pythainlp/thai_wikipedia_clean_20230101 huggingface dataset:
"บุพเพสันนิวาส" เป็นละครรักที่อิงประวัติศาสตร์ ช่วงรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์ สร้างจากบทประพันธ์ของรอมแพง ที่ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี พ.ศ. 2552 สร้างโดย บริษัท บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น จำกัด ผู้สร้างละครเห็นว่า นวนิยาย เนื้อเรื่องโดดเด่น สนุกสนาน ทำให้เห็นความแตกต่างระหว่างยุค ยังมีเรื่องรักโรแมนติก บวกกับการได้เจอประวัติศาสตร์มีชีวิต ผ่านการใช้ชีวิตกับบุคคลในประวัติศาสตร์ยุคนั้น และยังได้เปิดลงโหวตว่า อยากให้นำนวนิยายเรื่องใดมาสร้างเป็นละคร ผลปรากฏว่าเรื่องนี้เป็นอันดับหนึ่ง จากนั้นได้ผู้เขียนบทคือ ศัลยาหรือ ศัลยา สุขะนิวัตติ์ ที่เคยเขียนบทละครดังอาทิ "นางทาส", "คู่กรรม", "ดอกส้มสีทอง", "ดอกโศก", "แค้นเสน่หา", "ภาพอาถรรพณ์" และ "ทรายสีเพลิง" นอกจากนั้นยังเคยเขียนบทละครย้อนยุคอย่าง "รัตนโกสินทร์" และ "สายโลหิต" ศัลยาออกปากว่าเป็นบทที่ยากมาก เพราะถึงจะมีโครงบทประพันธ์ แต่ผู้เขียนบทต้องไปศึกษาประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และเกร็ดประวัติศาสตร์ต่าง ๆ ทั้งบทสนทนา ทำให้ละครมีเนื้อเรื่องที่ยาวกว่าหนังสือเสียอีก หลายตัวละครในเรื่อง มีตัวตนจริงในประวัติศาสตร์ แต่จากบันทึกทางประวัติศาสตร์ก็มีเพียงเค้าโครงเท่านั้น ศัลยาจึงกำหนดขึ้นเองให้สอดคล้อง ตราบเท่าที่มีข้อมูล ส่วนที่ยากอีกส่วนคือ ในการเขียนบทละครคือ การวางฉาก คำพูด การแก้ปัญหาความขัดแย้งในละคร กว่าจะเป็นบทละครเรื่องนี้ ต้องเขียนถึงร่างที่ 7 ซึ่งเป็นร่างสุดท้าย โดยใช้เวลาเขียนบทละครนาน 2 ปี และใช้เวลาถ่ายทำนาน 2 ปี และเพื่อความสมจริงทางประวัติศาสตร์ ก็ได้รับคำแนะนำจากที่ปรึกษาคือ เผ่าทอง ทองเจือ และ วิโรจน์ ศรีสิทธิ์เสรีอมร
บรอดคาซท์เลือกผู้กำกับการแสดงคือ ภวัต พนังคศิริ เพราะเห็นว่ากำกับละครได้หลายแนว และยังเคยทำละครย้อนยุคอย่าง "บ่วง" ภวัตมีความละเอียดในการถ่ายทำซึ่งเหมาะกับ "บุพเพสันนิวาส" ที่มีรายละเอียดปลีกย่อยรายล้อมมากมาย สำหรับการคัดเลือกนักแสดงนั้น การเลือก ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ มาเป็น หมื่นสุนทรเทวา เพราะเห็นว่า มีบุคลิกดูอบอุ่นเข้ากับบุคลิกพระเอก สำหรับบทนี้ เคยวางไว้ว่าเป็น เจษฎาภรณ์ ผลดี ขณะที่ราณี แคมเปน มารับบทเกศสุรางค์และแม่หญิงการะเกด เพราะมองว่าน่าจะเล่นบทบาทเป็นหลายคน หลายบุคลิกได้ แต่ก่อนหน้านั้น บทนี้เคยวางตัวให้อารยา เอ ฮาร์เก็ต เป็นผู้แสดง แต่ปฏิเสธไป เนื่องจากโตเกินบท ต่อมาผู้สร้างทาบทาม ณฐพร เตมีรักษ์ แต่ท้ายสุดบทนี้ตกเป็นของ ราณี แคมเปน ละครเรื่องนี้ยังได้นักแสดงอาวุโส บรรเจิดศรี ยมาภัย ในวัย 93 ปี มาแสดงเรื่องนี้ เนื่องจากอยู่ในวัยชรา ผู้กำกับละครจึงบอกไม่ต้องท่องบท ใช้วิธีบอกบทเหมือนละครโทรทัศน์ยุคแรก ๆ
ในการถ่ายทอดละครจากบทประพันธ์และบทละครมาเป็นละคร ผู้กำกับยังหาข้อมูลเพิ่มเติมนอกเหนือจากบทละคร สิ่งที่ภวัต ว่ายากคือการตีความความรู้สึกและเป็นกลางที่สุดในฉากประวัติศาสตร์ โดยตนตั้งใจที่สร้างคาแร็กเตอร์ในตัวละคร ให้คนดูจำและสัมผัสได้ ถึงแม้ว่าจะมาเพียงนิดเดียว เช่น ฉากที่พระเพทราชาและสมเด็จพระนารายณ์มหาราชที่เถียงกันกลางท้องพระโรง หรือ อย่างฉากที่คลังสินค้าของอังกฤษถูกเผา ซึ่งในนวนิยายเขียนว่า ขุนเรือง หลวงสรศักดิ์ เป็นคนไปเผา จึงต้องไปหาข้อมูลเพิ่มเติมว่า ทำไมเผา ใครเป็นคนเผา ถึงแม้ในข้อมูลจะไม่ได้บอกว่าใครเผา แต่ก็ต้องหาเหตุผลให้คนดูยอมรับได้
ในการเนรมิตฉากต่าง ๆ ในสมัยอยุธยา มีการค้นคว้าหาข้อมูลอย่างหนัก ทำเป็นสตอรีบอร์ดก่อนถ่ายทำ โดยสถานที่ถ่ายทำที่มีอยู่จริง เช่น กำแพงเมือง หรือวัดไชยวัฒนาราม ก็เก่าแก่ ต้องทำขึ้นใหม่ให้เหมือนบทประพันธ์ ส่วนฉากที่ไม่หลงเหลือแล้ว ก็สร้างขึ้นมาใหม่ด้วยเทคนิคการสร้างภาพ รวมถึงอุปกรณ์ประกอบฉากที่ต้องสวยและถูกต้องตามประวัติศาสตร์ ตัวอย่างเช่น เรือนไทย ที่เป็นฉากหลักก็ดูหรูหราเหมาะกับตำแหน่งของครอบครัวพระเอก มีข้าวของ ตามแบบยุคอยุธยาวางอยู่ นอกจากนั้น ในฉากที่สะท้อนวัฒนธรรม เช่น ฉากการทำขนมหวาน ก็เชิญอาจารย์ที่เชี่ยวชาญการทำขนมไทยโบราณมาทำให้ หรือฉากคุณหญิงจำปาสอนการเรือนการะเกด ก็ได้เห็นผักแกะสลักอลังการ นอกจากนั้นยังมีฉากที่ลงทุนแรงงานสร้างอย่างมากเช่น ฉากตลาดจีน ที่สร้างทั้งตลาดขึ้นมาเพื่อการถ่ายทำจริงฉากเดียว ใช้เวลาถ่ายในสตูดิโอ 2 วัน แต่ออกมาเพียง 2 นาที รวมถึงฉากท้องพระโรงที่สมเด็จพระนารายณ์ทรงรับพระราชสาส์นจากพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ของฝรั่งเศส ที่ทางค่ายตั้งใจสร้างออกมาให้สวยเหมือนภาพในหนังสือประวัติศาสตร์ที่เรียนกัน สถานที่ถ่ายทำในเรื่องฉากอื่น เช่น เมืองโบราณ ฉากในเรือ พายเรือ มีการสร้างท่าน้ำขึ้นมาใหม่ในช่อง 3 หนองแขม
เครื่องแต่งกายและดนตรีประกอบ.
ส่วนเครื่องแต่งกายตัวละคร ผู้ออกแบบชุดแต่งกายคือ กิจจา ลาโพธิ์ ที่เคยออกแบบให้ละครเรื่อง "ขุนศึก", "ลูกทาส", "ข้าบดินทร์" กิจจาที่ได้ออกแบบจากการค้นคว้าข้อมูลจากบันทึกต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นจดหมายเหตุลาลูแบร์ ราชอาณาจักรสยาม พงศาวดาร ภาพเขียนจิตรกรรม สมุดข่อย สมุดไทย หรือแม้แต่ตู้พระธรรมเขียนลายทองเก็บหนังสือใบลาน โดยได้ออกแบบใหม่หมดตั้งแต่สี ลายผ้า เครื่องประดับจนถึงหัวเข็มขัด ตามบุคลิกตัวละครและตามยศศักดิ์ ผู้หญิงใส่สไบ ใส่เครื่องทอง มีทั้งโจงกระเบน เสื้อคอตั้ง เสื้อแขนกระบอก การแต่งกายในวาระต่าง ๆ ด้วย มีการออกแบบลายผ้าขึ้นมาใหม่ และชุดแต่งงานเครื่องทอง งบประมาณการจัดสร้างชุดแต่งกายสำหรับการถ่ายทำประมาณ 2 ล้านบาท ซึ่งสูงกว่าละครเชิงประวัติศาสตร์ทั่วไป 2–3 เท่า นอกจากนี้ ทรงผมแต่ละคนก็อ้างอิงจากทรงผมจริงสมัยอยุธยา
ดนตรีประกอบมีทั้งขลุ่ย ซออู้ ขิม ซึ่งได้ผู้เล่นดนตรีไทยฝีมือระดับครูมาทำดนตรีประกอบให้
เนื่องจาก "บุพเพสันนิวาส" ประสบความสำเร็จอย่างสูงทำให้ช่อง 3 ประกาศทำ "บุพเพสันนิวาส ฉบับพิเศษ" ออกอากาศต่อเนื่องในวันที่ 12, 18 และ 19 เมษายน 2561 จำนวน 3 ตอน สำหรับฉบับพิเศษนี้เป็นการตัดต่อย่อจากฉบับเดิม เล่าเรื่องราวความรักที่เริ่มจากความเกลียดชังจนกลายเป็นความรักในมุมมองของการะเกดและพ่อเดช และเพิ่มภาพเบื้องหลังการถ่ายทำนานขึ้นกว่าเดิมด้วย
หลังจากนั้น 1 เดือน สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 ก็นำ "บุพเพสันนิวาส" มารีรันซ้ำอีกครั้งในช่วงละครเย็น วันจันทร์ถึงพฤหัสบดี เวลา 19.05-20.05 น. และวันศุกร์ เวลา 18.45-19.45 น. เริ่มตั้งแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2561 เป็นต้นไป การออกอากาศครั้งนี้ได้มีการตัดต่อเนื้อหาใหม่ทั้งหมดโดย บริษัท บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น จำกัด เปลี่ยนไตเติลเป็นคอนเซ็ปต์ สุริยัน-จันทรา พร้อมเรียบเรียงซาวน์ประกอบและเพิ่มฉากที่ถูกตัดออกไปในการออกอากาศครั้งแรก จนกลายเป็นฉบับสมบูรณ์ที่สุด ใช้ชื่อว่า "บุพเพสันนิวาส ฉบับจัดเต็ม" หรือ "บุพเพสันนิวาส ฉบับ Director's Cut"
เพลงประกอบละคร "บุพเพสันนิวาส" มี 4 เพลงคือเพลง "เพียงสบตา" ขับร้องโดย ศรัณย์รัชต์ ดีน แต่งเพลงโดย ณรงค์วิทย์ เตชะธนะวัฒน์ เพลงนี้ลิเดียได้ออกแบบการร้องผสมผสานความเป็นไทยเข้าไปในเพลงด้วย อีก 3 เพลงคือเพลง "ออเจ้าเอย" ขับร้องโดย พีท พล, เพลง "เธอหนอเธอ" ขับร้องโดย แนน วาทิยา, เพลง "บุพเพสันนิวาส" ขับร้องโดย ศรัณยู วินัยพานิช แต่งเพลงโดย วิเชียร ตันติพิมลพันธ์ โดยเพลง "บุพเพสันนิวาส" เป็นเพลงหลักของเรื่องที่สื่อเนื้อหาถึงสายใยความรัก ความผูกพันของคู่รักที่เกิดมาเคียงคู่กันเปรียบดั่งเป็นบุพเพสันนิวาส ส่วนเพลง "ออเจ้าเอย" ณรงค์วิทย์ เตชะธนะวัฒน์ ผู้บริหารค่ายเพลง Chanderlier Music ให้ วิเชียร ตันติพิมลพันธ์ แต่งหลังจากคำว่า "ออเจ้า" เป็นคำพูดติดปากกันทั่วเมือง มีรูปแบบการร้องที่มีการเอื้อนเอ่ยแบบเพลงไทยเดิม ภาคดนตรีที่มีท่วงทำนองแบบไทยร่วมสมัยและมีเสียงซอสีคลอไปตลอดทั้งเพลง เพลงประกอบละครบุพเพสันนิวาสนอกจากจะโด่งดังใน ประเทศไทย แล้ว ใน ประเทศกัมพูชา เพลง "ออเจ้าเอย" ยังขึ้นอันดับที่ 1 บน ไอจูนส์ ตามมาด้วยเพลง "บุพเพสันนิวาส" อยู่อันดับที่ 2 และเพลง "เพียงสบตา" อยู่ในอันดับที่ 5 เมื่อวันที่ 5 มีนาคม 2561 และเพลงที่ 4 "เธอหนอเธอ" ขับร้องโดย แนน วาทิยา ที่ถ่ายทอดความรู้สึกของแม่หญิงการะเกดที่มีต่อคุณพี่เดช
สำหรับบทเพลง "จันทร์" ที่ขับร้องโดย ธณรัฐ ปิ่นเวหา ที่ปรากฏในนิยาย แต่ไม่ปรากฏในละครเนื่องจากติดลิขสิทธิ์จากค่ายต้นสังกัด ทำให้ในละครเปลี่ยนจากร้องเพลง "จันทร์" มาร้องเพลง "ออเจ้าเอย" แทน
นอกจากนี้ยังมีเพลง "ออเจ้าเอย" เวอร์ชันพิเศษที่ขับร้องโดย ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ และ "เธอหนอเธอ" เวอร์ชันพิเศษที่ขับร้องโดย ราณี แคมเปน เพิ่มมาในบุพเพสันนิวาสฉบับพิเศษอีกด้วย
ดีวีดีและซีดี.
ดีวีดีของละคร "บุพเพสันนิวาส" ออกวางจำหน่าย วันที่ 11 เมษายน ดีวีดี 1 ชุดมี 11 แผ่น ประกอบด้วยละคร เบื้องหลังการถ่ายทำ เปิดกองละคร มิวสิกวิดีโอ 4 เพลง รายการ "บุพเพสันนิวาสวันละคำ" และสมุดภาพ 16 หน้า
ส่วนซีดีเพลงประกอบละคร นอกเหนือจากเพลง 4 เพลงที่ประกอบละครแล้วยังมีเพลงบรรเลงพิเศษและแบ็กกิงแทร็ก (backing track) พร้อมรูปภาพนักแสดง Photobook และโปสการ์ดสุ่มรูปนักแสดงนำ 6 แบบ
คำวิจารณ์และความสมจริง.
แม้ละครเรื่อง "บุพเพสันนิวาส " จะสร้างขึ้นมาเพื่อความบันเทิงของผู้ชมเป็นหลัก แต่ก็ยังมีผู้ให้ข้อติติงไว้ ทั้งในเรื่องความสมจริงทางการเมืองและด้านศิลปะวัฒนธรรม วรรษชล ศิริจันทนันท์ นักเขียนจากเดอะโมเมนตัม เอาแนวคิดประวัติศาสตร์การเมืองฝ่ายซ้ายวิเคราะห์ละครเรื่องนี้ไว้ว่า เป็นละครหลังข่าวที่แม้จะยังคงความสนุกและความบันเทิง "แต่ก็ยังมี 'คราบ' ของอุดมการณ์ชาตินิยมและการชื่นชมความสงบสุขของอยุธยาแทรกเข้ามาอยู่เป็นระยะ จนผู้ชมเกิดอารมณ์โหยหาอดีต" โดยวรรษชลโต้แย้งว่า "บุพเพสันนิวาส" นำเสนอภาพในอดีตที่มองข้ามความขัดแย้งของคนไทยในราชสำนัก โดยนำเสนอว่าสังคมและวัฒนธรรมของอยุธยาเป็นสังคมที่ "สงบสุข ไม่มีการคอรัปชั่น และมีฝรั่งเป็นส่วนเกิน" เพื่อสนองความปรารถนาของผู้ชมบางส่วนซึ่ง "ไม่พอใจในปัจจุบันอันแสนจะวุ่นวาย เต็มไปด้วยการแบ่งฝักแบ่งฝ่าย และไร้ซึ่งความปรองดอง จนเกิดความโหยหาอดีต" นฤเบศ กูโน ผู้กำกับและนักเขียนบทละคร แสดงความเห็นว่าเพราะความสำเร็จของละครเกิดจากบทละครที่ดีและเคมีของนักแสดงที่เข้ากัน ขณะที่วัฒนธรรมการดูละครของคนไทยมีความคล้ายคลึงกับคนเกาหลี คือ ชื่นชอบละครตลก พระนางไม่ถูกกัน มีบทพูดเชือดเฉือน แต่แอบแสดงออกเล็กน้อยว่ารัก ส่วนเว็บไซต์สนุก.คอม วิเคราะห์ความสำเร็จของละครเรื่องนี้ว่า "สะท้อนให้เห็นสูตรสำเร็จของละคร และการนำเสนอประวัติศาสตร์ไทยผ่านละครแนวใหม่ ที่มีความเข้ากันของพระนางเป็นตัวชูโรง จนสร้างความน่าสนใจในประวัติศาสตร์ไทยให้กับคนรุ่นใหม่ให้หันกลับมามองมากขึ้น" ด้านงานออกแบบงานสร้าง "มติชน" วิจารณ์ว่า "อยู่ในมาตรฐานดี โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ฉากที่นำเสนอฉากสมเด็จพระนารายณ์ทรงโน้มกายรับพระราชสาสน์ของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 จากเชอวาเลีย เดอ โชมองต์ ราชทูตฝรั่งเศส ตามรอยภาพวาดโบราณซึ่งหลายคนคุ้นตาเป็นอย่างดี"
เนื่องจากเป็นละครที่มีฉากหลังอิงประวัติศาสตร์ จึงได้รับคำวิจารณ์เรื่องความสมจริง ลุพธ์ อุตมะ นักออกแบบเครื่องแต่งกาย วิจารณ์ว่า "เครื่องนุ่งห่มในเรื่องนี้ ในส่วนของชาวสยามมีการวิจัยและจัดทำได้สวยงามเหมาะสม แม้ว่าจะมีการใช้ผ้านุ่งจากประเทศราช และหัวเมืองทางเหนือมาใช้ร่วมด้วย เป็นการสื่อสารได้อย่างดีถึงความสัมพันธ์ของผู้คนและชาติพันธุ์ในสมัยนั้น ทว่าตัวละครที่ไม่ใช่คนสยามนั้นกลับพบว่ามีข้อบกพร่อง เรื่องการออกแบบ การตัดเย็บและการใช้ผ้าที่ถูกลักษณะ" โดยเขาชี้ข้อบกพร่อง อย่างเช่น คอนสแตนติน ฟอลคอน และมาเรีย กีมาร์ เนื่องจากรูปแบบหรือ แพทเทิร์นเป็นแบบสมัยใหม่และผิดสัดส่วนเป็นอย่างมาก กิจจา ลาโพธิ์ หัวหน้าฝ่ายออกแบบเครื่องแต่งกายในละคร ชี้แจงว่า เสื้อผ้าชาวต่างชาติในละครเป็นเรื่องที่ยากที่สุดเรื่องหนึ่ง การออกแบบพัฒนาขึ้นจากข้อมูลที่ค้นคว้า และพยายามที่จะทำให้ใกล้เคียงกับความเป็นข้อเท็จจริงมากที่สุด แต่ก็ได้เพิ่มรายละเอียดเพื่อความสวยงามและให้เหมาะสมกับตัวนักแสดง นอกจากนี้ทางสถานีที่ต้องการสร้างภาพลักษณ์ของตัวละครเอกให้ดูแตกต่างจากตัวละครตัวอื่น จึงเป็นเหตุให้ตัวละครเหล่านี้ฟันไม่ดำ
พิพัฒน์ กระแจะจันทร์ อาจารย์ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พบข้อผิดพลาดในด้านรายละเอียด ชี้ว่า อย่างฉากที่เห็นป้อมเพชร พิจารณาในช่วงเวลาในบทประพันธ์ และดูหลักฐานชั้นต้นทางประวัติศาสตร์ สภาพของป้อมน่าจะทรุดโทรมมาก หรือไม่ก็ กำลังได้รับการปรับปรุงโดยนายช่างฝรั่งเศสชื่อ เดอ ลามาร์
การสำรวจความเห็น.
จากการสำรวจแบบสอบถามสวนดุสิตโพล จำนวนทั้งสิ้น 1,272 คนระหว่างวันที่ 10-14 เมษายน 2561 สำรวจเรื่อง "ละคร "บุพเพสันนิวาส" ในทัศนะประชาชน" จากหัวข้อประชาชนคิดอย่างไร กับละคร "บุพเพสันนิวาส" โดยอันดับ 1 เห็นว่าละคร สนุกสนาน ให้ทั้งข้อคิดและความบันเทิง จากการสำรวจของสำนักวิจัยซูเปอร์โพล จำนวนทั้งสิ้น 1,185 คน ดำเนินโครงการระหว่างวันที่ 10-16 มีนาคม เมื่อสอบถามถึงตัวละคร "บุพเพสันนิวาส" ที่แสดงได้ดีที่สุด พบว่า ร้อยละ 54.4 ระบุราณี รองลงมาคือร้อยละ 21.1 ระบุธนวรรธน์
กระแสตอบรับในต่างประเทศ.
นอกจากจะได้รับความนิยมสูงสุดในประเทศไทยแล้ว ละคร "บุพเพสันนิวาส" ยังโด่งดังใน weibo หรือสื่อสังคมออนไลน์ขนาดใหญ่ที่สุดของจีนอีกด้วย โดยมีการกล่าวถึง "บุพเพสันนิวาส" ในแฮชแท็ก 泰剧天生一对 จนขึ้นเทรนด์อันดับ 1 มียอดผู้ชมชาวจีนดูละคร "บุพเพสันนิวาส" แบบสดออนไลน์ผ่านทางช่อง HBO กว่า 100,000 คน และมีการทำซับไตเติลภาษาจีนให้ละครเรื่องนี้ทั้งที่ยังไม่ได้ซื้อขายลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการและไม่มีการโปรโมตแบบเต็มตัว ยิ่งไปกว่านั้นหลังละคร "บุพเพสันนิวาส" จบไปสามสัปดาห์ แฮชแท็ก 泰剧天生一对 ก็ยังคงทะยานขึ้นอันดับ 1 ใน weibo อีกครั้งด้วยยอดวิวสูงกว่า 900 ล้านครั้ง
ประเทศกัมพูชาได้ซื้อลิขสิทธิ์ละคร "บุพเพสันนิวาส" ไปแพร่ภาพแล้ว โดยจะออกอากาศทางช่อง PNN TV ใช้ชื่อเรื่องว่า បុព្វេសន្និវាស เริ่มตั้งแต่วันที่ 12 มิถุนายน 2561 ทุกวันจันทร์ถึงศุกร์ วันละ 2 รอบ เวลา 18.00-19.00 น. และ 22.00-23.00 น. ปี 2562 "บุพเพสันนิวาส" เป็น 1 ในละคร 8 เรื่องที่ออกอากาศบนสถานีโทรทัศน์ประเทศเกาหลีใต้ บนสถานี TVA PLUS และ SMILE PLUS ออกฉายทางช่อง RTV (Rajawali TV ฟรีทีวีของอินโดนีเซีย), ทางสถานีโทรทัศน์ TVB J2 ที่รับชมได้ในฮ่องกงและมาเก๊า, สถานีโทรทัศน์ TVA Plus (เพย์ทีวีในเกาหลีใต้) และทางออนไลน์ทางช่อง Dim Sum ของมาเลเซีย นอกจากนั้นยังมีอยู่ในเน็ตฟลิกซ์ ที่รับชมได้ในประเทศอินเดีย, ญี่ปุ่น, เนปาล, ลาว, มาเลเซีย, มองโกเลีย, พม่า, เกาหลีใต้, ฟิลิปปินส์, ศรีลังกา, ไต้หวัน และ เวียดนาม
จากความโด่งดังของละคร ทำให้มีการจัดทัวร์การท่องเที่ยว เช่น ที่วัดไชยวัฒนาราม รวมถึงโบราณสถานอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา ก่อนละครออกอากาศ วันธรรมดาจันทร์ถึงศุกร์ มีนักท่องเที่ยวมาเที่ยว 800-900 คนต่อวัน แต่หลังละครออกอากาศ มีนักท่องเที่ยวเพิ่มเป็นเฉลี่ยวันละ 4,000 คน ส่วนวันเสาร์ อาทิตย์ เดิมมีนักท่องเที่ยวราว 3,300 คน เมื่อละครออกอากาศ เพิ่มขึ้นเป็น 18,300 คน นักท่องเที่ยวยังนิยมแต่งชุดไทยมายังสถานที่ท่องเที่ยวเหล่านี้ เช่นเดียวกับที่พระนารายณ์ราชนิเวศน์ มีนักท่องเที่ยวเพิ่มมากขึ้นถึงวันละ 2,000-3,000 คนต่อวัน นอกจากนี้ยังมีการจัดการท่องเที่ยวในสถานที่เป็นฉากของละคร เช่น อยุธยา ลพบุรี โดยมีมัคคุเทศก์เป็นนักประวัติศาสตร์ผู้เชี่ยวชาญประวัติศาสตร์อยุธยา ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงเมษายน ในช่วงที่ละครออกอากาศ เศรษฐกิจพระนครศรีอยุธยาขยายตัว 33% มีผลต่อการขยายตัวของเศรษฐกิจประเทศถึง 2% ของจีดีพี หรือราว 300,000 ล้านบาท จากผลผลิตมวลรวมที่ 15 ล้านล้านบาท
ทางด้านการตลาด ตราสินค้าต่าง ๆ อาศัยเนื้อหาในละครเชื่อมโยงกับตราสินค้า ดังจะเห็นได้จากตราสินค้าและเพจบนเฟซบุ๊กต่าง ๆ เล่นประเด็นที่เกี่ยวข้องกับละคร แบบการตลาดแบบทันกาล (real-time marketing) เช่นประเด็น หมูกระทะ, กุ้งย่าง, มะม่วงน้ำปลาหวาน, หมูสร่ง, ทองหยิบ ทองหยอด ฝอยทอง, ออเจ้า ฯลฯ
นอกจากผลตอบรับทางการตลาด ตัวละครยังได้รับการต่อยอดออกไปเป็นภาคต่ออีกถึงสองสื่อด้วยกัน สื่อแรก เป็นละครโทรทัศน์เรื่อง "พรหมลิขิต" เป็นเรื่องราวภาคต่อในรุ่นลูกหลังจากความรักของพ่อเดชและเกศสุรางค์ ผลิตโดย บีอีซี-มัลติมีเดีย และบรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น มีกำหนดออกอากาศใน พ.ศ. 2565 และสื่อที่สอง เป็นภาพยนตร์ภาคต่อเรื่อง "บุพเพสันนิวาส 2" เป็นเรื่องราวในอีกชาติภพหนึ่งเมื่อพ่อเดชและเกศสุรางค์มาเกิดใหม่ในยุคกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น ผลิตโดย จีดีเอช ห้าห้าเก้า และจอกว้าง ฟิล์ม ร่วมกับ บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น นำแสดงโดยพระนางคู่เดิม คือ ราณี แคมเปน และธนวรรธน์ วรรธนะภูติ กำกับการแสดงโดย อดิสรณ์ ตรีสิริเกษม เดิมมีกำหนดออกฉายในโรงภาพยนตร์ในวันที่ 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2565 แต่ต่อมาได้เลื่อนไปออกฉายในวันที่ 28 กรกฎาคม ปีเดียวกัน
เมื่อวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2565 มีการเผยแพร่ "บุพเพสันนิวาสเว็บตูน (Love Destiny)" ในช่องยูทูบเว็บตูน ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มอ่านการ์ตูนจากเกาหลี วาดโดยนักวาดจากประเทศเกาหลี
สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 ลงผัง "บุพเพสันนิวาส" คืนวันพุธและพฤหัส ในช่วงไพรม์ไทม์ เวลา 20.20-22.50 น. กลยุทธ์ที่ช่อง 3 นำมาใช้คือ เนื้อหาละครช่วงแรกมีความยาว 25 นาที เพื่อให้ลงโฆษณาได้อย่างเต็มที่ และค่อย ๆ ลดช่วงละครลงจนเบรกที่ 9 เบรกสุดท้าย ลดเวลาเหลือเพียง 6 นาที เพื่อยึดให้คนดูไว้ให้นานที่สุด
ออกอากาศวันแรก เรตติ้งทั่วประเทศจากการสำรวจของ AGB Nielsen ในช่วงละครหลังข่าว เป็นอันดับ 3 มีเรตติ้ง 3.4 เป็นรองอันดับ 1 "มือปราบเหยี่ยวดำ" ทางช่อง 7 ซึ่งเป็นละครบู๊ มีเรตติ้ง 5.5 และอันดับ 2 "เรือนเบญจพิษ" ทางช่องวัน ซึ่งอยู่ในช่วงท้ายของละคร มีเรตติ้ง 3.7 ต่อมาในตอนที่ 2 "บุพเพสันนิวาส" มีเรตติ้งทั่วประเทศขึ้นมาอันดับ 2 ยังคงเป็นรอง "มือปราบเหยี่ยวดำ" แต่เรตติ้งเรื่องดังกล่าวลดลงจาก 5.5 มายัง 4.9 แต่เรตติ้งของ "บุพเพสันนิวาส" ในกรุงเทพและหัวเมืองใหญ่ต่างจังหวัดเป็นอันดับ 1 แต่พื้นที่เขตนอกเมืองเป็นรอง "มือปราบเหยี่ยวดำ" จนในตอนที่ 3 เรตติ้งทั่วประเทศ "บุพเพสันนิวาส" มีเรตติ้ง 7.3 แซง "มือปราบเหยี่ยวดำ" ที่มีเรตติ้ง 5.4 เรตติ้งตอนที่ 4 เรตติ้งทั่วประเทศคือ 8.2 มีเรตติ้งเฉลี่ยทั่วประเทศ 4 ตอนแรก 5.964 เป็นรองเรตติ้งเฉลี่ยทั่วประเทศ 4 ตอนแรกของ "นาคี" ในปี 2559 ที่ 7.713 เรตติ้งเฉลี่ย 4 ตอนของ "บุพเพสันนิวาส" มีผู้ชมผู้หญิงถึง 7.707 ส่วนผู้ชาย 4.136 จาก 6 ตอนแรก มีเรตติ้งเฉลี่ยทั่วประเทศ 8.005 โดยกลุ่มอายุผู้ชม ที่รับชมมากที่สุดใน 6 ตอนแรกคือ 35-39 ปี รองลงมาคือ 40-49 ปี ตอนที่ 7 "บุพเพสันนิวาส" ยังคงมีเรตติ้งทั่วประเทศสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ที่ 14.8 ขณะเดียวกันช่อง 7 มีละครเรื่องใหม่ออกฉายวันแรกเรื่อง "ชาติลำชี" ซึ่งเป็นละครเพลงแนวบู๊ เปิดตัวที่ 3.6 ในตอนที่ 10 ยังมีเรตติ้งทั่วประเทศดีอยู่ที่ 16.0 แม้ทางช่องไทยรัฐทีวีจะถ่ายทอดสดฟุตบอลคิงส์คัพ นัดฟุตบอลทีมชาติกาบองพบฟุตบอลทีมชาติไทย ที่มีเรตติ้ง 3.0 ในตอนที่ 11 "บุพเพสันนิวาส" มีเรตติ้งทั่วประเทศ 17.4 ได้สร้างสถิติละครที่มีเรตติ้งสุงสุดนับตั้งแต่มีทีวีดิจิตัลในปี 2557 หลังจากนั้นเรตติ้งทั่วประเทศหยุดนิ่งอยู่ที่ 17.4 ในตอนที่ 12 และ 13 รวมสามตอนติดต่อกัน ก่อนจะขยับเพิ่มขึ้นเล็กน้อยเป็น 17.9 ในตอนที่ 14 และสำหรับตอนจบ ตอนที่ 15 นั้น มีเรตติ้งทั่วประเทศสูงสุดกว่าทุกตอน ที่ 18.6 หรือมีคนดูเฉลี่ย 12.2 ล้านคน และเรตติ้งเฉลี่ยทุกตอนอยู่ที่ 13.247 หรือมีคนดูเฉลี่ย 8.8 ล้านคนต่อตอน ซึ่งเอาชนะเรตติ้งเฉลี่ยละคร "นางชฎา" ในปี 2558 ของช่อง 7 ที่ 11.465 และ "นาคี" ในปี 2559 ของช่อง 3 ที่ 10.927 ทำให้ "บุพเพสันนิวาส" เป็นละครที่ได้รับความนิยมสูงสุดนับตั้งแต่ประเทศไทยเข้าสู่ยุคทีวีดิจิตอลเมื่อปี 2558
"บุพเพสันนิวาส ฉบับจัดเต็ม" หรือ "บุพเพสันนิวาส ฉบับ Director's Cut" เรตติ้งเปิดตัวในตอนแรกสูงถึง 6.0
ภาคแยก.
มีการผลิตภาคแยกของ "บุพเพสันนิวาส" เป็นละครชุด "พรหมลิขิต" และภาพยนตร์ "บุพเพสันนิวาส 2"
กาหลิป
ราชวงศ์กาหลิป
อาณาจักรสุลต่านแห่งรัม
รัฐสุลต่าน
เคานท์
สมเด็จพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดผู้สารภาพ
ไทม์แมชชีน
เลโอ เรกูลัส
เลโอ เรกูลัส เป็นตัวละครจากการ์ตูนเรื่องเซนต์เซย์ย่า ภาค The Lost Canvas จ้าวนรกฮาเดส ซึ่งเป็นโกลด์เซนต์ประจำราศีสิงห์และผู้ดูแลปราสาทราชสีห์ 1 ใน 12 ปราสาทในแซงค์ทัวรี่
เรกูลัสเป็นลูกชายของเลโอ อิเรียสซึ่งเป็นโกลด์เซนต์ราศีสิงห์คนก่อน แต่หลังจากที่อิเรียสถูกราดาแมนทีสสังหารก็ถูกชิจิฟอสเก็บมาเลี้ยงและสั่งสอนวิชาการต่อสู้ให้ แต่เรกูลัสเป็นอัจฉริยะด้านการต่อสู้ จึงเรียนรู้วิชาต่างๆ และขึ้นเป็นโกลด์เซนต์ได้ด้วยวัยเพียง15ปีและถูกขนานนามว่า"ราชสีห์หนุ่ม" เรกูลัสปรากฏตัวครั้งแรกที่จามิลเพื่อคุ้มกันเรือของกองทัพอาธีน่าที่กำลังซ่อมแซมอยู่และปะทะกับ บีฮีมอธ ไวโอเล็ต แนวหน้าของกองทัพยมโลกและเอาชนะได้แต่ก็ถูกไออาคอสโจมตีใส่จากด้านหลัง หลังจากนั้นจึงขึ้นไปบนลอสต์แคนวาสเพื่อตัดสินกับฮาเดส และเจอกับราดาแมนทีสที่ได้รับพลังของเทพเจ้า และต่อสู้กันแต่เรกูลัสไม่สามารถทำอันตรายใดๆแก่ราดาแมนทีสได้เลยจนกระทั่งเสียชีวิต แต่เรกูลัสก็กลับมาอีกครั้งในฐานะของ"ส่วนหนึ่งแห่งมหาปฐพี"และเอาชนะราดาแมนทีสได้ในการโจมตีเพียงครั้งเดียว จากนั้นก็สลายไป
เรกูลัสจะจดจำรูปแบบการต่อสู้ของศัตรูไว้แล้วปรับการเคลื่อนไหวของตนให้เข้ากันเพื่อเอาชนะ โดยความสามารถนี้เป็นอัจฉริยภาพของเรกูลัสเอง
เดินทางข้ามเวลา
ฝ่ายไตรภาคี
ยศทหารและตำรวจในประเทศไทย
ทหารไทย
ทหารไทย อาจหมายถึง
แฮร์มัน โครเติน
แฮร์มัน โครเติน (; ค.ศ. 1958 — ) เป็นนักเล่นหมากรุกสากลชาวดัตช์ โครเตินอยู่ในระดับมาสเตอร์ของสภาหมากรุกนานาชาติรวมทั้งเป็นผู้ฝึกสอนหมากรุกสากล
ตั้งแต่ประมาณ ค.ศ. 1980 เขาทำหน้าที่เป็นผู้ฝึกสอนหมากรุก เขาผ่านการฝึกอบรมและดูแลในนามของราชสหพันธ์หมากรุกดัตช์ จาก ค.ศ. 1998 ถึง ค.ศ. 2003 เขาเป็นผู้ประสานงานของสหพันธ์ดังกล่าว หลังจากนั้นเขาก็เข้าร่วมหลักสูตรฝึกฝนมากมาย และเขาเข้าร่วมเป็นทีมผู้เขียนตำราของสถาบันหมากรุก แฮร์มันยังเป็นสมาชิกของเดอะอินเทอร์เน็ตเชสคลับที่มีสมาชิก 30,000 ราย
การเล่นหมากรุกของโครเตินยังได้รับการเผยแพร่ในบทความและคอลัมน์ใน :
คุณชายรณพีร์
พลิกรหัสพิฆาตพยัคฆ์ร้าย 007
พลิกรหัสพิฆาตพยัคฆ์ร้าย 007  เป็นภาพยนตร์แนวสายลับ ลำดับที่ 23 ในภาพยนตร์ชุดเจมส์ บอนด์, ผลิตโดย อีโอเอ็น โปรดักชันส์ และจัดจำหน่ายโดย เอ็มจีเอ็ม และ โซนี พิกเจอร์ เอ็นเตอร์เทนเมนต์ นำแสดงโดย แดเนียล เคร็ก รับบทเจมส์ บอนด์ เป็นครั้งที่สาม และคาเบียร์ บาร์เดน รับบท ราอูล ซิลวา ตัวร้ายหลักของเรื่อง ภาพยนตร์เรื่องนี้กำกับโดย แซม เมนเดส และเขียนบทโดย จอห์น โลแกน, เนียล เพอร์วิส และโรเบิร์ด เวด
ภาพยนตร์เรื่องนี้ได้อะเดล นักร้องสาวชาวอังกฤษ มาขับร้องเพลง "สกายฟอล" ประกอบภาพยนตร์ โดยเผยแพร่เมื่อวันที่ 5 ตุลาคม 2012 ซึ่งตรงกับโอกาสครบรอบ 50 ปี "พยัคฆ์ร้าย 007" ภาพยนตร์ในชุดตอนแรกออกฉาย
ที่อิสตันบูล 2 สายลับ MI6 เจมส์ บอนด์ และอีฟ ได้รับภารกิจให้ตามยึดฮาร์ดไดรฟ์ที่บรรจุข้อมูลเกี่ยวกับสายลับ NATO ทุกคนที่แฝงตัวอยู่ในองค์กรก่อการร้ายทั่วโลกคืนมา ทั้งสองได้ไล่ตามพาทริซ นักฆ่าที่ขโมยฮาร์ดไดรฟ์ไป ในระหว่างที่สู้กันบนหลังคารถไฟ บอนด์ถูกยิงและตกลงไปสู่แม่น้ำเบื้องล่าง เมื่อไม่พบศพ บอนด์จึงตกอยู่ในสถานะ "หายสาบสูญ คาดว่าเสียชีวิตแล้ว"
เมื่อภารกิจล้มเหลว M หัวหน้าหน่วยสืบราชการลับ MI6 ได้รับแรงกดดันให้ลาออก หลังจากพบปะกับแกเร็ธ มัลโลรี่ ประธานคณะกรรมการหน่วยข่าวกรองและความมั่นคง ก็เกิดเหตุระเบิดขึ้นที่ศูนย์บัญชาการของ MI6 คร่าชีวิตเจ้าหน้าที่ไป 8 นาย เหตุการณ์เริ่มส่อเค้ารุนแรงขึ้นเมื่อมีการเผยแพร่ข้อมูลในฮาร์ดไดรฟ์ และมีคำขู่ว่าจะเปิดเผยข้อมูลสายลับ 5 นาย ในทุก ๆ สัปดาห์ บอนด์เดินทางกลับมายังลอนดอนเพื่อรับภารกิจ และใช้เศษกระสุนที่ถูกยิงที่ไหล่คราวทำภารกิจที่อิสตันบูล สืบหาพาทริซ และเดินทางตามไปยังเซี่ยงไฮ้
ต่อมา สายลับ NATO 3 นายถูกสังหารหลังตัวตนที่แท้จริงถูกเปิดเผย ที่เซี่ยงไฮ้ บอนด์สู้กับพาทริซอีกครั้ง แต่พาทริซพลัดตกจากอาคารก่อนบอนด์จะทันได้รู้ว่าใครเป็นนายจ้าง หลังตรวจดูกระเป๋าของพาทริซ บอนด์พบชิปแลกเงินของคาสิโนในมาเก๊า ที่นั่น บอนด์ได้พบกับเซเวอรีน และสอบถามเกี่ยวกับนายจ้างของเธอ แต่เซเวอรีนเตือนเขาถึงอันตรายที่จะตามมา บอนด์จึงให้สัญญาว่าเธอเป็นอิสระ หากพาเขาไปพบนายจ้าง ทั้งคู่ขึ้นเรือไปยังเกาะที่ถูกปล่อยร้าง ที่ซึ่งบอนด์ได้พบกับราอูล ซิลวา อดีตสายลับ MI6 ซิลวาฆ่าเซเวอรีน แต่ถูกบอนด์จับกุมด้วยอุปกรณ์ของ Q
เมื่อกลับมายังศูนย์บัญชาการ MI6 แห่งใหม่ Q พยายามจะถอดรหัสแล็ปท็อปของซิลวา แต่กลับกลายเป็นการปลดระบบรักษาความปลอดภัยให้ซิลวาหลบหนี บอนด์ไล่ตามซิลวาที่ปลอมตัวเป็นตำรวจ มุ่งหน้าไปยังที่ประชุมที่มี M เข้าร่วมอยู่ เขาพยายามจะฆ่า M แต่ถูกขัดขวางเสียก่อนโดยอีฟ มัลโลรี่และบอนด์ ทำให้ต้องล่าถอยไปอีกครั้งหนึ่ง บอนด์ตัดสินใจพา M หนีไปยังคฤหาสน์สกายฟอลในสกอตแลนด์ ซึ่งเป็นบ้านของเขาในวัยเด็ก และให้ Q หาวิธีล่อให้ซิลวาตามไปที่นั่น
บอนด์ M และคินเคด ผู้ดูแลคฤหาสน์ ได้ร่วมกันวางกับดักต่าง ๆ ไว้รับมือซิลวา แม้จะมีเพียงอาวุธเบาไม่กี่ชนิด แต่ทั้งสามก็สามารถป้องกันการโจมตีระลอกแรกได้สำเร็จ ในระลอกที่สอง ซิลวามาพร้อมกับเฮลิคอปเตอร์ บอนด์จึงให้คินเคดพา M หนีไปทางอุโมงค์ใต้ดิน ส่วนตนเองอยู่สู้กับซิลวาสักพักก่อนตัดสินใจระเบิดคฤหาสน์ทิ้ง ซิลวาตามคินเคดและ M ไปที่โบสถ์ และร้องขอให้ M ตายไปพร้อม ๆ กับเขา บอนด์ซึ่งมาถึงทันเวลาจัดการกับซิลวา แต่ไม่ทันช่วยชีวิต M ซึ่งทนพิษบาดแผลไม่ไหว สิ้นใจในเวลาต่อมา หลังเหตุการณ์ทั้งหมดยุติ อีฟเข้ารับตำแหน่ง "มิสมันนีเพนนี" เลขานุการของ M ส่วนมัลโลรี่ได้รับตำแหน่ง M คนใหม่แทน
นักแสดงหลักในเรื่องนี้ได้รับเปิดเผยชื่อในงานแถลงข่าวที่โรงแรมโครินเธีย ในลอนดอน เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2011 ซึ่งตรงกับวันที่ฌอน คอนเนอรีได้รับการประกาศให้รับบทเจมส์ บอนด์ คนแรกในภาพยนตร์ "พยัคฆ์ร้าย 007" (Dr. No) เมื่อ 50 ปีที่แล้ว
ได้รับเสียงวิจารณ์ส่วนใหญ่ไปในทางบวก กวาดรายได้จากบ็อกซ์ออฟฟิศมากกว่า 1,100 ล้านเหรียญสหรัฐ ทั่วโลก ส่งผลให้ "พลิกรหัสพิฆาตพยัคฆ์ร้าย" ติดอันดับภาพยนตร์ที่ทำรายได้สูงที่สุดในหลายสาขา เช่น
"พลิกรหัสพิฆาตพยัคฆ์ร้าย" ได้รับรางวัลชนะเลิศต่าง ๆ ประจำปี 2012 ดังนี้
ภาษาโคนฑี
ภาษาโคนฑี (, Gōndi) อยู่ในตระกูลภาษาดราวิเดียน เป็นภาษาที่พูดโดยชาวโคนฑีประมาณสามล้านคน มักพูดในบริเวณรัฐมัธยประเทศ รัฐคุชราต รัฐอานธรประเทศ รัฐมหาราษฏระและรัฐฉัตตีสครห์ รวมทั้งรัฐใกล้เคียง ปัจจุบันมีชาวโคนฑีประมาณครึ่งหนึ่งที่พูดภาษานี้ ภาษานี้ไม่มีวรรณคดีในรูปการเขียน แต่มีเพลงพื้นบ้านมากมายเช่นเพลงเกี่ยวกับการแต่งงาน ภาษานี้มีระบบเพศสองระบบ คำนามอาจจะเป็นเพศชายหรือไม่เป็นเพศชาย ภาษานี้แยกออกจากภาษาดราวิเดียนดั้งเดิมโดยพัฒนาเสียงโฆษะทั้งเสียงไม่มีลม (g, j, ḍ, d, b) และเสียงมีลม (kh, gh, jh, dh, ph) สำเนียงของภาษาโคนฑียังมีการศึกษาและบันทึกไว้ไม่เพียงพอ ส่วนใหญ่จะแยกเป็นกลุ่มสำเนียงตะวันตกเฉียงเหนือกับตะวันออกเฉียงใต้ ในอดีตภาษานี้เคยมีอักษรเป็นของตนเองเรียกว่าอักษรคุนชลาโคนฑี และอักษรมาสารามโคนฑี แต่ปัจจุบันมักใช้อักษรเทวนาครีหรืออักษรเตลูกูในการเขียนภาษานี้
ภาษาบุนเดลี
ภาษาบุนเดลี (เทวนาครี: बुन्देली หรือ बुंदेली) เป็นภาษาในตระกูลอินโด-อารยัน ที่จัดเป็นประเภทหนึ่งของภาษาฮินดี มักใช้พูดในบันเดลค์คันด์ เขตการปกครองในรัฐมัธยประเทศและตอนใต้ของรัฐอุตตรประเทศ มีความเกี่ยวข้องกับภาษาพรัช ซึ่งเป็นภาษาที่ใช้ในวรรณกรรมของอินเดียเหนือจนถึง คริสต์ศตวรรษที่ 19 เขียนด้วยอักษรเทวนาครี
วิศวนาถ ประทับ ซิงห์
พืชน้ำ
พืชน้ำ หรือ พรรณไม้น้ำ  เป็นพืชที่อาศัยหรือเจริญเติบโตในน้ำ หรือมีช่วงหนึ่งที่เจริญเติบโตอยู่ในน้ำ อาจอยู่ใต้น้ำทั้งหมดหรือมีบางส่วนขึ้นสู่บริเวณผิวน้ำ ลอยอยู่ตามผิวน้ำ เจริญเติบโตบริเวณที่มีน้ำตามแนวชายฝั่ง พืชที่เจริญเติบโตในที่มีน้ำขัง พื้นที่ชื้นแฉะ ทั้ง น้ำจืด น้ำกร่อย น้ำเค็ม โดยสามารถแยกเป็นสี่ประเภทหลัก
พืชใต้น้ำ (submerged plant) เป็นพืชที่เจริญเติบโตใต้น้ำทั้งหมด หรือหมายถึงพืชที่ทั้งราก ลำต้น ใบ อยู่ใต้น้ำทั้งหมด ทั้งนี้รากอาจยึดกับพื้นดินใต้น้ำหรือไม่ก็ได้ โครงสร้างลำต้นและใบจะมีช่องว่างมากสำหรับใช้เป็นที่สะสมก๊าซ และช่วยให้ลอยตัวอยู่ในน้ำได้ ส่วนใบมักจะกรอบและบาง ไม่มีปากใบและคิวติน พืชจำพวกนี้พบมากในกลุ่มสาหร่ายต่าง ๆ
พืชโผล่เหนือน้ำ (emerged plant) เป็นพืชที่เจริญเติบโตในน้ำเพียงบางส่วน เช่น รากและลำต้น ส่วนรากอาจยึดพื้นดินใต้น้ำหรือไม่ก็ได้ มีใบหรือดอกโผล่พ้นน้ำหรืออาจอยู่ที่ผิวน้ำ บางชนิดอาจมีทั้งใบใต้น้ำและใบเหนือน้ำในลำต้นเดียวกัน ลำต้นมีลักษณะแข็งแรงกว่าพืชใต้น้ำมีคิวตินมีปากใบและคิวติน พบมากในพืชกลุ่มบัวต่าง ๆ ผักตับเต่า แว่นแก้ว สาหร่ายญี่ปุ่น
พืชลอยน้ำ (floating plant) เป็นพืชที่เจริญเติบโตได้โดยลอยอยู่บริเวณผิวน้ำ รากจะอยู่ใต้น้ำ ส่วนของลำต้น ใบ และดอก อยู่เหนือน้ำหรือผิวน้ำ สามารถลอยไปมาได้ หากพืชเหล่านี้อยู่บริเวณน้ำตื้นรากของพืชชนิดนี้อาจยึดอยู่กับพื้นดินใต้น้ำได้ พืชจำพวกนี้ได้แก่ ผักตบไทย ผักตบชวา จอกหูหนู กระจับ ผำ ผักบุ้ง แหน
พืชชายน้ำ (merginal plant) เป็นพืชที่เจริญเติบโตบริเวณริมน้ำหรือริมตลิ่ง ทั้งบริเวณหนองน้ำ ริมคลอง บริเวณที่มีน้ำขัง โดยรากจะฝังในดิน ส่วนลำต้น ใบ และดอก จะอยู่เหนือน้ำ
พรรณไม้น้ำ
เทพอสูรจิ้งจอกเงิน
ภาษาโกลามี