pythainlp/thai_wikipedia_clean_20230101 huggingface dataset:
1. การกลั่นโดยใช้ไอน้ำ (steam distillation) โดยการนำพืชที่ต้องการน้ำมันหอมระเหย วางไว้ในหม้อกลั่นที่ด้านล่างมีน้ำ จากนั้นต้มน้ำ ไอที่เกิดขึ้นจะวิ่งผ่านพืชที่วางไว้ด้านบน ทำให้น้ำมันหอมระเหยในพืช ระเหยออกมารวมกับไอน้ำ จากนั้นให้ไอน้ำวิ่งผ่านท่อ จนถึง เครื่องควบแน่น (condenser) เพื่อทำให้เย็นลง แล้วกลั่นตัวลงมา ตกลงในภาชนะกักเก็บ จะได้ส่วนน้ำมันหอมระเหยที่แยกชั้นกับน้ำ
2. การกลั่นโดยใช้พืชแช่ในน้ำ (Water or Hydro-Distillation) โดย การนำพืชแช่ในน้ำ แล้วต้มน้ำจนเดือด เซล์พืชจะแตกออก และน้ำมันหอมระเหยจะแยกลอยตัวขึ้นมา พืชที่กลั่นวิธีนี้จะต้องเป็นพืชที่ทนความร้อนสูงได้ดี แต่ควรระวังในการกลั่น เพราะเนื่องจากส่วนของพืชโดนความร้อนโดยตรง อาจทำให้เกิดการไหม้ได้ กลิ่นไหม้ปนไปกับน้ำมันหอมระเหย และมีสารที่ไม่ต้องการปะปนไปด้วย
3. การกลั่นด้วยไอน้ำภายใต้แรงดันสูง (Vacuum Steam Distillation) วิธีนี้จะเหมือนกับ การกลั่นด้วยไอน้ำ แต่จะกลั่นภายใต้แรงดันสูง เพื่อลดจุดเดือดของน้ำและน้ำมันหอมระเหย ทำให้ได้น้ำมันที่ไม่โดนทำลายด้วยอุณหภูมิสูง และน้ำมันหอมระเหยนี้ยังมีประสิทธิภาพ คุณภาพดีกว่า การกลั่นแบบ 2 วิธีแรกอีกด้วย
เพลงชาติเบลารุสโซเวียต
ธงชาติไบโลรัสเซียโซเวียต
ซาวา ซาวา ชิโมะคิทะ ซาวา
ซาวา ซาวา ชิโมะคิทะ ซาวา  เป็น ภาพยนตร์ญี่ปุ่น ผลงานการกำกับโดย จุน อิชิคะวะ ออกฉายในวันที่ 7 กรกฎาคม ค.ศ. 2000 ณ ประเทศญี่ปุ่น
เพลงชาติเบลารุส
เพลงชาติสาธารณรัฐเบลารุส
20th เซ็นทูรี นอสทัลเจีย
20th เซ็นทูรี นอสทัลเจีย ( 20th Century Nostalgia )  เป็น ภาพยนตร์ญี่ปุ่น ผลงานการกำกับโดย มะซะโตะ ฮะระ ออกฉายในวันที่ 26 กรกฎาคม ปี พ.ศ. 2540 (ค.ศ. 1997) ณ ประเทศญี่ปุ่น
โอโฮลีไนต์&quot;
ทุรคา
พระแม่ทุรคา  หรือ พระแม่มหิษาสุรมรรทินี เป็นปางหนึ่งของพระปารวตี มีความหมายว่า "ผู้ไม่มีใครเอาชนะได้ (invincible) หรือ ผู้ไม่มีใครก้าวผ่านได้ (impassable)" ไม่ว่าทั้งเทพเจ้า มนุษย์ อสูร แม้แต่พระศิวะ พระพรหม หรือพระวิษณุ ก็ไม่อาจสังหารมหิษาสูรได้ มีเพียงหญิงสาวที่ไม่ได้เกิดอย่างธรรมชาติ และเป็นหนึ่งในอำนาจทั้งหมดของจักรวาล ซึ่งก็คือพระแม่ทุรคา ซึ่งเกิดจากอำนาจทั้งปวงของเหล่าเทพเจ้า
ในช่วงประมาณเดือนกันยายน-ตุลาคมของทุกปี จะมีการบูชาพระแม่ทุรคาเรียกว่าเทศกาลนวราตรี มีการฉลองถึง ๙ วัน ๙ คืนด้วยกัน ในประเทศไทย งานฉลองนี้จะมีขึ้นประจำทุกปีที่วัดพระศรีมหาอุมาเทวี เขตบางรัก โดยมีการแห่ไปตามท้องถนนในเวลากลางคืนด้วยดอกดาวเรืองและเครื่องบูชาต่าง ๆ
พระแม่ทุรคาอยู่ในลักษณะของกัลยาผู้ที่สุนทรที่สุดในสามโลก มี ๑๐-๑๘ กร ถืออาวุธครบมือ ที่มีอำนาจไม่สิ้นสุด มีกายที่สว่างมาก มีพระเนตร ๓ ดวงที่มีลักษณะเหมือนปัทมา มีพระเกศที่นุ่มสละสลวย มีสีผิวสีทองแดง และมีดวงจันทร์ที่มีขนาดเป็นหนึ่งในสี่ส่วน ๑ ดวงอยู่บนพระนลาฏของพระนาง ประทับอยู่บนหลังสิงโต หรือเสือ ทรงทำยุทธกับมหิษาสูรซึ่งเป็นลูกของอสูรรัมภะกับนางกระบือ ซึ่งได้รับพรจากพระพรหมให้เป็นอมตะ และรบชนะทั้ง ๓ โลก พระแม่ทุรคาทรงมีเครื่องแต่งกายสีฟ้ามหาสมุทรที่แวววาวและสีแดง และส่องแสงรัศมีที่เต็มเปี่ยมไปด้วยความปรานี
พระแม่ทุรคา
พระศรีมหาทุรคาเทวี
พระแม่ทุรคามหาเทวี
สตี
สตี "(Sati)" สามารถหมายถึง
พระแม่อุมาเทวี
โรงพยาบาลลำปาง เป็นโรงพยาบาลศูนย์ประจำจังหวัดลำปาง ขนาด 743 เตียง สังกัดกระทรวงสาธารณสุข ให้บริการรักษาทั่วผู้ป่วยในและผู้ป่วยนอก ตั้งอยู่ที่เลขที่ 280 ถนนพหลโยธิน ตำบลหัวเวียง อำเภอเมืองลำปาง จังหวัดลำปาง และทำหน้าที่เป็นศูนย์แพทยศาสตรศึกษาชั้นคลินิกและสถาบันสมทบเพื่อการผลิตแพทย์ให้กับคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
โรงพยาบาลศูนย์ลำปาง ตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 4  พ.ศ. 2520 – 2524 เพื่อสกัดกั้นผู้ป่วยที่อยู่ในต่างจังหวัดมิให้ต้องเสียเวลา และค่าใช้จ่ายโดยไม่จำเป็นในการขอรับบริการที่มีคุณภาพจากโรงพยาบาลในกรุงเทพมหานคร และเพื่อรับการส่งต่อผู้ป่วยจากโรงพยาบาลจังหวัดอื่นๆ ที่มีอยู่โดยรอบ ตลอดจนเป็นสถานที่ฝึกอบรมบุคลากรสาธารณสุข กระทรวงสาธารณสุขจึงได้มีการสร้างและยกฐานะโรงพยาบาลจังหวัดขึ้นเป็นโรงพยาบาลศูนย์จำนวน 15 แห่ง โรงพยาบาลลำปางได้รับการปรับเป็น “โรงพยาบาลศูนย์ลำปาง” รับผิดชอบเขต 5 ภาคเหนือตอนบน ซึ่งในตอนนั้นมีจังหวัดในเครือข่ายรวม 8 จังหวัด คือ เชียงใหม่ เชียงราย พะเยา ลำพูน ลำปาง แม่ฮ่องสอน แพร่ และน่าน
ปัจจุบัน โรงพยาบาลลำปาง เป็นศูนย์เชี่ยวชาญการแพทย์เฉพาะทาง เช่น สาขาโรคหัวใจ มีศูนย์โรคหัวใจสามารถทำการผ่าตัดหัวใจ การสวนหลอดเลือดหัวใจ, สาขาอุบัติเหตุ ให้การดูแลผู้ป่วยฉุกเฉิน Trauma Fast Track การผ่าตัดสมอง, สาขามะเร็ง มีการรักษาผู้ป่วยมะเร็ง ผ่าตัด ให้ยาเคมีบำบัด และรังสีรักษา, สาขาทารกแรกเกิด มีการดูแลทารกแรกเกิดที่มีภาวะวิกฤต และมีการผ่าตัดตาและเรติน่า ผ่าตัดกระดูกสันหลัง การฟอกเลือดด้วยไตเทียม อีกทั้งได้จัดตั้งศูนย์แพทยศาสตร์ชั้นคลินิกขึ้นในโรงพยาบาล โดยมีหน้าที่จัดการเรียนการสอนชั้นคลินิก ให้กับนักศึกษาของคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และเป็นสถาบันฝึกอบรมแพทย์ประจำบ้านสาขาอายุรกรรม, สาขาศัลยกรรม, สาขาศัลยกรรมออร์โธปิดิกส์, สาขากุมารเวชกรรม, สาขาสูติ-นรีเวชกรรม, สาขาเวชศาสตร์ฉุกเฉินและสาขาเวชศาสตร์ครอบครัว ตั้งแต่ ปี 2558 ที่ผ่านมา โรงพยาบาลลำปางได้มีการพัฒนาอาคารและสถานที่เพื่อรองรับการให้บริการแก่ประชาชนและเป็นสถานที่สำหรับฝึกอบรมแก่บุคลากรทางสาธารณสุข เช่น อาคารสิทธิเกษม, อาคารเมตตา, อาคารสิรินธร, อาคารนวมินทรราชประชาภักดี, อาคารผู้ป่วยนอก 8 ชั้น, อาคารทันตกรรม, อาคารเภสัชกรรม, อาคารโภชนศาสตร์ และอาคารนิติเวช มีการจัดระบบกำจัดขยะติดเชื้ออัตโนมัติชนิดบดและฆ่าเชื้อในเครื่องเดียวกัน (Autoclave) และศูนย์สุขภาพชุมชนม่อนกระทิง เพื่อความสะดวกในการให้บริการและตอบสนองการดูแลผู้ป่วยซับซ้อนระดับตติยภูมิอีกทั้งโรงพยาบาลลำปางยังมีแผนพัฒนาศักยภาพศูนย์สุขภาพผู้สูงอายุระยะยาวในอนาคตต่อไป
ศูนย์แพทยศาสตรศึกษาชั้นคลินิก โรงพยาบาลลำปาง ภายใต้โครงการผลิตแพทย์เพื่อชาวชนบท ศูนย์แพทยศาสตรศึกษาชั้นคลินิกโรงพยาบาลลำปาง ก่อตั้งขึ้นภายใต้โครงการผลิตแพทย์เพิ่มเพื่อชาวชนบท (the Collaborative Project to Increase Production of Rural Doctor : CPIRD) ตั้งแต่ พ.ศ. 2537 เพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนแพทย์และการกระจายแพทย์ที่ไม่เหมาะสมในชนบท โดยมียุทธศาสตร์เริ่มต้นคือ รับจากชนบท เรียนที่ชนบท และกลับสู่ชนบท และได้ลงนามความร่วมมืออย่างเป็นทางการกับคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ในวันที่ 10 พฤษภาคม 2543 โดยการจัดการเรียน การสอนนักศึกษาชั้นปีที่ 1 จะเรียนกระบวนวิชาในหมวดวิชาศึกษาทั่วไปตามข้อบังคับเพื่อการศึกษา ขั้นปริญญาตรีของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ชั้นปีที่ 2-3 เรียนร่วมกับชั้นปรีคลินิกของคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ส่วนในชั้นคลินิกปีที่ 4-6 เรียนที่ศูนย์แพทยศาสตรศึกษาชั้นคลินิก โรงพยาบาลลำปาง
ปัจจุบัน ศูนย์แพทยศาสตรศึกษาชั้นคลินิก โรงพยาบาลลำปาง จัดการเรียนการสอนในระดับชั้นคลินิก ตามหลักสูตรแพทยศาสตรบัณฑิต ของคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ใน 1 หลักสูตร คือ
ศูนย์แพทยศาสตรศึกษาชั้นคลินิก โรงพยาบาลลำปาง รับสมัครบุคคลเข้าศึกษาในหลักสูตรแพทยศาสตรบัณฑิต ผ่านทางคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ในระบบรับสมัครประจำปีตามประกาศมหาวิทยาลัยเชียงใหม่
ชูเปอร์ฮีโร่ ไทม์
เฟร์นันโด ลูโก
เฟร์นันโด อาร์มินโด ลูโก เมนเดซ (, 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2494 - ปัจจุบัน) เป็นนักการเมืองชาวปารากวัยที่ได้รับเลือกให้ดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีของปารากวัยจากการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 20 เมษายน พ.ศ. 2551 เข้ารับตำแหน่งเมื่อ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2551 และถูกสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภาขับออกจากตำแหน่งเมื่อปลายเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2555 หลังเกิดเหตุการณ์ปะทะกันอย่างรุนแรงระหว่างตำรวจกับชาวนาที่ไร้ที่ดินทำกินในเมืองกูรูกวาตี ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต 17 คน
พรรคโกโลราโด (ประเทศปารากวัย)
สมาคมสาธารณรัฐแห่งชาติ  หรือ พรรคโกโลราโด  เป็นพรรคการเมืองในประเทศปารากวัย ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2430 ในการเลือกตั้งในเดือนเมษายน พ.ศ. 2551 พรรคโกโลราโดพ่ายแพ้การเลือกตั้งเป็นครั้งแรกหลักจากได้เป็นรัฐบาลมานานถึง 61 ปี
พรรคโกโลราโด (ประเทศอุรุกวัย)
พรรคโกโลราโด  เป็นพรรคการเมืองในประเทศอุรุกวัย ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2379 ในการเลือกตั้งเมื่อ พ.ศ. 2547 พรรคโกโลราโดได้ที่นั่ง 10 ที่ จากทั้งหมด 99 ที่ในสภาล่าง และ 3 ที่ จากทั้งหมด 31 ที่ในสภาสูง
พรรคโคโลราโด
พรรคโคโลราโด สามารถหมายถึง
ลิตเติ้ล ดีเจ
เกียรติศักดิ์ อุดมนาค หรือที่รู้จักกันดีในชื่อ เสนาหอย (นามแฝง หอย) มีอาชีพนักแสดง, นักร้อง และ พิธีกร ปัจจุบันดำรงตำแหน่งผู้จัดการฝ่ายผลิตรายการบริษัท ลักษ์ (666) จำกัด มีชื่อเสียงจากการได้เข้าร่วมกับรายการ ยุทธการขยับเหงือก แทนที่ของเปิ้ล นาคร ศิลาชัย ที่ไปเรียนต่อยังต่างประเทศ
เกียรติศักดิ์ อุดมนาค เกิดเมื่อ 22 กันยายน พ.ศ. 2512 ที่กรุงเทพมหานคร เป็นบุตรชายของนาวาโทแตร อุดมนาค (เสียชีวิต) กับนางเพ็ญศรี อุดมนาค มีพี่น้องรวมกัน 2 คน คือ พรพิมล เกียรติศักดิ์ ด้านการศึกษา ศึกษาระดับมัธยม ที่ โรงเรียนวัดสุทธิวราราม ระดับปริญญาตรี คณะ​ศิลปกรรม​ศาสตร์​ จุฬาลงกรณ์​มหา​วิทยาลัย​ (วิชาเอกดนตรีตะวันตก) ​ เคยได้รับรางวัลนักเรียนดีเด่นถึง 3 ปีซ้อน
เจ็ดศาสตรา (การ์ตูน)
เจ็ดศาสตรา เป็นหนังสือการ์ตูนนำเข้ามาต้นฉบับมาจาก ฮ่องกงจัดว่าเป็น การ์ตูนจีนที่ได้รับความนิยมทั้งการจัดจำหน่ายและเช่า ทำการแปลและจัดจำหน่าย โดยสำนักพิมพ์บูรพัฒน์ โดยเนื้อเรื่องทั้งหมดนั้นนำมานวนิยายกำลังภายในเลื่องชื่อของโกวเล้งมีชื่อเดียวกับฉบับนวนิยายว่าเจ็ดศาสตรา ซึ่งศาสตราทั้ง 7 ที่กล่าวในเรื่องนี้ประกอบด้วย ตะขอจำพราก ทวนจ้าวพิชิต ปีกนกยูง วงแหวนแสนรัก กำปั้น กระบี่ชีพยั่งยืน ดาบหยกเขียว โดยเนื้อหาจะเป็นเรื่องราวชีวิตของผู้เป็นเจ้าปัจจุบันของเจ็ดศาสตรา จนในที่สุดก็มาเกี่ยวพันกันทั้งหมด มังกรเขียว เจ้าของศาสตราวุธกำปั้น และสุดจบที่น่าเศร้าใจของทุกคน
ผ้าลูกไม้
ผ้าลูกไม้ เป็นวิธีที่ด้ายหรือเส้นด้ายจะกลายเป็นผ้าหรืองานฝีมือที่ดีอื่น ๆ ผ้าถักประกอบด้วยแถวติดต่อกันของลูปที่เรียกว่าเย็บแผล ในฐานะที่เป็นแต่ละแถวดำเนินการวนรอบใหม่จะถูกดึงผ่านห่วงที่มีอยู่เย็บแผลที่ใช้งานจะมีขึ้นในเข็มจนกว่าวงอื่นสามารถส่งผ่านพวกเขา กระบวนการนี้ในที่สุดก็ส่งผลให้ผ้าที่มักใช้สำหรับเสื้อผ้า
แอสเทอเรียน
แอสเทอเรียน  ในทางกายวิภาคศาสตร์มนุษย์ หมายถึงจุดบนกะโหลกศีรษะมนุษย์ที่อยู่ด้านหลังหู เป็นจุดบรรจบกันของซูเจอร์หรือรอยประสานบนกะโหลกศีรษะ อัน ได้แก่ รอยประสานท้ายทอย (lambdoid suture), รอยประสานสความัส (squamosal suture), ออกซิปิโตมาสตอยด์ ซูเจอร์ (occipitomastoid suture) ในผู้ใหญ่ แอสเทอเรียนจะอยู่ด้านหลัง 4 เซนติเมตร และด้านบน 12 เซนติเมตรต่อรูหู ในการผ่าตัด
ในระยะทารกบริเวณนี้จะเป็นแผ่นเนื้อเยื่อที่กระดูกยังไม่เจริญมาประสานกันเรียกว่า กระหม่อมกกหู หรือ กระหม่อมมาสตอยด์ (mastoid fontanelle) และจะเกิดการสร้างกระดูกจนเป็นข้อต่อเมื่ออายุได้ 6-8 เดือนหลังคลอด
กระหม่อมกกหู
กระหม่อมมาสตอยด์
Mastoid fontanelle
รอยประสานหน้าผาก
รอยประสานหน้าผาก  คือโครงสร้างที่เป็นเนื้อเยื่อเกี่ยวพันชนิดหนาแน่นที่แบ่งระหว่างครึ่งซ้ายและขวาของกระดูกหน้าผาก (frontal bone) ของกะโหลกศีรษะในทารกและเด็ก เมื่ออายุประมาณ 6 ปีรอยประสานนี้มักจะหายไป และครึ่งซีกซ้ายและขวาของกระดูกหน้าผากจะรวมเป็นกระดูกชิ้นเดียวกัน แต่ในผู้ใหญ่บางคนอาจยังคงอยู่ เรียกว่า "metopic suture" หากซูเจอร์นี้ไม่มีในเด็กแรกเกิดอาจทำให้กะโหลกศีรษะผิดรูป มีรูปร่างแหลมเหมือนกระดูกงูเรือ เรียกว่า "trigonocephaly"
รอยประสานนี้มีประโยชน์เมื่อทารกคลอด กะโหลกศีรษะจะสามารถงอและยืดหยุ่นได้เล็กเล็กน้อย ทำให้ศีรษะทารกโค้งเข้าเมื่อผ่านช่องคลอด
Frontal suture
ฟรอนทัล ซูเจอร์
รอยประสานท้ายทอย
รอยประสานท้ายทอย (lambdoid suture) เป็นข้อต่อชนิดเนื้อเส้นใยคั่น ประกอบด้วยเนื้อเยื่อเกี่ยวพันเส้นใยหนาที่แบ่งระหว่างกระดูกข้างขม่อม (parietal bone) และกระดูกขมับ (temporal bone) ออกจากกระดูกท้ายทอย (occipital bone) บนกะโหลกศีรษะ
ชื่อของซูเจอร์นี้มาจากลักษณะของรอยประสานนี้มีรูปร่างเหมือนอักษรแลมบ์ดาของภาษากรีก
เมื่อแรกเกิด กระดูกของกะโหลกศีรษะจะไม่ได้ประกอบรวมกันเป็นชิ้นเดียวกัน หากกะโหลกชิ้นใดชิ้นหนึ่งโตเร็วกว่าชิ้นอื่นๆ อาจทำให้กะโหลกศีรษะมีรูปร่างที่ผิดปกติที่เรียกว่า craniosynostosis กล่าวคือมีการปิดของซูเจอร์หรือกระหม่อมที่เร็วกว่าปกติ
หากรอยประสานท้ายทอยนี้ปิดเร็วกว่าอีกข้างหยึ่ง กะโหลกศีรษะจะบิดและไม่สมมาตร ซึ่งเรียกภาวะว่า สภาพหัวเบี้ยว (plagiocephaly)
แลมบ์ดอยด์ ซูเจอร์
เทอร์รี โบการ์ด
เทอร์รี่ โบการ์ด (テリー・ボガード, Terī Bogādo?) เป็นตัวละครในเกมต่อสู้ของ "SNK Playmore" และเป็นตัวละครหลักในเกม "Fatal Fury" นอกจากนี้เทอร์รี่ยังถือเป็นตัวละครในทุกภาคของ "Fatal Fury" และ "เดอะคิงออฟไฟท์เตอร์ส" ด้วยเช่นกัน ซึ่งจุดเด่นของเขาก็คือการมีเสียงทั้งภาษาญี่ปุ่นและภาษาอเมริกันอังกฤษ ทำให้ใน พ.ศ. 2540 เทอร์รี่ได้เป็นที่แปดของตัวละครในเกมที่ชื่นชอบอีกด้วย
ตามเนื้อเรื่องของ Fatal Fury เทอร์รี่เป็นพี่ชายของ "แอนดี้ โบการ์ด" และทั้งคู่เป็นบุตรบุญธรรมของ "เจฟ โบการ์ด" สัตว์เลี้ยงของเทอร์รี่คือลิงชื่อ "อุกี้" และเทอร์รี่สามารถน็อคคู่ต่อสู้โดยการใช้ท่าไม้ตายหลากรูปแบบ รวมถึงพาวเวอร์ดั๊งค์ซึ่งมีลักษณะคล้ายกับการดังค์บาสเกตบอล
แคลนนาด (การ์ตูน)
แสกหน้า
แสกหน้า (glabella) เป็นชื่อเรียกบริเวณระหว่างคิ้วและเหนือจมูก ส่วนนี้จะเป็นสันนูนเล็กน้อยเชื่อมระหว่างสันคิ้ว (superciliary ridges)
รากศัพท์ภาษาอังกฤษมาจากภาษาละติน "glabellus" แปลว่า "เรียบ" เพราะบริเวณนี้ไม่มีขนคิ้ว สำหรับภาษาไทย "แสกหน้า" เป็นคำประสมระหว่าง "แสก" ซึ่งแปลว่า แนวที่อยู่ระหว่างกลาง และ "หน้า" ซึ่งเป็นบริเวณของศีรษะตั้งแต่หน้าผากลงมาจดปลายคาง
Glabella
เวดดิ้งพีจ
ม้าเลี้ยง
ม้าเลี้ยง  เป็นชาวเมืองซงหยง ในวัยเด็กมีชื่อเรียก "คนคิ้วขาว" ซึ่งหมายความถึงผู้เก่งที่สุด ภายหลังได้รับใช้เล่าปี่ สร้างความดีความชอบมากมาย เป็นนักการทูตในการเจรจากับซุนกวน ครองสี่หัวเมืองทางใต้ และสามารถเกลี้ยกล่อมสะโมโขให้มาร่วมงานกับตนเอง
โคลง
โคลง เป็นคำประพันธ์ที่บังคับวรรณยุกต์ คือ เอก โท และบังคับสัมผัส มีหลักฐานอันควรเชื่อว่าเป็นคำประพันธ์พื้นเมืองไทยทางเหนือและอีสานก่อนจะแพร่หลายมายังภาคกลาง
ความเป็นมาของโคลง.
จากพระราชาธิบายของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพ สันนิษฐานว่าชาวไทยล้านนาเป็นผู้ประดิษฐ์โคลงขึ้น และชาวไทยทางใต้คือชาวกรุงศรีอยุธยารับไปดัดแปลงจนพิสดารขึ้น
โคลงของชาวล้านนานั้นเรียก “ครรโลง” “คะโลง” หรือ “กะโลง” มีสามประเภทคือ 1) ครรโลงสี่ห้อง 2) ครรโลงสามห้อง และ 3) ครรโลงสองห้อง กับทั้งยังมีกลวิธีแต่งที่ปลีกย่อยมากมาย เช่น โคลงบทหนึ่งว่า “กรนารายณ์ หมายกงรถ บทสังขยา สราสังวาล...”
หลักฐานที่แสดงว่าชาวล้านนาสนใจและนิยมแต่งโคลงมาแต่โบราณแล้วคือ จินดามณี ซึ่งกล่าวถึงโคลงลาวประเภทต่าง ๆ อันได้แก่ 1) พระยาลืมงายโคลงลาว 2) อินทร์เกี้ยวกลอนโคลงลาว 3) พวนสามชั้นโคลงลาว 4) ไหมยุ่งพันน้ำโคลงลาว และ 5) อินทร์หลงห้องโคลงลาว
คำว่า “ลาว” ข้างต้น หมายถึง ชาวล้านนา ชาวอยุธยาแต่ก่อนเรียกรวมทั้งชาวล้านนาและชาวล้านช้างว่า ลาว
วรรณคดีของชาวไทยฝ่ายใต้เรื่องแรกที่ปรากฏโคลงคือ ลิลิตโองการแช่งน้ำ อันแต่งด้วยโคลงห้าและร่ายดั้นสลับกัน กับทั้งยังเป็นวรรณคดีเรื่องเดียวที่ปรากฏโคลงห้าอีกด้วย ต่อมาปรากฏเป็นรูปโคลงสี่ดั้นใน ลิลิตยวนพ่าย โคลงสุภาพ (โคลงสอง โคลงสาม และโคลงสี่) ในลิลิตพระลอ ส่วนโคลงสองดั้นและโคลงสามดั้นเกิดขึ้นในสมัยรัตนโกสินทร์นี้เอง อย่างไรก็ตามจากหลักฐานทางวรรณกรรมอาจกล่าวได้ว่ากวีนิยมแต่งโคลงดั้นมาก่อนโคลงสุภาพ
การจำแนกโคลง.
โคลงในวรรณกรรมไทย แบ่งได้ดังนี้ คือ
หมายเหตุ:- โคลงห้านั้น พระยาอุปกิตศิลปสาร (นิ่ม กาญจนชีวะ) สิทธา พินิจภูวดล และประทีป วาทิกทินกร จัดให้เป็นโคลงโบราณ แต่กำชัย ทองหล่อ จัดให้เป็นโคลงสุภาพ ขณะที่ สุภาพร มากแจ้ง แยกออกมาต่างหาก ซึ่งน่าจะเหมาะสมกว่า เพราะมีวรรณกรรมเรื่องเดียวที่แต่งด้วยโคลงห้า ในยุคยังไม่สามารถแยกโคลงดั้นและโคลงสุภาพอย่างชัดเจน
โคลงสอง.
โคลงสองสุภาพ.
หนึ่งบทมี 14 คำ แบ่งเป็น 3 วรรค 5 - 5 - 4 คำ ตามลำดับ และอาจเพิ่มสร้อยท้ายบทได้อีก 2 คำ บังคับเอก 3 แห่ง โท 3 แห่ง สัมผัสส่งจากท้ายวรรคแรกไปยังท้ายวรรคที่สอง ดังตัวอย่าง
หากแต่งหลาย ๆ บท นิยมส่งสัมผัสระหว่างบท จากท้ายบทแรกไปยังคำใดคำหนึ่งในวรรคแรกของบทต่อไป ตัวอย่าง
กวีบางท่านก็ไม่นิยมส่งสัมผัสระหว่างบท อย่างเช่น น.ม.ส. ในพระนิพนธ์ "สามกรุง" เป็นต้น
โคลงสองดั้น.
หนึ่งบทมี 12 คำ แบ่งเป็น 3 วรรค วรรคละ 5 - 5 - 2 คำ ตามลำดับ และอาจมีสร้อยท้ายบทได้อีก 2 คำ ส่งสัมผัสแบบเดีวกับโคลงสองสุภาพ บังคับเอก 3 แห่ง โท 3 แห่ง เช่นเดียวกับโคลงสองสุภาพแต่ต่างตำแหน่ง หากแต่งหลายบทมีการส่งสัมผัสเช่นเดียวกับโคลงสองสุภาพ ดังตัวอย่าง
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชนิพนธ์โคลงสองดั้น โดยบังคับเอก 3 โท 2 (ลดโท) ใน"ลิลิตนารายณ์สิบปาง" ดังตัวอย่าง
การใช้โคลงสองในวรรณกรรม.
ไม่มีวรรณคดีไทยเรื่องใดที่ใช้โคลงสองแต่งทั้งเรื่อง โดยทั่วไปมักแต่งสลับกับร่ายและโคลงชนิดอื่น ๆ ในลักษณะลิลิต อย่างหนึ่ง และอีกอย่างหนึ่งใช้ลงท้ายร่าย โดยโคลงสองสุภาพลงท้ายร่ายสุภาพ และโคลงสองดั้นลงท้ายร่ายดั้น
โคลงสาม.
โคลงสามสุภาพ.
บทหนึ่งมี 19 คำ แบ่งเป็น 4 วรรค วรรคละ 5 - 5 - 5 - 4 คำตามลำดับ และอาจมีสร้อยท้ายบทได้อีก 2 คำ เช่นเดียวกับโคลงสองสุภาพ บังคับเอก 3 แห่ง โท 3 แห่ง ส่งสัมผัสเพิ่มจากโคลงสองอีกหนึ่งแห่งจากท้ายวรรคแรกไปยังวรรคที่สอง ดังตัวอย่าง
โคลงสามดั้น.
บทหนึ่งมี 17 คำ แบ่งเป็น 4 วรรค วรรคละ 5 - 5 - 5 - 2 คำตามลำดับ บังคับเอก 3 แห่ง โท 3 แห่ง สัมผัสเหมือนโคลงสามสุภาพ ดังตัวอย่าง
เช่นเดียวกับโคลงสองดั้น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์โคลงสามดั้น โดยบังคับเอก 3 โท 2 ตำแหน่งเดียวกับโคลงสองดั้น ตัวอย่างจาก"ลิลิตนารายณ์สิบปาง"
การใช้โคลงสามในวรรณกรรม.
กวีไม่นิยมใช้โคลงสามแต่งวรรณกรรมตลอดเรื่อง นิยมแต่งสลับกับร่ายและโคลงชนิดอื่น ๆ รวมทั้งนิยมแต่งน้อยกว่าโคลงสองมาก อนึ่ง โคลงสามดั้นเริ่มปรากฏในวรรณกรรมสมัยรัตนโกสินทร์นี้เอง มีหลักฐานอยู่ใน"มหาชาติคำหลวง กัณฑ์ทานกัณฑ์" ซึ่งแต่งโดย พระรัตนมุนี วัดราชสิทธาราม ในสมัยรัชกาลที่ 2
โคลงสี่.
โคลงสี่ เป็นโคลงที่กวีนิยมแต่งมากที่สุดในกระบวนโคลง สามารถจำแนกโคลงสี่ออกได้หลายประเภท ดังนี้
โคลงสี่ในจินดามณี.
ในจินดามณี ฉบับพระโหราธิบดี กล่าวถึงวิธีการแต่งโคลงสี่ไว้หลายชนิดด้วยกัน คือ โคลงสี่สุภาพ โคลงตรีเพชรทัณฑี โคลงจัตวาทัณฑี โคลงขับไม้ โคลงในกาพย์ห่อโคลง โคลงดั้น ฯลฯ
โคลงสี่สุภาพ.
หนึ่งบทมี 30 คำ แบ่งเป็น 4 บาท 3 บาทแรก บาทละ 7 คำ บาทที่สี่ 9 คำ แต่ละบาทแบ่งเป็น 2 วรรค วรรคแรก 5 คำ วรรคหลัง 2 คำ เว้นบาทสุดท้าย 4 คำ มีสร้อยได้ 2 แห่ง โคลงบังคับเอก 7 โท 4 ตามตำแหน่ง สัมผัสคำที่ 7 บาทแรกกับคำที่ 5 ของบาทที่สองและบาทที่สาม กับสัมผัสคำที่ 7 บาทที่สองกับคำที่ 5 บาทที่สี่ เอกโทในบาทแรกอาจสลับที่กันได้ และอนุโลมให้ใช้คำตายแทนเอกได้ ดังตัวอย่าง
โคลงตรีเพชรทัณฑี.
โคลงตรีเพชรทัณฑีนี้แสดงไว้แต่ตัวอย่าง แต่อาจสังเกตไว้ว่าเหมือนโคลงสี่สุภาพ แต่เลื่อนสัมผัสในบาทที่สอง จากเดิมคำที่ 5 ไปเป็นคำที่ 3 แทน ดังตัวอย่าง
ในจินดามณี ฉบับหลวงวงศาธิราชสนิท เรียกโคลงแบบนี้ว่า โคลงตรีพิธพรรณ
โคลงจัตวาทัณฑี.
โคลงจัตวาทัณฑี ก็คือโคลงสี่สุภาพที่เลื่อนคำรับสัมผัสในบาที่สองจากคำที่ 5 มาเป็นคำที่ 4 นั่นเองตามตัวอย่าง
โคลงขับไม้.
โคลงขับไม้ เป็นโคลงสี่สุภาพที่ไม่บังคับเอก บังคับแต่โทสี่แห่ง บาทแรกโทจะอยู่คำที่ 4 หรือ 5 ก็ได้ ให้แต่งครั้งละ 2 บท มีสัมผัสระหว่างบทด้วย ตัวอย่าง
โคลงกระทู้.
โคลงกระทู้ เป็นลักษณะพิเศษของการแต่งโคลง โดยบังคับคำขึ้นต้นแต่ละบาทของโคลงส่วนมากมักใช้แต่งกับโคลงสี่ ซึ่งกำชัย ระบุว่า โคลงกระทู้คือโคลงสี่สุภาพนั่นเอง
ลักษณะการใช้กระทู้อาจใช้คำเดียวกันทุกบาท หรือคำต่างชุดกันก็ได้ ถ้าเป็นคำเดียวกันเรียกว่า กระทู้ยืน คำที่นำมาเป็นกระทู้อาจจะมีความหมายหรือไม่ก็ได้ เช่น ทะ-ลุ่ม-ปุ่ม-ปู อาจเป็นคำคล้องจองก็ได้ เช่น หัวล้านได้หวี ตาบอดได้แว่น หรืออาจมีข้อความอื่นใดตามความประสงค์ของผู้ประพันธ์
ตัวอย่างโคลงกระทู้ ทะ-ลุ่ม-ปุ่ม-ปู
โคลงกระทู้กวีมักใช้แต่งท้ายเรื่อง เพื่อบอกจุดมุ่งหมายในการแต่งหรือชื่อผู้แต่ง นอกนั้นแต่งแทรกไว้ในวรรณกรรมเพื่อเพิ่มความไพเราะ แสดงความสามารถของผู้แต่ง นอกจากนี้กวีอาจจะดัดแปลงโคลงกระทู้ให้พิศดารตามความประสงค์ก็ได้ เช่น กรมหลวงวงศาธิราชสนิท ทรงแต่งกาพย์สุรางค์คนางค์ 28 จำนวน 5 บท แล้วนำคำในกาพย์แต่ละวรรคแยกเป็นกระทู้เดี่ยวในโคลงกระทู้ 35 บท หรือนายชิต บุรทัต แต่งวิชชุมาลาฉันท์ 4 บท แล้วนำคำในแต่ละวรรคไปแยกเป็นกระทู้เดี่ยวเป็นโคลง 32 บท เป็นต้น
โคลงสี่ดั้น.
ในจินดามณีฉบับพระโหราธิบดี เรียกว่า "ฉันทจรรโลงกลอนดั้น" และมิได้อธิบายอะไร เพียงแต่ยกตัวอย่างโคลงไว้เท่านั้น ต่อมาในจินดามณีฉบับหลวงวงศาธิราชสนิทจึงปรากฏแผนผังสมบูรณ์ และจำแนกโคลงดั้นออกเป็น 2 ชนิด คือ โคลงดั้นวิวิธมาลี และโคลงดั้นบาทกุญชร ตามลักษณะการส่งสัมผัสระหว่างบท ดังตัวอย่าง
โคลงสี่ในตำรากาพย์.
เนื่องจากโคลงจากตำรากาพย์ไม่ปรากฏอยู่ในวรรณกรรมเรื่องใดเลย มีอยู่แต่ในตำราแต่งคำประพันธ์เท่านั้น ปราชญ์รุ่นก่อนมักเรียกโคลงเหล่านี้ว่า โคลงโบราณ
กาพย์สารวิลาสินี.
ในคัมภีร์กาพย์สารวิลาสินีมีโคลงอยู่ 8 ชนิด ได้แก่ วิชชุมาลี มหาวิชชุมาลี จิตรลดา มหาจิตรลดา สินธุมาลี มหาสินธุมาลี นันททายี และมหานันททายี มีลักษณะเด่นคือ ไม่บังคับเอกโท บังคับแต่จำนวนคำ และสัมผัส
โคลง 8 ชนิดที่ดัดแปลงมาจากกาพย์สารวิลาสินีดังกล่าวยังอาจแบ่งได้อีกเป็นสองกลุ่ม ดังต่อไปนี้
กลุ่มที่หนึ่ง เป็นโคลงที่มียี่สิบแปดคำ (หนึ่งบทมีสี่บาท หนึ่งบาทมีสองวรรค วรรคหน้ามีห้าคำ วรรคหลังมีสองคำ รวมเป็นยี่สิบแปดคำ) ได้แก่ 1) โคลงวิชชุมาลี 2) โคลงจิตรลดา 3) โคลงสินธุมาลี และ 4) โคลงนันททายี โคลงกลุ่มนี้สังเกตได้จากการที่มีวรรคสุดท้ายของบทเพียงสองคำ
กลุ่มที่สอง เป็นโคลงที่มีสามสิบคำ (หนึ่งบทมีสี่บาท หนึ่งบาทมีสองวรรค วรรคหน้ามีห้าคำ วรรคหลังมีสองคำ ยกเว้นวรรคสุดท้ายของบทมีสี่คำ รวมเป็นสามสิบคำ) ได้แก่ 1) โคลงมหาวิชชุมาลี 2) โคลงมหาจิตรลดา 3) โคลงมหาสินธุมาลี และ 4) โคลงมหานันททายี โคลงกลุ่มนี้สังเกตได้จากการที่มีวรรคสุดท้ายของบทเพียงสี่คำ และมีคำ “มหา” นำหน้าชื่อ
โคลงจิตรลดา และโคลงมหาจิตรลดา.
กาพย์คันถะ.
ในคัมภีร์กาพย์คันถะ มีโคลงสี่อยู่ 2 ชนิด คือ ทีฆปักข์ และรัสสปักข์ มีลักษณะเด่นเช่นเดียวกับโคลงในกาพย์สารวิลาสีนี คือ ไม่บังคับเอกโท กำหนดแต่จำนวนคำและสัมผัส
โคลงรัสสปักข์.
เป็นที่น่าสังเกตว่า แม้โคลงชนิดต่าง ๆ ในคัมภีร์กาพย์จะบอกว่ามิได้บังคับเอกโท แต่ตัวอย่างที่ให้ไว้ส่วนใหญ่มักมีเอกโท ตามตำแหน่งที่เด่นของโคลงสี่เสมอ
โคลงสี่ที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงประดิษฐ์ขึ้น.
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงดัดแปลงสัมผัสของโคลงในตำรากาพย์สารวิลาสีนีทั้ง 4 ชนิด แล้วทรงเรียกว่า โคลงโบราณแผลง ดังตัวอย่าง
โคลงนันททายีแผลง.
นอกจากนี้ ด้วยการเปลี่ยนแปลงการส่งสัมผัส พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงประดิษฐ์โคลงเลียนแบบโคลงในตำรากาพย์ คือไม่บังคับเอกโท อีก 4 แบบ ใช้ในพระราชนิพนธ์กถานมัสการพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ และพระรัตนตรัย คือ โคลงวชิระมาลี โคลงมุกตะมาลี โคลงรัตนะมาลี และโคลงจิตระมาลี ดังตัวอย่าง
ความแตกต่างของโคลงสี่ในวรรณกรรมกับโคลงสี่ในตำราคำประพันธ์.
โคลงสี่ปรากฏในวรรณกรรมตั้งแต่สมัยอยุธยา โดยในสมัยอยุธยาตอนต้น เป็นโคลงสี่สุภาพ 3 เรื่องคือ ลิลิตพระลอ โคลงนิราศหริภุญชัย โคลงมังทราตีเชียงใหม่ โคลงดั้นมี 1 เรื่องคือ ลิลิตยวนพ่าย
สมัยอยุธยาตอนกลางโคลงสี่เป็นที่นิยมที่สุด มีวรรณกรรมแต่งด้วยโคลงสี่ถึง 9 เรื่อง ได้แก่ โคลงเรื่องพาลีสอนน้อง โคลงทศรถสอนพระราม โคลงราชสวัสดิ์ กำศรวลโคลงดั้น โคลงเฉลิมพระเกียรติพระนารายณ์มหาราช โคลงนิราศนครสวรรค์ กาพย์ห่อโคลงและโคลงอักษรสามของพระศรีมโหสถ และโคลงทวาทศมาส ในจำนวนนี้เป็นโคลงสี่สุภาพ 7 เรื่อง โคลงสี่ดั้น 2 เรื่อง
สมัยธนบุรีมี 2 เรื่องคือ โคลงยอพระเกียรติพระเจ้ากรุงธนบุรี และลิลิตเพชรมงกุฎ
สมัยรัตนโกสินทร์ กวีนิยมแต่งคำประพันธ์ประเภทกลอน วรรณกรรมที่แต่งด้วยโคลงเด่น ๆ ได้แก่ โคลงดั้นเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย โคลงนิราศตามเสด็จลำน้ำน้อย ลิลิตตะเลงพ่าย โคลงดั้นปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพนฯ โคลงนิราศนรินทร์ ลิลิตนารายณ์สิบปาง และสามกรุง เป็นต้น
โคลงสี่ที่กวีนิยมใช้ในวรรณกรรมคือโคลงสี่สุภาพและโคลงดั้นที่ปรากฏอยู่ในจินดามณี ส่วนโคลงสี่ในตำรากาพย์ไม่พบว่ากวีใช้แต่งวรรณกรรม นอกจากงานของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเท่านั้น
วรรณกรรมในแต่ละสมัย กวีใช้โคลงที่มีลักษณะบังคับแตกต่างจากตำราฉันทลักษณ์สรุปได้ 3 ข้อใหญ่ ๆ คือ
1.การบังคับเอก-โท
มีการใช้ลักษณะ เอก 7 โท 5 และใช้โทคู่ในโคลงสี่สุภาพ เช่น ลิลิตพระลอ มหาชาติคำหลวง โคลงมังทรารบเชียงใหม่ และโคลงนิราศหริภุญชัย
มีการใช้เอก 7 โท 3 และไม่ใช้โทคู่ในโคลงสี่ดั้น เช่น ลิลิตยวนพ่าย โคลงทวาทศมาส กำสรวลโคลงดั้น และโคลงดั้นเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
ดังนั้น หากนับจากข้อมูลในวรรณกรรม โคลงสี่ จึงควรมี 4 รูปแบบคือ
2.การส่งสัมผัส
สัมผัสระหว่างบาท ในตำราฉันทลักษณ์กำหนดสัมผัสระหว่างบาทของโคลงไว้ 4 แบบคือ แบบโคลงสี่สุภาพ แบบโคลงตรีเพชรทัณฑี(หรือโคลงตรีพิธพรรณ) แบบโคลงจัตวาทัณฑี และแบบโคลงสี่ดั้น
ทั้งนี้การกำหนดตรีพิธพรรณ หรือ จัตวาทัณฑีกำหนดที่คำรับสัมผัสในบาทที่สอง ส่วนบาทอื่น ๆ บังคับรับสัมผัสคำที่ 5 แต่เท่าที่ปรากฏในวรรณกรรม กวีมีอิสระที่จะรับสัมผัสในคำที่ 3, 4 หรือ 5 ของทุกบาทในโคลงดั้น และเรียกตามลักษณะคำรับสัมผัสว่า ตรีพิธพรรณหรือจัตวาทัณฑีด้วย เช่น
ตรีพิธพรรณในบาที่สาม จัตวาทัณฑีในบาทที่ 4
จัตวาทัณฑี รับสัมผัสคำที่ 4 บาทสามและสี่
สัมผัสระหว่างบท
โดยทั่วไปการส่งสัมผัสระหว่างบทของโคลงสี่ในวรรณกรรมมี 3 แบบ คือ
แต่อย่างไรก็ตาม ยังมีวรรณกรรมบางเรื่องส่งสัมผัสระหว่างบทออกไป เช่น ในมหาชาติคำหลวง กัณฑ์มหาพน มีโคลงสี่สุภาพและโคลงตรีพิธพรรณส่งสัมผัสระหว่างบทแบบโคลงบาทกุญชร ในจิดามณี มีโคลงขับไม้ส่งสัมผัสระหว่างบทแบบโคลงวิวิธมาลี ในลิลิตนารายณ์สิบปาง และพระนลคำหลวง มีโคลงสี่ดั้น และโคลงในตำรากาพย์ ส่งสัมผัสระหว่างบทแบบโคลงสี่สุภาพ
3.การใช้คำสร้อย
ตามตำราฉันทลักษณ์กำหนดไว้ว่า โคลงสี่มีสร้อยได้สองแห่งคือท้ายวรรคแรก และท้ายวรรคที่สาม แต่ในวรรณกรรมกวีทุกสมัยตั้งแต่อยุธยาจนกระทั่งถึงรัชการที่ 6 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ แต่งโคลงสี่โดยมีสร้อย 3 แห่ง คือ มีสร้อยในบาที่ 4 ด้วย ทั้งโคลงดั้น และโคลงสี่สุภาพ ตัวอย่าง
ดังนั้นจึงสรุปได้ว่า โคลงสี่วรรณคดีมีการใช้สร้อยทั้ง 3 แห่ง คือ บาทแรก บาทที่สาม และบาทที่สี่
โคลงห้า.
โคลงห้า เป็นคำประพันธ์ที่ปรากฏอยู่ในวรรณกรรมเพียงเรื่องเดียว คือ ลิลิตโองการแช่งน้ำ ซึ่งเป็นวรรณกรรมร้อยกรองยุคแรกของไทย และไม่ปรากฏว่าต่อมามีกวีใช้โคลงห้าแต่งวรรณกรรมเรื่องใดอีกเลย
ในจินดามณี ฉบับพระโหราธิบดี กล่าวถึงโคลงห้าไว้เพียงยกตัวอย่างคำประพันธ์ชื่อ มณฑกคติโคลงห้า โดยไม่มีคำอธิบาย แต่ยกตัวอย่างที่สองว่าเป็น อย่างโคลงแช่งน้ำพระพัฒน์ ซึ่งก็คือ ลิลิตโองการแช่งน้ำ นั่นเอง มีผู้พยายามอธิบายฉันทลักษณ์ของโคลงห้าอยู่หลายคนได้แก่ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว หม่อมเจ้าจันทร์จิรายุวัฒน์ รัชนี (พ.ณ ประมวญมารค) พระยาอุปกิตศิลปสาร และจิตร ภูมิศักดิ์
คำอธิบายของ จิตร ภูมิศักดิ์ ค่อนข้างจะมีน้ำหนักมากกว่าข้อสันนิษฐานของคนอื่น โดยมีข้อสนับสนุนจากลักษณะโคลงลาวที่ปรากฏในวรรณคดีล้านช้างเรื่อง ท้าวฮุ่งท้าวเจือง โดยจิตร อธิบายว่า โคลงห้าเป็นโคลงดั้นชนิดหนึ่ง มีบาทละ 5 คำ นิยมแต่งในอาณาจักรลาวล้านช้างยุคโบราณ ส่งสัมผัสแบบโคลงบาทกุญชร และอาจเพิ่มคำต้นบาท รวมทั้งมีสร้อยได้ทุกบาท ทั้งยังสามารถตัดใช้เพียงบทละ 2 - 3 บาท ได้เช่นเดียวกับโคลงลาวด้วย อีกทั้งเมื่อจัดวางรูปแบบฉันทลักษณ์ตามที่จิตรเสนอ มีความเป็นไปได้ค่อยข้างมาก
ตัวอย่างโคลงห้า จากลิลิตโองการแช่งน้ำ (จัดตามรูปแบบที่จิตรแนะนำ)
พัฒนาการของโคลง.
กวีในแต่ละสมัยได้สอดแทรกประดิษฐการต่างๆ ไว้ในการแต่งโคลง เพื่อให้งานของตนมีลักษณะเด่นเป็นพิเศษขึ้นกว่าธรรมดา จากการศึกษาวิเคราะห์วรรณกรรมคำโคลงในแต่ละสมัยพบว่ามีลักษณะร่วมสมัยบางประการที่ได้พัฒนามาเป็นขนบการแต่งโคลง ซึ่งถือว่าเป็นลักษณะที่เพิ่มความไพเราะแก่โคลงนอกเหนือจากฉันทลักษณ์ปกติ ได้แก่
พัฒนาการใช้คำ.
การนับคำในร้อยกรองทำได้ 2 แบบ คือ นับแยกหนึ่งพยางเป็นหนึ่งคำ กับนับรวมหลายพยางค์เป็นหนึ่งคำ ซึ่งแต่ละแบบจะให้รสของโคลงที่ต่างกัน
การแต่งโคลงโดยนับแยกหนึ่งพยางค์เป็นหนึ่งคำ.
ทำให้เสียงของโคลงมีน้ำหนักชัดเจน พบในงานสมัยต้นอยุธยาเป็นส่วนใหญ่ โดยกวีเพิ่มความไพเราด้วยการซ้ำคำหรือซ้ำเสียงพยัญชนะ การเลือกใช้คำหนักเบาเพื่อสื่ออารมณ์ ตัวอย่างเช่น
การแต่งโคลงโดยนับรวมหลายพยางค์เป็นหนึ่งคำ.