pythainlp/thai_wikipedia_clean_20230101 huggingface dataset:
หลังการสวรรคตของพีลิปโปสที่ 2 แห่งมาเกโดนีอา ได้เกิดความปั่นป่วนทั่วราชอาณาจักรมาเกโดนีอา พระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราช กษัตริย์องค์ต่อมาได้ทำการปราบปรามกบฏต่าง ๆ ในปี 334 ก่อนคริสตกาล พระองค์ยกทัพข้ามช่องแคบเฮลเลสปอนต์ (ช่องแคบดาร์ดะเนลส์ในปัจจุบัน) เพื่อทำศึกกับจักรวรรดิอะคีเมนิด ในขณะเดียวกันทัพเปอร์เซียได้รวมพลที่เมืองซีเลีย เมมนอน ผู้บัญชาการชาวกรีกของฝ่ายเปอร์เซียเสนอให้ใช้วิธีสกอชท์เอิร์ธเพื่อตัดเสบียงทัพมาซิดอน แต่เซแทร็ปเปอร์เซียหลายคนปฏิเสธแล้วเลือกยกทัพไปที่แม่น้ำกราไนคัสเพื่อสกัดทัพมาซิดอนไม่ให้เข้าสู่อานาโตเลีย ตามบันทึกของแอร์เรียน นักประวัติศาสตร์ชาวกรีก ทั้งสองฝ่ายประจัญหน้ากันในวันที่ 3 ของเดือนพฤษภาคม อเล็กซานเดอร์จัดทัพให้ทหารราบหนักอยู่ตรงกลาง โดยพระองค์คุมกองทหารม้าฝั่งขวาและแม่ทัพพาร์มีเนียนคุมฝั่งซ้าย ด้านทัพเปอร์เซียจัดทัพให้ทหารม้าอยู่ด้านหน้า โดยมีทหารรับจ้างชาวกรีกอยู่ด้านหลัง
การสู้รบเริ่มขึ้นเมื่ออเล็กซานเดอร์นำทหารม้าข้ามแม่น้ำ โดยทัพเปอร์เซียตอบโต้ด้วยธนูและหอกซัด การต่อสู้เปลี่ยนเป็นการรบระยะประชิดเมื่อทัพมาซิดอนขึ้นฝั่ง ไดโอโดรัส ซิคัวรัสบันทึกว่าอเล็กซานเดอร์ฆ่าโรซาเซส แม่ทัพเปอร์เซียหลังถูกโรซาเซสใช้ดาบฟันเข้าที่ศีรษะจนหมวกแตก ฝ่ายเปอร์เซียตัดสินใจถอนทัพหลังทหารม้าและทหารราบมาซิดอนที่จัดเป็นรูปขบวนแฟแลงซ์บุกผ่านทหารม้าฝ่ายตนแล้วเข้าโจมตีทหารรับจ้างกรีกที่อยู่ด้านหลัง หลังฝ่ายเปอร์เซียถอนทัพ ทหารรับจ้างกรีกพยายามเจรจากับอเล็กซานเดอร์แต่ไม่สำเร็จ ทหารส่วนใหญ่ถูกฆ่าและส่งไปเป็นทาสในมาเกโดนีอา
หลังยุทธการครั้งนี้ อเล็กซานเดอร์เดินทัพผ่านอานาโตเลียโดยมีการต่อต้านเพียงเล็กน้อย พระองค์ยึดไมเลตัสและแฮลิคาร์แนสซัส ก่อนจะปะทะกับทัพเปอร์เซียที่นำโดยพระเจ้าดาไรอัสที่ 3 ในยุทธการที่อิสซัสในปีต่อมา
จังหวัดซูลาเวซีใต้
ซูลาเวซีใต้ หรือ ซูลาเวซีเซอลาตัน  เป็นจังหวัดในคาบสมุทรใต้ของเกาะซูลาเวซี หมู่เกาะเซลายาร์ซึ่งอยู่ทางใต้ของซูลาเวซีก็เป็นส่วนหนึ่งของจังหวัดนี้ด้วย จังหวัดนี้ติดกับจังหวัดซูลาเวซีกลางและจังหวัดซูลาเวซีตะวันตกทางทิศเหนือ ติดกับอ่าวโบเนและจังหวัดซูลาเวซีตะวันออกเฉียงใต้ทางทิศตะวันออก ติดกับช่องแคบมากัซซาร์ทางทิศตะวันตก และติดกับทะเลโฟลเร็ซทางทิศใต้
จากข้อมูลสำมะโนประชากรปี ค.ศ. 2010 มีประชากร 8,032,551 คน ทำให้จังหวัดนี้เป็นจังหวัดที่มีประชากรมากที่สุดบนเกาะ (ร้อยละ 46 ของจำนวนประชากรของเกาะซูลาเวซี) และเป็นจังหวัดที่มีประชากรมากสุดอันดับ 6 ของอินโดนีเซีย จากการคาดคะเนประชากรในปี 2015 คาดว่ามีประชากรเพิ่มขึ้นเป็น 8.52 ล้านคน กลุ่มชาติพันธุ์ส่วนใหญ่ของจังหวัดซูลาเวซีใต้คือ ชาวบูกิซ ชาวมากัซซาร์ ชาวโตราจา และชาวมันดาร์ เศรษฐกิจของจังหวัดขึ้นอยู่กับเกษตรกรรม การจับปลา และเหมืองทอง แมกนีเซียม เหล็ก และแร่อื่น ๆ เป็นหลัก เรือปีนีซียังคงใช้กันอย่างแพร่หลายในหมู่ชาวบูกิซและมากัซซาร์ โดยส่วนใหญ่ใช้สำหรับการคมนาคมสั้น ๆ บรรทุกของ และจับปลาในหมู่เกาะของอินโดนีเซีย
ในยุคทองของการค้าเครื่องเทศระหว่างศตวรรษที่ 15 ถึง 19 จังหวัดซูลาเวซีใต้ถือเป็นประตูทางเข้าสู่หมู่เกาะโมลุกกะ ยังมีอาณาจักรเล็ก ๆ รวมถึงสองอาณาจักรที่โดดเด่นอย่าง อาณาจักรโกวา ใกล้กับมากัซซาร์ และอาณาจักรบูกิซที่ตั้งอยู่ในโบเน เมื่อบริษัทอินเดียตะวันออกของเนเธอร์แลนด์ (เฟโอเซ) เริ่มดำเนินงานในภูมิภาคนี้ในศตวรรษที่ 15 ต่อมาบริษัทได้มีความสัมพันธ์กับเจ้าชายบูกิซ พระนาม อารุง ปาลักกา พวกเขามีชัยเหนืออาณาจักรโกวา กษัตริย์แห่งโกวา สุลต่านฮาซานุดดิน ให้เซ็นสนธิสัญญาเพื่อเป็นการลดอำนาจของบุนกายา โกวา
พื้นที่จังหวัดซูลาเวซีใต้แบ่งออกเป็น 21 อำเภอหรือ"กาบูปาเต็น" 3 นครหรือ"โกตา" และ 311 ตำบลหรือ"เกอจามาตัน"
South Sulawesi
คานิ ไซโซ
คานิ ไซโซ (, ค.ศ. 1554 - 10 สิงหาคม ค.ศ. 1613) มีอีกชื่อหนึ่งว่า คานิ โยชินากะ  เขาเป็นขุนศึกชาวญี่ปุ่นในช่วงยุคเซ็นโกคุและมีผลงานเด่นในศึกเซกิงาฮาระ
เขาเกิดที่ตำบลคานิในแคว้นมิโนะ มีน้องชาย ชื่อ ซากาเบ (作兵衛) ตามทางบันทึกของทางวัด ได้กล่าวไว้ว่า เขาได้ศึกษาวิชาหอก (槍術) กับโฮโซอิน อินเอ ที่วัดกันโคจิ (願興寺)
สาเหตุที่เขาได้ฉายาว่า ไซโซคนใบไผ่ (笹の才蔵, "Sasa no Saizō") เป็นเพราะในนิทานพื้นบ้านได้เล่าไว้ว่า เขาได้ใช้ใบไผ่เพื่ออำพรางตัวในระหว่างการโจมตีกองทัพทาเคดะ เมื่อ โอดะ โนบุตากะ ได้พ่ายแพ้ต่อกองทัพโทโยโตมิในยุทธการชิสุงาตาเกะ เขาจึงได้เป็นขุนพลในสังกัดของฮาชิบะ ฮิเดะสึกุ แต่ในช่วงการรบที่โคมากิและนางากุเตะ มีเรื่องเล่าว่าเขาได้ขัดแย้งกับฮิเดะสึกุ เมื่อสถานการณ์การรบเริ่มเสียเปรียบ เขาจึงคิดที่จะหลบหนีออกจากสนามรบทันทีและปฏิเสธที่จะให้ฮิเดะสึกุยืมม้าของตน ในระหว่างการถอยทัพ เขาได้กลายเป็นโรนินอยู่ช่วงหนึ่ง ก็ได้มารับใช้ซะสะ นะริมาสะ เนื่องด้วยทางนะริมาสะ ได้รู้ถึงความสามารถของเขา
หลังจากที่ ซะสะ นะริมาสะ เสียชีวิต ในปี ค.ศ.1588 เขาก็ได้รับใช้ฟุกุชิมะ มาซาโนริ และได้รับที่ดินจำนวน 750 โคกุ และได้เข้าร่วมในการโอบล้อมปราสาทโอดะวาระ โดยที่กองทัพของเขา ได้เข้าปะทะกับ กองทัพของโฮโจ อุจิโนริ
ช่วงหลังของชีวิต.
หลังการเสียชีวิตของฮิเดโยชิ เขาได้เป็นหนึ่งในขุนพลของกองทัพบูรพาที่นำโดยโทกุงาวะ อิเอยาสุ โดยมีเรื่องเล่าว่า เขาสามารถสังหารขุนพลฝ่ายประจิมของอิชิดะ มิตสึนาริ ได้ประมาณ 17 คน เขาได้รับคำชื่นชมจากอิเอยาสุพร้อมกับได้รับที่ดินประมาณ 1,250 โคกุ แต่หลังจากนั้น สุขภาพของเขาก็เริ่มแย่ลง มีเรื่องเล่าว่าเขามักจะขี่ม้าพร้อมกับง้าวนากินาตะอยู่เสมอ เขามักจะอารมณ์ร่าเริงเมื่อตอนลาดตระเวน แต่ก็กลายเป็นคนอารมณ์โมโห ถ้าหากมีใครคิดขโมยของไปจากเขา เขาได้ย้ายไปอยู่ที่แคว้นฮิโรชิมะในจังหวัดอากิ และมีเรื่องเล่าต่อจากนั้นว่า เขาเป็นผู้ที่ศรัทธาในองค์เทพอะตาโงะ กอนเก็น (愛宕権現) เป็นอย่างมาก และเขาเชื่อว่าตนเองอาจจะตายในวันหยุดขององค์เทพอะตาโงะ เขาเสียชีวิตในวัย 59 ปี โดยที่เขาได้ใส่ชุดเกราะเต็มยศก่อนตาย
พรรคไทรักธรรม (, ชื่อย่อ: ท.ธ. ชื่อย่อภาษาอังกฤษ: T.T.) หรือชื่อเดิม พรรคไทยรักธรรม พรรคการเมืองไทยที่ก่อตั้งตาม พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. ๒๕๕๐ เป็นลำดับที่ 12/2556 เมื่อวันที่ 16 สิงหาคม พ.ศ. 2556 มีนายนราวิชญ์ ซะยะ ซึ่งในเวลาต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น พีระวิทย์ เรื่องลือดลภาค และ นายกรูดิน วายาโยะ เป็นหัวหน้าพรรคและเลขาธิการพรรคคนแรก
พรรคไทรักธรม ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 16 สิงหาคม พ.. 2556 โดยใช้ชื่อว่า "พรรคไทยรักธรรม" ต่อมาเมื่อวันศุกร์ที่ 19 ตุลาคม พ.ศ. 2561 ที่ โรงแรมเซ็นทารา ศูนย์ราชการแจ้งวัฒนะ พรรคไทรักธรรมได้จัดการประชุมใหญ่วิสามัญ ครั้งที่ 1/2561 เพื่อเลือก หัวหน้าพรรค เลขาธิการพรรค และคณะกรรมการบริหารพรรคชุดใหม่ พร้อมตั้งสภาที่ปรึกษาพรรค และคณะกรรมการสรรหาผู้สมัครลงรับเลือกตั้ง ส.ส. ซึ่งที่ประชุมมีมติเลือก นายพีระวิทย์ ให้ดำรงตำแหน่งหัวหน้าพรรคอีกสมัย พร้อมกับคณะกรรมการบริหารพรรคอีก 20 คนโดยมี วิทิต แลต และสิทธิพร นิยม เข้าร่วมเป็นกรรมการบริหารพรรค
พรรคไทรักธรรม ถูกศาลรัฐธรรมนูญตัดสินให้ยุบพรรค เมื่อวันที่ 19 ตุลาคม พ.ศ. 2565
ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2562 พรรคไทรักธรรมได้ส่งผู้สมัครรับเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อจำนวน 148 คน และแบบแบ่งเขต จำนวน 301 คน จากการประกาศผลการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 ปรากฏว่าพรรคไทรักธรรมมีคะแนนที่ 33,754 คะแนน ได้รับเลือกตั้ง ส.ส.แบบบัญชีรายชื่อ จำนวน 1 คน คือ พีระวิทย์ เรื่องลือดลภาค ต่อมาคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ประกาศให้พ้นจากสภาพ ส.ส. เนื่องจากมีการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่ เขต 8 (เลือกตั้งใหม่) ส่งผลให้มีการคำนวณคะแนนใหม่
วันที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 มีการเลือกตั้งซ่อมเขต 8 เชียงใหม่ ซึ่งผลการเลือกตั้ง มีการนำคะแนนมาคำนวณเพื่อหาสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อใหม่ และจากการประกาศผลการคำนวณสัดส่วนบัญชีรายชื่อใหม่ในครั้งนี้ ได้ประกาศ ณ วันที่ 28 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 ทำให้นายพีระวิทย์ เรื่องลือดลภาค ได้พ้นสภาการเป็น ส.ส. หลังจากได้ปฏิบัติหน้าที่ในสภาได้เพียง 3 วันเท่านั้น จึงได้รับฉายาว่า "ส.ส. 3 วัน" หลังจากคณะกรรมการการเลือกตั้งได้ประกาศให้นายพีระวิทย์ เลื่องลือดลภาพ สิ้นสภาพได้ไม่นานได้มีประชาชนได้มาเข้าปรึกษาเรื่องของคะแนน ทำให้นายพีระวิทย์ได้ตัดสินใจคัดค้านผลคะแนนเลือกตั้งโดยได้มอบหมายแก่ นายเอกพงษ์ บุญจู รองเลขาธิการพรรค ไปยื่นคำร้องเพื่อคัดค้านผลการเลือกตั้งแก่ กกต.ถึง 6 ครั้ง และครั้งที่ 7 นายพีระวิทย์ และคณะกรรมการบริหารพรรคบางส่วนได้เข้าไปยื่นคัดค้านคะแนนด้วยตนเอง และแถลงการณ์แก่สื่อมวลชนทราบด้วย แต่ก็ไม่มีผลใดๆ
หลังจากนั้นวันที่ 28 มกราคม 2563 ได้รับเลือกตั้ง 1 คน อีกครั้ง ภายหลังกกต.ปรับผลการคำนวณจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรใหม่ ภายหลังนายชาติชาย วรพิพัฒน์ ผู้สมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคประชาธิปัตย์ ถูกศาลฎีกาแผนกคดีเลือกตั้งพิพากษาให้โดนใบดำ ทำให้จำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อของพรรคประชาธิปัตย์ ลดลง 1 ที่นั่ง ส่วนของพรรคไทรักธรรมเพิ่มขึ้น 1 ที่นั่ง
วีวาลาวีดาออร์เดธแอนด์ออลฮิสเฟรนส์
ชุดตัวอักษรทาจิก
ภาษาทาจิกได้มีการเขียนสามแบบในประวัติศาสตร์ของภาษานี้ได้แก่ การเขียนด้วยอักษรอาหรับ (โดยเฉพาะอักษรเปอร์เซีย) การเขียนด้วยอักษรละติน และการเขียนด้วยอักษรซีริลลิก อักษรอะไรก็ได้ที่ใช้สำหรับเขียนภาษาทาจิกจะถูกเรียกว่า ชุดตัวอักษรทาจิก ซึ่งเขียนว่า ในอักษรซีริลลิก ‎ ในอักษรอาหรับ และ ในอักษรละติน
การใช้อักษรที่ต่างกันนี้ขึ้นอยู่กับประวัติศาสตร์ทาจิกิสถาน โดยอักษรอาหรับได้ถูกใช้เป็นครั้งแรก และใช้อักษรละตินในเวลาถัดมา และใช้อักษรซีริลลิกหลังจากอักษรละตินท่ถูกใช้ในช่วงเวลาสั้น ๆ ซึ่งอักษรซีริลลิกนี้ก็ยังคงเป็นอักษรที่ใช้มากที่สุดในทาจิกสถาน ซึ่งภาษาถิ่นบูโครีซึ่งพูดโดยชาวยิวบูโครีซึ่งดั้งเดิมใช้อักษรฮีบรู แต่ในปัจจุบันมักจะเขียนโดยใช้อักษรซีริลลิก
เช่นเดียวกันกับรัฐหลังสหภาพโซเวียตหลายประเทศ การเปลี่ยนระบบการเขียนและข้อโต้แย้งเกี่ยวกับสิ่งนี้มีความเกี่ยวพันกับประเด็นทางการเมืองอย่างใกล้ชิด โดยผู้ที่สนับสนุนอักษรละตินหวังที่จะนำประเทศเข้าใกล้กับอุซเบกิสถาน ซึ่งหันมาใช้ชุดตัวอักษรอุซเบกฐานละติน ผู้ที่เคร่งศาสนา ผู้ที่แนวคิดลัทธิอิสลาม และผู้ที่หวังให้ประเทศเข้าใกล้กับอิหร่าน, อัฟกานิสถาน และมรดกเปอร์เซีย สนับสนุนชุดตัวอักษรเปอร์เซีย และผู้ที่หวังที่จะรักษาสถานะความเป็นกลางและไม่อยากให้ประเทศอยู่ห่างจากรัสเซียมักสนับสนุนอักษรซีริลลิก
เนื่องด้วยอิทธิพลของศาสนาอิสลาม ทำให้ภาษาทาจิกเขียนด้วยชุดตัวอักษรเปอร์เซียจนถึงคริสต์ทศวรรษ 1920 ฝ่ายโซเวียตเริ่มย่ออักษรเปอร์เซียใน ค.ศ. 1923 ก่อนเปลี่ยนไปใช้ระบบการเขียนฐานละตินใน ค.ศ. 1927 ฝ่ายโซเวียตนำอักษรละตินมาใช้เป็นส่วนหนึ่งของความพยายามที่จะเพิ่มการรู้หนังสือและแยกประชากรส่วนใหญ่ที่ไม่รู้หนังสือในขณะนั้นให้ห่างจากเอเชียกลางที่นับถือศาสนาอิสลาม นอกจากนี้ยังมีการพิจารณาในทางปฏิบัติ ตรงที่อักษรเปอร์เซียโดยทั่วไปไม่มีอักษรเพียงพอสำหรับระบบเสียงสระในภาษาทาจิก นอกจากนี้ อักษรไร้สระเรียนรู้ได้ยากกว่า เนื่องจากแต่ละตัวอักษรมีรูปเขียนต่างกันตามตำแหน่งตัวอักษร
ต่อมา มีการผ่าน "พระราชกฤษฎีกาเกี่ยวกับการถอดเป็นอักษรโรมัน" ในเดือนเมษายน ค.ศ. 1928 ภาษาทาจิกรูปแบบละตินอิงจากผลงานของนักวิชาการที่พูดภาษาตุรกีที่มุ่งสร้างชุดตัวอักษรเติร์กให้เป็นหนึ่งเดียว
หลังจากนั้น จึงเริ่มมีการใช้อักษรซีริลลิกในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1930 ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการทำให้เป็นรัสเซียในเอเชียกลาง ภาษานี้ยังคงเขียนด้วยอักษรซีริลิลกจนกระทั่งปลายคริสต์ทศวรรษ 1980 หลังการแยกตัวของสหภาพโซเวียต จากนั้นใน ค.ศ. 1989 ด้วยการเติบโตของชาตินิยมทาจิก ทำให้มีการร่างกฎหมายให้ภาษาทาจิกเป็นภาษาราชการ นอกจากนี้ กฎหมายยังให้ความเท่าเทียมแก่ภาษาเปอร์เซีย โดยเพิ่มคำว่า "Farsi" (ชื่อภาษาเปอร์เซียในภาษาของตน) ถัดจากทาจิก กฎหมายยังเรียกร้องให้มีการนำชุดตัวอักษรเปอร์เซีย-อาหรับกลับมาใช้ใหม่อย่างค่อยเป็นค่อยไป แต่ใน ค.ศ. 1999 กลับลบคำว่า "Farsi" ออกจากกฎหมายภาษาแห่งรัฐ อักษรซีริลลิกใช้เป็นอักษรมาตรฐานโดยพฤตินัย และ มีประชากรส่วนน้อยมากเท่านั้นที่สามารถอ่านชุดตัวอักษรเปอร์เซียได้
รูปแบบอักษรเปอร์เซียของทาจิก ซึ่งเป็นอักษรตระกูลเซมิติก เคยใช้เขียนภาษาทาจิกมาก่อน ในรูปแบบของภาษาทาจิกเหมือนกับอักษรอาหรับ ยกเว้น ا‎ ("alef") ไม่มีสระเขียนอยู่ ถ้าต้องการแสดงสระให้ใช้เครื่องหมายเสริมสัทอักษร
อักษรละตินถูกนำมาใช้หลังจากการปฏิวัติรัสเซียในปี 1917 เพื่ออำนวยความสะดวกในการเพิ่มความรู้และระยะทางจากอิทธิพลอิสลาม ในรูปแบบแรกของรูปแบบอักษรละตินของทาจิก พบได้แต่อักษรตัวเล็ก ในปี 1926-9 ได้มีการใช้รูปแบบที่แตกต่างกันเล็กน้อยโดยชาวยิวบูโครี ซึ่งเพิ่มสามอักษรที่ไม่มีในภาษาถิ่นอื่น ů, ə̧, และ ḩ
อักษรแปลก ๆ อย่าง เรียกว่า "Gha" ซึ่งใช้เขียนแทนเสียง อักษรนี้สามารถเจอได้ในชุดตัวอักษรเตอร์กิกทั่วไปซึ่งพบเจอได้บ่อยในภาษาที่ไม่ใช่ภาษาสลาวิกในสหภาพโซเวียต ซึ่งใช้จนถึงช่วงท้ายของทศวรรษที่ 1930 ปัจจุบันไม่ค่อยมีการใช้งานอักษรละติน แม้ว่าจะมีการนำมาใช้ในบางกลุ่มก็ตาม
อักษรซีริลลิกได้เริ่มใช้โดยสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตทาจิกในช่วงท้ายของทศวรรษที่ 1930 หลังจาก 1939 เนื้อหาที่ตีพิมพ์ในภาษาเปอร์เซียในตัวอักษรเปอร์เซียถูกห้ามจากประเทศ ตัวอักษรด้านล่างนี้ได้เพิ่มเติมอักษร Щ และ Ы ในปี 1952
นอกจากอักษรพวกนี้แล้ว อักษร , และ สามารถพบได้ในคำยืม แม้ว่าจะถูกยกเลิกอย่างเป็นทางการในการปฏิรูปอักษรปี 1988 เช่นเดียวกับอักษร ь พร้อมกับการคัดค้านการใช้ของอักษรเหล่านี้ การปฏิรูปอักษรครั้งนี้ยังเปลี่ยนลำดับของตัวอักษรซึ่งขณะนี้ตัวอักษรที่มีเครื่องหมายกำกับตามอักษรที่ไม่มีเครื่องหมายพวกนี้ เช่น , และ , ฯลฯ ซึ่งได้เรียงตามรูปแบบปัจจุบันตามนี้ ในปี 2010 ก็ได้มีการเสนอว่าจะเอา ออกด้วยเช่นกัน อักษร และ ทำหน้าที่เหมือนกัน ยกเว้น э จะใช้เริ่มต้นคำเช่น , "อิหร่าน"
อักษรช้างล่างนี้คืออักษรที่ไม่ปรากกในชุดตัวอักษรรัสเซีย:
ในขณะที่เปลี่ยนเป็นอักษรซีริลลิก Ӷ ӷ ยังปรากฏหลายครั้งในตารางอักษรซีริลลิกของทาจิก
อักษรฮีบรู.
โดยหลักมีการใช้ชุดตัวอักษรฮีบรูในภาษาย่อยยิวบูฆอรอที่ซามาร์คันด์กับบูฆอรอ นอกจากนี้ นับตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1940 เมื่อโรงเรียนยิวในเอเชียกลางปิดตัวลง การใช้งานอักษรฮีบรูจึงลดลงเนื่องจากสิ่งตีพิมพ์ในภาษายิวบูฆอรอหันมาใช้อักษรซีริลลิกแทน
พระแสน (มหาไชย)
พระแสน หรือ พระแสนเมืองมหาไชย (ພຣະແສນເມືອງມຫາໄຊຽ) เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย ขนาดหน้าตักกว้าง 57 เซนติเมตร สูง 87 เซนติเมตร ศิลปะล้านช้าง เป็นพระพุทธรูปสำริด
เดิม พระแสน ประดิษฐานอยู่ในถ้ำที่เมืองมหาไชยกองแก้ว (ມຫາໄຊຽກອງແກ້ວ) ซึ่งเชื่อว่าได้นำไปหลบซ่อนข้าศึกไว้ ชาวเมืองมหาไชยกองแก้วเชื่อว่าเป็นพระศักดิ์สิทธิ์ ถ้าฝนไม่ตกก็เชิญออกจากถ้ำมาตั้งกลางแจ้ง บูชาขอฝนได้ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 โปรดเกล้า ให้เจ้าเหม็น โอรสเจ้าอนุวงศ์ อัญเชิญมาพร้อมกับพระสายน์ ประดิษฐานที่วัดปทุมวนารามราชวรวิหาร ในพระวิหารคู่กับพระเสริม
2016 AFF Championship
จาลาลาบัต
จาลาลาบัต (; , "Calal-Abat/Jalal-Abat", جالال-ابات, ) เป็นเมืองหลักของจังหวัดจาลาลาบัต ทางตะวันตกเฉียงใต้ของคีร์กีซสถาน เมืองนี้มีประชากร 97,172 คนในปี 2009 และมีพื้นที่ จาลาลาบัตตั้งอยู่ที่ปลายด้านตะวันออกเฉียงเหนือของหุบเขาเฟอร์กานา ริมฝั่งแม่น้ำเกอการ์ต บริเวณเชิงเขาของเทือกเขา Babash Ata ซึ่งอยู่ใกล้กับพรมแดนอุซเบกิสถาน เมืองนี้เป็นเมืองใหญ่อันดับสามของประเทศ
จาลาลาบัตเป็นที่รู้จักกันเป็นแหล่งน้ำแร่รอบ ๆ และน้ำร้อน Azreti-Ayup-Paygambar ได้เชื่อกันว่าจะรักษาโรคเรื้อน บางโรงพยาบาลยุคโซเวียตมีโปรแกรมบำบัดน้ำแร่สำหรับผู้ที่มีโรคเรื้อรังต่าง ๆ น้ำแร่บรรจุขวดจากพื้นที่นี้จำหน่ายทั่วประเทศคีร์กีซสถาน
หนึ่งในสาขาหลักของเส้นทางสายไหมผ่านจาลาลาบัต และภูมิภาคนี้ได้เป็นภูมิภาคที่สำคัญในการเดินทางเพื่อการค้าเป็นเวลาหลายพันปีแล้วถึงแม้จะมีโบราณคดีน้อยที่ยังคงเห็นอยู่ในปัจจุบัน
มีตำนานเล่าว่าน้ำจากน้ำพุร้อน Azreti-Ayup-Paygambar จะสามารถโรคเรื้อน ตามตำนานมีสุสานมัสยิดและพระราชวังอยู่ใกล้น้ำพุร้อนนี้
มีคนกล่าวว่าจาลาลาบัต ได้รับการตั้งชื่อตาม Jalal ad Din ผู้มีชื่อเสียงในการเตรียมคาราวานเพื่อรองรับนักท่องเที่ยวและผู้แสวงบุญหลายคนที่มาที่ภูเขาศักดิ์สิทธิ์
ยาแก้ปวดอนุพันธุ์ฝิ่น
การเลือกตั้งในสหรัฐ ค.ศ. 2018
การเลือกตั้งสหรัฐอเมริกา ค.ศ. 2018 ถูดจัดให้มีขึ้นเมื่อวันอังคารที่ 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2561 (ค.ศ. 2018) โดยมีการแข่งขันชิงตำแหน่งชิงตำแหน่งทางการเมืองที่ว่างลง ทั้งในระดับสหพันธรัฐ ระดับมลรัฐ และระดับท้องถิ่น. การเลือกตั้งมิดเทอมปี 2018 เป็นการเลือกตั้งในช่วงกึ่งกลางของการดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีสมัยแรกของ นายโดนัลด์ ทรัมป์. ที่นั่งทั้งหมดในสภาผู้แทนสหรัฐฯ ทั้ง 435 ที่นั่ง และที่นั่งวุฒิสภา 35 ที่นั่ง (จากทั้งหมด 100 ที่นั่ง) ถูกเปิดให้มีการลงคะแนนเสียงทั่วประเทศ เพื่อหาผู้เข้ารับตำแหน่งคนใหม่มาแทนที่นักการเมืองคนเก่า ที่ดำรงตำแหน่งมาจนครบวาระ หรือกำลังจะเกษียณอายุ. นอกจากนี้ยังมีการลงชิงตำแหน่งผู้ว่าการรัฐ 39 ที่นั่ง รวมไปถึงตำแหน่งว่างทางการเมืองในระดับมลรัฐ และการปกครองท้องถิ่นอื่นๆ.
การเลือกตั้งสหรัฐอเมริกา ค.ศ. 2018 เป็นการเลือกตั้งมิดเทอมที่ก่อให้เกิดความตื่นตัว และความกระตือรือร้นทั้งจากภาคประชาชน จากทางพรรคสถาบันการเมืองของสหรัฐฯ และจากผู้สังเกตุการณ์ต่างชาติ มากที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์การเมืองของสหรัฐอเมริกา. ในพรรคภาคประชาชน พบว่ามีการลงคะแนนเสียงล่วงหน้าเป็นจำนวนมากถึง 2 เท่า เมื่อเทียบกับการเลือกตั้งใหญ่ทั่วประเทศในปี ค.ศ. 2016. พรรคการเมือง และพรรคสนับสนุนทางการเมืองของทั้งพรรครีพับลิกัน และพรรคเดโมแครต ใช้งบประมาณมหาศาลในการซื้อโฆษณา และลงทุนติดตั้งป้ายหาเสียงเลือกตั้ง. แหล่งข้อมูลจาก Center for Responsive Politics เปิดเผยว่าเงินจำนวนกว่า $5.2 พันล้าน ถูกใช้จ่ายในแคมเปญจ์รณรงค์หาเสียงเลือกตั้ง เพิ่มขึ้นจาก $4.4 พันล้านดอลล่าร์สหรัฐฯ ในการเลือกตั้งเมื่อปี 2016 ทำให้การเลือกตั้งมิดเทอม 2018 เป็นการเลือกตั้งที่แพงที่สุดในประวัติศาสตร์ โดยมีการใช้เทคนิคการโฆษณาชวนเชื่อ (propaganda) และการเผยแพร่ข่าวหลอก (fake news) ทั้งในสื่อกระแสหลัก และทางสื่อโซเชียลเพื่อก่อกวน บิดเบือนข้อเท็จจริง และสร้างความสับสนแก่ประชาชน. นอกจากนี้ยังมีรายงานว่านักแฮ็กเกอร์ หรือสายลับที่ทำงานให้กับมหาอำนาจต่างชาติ ได้แก่ รัสเซีย และสาธารณะประชาชนจีน ได้พยายามสอดเข้ามายุ่งเกี่ยวโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อโน้มน้าวผลการเลือกตั้งอีกด้วย.
ผลของการเลือกตั้งปรากฏว่า พรรคเดโมแครตสามารถช่วงชิงอำนาจการควบคุมในสภาผู้แทนฯได้ ส่วนพรรครีพับลิกันสามารถชิงเก้าอี้สมาชิกวุฒิสภาเพิ่มขึ้นจากเดิม ทำให้พรรครีพับลิกัน (GOP) สามารถควบคุมทิศทางของวุฒิสภา (สภาเซเนต) ได้ต่อไป.
รักตสิริน
รักตสิริน (ชื่อวิทยาศาสตร์: Dendrobium Hybrid "Thailand*Airy Red Bull)" เป็นพรรณไม้ในวงศ์กล้วยไม้ (Orchidiace) สกุลหวาย (Dendrobium) ซึ่งเป็นกล้วยไม้สกุลที่ใหญ่ที่สุด รักตสิริน พรรณไม้พระราชทานนามในสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีเป็นกล้วยไม้สกุลหวายลูกผสมระหว่าง หวายไทยแลนด์ "(Den-drobium Thailand)" เป็นพ่อพันธุ์ ผสมกับแม่พันธุ์ แอรี่ เรดบูล "(Dendrobium Airy Red Bull)" ได้ดอกสีแดงกำมะหยี่ขอบสีขาว สวยโดดเด่น โดยมีนายสวง คุ้มวิเชียร์ (ชื่อเล่น: แอร์) จากสวนกล้วยไม้แอร์ออร์คิด เป็นผู้ผสมและพัฒนาสายพันธุ์ ในวันที่ 18 เมษายน พ.ศ. 2558
เป็นพรรณไม้ในวงศ์กล้วยไม้ (Orchidiace) สกุลหวาย (Dendrobium) ซึ่งเป็นกล้วยไม้สกุลที่ใหญ่ที่สุดในวงศ์ กล้วยไม้ พรรณไม้พระราชทานนามใน สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เป็นกล้วยไม้สกุลหวายลูกผสมระหว่าง หวายไทยแลนด์ "(Den-drobium Thailand)" เป็นพ่อพันธุ์ ผสมกับ แม่พันธุ์ แอรี่ เรดบูล "(Dendrobium Airy Red Bull)"  ได้ดอกสีได้ดอกสีแดงกำมะหยี่ขอบสีขาว สวยโดดเด่น
การขยายพันธ์ุ.
วิธีการปลูกเป็นปัจจัยที่สำคัญในการเจริญเติบโตของกล้วยไม้ กล้วยไม้จะเจริญได้ไม่ดีด้วยวิธีปลูกที่ไม่เหมาะสม จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ผู้ปลูกจำเป็นต้องศึกษาตวามเหมาะสมของสภาวะที่กล้วยไม้แต่ละชนิดต้องการเพื่อให้กล้วยไม้เจริญเติบโตได้ดี และออกดอกที่สวยงามและคงทน แข็งแรง โดยกล้วยไม้ในสกุลเอื้อง ชอบแดดจัด และ ไม่เหมาะสำหรับอยู่ใต้ร่มเงา ไม่เหมาพสำหรับอยู่ใกล้แหล่งน้ำเกินไป เช่นข้างบ่อน้ำเพราะจะทำให้เน่า หรือภายใต้หลังคา สัก 2-3 เดือนจะพบว่าตายเพราะเกิดจากเชื้อราเนื่องจาก อุณหภมิที่เปลี่ยนแปลงไว สำหรับกล้วยไม้ที่มีขนาดใหญ่และต้องการแยกหน่อ ควรตัดแต่งกล้วยไม้ต้นใหญ่ก่อนปลูก สำหรับกล้วยไม้ที่มีขนาดต้นใหญ่และต้องการแยกหน่อ ต้องตัดใบแห้ง ใบที่ไม่สมบูรณ์ หรือรากที่เน่า หรือ  หรือส่วนใดของกล้วยไม้ที่เน่าออกเสียก่อน แม้ส่วนที่มีแผลใหญ่ ก็ควรตัดทิ้ง หรือรากที่ยาวเกินไป ควรตัดให้สั้นจนถึงโคนต้นแล้วทายาป้องกันโรค เช่น ออร์โธไซต์  50 ผสมน้ำให้เละ หรือสามารถทาด้วยปูนแดง เนื่องจากหาง่ายและมีประสิทธิภาพสูง ในการป้องกันโรค ให้กับกล้วยไม้
ปัจจัยที่สำคัญในการขยายพันธุ์และการเจริญเติบโตของกล้วยไม้สกุลหวาย.
มีทั้งปัจจัยในการเลี้ยงดู, การให้น้ำ, ความชื้น, อุณหภูมิ, ภาชนะปลูก, เครื่องปลูก, ปุ๋ย, โรคต่าง ๆ, และแมลง
ภาชนะปลูก.
เหตุเครื่องบินชนกันกลางอากาศที่จรรขีทาทรี พ.ศ. 2539
อุบัติเหตุเครื่องบินชนกันกลางอากาศที่ประเทศอินเดีย พ.ศ. 2539 เป็นอุบัติเหตุทางการบินที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน พ.ศ. 2539 โดยเครื่องบินโดยสารที่เดินทางจากคาซัคสถานและกำลังจะลงจอดที่ท่าอากาศยานนานาชาติอินทิรา คานธี กรุงนิวเดลีชนกับเครื่องบินโดยสารอีกลำหนึ่งที่ขึ้นบินจากท่าอากาศยานเดียวกันมุ่งหน้าไปยังซาอุดีอาระเบีย โดยตำแหน่งที่เกิดอุบัติเหตุอยู่ใกล้กับเมืองจรรขีทาทรี  รัฐหรยาณา ประเทศอินเดีย เหตุการณ์นี้จึงเป็นที่รู้จักกันในภาษาอังกฤษว่าเหตุเครื่องบินชนกันกลางอากาศที่จรรขีทาทรี (Charkhi Dadri mid-air collision) ผู้โดยสารและลูกเรือบนเครื่องบินทั้งสองลำรวมทั้งสิ้น 349 คนเสียชีวิตทั้งหมด เหตุการณ์นี้ถือเป็นเหตุการณ์เครื่องบินชนกันกลางอากาศที่มีผู้เสียชีวิตมากที่สุดในโลก เป็นอุบัติเหตุทางการบินที่ร้ายแรงที่สุดในประเทศอินเดีย และเป็นอุบัติเหตุทางการบินที่ร้ายแรงที่สุดเป็นอันดับที่ 3 ในโลกรองจากเหตุการณ์เครื่องบินชนกันที่ท่าอากาศยานเตเนริเฟในหมู่เกาะคะแนรี ประเทศสเปนในปี พ.ศ. 2520 และอุบัติเหตุเจแปนแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 123 ตกที่ประเทศญี่ปุ่นในปี พ.ศ. 2528
ซาอุดีอาระเบียนแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 763.
ซาอุดีอาระเบียนแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 763 เป็นเที่ยวบินเดินทางจากท่าอากาศยานนานาชาติอินทิรา คานธี กรุงนิวเดลี ประเทศอินเดีย โดยมีกำหนดลงจอดที่ท่าอากาศยานนานาชาติอัซเซาะฮ์รอน เมืองอัซเซาะฮ์รอน ทางตะวันออกของประเทศซาอุดีอาระเบียก่อนจะเดินทางต่อไปยังท่าอากาศยานนานาชาติสมเด็จพระราชาธิบดีอับดุลอะซีซ เมืองญิดดะฮ์ ทางตะวันตกของซาอุดีอาระเบีย โดยใช้เครื่องบินโบอิง 747-168บี หมายเลขทะเบียน HZ-AIH ขณะที่เกิดเหตุเครื่องบินลำนี้มีอายุ 14 ปี 10 เดือน มีผู้โดยสารบนเครื่องบินลำนี้ 289 คน และลูกเรือ 23 คน ผู้โดยสารส่วนใหญ่เป็นชาวอินเดียซึ่งเดินทางไปทำงานหรือไปแสวงบุญที่ซาอุดีอาระเบีย และมีชาวต่างชาตินอกเหนือจากอินเดียและซาอุดีอาระเบียอยู่ด้วย 17 คน
คาซัคสถานแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 1907.
คาซัคสถานแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 1907 เป็นเที่ยวบินเดินทางจากท่าอากาศยานนานาชาติเชิมเกนต์ เมืองเชิมเกนต์ ทางตอนใต้ของประเทศคาซัคสถานมายังท่าอากาศยานนานาชาติอินทิรา คานธี กรุงนิวเดลี โดยใช้เครื่องบินอิลยูชิน อิล-76ทีดี หมายเลขทะเบียน UN-76435 โดยขณะเกิดเหตุเครื่องบินลำนี้มีอายุ 4 ปี ในรายงานข่าวแต่แรกนั้นระบุว่ามีคนบนเครื่องบินทั้งหมด 39 คน อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่ของสายการบินคาซัคสถานแอร์ไลน์ได้แจ้งว่ามีคนบนเครื่องบินเพียง 37 คนเท่านั้น โดยเป็นลูกเรือ 10 คน และผู้โดยสาร 27 คน ซึ่งเที่ยวบินนี้เป็นเที่ยวบินเหมาลำโดยมีบริษัทเสื้อผ้าแห่งหนึ่งในประเทศคีร์กีซสถานเป็นผู้เช่า ผู้โดยสาร 13 คนบนเครื่องบินลำนี้ถือสัญชาติคีร์กีซ
คาซัคสถานแอร์ไลน์เที่ยวบินที่ 1907 ใกล้ถึงท่าอากาศยานนานาชาติอินทิรา คานธี จึงแจ้งต่อเจ้าหน้าที่ควบคุมจราจรทางอากาศของเดลี เจ้าหน้าที่สั่งให้เที่ยวบินที่ 1907 ลดระดับลงมาที่ 15,000 ฟุต ในขณะนั้น ซาอุดีอาระเบียนแอร์ไลน์เที่ยวบินที่ 763 ได้ขึ้นบินจากท่าอากาศยานและมุ่งหน้าไปในเส้นทางบินเดียวกันซึ่งสวนทางกับเที่ยวบินที่ 1907 เจ้าหน้าที่จึงสั่งให้เที่ยวบินที่ 763 ไต่ระดับขึ้นไปที่เพดานบิน 14,000 ฟุต เที่ยวบินที่ 1907 เมื่อลดระดับถึง 15,000 ฟุตแล้วก็รายงานต่อเจ้าหน้าที่ควบคุมจราจร เจ้าหน้าที่ได้แจ้งเตือนเที่ยวบินที่ 1907 ว่าเที่ยวบินที่ 763 กำลังมุ่งหน้าสวนทางกัน อย่างไรก็ตาม อันที่จริงแล้วเที่ยวบินที่ 1907 ไม่ได้รักษาระดับความสูงอยู่ที่ 15,000 ฟุต หากแต่กำลังลดระดับลงมาโดยในขณะนั้นอยู่ที่ระดับความสูง 14,500 ฟุตและกำลังลดระดับต่อไปอีก เที่ยวบินที่ 1907 ลดระดับลงไปอีกประมาณ 310 ฟุตก่อนจะชนเข้ากับเที่ยวบินที่ 763 เจ้าหน้าที่ควบคุมการจราจรทางอากาศไม่ทราบว่าเครื่องบินทั้งสองลำชนกันจนกระทั่งพยายามสื่อสารกับเครื่องบินทั้งสองลำแต่ไม่มีสัญญาณตอบกลับมาและจุดสัญญาณบนจอซึ่งเป็นของเครื่องบินทั้งสองลำนั้นหายไป นักบินของกองทัพอากาศสหรัฐซึ่งขับเครื่องบินลำเลียงซี-141 และกำลังจะลงจอดที่นิวเดลีได้แจ้งว่ามองเห็นแสงสว่างสีส้มภายในก้อนเมฆ ก่อนที่แสงสว่างนั้นจะแยกออกเป็นลูกไฟสองลูกและแผ่ขยายออกเป็นวงกว้างเมื่อเครื่องบินทั้งสองลำตกถึงพื้น ชาวบ้านที่อยู่ในเมืองจรรขีทาทรีซึ่งอยู่ห่างออกไปทางตะวันตกเฉียงเหนือจากนิวเดลีประมาณ 80 กิโลเมตรมองเห็นแสงไฟสว่างวาบบนท้องฟ้าซึ่งตัดกับความมืดในช่วงใกล้ค่ำ และได้ยินเสียงที่ดังยิ่งกว่าฟ้าผ่า เที่ยวบินที่ 763 ตกลงไปในไร่ว่างเปล่าและก่อให้เกิดหลุมขนาดยาว 55 เมตร (60 หลา) ลึก 4.5 เมตร (15 ฟุต) ส่วนเที่ยวบินที่ 1907 ตกลงห่างจากเที่ยวบินที่ 763 ประมาณ 10 กิโลเมตร ในช่วงหลังจากพบเครื่องบินที่ตกไม่นานมีชาวบ้านพบผู้โดยสาร 3 คนจากเที่ยวบินที่ 763 ที่ได้รับบาดเจ็บสาหัส อย่างไรก็ตาม ผู้รอดชีวิตดังกล่าวทนพิษบาดแผลไม่ไหวและเสียชีวิตในเวลาต่อมา ไม่มีผู้เสียชีวิตหรือได้รับบาดเจ็บนอกเหนือจากผู้โดยสารและลูกเรือบนเครื่องบินทั้งสองลำ ผู้เห็นเหตุการณ์เชื่อว่านักบินพยายามหักเลี้ยวเครื่องบินไม่ให้ตกลงไปในเขตชุมชนและป้องกันไม่ให้มีผู้เสียชีวิตนอกเหนือจากบนเครื่องบิน
กล่องบันทึกข้อมูลการบินจากเที่ยวบินที่ 763 ถูกส่งไปยังสำนักงานสืบสวนอุบัติเหตุทางอากาศ (Air Accident Investigation Branch) ที่ฟาร์นบะระ สหราชอาณาจักรและกล่องบันทึกข้อมูลจากเที่ยวบินที่ 1907 ถูกส่งไปที่กรุงมอสโก ประเทศรัสเซียเพื่อถอดรหัสและอ่านข้อมูลจากบันทึก โดยจากการสืบสวนพบว่าสาเหตุหลักของอุบัติเหตุครั้งนี้เกิดจากความผิดพลาดของนักบินของเที่ยวบินที่ 1907 ที่ลดระดับความสูงจาก 15,000 ฟุตทั้ง ๆ ที่เจ้าหน้าที่ควบคุมจราจรทางอากาศสั่งให้เที่ยวบินที่ 1907 รักษาระดับไว้ที่ 15,000 ฟุต อย่างไรก็ตาม คาซัคสถานแอร์ไลน์อ้างว่านักบินจำเป็นต้องลดระดับความสูงลงมาเนื่องจากสภาพอากาศปั่นป่วนที่ระดับความสูงดังกล่าว แต่ทั้งซาอุดีอาระเบียนแอร์ไลน์และคณะเจ้าหน้าที่ควบคุมจราจรทางอากาศของอินเดียคัดค้านโดยอ้างข้อมูลรายงานสภาพอากาศว่าไม่มีสภาพอากาศปั่นป่วนแต่อย่างใด นอกจากนี้ซาอุดีอาระเบียนแอร์ไลน์ยังกล่าวโทษเจ้าหน้าที่ควบคุมจราจรที่ไม่ได้แจ้งนักบินของเที่ยวบินที่ 763 ว่ามีเที่ยวบินที่ 1907 อยู่ในทิศทางสวนกับเที่ยวบินที่ 763
ทั้งเจ้าหน้าที่ควบคุมจราจรทางอากาศและซาอุดีอาระเบียนแอร์ไลน์ได้ตั้งข้อสังเกตอีกว่าสาเหตุอีกประการหนึ่งอาจจะมาจากธรรมเนียมปฏิบัติของนักบินจากประเทศอดีตสมาชิกสหภาพโซเวียตที่แตกต่างจากนักบินอื่น ๆ โดยนักบินส่วนใหญ่ไม่สามารถใช้ภาษาอังกฤษได้คล่อง ทำให้ไม่สามารถสื่อสารกับเจ้าหน้าที่ควบคุมจราจรได้อย่างมีประสิทธิภาพ และมาตรวัดของเครื่องบินที่ผลิตในสหภาพโซเวียตใช้ระบบเมตริก (กิโลเมตร) แทนที่จะเป็นระบบอิมพีเรียล (ฟุต) อย่างที่เครื่องบินส่วนใหญ่ในโลกใช้กัน ทำให้นักบินต้องเสียเวลาแปลงหน่วย แม้ว่าทางฝ่ายคาซัคสถานจะคัดค้านก็ตาม
การจัดการเส้นทางบินภายในประเทศอินเดียก็เป็นอีกสาเหตุหนึ่ง โดยน่านฟ้าโดยรอบท่าอากาศยานนานาชาติอินทิรา คานธีในขณะนั้นโดยส่วนใหญ่จะให้เครื่องบินของกองทัพอากาศอินเดียใช้ขึ้นและลง ในขณะที่เที่ยวบินพาณิชย์ถูกจำกัดให้อยู่ในบริเวณส่วนน้อย และระบบเรดาร์ของท่าอากาศยานยังคงเป็นระบบดั้งเดิมที่ระบุเพียงตำแหน่งของเครื่องบินเท่านั้น และไม่ระบุข้อมูลที่สำคัญอื่น ๆ เช่นระดับความสูง หรือชื่อเรียกของเครื่องบิน ทำให้เจ้าหน้าที่ควบคุมจราจรต้องอาศัยข้อมูลจากนักบินที่รายงานตำแหน่งและระดับความสูง และเครื่องบินทั้งสองลำก็ไม่มีระบบ ACAS (Airborne Collision Avoidance System) ที่แจ้งเตือนว่ามีเครื่องบินอีกลำหนึ่งอยู่ในระยะใกล้พอที่จะก่อให้เกิดอุบัติเหตุได้