pythainlp/thai_wikipedia_clean_20230101 huggingface dataset:
ประเทศกัมพูชา ได้เข้าร่วมการแข่งขันกีฬาซีเกมส์ 2013 ณ เนปยีดอ, ประเทศพม่า ในระหว่างวันที่ 11–22 ธันวาคม พ.ศ. 2556 (ค.ศ. 2013)
ทฤษฎีเอ็นโดซิมไบโอติก
ทฤษฎีเอนโดซิมไบโอติก  หรือซิมไบโอเจเนซิส  เป็นทฤษฎีทางวิวัฒนาการทฤษฎีหนึ่งที่อธิบายที่มาของเซลล์ยูคาริโอตว่ามาจากเซลล์โปรคาริโอต ทฤษฎีนี้เสนอว่า ออร์กาเนลล์สำคัญๆ ในเซลล์ยูคาริโอต มาจากซิมไบโอซิสของสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวที่เคยแยกกันอยู่มาก่อน ตามทฤษฎีนี้ ไมโตคอนเดรีย, พลาสทิด (เช่น คลอโรพลาสท์) และอาจรวมถึงออร์กาเนลล์อื่นๆ ล้วนเคยเป็นแบคทีเรียที่มีชีวิตเป็นอิสระ และถูกควบรวมเข้ามาในเซลล์ใหญ่ในฐานะเอนโดซิมไบออนท์ เมื่อราวหนึ่งพันห้าร้อยล้านปีก่อน มีหลักฐานทางโมเลกุลและชีวเคมีที่ชี้นำว่าไมโตคอนเดรียนั้นเคยเป็นโปรตีโอแบคทีเรีย และคลอโรพลาสท์เคยเป็นไซยาโนแบคทีเรีย
ทฤษฎีเอนโดซิมไบโอติก
Endosymbiotic theory
Symbiogenesis
ออร์กาเนลล์
โปรแคริโอต
แบตตลิง กิลโมร์
แบตตลิง กิลโมร์ เป็นนักมวยไทยชาวฟิลิปปินส์ เป็นผู้ริเริ่มนำการใช้หมัดแย็บ การโยกเอวหลบหมัด และฟุตเวิร์กมาใช้ในการชกมวยไทย เดิมกิลโมร์ชกมวยสากลอยู่ที่สิงคโปร์ และได้พบกับแอ ม่วงดี ที่ไปชกมวยไทยที่สิงคโปร์ แอได้ชักชวนกิลโมร์มาชกในไทย ในช่วงแรกกิลโมร์เข้ามาชกมวยสากล และได้หัดชกมวยไทยกับแอ จากนั้นได้ขึ้นชกมวยไทยกับนักชกไทยหลายคน ในสมัยเวทีสวนสนุกก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครอง (พ.ศ. 2472 - 2475) เคยชกเสมอกับบังสะเล็บ ศรไขว้ และเสงี่ยม จุฑาเพชร ต่อมา ได้เป็นหัวหน้าคณะนักมวยไทยที่เรียกคณะกิลโมร์ มีนักมวยในสังกัดหลายคน เช่น แอ ม่วงดี นิด ภู่ภิญโญ ชื่น แสงเสริม
ฮูยูเลิฟ
"ฮูยูเลิฟ"  เป็นเพลงที่แต่งและร้องโดยจอห์น เมเยอร์ และเคที เพร์รี จากสตูดิโออัลบั้มที่หก "พาราไดซ์แวลลี" เป็นซิงเกิลที่สามจากอัลบั้ม เมเยอร์ร่วมผลิตเพลงกับดอน วอส และออกจำหน่ายให้ดาวน์โหลดในอินเทอร์เน็ตในวันที่ 12 สิงหาคม ค.ศ. 2013 เนื้อเพลง "ฮูยูเลิฟ" เป็นบัลลาดเล่าเรื่องการยอมรับการตกหลุมรักกับคนคนหนึ่ง บนทฤษฎีที่ว่า "รักคนที่รักคุณ" (you love who you love) เพลงได้รับคำชมและคำวิจารณ์ในด้านดีเป็นส่วนใหญ่
หวัง อาหะหมัด
หวัง อาหะหมัด เป็นนักมวยไทยที่ได้ตำแหน่งแชมป์แห่งสยามคนแรกตั้งแต่ยังชกแบบคาดเชือก เขาชกมวยคาดเชือกมาตั้งแต่สมัยเวทีสวนกุหลาบในสังกัดคณะลูกศร ชกชนะทั้งนักมวยไทยและจีน เมื่อมาถึงสมัยเวทีมวยท่าช้าง พระยาเทพหัสดินทร์นายสนามได้จัดให้ชกชิงแชมป์แห่งสยาม หวังได้รับเลือกให้ชกกับ ศุข สมบูรณ์ ซึ่งหวังเป็นฝ่ายชกชนะน็อคในยกแรก ได้เงินเดือนเดือนละ 40 บาท หลังจากได้แชมป์ มีนักมวยไทยมาขอท้าชิงแชมป์จากหวัง 2 คน คนแรกคือ ชุ่ม ดีจรรย์ ซึ่งหวังใช้เวลาเพียง 50 วินาทีก็ชนะน็อคชุ่มได้ อีกคนหนึ่งคือ ประดิษฐ์ ลิ้มประยูร ซึ่งหวังเป็นฝ่ายแพ้ไปเพราะเสียเปรียบที่อายุมากกว่าและตัวเล็กกว่า
หลังจากชกแพ้ประดิษฐ์แล้ว หวังไม่ได้ขึ้นชกอีก จน พ.ศ. 2492 หวังขอขึ้นชกกับสุข ปราสาทหินพิมาย แต่ทางสนามมวยก็ไม่ได้จัดให้หวังขึ้นชก ทำให้หวังต้องแขวนนวมไปโดยปริยาย
แม่จัน อาจหมายถึง
รายชื่อพระสูตรและปกรณ์ในพระไตรปิฎกภาษาทิเบต ลำดับที่ 1 - 100
มหาวิทยาลัยนอร์ทแคโรไลนาสเตต
มหาวิทยาลัยนอร์ทแคโรไลนาสเตต (North Carolina State University) เป็นมหาวิทยาลัยรัฐในระบบมหาวิทยาลัยนอร์ทแคโรไลนา ตั้งอยู่ที่เมืองราลี ในรัฐนอร์ทแคโรไลนา สหรัฐอเมริกา หรือที่รู้จักในชื่อย่อว่า "เอ็นซีสเตต" (NC State)
มหาวิทยาลัยนอร์ทแคโรไลนาสเตตก่อตั้งในปี ค.ศ. 1887 เป็นวิทยาลัยเกษตรและช่างศิลป์ ปัจจุบันมีนักศึกษามากกว่า 35,000 คน เป็นมหาวิทยาลัยที่ใหญ่ที่สุดในรัฐนอร์ทแคโรไลนา และมีความโดดเด่นในด้านวิศวกรรม การเกษตร วิทยาศาสตร์ สิ่งทอและการออกแบบ เปิดสอนในระดับปริญญาตรี จำนวน 106 สาขา ระดับปริญญาโท 104 สาขา และระดับปริญญาเอก 61 สาขา
หอบหืด
โรคฝุ่นจับปอด
โรคฝุ่นจับปอด  เป็นความเจ็บป่วยกับปอดที่เกิดขึ้นจากอาชีพและความปล่อยปละละเลย เกิดจากการสูดเอาฝุ่นหรืออนุภาคของแข็งเข้าไปในร่างกายเป็นประจำ มักเกิดขึ้นกับคนงานเหมือง ในแต่ละปีจะมีผู้เสียชีวิตด้วยโรคนี้ราว 250,000-260,000 คน เนื่องจากเป็นโรคที่ไม่สามารถรักษาได้ ดังนั้นผู้ปฏิบัติงานในสายงานที่เกี่ยวข้องจึงควรป้องกันไว้แต่ต้นโดยการสวมอุปกรณ์ป้องกันการสูดฝุ่นละออง
โรคฝุ่นจับปอดอาจเกิดได้จากการสูดเถ้าภูเขาไฟเข้าสู่ร่างกายด้วยเช่นกัน
สายซรีเปอตาลิง
เวกกิงอัปอินเวกัส
"เวกกิงอัปอินเวกัส"  เป็นเพลงของเคที เพร์รี เป็นซิงเกิลที่สี่และซิงเกิลสุดท้ายจากสตูดิโออัลบั้ม "วันออฟเดอะบอยส์" เพร์รีเขียนเพลงร่วมกับเดสมอนด์ ไชลด์ และแอนเดรส คาร์ลสัน ขณะที่เพร์รีและเกร็ก เวลส์ เป็นผู้ผลิตเพลง เวลส์มีชื่อในเครดิตในฐานะผู้เล่นดนตรีทั้งหมดในเพลง เพลงออกอากาศในวิทยุครั้งแรกในวันที่ 21 เมษายน ค.ศ. 2009 "เวกกิงอัปอินเวกัส" เป็นเพลงป็อปร็อกเกี่ยวกับคู่รักอายุน้อยกว่าเกณฑ์ดื่มจนเมาและใช้เงินจนหมดในลาสเวกัส เพลงทำขึ้นเพื่อล้อวลีที่ว่า "สิ่งที่เกิดขึ้นในเวกัส ก็จะอยู่ในเวกัส" (What happens in Vegas, stays in Vegas)
เพลงได้รับคำวิจารณ์ทั่วไปแบบคละกัน บางกลุ่มมองว่าทำนอง "ฟังติดหู" (catchy) และยกย่องดนตรีกลิ่นอายร็อก แต่บางกลุ่มติเรื่องเนื้อเพลง เพลงติดสิบอันดับแรกในประเทศมากกว่า 8 ประเทศ ได้แก่ สหรัฐอเมริกา ขึ้นสูงสุดที่อันดับที่ 9 บนบิลบอร์ดฮอต 100 แคนาดา นิวซีแลนด์ ไอร์แลนด์ สโลวาเกีย และอื่น ๆ มิวสิกวิดีโอกำกับโดยโจเซฟ คาห์น นำเสนอเพร์รีและนักแสดง โจเอล เดวิด มัวร์ กำลังสังสรรค์และเล่นการพนันในเวกัส เพร์รีนำเพลงนี้ไปแสดงในทัวร์คอนเสิร์ต เฮลโลเคทีทัวร์ และแคลิฟอร์เนียดรีมส์ทัวร์
โอย จือ เหลียง
โอย จือ เหลียง (; ; 19 พฤศจิกายน ค.ศ. 1993 —) เป็นนักกระโดดน้ำชายจากประเทศมาเลเซีย
เหลียงเริ่มเล่นกีฬากระโดดน้ำตอนอายุ 8 ขวบ ในรัฐปีนัง, ประเทศมาเลเซีย เขาเริ่มแข่งขันระดับนานาชาติครั้งแรกในการแข่งขันกีฬาเอเชียนเกมส์ 2010 ที่ กว่างโจว และได้รับเหรียญเงินในประเภทซิงโครไนซ์แฟลตฟอร์ม 10 เมตร โดยคู่กับ ไบรอัน นิกซัน ลอมาส
ในการแข่งขันกีฬาซีเกมส์ 2011 ที่ ปาเล็มบัง เขาได้รับเหรียญเงินในประเภทแฟลตฟอร์ม 10 ม. อีก 2 ปีต่อมาการแข่งขันกีฬาซีเกมส์ 2013 ใน เนปยีดอ เขาได้รับเหรียญทอง 3 เหรียญ ในประเภทสปริงบอร์ด 3 เมตร, ซิงโครไนซ์สปริงบอร์ด 3 เมตร, ซิงโครไนซ์แฟลตฟอร์ม 10 เมตร และเหรียญเงินอีก 1 เหรียญ จากประเภทแฟลตฟอร์ม 10 ม.
การแข่งขันกีฬาเครือจักรภพ 2014 ที่ กลาสโกว์ เขาได้รับเหรียญทองในประเภทปริงบอร์ด 3 เมตร อีก 2 วันต่อมาเขาได้รับเหรียญเงิน ในประภทแฟลตฟอร์ม 10 เมตร โดยที่ทอม เดลีย์ ได้เหรียญทอง ส่วนในประเภทซิงโครไนซ์สปริงบอร์ด 3 เมตร เขาได้อันดับที่ 4 และในประเภทซิงโครไนซ์แฟลตฟอร์ม 10 เมตร เขาได้รับเหรียญทองแดง
สถานีบันดาร์ตาซิก์เซอลาตัน
สถานีบันดาร์ตาซิก์เซอลาตัน  เป็นสถานีเปลี่ยนเส้นทางแห่งหนึ่งในกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย ตั้งชื่อตามท้องที่ตำบลบันดาร์ตาซิก์เซอลาตัน เป็นจุดเปลี่ยนเส้นทางระหว่างรถไฟชานเมืองเคทีเอ็ม, รถไฟฟ้ารางเบา สายอัมปัง, รถไฟฟ้าเชื่อมท่าอากาศยานนานาชาติกัวลาลัมเปอร์ และรถโดยสารประจำทางของแรพิดเรล ตัวสถานีตั้งอยู่ระหว่างถนนวงแหวนที่สอง (MRR2) และทางพิเศษซูไงเบอซี
สถานีบันดาร์ตาซิก์เซอลาตันถือเป็นสถานีเปลี่ยนเส้นทางที่มีขนาดใหญ่แห่งหนึ่งของกัวลาลัมเปอร์
สถานีบันดาร์ตาซิก์เซอลาตันเป็นจุดเปลี่ยนเส้นทางของรถไฟฟ้าสามสายมากว่า 7 ปี สถานีในส่วนของแต่ละสายจะแยกออกจากกัน และการจำหน่ายบัตรโดยสารจะแยกระบบกัน แต่มีสะพานเชื่อมในแต่ละส่วน
ที่หยุดรถไฟชานเมืองเคทีเอ็ม.
สถานีบันดาร์ตาซิก์เซอลาตัน ในส่วนของรถไฟชานเมืองเคทีเอ็ม มีลักษณะเป็นที่หยุดรถ ให้บริการรถไฟฟ้าชานเมือง สายเซอเริมบัน เปิดให้บริการครั้งแรกวันที่ 10 พฤศจิกายน ค.ศ. 1995 มีทางเข้าสถานีจากฝั่งถนนวงแหวนที่สอง (MRR2) ไม่ค่อยมีสิ่งอำนวยความสะดวกมากนัก ลักษณะทางรถไฟเป็นทางคู่ มีชานชาลาด้านข้าง 2 แห่ง และสะพานลอยข้าม เนื้อที่ตัวสถานีค่อนข้างคับแคบ
ในปี ค.ศ. 2006-2007 มีการปรับปรุงตัวสถานีครั้งใหญ่ โดยการขยายพื้นที่จำหน่ายตั๋ว และการถมชานชาลาให้สูงขึ้นกว่าเดิม
สถานีรถไฟฟ้าสายอัมปัง.
สถานีบันดาร์ตาซิก์เซอลาตันในสายย่อยซรีเปอตาลิง เป็นสถานีระดับดิน เปิดใช้งานเมื่อวันที่ 11 กรกฎาคม ค.ศ. 1998 ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของที่หยุดรถไฟชานเมือง โดยการเข้าถึงสถานีรถไฟฟ้าแห่งนี้ สามารถใช้ทางเข้าร่วมกับที่หยุดรถไฟชานเมืองได้
สถานีรถไฟฟ้าแห่งนี้มีความสามารถในการรับผู้โดยสารได้มากกว่าที่หยุดรถไฟชานเมือง สิ่งอำนวยความสะดวก ได้แก่ ช่องจำหน่ายตั๋ว และเครื่องตรวจบัตรโดยสาร ชานชาลาเป็นชานชาลาแบบเกาะกลาง มีสะพานลอยเชื่อมไปยังที่หยุดรถไฟชานเมือง
สถานีรถไฟฟ้าเชื่อมท่าอากาศยานกัวลาลัมเปอร์.
สถานีบันดาร์ตาซิก์เซอลาตัน ในส่วนของรถไฟฟ้าเชื่อมท่าอากาศยานนานาชาติกัวลาลัมเปอร์ เปิดทำการครั้งแรกเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน ค.ศ. 2002 เป็นหนึ่งใน 5 สถานี ที่รถไฟฟ้าเคแอลไอเอ แทรนสิต หยุดรับ-ส่งผู้โดยสาร สถานีแห่งนี้มีทางเดินเชื่อมต่อกับที่หยุดรถไฟชานเมือง และสถานีรถไฟฟ้าสายอัมปัง ตัวสถานีตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของที่หยุดรถ สามารถเข้าถึงสถานีได้จากถนนสายย่อยของทางพิเศษซูไงเบอซี
สถานีรถไฟฟ้าแห่งนี้มีชานชาลาเกาะกลาง 2 แห่ง ทางรถไฟ 4 ทาง และช่องจำหน่ายตั๋ว มีสะพานลอยความยาว 95 เมตร ข้ามชานชาลา
ในแผนพัฒนามาเลเซียที่เก้า มีโครงการที่จะสร้างสถานีขนส่งผู้โดยสารบริเวณนี้ อาคารผู้โดยสารใช้งบประมาณในการก่อสร้างรวม 570 ล้านริงกิต เริ่มก่อสร้างในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 2007 และเปิดใช้งานอย่างเป็นทางในวันที่ 14 เมษายน ค.ศ. 2013
สถานีรถโดยสารของแรพิดเคแอล.
นอกจากรถไฟฟ้าทั้งสามสายแล้ว สถานีบันดาร์ตาซิก์เซอลาตันยังมีรถโดยสารของแรพิดเคแอล วิ่งให้บริการอีก 4 สายด้วยกัน
ในอนาคต ตัวสถานีจะมีลานจอดรถแท็กซี่ 150 คัน ชานชาลารถโดยสาร 60 ชานชาลา ที่จอดรถ 1,000 คัน ซึ่งสามารถเข้าถึงได้จากถนนวงแหวนที่สอง และทางหลวงเบิซรายา และมีแผนที่จะย้ายสถานีขนส่งหลักจากปูดูรายา มาที่บันดาร์ตาซิก์เซอลาตัน
สถานีขนส่งผู้โดยสารเบอร์เซอปาดูเซอลาตัน
สถานีขนส่งผู้โดยสารเบอร์เซอปาดูเซอลาตัน (, TBS) เป็นสถานีขนส่งผู้โดยสารหลัก ทางตอนใต้ของกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย ตั้งอยู่ในตำบลบันดาร์ตาซิก์เซอลาตัน ดำเนินการโดย บริษัท สถานีขนส่งผู้โดยสาร มาจู จำกัด (Maju TMAS)
สถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งนี้ เปิดทดลองใช้งานครั้งแรกวันที่ 1 มกราคม ค.ศ. 2011 และได้ทำพิธีเปิดอย่างเป็นทางการในวันที่ 14 เมษายน ค.ศ. 2013
สถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งนี้เชื่อมต่อกับสถานีรถไฟฟ้าบันดาร์ตาซิก์เซอลาตัน
วอลเลย์บอลชายทีมชาติเนเธอร์แลนด์
วอลเลย์บอลชายทีมชาติเนเธอร์แลนด์  เป็นทีมวอลเลย์บอลชายของประเทศเนเธอร์แลนด์ ทีมนี้ได้รับการบริหารโดยสหพันธ์วอลเลย์บอลเนเธอร์แลนด์ และเป็นส่วนหนึ่งในการแข่งขันวอลเลย์บอลระดับนานาชาติ
สวนอนุสรณ์โชวะ
รัฐอุทยานแห่งชาติพระราชานุสรณ์โชวะ  เป็นรัฐอุทยานแห่งชาติ ในนครอากิชิมะและทาจิกาวะ ของมหานครโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น มีค่าผ่านประตู 410 เยน ผู้เข้าชมสามารถเช้าจักรยานภายในสวนได้ด้วย ซึ่งมีเส้นทางปั่นจักรยานความยาวรวมกว่า 11 กิโลเมตรในกรณีแวะทุกจุด สถานีรถไฟที่ใกล้ที่สุดคือสถานีรถไฟนิชิ-ทาจิกาวะ ของบริษัทรถไฟญี่ปุ่นตะวันออก สายโอเมะ
อุทยานุสรณ์โชวะถูกสร้างขึ้นในปี ค.ศ. 1983 เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของงานเฉลิมฉลองพระราชพิธีกาญจนาภิเษกของสมเด็จพระจักรพรรดิฮิโรฮิโตะ มีพิพิธภัณฑ์เฉลิมพระเกียรติจักรพรรดิโชวะอยู่ภายในรัฐอุทยาน
Showa Memorial Park
สถานีรถไฟเซอเริมบัน
สถานีรถไฟเซอเริมบัน เป็นสถานีรถไฟ ตั้งอยู่ทางฝั่งตะวันตกของเมืองเซอเริมบัน ในรัฐเนอเกอรีเซิมบีลัน ประเทศมาเลเซีย ให้บริการรถไฟระหว่างเมือง สายเหนือ–ใต้ และรถไฟชานเมืองเคทีเอ็ม สายเซอเริมบัน ซึ่งเปิดให้บริการมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1995
สถานีรถไฟเซอเริมบันก่อสร้างระหว่างปี ค.ศ. 1904–1910 ด้วยงบประมาณ 26,000 ริงกิต เริ่มดำเนินการโดยกรมรถไฟมาเลเซีย (ต่อมาได้กลายเป็น การรถไฟมลายา) ซึ่งดำเนินการรถไฟทุกสายในคาบสมุทรมลายูในขณะนั้น
ตั้งแต่วันที่ 6 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1994 – 12 เมษายน ค.ศ. 1994 ได้มีการทดลองเดินรถไฟชานเมืองเคทีเอ็ม สายเซอเริมบัน ก่อนเปิดใช้งานอย่างเป็นทางการ
ชานชาลาสถานีรถไฟเซอเริมบัน มีทั้งหมด 3 ชานชาลา เชื่อมต่อกันโดยสะพานลอย และเนื่องจากเป็นสถานีปลายทางของรถไฟชานเมืองเคทีเอ็ม สายเซอเริมบัน ชานชาลาที่ 1 จึงถูกใช้เป็นชานชาลาสำหรับรถไฟชานเมืองเพียงชานชาลาเดียว ส่วนชานชาลาที่ 2–3 ใช้เป็นชานชาลารถไฟระหว่างเมือง
อนึ่ง ชานชาลาที่ 1 เป็นชานชาลาด้านข้าง ส่วนชานชาลาที่ 2–3 เป็นชานชาลาเกาะกลาง
อาคารสถานีรถไฟเซอเริมบันเป็นอาคารชั้นเดียว รูปแบบเรียบง่าย มีการแบ่งจัดสรรพื้นที่ภายในตัวอาคาร ดังนี้ ปีกอาคารฝั่งใต้ ใช้เป็นที่ทำการสถานี ส่วนปีกอาคารฝั่งเหนือ ใช้เป็นที่จำหน่ายตั๋ว และที่พักผู้โดยสาร
สิทธารถ มัลโหตรา
สิทธารถ มัลโหตรา (; ; ; 16 มกราคม ค.ศ. 1985 –) เป็นนักแสดงภาพยนตร์ชาวอินเดีย และอดีตนายแบบซึ่งปรากฏในภาพยนตร์บอลลีวูด
เมื่ออายุ 18 ปี มัลโฮตราเริ่มอาชีพเป็นนายแบบ แต่ไม่ประสบความสำเร็จ เขาจึงเลิก และภายหลังได้รับการช่วยเหลือจาก การัน โจฮาร์ ผู้กำกับภายนตร์ เรื่อง My Name Is Khan ในปี ค.ศ. 2010
เขาเริ่มงานแสดงในภาพยนตร์คอมเมดีดรามาของโจฮาร์ เรื่อง Student of the Year ในปี ค.ศ. 2012 ซึ่งเขาได้รับการเสนอชื่อเข้าชิงรางวัลนักแสดงดาวรุ่งชายยอดเยี่ยมของ Filmfare Award
ในปี ค.ศ. 2014 มัลโหตราได้รับบทนำในภาพยนตร์สองเรื่องซึ่งประสบความสำเร็จ คือ ภาพยนตร์โรแมนติกคอเมดี เรื่อง Hasee Toh Phasee และภาพยนตร์ระทึกขวัญเรื่อง Ek Villain
อะบู อัลวาฟา บัซจานี
อะบู อัลวาฟา บัซจานี (; 10 มิถุนายน ค.ศ. 940 – 15 กรกฎาคม ค.ศ. 998) เป็นนักคณิตศาสตร์และนักดาราศาสตร์ชาวเปอร์เซีย มีผลงานด้านตรีโกณมิติเชิงทรงกลมและเป็นบุคคลแรกที่เริ่มใช้จำนวนลบ เขาเกิดที่เมืองบัซกันในโคราซาน (ปัจจุบันอยู่ในประเทศอิหร่าน) ต่อมาย้ายไปอยู่ที่เมืองแบกแดดและทำงานที่หอดูดาว อะบู อัลวาฟามีผลงานด้านคณิตศาสตร์หลายอย่าง โดยเฉพาะในวิชาตรีโกณมิติ เช่น ค้นพบเอกลักษณ์ตรีโกณมิติหลายข้อ ค้นพบกฎของไซน์ แนะนำการใช้ฟังก์ชันแทนและคิดค้นวิธีใหม่ในการสร้างตารางค่าไซน์และแทน ในทางดาราศาสตร์ เขายังเป็นบุคคลแรกที่ใช้อุปกรณ์ที่เรียกว่า "วอลควอแดรนต์" (wall quadrant) ในการศึกษาท้องฟ้า ในปี ค.ศ. 997 อะบู วาฟาและอัลบิรูนีร่วมกันทดลองหาความแตกต่างของเวลาท้องถิ่น และพบว่าเวลาจะต่างกัน 1 ชั่วโมง ระหว่างเส้นลองจิจูด 2 เส้น ซึ่งใกล้เคียงกับค่าปัจจุบัน
ต่อมาชื่อของอะบู วาฟาได้รับเกียรติให้นำไปตั้งเป็นชื่อแอ่งดวงจันทร์ ในปี ค.ศ. 2015 กูเกิล ดูเดิลได้ฉลองวันเกิดครบรอบ 1,075 ปีให้แก่เขา
จักรพรรดิมิญ หมั่ง
มิญ หมั่ง (; 25 พฤษภาคม ค.ศ. 1791 — 20 มกราคม ค.ศ. 1841) หรือในพงศาวดารไทยเรียก มินมาง มีพระนามเดิมว่า เหงียน ฟุก ด๋าม  เป็นจักรพรรดิแห่งเวียดนามจากราชวงศ์เหงียน ตรงกับรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และทรงเป็นผู้นำของเวียดนามในช่วงสงครามอานามสยามยุทธ
จักรพรรดิซา ล็อง พระบิดาของจักรพรรดิมิญ หมั่ง ได้กอบกู้เวียดนามจากกบฏเต็ยเซิน จักรพรรดิมิญ หมั่งทรงรับช่วงต่อบ้านเมืองจากพระบิดาและทรงจัดระเบียบการปกครองของราชสำนักเวียดนามให้เรียบร้อย จักรพรรดิมิญ หมั่งทรงเคร่งครัดในลัทธิขงจื๊อใหม่ (Neo–Confucianism) เป็นอย่างมาก เป็นกษัตริย์ที่ใส่พระทัยในการปกครองและความเป็นอยู่ของราษฎร แต่ทว่าความเคร่งครัดในลัทธิขงจื๊อของพระองค์ทำให้ราชสำนักเวียดนามเกิดความขัดแย้งกับมิชชันนารีชาวตะวันตก ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างเวียดนามกับชาติตะวันตกโดยเฉพาะฝรั่งเศสเสื่อมถอยลงอย่างมากในรัชสมัยของพระองค์ จนนำไปสู่การสูญเสียเอกราชแก่ฝรั่งเศสในที่สุด
จักรพรรดิมิญ หมั่ง เดิมมีพระนามว่า เหงียน ฟุก ด๋าม  ประสูติเมื่อ ค.ศ. 1791 ที่เมืองซาดิ่ญ  หรือไซง่อนในปัจจุบัน ทรงเป็นโอรสองค์ที่สี่ของเจ้าเหงียน ฟุก อั๊ญ  หรือองเชียงสือ ที่เกิดกับพระนางเจิ่น ถิ ดาง  ภริยารองของเหงียน ฟุก อั๊ญ ในขณะที่บิดาเหงียน ฟุก อั๊ญ กำลังต่อสู้กับกบฏเต็ยเซินทางเหนือ เหงียน ฟุก ด๋ามมีพี่ชายต่างมารดาคือ เหงียน ฟุก กั๋ญ  ซึ่งเหงียน ฟุก อั๊ญ หมายจะให้เป็นทายาท แต่ทว่าเหงียน ฟุก กั๋ญ ได้ถึงแก่อสัญกรรมลงไปเสียก่อนเมื่อ ค.ศ. 1801
ใน ค.ศ. 1804 หลังจากรวบรวมเวียดนามได้คนเป็นปึกแผ่นแล้ว เหงียน ฟุก อั๊ญ ได้ปราบดาภิเษกขึ้นครองราชสมบัติเป็นพระจักรพรรดิซา ล็อง แห่งเวียดนาม เหงียน ฟุก ด๋าม ในฐานะพระโอรสจึงมีสถานะเป็นเจ้าชายไปด้วยเช่นกัน แล้วเสด็จไปประทับที่เมืองเว้ ราชธานีของราชวงศ์เหงียน ในประเด็นเรื่องการสืบทอดราชบัลลังก์ ตามหลักลัทธิขงจื๊อการสืบทอดตำแหน่งจะต้องเป็นไปจากบิดาสู่บุตรชายเท่านั้น หมายความว่าโอรสของเจ้าชายเหงียน ฟุก กั๋ญ คือ เจ้าชายเหงียน ฟุก หมี เดื่อง  ควรจะได้รับตำแหน่งเจ้าชายรัชทายาท แต่ทว่าเจ้าชายกั๋ญนั้นเมื่อครั้งยังมีพระชนม์ชีพทรงมีความใกล้ชิดสนิทสนมกับมิชชันนารีบาทหลวงชาวฝรั่งเศส และได้เคยทรงเดินทางไปยังกรุงปารีสเมื่อ ค.ศ. 1785 ในช่วงปลายรัชกาลพระจักรพรรดิซา ล็อง ทรงเริ่มมีความแคลงใจต่อขุนนางชาวตะวันตกในราชสำนักของพระองค์ แม้ว่าบาทหลวงชาวฝรั่งเศสจะมีบทบาทสำคัญในการนำทัพฝรั่งเศสเข้าช่วงพระจักรพรรดิซา ล็อง ในการปราบกบฏเต็ยเซิน แต่พระจักรพรรดิซา ล็อง ทรงเห็นว่าชาวตะวันตกจะเป็นภัยคุกคาม ใน ค.ศ. 1815 พระองค์จึงทรงตัดสินพระทัยละทิ้งครอบครัวสายวงศ์ของเจ้าชายกั๋ญ และแต่งตั้งให้เจ้าชายเหงียน ฟุก ด๋าม เป็น "ท้ายตื๋อ"  หรือเจ้าชายรัชทายาท ท่ามกลางเสียงคัดค้านจากขุนนางอาวุโสทั้งหลาย เหตุด้วยผิดธรรมเนียมตามหลักขงจื๊อ
จักรพรรดิซา ล็อง เสด็จสวรรคตในปี ค.ศ. 1820 "ท้ายตื๋อ" เหงียน ฟุก ด๋าม จึงขึ้นครองราชสมบัติต่อมา ประกาศใช้รัชศก "มิญ หมั่ง" แปลว่า "ชีวิตโชติช่วง" อย่างไรก็ตามพระราชอำนาจที่พระจักรพรรดิมิญ หมั่ง ทรงสืบทอดมาจากพระบิดานั้นไม่มากนัก ในขณะนั้นอาณาจักรเวียดนามแบ่งออกเป็นสามส่วน พระจักรพรรดิทรงมีอำนาจโดยตรงเฉพาะในเวียดนามส่วนกลางอันมีราชธานีอยู่ที่เมืองเว้เท่านั้น ทางส่วนเหนือมีข้าหลวงปกครองเรียกว่า "บั๊กถั่ญ"  ประจำอยู่ที่เมืองฮานอย และทางส่วนใต้มี "ซาดิ่ญถั่ญ"  เป็นข้าวหลวงประจำอยู่ที่เมืองไซ่ง่อน ซึ่งข้าหลวงเหล่านี้มีอำนาจเต็มที่ในการปกครองดินแดนของตนแม้ว่าจะอยู่ภายใต้พระราชอำนาจของฮหว่างเด๊ที่เมืองเว้ก็ตาม โดยเฉพาะผู้ดำรงตำแหน่งซาดิ่ญถั่ญในขณะนั้นคือ เล วัน เสวียต  หรือที่คนไทยรู้จักในนาม องต๋ากุน ผู้ซึ่งเป็นขุนพลคนสำคัญที่ได้ช่วยเหลือพระจักรพรรดิซา ล็อง ในการรวบรวมประเทศ เล วัน เสวียต เป็นขุนนางที่มีอำนาจอย่างล้นพ้นในทางตอนใต้ของเวียดนามไปจนถึงกัมพูชา และเป็นหนึ่งในผู้คัดค้านการแต่งตั้งเจ้าชายเหงียน ฟุก ด๋าม เป็น "ท้ายตื๋อ"
เวียดนามใต้อันมีเมืองไซ่ง่อนเป็นศูนย์กลางนั้น ในสมัยราชวงศ์เหงียนเป็นดินแดนที่มีอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมแตกต่างจากส่วนอื่นของเวียดนาม เนื่องจากว่าเวียดนามใต้เป็นดินแดนที่เพิ่งจะเข้ามาอยู่ในการปกครองของเวียดนามในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 ยังคงมีชาวเขมรต่ำ (หรือขแมร์กรอม) และชาวจามอาศัยอยู่จำนวนมาก และยังคงรักษาวัฒนธรรมตามแบบฮินดู-พุทธของตนเองเอาไว้ นอกจากอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมแล้ว ในทางการเมืองเวียดนามภาคใต้ยังอยู่ภายใต้การปกครองของเล วัน เสวียต เจ้าขุนศึกที่มีอำนาจมากเปรียบเสมือนเป็นหอกข้างแคร่สำหรับจักรพรรดิมิญ หมั่ง อยู่เสมอ ประเด็นเรื่องเวียดนามภาคใต้จึงรบกวนพระทัยของพระจักรพรรดิมิญ หมั่ง ไปตลอดรัชสมัย
พระจักรพรรดิมิญ หมั่ง ทรงมีนโยบายรวบรวมอำนาจสู่ศูนย์กลาง ทรงจัดตั้ง "เหวี่ยนเกอเหมิต"  หรือองคมนตรีสภา และฟื้นฟูระบบเก้าชั้นยศตามอย่างจีนขึ้นมาอีกครั้งในราชสำนัก พระจักรพรรดิมิญ หมั่ง ทรงเคร่งครัดในลัทธิขงจื๊อ ทรงฟื้นฟูระบบการสอบจอหงวนขึ้นมาใหม่เพื่อให้บรรดานักปราชญ์ผู้มีความสามารถได้เข้ามารับใช้ราชสำนักเพื่อเป็นการแทนที่ระบบขุนศึกท้องถิ่นเดิม ทรงปรับปรุง "โกว๊กตื๋อซ้าม"  หรือราชวิทยาลัยไว้เป็นสถานที่สำหรับกุลบุตรทั่วพระอาณาจักรศึกษาลัทธิขงจื๊อ พระจักรพรรดิมิญ หมั่ง ไม่เพียงแต่มีพระราชประสงค์ให้ขุนนางชนชั้นสูงยึดมั่นในลัทธิขงจื๊อเท่านั้น แต่ยังมีพระราชประสงค์จะให้ราษฎรชาวเวียดนามทุกคนปฏิบัติตามหลักปรัชญาของลัทธิขงจื๊ออย่างเคร่งครัด ใน ค.ศ. 1834 จักรพรรดิมิญ หมั่ง ทรงพระราชนิพนธ์ "ฮ้วนดิกเถิปเดี่ยว"  หรือหลักปฏิบัติสิบประการสำหรับราษฎรนำไปปฏิบัติ
ลาวและเชียงขวาง.
อาณาจักรเชียงขวางเมืองพวนหรือที่เวียดนามเรียกว่า"บ่นมัน" (Bồn Man, 盆蠻) เป็นอาณาจักรประเทศราชขึ้นแก่อาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์ ความขัดแย้งระหว่างเจ้าน้อยเมืองพวนหรือเจ้าสุทธกะสุวรรนะกุมารแห่งเชียงขวางและเจ้าอนุวงศ์แห่งเวียงจันทน์ทำให้เจ้าน้อยเมืองพวนสร้างสัมพันธไมตรีกับเวียดนาม ในค.ศ. 1826 สงครามเจ้าอนุวงศ์ เจ้าอนุวงศ์หลบหนีมายังจังหวัดเหงะอานเพื่อขอความช่วยเหลือจากเวียดนาม จักรพรรดิมิญหมั่งทรงให้เจ้าอนุวงศ์กลับไปยังเมืองเวียงจันทน์ "...อนุทำความผิดหนีไปหาญวน ญวนเหมือนมารดา กรุงเทพมหานครเหมือนบิดา บิดาโกรธบุตรแล้ว มารดาต้องพามาขอโทษ" แต่เจ้าอนุวงศ์กลับนำกองกำลังลอบเข้าโจมตีสังหารฝ่ายไทยที่เวียงจันทน์ พระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ต่อมาคือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) สามารถเอาชนะทัพฝ่ายลาวได้ทำให้เจ้าอนุวงศ์หลบหนีไปยังเขตเมืองพวนอาณาจักรเชียงขวางในค.ศ. 1828 จักรพรรดิมิญหมั่งทางให้เจ้าเมืองเหงะอานแต่งทูตนำพระราชสาสน์มายังพระยาราชสุภาวดีเพื่อเจรจา พระยาราชสุภาวดีออกอุบายลวงคณะทูตเวียดนามมาสังหารหมู่ในงานเลี้ยง
เจ้าน้อยแห่งเมืองพวนด้วยความเกรงว่าทัพฝ่ายไทยจะยกมายังเมืองพวนเพื่อค้นหาเจ้าอนุวงศ์ จึงชี้เบาะแสให้แก่ฝ่ายไทยจนสามารถจับเจ้าอนุวงศ์ส่งลงไปยังกรุงเทพได้ จักรพรรดิมิญหมั่งพิโรธที่เจ้าน้อยเมืองพวนเป็นต้นเหตุให้ฝ่ายไทยสามารถจับเจ้าอนุวงศ์ได้ จึงเรียกเจ้าน้อยเมืองพวนมาเข้าเฝ้าที่เมืองเว้และมีพระราชโองการให้สำเร็จโทษประหารชีวิตเจ้าน้อยเมืองพวนในค.ศ. 1829 และนำเจ้าโป้บุตรชายของเจ้าน้อยมาอยู่ที่เมืองเว้ ทำให้เมืองพวนอาณาจักรเชียงขวางไร้เจ้าปกครองจักรพรรดิมิญหมั่งทรงให้ผนวกเอาดินแดนของอาณาจักรเชียงขวางเข้ามาปกครองโดยตรงเรียกว่า "จังหวัดเจิ๊นนิญ" (Trấn Ninh, 鎮寧) ทรงส่งกองกำลังเวียดนามเข้ายึดครองและแบ่งดินแดนเชียงขวางออกเป็นแปดหน่วยการปกครอง เวียดนามปกครองเชียงขวางอยู่เป็นเวลาหกปี
นโยบายกดขี่ชาวคริสเตียน.
เนื่องจากในรัชกาลของจักรพรรดิซา ล็อง ทรงได้รับการสนับสนุนจากขุนพลชาวฝรั่งเศสในการสู้รับกับกบฏเต็ยเซิน หลังจากปราบดาภิเษกแล้วบรรดาขุนนางชาวฝรั่งเศสจึงได้รับการปูนบำเหน็จและขึ้นมามีอำนาจในราชสำนักของจักรพรรดิซา ล็อง ในช่วงต้นรัชสมัยจักรพรรดิมิญ หมั่ง มีขุนนางชาวฝรั่งเศสผู้ทรงอำนาจได้แก่ ฌ็อง-บาติสต์ แชโญ (Jean-Baptiste Chaigneau) และฟีลิป วานีเย (Phillippe Vannier) จักรพรรดิมิญ หมั่ง ทรงเกลียดชังชาวตะวันตกอย่างมาก เนื่องจากชาวตะวันตกนั้นมีจุดมุ่งหมายในการเผยแผ่คริสต์ศาสนาซึ่งขัดแย้งกับลัทธิขงจื๊อในประเด็นเรื่องการเซ่นไหว้บรรพบุรุษ ใน ค.ศ. 1825 จักรพรรดิมิญ หมั่ง มีพระราชโองการห้ามมิให้มีการเผยแพร่คริสต์ศาสนาในพระราชอาณาจักร และทรงห้ามมิให้มิชชันนารีชาวตะวันตกเดินทางเข้าประเทศ ขุนนางฝรั่งเศสทั้งสองทนความกดดันไม่ได้จึงเดินทางออกนอกอาณาจักรเวียดนามไปในที่สุด มีพระราชโองการจับกุมมิชชันนารีชาวฝรั่งเศสจำนวนมากมากักขังไว้ในคุก แต่ทว่าขุนนางเล วัน เสวียต แห่งไซ่ง่อนได้ทูลทัดทานการลงพระอาญาชาวตะวันตก เนื่องจากเขามีความเห็นว่าเวียดนามยังคงต้องการความช่วยเหลือจากชาติตะวันตกในด้านการทหาร พระจักรพรรดิมิญ หมั่ง จึงทรงต้องยอมทำตามคำของของเล วัน เสวียต ปล่อยตัวมิชชันนารีทั้งหลายให้ลงเรือสำเภากลับยุโรปไป แต่ทว่ามิชชันนารีเหล่านั้นต่างลักลอบกลับไปยังสถานศาสนาของตนเองในเวียดนาม
กบฏของเล วัน โคย และอานามสยามยุทธ.
ใน ค.ศ. 1832 องต๋ากุนเล วัน เสวียต ถึงแก่อสัญกรรมด้วยความชราภาพ เป็นโอกาสให้จักรพรรดิมิญ หมั่ง ทรงแผ่ขยายอำนาจเข้าสู่ภาคใต้ของเวียดนาม ทรงใช้โอกาสนี้ยกเลิกตำแหน่ง "ซาดิ่ญถั่ญ" และ "บั๊กถั่ญ" ให้ขึ้นกับราชสำนักโดยตรง พระจักรพรรดิจึงทรงมีอำนาจโดยตรงตลอดทั่วพระราชอาณาจักร และทรงแบ่งอาณาจักรออกเป็นสามสิบจังหวัดหรือ "ติ๋ญ"  โดยแต่ละจังหวัดมีผู้ว่าราชการซึ่งพระจักรพรรดิทรงแต่งตั้งโดยตรง หลังจากที่ขุนนางชุดใหม่ได้เข้าปกครองเวียดนามใต้แล้ว ก็พบว่าเล วัน เสวียต ที่ล่วงลับไปแล้วนั้นได้สะสมกำลังทหารอาวุธไว้เป็นจำนวนมาก รวมทั้งมีทรัพย์สินร่ำรวยและเป็นที่นิยมของราษฎร ขุนนางเหล่านั้นได้ทูลความต่อพระจักรพรรดิมิญ หมั่ง จึงทรงมีคำตัดสินให้เล วัน เสวียต เป็นกบฏ มีพระราชอาญาลงโทษให้ลบหลู่และทำลายสุสานของเล วัน เสวียต และประหารชีวิตบรรดาญาติมิตรและผู้ที่เกี่ยวข้องกับเล วัน เสวียต ไปจำนวนมาก เล วัน โคย  ผู้เป็นบุตรชายบุญธรรมของเล วัน เสวียต จึงก่อการกบฏต่อต้านจักรพรรดิมิญ หมั่ง ขึ้นใน ค.ศ. 1833 ซึ่งกบฏของเล วัน โคย นั้นประสบความสำเร็จอย่างดีมีราษฎรฝักใฝ่มาเข้าพวกจำนวนมาก เนื่องจากชาวใต้นั้นมีความจงรักภักดีต่อเล วัน เสวียต อยู่เดิม และบรรดาชาวคาทอลิกหรือบาทหลวงชาวตะวันตกต่างก็ให้การสนับสนุนเล วัน เสวียต
เล วัน โคย ได้ประกาศสิ่งที่จักรพรรดิมิญ หมั่ง ทรงวิตกมากที่สุดสองประการ นั่นคือ ประกาศว่าจะสนับสนุนให้พระโอรสของเจ้าชายรัชทายาทกั๋ญขึ้นครองบัลลังก์อย่างถูกต้องแทนที่พระจักรพรรดิมิญ หมั่ง และประกาศว่าหากตนได้เป็นใหญ่จะยกเลิกการกดขี่คริสต์ศาสนา ทำให้บรรดามิชชานารีฝรั่งและชาวคาทอลิกหันมาเข้าพวกกบฏของเล วัน โคย นำโดยบาทหลวงโฌแซ็ฟ มาร์ช็อง (Joseph Marchand) ชาวฝรั่งเศส กองกำลังกบฏสามารถยึดเมืองไซ่ง่อนและจังหวัดข้างเคียงทั้งหกจังหวัดได้สำเร็จ
ในขณะนั้นทางราชอาณาจักรเขมรอุดงมีสมเด็จพระอุทัยราชานักองค์จันครองราชสมบัติอยู่ โดยสมเด็จพระอุทัยราชาทรงฝักใฝ่เวียดนามและทรงอยู่ภายใต้อิทธิพลของเล วัน เสวียต พระจักรพรรดิมิญ หมั่ง ก็มีพระราชประสงค์ที่จะผนวกอาณาจักรเขมรเข้ากับเวียดนามตามนโยบายรวมอำนาจสู่ศูนย์กลางของพระองค์ เมื่อทางอาณาจักรเวียดนามเกิดการกบฏครั้งใหญ่ขึ้นในภาคใต้ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงมีพระราชโองการให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) นำทัพเข้ารุกรานอาณาจักรเขมรเพื่อที่จะขับสมเด็จพระอุทัยราชาออกจากราชสำนักเขมร และนำนักองค์อิ่มและนักองค์ด้วง เจ้าชายเขมรสองพระองค์ซึ่งฝักใฝ่สยามขึ้นครองราชสมบัติแทน พร้อมกันนั้นทรงให้เจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ บุนนาค) นำทัพเรือไปโจมตีเวียดนามภาคใต้ โดยนัดหมายให้ทั้งทัพบกและทัพเรือพบกันที่เมืองไซ่ง่อนเพื่อทำการยึดเมือง นอกจากนี้ยังโปรดฯให้พระมหาเทพ (ป้อม) และพระราชรินทร์ (ขำ) ยกทัพไปทางลาวภาคกลางเพื่อโจมตีเวียดนามทางจังหวัดเหงะอานซึ่งอยู่ติดกับลาว
เมื่อทัพฝ่ายสยามนำโดยเจ้าพระยาบดินทรเดชาเดินทางมาถึงยังเขมร ฝ่ายสมเด็จพระอุทัยราชาก็ได้เสด็จหนีจากนครพนมเปญลงไปยังเมืองไซ่ง่อน ทัพสยามจึงเข้าครองนครพนมเปญโดยง่าย และฝ่ายทัพเรือนำโดยเจ้าพระยาพระคลังก็สามารถตียึดเมืองบันทายมาศได้ และเดินทัพเรือขึ้นไปตามคลองหวิญเต๊  เข้ายึดเมืองโชฎกหรือเจิวด๊ก  ของเวียดนามได้ โดยมีเป้าหมายต่อไปคือนครไซ่ง่อน ทัพบกและทัพเรือสยามผสมเข้าโจมตีเมืองไซ่ง่อน จักรพรรดิมิญ หมั่ง ทรงแต่งตั้งให้เจือง มิญ สาง  หรือที่รู้จักในพงศาวดารไทยว่า องเตียนกุน (ông tương quân, 翁將軍) ให้ดำรงตำแหน่งเป็น เจิ๊นเตยเตื๊องเกวิน (Trấn Tây tướng quân, 鎭西將軍) เป็นผู้นำทัพเรือเวียดนามเข้าต้านทานทัพสยาม ทัพเรือเวียดนามสามารถตอบโต้การรุกรานได้ทำให้ทัพสยามต้องล่าถอย
เมื่อฝ่ายสยามล่าถอยไปแล้ว สมเด็จพระอุทัยราชาจึงเสด็จกลับมายังพนมเปญอีกครั้ง จักรพรรดิมิญ หมั่ง ทรงแต่งตั้งให้องเตียนกุนเจือง มิญ สาง เป็นข้าหลวงผู้แทนของจักรพรรดิมิญ หมั่ง ในการดูแลปกครองเขมร สมเด็จพระอุทัยราชาครองราชสมบัติภายใต้อิทธิพลของเจือง มิญ สาง จนกระทั่งเสด็จสวรรคตในปีต่อมา ค.ศ. 1834 สมเด็จพระอุทัยราชาทรงไม่มีพระโอรสมีแต่พระธิดา พระจักรพรรดิจึงทรงให้พระธิดาองค์ที่สองพระนามว่า นักองค์มี (Ang Mei) ขึ้นครองราชสมบัติเป็นกษัตรีแห่งเขมรและเป็นหุ่นเชิดของเวียดนามต่อไป เป็นกษัตรีองค์มี จักรพรรดิมิญ หมั่ง มีพระราชประสงค์ที่จะผนวกอาณาจักรเขมรเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของเวียดนามโดยสิ้นเชิงทั้งในทางการเมืองและทางวัฒนธรรม เพื่อเป็นการยุติข้อพิพาทกับสยามในเรื่องอิทธิพลเหนือเขมรที่ยืดเยื้อมาเป็นเวลาสามสิบกว่าปี จึงทรงประกาศให้ผนวกอาณาจักรเขมรเข้าเป็นมณฑลหนึ่งของเวียดนามมีชื่อว่า เจิ๊นเต็ย (, 鎮西) เจือง มิญ สาง มีคำสั่งให้ชาวเขมรทุกคนเปลี่ยนมาพูดภาษาเวียดนาม แต่งกายอย่างเวียดนาม และดำเนินชีวิตตามหลักลัทธิขงจื๊อและวัฒนธรรมเวียดนาม เป็นนโยบายการกลืนชาติ (assimilation) เพื่อทำให้ชาวเขมรกลายเป็นชาวเวียดนาม (Vietnamization) รวมทั้งทำลายวัดวาอารามและสึกพระภิกษุสงฆ์ในพระพุทธศาสนาเถรวาทมาเป็นจำนวนมาก ซึ่งนโยบายนี้สร้างความไม่พอใจให้แก่ชาวเขมรเป็นอย่างมาก