pythainlp/thai_wikipedia_clean_20230101 huggingface dataset:
พ.ศ. 2440 ได้โปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ขึ้นเพื่อวางระเบียบแบบแผนการปกครองท้องถิ่นให้เรียบร้อย เวลานั้นมณฑลอีสานยังมิได้จัดการปกครองให้เป็นไปอย่างมณฑลอื่น ต่อมา พ.ศ 2443 พระเจริญราชเดช (ฮึ่ง หรือ ฮึง) เจ้าเมืองมหาสารคามองค์ที่ ๒ ได้ถึงแก่กรรมลง ทางเมืองมหาสารคามจึงตั้งให้พระอุปฮาช (เถื่อน รักษิกจันทร์) รักษาราชการแทนเจ้าเมือง ทางราชการได้ยุบเมืองชุมพลบุรีเป็นอำเภอ แล้วโอนกลับไปขึ้นเมืองสุรินทร์ตามเดิม อีกทั้งทรงโปรดเกล้าฯ ให้แบ่งหัวเมืองมณฑลอีสานออกเป็นบริเวณ 5 บริเวณ โดยให้เมืองมหาสารคามขึ้นแก่บริเวณร้อยเอ็ด เมืองมหาสารคามได้จัดการแบ่งเขตเมืองตั้งขึ้นเป็นอำเภอคือ อำเภออุทัยสารคาม อำเภอประจิมสารคาม ส่วนเมืองวาปีปทุม และเมืองโกสุมพิสัย นั้นยังคงให้เป็นเมืองขึ้นของเมืองมหาสารคามตามเดิม และได้ให้เปลี่ยนเป็นอำเภอในปีนี้เช่นเดียวกัน
ต่อมา พ.ศ. 2444 หลังจากฝ่ายสยามได้ยุบเมืองวาปีปทุมลงเป็นอำเภอแล้ว จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระพิทักษ์นรากร (อุ่น) เจ้าเมืองวาปีปทุม ให้มาเป็นข้าหลวงกำกับราชการเมืองมหาสารคาม แทนพระสิทธิศักดิ์สมุทเขต (บุษย์) ที่ถึงแก่กรรมไปก่อนหน้า ฝ่ายพระพิทักษ์นรากร (อุ่น) ได้สร้างโฮงที่ประทับหรือหอโฮงการสำหรับสำเร็จราชการเมืองขึ้นที่เมืองมหาสารคาม และนับเป็นโฮงเจ้าเมืองหลังที่ ๓ ของเมืองมหาสารคาม ชาวบ้านเรียกว่า โฮงญาพ่อหลวง เป็นอาคารไม้โบราณขนาดใหญ่ ๒ ชั้นทาสีแดง ตั้งอยู่เยื้องกับโฮงญาหลวงเฒ่า ซึ่งเป็นโฮงที่ประทับหรือหอโฮงการของพระเจริญราชเดช (ฮึง) เจ้าเมืองมหาสารคามองค์ก่อน
พ.ศ. 2446 สยามได้ยุบตำแหน่งข้าหลวงกำกับราชการเมืองมหาสารคามลง ต่อมาในวันที่ 29 เมษายน ร.ศ. 120 (พ.ศ. 2446) ศกเดียวกันนั้น จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระพิทักษ์นรากร (อุ่น) เป็นที่พระเจริญราชเดช ผู้ว่าราชการเมืองมหาสารคามท่านแรก ในบรรดาศักดิ์และราชทินนามเจ้าเมืองมหาสารคามองค์ก่อน เหตุด้วยตำแหน่งผู้ว่าราชการเมืองมหาสารคามนั้นว่างลงแต่เมื่อครั้งพระเจริญราชเดช (ฮึง) ถึงแก่กรรมลงไป
พ.ศ. 2447 พระเจริญราชเดช (อุ่น) ได้ตัดถนนเพิ่มเป็น 2 สายในตัวเมืองมหาสารคาม สร้างศาลาการเปรียญและพระอุโบสถวัดนางใย เมืองมหาสารคาม
พ.ศ. 2449 พระเจริญราชเดช (อุ่น) ได้ตั้งโรงเรียนขึ้นที่วัดท่าแขกหรือวัดโพธิ์ศรี และวัดทุ่งหรือวัดนาควิชัย
พ.ศ. 2455 ปลายปี เจ้าแผ่นดินสยามโปรดเกล้าฯ ให้พระเจริญราชเดช (อุ่น) ออกจากตำแหน่งผู้ว่าราชการเมืองด้วยชราภาพและสูงอายุ แล้วแต่งตั้งพระเจริญราชเดช (อุ่น) เป็นที่กรมการเมืองพิเศษคอยให้คำปรึกษาราชการงานเมืองมหาสารคามตามสมควรแก่ฝ่ายปกครองตลอดอายุขัย ต่อมาสยามได้ให้หม่อมเจ้านพมาศ นวรัตน์ อดีตปลัดมณฑลประจำจังหวัดมหาสารคาม]]มาเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดมหาสารคามในต้นปี พ.ศ. 2456 ต่อมา พ.ศ. 2457 พระเจริญราชเดช (อุ่น) กรมการเมืองพิเศษเมืองมหาสารคาม มณฑลร้อยเอ็จ ได้รับพระราชทานนามสกุลว่า ภวภูตานนท์ "Bhavabhutanonda"
ราชการทัพ.
ราชการทัพครั้งที่ 1.
พระพิทักษ์นรากร (อุ่น) ได้เคยไปราชการพิเศษด้วยงานศึกถึง 3 ครั้ง ครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2418 - 2419 ท้าวอุ่นได้ลาสิกขาบทแล้วขออาสาสมัครเป็นนายทหารไปรบศึกฮ่อที่ชายพระราชอาณาเขตนครหลวงพระบาง การครั้งนี้ได้เป็นนายกองลำเลียงเสบียงอาหารช่วยกองทัพในการควบคุมของพระเจริญราชเดชวรเชษฐ์มหาขัติยพงศ์ (กวด) ผู้เป็นลุง ซึ่งตามทัพไปสมทบกับกองทัพพระยามหาอำมาตย์ (ชื่น กัลยาณมิตร) ที่ไปรบฮ่อยังนครหลวงเวียงจันทน์ พร้อมด้วยกำลังพลจากหัวเมืองอื่นส่งผลให้การรบชนะ หลังกลับจากปราบฮ่อแล้ว ในปี พ.ศ. 2419 จึงได้รับการสถาปนาเป็นที่ ท้าวโพธิสาร ผู้ช่วยราชการในคณะอาญาสี่เมืองมหาสารคาม
ราชการทัพครั้งที่ 2.
ใน พ.ศ. 2428 - 2429 พระพิทักษ์นรากร (อุ่น) ได้ยกกองทัพไปปราบฮ่ออีกครั้ง โดยตามไปสมทับกับกองทัพของพลตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทองกองก้อนใหญ่ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม ที่โปรดเกล้าฯ ให้ออกไปปราบฮ่อซึ่งเข้ามาย่ำยีปล้นชิงนครหลวงเวียงจันทน์ อันพระเจ้าแผ่นดินสยามถือว่าเป็นพระราชอาณาเขต
ราชการทัพครั้งที่ 3.
พ.ศ. 2436 หรือ ร.ศ. 112 สยามได้เกิดกรณีพิพาทเรื่องอาณาเขตกันกับฝรั่งเศส ได้โปรดเกล้าฯ ให้พระพิทักษ์นรากร (อุ่น) ยกกองทัพซึ่งเป็นกำลังเมืองมหาสารคามไปขัดตาทัพฝรั่งเศสและรักษาด่านพระราชอาณาเขต ณ ภูด่านแดนแขวนฆ้อง ฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง
ย้ายอำเภอบรบือมาตั้งอำเภอท่าขอนยาง.
เมื่อครั้งพระเจริญราชเดช (อุ่น) ดำรงตำแหน่งเป็นผู้ว่าราชการเมืองมหาสารคามนั้น ได้ทำเรื่องขออนุญาตจากทางราชการย้ายที่ว่าการอำเภอบรบือไปตั้งใกล้กันกับหนองบ่อ บ้านซำแฮดหรือบ้านชำแฮด (ภาษาไทยเรียกว่า บ้านชำแรด) แล้วเปลี่ยนชื่ออำเภอบรบือใหม่เป็นอำเภอท่าขอนยาง ทั้งนี้เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่เมืองท่าขอนยาง ซึ่งถูกยุบลงเป็นตำบล กาลต่อมาได้เปลี่ยนชื่ออำเภอท่าขอนยางเป็นอำเภอบรบือ ตรงตามชื่อตำบลที่ตั้งมาจนกระทั่งทุกวันนี้ นามเดิมของอำเภอบรบือนี้ชาวบ้านเรียกกันว่า บ่อระบือ มีหลวงสารคามการนิคม (โรม เปาริสาร) เป็นนายอำเภอ ภายหลังได้รับบรรดาศักดิ์ใหม่เป็นที่ หลวงสารประสิทธิเขต
บำรุงชาวจีนอพยพ.
คนจีนในสมัยพระเจริญราชเดช (อุ่น) ปกครองเมืองมหาสารคาม]]นั้นเป็นรุ่นคนจีนอพยพ คนจีนเหล่านี้นับเป็นหัวเรี่ยวหัวแรงในการบุกเบิกทางการค้าและสร้างความสัมพันธ์กับคนลาวท้องถิ่น ตลอดจนสร้างความสัมพันธ์กับผู้ปกครองเมืองด้วย สิ่งที่คนจีนในรุ่นนี้วางรากฐานไว้ ทำให้คนจีนในรุ่นต่อมาสามารถต่อยอด สร้างทุนและสร้างฐานะที่มั่นคง ตลอดจนทำให้เมืองมหาสารคามเจริญเติบโตในเวลาต่อมา ดังปรากฏตัวอย่างคือ นายทองดี อัตถากร คหบดีสามัญชนชาวจีนจากเมืองวาปีปทุม ได้ทำการสมรสกับอาชญาแม่แก้วประภา ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม ซึ่งเป็นธิดาของพระเจริญราชเดช (อุ่น) นายทองดี อัตถากร จึงได้รับความไว้วางใจให้เป็นตำแหน่งที่ปรึกษาของเจ้าเมืองมหาสารคาม พร้อมทั้งได้รับการสนับสนุนจากพระเจริญราชเดช (อุ่น) เจ้าเมืองให้เป็นผู้ผูกขาดการต้มเหล้า รายได้จากภาษีต้มเหล้านี้ทำให้ฐานะทางการเงินของนายทองดี อัตถากร มีเพิ่มมากขึ้นกว่าเดิม นอกจากนี้ พระเจริญราชเดช (อุ่น) ยังได้ปูนบำเน็จรางวัลให้แก่จีนกาสี แซ่เซีย ซึ่งได้บริจาคข้าว 1 เล้าแก่ทางราชการ ให้มีบรรดาศักดิ์เป็นถึงหลวงนุกูลกิจคดีจีน และยังให้หลวงนุกูลกิจคดีจีนมีหน้าที่ดูแลคนจีนในเมืองร้อยเอ็ดอีกด้วย
ส่วนนายทองดี อัตถากร กับอาชญาแม่แก้วประภา ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม นั้นก็คือบรรพบุรุษของนายบุญช่วย อัตถากร นายกเทศมนตรีเมืองมหาสารคาม
บุตรและธิดา.
พระเจริญราชเดช (อุ่น) มีบุตรธิดากับอาชญาแม่ศรีสุมาลย์ (อาชญาแม่แก้ว) ที่ปรากฏนาม 7 ท่าน คือ
มอบที่นาสร้างวัดโสมนัสประดิษฐ์.
วัดโสมนัสประดิษฐ์ เดิมเรียกว่า วัดโสมนัส ตั้งอยู่ ณ บ้านหนองแสง ตำบลหนองแสง อำเภอวาปีปทุม จังหวัดมหาสารคาม เดิมตั้งอยู่ในเขตบ้านหนองแซง (ต่อมาเรียกว่า หนองแสง) เมืองวาปีปทุม ภายหลังจากท้าวอุ่น ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เป็นที่พระพิทักษ์นรากร เจ้าเมืองวาปีปทุมองค์ใหม่แล้ว พระพิทักษ์นรากร (อุ่น) จึงนำสารตรามาตั้งเมืองและปรึกษากับอุปฮาช (มหาพรหม) เจ้านายในคณะอาญาสี่เมืองวาปีปทุมชุดแรก ตลอดจนท้าวเพี้ยกรมการเมืองวาปีปทุม ว่าที่ตั้งเมืองวาปีปทุมเดิมมีชัยภูมิไม่อุดมสมบูรณ์ ไม่เหมาะสมแก่การตั้งเป็นเมืองสืบไป จึงได้เลือกทำเลใหม่โดยย้ายมาตั้งศูนย์กลางเมืองและที่ทำการเมือง ณ ริมหนองแสง (หนองแซง) พระพิทักษ์นรากร (อุ่น) ได้ทำนุบำรุงบ้านเมืองสืบมาและได้มีการสร้างวัดขึ้นหลายวัด ต่อมา พ.ศ. ๒๔๓๐ พระพิทักษ์นรากร (อุ่น) ได้มีจิตเลื่อมใสศรัทธาในพระวรศาสนาจึงยกที่นาของตนให้สร้างวัดขึ้นวัดหนึ่งไว้สืบศาสนาของบ้านเมือง ชาวบ้านทั่วไปเรียกว่า วัดสระแคน ในกาลต่อมา สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (อ้วน ติสฺโส) เมื่อครั้งดำรงตำแหน่งเจ้าคณะมณฑลอีสาน ได้เดินทางมาตรวจการคณะสงฆ์ที่เมืองวาปีปทุม จึงได้ตั้งนามวัดใหม่ว่า วัดโสมนัสประดิษฐ์
ตั้งโรงเรียนสอนหนังสือที่วัดอุทัยทิศ.
วัดอุทัยทิศ ตั้งอยู่เลขที่ ๑๘๖๑ ถนนนครสวรรค์ บ้านนางใย ตำบลตลาด อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. ๒๓๓๖ เดิมชื่อวัดสนามพิธี เพราะเป็นศูนย์กลางในการประกอบพิธีกรรมทางศาสนาของเมืองมหาสารคาม และเป็นวัดที่นับว่ามีความเจริญรุ่งเรืองทางด้านการศึกษาทั้งฝ่ายอาณาจักรและฝ่ายศาสนจักร ตลอดจนมีถาวรวัตถุที่มั่งคงที่สุดในสมัยนั้น ต่อมาชาวบ้านนิยมเรียกว่า วัดใต้นางใย ตามนามของหมู่บ้าน ในสมัยพระครูโยคีอุทัยทิศ (พิมพ์) เป็นเจ้าอาวาสได้เปลี่ยนชื่อวัดเป็นวัดอุทัยทิศตามนามเจ้าอาวาส เมื่อครั้งพระเจริญราชเดช (อุ่น) ได้เป็นเจ้าเมืองมหาสารคาม ได้ทำการจัดตั้งโรงเรียนสอนหนังสือไทยมูลกัจจายน์ขึ้นที่วัดแห่งนี้ โดยมีพระอาจารย์ปิ่น พระอาจารย์สังวาล ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม และพระอาจารย์แก้ว วิชาธร เป็นครูสอนหนังสือไทย มีอาจารย์สีหาซึ่งเป็นฆราวาสเป็นครูสอนมูลกัจจายน์ พระเจริญราชเดช (อุ่น) ได้ส่งบุตรของท่านคือ ท้าวหล้า และท้าวฝั่น มาเรียนหนังสือไทยและมูลกัจจายน์ที่วัดแห่งนี้ วัดอุทัยทิศได้เปิดสอนโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกสามัญเมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๔ และเปิดทำการสอนมาจนถึงปัจจุบัน
สร้างพระเจดีย์บรรจุอัฐิเจ้าเมืององค์แรก.
เมื่อครั้งพระเจริญราชเดช (อุ่น) ได้เป็นเจ้าเมืองมหาสารคาม ท่านได้ร่วมมือกับภริยาคือ อาชญาแม่ศรีสุมาลย์ (ศรี) สร้างพระเจดีย์บรรจุพระอัฐิพระเจริญราชเดช (กวด) เจ้าผู้สร้างเมืองมหาสารคาม ซึ่งมีศักดิ์เป็นพระมาตุลา (ลุง) ของพระเจริญราชเดช (อุ่น) และมีศักดิ์เป็นพระบิดาของอาชญาแม่ศรีสุมาลย์ พร้อมทั้งสร้างพระเจดีย์บรรจุพระอัฐิของอาชญาแม่โซ่นแดง ชายาในพระเจริญราชเดช (กวด) ซึ่งมีศักดิ์เป็นพระปิตุจฉา (ป้า) ของพระเจริญราชเดช (อุ่น) และมีศักดิ์เป็นพระมารดาของอาชญาแม่ศรีสุมาลย์ ไว้คู่กันภายในวัดอุทัยทิศ บ้านนางใย ตำบลตลาด อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม เพื่อเป็นการระลึกถึงบรรพบุรุษและคุณงามความดีของทั้งสองพระองค์ โดยสร้างเป็นเจดีย์มียอดทรงน้ำเต้าหรือดอกบัวเหลี่ยมศิลปะลาวหรือศิลปะล้านช้าง ตัวเรือนพระเจดีย์เป็นทรงสี่เหลี่ยมมีฐานเอวขันทั้ง ๒ องค์ องค์ใหญ่เป็นพระเจดีย์บรรจุพระอัฐิของพระเจริญราชเดช (กวด) องค์เล็กเป็นพระเจดีย์บรรจุพระอัฐิของอาชญาแม่โซ่นแดง เจดีย์ทั้ง ๒ องค์ตั้งอยู่บนฐานบัลลังก์หรือฐานเอวขันฐานเดียวกัน กาลต่อมา คุณวิไล ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม เกษคุปต์ ผู้เป็นทายาทพร้อมคณะได้มีศรัทธาในพระวรพุทธศาสนา จึงพร้อมใจกันสร้างพระพุทธเจดีย์ศรีเมืองขึ้น ณ วัดอุทัยทิศของบรรพบุรุษ เมื่อวันที่ ๑๔ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๑๔ และได้อัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มาประดิษฐานไว้บนยอดพระพุทธรูปปูนปั้นอิริยาบถ ๔ โดยประดิษฐานไว้ที่ซุ้มบทของพระเจดีย์ทิศละ ๑ องค์ สร้างพระพุทธรูปประจำวันเกิด ๗ ปาง ประดิษฐานไว้ซุ้มชั้นสองรองลงมาของพระเจดีย์ ชั้นล่างสุดของพระเจดีย์มีรอยพระพุทธบาทจำลองและรูปพระบริษัท ๔ ประดิษฐานอยู่ นอกจากนี้ นางวิไล ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม เกษคุปต์ ผู้เป็นทายาทยังได้เชิญชวนพุทธศาสนิกชนผู้ใจบุญร่วมก่อสร้างเสาหลักพระธรรมวัดอุทัยทิศขึ้น โดยสร้างเป็นเสาสูงมีจารึกหัวข้อธรรมที่สำคัญในพระพุทธศาสนา ศุภฤกษ์ก่อสร้างวันที่ ๑๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๑๕ เมื่อเวลา ๑๓.๔๐ น. โดยมีพระราชศีลโสภิตพร้อมคณะสงฆ์วัดอุทัยทิศเป็นองค์อุปถัมภ์ ลักษณะเสานั้นเป็นเสาคอนกรีตตั้งอยู่บนฐานก่ออิฐโบกปูน ๒ ชั้น ฐานชั้นแรกเป็นรูปทรงสี่เหลี่ยมจัตุรัส กว้างด้านละ ๔ เมตร สูงจากพื้นดิน ๙๐ เซนติเมตร ฐานด้านบนกว้างด้านละ ๒.๗๕ เมตร สูงจากฐานชั้นล่าง ๒๐ เซนติเมตร ส่วนตัวเสาหินนั้นเป็นเสาคอนกรีตสี่เหลี่ยมจัตุรัส กว้างด้านละ ๑.๑๕ เมตร มีย่อมุมทั้ง ๔ ทิศ สูง ๙ เมตร ยอดเสาประดับกลีบบัวค่ำบัวหงาย ยอดสูงสุดตั้งกงล้อเสมาธรรมจักร แต่ละด้านติดผนังคอนกรีตด้วยหินอ่อนจารึกข้อธรรมทาทับตัวอักษรด้วยสีแดง ส่วนล่างด้านทิศตะวันออกประดับรูปหล่อปูนปั้นนูนสูงเรื่องปฏิสนธิและนิพพานพร้อมประวัติของหลักธรรม ด้านทิศใต้เป็นรูปทรงออกผนวช ด้านทิศตะวันตกเป็นรูปสัตว์ มนุษย์ เทวดากำลังทำความเคารพพระสถูป ด้านทิศเหนือทำเป็นรูปเสมาธรรมจักรมีกวางหมอบ ตอนล่างของรูปเป็นรายนามผู้บริจาครวม ๕๐ รายการ
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๖) ทรงมีพระบรมราชโองการประกาศพระราชทานนนามสกุล (ครั้งที่ ๑๕) แก่ทายาทบุตรหลานผู้สืบสกุลมาแต่เจ้านายผู้ปกครองเมืองมหาสารคามและเมืองวาปีปทุมว่า ภวภูตานนท์ ลำดับสกุลพระราชทานเลขที่ ๑๒๑๘ เขียนเป็นอักษรโรมันว่า Bhavabhutananda ทรงพระราชทานแก่พระเจริญราชเดช (อุ่น) กรมการพิเศษเมืองมหาสารคาม มณฑลร้อยเอ็จ อดีตเจ้าเมืองมหาสารคามองค์สุดท้ายและอดีตเจ้าเมืองวาปีปทุมองค์สุดท้าย ทวดชื่อราชวงษ์ (หล้า) ปู่ชื่ออุปฮาด (ภู) ๓๐/๓/๑๓ ต่อมาทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เติม ณ มหาสารคาม ต่อท้ายสกุล เขียนเป็นอักษรโรมันว่า na Mahasaragama เมื่อวันที่ ๑๘ เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๒ เป็น ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม เขียนเป็นอักษรโรมันว่า Bhavabhutananda na Mahasaragama อนึ่ง คำว่า ภว แปลว่า ความเกิด ความมี หรือความเป็น คำว่า ภูตา มาจากพระนามของเจ้าอุปฮาด (ภู) ผู้เป็นต้นสกุลหรือปู่ของพระเจริญราชเดช (อุ่น) ส่วนคำว่า นนท์ แปลว่า ลูกชาย ดังนั้น คำว่า ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม จึงหมายถึง ผู้เกิดแต่ลูกชายของเจ้าอุปฮาด (ภู) แห่งเมืองมหาสารคาม
พระเจริญราชเดช (อุ่น) ได้ถึงแก่อนิจกรรมเมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๑ หลังปฏิรูปการเมืองการปกครองเป็นมณฑลเทศาภิบาลได้ ๑๘ ปี สิริรวมอายุได้ ๖๑ ปี รับราชการมาด้วยความสงบเรียบร้อย ดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองวาปีปทุมรวมได้ ๒๐ ปี ดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการเมืองมหาสารคามรวมได้ ๑๒ ปี
เครื่องใช้ส่วนตัวในพิพิธภัณฑ์เมืองมหาสารคาม.
พิพิธภัณฑ์เมืองมหสารคาม เป็นศูนย์รวมเผยแพร่และจำหน่ายผลิตภัณฑ์พื้นบ้านของจังหวัดมหาสารคาม ตั้งอยู่ภายในสวนสาธารณะหนองข่าเป็นสถานที่ที่มีบรรยาศร่มรื่น มีเนื้อที่ประมาณ ๔๐ ไร่ เริ่มดำเนินการก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๓ ในสมัยนางสิริเลิศ เมฆไพบูลย์ ดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดมหาสารคาม และนายสุรจิตร ยนต์ตระกูล เป็นนายกเทศมนตรีเมืองมหาสารคาม ได้รับงบประมาณสนับสนุนจากกองทุนกระจายการผลิตและการจ้างงานไปสู่ภูมิภาคเพื่อสร้างอาคารและสิ่งก่อสร้างต่างๆ จำนวน ๘,๔๓๔,๐๐๐ บาท เทศบาลเมืองมหาสารคามได้จัดสรรงบประมาณประจำปี ๒๕๔๖ เพื่อการออกแบบและจัดแสดงนิทรรศการภายในจำนวน ๒,๐๐๐,๐๐๐ บาท ทำพิธีเปิดพิพิธภัณฑ์เมื่อวันอาทิตย์ที่ ๒๐ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๗ ด้านหน้าของพิพิธภัณฑ์เป็นที่ตั้งของพระอนุสาวรีย์พระเจริญราชเดช (กวด) หรือท้าวมหาชัย เจ้าเมืองมหาสารคามองค์แรก การจัดแสดงภายในพิพิธภัณฑ์เมืองมหาสารคามเน้นการเล่าเรื่องวิถีชีวิตของผู้คนในเขตเทศบาลเมืองมหาสารคาม โดยมีแก่นเรื่อง (Theme) เป็นตัวตนหรืออัตลักษณ์แห่งวิถีชีวิตชาวเทศบาลเมืองมหาสารคามคือ เมืองซ้อนชนบท สามารถแบ่งมิติทางประวัติสาสตร์ในการนำเสนอเป็น ๕ ยุค คือ ยุคก่อนตั้งเมืองมหาสารคาม ยุคเจ้าเมืองท้องถิ่น ยุคปกครองโดยข้าราชการ ยุคขยายตัวทางการศึกษา ยุคเศรษฐกิจฟองสบู่ นอกจากการจัดแสดงนิทรรศการในพิพิธภัณฑ์แล้ว เทศบาลเมืองมหาสารคามยังได้วางแผนการจัดกิจกรรมเพื่อให้พิพิธภัณฑ์เมืองมหาสารคามเป็นแหล่งเรียนรู้ที่มีชีวิตเคลื่อนไหวอยู่ตลอดเวลา ตัวอย่างเช่น การจัดกิจกรรมร่วมกับสถานศึกษาเพื่อให้พิพิธภัณฑ์เป็นแหล่งเรียนรู้สำหรับการศึกษาท้องถิ่น การจัดนิทรรศการหมุนเวียนและกิจกรรมตามฤดูกาล การพัฒนารูปแบบการจัดแสดงนิทรรศการทั้งในด้านการใช้สื่อเทคโนโลยีสมัยใหม่ นิทรรศการที่โต้ตอบกับผู้ชม การจัดทำคลังพิพิธภัณฑ์และศูนย์เอกสารทางประวัติศาสตร์ที่รวบรวมข้อมูลและวัตถุที่ใช้ในการสืบค้นเรื่องราวของชาวมหาสารคาม การมีส่วนร่วมของชุมชนเพื่อพัฒนาการดำเนินงานของพิพิธภัณฑ์ เช่น อาสาสมัครนำชม การสาธิต การถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่น และศูนย์จำหน่ายสินค้าที่เป็นผลิตภัณฑ์ของชุมชน
ในช่วงที่มีการดำเนินการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์เมืองมหาสารคามนั้น นายบุญช่วย อัตถากร ทายาทของอาชญานางแก้วประภา ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม กับนายทองดี อัตถากร ได้นำวัตถุสิ่งของเครื่องใช้มีค่าของพระเจริญราชเดช (อุ่น) เจ้าเมืองมหาสารคาม มามอบให้แก่พิพิธภัณฑ์เป็นจำนวนหลายชิ้น สำหรับวัตถุอันทราบที่มาชัดเจนว่าเป็นของพระเจริญราชเดช (อุ่น) นั้นมีจำนวน ๔ ชิ้น ดังนี้
แองกรีเบิร์ดส์
โบอิง ซี-135 สตราโตลิฟเตอร์
โบอิง ซี-135 สตราโตลิฟเตอร์ เป็นเครื่องบินลำเลียงในกองทัพอากาศสหรัฐอเมริกา มีต้นแบบมาจากเครื่องบินโดยสารพาณิชย์ โบอิง 367-80 (เป็นต้นแบบของโบอิง 707ด้วย) ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 1950 เริ่มทำการบินครั้งแรกในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1956 ต่อมาพัฒนาเป็นเครื่องบินเติมเชื้อเพลิงทางอากาศ เคซี-135 สตราโตแทงเกอร์
ซี-135 สตราโตลิฟเตอร์
ภูเขาอิโกมะ
ภูเขาอิโกมะ  เป็นภูเขาที่เป็นรอยต่อระหว่างจังหวัดนาระ และจังหวัดโอซากะ ประเทศญี่ปุ่น บริเวณที่สูงที่สุดของภูเขามีความสูงทั้งสิ้น 642 เมตร
วีลแชร์บาสเกตบอล
วีลแชร์บาสเกตบอล  เป็นกีฬาบาสเกตบอลที่ผู้เล่นจะนั่งอยู่บนวีลแชร์ และถือเป็นหนึ่งในกีฬาสำคัญสำหรับคนพิการ โดยมีสหพันธ์วีลแชร์บาสเกตบอลนานาชาติ (IWBF) เป็นฝ่ายบริหารสูงสุดของกีฬานี้ และเป็นที่ยอมรับโดยคณะกรรมการพาราลิมปิคนานาชาติ (IPC) ในฐานะเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจในกีฬาวีลแชร์บาสเกตบอลทั่วโลกแต่เพียงผู้เดียว ส่วนสหพันธ์บาสเกตบอลนานาชาติได้รับการยอมรับจาก IWBF ภายใต้ข้อ 13 ของข้อบังคับทั่วไป
IWBF มี 82 องค์กรระดับชาติสำหรับวีลแชร์บาสเกตบอล (NOWBs) ที่เข้าร่วมแข่งขันในวีลแชร์บาสเกตบอลทั่วโลก ด้วยจำนวนที่เพิ่มขึ้นในแต่ละปี ซึ่งเป็นที่คาดการณ์ว่า มีกว่า 100,000 คนที่เล่นวีลแชร์บาสเกตบอลจากการพักผ่อนหย่อนใจในการเล่นของสโมสร รวมถึงการเป็นสมาชิกของทีมชาติชั้นนำ วีลแชร์บาสเกตบอลมีเล่นกันทั้งในหมู่เด็กผู้ชาย, เด็กผู้หญิง ตลอดจนผู้ชายและผู้หญิงในวัยเติบโต
บาสเกตบอลวีลแชร์
โครักกุเอ็น ฮอลล์
เรียวโงกุ โคกุงิกัง
อาริอาเกะ โคลอสเซียม
เจ้าหญิงฟาดียะ ฟารุก แห่งอียิปต์
เจ้าหญิงเฟริยาล ฟารุก แห่งอียิปต์
เจ้าหญิงไฟทิยาแห่งอียิปต์
เจ้าฟ้าหญิงศรุติราชยลักษมีเทวีศาหะ
เจ้าฟ้าหญิงปุรณิการาชยลักษมีเทวีศาหะ
ถนนฉะเชิงเทรา-บางปะกง
รักนี้ชั่วนิรันดร์
รักนี้ชั่วนิรันดร์ (ฮันกึล: 가을동화, คาอึล ดงฮวา) เป็นละครแนวรักโรแมนติก-ดราม่า ได้ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์KBS 2 ในประเทศเกาหลีใต้ ตั้งแต่วันที่ 18 กันยายน ถึง 7 พฤศจิกายน พ.ศ. 2543 ทุกวันจันทร์-อังคาร เวลา 21.55 น. มีจำนวน 16 ตอน กำกับโดย ยุนซอกโฮ เขียนบทโดย โอซูยุน ผลิตโดย ยุนฮองซิก สำหรับในประเทศไทยมีการนำเสนอทางช่องไอทีวี ออกอากาศ ทุกวันศุกร์ เวลา 21.30 น. - 22.30 น. ในปี พ.ศ. 2544 และรอบที่ 2 ทางช่อง 7 สี ออกอากาศทุกวันจันทร์-อังคาร เวลา 08.30 น. เริ่มวันจันทร์ที่ 2 มีนาคม ถึง วันอังคารที่ 7 เมษายน พ.ศ. 2552
ในปี พ.ศ. 2556 ทรูวิชั่นส์ได้ทำในรูปแบบละครไทย โดยมี อนันดา เอเวอร์ริ่งแฮม เป็นผู้กำกับโครงการ “TrueAsianSeries รักนี้ชั่วนิจนิรันดร์” มี เจษฎาภรณ์ ผลดี และ สุชาร์ มานะยิ่ง เป็นตัวเอกในเรื่อง
มีเด็กหญิงสองคน ซึ่งเกิดในเดือนตุลาคม เธอทั้งสองคนเกิดวันเดียวกัน และมีที่อยู่อาศัยในละแวกเดียวกัน เรียนอยู่โรงเรียนเดียวกัน อึนโซ ซึ่งเป็นเด็กที่มีความสุขอยู่อย่างสุขสบาย พ่อของเธอเป็นศาสตราจารย์และมีพี่ชายที่แสนดีที่ชื่อ จุนโซ ซึ่งให้ความรักแก่เธอเหนือสิ่งอื่นใดในโลกนี้ ส่วนเด็กหญิงอีกคนหนึ่งชื่อ ชิเน่ เธออาศัยอยู่กับแม่ซึ่งเป็นหญิงหม้าย แม่เธอเลี้ยงชีพโดยเปิดร้านอาหารเล็กๆ ประทังชีวิตไปวันๆ วันหนึ่ง
อยู่มาวันหนึ่ง เหตุการณ์ที่ไม่คาดฝันก็เกิดขึ้น เมื่อ อึนโซ เกิดอุบัติเหตุ เข้าโรงพยาบาลและต้องตรวจเลือดจึงรู้ความจริงว่า อึนโซ ไม่ไช่ลูกสาวที่แท้จริงของครอบครัวยุน โดยมีการสลับตัวกันกับเด็กหญิงอีกคนหนึ่ง ที่โรงพยาบาลตอนแรกเกิด ซึ่งเด็กหญิงคนนั้นก็คือ ชิเน่ คนที่ตกใจมากที่สุดเมื่อทราบเรื่องนี้คือ จุนโซ ซึ่งรักน้องสาวคนนี้มาก อึนโซ ต้องเผชิญกับชะตาชีวิตที่เปลี่ยนไป ส่วนชิเน่ ก็ได้เรียกร้องจากครอบครัวของเธอเป็นอย่างมากเพื่อชดเชย กับสิ่งที่เธอสูญเสียไป 14 ปี ครอบครัวยุน รู้สึกผิดที่ต้องส่งตัว อึนโซ กลับคืนไป และได้ย้ายครอบครัวไปอยู่ที่อเมริกา
เวลาผ่านไปหลายปี ชิเน่ ได้กลับมาที่เกาหลี และได้งานทำเป็นผู้จัดการในโรงแรม ซึ่งเป็นโรงแรมเดียวกับที่ อึนโซ ทำงานเป็นพนักงานทำความสะอาดอยู่ ในขณะที่ จุนโซ พี่ชายก็เป็นนักวาดภาพ และเป็นอาจารย์สอนอยู่ในวิทยาลัยแห่งหนึ่ง เขาทั้งสองคน อึนโซ และ จุนโซ ได้มีโอกาสพบกันอีกครั้งหนึ่ง ซึ่งการพบกันในครั้งนี้ทำให้ความสัมพันธ์ของทั้งสองรุดหน้าไปอย่างรวดเร็วจนเกิดเป็นความรักในที่สุด
อย่างไรก็ตาม อึนโซ พยายามที่จะอยู่ห่างจาก จุนโซ เนื่องจากเธอรู้ดีว่าเป็นสิ่งที่ไม่เหมาะสม เพราะพวกเขาเป็นพี่น้องกัน เธอจึงพยายามคบกับ แทซก เพื่อนของจุนโซ ซึ่งรักเธอมาก จุนโซ ต้องการจะแต่งงานกับ อึนโซ แต่ครอบครัวของเขาคัดค้านพวกเขาอย่างยิ่ง และหลังจากที่ ยูมี คู่หมั้นของจุนโซ พยายามที่จะฆ่าตัวตาย จุนโซ เลยต้องเลือกที่จะกลับมาคืนดีกับ ยูมี​ แต่แล้ว​ อึนโซตรวจพบโรค​ ลูคิเมีย​หรือมะเร็งเม็ดเลือดขาว​ อึนโซจึงรู้เธออาจอยู่ที่นี่ได้อีกไม่นาน​ ในช่วงชีวิตสุดท้ายของอึนโซ เธอได้ไปเดินเล่นที่ชายหาดกับ​ จุนโซ​ เป็นครั้งสุดท้ายก่อนที่อึนโซจะเสียชีวิต
หนุ่มหล่อผู้มีพรสวรรค์ในการวาดภาพ เป็นคนสุขุมเยือกเย็น มองโลกในแง่ดี รักและคอยดูแลปกป้องอุนโซผู้เป็นน้องสาวมาตั้งแต่เด็ก
หญิงสาวผู้อ่อนหวาน เป็นที่รักใคร่ของทุกคนที่อยู่ใกล้ชิด เธอมีชีวิตครอบครัวที่อบอุ่นมาตลอด 14 ปี แต่แล้วชะตาชีวิตของเธอก็ต้องพลิกผันไป เมื่อวันหนึ่งเธอได้รับรู้ความจริงว่าเธอไม่ใช่ลูกสาวของครอบครัวยุน เธอจึงจำต้องไปอยู่กับแม่ที่แท้จริงของเธอ และมีชีวิตที่ยากลำบากอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
ลูกเจ้าของธุรกิจโรงแรมชื่อดัง เป็นคนไม่เอาการเอางาน และเป็นเพื่อนสนิทของ ยุน จุนโซ สมัยเรียนอยู่ที่อเมริกา หลงรักอุนโซตั้งแต่แรกเห็น
คู่หมั้นของจุนโซ รักจุนโซมากแม้กระทั่งยอมตายหากต้องเสียจุนโซไป
เพื่อนร่วมโรงเรียนของอุนโซในวัยเด็ก อิจฉาอุนโซในทุกๆเรื่อง แม้เธอจะได้ทุกสิ่งทุกอย่างที่เป็นของอุนโซ แต่ดูเหมือนว่าทุกคนก็ยังรักและเอ็นดูอุนโซมากกว่า เธอจึงไม่ชอบอุนโซที่กลับเข้ามาเกี่ยวพันในครอบครัวของเธออีก
การสังหารหมู่ที่มีลาย
วงศ์หนู
วงศ์หนู (; วงศ์: Muridae) เป็นวงศ์ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมวงศ์หนึ่ง ในอันดับสัตว์ฟันแทะ (Rodentia) ใช้ชื่อวงศ์ว่า Muridae
นับเป็นสัตว์ที่มนุษย์รู้จักกันเป็นอย่างดี และนับเป็นวงศ์ของสัตว์ฟันแทะที่มีความหลากหลายและจำนวนสมาชิกมากที่สุดด้วย ด้วยมีจำนวนสมาชิกมากกว่า 700 ชนิด ตั้งแต่อาร์กติกเซอร์เคิลจนถึงปลายสุดของทวีปอเมริกาใต้ โดยยังแบ่งออกเป็นวงศ์ย่อยได้อีก 5 วงศ์ (ดูในตาราง)
หนู เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กมีขนาดโดยเฉลี่ยตั้งแต่ 4.5-8 เซนติเมตร (รวมทั้งหาง) ในหนูหริ่งจิ๋วแอฟริกา ("Mus minutoides") ที่พบในแอฟริกา จนถึง 40 เซนติเมตร ในหนูเมฆหางเรียวยักษ์ใต้ ("Phloeomys cumingi") ที่พบในฟิลิปปินส์
หนู มีลักษณะเด่น คือ มีฟันแทะคู่หน้าที่แหลมยาวและแหลมคมทั้งบนและล่าง 2 คู่ มีหางเรียวยาว มีขนปกคลุมลำตัวส่วนมากจะเป็นสีน้ำตาล ด้านท้องสีขาว โดยทั่วไปที่ส่วนหางจะไม่มีขน ฟันของหนูจำเป็นต้องกัดแทะอยู่เสมอ ไม่เช่นนั้นจะงอกยาวออกมาคับหรือทะลุปาก เพราะงอกออกมาเฉลี่ยปีละ 5 นิ้ว ทำให้ไม่สามารถกินอาหาร และทำให้ตายได้ ซึ่งฟันของหนูสามารถเขียนเป็นสูตรได้ว่า
ดังนั้นหนูจึงเป็นสัตว์ที่มักชอบกัดแทะอยู่เสมอ ยังความเดือดร้อนมาสู่มนุษย์อยู่เสมอ ๆ หนูเป็นสัตว์ที่มีระบบเผาพลาญพลังงานหรือแมตาบอลิซึมเร็วมาก หัวใจของหนูวันหนึ่งเต้นได้เร็วมาก ถึงขนาดเมื่อเทียบกับหัวใจของช้างจะเท่ากับหัวใจของช้างเต้นถึง 70 ปี หนูจึงเป็นสัตว์ที่มีตื่นตัว ว่องไวตลอดเวลา หนูจะกินอาหารแทบทุกชั่วโมง โดยวันหนึ่ง หนูสามารถกินอาหารได้มากถึงร้อยละ 40 ของน้ำหนักตัว เทียบเท่ากับมนุษย์กินซีเรียลมากถึงวันละ 80 กล่อง หนูเมื่อไปถึงที่ไหนมักจะถ่ายฉี่ไว้ ซึ่งเป็นการปล่อยฟีโรโมนของหนู รวมถึงการทิ้งมูลไว้ด้วย
วงจรชีวิตและการแพร่พันธุ์.
หนู เป็นสัตว์ที่ปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมต่าง ๆ ได้เป็นอย่างดี กินอาหารได้หลากหลายประเภท แต่จะชอบอาหารประเภท เมล็ดพืชมากที่สุด ดังนั้นจึงมักพบหนูได้แทบทุกพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นในป่าดิบ, ทะเลทราย, พื้นที่ชุ่มน้ำ, พื้นที่เกษตรกรรม ตลอดจนบ้านเรือนของมนุษย์ หนูในบ้านเรือนของมนุษย์เมื่อเทียบกับหนูในแหล่งธรรมชาติแล้ว มีความเป็นอยู่ที่ปลอดภัยกว่ามาก โดยหนูที่ในพื้นที่ธรรมชาติ เช่น ทุ่งนา หรือพื้นที่เกษตรกรรม จะมีใบหูและดวงตาใหญ่กว่าหนูตามแหล่งธรรมชาติ รวมทั้งมีขนาดหางที่ยาวกว่า และสีขนที่เข้มกว่าด้วย
ในพื้นที่เขตหนาว ก่อนถึงฤดูหนาวหนูจะกักตุนอาหารไว้เพื่อรอถึงเวลา ซึ่งอาจจะถึงติดลบ 10 องศาเซนติเกรด สภาพอากาศในช่วงนี้จะสาหัสมาก แต่หากถ้ายังไม่มีผลใด ๆ ต่อการอาศัยอยู่ของหนูในโพรงดินก็ไม่เป็นไร หนูบางตัวอาจโผล่ขึ้นมาเพื่อหาอาหารเพิ่ม ซึ่งเสี่ยงมากต่อการแข็งตาย
หนูเป็นสัตว์ที่ถือว่าอยู่ในช่วงต้น ๆ ของห่วงโซ่อาหาร ด้วยการเป็นสัตว์ที่มีขนาดเล็ก จึงมักตกเป็นอาหารของสัตว์ขนาดใหญ่กว่าเสมอ ๆ มีสัตว์หลายชนิดที่กินหนูเป็นอาหาร เช่น แมว, งู, นกเค้าแมว, หมาจิ้งจอก แม้กระทั่งผึ้งบางชนิด ที่ไม่ได้กินหนูเป็นอาหาร แต่ก็มีอันตรายต่อหนูที่อาศัยอยู่ในรูด้วย ซึ่งหนูก็ได้ทดแทนด้วยการเป็นสัตว์ที่มีอัตราการเจริญเติบโตและแพร่พันธุ์ได้เร็วมาก หนูตัวผู้จะได้ยินเสียงหนูตัวเมียจากเสียงร้อง "จี๊ด ๆ" ที่มีความถี่สูงมาก โดยในบางชนิด เช่น หนูบ้าน ("Rattus norvegicus") หรือหนูท้องขาว ("R. rattus") สามารถแพร่พันธุ์ออกลูกเมื่ออายุได้เพียง 3-5 เดือน ตั้งท้องนานราว 21-22 วัน โดยสามารถมีลูกติด ๆ กันได้หลายครอก เฉลี่ยปีนึงอาจจะมีลูกได้มากถึง 8 ครอก ครอกหนึ่งประมาณ 5-6 ตัว ลูกหนูเมื่อแรกเกิด ตาจะยังไม่ลืมและยังไม่มีขนปกคลุมลำตัว อีกทั้งยังเป็นพาหะนำโรคร้ายอีกหลายโรคมาสู่มนุษย์ เช่น โรคฉี่หนู, กาฬโรค, ภูมิแพ้, เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, ไขสันหลังอักเสบ เป็นต้น โดยเฉพาะกาฬโรคเคยมีการแพร่ระบาดอย่างรุนแรงมาแล้วในทวีปยุโรปในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 17
ในวัฒนธรรม หนูยังมีความผูกพันกับมนุษย์มาเป็นเวลายาวนาน ในหลายวัฒนธรรม หลายเชื้อชาติ หลายความเชื่อ ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ มีการค้นพบโครงกระดูกหนูอยู่เคียงข้างกับโครงกระดูกมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ ชาวจีนในสมัยโบราณเชื่อว่า วันที่ 3 ของวันปีใหม่ เป็นวันที่หนูจะแต่งงานกัน ชาวจีนจะไม่นอนดึกจนเกินไป และจะโปรยเมล็ดข้าวและเกลือลงบนพื้นเพื่อเป็นอาหารของหนูด้วย ชาวฮินดูมีเทพเจ้าองค์หนึ่งที่เป็นเทพระดับสูง คือ พระพิฆเนศ ที่มีส่วนเศียรเป็นช้าง และได้ทรงหนูเป็นพาหนะ ดังนั้นชาวฮินดูจึงถือว่าหนูเป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ หรือในนิทานพื้นบ้านของชาวเยอรมันเรื่อง "Pied Piper of Hamelin"
ในทางโหราศาสตร์ หนูเป็นสัญลักษณ์ของปีนักษัตรปีที่ 1 ที่เรียกว่า "ปีชวด" และเป็นพยัญชนะไทยลำดับที่ 25 คือ "น.หนู" จัดเป็นอักษรเสียงต่ำ ในทางภาษาไทยยังเป็นคำวิเศษณ์หมายถึงสิ่งที่มีขนาดเล็กหรือใช้เรียกเด็กตัวเล็ก ๆ ด้วยความเอ็นดูด้วย
ในวัฒนธรรมร่วมสมัย หนูก็ถูกอ้างอิงถึงหลายประการ เช่น เป็นตัวการ์ตูนที่มีเสียงชื่ออย่างมากของวอลต์ ดีสนีย์ คือ มิกกี้ เมาส์ และยังอ้างอิงถึงในภาพยนตร์การ์ตูนหลายต่อหลายเรื่อง อาทิ "The Rescuers" ในปี ค.ศ. 1977 เป็นต้น
วงศ์ย่อยหนู
วงศ์ย่อยหนู (, วงศ์ย่อย: Murinae) เป็นวงศ์ย่อยของสัตว์ฟันแทะในวงศ์หนู (Muridae) ใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Murinae
มีจำนวนสมาชิกในวงศ์นี้กว่า 519 ชนิด ถือว่าเป็นวงศ์ของสัตวฟันแทะที่มีความหลากหลายมากที่สุดวงศ์หนึ่ง และถือได้ว่ามีจำนวนสมาชิกพอ ๆ กับค้างคาวซึ่งเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมด้วยกัน หากแต่ค้างคาวมิใช่สัตว์ในอันดับสัตว์ฟันแทะ
พบกระจายพันธุ์ในซีกโลกที่ได้ชื่อว่าเป็นโลกเก่า คือ แอฟริกา, เอเชีย, ยุโรป ตลอดจนโอเชียเนียด้วย โดยมีสกุลกว่า 129 สกุล โดยที่บางสกุลก็ได้สูญพันธุ์ไปแล้ว โดยที่สกุลที่เป็นที่รู้จักกันคือ "Rattus" ซึ่งเป็นสกุลที่มีขนาดใหญ่ และพบได้ทั่วไปตามบ้านเรือนของมนุษย์ ได้แก่ หนูบ้าน ("R. norvegicus") และหนูท้องขาว ("R. rattus") เป็นต้น
ส่วนที่พบได้ในประเทศไทย พบทั้งสิ้น 34 ชนิด นอกจาก 2 ชนิดดังกล่าวข้างต้นแล้ว ยังมี หนูหริ่งบ้าน ("Mus musculus"), หนูหริ่งใหญ่ ("M. cookii"), หนูขนเสี้ยนเขาหินปูน ("Niviventer hinpoon"), หนูพุกใหญ่ ("Bandicota indica"), หนูหวาย ("Leopoldamys sabanus") ซึ่งล้วนแต่อยู่ในวงศ์ย่อยนี้ทั้งสิ้น
หนูหริ่ง
"ระวังสับสนกับสัตว์กินเนื้อขนาดใหญ่กว่า: หมูหริ่ง"
"บุคคลดูที่: สมบัติ บุญงามอนงค์"
หนูหริ่ง เป็นสกุลของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กสกุลหนึ่ง ในอันดับสัตว์ฟันแทะ (Rodentia) ในวงศ์ Murinae ในวงศ์ใหญ่ Muridae ใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า "Mus"
หนูหริ่งเป็นหนูที่มีขนาดเล็ก มีรูปร่างทั่วไปคล้ายกับหนูในสกุล "Rattus" แต่ก็ยังมีขนาดเล็กกว่า แม้แต่หนูจี๊ด ("R. exulans") ซึ่งเป็นหนูที่มีขนาดเล็กที่สุดในสกุล หนูหริ่งก็ยังเล็กกว่า ตัวเมียเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์เมื่ออายุได้ 1–1.5 เดือน ขณะที่ตัวผู้ 1–2 เดือน
หนูหริ่งเป็นหนูอีกจำพวกหนึ่งที่สามารถพบได้ทั่วไปทั้งในบ้านเรือนและในพื้นที่เกษตรกรรมด้วย ถือเป็นหนูนา ที่เป็นศัตรูพืชที่สำคัญอีกจำพวกหนึ่งรวมกับหนูในสกุลอื่น