การก่อการกำเริบที่เทียนซุย

การก่อการกำเริบที่เทียนซุย  หมายถึงการกบฏที่เกิดขึ้นในส่วนใต้ของมณฑลเลียงจิ๋ว (ครอบคลุมพื้นที่มณฑลกานซู่และมณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) ในฤดูใบไม้ผลิของปี ค.ศ. 228 ในยุคสามก๊กของจีน กองทัพของรัฐจ๊กก๊กนำโดยอัครมหาเสนาบดีจูกัดเหลียงวางแผนจะเข้ายึดครองเตียงฮัน นครยุทธศาสตร์สำคัญในรัฐวุยก๊กอันเป็นรัฐอริของจ๊กก๊ก สามเมืองอันได้แก่ลำอั๋น, เทียนซุย และฮันเต๋งถูกทัพจ๊กก๊กยึดครองไป แต่ดินแดนที่จ๊กก๊กได้ไปภายหลังกลับถูกวุยก๊กชิงกลับคืนไปได้หลังยุทธการที่เกเต๋ง ตามที่ระบุไว้ในชีวประวัติของขุนพลวุยก๊กเตียวคับว่า "เมืองลำอั๋น เทียนซุย และฮันเต๋งก่อกบฏและแปรพักตร์เข้าด้วย (จูกัด) เหลียง (เตียว) คับสยบทั้งหมด"
ภูมิหลัง.
ที่เมืองฮันต๋ง (漢中 "ฮั่นจง") ระหว่างการประชุมวางแผนการศึก จูกัดเหลียงเสนอให้เคลื่อนทัพโอบทางซ้ายเพื่อเข้ายึดหุบเขาแถบแม่น้ำอุยโห (渭河 "เว่ย์เหอ") ตอนบนเพื่อยึดเอาเมืองในแถบนั้น อุยเอี๋ยนคัดค้านแผนการนี้และเสนอให้เข้าโจมตีผ่านด่านในเทือกเขาฉินหลิ่ง (秦嶺) โดยใช้กำลังพลฝีมือดี 10,000 นายเข้ายึดนครเตียงฮัน (長安 "ฉางอาน") โดยฉับพลัน จูกัดเหลียงปฏิเสธแผนของอุยเอี๋ยนเพราะเห็นว่าเสี่ยงเกินไปและเลือกใช้วิธีการที่รอบคอบกว่า เป้าหมายในการบุกคือเพื่อยึดเตียงฮันรวมไปถึงเมืองเทียนซุย (天水 "เทียนฉุ่ย"; อยู่บริเวณนครเทียนฉุ่ย มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) เมืองฮันเต๋ง (安定 "อานติ้ง"; อยู่บริเวณอำเภอเจิ้นยฺเหวียน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) เมืองลำอั๋น (南安 "หนานอาน"; อยู่บริเวณอำเภอหล่งซี มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และเขากิสาน (祁山 "ฉีชาน"; พื้นที่ภูเขาโดยรอบอำเภอหลี่ มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน)
การก่อการกำเริบ.
ในปี ค.ศ. 228 จูกัดเหลียงประกาศเดินทัพผ่านช่องเขาเสียดก๊ก (斜谷 "เสียกู่") เพื่อเข้ายึดอำเภอไปเซีย (郿縣 "เหมย์เซี่ยน"; อยู่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของอำเภอฝูเฟิง มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) จูกัดเหลียงส่งเตียวจูล่งและเตงจี๋ให้นำกองกำลังล่อทำทีจะเข้าคุกคามอำเภอไปเซียและเข้ายึดอำเภอเอ๊กก๋วน (冀縣 "จี่เซี่ยน"; ปัจจุบันคืออำเภอกานกู่ มณฑลกานซู่) โจจิ๋นจึงนำทัพไปต้าน ฝ่ายจูกัดเหลียงนำทัพด้วยตนเองไปปิดล้อมเขากิสาน เมืองลำอั๋น เทียนซุย และฮันเต๋งสามเมืองจึงก่อการกำเริบขึ้นและแปรพักตร์จากวุยก๊กไปเข้าด้วยจูกัดเหลียง ส่งผลสะเทือนไปทั่วมณฑลเลียงจิ๋ว จักรพรรดิโจยอยจึงเสด็จมายังเตียงฮันเพื่อดูแลแนวป้องกัน โจจิ๋นเข้ารักษาอำเภอไปเซียเพื่อต้านเตียวจูล่ง ในขณะที่กองกำลังทหารม้าและทหารราบ 50,000 นายใต้บังคับบัญชาของเตียวคับก็ยกไปทางตะวันตกเพื่อต้านทัพหลักของจูกัดเหลียง
เวลานั้น เกียงอุยกำลังลาดตระเวนอยู่โดยรอบนอกพร้อมด้วยผู้บังคับบัญชาคือม้าจุ้น (馬遵 "หม่า จุน") เจ้าเมืองเทียนซุย ม้าจุ้นระแวงว่าเกียงอุยอาจลอบสมคบกับทัพจ๊กก๊ก ม้าจุ้นจึงลอบหนีไปในเวลากลางคืนไปยังอำเภอเซียงเท้ง (上邽縣 "ช่างกุยเซี่ยน"; ปัจจุบันคือนครเทียนฉุ่ย มณฑลกานซู่) เมื่อเกียงอุยทราบว่าม้าจุ้นทิ้งตนไปก็ตามไปถึงอำเภอเซียงเท้ง แต่ถูกปฏิเสธไม่ยอมเปิดประตูให้ เกียงอุยจึงแปรพักตร์ไปเข้าด้วยจ๊กก๊กพร้อมด้วยเพื่อนร่วมราชการ ได้แก่เลี้ยงซี (梁緒 "เหลียง ซฺวี่") อินเชียง (尹賞 "อิ๋น ฉ่าง") และเลี้ยงเขียน (梁虔 "เหลียง เฉียน")
ในความเป็นจริงไม่มียุทธการเกิดขึ้นที่เมืองเทียนซุย มีเพียงการก่อการกำเริบขึ้นเท่านั้น พื้นที่โดยรอบเมืองก็เข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของจ๊กก๊กอย่างรวดเร็ว ทำให้ทัพจ๊กก๊กรุกคืบได้อย่างมั่นคง แต่ทัพจ๊กก๊กก็ต้องประสบความล้มเหลวในยุทธการที่เกเต๋ง เมื่อเตียวคับเอาชนะม้าเจ๊กที่จูกัดเหลียงส่งมารับมือ จูกัดเหลียงจึงมีคำสั่งให้ถอยทัพกลับอาณาเขตของจ๊กก๊ก เตียวจูล่งและเตงจี๋ก็ได้รับคำสั่งให้โต้ตอบโจจิ๋น แต่กำลังพลของทั้งคู่ด้อยกว่าข้าศึกจึงต้องพ่ายแพ้ในหุบเขากิก๊ก (箕谷 "จีกู่"; อยู่ทางตะวันออกของนครเป่าจี มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) แต่การป้องกันทัพยังคงมั่นคงจึงสามารถหลีกเลี่ยงการพ่ายแพ้อย่างราบคาบไปได้ เตียวจูล่งนำทัพล่าถอย เมืองสามเมืองที่ก่อการกำเริบเข้าร่วมกับจ๊กก๊กก็ถูกสยบโดยเตียวคับและกลับมาอยู่ในอาณาเขตของวุยก๊กในภายหลัง
ในนิยาย"สามก๊ก".
ในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์เรื่อง"สามก๊ก"ในศตวรรษที่ 14 ในตอนที่ 92 และ 93 เกียงอุยเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ทำให้จูกัดเหลียงยกมาทำศึกที่เมืองเทียนซุย และการทำให้เกียงอุยแปรพักตร์มาเข้าด้วยจ๊กก๊กกลายเป็นเป้าหมายหลักหลังที่เกียงอุยเคยสู้รบกับเตียวจูล่ง เมื่อเริ่มแรกที่จูกัดเหลียงส่งเตียวจูล่งเข้าตีเมืองเทียนซุย และเกียงอุยแสดงออกซึ่งความสามารถในการรบและการวางแผนในสนามรบ ระหว่างการรบม้าจุ้นสงสัยว่าเกียงอุยสมคบกับข้าศึก เมื่อเกียงอุยอยู่นอกเมืองเทียนซุย ม้าจุ้นจึงปิดประตูเมืองและปฏิเสธไม่ให้เกียงอุยเข้า เกียงอุยไม่มีทางเลือกนอกจากต้องแปรพักตร์ไปอยู่ฝ่ายจูกัดเหลียง
ในวัฒนธรรมประชานิยม.
ในซีรีส์วิดีโอเกม"ไดนาสตีวอริเออร์"ของบริษัทโคเอตั้งแต่ภาคที่ 4 มีฉากที่เล่นได้เรียกว่า "ยุทธการที่เทียนซุย" (Battle of Tian Shui) อิงมาจากเรื่องราวสมมติของการก่อการกำเริบในนวนิยาย"สามก๊ก" หากผู้เล่นเล่นเป็นเกียงอุย ทัพวุยก๊กจะชนะยุทธการ แต่ตัวเกียงอุยก็จะเข้าร่วมกับจ๊กก๊กในภายหลัง หากผู้เล่นเล่นเป็นตัวละครฝ่ายจ๊กก๊ก ก็จะต้องเอาชนะเกียงอุยเพื่อทำให้เกียงอุยแปรพักตร์เข้าด้วยจ๊กก๊ก