pythainlp/thai_wikipedia_clean_20230101 huggingface dataset:
ซึ่งหากพิจารณาจากสภาพทางภูมิศาสตร์ ลักษณะของความสัมพันธ์ร่วมกันเช่นนี้เป็นเพราะตำแหน่งที่ตั้งของเมืองแต่ละเมืองสามารถติดต่อถึงกันได้สะดวกทั้งทางบกและทางน้ำ โดยเฉพาะเมืองในที่ราบภาคกลาง มักตั้งใกล้ชายฝั่งทะเลเดิม มีร่องรอยทางน้ำติดต่อกับเมืองในภูมิภาคภายในและยังมีทางน้ำเข้าออกกับฝั่งทะเลโดยตรงด้วย อันสะดวกต่อการติดต่อภายในกันเองและติดต่อค้าขายกับชาวต่างประเทศโดยเฉพาะชาวอินเดียได้เป็นอย่างดี
เมืองโบราณสมัยทวารวดีโดยทั่วไปมีความคล้ายคลึงกันตั้งแต่พื้นที่ตั้งและผังเมือง คือมักตั้งอยู่บนดอนในที่ลุ่มใกล้ทางน้ำ มีแผนผังรูปสี่เหลี่ยมมุมมนหรือค่อนข้างกลม มีคูน้ำคันดินล้อมรอบหนึ่งหรือสองชั้นเพื่อกักเก็บน้ำไว้ใช้หรือป้องกันน้ำท่วม โบราณสถานขนาดใหญ่มักตั้งอยู่เกือบกึ่งกลางเมืองเช่น เมืองนครปฐมโบราณ มีวัดพระประโทน และเจดีย์จุลประโทนตั้งอยู่กึ่งกลางเมือง เมืองโบราณคูบัว จังหวัดราชบุรี มีโบราณสถานหมายเลข 18 ในวัดโขลงสุวรรณคีรีตั้งอยู่กึ่งกลางเมือง เมืองในของเมืองโบราณศรีเทพ มีโบราณสถานเขาคลังใน ตั้งอยู่บริเวณใจกลางเมือง เป็นต้น
โบราณสถานแทบทั้งหมดใช้อิฐเป็นวัสดุหลักในการก่อสร้าง อาจมีการใช้ศิลาแลงบ้างแต่ไม่ใช้หินก่อสร้างเลย อิฐเผาอย่างดีไส้สุกตลอด เนื้ออิฐแข็งพอสมควร ส่วนยาวจะเท่ากับสองเท่าของความกว้าง ส่วนกว้างเป็นสองเท่าของความหนา อิฐมีขนาดใหญ่ ขนาด 32x16x8 เซนติเมตรขึ้นไป ผสมแกลบมาก เป็นแกลบข้าวเหนียวปลูก การก่อใช้อิฐทั้งก้อนไม่ขัดผิวแต่ก็ประณีต รอยต่ออิฐแนบสนิท สอด้วยดินบาง ๆ เป็นส่วนผสมของดินเหนียวละเอียดผสมกับวัสดุยางไม้หรือน้ำอ้อยจนเหนียวคล้ายกาว ทำให้อิฐจับกันแน่นสนิทเหมือนเป็นเนื้อเดียวกัน แล้วจึงถากเป็นลวดลายแล้วปั้นปูนประดับ
เนื่องจากสังคมทวารวดียอมรับพุทธศาสนาลัทธิเถรวาทจากอินเดียเป็นหลัก (พบหลักฐานเนื่องในศาสนาฮินดูด้วยแต่ไม่มากนัก) ทำให้สังคมทวารวดีโดยทั่วไปเป็นสังคมพุทธ ดังนั้นอาคารโบราสถานทั้งหลายจึงเป็นพุทธสถานแทบทั้งสิ้น โบราณสถานเหล่านี้แสดงอิทธิพลศิลปะอินเดียแบบคุปตะและหลังคุปตะ และปาละเสนะตามลำดับ แต่ได้ดัดแปลงผสมผสานให้เข้ากับลักษณะท้องถิ่นจนกลายเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตน
ประเภทและลักษณะของโบราณสถานสมัยทวารวดี.
เชื่อกันว่าศิลปกรรมอินเดียได้มีอิทธิพลต่องานศิลปกรรมในดินแดนประเทศไทยมานานตั้งแต่ครั้งพระเจ้าอโศกมหาราช แห่งราชวงศ์โมริยะ (พ.ศ. 269-307) ที่ทรงส่งสมณทูต 9 สายออก
เผยแพร่พระพุทธศาสนาทั่วประเทศและนอกประเทศอินเดีย และสมณทูตสายที่ 8 คือพระอุตตรเถระและพระโสณเถระผู้เดินทางมายังดินแดนที่ชื่อสุวรรณภูมินั้น สันนิษฐานกันว่าน่าจะหมายถึง ดินแดนในประเทศพม่า ไทย ลาว และกัมพูชาในปัจจุบัน และยังเชื่อกันว่าเจดีย์องค์เดิมที่ พระปฐมเจดีย์ สร้างครอบทับไว้น่าจะเป็นเจดีย์ที่สร้างขี้นในสมัยนั้น โดยอาศัยการศึกษาเปรียบเทียบรูปแบบกับเจดีย์สาญจีของอินเดีย ส่วนอาคารพุทธสถานอื่น ๆ ที่ไม่เหลือปรากฏในปัจจุบัน อาจจะสร้างด้วยไม้จึงปรักหักพังไปหมด
ร่องรอยของโบราณสถานปรากฏหลักฐานแน่ชัดอายุเก่าที่สุดคือ สมัยทวารวดีอายุประมาณพุทธศตวรรษที่ 11 เป็นต้นมา ทุกแห่งแสดงให้เห็นถึงอิทธิพลศิลปะอินเดียสมัยราชวงศ์คุปตะ-หลังคุปตะ และราชวงศ์ปาละราวพุทธศตวรรษที่ 9-13 และ 14-16 ตามลำดับ โบราณสถานส่วนใหญ่สร้างขึ้นเกี่ยวเนื่องกับพุทธศาสนา กำหนดอายุอยู่ระหว่างพุทธศตวรรษที่ 11-16 เกือบทุกแห่งปรักหักพังเหลือแต่เฉพาะส่วนฐาน แบ่งออกได้เป็น 3 ประเภทคือ สถูปเจดีย์ วิหาร และ สีมา
สถูปเจดีย์.
สถูปเจดีย์สมัยทวารวดี คงจะสร้างขึ้นเพื่อจุดประสงค์ให้เป็นอุเทสิกเจดีย์ (เพื่อเป็นการระลึกถึงเหตุการณ์หรือบุคคลที่ล่วงลับไปแล้ว) มากที่สุด จากหลักฐานที่เหลืออยู่เพียงเฉพาะส่วนฐานนั้น สามารถแบ่งตามลักษณะแผนผังได้เป็น 4 รูปแบบใหญ่ ๆ คือ ฐานรูปกลม ฐานรูปสี่เหลี่ยม ฐานรูปสี่เหลี่ยมย่อมุม และฐานแปดเหลี่ยม หรือสามารถแบ่งตามรายละเอียดที่ต่างกันได้เป็น 13 รูปแบบย่อย ซึ่งแต่ละแบบล้วนแสดงวิวัฒนาการที่ สืบทอดจากต้นแบบในอินเดียเป็นระยะ ๆ และยังเป็นต้นแบบให้สถูปเจดีย์ในยุคต่อ ๆ มาด้วย คือ
ฐานสถูปเหล่านี้สามารถเปรียบเทียบได้กับสถูปอินเดียสมัยคุปตะเป็นต้นมา และแม้องค์สถูปจะหักพังไปหมดแล้ว แต่อาจสันนิษฐานรูปทรงตามรูปจำลองหรือภาพสลักสถูปเจดีย์ที่พบในประเทศได้ว่ามีด้วยกัน 3 แบบใหญ่ ๆ คือ
1. สถูปที่มีองค์ระฆังเป็นรูปโอคว่ำหรือครึ่งวงกลม มียอดเป็นกรวยแหลมเรียบอยู่ข้างบน ได้รับอิทธิพลศิลปะอินเดียสมัยปาละ ซึ่งเจริญขึ้นทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศอินเดีย ระหว่างพุทธศตวรรษที่ 14-17
2. สถูปที่มีองค์ระฆังคล้ายหม้อน้ำหรือบาตรคว่ำ ยอดทำเป็นแผ่นกลมเรียงซ้อนกันขึ้นไปตอนบน บนยอดสุดมีลูกแก้วหรือดอกบัวตูมประดับ ที่แท่น (หรรมิกา) ที่ตั้งฉัตรมีจารึกคาถา เย ธมมาอันเป็นหัวใจของพระพุทธศาสนาโดยรอบ
3. สถูปที่มีองค์ระฆังคล้ายหม้อน้ำ ยอดสถูปคล้ายกรวยแต่มีลักษณะเป็นปล้อง ๆ ซ้อนติดกัน
เป็นอาคารที่คู่มากับการสร้างวัดตั้งแต่สมัยพุทธกาลในอินเดีย เดิมหมายถึงอาคารที่เป็นที่อยู่ของพระภิกษุ สงฆ์ ต่อมาเมื่อมีพระภิกษุเพิ่มขึ้นวิหารจึงเป็นที่ประชุมสังฆกรรม และใช้เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปตัวแทนของพระพุทธองค์อันเป็นประธานของการประชุมนั้น
ในประเทศไทยวิหารพบตั้งแต่สมัยทวารวดีประมาณพุทธศตวรรษที่ 12-13 เป็นต้นมา แต่พบไม่มากนัก มักตั้งหน้าสถูปเจดีย์เพื่อใช้เป็นที่กราบสักการบูชาพระธาตุ ดังนั้นวิหารจึงสร้างไว้หน้าเจดีย์เสมอ จากการขุดค้นของกรมศิลปากรเมื่อ พ.ศ. 2507 ที่วัดโคกไม้เดน จังหวัดนครสวรรค์ และที่โบราณสถานหมายเลข 16 อำเภออู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี ได้พบพื้นอาคารปูอิฐและศิลาแลง มีแผนผังรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าอยู่ด้านหน้าเจดีย์ ผนังและหลังคาไม่ปรากฏคงเป็นเครื่องไม้ สันนิษฐานว่าน่าจะเป็นวิหารที่สร้างสมัยแรก ๆ แต่เนื่องจากพบน้อยเข้าใจว่าวิหารส่วนมากอาจจะสร้างด้วยไม้จึงผุพังไปหมด
อาคารที่คาดว่าน่าจะเป็นวิหารอีก พบที่เมืองศรีมโหสถ อำเภอศรีมโหสถ จังหวัดปราจีนบุรี มีทั้งวิหารในศาสนาพุทธและศาสนาพราหมณ์ วิหารในศาสนาพุทธมักอยู่นอกเมืองเช่น โบราณสถานหมายเลข 1, 5, 7 และ14 เป็นต้น ส่วนวิหารในศาสนาพราหมณ์หรือฮินดูมักสร้างอยู่ในเมืองเช่น โบราณสถานหมายเลข 10 และ 22/1-5 เป็นต้น แผนผังของอาคารส่วนใหญ่เป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ฐานเตี้ย ภายในมีแท่นประดิษฐานรูปเคารพ มีพื้นที่ว่างพอสำหรับประกอบพิธีกรรมทางศาสนา มีทั้งวิหารผนังทึบและวิหารโถง หลังคาเครื่องไม้มุงกระเบื้อง ยังพบวิหารกำหนดอายุประมาณพุทธศตวรรษที่ 13 เป็นวิหารที่แสดงถึงอิทธิพลศิลปะแบบราชวงศ์ปาละ ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือของอินเดีย (มหาวิทยาลัยนาลันทา) ตามคติพุทธแบบมหายานลัทธิวัชรยานหรือตันตระที่กำลังแพร่หลายในขณะนั้น รูปแบบวิหารมีอยู่ด้วยกัน 2 ลักษณะ คือ
สีมา.
สีมาสมัยทวารวดี โดยพบมากในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เช่นที่บ้านกุดโง้ง จังหวัดชัยภูมิ ที่ เมืองโบราณฟ้าแดดสูงยาง จังหวัดกาฬสินธุ์ ที่บ้านตาดทอง จังหวัดยโสธร ที่วัดพุทธมงคล อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม เป็นต้น สีมาทวารวดีพบว่ามีการปักรอบสถูปเจดีย์ด้วย และบ่อยครั้งไม่พบซากอาคารเข้าใจว่าอาคารเดิมอาจสร้างด้วยไม้จึงผุพังไป บางแห่งปัก 3 ใบและบางแห่งพบถึง 15 ใบ นอกจากนี้บางครั้งยังพบปักรอบเพิงหินธรรมชาติ เช่น ที่หอนางอุสา อุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี ซึ่งบริเวณนี้อาจเคยเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์มาแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ เมื่อผู้คนหันมานับถือศาสนาพุทธจึงนำคติการใช้วัฒนธรรมหินปักหินตั้งเข้าผสมกับคติทางศาสนา มีการปักสีมาขึ้นกลายเป็นวัดป่าหรืออรัญญวาสีไป สีมาสมัยทวารวดีพบหลายแบบทั้งเป็นแผ่นคล้ายเสมาปัจจุบัน เป็นเสากลมหรือแปดเหลี่ยมหรือรูปสี่เหลี่ยม โดยทั่วไปสลักจากหินทราย มีขนาดใหญ่สูงตั้งแต่ 0.80 - 3 เมตร มีภาพสลักโดยทั่วไปเป็นภาพสถูปยอดแหลม หรือสลักภาพเล่าเรื่องชาดก ภาพพุทธประวัติ และลายผักกูดก้านขดเป็นต้น
โบราณวัตถุ และ ศิลปะ.
"ดูได้ที่บทความหลัก" ศิลปะทวารวดี
ลูอีเซอ อด็อลฟา เลอ โบ
ลูอีเซอ อด็อลฟา เลอ โบ  เป็นนักเปียโนและคีตกวีชาวเยอรมัน เกิดเมื่อวันที่ 25 เมษายน ค.ศ. 1850 ที่เมืองรัสทัท แกรนด์ดัชชีบาเดิน ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม ค.ศ. 1927 ที่เมืองบาเดิน-บาเดิน ประเทศเยอรมนี
เลอ โบ เติบโตมาในครอบครัวที่มีพรสวรรค์ด้านดนตรี บิดาเป็นนายพลในกองทัพของดุ๊กบาเดิน แต่เป็นวาทยกรและนักร้องสมัครเล่นที่มีฝีมือด้วย ส่วนเลอ โบ เองนั้นก็มีพรสวรรค์ด้านดนตรีสูง
เมื่ออายุ 4 ขวบ ลูอีเซอก็แต่งเพลงชิ้นแรก ครอบครัวจึงตัดสินใจส่งเธอเข้าศึกษาด้านดนตรีโดยเฉพาะ ด้วยเหตุนี้เธอจึงเริ่มศึกษาการร้องเพลง เปียโน และการประพันธ์ดนตรี
งานแสดงดนตรีอย่างเป็นทางการครั้งแรกของเธอนั้นจัดขึ้นเมื่ออายุ 18 ปี โดยได้บรรเลง "เอ็มเพอเรอร์คอนแชร์โต" และ "เปียโนคอนแชร์โต ในบันไดเสียง ดี ไมเนอร์ (หมายเลข 1)" ของเม็นเดิลส์โซน หลังจากนั้นก็เดินทางตระเวนเล่นดนตรีในเมืองต่าง ๆ ได้แก่ บาเซิล ไฮเดิลแบร์ค และเอาคส์บวร์ค ผลงานเด่น ๆ ที่บรรเลงได้แก่ "คอนแชร์โต ในบันไดเสียง ดี เมเจอร์" ของโมทซาร์ท (หมายเลข 26 KV. 537) และคาเดนซาที่เธอแต่งเอง
ในเวลานั้น การเรียนดนตรีมักจำกัดเฉพาะนักเรียนชาย ทำให้เลอ โบ ประสบความลำบากในการหาที่เรียนดนตรีไม่น้อย และเมื่อมีโอกาส เธอจึงจัดทำหลักสูตรดนตรีสอนพิเศษเปียโนและทฤษฎีสำหรับนักเรียนสตรีขึ้น
เมื่อปี ค.ศ. 1882 เลอ โบ ได้รางวัลที่ 1 ในการแข่งขันนักประพันธ์ดนตรี ผลงานที่ได้รับรางวัลชนะเลิศเป็นบทเพลง 4 เพลง สำหรับเชลโลและเปียโน โอปุส 24 มีเกร็ดเล่าว่าในประกาศนียบัตรนั้น พิมพ์คำว่า "นาย"  ไว้ก่อนแล้ว เมื่อเธอได้รับรางวัลจึงต้องขีดฆ่าคำนั้นออก แล้วเขียน "นางสาว"  ลงไปแทน ทั้งนี้ในสมัยนั้น นักดนตรีและนักประพันธ์ส่วนใหญ่เป็นชายแทบทั้งสิ้น
ผลงานสำคัญ ๆ ของเลอ โบ ได้แก่ ซิมโฟนี, oratorio Ruth, ดนตรีเชมเบอร์มิวสิกหลายชิ้น, เพลงประสานเสียง, เพลงเปียโน และเพลงอื่น ๆ
ชิคาโก, อิลลินอยส์
ตุตันคาเมน
กังหันลม
กังหันลม คือเครื่องจักรกลอย่างหนึ่งที่สามารถรับและแปลงพลังงานจลน์จากการเคลื่อนที่ของลมให้เป็นพลังงานกลได้ และนำพลังงานกลมาใช้เพื่อสูบน้ำโดยตรงหรือผลิตเป็นพลังงานไฟฟ้า การพัฒนากังหันลมเพื่อนำมาใช้ประโยชน์เริ่มมีมาตั้งแต่สมัยอียิปต์โบราณจนถึงยุคปัจจุบัน โดยการออกแบบกังหันลมต้องอาศัยความรู้ทางด้านพลศาสตร์ของลมและหลักวิศวกรรมศาสตร์ในแขนงต่าง ๆ เพื่อให้ได้กำลังงาน พลังงาน และประสิทธิภาพสูงสุด
ชื่อในภาษาอังกฤษของกังหันลมได้แก่ wind turbine, wind generator, wind power unit (WPU), wind energy converter ซึ่งจะแตกต่างกับกังหันลมยุคเก่าที่ใช้คำว่า windmill
รูปแบบเทคโนโลยีกังหันลม.
กังหันลมสามารถแบ่งออกตามลักษณะการจัดวางแกนของใบพัดได้เป็น 2 รูปแบบ คือ
ยูมิ โทมะ  เป็นนักพากย์หญิงชาวญี่ปุ่น สามารถพากย์เสียงได้หลายบทบาท ไม่ว่าจะเป็นเด็กผู้ชาย สาวเรียบร้อย สาวเซ็กซี่ หรือแม้แต่สัตว์ตัวเล็ก ๆ โทมะมีผลงานมาแล้วมากมาย เช่น ดีโดริท จากเรื่อง Record of Lodoss War อูร์ด จากเรื่อง Ah! My Goddess และ ฮอนโก ยูอิ จากเรื่องพลิกตำนานมาพบรัก สำหรับผลงานเรื่องแรกของเธอคือบทผู้ชมในงานศึกชิงจ้าวยุทธภพ ซึ่งเป็นเพียงบทตัวประกอบเล็ก ๆ ตัวหนึ่งในเรื่อง ดราก้อนบอลสมัยที่เพิ่งออกฉายใหม่ ๆ แต่ต่อมาโทมะเริ่มมีผลงานที่โดดเด่นมากขึ้น จึงทำให้ชื่อเสียงของเธอเป็นที่รู้จักของผู้ชมในวงกว้าง นอกจากนี้เธอยังมีความสามารถทางภาษาอังกฤษและการวาดภาพด้วย ปัจจุบันโทมะได้แต่งงานแล้ว กับ ทัตสึยะ โยชิดะ 1 ในโปรดิวเซอร์ของโตเอแอนิเมชัน
โทมะ ยูมิ
มิจิโกะ เนยะ
มิจิโกะ เนยะ  เป็นนักพากย์หญิงชาวญี่ปุ่น เธอมีผลงานเป็นที่รู้จักมากมายหลายบทบาท โดยเฉพาะบทของหญิงสาวที่ดูค่อนข้างเป็นผู้ใหญ่ เพื่อนสนิทในวงการของเธอคือ ซาจิโกะ ซูงาวาระ ผู้พากย์เสียง ซากิ นิจิโนะ จากเกมโทคิเมคิ เมโมเรียล อันโด่งดัง
วันเกิด : 4 ตุลาคม พ.ศ. 2508
บ้านเกิด : จังหวัดฟูกูอิ ประเทศญี่ปุ่น
สังกัด : ปัจจุบันไม่ได้สังกัดค่ายใด (อดีตเคยสังกัด Arts Vision)
เกาะกรีนแลนด์
เนยะ มิจิโกะ
ชิโฮะ คิกูจิ
ชิโฮะ คิกูจิ  เป็นนักพากย์หญิงชาวญี่ปุ่น มีผลงานการพากย์มาแล้วมากมาย โดยบทที่ทำให้เธอเริ่มเป็นที่รู้จักในวงการก็คือ มิฮารุ ทาเทบายาชิ จากเกมโทคิเมคิเมโมเรียล อันโด่งดัง
คิคุจิ ชิโฮะ
โชกากุกัน
อันเดิช เซ็ลซิอุส
อันเดิช เซ็ลซิอุส (, ; 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2244 – 25 เมษายน พ.ศ. 2287) เป็นนักดาราศาสตร์ นักคณิตศาสตร์ และนักฟิสิกส์ชาวสวีเดนที่ได้รับการแต่งตั้งเป็นศาสตราจารย์ในมหาวิทยาลัยอุปซอลาเมื่อ พ.ศ. 2273 เมื่ออายุเพียง 29 ปี เซ็ลซิอุสเป็นผู้คิดแบ่งช่องหรือขีดเทอร์มอมิเตอร์สำหรับวัดอุณหภูมิเมื่อ พ.ศ. 2286 โดยนับอุณหภูมิของน้ำแข็งเท่ากับ 0 องศา และที่จุดเดือดของน้ำที่ 100 องศา ที่ระดับน้ำทะเล โดยเรียกชื่อว่าองศาเซนติเกรดซึ่งใช้มาเป็นเวลานาน แต่ต่อมาได้เปลี่ยนชื่อเรียกใหม่เป็นองศาเซลเซียสเพื่อเป็นเกียรติแก่เขา เซ็ลซิอุสเป็นผู้รณรงค์สนับสนุนให้เริ่มใช้ปฏิทินกริกอเรียน และเป็นผู้เริ่มสังเกตการณ์แสงออโรราหรือแสงเหนือ ใน พ.ศ. 2283 เซ็ลซิอุสได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้อำนวยการหอดูดาวของมหาวิทยาลัยที่สร้างเพื่อเป็นเกียรติแก่เขาเอง เซ็ลซิอุสเสียชีวิตขณะมีอายุเพียง 43 ปี
อันเดิช เซ็ลซิอุสเกิดที่อุปซอลา ประเทศสวีเดน ในวันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2244 ตระกูลของเขามาจาก Ovanåker ในจังหวัด Hälsingland ชื่อสกุล "Celsius" เป็นรูปแผลงเป็นละตินจากชื่ออสังหาริมทรัพย์ (ละติน "celsus" "เนิน")
เขาเป็นบุตรของ Nils Celsius ศาสตรจารย์ดาราศาสตร์ และหลานชายของ Olof Celsius นักพฤกษศาสตร์ Magnus Celsius นักคณิตศาสตร์ กับ Anders Spole นักดาราศาสตร์ เขาเชี่ยวชาญในคณิตศาสตร์ตั้งแต่ยังเล็ก อันเดิช เซ็ลซิอุสศึกษาที่มหาวิทยาลัยอุปซอลา และใน พ.ศ. 2273 ก็ได้เป็นศาสตราจารย์ดาราศาสตร์ในมหาวิทยาลัยเดียวกัน
โอบาตะ ทาเคชิ
Celsius, Anders
ภาษากลุ่มอินโดยูโรเปียน
ภาษาเอสเปอเรนโต
เอสเปอเรนโต
Lernu! (เลรนู!)
Lernu! เป็นชื่อเว็บไซต์สำหรับการเรียนภาษาเอสเปรันโต เป็นเว็บไซต์จะมีการรับรองหลายภาษา การสอนในเว็บไซต์จะแบ่งออกเป็นหลายระดับชั้นตั้งแต่ง่ายจนถึงยาก โดยเนื้อหาจะประกอบไปด้วย คำศัพท์ ไวยากรณ์ และสำหรับผู้ที่เริ่มเรียนสามารถเรียกดูคำแปลได้ทันทีภายในเว็บ เว็บไซต์เปิดใช้ครั้งแรกเมื่อ 21 ธันวาคม พ.ศ. 2545 นอกจากนี้ในเว็บยังมีข้อมูลเกี่ยวกับ เพลง เกม เว็บบอร์ด ข้อมูลการสัมมนา และข้อมูลต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับภาษาเอสเปรันโต
คำว่า lernu เป็นภาษาเอสเปรันโต มีความหมายว่า "โปรดเรียน" (มาจากรากคำ Lern' บวกกับตัวลงท้าย -u ซึ่งเป็นตัวลงท้ายของกริยาแสดงการขอร้องหรือการสั่ง )
EO หรือ eo สามารถหมายถึง
ภาษากลุ่มอินโด-ยุโรเปียน
อเมริกากลาง
อเมริกากลาง (Central America) เป็นภูมิภาคย่อยที่หมายถึงกลุ่มประเทศที่อยู่ทางตอนใต้ของทวีปอเมริกาเหนือ ซึ่งตามความหมายส่วนใหญ่แล้วจะนับจาก ทางใต้ของอ่าวเม็กซิโก ไปถึงพรมแดนระหว่างปานามากับโคลอมเบีย (หรือประเทศต่าง ๆ ระหว่างเม็กซิโกกับโคลอมเบีย) ได้แก่
เอเชียกลาง
เอเชียกลาง (อังกฤษ: Central Asia หรือ Middle Asia รัสเซีย: Центральная Азия) เป็นพื้นที่กว้างใหญ่ในทวีปเอเชียที่ไม่มีทางออกทะเล มีคำนิยามที่ต่างกันออกไปสำหรับขอบเขตของดินแดนที่จัดอยู่ในภูมิภาคเป็นเอเชียกลาง และยังไม่มีคำนิยามใดที่เป็นที่ยอมรับโดยส่วนใหญ่ อย่างไรก็ตามลักษณะโดยทั่วไปของดินแดนในภูมิภาคนี้คือ มีความเกี่ยวข้องทางประวัติศาสตร์กับกลุ่มชนร่อนเร่ (nomad) และ เส้นทางสายไหม ซึ่งทำให้ในอดีตนั้นดินแดนในภูมิภาคนี้เป็นเสมือนเส้นทางของ สินค้า คน รวมถึง แนวความคิด ระหว่างยุโรป ตะวันออกกลาง เอเชียใต้ และเอเชียตะวันออก
ดินแดนที่เพิ่มเติมโดยยูเนสโก.
นอกจากดินแดนข้างต้นแล้ว ยูเนสโกยังเพิ่มเติมดินแดนข้างล่างโดยจัดให้อยู่ในเขตเอเชียกลาง
ทวีปอเมริกากลาง
นิคารากัว
คอสตาริก้า
ปานามา
เบลิซ
กัวเตมาลา
ภาษาประดิษฐ์
ภาษาประดิษฐ์ ( หรือ conlang อ่านว่า คอน-แลง) คือภาษาที่สัทวิทยา ไวยากรณ์ และวงศัพท์ของภาษาถูกสร้างขึ้นมาอย่างตั้งใจ และจะแตกต่างจากภาษาธรรมชาติหรือภาษาทั่วไปที่เกิดขึ้นโดยธรรมชาติ ภาษาประดิษฐ์สามารถถูกเรียกว่า artificial languages หรือ invented languages ในภาษาอังกฤษหรือ ภาษาตามแผน (planned languages)และภาษาบันเทิงคดี (fictional language) ในบางกรณี ภาษาตามแผนคือภาษาที่ถูกออกแบบอย่างมีจุดประสงค์และเป็นผลลัพธ์ของการแทรกแซงควบคุมโดยไตร่ตรองซึ่งเป็นรูปแบบหนึ่งของการวางแผนภาษา
มีหลายสาเหตุในการประดิษฐ์ภาษา ไม่ว่าจะเป็นการใช้งานเพื่อช่วยในการสื่อสารระหว่างผู้คนจากหลายเชื้อชาติ (ดูภาษาช่วยสื่อสารนานาชาติและรหัส) เช่น ภาษาเอสเปรันโต ภาษาอิดอหรือภาษาอินเตร์ลิงกวา การนำมาใช้ในวรรณกรรมและบันเทิงคดีเพื่อสร้างความสมจริงกับฉากท้องเรื่องเช่นภาษาพาร์เซลในวรรณกรรม แฮร์รี่ พอตเตอร์ ภาษาซินดารินและภาษาเควนยาในวรรณกรรมมิดเดิลเอิร์ธของ เจ. อาร์. อาร์. โทลคีน หรือภาษานาเม็กในการ์ตูนดราก้อนบอล การทดลองในสาขาวิชาภาษาศาสตร์ ประชานศาสตร์และการเรียนรู้ของเครื่อง การสร้างสรรค์ทางศิลปะ (artlang) หรือสำหรับบางคนก็ประดิษฐ์ภาษาเพียงเพราะความชอบส่วนตัว นอกจากคำศัพท์แล้วยังมีการประดิษฐ์ตัวอักษรหรือสัญลักษณ์เพื่อนำมาใช้ในภาษาประดิษฐ์ด้วย
ภาษาช่วยสื่อสารนานาชาติและภาษาอื่น ๆ ที่ถูกออกแบบมาสำหรับการใช้งานจริงในการสื่อสารของมนุษย์บางครั้งถูกเรียกว่า "ภาษาตามแผน" คำว่าการวางแผนภาษา (language planning) ในการใช้งานนอกเหนือวัฒนธรรมเอสเปรันโต (esperanto culture) หมายถึงแผนการในการวางมาตรฐานภาษาธรรมชาติ เช่นนี้แล้วแม้แต่ "ภาษาธรรมชาติ" ก็สามารถถือเป็นภาษาประดิษฐ์ได้ในบางประเด็น คำบางคำอาจถูกประดิษฐ์ขึ้นมาด้วยการตัดสินใจอย่างตระหนัก ไวยากรณ์บัญญัติ (language prescription) ซึ่งมีมาแต่โบราณของตันติภาษา (classical language) เช่นภาษาละตินและสันสกฤตเป็นการประมวลภาษาด้วยการใช้กฎ การประมวลเช่นนี้เป็นส่วนกลางระหว่างกระบวนการคัดเลือกโดยธรรมชาติและพัฒนาการของภาษา กับการประดิษฐ์ภาษาอย่างชัดแจ้ง คำว่า "glossopoeia" (อ่านว่า กลอสโซเปีย) ก็ถูกใช้แทนคำว่าการประดิษฐ์ภาษาโดยเฉพาะในการประดิษฐ์ภาษาเชิงศิลปะ
ผู้พูดภาษาประดิษฐ์หาได้ยากมาก ตัวอย่างเช่นการทำสำมะโนของฮังการีในปี ค.ศ. 2011 พบว่ามีผู้พูดภาษาเอสเปรันโตอยู่ 8397 คน และการทำสำมะโนในปี ค.ศ. 2001 พบว่ามีผู้พูดภาษาโรมานิด (Romanid) อยู่ 10 คน ภาษาอินเตร์ลิงกวากับภาษาอิดอภาษาละ 2 คน และอิดิโอมเนอูตรัล (Idiom Neutral) กับภาษามุนโดลิงโก (Mundolinco) ภาษาละ 1 คน การทำสำมะโนของรัสเซียในปี ค.ศ. 2010 พบว่ามีผู้พูดภาษาเอสเปรันโตในประเทศรัสเซียประมาณ 992 คน ภาษาอิดอ 9 คน ภาษา Edo หนึ่งคน และไม่มีใครพูดภาษาสโลวิโอ (Slovio) หรือภาษาอินเตร์ลิงกวาเลย
ตามแผน ประดิษฐ์ หรือสังเคราะห์.
คำว่าตามแผน (planned) ประดิษฐ์ (constructed) หรือสังเคราะห์ (artificial) ถูกใช้ต่างกันในบางธรรมเนียม ตัวอย่างเช่นผู้พูดภาษาอินเตร์ลิงกวาบางคนบอกว่าภาษานี้ไม่ใช่ภาษาประดิษฐ์เพราะว่าไม่มีเนื้อหาที่ถูกประดิษฐ์ขึ้นมาเลย แต่คำศัพท์ของภาษาอินเตร์ลิงกวาก็ยืมมาจากภาษาธรรมชาติ ไวยากรณ์ก็มีรากฐานจากภาษาเหล่านั้น และยังมีความไม่สม่ำเสมออยู่ระดับหนึ่งอีก อย่างไรก็ตามผู้สนับสนุนนิยมพรรณนาคำศัพท์และไวยากรณ์ว่าด้วยคำว่า "เป็นมาตรฐาน" มากกว่า "ประดิษฐ์" หรือ "สังเคราะห์" ในทางเดียวกันละติโนซิเนเฟล็กซิโอเน (Latino sine flexione; LsF หรือภาษาละตินที่ไม่ผันคำ) เป็นภาษาละตินที่ถูกทำให้ง่ายลงด้วยการนำการผันคำออกไป คนบางกลุ่มนิยมเรียกพัฒนาการของภาษาแบบนี้ว่า "การวางแผน" มากกว่า "การประดิษฐ์" ผู้พูดภาษาเอสเปรันโตและเอสเปรันติโดพยายามหลีกเลี่ยงคำว่า "artificial" หรือสังเคราะห์เพราะพวกเขาปฏิเสธว่าการใช้ภาษาของพวกเขาในสื่อสารของมนุษย์ไม่มีอะไรที่หรือไม่เป็นธรรมชาติเลย
ในทางตรงกันข้ามนักปราชญ์บางคนอ้างว่าภาษาของมนุษย์ทุกภาษาเป็นภาษาประดิษฐ์หรือสังเคราะห์ทั้งสิ้น ยักษ์ตนหนึ่งในนิยายของฟร็องซัว ราเบอแลได้กล่าวว่า: "การบอกว่าเรามีภาษาธรรมชาติเป็นการใช้คำที่ผิด ภาษาเป็นเสียงซึ่งผู้คนสร้างขึ้นและยอมรับโดยพลการ และไม่ได้มีความหมายโดยธรรมชาติแต่โดยอำเภอใจ[ของมนุษย์]ตามอย่างที่พวกนักตรรกวิทยาบอก"
ยิ่งกว่านั้นภาษาทดลอง (experimental) หรือภาษาบันเทิงคดีสามารถถือว่า "เป็นธรรมชาติ" ได้หากเป็นการจำลองภาษาในโลกจริง เช่นหากภาษาเชิงธรรมขาติถูกสร้างขึ้นมาอย่าง "ทุติยภูมิ" จากภาษาอื่น (a posteriori, หมายถึงภาษาประดิษฐ์ที่สร้างบนรากฐานของภาษาอื่นที่จะเป็นภาษาประดิษฐ์หรือภาษาจริงก็ได้) ภาษานั้นควรเลียนแบบกระบวนการเปลี่ยนแปลงทางสัทวิทยา คำศัพท์ และไวยากรณ์แบบธรรมชาติด้วย ภาษาบันเทิงคดีเชิงธรรมชาติมักไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อการสื่อสารและการเรียนรู้ที่ง่ายแต่มีแนวโน้มที่จะยากและซับซ้อนมากกว่า ซึ่งต่างจากภาษาเช่นอินเตร์ลิงกวาที่มีไวยากรณ์ วากยสัมพันธ์ และอักขรวิธีที่ง่ายกว่าภาษาต้นฉบับ (แม้จะยังซับซ้อนและไม่ปรกติเท่าเอสเปรันโตและภาษาที่สืบทอดมา) โดยทั่วไปภาษาบันเทิงคดีเชิงธรรมชาติจะเลียนแบบพฤติกรรมของภาษาธรรมชาติเช่นคำนามกับคำกริยาไม่ปรกติ (irregular verb) และกระบวนการทางระบบเสียงที่ยุ่งยากซับซ้อน
ภาษาประดิษฐ์ส่วนใหญ่สามารถถูกแบ่งออกอย่างกว้าง ๆ ตามจุดประสงค์ได้ดังต่อไปนี้:
ขอบเขตระหว่างประเภทต่าง ๆ ไม่มีความชัดเจนแต่ประการใด ภาษาประดิษฐ์ภาษาหนึ่งสามารถถูกจัดอยู่ในประเภทได้หลายประเภท ภาษาเชิงตรรกะที่ถูกประดิษฐ์มาเพื่อความสุนทรีย์ก็สามารถถูกจัดเป็นภาษาเชิงศิลปะได้ และก็อาจถูกประดิษฐ์ขึ้นมาจากเหตุจูงใจเชิงปรัชญาและเจตนาเพื่อให้ภาษานี้ถูกใช้เป็นภาษาช่วยสื่อสาร ไม่มีกฎใด ๆ ซึ่งอยู่ในกระบวนการประดิษฐ์ภาษาหรือเป็นการกำหนดจากภายนอกที่จะจำกัดให้ภาษาประดิษฐ์ภาษาหนึ่งถูกจัดอยู่เป็นได้เพียงประเภทเดียว
ภาษาประดิษฐ์อาจมีเจ้าของภาษาหรือผู้พูดเป็นภาษาแม่ได้หากเด็กอายุน้อยได้เรียนรู้ภาษานั้นจากพ่อแม่ที่พูดได้อย่างคล่องแคล่ว เมื่อตาม"เอทโนล็อก"แล้ว มีผู้พูดภาษาเอสเปรันโตเป็นภาษาแม่ (native esperanto speakers) อยู่ถึง 200 ถึง 2000 คน ดาร์มอนด์ สเปียร์ส (d'Armond Speers) ผู้เป็นสมาชิกคนหนึ่งของสถาบันภาษาคลิงงอน (Klingon language institute) ได้พยายามเลี้ยงลูกให้พูดภาษาคลิงงอนเป็นภาษาแม่ร่วมกับภาษาอังกฤษ
เมื่อใดที่ภาษาประดิษฐ์มีประชาคมผู้ที่พูดได้อย่างคล่องแคล่วและหากมีผู้พูดเป็นภาษาแม่จำนวนหนึ่งอีก ภาษานี้ก็จะเริ่มวิวัฒน์และเสียสถานภาพความเป็นภาษาประดิษฐ์ไป ตัวอย่างเช่นภาษาฮีบรูสมัยใหม่ (Modern Hebrew) บรรทัดฐานการออกเสียงของภาษานี้และตัวภาษานี้เองได้พัฒนามากจากธรรมเนียมของภาษาฮีบรู (Hebrew) ที่มีอยู่ก่อนแล้วเช่นภาษาฮีบรูมิซนะห์กับภาษาฮีบรูไบเบิลและใช้การออกเสียงแบบเซฟาร์ดิกแทนที่จะเป็นการออกแบบใหม่ทั้งหมด ภาษานี้ได้ผ่านการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญมาหลายครั้งตั้งแต่การก่อตั้งประเทศอิสราเอลเมื่อปี ค.ศ. 1948 (Hetzron 1990:693) อย่างไรก็ตามนักภาษาศาสตร์ กิลอัด สุขเคอร์แมน อ้างว่าภาษาฮีบรูสมัยใหม่ที่เขาเองเรียกว่า "Israeli" หรือภาษาอิสราเอลเป็นลูกผสมเซไมต์-ยุโรปที่นอกจากภาษาฮีบรูแล้วยังมีรากฐานเป็นภาษายิดดิชและภาษาอื่น ๆ ที่นักฟื้นฟูในสมัยนั้นพูด สุขเคอร์แมนจึงสนับสนุนการแปลไบเบิลภาษาฮีบรูเป็นสิ่งที่เขาเรียกว่า "Israeli" หรือภาษาอิสราเอล ภาษาเอสเปรันโตในฐานะของภาษาพูดที่มีชีวิตได้วิวัฒน์อย่างมีนัยยะสำคัญจากพิมพ์เขียวบัญญัติที่ถูกเผยแพร่ในปี ค.ศ. 1887 จนกระทั่ง "Fundamenta Krestomatio" ซึ่งเป็นการเก็บรวมเนื้อหาที่เป็นภาษาเอสเปรันโตฉบับสมัยใหม่ปี ค.ศ. 1903 ต้องใส่หมายเหตุท้ายหน้าหลายข้อเกี่ยวกับความแตกต่างของคำศัพท์และวากยสัมพันธ์ระหว่างภาษาเอสเปรันโตสมัยแรก ๆ กับสมัยใหม่
ผู้สนับสนุนการใช้ภาษาประดิษฐ์มีหลายเหตุผลเพื่อสนับสนุน บางครั้งสมมติฐานซาเพียร์-วอร์ฟ (linguistic relativity) ที่โด่งดังก็ถูกอ้างอิง สมมติฐานนี้อ้างว่าภาษาที่คน ๆ หนึ่งพูดมีอิทธิพลต่อวิธีการคิดของคน ๆ นั้น ดังนั้นภาษาที่ "ดีกว่า" ควรจะทำให้ผู้พูดคิดได้อย่างชัดเจนหรือชาญฉลาดมากกว่าหรือคิดในมุมมองที่ครอบคลุมมากกว่า นี่คือเจตนาของภาษาสตรีนิยมชื่อภาษาลาดัน (Láadan) ที่ ซูเซตต์ ฮาเดน เอลกิน (Suzette Haden Elgin) ประดิษฐ์ขึ้น ภาษานี้ปรากฏในซีรีส์บันเทิงคดีแนววิทยาศาสตร์สตรีนิยม (feminist science fiction) ของเธอชื่อ "Native Tongue" ภาษาประดิษฐ์สามารถถูกนำมาใช้เพื่อ"จำกัด"ความคิดมนุษย์ด้วยเช่นนิวสปีกของ จอร์จ ออร์เวลล์ หรือเพื่อ"ทำให้ง่าย"เช่นภาษาโทคิโพนา ในทางตรงกันข้ามนักภาษาศาสตร์บางคนเช่น สตีเวน พิงเกอร์ (Steven Pinker) อ้างว่าความคิดเป็นอิสระจากภาษา พิงเกอร์กล่าวไว้ในหนังสือ "The Language Instinct" ว่าเด็ก ๆ คิดค้นคำแสลงหรือแม้แต่ไวยากรณ์ขึ้นมาใหม่เองในรุ่นแต่ละรุ่น นักภาษาศาสตร์เหล่านี้อ้างว่าความพยายามที่จะควบคุมพิสัยความคิดมนุษย์ผ่านการปฏิรูปภาษาจะเป็นความล้มเหลวเพราะแนวความคิดเช่น "เสรีภาพ" ก็จะปรากฏขึ้นเป็นคำใหม่แม้คำเก่าจะถูกลบล้างออกไปจากภาษา
ผู้สนับสนุนกล่าวอ้างว่าภาษาหนึ่งทำให้สามารถแสดงออกและเข้าใจแนวคิดได้ง่ายกว่าในด้านหนึ่งและยากกว่าในด้านอื่น นี่สามารถเห็นได้ชัดในตัวอย่างเช่นภาษาโปรแกรมที่ภาษาต่างกันเขียนโปรแกรมบางประเภทได้ง่ายกว่าหรือยากกว่าภาษาอื่น ๆ
อีกเหตุผลที่ถูกอ้างอิงสำหรับการใช้ภาษาประดิษฐ์ชื่อว่ากฎโทรทรรศน์ซึ่งกล่าวว่าการเรียนภาษาประดิษฐ์ที่ง่ายตามด้วยภาษาธรรมชาติจะใช้เวลาน้อยกว่าการเริ่มเรียนภาษาธรรมชาติเลย ดังนั้นหากใครต้องการเรียนภาษาอังกฤษบางคนก็แนะนำให้เรียนภาษาอังกฤษพื้นฐานก่อน ภาษาประดิษฐ์เช่นภาษาเอสเปรันโตและอินเตร์ลิงกวานั้นง่ายกว่าจริงเพราะขาดคำกริยาไม่ปรกติและไวยากรณ์แปลก ๆ งานศึกษาบางงานพบว่าการเรียนภาษาเอสเปรันโตช่วยในการเรียนภาษาที่ไม่ใช่ภาษาประดิษฐ์ (ดูคุณค่าเพื่อเตรียมการเรียนรู้ของภาษาเอสเปรันโต (propaedeutic value of Esperanto))
รหัสของภาษาประดิษฐ์ประกอบด้วย ISO 639-2 "art" สำหรับภาษาประดิษฐ์ แต่บางภาษาก็มีรหัสภาษา ISO 639 ของตัวเอง (เช่น "eo" กับ "epo" สำหรับภาษาเอสเปรันโต "jbo" สำหรับภาษาโลจบาน "ia" กับ "ina" สำหรับภาษาอินเตร์ลิงกวา "tlh" สำหรับภาษาคลิงงอน และ "io" กับ "ido" สำหรับภาษาอิดอ).
ข้อจำกัดหนึ่งของภาษาประดิษฐ์คือหากภาษาถูกประดิษฐ์มาเพื่อใช้เสมือนเป็นภาษาธรรมชาติในสังคมต่างชาติหรือต่างดาวในนวนิยายเช่นภาษาเดอธราคี (Dothraki) และภาษาวาลีเรียนสูง (high Valyrian) ในซีรีส์ "Game of Thrones" ซึ่งถูกดัดแปลงมาจากชุดหนังสือ "A Song of Ice and Fire" นักแสดงจะต้องสามารถออกเสียงภาษานั้นได้ง่ายและภาษานั้นยังต้องเข้าและรวมกับชิ้นส่วนของภาษาที่ถูกประดิษฐ์มาก่อนแล้วโดยผู้เขียนหนังสือ และดีขึ้นอีกหากภาษายังสามารถเข้ากับชื่อของผู้พูดในนิยายด้วย
ภาษา"ปฐมภูมิ"และ"ทุติยภูมิ".
ภาษาประดิษฐ์"ปฐมภูมิ" (a priori) คือภาษาที่ลักษณะต่าง ๆ (ซึ่งรวมไปถึงคำศัพท์ ไวยากรณ์ ฯลฯ) ไม่ได้ถูกประดิษฐ์บนรากฐานของภาษาที่มีอยู่แล้ว ในทางตรงกันข้ามภาษา"ทุติยภูมิ" (a posteriori) ถูกประดิษฐ์บนรากฐานของภาษาที่มีอยู่แล้ว แต่ทว่าการแบ่งประเภทในรูปแบบนี้ไม่สัมบูรณ์ เพราะภาษาประดิษฐ์หลายภาษาสามารถกล่าวได้ว่าเป็น"ปฐมภูมิ"เมื่อพิจารณาปัจจัยทางภาษาบางข้อ แต่ก็เป็น"ทุติยภูมิ"ได้หากพิจารณาปัจจัยอื่น ๆ ร่วมด้วย
ภาษา"ปฐมภูมิ".
ภาษา"ปฐมภูมิ"คือภาษาประดิษฐ์ที่ลักษณะจำนวนหนึ่งหรือทั้งหมดไม่มีรากฐานเป็นภาษาที่มีอยู่แล้วแต่ถูกประดิษฐ์คิดค้นขึ้นมา หรือมีลักษณะของการทำงานหรือจุดประสงค์ที่ต่างกัน ภาษา"ปฐมภูมิ"บางภาษาถูกออกแบบมาเพื่อช่วยสื่อสารในระดับนานาชาติด้วยการทิ้งสิ่งที่อาจถือได้ว่าช่วยให้ผู้พูดภาษาต้นฉบับมีความได้เปรียบในการเรียน ภาษาอื่น ๆ เช่นภาษาเชิงปรัชญาหรือภาษาเชิงอนุกรมวิธานพยายามจัดประเภทคำศัพท์เพื่อแสดงถึงปรัชญาเบื้องหลังหรือเพื่อให้สามารถจำคำศัพท์ใหม่ได้ง่าย สุดท้ายภาษาเชิงศิลปะซึ่งถูกสร้างมาเพื่อใช้ในส่วนตัวหรือผ่านสื่อบันเทิงคดีใช้ไวยากรณ์และคำศัพท์ที่ถูกประดิษฐ์ขึ้นมาและเป็นที่เข้าใจอย่างดีว่าเป็นภาษา"ปฐมภูมิ"
ภาษา"ทุติยภูมิ".
ภาษา"ทุติยภูมิ" ตามนิยามของ หลุยส์ กูตูรา คือภาษาประดิษฐ์ใด ๆ ก็ตามที่องค์ประกอบต่าง ๆ ถูกยืมมาจากหรือมีรากฐานบนภาษาที่มีอยู่แล้ว คำนี้สามารถขยายใช้เพื่อหมายถึงภาษาธรรมชาติฉบับควบคุม (controlled natural language) ด้วย คำนี้มักถูกใช้เพื่อหมายถึงรายการคำศัพท์โดยไม่คำนึงถึงลักษณะอื่น ๆ อนึ่งภาษาประดิษฐ์เชิงเขต (zonal constructed languages) (ภาษาช่วยสื่อสารสำหรับผู้พูดตระกูลภาษาตระกูลหนึ่ง) เป็นทุติยภูมิโดยนิยาม
ในขณะที่ภาษาช่วยสื่อสารส่วนใหญ่เป็นภาษา"ทุติยภูมิ"เนื่องมาจากหน้าที่สำหรับการใช้เป็นสื่อกลางของการสื่อสาร ภาษาเชิงศิลปะหลายภาษาเป็นภาษาทุติยภูมิโดยออกแบบเพื่อนำมาจำลองประวัติศาสตร์ทางเลือก (alternate history) ความแพร่หลายและการแจกแจงของคุณลักษณะต่าง ๆ ในภาษามักเป็นกุญแจสำคัญในการจำแนกว่าภาษาใดเป็น"ปฐมภูมิ"หรือ"ทุติยภูมิ"
การทดลองทางภาษาในสมัยโบราณ.
การใคร่ครวญถึงไวยากรณ์มีมาตั้งแต่ยุคสมัยคลาสสิก ดังปรากฏในข้อโต้เถียงของเฮอร์โมเกเนสใน "คราติลุส" (Cratylus) ของเพลโตว่าคำศัพท์ไม่ได้มีความเชื่อมโยงกับสิ่งที่มันหมายถึงโดยเนื้อแท้ แต่ผู้คนเอา "ส่วนหนึ่งของเสียงตัวเอง... ไปใช้เรียกสิ่งนั้น" อาเธไนอุสแห่งนาวกราติส (Athenaeus of Naucratis) เล่าเรื่องเกี่ยวกับบุคคลสองคนไว้ใน "Deipnosophistae" เล่มที่สาม: Dionysius แห่งซิซิลีและ Alexarchus