pythainlp/thai_wikipedia_clean_20230101 huggingface dataset:
วัดควรค่าม้าตั้งวัดเมื่อ พ.ศ. 2035 เหตุที่ชื่อวัดควรค่าม้าเพราะในอดีด บริเวณส่วนใหญ่ของวัดเป็นพื้นที่ที่ใช้ในการเลี้ยงม้าจำนวนมาก เลี้ยงม้าเป็นพาหนะค้าขาย ต่อมาม้าได้ล้มตายลง ด้วยความอาลัยม้าจึงตัดสินใจอุทิศที่แปลงนี้ให้เป็นวัด สร้างวัดเพื่อระลึกถึงม้า เดิมชื่อ วัดคุณค่าม้า ต่อมาก็เพี้ยนเป็นวัดควรค่าม้า วัดได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2405
อาคารเสนาสนะที่สำคัญ ได้แก่ อุโบสถ ศาลาการเปรียญ กุฏิสงฆ์ วิหาร เจดีย์ (พระธาตุ) ย่อมุมไม้สิบสอง ด้านหน้าของเจดีย์ประดิษฐ์สถานเป็นพระพุทธรูปสมัยเชียงแสน ด้านซ้ายประดิษฐ์สถานเป็นพระสิงห์ ด้านขวาประดิษฐ์สถานเป็นพระนาคปรก ด้านหลังประดิษฐ์สถานพระเจ้าทันใจ
เมียวดีมิงจีอูซะ
วัดพระเจ้าเม็งราย
วัดพระเจ้าเม็งราย เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่ในตำบลพระสิงห์ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่
วัดพระเจ้าเม็งราย เดิมชื่อว่า วัดคานคาด คงจะเพี้ยนมาจากคำว่า "กาละก้อด" หรืออาจมีความหมายว่า "ไม้คานหามพระพุทธรูปมาคาด" หรือกร่อนจาก "จนเกือบจะนำมาใช้หามพระพุทธรูปต่อไปอีกไม่ได้" จึงตั้งว่า วัดคาดคอด ยังมีอีกชื่อว่า วัดศรีสร้อยท้าเจ่ง เปลี่ยนชื่อมาเป็น "วัดพระเจ้าเม็งราย" ในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง สันนิษฐานว่าเป็นพระอารามหลวงแห่งที่สามที่พญามังรายทรงสร้างขึ้น สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติระบุว่าตั้งวัดและได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 1839
วัดมีโบราณวัตถุที่สำคัญเป็นพระพุทธรูปยืนปางห้ามญาติ มีชื่อเรียกว่า "พระเจ้าค่าคิงพญามังราย" สูงประมาณ 540 เซนติเมตร เป็นพระพุทธรูปยืนสมัยต้นเชียงใหม่เป็นพระพุทธรูปที่สำคัญองค์หนึ่ง เรื่องราวของพระพุทธรูปองค์นี้ปรากฏในตำนานเมืองเชียงใหม่และในพงศาวดารโยนก ปูชนียวัตถุอื่น ๆ ได้แก่ พระพุทธรูปที่จำลองจากพระพุทธสิหิงค์ สร้างโดยศรีสัทธัมมะมหาสังฆราชเมื่อ พ.ศ. 2012 ประดิษฐานในวิหารใหญ่ ขนาดหน้าตักกว้าง 86 เซนติเมตร และยังมีกลุ่มพระพุทธรูปปางมารวิชัยสำริดอีกหลายองค์ เป็นรูปแบบของพระพุทธรูปปางมารวิชัย ในต้นพุทธศตวรรษที่ 21 พระพุทธรูปปางลีลาสกุลช่างเชียงใหม่ สำริดปิดทองพุทธศตวรรษที่ 21–22 ประดิษฐานอยู่ในวิหารน้อย
กระต่ายป่าแห่งอินาบะ
กระต่ายป่าแห่งอินาบะ  สามารถสื่อถึงตำนานญี่ปุ่นสองแบบที่มาจากแคว้นอินาบะ (ปัจจุบันคือจังหวัดทตโตริฝั่งตะวันออก) โดยตำนานกระต่ายป่าแห่งอินาบะของ "อิซูโมะ เด็นไร" มีที่มาจากแคว้นอิซูโมะ ส่วนกระต่ายป่าแห่งอินาบะอีกอันอยู่ในตำนานของ "โอนามูจิ-โนะ-คามิ" เทพเจ้าชินโต
กระต่ายป่าที่กล่าวถึงในตำนานคือ "Lepus brachyurus" หรือกระต่ายป่าญี่ปุ่น ซึ่งอาจจะเป็นชนิดย่อยที่พบในหมู่เกาะโอกิที่มีชื่อว่า "Lepus brachyurus okiensis" กระต่ายป่าญี่ปุ่นมีความยาวระหว่าง ถึง และมีขนาดเล็กกว่ากระต่ายป่ายุโรป กระต่ายป่าญี่ปุ่นมักมีผิวสีน้ำตาล แต่ในพื้นที่ที่มีภูมิอากาศหลากหลายอย่างแคว้นอินาบะ ผิวของมันจะเปลี่ยนเป็นสีขาวในฤดูหนาว
Gatab-e Shomali Rural District
วัดสำเภา (จังหวัดเชียงใหม่)
วัดสำเภา เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่บนถนนราชดำเนิน ในตำบลศรีภูมิ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ อยู่ตรงข้ามกับวัดพันอ้น ในเขตคูเมืองเชียงใหม่ ห่างจากประตูท่าแพ 250 เมตร
วัดสำเภาสร้างขึ้นในสมัยราชวงศ์มังราย ชื่อเดิมคงไม่ใช่ชื่อนี้ ไม่ปรากฏนามผู้สร้าง ในตอนนั้นมีพ่อค้าชาวเมืองระแหง (จังหวัดตากในปัจจุบัน) เดินทางมาค้าขายในเมืองเชียงใหม่ เกิดศรัทธาต่อพุทธศาสนาจึงสร้างสำเภาทองบรรจุในเจดีย์ของวัดแห่งนี้ สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติระบุว่าตั้งวัดเมื่อ พ.ศ. 2113 ต่อมาเมื่อ พ.ศ. 2362 พระยาธรรมลังกา เจ้าหลวงเชียงใหม่องค์ที่ 2 ได้มาทำบุญถาวรวัตถุ และเจ้าสุริยวงศ์ (คำตัน สิโรรส) ได้ทำนุบำรุงสืบมา
อาคารเสนาสนะที่สำคัญ ได้แก่ วิหารศิลปะล้านนา ตัวอาคารตั้งอยู่บนฐานยกสูง หลังคาซ้อนกันสามชั้น หน้าบันตลอดจนตัวเสาประดับด้วยลายปูนปั้นเป็นรูปเทวดา ลายพรรณพฤกษาและสัตว์ต่าง ๆ บันไดทางขึ้นเป็นมกรคายนาค ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปปางมารวิชัยเป็นพระประธาน เจดีย์ศิลปะล้านนา ตั้งอยู่ด้านหลังวิหาร ฐานด้านล่างสุดเป็นสี่เหลี่ยม รับฐานบัวย่อเก็จยกสูง ถัดขึ้นไปเป็นชั้นมาลัยเถาซ้อนกันห้าชั้น รับกับองค์ระฆังทรงกลมสีทอง หุ้มด้วยทองจังโก ส่วนยอดประดับฉัตรสีทองห้าชั้น และอุโบสถ ตั้งอยู่ด้านข้างวิหาร หลังคาซ้อนกันสองชั้น ช่อฟ้ายังคงเป็นของเดิม ส่วนนาคสะดุ้งทำขึ้นใหม่ ด้านหน้าประดับด้วยลายปูนปั้นรูปพรรณพฤกษาและกระจกหลากสี ประตูทางเข้าแกะไม้เป็นรูปเทวดาสององค์เฝ้าประตูอยู่
Gatab
Orang Asli Museum
ช็องซ็อน
สังคโลก
โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ
โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจเป็นอดีตโรงพิมพ์ในประเทศไทย ก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2438 รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถือกันว่าเป็นเป็นโรงพิมพ์แห่งแรกของประเทศไทย โรงพิมพ์ก่อตั้งขึ้นโดยหลวงดำรงธรรมสาร (มี ธรรมาชีวะ) ปลัดกรมอัยการ ก่อนที่จะออกจากราชการมาทำธุรกิจโรงพิมพ์เต็มตัว โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจเป็นธุรกิจรับพิมพ์หนังสือแบบเรียน หนังสือธรรมะ หนังสือที่ระลึกงานศพ และหนังสือราชการ รวมถึงราชกิจจานุเบกษาซึ่งเคยตีพิมพ์อยู่จนถึงปี พ.ศ 2504 หลังรัฐบาลได้จัดตั้งสำนักพิมพ์ของราชการขึ้นเอง โรงพิมพ์ดำเนินการโดยลูกหลานของผู้ก่อตั้งเรื่อยมาจนถึงรุ่นที่สี่ก่อนจะปิดตัวลงไปเมื่อราว พ.ศ. 2530
ในปี พ.ศ.2442 โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจตีพิมพ์ "หนังสือแบบเรียนเร็ว" พระนิพนธ์ในกรมพระยาดำรงราชานุภาพ ฉบับตีพิมพ์ครั้งที่ 10 ซึ่งเป็นหนังสือเรียนภาษาไทยเล่มแรกที่มีมีการกำกับชื่อประกอบตัวอักษรไทย ก ถึง ฮ ครบทั้ง 44 ในช่วงวิกฤตการณ์กบฏบวรเดช โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจเป็นหนึ่งในโรงพิมพ์เอกชนที่อาสาพิมพ์คําแถลงการณ์ของรัฐบาลเพื่อต่อต้านการก่อกบฏแจกจ่ายประชาชนโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย
อาคารโรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ.
อาคารโรงพิมพ์ก่อสร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2438 ตั้งอยู่บนถนนบำรุงเมือง และเป็นโบราณสถานขึ้นทะเบียนของกรมศิลปากรในชื่อ "อาคารบำรุงนุกูลกิจ" นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2542 ปัจจุบันอาคารอยู่ภายใต้การดูแลของบริษัทรัจนากรพร็อบเพอร์ตี้ และใช้งานเป็นโกดังของร้านสังฆภัณฑ์และพระพุทธรูปในพื้นที่ และด้านหน้าของอาคารเป็นที่จอดรถ กระทั่งในปี พ.ศ. 2565 ได้เปลี่ยนมาเป็นร้านกาแฟชั่วคราวของ "Craftsman Roastery" ซึ่งอดีตเคยทำการอยู่ที่บ้านอาจารย์ฝรั่ง อดีตบ้านพักของศิลป์ พีระศรี และจะเปิดให้บริการเป็นเวลา 8 เดือนนับตั้งแต่ 5 กุมภาพันธ์
อาคารโรงพิมพ์เป็นอาคารก่ออิฐถือปูนมีความสูงสองชั้น หลังคาทรงปั้นหยา ก่อสร้างด้วยสถาปัตยกรรมเป็นแบบผสมผสานสถาปัตยกรรมคลาสสิกและสถาปัตยกรรมวิกตอเรีย ตกแต่งด้วยไม้และปูนเป็นลวดลายเหนือหน้าต่างและประตู ปัจจุบันอาคารตั้งอยู่ในพื้นที่ปิดที่ล้อมรอบด้วยอาคารพาณิชย์อื่นและมีพื้นที่ทางเข้าที่คับแคบ
อาคารบำรุงนุกูลกิจ
Hare of Inaba
ตำบลโกสัมพี
ตำบลโกสัมพีมีอาณาเขตติดต่อกับตำบลข้างเคียง ดังนี้
ตำบลโกสัมพีแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 26 หมู่บ้าน ได้แก่
ท้องที่ตำบลโกสัมพี มีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพียงแห่งเดียว คือ องค์การบริหารส่วนตำบลโกสัมพี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโกสัมพีทั้งหมด ซึ่งเป็นสภาตำบลโกสัมพี ที่จัดตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2517 และยกฐานะขึ้นเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลโกสัมพีในวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2538 จนถึงปัจจุบัน
พื้นที่ตำบลโกสัมพีประกอบด้วยหมู่บ้านทั้งสิ้นจำนวน 26 หมู่บ้าน มีจำนวนประชากร 17,931 คน แบ่งเป็นชาย 9,051 คน หญิง 8,880 คน (เดือนธันวาคม 2564) เป็นตำบลที่มีจำนวนประชากรมากที่สุดในอำเภอโกสัมพีนคร
ตำบลโกสัมพีมีสถานที่ที่สำคัญหลายแห่ง ดังนี้
ฟุตบอลทีมชาติแกมเบีย
ฟุตบอลทีมชาติแกมเบีย เป็นทีมฟุตบอลชายตัวแทนของประเทศแกมเบียในการแข่งขันระดับนานาชาติ อยู่ภายใต้การดูแลของสหพันธ์ฟุตบอลแกมเบีย โดยในช่วงก่อน ค.ศ. 1965 ทีมลงแข่งขันในชื่อ บริติชแกมเบีย ทีมชาติแกมเบียไม่เคยผ่านเข้าไปเล่นในรอบสุดท้ายของฟุตบอลโลก แต่ได้ผ่านเข้าไปเล่นในรอบสุดท้ายของแอฟริกาคัพออฟเนชันส์เป็นครั้งแรกในปี 2021
ทีมชาติบริติชแกมเบียลงแข่งขันเกมแรกเมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1953 โดยเปิดบ้านเอาชนะเซียร์ราลีโอนในนัดกระชับมิตร 2–1 ต่อมาในเดือนเมษายน ค.ศ. 1963 ทีมได้เข้าร่วมแข่งขันในรายการ "L'Amitié" ที่เซเนกัล โดยเป็นการแข่งขันของชาติที่พูดภาษาฝรั่งเศส แกมเบียอยู่ในกลุ่มเดียวกับทีมสมัครเล่นจากฝรั่งเศส, อัปเปอร์โวลตา (บูร์กินาฟาโซในปัจจุบัน) และกาบอง ในนัดแรก แกมเบียแพ้ทีมสมัครเล่นจากฝรั่งเศส 5–1 ก่อนที่จะเสมอกับอัปเปอร์โวลตาและกาบองด้วยผลเสมอ 2–2 ทั้งสองนัด ทำให้แกมเบียต้องตกรอบ
หลังจากการแข่งขันที่เซเนกัล แกมเบียก็ไม่ได้ลงแข่งขันฟุตบอลอีกจนกระทั่งวันที่ 16 พฤศจิกายน ค.ศ. 1968 ซึ่งพวกเขาบุกแพ้เซียร์ราลีโอนในเกมกระชับมิตร 2–1 ทั้งสองทีมพบกันอีกครั้งในวันที่ 24 เมษายน ค.ศ. 1971 และเป็นเซียร์ราลีโอนที่เอาชนะไปได้อีกครั้งด้วยผล 3–1 ต่อมาในวันที่ 2 พฤษภาคม ค.ศ. 1971 แกมเบียบุกไปแพ้กินีในเกมกระชับมิตร 4–2 และในวันที่ 14 พฤษภาคม ค.ศ. 1972 แกมเบียได้เข้าร่วมแข่งขันรอบคัดเลือกของแอฟริกันเกมส์ โดยพวกเขาแพ้กินี 8–0 ทำให้ต้องตกรอบ
ค.ศ. 1975 แกมเบียได้เข้าร่วมแข่งขันรอบคัดเลือกของโอลิมปิกฤดูร้อน 1976 โดยพวกเขาถูกจับสลากมาพบกับกินี แกมเบียแพ้ในบ้านในเลกแรกด้วยผล 1–0 เมื่อวันที่ 27 เมษายน ค.ศ. 1975 ก่อนที่จะบุกแพ้ในเลกที่สองถึง 6–0 เมื่อวันที่ 1 มิถุนายน ทำให้กินีผ่านเข้ารอบด้วยผลประตูรวม 7–0
เดือนสิงหาคม ค.ศ. 1975 แกมเบียได้เข้าร่วมแข่งขันแอฟริกาคัพออฟเนชันส์รอบคัดเลือกเป็นครั้งแรก โดยมีเป้าหมายเพื่อผ่านเข้าไปเล่นในแอฟริกาคัพออฟเนชันส์ 1976 รอบสุดท้ายที่เอธิโอเปีย พวกเขาถูกจับสลากพบกับโมร็อกโก และแพ้ด้วยผล 3–0 ทั้งสองนัด ทำให้โมร็อกโกผ่านเข้ารอบด้วยผลประตูรวม 6–0 หลังจากรอบคัดเลือกครั้งนั้นสิ้นสุด แกมเบียได้ลงแข่งพบกับทีมจากยุโรปเป็นครั้งแรก ซึ่งทีมเปิดบ้านแพ้เดนมาร์กในเกมกระชับมิตร 4–1 เมื่อวันที่ 30 มกราคม ค.ศ. 1977 ต่อมาในวันที่ 12 ตุลาคม ค.ศ. 2002 แกมเบียชนะด้วยผลต่างประตูมากที่สุดในประวัติศาสตร์ของทีมในนัดที่เอาชนะเลโซโท 6–0
เดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2014 แกมเบียถูกแบนจากการแข่งขันทุกรายการของสมาพันธ์ฟุตบอลแห่งแอฟริกา (CAF) เป็นระยะเวลาสองปี หลังจากที่มีการตรวจพบว่ามีการโกงอายุของผู้เล่น ทีมเริ่มมีพัฒนาที่ดีขึ้นในการแข่งขันแอฟริกาคัพออฟเนชันส์ 2019 รอบคัดเลือก แม้ว่าสุดท้ายจะไม่สามารถผ่านเข้าไปเล่นในรอบสุดท้าย แต่พวกเขาก็สามารถเสมอกับทีมใหญ่ของทวีปอย่างแอลจีเรียได้ทั้งสองนัด
ในการแข่งขันแอฟริกาคัพออฟเนชันส์ 2021 รอบคัดเลือก แกมเบียประเดิมการแข่งขันด้วยการบุกชนะแองโกลาที่ลูอันดา 1–3 นับเป็นชัยชนะเกมเยือนนัดแรกของทีมในการแข่งขันรอบคัดเลือกของรายการแข่งขันหลัก ผลงานอันยอดเยี่ยมทำให้ทีมสามารถผ่านเข้าไปเล่นในรอบสุดท้ายของแอฟริกาคัพออฟเนชันส์ได้เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ โดยแกมเบียเข้าร่วมแข่งขันในฐานะทีมชาติที่มีอันดับโลกฟีฟ่าต่ำที่สุด อย่างไรก็ตาม พวกเขาสามารถเอาชนะตูนิเซียในรอบแบ่งกลุ่ม และผ่านเข้าสู่รอบแพ้คัดออกด้วยการเป็นอันดับที่สองของกลุ่ม พวกเขาสามารถเอาชนะกินีในรอบ 16 ทีมสุดท้ายก่อนที่จะตกรอบก่อนรองชนะเลิศด้วยการแพ้แคเมอรูน
สนามกีฬาอิสรภาพเป็นสนามกีฬาอเนกประสงค์ที่ตั้งอยู่ที่บากาอูในแกมเบีย มักใช้จัดการแข่งขันฟุตบอลเป็นหลัก รวมถึงใช้จัดงานคอนเสิร์ต, เหตุการณ์ทางการเมือง, งานจัดแสดงสินค้า และงานเฉลิมฉลองระดับชาติ สนามแห่งนี้มีความจุ 30,000 ที่นั่ง
สงครามเชียงใหม่ พ.ศ. 2317
สงครามเชียงใหม่ หรือ สงครามสยามตีเมืองเชียงใหม่ พ.ศ. 2317 เป็นสงครามระหว่างสยามอาณาจักรธนบุรีในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช และพม่าสมัยพระเจ้ามังระแห่งราชวงศ์โก้นบอง
หลังจากที่อาณาจักรล้านนาอยู่ภายใต้การปกครองของพม่าเป็นเวลาประมาณ 200 ปี เนื่องจากโป่มะยุง่วนเจ้าเมืองเชียงใหม่ชาวพม่า ได้ยกทัพลงมาโจมตีหัวเมืองเหนือหลายครั้ง สมเด็จพระเจ้าตากสินจึงเสด็จยกทัพขึ้นไปตีเมืองเชียงใหม่ในพ.ศ. 2317 เป็นเวลาเดียวกับกบฏมอญต่อพม่า ชาวมอญจำนวนมากหลบหนีเข้าสยามทางด่านแม่ละเมา และทัพฝ่ายพม่ายกติดตามเข้ามา ฝ่ายสยามเข้ายึดเมืองเชียงใหม่ได้สำเร็จในพ.ศ. 2318 เป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงของล้านนาจากยุคการปกครองของพม่าสู่การเป็นส่วนหนึ่งของสยาม
ล้านนาภายใต้การปกครองของพม่า.
นับตั้งแต่การเสียเมืองเชียงใหม่ให้แก่พระเจ้าบุเรงนองในพ.ศ. 2101 อาณาจักรล้านนาตกอยู่ภายใต้การปกครองของพม่าเป็นเวลาประมาณสองร้อยปี ในพ.ศ. 2266 เจ้าอินทโฉมชิงราชสมบัติจากเจ้าองค์คำแห่งอาณาจักรล้านช้างหลวงพระบาง เจ้าองค์คำซึ่งมีเชื้อสายไทลื้อจึงหนีภัยการเมืองมาบวชเป็นพระภิกษุอยู่ที่วัดบุปผารามเมืองเชียงใหม่ ในพ.ศ. 2270 นายเทพสิงห์นำชาวเชียงใหม่ลุกฮือขึ้นต่อต้านการปกครองของพม่า จับโป่มังแรนร่าเจ้าเมืองเชียงใหม่ชาวพม่าสังหารเสีย เทพสิงห์มีคำสั่งให้เที่ยวจับชาวพม่าในเชียงใหม่มาสังหารทั้งหมด ชาวพม่าในเชียงใหม่จึงขอความช่วยเหลือจากเจ้าองค์คำ ซึ่งบวชเป็นภิกษุอยู่ เจ้าองค์คำนำกองกำลังพม่าสามารถขับไล่เทพสิงห์ออกไปจากเชียงใหม่ได้สำเร็จ เจ้าองค์คำปราบดาภิเษกขึ้นเป็นพระเจ้าเชียงใหม่ เจ้าชายไทลื้อจากหลวงพระบางจึงได้เป็นกษัตริย์เชียงใหม่ เป็นอิสระขาดจากพม่า พม่ายกทัพมาตีเมืองเชียงใหม่ เจ้าองค์คำขับไล่พม่าออกไปได้ เมืองเชียงใหม่จึงเป็นอิสระนับแต่นั้น
การเสื่อมอำนาจของพม่าในยุดท้ายของราชวงศ์ตองอูทำให้หัวเมืองล้านนาสามารถแยกตัวเป็นอิสระจากพม่าได้ แต่หัวเมืองล้านนาได้แตกแยกออกเป็นเมืองต่าง ๆ ได้แก่เชียงใหม่ ลำปาง ลำพูน แพร่ น่าน ต่างเมืองต่างเป็นอิสระต่อกันไม่ขึ้นแก่กัน เจ้าองค์คำครองเมืองเชียงใหม่อยู่ 32 ปี จนถึงแก่พิราลัยในพ.ศ. 2302 พระโอรสคือเจ้าองค์จันทร์ขึ้นเป็นกษัตริย์เชียงใหม่ต่อมา เจ้าองค์จันทร์อยู่ในราชสมบัติได้สองปี ในพ.ศ. 2304 เจ้าปัดซึ่งเป็นอนุชาของเจ้าจันทร์ชิงราชสมบัติจากเจ้าจันทร์ แล้วยกราชสมบัติให้เจ้าขี้หุดอธิการวัดดวงดีเป็นกษัตริย์เชียงใหม่แทน ปีต่อมาพ.ศ. 2305 พระเจ้ามังลอกแห่งพม่าราชวงศ์คองบองส่งแม่ทัพพม่าโป่อภัยคามณี (Abaya Kamani) ยกทัพพม่าจำนวน 7,500 คนมาตีเมืองเชียงใหม่ ล้อมเมืองเชียงใหม่อยู่เจ็ดเดือนพม่าสามารถยึดเมืองเชียงใหม่ได้ในเดือนสิงหาคมพ.ศ. 2306 พม่านำตัวเจ้าจันทร์พร้อมทั้งวงศ์เจ้าเชียงใหม่และกวาดต้อนชาวเชียงใหม่จำนวนมากไปพม่า พระเจ้ามังระทรงแต่งตั้งอภัยคามณีให้เป็นเจ้าเมืองเชียงใหม่ เมืองเชียงใหม่จึงกลับไปอยู่ภายใต้การปกครองของพม่าอีกครั้งในยุคราชวงศ์คองบอง ในพ.ศ. 2308 บรรดาหัวเมืองล้านนานำโดยลำพูนกบฏขึ้นต่อพม่า จนพม่าอภัยคามณีต้องใช้กำลังปราบปราม จากนั้นพม่าจึงใช้ล้านนาเป็นฐานในการโจมตีอยุธยานำไปสู่การเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สองในพ.ศ. 2310
ในพ.ศ. 2275 ขณะนั้นกองกำลังเมืองลำพูนได้ยึดครองเมืองลำปางไว้ นายหนานทิพย์ช้างเป็นพรานมีความสามารถ นำทัพเมืองลำปางขับไล่กำลังของลำพูนออกจากเมืองลำปางได้สำเร็จ ชาวลำปางยกหนานทิพย์ช้างให้เป็นพระยาสุละวะลือไชยหรือเจ้าทิพย์จักรเป็นเจ้าเมืองลำปาง เมื่อพระยาสุละวะลือไชย (หนานทิพย์ช้าง) ถึงแก่พิราลัยในพ.ศ. 2302 ท้าวลิ้นกางซึ่งเป็นบุตรของเจ้าเมืองลำปางคนก่อนได้ชิงเมืองลำปางไป เป็นเหตุให้เจ้าชายแก้วบุตรของหนานทิพย์ช้างจำต้องหลบหนีไปกรุงอังวะขอความช่วยเหลือจากพม่า ฝ่ายพม่าจึงยกทัพมาตีเมืองลำปางสังหารท้าวลิ้นกางไปเสีย แล้วตั้งเจ้าชายแก้วเป็นเจ้าเมืองลำปางในพ.ศ. 2307 ภายใต้การปกครองของพม่า
ในพ.ศ. 2312 โป่อภัยคามณีเจ้าเมืองเชียงใหม่ถึงแก่กรรม โป่มะยุง่วนได้มาเป็นเจ้าเมืองเชียงใหม่คนใหม่ สมัยการปกครองของโป่มะยุง่วนเป็นสมัยแห่งการกดขี่ โป่มะยุง่วนมีนโยบายกลืนล้านนาให้เข้าสู่วัฒนธรรมพม่าอย่างเต็มที่ โป่มะยุง่วนให้เจ้าชายแก้วเจ้าเมืองลำปางมาอยู่ที่เชียงใหม่ นายกาวิละโอรสของเจ้าชายแก้วจึงทำหน้าที่ปกครองเมืองลำปางแทนบิดา
ตีเมืองเชียงใหม่ครั้งแรก พ.ศ. 2314.
สมเด็จพระเจ้าตากสินทรงปราบชุมนุมเจ้าพระฝางเมืองสวางคบุรีลงได้สำเร็จในพ.ศ. 2313 ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2314 โป่มะยุง่วนเจ้าเมืองเชียงใหม่ยกทัพลงมาตีและล้อมเมืองสวรรคโลก เจ้าพระยาสวรรคโลกบอกลงมาธนบุรี สมเด็จพระเจ้าตากสินมีพระราชโองการให้หัวเมืองเหนือประกอบด้วยเจ้าพระยาสุรสีห์ (บุญมา) เมืองพิษณุโลก พระยาพิชัย (ทองดี) พระยาสุโขทัย (พระเชียงเงิน) ยกไปตีกระหนาบหลังทัพพม่าของโป่มะยุง่วนที่สวรรคโลกได้สำเร็จ โป่มะยุง่วนแตกพ่ายกลับคืนไปเมืองเชียงใหม่
สมเด็จพระเจ้าตากสินมีพระราชดำริที่จะตีเมืองเชียงใหม่ จึงเสด็จเรือพระที่นั่งยกทัพเสด็จพระราชดำเนินทางชลมารคขี้นไปตีเมืองเชียงใหม่ในเดือนมีนาคมพ.ศ. 2314 ไปประทับที่เมืองพิชัย พระยาแพร่มังไชยเจ้าเมืองแพร่มาขอสวามิภักดิ์ ทรงแต่งตั้งพระยาแพร่มังไชยเป็นพระยาศรีสุริยวงศ์มาเข้าร่วมทัพด้วย สมเด็จพระเจ้าตากสินทรงรวบรวมกำลังพลที่เมืองพิชัยได้ 15,000 คน มีพระราชโองการให้เจ้าพระยาจักรี (หมุด) และพระยามหาราชครูฯอยู่รักษาเรือพระที่นั่งและเรือทั้งปวงที่เมืองพิชัย ให้เจ้าพระยาสุรสีห์ยกทัพหัวเมืองเหนือไปเป็นทัพหน้าก่อน จากนั้นเสด็จยกทัพทางบกไปเมืองเชียงใหม่ ยกไปทางเมืองสวรรคโลก เมืองเถิน และเมืองลี้ จนเสด็จกยกทัพถึงเมืองลำพูน
โป่มะยุง่วนตั้งค่ายรับทัพไทยอยู่ที่นอกเมืองเชียงใหม่ เจ้าพระยาสุรสีห์ยกเข้าตีค่ายของโป่มะยุง่วนแตกพ่ายถอยเข้าเมืองไป ฝ่ายพม่าสละกำแพงดินเมืองเชียงใหม่ชั้นนอก เข้าไปขึ้นเชิงเทินรักษากำแพงเมืองเชียงใหม่ชั้นใน ฝ่ายธนบุรีเข้าไปตั้งที่กำแพงเมืองชั้นนอกล้อมเมืองเชียงใหม่ไว้ ในเวลากลางคืนมีพระราชโองการให้แม่ทัพนายกองทั้งหลายยกกำลังเข้าโจมตีกำแพงเมืองเชียงใหม่ ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ระบุว่า ฝ่ายธนบุรีมี"พระโกษาปาน"เป็นทัพหน้า นำกำลัง 7,000 คน เข้าประชิดประตูไลแกง (ประตูหล่ายแกง หรือ ประตูระแกง) ในวันเดือนห้าขึ้นสามค่ำ (18 มีนาคม พ.ศ. 2314) ฝ่ายพม่ายิงปืนตอบโต้อย่างสามารถทำให้ฝ่ายไทยถอยออกมา หลังจากสู้รบกันเก้าวัน สมเด็จพระเจ้าตากสินจึงมีพระดำริว่าเมืองเชียงใหม่มีป้อมปราการที่มั่นคง ดังคำปรัมปราที่กล่าวกันมาแต่สมัยอยุธยาว่า กษัตริย์พระองค์ใดยกทัพไปตีเมืองเชียงใหม่ ครั้งแรกจะไม่สำเร็จต้องยกมาตีครั้งที่สองจึงจะสำเร็จ การรบครั้งนี้ฝ่ายพม่ามีกำลังเข้มแข็งเกินกว่าจะเอาชนะได้ หลังจากประทับที่เมืองเชียงใหมได้เก้าวัน จึงมีพระราชโองการให้ถอยทัพกลับ ในวันขึ้นสิบเอ็ดค่ำเดือนห้า (26 มีนาคม พ.ศ. 2314)
ฝ่ายโป่มะยุง่วนเมื่อเห็นว่าฝ่ายไทยถอยทัพกลับแล้ว จึงให้ทัพพม่ายกติดตามหลังมา ระดมยิงปืนใส่กองทัพหัวเมืองเหนือทัพหลัง จนแตกพ่ายถอยลงมาถึงทัพหลวง สมเด็จพระเจ้าตากสินทรงหยุดทัพถอดพระแสงดาบ ทรงพระแสงดาบขับไล่ข้าศึกด้วยพระองค์เอง ไล่ต้อนพลทั้งหลายให้กลับขึ้นสู้กับพม่าใหม่อีกครั้ง เข้าสู้รบถึงขั้นตะลุมบอน ฝ่ายพม่าพ่ายแพ้ถอยกลับไปเชียงใหม่
ความขัดแย้งระหว่างโป่มะยุง่วนและพระยาจ่าบ้าน.
สมัยการปกครองของโป่มะยุง่วน มีนโยบายลดทอนอำนาจของขุนนางล้านนาท้องถิ่นเดิม ในพ.ศ. 2313 พม่ามีคำสั่งให้ชายล้านนาทุกคนสักขา หญิงล้านนาทุกวันเจาะหูใส่ม้วนลาน ดังธรรมเนียมพม่า ขุนนางเชียงใหม่ประกอบด้วยพระยาแสนหลวง พระยาสามล้าน พระยาจ่าบ้าน (บุญมา) และนายกาวิละเมืองลำปาง เดินทางไปเมืองอังวะกราบทูลร้องเรียนต่อพระเจ้ามังระ ว่าโป่มะยุง่วนใช้อำนาจบาตรใหญ่ พระเจ้ามังระจึงมีพระราชโองการให้โป่มะยุง่วนเคารพสิทธิอำนาจของขุนนางล้านนาเดิม แต่พระราชโองการของพระเจ้ามังระไม่ได้กำหนดระบุขอบเขตอำนาจระหว่างโป่มะยุง่วนและขุนนางล้านนาให้ชัดเจน เมื่อพระยาจ่าบ้านกลับจากเมืองอังวะมาเชียงใหม่แล้ว ใช้ให้นายหม่องน้องชายของตนไปวางตราของพระเจ้ามังระที่สนามหลวง โป่มะยุง่วนไม่ยอมรับท้องตราด้วยเหตุผลว่าพระยาจ่าบ้านไม่มาวางตราเองให้น้องชายมาวางแทนผิดกฏ โป่มะยุง่วนเรียกตัวพระยาจ่าบ้านให้มาพบแต่พระยาจ่าบ้านขัดขืนไม่มา โป่มะยุง่วนจึงส่งกองกำลังไปจับกุมตัวพระยาจ่าบ้าน เกิดการสู้รบขึ้นใหญ่โตในเมืองเชียงใหม่ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2314 นายหม่องน้องชายของพระยาจ่าบ้านเสียชีวิตในที่รบ พระยาจ่าบ้านมีกำลัง 300 คน ไม่อาจต้านทานพม่าได้พ่ายแพ้ พระยาจ่าบ้านหลบหนีไปพึ่งโปสุพลาหรือเนเมียวสีหบดีที่เมืองหลวงพระบาง
ในพ.ศ. 2315 พระเจ้าศิริบุญสารแห่งเวียงจันทน์ ซึ่งในขณะนั้นเป็นประเทศราชของพม่า ทูลพระเจ้ามังระว่าฝ่ายสยามหลังจากที่กรุงศรีอยุธยาแตกสลายพ่ายแพ้ให้แก่พม่านั้น กลับตั้งตัวฟื้นฟูขึ้นมาได้อีกภายใต้การนำของพระยาตากและตั้งราชธานีใหม่ที่บางกอก พระเจ้ามังระมีพระราชดำริว่าหากปล่อยให้สยามฟื้นฟูขึ้นเป็นปึกแผ่นขึ้นมาจะเป็นภัยอันตรายในอนาคต สมควรที่จะจัดทัพพม่าเข้าไปปราบสยามให้ราบคาบอีกครั้ง พระเจ้ามังระมีพระราชโองการให้เนเมียวสีหบดีหรือโปสุพลายกทัพไปเชียงใหม่ล้านนา เพื่อเตรียมทัพสำหรับเข้าโจมตีกรุงธนบุรี ในเวลานั้นเนเมียวสีหบดียกทัพไปหลวงพระบาง พระยาจ่าบ้านเข้าหาเนเมียวสีหบดี เมื่อเนเมียวสีหบดียกทัพกลับเชียงใหม่ โป่มะยุง่วนเรียกร้องให้เนเมียวสีหบดีส่งตัวพระยาจ่าบ้านมาให้โป่มะยุง่วนลงโทษ แต่เนเมียวสีหบดีไม่ทำตามและปกป้องพระยาจ่าบ้าน ทำให้เกิดความขัดแย้งระหว่างเนเมียวสีหบดีและโป่มะยุง่วน
พม่าตีเมืองพิชัย.
หลังจากเสร็จศึกเมืองหลวงพระบางแล้ว ในพ.ศ. 2315 เนเมียวสีหบดีจึงส่งชิกชิงโบแม่ทัพพม่ายกทัพจากเชียงใหม่ลงมาโจมตีเมืองลับแล พม่ายึดเมืองลับแลได้แล้วยกต่อลงมาโจมตีเมืองพิชัย ชิกชิงโบตั้งค่ายอยู่ที่วัดเอกา พระยาพิชัย (ทองดี) ป้องกันรักษาเมือง เจ้าพระยาสุรสีห์ (บุญมา) ยกทัพเมืองพิษณุโลกขึ้นไปช่วยเหลือเมืองพิชัย จนฝ่ายพม่าพ่ายแพ้ถอยไปในที่สุด
ปีต่อมา ในเดือนธันวาคมพ.ศ. 2316 โปสุพลาหรือเนเมียวสีหบดียกทัพลงมาโจมตีเมืองพิชัยอีกครั้ง พระยาพิชัยและเจ้าพระยาสุรสีห์ยกทัพขึ้นไปรบกับพม่าที่กลางทางก่อนถึงเมืองพิชัย จนฝ่ายพม่าพ่ายแพ้ไปในวันอังคารแรมเจ็ดค่ำเดือนยี่ (4 มกราคม พ.ศ. 2317) พระยาพิชัย (ทองดี) ถือดาบสองมือเข้าต่อสู้กับพม่าด้วยตนเองจนดาบหัก ได้รับสมยานามว่า "พระยาพิชัยดาบหัก"
กบฏมอญต่อพม่า พ.ศ. 2317.
ในพ.ศ. 2317 พระเจ้ามังระมีพระราชโองการให้ปะกันหวุ่นหรือแมงยีกามะนีจันทา (Mingyi Kamani Sanda) เจ้าเมืองเมาะตะมะให้จัดเกณฑ์ทัพเข้ารุกรานสยาม ในพ.ศ. 2317 ปะกันหวุ่นเจ้าเมืองเมาะตะมะ สั่งให้หัวหน้าชาวมอญได้แก่พระยาเจ่ง (Binnya Sein) ตละเสี้ยง ตละเกล็บ ยกทัพหน้าชาวมอญเข้ารุกรานสยาม ปรากฏว่าเจ้าเมืองเมาะตะมะได้ขูดรีดทรัพย์สินจากชาวมอญเมืองเมาะตะมะ ได้รับความเดือดร้อน เหตุรู้ไปถึงพระยาเจ่งและบรรดาหัวหน้าชาวมอญ มีความขุ่นเคืองต่อพม่า จึงกบฏขึ้นต่อมายกทัพกลับมายึดเมืองเมาะตะมะและยกทัพต่อไปยึดเมืองย่างกุ้งได้ ฝ่ายพม่ายึดเมืองย่างกุ้งกลับคืนได้ ทำให้พระยาเจ่ง ตละเกล็บ และผู้นำชาวมอญทั้งหลายรวมทั้งชาวมอญจำนวนมาก ต่างอพยพลี้ภัยเข้าในสยามมาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร ผ่านทางด่านเจดีย์สามองค์และด่านแม่ละเมา
สงครามตีเมืองเชียงใหม่.
ในพ.ศ. 2317 สมเด็จพระเจ้าตากสินมีพระราชดำริที่จะยกทัพขึ้นไปตีเมืองเชียงใหม่อีกครั้ง ด้วยเหตุว่าฝ่ายพม่าในล้านนายกทัพลงมาโจมตีหัวเมืองเหนือเช่นสวรรคโลก พิชัย บ่อยครั้ง และมีข่าวว่าฝ่ายพม่าที่ล้านนาจะยกลงมาโจมตีในอีกไม่ช้า มีพระราชโองการให้เกณฑ์ทัพหัวเมืองเหนือสิบเมือง จำนวน 20,000 คน ไปชุมนุมไว้ที่เมืองตาก และเกณฑ์ทัพจากกรุงธนบุรีเป็นจำนวน 15,000 คน สมเด็จพระเจ้าตากสินเสด็จกรีฑาทัพออกจากพระนครธนบุรี พร้อมทั้งช้างม้าสรรพาวุธต่าง ๆ ในวันอังคารแรมสิบเอ็ดค่ำเดือนสิบสอง (29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2317) เสด็จยกพยุหยาตราทัพเรือทางชลมารค ขึ้นไปถึงเมืองกำแพงเพชร แล้วเสด็จไปประทับที่บ้านระแหงแขวงเมืองตาก มีพระราชโองการให้เจ้าพระยาจักรี (ทองด้วง) ยกทัพหน้าจากกรุงธนบุรีขึ้นไปเมืองเถิน
ในเวลานั้น โป่มะยุง่วนเจ้าเมืองเชียงใหม่ ถวายรายงานเข้าไปที่กรุงอังวะว่าพระยาจ่าบ้านและพระยากาวิละเป็นกบฏ ทางกรุงอังวะจึงมีท้องตราเรียกตัวพระยาจ่าบ้านและพระยากาวิละไปเมืองอังวะ แต่เนเมียวสีหบดีได้ปกป้องพระยาจ่าบ้านและพระยากาวิละตั้งทัพอยู่ที่ประตูท่าแพ ไม่ยอมให้โป่มะยุง่วนจับตัวพระยาจ่าบ้านและพระยากาวิละไป พระยาจ่าบ้านเมื่อเห็นว่าฝ่ายธนบุรียกทัพขึ้นมาโจมตีเมืองเชียงใหม่ จึงมีความคิดที่จะย้ายไปสวามิภักดิ์ต่อสยามกรุงธนบุรี พระยาจ่าบ้านส่งสารลับถึงพระยากาวิละที่ลำปางว่า ขอให้ร่วมมือกันปลดปล่อยตนเองจากอำนาจพม่าและไปเข้ากับฝ่ายสยาม พระยากาวิละเห็นชอบด้วย พระยาจ่าบ้านจึงบอกแก่เนเมียวสีหบดีว่า ขอรับอาสาเป็นกองหน้ายกทัพลงไปขุดลอกแม่น้ำปิงซึ่งเต็มไปด้วยหินเกาะแก่งและเศษดินโคลน เพื่อให้สะดวกแก่ทัพเรือพม่าในการยกลงมา เนเมียวสีหบดีจึงมีคำสั่งให้พระยาจ่าบ้านยกกองกำลังประกอบด้วยชาวพม่าและไทใหญ่ 70 คน และชาวล้านนา 50 คน ลงมาตามแม่น้ำปิงก่อนเพื่อทำความสะอาดแม่น้ำ เมื่อพระยาจ่าบ้านเดินทางลงมาถึงเมืองฮอต พระยาจ่าบ้านได้สังหารชาวพม่าและไทใหญ่ 70 คน และเข้าสวามิภักดิ์ต่อเจ้าพระยาจักรีที่เมืองเถิน เจ้าพระยาจักรีจึงส่งตัวพระยาจ่าบ้านลงไปเข้าเฝ้าสมเด็จพระเจ้าตากสินที่เมืองตาก
ฝ่ายเมืองลำปาง พระยากาวิละและพี่น้องรวมกันเจ็ดคนคิดออกอุบายกำจัดพม่าออกไปจากเมืองลำปาง พระยากาวิละให้พระยาคำโสมแสร้งยกทัพออกไปตั้งรับฝ่ายไทย เหลือกองกำลังพม่ารักษาเมืองลำปางอยู่จำนวนหนึ่ง พระยากาวิละยกกองกำลังเข้าสังหารทหารพม่าในเมืองลำปาง ทหาารพม่าจากลำปางหลบหนีไปฟ้องพระยาคำโสม พระยาคำโสมจึงว่าพระยากาวิละเป็นกบฏต่อพม่า เป็นความคิดของพระยากาวิละคนเดียวพี่น้องคนอื่นไม่เกี่ยวข้อง บรรดาทหารพม่าไม่เชื่อนำความไปแจ้งแก่โป่มะยุง่วนที่เมืองเชียงใหม่ โป่มะยุง่วนตระหนักว่าพระยากาวิละและพี่น้องเมืองลำปางเป็นกบฏต่อพม่า จึงจับกุมเจ้าชายแก้วบิดาของพระยากาวิละที่เชียงใหม่จำคุกไว้ พระยาคำโสมจึงรีบมีหนังสือถึงโป่มะยุง่วน กล่าวว่าพระยากาวิละเป็นกบฏคนเดียวคนอื่่นไม่เกี่ยวข้อง โป่มะยุง่วนตอบว่าจะยังไม่ประหารเจ้าชายแก้วแต่จำคุกไว้รอสอบสวน
สมเด็จพระเจ้าตากสินมีพระราชโองการให้พระยากำแหงวิชิต คุมทัพ 2,000 คน คอยรับชาวมอญและรักษาด่านแม่ละเมาไว้ที่เมืองตาก สมเด็จพระเจ้าตากสินเสด็จทรงช้างต้นพังเทพลีลา เสด็จออกจากเมืองตากทางสถลมารคในวันศุกร์เดือนอ้ายแรมห้าค่ำ (23 ธันวาคม พ.ศ. 2317) ไปเมืองลำปาง เจ้าพระยาจักรีแบ่งทัพจำนวน 5,000 คน ให้พระยากำแพงเพชร (บุญมี) ยกทัพขึ้นไปทางเมืองลี้อีกทาง โดยมีพระยาจ่าบ้านเป็นผู้นำทาง ปรากฏว่าพระยาจ่าบ้านและพระยากำแพงเพชรพบกับทัพของฝ่ายพม่าที่ท่าวังตาล นำไปสู่การรบที่วังตาล พระยากำแพงเพชรพ่ายแพ้แตกพ่ายลงมา
เจ้าพระยาจักรียกทัพจากเมืองเถินขึ้นไปเมืองลำปาง พระยากาวิละส่งน้องชายคือพระยาดวงทิพย์ออกมาต้อนรับเจ้าพระยาจักรี และพระยากาวิละเองออกไปรับเสด็จต้อนรับสมเด็จพระเจ้าตากสิน พระยากาวิละนำทางทัพหลวงจากลำปางไปลำพูนทางดอยดินแดงและดอยขา ฝ่ายพระยากำแพงเพชรและพระยาจ่าบ้านยกทัพเข้าโจมตีพม่าที่วังตาลอีกครั้ง จนได้รับชัยชนะ พม่าถอยจากวังตาลกลับไปเชียงใหม่
ฝ่ายพม่าตั้งค่ายขุดสนามเพลาะรับฝ่ายไทยที่ริมแม่น้ำปิงเหนือเมืองลำพูน เจ้าพระยาจักรี เจ้าพระยาสุรสีห์ และเจ้าพระยาสวรรคโลก ยกทัพเข้าสู้กับพม่าที่เมืองลำพูน นำไปสู่การรบที่ลำพูน เจ้าพระยาจักรียังติดพันค่ายพม่าไม่สามารถข้ามแม่น้ำปิงไปได้ เจ้าพระยาจักรีให้หมื่นศรีสหเทพลงมากราบทูลที่ลำปางว่ายกข้ามแม่น้ำปิงไปไม่ได้ สมเด็จพระเจ้าตากสินมีพระราชดำริ ว่าฝ่ายพม่าอาจยกติดตามชาวมอญเข้ามาทางด่านแม่ละเมาหรือด่านเจดีย์สามองค์ได้ทุกเมื่อ การศึกตีเมืองเชียงใหม่ไม่ควรรั้งรอเนิ่นช้า ควรรีบสำเร็จโดยเร็ว จึงพระราชทานปื่นใหญ่จ่ารงค์ให้หมื่นศรีสหเทพนำพระราชโองการไปถ่ายทอดให้แก่เจ้าพระยาจักรี ให้ทำนั่งร้านเอาปืนใหญ่จ่ารงค์ขึ้นยิงพม่าที่ลำพูน เจ้าพระยาจักรีถึงสามารถเอาชนะพม่าได้ที่ลำพูน ให้พระยาธิเบศร์บดีลงมากราบทูลให้ทรงทราบ สมเด็จพระเจ้าตากสินทรงพระโสมนัส พระราชทานพระแสงปืนสั้นให้เจ้าพระยาจักรีสองกระบอก ให้เจ้าพระยาสุรสีห์หนึ่งกระบอก ให้เจ้าพระยาสวรรคโลกหนึ่งกระบอก จากนั้นแม่ทัพทั้งสามจึงยกทัพเข้าล้อมเมืองเชียงใหม่
การล้อมเมืองเชียงใหม่.
หลังจากเอาชนะพม่าที่ลำพูนได้แล้ว เจ้าพระยาจักรี เจ้าพระยาสุรสีห์ และเจ้าพระยาสวรรคโลก ยกทัพเข้าประชิดล้อมเมืองเชียงใหม่ ตั้งค่าย 34 ค่าย ล้อมเมืองเชียงใหม่ชักปีกกาถึงกันตลอดสามด้าน สมเด็จพระเจ้าตากสินเสด็จยกทัพหลวงมาประทับที่ลำพูนในวันอังคารเดือนยี่ขึ้นสองค่ำ (3 มกราคม พ.ศ. 2318) ชาวล้านนามากราบทูลว่า กองทัพพม่าจำนวน 2,000 คนเศษ จากเมืองเมาะตะมะ ยกติดตามชาวมอญเข้ามาทางบ้านนาเกาะดอกเหล็ก จึงมีพระราชโองการให้พระเจ้าหลานเธอ เจ้ารามลักษณ์ ยกทัพ 1,800 คนเศษไปทางบ้านจอมทอง ไปตีพม่าที่บ้านนาเกาะดอกเหล็กนั้น
เนเมียวสีหบดีและโป่มะยุง่วนป้องกันเมืองเชียงใหม่ ยกเข้าโจมตีฝ่ายไทยที่ล้อมไว้หลายครั้งแต่ไม่สำเร็จ ชาวล้านนาเมืองเชียงใหม่หลบหนีออกจากเมืองจำนวนมาก ฝ่ายพม่ายิงปืนใหญ่ใส่ค่ายของเจ้าพระยาสวรรคโลกทางเหนือ เจ้าพระยาสวรรคโลกเดินทางมาเข้าเฝ้าที่ลำพูนนำกระสุนปืนใหญ่ทองคำสองลูกมาถวาย และเสมียนตราของเจ้าพระยาสวรรคโลกถวายรายงานว่าได้เกลี้ยกล่อมชาวล้านนาซึ่งลี้ภัยอยู่ในป่าเขา เป็นชาวเชียงใหม่และชาวลำพูน ให้เข้ามาสวามิภักดิ์เป็นจำนวน 5,000 คนเศษ สมเด็จพระเจ้าตากสินมีพระราชโองการให้พราหมณ์นำลูกกระสุนปืนทองคำทั้งสองลูกนั้น ไปทำพิธีฝังไว้ที่วัดพระมหาธาตุเมืองลำพูน และทรงแต่งตั้งเสมียนตราคนนั้นของเจ้าพระยาสวรรคโลกให้เป็นพระยาอักษรวงศ์ ควบคุมชาวล้านนาชายฉกรรจ์ที่เกลี้ยกล่อมมาได้ไปเข้ากับทัพของเจ้าพระยาจักรี