เซฟาโลสปอริน

เซฟาโลสปอริน  เป็นกลุ่มของยาปฏิชีวนะประเภทเบตาแลกแทม (β-Lactam antibiotic) ซึ่งแต่เดิมสกัดได้จากเชื้อราสกุล "Acremonium" ซึ่งในอดีตรู้จักกันในชื่อ "Cephalosporium"
ยากลุ่มนี้ร่วมกับกลุ่มเซฟาไมซิน (cephamycin) จัดอยู่ในกลุ่มย่อยของยาปฏิชีวนะเบตาแลกแทมที่เรียกว่าเซเฟม (cephem) โดยเซฟาโลสปอรินถูกค้นพบเมื่อ ค.ศ. 1945 และเริ่มวางจำหน่ายเป็นครั้งแรกใน ค.ศ. 1964
การค้นพบ.
เชื้อราที่ใช้ออกซิเจนที่สามารถผลิตเซฟาโลสปอรินซี (cephalosporin C) ได้ ถูกค้นพบในบริเวณทะเลใกล้กับท่อระบายน้ำแถบซู ซิกคู (Su Siccu) ใกล้กับท่าเรือคายารีบนเกาะซาร์ดิเนีย โดยนักเภสัชวิทยาชาวอิตาลี จูเซปเป บรอตซู (Giuseppe Brotzu) เมื่อเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1945
โครงสร้าง.
เซฟาโลสปอรินประกอบด้วยวงแหวนไดไฮโดรไทอาซีนโครงสร้าง 6 เหลี่ยม (6-membered dihydrothiazine ring) การแทนที่หมู่เคมีที่ตำแหน่ง 3 มักมีผลต่อคุณสมบัติทางเภสัชวิทยา ส่วนการแทนที่ที่ตำแหน่ง 7 มีแนวโน้มส่งผลต่อฤทธิ์ต้านแบคทีเรีย แต่อย่างไรก็ตามกรณีเหล่านี้ก็มีข้อยกเว้น
การใช้ในทางการแพทย์.
เซฟาโลสปอรินสามารถใช้เพื่อป้องกันและรักษาการติดเชื้อที่เกิดจากแบคทีเรียที่ไวต่อยากลุ่มนี้ เซฟาโลสปอรินรุ่นที่หนึ่ง (first-generation) ออกฤทธิ์เด่นต่อแบคทีเรียแกรมบวก โดยเฉพาะ "Staphylococcus" และ "Streptococcus" จึงนิยมใช้รักษาการติดเชื้อของผิวหนังและเนื้อเยื่ออ่อน รวมถึงใช้ป้องกันการติดเชื้อในโรงพยาบาลหลังการผ่าตัด ในเซฟาโลสปอรินรุ่นถัด ๆ ไป จะมีฤทธิ์เพิ่มขึ้นต่อแบคทีเรียแกรมลบ แม้ในขณะเดียวกันฤทธิ์ต่อแบคทีเรียแกรมบวกอาจลดลง
ยานี้ยังสามารถใช้ได้ในผู้ป่วยที่แพ้เพนิซิลลิน เนื่องจากโครงสร้างของยาทั้งสองกลุ่มต่างกัน แม้จะอยู่ในกลุ่มเบตาแลกแทมเช่นกันก็ตาม นอกจากนี้ตัวยายังสามารถขับออกทางปัสสาวะได้
คุณสมบัติทางเคมี.
ยากลุ่ม Cephalosporins มีสูตรโครงสร้างคล้ายยากลุ่ม Penicillins โดยโครงสร้างประกอบด้วย 7-aminocephalosporanic acid nucleus ซึ่งประกอบด้วยวงแหวน B-lactam เชื่อมติดกับวงแหวน dihydrothiazine ส่วน Penicillins นั้นโครงสร้างประกอบด้วยวงแหวน B-lactam เชื่อมติดกับวงแหวน thiazolidine
 ใช้ได้ผลดีต่อเชื้อแบคทีเรียแกรมบวก เช่น Staphylococci Streptococci รวมทั้งแบคทีเรียแกรมลบบางชนิด เช่น E. coli, Klebsiella pneumoniae และ Proteus mirabilis ยาไม่ครอบคลุมเชื้อ Enterococci (Enterococcus faecalis) และ methicillin-resistant Staphylococcus aureus (MRSA)
 มีฤทธิ์ยับยั้งแบคทีเรียแกรมลบได้มากขึ้น เช่น Moraxella catarrhalis, Hemophilus influenza และ Neisseria แต่ออกฤทธิ์ต่อแบคทีเรียแกรมบวกได้ลดลงเมื่อเทียบกับ Cephalosporin รุ่นที่ 1 นอกจากนี้ยังใช้ได้ผลต่อเชื้อ Anaerobes เช่น Bacteroides fragillis ยากลุ่มนี้ใช้ไม่ได้ผลกับ Pseudomonas aeruginosa
 มีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรียแกรมบวกได้น้อยกว่า Cephalosporin รุ่นที่ 1 และ 2 แต่ใช้ได้ผลดีต่อเชื้อแบคทีเรียแกรมลบหลายชนิดรวมทั้งเชื้อ Pseudomonas aeruginosa และ Enterobacteriaceae
 มีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรียแกรมลบได้กว้างขึ้นและได้ผลดีกว่าเมื่อเปรียบเทียบกับ Cephalosporin รุ่นที่ 3 และใช้ได้ผลดีต่อเชื้อแบคทีเรียที่ดื้อต่อยา Cephalosporin รุ่นที่ 3
 เป็นรุ่นที่พัฒนาขึ้นมาโดยวัตถุประสงค์คาดหวังให้มีฤทธิ์ต้านแบคทีเรียกว้างทั้งแกรมบวกและแกรมลบ โดยมีผลกับ แกรมบวก ได้แก่ methicillin-sensitive Staphylococcus aureus (MSSA) , methicillin-resistant Staphylococcus aureus (MRSA) , methicillin-resistant coagulase-negative staphylococci (MRCoNS), Streptococcus spp. และ penicillin-resistant streptococcus pneumoniaet (PRSP) และแกรมลบ ได้แก่ Enterobacter cloacae, Escherichia coli, Proteus vulgaris, Pseudomonas aeruginosa, Serratia spp. และ Haemophilus influenzae
 ยากลุ่ม Cephalosporins ส่วนใหญ่ให้โดยการฉีด (IV, IM) เนื่องจากไม่ทนกรดในกระเพาะอาหาร มีบางตัวที่สามารถทนกรดในกระเพาะอาหารได้ เช่น Cephalexin Cefadroxil Ceprozilและ Cefaclor จึงให้โดยการรับประทาน ซึ่งอาหารมีผลต่อการดูดซึมและระดับยาในเลือดของยาเหล่านี้ ยกเว้น Cefadroxil
 ยากลุ่ม Cephalosporins กระจายตัวได้ดีในเนื้อเยื่อต่าง ๆ และของเหลวในร่างกาย โดยความเข้มข้นของยาจะมีมากที่ตับและไต นอกจากนี้ยังสามารถผ่านทางรกและน้ำนมได้ด้วย
 ยากลุ่ม Cephalosporins ส่วนใหญ่ไม่ถูกเปลี่ยนสภาพ ยกเว้น Cefotaxime Cephalothin และ Cephapirin ที่ถูกเปลียนแปลงได้บ้างที่ตับและเนื้อเยื่ออื่น ๆ ได้ desacetyl metabolite ซึ่งมีฤทธิ์ฆ่าเชื้อได้น้อยลง
เภสัชจลนศาสตร์.
ยากลุ่ม Cephalosporins ถูกขับถ่ายได้ 2 ทาง ดังนี้