ตะวัน วัตุยา

ตะวัน วัตุยา เป็นศิลปินจิตรกรรมร่วมสมัย เกิดวันที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2516 ตะวันเป็นหลานชายของ นิติ วัตุยา กวีและศิลปินไทยร่วมสมัย สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี วิชาเอกจิตรกรรม คณะจิตรกรรมประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ตะวันมีชื่อเสียงจากผลงานจิตรกรรมสีน้ำ เขามีความสนใจในพลวัตทางสังคมที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ไม่ว่าจะเป็น สงคราม การเมือง เศรษฐกิจ เพศ ปัญญาประดิษฐ์ วัฒนธรรมประชานิยม ฯลฯ นิทรรศการศิลปะของเขาจัดแสดงทั้งในไทยและเทศ เช่น นิวยอร์ก ปารีส ลอนดอน บรัสเซลส์ ปักกิ่ง โตเกียว สิงคโปร์ และกรุงเทพฯ เป็นต้น ตะวันได้รับรางวัลศิลปาธร สาขาทัศนศิลป์ ประจำปี พ.ศ. 2566 จากสำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย กระทรวงวัฒนธรรม ปัจจุบันเขาพำนักและทำงานอยู่ที่ กรุงเทพฯ ประเทศไทย
การทำงาน.
ตะวันเริ่มต้นนิทรรศการเดี่ยวครั้งแรกของเขาด้วยนิทรรศการ "500" (2548) เขาเขียนภาพเหมือนของทักษิณ ชินวัตร จำนวน 500 ภาพ แม้กระแสตอบรับในสังคมจะยังไม่เป็นไปในเชิงบวกมากนัก แต่ผลงานชุดนี้ก็เริ่มสร้างชื่อให้กับเขาเริ่มเป็นที่รู้จักในวงการศิลปะ และมีสื่อมวลชนให้ความสนใจนิทรรศการเดี่ยวชุดนี้เป็นจำนวนมาก ในปีต่อมา ตะวันได้มีโอกาสเข้าร่วมโครงการศิลปินในพำนักที่เมืองโอกินาว่า ประเทศญี่ปุ่น ส่งผลให้เขาพัฒนาต่อกลายเป็นนิทรรศการ ""แฝด" (Siamese Freaks!)" (2550) โดยมี Myrtille Tibayrence เป็นภัณฑารักษ์ให้กับนิทรรศการ ซึ่งเป็นงานจิตรกรรมที่ตะวันผสมผสานสร้างภาพของแฝดสยามของทั้งคนและสัตว์ โดยผลงานชุดนี้ก็ได้ถูกนำไปแสดงต่อในอีกหลายประเทศ ได้แก่ มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และเบลเยียม หลังจากนิทรรศการดังกล่าวจบลง ตะวันได้ร่วมงานกับภัณฑารักษ์ Myrtille Tibayrence อีกครั้ง เกิดเป็นนิทรรศการ "Uniform/Uniformity" (2553) โดยได้รับแรงบันดาลใจจากภาพถ่ายของบุคคลในเครื่องแบบต่างๆ ที่มักจะอยู่ในท่วงท่าที่เป็นระเบียบเรียงซ้อนกันราวกับภาพตัดต่อที่ถูกทำซ้ำไปมา
ความสนใจในปฏิสัมพันธ์ของผู้คนส่งผลให้แนวทางการทำงานของเขาพัฒนาต่อมากลายเป็นนิทรรศการ "ตีท้ายครัว" (2556) ตะวันได้แปรสภาพห้องจัดแสดงภายในหอศิลปวิทยานิทรรศน์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้กลายเป็นพื้นที่ของการแสดงสดและสตูดิโอสร้างสรรค์ผลงานศิลปะ นิทรรศการนี้ได้เปิดพื้นที่ให้ผู้ชมได้เข้ามาเป็นแบบในการเขียนภาพเหมือน (portrait) ซึ่งตะวันจะเขียนภาพพวกเขาไปพร้อมกับการพูดคุย แลกเปลี่ยนความคิดเห็น เป็นการสร้างสภาพแวดล้อมเฉพาะที่ปฏิสัมพันธ์ของผู้ชมและศิลปินได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของงานศิลปะ 
ในปี 2559 ตะวันได้รับการเสนอชื่อในการประกวด Prudential Eye Award 2016 ในสาขา Contemporary Asian Art ซึ่งจัดขึ้น ณ ประเทศสิงคโปร์ โดยตะวันสามารถผ่านถึงรอบสิบห้าคนสุดท้าย และได้จัดแสดงผลงานที่ ArtScience Museum ณ ประเทศสิงคโปร์ ในปีถัดมา ตะวันได้รับเชิญจาก Nichido Contemporary Art จากประเทศญี่ปุ่นให้เข้าร่วมนิทรรศการกลุ่มถึงสองครั้ง ซึ่งทำให้ผลงานของเขาเป็นที่รู้จักในวงการศิลปะและนักสะสมญี่ปุ่นมากขึ้น จนในปี 2562 ตะวันก็ได้จัดแสดง "Queen" (2562) นิทรรศการเดี่ยวของเขาที่ Nichido Contemporary Art เป็นนิทรรศการที่รวบรวมภาพใบหน้าของหญิงสาวจากหลากหลายประเทศทั่วโลก เชื้อเชิญให้ผู้ชมตั้งคำถามกับความสัมพันธ์ระหว่างเวทีประกวดนางงาม มาตรฐานความงาม และสถานการณ์โลกที่ครอบคลุมตั้งแต่ผลประโยชน์ทางธุรกิจ ระบบอุปถัมภ์ และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
ตะวันได้เข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของเทศกาลศิลปะ Bangkok Art Biennale 2020 ผ่านผลงานชุด "Money" (2563) ซึ่งเป็นงานจิตรกรรมสีน้ำบนกระดาษจำนวนสี่สิบสองชิ้นที่เป็นการขยายภาพของธนบัตรจากสกุลเงินทั่วโลกให้มีขนาดใหญ่ ติดตั้งคู่กับอัตราแลกเปลี่ยนสกุลเงินของแต่ละชาติ ณ วันที่ผลงานชุดนี้จัดแสดงอยู่ เขาตั้งข้อสังเกตถึงระบบเงินตราที่สามารถผันผวนกลายเป็นสิ่งมีค่าและไร้ค่าได้ทุกขณะ ผ่านปัจจัยที่ไร้ความแน่นอนต่างๆ ที่เกิดขึ้นในสังคมโลก ไม่ว่าจะเป็น สภาพคล่องทางเศรษฐกิจ ภัยพิบัติ โรคระบาด การเก็งกำไร ตลอดจนการเกิดขึ้นของสกุลเงินดิจิทัล
ในปี 2564 ที่การเมืองไทยกำลังคุกรุ่น ตะวันได้สำรวจเรื่องราวความขัดแย้งทางการเมือง การลุกขึ้นชุมนุมประท้วงของนักเรียนนักศึกษา และค้นหาสิ่งที่รัฐต้องการซุกซ่อนเอาไว้เบื้องหลังอันดำมืดผ่านนิทรรศการ "Keep in the Dark" (2564) โดยมี กฤษฎา ดุษฎีวนิช เป็นภัณฑารักษ์ ตะวันเขียนภาพใบหน้าของบุคคลที่มักจะปรากฏให้เห็นในสื่อตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็น ผู้นำคณะราษฎร อดีตนายกรัฐมนตรี นักเคลื่อนไหว ผู้ลี้ภัยที่ถูกบังคับให้สูญหาย คนชายขอบของสังคม ฯลฯ ตะวันได้สวมบทบาทเป็นผู้สังเกตการณ์ที่เดินทางเข้าไปพบปะกับผู้คนในพื้นที่ชุมนุมทางการเมืองหลายแห่ง และเขียนภาพพวกเขาไว้ด้วยสีน้ำ ส่งผลให้ภาพเหมือนเหล่านี้มีลักษณะที่บิดเบี้ยว พร่าเลือน แต่ก็ยังคงลักษณะเฉพาะบางประการที่สามารถอ้างอิงไปถึงต้นแบบได้ ซึ่งเล่นล้อไปกับสถานการณ์ทางการเมืองที่อำนาจนำมีพลังในการบิดพลิ้ว ทำให้พร่าเลือน ทำให้จมหายไปในความมืดมิด
ตะวันได้พัฒนาประเด็นความขัดแย้งทางการเมืองร่วมกันกับ กฤษฎา ดุษฎีวนิช อีกครั้งในนิทรรศการ "ชั่วฟ้าดินสลาย" (2565) ตะวันได้สร้างอุปมานิทัศน์ผ่านการเขียนภาพบนกำแพงขนาดใหญ่ที่สะท้อนถึงการปิดกั้นและแบ่งแบกผู้คนออกเป็นฝักฝ่าย เขาเลือกประวัติศาสตร์ไทยยุคสงครามเย็นที่ส่งผลกระทบมาถึงเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 เป็นแกนหลักในการเล่าเรื่อง กำแพงของเขาแบ่งพื้นที่ของนิทรรศการออกเป็นสองส่วน ด้านหนึ่งเป็นภาพของความดีงามตามแนวคิดของเสรีนิยมประชาธิปไตย ผ่านภาพโฆษณาชวนเชื่อที่แพร่หลายในยุคสงครามเย็น และอีกด้านหนึ่งเป็นสิ่งชั่วร้ายที่ถูกใช้เป็นภาพแทนของลัทธิคอมมิวนิสต์ ผ่านภาพของเหล่าผีร้ายและสัตว์นรกที่เขาได้รับแรงบันดาลใจจากการ์ตูนผีเล่มละบาท
หลังเหตุการณ์การระบาดทั่วของโควิด-19เบาบางลง ในปี 2567 ตะวันได้เข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของโครงการศิลปินในพำนัก ณ ลารอแชล ประเทศฝรั่งเศส เขาได้นำเอาตำนานสัตว์ผสมของยุโรป ครึ่งคนครึ่งสัตว์ และศิลปะยุคกลางเข้ามาผสานรวมกันจนเกิดเป็นนิทรรศการ "Transforme" (2567) ที่พูดถึงการบรรจบกันระหว่างพื้นที่จินตนาการ ตำนาน และศิลปะ ในเวลาต่อมาตะวันได้พัฒนาผลงานชุดนี้ โดยขยับการแปรสภาพจากประวัติศาสตร์ยุคกลางมาสู่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ที่กำลังสั่นสะเทือนโลกในปัจจุบัน เขาละเล่นกับการผสมผสาน การบิดเบือน ความไม่สมประกอบ ที่เหล่าปัญญาประดิษฐ์พยายามทำความเข้าใจกระบวนการสร้างงานศิลปะและสังคมมนุษย์ จนก่อให้เกิดเป็นนิทรรศการ "Transform" (2568) ที่ Nichido Contemporary Art ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น และ "Oxymoron" (2568) ที่ Gallery Seescape ณ เชียงใหม่ ประเทศไทย
นอกจากการพัฒนาแนวคิดและผลงานในนิทรรศการแต่ละครั้งแล้ว ตะวันยังมีโครงการต่อเนื่องระยะยาวอย่างการเขียนภาพเหมือนใบหน้าของบุคคลที่เริ่มต้นตั้งแต่ปี 2556 หลังจากนิทรรศการ "ตีท้ายครัว" สิ้นสุดลง เขาได้มีโอกาสเดินทางและพบเจอกับเรื่องราวของผู้คนมากมายที่เขาอยากบันทึกเอาไว้ โดยที่เขาจะเขียนภาพสดด้วยสีน้ำอย่างรวดเร็ว ไม่ว่าจะเป็น เหยื่อจากเหตุการณ์ล้อมปราบคนเสื้อแดงในปี 2553 คนงานก่อสร้างแกลอรีในเม็กซิโก เด็กๆ ที่ได้รับผลกระทบจากแผ่นดินไหวที่ฟุกุชิมะ กลุ่มผู้ให้บริการทางเพศในพัฒน์พงษ์ เป็นต้น 
กระแสตอบรับและบทวิจารณ์.
ข้อคิดเห็นคณะกรรมการตัดสินรางวัลศิลปินร่วมสมัยดีเด่น "ศิลปาธร" ประจำปี พ.ศ. ๒๕๖๖.
"ตะวัน วัตุยา นักวาดภาพสะท้อนเรื่องราวเสียดสีสังคม ทั้งประเด็นข่าวสารเหตุการณ์บ้านเมือง ศาสนา ความอยุติธรรม เพศวิถี จนถึงวงการนางงาม มีความชัดเจนในรูปแบบการสร้างสรรค์ที่เป็นอัตลักษณ์ หรือเรียกได้ว่า ผลงานของตะวันมี "ลายเซ็นเฉพาะตัว" ด้วยเทคนิคจิตรกรรมสีน้ำแนวพอร์เทรทบนกระดาษ "สดแบบหยาบ" ฉับไว ไร้กรอบ และกฎเกณฑ์ เต็มไปด้วยความฉูดฉาด หวือหวาชวนสนเท่ห์ ทรงพลัง และสร้างแรงกระเพื่อมให้สังคมจนถึงเป็นปรากฏการณ์ ภาพเขียนสีน้ำของตะวันหลายร้อยชิ้นถูกกล่าวถึงในหมู่นักสะสมทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ วิธีสร้างงานของเขาตั้งต้นจากความสนใจส่วนตัวเป็นหลัก ผนวกกับความชื่นชอบในการอ่านและติดตามข่าวสารการเมือง ส่งผลต่อแนวคิดในการสร้างสรรค์ผลงานเป็นนิทรรศการชุดต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง ทั้งในประเทศและต่างประเทศ และยังเป็นศิลปินในพำนักต่างประเทศหลายแห่ง นอกจากการรังสรรค์ผลงานผ่านภาพวาดสีน้ำแล้ว ตะวันยังอุทิศตนรับใช้สังคมผ่านการใช้ศิลปะบำบัดฟื้นฟูจิตใจให้แก่กลุ่มเปราะบางในหลายพื้นที่ทั่วโลก" (คณะกรรมการตัดสินรางวัลศิลปินร่วมสมัยดีเด่นศิลปาธร, 2566)
Oxymoron (2568).
"The hybrid creatures in Tawan's works, modern chimeras, acquire both allegorical and metaphorical dimensions. Though they may appear enigmatic, their meaning transcends simple symbolic interpretations. These beings reflect a contemporary context marked by the globe. By adoption this approach, Tawan moves away from the romanticized vision of artist, opting instead to convey his everyday experiences—those shared by us all—using his artworks as a means of engaging with society. Together, these references weave a tapestry of karmic and cinematic devastation, transcending time and place to capture the sublime tension between morality, violence, and humanity's ongoing search for meaning." (Sébastien Tayac, 2025)
ชั่วฟ้าดินสลาย (Haunted, 2565).
"นิทรรศการ "ชั่วฟ้าดินสลาย" โดย ตะวัน วัตุยา นำเสนอหุบเหวของช่วงหนึ่งของประวัติศาสตร์การเมืองไทยที่วนเวียนเกิดขึ้นซ้ำไปมาอย่างไม่รู้จบ ความพยายามสร้างรัฐชาติด้วยการโฆษณาชวนเชื่อเริ่มจากคติชาตินิยมในยุคหนึ่งจนถึงการสร้างจุดศูนย์กลางใหม่ให้ชาวไทยนั้น สิ่งที่ซ่อนเร้นอยู่กลับสร้างเรื่องราวที่ส่งต่อมาอย่างน่าสะพรึง ในนิทรรศการนี้นำเสนอห้วงขณะของประวัติศาสตร์ที่เกิดขึ้นในสังคมไทยผ่านจิตรกรรมที่นำเสนอเรื่องราวที่มีความต่างกันอย่างสุดขั้ว ด้านหนึ่งนำเสนอแต่สิ่งสว่างสุขสดใส ด้านหนึ่งนำเสนอสิ่งมืดมนดั่งผีชั่วร้ายที่ตามหลอกหลอนสังคมไทย ประวัติศาสตร์ที่บอบช้ำกระจัดกระจายอยู่ในพื้นที่ที่โอบล้อมเราเป็นดั่งกวีที่ไร้ที่มา ปราศจากจุดเริ่มต้นและจุดจบ พร้อมที่จะวนเวียนชั่วนิรันดร์ราวกับผีร้ายที่หลอกหลอนสังคมไทย เป็นโศกนาฎกรรมแห่งความจริงที่เกิดขึ้นและเป็นคำสาปที่สิงสู่ในฝันร้ายอยู่ตราบชั่วฟ้าดินสลาย" (กฤษฎา ดุษฎีวนิช, 2565, น. 6-7)
Keep In The Dark (2564).
"เด็กกำพร้า พลเรือน นักกิจกรรม และนักปฏิวัติ ได้รับการนำเสนอผ่านความคลุมเครือของสีน้ำ กระนั้นก็ระบุบอกชื่อเจ้าของใบหน้าอย่างชัดเจน: เอ๋ เอก เอฐ์เรียฐ์ เฟิร์สต์ เกม คาริม ก้อย มายด์ มินท์ เพชร พิสิฏฐ์กุล ปั๊บ แร็ปเตอร์ สินา ตุ้ย ไทเลอร์ หญิง... ทั้งคนหนุ่มสาวจนถึงคนสูงอายุ ทั้งคนที่อยู่ในประเทศและลี้ภัยออกไปแล้ว ตะวัน วัตุยา วาดบันทึกกลุ่มนักสู้เหล่านี้ไว้ด้วยความรู้สึกส่วนตัวที่ไม่เพียงชื่นชม แต่มีน้ำจิตน้ำใจทางการเมืองร่วมกันด้วย นอกเหนือจากภาพเหมือนของผู้ประท้วงที่วาดจากตัวบุคคลจริงๆ ยังมีภาพเหมือนของคนที่สาบสูญ คนที่ถูกอุ้มหาย คนที่เหลือเพียงเงา วิธีของตะวันในการจดจำผู้คนที่ยืนหยัดต่อต้านอำนาจคือการเดินทางไปสู่แสงสว่าง" (Pearlie Rose S. Baluyut, 2564, น. 119)
Money (2563).
"ตะวัน วัตุยา เล่นแร่แปรธาตุ แปรแบบธนบัตร แปลงเป็นศิลปะที่ทวีความงดงามอีกประเภทหนึ่ง เป็นจิตรกรที่ไม่เหมือนใคร" (ผาสุก พงษ์ไพจิตร และ คริส เบเคอร์, 2563)"ภาพวาดสีน้ำขนาดใหญ่ของธนบัตรนานาชาติของ ตะวัน วัตุยา สะท้อนให้เห็นถึงมูลค่าทางการเงินและเอกลักษณ์ประจำชาติ ด้วยการใช้สีสันอันเลื่อนไหล ตะวันสร้างภาพเหมือนบุคคลของผู้นำและวีรบุรุษของชาติ เช่น พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศมหาภูมิภลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร สมเด็จพระราชินีนาถอลิซาเบธที่ 2 คาร์ล มาร์กซ์ เช เกวารา จอร์จ วอชิงตัน เหมา เจ๋อตง และเออแฌน เดอลาครัวซ์ นอกจานี้ชุดผลงานธนบัตรของเขายังแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับภาวะชะงักงันในระบบเงินตราระหว่างประเทศขณะนี้ เงินกระดาษมีมูลค่าลดลงเรื่องๆ ในยุคแห่งการระบาดใหญ่ การล้มละลาย การฟอกเงิน บิทคอยน์ และเกมสต็อป ธนบัตรที่เหมือนภาพวาดของตะวันเป็นตัวแทนมูลค่าที่ถดถอยทั้งในตลาดโลกและโครงสร้างพื้นฐานทางศิลปะ ภาพเงินตราเหล่านี้แสดงให้เห็นเศรษฐศาสตร์ศิลปะ เทศกาลเบียนนาเล่ และอาร์ตแฟร์ที่กำลังอยู่ในสภาวะที่ไม่มั่นคง" (อภินันท์ โปษยานนท์, 2563, น. 44)"วิกฤตการณ์ทางการเงินอีกรูปแบบหนึ่งได้สร้างแรงบันดาลใจให้กับ ตะวัน วัตุยา ด้วยผลงานจิตรกรรมสีน้ำที่เขาถนัด และสะท้อนอัตลักษณ์ที่ชัดเจนในผลงานของเขาตลอดมา ตะวันใช้ธนบัตรของหลายๆ ประเทศทั่วโลกเป็นต้นแบบในการวาดมันขึ้นใหม่ด้วยกระดาษขนาดใหญ่ ผ่านความเชื่อที่ว่า ธนบัตรซึ่งเป็นสิ่งสมมติกลายเป็นสิ่งที่กำหนดชะตาชีวิตของมนุษยชาติ ทั้งวิกฤตเศรษฐกิจของแต่ละประเทศ สถานการณ์โรคระบาด หรือเทคโนโลยีการใช้จ่ายด้วยระบบออนไลน์ ตลอดจนเครดิตการ์ด ทำให้ธนบัตรกลายเป็นสิ่งที่ไม่เสถียร มันพร้อมจะแปรค่า เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลาทุกวัน ตะวันกำลังตั้งคำถามถึงสถานะทางการเงินของธนบัตร ว่าจริงๆ แล้วในยุคนี้ คุณค่าที่แน่นอนและเป็นจริงของมันอยู่ตรงไหน นอกจากนี้ธนบัตรแต่ละประเทศล้วนบรรจุสัญญะที่เต็มไปด้วยอัตลักษณ์ของชนชาติที่แตกต่างกัน การเปิดเสรีทางการเงินทั่วโลกแต่ยังคงเข้มงวดด้วยอัตราแลกเปลี่ยนซึ่งแตกต่างกันตามวิกฤตของแต่ละชาติ เหล่านี้คือการมองโลกของเศรษฐศาสตร์ในระดับมหภาค ทั้งๆ ที่สื่อจิตรกรรมสีน้ำยังคงเป็นสื่อในขนบดั้งเดิมที่มีคุณค่าทางความงามซึ่งเคร่งครัดมายาวนาน แต่ตะวันก็มองหาวิธีการนำเสนอ และใช้แนวคิดนำทางจนบุกบั่นไปสู่ความเป็นศิลปะร่วมสมัยได้สำเร็จอีกเช่นกัน" (วุฒิกร คงคา, 2563, น. 81-82)
Queen (2552).
"Wattuya's works convey both the fatuity and sadness of these young girls, who, whether on an unconscious level or not, are about to gamble on a small opportunity, desperately adhering to standards that do not belong to them. Furthermore, they caricature beauty pageants' structural issues which are caused by the greed and hideousness of consumers posing as idle spectators, and their complicity with those who ingeniously manipulate these girls and lure them into these big events. These problems do not concern a beauty pageant only; they actually show a miniature of the world where issues such as the ones symbolized by beauty pageants are still deeply rooted." (Michiko Kasahara, 2019)