อำเภอนาหว้า

นาหว้า เป็นหนึ่งในอำเภอขนาดใหญ่ของจังหวัดนครพนม ซึ่งมีชาวไทญ้อที่อพยพมาจากทิศเหนือของนครหลวงพระบาง อาศัยอยู่เป็นจำนวนมากในบริเวณตัวอำเภอนาหว้า นอกจากมียังมีชนเผ่าต่าง ๆ อาทิ ภูไท ไทแสก ไทลาว และกะเลิง อาศัยอยู่กระจายทั่วอาณาบริเวณตำบลต่าง ๆ สถานที่สำคัญของอำเภอ คือ วัดธาตุประสิทธิ์ พระอารามหลวง กลุ่มทอผ้าไหมกลุ่มแรกของมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ "วิสาหกิจชุมชนศูนย์หัตถกรรมชุมชนวัดธาตุประสิทธิ์” หมู่บ้านท่าเรือ แหล่งผลิตและจำหน่ายเครื่องดนตรีอีสาน และลำน้ำอูน ในอดีตมีการกล่าวว่าอำเภอนี้มีความทุรกันดาร เนื่องจากอยู่ห่างไกลจากตัวเมืองจังหวัดนครพนม และเนื่องด้วยในบริเวณอำเภอนาหว้า มีต้นหว้าเป็นจำนวนมาก ชาวบ้านจึงนำชื่อต้นหว้ามาตั้งเป็นชื่อเมือง และกลายเป็นที่มาของชื่อ "อำเภอนาหว้า" ในปัจจุบัน
ที่ตั้งและอาณาเขต.
อำเภอนาหว้าตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
การแบ่งเขตการปกครอง.
การปกครองส่วนภูมิภาค.
อำเภอนาหว้าแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 6 ตำบล 63 หมู่บ้าน ได้แก่
การปกครองส่วนท้องถิ่น.
ท้องที่อำเภอนาหว้าประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 7 แห่ง ได้แก่
ประวัติศาสตร์.
การสร้างบ้านแปงเมืองนาหว้า เกิดขึ้นเมื่อครั้งไทญ้อจากเมืองหงสา แขวงไชยบุรี และไทญ้อจากทางตอนเหนือของแขวงหลวงพระบาง ที่ได้เคลื่อนย้ายเข้าสู่เมืองหลวงปุงลิง แขวงคำม่วน และบริเวณปากแม่น้ำสงคราม ตำบลไชยบุรี อำเภอท่าอุเทน ได้เคลื่อนย้ายอพยพอีกครั้ง เพื่อหาทำเลสร้างเมืองใหม่ จนมาพบทำเลบริเวณบ้านนาหว้าในปัจจุบัน ชาวไทญ้อพบว่ามีเจดีย์เก่าแก่ที่ไม่ปรากฏหลักฐานว่าสร้างมาตั้งแต่สมัยใด ลักษณะเป็นเจดีย์รูปสี่เหลี่ยมย่อมุมไม้สิบสอง ฐานเจดีย์กว้างด้านละประมาณ 7 เมตร เท่ากันทั้งสี่ด้าน สูงประมาณ 30 เมตร ฐานซ้อนกันเป็นชั้น ๆ อิฐที่ใช้ทำการก่อสร้างเป็นอิฐขนาดใหญ่ มีซุ้มจตุรมุข เชื่อว่าแต่เดิมคงมีพระพุทธรูปโบราณประดิษฐานอยู่ 
พระธาตุเจดีย์องค์นี้มีลักษณะคล้ายกับ "เจดีย์วัดศรีบุญเรือง" บ้านเวียงคุก หรือเจดีย์วัดนาค ชานนครหลวงเวียงจันทน์ สันนิษฐานว่าอาจสร้างรุ่นราวคราวเดียวกัน แต่เจดีย์ในอีสานสมัยโบราณส่วนใหญ่ได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์จากกษัตริย์แห่งอาณาจักรล้านช้าง ได้แก่ พระเจ้าไชยเชษฐาธิราช (เจ้าเชษฐวังโส) พระเจ้าบัณฑิตโพธิสาร หรือพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ 2 (ตำนานธาตุโพน เรียกพระยาแสนหลวงนคร ตำนานธาตุพนม เรียก พระเจ้านครหลวงพิชิตทศทิศราชธานีศรีโคตรบูรหลวง หรือพระเจ้าชัยวงศาราชบุตรมหาฤาไชยไตรทศฤาเดชเชษฐบุรีศรีโคตรบูรณ์หลวงก็เรียก นามเดิมคือ เจ้าองค์หล่อ) และพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช เป็นต้น 
พระธาตุเก่าบ้านนาหว้านี้ จากคำบอกเล่าของผู้เฒ่าผู้แก่รุ่นปู่ย่าตาทวดได้ไปค้าขายทางพม่าตอนใต้ มีผู้ถามถึงพระธาตุเจดีย์บ้านนาหว้า และบอกว่าสมัยรุ่นปู่ย่าตาทวดของพวกเขาเคยอยู่บ้านนาหว้าและเคยบูรณปฏิสังขรณ์พระเจดีย์ แต่ได้ถูกพม่ากวาดต้อนเป็นเชลยไปอยู่เมืองพม่า พ.ศ. 2436 (ก่อนเกิดเรื่องผีบุญ พ.ศ. 2443 / 7 ปี) ต่อมาในฤดูหนาวพระธาตุเจดีย์องค์นี้ได้หักพังลง โดยหักพังไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ (จากคำบอกเล่าของอาจารย์ดอน รักษาเคน ซึ่งได้รับการบอกเล่าต่อมาจากปู่ คือ ทิดโคง โดยเล่าว่าขณะที่พระธาตุหักพังลงมานั้น ทิดโคงกำลังนั่งผิงไฟอยู่ใต้ต้นมะขาม) โดยหักพังลงเป็นระยะความสูงจากระดับดินประมาณ 5 เมตร 
ครูสนธิ์วงศพัศน์ ซึ่งเคยเขียนประวัติบ้านนาหว้า และวัดธาตุประสิทธิ์ ในหนังสืออนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพพระครูประสิทธิ์ศึกษากร (สิงห์ ธ มมวโร) กล่าวไว้ว่าตนบรรพชาเป็นสามเณรเมื่อ พ.ศ. 2494 เคยขึ้นไปทำความสะอาดบนฐานเจดีย์ที่หักมีต้นไม้เล็ก ๆ และหญ้าปกคลุมอยู่บนบาตรขนาดใหญ่หลายใบตั้งอยู่ภายใน บาตรแต่ละใบพบพระพุทธรูปทองคำพระพุทธรูปบุด้วยแผ่นเงิน พระพุทธรูปเงินโบราณพระพุทธรูปทำด้วยว่านเกสรดอกไม้หุ้มเงินหุ้มทองพระพุทธรูปทรงเครื่องและพระพุทธรูปดินเผามีขนาดแตกต่างกันจำนวนหลายองค์) 
พ.ศ. 2499 พระครูประสิทธิ์ศึกษากร (สิงห์ ธ มมวโร) เจ้าอาวาสวัดธาตุประสิทธิ์ในขณะนั้นได้ดำเนินการก่อสร้างพระธาตุเจดีย์องค์ใหม่ได้ย้ายเศษอิฐและรื้อฐานเจดีย์องค์เก่าออกให้ได้ระดับเดียวกันกับพื้นดินจึงได้รวบรวมพระพุทธรูปทองคำพระพุทธรูปบุด้วยแผ่นเงินพระพุทธรูปเงินโบราณพระพุทธรูปทำด้วยว่านเกษรดอกไม้หุ้มเงินหุ้มทอง พระพุทธรูปทรงเครื่อง และพระพุทธรูปดินเผาจากฐานเจดีย์องค์เดิม เมื่อพิจารณาจากลักษณะองค์พระพุทธรูปแต่ละองค์แล้วพบว่าเป็นพระพุทธรูปที่สร้างต่างยุคต่างสมัยกันแต่มีพระพุทธรูปหลายองค์ที่มีลักษณะคล้ายคลึงกับพระพุทธรูปที่พบในวัดพระธาตุพนมสันนิษฐานว่าอาจมาจากบริเวณเดียวกันและนอกจากนี้ยังพบเครื่องใช้เครื่องประดับและของมีค่าจำนวนมากซึ่งชาวบ้านที่มาอยู่ก่อนและร่วมกันสร้างพระธาตุเจดีย์ขึ้นมา คงได้นำมาบรรจุลงไว้ในฐานพระธาตุเพื่อเป็นที่สักการะบูชาของชุมชน 
จากนั้นจึงได้มีการบูรณะโดยได้สร้างเจดีย์ลักษณะอย่างองค์พระธาตุพนม ลักษณะรูปทรงสี่เหลี่ยมจัตุรัสกว้างด้านละ 7.20 เมตร วัดโดยรอบฐาน 24.50 เมตร สูง 24.52 เมตร มีประตูเปิด - ปิด 2 ด้านและได้อัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุรวม 14 พระองค์และดินจากสังเวชนียสถาน 4 แห่งจากประเทศอินเดียและเนปาลในปัจจุบัน คือ สถานที่ประสูติ ตรัสรู้ แสดงพระธรรมเทศนา และปรินิพพาน รวมถึงนำพระพุทธรูปที่พบในพระธาตุเจดีย์องค์เก่ามาบรรจุไว้ในองค์พระธาตุ ด้วยการก่อสร้างพระธาตุเจดีย์องค์ใหม่นี้ แล้วเสร็จเมื่อ พ.ศ. 2506 พร้อมตั้งชื่อองค์พระธาตุใหม่ว่า “พระธาตุประสิทธิ์" ตามราชทินนามของพระครูประสิทธิ์ศึกษากร เจ้าอาวาสผู้บูรณะพระธาตุเจดีย์ดังกล่าว
พ.ศ. 2568 พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมยกวัดราษฎร์เป็นอารามหลวง ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมยก วัดธาตุประสิทธิ์ ตำบลนาหว้า อำเภอนาหว้า จังหวัดนครพนม เป็นพระอารามหลวง ชั้นตรี ชนิดสามัญ "วัดธาตุประสิทธิ์ พระอารามหลวง" นับเป็นพระอารามหลวงแห่งที่ 2 ของจังหวัดนครพนม ถัดจากวัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร
สกุลเก่าแก่ประจำอำเภอ.
ตำบลนาหว้า
ตำบลนางัว
ตำบลบ้านเสียว
ตำบลท่าเรือ
ตำบลเหล่าพัฒนา
ตำบลนาคูณใหญ่