pythainlp/thai_wikipedia_clean_20230101 huggingface dataset:
แต่เดิมไร้สาระนุกรมภาษาโปแลนด์ (Nonsensopedia) ไม่ได้มีความแตกต่างจากไร้สาระนุกรมภาษาอื่นแต่อย่างใด แต่ในภายหลังไร้สาระนุกรมภาษาโปแลนด์ได้มีแนวทางแตกต่างจากเว็บไซต์อื่นในเครือ เช่น การปฏิบัติตามกฎหมายลิขสิทธิ์อย่างเคร่งครัด และสนับสนุนให้ผู้ใช้อัปโหลดเฉพาะสื่อเสรีเท่านั้น ไร้สาระนุกรมภาษาโปแลนด์สร้างขึ้นเมื่อวันที่ 14 กันยายน พ.ศ. 2548 ปัจจุบันมีหน้าทั้งหมดรวมทั้งหมดกว่า 19,000 หน้า โดยแต่เดิมไร้สาระนุกรมภาษาโปแลนด์เก็บข้อมูลอยู่ที่วิกิซิตี้ส์ (Wikicities ต่อมาคือวิเกียและแฟนดอมตามลำดับ) แต่ปัจจุบันได้ย้ายไปใช้เซิร์ฟเวอร์อิสระที่โดเมน nonsa.pl ตั้งแต่เดือนมีนาคม พ.ศ. 2562
ไร้สาระนุกรมภาษาโปรตุเกส (Desciclopédia).
ไร้สาระนุกรมภาษาโปรตุเกส (Desciclopédia) เป็นไร้สาระนุกรมที่มีขนาดใหญ่ที่สุด ด้วยจำนวนหน้ากว่า 60,000 หน้า ตัวเว็บเริ่มเปิดให้บริการในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2548 ไร้สาระนุกรมภาษาโปรตุเกสอ้างว่ามีตัวละครสมมติชื่อว่า "นายแพทย์โรแบร์โต" (Doutor Roberto) เป็นผู้ก่อตั้งเว็บไซต์ ซึ่งเป็นการเสียดสีโรแบร์โต มารินโญ (Roberto Marinho) เจ้าของผู้ทรงอิทธิพลของสถานีโทรทัศน์เรจีโกลบูผู้ล่วงลับ มุกตลกในลักษณะนี้นิยมนำมาล้อเลียนบุคคลที่เป็นที่รู้จักกันทั่วไปในประเทศบราซิล เช่น รูปภาพของเดอร์ซี กอนซาลเวส (Dercy Gonçalves) นักแสดงตลกและศตวรรษิกชน ถูกนำไปตัดต่อเป็นนางแบบนิตยสาร "เพลย์โอลด์" (Playold) (ล้อเลียนนิตยสารเพลย์บอย) ใบหน้าของนักแสดงหญิงคลาวเดีย ไรเออา (Cláudia Raia) ถูกนำไปตัดต่อกับภาพปลากระเบนธง (คำว่า Raia ในภาษาโปรตุเกสแปลว่าปลากระเบนธง) นอกจากนี้ ผู้นำทางการเมือง เช่น ลูอิส อีนาซียู ลูลา ดา ซิลวา ("ลูลา" ในภาษาโปรตุเกสแปลว่า "หมึกกล้วย") มักจะถูกนำมาล้อเลียนโดยไร้สาระนุกรมภาษาโปรตุเกสอยู่เสมอ ๆ เช่นเดียวกับบรรดานักร้อง นักกีฬา และบุคคลสาธารณะอื่น ๆ
ไร้สาระนุกรมภาษาโปรตุเกสใช้วิธีโดเมนแฮ็ก (Domain hack) ในการตั้งชื่อโครงการย่อยต่าง ๆ เช่น Desnotícias ("notícias" แปลว่า "ข่าว") Descionário (แผลงมาจาก "dicionário" หมายถึง "พจนานุกรม") Deslivros (มาจาก "biblioteca" ที่แปลว่า "ห้องสมุด") และ Desentrevistas ("entrevistas" แปลว่า "การสัมภาษณ์") ทำนองเดียวกับชื่อ "ไร้ข่าว" "ไร้พจนานุกรม" และ "ไร้ซอร์ซ" ในภาษาไทย
ไร้สาระนุกรมภาษารัสเซีย (Absurdopedia).
แรกเริ่มไร้สาระนุกรมภาษารัสเซีย (Absurdopedia) ได้รับการก่อตั้งขึ้นบนวิเกีย ในวันที่ 24 พ.ศ. 2549 โดยใช้โดเมนว่า "absurdopedia.wikia.com" ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2553 เว็บไซต์ฟอร์กของไร้สาระนุกรมภาษารัสเซียได้ถูกสร้างขึ้น โดยใช้โดเมนว่า "absurdopedia.net" ต่อมาในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2562 ไร้สาระนุกรมภาษารัสเซียบนวิเกียได้ย้ายไปยังโดเมน "absurdopedia.wiki" ซึ่งทำหน้าที่เป็นไร้สาระนุกรมฉบับภาษาสแลง "โอบาเนียน" (Olbanian) ของไร้สาระนุกรมภาษารัสเซีย
ไร้สาระนุกรมภาษาสเปน (Inciclopedia).
ไร้สาระนุกรมภาษาสเปน (Inciclopedia) ก่อตั้งขึ้นในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2549 เพื่อรองรับเนื้อหาจากวิกิเรื่องขบขันสัญชาติสเปน ฟริกิพีเดีย (Frikipedia) ซึ่งปิดตัวลงหลังจากถูกฟ้องร้องโดยสมาคมนักประพันธ์และผู้จัดจำหน่าย ซึ่งเป็นองค์กรของผู้ถือลิขสิทธิ์ดนตรีในประเทศสเปน เนื่องจากไม่พอใจในเนื้อหาบทความเกี่ยวกับพวกเขาบนฟริกิพีเดีย แต่ในท้ายที่สุดฟริกิพีเดียก็ได้เปิดให้บริการอีกครั้ง
บุคคลที่มีชื่อเสียงบางราย เช่น นักร้องแนวโฟล์กชาวชิลี เอลมอนเตกัวลิโน (El Monteaguilino) และสมาชิกวุฒิสภาเปโดร มูนอซ (Pedro Muñoz) ได้ออกมาแสดงความไม่พอใจที่ไร้สาระนุกรมภาษาสเปนได้ทำการล้อเลียนธงชาติและตราแผ่นดินของประเทศชิลี นอกจากนี้รายการโทรทัศน์ โนเช ฮาเช (Noche Hache) ทางสถานีโทรทัศน์ทีวีคัวโตรของประเทศสเปน ยังกล่าวถึงไร้สาระนุกรมภาษาสเปนว่าเป็นหนึ่งในผู้สนับสนุนคำประกาศเล่น ๆ ของเอบา ฮาเช (Eva Hache) ที่ว่าจะลงสมัครรับเลือกตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีของประเทศอีกด้วย
ไร้สาระนุกรมภาษาเช็ก (Necyklopedie).
ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2548 บทความภาษาเช็ก ชื่อว่า Ross Hedvíček ถูกเผยแพร่ลงบนไร้สาระนุกรมภาษาอังกฤษ ทำให้มีการสร้างไร้สาระนุกรมภาษาเช็กขึ้นมาในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2548 และหลังจากนั้นก็เติบโตอย่างรวดเร็ว โดยมีจำนวนบทความรวม 14,000 บทความในเดือนกันยายน พ.ศ. 2548 และมีบทความรวมกว่า 23,000 บทความในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2550 เมือถึงเดือนกันยายน พ.ศ. 2558 ไร้สาระนุกรมภาษาเช็กก็ประกอบไปด้วยบทความกว่า 30,000 บทความ ทำให้ไร้สาระนุกรมภาษาเช็กกลายเป็นไร้สาระนุกรมที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่สอง ณ เวลานั้น อย่างไรก็ตาม สถิตจำนวนบทความของไร้สาระนุกรมภาษาเช็กกลับลดลงอย่างมากภายใน พ.ศ. 2559 เนื่องจากเหล่าผู้ดูแลได้ทำการลบบทความคุณภาพต่ำออกเป็นจำนวนมาก
นอกจากนี้ไร้สาระนุกรมภาษาเช็กยังอ้างว่าตัวละครสมมติ ยารัต ซิมเมอร์มันท์ (Jára Cimrman) เป็นผู้ก่อตั้งเว็บไซต์ของตนอีกด้วย
โครงการย่อยไร้ภาพเป็นคลังภาพท้องถิ่นของไร้สาระนุกรมไทย ในขณะที่ UnCommons เป็นคลังภาพร่วมของไร้สาระนุกรมทุกภาษา
มิชิแกน  เป็นรัฐตั้งอยู่บริเวณส่วนเหนือของสหรัฐ โดยชื่อของรัฐมาจาก ชื่อทะเลสาบมิชิแกน ซึ่งตั้งโดยชาวอินเดียนแดงเผ่าชิปเปวา จากคำว่า มิชิ-กามิ ซึ่งหมายถึง น้ำอันกว้างใหญ่ รัฐมิชิแกนห้อมล้อมด้วยทะเลสาบขนาดใหญ่ 4 ทะเลสาบในด้านเหนือ ด้านตะวันตกและด้านตะวันออก ทำให้รัฐมิชิแกนมีชายฝั่งทะเลน้ำจืดที่ยาวที่สุดอันดับสองในประเทศรองจากรัฐอะแลสกา ทำให้มิชิแกนมีกิจกรรมนันทนาการทางน้ำมากที่สุดอันดับต้นของประเทศ รัฐมิชิแกนเป็นรัฐเดียวในสหรัฐที่มีพื้นที่แยกออกจากกันเป็นสองฝั่ง โดยจุดเชื่อมระหว่างสองที่อยู่บริเวณ แมกคีนอก์ซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญแห่งหนึ่งของมิชิแกน
รัฐมิชิแกนมีเมืองที่สำคัญคือ ดีทรอยต์ ฟลินต์ วอลเลน แกรนด์แรพิดส์ แมกคินอก์ แลนซิง และ แอนอาร์เบอร์ มหาวิทยาลัยที่สำคัญได้แก่ มหาวิทยาลัยมิชิแกน และมหาวิทยาลัยมิชิแกนสเตต ทีมกีฬาที่สำคัญที่มีชื่อเสียงคือ ดีทรอยต์ ไลออนส์
ในปี 2551 มิชิแกนมีประชากร 10,071,822 คน
มิชิแกน
รัฐอาร์คันซอ (Arkansas, ) เป็นรัฐทางตอนใต้ของสหรัฐ มีประชากร 2,752,629 (สัมมโนปี พ.ศ. 2547) อาร์คันซอเข้าร่วมเป็นหนึ่งในสหรัฐเป็นอันดับที่ 25 ในวันที่ 15 มิถุนายน พ.ศ. 2379 (ค.ศ. 1836) อาร์คันซอเป็นชื่อที่ตั้งจากชาวฝรั่งเศสในช่วงที่บุกเบิกดินแดน ซึ่งมีความหมายว่า "ปลายน้ำ"
อาร์คันซอเป็นบ้านเกิดของอดีตประธานาธิบดีสหรัฐ บิล คลินตัน, แซม วอลตัน เจ้าของธุรกิจวอล-มาร์ต และพอล คลิปช์ ผู้ก่อตั้งบริษัทเครื่องเสียง คลิปช์ (Klipsch) (ปัจจุบันย้ายไปที่ รัฐอินดีแอนา)
อาร์คันซอ
รัฐเนแบรสกา  เป็นรัฐทางตอนกลางของสหรัฐ เนแบรสกาได้ชื่อมาจากเผ่าอินเดียนแดงเผ่าโอโต ซึ่งมีความหมายว่า ทุ่งน้ำ เนื่องจากสภาพของรัฐมีลักษณะเป็นที่ราบลุ่ม รัฐเนแบรสกาเป็นรัฐที่มีอุตสาหกรรมการเกษตรเป็นอันดับต้นของประเทศ โดยมีธุรกิจที่สำคัญคือข้าวโพด และน้ำมันเบนซิน E85 ที่พัฒนาต่อมาจากข้าวโพด
เมืองที่สำคัญในรัฐได้แก่ โอมาฮา และ ลิงคอล์น บุคคลที่มีชื่อเสียงจากเนแบรสกาได้แก่ ดิก ชีนีย์ รองประธานาธิบดีสหรัฐ วอร์เรน บัฟเฟตต์ มหาเศรษฐีอันดับ 2 ของสหรัฐ จากธุรกิจการลงทุน มหาวิทยาลัยที่มีชื่อเสียงได้แก่ มหาวิทยาลัยเนแบรสกา
ในปี 2550 เนแบรสกามีประชากร 1,774,571 คน
ลิงคอล์น
ลินคอล์น หรือ ลิงคอล์น (Lincoln) สามารถหมายถึง
เนแบรสกา
รัฐโรดไอแลนด์  หรือชื่อเดิมได้แก่ รัฐโรดไอแลนด์และนิคมพรอวิเดนซ์  ซึ่งเป็นชื่อที่ใช้อย่างเป็นทางการจนถึงเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 2020 เป็นรัฐที่เล็กที่สุดในสหรัฐ ตั้งอยู่บริเวณชายฝั่งตะวันออกของประเทศ ในเขตนิวอิงแลนด์ รัฐโรดไอแลนด์เป็น 1 ใน 13 รัฐเริ่มต้นก่อนการรวมตัวของรัฐอื่นในช่วงการปฏิวัติอเมริกา โรดไอแลนด์มีชื่อเล่นรัฐว่า "รัฐมหาสมุทร" (The Ocean State) โดยทุกส่วนในรัฐโรดไอแลนด์ห่างจากมหาสมุทรไม่เกิน 48 กม. ภายในอ่าวแนร์ราแกนเซตต์ เมืองหลวงของรัฐคือเมืองพรอวิเดนซ์ มหาวิทยาลัยที่สำคัญคือ โรงเรียนดีไซน์โรดไอแลนด์ สถานศึกษาที่ได้ชื่อว่าอันดับหนึ่งในสหรัฐในด้านการออกแบบ มหาวิทยาลัยโรเจอร์ วิลเลียมส์ และมหาวิทยาลัยบราวน์
ในปี 2556 โรดไอแลนด์มีประชากร 1,051,511 คน
รายชื่อเมืองเรียงตามจำนวนประชากรที่มากที่สุดในรัฐโรดไอแลนด์
โรดไอแลนด์
เมน  เป็นรัฐที่ตั้งอยู่ทางตะวันออกสุดของสหรัฐ เป็นส่วนหนึ่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และตั้งอยู่ในเขตนิวอิงแลนด์ เป็นรัฐที่มีพื้นที่เล็กเป็นอันดับที่ 12 จำนวนประชากรน้อยเป็นอันดับที่ 9 และความหนาแน่นประชากรน้อยเป็นอันดับที่ 13 จากบรรดาทั้งหมด 50 รัฐของสหรัฐ มีอาณาเขตติดต่อกับรัฐนิวแฮมป์เชียร์ทางทิศตะวันตก มหาสมุทรแอตแลนติกทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ และติดต่อกับรัฐของประเทศแคนาดา ซึ่งได้แก่ รัฐนิวบรันสวิกและรัฐเกแบ็ก ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือและตะวันตกเฉียงเหนือ ตามลำดับ รัฐเมนเป็นรัฐเดียวที่มีอาณาเขตติดต่อกับรัฐอื่นเพียงรัฐเดียว เป็นรัฐทางตะวันออกสุดในสหรัฐแผ่นดินใหญ่ และเป็นรัฐทางเหนือสุดในบรรดารัฐที่อยู่ทางตะวันออกของเกรตเลกส์
ชื่อของรัฐตั้งมาจากชื่อจังหวัดหนึ่งในฝรั่งเศสในชื่อเดียวกัน รัฐเมนมีชื่อเสียงในด้านของสภาพภูมิประเทศที่เป็นป่าสวยงาม และสถานพักผ่อนหย่อนใจ นอกจากนี้อุณหภูมิของอากาศมีการแตกต่างกันมากในช่วงฤดูหนาว จะต่ำลงจนถึงประมาณ -25° เซลเซียส และในหน้าร้อนจะอยู่ประมาณ 30° เซลเซียส ในอดีตรัฐเมนเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิอเมริกาเหนือของฝรั่งเศส ต่อมาฝรั่งเศสเริ่มสูญเสียอาณานิคมในทวีปอเมริกาเหนือให้กับอังกฤษและสเปน จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1702 ฝรั่งเศสต้องยอมยกดินแดนส่วนนี้ให้แก่อังกฤษและถูกผนวกเป็นส่วนหนึ่งของอาณานิคมแมสซาชูเซตส์ของอังกฤษ ต่อมาหลังจากการปฏิวัติอเมริกา อาณานิคมแมสซาชูเซตส์ของอังกฤษเป็นหนึ่งในสิบสามอาณานิคมที่ประกาศเอกราชจากอังกฤษ และ กลายเป็นส่วนหนึ่งของรัฐแมสซาชูเซตส์ของสหรัฐอเมริกา ต่อมารัฐเมนถูกแยกออกมาจากรัฐแมสซาชูเซตส์และผนวกเข้าเป็นรัฐหนึ่งของสหรัฐอเมริกา ในปี ค.ศ. 1820
พระธรรมเจดีย์ (จูม พนฺธุโล)
พระธรรมเจดีย์ นามเดิม จูม จันทวงศ์ ฉายา พนฺธุโล เป็นอดีตเจ้าคณะมณฑลอุดรธานี (ธรรมยุต) อดีตผู้ช่วยเจ้าคณะภาค 3-4-5 (ธรรมยุต) อดีตเจ้าอาวาสวัดโพธิสมภรณ์ ตำบลหมากแข้ง อำเภอเมืองอุดรธานี จังหวัดอุดรธานี
พระธรรมเจดีย์ นามเดิมคือ จูม จันทวงศ์ บิดาชื่อ คำสิงห์ จันทวงศ์ มารดาชื่อ เขียว จันทวงศ์ เกิดที่บ้านท่าอุเทน ตำบลท่าอุเทน อำเภอท่าอุเทน จังหวัดนครพนม เมื่อวันที่ 24 เมษายน พ.ศ. 2431 (ปีชวด)
เมื่ออายุ 12 ปี บรรพชาเป็นสามเณร ที่ วัดโพนแก้ว ต.ท่าอุเทน เมื่อ 10 ธันวาคม 2442 เมื่ออายุครบบวชแล้ว ได้อุปสมบท ที่ วัดมหาชัย อ.เมือง จังหวัดหนองบัวลำภู วันที่ 9 เดือนมีนาคม พ.ศ. 2450 ตรงกับวันจันทร์ ขึ้น 8 ค่ำ เดือน 4 ปีมะแม ณ พัทธสีมาวัดมหาชัย ตำบลหนองบัวลำภู อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี โดยมีท่านพระครูแสง ธมฺมธโร วัดมหาชัย เป็นพระอุปัชฌาย์ ท่านพระครูสีมา สีลสมฺปนฺโน วัดจันทราราม (เมืองเก่า) อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และท่านพระอาจารย์จันทร์ เขมิโย (พระเทพสิทธาจารย์) เป็นพระอนุสาวนาจารย์ ได้รับฉายาว่า "พนฺธุโล"
ในปี พ.ศ. 2446 ท่านได้ติดตามพระเทพสิทธาจารย์ (จันทร์ เขมิโย) ไปจำพรรษาที่วัดเลียบ จังหวัดอุบลราชธานี อันเป็นสำนักของท่านพระครูวิเวกพุทธกิจ (เสาร์ กนฺตสีโล) ได้มีโอกาส ศึกษาข้อวัตร ปฏิบัติ ในด้าน สมถวิปัสสนากรรมฐานจากท่านพระอาจารย์เสาร์ และท่านพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
พระธรรมเจดีย์ (จูม พนฺธุโล) เริ่มอาพาธมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2504 จนถึงเดือน มีนาคม พ.ศ. 2505 คณะแพทย์โรงพยาบาลศิริราชได้ถวายการรักษา โดยการผ่าตัดก้อนนิ่วออก รักษาจนหายเป็นปกติแล้วเดินทางกลับวัดโพธิสมภรณ์ จังหวัดอุดรธานี ต่อมาปลายเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2505 ท่านเริ่มอาพาธอีก คณะแพทย์ซึ่งมี ศาสตราจารย์ นพ.อวย เกตุสิงห์ เป็นประธานได้นิมนต์ท่านเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาลศิริราช ท่านเดินทางเข้ากรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2505 โดยมีพระอาจารย์มหาบัว ญาณสมฺปนฺโน ร่วมเดินทางไปด้วย
ศาสตราจารย์ นายแพทย์อวย เกตุสิงห์ ได้ถวายการรักษาด้วยการผ่าตัด ถุงน้ำดีมีก้อนนิ่ว 11 เม็ด อาการดีขึ้นเพียง 3 วัน ต่อจากนั้นอาการก็ทรุดลง ต้องให้ออกซิเจนและน้ำเกลือ วันที่ 9 กรกฎาคม 2505 พระธรรมเจดีย์ก็ถูกเวทนาอันแรงกล้า ครอบงำ แต่ท่านก็มิได้แสดงอาการใด ๆ ให้ปรากฏ จนกระทั่งวันที่ 11 กรกฎาคม 2505 พระธรรมเจดีย์ก็ถึงแก่มรณภาพด้วยอาการอันสงบ เมื่อเวลา 15.27 น. ณ โรงพยาบาลศิริราช สิริอายุได้ 74 ปี 2 เดือน 15 วัน พรรษา 55
เป็นพระอุปัชฌาย์ ที่มีสัทธิวิหาริกเป็นพระกรรมฐาน สายท่านพระอาจารย์มั่น หลายรูป อาทิ
เมน
เมน อาจหมายถึง
อาจจะสะกดผิดจาก
นิวยอร์ก (แก้ความกำกวม)
นิวยอร์ก อาจหมายถึง
พระพุทธวรญาณ (ทองย้อย กิตฺติทินฺโน)
พระพุทธวรญาณ นามเดิม ทองย้อย บัวอ่อน ฉายา กิตฺติทินฺโน เป็นพระราชาคณะเจ้าคณะรองฝ่ายมหานิกาย ได้ดำรงตำแหน่งสำคัญในคณะสงฆ์ เช่น เจ้าอาวาสวัดกวิศรารามราชวรวิหาร เจ้าคณะจังหวัดลพบุรี และเจ้าคณะตรวจการภาค 6 ผู้ก่อตั้งโรงเรียนวินิตศึกษา ในพระราชูปถัมภ์ฯ จังหวัดลพบุรี
พระพุทธวรญาณ มีนามเดิมว่า ทองย้อย บัวอ่อน (หลังจากเป็นพระราชาคณะแล้ว ได้เปลี่ยนนามเดิมเป็นกิตติตามนโยบายรัฐนิยม) เกิดเมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2448 เวลา 04.30 น. เป็นบุตรนายทิพย์-นางขาว บัวอ่อน ได้เรียนอักขรวิธีกับบิดาจนอ่านออกเขียนได้ จึงเรียนภาษาบาลีอับพระอาจารย์แถม วัดบัว ถึงวันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2459 จึงย้ายไปศึกษาพระปริยัติธรรมที่วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร
เมื่ออายุ 16 ปี ได้บรรพชาเป็นสามเณร สอบเปรียญธรรม 3 ประโยคได้ในปี พ.ศ. 2465 แล้วอุปสมบทเป็นภิกษุเมื่ออายุครบ 20 ปี พระธรรมไตรโลกาจารย์ (เฮง เขมจารี) เป็นพระอุปัชฌาย์ พระญาณสมโพธิ (สวัสดิ์ กิตฺติสาโร) เป็นพระกรรมวาจาจารย์ พระศรีสมโพธิ (ช้อย ฐานทตฺโต) เป็นพระอนุสาวนาจารย์ แล้วศึกษาพระปริยัติธรรมต่อจนสอบได้ตามลำดับดังนี้
จากนั้นสมเด็จพระอุปัชฌาย์ได้มอบหมายให้ท่านกลับไปปฏิบัติศาสนกิจที่จังหวัดลพบุรี
ท่านเป็นเจ้าอาวาสวัดกวิศรารามราชวรวิหาร ผู้เป็นกำลังยิ่งใหญ่ในงานทางพระพุทธศาสนา และกิจการของคณะสงฆ์รวมทั้งงานการศึกษาและการสาธารณสุขของสังคม สภามหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยในพระบรมราชูปถัมภ์ ถวายปริญญาพุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (สาขาครุศาสตร์) เมื่อปี พ.ศ. 2526
วินาศกรรม 11 กันยายน
เหตุวินาศกรรม 11 กันยายน หรือ 9/11 (ไนน์อีเลฟเว่น) เป็นการการโจมตีพลีชีพที่ประสานกันสี่ครั้งต่อสหรัฐ ในนครนิวยอร์กและพื้นที่วอชิงตัน ดี.ซี. เมื่อวันที่ 11 กันยายน 2544 เช้าวันนั้น ผู้ก่อการร้าย 19 คนจากกลุ่มอิสลามจากฝั่งตะวันออกกลางอัลกออิดะฮ์จี้อากาศยานโดยสารสี่ลำ โจรจี้เครื่องบินนั้นนำเครื่องบินทั้งสองพุ่งชนตึกแฝดเวิลด์เทรดเซ็นเตอร์ในนครนิวยอร์กโดยเจตนา และอาคารทั้งสองถล่มลงภายในสองชั่วโมง โจรจี้เครื่องบินชนเครื่องบินลำที่สามกับอาคารเพนตากอนในอาร์ลิงตัน รัฐเวอร์จิเนีย ส่วนเครื่องบินลำที่สี่ ยูไนเต็ดแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 93 ตกในทุ่งใกล้กับแชงค์วิลล์ รัฐเพนซิลเวเนีย ก่อนถึงเป้าหมายที่โจรจี้เครื่องบินต้องการพุ่งชนอาคารรัฐสภาสหรัฐ ในวอชิงตัน ดี.ซี. หลังผู้โดยสารพยายามยึดเครื่องกลับคืน มีผู้เสียชีวิตเกือบ 3,000 คนในเหตุโจมตีดังกล่าว และไม่มีผู้รอดชีวิตจากเครื่องบินทั้งสี่ลำ
มีการพุ่งเป้าสงสัยไปที่กลุ่มผู้ก่อการร้ายอัลกออิดะฮ์อย่างรวดเร็ว อุซามะฮ์ บิน ลาดิน ผู้นำกลุ่ม ซึ่งได้ปฏิเสธความเกี่ยวข้องในตอนแรก สุดท้ายได้อ้างความรับผิดชอบเหตุวินาศกรรมดังกล่าวใน พ.ศ. 2547 อัลกออิดดะห์และบิน ลาดิน อ้างเหตุผลจูงใจในการก่อเหตุ ว่า การสนับสนุนอิสราเอลของสหรัฐอเมริกา การคงทหารสหรัฐประจำการไว้ในซาอุดิอาระเบีย และการลงโทษต่ออิรัก สหรัฐอเมริกาดำเนินมาตรการตอบโต้เหตุวินาศกรรมโดยการเริ่มสงครามต่อต้านการก่อการร้าย (War on Terror), การรุกรานอัฟกานิสถานเพื่อขับรัฐบาลตอลิบัน ซึ่งให้ที่พักพิงแก่สมาชิกอัลกออิดะฮ์ หลายประเทศเพิ่มกฎหมายต่อต้านการก่อการร้ายและขยายอำนาจการบังคับใช้กฎหมายมากขึ้น ในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2554 หลังลอยนวลมาได้นานหลายปี บิน ลาเดนถูกพบและถูกสังหาร
เหตุวินาศกรรมทำให้เกิดความเสียหายรุนแรงต่อเศรษฐกิจของแมนฮัตตันล่าง การทำความสะอาดเขตเวิลด์เทรดเซ็นเตอร์แล้วเสร็จในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2545 พิพิธภัณฑ์และอนุสรณ์ 11 กันยายนแห่งชาติมีกำหนดเปิดในวันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2554 ที่ติดกับอนุสรณ์ วันเวิลด์เทรดเซ็นเตอร์ซึ่งมีความสูง 541 เมตร ประเมินไว้ว่าจะก่อสร้างแล้วเสร็จภายใน พ.ศ. 2556 เพนตากอนซ่อมแซมภายในเวลาหนึ่งปี และมีการเปิดอนุสรณ์เพนตากอน ติดกับตัวอาคาร ใน พ.ศ. 2551 มีการจัดตั้งอนุสรณ์แห่งชาติเที่ยวบินที่ 93 ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2552 และอนุสรณ์ดังกล่าวก่อสร้างเสร็จอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 10 กันยายน พ.ศ. 2554
เช้าวันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2544 โจรจี้เครื่องบิน 19 คนยึดเครื่องบินพาณิชย์สี่เครื่องระหว่างทางไปซานฟรานซิสโกและลอสแอนเจลิสหลังนำเครื่องขึ้นจากบอสตัน เนวาร์ค และวอชิงตัน ดี.ซี. โจรเจตนาเลือกจี้เครื่องบินที่ต้องบินเป็นระยะทางไกลเพราะมีน้ำมันอยู่มาก เมื่อเวลา 8.46 น. โจรจี้เครื่องบินห้าคนนำเที่ยวบินอเมริกันแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 11 พุ่งเข้าชนกับตึกเหนือของเวิลด์เทรดเซ็นเตอร์ (1 WTC) และเมื่อเวลา 9.03 น. โจรอีกห้าคนได้นำเที่ยวบินยูไนเต็ดแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 175 พุ่งเข้าชนตึกใต้ (2 WTC)
คนร้ายห้าคนนำเที่ยวบินอเมริกันแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 77 พุ่งเข้าชนอาคารเพนตากอนเมื่อเวลา 9.37 น. ส่วนเที่ยวบินที่สี่ ภายใต้การควบคุมของคนร้ายสี่คน ชนยูไนเต็ดแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 93 ใกล้กับแชงค์วิลล์ รัฐเพนซิลเวเนีย เมื่อเวลา 10.03 น. หลังผู้โดยสารสู้กับคนร้าย เป้าหมายแท้จริงของเที่ยวบิน 93 นั้นเชื่อกันว่าน่าจะเป็นอาคารรัฐสภาหรือไม่ก็ทำเนียบขาว เครื่องบันทึกเสียงห้องนักบินของเที่ยวบินที่ 93 เปิดเผยว่า ลูกเรือและผู้โดยสารพยายามยึดการควบคุมเครื่องคืนจากคนร้าย หลังทราบผ่านโทรศัพท์ว่ามีเครื่องบินที่ถูกจี้คล้ายกันพุ่งเข้าชนอาคารเช้าวันนั้น เมื่อชัดเจนแก่คนร้ายแล้วว่าผู้โดยสารอาจยึดเครื่องคืน คนร้ายคนหนึ่งจึงออกคำสั่งที่เหลือให้หมุนเครื่องบินและตั้งใจให้เครื่องตก ไม่นานหลังจากนั้น เที่ยวบินที่ 93 ตกในทุ่งใกล้กับแชงค์วิลล์
ผู้โดยสารบางคนสามารถใช้โทรศัพท์ได้โดยใช้บริการแอร์โฟนเคบิน และโทรศัพท์เคลื่อนที่ และให้รายละเอียดว่ามีคนร้ายจี้เครื่องบินหลายคนบนเครื่องบินแต่ละเครื่อง มีการใช้สเปรย์พริก (mace) แก๊สน้ำตา หรือสเปรย์พริกไทย และบางคนบนเครื่องถูกแทง รายงานชี้ว่าโจรจี้เครื่องบินแทงและฆ่านักบิน พนักงานต้อนรับบนเครื่อง และผู้โดยสารหนึ่งคนหรือมากกว่า ในรายงานสุดท้าย คณะกรรมการ 9/11 พบว่า โจรจี้เครื่องบินได้ซื้อเครื่องมืออเนกประสงค์และเลือกมีดและใบมีด พนักงานต้อนรับบนเที่ยวบินที่ 11 ผู้โดยสารบนเที่ยวบินที่ 175 และผู้โดยสารบนเที่ยวบินที่ 93 กล่าวว่าคนร้ายจี้เครื่องบินมีระเบิด แต่มีผู้โดยสารอีกคนหนึ่งกล่าวเช่นกันว่า เขาคิดว่าระเบิดเป็นของปลอม เอฟบีไอไม่พบร่องรอยวัตถุระเบิดที่จุดตก และคณะกรรมการ 9/11 สรุปว่าระเบิดอาจเป็นของปลอม
เมื่อเป็นที่ทราบแล้วว่าเที่ยวบินที่ 11 ถูกจี้เครื่อง เครื่องบินเอฟ-15 สองลำเร่งรีบออกจากฐานป้องกันแห่งชาติทางอากาศโอติสในรัฐแมสซาชูเซตส์ และขนมาทางอากาศก่อนเวลา 8.53 น. หน่วยบัญชาการป้องกันอวกาศอเมริกาเหนือ (NORAD) มีประกาศ 9 นาทีว่า เที่ยวบินที่ 11 ถูกจี้เครื่อง แต่เพราะการสื่อสารที่เลวกับสำนักงานบริหารการบินแห่งชาติ (FAA) จึงไม่รับทราบเกี่ยวกับเที่ยวบินอื่นก่อนที่จะชนกับอาคาร หลังอาคารคู่ถูกชนทั้งสองหลังแล้ว เครื่องบินขับไล่เร่งรีบออกมากมากขึ้นจากฐานทัพอากาศแลงเลย์ในรัฐเวอร์จิเนีย เมื่อเวลา 9.30 น. ต่อมาเวลา 10.20 น. มีคำสั่งให้ยิงอากาศยานพาณิชย์ลำใดก็ตามที่สามารถชี้ว่าถูกจี้เครื่อง คำชี้แจงเหล่านี้ไม่ได้ถ่ายทอดมาทันเวลาที่เครื่องบินขับไล่จะปฏิบัติการ เครื่องบินขับไล่บางลำนำเครื่องขึ้นสู่อากาศโดยไม่มีกระสุนจริง และทราบว่าการขัดขวางคนร้ายมิให้นำเครื่องบินชนเป้าหมายที่ตั้งใจไว้ นักบินจะต้องใช้วิธีการชนเครื่องบินขับไล่ลำที่ตนขับมานั้นเข้ากับเครื่องบินที่ถูกจี้ และดีดตัวออกจากเครื่องในช่วงสุดท้าย ในการสัมภาษณ์นักบินเครื่องบินขับไล่ที่ตอบสนองจากฐานป้องกันแห่งชาติทางอากาศโอติส นักบินคนหนึ่งกล่าวว่า "จะไม่มีใครเรียกเราว่าวีรบุรุษ หากเรายิงเครื่องบินทั้งสี่ลำในวันที่ 11 กันยายน"
อาคารสามหลังในกลุ่มอาคารเวิลด์เทรดเซ็นเตอร์ถล่มลงมาเพราะความเสียหายทางโครงสร้าง ตึกใต้ถล่มลงเมื่อเวลา 9.59 น. หลังเพลิงลุกไหม้นานกว่า 56 นาที ซึ่งเกิดจากยูไนเต็ดแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 175 พุ่งชนอาคาร ตึกเหนือถล่มลงมาเมื่อเวลา 10.28 น. หลังเพลิงลุกไหม้นานกว่า 102 นาที เมื่อตึกเหนือถล่ม เศษซากปรักหักพักตกลงมาโดนอาคาร 7 เวิลด์เทรดเซ็นเตอร์ที่อยู่ใกล้เคียง ทำให้อาคารเสียหายและเกิดเพลิงไหม้ ไฟเหล่านี้ลุกไหม้นานหลายชั่วโมง เป็นอันตรายต่อความสมบูรณ์ของโครงสร้างอาคาร กระทั่ง 7WTC ถล่มลงมาเมื่อเวลา 17.21 น.
อากาศยานทุกลำภายในสหรัฐอเมริกาแผ่นดินใหญ่ถูกสั่งห้ามขึ้นบิน และอากาศยานที่กำลังบินอยู่ถูกบังคับให้ลงจอดทันที อากาศยานพลเรือนระหว่างประเทศทุกลำหันหลังกลับหรือเปลี่ยนเส้นทางไปยังท่าอากาศยานในแคนาดาหรือเม็กซิโก และเที่ยวบินระหว่างประเทศทั้งหมดถูกห้ามลงจอดบนแผ่นดินสหรัฐเป็นเวลาสามวัน เหตุโจมตีสร้างความสับสนอย่างกว้างขวางในหมู่สำนักข่าวและผู้ควบคุมการจราจรทางอากาศ ในการรายงานข่าวที่ไม่ได้รับการยืนยันและมักขัดแย้งกันที่ออกอากาศทั้งวันนั้น หนึ่งในข่าวที่แพร่หลายที่สุดว่า มีคาร์บอมบ์ถูกจุดระเบิดที่สำนักงานใหญ่กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐในกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. เครื่องบินอีกลำหนึ่ง เดลตาแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 1989 ต้องสงสัยว่าถูกจี้เครื่อง แต่กลับกลายเป็นว่าไม่จริง หลังเครื่องตอบรับผู้ควบคุมและลงจอดอย่างปลอดภัยในคลีฟแลนด์ รัฐโอไฮโอ
ในการสัมภาษณ์ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2545 คาลิด ซีกห์ โมฮัมเหม็ด (Khalid Sheikh Mohammed) และรอมซี บิน อัล-ชิบฮ์ (Ramzi bin al-Shibh) ผู้ซึ่งถูกเชื่อว่าเป็นผู้จัดการโจมตี กล่าวว่า เป้าหมายที่ตั้งใจไว้ของเที่ยวบินที่ 93 คือ อาคารรัฐสภาสหรัฐ มิใช่ทำเนียบขาว ระหว่างขั้นวางแผนการโจมตี ฮาเหม็ด อัตตา (Mohamed Atta) โจรจี้เครื่องบินและนักบินเที่ยวบินท่ 11 คิดว่าทำเนียบขาวอาจเป็นเป้าหมายที่ยากเกินไป และสอบถามการประเมินจาก Hani Hanjour ผู้ซึ่งภายหลังจี้เครื่องบินและเป็นนักบินของเที่ยวบินที่ 77 โมฮัมเหม็ดยังว่า เดิมอัลกออิดะฮ์วางแผนจะพุ่งเป้าไปยังโรงงานนิวเคลียร์แทนเวิลด์เทรดเซ็นเตอร์และเพนตากอน แต่ตัดสินใจคัดค้าน ด้วยเกรงว่าทุกสิ่งอาจ "อยู่นอกเหนือการควบคุม" ตามข้อมูลของโมฮัมเหม็ด การตัดสินใจเลือกเป้าหมายครั้งสุดท้ายอยู่ในมือของนักบิน
มีผู้เสียชีวิตทั้งสิ้น 2,996 คนจากเหตุวินาศกรรมครั้งนี้ ประกอบด้วยโจรจี้เครื่องบิน 19 คน และเหยื่อ 2,977 คน เหยื่อนี้แบ่งเป็น 246 คนบนเครื่องบินทั้งสี่เครื่อง (ซึ่งไม่มีผู้รอดชีวิตเลยแม้แต่คนเดียว), 2,606 คนในนครนิวยอร์ก ซึ่งมีทั้งที่อยู่ในอาคารระฟ้าทั้งสองและบนพื้นดิน และ 125 คนที่อาคารเพนตากอน เหยื่อเกือบทั้งหมดเป็นพลเรือน แต่มีทหาร 55 นายเสียชีวิตที่เพนตากอน
คนทำงานและผู้เยี่ยมชมมากกว่า 90% ที่เสียชีวิตในหอคอยทั้งสองนั้นอยู่บนหรือเหนือชั้นที่เป็นจุดที่ถูกเครื่องบินชน ในอาคารเหนือ มี 1,355 คนอยู่ในชั้นหรือเหนือชั้นที่เป็นจุดที่ถูกชน ซึ่งติดอยู่หรือเสียชีวิตด้วยการสูดหายใจเอาควันเข้าไป ตกลงหรือกระโดดออกจากอาคารเพื่อหนีควันและเปลวไฟ หรือเสียชีวิตหลังอาคารถล่มลงมาหลังจากนั้น มีอีก 107 คนที่อยู่ต่ำกว่าชั้นที่ถูกชนไม่รอดชีวิต ในอาคารใต้ มีปล่องบันไดปล่องหนึ่งยังไม่ได้รับความเสียหาย ทำให้มี 18 คนหลบหนีจากชั้นเหนือกว่าชั้นที่ถูกชนได้ ในอาคารใต้มีผู้เสียชีวิต 630 คน น้อยกว่าครึ่งหนึ่งของผู้เสียชีวิตในอาคารเหนือ ผู้เสียชีวิตในอาคารใต้ลดลงอย่างมากจากการตัดสินใจของผู้ที่ทำงานอยู่ภายในซึ่งเริ่มอพยพเมื่ออาคารเหนือถูกเครื่องบินชน
วินาศกรรมในครั้งนี้ ไม่ได้เกิดขึ้น ณ เวิลด์เทรดเซ็นเตอร์เพียงแห่งเดียว แต่อาคารเพนตากอน ก็ได้ถูกโจมตีด้วย โดยมีการใช้เครื่องบินถึง 3 ลำในการก่อการ ซึ่งผู้ก่อการในครั้งนี้ได้เข้ายึดครองเพื่อบังคับให้พุ่งเข้าชนอาคารสำคัญ และยังมีเครื่องบินอีกหนึ่งลำที่ถูกปล้นด้วยแต่ไม่สามารถชนอาคารได้ ทั้งนี้คาดว่าการขัดขืนจากลูกเรือและผู้โดยสารทำให้เครื่องบินลำดังกล่าวตกลงในเขตชนบทที่ซอมเมอร์เซ็ต
เครื่องบินที่ถูกปล้นทั้ง 4 ลำเป็นเครื่องบินโดยสารโบอิ้ง โดยเป็นรุ่น โบอิง 767-200ER จำนวน 2 ลำ (จากอเมริกันแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 11 และยูไนเต็ดแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 175) อีก 2 ลำเป็นโบอิง 757-200 (จากอเมริกันแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 77 และจากยูไนเต็ดแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 93) ทั้ง 4 ลำเป็นเที่ยวบินที่บินข้ามจากฝั่งตะวันออกไปตะวันตก ดังนั้นจึงบรรทุกน้ำมันเชื้อเพลิงไปเต็มที่ และเชื่อว่าการพังทลายของอาคารแฝดเวิลด์เทรดเซ็นเตอร์ น่าจะเกิดมาจากปริมาณน้ำมันจำนวนมากที่บรรทุกอยู่บนเครื่องบินเหล่านั้น
ในขณะที่เกิดเหตุหายนะอยู่นี้ ประธานาธิบดี จอร์จ ดับเบิลยู บุช ได้เดินทางจากฟลอริดากลับสู่วอชิงตัน และได้ออกแถลงการณ์ในเหตุการณ์ โดยขอให้ประชาชนร่วมกันสวดมนต์ให้กับผู้เคราะห์ร้าย รวมทั้งยังประกาศว่า "ผู้ที่กระทำการครั้งนี้จะต้องชดใช้ในสิ่งที่ทำ"
ต่อมามีรายงานว่าอาคารอื่น ๆ ในบริเวณนั้นก็ได้พังทลายลงทั้งหมด (เวิลด์เทรดเซ็นเตอร์ประกอบด้วยอาคาร 7 หลัง) อย่างไรก็ตาม ภาพถ่ายจากดาวเทียมแสดงให้เห็นว่า อาคาร 5 ยังคงตั้งอยู่แต่ก็เสียหายเป็นอย่างมากเช่นกัน สำหรับจำนวนผู้เสียชีวิต และบาดเจ็บนั้นยังไม่ทราบแน่นอน แต่พบศพแล้วกว่า 200 ศพ และยังสูญหายอีกประมาณ 6,000 คน (ณ วันที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2544)
ทั้งนี้ รัฐบาลสหรัฐได้กำหนดวันที่ 11 กันยายนเป็นวันรำลึกเหตุวินาศกรรม 11 กันยายนแห่งชาติ โดยเริ่มตั้งแต่ พ.ศ. 2545 เป็นต้นไป
สรุปผู้เสียชีวิต.
มีผู้เสียชีวิตทั้งสิ้น 3,400 คน แบ่งเป็น เสียชีวิตบนเครื่องบิน 246 คน ในอาคารและพื้นดินของนครนิวยอร์ก 2,602 คน และในอาคารเพนตากอน 125 คน รวมถึงนักผจญเพลิงนครนิวยอร์ก 343 คน ตำรวจนครนิวยอร์ก 23 คน ตำรวจการท่าเรือของนิวยอร์กและนิวเจอร์ซี 37 คน และผู้สูญหายอีก 24 คน
เรน
เรน อาจหมายถึง
รัฐนิวเม็กซิโก (, ; ) เป็นรัฐหนึ่งทางตอนตะวันตกเฉียงใต้ ของสหรัฐ ติดกับประเทศเม็กซิโก เมืองหลวงของรัฐคือแซนตาเฟ โดยมีเมืองที่ใหญ่ที่สุดคือแอลบูเคอร์คี ถึงแม้ว่าในสหรัฐ ภาษาอังกฤษนิยมใช้กันมากที่สุด แต่ในรัฐนิวเม็กซิโกเป็นรัฐที่มีการใช้ภาษาสเปนมากที่สุดรัฐหนึ่งในสหรัฐ โดยประชากรในรัฐประกอบด้วย ชาวอเมริกา ชาวสเปน และชาวเม็กซิโก ใน ค.ศ. 2007 นิวเม็กซิโกมีประชากร 1,969,915 คน
นิวเม็กซิโกเป็นรัฐที่มีเนื้อที่ใหญ่เป็นอันดับ 5 ในบรรดา 50 รัฐของประเทศ แต่มีประชากรเพียง 2.1 ล้านคน และอยู่ในอันดับที่ 36 ของจำนวนประชากรและอันดับที่ 46 ในด้านความหนาแน่นของประชากร และเป็นบริเวณที่มีสภาพภูมิอากาศและภูมิประเทศหลากหลายมากที่สุดแห่งหนึ่งในสหรัฐ บริเวณตอนเหนือและตะวันออกมีภูมิอากาศแบบอัลไพน์ที่เย็นกว่าในขณะที่ทางตะวันตกและทางใต้นั้นอบอุ่นและแห้งแล้งกว่า โดยมีแม่น้ำรีโอแกรนด์และหุบเขาที่อุดมสมบูรณ์ทอดตัวจากเหนือจรดใต้ ทำให้เกิดสภาพอากาศอบอุ่นบริเวณตอนกลางของรัฐ กว่าหนึ่งในสามของที่ดินในนิวเม็กซิโกเป็นเจ้าของโดยรัฐบาลกลาง และรัฐยังมีพื้นที่รกร้างว่างเปล่าที่ได้รับการคุ้มครองและประกอบไปด้วยอนุสรณ์สถานแห่งชาติหลายแห่ง รวมถึงแหล่งมรดกโลกขององค์การยูเนสโก 3 แห่ง
รัฐนิวเม็กซิโกถูกจัดอยู่ในกลุ่มรัฐที่มีความยากจน แม้ว่าปัจจุบันเศรษฐกิจของรัฐมีการเติบโตขึ้นตามลำดับ โดยประชากรในนิวเม็กซิโกมีรายได้หลักมาจากหลายภาคส่วน เช่น การขุดเจาะน้ำมัน การขุดแร่ การทำฟาร์มบนที่แห้ง การเลี้ยงโค เกษตรกรรม การค้าไม้อย่างถูกกฎหมาย การค้าปลีก การทำห้องปฏิบัติการวิจัยทางวิทยาศาสตร์ การพัฒนาเทคโนโลยี และศิลปะ รวมถึงสิ่งทอและทัศนศิลป์ โดยมีผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศทั้งหมด (จีดีพี) ใน ค.ศ. 2020 อยู่ที่ 95.73 พันล้านดอลลาร์ และมีจีดีพีต่อหัวอยู่ที่ 46,300 ดอลลาร์ นโยบายภาษีของรัฐมีลักษณะการจัดเก็บภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาในระดับต่ำถึงปานกลางตามมาตรฐานรัฐบาลกลาง โดยมีเครดิตภาษี การยกเว้น และการพิจารณาเป็นพิเศษสำหรับบุคลากรทางทหาร ต่อมา อุตสาหกรรมภาพยนตร์เป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมที่ใหญ่ที่สุดและเติบโตเร็วที่สุดในรัฐ นิวเม็กซิโกเป็นยังที่ตั้งของฐานทัพสำคัญของกองทัพสหรัฐ บริเวณเทือกเขา White Sands Missile Range และหน่วยงานความมั่นคงแห่งชาติหลายแห่งได้เข้ามาตั้งฐานการวิจัยและทดสอบอาวุธในรัฐ เช่น Sandia และ Los Alamos National; ในช่วงทศวรรษที่ 1940 โครงการ Y ของโครงการแมนฮัตตันซึ่งผลิตระเบิดปรมาณูลูกแรกของโลกและทำการทดสอบนิวเคลียร์ครั้งแรกภายใต้ชื่อ "Trinity"