกษุชาวเวียดนามทิก เญิ้ต หั่ญ (1998)
คำเตือนเกี่ยวกับพุทธศาสนาแบบโรแมนติก.
พระภิกษุสายป่าไทยชาวอเมริกัน อ. ฐานิสฺสโร (Geoffrey DeGraff)
กำหนดความคล้ายคลึงกันอย่างกว้าง ๆ ระหว่าง "จิตวิทยาโรแมนติก/มนุษยนิยม" กับศาสนาพุทธยุคต้น ๆ ว่าเป็นความเชื่อในการกระทำ/การแทรกแซงของมนุษย์ (เทียบกับของพระเจ้า) โดยวิธีที่อาศัยประสบการณ์ ปฏิบัติได้ และช่วยรักษาบำบัดได้
ท่านแสดงรากฐานของอุดมคติทางจิตวิญญาณของชาวตะวันตกปัจจุบันไปยังนักปรัชญาชาวเยอรมันสมัยโรแมนติกอิมมานูเอล คานต์ ต่อจากนั้นนักจิตวิทยาและนักปรัชญาชาวอเมริกัน นพ. วิลเลียม เจมส์ จิตแพทย์คาร์ล ยุง แล้วตามด้วยนักจิตวิทยามนุษยนิยม ศ. ดร. อับราฮัม มาสโลว์
ท่านยืนยันว่า มีความต่างหลัก ๆ ระหว่างจิตวิทยาโรแมนติก/มนุษยนิยมกับพุทธศาสนา
ซึ่งสรุปความอยู่ในตาราง
และชี้อ้อม ๆ ผู้ที่ยัดเยียดเป้าหมายของจิตวิทยาโรแมนติก/มนุษยนิยมในคำสอนของพระพุทธเจ้าว่าเป็น "คนโรแมนติกพุทธ" (จินตนิยมพุทธ)
มีนักเขียนเสนอแนวคิดพุทธปัจจุบันที่กล่าวในลักษณะเดียวกัน
โดยเข้าใจถึงปัญหาความเหินห่างทางสังคมในชีวิตปัจจุบัน อ. ฐานิสฺสโรเขียนว่า
การศึกษาและงานวิจัย.
นักวิจัยที่สนใจศึกษาส่วนที่เชื่อมต่อกันระหว่างศาสนาพุทธและจิตวิทยาในทวีปอเมริกาเหนือจำต้องปรับตนให้เข้ากับโปรแกรมการศึกษาเกี่ยวกับโลกตะวันออกและกับจิตวิทยา หรือว่าต้องศึกษาเอาเอง
โปรแกรมการศึกษาอุทิศให้กับทั้งพุทธศาสนาและจิตวิทยาในทวีปอเมริกาเหนือในสถาบันที่ได้รับการรับรองมีน้อยมาก
แต่ว่า มหาวิทยาลัยโทรอนโตมีวิชารอง (อีกไม่นานจะเป็นวิชาหลัก) ที่เรียกว่า "พุทธศาสนากับสุขภาพจิต (Buddhism and Mental Health)"
สำหรับการฝึกทางคลินิก มีโปรแกรมระดับปริญญาโท ที่เรียกว่า Contemplative Psychotherapy (จิตบำบัดแบบพิจารณา) ที่มหาวิทยาลัยนาโรปาในเมืองโบลเดอร์ รัฐโคโลราโดที่ได้การรับรอง
เป็นหลักสูตรลูกผสมระหว่างจิตวิทยาพุทธกับวิธีการทางจิตบำบัดของชาวตะวันตก โดยจัดให้มีค้อร์สปฏิบัติแบบรวมหลายครั้ง และให้มีการปฏิบัติอบรมจิตอย่างต่อเนื่อง
เป็นโปรแกรมที่ตั้งขึ้นในปี 2521 และออกเบบเพื่อเตรียมตัวสอบรับใบอนุญาตเป็นผู้ให้คำปรึกษามืออาชีพ
จิตบำบัดและศาสนาพุทธ.
Kohut
Bhante Kovida
ศาสนาพุทธและจิตวิทยา
Buddhism and psychology
ชีววิทยาของความซึมเศร้า
งานศึกษาทางวิทยาศาสตร์พบว่า บริเวณสมองเป็นจำนวนมากทำงานเปลี่ยนไปในคนไข้โรคซึมเศร้า
ซึ่งให้กำลังใจแก่ผู้สนับสนุนทฤษฎีหลายอย่างที่พยายามกำหนดเหตุทางชีวภาพ-เคมีของโรค เปรียบเทียบกับทฤษฎีที่เน้นเหตุทางจิตหรือทางสถานการณ์
มีทฤษฎีหลายอย่างในเรื่องเหตุทางชีววิทยาของโรคซึมเศร้าที่ได้รับการเสนอ และที่เด่นที่สุดมีการวิจัยมากที่สุดก็คือสมมติฐานโมโนอะมีน (monoamine hypothesis)
ปัจจัยทางพันธุกรรม.
โดยเปรียบเทียบกับความผิดปกติทางจิตเวชอื่น ๆ เช่นออทิซึมและโรคจิตเภท ปัจจัยทางพันธุกรรมของโรคซึมเศร้ายากกว่าที่จะกำหนด ในปี พ.ศ. 2546 วารสาร "Science" ตีพิมพ์งานทรงอิทธิพล
ที่พบว่า ปฏิสัมพันธ์ระหว่างยีน-สิ่งแวดล้อม (GxE) อาจจะอธิบายได้ว่า ทำไมความเครียดในชีวิตจึงเป็นตัวพยากรณ์คราวซึมเศร้า (depressive episode) ในบางบุคคล แต่ไม่ใช่ทุกคน คือ จะขึ้นอยู่กับความแตกต่างของอัลลีลในบริเวณยีน serotonin-transporter-linked promoter region (5-HTTLPR)
ต่อมาในปี 2548 ผลงานก็ทำซ้ำได้โดยนักวิจัยอีกกลุ่มหนึ่ง เพิ่มความหวังให้กับนักวิชาการทางพันธุศาสตร์จิตเวช
โดยปี 2550 มีงานที่ทำซ้ำได้ 11 งาน ทำซ้ำบางส่วนได้ 3 งาน และทำไม่ได้ 3 งานเกี่ยวกับทฤษฎี GxE แต่ว่า งานที่ใหญ่ที่สุดสองงาน (2548, 2549)
พบผลว่าง
งานวิเคราะห์อภิมาน 2 งานปี 2552 ก็พบผลว่างเช่นกัน โดยงานหนึ่งศึกษางาน 14 งาน
และอีกงานหนึ่งเพียง 5 งาน เพราะมีเกณฑ์เลือกงานที่แตกต่างกัน
งานทบทวนวรรณกรรมปี 2553 พบงานที่ทำซ้ำได้ 17 งาน ทำซ้ำเป็นบางส่วนได้ 8 งาน (คือมีปฏิสัมพันธ์เฉพาะในหญิงเท่านั้น หรือมีปฏิสัมพันธ์กับความทุกข์ยากอย่างเดียวจากบรรดาหลายอย่าง) และทำซ้ำไม่ได้ 9 งาน (คือไม่พบปฏิสัมพันธ์ หรือพบปฏิสัมพันธ์ในทางตรงกันข้าม)
และยังพบความสัมพันธ์เป็นระบบระหว่างวิธีที่ใช้วัดความทุกข์ยากทางสิ่งแวดล้อมกับผลที่ได้
คือ งานที่ใช้วิธีวัดที่เป็นกลาง (เป็นปรวิสัย) หรือใช้การสัมภาษณ์ตามกรอบเพื่อประเมินความเครียด จะได้ผลซ้ำเหตุ GxE ทั้งหมดหรือบางส่วน เทียบกับงานที่ทำซ้ำไม่ได้ที่อาศัยการวัดความทุกข์ยากแบบรายงานเองแบบสั้น ๆ
และยังพบอีกด้วยว่า งานวิเคราะห์อภิมานปี 2552 ทั้งสองงานมีความเอนเอียงอย่างสำคัญไปทางงานที่ได้ผลว่าง
สมมติฐานเกี่ยวกับอิทธิพลของยีนอีกอย่างก็คือ Brain-derived neurotrophic factor polymorphisms (ภาวะพหุสัณฐานของยีนปัจจัยบำรุงสมองที่ย่อว่า BDNF) แต่การทำซ้ำมีผลไม่ชัดเจนและไม่เพียงพอที่จะทำงานวิเคราะห์อภิมานโดยปี 2548
ยังมีงานที่แสดงความสัมพันธ์ระหว่าง BDNF กับพฤติกรรมฆ่าตัวตายอีกด้วย
แต่ว่า ผลที่ได้จากงานศึกษา GxE แสดงว่า แบบจำลองโรคซึมเศร้าของทฤษฎีนี้ง่ายเกินไป
งานปี 2551 พบปฏิสัมพันธ์แบบ biological epistasis ระหว่างยีน BDNF และ SLC6A4 (ที่เข้ารหัสโปรตีน serotonin transporter)
คือ อัลลีล Val66Met ของ BDNF ซึ่งพยากรณ์ว่ามีผลลดระดับการตอบสนองต่อเซโรโทนิน กลับพบว่ามีผลแบบป้องกันสำหรับบุคคลที่มีอัลลีล 5-HTTLPR ของ SLC6A4 แบบสั้น ที่ถ้าไม่มี Val66Met แล้ว เชื่อว่าทำให้บุคคลเสี่ยงต่อคราวซึมเศร้าหลังเหตุการณ์เครียด
ดังนั้น การรับส่งสัญญาณระหว่างเซลล์ที่อำนวยโดยโปรตีน BDNF ที่เป็นการรับส่งสัญญาณซึ่งมีส่วนในการตอบสนองแบบเปลี่ยนสภาพทางประสาท (neuroplastic response) ต่อความเครียดและยาแก้ซึมเศร้า ยังได้รับอิทธิพลจากปัจจัยทางพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อมอื่น ๆ
งานใหญ่ที่สุดโดยปี 2556 ที่ศึกษาจีโนมทั้งหมดในเค้ส 9,000 ราย ก็ยังไม่สามารถกำหนดเหตุทางพันธุกรรมแบบมองจีโนมทั้งหมดของโรคซึมเศร้าได้
แต่งานปี 2558 ได้กำหนดรูปแปรสองแบบในระดับจีโนม ที่สัมพันธ์กับโรคซึมเศร้า
งานนี้ทำกับหญิงจีนชาวฮั่น ที่พบความแตกต่างของยีนในบริเวณ intron ใกล้ ๆ กับ SIRT1 และ LHPP
จังหวะรอบวัน.
ความซึมเศร้าอาจจะสัมพันธ์กับความผิดปกติของจังหวะรอบวัน (circadian rhythm)
หรือระบบที่เรียกว่า นาฬิกาชีวภาพ
ยกตัวอย่างเช่น ช่วงการนอนที่ตาเคลื่อนไหวอย่างรวดเร็ว (REM Sleep) ซึ่งเป็นระยะการนอนที่ฝัน อาจจะเกิดเร็วและรุนแรงสำหรับคนซึมเศร้า เพราะว่า การนอนในช่วงนี้อาศัยระดับเซโรโทนินที่ลดลงในก้านสมอง (ซึ่งสันนิษฐานว่าคนซึมเศร้ามี)
ซึ่งจะเปลี่ยนสภาพเพราะสารประกอบบางอย่าง เช่น ยาแก้ซึมเศร้า ที่เพิ่มระดับเซโรโทนินในโครงสร้างของก้านสมอง
โดยทั่วไปแล้ว ระบบสมองแบบเซโรโทนินจะทำงานน้อยที่สุดเมื่อหลับและมากที่สุดเมื่อตื่น
การตื่นเป็นระยะเวลานานเนื่องจากภาวะขาดการนอนหลับ
จะกระตุ้นให้เซลล์ประสาทแบบเซโรโทนินทำงาน ซึ่งมีผลคล้ายกับผลรักษาของยาแก้ซึมเศร้า เช่นแบบ selective serotonin reuptake inhibitor (SSRI)
ดังนั้น คนซึมเศร้าอาจมีอารมณ์ดีขึ้นหลังจากอดนอนคืนหนึ่ง
SSRI อาจมีผลรักษาเพราะทำให้มีการสื่อประสาทมากขึ้นในสมองส่วนกลางที่ใช้เซโรโทนิน ซึ่งเป็นระบบเดียวกันที่มีผลต่อวงจรการหลับการตื่น
งานวิจัยเกี่ยวกับผลการบำบัดด้วยแสงต่อ seasonal affective disorder (ความผิดปกติทางอารมณ์ตามฤดู) แสดงว่า การขาดแสงสัมพันธ์กับการทำงานที่น้อยลงในระบบประสาทที่ใช้เซโรโทนินและกับความผิดปกติในวงจรการนอนหลับ โดยเฉพาะที่พบในโรคนอนไม่หลับ
การให้แสงมีเป้าหมายที่ระบบสมองที่ใช้เซโรโทนินเช่นกัน ดังนั้น จึงเป็นหลักฐานอีกอย่างหนึ่งสำหรับบทบาทสำคัญที่ระบบนี้อาจมีส่วนในโรคซึมเศร้า
ทั้งการให้อดนอนและการบำบัดด้วยแสงทั้งสองมีเป้าที่ระบบสื่อประสาทและบริเวณสมองเช่นเดียวกับยาแก้ซึมเศร้า และปัจจุบันทั้งสองใช้เพื่อบำบัดโรคซึมเศร้า
การบำบัดด้วยแสง การให้อดนอน และการเปลี่ยนเวลานอน (sleep phase advance therapy) ปัจจุบันใช้รวมกันเพื่อระงับอย่างรวดเร็วซึ่งความซึมเศร้าแบบรุนแรงของคนไข้ที่เข้าโรงพยาบาล
โมโนอะมีน.
โมโนอะมีนเป็นกลุ่มสารสื่อประสาทและสารควบคุมประสาท (neuromodulator) ที่รวมทั้งเซโรโทนิน โดพามีน นอร์เอพิเนฟริน และอีพิเนฟริน
ยาแก้ซึมเศร้าจำนวนมากเพิ่มระดับสารสื่อประสาทเซโรโทนินในไซแนปส์ แต่ก็อาจจะเพิ่มระดับของสารสื่อประสาทอีกสองอย่างคือ นอร์เอพิเนฟรินและโดพามีนด้วย
สังเกตการณ์ของประสิทธิผลนี้นำไปสู่สมมติฐานโมโนอะมีนของโรคซึมเศร้า ซึ่งสันนิษฐานว่า การขาดสารสื่อประสาทบางอย่างมีผลต่อลักษณะโรคซึมเศร้าที่สัมพันธ์กัน คือ "นอร์เอพิเนฟรินอาจสัมพันธ์กับความตื่นตัวและความกระปรี้กระเปร่า รวมทั้งความวิตกกังวล ความใส่ใจ และความสนใจในชีวิต
และโดพามีนอาจสัมพันธ์กับความใส่ใจ แรงจูงใจ ความรื่นเริงใจ และความพอใจ รวมทั้งความสนใจในชีวิต"
ผู้สนับสนุนทฤษฎีนี้แนะนำให้ใช้ยาแก้ซึมเศร้าที่มีฤทธิ์ต่อระบบที่แสดงอาการมากที่สุด
คือ คนไข้ที่วิตกกังวลและขัดเคือง ควรใช้ยาแบบ Selective serotonin reuptake inhibitor (SSRI) หรือ norepinephrine reuptake inhibitor และที่ไม่กระปรี้กระเปร่าหรือไม่ยินดีพอใจในชีวิต ควรจะได้ยาที่เพิ่มนอร์เอพิเนฟรินหรือโดพามีน
โดยเข้ากับสมมติฐานโมโนอะมิน งานศึกษาตามยาวพบว่ายีน serotonin transporter (5-HTT) มีผลต่อระดับที่เหตุการณ์เครียดในชีวิตสามารถพยากรณ์ความซึมเศร้า