pythainlp/thai_wikipedia_clean_20230101 huggingface dataset:
บุญมี ณ ราชวัฏ มีชื่อจริงว่านายบุญมี กาวิล เกิดเมื่อ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2472 ที่ อำเภองาว จังหวัดลำปาง จบการศึกษาชั้นม.6 จากโรงเรียนประชาวิทย์ จังหวัดลำปาง พี่ชายของเขาเป็นนักมวยแต่ถูกชกจนตาย ทำให้เขาอยากเป็นนักมวยบ้าง โดยไปหัดมวยกับฉมัง ยุวเวช และขึ้นชกในชื่อบุญมี แม่นฉมัง ชกชนะนักมวยชื่อดังในท้องถิ่นได้หลายคน จนกระทั่งชกชนะเปลี่ยน กิ่งเพชรได้ จึงเดินทางมากรุงเทพฯ โดยมาอยู่ค่ายราชวัฏของยอแสง ภาณุทัต
ใน พ.ศ. 2492 เวทีราชดำเนินได้เปลี่ยนการชั่งน้ำหนักนักมวยจากสโตนหรือกิโลกรัมมาเป็นปอนด์ตามแบบมวยสากลและจัดให้มีการชกชิงแชมป์รุ่นต่างๆ บุญมีได้ชกชิงแชมป์ในรุ่นเวลเตอร์เวทหรือ 147 ปอนด์ กับยอดยิ่ง เมืองสุรินทร์ และเป็นฝ่ายชนะได้ครองแชมป์เวทีราชดำเนินเป็นคนแรกในรุ่นนี้ ก่อนจะเสียแชมป์ให้สามารถ ศรแดงในภายหลัง ในการชกมวยที่เวทีราชดำเนินนี้ บุญมีชกชนะนักมวยชื่อดังได้หลายคน เช่น พิชิต ชอบชก หลาวทอง ชอบชก ประสิทธิ์ ยอดศรจันทร์ ศิริศักดิ์ อุดมศักดิ์ อำพล ยอดศรจันทร์ ชาย ศิษย์สิงห์ สมศรี เทียมกำแหง เรืองชัย เจนณรงค์ วรเทพ เลือดอุบล
บุญมีขึ้นชกครั้งสุดท้ายแพ้น็อค ดาวทอง สิงหพัลลภ จึงแขวนนวมไปและทำงานกับบริษัทขนส่ง จำกัดจนเกษียณอายุ และอยู่กับครอบครัวที่จังหวัดนครราชสีมา ก่อนจะป่วยเป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก และเสียชีวิตเมื่อ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2555 รวมอายุได้ 83 ปี
GReeeeN (กรีน) คือวงป๊อปร็อค, ฮิปฮอป, เบรกบีต ของประเทศญี่ปุ่น มีสมาชิกวง 4 คน คือ ฮิเดะ (ヒデ), นาวิ (ナビ), คุนิ (92) และโซ (ソウ) ทั้งสี่เซ็นสัญญากับยูนิเวอซัลมิวสิคในปี พ.ศ. 2550 สัญลักษณ์ของวงนี้คือรูปปากที่เต็มไปด้วยฟัน และตัวอี (E) แสดงถึงสมาชิกทั้ง 4 ของวงนี้
ในขณะที่เซ็นสัญญากับยูนิเวอซัลฯ นั้น ทั้งสี่กำลังเรียนสาขาทันตแพทยศาสตร์ ที่มหาวิทยาลัยโออุ (奥羽大学) ในจังหวัดฟุกุชิมะ พวกเขาทั้งสี่สำเร็จการศึกษาในช่วงปี พ.ศ. 2551 - 2552 และได้ประกอบอาชีพเป็นทันตแพทย์ แต่ก็ยังคงทำผลงานเพลงในนามวง ทั้งนี้ตัวตนและโฉมหน้าที่แท้จริงของสมาชิกทั้งสี่นั้นยังไม่เป็นที่เปิดเผยแก่สาธารณะจนถึงปัจจุบัน (ไม่ปรากฏโฉมหน้าที่แท้จริงเลยทั้งในมิวสิกวิดีโอและการแสดงคอนเสิร์ตของวง)
อักษรอะญะมี
อะญะมี  หรือ อะญะมียะฮ์  เป็นชื่อของอักษรชนิดหนึ่งโดยมีรากศัพท์มาจากภาษาอาหรับหมายถึง "ต่างชาติ" เป็นการนำอักษรอาหรับมาใช้เขียนภาษาในกลุ่มภาษาแอฟริกา โดยเฉพาะภาษาเฮาซาและภาษาสวาฮิลี ภาษากลุ่มแอฟริกามีระบบสัทวิทยาต่างจากภาษาอาหรับทำให้มีการปรับอักษรอาหรับเพื่อแสดงเสียงเหล่านั้น ด้วยระบบที่ต่างไปจากอักษรอาหรับที่ใช้ในกลุ่มที่ไม่ได้พูดภาษาอาหรับในตะวันออกกลาง
ภาษาเฮาซาในแอฟริกาตะวันตกเป็นตัวอย่างของภาษาที่ใช้อักษรอะญะมี โดยเฉพาะในช่วงก่อนเป็นอาณานิคม เมื่อมีโรงเรียนสอนอัลกุรอ่านให้แก่เยาวชนมุสลิม และได้สอนอักษรอะญะมีด้วย เมื่อเจ้าอาณานิคมตะวันตกได้พัฒนาระบบการเขียนภาษาเฮาซาด้วยอักษระลตินหรือโบโก การใช้อักษรอะญะมีได้ลดลง และปัจจุบันใช้น้อยกว่าอักษรละติน แต่ยังใช้อยู่มากในงานทางด้านศาสนาอิสลาม การใช้อักษรอะญะมีกับภาษาอื่นในประเทศมุสลิมพบได้ทั่วไป
อักษรอะญะมีสำหรับภาษาเฮาซา.
ภาษาเฮาซาเขียนด้วยอักษรอะญะมีตั้งแต่ประมาณพุทธศตวรรษที่ 20 ไม่มีระบบมาตรฐานสำหรับอักษรอะญะมี และผู้เขียนต่างคนกันใช้ตัวอักษรต่างกัน สระเสียงสั้นแสดงด้วยเครื่องหมายสระซึ่งมีใช้น้อยในอักษรอาหรับที่ไม่ได้ใช้เขียนอัลกุรอ่าน เอกสารลายมือเขียนภาษาเฮาซายุคกลางจำนวนมากคล้ายกับเอกสารทิมปุกตูที่เขียนด้วยอักษรอะญะมี ต่อไปนี้เป็นตัวอย่างอักษรอะญะมีสำหรับภาษาเฮาซา
กองพลผู้เสียสละอัลอักซา
กองพลผู้พลีชีพอัลอักซา
เกมจำลองการปกครอง
เกมจำลองการปกครอง, เกมจำลองรัฐบาล หรือเกมจำลองการเมือง คือ เกมที่พยายามจำลองการเมืองการปกครองบางส่วนหรือทั้งหมดของประเทศหนึ่ง เกมเหล่านี้อาจร่วมสถานการณ์ทางภูมิรัฐศาสตร์ (เกี่ยวข้องกับการสร้างและดำเนินนโยบายต่างประเทศ) การสร้างนโยบายการเมืองในประเทศ หรือการจำลองการรณรงค์ทางการเมือง เกมเหล่านี้แตกต่างจากประเภทเกมสงคราม (war game) คลาสสิก เนื่องจากไม่สนับสนุนหรือขาดส่วนทหารหรือการปฏิบัติ
เกมที่อิงภูมิรัฐศาสตร์และการเลือกตั้งมีมานานก่อนคอมพิวเตอร์ส่วนบุคคลกำเนิดและความสามารถของคอมพิวเตอร์ในการประมวลข้อมูลสถิติขนาดใหญ่อย่างรวดเร็ว มีเกมแนวนี้เกมแรก ๆ หนึ่งชื่อ "เดอะเกมออฟพอลลิทิกส์" ("The Game of Politics") สร้างโดย ออสวัลด์ ลอร์ด (Oswald Lord) ใน ค.ศ. 1935 ซึ่งยังมีพิมพ์จน ค.ศ. 1960 ใน ค.ศ. 1954 มีการสร้างเกมกระดาน "ดิพโพลมะซี" ("Diplomacy") ซึ่งต่างจากเกมสงครามอื่นตรงที่มีระยะ "เจรจา" ซึ่งผู้เล่นบรรลุความตกลงกับผู้เล่นอื่น แล้วค่อยดำเนินการเคลื่อนไหวทางทหารไปพร้อมกัน การเมืองระดับชาติยังเป็นพื้นที่สำคัญของเกมกระดาน ซึ่งผลิตภัณฑ์อย่างเกมกระดาน "ดีมาแชร์" ("Die Macher") ใน ค.ศ. 1986 ซึ่งเน้นการเลือกตั้งในประเทศเยอรมนี และ"เรกออฟเนชัน" ("Wreck the Nation") ซึ่งเสียดสีการเมืองของสหรัฐอเมริกาภายใต้รัฐบาลบุช "เนชันสเตดซ์" ("Nationstates") เป็นเกมจำลองบนเว็บไซต์ซึ่งให้สร้างและปรับแต่ง "ชาติ" ผู้เล่นสามารถกำหนดนโยบายของชาติตนผ่านประเด็นซึ่งผู้เล่นได้รับตามเวลาที่ปรับได้
หลัง "ดิพโพลมะซี" ประสบความสำเร็จหลายปีในฐานะเกมเล่นทางจดหมาย เกมนี้เป็นเกมแรก ๆ ที่เปลี่ยนไปใช้ประโยชน์จากอีเมล และยังเป็นเกมอีเมลที่ได้รับความนิยมใน ค.ศ. 2007
เซเรียอา ฤดูกาล 2014–15
เลกาเซเรียอา (หรือ ทิม เลกาเซเรียอา ด้วยเหตุผลทางผู้สนับสนุน) ฤดูกาล 2014–15 เป็นฤดูกาลที่ 5 นับตั้งแต่ถอนตัวออกจากฟุตบอลลีกในฤดูกาล 2010-11 ซึ่งจะเริ่มต้นเปิดฤดูกาลในวันที่ 30 สิงหาคม ค.ศ. 2014.
พระธรรมเจดีย์ (สมคิด เขมจารี)
พระธรรมเจดีย์ นามเดิม สมคิด บุตรทุมพันธ์ ฉายา เขมจารี เป็นเจ้าอาวาสวัดทองนพคุณ กรุงเทพมหานคร เจ้าคณะภาค 11
พระธรรมเจดีย์ มีนามเดิมว่า สมคิด นามสกุล บุตรทุมพันธ์ เกิดเมื่อวันที่ 5 พ.ค. 2487 โยมบิดา-มารดา ชื่อ นายบ่ายและนางคำตา นามสกุลบุตรทุมพันธ์ ภูมิลำเนาอยู่บ้านเลขที่ 1 หมู่ที่ 8 ตำบลอุ่มเม่า อำเภอโพนทอง จังหวัดร้อยเอ็ด
บรรพชา ณ ภูมิลำเนาจังหวัดร้อยเอ็ด เมื่อวันที่ 5 ธ.ค. 2500 มีเจ้าอธิการบุญ เจ้าอาวาสวัดศรีสะเกศ เจ้าคณะตำบลเชียงใหม่ อำเภอโพนทอง จังหวัดร้อยเอ็ด เป็นพระอุปัชฌาย์ อุปสมบทเมื่ออายุครบ 21 ปีบริบูรณ์ เข้าพิธีอุปสมบทที่วัดหนองขุ่น เมื่อวันที่ 29 พ.ค. 2508 มีเจ้าอธิการหอม คุตตจิตโต เจ้าอาวาสวัดโนนรังน้อย เจ้าคณะตำบลยางโยภาพ อำเภอม่วงสามสิบ จังหวัดอุบลราชธานี เป็นพระอุปัชฌาย์, พระอธิการจำปา สิริปุญโญ เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และพระมหาอมร เขมจิตโต วัดหนองขุ่น เป็นพระอนุสาวนาจารย์ ได้รับฉายาว่า เขมจารี
เวิลด์เกมส์ 1985
เวิลด์เกมส์ 1985  การแข่งขันนี้จัดขึ้นที่ลอนดอน สหราชอาณาจักร
ธีรยุทธ ศศิประภา
พลโท ธีรยุทธ ศศิประภา อดีตเจ้ากรมแพทย์ทหารบก/ผู้บัญชาการโรงเรียนเสนารักษ์ กรมแพทย์ทหารบก ท่านที่ 38 (1 ตุลาคม 2556 - 30 กันยายน 2557), ผู้อำนวยการกองการศึกษา วิทยาลัยแพทยศาสตร์พระมงกุฎเกล้า "(1 ต.ค.50 - 30 ก.ย.52)", ผู้อำนวยการโรงพยาบาลค่ายสุรนารี "(1 ต.ค.52 - 30 ก.ย.55)", รองเจ้ากรมแพทย์ทหารบก "(1 ต.ค.55 - 30 ก.ย.56)" , นายทหารพิเศษ กองพันทหารปืนใหญ่ต่อสู้อากาศยานที่ 1 รักษาพระองค์ "(7 พ.ค.57 - ปัจจุบัน)"
พลโท ธีรยุทธ ศศิประภา เกิดเมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2497 เป็นบุตรของ
บิดา นาย มนู ศศิประภา
มารดา นางละม้าย ศศิประภา
การศึกษา จบการศึกษาชั้นมัธยมศึกษาจากโรงเรียนเตรียมทหาร รุ่นที่ 14 ได้ลำดับที่ 1 ของ โรงเรียนทั้ง 2 ชั้นปี, จบการศึกษาชั้นอุดมศึกษาจาก คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล, วุฒิบัตรแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทางโรคผิวหนัง, หลักสูตรชั้นนายพัน เหล่า พ. รุ่นที่ 17 "(ปี 2535)", วิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร หลักสูตรการป้องกันราชอาณาจักรภาครัฐร่วมเอกชน "(พ.ศ. 2548 - พ.ศ. 2549)", หลักสุตรพัฒนาผู้บริหารสถาบันผลิตแพทย์แห่งประเทศไทย "(พ.ศ. 2552)"
รวมดาวกระจาย
รวมดาวกระจาย เป็นวงดนตรีลูกทุ่งที่โด่งดังในช่วงปีพ.ศ. 2500 - 2516 โดยมีครู สำเนียง ม่วงทอง ครูเพลงชื่อดังในยุคนั้นเป็นหัวหน้าวง
โดยที่มาของวงมาจากการที่ทางวงได้รับนักร้องที่ออกจากวงดนตรีต่างๆเข้ามาอยู่จำนวนมากซึ่งนักร้องดังของวงได้แก่ ผ่องศรี วรนุช,ไพรวัลย์ ลูกเพชร และ ยงยุทธ เชี่ยวชาญชัย เป็นต้น
ต่อมากระแสนิยมของทางวงเริ่มลดลงครูสำเนียงจึง
ตัดสินใจยุบวงเมื่อปี พ.ศ. 2516
Schrebera swietenioides
สภาชาวมาเลเซียเชื้อสายอินเดีย
สภาชาวมาเลเซียเชื้อสายอินเดีย (Malaysian Indian Congress; MIC; ) เป็นพรรคการเมืองในมาเลเซียที่เป็นกลุ่มร่วมก่อตั้งแนวร่วมแห่งชาติ และเป็นแนวร่วมที่ได้ครองอำนาจตั้งแต่ได้รับเอกราชในพ.ศ. 2500
สภานี้ก่อตั้งเมื่อเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2489 เมื่อสงครามโลกครั้งที่ 2 สิ้นสุดลง เพื่อเรียกร้องเอกราชให้แก่อินเดีย หลังจากอินเดียได้รับเอกราช สภาได้หันมาร่วมเรียกร้องเอกราชให้มลายา เมื่อมลายาได้รับเอกราช พรรคนี้ได้กลายเป็นตัวแทนของชนเชื้อสายอินเดียในมลายาและมาเลเซีย สภาชาวมาเลเซียเชื้อสายอินเดียได้ร่วมมือกับอุมโนและสมาคมชาวจีนมาเลเซียในพ.ศ.2497 ซึ่งกลายมาเป็นแนวร่วมแห่งชาติใน พ.ศ. 2516
สมาชิกของสภาจำกัดว่าต้องเป็นชาวมาเลเซียเชื้อสายอินเดีย ส่วนใหญ่เป็นลูกหลานของชาวทมิฬที่อพยพมายังมาเลเซีย พรรคนี้ก่อตั้งขึ้นเพื่อเป็นตัวแทนชาวอินเดียในมลายา ซึ่งส่วนใหญ่อพยพมาจากอินเดียใต้ โดยเข้ามาเป็นแรงงานให้อังกฤษ ผู้ก่อตั้งพรรคคือจอห์น เอ. ถิวี ผู้ซึ่งมองเห็นปัญหาในกลุ่มชนเชื้อสายอินเดีย ได้แก่ รู้หนังสือต่ำ ติดสุรา และเกิดความรุนแรงในครอบครัว นโยบายของพรรคเน้นที่ความร่วมมือระหว่างเชื้อชาติ และการแบ่งปันผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจให้แก่ชุมชนเชื้อสายอินเดีย
ฟุตบอลทีมชาติเวียดนามเหนือ
ฟุตบอลทีมชาติเวียดนามเหนือเป็นทีมชาติของสาธารณรัฐประชาธิปไตยเวียดนาม ระหว่าง พ.ศ. 2492 - 2518 ซึ่งเกิดขึ้นหลังมีการแบ่งดินแดนเวียดนามเป็นเวียดนามเหนือและเวียดนามใต้ หลังจากการรวมประเทศ ระหว่าง พ.ศ. 2519 - 2533 ไม่มีการแข่งขันของทีมจากเวียดนาม ตั้งแต่ พ.ศ. 2534 เป็นต้นมา ได้มีการแข่งขันในนามฟุตบอลทีมชาติเวียดนาม การแข่งขันของฟุตบอลทีมชาติเวียดนามเหนือเป็นการแข่งขันระหว่างประเทศสังคมนิยม ไม่เคยเข้าแข่งขันฟุตบอลโลกและฟุตบอลเอเชียนคัพ
ผลงานการแข่งขันในระดับชาติ.
โรงเรียนวิถีพุทธ
โรงเรียนวิถีพุทธ  หมายถึงโรงเรียนในระบบปกติทุกระดับ ภายใต้การกำกับของกระทรวงศึกษาธิการ ที่เน้นการนำหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาตามหลักไตรสิกขามาบูรณาการประยุกต์ใช้ในการบริหาร และการพัฒนาผู้เรียนในภาพรวมของสถานศึกษา โดยเน้นกรอบการพัฒนาตามหลักไตรสิกขา ผ่านกระบวนการทางวัฒนธรรม แสวงหาปัญญา และมีเมตตา เพื่อมุ่งเน้นพัฒนาผู้เรียนให้สอดคล้องกับจุดเน้นการพัฒนาของประเทศ
โรงเรียนวิถีพุทธ มีสำนักพัฒนานวัตกรรมการจัดการศึกษา (สนก.) สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ ส่วนวางแผนและพัฒนาการอบรม สังกัดสถาบันวิปัสสนาธุระ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย และคณะกรรมการดำเนินงานขับเคลื่อนโรงเรียนวิถีพุทธแห่งประเทศไทย (คขวท.) เป็นผู้ประสานงานและนิเทศส่งเสริมการดำเนินงานตามเกณฑ์ตัวชี้วัดอัตลักษณ์โรงเรียนวิถีพุทธในปัจจุบัน
โดยปัจจุบัน โรงเรียนวิถีพุทธ มีการศึกษาและพัฒนาอัตลักษณ์โรงเรียนวิถีพุทธอย่างเป็นระบบ รวมทั้งมีการนิเทศติดตามเพื่อคัดเลือกและมอบโล่รางวัลเกียรติยศโรงเรียนวิถีพุทธชั้นนำ (ปัจจุบันมีการมอบถึง รุ่นที่ 6) และโรงเรียนวิถีพุทธพระราชทาน เพื่อส่งเสริมการดำเนินงานแก่โรงเรียนที่ดำเนินงานภายใต้กรอบอัตลักษณ์โรงเรียนวิถีพุทธทั้ง 29 ประการ อีกด้วย
จากการดำเนินการในระยะแรกของโครงการโรงเรียนวิถีพุทธ เมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2546 มีโรงเรียนที่สมัครเข้าร่วมโครงการ 79 โรงเรียน จนถึงปัจจุบัน (พ.ศ. 2557) มีโรงเรียนสมัครเข้าร่วมโครงการโรงเรียนวิถีพุทธ รวมทั้งสิ้น กว่า 20,000 โรงเรียน ทั้งระดับประถมศึกษา และมัธยมศึกษา กระจายอยู่ทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ
การก่อรูปแนวคิดโรงเรียนวิถีพุทธ.
แนวคิดโรงเรียนวิถีพุทธ สืบเนื่องจากที่กระทรวงศึกษาธิการจัดการประชุม เรื่อง “หลักสูตรใหม่ เด็กไทยพัฒนา” ขึ้นเมื่อวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2545 ซึ่งมี พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร นายกรัฐมนตรี ในขณะนั้น ให้เกียรติเป็นประธาน ที่ประชุมได้หารือถึงโรงเรียนที่จัดการศึกษาเพื่อสนองตอบความสามารถที่แตกต่างกันของบุคคล เพื่อนำพาเด็กและเยาวชนไทยก้าวทันความเปลี่ยนแปลงของโลก โดยในที่ประชุม ศ.ดร. ชัยอนันต์ สมุทรวณิช เสนอให้มีการนำหลักธรรมคำสอนพระพุทธศาสนามาบูรณาการกับการบริหารจัดการในโรงเรียน
โดยหลังจากการประชุม กระทรวงศึกษาธิการได้นำความเห็นของที่ประชุมมาหารือต่ออีกหลายครั้ง ในเวลาต่อมา ในต้นปี พ.ศ. 2546 ดร. สิริกร มณีรินทร์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ และคณะ ได้ไปกราบขอคำแนะนำเรื่องการจัดโรงเรียนวิถีพุทธ จากพระพรหมคุณาภรณ์ (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) ณ วัดญาณเวศกวัน และต่อมากระทรวงศึกษาธิการ ได้จัดประชุมเพื่อกำหนดกรอบแนวคิดอีกหลายครั้ง โดยมีพระพรหมบัณฑิต (ประยูร ธมฺมจิตฺโต) อธิการบดีมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ร่วมประชุมระดมความคิดด้วย
จากการประชุมดังกล่าว กระทรวงศึกษาธิการได้กำหนดกรอบแนวคิดการดำเนินงานโรงเรียนวิถีพุทธเบื้องต้น ในสาระสำคัญ 3 ด้าน คือ ภาพสรุปโรงเรียนวิถีพุทธ, กรอบความคิดรูปแบบโรงเรียนวิถีพุทธ และแนวทางการดำเนินงานโรงเรียนวิถีพุทธ ซึ่งดำเนินการพัฒนาผู้เรียนโดยใช้หลักไตรสิกขา คือ ศีล สมาธิ ปัญญา อย่างบูรณาการ ให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ผ่านการพัฒนา “การกิน อยู่ ดู ฟัง เป็น ” คือ มีปัญญารู้เข้าใจในทางคุณค่าแท้ ใช้กระบวนการทางวัฒนธรรมแสวงปัญญา และมีวัฒนธรรมเมตตา เป็นฐานการดำเนินชีวิตโดยมีผู้บริหารและคณะครูเป็นกัลยาณมิตรแห่งการพัฒนา ภายใต้ปัญญาวุฒิธรรม 4 ประการ
โครงการโรงเรียนวิถีพุทธ.
เมื่อมีการกำหนดกรอบแนวคิดการดำเนินงานโรงเรียนวิถีพุทธแล้วเรียบร้อยแล้ว กระทรวงศึกษาธิการ จึงได้เริ่มรับสมัครโรงเรียนที่สนใจ และจัดให้มีการปฐมนิเทศ เพื่อให้ผู้บริหารโรงเรียนและครูผู้สอนได้เข้าใจ แนวทางการดำเนินงานโรงเรียนวิถีพุทธ ซึ่งเป็นโรงเรียนรูปแบบหนึ่งใน 5 รูปแบบ ที่กระทรวงศึกษาธิการในขณะนั้น มุ่งพัฒนาให้เป็นนวัตกรรมแห่งการพัฒนาผู้เรียนสู่การเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และสอดคล้องกับจุดเน้นการพัฒนาของประเทศในสมัยนั้น คือ
ลักษณะและรูปแบบโรงเรียนวิถีพุทธ.
โรงเรียนวิถีพุทธ เป็นสถานศึกษาในระบบปกติ ที่นำหลักพุทธธรรม หรือองค์ความรู้ที่เป็นคำสอนในพระพุทธศาสนา มาประยุกต์ใช้ในการจัดการศึกษา ของสถานศึกษานั้น โดยมีจุดเน้นที่สำคัญ คือ การนำหลักธรรมมาใช้ในระบบการพัฒนาผู้เรียนโดยรวมของสถานศึกษา ซึ่งอาจเป็นการเรียนการสอนในภาพรวมของหลักสูตรสถานศึกษา หรือ การจัดเป็นระบบวิถีชีวิตในสถานศึกษาของผู้เรียนส่วนใหญ่ โดยนำไปสู่จุดเน้นของการพัฒนาให้ผู้เรียนสามารถ กิน อยู่ ดู ฟังเป็น คือใช้ปัญญา และเกิดประโยชน์แท้จริงต่อชีวิต และการจัดดำเนินการของสถานศึกษาจะแสดงถึงการจัดสภาพแวดล้อมและบรรยากาศ(ปรโตโฆสะ)ที่เป็นกัลยาณมิตรเอื้อในการพัฒนาผู้เรียนอย่างรอบด้านด้วยวิถีวัฒนธรรมแสวงปัญญา
ทั้งนี้การพัฒนาผู้เรียนดังกล่าวจัดผ่านระบบไตรสิกขา ที่ผู้เรียนได้ศึกษาปฏิบัติอบรม ทั้งศีล หรือพฤติกรรม หรือวินัยในการดำเนินชีวิตที่ดีงามสำหรับตน และสังคม สมาธิ หรือด้านการพัฒนาจิตใจที่มีคุณภาพ มีสมรรถภาพ มีจิตใจที่ตั้งมั่นเข้มแข็งและสงบสุข และปัญญาที่มีความรู้ที่ถูกต้อง มีศักยภาพในการคิด การแก้ปัญหาที่เหมาะสม (โยนิโสมนสิการ) โดยมีครู และผู้บริหารสถานศึกษา เป็นกัลยาณมิตรสำคัญที่รักและปรารถนาดี ที่จะพัฒนาผู้เรียนอย่างดีที่สุดด้วยความเพียรพยายาม ระบบพัฒนาผู้เรียนด้วยไตรสิกขา
โรงเรียนควรจัดสภาพในทุกๆด้าน เพื่อสนับสนุนให้ผู้เรียนพัฒนาตามหลักพุทธธรรม อย่างบูรณาการ และส่งเสริมให้ผู้เรียนพัฒนาชีวิตให้สามารถกิน อยู่ ดู ฟังเป็น มีวัฒนธรรมแสวงปัญญา ทั้งนี้ การจัดสภาพจะส่งเสริมให้เกิดลักษณะของปัญญาวุฒิธรรม ๔ ประการ คือ
ปัญญาวุฒิธรรม ๔ ประการนี้ จะส่งเสริมให้ผู้เรียนพัฒนาตามหลักไตรสิกขา ได้อย่างชัดเจน สำหรับแนวคิดเบื้องต้น ของการจัดสภาพในสถานศึกษา ที่เหมาะสมในด้านต่างๆ มีลักษณะดังต่อไปนี้
สถานศึกษาส่งเสริมบรรยากาศของการใฝ่เรียนรู้ และพัฒนาไตรสิกขา หรือส่งเสริมการมีวัฒนธรรม แสวงปัญญาและมีปฏิสัมพันธ์ ที่เป็นกัลยาณมิตรต่อกัน มีบรรยากาศของการเคารพอ่อนน้อม ยิ้มแย้มแจ่มใส การมีความเมตตา กรุณาต่อกัน ทั้งครูต่อนักเรียน นักเรียนต่อครู นักเรียนต่อนักเรียน และครูต่อครูด้วยกันและโรงเรียนส่งเสริมให้บุคลากร และนักเรียนปฏิบัติตน เป็นตัวอย่างที่ดีแก่ผู้อื่น เช่น การลด ละ เลิกอบายมุข การเสียสละ เป็นต้น
ตามหลักการจัดวิถีพุทธสู่วิถีการเรียนรู้ บูรณาการพุทธธรรม สู่การจัดการเรียนรู้ และการปฏิบัติจริงที่สอดคล้องกับวัฒนธรรม และวิถีชีวิตอย่างต่อเนื่อง สม่ำเสมอ เพื่อนำสู่การรู้ เข้าใจความจริง มีการจัดการเรียนรู้ให้เกิดขึ้นในทุกสถานการณ์ ทุกสถานที่ ทั้งโดยทางตรงและทางอ้อม
หลักเกื้อกูลสัมพันธ์โรงเรียนวิถีพุทธและชุมชน
โดยโรงเรียนวิถีพุทธกับชุมชน ซึ่งประกอบด้วยบ้าน วัด และสถาบันอื่นๆ ในชุมชน มีความเป็นกัลยาณมิตรต่อกัน เกื้อกูลร่วมมือกันและกันในการพัฒนานักเรียน และพัฒนาชุมชนสังคมในวิถีแห่งพุทธธรรม เพื่อประโยชน์สุขร่วมกัน เพียรพัฒนาตน มีผลการพัฒนานักเรียนเป็นที่ยอมรับศรัทธาของชุมชน เปิดโอกาสให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการพัฒนาโรงเรียน จัดระดมสรรพกำลังลักษณะต่างๆ อย่างหลากหลายในการพัฒนางานทุกด้านของโรงเรียนโดยเฉพาะอย่างยิ่งการพัฒนานักเรียน บริการวิชาการ อาคารสถานที่ ร่วมมือสนับสนุนกับชุมชน ในการพัฒนาภูมิธรรม ภูมิปัญญา คุณธรรมจริยธรรม และกิจกรรมสัมมาอาชีวะต่างๆ เป็นต้น แก่ชุมชนสังคม ด้วยเมตตาธรรมและด้วยความเป็นกัลยาณมิตร เพื่อให้เกิดความเจริญงอกงามและสันติสุข โรงเรียนอาจพิจารณากำหนดและดำเนินงานตามวิสัยทัศน์ และแผนปฏิบัติการของโรงเรียน ซึ่งบ่งชี้ถึงความเป็นวิถีพุทธอย่างเข้มแข็งและต่อเนื่อง จนบังเกิดผลที่ชัดเจนทั้งในด้านการบริหารจัดการ ด้านลักษณะทางกายภาพ ด้านบุคลิกภาพและคุณธรรมของครู อาจารย์ นักเรียนและบุคลากรของโรงเรียนจนเป็นภาพที่เห็นได้ชัดเจน เช่น ผู้บริหารมีคุณธรรม มีการบริหารจัดการโดยใช้หลักเมตตาธรรม ครูมีความเป็นกัลยาณมิตร นักเรียนมีกริยาวาจาสุภาพ มีน้ำใจ มีคุณธรรม เป็นลักษณะเด่นที่บุคคลทั่วไปเห็นได้ชัดเจน พร้อมๆ กันโรงเรียนวิถีพุทธมีลักษณะเปิดกว้างสู่ชุมชนและสังคม พร้อมที่จะรับฟังความคิดเห็นเพื่อการปรับปรุงพัฒนาอยู่เสมอ และพร้อมให้ความร่วมมือในการพัฒนาชุมชนสังคมด้วยความเกื้อกูลกันและกันอย่างต่อเนื่อง
กิจกรรมเสนอแนะหลักเกื้อกูลสัมพันธ์
โรงเรียนวิถีพุทธในปัจจุบัน.
โครงการโรงเรียนวิถีพุทธ เป็นการดำเนินการส่งเสริมนวัตกรรมการเรียนการสอนโดยใช้ระบบสมัครใจ ตามแต่ละสถานศึกษาจะพิจารณาดำเนินการตามบริบทของโรงเรียน เพื่อมุ่งพัฒนาศักยภาพของผู้เรียน โดยไม่มีงบประมาณสนับสนุนจากรัฐบาลโดยตรง แต่จากผลการดำเนินการที่ส่งผลดีต่อผู้เรียน ผู้บริหาร คณะครู และชุมชนบ้านวัด ในบริบททางวัฒนธรรม ทำให้การดำเนินการตามโครงการโรงเรียนวิถีพุทธเป็นที่สนใจจากสถานศึกษาจำนวนมาก
จากการที่ผู้บริหารโรงเรียน ซึ่งส่วนใหญ่สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) มีความสนใจเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ในการประชุมมหาเถรสมาคม ครั้งที่ 13/2547 เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2547 สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ) ผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช ประธานกรรมการมหาเถรสมาคม ปรารภว่า หากเจ้าคณะพระสังฆาธิการให้การสนับสนุนโรงเรียนวิถีพุทธในด้านต่าง ๆ เช่น ด้านวิชาการ ด้านการศึกษาสงเคราะห์ และให้ความร่วมมือจัดกิจกรรมของโรงเรียน เป็นต้น ก็จะเป็นประโยชน์แก่ประเทศชาติ บ้านเมือง ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการดำรงชีวิต โดยส่วนรวมของประชาชน มหาเถรสมาคมจึงมีมติเห็นชอบ ให้เจ้าคณะพระสังฆาธิการทุกระดับส่งเสริมและสนับสนุนโรงเรียนวิถีพุทธ
ต่อมาสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) จึงให้มี "ผู้รับผิดชอบโครงการโรงเรียนวิถีพุทธ" ในทุกสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา ต่อจากนั้นจึงได้ประชาสัมพันธ์ให้สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา รับสมัคร และจัดปฐมนิเทศ โรงเรียนวิถีพุทธ ในแต่ละสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาเอง ตั้งแต่ พ.ศ. 2546 จากในปีแรกที่มีโรงเรียนในทุกระดับและทุกสังกัดสมัครเข้าร่วมโครงการ รวม 79 โรงเรียน เป็นต้นมา จนถึงปัจจุบัน มีโรงเรียนสมัครเข้าร่วมโครงการโรงเรียนวิถีพุทธ รวมทั้งสิ้น 18,577 โรงเรียน
หลักธรรมที่ใช้ในการดำเนินงานโรงเรียนวิถีพุทธ.
๑.กัลยาณมิตร 7 ประการ
๒.โยนิโสมนสิการ
โยนิโสมนสิการเป็นองค์ประกอบภายในตัวบุคคลที่จะทำให้เกิดความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้อง รู้จักการใช้ความคิดอย่างถูกวิธี รู้จักพิจารณาสิ่งต่างๆตามความจริง รู้จักคิดหาเหตุผล รู้จักแยะแยะให้เห็นตามสภาวะและความสัมพันธ์แห่งเหตุปัจจัย โดยไม่เอาความรู้สึกด้านตัณหา อุปาทานของตนเข้าจับ
เพื่อให้ปรโตโฆสะนำไปสู่โยนิโสมนสิการ ทำให้คนรู้จักคิดอันเป็นจุดเริ่มต้นที่จำป็นสำหรับการศึกษา จึงเสนอวิธีคิดแบบโยนิโสมนสิการตามที่พระพุทธเจ้าได้ทรงแนะนำไว้ 10 วิธี ดังนี้
การคิดแบบโยนิโสมนสิการเป็นการฝึกใช้ความคิดอย่างมีระเบียบ รู้จักวิเคราะห์
ไม่มองสิ่งต่างๆอย่างผิวเผินเป็นการสร้างปัญญา ทำให้ทุกคนเข้าใจความเป็นจริงของธรรมชาติมีความเข้าใจตนเองและผู้อื่นและนำไปสู่จุดหมายของวิถีพุทธอย่างแท้จริง
ไตรสิกขา
หลักการพัฒนามนุษย์รูปแบบไตรสิกขาว่า เป็นการฝึกอบรมกาย วาจา และจิตใจของมนุษย์ให้สามารถค้นพบ เรียนรู้ และพัฒนาตนเอง โดยต้องมีปัญญาอยู่ในระดับของความเชื่อในหลักการที่ถูกต้องหรือสัมมาทิฏฐิ เมื่อเชื่อแล้วจะนำไปสู่การศึกษา ดังนั้นในขั้นเตรียมความพร้อมก็คือ การเตรียมปัญญาและปัญญาจะพัฒนาได้ดีหรือไม่ต้องอาศัยอินทรีย์ เช่น ดู ฟัง อาศัยการเคลื่อนไหว ใช้วาจาสื่อสารได้ดีโดยมีทักษะ(ศีล) ต้องอาศัยภาวะและคุณสมบัติของใจ (สมาธิ) เช่น ความสนใจ ใฝ่ใจ ความมีใจเข้มแข็งสู้ปัญหา ความขยันอดทน มีใจแน่วแน่ มีสมาธิ จึงจะทำให้เกิดการพัฒนาไตรสิกขาได้อย่างบูรณาการ
แต่ปัจจุบันกลายเป็นระบบการศึกษาไม่สามารถตามเหตุการณ์ที่กำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วในปัจจุบันทัน จนสะท้อนออกทางผลผลิต คือ “สภาพบุคคลในสังคม” ต้องผจญกับปัญหาต่าง ๆ มากขึ้นทั้งปัญหาสุขภาพกาย ปัญหาสุขภาพจิต ปัญหาชีวิต รวมทั้งปัญหาเศรษฐกิจและปัญหาสังคมอื่น ๆ รุมเร้าเข้ามารอบด้าน เป็นการศึกษาที่หย่อนยานด้านวินัยด้านคุณธรรมเพราะไม่สามารถพัฒนาให้สมดุลกับความรู้ได้ การพัฒนาด้านคุณธรรมของบุคคลจะให้เกิดผลดีนั้นจะต้องใช้วิธีการของศาสนาเข้ามาผสมผสาน เพราะหลักการของศาสนาทุกศาสนามีจุดมุ่งหมายเพื่ออบรมสั่งสอน ปลูกฝังคุณธรรมแก่บุคคลให้เป็นคนดี มีปัญญามีคุณค่าของความเป็นมนุษย์ให้สูงขึ้น แนวความคิดและคำสั่งสอนของทุกศาสนา จึงเป็นหลัก “ปรัชญาชีวิต” ที่ใช้เป็น “หลักการของชีวิต” ได้ดียิ่งเพราะได้วางกฎเกณฑ์และแนวทางปฏิบัติไว้อย่างละเอียดให้บุคคลได้ดำเนินชีวิตตามด้วยความราบรื่น สามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมอย่างมีสันติสุข ซึ่งเป็นหลักการชีวิตที่มีจุดมุ่งหมายในการพัฒนาชีวิตบุคคลไปในทิศทางเดียวกันกับจุดมุ่งหมายของการศึกษาโดยทั่วไป ฉะนั้นเพื่อให้การศึกษาเป็นเครื่องมือแห่งกระบวนการที่ใช้พัฒนาบุคคลได้สมบูรณ์ยิ่งทั้งในด้านการพัฒนาจิตใจ การปลูกฝังวินัยคุณธรรม ให้เกิดความสำนึกรับผิดชอบต่อชีวิตตน สังคมเป็นบุคคลที่มีคุณภาพตามจุดมุ่งหมายจึงควรนำหลักการศึกษาแบบ “ไตรสิกขา”ของศาสนามาผสานให้กลมกลืนเป็นกระบวนการเดียวกันกับระบบการศึกษาในปัจจุบันเพื่อ “พัฒนานิสัยทำงานด้วยใจรัก”ให้มากขึ้น จุดประสงค์หลักของการนำหลักไตรสิกขามาผสานเข้ากับระบบการศึกษา คือ
เมื่อนักเรียนได้รับการพัฒนาจิตใจ ตามกระบวนการของหลัก “ไตรสิกขา”ได้มั่นคงดีแล้วจึงให้เรียนความรู้ด้านวิชาการไว้เป็นพื้นฐานในการใฝ่เรียนวิชาชีพและใฝ่เรียนวิชากรขั้นสูงต่อไปอันเป็นการพัฒนาบุคคลด้วยความรู้ให้คู่กับคุณธรรม
โรงเรียนวิถีพุทธดำเนินการพัฒนาผู้เรียนโดยใช้หลักไตรสิกขา คือ ศีล สมาธิ ปัญญา อย่างบูรณาการ ผู้เรียนได้เรียนรู้ผ่านการพัฒนา “การกิน อยู่ ดู ฟัง เป็น” คือ มีปัญญารู้เข้าใจในคุณค่าแท้ใช้กระบวนการทางวัฒนธรรมแสวงหาปัญญา และมีวัฒนธรรมเมตตาเป็นฐานการดำเนินชีวิต โดยมีผู้บริหาร และคณะครูเป็นกัลยาณมิตร ช่วยกันพัฒนาดำเนินการจัดการศึกษาให้ผู้เรียนมีวิถีการทำงาน วิถีชีวิต วิถีการเรียนรู้ วิถีวัฒนธรรมต่าง ๆ ตามหลัก “ไตรสิกขา” ที่นำไปสู่ “ปัญญา” วิถีชีวิตที่ดีงามตามหลักไตรสิกขาทั้ง ๓ ด้าน
ปัญญาวุฒิธรรม ๔
คือ คุณธรรมที่ก่อให้เกิดความเจริญงอกงามทางสติปัญญาเป็นแนวทางในการจัดการเรียนรู้โรงเรียนวิถีพุทธ[7] ประกอบด้วย
หลักสูตรเป็นหัวใจสำคัญต่อการจัดการเรียนการสอนเพราะหลักสูตรเป็นเมือนแม่บทมีความสำคัญต่อการจัดการศึกษาทุกประเภท กำหนดแนวการจัดหลักสูตรสถาศึกษาโรงเรียนวิถีพุทธมีดังนี้
การเรียนรู้ตามนัยแห่งพุทธธรรม เป็นการจัดกระบวนการปฏิสัมพันธ์ระหว่างครูกับศิษย์การจัดบรรยากาศ สิ่งแวดล้อมและกิจกรรมที่ก่อให้เกิดการเรียนรู้ ร่วมกับการฝึกหัดอบรมกาย วาจา ใจ การเผชิญสถาณการณ์ การแก้ไขปัญหาด้วยการรู้คิดอย่างถูกต้องและแยบคาย กระบวนการเรียนรู้ที่แท้จริงจึงเกิดผลอย่างสมบูรณ์แก่ผู้เรียน คือ สร้างความรู้ ความคิด ความสามารถและความดี วิถีการเรียนรู้ มีรากฐานที่สำคัญที่สุด คือ ความรักและความเข้าใจ
ปัญญาวุฒิธรรม 4 ประการนี้จะส่งเสริมให้นักเรียนพัฒนาตามหลักไตรสิกขาได้อย่างชัดเจรสำหรับแนวคิดเบื้องต้นขิงการจัดสภาพในสถานศึกษาที่เหมาะสมในด้านต่างมีลักษณะดังต่อไปนี้
สถานศึกษาจะจัดอาคารสถานที่ สภาพแวดล้อมห้องเรียน และแหล่งเรียนรู้ที่ส่งเสริม การพัฒนาศีล สมาธิ และปัญญา เช่น มีศาลาพระพุทธรูปเด่นเหมาะสมที่จะชวนให้ระลึกถึงพระรัตนตรัยอยู่เสมอ มีมุมหรือห้องให้ศึกษาพุทธรรม บริหารจิตเจริญภาวนาเหมาะสม หรือมากพอที่จะบริการผู้เรียน หรือตกแต่งบริเวณให้เป็นธรรมชาติหรือใกล้ชิดธรรมชาติ ชวนให้มีใจสงบ และส่งเสริมปัญญา เช่น ร่มรื่น มีป้ายนิเทศ ป้ายคุณธรรม ดูแลเสียงต่างๆ มิให้อึกทึก ถ้าเปิดเพลงกระจายเสียงก็พิถีพิถันเลือกเพลงที่ส่งเสริมสมาธิ ประเทืองปัญญา เป็นต้น
สถานศึกษาจัดกิจกรรมวิถีชีวิต ประจำวันประจำสับดาห์ หรือในโอกาศต่างๆเป็นภาพรวมทั้งสถานศึกษา ที่เป็นการปฏิบัติบูรณาการทั้งศีล สมาธิ และปัญญา โดยเน้นการมีวิถีชีวิตหรือวัฒนธรรมของการกิน อยู่ ดู ฟัง ด้วยสติสัมปชัญญะ เพื่อเป็นไปตามคุณค่าแท้ของการดำเนินชีวิต โดยมีกิจกรรมตัวอย่างดังนี้
สถานศึกษามีการจัดหลักสูตรสถานศึกษาหรือจัดการเรียนการสอนที่บูรณาการพุทธธรรมเพื่อพัฒนาการผู้เรียนผ่านกิจกรรมการเรียนการสอนอย่างชัดเจน เพื่อเป็นการพัฒนาผู้เรียนด้วยหลักพุทธธรรมอย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอ เช่น
ทั้งนี้กระบวนการจัดการเรียนรู้ควรมีลักษณะ “สอนให้รู้ ทำให้ดู อยู่ให้เห็น” โดยนักเรียนมีกระบวนการเรียนรู้การพัฒนาทั้งด้านกาย (กายภาวนา) ด้านความประพฤติ
(สีลภาวนา) ด้านจิตใจ (จิตตภาวนา) และด้านปัญญา (ปัญญาภาวนา) โดยมุ่งให้นักเรียนมีคุณลักษณะ “กิน อยู่ ดู ฟัง เป็น” เพื่อให้เกิดประโยชน์ในการพัฒนาตนและสังคมโดยไม่เบียดเบียนผู้ใดและเกื้อกูลในการพัฒนาวัฒนธรรมแสวงปัญญาและวัฒนธรรมเมตตา เช่น “การกิน อยู่ เป็น” เพื่อยังเป็นประโยชน์ในการดำรงชีวิตที่อยู่ได้เหมาะสมเป็นไปตามคุณค่าแท้ หรือ “การดู ฟัง เป็น” เพื่อเน้นประโยชน์ในการเรียนรู้เพิ่มพูนปัญญา
สถานศึกษาส่งเสริมบรรยากาศของการใฝ่รู้ และพัฒนาไตรสิกขา หรือส่งเสริมการมีวัฒนธรรมแสวงปัญญา และมีปฏิสัมพันธ์ที่เป็นกัลป์ยานมิตรต่อกัน มีบรรยากาศของการเคารพอ่อนน้อม ยิ้มแย้มแจ่มใส การมีความเมตตา กรุณาต่อกัน ทั้งครูต่อนักเรียน นักเรียนต่อครู นักเรียนต่อนักเรียน และครูต่อครูด้วยกัน และสถานศึกษาส่งเสริมให้บุคลากรและนักเรียนปฏิบัติตนเป็นตัวอย่างที่ดีแก่ผู้อื่น เช่น การลด ละ เลิกอบายมุข การเสียสละ เป็นต้น
สถานศึกษาโดยบุคลากรในสถานศึกษาร่วมกับผู้ปกครองและชุมชน สร้างความตระหนักและศรัทธา รวมทั้งเสริมสร้างปัญญาเข้าใจในหลักการและวิถีการดำเนินการโรงเรียนวิถีพุทธร่วมกันทั้งนี้ผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่าย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ครูและผู้บริหารเพียรพยายามสนับสนุนโดยลักษณะต่างๆและการปฏิบัติตนเอง ที่จะสนับสนุนและเป็นตัวอย่างในการพัฒนาผู้เรียนตมวิถีชาวพุทธ
สถานศึกษาวิเคราะห์จัดจุดเน้นหรือรูปแบบรายละเอียดโรงเรียนวิถีพุทธ ตามความเหมาะสมกับบริบทของสถานศึกษา ซึ่งแต่ละสถานศึกษาจะมีจุดเน้นและลายละเอียดรูปแบบที่แตกต่างกันได้ เช่น บางสถานศึกษาจะมีจุดเน้น ประยุกต์ไตรสิกขาในระดับชั้นเรียน (การจัดกระบวนการเรียนรู้รายวิชา) บางสถานศึกษาเน้นประยุกต์ในระดับกิจกรรมวิถีชีวิตประจำวันภาพรวม บางสถานศึกษาอาจทำทั้งระบบทุกส่วนงานการจัดการศึกษาก็เป็นไปได้
อัตลักษณ์โรงเรียนวิถีพุทธ ๒๙ ประการ.