pythainlp/thai_wikipedia_clean_20230101 huggingface dataset:
วันที่ 27 มกราคม ค.ศ. 1868 กำลังฝ่ายรัฐบาลโชกุนโจมตีกำลังของโชชูและซะซึมะ โดยปะทะใกล้โทะบะและฟุชิมิ ณ ทางเข้าทิศใต้ของกรุงเกียวโต บางส่วนของกำลังฝ่ายรัฐบาลโชกุนจำนวน 15,000 นายได้รับฝึกโดยที่ปรึกษาทางทหารชาวฝรั่งเศส แต่ส่วนใหญ่ยังเป็นกำลังซามูไรสมัยกลาง ในกำลังซามูไรนั้นยังมีชินเซ็งงุมิด้วย ขณะเดียวกัน กำลังโชชูและซัตสึมะเป็นจำนวนน้อยกว่าถึง 3:1 แต่มีกองทัพทันสมัยโดยมีเฮาวิตเซอร์อาร์มสตรอง ปืนเล็กยาวมีนี (Minié rifle) และปืนแกตลิง (Gatling gun) หลังเริ่มต้นโดยไม่รู้ผลแพ้ชนะ ในวันที่สอง มีการส่งธงจักรพรรดิให้ทหารฝ่ายป้องกัน และพระญาติของจักรพรรดิ นินนะจิโนะมิยะ โยะชิอะกิ ได้รับแต่งตั้งเป็นผู้บัญชาการทหาร ทำให้กองทัพนั้นเป็นกองทัพจักรพรรดิ  อย่างเป็นทางการ ยิ่งไปกว่านั้น ไดเมียวท้องถิ่นหลายคนซึ่งจนถึงบัดนี้ยังซื่อสัตย์ต่อโชกุน เริ่มแปรพักตร์เข้ากับฝ่ายราชสำนักจักรพรรดิเพราะถูกมหาดเล็กชักจูง ไดเมียวดังกล่าวมีไดเมียวโยโดะเมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ และไดเมียวสึเมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ เปลี่ยนสมดุลทางทหารให้เข้าทางฝ่ายจักรพรรดิมากขึ้น
วันที่ 7 กุมภาพันธ์ โทกูงาวะ โยชิโนบุ ซึ่งชัดเจนว่าอึดอัดกับพระบรมราชานุญาตที่จักรพรรดิพระราชทานแก่การกระทำของซัตสึมะและโชชู หนีจากโอซะกะบนเรือ"ไคโยมะรุ" ไปเอะโดะ กำลังรัฐบาลโชกุนที่เสียขวัญจากการหนีของโชกุนและการหักหลังของโยะโดะและสึถอย ทำให้การประจัญหน้าที่โทะบะ-ฟุชิมิเป็นชัยของฝ่ายจักรพรรดิ แม้มักถือกันว่าฝ่ายรัฐบาลโชกุนน่าจะชนะ ไม่ช้าปราสาทโอซะกะถูกล้อมในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ (หรือวันที่ 1 มกราคมตามปฏิทินตะวันตก) นำให้ยุทธการที่โทะบะ-ฟุชิมิสิ้นสุด
ขณะเดียวกัน ในวันที่ 28 มกราคม ค.ศ. 1868 เกิดยุทธนาวีที่อะวะระหว่างรัฐบาลโชกุนและกองทัพเรือซัตสึมะบางส่วน นับเป็นยุทธนาการระหว่างกองทัพเรือสมัยใหม่สองทัพครั้งที่สองของประเทศญี่ปุ่น ยุทธนาวีขนาดเล็กดังกล่าวยุติลงโดยรัฐบาลโชกุนเป็นฝ่ายชนะ
ส่วนในด้านการทูต รัฐมนตรีของต่างชาติประชุมในท่าเปิดฮโยโงะ (ปัจจุบันคือ โคเบะ) ในต้นเดือนกุมภาพันธ์ ออกคำประกาศว่ารัฐบาลโชกุนยังถือเป็นรัฐบาลโดยชอบแห่งเดียวของญี่ปุ่น ให้ความหวังแก่โทกูงาวะ โยชิโนบุว่าต่างชาติ (โดยเฉพาะอย่างยิ่งฝรั่งเศส) อาจพิจารณาแทรกแซงโดยถือข้างเขา ทว่า ไม่กี่วันต่อมา ผู้แทนจักรพรรดิที่เยี่ยมรัฐมนตรีเหล่านั้นประกาศว่ายุบรัฐบาลโชกุนแล้ว จะเปิดท่าตามสนธิสัญญาระหว่างประเทศ และจะคุ้มครองคนต่างด้าว รัฐมนตรีดังกล่าวจึงตัดสินใจรับรองรัฐบาลใหม่
กระนั้น ความรู้สึกต่อต้านต่างด้าวนำสู่การโจมตีคนต่างด้าวหลายครั้งในหลายเดือนต่อมา ซามูไรโทะซะฆ่ากะลาสีชาวฝรั่งเศสสิบเอ็ดคนจากเรือคอร์เว็ต"ดูเปลอิส" ("Dupleix") ในเหตุการณ์ซะไกในวันที่ 8 มีนาคม ค.ศ. 1868 สิบห้าวันต่อมา เซอร์แฮร์รี ปากส์ เอกอัครราชทูตบริติช ถูกซามูไรกลุ่มหนึ่งทำร้ายในถนนกรุงเกียวโต
เอะโดะยอมจำนน.
ตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ ด้วยความช่วยเหลือของเลยง โรเช (Léon Roches) เอกอัครราชทูตฝรั่งเศส มีการร่างแผนเพื่อหยุดการรุกของราชสำนักจักรพรรดิที่โอะดะวะระ จุดเข้ายุทธศาสตร์สุดท้ายสู่เอะโดะ แต่โยชิโนบุตัดสินใจค้านแผนนี้ เลยง โรเชประหลาดใจและลาออกจากตำแหน่ง ในต้นเดือนมีนาคม ภายใต้อิทธิพลของรัฐมนตรีบริติช แฮร์รี ปากส์ ต่างชาติลงนามความตกลงความเป็นกลางเข้มงวด ซึ่งตามสนธิสัญญานั้น ต่างชาติไม่สามารถแทรกแซงหรือให้กำลังบำรุงทางทหารแก่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจนความขัดแย้งยุติ
ไซโง ทะกะโมะรินำทัพจักรพรรดิคว้าชัยไปทางเหนือและตะวันออกทั่วประเทศญี่ปุ่น โดยชนะที่ยุทธการที่โคชู-คะสึนุมะ สุดท้ายเขาล้อมเอะโดะในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1868 นำไปสู่ความปราชัยอย่างไม่มีเงื่อนไขหลังคัตสึ คะอิชู รัฐมนตรีสงครามของโชกุน เจรจาการยอมจำนน บางกลุ่มยังต่อต้านต่อไปหลังการยอมจำนนนี้แต่แพ้ในยุทธการที่อุเอะโนะในวันที่ 4 กรกฎาคม ค.ศ. 1868
ขณะเดียวกัน ผู้นำกองทัพเรือของโชกุน เอะโนะโมะโตะ ทะเกอะกิ ปฏิเสธยอมจำนนเรือทั้งหมดของเขา เขาส่งเรือให้เพียงสี่ลำ ซึ่งในนั้นมีฟุจิซัง แต่เขาหลบหนีขึ้นเหนือไปพร้อมกับกองทัพเรือโชกุนที่เหลือ (เรือรบไอน้ำแปดลำ) และทหารเรือ 2,000 นาย ด้วยหวังจัดการโจมตีตอบโต้ร่วมกับไดเมียวทางเหนือ เขามีที่ปรึกษาทางทหารชาวฝรั่งเศสจำนวนหนึ่งเข้าด้วย ที่ขึ้นชื่อที่สุดคือ ฌูล บรูเน (Jules Brunet) ซึ่งลาออกจากกองทัพบกฝรั่งเศสอย่างเป็นทางการเพื่อเข้ากับกบฏ
การแข็งข้อของแนวร่วมฝ่ายเหนือ.
หลังโยชิโนบุยอมจำนน ประเทศญี่ปุ่นส่วนมากก็ยอมรับการปกครองของจักรพรรดิ แต่แนวร่วมแว่นแคว้นในภาคเหนือซึ่งสนับสนุนแคว้นไอสึยังแข็งข้อต่อไป ในเดือนพฤษภาคม ไดเมียวในภาคเหนือหลายคนตั้งพันธมิตรเพื่อต่อกรกองทัพจักรพรรดิ ส่วนใหญ่ประกอบด้วยกำลังจากแคว้นเซ็นได โยะเนะซะวะ ไอสึ โชนะอิและนะงะโอะกะ มีทั้งสิ้น 50,000 นาย เจ้าฝ่ายจักรพรรดิพระองค์หนึ่ง คิตะชิระกะวะ โยะชิฮิซะ เสด็จหนีขึ้นเหนือพร้อมพลพรรครัฐบาลเอโดะ และได้รับแต่งตั้งเป็นหัวหน้าในนามของแนวร่วมฝ่ายเหนือ โดยเจตนาตั้งพระองค์เป็น "จักรพรรดิโทะบุ"
กองเรือของเอะโนะโมะโตะถึงท่าเซ็นไดในวันที่ 26 สิงหาคม แม้ว่าแนวร่วมฝ่ายเหนือมีทหารมากมาย แต่ติดอาวุธเลวและอาศัยวิธีการต่อสู้แบบเก่า ยุทธภัณฑ์สมัยใหม่ขาดแคลน และมีความพยายามกระชั้นชิดในการสร้างปืนใหญ่ทำด้วยไม้และเสริมความแข็งแรงด้วยการรัดเชือกและยิงกระสุนหิน ปืนใหญ่ดังกล่าวที่ติดตั้งบนสิ่งปลูกสร้างตั้งรับ ยิงกระสุนได้สี่ถึงห้านัดเท่านั้นก่อนระเบิด อีกฝ่ายหนึ่ง ไดเมียวนะงะโอะกะจัดการหาปืนแกตลิงสองจากสามกระบอกในประเทศญี่ปุ่น และปืนเล็กยาวฝรั่งเศสสมัยใหม่ 2,000 กระบอกจากพ่อค้าอาวุธชาวเยอรมัน เฮนรี ชเนลล์ (Henry Schnell)
ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1868 ไดเมียวนะงะโอะกะสร้างความสูญเสียใหญ่หลวงต่อกำลังฝ่ายจักรพรรดิในยุทธการที่โฮะกุเอตสึ (Hokuetsu) แต่สุดท้ายปราสาทของเขาเสียในวันที่ 19 พฤษภาคม ทหารฝ่ายจักรพรรดิยังเคลื่อนขึ้นเหนือ พิชิตชินเซ็งงุมิที่ยุทธการที่ช่องเขาโบะนะริ ซึ่งเปิดทางให้เข้าตีปราสาทไอสึวะกะมัตสึในยุทธการที่ไอสึในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1868 ทำให้ป้องกันที่ตั้งดังกล่าวไม่ได้
แนวร่วมพังทลาย และในวันที่ 12 ตุลาคม กองเรือออกจากเซ็นไดมุ่งหน้าสู่ฮกไกโด หลังได้เรืออีกสองลำ และทหารอีกประมาณ 1,000 นาย กำลังรัฐบาลโชกุนที่เหลือภายใต้โอโตะริ เคสึเกะ กำลังชินเซ็งงุมิภายใต้ฮิจิกะตะ โทะชิโซ เหล่ากองโจร (ยูเงะกิไต) ภายใต้ฮิโตะมิ คัตสึตะโร เช่นเดียวกับที่ปรึกษาชาวฝรั่งเศสอีกหลายคน
วันที่ 26 ตุลาคม เอะโดะถูกเปลี่ยนชื่อเป็นโตเกียว และสมัยเมจิเริ่มต้นอย่างเป็นทางการ ไอสึถูกล้อมเริ่มตั้งแต่เดือนนั้น นำไปสู่การฆ่าตัวตายหมู่ของนักรบหนุ่มเบียะโกะไต (เหล่าพยัคฆ์ขาว) หลังยุทธการยืดเยื้อหนึ่งเดือน สุดท้ายไอสึยอมจำนนในวันที่ 6 พฤศจิกายน
การทัพฮกไกโด.
สถาปนาสาธารณรัฐเอะโซะ.
หลังปราชัยบนเกาะฮนชู เอะโนะโมะโตะ ทะเกะอะกิหนีไปฮกไกโดพร้อมด้วยกองทัพเรือที่เหลืออยู่และที่ปรึกษาการทหารชาวฝรั่งเศสอีกจำนวนหนึ่ง พวกเขาร่วมกันจัดตั้งรัฐบาลโดยมีวัตถุประสงค์สถาปนารัฐชาติอิสระขึ้นบนเกาะเพื่ออุทิศให้การพัฒนาเกาะฮกไกโด สาธารณรัฐเอะโซะตั้งขึ้นอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 25 ธันวาคมตามแบบจำลองสหรัฐอเมริกา นับเป็นสาธารณรัฐแห่งเดียวของประเทศญี่ปุ่นที่เคยมี และเอะโนะโมะโตะได้รับเลือกตั้งเป็นประธานาธิบดีด้วยเสียงข้างมาก สาธารณรัฐพยายามติดต่อกับสถานเอกอัครราชทูตต่างประเทศที่อยู่ในฮาโกดาเตะ เช่น สหรัฐอเมริกา ฝรั่งเศสและรัสเซีย แต่ไม่สามารถได้การรับรองหรือการสนับสนุนระหว่างประเทศ เอะโนะโมะโตะเสนอให้โอนดินแดนให้โชกุนโทกูงาวะภายใต้การปกครองของจักรพรรดิ แต่สภาปกครองจักรวรรดิปฏิเสธข้อเสนอของเขา
ในฤดูหนาว พวกเขาเสริมการป้องกันบริเวณคาบสมุทรทางใต้ของฮาโกดาเตะ โดยมีป้อมโกะเรียวคะคุอยู่ตรงกลาง มีการจัดระเบียบกำลังภายใต้การบัญชาการร่วมของญี่ปุ่น-ฝรั่งเศส โดยมีโอะโตะริ เคซุกะเป็นผู้บัญชาการทหาร และร้อยเอก ฌูลส์ บรูเน ชาวฝรั่งเศส เป็นรองผู้บัญชาการ และแบ่งกำลังออกเป็น 4 กองพลน้อย แต่ละกองพลน้อยมีนายทหารประทวนชาวฝรั่งเศสเป็นผู้บังคับบัญชา (อาเธอร์ ฟอร์ตังต์, ฌอง มาร์แลง, อังเดร กาเซอเนิฟ, ฟรองซัวส์ บูฟฟิเยร์) และแบ่งกำลังย่อยออกเป็น 8 กึ่งกองพลน้อย (half-brigade) ที่อยู่ใต้การบังคับบัญชาของญี่ปุ่น
ความพ่ายแพ้ครั้งสุดท้ายและการยอมจำนน.
กองทัพเรือจักรพรรดิถึงท่ามิยะโกะเมื่อวันที่ 20 มีนาคม แต่กบฏเอะโซะคาดหมายการมาของเรือฝ่ายจักรพรรดิและจัดระเบียบแผนบ้าบิ่นในการยึดโคเตะซึ มีการส่งเรือรบสามลำสำหรับโจมตีผิดคาด โดยมีผู้บังคับบัญชาชินเซ็งงุมิ ฮิจิกะตะ โทะชิโซเป็นผู้นำ เรียก ยุทธนาวีที่อ่าวมิยะโกะ ยุทธนาวียุติลงด้วยความล้มเหลวของฝ่ายโทกูงาวะ เนื่องจากสภาพอากาศเลว ปัญหาเครื่องยนต์และการใช้ปืนแกตลิงโดยกำลังฝ่ายจักรพรรดิต่อคณะขึ้นเรือซามูไรอย่างเด็ดขาด
ไม่นาน กำลังฝ่ายจักรพรรดิรวบรวมการควบคุมบนแผ่นดินใหญ่ญี่ปุ่น และในเดือนเมษายน ค.ศ. 1869 ส่งกองเรือและกำลังทหารราบ 7,000 นายไปเอะโซะ เริ่มต้นยุทธการที่ฮาโกดาเตะ กำลังฝ่ายจักรพรรดิคืบหน้าอย่างรวดเร็วและชนะยุทธนาการทางเรือ ณ อ่าวฮาโกดาเตะ เป็นยุทธนาวีทางเรือขนาดใหญ่ครั้งแรกของประทเศญี่ปุ่นระหว่างกองทัพเรือสมัยใหม่ ขณะที่ป้อมโกะเรียวกะกุถูกทหารที่เหลือ 800 นายล้อม เมื่อเห็นสถานการณ์เข้าตาจน ที่ปรึกษาชาวฝรั่งเศสหลบหนีไปเรือฝรั่งเศสซึ่งประจำอยู่ในอ่าวฮาโกดาเตะ แคตโลกง (Coëtlogon) ภายใต้การบังคับบัญชาของดูว์เปตี-ตูอาร์ (Dupetit-Thouars) แล้วโดยสารกลับไปโยะโกะฮะมะและฝรั่งเศส ญี่ปุ่นขอให้ที่ปรึกษาชาวฝรั่งเศสรับการพิพากษาในประเทศฝรั่งเศส ทว่า เนื่องจากการสนับสนุนของประชาชนในประเทศฝรั่งเศสจากกรรมของพวกเขา อดีตที่ปรึกษาชาวฝรั่งเศสในประเทศญี่ปุ่นจึงไม่ถูกลงโทษ
เอะโนะโมะโตะแน่วแน่ที่จะต่อสู้จนจบ และส่งทรัพย์มีค่าของเขาให้ข้าศึกเพื่อเก็บรักษา ในนั้นมีรหัสกองทัพเรือที่เขานำกลับจากฮอลแลนด์ซึ่งเขามอบให้พลเอกของฝ่ายจักรพรรดิ คุโระดะ คิโยะตะกะ และโอะโตะริเกลี้ยกล่อมให้เขายอมจำนน โดยบอกเขาให้ตัดสินใจใช้ชีวิตผ่านความพ่ายแพ้เป็นวิถีที่หาญกล้าอย่างแท้จริง "หากท่านประสงค์ตาย ท่านสามารถทำได้ทุกเวลา" เอะโนะโมะโตะยอมจำนนเมื่อวันที่ 27 มิถุนายน ค.ศ. 1869 โดยยอมรับการปกครองของจักรพรรดิเมจิ และสาธารณรัฐเอะโซะก็ไม่มีอีกต่อไป
ให้หลังชนะ รัฐบาลใหม่ดำเนินรวมประเทศภายใต้การปกครองทรงอำนาจโดยชอบเดียวโดยราชสำนักจักรพรรดิ ที่พำนักของจักรพรรดิย้ายจากเกียวโตไปโตเกียวในปลาย ค.ศ. 1868 อำนาจทางทหารและการเมืองของแว่นแคว้นต่าง ๆ ทยอยถูกริดรอนไป และไม่ช้าแคว้นต่าง ๆ ก็กลายสภาพเป็นจังหวัด ซึ่งจักรพรรดิทรงตั้งผู้ว่าราชการ การปฏิรูปสำคัญ คือ การเวนคืนและเลิกชนชั้นซามูไร ทำให้ซามูไรจำนวนมากเปลี่ยนเข้าตำแหน่งบริหารราชการแผ่นดินหรือผู้ประกอบการ แต่บีบให้อีกจำนวนมากยากจน แคว้นทางใต้ซัตสึมะ โชชูและโทะซะซึ่งมีบทบาทชี้ขาดในชัย ยึดตำแหน่งสำคัญในรัฐบาลอีกหลายทศวรรษให้หลังความขัดแย้งนี้ บ้างเรียกสถานการณ์นี้ว่า "คณาธิปไตยเมจิ" และกลายเป็นทางการด้วยสถาบันเก็นโร ใน ค.ศ. 1869 มีการสร้างศาลเจ้ายะซุกุนิในกรุงโตเกียวเพื่อเป็นเกียรติแก่ผู้เสียชีวิตในสงครามโบชิน
พลพรรคผู้นำบางส่วนของอดีตโชกุนถูกจำคุก แต่รอดการประหารชีวิตอย่างหวุดหวิด มาจากการยืนยันของไซโง ทะกะโมะริและอิวะกุระ โทะโมะมิ แม้อาศัยคำแนะนำจากพากส์ ผู้แทนทางทูตบริติชมากก็ตาม เขากระตุ้นไซโง ตามคำของเออร์เนส ซาโท (Ernest Satow) ว่า "ความรุนแรงต่อเคคิ [โยชิโนบุ] หรือผู้สนับสนุนเขา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวิถีการลงโทษบุคคล จะทำร้ายชื่อเสียงของรัฐบาลใหม่ในสายตาชาติยุโรป" หลังจำคุกสองหรือสามปี พวกเขาส่วนมากก็ถูกเรียกตัวมารับราชการรัฐบาลใหม่ และหลายคนมีอาชีพรุ่งเรือง ตัวอย่างเช่น เอะโนะโมะโตะ ทะเกะอะกิต่อมาจะรับราชการเป็นผู้แทนทางทูตประจำประเทศรัสเซียและจีนและเป็นรัฐมนตรีศึกษาธิการ
ฝ่ายจักรพรรดิมิได้แสวงความมุ่งหมายขับผลประโยชน์ต่างชาติจากประเทศญี่ปุ่นอีก แต่หันไปรับนโยบายก้าวหน้ามากขึ้นโดยมุ่งปรับประเทศให้ทันสมัยต่อและการเจรจาสนธิสัญญาไม่เท่าเทียมใหม่กับต่างชาติ และต่อมาภายใต้คำขวัญ "ประเทศร่ำรวย กองทัพเข้มแข็ง"  การเปลี่ยนท่าทีต่อต่างชาตินี้มาจากวันแรก ๆ ของสงครามกลางเมือง วันที่ 8 เมษายน ค.ศ. 1868 มีการตั้งป้ายในกรุงเกียวโต (และต่อมาทั่วประเทศ) ซึ่งเจาะจงบอกเลิกความรุนแรงต่อคนต่างด้าว ระหว่างห้วงความขัดแย้ง จักรพรรดิเมจิทรงต้อนรับผู้แทนทางทูตยุโรปเป็นการส่วนพระองค์ ครั้งแรกในกรุงเกียวโต และต่อมาในโอซากะและโตเกียว และที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน คือ การต้อนรับอัลเฟรด ดุ๊กเอดินบะระของจักรพรรดิเมจิในกรุงโตเกียวว่า "เป็นผู้มีโลหิตทัดเทียมพระองค์" (as his equal in point of blood)
แม้สมัยเมจิตอนต้น ความสัมพันธ์ระหว่างราชสำนักจักรพรรดิและต่างประเทศดีขึ้น แต่ความสัมพันธ์กับประเทศฝรั่งเศสเสื่อมชั่วคราวเนื่องจากฝรั่งเศสสนับสนุนโชกุนในทีแรก ทว่าในไม่ช้า มีการเชิญคณะทูตทหารคณะที่สองมาประเทศญี่ปุ่นใน ค.ศ. 1874 และคณะที่สามใน ค.ศ. 1884 อันตรกิริยาระดับสูงกลับคืนประมาณ ค.ศ. 1886 เมื่อประเทศฝรั่งเศสช่วยสร้างกองเรือสมัยใหม่ขนาดใหญ่ของกองทัพเรือจักรวรรดิญี่ปุ่น ภายใต้การชี้นำของวิศวกรนาวี หลุยส์-เอมิล แบร์แต็ง (Louis-Émile Bertin) การปรับประเทศให้ทันสมัยเริ่มระหว่างปลายรัฐบาลโชกุนแล้ว และรัฐบาลเมจิสุดท้ายก็รับนโยบายเดียวกัน
ครั้นราชาภิเษก จักรพรรดิเมจิทรงออกกฎบัตรคำปฏิญาณ (Charter Oath) โดยเรียกร้องให้มีการประชุมอภิปราย สัญญาเพิ่มโอกาสแก่สามัญชน เลิก "ขนบธรรมเนียมชั่วจากอดีต" และแสวงความรู้ทั่วโลก "เพื่อเสริมสร้างรากฐานของการปกครองจักรพรรดิ" การปฏิรูปสำคัญของรัฐบาลเมจิมีการเลิกระบบแคว้นใน ค.ศ. 1871 ซึ่งแคว้นแบบฟิวดัลและผู้ปกครองที่สืบสายโลหิตถูกเปลี่ยนเป็นจังหวัดโดยมีผู้ว่าราชการจากการแต่งตั้งของจักรพรรดิ อื่น ๆ มีการศึกษาภาคบังคับและการเลิกสถานภาพชนชั้นขงจื๊อ การปฏิรูปต่าง ๆ ลงเอยด้วยการออกรัฐธรรมนูญเมจิ ค.ศ. 1889 ทว่า แม้ซามูไรสนับสนุนราชสำนักจักรพรรดิ แต่การปฏิรูปสมัยเมจิช่วงต้นหลายอย่างถูกมองว่าเป็นโทษต่อประโยชน์ของพวกเขา คือ การสร้างกองทัพทหารเกณฑ์จากสามัญชน ตลอดจนการเสียเกียรติภูมิสืบเชื้อสายและเงินเดือนที่ทำให้อดีตซามูไรจำนวนมากเป็นปรปักษ์ ความตึงเครียดสูงเป็นพิเศษในภาคใต้ นำสู่กบฏซะกะ ค.ศ. 1874 และกบฏในโชชูใน ค.ศ. 1876 อดีตซามูไรในซัตสึมะ โดยมีไซโง ทะกะโมะริเป็นผู้นำ ซึ่งออกจากรัฐบาลเนื่องจากขัดแย้งเรื่องนโยบายต่างประเทศ เริ่มกบฏซัตสึมะใน ค.ศ. 1877 การต่อสู้เพื่อธำรงชนชั้นซามูไรและรัฐบาลที่มีคุณธรรมมากขึ้น มีคำวัญว่า "รัฐบาลใหม่ ศีลธรรมสูง"  กบฏยุติด้วยความปราชัยเยี่ยงวีรบุรุษแต่ย่อยยับ ณ ยุทธการที่ชิโระยะมะ
สงครามโบะชิน
บะคุมะสึ
พระพรหมเวที (สุเทพ ผุสฺสธมฺโม)
พระพรหมเวที นามเดิม สุเทพ บุษบก ฉายา ผุสฺสธมฺโม เป็นพระราชาคณะเจ้าคณะรอง ชั้นหิรัณยบัฎ ปัจจุบันดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสพระอารามหลวงวัดพระปฐมเจดีย์ราชวรมหาวิหาร ที่ปรึกษาเจ้าคณะภาค 15
พระพรหมเวที มีนามเดิมว่า สุเทพ บุษบก เกิดเมื่อวันที่ 30 กรกฎาคม พ.ศ. 2484 ณ บ้านเลขที่ 32 หมู่ที่ 5 ตำบลบ้านปราโมทย์ อำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม อุปสมบทเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2504 ณ วัดปราโมทย์ อำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม โดยมีพระวิกรมมุนี (ผล อุปติสฺโส) เจ้าคณะจังหวัดสุพรรณบุรี วัดปราสาททอง เป็นพระอุปัชฌาย์ พระอาจารย์เล้ง ปทีโป วัดปราโมทย์ เป็นพระกรรมวาจาจารย์ พระครูสมุห์วรินทร์ วัดปราโมทย์ เป็นพระอนุสาวนาจารย์ ได้รับนามฉายาว่า "ผุสฺสธมฺโม" ภายหลังจากอุปสมบทแล้ว ได้ไปจำพรรษาที่วัดปราสาททอง จังหวัดสุพรรณบุรี เพื่อรับการศึษาพระธรรมวินัยจากท่านเจ้าคุณผล ผู้เป็นพระอุปัชฌาย์ พรรษาแรกได้ศึกษาหลักสูตรธรรมวินัยแบบนวกะภูมิ ศึกษาพระอภิธรรม และเรียนวิปัสสนากัมมัฏฐาน จนสอบไล่ได้อภิธรรมชั้นมัชฌิมตรี เรียนจบอภิธรรม 9 ปริเฉท และสอบไล่ได้นักธรรมชั้นโท ในสำนักวัดปราสาททอง อยู่จำพรรษาที่วัดปราสาททอง เป็นเวลา 4 พรรษา ต่อมาปี พ.ศ. 2508 ได้ย้ายมาศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกบาลี ณ วัดพระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม
พงศ์ธร วนะเกียรติกุล
รุจิกร มั่งมี
รุจิกร มั่งมี เกิดเมื่อวันที่ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2533 เป็นอดีตสมาชิกวงไนซ์ ทู มีท ยู
ข้าวโอ๊ต เริ่มเข้าวงการบันเทิงโดยการเป็นศิลปินวง Nice 2 Meet U ซึ่งทางค่ายเพลง ต้องการหาสมาชิกคนใหม่เข้ามาแทนแจ๊ค หลังจาก แจ๊ค ประกาศถอนตัว จนในที่สุดก็ได้ ข้าวโอ๊ต มาเป็นหนึ่งในสมาชิกวง และได้ออกอัลบั้ม Peek-A-Boo! อัลบั้มชุดที่ 3 ของวง
ต่อมาได้มีผลงานภาพยนตร์เรื่อง ค่าน้ำนม ในปี พ.ศ. 2555 และประกวดหนุ่มคลีโอ 2012 ติด 1 ใน 50 ของหนุ่มคลีโอ 2012 และในปี 2017 ได้เป็นหนึ่งในผู้เข้าแข่งขันรายการ มาสเตอร์เชฟไทยแลนด์ โดยเข้าถึงรอบ 16 คนสุดท้าย
พระพรหมจริยาจารย์ (สมุท รชตวณฺโณ)
พระพรหมจริยาจารย์ (สมุท รชตวณฺโณ) น.ธ.เอก ป.ธ.7 เป็นพระราชาคณะเจ้าคณะรอง อดีตกรรมการมหาเถรสมาคม เจ้าคณะใหญ่หนใต้ และเจ้าอาวาสวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร
พระพรหมจริยาจารย์ มีนามเดิมว่าสมุท รัชฏาวรรณ เกิดเมื่อวันเสาร์ที่ 5 มิถุนายน พ.ศ. 2463 ตรงกับวันแรม 4 ค่ำ เดือน 7 ปีวอก ณ บ้านเลขที่ 74 หมู่ที่ 4 ตำบลบางระกำ อำเภอโพธิ์ทอง จังหวัดอ่างทอง โยมบิดา-โยมมารดาชื่อนายฟอง และนางแก้ว รัชฏาวรรณ ในช่วงวัยเยาว์ สำเร็จการศึกษาชั้นประถมบริบูรณ์ ณ โรงเรียนประชาบาลวัดโบสถ์ราษฎร์ศรัทธา ตำบลบางระกำ อำเภอโพธิ์ทอง จังหวัดอ่างทอง เมื่อสมัยเป็นเด็ก ได้เข้ามาอยู่วัดเบญจมบพิตรฯ เป็นศิษย์วัดเรียนบาลี ซึ่งเป็นศิษย์วัดรุ่น “ราชปะแตน” คือ นุ่งผ้าโจงกระเบน เสื้อราชปะแตนขาวอย่างชาววัง
กระทั่งอายุได้ 16 ปี ได้เข้าพิธีบรรพชาเป็นสามเณร เมื่อวันที่ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2479 ณ วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม แขวงดุสิต เขตดุสิต กรุงเทพฯ โดยมีสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช (ปลด กิตฺติโสภโณ) ครั้งดำรงพระสมณศักดิ์ที่พระธรรมโกศาจารย์ เป็นพระอุปัชฌาย์ ต่อมาเมื่ออายุครบ 20 ปีบริบูรณ์ ได้เข้าพิธีอุปสมบทเป็นพระภิกษุ เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2483 ณ พระอุโบสถวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม อุปสมบทในพระบรมราชูปถัมภ์ โดยมีสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก (ปลด กิตฺติโสภโณ) ครั้งดำรงพระสมณศักดิ์ที่พระพรหมมุนี เป็นพระอุปัชฌาย์ พระมงคลวัตรกวี (คอน นนฺทิโย ป.ธ.3) ครั้งดำรงสมณศักดิ์ที่พระสรภาณกวี เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และพระราชเวที (ดอกไม้ อุตฺตรภทฺโท ป.ธ.6) เป็นพระอนุสาวนาจารย์ ได้รับนามฉายาว่า “รชตวณฺโณ”
งานกวีนิพนธ์.
พระพรหมจริยาจารย์ (สมุท รชตวณฺโณ) ฉายแววอัจฉริยะในด้านกวีนิพนธ์ จนได้รับการยกย่องเป็น“รัตนกวี” รูปหนึ่งของวงการคณะสงฆ์ไทยและชาวพุทธทั่วไป ด้วยมีผลงานร้อยกรอง กาพย์ กลอน โคลง ฉันท์ เป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวาง ที่รวมบทกวีตีพิมพ์ออกมา อาทิ คาถาพระธรรมบทคำกลอน เบญจมราชาสดุดี เบญจวรรณ (รวมบทกวี กาพย์เห่เรือ กลอน โคลง และฉันท์) เป็นต้น ในโอกาสสำคัญต่าง ๆ ท่านได้รับมอบหมายจากมหาเถรสมาคมให้เป็นผู้แต่งคำฉันท์ต่าง ๆ อาทิ
อนึ่ง เมื่อปี พ.ศ. 2533 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินทรงถวายผ้าพระกฐิน ณ วัดท่าสุทธาวาส บ้านบางเสด็จ ตำบลบางเสด็จ อำเภอป่าโมก จังหวัดอ่างทอง พระพรหมจริยาจารย์ได้แต่งคำประพันธ์กาพย์เห่เรือ และจัดแห่เรือถวาย
เป็นสหชาติกับสมเด็จพระพุทธชินวงศ์.
วันเดือนปีเกิดของพระพรหมจริยาจารย์ (สมุท รชตวณฺโณ) นั้นตรงกันกับวันเดือนปีเกิดของสมเด็จพระพุทธชินวงศ์ (สุวรรณ สุวณฺณโชโต) อดีตเจ้าอาวาสหรืออธิบดีสงฆ์วัดเบญจมบพิตรฯ รูปที่ 3 สมเด็จพระพุทธชินวงศ์กับพระพรหมจริยาจารย์จึงเป็นสหชาติคือเกิดพร้อมกัน ตลอดจนยังได้มาอยู่วัดเดียวกันด้วยคือวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม การศึกษาก็จบ ป.ธ.7 เหมือนกันอีก โดยขณะที่สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดเบญจมบพิตรฯ พระพรหมจริยาจารย์ก็ได้รับความไว้วางใจให้ดำรงตำแหน่งรองเจ้าอาวาส สนองงานสมเด็จพระพุทธชินวงศ์อย่างเสมอต้นเสมอปลาย ครั้นเมื่อสมเด็จพระพุทธชินวงศ์ได้ถึงแก่มรณภาพ เมื่อวันที่ 22 กันยายน พ.ศ. 2537 พระพรหมจริยาจารย์จึงได้รับบัญชาจากสมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก (เจริญ สุวฑฺฒโน) ให้ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสหรืออธิบดีสงฆ์วัดเบญจมบพิตรฯ เป็นรูปที่ 4 มาตั้งแต่บัดนั้น นับว่าเป็นที่น่าอัศจรรย์
พระพรหมจริยาจารย์ (สมุท รชตวณฺโณ) เข้ารับการผ่าตัดก้อนนิ่วจากคณะแพทย์ ในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา ท่านมีอาการอาพาธเป็นประจำ ต้องเดินทางเข้าออกรับการรักษาจากโรงพยาบาลเป็นประจำ และก่อนหน้านี้ยังเคยเข้ารับการผ่าตัดลำไส้ ต่อมาในวันที่ 19 ธันวาคม พ.ศ. 2549 ท่านเจ้าคุณมีอาการท้องเสีย แต่ถ่ายปัสสาวะไม่ได้ ทำให้ร่างกายอ่อนเพลียมาก คณะศิษยานุศิษย์จึงได้นำท่านเจ้าคุณส่งโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ เพื่อรับการรักษาอาการด้วยการผ่าตัด แต่สุดท้ายไม่สามารถยื้ออาการไว้ได้ ถึงแก่มรณภาพด้วยโรคปอดติดเชื้อ เมื่อวันอาทิตย์ที่ 24 ธันวาคม พ.ศ. 2549 เวลา 20:10 น. ณ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สิริอายุได้ 86 พรรษา 66
ลายมัวเร
ในฟิสิกส์ ลายมัวเร  เป็นลายรบกวนที่เกิดขึ้น ยกตัวอย่างเช่น เมื่อตารางสองตารางวางทับกันในมุม ๆ หนึ่ง หรือเมื่อลายตาข่ายซ้อนกันเล็กน้อย
Moiré pattern
ไอน์ทรัคท์เบราน์ชไวค์
ไอน์ทรัคท์เบราน์ชไวค์  หรือชื่อเต็ม "Braunschweiger Turn- und Sportverein Eintracht von 1895 e.V." (BTSV) เป็นสโมสรฟุตบอลและสโมสรกีฬาจากเมืองเบราน์ชไวค์ รัฐนีเดอร์ซัคเซิน ประเทศเยอรมนี
ก่อตั้งเมื่อปี ค.ศ. 1895 เป็นหนึ่งในสโมสรร่วมก่อตั้งของบุนเดิสลีกา ซึ่งก่อตั้งในปี ค.ศ. 1963 โดยไอน์ทรัคท์เบราน์ชไวค์ได้เป็นแชมป์สูงสุดของลีกในฤดูกาล 1966-67 ปัจจุบันทีมฟุตบอลลงเล่นในระดับบุนเดิสลีกา ลีก 2 ผลงานที่ดีที่สุดคือได้อันดับที่ 2 ของฤดูกาล 1981-82 และ 2013-14 สนามเหย้าของทีมคือ ไอน์ทรัคท์ชทาดิโยน (Eintracht-Stadion) ตั้งอยู่ทางตอนเหนือของเมืองเบราน์ชไวค์ ก่อสร้างตั้งแต่ปี ค.ศ. 1923 ปัจจุบันสนามมีความจุ 23,325 คน
สโมสรฟุตบอลไคลด์
สโมสรฟุตบอลไคลด์  เป็นสโมสรฟุตบอลอาชีพสกอตแลนด์ ปัจจุบันเล่นในดิวิชัน 3 ของสกอตติชฟุตบอลลีก สโมสรเคยเป็นแชมป์สกอตติชคัพ 3 ครั้ง โดยครั้งล่าสุดคือในปี ค.ศ. 1958
สโมสรฟุตบอลสปอร์ติ้งลิสบอน
ไอน์ทรัคเบราน์ชไวก์
คอมมิวนิตีชิลด์
เฟรดริก ลุงเบิร์ก
ผู้ช่วยผู้ตัดสิน (ฟุตบอล)
ในกีฬาฟุตบอล ผู้ช่วยผู้ตัดสิน  เป็นหนึ่งในทีมผู้ตัดสินที่ช่วยผู้ตัดสินในการดูแลการแข่งขัน ผู้ช่วยผู้ตัดสินทั้งสองคน เดิมเป็นที่รู้จักในชื่อ ไลน์แมน (หรือไลน์วูเมน สำหรับผู้หญิง) ทำหน้าที่ดูแลกำกับเส้น ขณะที่ผู้ตัดสินที่ 4 ทำหน้าที่ต่าง ๆ ภายใต้การมอบหมายของผู้ตัดสิน
หน้าที่ทั่วไป.
การตัดสินทุกอย่างของผู้ช่วยผู้ตัดสิน เป็นเพียงคำแนะนำให้กับผู้ตัดสิน ในการแข่งขัน ผู้ช่วยคนหนึ่งดูแลเส้นข้างสนามข้างหนึ่ง ส่วนอีกคนดูแลอีกข้างของสนามในระบบเส้นทแยงมุม ผู้ช่วยผู้ตัดสินที่อาวุโสกว่าจะอยู่ในฝั่งที่มีทีมงานเทคนิคอยู่ เพื่อช่วยในการดูแลเรื่องการเปลี่ยนตัวด้วย ผู้ช่วยผู้ตัดสินจะแสดงสัญลักษณ์ให้กับผู้ตัดสิน โดยมากจะยกธง แต่ปัจจุบันมีการใช้อุปกรณ์สื่อสารไร้สาย นอกจากนี้อาจมีไมโครโฟนและหูฟัง
เดิมทีเรียกว่าไลน์แมน แต่เปลี่ยนมาใช้ชื่อว่า ผู้ช่วยผู้ตัดสินในปี ค.ศ. 1996 เพื่อสะท้อนบทบาทสมัยใหม่ของทีมผู้ตัดสิน และเพื่อไม่ให้มีการแบ่งเพศ
จากกติกาข้อ 6 ของกติกาฟุตบอล ระบุหน้าที่ของผู้ตัดสินคือ
Assistant referee (association football)
แยกอุณากรรณ์
เอริก โกรแฟล
เอริก โกรแฟล  เป็นนักยิงเป้าแชมป์สมาพันธ์ยิงปืนรณยุทธนานาชาติ (IPSC) ห้าสมัยชาวฝรั่งเศส และเป็นผู้ฝึกสอนการใช้อาวุธปืน โกรแฟลยังเป็นที่รู้จักในฐานะผู้ครองแชมป์มากเป็นประวัติการณ์ เมื่ออายุได้ 32 ปีชาวฝรั่งเศสพื้นเมืองอย่างเขาก็ได้รับเหรียญรางวัลประธานาธิบดี 191 เหรียญ และเป็นแชมป์ห้าสมัยของสมาพันธ์ยิงปืนรณยุทธนานาชาติ (IPSC) ทั้งนี้ เขาเป็นบุตรชายของผู้ฝึกสอนทีมชาติที่มีชื่อว่า เจอร์ราร์ด โกรแฟล
เอริก โกรแฟล ยังเป็นผู้ชนะการแข่งขันชิงแชมป์ปืนสั้นยุโรป ใน ค.ศ. 1998, 2001, 2004, 2007 และ 2010
เอริก โกรแฟล เกิดและเติบโตในแก็งแปร์ ประเทศฝรั่งเศส (บนชายฝั่งตะวันตก) เอริกยังคงอาศัยอยู่ที่นั่นตอนที่เขาไม่ได้เดินทางไปแข่งขันทั่วโลก เขาเริ่มยิงปืนลมเมื่ออายุได้แปดขวบ เมื่ออายุ 10 ปีก็เริ่มยิงปืนพกเป็นครั้งแรกและเอริกก็ได้เข้าร่วมการแข่งขันภายในปีเดียวกันนี้ เขาชนะการแข่งขันชิงแชมป์ประเทศฝรั่งเศสเมื่ออายุได้ 15 ปี และเข้าแข่งขันรายการระดับโลกเป็นครั้งแรกเมื่ออายุได้ 18 ปี เอริกอุทิศตนสามชั่วโมงต่อวัน ร่วมห้าวันต่อหนึ่งสัปดาห์ในการเตรียมตัวสำหรับกีฬาของเขา ในแต่ละวัน เขาต้องฝึกการยิงในค่ายทหารรวมถึงการฝึกฝนทางกายภาพ ตามแนวคิด "เทคนิคพื้นฐานของกีฬานี้ คือการมีทักษะ ที่ซึ่งคุณจำเป็นต้องมีการคิดแบบหุ่นยนต์" ซึ่งในการยิงปืนรณยุทธ ผู้เข้าแข่งขันจะต้องยิงจากตำแหน่ง, สถานที่ และมุมที่แตกต่างกัน โดยการยิงมักมาจากการเคลื่อนย้ายหรือเป้าเคลื่อนที่ นักกีฬาทุกคนล้วนมีความเชี่ยวชาญระดับสูง ในขอบเขตของผู้เข้าแข่งขันระดับท็อปจะได้รับผ่านการฝึกฝนทางกายภาพ ซึ่งเป็นสิ่งที่สำคัญมาก
นอกจากการฝึกรณยุทธที่หลากหลายแล้ว เอริกยังใช้เวลาหลายชั่วโมงในการบรรจุกระสุนในแต่ละวัน โกรแฟลกล่าวว่าการบรรจุกระสุนของตนเองเป็นสิ่งที่ต้องทำให้มีประสิทธิภาพเป็นอย่างมาก และผู้เข้าแข่งขันหลายคนก็ทำเช่นนี้เพราะช่วยให้พวกเขาสามารถควบคุมทุกอย่างที่เกี่ยวกับกระสุนของพวกเขาได้
โกรแฟลได้รับการสนับสนุน, เป็นผู้แทนประจำ และเป็นนักกีฬาที่มีชื่อเสียงของ ทานโฟกลิโอ (ผู้ผลิตปืนพก), ซีมอร์ (ผู้ผลิตอุปกรณ์ช่วยเล็ง), อาร์มสกอร์, โนเบลสปอร์ท, ซีซีไอ, ฟรอนเทียร์, ดิลลอนพรีซิชัน, จีเอสไออินเตอร์เนชันแนลอิงค์, สปรินโกยูเอสเอ, โวล์ฟกันสปริงส์, อาร์เอชที (เรสคอมพ์แฮนด์กันเทคโนโลยี), ซีอาร์สปีด, ดีชอร์ท, โบลเล, อีเอชพี (อิเล็กทรอนิกส์เฮียริงโปรเทคชัน) และการถ่ายภาพอื่นบางรายการที่เกี่ยวข้อง เช่น ไซเบอร์กัน (ผู้นำระดับโลกในแอร์ซอฟท์กัน), กีเบิลส์ (นิตยสารยิงปืนฝรั่งเศส)
รายการแข่งขันและรางวัล.
ค.ศ. 2011:
ทางแยกต่างระดับสวนเลียบ
ทางแยกต่างระดับสวนเลียบ เป็นทางแยกต่างระดับแห่งหนึ่งในเขตภาษีเจริญและเขตจอมทอง กรุงเทพมหานคร เป็นจุดตัดระหว่างถนนราชพฤกษ์ (ช่วงตากสิน-เพชรเกษม) กับถนนกัลปพฤกษ์
แดนนี อินวินซิบิเล
แดนนี่ อินวินซิบิเล เกิดเมื่อวันที่ 31 มีนาคม ค.ศ. 1979 ที่เมืองบริสเบน ประเทศออสเตรเลีย เป็นนักฟุตบอลชาวออสเตรเลีย เล่นในตำแหน่ง กองกลาง หรือบางครั้งเล่นในตำแหน่งปีกขวา และบางครั้งก็ยังเล่นตำแหน่งกองหน้าได้อีกด้วย ปัจจุบันเป็นหัวหน้าผู้ฝึกสอนของทีมสโมสรฟุตบอลโบลาเวน สมุทรปราการ ในไทยลีก 3
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอภันตรีปชา
พระองค์เจ้าอภันตรีปชา
สมเด็จพระพุฒาจารย์ (สนิท ชวนปญฺโญ)
สมเด็จพระพุฒาจารย์ (สนิท ชวนปญฺโญ) เป็นสมเด็จพระราชาคณะฝ่ายมหานิกาย ปัจจุบันดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดไตรมิตรวิทยารามวรวิหาร เจ้าคณะใหญ่หนตะวันออก กรรมการมหาเถรสมาคม ประธานคณะกรรมการศูนย์ควบคุมการไปต่างประเทศสำหรับพระภิกษุสามเณร (ศตภ.) หัวหน้าพระธรรมทูต สายที่ 5
สมเด็จพระพุฒาจารย์ (สนิท ชวนปญฺโญ) มีนามเดิมว่า สนิท นามสกุล วงษา เกิดเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2485 ณ บ้านเลขที่ 28 หมู่ที่ 6 ตำบลดงน้อย อำเภอราชสาส์น จังหวัดฉะเชิงเทรา อุปสมบทเมื่อวันที่ 15 เมษายน พ.ศ. 2506 ณ วัดเกาะแก้วเวฬุวัน อำเภอราชสาส์น จังหวัดฉะเชิงเทรา โดยมีพระอดุลสารมุนี วัดท่าเกวียน อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา เป็นพระอุปัชฌาย์
แก๊สมีเทน
ก๊าซมีเทน
รูเมน
รูเมน หรือ กระเพาะผ้าขี้ริ้ว เป็นกระเพาะอาหารลำดับแรกของสัตว์เคี้ยวเอื้อง ทางเดินอาหารของสัตว์เคี้ยวเอื้อง มีลักษณะต่างจากสัตว์กินพืชอื่นๆ คือ ส่วนกระเพาะอาหารแบ่งออกเป็น 4 ส่วน บางครั้งจึงเรียกสัตว์จำพวกนี้ว่า "สัตว์สี่กระเพาะ" โดยเรียงตามลำดับดังนี้ รูเมน (rumen) เรติคิวลัม  โอมาซัม  และ อะโบมาซัม (abomasum)
รูเมน เป็นส่วนที่มีขนาดใหญ่ที่สุด มีความจุประมาณ 80% ของความจุกระเพาะทั้งหมด เป็นที่พักและหมักอาหารพวกที่มีเส้นใยสูง เช่น หญ้า ฟางข้าว เป็นต้น ตัวกระเพาะแบ่งออกเป็นหลายตอน ผิวด้านนอกของกระเพาะรูเมน ถูกแบ่งออกโดยร่องลึกเป็นส่วนที่เห็นได้ชัดเจน คือ ส่วนบน และส่วนล่าง
นอกจากนี้มีร่องที่แบ่งผนังด้านนอกออกเป็นส่วนหน้า ส่วนกลาง และส่วนหลัง ส่วนต่าง ๆ เหล่านี้ทำหน้าที่บีบและขยายตัวทำให้เกิดการไหลเวียนของอาหารที่อยู่ในกระเพาะ ผนังด้านในของกระเพาะรูเมนจะประกอบด้วย papillae คือส่วนที่มีลักษณะคล้ายนิ้วยื่นออกมาจำนวนมาก อวัยวะส่วนนี้จะกระจายอยู่ทั่วไปในกระเพาะรูเมน ทำหน้าที่เพิ่มพื้นที่ผิวเพื่อการย่อยอาหาร การเคลื่อนบีบตัวของกระเพาะผนังด้านใน จะถูกแบ่งออกเป็นส่วนต่าง ๆ โดย pillars ซึ่งเป็นเนื้อเยื่อกล้ามเนื้อ
รูเมน อยู่ติดกับผนังด้านซ้ายของช่องท้อง และติดต่อกับส่วนของเรติคิวลัม