pythainlp/thai_wikipedia_clean_20230101 huggingface dataset:
สภาพโดยทั่วไปเป็นป่าดิบชื้น จึงทำให้มีฝนตกเกือบตลอดทั้งปีและมีอากาศค่อนข้างเย็น
เนื่องจากอุทยานแห่งชาติแก่งกรุง มีภูมิประเทศเป็นเทือกเขาสลับซับซ้อนมีปริมาณฝนตกชุก ทำให้คลุมไปด้วยป่าดิบชื้น พันธุ์ไม้ที่พบมากมายทั้งประเภทไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ ซึ่งมีค่าทางเศรษฐกิจและน่าศึกษาค้นคว้าทางวิชาการ รวมถึงเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่ามากมาย ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ ขนาดกลาง ขนาดเล็ก ไม้พุ่มพืชพื้นล่างชนิดต่างๆ เถาวัลย์ หวาย และปาล์มขึ้นปะปนกันอย่างหนาแน่น
พันธุ์ไม้มีค่าทางเศรษฐกิจที่พบมาก ได้แก่ หลุมพอ จำปา และยางชนิดต่างๆ พืชพื้นล่างพวก เฟิร์น มีขึ้นทั่วไป รวมทั้ง กระโถนพระฤๅษี เถาวัลย์ชนิดต่างๆ ทั้งขนาดใหญ่และเล็ก ทำให้สภาพป่าแน่นทึบมาก
สัตว์ป่าที่อาศัยในอุทยานแห่งชาติแก่งกรุง ได้แก่ ช้างป่า เสือโคร่ง หมี กระทิง วัวแดง ชะนี ลิง ค่าง เก้ง กวางป่า หมูป่า ลิงเสน ค่างดำ นกปรอด นกชนหิน นกแซงแซวปากกา นกเขียวคราม และสัตว์อื่นๆ อีกมากมาย รวมทั้งสัตว์เลื้อยคลาน
สาลวโนทยาน
อุทยานแห่งชาติเขาสก
อุทยานแห่งชาติเขาสก มีพื้นที่อยู่ในท้องที่อำเภอพนมและอำเภอบ้านตาขุน จังหวัดสุราษฎร์ธานี มีสภาพพื้นที่เป็นธรรมชาติอันกว้างใหญ่ปกคลุมไปด้วยป่าดิบชื้น ครอบคลุมพื้นที่เกือบทั้งหมดของเขตอุทยานแห่งชาติ ส่วนใหญ่เป็นภูเขาสูงต่ำสลับซับซ้อน พื้นที่ราบมีน้อย พื้นที่ส่วนหนึ่งด้านทิศเหนือบริเวณคลองพระแสงเป็นแหล่งน้ำขนาดใหญ่ เกิดขึ้นเนื่องจากการก่อสร้างเขื่อนรัชชประภา (เชี่ยวหลาน) ประกอบไปด้วยพรรณไม้และสัตว์ป่านานาชนิด อุทยานแห่งชาติเขาสกมีเนื้อที่ประมาณ 741.01 ตารางกิโลเมตร หรือ 463,131.43 ไร่ ได้มีการจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติเมื่อวันที่ 23 ธันวาคม 2523
"อุทยานแห่งชาติเขาสก" ดินแดนศูนย์กลางของ “ขุนเขาแห่งป่าฝน” เป็นผืนป่าดิบชื้นผืนใหญ่ที่สุดและมีความสำคัญของภาคใต้อันประกอบไปด้วยอุทยานแห่งชาติเขาสก เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองแสง เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองยัน เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคา อุทยานแห่งชาติศรีพังงา และอุทยานแห่งชาติแก่งกรุง มีพื้นที่ทั้งสิ้น 2,296,879.5 ไร่ มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง อุดมไปด้วยพืชพรรณมากมายหลายชนิด ทั้งพืชพรรณที่หายากและเป็นพืชเฉพาะถิ่น อันได้แก่ บัวผุด ปาล์มเจ้าเมืองถลางหรือปาล์มหลังขาวและปาล์มพระราหู นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่านานาชนิด โดยเฉพาะพบสัตว์ป่าสงวนถึง 4 ชนิด คือ เก้งหม้อ เลียงผา สมเสร็จ และแมวลายหินอ่อน และประกอบกับสภาพพื้นที่มีทิวทัศน์ ที่สวยงาม มีความมหัศจรรย์ทางธรรมชาติทั้งน้ำตก หน้าผา ถ้ำ และ ทิวทัศน์เทือกเขาหินปูนที่ตั้งตระหง่านเหนือผืนน้ำอ่างเก็บน้ำเขื่อนรัชชประภา จนได้รับฉายาว่า กุ้ยหลินเมืองไทย
สภาพภูมิประเทศโดยทั่วไปเป็นภูเขาดินและภูเขาหินปูนสูงสลับซับซ้อน โดยเฉพาะช่องแคบเขากาเลาะ มีลักษณะเป็นภูเขาหินปูนที่มียอดแหลมระเกะระกะ มีแนวหน้าผาสูงชันบางแห่งเป็นแท่งสูงขึ้นไปในอากาศคล้ายหอคอยสูง ที่ราบมีไม่มาก มีสภาพป่าเป็นป่าดงดิบที่สมบูรณ์มากเป็นป่าต้นน้ำ ลำธารของแม่น้ำตาปี จุดสูงสุดมีความสูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 960 เมตร โดยเฉลี่ยสูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 200 เมตร และลักษณะดินโดยทั่วไปเป็นดินเหนียวปนทรายมีสีแดง บางแห่งเป็นดินลูกรังแต่มีส่วนน้อย
บริเวณอุทยานแห่งชาติเขาสกได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมทั้งสองฝั่ง คือทั้งด้านมหาสมุทรอินเดียและมหาสมุทรแปซิฟิค ฝนจะเริ่มตกตั้งแต่ปลายเดือนเมษายน จนถึงปลายเดือนธันวาคมของทุกปี และจะตกชุกมากในช่วงเดือนพฤษภาคม - พฤศจิกายน ช่วงที่เหมาะในการเข้าไปชมอุทยานแห่งชาติเขาสกจะอยู่ในระหว่างเดือนธันวาคม - เมษายน ของทุกปี
สัตว์ป่าประกอบไปด้วยสัตว์นานาชนิด ได้แก่ ช้าง กวาง เสือ หมี สมเสร็จ ชะนี ลิง เลียงผา นกชนิดต่าง ๆ เป็นต้น สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำขนาดใหญ่ เช่น กบทูด และพันธุ์ปลาที่หายากประจำถิ่น ได้แก่ ปลามังกร รวมถึงในอดีตเคยมีบันทึกว่าเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของกระซู่ ด้วย โดยในปลายปี พ.ศ. 2508 มีพรานท้องถิ่นสามารถยิงกระซู่ได้ในปลักกลางป่า ต่อมาในเดือนเมษายน พ.ศ. 2530 สืบ นาคะเสถียร ได้ลงพื้นที่สำรวจค้นหาโดยใช้เวลา 10 วัน ไม่เจอตัว แต่ได้พบร่องรอยเมื่อฤดูฝนปีที่ผ่านมา
สภาพป่าโดยทั่วไปเป็นป่าดิบชื้นมีพรรณไม้มีค่า เช่น โดแหลม ตะเคียน ยาง ตาเสือ หงอนไก่ กระบาก ยมหอม อินทนิล ฯลฯ และยังประกอบด้วยพันธุ์ไม้พื้นล่างมากมาย ที่น่าสนใจ ได้แก่ "บัวผุด" เป็นพันธุ์ไม้ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดของโลกและเป็นแหล่งกระจายพันธุ์ไม้ที่ขึ้นปะปนกันระหว่างพันธุ์ไม้ในเขตภาคเหนือและภาคใต้ของประเทศ
อุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็น
อุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็นมีพื้นที่ครอบคลุมท้องที่ อำเภอกาญจนดิษฐ์ อำเภอบ้านนาสาร และ อำเภอเวียงสระ จังหวัดสุราษฎร์ธานี สภาพป่าส่วนใหญ่เป็นป่าดงดิบชื้น มีสภาพป่าที่อุดมสมบูรณ์ เป็นแหล่งต้นน้ำลำธาร เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่านานาชนิด และมีจุดเด่นตามธรรมชาติที่สวยงาม เช่น หน้าผา ถ้ำ น้ำตก ตลอดจนมีหลักฐานทางด้านประวัติศาสตร์การสู้รบที่เหลืออยู่ เช่น ค่าย บังเกอร์ อุโมงค์ มีเนื้อที่ประมาณ 265,625 ไร่ หรือ 425 ตารางกิโลเมตร ได้จัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติเมื่อวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2534 นับเป็นอุทยานแห่งชาติลำดับที่ 73 ของประเทศไทย
มีสภาพภูมิประเทศเป็นเทือกเขาสลับซับซ้อน เป็นแหล่งกำเนิดของต้นน้ำลำธาร มีลำคลองที่สำคัญหลายสาย เช่น คลองฉวาง คลองลำพูน คลองกิ่งยาว คลองแคระ ภูเขาบางลูกเป็น เขาหินปูน จึงเกิดเป็นถ้ำที่สวยงามน่าพิศวง
สภาพภูมิอากาศแบ่งเป็น 2 ฤดูกาล คือ
อุทยานแห่งชาติคลองพนม
อุทยานแห่งชาติคลองพนม อยู่ในท้องที่ตำบลคลองสก ตำบลพนม และตำบลพลูเถื่อน อำเภอพนม จังหวัดสุราษฎร์ธานี มีเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 460 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 290,000 ไร่ ได้จัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2543
สภาพภูมิประเทศเป็นภูเขาสูงชัน ประมาณร้อยละ 80 ของเนื้อที่โดยเฉพาะตอนเหนือของพื้นที่ซึ่งส่วนใหญ่เป็นภูเขาหินปูน บางแห่งมีหน้าผาสูงชัน และสวยงาม เรียงรายสลับซับซ้อนเชื่อมติดต่อเป็นแนวสันเขา ยาวจากทิศตะวันตกไปยังทิศตะวันออก จุดสูงสุดจากพื้นอยู่บริเวณตอนกลางของพื้นที่ มีความสูงประมาณ 870 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง พื้นที่ราบมีอยู่ประมาณร้อยละ 20 ของพื้นที่ ส่วนใหญ่เป็นที่ราบระหว่างหุบเขา มีความสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลาง ประมาณ 200 เมตร ปรากฏอยู่ทั่วไป
ลักษณะภูมิอากาศของป่าแห่งนี้ มีลักษณะคล้ายคลึงกับแห่งอื่น ในภาคใต้ของประเทศไทย คือ มีฝนตกชุกตลอดปีประกอบกับได้รับอิทธิพลของทะเล ซึ่งสามารถรับลมมรสุมได้ทั้งลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ และลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ และอิทธิพลของภูเขาสูงที่เป็นสิ่งกีดขวางลมมรสุม มีป่าไม้ปกคลุมอย่างหนาแน่น จึงทำให้ฝนตกมากกว่าในท้องที่ทั่ว ๆ ไป
ซึ่งสามารถจำแนกได้ชัดเจนเพียง 2 ฤดู คือ ฤดูฝนเริ่มจากเดือนพฤษภาคมถึงเดือนธันวาคมฤดูร้อนเริ่มจากเดือนมกราคมถึงเดือนเมษายนโดยมีฝนตกชุกมากที่สุดระหว่างเดือนสิงหาคมถึงเดือนตุลาคม และมีอากาศร้อนมากที่สุดในต้นเดือนเมษายน
สัตว์ป่าที่สำคัญ ได้แก่ ช้าง กวาง สมเสร็จ เสือ หมี เลียงผา หมูป่า ชะนี ลิง ค่าง ไก่ฟ้า กระรอก เก้ง กระจง กบทูด นกนานาชนิด และสัตว์เลื้อยคลานชนิดต่างๆ
สภาพป่าทั่วทั้งพื้นที่มีสภาพเป็นป่าดงดิบ อุดมสมบูรณ์ มีพันธุ์ไม้มีค่านานาชนิดขึ้นคละปะปนกันอยู่อย่างหนาแน่น ไม้ขนาดใหญ่ ได้แก่ โดแหลม ตะเคียน ยาง ตาเสือ หงอนไก่ กะบาก กะท้อน จิกเขา ขนุนป่า มะม่วงป่า เสียดค่าง อินทนิล นาคบุตร ลำแพนเขา มังคะ จำปาป่า ยมหอม ฯลฯ ไม้พี้นล่าง ได้แก่ ไม้ไผ่ชนิดต่าง ๆ ระกำ หวายชนิดต่าง ๆ เต่าร้าง กูด เฟิน ฯลฯ นอกจากนี้ยังพบไม้เถานานาชนิดขึ้นอยู่ทั่วไป มีความชุ่มชื้นเขียวชะอุ่มตลอดปี
อุทยานแห่งชาติธารเสด็จ-เกาะพะงัน
พื้นที่ของเกาะพะงัน ตั้งอยู่ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี ซึ่งเป็นป่าสงวนแห่งชาติป่าเกาะพะงัน มีธารน้ำตก ป่าไม้ และสัตว์ป่าที่อุดมสมบูรณ์ สามารถที่จะพัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวต่อไปในอนาคต กรมป่าไม้ได้ดำเนินการสำรวจพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติป่าเกาะพะงัน และป่าน้ำตกธารเสด็จ ป่าเขาลาดไม้แก้ว ป่าเขาค่าย ป่าเขาตาหลวง ป่าเขาหินนก ป่าแหลมนายโพธิ์-แหลมกะทะคว่ำ และ ป่าเขาไฟไหม้ ขณะนี้อยู่ระหว่างการดำเนินการจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติและใช้ชื่อว่า อุทยานแห่งชาติธารเสด็จ-เกาะพงัน ครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมด 66 ตารางกิโลเมตร หรือ 41,250 ไร่ เป็นพื้นน้ำ 19 ตารางกิโลเมตร หรือ 11,875 ไร่ พื้นที่บก 47 ตารางกิโลเมตร หรือ 29,375 ไร่
เกาะพงันนั้นอยู่ห่างจากเกาะสมุยไปทางทิศเหนือ ประมาณ 20 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางประมาณ 30 นาที และอยู่ห่างตัวจังหวัด 100 กิโลเมตร เกาะพะงันมีเนื้อที่ 170 ตารางกิโลเมตร เป็นหนึ่งในจำนวน 48 เกาะที่ตั้งอยู่ในช่องอ่างทอง ภูมิประเทศของเกาะพะงันมีภูเขาอยู่ตรงกลางเกาะ ทอดตัวจากทิศเหนือจดทิศใต้ มีที่ราบทางด้านทิศตะวันตกของเกาะ ส่วนทางทิศตะวันออกเป็นเทือกเขาจดทะเล บางแห่งก็มีอ่าวเล็กอ่าวน้อยเรือเข้าจอดได้เป็นบางฤดู
ลักษณะภูมิประเทศทั่วไปเป็นภูเขาสูง โดยมียอดเขาสูงสุด คือ ยอดเขาหรา มีความสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลาง 627 เมตร มีป่าเขาที่อุดมสมบูรณ์ ประกอบด้วยเกาะต่างๆ ได้แก่ เกาะพะงัน เกาะแตนอก เกาะแตใน เกาะม้า และเกาะเต่า ซึ่งอยู่ห่างจากเกาะพะงันไปทางทิศเหนือประมาณ 30กิโลเมตร สภาพโดยทั่วไป จึงเป็นภูเขาสลับซับซ้อนมีที่ราบตามหุบเขาและบริเวณอ่าวต่างๆ รอบเกาะ
สภาพภูมิอากาศโดยทั่วไปของเกาะพะงัน มีฝนตกเกือบตลอดปี ลักษณะอากาศโดยทั่วไปจัดอยู่ในเกณฑ์อบอุ่น โดยมีอุณหภูมิเฉลี่ยตลอดปี ประมาณ 27.7 องศาเซลเซียส อุณหภูมิเฉลี่ยสูงสุดในเดือน พฤษภาคม ประมาณ 32.5 องศาเซลเซียส ซึ่งเป็นช่วงที่มีอากาศร้อน อุณหภูมิเฉลี่ยต่ำสุดในช่วงเดือนธันวาคมและเดือนมกราคม ประมาณ 23.9–24.0 องศาเซลเซียส เป็นช่วงที่อากาศเริ่มเย็นตัวลง ปริมาณน้ำฝนตลอดปี ประมาณ 1,848.3 มิลลิเมตร เดือนกุมภาพันธ์ มีปริมาณน้ำฝนน้อยที่สุด ประมาณ 38.3 มิลลิเมตร เดือนพฤศจิกายนมีปริมาณน้ำฝนมาก ประมาณ 427.8 มิลลิเมตร
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองยัน
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองยัน ตั้งอยู่บริเวณน้ำตกวิภาวดี หมู่ที่ 8 ตำบลตะกุกใต้ อำเภอวิภาวดี จังหวัดสุราษฎร์ธานี ห่างจากที่ว่าการอำเภอวิภาวดี ไปตามถนนรพช. สายตะกุกเหนือ - บ้านยาง มีทางแยกขวาบริเวณบ้านปากพาย ระยะทาง8 กิโลเมตร ถึงบริเวณน้ำตกและที่ทำการเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองยัน มีอาณาเขตครอบคลุมพื้นที่ตำบลปากฉลุย อำเภอท่าฉาง ตำบลตะกุกเหนือ ตำบลตะกุกใต้ อำเภอวิภาวดี ตำบลน้ำหัก ตำบลท่าขนอน ตำบลกะเปา อำเภอคีรีรัฐนิคม และตำบลเขาพัง อำเภอบ้านตาขุน จังหวัดสุราษฎร์ธานี
ภูมิประเทศในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองยัน ความลาดชันของพื้นที่เป็นเทือกเขาสูงสลับซับซ้อน ตามแนวทิศเหนือ-ทิศใต้ มีเทือกเขาสูงสุดคือ หัวเขาแดนมุย มีความสูง 1,028 เมตร เป็นเทือกเขาที่มีความสูงลดหลั่นกันไปและไม่ค่อยมีหน้าผาที่สูงชัน ลักษณะภูมิประเทศของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองยันพื้นที่แบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนเหนือ มีลักษณะเป็นภูเขาสูงสลับซับซ้อน มียอดเขาหลังคาตึกเป็นจุดเด่น สูงจากระดับน้ำทะเล 1,010 เมตร ลักษณะเป็นภูเขาดินดานและ หินทราย เป็นจุดกำเนิดของต้นน้ำคลองยัน จังหวัดสุราษฎร์ธานีและ ต้นน้ำลำคลองกะเปอร์ จังหวัดระนอง พื้นที่ส่วนนี้เป็นศูนย์กลางของป่าผืนใหญ่ที่อุดมสมบูรณ์ที่สุด ซึ่งถูกล้อมรอบด้วยเขตรักษาพันธ์สัตว์ป่าคลองนาคา เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองแสง และอุทยานแห่งชาติแก่งกรุง ส่วนใต้ มีลักษณะเป็นภูเขาสูงสลับซับซ้อน วางแนวยาวจากเหนือจรดใต้ ประกอบด้วย ทิวเขาสูงจากระดับน้ำทะเล 1,007 เมตร ทิวเขาแดนมุย 1,028 เมตร และทิวเขาแดนยัน 1,019 เมตร ทิศทางการไหลของน้ำส่วนใหญ่จะไหลไปทางทิศตะวันออกลงสู่หมู่บ้านเป็น จุดกำเนิดของลำคลองหลายสายที่ไหลลงสู่คลองยัน และส่วนหนึ่งจะไหลไปทางทิศตะวันตกลงสู่คลองมุย และไหลลงเขื่อนรัชชประภา แนวเขตด้านตะวันตกจะติดกับพื้นที่ป่าสมบูรณ์ของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองแสง และพื้นที่น้ำของเขื่อนรัชชประภา ซึ่งอยู่ในความดูแลของอุทยานแห่งชาติเขาสก
เป็นป่าดิบชื้น มีพันธุ์ไม้เด่นเช่น ยาง ตะเคียน หลุมพอ จำปา เสียดช่อ นาคบุตร รักเขา และป่าชนิดอื่น ๆ อาทิ เช่น ป่าไผ่ ยอดเขาที่สำคัญ ๆ ได้แก่ ยอดเขาหลังคาตึก เขาสูง เขาขี้ชัน
1. สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม คือ เสือลายเมฆ เสือโคร่ง สมเสร็จ กระทิง ชะนีธรรมดา เสือดาว ช้างป่า เก้งหม้อ วัวแดง เลียงผา ค่างแว่นถิ่นใต้ กวาง เสือดำ และ เสือไฟ เป็นต้น
2. สัตว์ปีก มีไม่ต่ำกว่า 155 ชนิด เช่น นกชนหิน นกกก หรือ นกกาฮัง นกเงือก ตระกูลนกปรอด นกหัวขวาน นกขุนทอง เหยี่ยว และ นกหว้า เป็นต้น
3. แมลง ชนิดต่างๆ มีไม่น้อยกว่า 187 ชนิด เช่น ผีเสื้อ เป็นต้น
4. สัตว์เลื้อยคลาน มีไม่น้อยกว่า 64ชนิด เช่น จำพวกงู เต่า กิ้งก่า จิ้งเหลน เห่าช้าง และ เหี้ย เป็นต้น
5. สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก มีไม่น้อยกว่า 17 ชนิด เช่น กบ เขียด ปาด อึ่งจิ๋วหลังลาย อึ่งอ่างมลายู เป็นต้น
6. สัตว์น้ำ จำพวกปลา มีประมาณ 80 ชนิด ปลาหางบ่วง ปลาหนามหลัง ปลาเสือพ่นน้ำ ปลาพรม ปลากระทิง ปลาชะโด และ ปลาไหล โดยเฉพาะปลาตะพัด หรือ ปลามังกร ปลาน้ำจืดทีใกล้จะสูญพันธุ์เป็นต้น
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองแสง
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองแสง ประกาศเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเมื่อ พ.ศ. 2517 มีอาณาเขตครอบคลุมท้องที่ตำบลตะกุกเหนือ อำเภอวิภาวดี และตำบลเขาพัง ตำบลไกรสร อำเภอบ้านตาขุน จังหวัดสุราษฎร์ธานี มีเนื้อที่ 772,500 ไร่ ถูกเพิกถอนเขตน้ำท่วมและพื้นที่เขื่อนรัชชประภาเมื่อ พ.ศ. 2526 เนื้อที่ 49,875 ไร่ พ.ศ. 2528 เนื้อที่ 31 ไร่ และพ.ศ. 2529 เนื้อที่ 526 ไร่ รวม 50,472 ไร่ ปัจจุบันเหลือเนื้อที่ 722,068 ไร่ หรือ 1,155.3 ตารางกิโลเมตร
เป็นเทือกเขาสลับซับซ้อนความสูงจากระดับน้ำทะเลตั้งแต่ 100 เมตร ขึ้นไปมียอดเขาวงเป็นยอดเขาสูงสุด 1,272 เมตร มีความลาดชันสูงเป็นเขาหินปูน พื้นที่จดเขตน้ำท่วมเขื่อนรัชชประภา มีแนวน้ำท่อมจากทิศใต้ไปตามลำห้วยคลองแสงผ่ากลางเขตไปด้านทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ทิศเหนือและทิศตะวันตก จดแนวเขตจังหวัดสุราษฎร์ธานี ยอดเขาอื่นๆที่ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของพื้นที่สูงลดหลัดลงมาตามลำดับ ได้แก่ เขาวงสูง 1,272 เมตร เขาใหญ่ 825 เมตร ทางทิศตะวันตก มีเขาชาลี สูง 864 เมตร พื้นที่ ทางด้านตะวันอออกเฉียงใต้ ในแนวเทือกเขาหินปูนมียอดเขาสูงที่สำคัญ ได้แก่ เขาหน้านกฮูกสูง 738 เมตร เขาถ้ำจันทร์สูง 773 เมตร และเขาพังสูง 785 เมตร สภาพพื้นที่ในระดับสูงตั้งอยู่ทางด้านทิศตะวันตกเฉียงเหนือและลาดลงสู่ด้านตะวันออกเฉียงใต้
มีฝนตกชุกระหว่างปลายเดือนเมษายน-มกราคม อุณหภูมิในช่วงระยะ 5 ปี ที่ผ่านมา 15.10-38.00 องศา ปริมาณน้ำฝน 1,741.40 มม.
เป็นป่าดิบชื้น ชนิดไม้สำคัญคือ ตะเคียนทอง ตะเคียนหิน ยาง เสียดช่อ จำปา ยูง กระบาก นาคบุตร พยอม ตะแบก สมอพิเภก กระท้อน หว้า ปาล์ม ไผ่หลายชนิด และหวาย
1. สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม เช่น ชะนีมือขาว ค่างแว่นถิ่นใต้ ค่างดำมลายู บ่าง พญากระรอกดำ พญากระรอกบินต่างๆ กระทิง สมเสร็จ เสือโคร่ง เสือดาว เสือดำ วัวแดง กวาง เก้ง เลียงผา กระจง ลิง หมี หมาใน ชะมด] อีเห็น ช้างป่า และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง นากจมูกขน ที่เป็นสัตว์ที่หายากมาก เป็นต้น
2. สัตว์ปีก เช่น นกเงือก นกกก นกชนหิน เหยี่ยว ไก่ฟ้า นกหว้า นกยูง และนกชนิดต่าง ๆ เป็นจำนวนมาก
3. สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก ได้แก่ จงโคร่ง หรือกง คางคกห้วย กบทูด ชะง่อนหิน เมืองใต้ ปาดน้ำตาล และ อึ่งอ่างมลายู
4. สัตว์เลื้อยคลาน ที่น่าสนใจในพื้นที่ได้แก่ ตุ๊ดตู่ เห่าช้าง เต่าจักร
5. ปลาน้ำจืด ปลาตะพัดหรือ ปลามังกร ปลาน้ำจืดที่ใกล้จะสูญพันธุ์
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองพระยา
พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุยเดช มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ประกาศว่า โดยที่เป็นการสมควรกำหนดบริเวณที่ดินคลองพระยา ในท้องที่ตำบลปลายพระยา อำเภอปลายพระยา และตำบลคลองหิน อำเภออ่าวลึก ตำบลเขาดิน อำเภอเขาพนม จังหวัดกระบี่ ให้เป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า พ.ศ. 2503 ตามมาตรา 159 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักร และมาตรา 19 แห่งพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2503 ประกาศ ณ วันที่ 31 ตุลาคม 2523
ต่อมาได้จัดตั้งที่ทำการเขตฯ คลองพระยา เมื่อ พ.ศ. 2523 มีตัวอาคาร จำนวน 5 หลัง อยู่ที่บ้านคลองพระยา หมู่ที่ 4 ตำบลปลายพระยา อำเภอปลายพระยา จังหวัดกระบี่ อีกหน่วยได้จัดตั้งหน่วยเขาแก้ว หมู่ที่ 3 ตำบลเขาดิน อำเภอเขาพนม จังหวัดกระบี่ และหน่วยพิทักษ์ป่าบ้านทับเที่ยง หมู่ที่ 9 ตำบลปลายพระยา อำเภอปลายพระยา จังหวัดกระบี่ หน่วยทั้ง 2 หน่วย เป็นหน่วยพิทักษ์ป่า ได้ดำเนินการงานเกี่ยวกับการรักษาอนุรักษ์พันธุ์สัตว์ป่า และออกตรวจปราบปรามในการบุกรุกทำลายป่าไม้ ตามวัตถุประสงค์ของทางราชการ
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองพระยา เป็นส่วนทางตอนเหนือของเทือกเขาพนมเบญจา ซึ่งตั้งอยู่ทางตอนเหนือของตัวเมืองกระบี่ เทือกเขานี้มีเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 400 ตารางกิโลเมตร และเขาพนมเบญจาเป็นยอดเขาสูงสุด มีความสูงประมาณ 1,330 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง สภาพพื้นที่โดยทั่วไปประกอบด้วยภูเขาสูงสลับซับซ้อน ซึ่งเป็นภูเขาหินปูนที่มีลักษณะเป็น Karst landform (พื้นที่หินปูนที่มีน้ำฝนน้ำท่าชะละลายหินออกไปมากจนเป็นตะปุ่มตะป่ำเต็มไปด้วยหลุม บ่อ ถ้ำและทางน้ำใต้ดินที่น้ำละลายเอาเนื้อหินปูนแทรกซึมหายลงไป พื้นที่แบบนี้มักเป็นที่แห้งแล้งและมีธารน้ำที่ไหลลงที่ต่ำในหน้าหินแต่ตอนปลายธารน้ำจะมุดดิน) และมีความ ลาดชันเฉลี่ยประมาณ 30% ทำให้มีป่าไม้ที่สมบูรณ์และเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่านานาชนิด รวมทั้งเป็นแหล่งต้นน้ำที่สำคัญของคลองยา คลองโตรม และคลองอิปัน ซึ่งเป็นต้นน้ำลำธารของแม่น้ำตาปี ที่ไหลออกสู่ทะเลที่อ่าวบ้านดอน จังหวัดสุราษฎร์ธานี สภาพดังกล่าวจะเห็นว่าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองพระยา เป็นพื้นที่ธรรมชาติที่มีความสำคัญควรแก่การอนุรักษ์ไว้เพื่อเป็นแหล่งธรรมชาติ
อากาศร้อนชื้น ฝนตกชุกตลอดปี มีฤดูฝน กับฤดูร้อน
เป็นแหล่งรวบรวมทางพันธุกรรมของพันธุ์พืช จากการศึกษาพบว่าในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองพระยามีพรรณพืช จำนวน 142 ชนิด ทั้งในป่าดิบชื้นและป่าภูเขาหินปูน ที่น่าสนใจเป็นพิเศษ ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองพระยา มีป่าภูเขาหินปูน ซึ่งเป็นป่าไม้อีกชนิดหนึ่งมีคณะผู้ศึกษาได้พบ และได้แบ่งป่าชนิดนี้ไว้ เพื่อประโยชน์ในการศึกษาวิจัยที่อาจจะเกิดขึ้น ในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับพรรณไม้และการเจริญเติบโตของไม้ในป่าชนิดนี้และยังมีเป็นป่าดงดิบ ป่าเบญจพรรณ และทุ่งหญ้า มีไม้ยาง ไม้หลุมพอ มีแหล่งน้ำอุดมสมบูรณ์
มีสัตว์ป่าสำคัญหลายชนิด เช่น สมเสร็จ เก้ง กระทิง ลิง ค่าง กวาง และนกชนิดต่าง ๆ ที่เหมาะแก่การศึกษาค้นคว้าวิจัย
เขตห้ามล่าสัตว์ป่าหนองทุ่งทอง
เขตห้ามล่าสัตว์ป่าหนองทุ่งทอง เป็นเขตห้ามล่าสัตว์ป่าตามที่กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้ประกาศกำหนดให้หนองทุ่งทอง ในท้องที่ตำบลเคียนซา อำเภอเคียนซา จังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นเขตห้ามล่าสัตว์ป่า เมื่อวันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2518 และได้มีการกำหนดพื้นที่เพื่อให้ครอบคลุมพื้นที่ข้างเดียง คือ ตำบลเขาตอก ตำบลเคียนซา ตำบลอรัญคามวารี อำเภอเคียนซา และตำบลท่าชี อำเภอบ้านนาสาร จังหวัดสุราษฎร์ธานี เนื่องจากบริเวณดังกล่าวมีสภาพเป็นหนองน้ำสลับป่าพรุ และป่าละเมาะ ซึ่งเหมาะสำหรับเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่าและยังเป็นแหล่งน้ำ แหล่งอาหารที่สำคัญของสัตว์ป่าหลายชนิด นอกจากนี้ยังพบว่ามีบ่อน้ำร้อนอีกหลายบ่อที่สามารถจะปรับปรุงให้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวพักผ่อนหย่อนใจ ได้ด้วย กระทรวงเกษตรและสหกรณ์จึงได้ประกาศให้พื้นที่ดังกล่าวเป็นเขตห้ามล่าสัตว์ป่าหนอง-ทุ่งทอง เมื่อวันที่ 3 สิงหาคม 2531
เขตห้ามล่าสัตว์ป่าหนองทุ่งทอง ตั้งอยู่ในท้องที่ ตำบลเขาตอก ตำบลเคียนซา ตำบลอรัญคามวารี อำเภอเคียนซา และตำบลท่าชี อำเภอบ้านนาสาร จังหวัดสุราษฎร์ธานี มีเนื้อที่ประมาณ 38,438 ไร่ หรือ 61.5 ตารางกิโลเมตร
พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบลุ่ม หนอง บึง ป่าพรุ และมีป่าละเมาะสลับกับทุ่งหญ้า จากสภาพป่าพรุและป่าละเมาะ จึงเหมาะสำหรับเป็นที่อยู่อาศัยและหลบภัยของนกเป็ดต่าง ๆ อีกทั้งมีหนองน้ำสลับป่าพรุ จึงเป็นแหล่งน้ำ แหล่งอาหารที่อุดมสมบูรณ์อย่างยิ่ง
ลักษณะอากาศมี 2 ฤดู คือ
ชนิดพรรณไม้ มีทั้งขนาดกลางและขนาดใหญ่ ได้แก่ ตำเสา ยาง พยอม ตะแบก มะม่วงป่า หว้า ยอป่า ฯลฯ
ชนิดสัตว์ป่า ได้แก่ ลิง ค่าง ชะนี นกเป็ดน้ำหลายชนิด นกกระยางทุกชนิด นกกาน้ำ-เล็ก นกกาน้ำใหญ่ นกกระสา นกกางเขน นกตะกรุม ฯลฯ
เขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาท่าเพชร
ปี พ.ศ. 2508 ป่าไม้เขตสุราษฎร์ธานีได้กำหนดให้บริเวณป่าสงวนแห่งชาติ ป่าเขาท่าเพชร ตำบลมะขามเตี้ย อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี จังหวัดสุราษฎร์ธานี เนื้อที่ประมาณ 2,906 ไร่ หรือ 4.65 ตารางกิโลเมตร เป็นวน-อุทยานเขาท่าเพชร เนื่องจากเห็นว่าพื้นที่นี้เหมาะสมแก่การท่องเที่ยว พักผ่อนหย่อนใจ จุดชมวิวธรรมชาติและทิวทัศน์เมืองสุราษฎร์ธานี และยังเป็นที่ตั้งของพระธาตุศรีสุราษฎร์ ซึ่งเป็นที่นับถือของชาวจังหวัดสุราษฎร์ธานีอีกด้วย
ในปี พ.ศ. 2519 กองอนุรักษ์สัตว์ป่า กรมป่าไม้ ได้ส่งเจ้าหน้าที่ไปสำรวจพื้นที่บริเวณ ดังกล่าวและพบว่า เหมาะสมที่จะใช้เป็นสถานที่ศึกษาหาความรู้เกี่ยวกับธรรมชาติด้านป่าไม้และสัตว์ป่าแก่ประชาชนทั่วไป จึงได้ยกเลิก วนอุทยานเขาท่าเพชร และจัดตั้งเป็นศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าเขาท่าเพชร เมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2519 และเนื่องจากป่าเขาท่าเพชรมีสัตว์ป่าหลายชนิดอาศัยอยู่ประจำและอพยพย้ายถิ่นมาอยู่อาศัยอยู่จำนวนมาก กองอนุรักษ์สัตว์ป่า กรมป่าไม้ จึงได้ดำเนินการเสนอให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ประกาศให้เป็นเขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาท่าเพชร อีกแห่งหนึ่งด้วย โดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 94 ตอนที่ 68 ลงวันที่ 26 กรกฎาคม 2520
เขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาท่าเพชร ตั้งอยู่ในพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติเขาท่าเพชร ตำบลมะขาม-เตี้ย อำเภอเมือง จังหวัดสุราษฎร์ธานี อยู่ห่างจากตัวเมืองสุราษฎร์ธานี ไปทางอำเภอบ้านนาสาร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4009 ประมาณ 6 กม. มีทางแยกเข้าไปถึงสำนักงานเขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาท่าเพชร ซึ่งเป็นถนนลาดยาง ประมาณ 0.5 กิโลเมตร มีเนื้อที่ประมาณ 2,906 ไร่
ลักษณะพื้นที่ เขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาท่าเพชร เป็นป่าที่มีความอุดมสมบูรณ์และอยู่ไม่ไกลจากชุมชนเมืองมากนัก การคมนาคมสะดวก เขาท่าเพชรเป็นเขาเตี้ยๆทอดตัวยาวตามแนวเหนือ-ใต้ ด้านตะวันตกเฉียงเหนือมีหน้าผาและลาดชันมาก ความสูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 210 เมตร บริเวณเชิงเขาเป็นที่ราบ สภาพป่าเขาท่าเพชร ส่วนใหญ่เป็นป่าดิบแล้งกระจายเกือบเต็ม พื้นที่ และมีป่าหญ้าคา ซึ่งอยู่บริเวณเชิงเขาด้านตะวันออก มีเนื้อที่ประมาณ 900 ไร่ ซึ่งป่าไม้เขต สุราษฎร์ธานีได้ดำเนินการปลูกสร้างสวนป่าขึ้นทดแทน แต่ก็ถูกบุกรุกทำลาย ปัจจุบัน เขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขา-ท่าเพชรและสถานีศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าเขาท่าเพชรได้ดำเนินการปลูกป่าขึ้น ทดแทนบางส่วน
ลักษณะอากาศ มี 2 ฤดู คือ
อุณหภูมิเฉลี่ยตลอดปีประมาณ 25.0 องศาเซลเซียส อุณหภูมิสูงสุดประมาณ 30.0 องศาเซลเซียส และต่ำสุดประมาณ 18.0 องศาเซลเซียส ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ย ประมาณ 1,638.8 มิลลิเมตรต่อปี
พันธุ์ไม้มีทั้งขนาดใหญ่และขนาดกลาง ได้แก่ ไม้ยาง เคี่ยม ตะเคียนทราย ตีนนกกระบาก ตะแบก สะตอ เหรียง เนียง กะบก มะม่วงป่า หว้า มะขามป้อม คอแลน เป็นต้น
ชนิดสัตว์ป่า ที่พบเห็นโดยทั่วไปบริเวณเขาท่าเพชร ได้แก่ ลิงตูดแดง ลิงกัง
โคลงพยุหยาตราเพชรพวง
โคลงพยุหยาตราเพชรพวง เป็นโคลงว่าด้วยกระบวนพยุหยาตราเพชรพวง ตามขนบครั้งสมเด็จพระนารายณ์มหาราช แห่งกรุงศรีอยุธยา
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยาพระคลัง (หน) แต่งโคลงพยุหยาตราเพชรพวง ซึ่งเป็นตำราว่าด้วยขบวนพยุหยาตราครั้งสมเด็จพระนารายณ์ ซึ่งมีทั้งขบวนพยุหยาตราชลมารคและสถลมารค แต่งด้วยโคลงสี่สุภาพ
ดาวยม
เสรี วงษ์มณฑา (เกิด: 14 มีนาคม พ.ศ. 2492 ที่อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก; ) ประธานกรรมการในคณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านการสื่อสารมวลชน เทคโนโลยีสารสนเทศ ในรัฐบาลพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ปัจจุบันเป็นสื่อมวลชนอิสระ
เป็นหนึ่งในกลุ่มนักวิชาการที่ต่อต้าน พ.ต.ท. ทักษิณ ชินวัตร และเข้าร่วมขับไล่ออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ปัจจุบันเป็นผู้อำนวยการหลักสูตรนิเทศศาสตรมหาบัณฑิตและดุษฎีบัณฑิต มหาวิทยาลัยสวนดุสิต กรรมการในคณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านสื่อสารมวลชน เทคโนโลยีสารสนเทศ และเป็นผู้ดำเนินรายการโทรทัศน์รายการ เกาที่คัน ร่วมกับ รณชาติ บุตรแสนคม ทุกวันศุกร์ 21:00–22:00 น. และ รายการคลายปม ร่วมกับ รศ.เจิมศักดิ์ ปิ่นทอง ทุกวันอาทิตย์ 21:00–22:00 น. ทางสทท.
นอกจากแวดวงวิชาการและการศึกษาแล้ว ยังมีชื่อเสียงในฐานะนักพูด นักบรรยาย และพิธีกร รวมถึงเป็นนักแสดงในภาพยนตร์, ละครโทรทัศน์ หรือละครเวที ด้วยในบางโอกาส อีกทั้งยังเป็นบุคคลสาธารณะในสังคมไทยคนแรกๆ ที่ยอมรับว่าตัวเองเป็นกะเทย โดยมีผลงานเด่นเป็นที่รู้จักกันดีคือละครเวทีเรื่อง "ฉันผู้ชายนะยะ" ใน พ.ศ. 2530 และนำกลับมาแสดงใหม่อีกครั้งในต้น พ.ศ. 2553 เป็นประธานบริหารการประกวดสาวประเภทสอง Miss International Queen อ. เสรีให้สัมภาษณ์ว่าชอบนักฟุตบอลอย่างกาก้าที่สุด นักเตะรางวัลบัลลงดอร์ปี พ.ศ. 2550
ในวัยเด็กของเสรี บิดาของเขาเป็นเสมียนที่ไปรษณีย์และมารดามีอาชีพค้าขายเกิดในช่วงที่บิดามารดาเริ่มมีฐานะ มีพี่น้องด้วยกันเจ็ดคนเสรีเป็นลูกคนที่หกและเป็นคนที่ชอบอ่านหนังสือและคำนวณและเรียนมัธยมศิลป์-ฝรั่งเศส โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย เดิมเสรี สอบติดที่คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แต่ตนไม่ชอบจึงไปเรียนที่คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ แต่ก็ไม่ชอบเลยโอนหน่วยกิตไปที่คณะศิลปศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
เสรี วงษ์มณฑา หรือที่นิยมเรียกกันว่า ดร.เสรี เริ่มศึกษาระดับมัธยมที่โรงเรียนสรรพวิทยาคม อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก แล้วย้ายมาศึกษาต่อ ณ โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย และสามารถสอบเข้าคณะศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาวรรณคดีอังกฤษและภาษาต่างประเทศ ด้วยคะแนนอันดับหนึ่งของผู้เข้าสอบทั้งประเทศจากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และจบการศึกษาด้วยคะแนนเกียรตินิยมอันดับหนึ่ง จนได้รับทุนไปศึกษาต่อปริญญาโท คณะ Master of Arts for Teachers (English) ที่ University of Washington เมืองซีแอทเทิล ประเทศสหรัฐอเมริกา ปริญญาโท สาขา Journalism Advertising ที่ Northwestern University เมืองเอแวนสตัน ประเทศสหรัฐอเมริกา ปริญญาเอก คณะวารสารศาสตร์ ด้านสื่อสารการเมืองจาก Southern Illinois University เมือง Carbondale ประเทศสหรัฐอเมริกา
ทางวิชาการ เคยเป็นคณบดีคณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และเป็นอาจารย์ด้านนิเทศศาสตร์และการสื่อสารการตลาดในมหาวิทยาลัยและสถาบันอุดมศึกษาหลายแห่ง
ทางธุรกิจ เคยเป็นผู้อำนวยการฝ่ายวิจัย บริษัทเท็ด เบทส์ แอดเวอร์ไทซิ่ง จำกัด ผู้อำนวยการฝ่ายวิจัย บริษัทฟาร์อีสแอดเวอร์ไทซิ่ง จำกัด ผู้อำนวยการบริหารฝ่ายตลาดบริษัทสยามทีวีแอนด์คอมมิวนิเคชั่น จำกัด ประธานกรรมการเบ็ตเตอร์ อิมแพค คอมมิวนิเคชั่น จำกัด (BIC) และประธานกรรมการบริษัทกูด คอมมิวนิเคชั่น จำกัด และ เป็นอาจารย์ผู้เชี่ยวชาญประจำบัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยนเรศวร และสถาบันรัชต์ภาคย์
ในทางการเมือง เคยเป็นผู้สมัครในตำแหน่งรองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ดูแลด้านการศึกษา (โดยมี นายประวิทย์ รุจิรวงศ์ สมัครเป็นผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร) ในการเลือกตั้งเมื่อ พ.ศ. 2533 แต่ไม่ได้รับการเลือกตั้ง และยังเป็นที่ปรึกษาด้านการประชาสัมพันธ์และรณรงค์หาเสียงให้แก่พรรคชาติไทยด้วย
ได้รับรางวัลกิตติคุณสังข์เงิน บุคคลดีเด่นด้านวิชาการของสมาคมสถาบันอุดมศึกษาเอกชน
หลังรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2557 เขาได้รับแต่งตั้งเป็น กรรมการในคณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านสื่อสารมวลชน เทคโนโลยีสารสนเทศ
รศ.ดร.เสรี วงษ์มณฑา ได้เข้าร่วมกับการชุมนุมของพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย (พธม.) ในปี พ.ศ. 2549 แม้ในปี พ.ศ. 2551 จะไม่ได้เข้าร่วมด้วย แต่ก็เขียนบทความในลักษณะสนับสนุน และเข้าร่วมกับการชุมนุมขององค์การพิทักษ์สยาม (อพส.) ในปี พ.ศ. 2555 ด้วย
ในวิกฤตการณ์การเมืองไทย พ.ศ. 2556–2557 ได้เข้าร่วมกับการชุมนุมของกปปส. (คณะกรรมการประชาชนเพื่อการเปลี่ยนแปลงการปกครองประเทศไทยให้เป็นประชาธิปไตยที่สมบูรณ์อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข) โดยขึ้นปราศรัยในแต่ละครั้งด้วยความดุเดือด เผ็ดมัน เป็นที่ชื่นชอบของผู้ชุมนุม อีกทั้งเมื่อมีการแยกเวทีชุมนุมออกตามสถานที่ต่าง ๆ ก็ยังได้ร่วมกับแกนนำกปปส.คนอื่น ๆ ดูแลเวทีชุมนุมที่แยกราชประสงค์ ซึ่งที่เวทีนี้ได้ตอบคำถามของสื่อมวลชนต่างประเทศเป็นภาษาอังกฤษแบบสด ๆ จนเป็นที่ฮือฮา และยังได้ร่วมกับดารา นักแสดง จัดเวทีเฉพาะของดารา นักแสดง ขึ้นต่างหากเป็นเวทีย่อยที่บริเวณทางขึ้นสถานีรถไฟฟ้าชิดลมอีกด้วย
ในการรัฐประหาร รศ.ดร.เสรีก็ถูกควบคุมตัวเช่นเดียวกับแกนนำและแนวร่วมคนอื่น ๆ ก่อนที่จะถูกปล่อยตัวออกมาหลังจากนั้นไม่กี่วัน และก็ได้เปิดเผยถึงชีวิตความเป็นอยู่ในค่ายทหารระหว่างถูกควบคุมตัวด้วย
ดาวพระยม
ดาวมฤตยู
เสาสะดือเมืองเชียงราย
เสาสะดือเมืองเชียงราย (เสาหลักเมือง) เป็นเครื่องหมายหรือสัญลักษณ์ของการก่อตั้งชุมชนและเมือง สำหรับจังหวัดเชียงรายจะเรียกเสาหลักเมืองว่าเสาสะดือเมือง จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ระบุว่า เมื่อครั้งการสร้างเมืองครั้งแรกใช้คำว่า "เสาสะดือเมือง" ไม่ใช้คำว่าเสาหลักเมือง