อู๋ เยี่ยน

อู๋ เยี่ยน (ราว ค.ศ. 260 – ก่อน ค.ศ. 315) ชื่อรอง ชื่อเจ๋อ  เป็นขุนพลของรัฐง่อก๊กในยุคสามก๊กของจีน และภายหลังเป็นขุนพลของราชวงศ์จิ้น อู๋ เยี่ยนมีชื่อเสียงจากการป้องกันเมืองเจี้ยนผิง (建平 "เจี้ยนผิง"; ทางตะวันตกเฉียงใต้ของอำเภอเซี่ยอี้ มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน) ในช่วงที่ราชวงศ์จิ้นทำศึกเพื่อพิชิตง่อก๊ก หลังการล่มสลายของง่อก๊ก อู๋ เยี่ยนรับราชการกับราชวงศ์จิ้น โดยตำแหน่งที่โดดเด่นที่สุดคือข้าหลวงมณฑลของมณฑลเกาจิ๋ว (交州 "เจียวโจว") สืบต่อจากเถา หฺวาง (陶璜) ซึ่งก็เป็นอดีตข้าราชการของง่อก๊กเช่นกัน 
การรับราชการในง่อก๊ก.
อู๋ เยี่ยนเป็นชาวอำเภออู๋ (吳縣 "อู๋เซี่ยน") เมืองง่อกุ๋น (吳郡 "อู๋จฺวิ้น") และมาจากครอบครัวที่มีฐานะยากจน "จิ้นชู" (晉書) บรรยายว่า อู๋ เยี่ยนสูง 8 "ฉื่อ" (尺) หรือประมาณ 6 ฟุต 2 นิ้ว และมีความสามารถในการต่อสู้กับสัตว์ร้ายด้วยมือเปล่าได้ อู๋ เยี่ยนเริ่มรับราชการกับง่อก๊กในฐานะข้าราชการผู้น้อยในอำเภอทงเจียง (通江縣 "ทงเจียงเซี่ยน") เมื่อประมาณเดือนธันวาคม ค.ศ. 269 อู๋ เยี่ยนเห็นว่าขุนพลชีฮู (薛珝 "เซฺว สฺวี่") นำทัพใหญ่ไปโจมตีเมืองเกาจี (交趾 "เจียวจื่อ") ทำให้อู๋ เยี่ยนถอนหายใจด้วยความไม่พอใจ หมอดูชื่อหลิว จ๋า (劉劄) วิเคราะห์ใบหน้าของอู๋ เยี่ยนแล้วกล่าวกับอู๋ เยี่ยนว่า "จากลักษณะของท่านแล้ว ท่านจะขึ้นไปถึงจุดเดียวกันทางราชการในสักวันหนึ่ง ไม่จำเป็นต้องเฝ้าปรารถนาเลย"
อู๋ เยี่ยนได้รับหน้าที่ทางการทหารครั้งแรกภายใต้การบังคับบัญชาของเสนาบดีกลาโหมลกข้อง (陸抗 "ลู่ ค่าง") ลกข้องชื่นชมความสามารถของอู๋ เยี่ยน แต่อู๋ เยี่ยนไม่มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จัก ลกข้องจึงไม่สามารถเลื่อนขั้นอู๋ เยี่ยนให้สูงขึ้นได้เพราะเกรงกลัวขุนพลคนอื่น ๆ จะไม่เห็นด้วย ลกข้องจึงคิดแผนเรียกประชุมเหล่าขุนพล แล้วลอบสั่งให้คนผู้หนึ่งแกล้งทำเป็นบ้าและกวัดแกว่งดาบทำให้เหล่าขุนพลตกใจกลัว เหล่าขุนพลต่างหลบหนีไปด้วยความกลัวทันทีที่เห็นผู้ที่ท่าทางเหมือนคนบ้า แต่อู๋ เยี่ยนยังคงสงบนิ่งและใช้โต๊ะตัวเล็ก ๆ ป้องกันตนเอง เหล่าขุนพลต่างชื่นชมความกล้าหาญของอู๋ เยี่ยน ลกข้องจึงสามารถเลื่อนขั้นอู๋ เยี่ยนให้ดำรงตำแหน่งสำคัญได้ในที่สุด
ในที่สุดอู๋ เยี่ยนก็ได้ย้ายไปเมืองเจี้ยนผิงและได้รับราชการเป็นเจ้าเมือง (太守 "ไท่โฉ่ว") ต่อมาเมื่อ ค.ศ. 272 องโยย (王濬 "หวาง จฺวิ้น") ข้าหลวงมณฑล (刺史 "ชื่อฉื่อ") ของมณฑลเอ๊กจิ๋ว (益州 "อี้โจว") ภายใต้การปกครองของราชวงศ์จิ้นได้รับมอบหมายให้สร้างเรือรบเพื่อเตรียมการพิชิตง่อก๊ก เศษไม้จากการสร้างเรือลอยตามน้ำเข้าสู่อาณาเขตของง่อก๊ก อู๋ เยี่ยนสังเกตเห็นเศษไม้จึงเก็บมาถวายซุนโฮ (孫皓 "ซุน เฮ่า") จักรพรรดิแห่งง่อก๊กเพื่อเป็นหลักฐานว่าราชวงศ์จิ้นกำลังวางแผนบุกง่อก๊ก แล้วอู๋ เยี่ยนจึงทูลโน้มน้าวซุนโฮให้เสริมกำลังทหารที่ชายแดนด้านตะวันตกเฉียงเหนือ แต่ซุนโฮทรงเพิกเฉยต่อคำทูลเตือนของอู๋ เยี่ยน อู๋ เยี่ยนจึงเตรียมการป้องกันด้วยตนเองแทน โดยให้สร้างโซ่เหล็กมาขึงกั้นแม่น้ำแยงซีเพื่อสกัดการบุกของข้าศึกมาทางตะวันออกโดยทางแม่น้ำ
ในเดือนกันยายน ค.ศ. 272 ปู้ ฉ่าน (步闡) แม่ทัพของอำเภอซีหลิง (西陵; ปัจจุบันคือเขตซีหลิง นครอี๋ชาง มณฑลหูเป่ย์) ก่อกบฏต่อง่อก๊กและยอมมอบซีหลิงแก่ราชวงศ์จิ้น ลกข้องทราบเรื่องนี้จึงบัญชาอู๋ เยี่ยน, จั่ว อี้ (左奕) และคนอื่น ๆ ให้ยกพลไปปราบกบฏ ในเดือนธันวาคม ลกข้องและเหล่าขุนพลขับไล่ทัพราชวงศ์จิ้นที่นำโดยเอียวเก๋า (羊祜 "หยาง ฮู่") และปราบกบฏปู้ ฉ่านได้สำเร็จ
ปลาย ค.ศ. 279 ราชวงศ์จิ้นเริ่มทำศึกพิชิตง่อก๊ก สายโซ่ที่อู๋ เยี่ยนสร้างขึ้นได้สร้างความยุ่งยากแก่ทัพเรือของราชวงศ์จิ้นในตอนแรก แต่สายโซ่ก็ถูกจัดการโดยองโยย วิธีการคือการส่งแพที่เต็มไปด้วยหุ่นฟางอาบน้ำมันแล้วจุดไฟเผา จึงหลอมสายโซ่นั้นจนขาดลง เมื่อถึง ค.ศ. 280 อาณาเขตของง่อก๊กทั้งหมดทางตอนบนของแม่น้ำแยงซีก็ถูกพิชิตโดยราชวงศ์จิ้นยกเว้นเพียงเมืองเจี้ยนผิงซึ่งอู๋ เยี่ยนยังคงต้านทานอยู่ ราชวงศ์จิ้นส่งทัพใหญ่ไปตีเจี้ยนผิงแต่อู๋ เยี่ยนก็สามารถตั้งมั่นอยู่ในเมืองได้ ท้ายที่สุดทัพราชวงศ์จิ้นจะยอมล่าถอยไปตั้งมั่นในระยะที่ห่างจากเจี้ยนผิงพอสมควร อู๋ เยี่ยนยอมจำนนต่อทัพราชวงศ์จิ้นหลังการยอมจำนนของซุนโฮที่เกี๋ยนเงียบ (建業 "เจี้ยนเย่") นครหลวงของง่อก๊ก ซึ่งถือเป็นการสิ้นสุดของยุคสามก๊ก
การรับราชการในราชวงศ์จิ้น.
หลังการล่มสลายของง่อก๊ก ข้าราชการของง่อก๊กที่รอดชีวิตได้ถูกส่งไปยังลกเอี๋ยง (洛陽 "ลั่วหยาง") นครหลวงของราชวงศ์จิ้น ที่ลกเอี๋ยง อู๋ เยี่ยนได้รับการแต่งตั้งจากจักรพรรดิสุมาเอี๋ยน (司馬炎 "ซือหม่า เหยียน") ให้เป็นเจ้าเมืองของเมืองจิ้นเฉิง (晋城) ไม่นานหลังจากนั้น จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนตรัสถามเซฺว อิ๋ง (薛瑩) ที่เป็นอดีตข้าราชการของง่อก๊กอีกคนถึงสาเหตุที่ทำให้ซุนโฮล่มจม เซฺว อิ๋งทูลตอบเกี่ยวกับซุนโฮที่เป็นอดีตจักรพรรดิของตนในแง่ลบ ต่อมาในวันเดียวกัน จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนตรัสถามคำถามเดียวกันนี้กับอู๋ เยี่ยน อู๋ เยี่ยนทูลตอบว่า "เจ้าแห่งง่อมีสติปัญญาความสามารถ ข้าราชบริพารก็เป็นผู้มีคุณธรรมและกระจ่างแจ้ง" จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงพระสรวลแล้วตรัสว่า "ถ้าเช่นนั้นเหตุใดง่อจึงล่มเล่า" อู๋ เยี่ยนทูลตอบว่า "มีเพียงสวรรค์เท่านั้นที่ตัดสินว่าใครจะรุ่งเรืองหรือล่มจม นั่นคือเหตุผลที่ฝ่าบาทสามารถปราบเราได้ ในเมื่อนี่เป็นวิถีแห่งฟ้า เหตุใดมนุษย์จึงต้องถูกตำหนิเล่า" เสนาบดีจาง หฺวา (張華) ซึ่งอยู่ใกล้เคียงระหว่างการสนทนาได้พูดกับอู๋ เยี่ยนว่า "ท่านเป็นขุนพลของง่ออยู่หลายปี แต่ข้าไม่เคยได้ยินเกี่ยวกับท่านเลย ช่างน่าแปลกนัก" อู๋ เยี่ยนตอบว่า "แม้แต่ฝ่าบาทยังทรงทราบเรื่องของข้า แล้วท่านไม่รู้ได้อย่างไร" จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงประทับใจในคำพูดของอู๋ เยี่ยนและทรงชื่นชมอู๋ เยี่ยน
อู๋ เยี่ยนไปรับราชการเป็นเจ้าเมืองของเมืองตุนหฺวาง (敦煌) และเจ้าเมืองของเมืองเยี่ยนเหมิน (雁門) ในที่สุดก็ได้รับการแต่งตั้งเป็นเสนาบดีภายใน (內史 "เน่ย์ฉื่อ") แห่งราชรัฐชุ่นหยาง (順陽; ทางใต้ของอำเภอซีชฺวาน มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน) อ๋องแห่งชุ่นหยาง (順陽王 "ชุ่นหยางหวาง") ในเวลานั้นคือซือหม่า ช่าง (司馬暢) โอรสของซือหม่า จฺวิ้น (司馬駿) เป็นที่กล่าวขานกันว่าซือหม่า ช่างทรงเป็นคนเย่อหยิ่งและสุรุ่ยสุร่าย ซือหม่า ช่างทรงเคยกล่าวโทษเสนาบดีภายในมาแล้วหลายคนก่อนหน้าอู๋ เยี่ยนด้วยข้อหาที่คนเหล่านี้ไม่ได้กระทำ แต่พระองค์ทรงไม่สามารถกระทำเช่นเดียวกันนี้กับอู๋ เยี่ยนซึ่งยึดมั่นในกฎหมายและลงโทษคนร้ายอย่างเข้มงวดจนหลายคนเกรงกลัว ซือหม่า ช่างไม่กล้าใส่ร้ายอู๋ เยี่ยน แต่กลับเสนอชื่อในอู๋ เยี่ยนดำรงตำแหน่งเป็นนายทหารม้ามหาดเล็ก (散騎常侍 "ซานฉีฉางชื่อ") เพื่อส่งตัวซือหม่า ช่างให้อยู่ไกลพระองค์
เมื่อ ค.ศ. 290 เถา หฺวาง (陶璜) ข้าหลวงของมณฑลเกาจิ๋ว (交州 "เจียวโจว") และอดีตข้าราชการของง่อก๊กเสียชีวิต อู๋ เยี่ยนได้รับการแต่งตั้งเป็นแม่ทัพภูมิภาคหนานจง (南中) และข้าหลวงของมณฑลเกาจิ๋วแทนที่เถา หฺวาง การเสียชีวิตของเถา หฺวางก่อให้เกิดการก่อกบฏในเมืองจิ่วเจิน (九真) นำโดยเจ้า จื่อ (趙祉) ซึ่งขับไล่เจ้าเมืองจิ่วเจินออกไป แต่อู๋ เยี่ยนก็สามารถปราบกบฏได้สำเร็จ อู๋ เยี่ยนใช้เวลามากกว่ายี่สิบปีในมณฑลเกาจิ๋ว รักษาความสงบสุขตลอดอาณาบริเวณได้เป็นอย่างดี ในช่วงบั้นปลายชีวิต อู๋ เยี่ยนขอเปลี่ยนตำแหน่ง จึงได้รับการแต่งตั้งเป็นจางวางวังจักรพรรดินี (大長秋 "ต้าฉางชิว") ก่อนจะเสียชีวิตขณะดำรงตำแหน่ง
บทบาทสุดท้ายของอู๋ เยี่ยนที่มีการบันทึกไว้คือเมื่อ ค.ศ. 307 เมื่อขุนพลหลี่ เจา (李釗) ถูกส่งไปปราบกบฏชนเผ่าในหนิงโจว (寧州, ปัจจุบันคือมณฑลยูนนานและมณฑลกุ้ยโจว) ซึ่งก่อการขึ้นเมื่อปีก่อนหน้า อู๋ เยี่ยนส่งบุตรชายคืออู๋ จือ (吾咨) ไปช่วยหลี่ เจาในการปราบกบฏชนเผ่า
เกร็ดประวัติ.
ความเป็นปรปักษ์จากเหล่าบุตรชายของลกข้อง.
ครั้งหนึ่งจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนตรัสถามอู๋ เยี่ยนว่าใครดีกว่ากันระหว่างลกข้องกับลูกพี่ลูกน้องที่ชื่อลู่ สี่ (陸喜) ซึ่งเป็นบุตรชายของลู่ เม่า (陸瑁) ลกข้องทูลตอบว่า "ในด้านคุณธรรม ข้องด้อยกว่าสี่ ในด้านการสร้างความดีความชอบ สี่เทียบไม่ได้กับข้อง" หลังอู๋ เยี่ยนไปประจำการในมณฑลเกาจิ๋ว ได้ส่งของกำนัลไปมอบให้บุตรชายของลกข้องคือลู่ จี (陸機) และลู่ ยฺหวิน (陸雲) ในตอนแรกลู่ จีต้องการรับของกำนัล แต่ลู่ ยฺหวินยั้งไว้โดยอ้างถึงเรื่องที่อู๋ เยียนมีฐานะต่ำต้อยรวมถึงคำพูดที่อู๋ เยี่ยนเคยพูดเกี่ยวกับลกข้องที่เป็นบิดาของพวกตน ลู่ จีเห็นด้วย ทั้งสองจึงเริ่มพูดด้อยค่าอู๋ เยี่ยนให้คนอื่น ๆ ฟัง แต่ข้าราชการคนหนึ่งชื่ออื่น ยฺหวี (尹虞) ตำหนิทั้งสองพี่น้องที่ตัดสินอู๋ เยี่ยนจากสถานะและใส่ร้ายอู๋ เยี่ยนอย่างไม่ปรานีเพียงเพราะการขาดความเคารพเพียงเล็กน้อย ทั้งสองพี่น้องตระหนักถึงความผิดพลาดของพวกตนจึงหยุดวิพากย์วิจารณ์และหันมาเป็นมิตรกับอู๋ เยี่ยนมากขึ้น