pythainlp/thai_wikipedia_clean_20230101 huggingface dataset:
ความรู้สึกเกี่ยวกับแรงโน้มถ่วง.
พืชบางชนิดเช่นพืชวงศ์ผักกาดมียีนจำเป็นเพื่อรู้ทิศทางของแรงโน้มถ่วง
ถ้ายีนเหล่านี้ไม่ทำงานเพราะการกลายพันธุ์ พืชนั้นจะไม่สามารถเติบโตขึ้นในแนวตั้ง
ที่ไม่คล้ายกับของมนุษย์.
นอกจากนั้นแล้ว สัตว์บางชนิดมีประสาทสัมผัสที่มนุษย์ไม่มี รวมทั้งประสาทสัมผัสในส่วนย่อยบทความดังต่อไปนี้
การกำหนดตำแหน่งวัตถุโดยเสียงสะท้อน.
สัตว์บางชนิดรวมทั้งค้างคาวและสัตว์อันดับวาฬและโลมา สามารถกำหนดทิศทางของวัตถุอื่น ๆ โดยแปลข้อมูลที่ได้รับจากเสียงสะท้อน (เหมือนโซนาร์)
เพื่อหาทางในสิ่งแวดล้อมที่มีแสงสลัว หรือเพื่อระบุและติดตามเหยื่อ
ในปัจจุบันนี้ยังไม่ชัดเจนว่า นี่เป็นเพียงแค่ระบบประมวลผลหลังการได้ยินเสียงที่พัฒนาเป็นอย่างดี หรือเป็นประสาทสัมผัสอีกทางหนึ่ง
การตอบคำถามนี้จะต้องสร้างภาพในสมองของสัตว์ในขณะที่สัตว์กำลังกำหนดตำแหน่งวัตถุโดยเสียงสะท้อน นี่เป็นเรื่องยาก
คนตาบอดบางพวกรายงานว่าสามารถหาเส้นทาง และในบางกรณี สามารถแม้ระบุวัตถุ โดยแปลข้อมูลเสียงสะท้อน (โดยเฉพาะเสียงเท้าของตน) เป็นความสามารถที่เรียกว่า human echolocation (การกำหนดตำแหน่งวัตถุโดยเสียงสะท้อนในมนุษย์)
การรับรู้สนามไฟฟ้า.
การรับรู้สนามไฟฟ้า (electroception) เป็นสมรรถภาพในการตรวจจับสนามไฟฟ้า
ปลา ปลาฉลาม และปลากระเบนหลายสปีชีส์สามารถรู้สึกถึงความเปลี่ยนแปลงของสนามไฟฟ้าในที่ใกล้ ๆ
สำหรับปลากระดูกอ่อน (เช่นฉลามและกระเบน) การตรวจจับเกิดที่อวัยวะเฉพาะเรียกว่า Ampullae of Lorenzini
ปลาบางชนิดรู้สึกสนามไฟฟ้าใกล้ ๆ ที่มีอยู่โดยไม่ต้องทำอะไรเพิ่ม แต่บางพวกต้องสร้างสนามไฟฟ้าอย่างอ่อน ๆ ของตนเองแล้วรู้สึกรูปแบบความต่างศักย์บนผิวกายของตน และบางพวกก็ใช้ความสามารถในการสร้างและการตรวจจับสนามไฟฟ้าเพื่อสื่อสารกับกันและกัน
ปลาที่สามารถรับรู้สนามไฟฟ้าจะสร้างแบบจำลองของปริภูมิรอบ ๆ ตัวในสมองจากความแตกต่างเล็ก ๆ น้อย ๆ ของความต่างศักย์โดยเปรียบเทียบยอดสัญญาณไฟฟ้าที่ได้รับในเวลาต่าง ๆ กันที่ส่วนต่าง ๆ ของกาย
สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่สามารถตรวจจับสนามไฟฟ้าคือปลาโลมามหาสมุทร (dolphin) และสัตว์อันดับโมโนทรีมเช่นตุ่นปากเป็ด
ในบรรดาสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทั้งหมด ตุ่นปากเป็ด มีประสาทสัมผัสรับรู้สนามไฟฟ้าที่ไวสุด
โลมามหาสมุทรสามารถตรวจจับสนามไฟฟ้าในน้ำโดยใช้ตัวตรวจจับสนามไฟฟ้าในหนวด (vibrissa) ที่มีเป็นคู่ ๆ บนจะงอยปากซึ่งวิวัฒนาการมาจากหนวดที่ตรวจจับความเคลื่อนไหว
ตัวรับสนามไฟฟ้าเหล่านี้ สามารถตรวจจับสนามไฟฟ้าแม้อ่อนจนถึงระดับ เช่นกับสนามไฟฟ้าที่เกิดขึ้นที่กล้ามเนื้อซึ่งกำลงหดตัวและเหงือกที่กำลังปั๊มน้ำของสัตว์ที่อาจเป็นเหยื่อ
ประสาทสัมผัสนี้ทำให้โลมามหาสมุทรสามารถกำหนดตำแหน่งของเหยื่อได้ที่ก้นทะเล ในที่ฝุ่นตะกอนจะจำกัดการเห็นและการกำหนดตำแหน่งวัตถุโดยเสียงสะท้อน
กลุ่มบุคคลที่ชอบประดับร่างได้ทดลองใช้อุปกรณ์แม่เหล็กฝังเพื่อเลียนแบบประสาทสัมผัสแบบนี้ แต่โดยทั่วไปแล้ว มนุษย์ (และเชื่อว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดอื่นด้วย) สามารถตรวจจับสนามไฟฟ้าได้โดยอ้อมโดยกำหนดผลที่ขน ตัวอย่างเช่น ลูกโป่งที่มีชารจ์ไฟฟ้าจะสร้างแรงกดที่ขนแขนของมนุษย์ ซึ่งสามารถรู้สึกได้ทางกายสัมผัส และสามารถระบุได้ว่ามีเหตุมาจากไฟฟ้าสถิต ไม่ได้มาจากลมหรือเหตุอื่น ๆ แต่นี่ก็ไม่ใช่การรับรู้สนามแม่เหล็ก แต่เป็นกระบวนการรับรู้ต่อจากการรับความรู้สึก
การรับรู้สนามแม่เหล็ก.
การรับรู้สนามแม่เหล็กเป็นความสามารถในการตรวจจับทิศทางอาศัยสนามแม่เหล็กโลก
ความสำนึกรู้ในทิศทางอย่างนี้พบบ่อยที่สุดในนก และก็ปรากฏในแมลงเช่นผึ้งด้วย แม้จะตกลงกันดีว่า ประสาทสัมผัสอย่างนี้มีอยู่ในนกเพราะสำคัญในการหาทิศทางของนกย้ายถิ่น แต่ก็เป็นปรากฏการณ์ที่ยังไม่เข้าใจดี งานวิจัยหนึ่งพบว่า ปศุสัตว์ก็รับรู้สนามแม่เหล็กด้วย เพราะมักจะจัดแนวกายของตนให้เป็นไปในแนวเหนือใต้&lt;ref name="BBC News - Science/Nature"&gt;&lt;/ref&gt; แบคทีเรียประเภท Magnetotactic สร้างแม่เหล็กเล็ก ๆ ในตนซึ่งทำให้แบคทีเรียแม้ที่ตายแล้วจัดอยู่ในแนวเหนือใต้ของสนามแม่เหล็กโลก โดยเชื่อว่า ช่วยให้แบคทีเรียเข้าไปถึงบริเวณที่มีความเข้มข้นออกซิเจนซึ่งดีสุด
คำถามว่า การรับรู้สนามแม่เหล็กอาจจะเป็นประโยชน์ต่อมนุษย์อย่างไรเป็นประเด็นในงานวิจัยประเด็นหนึ่ง
ประสาทสัมผัสในพืช.
พืชบางชนิดมีอวัยวะรับความรู้สึก เช่นในพืชกาบหอยแครง ที่ตอบสนองต่อความสั่นสะเทือน แสงสว่าง ของเหลว กลิ่น หรือสารเคมีบางประเภท เพื่อให้ดักจับกินสัตว์ได้
พืชบางชนิดสามารถรับรู้ตำแหน่งของพืชอื่น ๆ แล้วโจมตีและกินส่วนของพืชนั้น
แต่พืชก็ไม่มีตัวรับความเจ็บปวดที่ส่งข้อมูลผ่านเซลล์ประสาท และไม่มีการรับรู้แบบถ่ายโอนสัญญาณสนามไฟฟ้าไปเป็นกระแสประสาท (คือตัวรับรู้สนามไฟฟ้า) ซึ่งยืนยันแล้วในการทดลองหลายอย่าง
ความคิดที่สืบทอดกันมา.
ในยุคของนายวิลเลียม เชกสเปียร์ (กวีเอกชาวอังกฤษ ค.ศ. 1564-1616) เชื่อกันโดยทั่วไปว่ามีประสาทสัมผัส 5 ทาง ความคิดเกี่ยวประสาทสัมผัส 5 ทางที่สืบต่อกันมาเช่นนี้ ก็ยังเป็นสิ่งที่ยอมรับโดยทั่วไปในทุกวันนี้
ประสาทสัมผัส 5 อย่างนี้เรียกว่า อินทรีย์ 5 ในพระพุทธศาสนา ปรากฏในคัมภีร์อุปนิษัทของพวกพราหมณ์ (ยุคก่อนและหลังพุทธกาล) โดยแสดงรถม้าลากด้วยม้า 5 ตัว เป็นอุปมาของกาย และคนขับเป็นอุปมาของใจ
การแสดงประสาทสัมผัสที่สืบกันมาโดยอุปมา เป็นตีมที่นิยมสำหรับจิตรกรชาวยุโรปในคริสต์วรรษที่ 17 โดยเฉพาะของชาวเนเธอร์แลนด์ (จิตรกรรมยุคทองของเนเธอร์แลนด์) และชาวฟลามส์ (จิตรกรรมยุคบาโรกของเฟล็มมิช)
ตัวอย่างก็คือจิตรกรรมปี 1668 คือ "อุปมานิทัศน์ของประสาทสัมผัสทั้ง 5 (Allegory of the Five Senses)" Gérard de Lairesse ในรูป บุคคลแต่ละคนเป็นตัวแทนของประสาทสัมผัสแต่ละทาง การเห็นก็คือเด็กชายที่นอนอยู่กับกระจกนูน การได้ยินก็คือเด็กคล้ายคิวปิดถือเครื่องดนตรีประเภทเคาะเป็นสามเหลี่ยม การได้กลิ่นเป็นเด็กหญิงถือดอกไม้ การลิ้มรสเป็นหญิงถือผลไม้ และการสัมผัสเป็นหญิงกับนก
มีคัมภีร์ไวยากรณ์ภาษาของคนทมิฬชื่อว่า Tolkappiyam ที่เชื่อว่า เป็นวรรณกรรมชิ้นแรกของโลกที่แสดงประสาทสัมผัส 6 ทางโดยสืบต่อกับอวัยวะภายนอก
คือ มีบทหนึ่งกล่าวไว้ว่า "สัตว์ที่มีประสาทสัมผัสเดียวเป็นสัตว์ที่มีประสาทสัมผัสเกี่ยวกับสัมผัส
สำหรับสัตว์ที่มีประสาทสัมผัส 2 ทาง เป็นสัตว์ที่มีประสาทสัมผัสเกี่ยวกับรสเพิ่มขึ้นอีก
สำหรับสัตว์ที่มีประสาทสัมผัส 3 ทาง มีประสาทสัมผัสเกี่ยวกับกลิ่นเพิ่มขึ้นอีก
สำหรับสัตว์ที่มีประสาทสัมผัส 4 ทาง มีประสาทสัมผัสเกี่ยวกับการเห็นเพิ่มขึ้นอีก
สำหรับสัตว์ที่มีประสาทสัมผัส 5 ทาง มีประสาทสัมผัสเกี่ยวกับการได้ยินเพิ่มขึ้นอีก
สำหรับสัตว์ที่มีประสาทสัมผัส 6 ทาง มีประสาทสัมผัสเกี่ยวกับใจเพิ่มขึ้นอีก"
เพลงชาติสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลัตเวีย
เพลงชาติสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลัตเวีย  เป็นเพลงชาติของลัตเวียสมัยอยู่ภายใต้การปกครองของสหภาพโซเวียต.
เรียบเรียงทำนองโดย Anatols Liepiņš, และ ประพันธ์เนื้อร้องโดย Fricis Rokpelnis และ Jūlijs Vanags.
ภาษาไทไต้คง
อักษรไทไต้คง
ภาษาต่าย
ภาษาไต่ซาปา
ภาษาไต่ตัก
ภาษาไตโบ่ย
พระวิปัสสีพุทธเจ้า
พระวิปัสสีพุทธเจ้า  เป็นพระพุทธเจ้าพระองค์ที่ 19 ในพุทธวงศ์ของพระโคตมพุทธเจ้า ตรัสรู้เมื่อ 91 มหากัปที่แล้ว
พระวิปัสสีพุทธเจ้า มีพระนามเดิมว่าเจ้าชายวิปัสสี เป็นพระราชโอรสในพระเจ้าพันธุมะและพระนางพันธุมดีแห่งกรุงพันธุมดี ประสูติที่เขมมิคทายวัน มีปราสาท 3 หลังเป็นที่ประทับคือ นันทปราสาท สุนันทปราสาท และสิริมาปราสาท และทรงมีสนมกำนัล 43,000 นาง เมื่อเจริญวัยได้ทรงอภิเษกสมรสกับพระนางสุทัสสนา มีพระโอรสด้วยกันพระองค์หนึ่งคือ เจ้าชายสมวัฏฏขันธะ ขณะนั้นเจ้าชายวิปัสสีมีพระชนมายุได้ 8,000 พรรษา
หลังประสูติกาลพระโอรส ได้ทรงเห็นเทวทูต 4 จึงเกิดความเบื่อหน่ายโลก ตัดสินพระทัยทรงรถเทียมม้าเสด็จออกผนวช โดยมีข้าราชบริพาร 84,000 คนตามเสด็จ พระองค์ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ 8 เดือน ถึงวันเพ็ญเดือนหก ได้เสวยข้าวมธุปายาสที่ธิดาสุทัสสนเศรษฐีนำมาถวาย แล้วไปประทับพักกลางวัน ณ สาลวัน ทรงได้รับหญ้า 8 กำที่คนเฝ้าไร่ข้าวเหนียวชื่อสุชาตะถวาย ทรงนำมาปูรองประทับนั่งที่โคนต้นแคฝอย บำเพ็ญเพียรต่อจนได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในตอนรุ่งเช้า
หลังจากตรัสรู้ได้ทรงประกาศพระศาสนา ตราบจนเสด็จดับขันธปรินิพพานที่วัดสุมิตตาราม ขณะพระชนมายุ 80,000 พรรษา
พระวิปัสสีพุทธเจ้ามีคู่อัครสาวกนามว่าพระขัณฑะและพระติสสะ คู่อัครสาวิกาคือพระจันทาและพระจันทมิตตา และพระอโสกะเป็นพระอุปัฏฐาก
ในสมัยพระวิปัสสีพุทธเจ้า พระโคตมพุทธเจ้าเสวยพระชาติเป็นพญานาคชื่ออตุละ ได้พานาคบริวารจำนวนหลาย 10 ล้านตน เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ได้ประโคมดนตรีถวาย ต่อมาได้อาราธนาพระองค์ไปประทับที่มณฑปในเมืองนาค แล้วถวายตั่งทองประดับอัญมณีและไข่มุกให้ทรงประทับนั่ง พระพุทธเจ้าได้พยากรณ์ว่าพญาอตุลนาคราชจะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในอีก 91 กัปข้างหน้า
บึงละหาร
หมื่นขับคำหวาน
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าน้อง
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงน้อง
เพลงชาติสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลิทัวเนีย
เพลงชาติสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลิทัวเนีย  เป็นเพลงชาติของลิทัวเนียสมัยอยู่ภายใต้การปกครองของสหภาพโซเวียต.
เพลงชาติสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลิทัวเนีย ประกาศใช้ในปี ค.ศ. 1950 จนถึงปี ค.ศ. 1988 เรียบเรียงทำนองโดย บาลายส์ ดวาริโอนาส (Balys Dvarionas) และ โจนาส สเวดาส (Jonas Švedas), ประพันธ์เนื้อร้องโดย อันตานาส เวนโคลวา (Antanas Venclova). ภายหลังการอสัญกรรมของโจเซฟ สตาลิน วาคัส เรมิริส (Vacys Reimeris) ได้มีการเปลี่ยนแปลงเนื้อร้องในบทที่ 2 (คำว่า "สตาลิน" เปลี่ยนเป็น "พรรคคอมมิวนิสต์") ในปี ค.ศ. 1978 ตามรัฐธรรมนูญแห่งสหภาพโซเวียต พ.ศ. 2520 ในมาตรา 169. ก่อนการล่มสลายของสหภาพโซเวียต จึงได้มีการประกาศใช้เพลงชาติฉบับที่ใช้อยู่ในปัจจุบันที่มีชื่อว่า ทาอูทิชคา กีเอสมิ (Tautiška giesmė) ภายหลังจากการประกาศเอกราช ได้มีการรับรองเพลงดังกล่าว ให้มีสถานะเป็นเพลงชาติอย่างเป็นทางการในปี ค.ศ. 1992.
เพลงชาติสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตมอลเดเวีย
เพลงชาติสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตมอลเดเวีย  เป็นเพลงชาติของประเทศมอลโดวาสมัยอยู่ภายใต้การปกครองของสหภาพโซเวียต
จอห์น ดัลเบิร์ก-แอกตัน บารอนแอกตันที่ 1
จอห์น เอเมอริช เอดเวิร์ด ดัลเบิร์ก-แอกตัน บารอนแอกตันที่ 1 (; 10 มกราคม 1834 – 19 มิถุนายน 1902) หรือมักเรียกกันว่า ลอร์ดแอกตัน (Lord Acton) เป็นนักประวัติศาสตร์ นักการเมือง และนักเขียนชาวอังกฤษ เป็นบุตรคนเดียวของเซอร์เฟอร์ดินันด์ ดัลเบิร์ก-แอกตัน บารอเนตที่ 7 (Sir Ferdinand Dalberg-Acton, 7th Baronet) และเป็นหลานของพลเรือเอก เซอร์จอห์น แอกตัน บารอเนตที่ 6 (Sir John Acton, 6th Baronet)
ลอร์ดแอกตันเป็นที่รู้จักในฐานะเจ้าของถ้อยคำว่า "อำนาจฉ้อฉลฉันใด อำนาจเบ็ดเสร็จฉ้อฉลเบ็ดเสร็จฉันนั้น ผู้ยิ่งใหญ่ทั้งหลายจึงมักเป็นคนเลว" ("Power tends to corrupt, and absolute power corrupts absolutely. Great men are almost always bad men.")
John Dalberg-Acton, 1st Baron Acton
ลอร์ดแอกตัน
พระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง
พระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง  หรือภาษาพม่าว่า ปฐมมิงกอง ( แปลว่า "พระเจ้ามังฆ้องที่ 1 แห่งอังวะ"; ค.ศ. 1373 – ประมาณ กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1422) หรือ พระเจ้ามนเทียรทอง เป็นพระมหากษัตริย์แห่งอาณาจักรอังวะตั้งแต่ปี ค.ศ. 1400 ถึงปี ค.ศ. 1422 เป็นที่รู้จักในพงศาวดารพม่าเกี่ยวกับการทำสงครามกับพระเจ้าราชาธิราช (Razadarit) แห่งราชอาณาจักรหงสาวดีตั้งแต่ปี ค.ศ. 1385 ถึงปี ค.ศ. 1424 ซึ่งเรียก "สงครามสี่สิบปี" (Forty Years' War) และในฐานะที่เป็นพระบิดาของมังรายกะยอชวา (Minyekyawswa)
พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องเสด็จสู่ราชสมบัติหลังจากพระเจ้าพี่ยาเธอถูกปลงพระชนม์เมื่อปี ค.ศ. 1400 ในช่วงแรกหลังเสวยราชย์ คือ ระหว่างปี ค.ศ. 1400 ถึงปี ค.ศ. 1406 พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องทรงเผชิญความวุ่นวายทั้งภายในและภายนอก เกิดการกระด้างกระเดื่องไปทั่ว มีการรุกรานจากไทใหญ่ด้านทิศเหนือ ยะไข่ทางด้านตะวันตก พร้อมด้วยสงครามกับพระเจ้าราชาธิราชกษัตริย์มอญจากทางใต้ ครั้นปี ค.ศ. 1406 พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องทรงกุมสถานการณ์ทั้งหมดและทรงสามารถตีต้านได้ ในปีนั้นเองทรงมีชัยเหนือไทใหญ่ ครั้นปี ค.ศ. 1404 ถึง ค.ศ. 1414 กองทัพอาณาจักรอังวะและอาณาจักรหงสาวดีสู้กันอย่างดุเดือดในพม่าตอนใต้ พม่าตอนเหนือ และรัฐยะไข่ ขณะที่ราชวงศ์หมิงก็คอยยุยงให้ไทใหญ่ส่งการก่อกวนเข้าประสมโรงเป็นระยะ ๆ มาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1413 พอปี ค.ศ. 1417 มังรายกะยอชวาพระโอรสเกือบมีชัยชนะเหนืออาณาจักรหงสาวดีในพม่าตอนใต้ได้ทั้งหมด แต่ต้องศัสตราวุธถึงแก่พระชนม์ในที่รบเสียก่อน มอญและพม่ายังคงรบรากันต่อไปจนปี ค.ศ. 1418 ก็เบื่อหน่ายสงครามและเลิกรากันไปในที่สุด
มังสุเหนียด
เซเวียร์ วูดส์
ออสติน วัตสัน (Austin Watson; 4 กันยายน ค.ศ. 1986) เป็นนักมวยปล้ำอาชีพชาวอเมริกันที่เซ็นสัญญากับWWEในนาม เซเวียร์ วูดส์ (Xavier Woods) อดีตนักมวยปล้ำของTNAในนาม คอนซีเควนเซส ครีด (Consequences Creed) เป็นแชมป์โลกแท็กทีม TNA, แชมป์สแมคดาวน์แท็กทีม WWE และยังครองแชมป์รอว์แท็กทีม WWEนานที่สุดในประวัติศาสตร์ WWE 483 วันร่วมกับเดอะนิวเดย์(บิ๊กอีและโคฟี คิงส์ตัน) เป็นผู้ชนะคิงออฟเดอะริงประจำปี 2021 และเป็นเจ้าของช่องในยูทูปอย่าง UpUpDownDown
Dieffenbachia picta
มังคุดทะเล
มังคุดทะเลหรือวา เป็นไม้ยืนต้นในวงศ์ Guttiferae ไม่ผลัดใบ ต้นสีเทาดำ เปลือกแตกเป็นสะเก็ดตามยาว มียางสีเหลือง ใบเดี่ยว สีเขียว ผิวเรียบเป็นมัน ดอกเดี่ยว กลีบดอกสีเหลืองอมส้ม กลีบเลี้ยงสีเขียว ติดทยจนเป็นผล เมื่อแกเป็นสีส้มอมแดง เปลือกหนา มีเนื้อหุ้มเมล็ด ไม้ใช้ในการก่อสร้างและทำเครื่องมือต่างๆ ผลใช้รับประทานได้
Garcinia hombroniana
ตีนนก
ตีนนก หรือสมอตีนเป็ด ลือแบ ชื่อสามัญอื่นๆของพืชนี้ได้แก่ ในศรีลังกาเรียก "Milla" ในอินโดนีเซียเรียกลาบัน ในเกาะซูลาเวซีเรียก "gulimpapa" ในพม่าเรียก "kyetyo po" ในมาเลเซียเรียกเลอบัน "leban" และในฟิลิปปินส์เรียก "molave" เป็นไม้ต้นในวงศ์ Lamiaceae ลำต้นแตกเป็นสะเก็ด เปลือกสีเหลืองหรือสีน้ำตาล ใบประกอบแบบฝ่ามือ ดอกช่อ กลีบดอกสีน้ำเงินหรือสีม่วงเข้ม ผลเดี่ยวทรงกลม สุกแล้วเป็นสีม่วงเข้มจนเกือบดำ
เนื้อไม้ใช้ในการก่อสร้าง ใช้เป็นยาขับลมในลำไส้ ใบใช้ตำแล้วพอกแผล ผลใช้แก้อาการบิด ไม้ใช้ทำเครื่องมือทางการเกษตรและที่อยู่อาศัย
Vitex pinnata
ปอต่อม
ปอต่อม เป็นไม้พุ่มในวงศ์ Malvaceae ใบเดี่ยว ด้านบนสีเขียวเข้ม ด้านล่างสีขาวนวล ไม่มีขน ที่ก้านใบมีต่อมรูปรีหรือกลม ดอกเดี่ยว กลีบดอกสีเหลือง โคนกลีบด้านในมีสีม่วงเข้มหรือสีแดงเลือดหมู ผลรูปไข่ แห้งแล้วแตกตามยาว เป็นพืชมีเส้นใย เหนียว ใช้ทำเป็นเชือกมัด
มหาวิทยาลัยพูล่า
สัจจสังเขป
สัจจสังเขป.
สัจจสังเขป คือ คัมภีร์ประมวลสัจธรรม ซึ่งกล่าวถึงสัจจะ 2 ประการ คือ สมมุติสัจจะ อันได้แก่บัญญัติ และปรมัตถสัจจะ อันได้แก่ขันธ์ 5 และพระนิพพาน แต่งโดยพระธรรมปาละ ท่านผู้แต่งมีจุดมุ่งหมายให้ผู้ที่เริ่มเจริญวิปัสสนากรรมฐานเข้าใจปรมัตถธรรม ซึ่งเป็นอารมณ์ของการปฏิบัติ จึงอธิบายขันธ์ 5 วิสุทธิ 7 พร้อมทั้งวิปัสสนาญาณขั้นต่างๆ และการบรรลุพระนิพพานไว้ในคัมภีร์นี้ คัมภีร์นี้แต่งแบบคาถา 5 พยางค์ รวม 387 บท ไม่นับรวมนิคมถาถาอีก 2 บท ผู้แต่งได้สรุปเนื้อหาสาระจากพระอภิธรรมปิฎก และอรรถกถา พร้อมทั้งคัมภีร์วิสุทธิมรรค โดยแบ่งเป็น 5 ปริจจเฉท
ผู้รจนา.
รจนาโดยพระธรรมปาล หรือธรรมบาล หรือพระจุลละธัมมะปาล พระเถระชาวอินเดียตอนใต้ ผู้เป็นศิษย์ของพระอานันทะเถระ ท่านทั้ง 2 มีช่วงชีวิตอยู่ระหว่างศตวรรษที่ 8 - 9 มีผลงานรจนาที่นับเนื่องกับพระอภิธรรมปิฎก อาทิ อัฏฐสาลินี ฎีกา และ สัจจสังเขป เป็นอาทิ
นอกจากนี้ ในคัมถีร์มณิสารมัญชูสา ยังระบุว่า พระธรรมปาล เป็นผู้รจนาคัมภีร์นี้ โดยระบุว่า "สจฺจสงฺเขเป นาม ปกรเณ ธมฺมปาลาจริเยน วุตฺตนฺติ โยชนา" (พึงประกอบบทว่า พระธรรมปาลาจารย์กล่าวไว้ในปกรณ์ชื่อ สัจจสังเขป)
แหล่งข้อมูลบางแห่งระบุว่า พระธรรมปาล หรือพระจุลละธัมมะปาล มิใช่เป็นชาวอินเดียใต้ เป็นชาวลังกา เป็นศิษย์ของพระวันรัตนะ อานันทะ โดยพระจุลละธัมมะปาล มีผลงานงานรจนาคัมภีร์ประเภทฎีกาหลายเรื่อง อาทิ ลีนตฺถวณฺณนา ซึ่งอธิบายงานของพระอานันทะ เรื่องมูลฎีกา
อย่างไรก็ตาม ในคัมภีร์สัทธัมมะสังคหะ กลับระบุว่า พระอานันทะเถระเป็นผู้รจนาคัมภีร์สัจจสังเขป
คัมภีร์นี้แต่งแบบคาถา 8 พยางค์รวม 387 บท เมื่อรวมนิคมคาถาอีก 2 บท เป็น 389 บท ผู้แต่งได้สรุปเนื้อหาสาระจากพระอภิธรรมปิฎก และอรรถกถา พร้อมทั้งคัมภีร์วิสุทธิมรรค โดยแบ่งเป็น 5 ปริจจเฉท คือ
คัมภีร์ที่เกี่ยวเนื่อง.
1. ฉบับฎีกาเก่า รจนาขึ้นตามคำอาราธนาของพระสารีบุตร โดยพระวาจิสสระ แห่งวัดมหาวิหาร เมืองอนุราธปุระ ประเทศศรีลังกาในปัจจุบัน
2. ฉบับฎีกาใหม่ รจนาขึ้นโดยพระเถระไม่ปรากฏนาม แห่งวัดมหาวิหาร แต่บางแห่งว่า รจนาโดยพระสุมังคละ คัมภีร์ฎีกาฉบับนี้มีชื่อว่า สารัตถสาลินี
สำมะงา
สำมะงา เป็นไม้พุ่มรอเลื้อยในวงศ์ Lamiaceae ลำต้นเรียบสีน้ำตาล ใบเดี่ยว ผิวใบเรียบเป็นมัน ดอกช่อ ก้านดอกสั้น ดอกเป็นหลอดยาวปลายเป็นแฉกตื้น ๆ 5 แฉก กลีบดอกสีขาวอมชมพู ก้านเกสรตัวผู้สีม่วงแดง ผลเดี่ยวกลมรี เป็นพูเล็กน้อย เมื่ออ่อนสีเขียว สุกแล้วเป็นสีดำ
ใบสดต้มน้ำใช้ทำความสะอาดแผล ใบแห้งบดเป็นผง ใช้โรยแผลแก้ติดเชื้อ ใบและผลสดต้มรวมกับเหล้าพออุ่น ทาแก้รอยฟกช้ำหรือบวม รากแห้งต้มกับน้ำดื่ม แก้ไข้หวัด ตับอักเสบและแผลบวม
ค้อดอย
ค้อดอย เป็นพืชวงศ์ปาล์มในสกุลค้อดอย ดอกแยกเพศ ใบเป็นรูปฝ่ามือ ออกดอกที่ซอกก้านใบ ปีละ 3-5 ช่อ ติดผลจำนวนมาก ผลเป็นรูปไต ออกดอกเดือนกุมภาพันธ์ – มีนาคม พบครั้งแรกในประเทศไทยที่ดอยเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ ปัจจุบันปลูกเป็นไม้ประดับในพื้นที่สูง
Volkameria inermis
Trachycarpus oreophilus
โชติรส แก้วพินิจ
แฮร์มันน์ รีเดอร์
แฮร์มันน์ รีเดอร์ (; 3 พฤษภาคม ค.ศ. 1928 — 22 สิงหาคม ค.ศ. 2009) เป็นทั้งนักกีฬาพุ่งแหลน, ผู้ฝึกสอน และนักวิทยาศาสตร์การกีฬาชาวเยอรมัน
นักกรีฑาและผู้ฝึกสอน.
แฮร์มันน์ รีเดอร์ เป็นสมาชิกของทีมชาติเยอรมันในฐานะนักพุ่งแหลนผู้ช่ำชอง ในปี ค.ศ. 1952-1960 เขาได้อันดับสองของเยอรมันในกีฬาแขนงนี้ ในปี ค.ศ. 1951 และ ค.ศ. 1955 เขาได้รับรางวัลเหรียญทองในกีฬามหาวิทยาลัยโลก และสถิติที่ดีที่สุดของเขาอยู่ที่ 76.68 เมตร
ตั้งแต่ ค.ศ. 1966 ถึง ค.ศ. 1972 รีเดอร์ได้เป็นผู้ฝึกสอนของทีมชาติเยอรมันสำหรับกีฬาพุ่งแหลนของสหพันธ์ลู่และลานเยอรมัน (ดูสมาพันธ์กีฬาโอลิมปิกเยอรมัน) ในฐานะของการเป็นผู้ฝึกสอน เขาได้ทำการฝึกสอนแชมป์โอลิมปิกอย่างเคราส์ โวลเฟอร์มันน์, แชมป์กีฬามหาวิทยาลัยโลก 1979 อย่างเฮลมุท ชไรเบอร์ และแชมป์ยุโรปปี 1986 อย่างเคราส์ ทาเฟลไมเออร์
นักวิทยาศาสตร์.
ภายหลังจากการศึกษาของเขาในสาขาภาษาเยอรมันและวรรณคดี, ประวัติศาสตร์ และพลศึกษาในมิวนิก แฮร์มันน์ รีเดอร์ ก็ได้มีบทบาทในฐานะผู้ช่วยศาสตรารย์ที่มหาวิทยาลัยเวือร์ซบูร์ก ตั้งแต่ ค.ศ. 1968 ถึง 1994 เขาได้ทำการชี้แนะแก่สถาบันการพลศึกษาที่มหาวิทยาลัยไฮเดลแบร์ก ที่ซึ่งในภายหลังได้เปลี่ยนชื่อเป็นสถาบันกีฬาและวิทยาศาสตร์การกีฬาใน ค.ศ. 1973 พร้อมกันนี้ เขายังเป็นผู้ก่อตั้งสถาบันวิทยาศาสตร์การกีฬาแห่งชาติ ที่ซึ่งเขาทำหน้าที่เป็นผู้อำนวยการตั้งแต่ ค.ศ. 1970 ถึง 1973 จุดสูงสุดอย่างมีนัยสำคัญด้านการทำงานของเขาได้รวมถึงการก่อตั้งวิทยาศาสตร์การกีฬาในฐานะกฎระเบียบทางวิทยาศาสตร์และการสนับสนุนส่งเสริมการเล่นกีฬาสำหรับคนพิการ นอกจากนี้ รีเดอร์ยังเป็นเลขาธิการของสมาคมจิตวิทยาการกีฬานานาชาติ
แฮร์มันน์ รีเดอร์ ได้มีส่วนร่วมหลายด้านของวิทยาศาสตร์การกีฬาและมีความสันทัดด้านการประสานทั้งทางทฤษฎีและทางปฏิบัติเข้าไว้ด้วยกัน ในผลงานของเขาสามารถพบได้จากการมีส่วนร่มในด้านจิตวิทยาการกีฬา, กลศาสตร์การเคลื่อนไหว, ทฤษฎีการฝึกสอน และสาขาสหวิทยาการของกีฬาบำบัดที่ซึ่งเขาเป็นผู้คิดค้น ในฐานะของการเป็นผู้มีความเชี่ยวชาญหลายด้าน เขาได้รวมวิชาวิทยาศาสตร์การกีฬาที่หลากหลายเข้าไว้ด้วยกันทั้งหมด ตั้งแต่การค้นหาผู้มีความสามารถพิเศษในกีฬาเทนนิส เพื่อหลักสูตรการฝึกซ้อมสำหรับผู้ป่วยเอชไอวี รีเดอร์มีความเชื่อมั่นในพลังของการสื่อสาร ที่ได้รับการอธิบายในการประชุมระดับนานาชาติที่เขาได้จัดขึ้นอยู่จำนวนหนึ่ง
จากจุดเริ่มต้นของเขาในการเป็นนักการศึกษา รีเดอร์ได้เป็นผู้สนับสนุนด้านวิทยาศาสตร์การกีฬา โดยมีผู้ทรงคุณวุฒิระดับปริญญาเอกและผู้สำเร็จการสอบสมรรถนะกว่า 40 รายที่เขาดูแลเป็นสักขีพยาน นักเรียนหลายรุ่นได้ผลประโยชน์จากความสามารถของเขา ในการให้แรงบันดาลใจและชักจูงสู่การทำงานด้านวิทยาศาสตร์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1997 เขาได้รับเกียรติจากสถาบันกีฬาและวิทยาศาสตร์การกีฬาร่วมกับรางวัลที่ได้รับการตั้งชื่อสำหรับเขา ซึ่งเป็นรางวัลประจำปีสำหรับผลงานคุณสมบัติยอดเยี่ยมจากนักศึกษา
หลังจากได้เป็นศาสตราจารย์กิตติคุณ ซึ่งยึดตามการศึกษาและประสบการณ์ในการเล่นกีฬาของเขา แฮร์มันน์ รีเดอร์ ได้อุทิศตนต่อสาระสำคัญด้าน "ประวัติศาสตร์วัฒนธรรมแห่งกีฬาพุ่งแหลน" ในปี ค.ศ. 2001 เขาได้เปิดตัวจัดแสดงงาน "การขว้างปาหอก - จากผู้ล่ายุคหินสู่แชมป์โอลิมปิก" ที่มันไฮม์ และมีการจัดบรรยายในหัวข้อดังกล่าว
แฮร์มันน์ รีเดอร์ ได้รับรางวัลร่วมกับคนอื่น ๆ ดังรายการต่อไปนี้ :
วิรุฬ สกุลทรัพย์ไพศาล
วิรุฬ สกุลทรัพย์ไพศาล (ดำ) เกิดเมื่อวันที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2510 เป็นนักร้องและนักดนตรีชาวไทยร่างเล็กอารมณ์ขัน หนึ่งในสมาชิกวงฟอร์เอฟเวอร์ สำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนโยนออฟอาร์ค และคณะมนุษยศาสตร์ สาขาดนตรีสากล มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
สนใจเล่นดนตรีโดยเริ่มจากการฝึกเล่นคีย์บอร์ดตั้งแต่เด็ก ต่อมาในปี พ.ศ. 2524 มนตรี ชุติสิระ ได้ชักชวนให้เขาร่วมเป็นสมาชิกวงฟอร์เอฟเวอร์ในตำหน่งนักร้องนำและคียบอร์ด ระยะแรกได้เล่นตามงานโรงเรียนทั่วไป ตามจังหวัด เคยเล่นแทนวงแมคอินทอชในช่วงที่วงนั้นไปถ่ายทำภาพยนตร์ของศุภักษร จนได้ออกเทปกับค่ายนิธิทัศน์ โปรโมชั่น จากการสนับสนุนของวิเชียร อัศว์ศิวะกุล ผู้บริหารค่ายเพลง, วิทยา ศุภพรโอภาส ที่ปรึกษาและผู้จัดรายการ "ฉันมากับเพลง" กับ "กรวิก" ซึ่งเป็นนามปากกาของ สันติ เศวตวิมล ในฐานะนักแต่งเพลง ผลงานชุดแรกของวงชื่อ "พอฝัน" จากอัลบั้มชุดนี้ทำให้เขาและวงได้รับความนิยมอีกทั้งยังได้รับรางวัลเยาวชนดีเด่นในฐานะวงดนตรีสร้างสรรค์ของสังคมจากประสานงานเยาวชนแห่งชาติหรือสำนักนายกรัฐมนตรี จากนั้นเขาจึงได้มีผลงานกับวงออกมาหลายอัลบั้ม โดยเพลงดังที่เขาร้อง ได้แก่ "เด็กหญิงพวงมาลัย, พอฝัน, ดำกับหมาน้อย, ความหวังหลังรอยยิ้ม, ปาป๊ามาม๊า, ถามเจ๊, บ๊ายบาย, ดำดี" ฯลฯ นอกจากนี้เขายังเป็นหนึ่งในนักร้องอัลบั้ม 18 กะรัต ซึ่งได้ถูกสร้างเป็นภาพยนตร์ในภายหลังโดยศุภักษร
ปัจจุบันมีกิจการส่วนตัวและเป็นนักร้องที่ประเทศออสเตรเลีย
คิม อู-บิน
คิม อู-บิน (; เกิด 16 กรกฎาคม ค.ศ. 1989) ชื่อเกิด คิม ฮย็อน-จุง (}) เป็นนักแสดงและนายแบบชาวเกาหลีใต้ เขาเริ่มมีชื่อเสียงจากละครเรื่อง "โรงเรียนหัวใจใส" (2012–2013) และ "หยุดหัวใจ...นายไฮโซ" (2013)
คิมวูบิน
นิวตันเมตร
นิวตันเมตร (สัญลักษณ์ : N m หรือ N·m ) เป็นของแรงบิด ในระบบ หน่วยเอสไอ
1 นิวตันเมตร เท่ากับ แรงบิดที่ได้จากแรง 1 นิวตันกระทำตั้งฉากต่อโมเมนต์ซึ่งยาว 1 เมตร
คูโจ โยริตสึเนะ
คูโจ โยริตสึเนะ (; 12 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1218 - 1 กันยายน ค.ศ. 1256) หรือ ฟูจิวาระ โนะ โยริตสึเนะ  เป็นโชกุนคนที่ 4 ของ รัฐบาลโชกุนคามากูระ บิดาของเขาคือ คัมปากุ คูโจ มิจิอิเอะ และย่าหรือยายของเขาเป็นหลานสาวของ มินาโมโตะ โนะ โยริโตโมะ ภรรยาของเขาเป็นหลานปู่ของ มินาโมโตะ โนะ โยริโตโมะ และธิดาของ มินาโมโตะ โนะ โยริอิเอะ เขาเกิดในปี ขาล ดังนั้นชื่อเดิมของเขาเมื่อแรกเกิดคือมิโตระ (三寅, เสือสามตัว)
โยริตสึเนะเป็นสมาชิกของตระกูลฟูจิวาระผู้ยิ่งใหญ่ ตระกูลคูโจเป็นหนึ่งในห้าสาขาของตระกูลฟูจิวาระที่ทรงอิทธิพลในอดีต
เหตุการณ์ในยุคของโยริตสึเนะ.
ในปี ค.ศ. 1226 ตอนอายุเจ็ดขวบ โยริตสึเนะกลายเป็น โชกุน ในข้อตกลงทางการเมืองระหว่างพ่อของเขาและผู้สำเร็จราชการ รัฐบาลโชกุนคามากูระ โฮโจ โยชิโตกิ และ โฮโจ มาซาโกะ ที่ตั้งเขาเป็นโชกุนหุ่นเชิด
โอตัก-โอตัก
โอตัก-โอตัก (มลายูและ; ) หรือ ห่อหมกมลายู เป็นอาหารมาเลเซียที่มีลักษณะคล้ายห่อหมกของไทย ส่วนผสมทำจากปลาบด ซึ่งเนื้อปลาที่ใช้ทำได้มีหลายชนิด ผสมกับเครื่องแกง ได้แก่ พริก หอมแดง กระเทียม ข่า ตะไคร้ ขมิ้น ลูกผักชี กะปิ และแคนเดิลนัต จากนั้นนำไปห่อใบตองหรือใบมะพร้าวแล้วนำไปย่าง รายละเอียดของส่วนผสมจะต่างไปในแต่ละเมือง บางสูตรใส่ผงกะหรี่ด้วย โอตัก-โอตักในอินโดนีเซียสีจะออกขาว ส่วยในมาเลเซียและสิงคโปร์ สีจะเป็นสีส้มหรือแดง รับประทานเป็นอาหารว่าง หรือกินกับข้าวหรือขนมปังและราดซอสถั่วลิสง โอตัก-โอตักอีกแบบหนึ่งจะหั่นเนื้อปลาเป็นชิ้น ผสมเครื่องแกงแล้วนึ่ง เรียก โอตัก-โอตักโญญา
คำว่าโอตะก์ในภาษามลายูหมายถึงสมอง อาหารนี้เป็นที่นิยมมากในมาเลเซียตอนใต้ สิงคโปร์ และพื้นที่ใกล้เคียงในอินโดนีเซีย เช่น ปาเล็มบัง มากัซซาร์ ในสิงคโปร์เรียกว่า โอตะฮ์ โอตัก-โอตักโญญาจะพบมากในมาเลเซียทางเหนือเช่นที่รัฐปีนัง โอตัก-โอตักที่ตรังกานูเรียกว่าซาตา อาหารที่คล้ายกันในอินโดนีเซียเรียกว่า เปเป็ซ
แผ่นดินไหวในเกาะโบโฮล พ.ศ. 2556
แผ่นดินไหวในเกาะโบโฮล พ.ศ. 2556 เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 15 ตุลาคม พ.ศ. 2556 เวลา 8.12 น. ตามเวลามาตรฐานฟิลิปปินส์ ในเกาะโบโฮล ประเทศฟิลิปปินส์ ขนาดของแผ่นดินไหวที่จุดเหนือศูนย์เกิดแผ่นดินไหวบันทึกได้ 7.2 โมเมนต์แมกนิจูด อยู่ห่างจากเมืองซักบายันไปทางตะวันตกเฉียงใต้ 6 กิโลเมตร ที่ระดับความลึก 12 กิโลเมตร แผ่นดินไหวดังกล่าวมีผลทั้งเขตกิตนางคาบีซายาอัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งจังหวัดโบโฮลและเซบู
มินฮยอก
เออนอรา มาลาเกร
เออนอรา มาลาจเร (ฝรั่งเศส:Enora Malagré) เป็นชาวฝรั่งเศส เกิดเมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม 2523 (ค.ศ.1980) ที่เมืองมอร์เลซ์ เป็นผู้ประกาศข่าว คอลัมนิสต์ และนักจัดรายการวิทยุ
เออนอรา มาลาจเร เกิดที่เมืองมอร์เลซ์จังหวัดฟีนิสแตร์ในบริตานี เมื่อเธอมีอายุ 10 ขวบได้ย้ายไปอยู่ที่จังหวัดอีฟว์ลีนซึ่งได้ใช้ชีวิตอยู่ที่นั่นเป็นต้นมา ต่อจากนั้นเธอจึงย้ายไปอาศัยอยู่ในกรุงปารีสและได้เข้ารับการฝึกสอนเพื่อมาเป็นนักแสดงตลกอีกด้วย แต่เธอกลับเลือกเรียนวิชาด้านกฎหมายและเริ่มการทำงานด้านโทรทัศน์
การทำงานด้านวิทยุ.
เออนอรา มาลาจเรเริ่มทำงานด้านวิทยุและสื่อหลังจากได้เข้าพบกับผู้ร่วมก่อตั้งอาดโจ นอวา ที่เป็นผู้ริเริ่มว่าตัวเธอนั้นคือนักจัดรายการวิทยุที่ดีที่สุด และได้เชื้อเชิญเธอมาร่วมทำงานในสถานีของเขา เธอเริ่มทำอาชีพด้านวิทยุเมื่อปี 2547 ที่นอวา โดยบางครั้งนั้นเธอได้ช่วยทำหน้าที่เป็นคอลัมนิสต์และนักประกาศข่าว เป็นเวลาทั้งหมด 6 ปี
จากตั้งแต่เดือนกันยายน 2553 ถึงกรกฎาคม 2554 เธอร่วมงานกับเซบาสเตียน คอเออะ ในรายการวิทยุ "C'Cauet" ที่ NRJ ต่อมา 1 ปีก็ได้ลาออกจากงานที่ทำนี้ ซึ่งในเดือนสิงหาคม 2554 และอีก 1 ปีนั้น เธอได้ร่วมงานกับซีริล ลาลูนา กับรายการวิทยุ อาอูนา เลอ มาแต็ง ช่วงเวลา 06.00 น.ถึง 09.00 น. รายการช่วงเช้าบนสถานีวิทยุ เวอร์จิ้น อาดโจ และช่วงที่สองของตอนเย็น ตั้งแต่วันที่ 26 สิงหาคม 2556 ที่เป็นรายการที่ถูกจัดโดยซีริล ลาลูนาและได้เปลี่ยนชื่อใหม่เป็น "เออนอรา เลอ ซวาร" ซึ่งทำงานร่วมกันของสเตฟาน บาคและมิกาล ซาซูนเวลา 21.00 น.ถึงเที่ยงคืน ในเดือนมิถุนายน 2556 เธอได้เป็นหนึ่งในสมาชิกของรายการวิทยุ "อ็อง วา ซเจอเน" ที่มีพิธีกรคือลออ็อง อิลเจในช่องยุโรป 1
รายชื่อเทศบาลเมืองในประเทศไทย
24 ชั่วโมง (เพลง)
รายชื่อเมืองหลวงในประวัติศาสตร์พม่า
ชินลังการ
ชินาลังการ
ชินาลังการ.
ชินาลังการ คือวรรณกรรมภาษาบาลีประเภทร้อยกรอง เพื่อสรรเสริญความยิ่งใหญ่ของพระพุทธเจ้า คัมภีร์นี้เป็นที่ยอมรับของนักวิชาการมาโดยตลอดนับแต่อดีตจนถึงปัจจุบันว่า มีคุณค่าทางวรรณศิลป์ มีการใช้ภาษาที่งดงามแยบคาย มีลีลาการประพันธ์ที่กระชับ มีความทรงพลัง มีจังหวะที่ไพเราะสละสลวย นับเป็นยอดแห่งวรรณกรรมประเภทร้อยกรองที่รจนาขึ้นเพื่อพรรณนาพระพุทธคุณ
มีมติแบ่งออกเป็น 2 สายเกี่ยวกับผู้รจนาคัมภีร์นี้ สายแรกระบุว่า พระพุทธรักขิตะเป็นผู้รจนา ขณะที่อีกสายระบุว่า พระพุทธทัตตะเป็นผู้รจนา พระคันธสาราภิวงศ์ ผู้แปลชินาลังการฉบับปี 2552 ระบุว่า พระพุทธรักขิตะชาวโรหนชนบทในเกาะลังกาเป็นผู้รจนาเมื่อพุทธศตวรรษที่ 17 โดยชี้ว่า ตอนท้ายของคัมภีร์ (คาถาที่ 273 - 275) ระบุนามพระพุทธรักขิตะเป็นผู้รจนาชินาลังการ
ขณะที่ Kenneth Roy Norman แสดงทัศนะว่า ผู้ที่รจนาน่าจะเป็นพระพุทธทัตตะ โดยอ้างหลักฐานจากคัมภีร์คันธวงศ์ ที่ระบุว่า ชินาลังการรจนาขึ้นโดยพระพุทธทัตตะตามคำอาราธนาของพระสังฆปาลเถระ นอกจากนี้คัมภีร์คันธวงศ์ยังระบุว่า คัมภีร์ฎีกาของชินาลังการซึ่งใช้ชื่อเดียวกันนั้น รจนาขึ้นโดยพระพุทธรักขิตะ พร้อมทั้งระบุว่า ด้วยว่า ฎีกาฉบับใหม่ หรือ นวะฎีกา ของคัมภีร์นี้ รจนาขึ้นโดยพระภิกษุชาวสิงหลนิรนามรูปหนึ่ง
อย่างไรก็ตาม ในคัมภีร์สัทธัมมสังคหะ กลับระบุในบานแผนกว่า ผู้รจนาชินาลังการ คือพระพุทธรักขิตะเมื่อพ.ศ. 1700 ซึ่ง Kenneth Roy Norman ระบุว่า บานแผนกนี้ได้ถูกอ้างอีกครั้งในคัมภีร์ชินากาลมาลี แล้วยังมีการอ้างถึง ชินาลังการวัณณะนา Norman ใช้หลักฐานนี้ยืนยันว่า ชินลังการน่าจะแต่งขึ้นโดยพระพุทธทัตตะมากกว่า ส่วนพระพุทธรักขิตะ น่าจะเป็นผู้รจนาชินาลังการวัณณะนา หรือชินาลังการฎีกา