ภาษาบูรุศซัสกี

ภาษาบูรุศซัสกี (อักษรโรมัน: Burushaski) เป็นภาษาโดดเดี่ยวที่ไม่มีความเกี่ยวข้องกับภาษาใด ๆ ในโลก ซึ่งพูดโดยชาวบุรุศโศที่อาศัยในภาคเหนือของกิลกิต-บัลติสถาน ประเทศปากีสถาน กับผู้พูดไม่กี่ร้อยคนภาคเหนือของรัฐชัมมูและกัศมีร์ ประเทศอินเดีย ชื่ออื่น ๆ ของภาษานี้คือ ภาษากันชุต ภาษาเวอร์ชิกวรร ภาษาบูรุศกี และภาษามิยาสกี ภาษานี้มีผู้พูดใน Botraj Mohalla ในภูมิภาคHari Parbat ที่ศรีนคร
ปัจจุบัน ภาษาบูรุศซัสกีมีคำยืมจากภาษาอูรดูมาก (รวมทั้งคำยืมจากภาษาอังกฤษและภาษาสันสกฤตที่รับผ่านภาษาอูรดู) และมาจากภาษาเพื่อนบ้านเช่นกลุ่มภาษาดาร์ดิก เช่น ภาษาโคชวาร์และภาษาซีนา และมีบางส่วนมาจากกลุ่มภาษาเตอร์กิก และจากภาษาบัลติ ภาษาวาคี ภาษาปาทาน แต่ก็มีคำศัพท์ดั้งเดิมอยู่เป็นจำนวนมาก กลุ่มภาษาดาร์ดิกเองก็มีการยิมคำไปจากภาษาบูรุศซัสกี ภาษานี้มีสำเนียงหลักๆ 3 สำเนียงแบ่งตามหุบเขาที่อาศัยอยู่คือ ฮันซา นคร และยาซิน สำเนียงยาซินได้รับอิทธิพลจากภาษาเพื่อนบ้านน้อยที่สุดและต่างจากอีกสองสำเนียงมาก แต่ทั้งสามสำเนียงยังเข้าใจกันได้
ความสัมพันธ์.
ไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างภาษาบูรุศซัสกีกับภาษาใดๆ มีความพยายามที่จะหาความสัมพันธ์ระหว่างภาษาบูรุศซัสกีกับกลุ่มภาษาคอเคซัส หรือในสมมติฐานเคเน-คอเคเซียน George van Driem พยายามหาความสัมพันธ์ของภาษาบูรุศซัสกีกับภาษาเยนิสเซียนเพื่อตั้งเป็นตระกูลภาษาการาซุก อย่างไรก็ตาม ใน พ.ศ. 2551ได้พบความสัมพันธ์ระหว่างภาษาเยนิสเซียนกับภาษาเดเนในตระกูลภาษาเดเน-เยนิสเซียนและยังไม่พบหลักฐานแสดงความสัมพันธ์กับภาษาบูรุศซัสกี นอกจากนั้น ยังพยายามเชื่อมโยงภาษาบูรุศซัสกีกับกลุ่มภาษาปาเลโอ-บัลกันและกลุ่มภาษาบัลโต-สลาฟแต่ก็ไม่มีหลักฐานเพียงพอ
ระบบการเขียน.
ภาษาบูรุศซัสกีไม่มีระบบการเขียนเป็นของตนเอง มีการใช้อักษรอาหรับสำหรับภาษาอูรดูแต่ระบบการออกเสียงไม่ได้กำหนดแน่นอน นาซีร อัลดิน นาซิร ฮุนไซ เขียนบทกวีภาษาบูรุศซัสกีโดยใช้ตัวอักษรของภาษาอูรดู เอกสารภาษาทิเบตได้บันทึกภาษาบรูซาจากหุบเขากิลกิตซึ่งปัจจุบันคือภาษาบูรุศซัสกี เชื่อว่าภาษาบรูซาได้นำลัทธิบอนเข้าสู่ทิเบตและเอเชียกลาง อักษรของพวกเขาอาจเป็นต้นกำเนิดของอักษรทิเบตแต่ไม่มีอักษรของภาษาบรูซาเหลืออยู่ในปัจจุบัน
นักภาษาศาสตร์ที่ศึกษาภาษาบูรุศซัสกีใช้อักษรละตินในการถ่ายเสียงภาษาบูรุศซัสกีต่างกัน แบบที่แพร่หลายที่สุดเป็นแบบของ Berger พจนานุกรมภาษาบูรุศซัสกี-อูรดูใช้ระบบนี้
สัทวิทยา.
ภาษาบูรุศซัสกีมีสระ 5 เสียงคือ /i e a o u/ เป็นสระเสียงยาว โดยสระที่เน้นจะออกเสียงยาวและเปิดน้อยกว่าสระที่ไม่เน้น กลายเป็น สระทุกตัวมีเสียงนาสิกในสำเนียงฮันซาและนาคร
Berger (1998) จัดพยัญชนะตามหน่วยเสียง ดังตารางจำแนกเสียงและการถอดรหัสของเขา:
หมายเหตุ:
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />
ไวยากรณ์.
ภาษาบูรุศซัสกีเป็นภาษาที่มีเครื่องหมายสองชั้นและการเรียงคำในประโยคเป็นประธาน-กรรม-กริยา คำนามแบ่งเป็นสี่เพศคือ ชาย หญิง สิ่งของนับได้ และสิ่งของนับไม่ได้ บางคำเป็นทั้งนามนับได้และนามนับไม่ได้ ทำให้มีความหมายต่างกัน เช่น /balt/ หมายถึงแอปเปิล โดยถ้าเป็นนามนับได้ หมายถึง ผลแอปเปิ้ล แต่ถ้าเป็นนามนับไม่ได้หมายถึงต้นแอปเปิล
โครงสร้างของคำนามประกอบด้วยรากศัพท์ของคำนาม อุปสรรคแสดงความเป็นเจ้าของ จำนวน และปัจจัยแสดงการก จำแนกนามตามจำนวนเป็น เอกพจน์ พหูพจน์ จำแนกไม่ได้ และเป็นกลุ่ม การกได้แก่ การกสัมบูรณ์ การกเกี่ยวพัน การกแสดงความเป็นเจ้าของ และการกแสดงสถานที่ ซึ่งเป็นได้ทั้งการแสดงตำแหน่งและทิศทาง
คำกริยาภาษาบูรุศซัสกีมีส่วนพื้นฐานสามส่วนคือ อดีตกาล ปัจจุบันกาลและความสอดคล้อง รูปอดีตเป็นรูปอ้างอิงและใช้สำหรับมาลาเชิงบังคับและการทำโดยในนาม รูปสอดคล้องคล้ายกับ past participle กริยาแต่ละตัวจะมีอุปสรรคได้ 4 ตำแหน่งและปัจจัย 6 ตำแหน่ง
คำนาม.
ระดับของนาม.
ในภาษาบูรุศซัสกี มีคำนาม 4 ระดับซึ่งใกล้เคียงกับเพศในกลุ่มภาษาอินโด-ยุโรเปียนได้แก่ 
นอกจากนี่ยังมีระดับผสม h คือการรวมกันของ m และ f และระดับ hx คือการรวมกับของ m f และ x คำนามระดับ x ส่วนใหญ่หมายถึงสิ่งที่นับได้ สิ่งของ เช่น สัตว์ ผลไม้ ก้อนหิน ไข่ หรือเหรียญ คำนามระดับ y หมายถึงนามธรรมหรือนับไม่ได้ เช่น ข้าว ไฟ น้ำ หิมะ สำลี แต่กฎนี้ไม่ได้ตายตัวเสมอไป คำบางคำเป็นทั้งนามนับได้และนับไม่ได้ เช่น ha “บ้าน” คำที่ใกล้เคียงกัน ถ้าอยู่ในระดับต่างกันจะมีความหมายต่างกัน เช่น bayú ถ้าอยู่ในระดับ x หมายถึงเกลือเป็นกองๆ แต่ถ้าอยู่ในระดับ y หมายถึงผงเกลือ ผลไม้แต่ละผลอยู่ในระดับ x แต่ต้นไม้จะอยู่ในระดับ y กรรมจะมีเครื่องหมายแสดงว่าอยู่ในระดับ x หรือ y คำนำหน้านามคำคุณศัพท์ จำนวนจะขึ้นกับระดับของนามที่เป็นประธาน
การทำให้เป็นพหูพจน์.
นามเอกพจน์ในภาษาบูรุศซัสกีไม่มีเครื่องหมาย ในขณะที่นามพหูพจน์แสดงโดยการเติมปัจจัย ซึ่งต่างไปตามระดับของคำนาม 
คำนามบางคำมีอุปสรรคได้ 2-3 แบบในขณะทีบางคำมีเฉพาะรูปพหูพจน์ เช่น bras “ข้าว” gur “ข้าวสาลี” bishké ขนเฟอร์ มีคำที่มีรูปเดียวทั้งเอกพจน์และพหูพจน์ด้วย เช่น hagúr ม้าตัวเดียว หรือม้าหลายตัว คำคุณศัพท์มีรูปพหูพจน์ที่ต่างไปขึ้นกับคำนามที่ขยาย เช่น burúm “ขาว” ถ้ากับนาม x พหูพจน์เป็น burum-išo นาม y พหูพจน์เป็น burúm-ing
การผันคำ.
ภาษาบูรุศซัสกีเป็นภาษาแบบเกี่ยวพัน มี 5 การก 
ปัจจัยของการกขึ้นกับปัจจัยพหูพจน์ เช่น Huséiniukutse “ประชาชนของฮุสเซน” คำลงท้ายแสดงความเป็นเจ้าของเป็น /mo/ สำหรับ f- เอกพจน์ แต่เป็น /-e/ ในการกอื่นๆ การลงท้ายของการเป็นกรรมโดยอ้อม /-ar/, /-r/ จะอยู่ติดกับการลงท้ายแสดงความเป็นเจ้าของของนาม f- เอกพจน์ ตัวอย่างเช่น:
การแสดงความเป็นเจ้าของจะวางก่อนสิ่งที่ถูกถือครอง เช่น: Hunzue tham, 'the Emir of Hunza.' การลงท้ายของการกทุติยภูมิเกิดจากปัจจัยการกทุติยภูมิ (หรืออาคม) และการลงท้ายปฐมภูมิ /-e/, /-ar/ or /-um/. การลงท้ายนี้เป็นการบอกทิศทาง, /-e/ เป็นการบอกตำแหน่ง /-ar/ เป็นการบอกจุดหมาย /-um/ เป็นการบอกที่มา อาคมที่ใช้มีความหมายดังต่อไปนี้ 
การลงท้ายด้วย /-ul-e/ และ /-ul-ar/ เป็นรูปแบบโบราณ ปัจจุบันถูกแทนที่ด้วย /-ul-o/ and /-ar-ulo ตามลำดับ
คำสรรพนาม.
คำนามที่แสดงส่วนต่างๆของร่างกายและแสดงความสัมพันธ์ทางเครือญาติจะไม่ใช้เดี่ยวๆแต่จะใช้คู่กับคำแสดงความเป็นเจ้าของเสมอ เช่นจะไม่พูดว่า แขน แม่ พ่อ อย่างเดียวในภาษาบูรุศวัสกี แต่จะพูด แขนของฉัน แม่ของคุณ พ่อของเขา รากศัพท์ mi 'แม่' ไม่อยู่เดี่ยวๆ แต่จะพบในรูป i-mi “แม่ของเขา” , mu-mi “แม่ของพวกเขา u-mi แม่ของคุณ คำสรรพนามในภาษาบูรุศซัสกีจะจำแนกตามระยะห่างด้วย เช่น khin “เขาอยู่ที่นี่” แต่ in, เขาอยู่ที่นั่น
ตัวเลข.
ระบบตัวเลขของภาษาบูรุศซัสกีเป็นฐานยี่สิบ เช่น 20 altar, 40 alto-altar (2 x 20), 60 iski-altar (3 x 20) 
คำกริยา.
โครงสร้างคำกริยาของภาษาบูรุศซัสกีมีความซับซ้อน และมีหลายรูปแบบ มีการเปลี่ยนเสียงได้หลายแบบ กริยาแท้ของภาษาบูรุศซัสกีบ่างเป็นหมวดหมู่ได้ดังนี้
กริยา 11 ตำแหน่ง.
คำกริยาสามารถสร้างขึ้นด้วยระบบที่ซับซ้อน Berger ได้อธิบายเกี่ยวกับคำกริยา 11 ตำแหน่ง รากศัพท์ของคำกริยาอยู่ตำแหน่งที่ 5 นำหน้าด้วยอุปสรรคที่เป็นไปได้ 4 ตำแหน่ง และปัจจัยที่เป็นไปได้ 7 ตำแหน่ง