pythainlp/thai_wikipedia_clean_20230101 huggingface dataset:
เพราะอธิบายได้ยากว่า การทำงานทางจิตใจ เช่นความคิดหรืออารมณ์ สามารถเกิดในโครงสร้างทางกายภาพเช่นเซลล์ประสาทและไซแนปส์ หรือแม้แต่กลไกทางกายภาพอื่น ๆ ได้อย่างไร
นักปรัชญาชาวเยอรมันก็อทฟรีท ไลบ์นิซ (Gottfried Leibniz ค.ศ. 1646-1716) ได้กล่าวถึงปัญหานี้ในคำอุปมาที่เรียกว่า "Leibniz's Mill" (โรงสีของ)
ความสงสัยว่าจะมีคำอธิบายเชิงกลศาสตร์เกี่ยวกับความคิดได้หรือไม่ ได้ผลักดันให้นักปรัชญาชาวฝรั่งเศสเรอเน เดการ์ต บวกกับนักปรัชญาอื่น ๆ ให้มีแนวคิดแบบทวินิยม (dualism) คือความเชื่อว่า จิตใจในเป็นอิสระจากสมองโดยระดับหนึ่ง
แต่ก็มีเหตุผลที่ดีเป็นฝ่ายคัดค้านมาตลอด
มีหลักฐานเชิงประสบการณ์ที่ชัดเจนว่า การจัดแจงทางกายภาพ (เช่นด้วยยา) หรือการบาดเจ็บที่สมอง (เช่นมีรอยโรค) มีผลต่อจิตใจอย่างมีกำลังและลึกซึ้ง
ในคริสต์ศตวรรษที่ 19 กรณีของนายฟิเนียส์ พี. เกจ ผู้เป็นคนงานทางรถไฟที่ได้รับบาดเจ็บจากแท่งเหล็กขนาดล่ำ ๆ ที่พุ่งทะลุสมองของเขา ได้ทำให้ทั้งนักวิจัยและคนทั่วไปเชื่อว่า การทำงานทางประชานนั้นเกิดเฉพาะในสมอง
ต่อมาโดยตามแนวคิดนี้ หลักฐานเชิงประสบการณ์จำนวนมากที่แสดงว่า การทำงานของสมองสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับการทำงานทางใจ ทำให้นักประสาทวิทยาศาสตร์และนักปรัชญาปัจจุบันโดยมากเป็นนักวัตถุนิยม คือเชื่อว่า ปรากฏการณ์ทางใจจริง ๆ แล้วเป็นผลของ หรือสามารถลดทอนจนเหลือเป็นเพียงปรากฏการณ์ทางกายภาพ
ขนาดสมอง.
ขนาดสมองกับระดับเชาวน์ปัญญาของบุคคลไม่สัมพันธ์กันอย่างมีกำลัง
งานศึกษามักจะแสดงค่าสหสัมพันธ์ระหว่างปริมาตรสมองกับระดับเชาวน์ปัญญา (IQ) ในระดับน้อยจนถึงปานกลาง (โดยเฉลี่ยประมาณ )
ส่วนที่สัมพันธ์อย่างสม่ำเสมอที่สุดก็คือสมองกลีบหน้า กลีบขมับ กลีบข้าง ฮิปโปแคมปัส และสมองน้อย ถึงกระนั้นก็ยังอธิบายความแปรปรวน (variance) ของระดับไอคิวได้ค่อนข้างน้อย ระดับไอคิวเองก็สัมพันธ์กับระดับเชาวน์ปัญญาทั่วไปและความชาญฉลาดในชีวิตประจำวันจริง ๆ แค่ส่วนหนึ่ง
สัตว์อื่น ๆ รวมทั้งวาฬและช้างมีสมองใหญ่กว่ามนุษย์
แต่ถ้าคิดค่าตามสัดส่วนร่างกายแล้ว (คืออัตรามวลสมองต่อร่างกาย) สมองมนุษย์จะใหญ่เกือบเป็นสองเท่าเทียบกับโลมาปากขวด เป็นสามเท่าเทียบกับชิมแปนซีธรรมดา
อย่างไรก็ดี ค่าที่สูงกว่าก็ไม่ใช่ว่าฉลาดกว่า เพราะสัตว์เล็กมากก็มีค่าที่สูงมาก โดยกระแตมีค่าสูงสุดในบรรดาสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
งานวิจัยได้พิสูจน์ว่า ความเชื่อความเข้าใจทั่วไปบางอย่างเกี่ยวกับสมองไม่จริง
รวมทั้งตำนานที่มีมาตั้งแต่โบราณและที่เกิดในปัจจุบัน
เช่น ไม่จริงว่า เซลล์ประสาทจะไม่เปลี่ยนใหม่หลังจากอายุถึงสองขวบ
ไม่จริงว่า มนุษย์ใช้สมองเพียงแค่ 10%
วัฒนธรรมนิยมยังพูดถึงการแบ่งการทำงานของสมองเป็นซีกซ้ายขวาอย่างง่าย ๆ เกินไป คือระบุว่า หน้าที่บางอย่างเฉพาะเจาะจงต่อสมองข้างใดข้างหนึ่งเท่านั้น
นพ. ชาวญี่ปุ่นอากิโอะ มอริ (森 昭雄) ได้บัญญัติคำว่า สมองเกม (game brain) สำหรับทฤษฎีซึ่งไร้หลักฐานที่น่าเชื่อถือว่า การเล่นเกมเป็นเวลานาน ๆ มีผลเสียหายต่อสมองส่วน prefrontal cortex และต่อการแสดงออกทางอารมณ์และความคิดสร้างสรรค์
ในประวัติชาวตะวันตก สมองได้ปรากฏในวัฒนธรรมนิยมในเรื่อง phrenology ซึ่งเป็นวิทยาศาสตร์เทียมที่ระบุลักษณะทางบุคลิกภาพว่าจำกัดอยู่ที่ส่วนต่าง ๆ ของเปลือกสมอง
เรื่องต่าง ๆ เกี่ยวกับเปลือกสมองก็ยังปรากฏอย่างสำคัญในวัฒนธรรมนิยมดังที่พบในหนังสือและวรรณกรรมเชิงเสียดสี
สมองเป็นส่วนของบันเทิงคดีแนววิทยาศาสตร์ มีธีมเช่นการผ่าตัดเปลี่ยนสมอง ไซบอร์ก (คือ สัตว์/มนุษย์/หุ่นยนตร์ที่มีองค์ประกอบต่าง ๆ เช่น สมองเทียม)
นิยายวิทยาศาสตร์อเมริกันปี 1942 คือ "Donovan's Brain" (ซึ่งจัดทำเป็นภาพยนตร์ถึง 3 ครั้ง) เป็นเรื่องเกี่ยวกับสมองที่เก็บไว้ในหลอดแก้ว ซึ่งค่อย ๆ เข้าไปครอบครองร่างของพระเอกในหนังสือ
พุทธศาสนาเถรวาท.
คัมภีร์พุทธศาสนาได้กล่าวถึงสมองไว้หลายเรื่องรวมทั้ง
แผ่นพาไพรัสของเอ็ดวินสมิธ (Edwin Smith Papyrus) เป็นบทความทางการแพทย์เขียนใน ซึ่งอ้างอิงสมอง เก่าแก่ที่สุดเท่าที่เคยพบ
โดยพบตัวไฮเออโรกลีฟอียิปต์ที่ระบุสมองถึง 8 ครั้ง และกล่าวถึงอาการ วินิจฉัยโรค และพยากรณ์โรคสำหรับการบาดเจ็บสองอย่างที่ศีรษะ
แผ่นพาไพรัสกล่าวถึงผิวภายนอกของสมอง ผลของความบาดเจ็บ (รวมการชักและภาวะเสียการสื่อความ) เยื่อหุ้มสมอง และน้ำหล่อสมองไขสันหลัง
ในศตวรรษที่ 5 ก่อน คศ. (ราวพุทธกาล) นักปรัชญาแอลค์มีออนแห่งโครโทน (Alcmaeon of Croton) ในแม็กนากรีเซีย (Magna Grecia) เป็นบุคคลแรกที่พิจารณาสมองว่า เป็นมูลฐานของจิตใจ
ในนครเอเธนส์สมัยเดียวกัน ผู้ประพันธ์นิรนามของผลงาน "On the Sacred Disease" (ในเรื่องโรคศักดิ์สิทธิ์) ซึ่งเป็นบทความทางการแพทย์โดยเป็นส่วนของผลงาน "Hippocratic Corpus" และปกติยกเครดิตให้ฮิปพอคราทีส เชื่อว่าสมองเป็นมูลฐานของเชาวน์ปัญญา
ส่วนแอริสตอเติล (384-322 ปีก่อน ค.ศ.) ดั้งเดิมเชื่อว่า หัวใจเป็นมูลฐานของเชาวน์ปัญญา และเห็นสมองว่า เป็นกลไกทำเลือดให้เย็นลง
เขาให้เหตุผลหนึ่งในบรรดาเหตุผลต่าง ๆ ว่า มนุษย์มีเหตุผลมากกว่าสัตว์ดิรัจฉานเพราะมีสมองใหญ่กว่าเพื่อลดความร้อนแรงของเลือด
แอริสตอเติลได้พรรณนาถึงเยื่อหุ้มสมอง และแยกแยะระหว่างสมองใหญ่กับสมองน้อย
แพทย์กรีกโบราณฮิรอฟิลัส (Herophilus) แห่งเมืองแคลซีดอน (Chalcedon) ใน ได้แยกแยกสมองใหญ่กับสมองน้อย และได้ให้คำพรรณนาของระบบโพรงสมองที่ชัดเจนเป็นคนแรก
ส่วนเอเรซิสเทรทัส (Erasistratus 304-250 ปีก่อน ค.ศ.) แห่งเกาะคี (Kea) ได้ทดลองกับสมองที่ยังเป็นอยู่
แต่ผลงานของเขาก็ไม่เหลืออยู่ในปัจจุบัน มีแต่วรรณกรรมอื่น ๆ ที่กล่าวถึง
สิ่งที่คนโบราณเหล่านี้ค้นพบ ต้องมาค้นพบใหม่อีกเป็นพันปีหลังจากพวกเขาเสียชีวิต
แพทย์นักกายวิภาคชาวกรีกเกเลนในคริสต์ศตวรรษที่ 2 ช่วงจักรวรรดิโรมันได้ผ่าตัดสมองของแกะ ลิง สุนัข และหมู
แล้วสรุปว่า เพราะสมองน้อยหนาแน่นกว่าสมอง มันต้องควบคุมกล้ามเนื้อ และเพราะสมองใหญ่อ่อน จึงต้องเป็นส่วนที่แปลผลประสาทสัมผัส
แล้วตั้งทฤษฎีเพิ่มว่า สมองทำงานอาศัยวิญญาณสัตว์ที่เคลื่อนที่ไปมาในโพรงสมอง
สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา.
ในปี 1316 ผลงานของแพทย์ชาวอิตาลีมอนดีโน เดอ ลูซซี่ คือ "Anathomia" ได้เริ่มการศึกษาทางกายวิภาคปัจจุบันของสมอง
นักกายวิภาคชาวอิตาลีนิคอลอ มาซซา (Niccolò Massa) พบในปี 1536 ว่า โพรงสมองมีน้ำเต็ม
แพทย์นักกายวิภาคชาวอิตาลีอาคแอนเจโล พิคคอลอมินี (Archangelo Piccolomini) แห่งโรมเป็นบุคคลแรกที่แยกแยะสมองใหญ่กับเปลือกสมอง
ในปี 1543 แพทย์นักกายวิภาคชาวเฟลมิชแอนเดรียส เวซาเลียส ได้พิมพ์ผลงาน 7 เล่มมีชื่อว่า "De humani corporis fabrica" (เรื่องโครงสร้างร่างกายมนุษย์)
เล่มที่ 7 เป็นเรื่องสมองและตา มีภาพรายละเอียดของโพรงสมอง ประสาทสมอง ต่อมใต้สมอง เยื่อหุ้มสมอง โครงสร้างตา เส้นเลือดที่เลี้ยงสมองและไขสันหลัง และเส้นประสาทนอกส่วนกลาง
เขาปฏิเสธความเชื่อทั่วไปว่า โพรงสมองทำหน้าที่ของสมอง โดยอ้างว่า สัตว์หลายอย่างมีระบบโพรงสมองคล้ายมนุษย์ แต่ก็ไม่ได้มีปัญญาจริง ๆ
เรอเน เดการ์ตเสนอทฤษฏีทวินิยม (dualism) เพื่อแสดงความสัมพันธ์ระหว่างสมองกับจิตใจ
และเสนอว่า ต่อมใต้สมองเป็นที่ที่จิตใจมีปฏิสัมพันธ์กับกาย
ทฤษฎีนี้น่าจะเป็นตัวกระตุ้นให้นักกายวิภาคต่อ ๆ มาพยายามศึกษาความสัมพันธ์ทางกายวิภาคกับทางหน้าที่ของสมองส่วนต่าง ๆ
แพทย์ชาวอังกฤษโทมัส วิลลิส ถือว่า เป็นผู้บุกเบิกคนที่สองในงานศึกษาประสาทวิทยาและวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับสมอง
ในงาน "Cerebri Anatome" (กายวิภาคของสมอง) ปี 1664 ตามด้วย "Cerebral Pathology" (พยาธิวิทยาในสมอง) ปี 1667
หมอได้พรรณนาถึงโครงสร้างของสมองน้อย โพรงสมอง ซีกสมองทั้งสอง ก้านสมอง ประสาทสมอง ได้กล่าวถึงเลือดที่ส่งไปเลี้ยงสมอง และได้เสนอหน้าที่ที่สัมพันธ์กับบริเวณต่าง ๆ ในสมอง
โครงสร้างหลอดเลือดที่เรียกว่า circle of Willis ตั้งชื่อตามหมอหลังจากที่เขาตรวจสอบการส่งเลือดไปเลี้ยงในสมอง เป็นคนแรกที่ใช้คำว่า neurology (ประสาทวิทยา)
หมอเอาสมองออกจากร่างเพื่อตรวจสอบ และปฏิเสธทัศนคติที่ทั่วไปว่า เปลือกสมองมีแต่หลอดเลือด และทัศนคติที่สืบมาตั้งสองพันปีว่า เปลือกสมองไม่ค่อยสำคัญ
ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1820 แพทย์นักสรีรวิทยาชาวฝรั่งเศส Jean Pierre Flourens ได้บุกเบิกใช้วิธีการทดลองที่ทำลายสมองส่วนโดยเฉพาะ ๆ ของสัตว์แล้วระบุผลต่อการเคลื่อนไหวและพฤติกรรม
ในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 แพทย์นักสรีรวิทยาชาวเยอรมัน Emil du Bois-Reymond และแฮร์มัน ฟ็อน เฮ็ล์มฮ็อลทซ์ ดำเนินรอยตามครูของพวกเขาคือ Johannes Peter Müller และได้แสดงว่า กระแสประสาทวิ่งไปตามเส้นประสาท
แต่ไม่ได้ถือตามว่า กระแสประสาทเช่นนี้สามารถมองเห็นได้
ในปี 1875 แพทย์ชาวอังกฤษริชาร์ด เคทอน (Richard Caton) ได้แสดงว่า มีกระแสประสาทในซีกสมองของกระต่ายและลิง
การศึกษาสมองได้ก้าวหน้าขึ้นโดยใช้กล้องจุลทรรศน์และการย้อมสีเงิน (silver stain) ที่พัฒนาขึ้นโดยแพทย์ชาวอิตาลีคามีลโล กอลจี (Camillo Golgi)
ซึ่งสามารถแสดงโครงสร้างละเอียดของเซลล์ประสาทเซลล์เดียว
ซึ่งต่อมาแพทย์นักประสาทวิทยาศาสตร์ชาวสเปนซานเตียโก รามอน อี กาฆัล ได้ใช้แล้วตั้งหลักเซลล์ประสาท (neuron doctrine) ซึ่งสมัยนั้นเป็นสมมติฐานพลิกแผ่นดินว่า เซลล์ประสาทเป็นหน่วยปฏิบัติงานพื้นฐานของสมอง
เขาใช้กล้องจุลทรรศน์แล้วค้นพบเซลล์ต่าง ๆ หลายอย่าง แล้วเสนอหน้าที่ของเซลล์ที่เห็น
เพราะเหตุนี้ นพ. กอลจี และ นพ. รามอน อี กาฆัลจึงถือว่าเป็นบิดาแห่งประสาทวิทยาศาสตร์ยุคคริสต์ศตวรรษที่ 20 ต่อมาทั้งสองได้รับรางวัลโนเบลร่วมกันในปี 1906 สำหรับงานศึกษาและสิ่งที่ค้นพบในสาขานี้
ในปี 1906 แพทย์นักประสาทสรีรวิทยาชาวอังกฤษเซอร์ ชาลส์ เชอร์ริงตัน (Charles Scott Sherrington) ได้ตีพิมพ์ผลงานทรงอิทธิพลคือ "The Integrative Action of the Nervous System" (การทำงานประสานของระบบประสาท) ซึ่งตรวจสอบหน้าที่ของรีเฟล็กซ์, พัฒนาการทางวิวัฒนาการของระบบประสาท, การแยกทำหน้าที่ของสมอง, การจัดระเบียบและการทำหน้าที่ในระดับเซลล์ของระบบประสาทกลาง
ส่วนนักประสาทสรีรวิทยาชาวอเมริกันจอนห์ ฟุลตัน (John Farquhar Fulton) ได้ตั้งวารสาร "Journal of Neurophysiology" (วารสารประสาทสรีรวิทยา) และได้ตีพิมพ์ตำราสรีรภาพของระบบประสาทที่ครอบคลุมเป็นเล่มแรกในปี 1938
ประสาทวิทยาศาสตร์ในคริสต์ศตวรรษนี้ก็ได้กลายเป็นสาขาการศึกษาต่างหากอาศัยบุคคลสำคัญหลายคน
นักประสาทกายวิภาคชาวอเมริกันเดวิด รีอ็อก (David Rioch) ได้เริ่มรวมงานวิจัยทางกายวิภาคและกับการตรวจรักษาทางจิตเวช ณ สถาบันวิจัยทหารบกวอลเตอร์รีด  เริ่มตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1950
ในสมัยเดียวกันนักชีววิทยาชาวอเมริกันฟรานซิส ชมิทต์ (Francis O. Schmitt) ได้ตั้งโปรแกรมวิจัยทางประสาทวิทยาศาสตร์ (Neuroscience Research Program) ซึ่งเป็นองค์กรระหว่างมหาวิทยาลัยและระหว่างนานาชาติที่ศึกษาชีววิทยา เวชศาสตร์ จิตวิทยา และพฤติกรรมศาสตร์ร่วมกัน
คำว่า ประสาทวิทยาศาสตร์ (neuroscience) เริ่มมาจากโปรแกรมนี้
แพทย์นักกายวิภาคชาวฝรั่งเศสพอล โบรคา (Paul Broca) ได้สัมพันธ์บริเวณสมองกับหน้าที่จำเฉพาะ ๆ โดยเฉพาะที่บริเวณโบรคา (Broca's area) โดยอาศัยงานที่ทำกับคนไข้สมองเสียหาย
นักประสาทวิทยาชาวอังกฤษจอห์น แจ็กสัน (John Hughlings Jackson) ได้พรรณนาถึงหน้าที่ของเปลือกสมองส่วนสั่งการ (motor cortex) โดยเฝ้าดูการดำเนินของการชักเหตุโรคลมชักที่กระจายไปทั่วร่างกาย
ส่วนแพทย์นักกายวิภาคชาวเยอรมันคาร์ล แวร์นิเก (Carl Wernicke) ได้พรรณนาบริเวณแวร์นิเก (Wernicke's area) ที่สัมพันธ์กับการเข้าใจภาษาและการก่อสร้างภาษาในสมอง
นักประสาทวิทยาชาวเยอรมันคอร์บิเนียน บรอดมันน์ (Korbinian Brodmann) ได้แบ่งสมองออกเป็นส่วนต่าง ๆ อาศัยรูปปรากฏของเซลล์
ไม่เกินปี 1950 เชอร์ริงตัน, นักประสาทสรีรวิทยาชายอเมริกันเจมส์ เพเพซ (James Papez) และแพทย์นักประสาทวิทยาศาสตร์พอล แม็กลีน (Paul D. MacLean) ก็ได้ระบุหน้าที่ของก้านสมองและระบบลิมบิกหลายอย่าง
ส่วนสมรรถภาพของสมองในการจัดระเบียบใหม่และการเปลี่ยนแปลงตามอายุ และการมีระยะพัฒนาการวิกฤติ (critical development period) มาจากการศึกษาประเด็นสภาพพลาสติกของประสาท (neuroplasticity) ซึ่งมีผู้บุกเบิกคือนักประสาทวิทยาชาวอมริกันมากาเร็ต เค็นนาร์ด (Margaret Kennard) ผู้ได้ทดลองกับลิงในช่วงคริสต์ทศวรรษ
แพทย์ชาวอเมริกันคือฮาร์วีย์ คุชชิง (1869-1939) ได้การยอมรับว่า เป็นประสาทศัลยแพทย์ที่ชำนาญเป็นคนแรกในโลก
ในปี 1937 ประสาทศัลยแพทย์วอลเตอร์ แดนดี้ (Walter Dandy) ได้เริ่มทำประสาทศัลยกรรมที่เส้นเลือดโดยได้ตัดหลอดเลือดป่องโพงในกะโหลก (intracranial aneurysm) ออกเป็นรายแรก
สมองมนุษย์มีลักษณะหลายประการที่ทั่วไปกับสมองของสัตว์มีกระดูกสันหลังทั้งหมด
และหลายอย่างก็ทั่วไปกับสมองของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมด้วย
ที่เด่นสุดก็คือเปลือกสมองที่มี 6 ชั้นและโครงสร้างที่สัมพันธ์กัน
รวมทั้ง ฮิปโปแคมปัสและอะมิกดะลา
แต่เปลือกสมองของมนุษย์โดยสัดส่วนก็จะใหญ่กว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอื่นหลายอย่าง
มนุษย์มีเปลือกสมองส่วนสัมพันธ์ โครงสร้างของประสาทสัมผัส และโครงสร้างของประสาทสั่งการ มากกว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยที่เล็กกว่า เช่นหนูและแมว
โดยเป็นสมองของไพรเมต สมองมนุษย์มีขนาดเปลือกสมอง เมื่อเทียบสัดส่วนกับขนาดร่างกาย ที่ใหญ่กว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอื่น ๆ โดยมาก
และมีระบบการเห็นที่พัฒนาขึ้นเป็นอย่างดี
โดยเป็นสมองของวงศ์ลิงใหญ่ สมองมนุษย์ใหญ่กว่ามากแม้เทียบกับสมองของลิงทั่วไป
สมองมนุษย์ใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ ตามลำดับวิวัฒนาการของมนุษย์จาก "Australopithecus"  จนมาเป็น "Homo sapiens" ในปัจจุบัน
เมื่อสมองใหญ่ขึ้น ขนาดและรูปร่างของกะโหลกศีกษะก็เปลี่ยนไปด้วย
จากการมีปริมาตรราว ใน "Homo habilis" จนมากโดยเฉลี่ยราว ใน "Homo neanderthalensis"
ความแตกต่างกันของดีเอ็นเอ การแสดงออกของยีน และปฏิสัมพันธ์ระหว่ายีนกับสิ่งแวดล้อม อาจช่วยอธิบายความแตกต่างระหว่างหน้าที่ของสมองมนุษย์กับของไพรเมตอื่น ๆ
เปลือกสมองของนกและสัตว์เลื้อยคลานไม่มีรอยพับ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมมีระดับการพับ (วัดค่าเป็น Gyrification index) ในสมองไม่เท่ากัน สัตว์ที่ใหญ่กว่ามักจะมีระดับ โลมามหาสมุทรสกุล "Globicephala" (Pilot whale) และโลมาปากขวดมีระดับสูงสุด มนุษย์มีระดับเดียวกันกับม้าแม้สมองมนุษย์จะใหญ่กว่า สัตว์ฟันแทะ (เช่นหนู) โดยมากมีระดับต่ำสุด คือเปลือกสมองโดยมากเรียบ
คอร์เทกซ์สายตา
โรคมัลติเพิล สเกลอโรซิส
สมองกลีบหน้า
สมองกลีบข้าง
สมองกลีบขมับ
สมองกลีบท้ายทอย
ระดับปัญญา
เลอง ฟูโก
ฌ็อง แบร์นาร์ เลอง ฟูโก (; 18 กันยายน ค.ศ. 1819 – 11 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1868) เป็นนักฟิสิกส์ชาวฝรั่งเศส
เลอง ฟูโก เกิดที่กรุงปารีสในวันที่ 18 กันยายน ค.ศ. 1819 ครอบครัวของเขาทำธุรกิจโรงพิมพ์ในกรุงปารีส ฟูโกเป็นเด็กขี้โรคและมีปัญหาทางสายตา เขาจึงไม่ชอบไปโรงเรียน ฟูโกได้รับการศึกษาแบบโฮมสคูลที่บ้านโดยแม่ของเขา และหลังจากนั้นเขาได้ศึกษาด้านแพทยศาสตร์ แต่เรียนได้ไม่นานก็ย้ายไปเรียนด้านฟิสิกส์เพราะกลัวเลือด แต่กระนั้นก็ยังเรียนไม่จบ เพราะฟูโกสนใจด้านการประดิษฐ์ทดลองแทน โดยผลงานชิ้นแรกของเขาเริ่มจากการปรับปรุงระบบภาพถ่ายของหลุยส์ ดาแกร์ และเป็นผู้ช่วยให้กับอาลแฟรด ฟร็องซัว ดอเน นักแบคทีเรียวิทยา
หลังจากนั้น เขาก็ช่วยอีปอลิต ฟีโซ นักฟิสิกส์ ในการพิสูจน์เกี่ยวกับความเข้มข้นของแสงอาทิตย์ รังสี วัดค่าความเร็วแสง พิสูจน์ว่าแสงเคลื่อนที่ในน้ำช้ากว่าในอากาศ รวมถึงสนับสนุนแนวคิดที่ว่าแสงนั้นเป็นคลื่น ไม่ใช่อนุภาค กระทั่งในปี ค.ศ. 1851 ฟูโกได้ทำการทดลองเกี่ยวกับการหมุนรอบตัวเองของโลก โดยใช้ลูกตุ้มพิสูจน์ให้เห็นว่าโลกหมุนรอบตัวเอง ซึ่งรูปตุ้มดังกล่าวถูกเรียกว่า ลูกตุ้มฟูโก (Foucault pendulum) แล้วก็ได้กลายเป็นผลงานที่ทำให้เขาเป็นที่รู้จักในเวลาต่อมา ในปีต่อมา ฟูโกได้ประดิษฐ์เครื่องมือที่ใช้ประโยชน์ในการบ่งชี้ทิศทาง ซึ่งก็คือ ไจโรสโคป โดยเป็นล้อที่ติดตั้งอยู่ในวงแหวนที่หมุนได้ และเมื่อหมุนล้อแล้วมันก็จะหมุนในทิศทางเดิมของมัน ไม่ขึ้นกับการเอียงไปมาของวงแหวน
เลอง ฟูโก เสียชีวิตเมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1868 ด้วยโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง ชื่อของเขาได้ถูกนำไปจารึกลงบนหอไอเฟล ร่วมกับบุคคลสร้างชื่อของฝรั่งเศสอีก 71 คน
โมทีฟ (วงดนตรี)
โมทีฟ  เป็นวงดนตรีสัญชาติไทยในค่าย อาร์เอส โปรโมชั่น จากการคว้ารางวัลที่ 2 จากการประกวดในระดับประเทศจากเวที สตาร์ ชาเลนจ์ ปี พ.ศ. 2543 มีเพลงที่เป็นที่รู้จักคือ "อกข้างซ้าย"
วงดนตรีที่สามารถคว้ารางวัลที่ 2 จากการประกวดในระดับประเทศจากเวทีพานาโซนิค สตาร์ ชาเลนจ์ ปี พ.ศ. 2543 ทำให้พวกเขา ประกาศิต ต้าร์ อาร์ต ยอด โก ได้มีโอกาสมาร่วมงานและออกผลงานเพลงชุดแรก โมทีฟ กับอาร์เอส.ฯ
ประกาศิต ต้าร์ อาร์ต ยอด รู้จักกันตั้งแต่ตอนปี 1 ทั้งหมดเจอกันที่สถาบันราชภัฏสวนสุนันทา แต่ช่วงนั้น ประกาศิตและยอดอยู่คนละวงกับ ต้าร์และอาร์ต แต่ก็มีโอกาสเจอะเจอกันตลอด ทั้ง 4 คนมารวมตัวกันตอนช่วงปี 2 โดย ประกาศิต ร้องนำ, ต้าร์ เล่นกลอง, ยอดและอาร์ตเล่นกีต้าร์ ยังขาดมือเบส เลยชวน โก ที่เป็นรุ่นน้องมาร่วมวงด้วย และก่อเกิดเป็นวง โมทีฟ
2 Fat (7 มกราคม พ.ศ. 2546).
โปรดิวเซอร์ : วรวิทย์ แสงสีดา (แบน)
Rock Blood (13 มกราคม พ.ศ. 2548).
โปรดิวเซอร์ : ปฐมพงศ์ สมบัติพิบูลย์ (โป่ง หินเหล็กไฟ)
อัลบั้มที่4.
Reborn (พ.ศ. 2550).
หมายเหตุ : อัลบั้มนี้วงโมทีฟได้ค่าย Plinn Records มาจัดการดูแลและเปลี่ยนมือกีต้าร์ "กรกช สีปากดี (ตานุ๊ก)" มาทำหน้าที่แทนคนเก่า
ซัมแวร์ไอบีลอง
"ซัมแวร์ไอบีลอง"  เป็นเพลงของวงดนตรีร็อกชาวอเมริกัน ลิงคินพาร์ก ออกจำหน่ายเป็นซิงเกิลแรกจากสตูดิโออัลบั้มชุดที่สองของวง "เมทีโอรา" และเข้าสู่สิบอันดับแรกในหลายๆ ชาร์ตเพลง
มิวสิกวิดีโอกำกับโดยนักเทิร์นเทเบิลของวง โจ ฮาห์น แสดงให้เห็นวงดนตรีกำลังเล่นเพลงหน้าเปลวไฟ มีภาพเป็นครั้งคราวสลับกันไปของเชสเตอร์ เบนนิงตัน และไมค์ ชิโนะดะที่อยู่หน้าฉากหลังที่มีน้ำที่ไหลลงมา ล้อมรอบด้วยคนที่เป็นเหมือนนักบวช ในฉากแรกแสดงให้เห็นห้องที่คาดว่าน่าจะเป็นห้องของเชสเตอร์ มีตัวอักษรจีนเขียนว่าน้ำและไฟ ซึ่งอาจจะแทนสายน้ำและเปลวไฟที่เป็นฉากหลังขณะที่ไมค์กำลังแร็ป วิดีโอได้รับรางวัลวิดีโอเพลงร็อกยอดเยี่ยมในงานประกาศผลรางวัลเอ็มทีวีวิดีโอมิวสิกอะวอดส์ปี 2003
คังตะ
คังตะ  หรือที่เป็นที่รู้จักในชื่อ อัน ชิล ฮยอน เกิดเมื่อวันที่ 27 พฤศจิกายน 1979 เครดิตโดยใช้ชื่อบนเวทีของเขาคังตะ (อังกูล: 강타) เขาเป็นคนที่ป๊อป, R &amp; B นักร้องเกาหลีที่รู้จักกันเป็นครั้งแรกในฐานะนักร้องนำของวงดนตรีเด็ก HOT และในฐานะนักร้องเดี่ยวตั้งแต่เลิกของพวกเขาในปี 2001
โรเบิร์ต เดเวอโรซ์ เอิร์ลแห่งเอสเซ็กซ์ที่ 3
ฟิลลิป สคิพพัน
เจ้าชายรูเปิร์ตแห่งไรน์
ลิปสติก
ลิปสติก  หรือคนไทยสยามมักเรียกว่า รูท  เป็นผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางที่ประกอบด้วยรงควัตถุ น้ำมัน ขี้ผึ้ง และสารให้ความชุ่มชื้น ใช้สำหรับทาสี ลวดลาย และเกราะป้องกันไว้บนริมฝีปาก มีลิปสติกหลากหลายสีและหลากหลายรูปแบบ เช่นเดียวกับเครื่องสำอางทั่วไป ลิปสติกมักนิยมใช้ในผู้หญิง แต่ผู้ชายก็ใช้ได้ การใช้ลิปสติกมีประวัติย้อนไปถึงยุคกลาง
จากหลักฐานการค้นพบกล่องเครื่องสำอางค์  ซึ่งข้างในนั้นเป็นลิปสติกโฮมเมด ที่เกิดจากการนำอัญมณีมาบดจนเป็นผงละเอียด แทบไม่น่าเชื่อว่า เมื่อ 5000 ปีที่แล้ว ผู้หญิงในที่ราบลุ่มเมโสโปเตเมียรู้จักการทาปาก  หลักฐานสำคัญทางประวัติศาสตร์ของอียิปส์ พบว่า บนกระดาษปาปิรุสมีรูปผู้หญิงส่องกระจก และกำลังแต่งแต้มริมฝีปาก ในสมัยก่อนผู้หญิงมองโกเลียเอาขี้ผึ้งและไขมันสัตว์มาทาปากเพื่อป้องกันการแตกแห้ง ในสมัยโบราณผู้หญิงนำผลเบอร์รี่สีแดง มาแต่งแต้มเรียวปากของพวกเธอให้สวยงาม
ในยุคกลาง 1500’s การทาปากสีแดงเป็นเรื่องของสังคมชั้นสูง ผู้หญิงธรรมดาสามัญที่ทาปากสีแดงจะถูกมองว่าเป็นผู้หญิงไม่ดีหรือเป็นโสเภณีที่ทาปากแดงเพื่อยั่วยวนผู้ชาย การทาปากสีแดงเป็นเรื่องของสังคมชั้นสูงเท่านั้นที่ทำกัน จะเห็นได้รูป พระนางเจ้าอลิซาเบ็ธที่ 1 ที่มีผิวสีขาวซีดแต่ทาปากสีแดง เมื่อหมดสมัยของพระนาง ลิปสติกก็โดนแบนจากคริสตจักร ลิปสติกสีแดงก็กลายเป็นสัญญลักษณ์ของหญิงชั้นต่ำ
ในปี ค.ศ. 1770 ลิปสติกเคยเป็นเรื่องราวของแม่มดหมอผี ลิปสติกเปรียบเสมือนยาเสน่ห์  รัฐสภาอังกฤษเคยผ่านกฎหมายให้ผู้ชายยกเลิกการแต่งงานได้ ถ้าเขาเชื่อว่าตัวเองถูกผู้หญิงล่อลวงให้แต่งงาน ด้วยการทาลิปสติก
ช่วงปลายๆของยุค 1800’s ซึ่งตอนนั้นภาพยนตร์ยังคงเป็นสีขาวดำ Sears Roebuck เสนอให้นักแสดงทาปากและแก้มให้เข้มขึ้นด้วยปีกแมลงเต่าทองสีแดงบดละเอียด เพื่อที่จะทำให้สีปากตามธรรมชาตินั้นดูโดดเด่นขึ้นบนแผ่นฟิล์มสีขาวดำ
ในปี ค.ศ. 1884 บริษัทเครื่องสำอางค์ที่ชื่อ Guerlain ก็ทำลิปสติกแบบก้อน บรรจุในห่อกระดาษผ้าไหมที่มาพร้อมกับพู่กันสำหรับทาปากออกมา และเป็นครั้งแรกที่มันมีชื่อเรียกว่า “ลิปสติก” จนกระทั่งทศวรรษ ที่ 1915 Maurice levy ได้ทำที่บรรจุลิปสติกแบบโลหะแท่งแรกขึ้นมา ทำให้มีความสะดวกสบายขึ้นในการทาริมฝีปาก ในปีเดียวกันบริษัทชื่อดัง Chanel, Guerlain, Estee Lauder และ Elizabeth Arden ก็เริ่มผลิตลิปสติกออกสู่ตลาด
ในปี 1920 ที่สหรัฐอเมริกาเกือบมีการออกกฎหมายให้ลิปสติก เป็นสิ่งต้องห้ามเนื่องจากกลัวว่าจะมีการวางยาพิษในลิปสติกขณะกำลังจุมพิตกัน และระหว่างปี ค.ศ. 1929-1933 เกิดปรากฏการณ์ “Lipstick Effect” ในสงครามโลกครั้งที่ 1 เกิดภาวะเศรษฐกิจตกต่ำในสหรัฐอเมริกา มีสินค้าอยู่ตัวเดียวที่ยอดขายเพิ่มขึ้น ซึ่งนั่นก็คือ ลิปสติก
ในยุค 1940’s ความนิยมลิปสติกเริ่มแพร่กระจายออก เอลิซาเบธเทย์เลอร์ก็เป็นอีกคนหนึ่งที่คลั่งไคล้ลิสติกสีแดง และหลายๆคนยังคงจำคำคมของเธอพูดไว้เกียวกับลิปสติคว่า “Pour yourself a drink, put on some lipstick, and pull yourself together.”กลุ่มลูกค้าเป้าหมายในการขายลิปสติกของบริษัทเครื่องสำอางค์ชื่อดังอย่าง  Maybelline  และ Revlon คือเด็กผู้หญิงที่มีอายุตั้งแต่ 16 ปีขึ้นไป
ในยุค 1950’s ผลจากกระแสนิยมจากฮอลลีวู้ด ลิปสติกสีแดงเป็นตัวแทนแห่งความเซ็กซี่ มาริลีน มอนโรว์,  ริต้า เฮย์เวิร์ด และเอวา การ์ดเนอร์ ซุปเปอร์สตาร์แถวหน้าล้วนแต่ทาปากสีแดงเข้ม นับตั้งแต่นั้นมา 98% ของผู้หญิงในสหรัฐอเมริกาเริ่มหันมาทาลิปสติกกันดดดด
ปี 1960 และ 1970 เริ่มมีการผลิตลิปสิกสีอื่นๆออกมา สีแดงจึงเป็นแค่อีกหนึ่งตัวเลือกหนึ่งเท่านั้น  และในปี 1980 และ 1990 ลิปสติกสีแดงกลับมาได้รับความนิยมอีกครั้ง เมื่อบริษัทผลิตเครื่องสำอางค์ยักษ์ใหญ่อย่าง Mac เปิดตัวลิปสติกตัวแรกออกมา แน่นอนมันเป็นสีแดง โดยมีร็อคเกอร์สาวมาดอนน่าทาลิปสติกตัวนี้ขึ้นเวิลด์ทัวร์ คอนเสิร์ต ในปี 1987 และลิปสติกสีแดงของแมคตัวนี้ก็ได้รับความนิยมจนขึ้นแท่นเป็นลิปสติกที่ขายดีแบบสุดๆ และยังคงได้รับความนิยมแม้เวลาจะผ่านไปนาน 20 กว่าปี
ริมฝีปาก
ริมฝีปาก เป็นอวัยวะส่วนหนึ่งของร่างกายมนุษย์ และสัตว์หลายชนิด ริมฝีปากจะนุ่ม เคลื่อนไหวได้ และทำหน้าที่เปิดออกเพื่อรับอาหารและใช้เปล่งเสียงและคำพูด ริมฝีปากมนุษย์เป็นอวัยวะที่รับรู้ได้ด้วยการสัมผัส และทำให้เกิดอารมณ์ทางเพศได้เมื่อใช้จูบและในความสัมพันธ์ใกล้ชิดต่าง ๆ
แว่นกันแดด เป็นอุปกรณ์ถนอมสายตารูปแบบหนึ่งที่ออกแบบมาเพื่อป้องกันอันตรายหรืออาการระคายเคืองตาจากแสงอาทิตย์ และแสงพลังงานสูง (HEV) บางครั้งมีหน้าที่ช่วยเหลือด้านการมองเห็น โดยจะมีเลนส์ที่เป็นสีสัน กรองแสง และทำให้มืด
ผู้เชี่ยวชาญด้านการดูแลสุขภาพแนะนำให้ป้องกันดวงตาเมื่อใดก็ตามที่แสงอาทิตย์ส่อง เพื่อป้องกันสายตาจากรังสีอัลตราไวโอเลต (UV) และแสงสีฟ้า ที่อาจทำให้เกิดปัญหาทางสายตาได้ แว่นกันแดดเป็นสิ่งจำเป็นทันทีหลังจากได้รับการผ่าตัด เช่น อินทราเลสิก (IntraLASIK) และเป็นที่แนะนำให้ใช้ตามเวลาที่กำหนดในพื้นที่ที่เต็มไปด้วยฝุ่นละออง ขณะออกจากบ้านหรืออยู่หน้าจอโทรทัศน์ หรือคอมพิวเตอร์หลังจากผ่าตัดเลเส็ก (LASEK) แว่นกันแดดได้เข้ามามีบทบาทกับผู้มีชื่อเสียง และนักแสดงภาพยนตร์ หากเขาต้องการปกปิดตัวตน ตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1940 แว่นกันแดดได้รับความนิยม ถือว่าเป็นเครื่องประดับตามแฟชัน โดยเฉพาะตามชายหาด นอกเหนือจากนี้ แว่นกันแดดยังเป็นสิ่งที่หลายคนนั้นขาดไม่ได้ เพราะถือเป็นหนึ่งในเครื่องแต่งกายที่จะช่วยเสริมให้ผู้ส่วมใส่นั้นดูดียิ่งขึ้น
สหพันธรัฐอาหรับ (แก้ความกำกวม)
สหพันธรัฐอาหรับ อาจหมายถึง
วอตไอฟ์ดัน
"วอตไอฟ์ดัน"  เป็นเพลงของวงดนตรีร็อกชาวอเมริกัน ลิงคินพาร์ก เป็นซิงเกิลแรกจากสตูดิโออัลบั้มชุดที่สามของวง "มินิตส์ทูมิดไนต์" ออกจำหน่ายเป็นเรดิโอซิงเกิลในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2550 เป็นดิจิตอลดาวน์โหลดในวันที่ 2 เมษายน และซีดีซิงเกิลในวันที่ 30 เมษายน เวอร์ชันแสดงสดของเพลง "วอตไอฟ์ดัน" จาก' ได้รับการเสนอชื่อเข้าชิงในรางวัล "การแสดงเพลงฮาร์ดร็อกยอดเยี่ยม" ในงานประกาศผลรางวัลแกรมมี ครั้งที่ 52 แต่ก็ไม่ได้ชนะรางวัล เพลงนี้ยังเป็นเพลงประกอบหลักของภาพยนตร์เรื่อง "ทรานส์ฟอร์มเมอร์ส มหาวิบัติจักรกลสังหารถล่มจักรวาล" รวมอยู่ในอัลบั้มซาวด์แทร็ก ' และได้นำไปอยู่ในเกม"กีตาร์ฮีโรเวิลด์ทัวร์" นอกจากนี้ เพลงนี้ยังเป็นบีไซด์ในซิงเกิล "อิริเดสเซนต์ ที่ออกจำหน่ายในสหราชอาณาจักรอีกด้วย
มิวสิกวิดีโอของเพลง "วอตไอฟ์ดัน" เริ่มต้นด้วยหญ้ายุบลงไปในดิน แล้วปรากฏฉากแมงป่องกำลังเดินในที่ที่วงแสดงดนตรีอยู่ แสดงให้เห็นภาพต่างๆ จากการมองข้ามในการกระทำของมนุษย์ที่ส่งผลเสียต่อสิ่งแวดล้อมและโลก โจ ฮาห์น นักเทิร์นเทเบิลของวง เป็นผู้กำกับมิวสิกวิดีโอของเพลงนี้ ซึ่งถ่ายทำที่ทะเลทรายในแคลิฟอร์เนีย วิดีโอออกเผยแพร่เป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2550 ในเอ็มทีวี และฟิวส์ทีวี และในเอ็มทีวีเอเชีย, เอ็มทีวีเยอรมนี, ทีเอ็มเอฟเนเธอร์แลนด์ และมัชมิวสิกในแคนาดา ในวันที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2550
สหพันธรัฐอาระเบียใต้
สหพันธรัฐอาระเบียใต้ (; "Ittihad Al-Janūb Al-‘Arabī") เป็นการรวมกลุ่มของรัฐที่อยู่ภายใต้การอารักขาของอังกฤษ ซึ่งต่อมาจะเป็นประเทศเยเมนใต้ ก่อตั้งเมื่อ 4 เมษายน พ.ศ. 2505 จากรัฐในอารักขาทั้งหมด 15 รัฐ ที่รวมตัวเป็น สหพันธรัฐอาหรับเอมิเรตส์ใต้ ในวันที่ 18 มกราตม พ.ศ. 2506 ได้รวมอาณานิคมเอเดนเข้ามา ต่อมาในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2507 รัฐสุลต่านเอาลากีบน ได้รวมเข้ามาด้วย สหพันธรัฐนี้ได้ส่งนักกีฬาเข้าแข่งขันกีฬาเครือจักรภพอังกฤษใน พ.ศ. 2509 ที่จาเมกา ก่อนจะได้รับเอกราชพร้อมกับดินแดนในอารักขาอาระเบียใต้ ในนามประเทศ สาธารณรัฐประชาชนเยเมนใต้ เมื่อ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2510
สหพันธรัฐอาหรับเอมิเรตส์ใต้
สหพันธรัฐอาหรับเอมิเรตส์ใต้ (Federation of Arab Emirates of the South; ) เป็นการรวมกลุ่มของรัฐภายในดินแดนอารักขาเอเดนของอังกฤษ ซึ่งต่อมาจะกลายเป็นประเทศเยเมนใต้ สหพันธรัฐของรัฐ 6 รัฐได้รวมเข้ากับอาณานิคมเอเดนเมื่อ 11 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2502 อีก 9 รัฐที่เหลือได้กลายเป็นสหพันธรัฐอาระเบียใต้เมื่อ 4 เมษายน พ.ศ. 2505 และได้รวมกับอาณานิคมเอเดนเมื่อ 18 มกราคม พ.ศ. 2506
ฟ้าผ่า
ฟ้าผ่า เป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นจากอิเล็กตรอนจำนวนมากเคลื่อนที่กันไปมาระหว่างเมฆกับเมฆหรือระหว่างเมฆกับพื้นโลก มีพลังงานสูงมาก ๆ จนอาจก่อให้เกิดอันตรายหรือทำลายสิ่งที่กีดขวาง เช่น คน สัตว์ บ้านเรือนหรือสิ่งปลูกสร้างต่าง ๆ
การเกิดฟ้าผ่า.
ฟ้าผ่านั้นเกิดขึ้นจากปรากฏการณ์ธรรมชาติที่เกิดขึ้นภายใต้ก้อนเมฆฝนฟ้าคะนองหรือที่นักอุตุนิยมวิทยาเรียกกันว่าเมฆคิวมูโลนิมบัส (cumulonimbus) ซึ่งจะเป็นเมฆที่มีลักษณะเป็นก้อนขนาดใหญ่มหึมาบริเวณฐานของเมฆ (ขอบล่าง) นั้นจะสูงจากพื้นราว ๆ 2 กิโลเมตรและที่ส่วนของยอดเมฆ (ขอบบน) นั้นอาจจะสูงถึง 20 กิโลเมตร และเมื่อก้อนเมฆนั้นเคลื่อนที่ก็จะมีลมเข้าไปยังภายในก้อนเมฆและจะเกิดการไหลเวียนของกระแสอากาศภายในอย่างรวดเร็วและรุนแรง ทำให้หยดน้ำและก้อนน้ำแข็งในเมฆเสียดสีกันจนเกิดประจุไฟฟ้าและพบว่าประจุบวกมักจะรวมตัวกันอยู่บริเวณยอดเมฆ ส่วนประจุลบจะอยู่บริเวณฐานเมฆ ทั้งนี้ ประจุลบที่ฐานเมฆอาจจะเหนี่ยวนำทำให้พื้นผิวของโลกที่อยู่ “ใต้เงา” ของมันมีประจุเป็นบวก เป็นผลทำใหัเกิด สนามไฟฟ้าระหว่างกลุ่มประจุเหล่านั้น เมื่อประจุ มีการสะสมจำนวนมาก ทำให้ความเครียดของสนามไฟฟ้าเพิ่มสูงขึ้นจนเกินค่าความคงทน ของอากาศต่อแรงดันไฟฟ้า จนทำให้เกิดการคายประจุขึ้น อัน เป็นจุดกำเนิดของการเกิด ฟ้าผ่าขึ้น การคายประจุ อาจเกิดขึ้น ระหว่างก้อนเมฆ หรือ ระหว่าง ก้อนเมฆ กับ พื้นโลก ซึ่งเรียก ปรากฏการณ์ นี้ว่า "ฟ้าผ่า"
1.ฟ้าผ่าภายในก้อนเมฆ
เกิดจากการเชื่อมต่อประจุลบด้านล่างกับประจุบวกด้านบนเข้าด้วยกัน ฟ้าผ่าแบบนี้มักจะเกิดมากที่สุด
2.ฟ้าผ่าจากเมฆก้อนหนึ่งไปยังเมฆอีกก้อนหนึ่ง
เกิดจากประจุลบในเมฆก้อนหนึ่งไปยังประจุบวกในเมฆอีกก้อนหนึ่ง
3.ฟ้าผ่าจากฐานเมฆลงสู่พื้น หรือฟ้าผ่าแบบลบ
เกิดจากการปลดปล่อยประจุลบออกจากก้อนเมฆ จึงเรียกว่า ฟ้าผ่าแบบ ลบ (negative lightning) และเป็นอันตรายต่อ คน สัตว์
และสิ่งต่าง ๆ ที่อยู่บนพื้นนั้นมีเพราะจะมีระยะผ่าลงบริเวณใต้เงาของเมฆฟ้าฝนคะนองเพราะพื้นที่ดังกล่าวถูกเหนี่ยวนำให้มีสภาพเป็นประจุบวก
4.ฟ้าผ่าจากยอดเมฆลงสู่พื้น หรือฟ้าผ่าแบบบวก
เกิดจากการปลดปล่อยประจุบวกออกจากก้อนเมฆ จึงเรียกว่า ฟ้าผ่าแบบบวก (positive lightning) ฟ้าผ่าแบบบวกสามารถผ่าได้ไกลออกไปจากก้อนเมฆ
ถึง 40 กิโลเมตร ภายในเวลา 1 วินาที โดยมักจะเกิดในช่วงท้ายของพายุฝนฟ้าคะนองคือหลังจากที่ฝนซาแล้ว
การป้องกันฟ้าผ่า.
การป้องกันฟ้าผ่าสามารถทำได้หลายวิธี ตั้งแต่การออกแบบและก่อสร้างอาคารตามหลักการป้องกันฟ้าผ่า รวมไปถึงการติดตั้งสายล่อฟ้า
ล่าขุมทรัพย์สุดขอบฟ้า (หนังสือการ์ตูน)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าลักษณานุคุณ
ฌอง เลอง ฟูโกต์