ทูฟ่า ชู่จีเหนิง

ทูฟ่า ชู่จีเหนิง (เสียชีวิต มกราคมหรือกุมภาพันธ์ ค.ศ. 280) เป็นผู้นำชนเผ่าเซียนเปย์ที่มีชีวิตในยุคสามก๊กของจีน ทูฟ่า ชู่จีเหนิงในฐานะผู้นำของเผ่าเซียนเปย์ตระกูลทูฟ่าแห่งโฮไส (河西 "เหอซี") ได้นำการก่อกบฏชนเผ่าในมณฑลเลียงจิ๋ว (涼州 "เหลียงโจว") และมณฑลฉินโจว (秦州) ต่อต้านการปกครองของราชวงศ์จิ้นระหว่างปี ค.ศ. 270 ถึง ค.ศ. 280 กบฏทูฟ่า ชู่จีเหนิงกลายเป็นปัญหาใหญ่สำหรับราชวงศ์จิ้นที่เพิ่งก่อตั้งใหม่ และในปี ค.ศ. 279 ทูฟ่า ชู่จีเหนิงและพันธมิตรก็สามารถยึดมณฑลเลียงจิ๋วได้ แต่ไม่นานหลังจากนั้น ทูฟ่า ชู่จีเหนิงก็พ่ายแพ้และถูกสังหารโดยขุนพลหม่า หลง (馬隆) ผู้ใช้กลยุทธ์นอกแบบแผนหลายอย่างในการปราบปรามกบฏในปีถัดมา
ประวัติ.
ภูมิหลัง.
ปู่ของทูฟ่า ชู่จีเหนิงคือทูฟ่า โช่วเถียน (禿髮壽闐) ทวดของทูฟ่า ชู่จีเหนิงคือผี่กู (匹孤) ผี่กูเป็นบุตรชายของทั่วป๋า เจี๋ยเฝิน (拓跋詰汾) ผู้นำชนเผ่าเซียนเปย์เผ่าพงศ์ทั่วป๋า (拓跋) น้องชายของผี่กูคือทั่วป๋า ลี่เหวย์ (拓拔力微) ผี่กูนำตระกูลสาขาเซียนเปย์ของตนไปยังโหไส (河西 "เหอซี") ส่วนลี่เหวย์สืบทอดตำแหน่งผู้นำชนเผ่าถัดจากบิดาเมื่อ ค.ศ. 218 "เว่ยชู" (魏書) ระบุว่าอาณาเขตของผี่กูทอดยาวจากไม่เถียน (麥田; อยู่ในอำเภอจิ้ง-ยฺเหวี่ยน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และเชียนถุน (牽屯; อยู่ในนครกู้-ยฺเหวียน เขตปกครองตนเองหนิงเซี่ยหุย) ทางตะวันออกไปถึงชือหลัว (濕羅; ตั้งอยู่ทางตะวันออกของทะเลสาบชิงไห่) ทางตะวันตก และจากเจียวเหอ (澆河; อยู่ในอำเภอกุ้ยเต๋อ มณฑลชิงไห่ในปัจจุบัน) ทางใต้ไปถึงทะเลทรายโกบีทางเหนือ
มีสองทฤษฎีเกี่ยวกับที่มาของชื่อตระกูลทูฟ่า ทฤษฎีแรกคือคำว่า "ทูฟ่า" (禿髮) และ "ทั่วป๋า" (拓拔) เป็นคำพ้องรูปพ้องเสียงกัน และใช้เป็นคำดูถูกตระกูลสาขาของผี่กูเพราะคำว่า "ทูฟ่า" มีความหมายว่า "ผมบนหัวล้าน" ทัศนะดั้งเดิมกว่านั้นคือโช่วเถียนตั้งชื่อตระกูล "ทูฟ่า" ตามฉายาของตน มารดาของโช่วเถียนคือหูเย่ชื่อ (胡掖氏) ให้กำเนิดโช่วเถียนบนผ้าห่ม และคำในภาษาเซียนเปย์ของผ้าห่มคือ "ทูฟ่า" และกลายเป็นฉายาของโช่วเถียน ไม่ทราบแน่ชัดว่าโช่วเถียนเสียชีวิตเมื่อใด แต่ทูฟ่า ชู่จีเหนิงผู้เป็นหลานปู่ได้สืบทอดตำแหน่ง นักประวัติศาสตร์บรรยายว่าทูฟ่า ชู่จีเหนิงทั้งกล้าหาญเด็ดเดี่ยว และยังเจ้าเล่ห์เพทุบาย
เมื่อเตงงาย (鄧艾 "เติ้ง อ้าย") ขุนพลของรัฐวุยก๊กประจำกันอยู่ภาคตะวันตกเฉียงเหนือในช่วงระหว่าง ค.ศ. 253 ถึง ค.ศ. 263 เตงงายรับการยอมจำนนของชาวเซียนเปย์หลายหมื่นคนจากโหไส และให้ย้ายไปตั้งถิ่นฐานในพื้นที่ระหว่างมณฑลเลียงจิ๋ว (涼州 "เหลียงโจว") และยงจิ๋ว (雍州 "ยงโจว") ชาวเซียนเปย์ได้อาศัยปะปนกับชนท้องถิ่นผู้อาศัยมาแต่เดิม
ก่อกบฏต่อต้านราชวงศ์จิ้น.
เนื่องจากการกดขี่อย่างต่อเนื่องโดยข้าราชการชาวฮั่นในท้องถิ่น ทูฟ่า ชู่จีเหนิงผู้นำชนเผ่าเซียนเปย์จึงก่อกบฏต่อต้านการปกครองของราชวงศจิ้นเมื่อ ค.ศ. 270 แม้ว่าทูฟ่า ชู่จีเหนิงเป็นชาวเซียนเปย์ แต่กลุ่มกบฏของทูฟ่า ชู่จีเหนิงยังรวมไปถึงชนเผ่าเร่ร่อนอื่น ๆ อย่างเกี๋ยง (羌 "เชียง") และตี (氐) ด้วย เฮาเหลก (胡烈 "หู เลี่ย") ข้าหลวงมณฑลฉินโจว (秦州) ตั้งค่ายอยู่ที่เนินว่านหู (萬斛堆 "ว่านหูตุย"; ตั้งอยู่ในอำเภอเกาหลาน มณฑลกานซู่) เพื่อรบกับกบฏ แต่ในเมื่อกำลังเสริมของเฮาเหลกมาถึงไม่ทันกาล ทูฟ่า ชู่จีเหนิงและพันธมิตรจึงล้อมกำลังทหารของเฮาเหลกไว้และสังหารเฮาเหลกได้สำเร็จ ซู ยฺหวี (蘇愉) ข้าหลวงมณฑลเลียงจิ๋วนำทัพออกรบ แต่ก็ถูกทูฟ่า ชู่จีเหนิงตีแตกพ่ายที่เขาจิน (金山 "จินชาน"; ตั้งอยู่ในอำเภอชานตาน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน)
หลังสุมาเอี๋ยน (司馬炎 "ซือหม่า เหยียน") หรือจักรพรรดิจิ้นอู่ตี้ (晉武帝) ทรงปลดซือหม่า เลี่ยง (司馬亮) ที่จากเหตุที่ยกพลไปช่วยเฮาเหลกไม่ทันกาล พระองค์ทรงส่งฉือ เจี้ยน (石鑒) และเถียน จาง (田章) ให้ไปปราบกบฏ ฉือ เจี้ยนสั่งให้เตาอี้ (杜預 "ตู้ ยฺวี่") ผู้ใต้บังคับบัญชาให้ไปโจมตีทูฟ่า ชู่จีเหนิง แต่เตาอี้เสนอให้รอคอยจนกระทั่งฤดูใบไม้ผลิมาถึงจึงค่อยเข้าโจมตีทูฟ่า ชู่จีเหนิง เนื่องจากในเวลานี้กลุ่มกบฏยังมีขวัญกำลังใจสูงจากชัยชนะ ฉือ เจี้ยนปลดเตาอี้ออกจากตำแหน่งและดำเนินการตามแผนเดิมของตน แต่ไม่สามารถเอาชนะทูฟ่า ชู่จีเหนิงได้
เมื่อ ค.ศ. 271 ทูฟ่า ชู่จีเหนิงร่วมกับเหล่าชนเผ่าในเขตเมืองเป่ย์ตี้ (北地; อยู่ในนครชิ่งหยาง มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) บุกเมืองกิมเสีย (金城 "จินเฉิง"; อยู่บริเวณอำเภอยฺหวีจง มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) คันห่อง (牽弘 "เชียน หง") ข้าหลวงมณฑลเลียงจิ๋วนำกำลังพลเข้ารบกับทัพของทูฟ่า ชู่จีเหนิง แต่กำลังพลชาวเกี๋ยงในทัพของคันห่องไม่พอใจที่คันห่องปฏิบัติต่อพวกตนไม่ดี จึงก่อกบฏและเข้าร่วมกับทูฟ่า ชู่จีเหนิง ทูฟ่า ชู่จีเหนิงเอาชนะและสังหารคันห่องได้ที่เขาชิง (青山 "ชิงชาน"; ตั้งอยู่ในอำเภอหฺวาน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) ภายหลังจากที่ล้อมกำลังทหารของคันห่องไว้ได้