คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 64

คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 64 (3 กันยายน พ.ศ. 2567 – ปัจจุบัน) เป็นคณะรัฐมนตรีไทยที่จัดตั้งขึ้นหลังจากศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยถอดถอนเศรษฐา ทวีสิน จากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ส่งผลให้คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 63 สิ้นสุดลงทั้งคณะ จึงต้องมีการลงมติเลือกนายกรัฐมนตรีคนใหม่แทนเศรษฐา และจัดตั้งคณะรัฐมนตรีใหม่ทั้งหมด
พรรคเพื่อไทย ยังคงเป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาลผสมและรวบรวมเสียงพรรคการเมือง 11 พรรคที่เป็นชุดเดิมที่เคยจัดตั้งคณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 63 ในรอบที่ 2 และเสนอชื่อแพทองธาร ชินวัตร หัวหน้าพรรค บุตรสาวของทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี เป็นนายกรัฐมนตรีคนที่ 31 โดยได้รับความเห็นชอบจากสภาผู้แทนราษฎรไทย ชุดที่ 26 เมื่อวันที่ 16 สิงหาคม พ.ศ. 2567 และพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งในวันเดียวกัน
แต่หลังจากนั้น ร้อยเอก ธรรมนัส พรหมเผ่า ได้นำสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในกลุ่มของตน แยกตัวออกจากพรรคพลังประชารัฐมาเข้าร่วมรัฐบาล จากนั้นพรรคเพื่อไทยได้ขับพรรคพลังประชารัฐเดิมซึ่งเป็นกลุ่มของพลเอก ประวิตร วงษ์สุวรรณ ออกจากคณะรัฐมนตรี และเทียบเชิญพรรคประชาธิปัตย์เข้าร่วมรัฐบาล รวมถึงยังมีการถอนตัวของพรรคเสรีรวมไทยอีกด้วย
พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งคณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 64 เมื่อวันที่ 3 กันยายน โดยแพทองธารได้นำคณะรัฐมนตรีเข้าเฝ้าฯ ถวายสัตย์ปฏิญาณและเข้ารับหน้าที่เมื่อวันที่ 6 กันยายน และได้เข้าแถลงนโยบายต่อที่ประชุมร่วมรัฐสภาเพื่อเริ่มต้นการบริหารรัฐกิจเมื่อวันที่ 12 และ 13 กันยายน
ต่อมาในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2568 ในช่วงวิกฤตการณ์ชายแดนไทย–กัมพูชา พ.ศ. 2568 เกิดการรั่วไหลของบทสนทนาทางโทรศัพท์ระหว่างแพทองธารกับฮุน เซน ประธานพฤฒสภากัมพูชา ซึ่งมีเนื้อหาส่งผลกระทบต่อดินแดนและผลประโยชน์ของชาติ ส่งผลให้เกิดวิกฤตการณ์การเมืองไทย โดยพรรคภูมิใจไทยได้ประกาศถอนตัวออกจากการร่วมรัฐบาลและไปเป็นฝ่ายค้าน โดยให้รัฐมนตรีในสังกัดทั้งหมดซึ่งมีอยู่ 8 คนลาออกจากตำแหน่ง ผลจากข้อพิพาทดังกล่าว ศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่งให้แพทองธารหยุดปฎิบัติหน้าที่นายกรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม หรือหนึ่งวันหลังจากมีการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งรัฐมนตรีกลุ่มใหม่เมื่อวันที่ 30 มิถุนายน ทำให้สุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รองนายกรัฐมนตรีลำดับที่ 2 เป็นผู้รักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรี โดยได้นำรัฐมนตรีกลุ่มใหม่ซึ่งรวมถึงแพทองธารในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม เข้าเฝ้าฯ ถวายสัตย์ปฏิญาณและเข้ารับหน้าที่ในวันที่ 3 กรกฎาคม และมีการประชุมคณะรัฐมนตรีนัดพิเศษในวันเดียวกัน โดยวาระแรกสุริยะเป็นประธานการประชุมเพื่อเรียงลำดับการรักษาการของรองนายกรัฐมนตรีทุกคน ซึ่งภูมิธรรม เวชยชัย อยู่ในลำดับที่ 1 ภูมิธรรมจึงเป็นผู้รักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรีต่อจากสุริยะตั้งแต่วาระที่เหลือของการประชุมคณะรัฐมนตรีนัดนี้
แพทองธารถูกศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยถอดถอนออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2568 โดยมีผลย้อนหลังตั้งแต่วันที่สั่งหยุดปฏิบัติหน้าที่คือเมื่อวันที่ 1 กรกฏาคม พ.ศ. 2568 ส่งผลให้คณะรัฐมนตรีต้องพ้นจากตำแหน่งทั้งคณะ แต่คณะรัฐมนตรียังคงมีอำนาจเต็มตามเดิมยกเว้นแพทองธารในฐานะนายกรัฐมนตรี โดยในวันที่ 30 สิงหาคม พ.ศ. 2568 จะประชุมคณะรัฐมนตรีเพื่อเลือกรองนายกรัฐมนตรีหรือรัฐมนตรีคนหนึ่งเป็นผู้ปฏิบัติหน้าที่นายกรัฐมนตรี (โดยมีการคาดการณ์ว่า ภูมิธรรม เวชยชัย รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ที่รักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรีอยู่ก่อนแล้ว จะได้รับมติจากคณะรัฐมนตรีให้ปฏิบัติหน้าที่นายกรัฐมนตรี) และจะสิ้นสุดลงในทางพฤตินัยเมื่อนายกรัฐมนตรีคนใหม่ที่ผ่านการลงมติเสียงข้างมากจากสภาผู้แทนราษฎร นำคณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 65 ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งแล้ว เข้าเฝ้าฯ ถวายสัตย์ปฏิญาณเพื่อเข้ารับหน้าที่เสร็จสิ้น
ประวัติ.
การลงมติเลือกนายกรัฐมนตรีคนใหม่.
ภายหลังศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยถอดถอนเศรษฐา ทวีสิน ออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม พ.ศ. 2567 ทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี ได้เชิญแกนนำของพรรคเพื่อไทยและพรรคร่วมรัฐบาลเข้ามาหารือเกี่ยวกับการเสนอชื่อบุคคลซึ่งสมควรได้รับการแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณาให้ความเห็นชอบ ณ บ้านจันทร์ส่องหล้า ในเวลา 17:00 น. ของวันเดียวกัน ทั้งนี้ มีกระแสข่าวว่า พรรคเพื่อไทยจะเสนอชื่อ ชัยเกษม นิติสิริ อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณาให้ความเห็นชอบแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี
อย่างไรก็ตาม วันรุ่งขึ้น (15 สิงหาคม) ที่ประชุมสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสังกัดพรรคเพื่อไทยมีความเป็นห่วงในเรื่องปัญหาสุขภาพของชัยเกษม จึงมีมติให้การสนับสนุน แพทองธาร ชินวัตร หัวหน้าพรรค ให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณาให้ความเห็นชอบแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี ซึ่งครอบครัวชินวัตรรับฟังความต้องการของ สส. และยินยอมให้พรรคเสนอชื่อแพทองธาร โดยที่ประชุม สส. พรรคเพื่อไทย ได้มอบอำนาจให้คณะกรรมการบริหารพรรคเพื่อไทยออกเป็นมติในการเสนอชื่อบุคคลซึ่งสมควรได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี
ต่อมาในช่วงบ่ายวันเดียวกัน ที่ประชุมคณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 63 ที่มีภูมิธรรม เวชยชัย รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ในฐานะผู้ปฏิบัติหน้าที่แทนนายกรัฐมนตรี เป็นประธานการประชุม ได้รับทราบคำสั่งเรียกประชุมสภาผู้แทนราษฎรวาระพิเศษ เพื่อพิจารณาให้ความเห็นชอบบุคคลซึ่งสมควรได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีคนใหม่ และในตอนท้ายของการแถลงข่าวการประชุม ภูมิธรรมได้ระบุว่า หัวหน้าพรรคร่วมรัฐบาลทั้งหมดได้มีข้อสรุปเกี่ยวกับการเสนอชื่อนายกรัฐมนตรีคนใหม่แล้ว โดยจะมีการแถลงข่าวภายหลังเสร็จสิ้นการประชุมคณะกรรมการบริหารพรรคเพื่อไทย ที่อาคารชินวัตร 3
เวลา 17:15 น. ของวันเดียวกัน แพทองธาร ชินวัตร หัวหน้าพรรคเพื่อไทย ได้นำแกนนำพรรคการเมืองฝ่ายรัฐบาลทั้งหมด 11 พรรคที่เป็นชุดเดิมที่เคยจัดตั้งคณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 63 ในรอบที่ 2 มาร่วมกันแถลงข่าวที่อาคารชินวัตร 3 โดยสรวงศ์ เทียนทอง เลขาธิการพรรค ได้แถลงว่า พรรคร่วมรัฐบาลทุกพรรคมีจุดยืนตรงกับมติของกรรมการบริหารพรรคเพื่อไทยที่เห็นชอบตามที่ประชุม สส. ของพรรค ในการเสนอชื่อแพทองธารให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณาให้ความเห็นชอบแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีในวันรุ่งขึ้น ในขณะที่พรรคฝ่ายค้านเดิม คือ พรรคประชาชน และ พรรคประชาธิปัตย์ มีมติในวันเดียวกันเป็นเอกฉันท์ว่าจะไม่ลงมติในเชิงสนับสนุนการเสนอชื่อของพรรคร่วมรัฐบาลเดิมในครั้งนี้ โดยพรรคประชาธิปัตย์มีมติงดออกเสียง ขณะที่พรรคประชาชนมีข้อสรุปในวันรุ่งขึ้น (16 สิงหาคม) ว่าจะลงมติไม่เห็นชอบ
ต่อมาในวันที่ 16 สิงหาคม ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ครั้งที่ 15 (สมัยสามัญประจำปีครั้งที่หนึ่ง) เป็นพิเศษ สรวงศ์ เทียนทอง สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสระแก้ว ในฐานะเลขาธิการพรรคเพื่อไทย ได้เสนอชื่อแพทองธาร ชินวัตร หัวหน้าพรรคเพื่อไทย เป็นบุคคลซึ่งสมควรได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี ตามมาตรา 159 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ซึ่งที่ประชุมมีมติเห็นชอบให้แพทองธาร ชินวัตร ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีคนที่ 31 ด้วยคะแนนเห็นชอบ 319 เสียง ไม่เห็นชอบ 145 เสียง งดออกเสียง 27 เสียง และไม่มาประชุม 2 คน คือ ร้อยตำรวจเอก เฉลิม อยู่บำรุง และ พลเอก ประวิตร วงษ์สุวรรณ โดยในจำนวนนี้มีคะแนนเห็นชอบส่วนหนึ่งจำนวน 9 เสียงมาจากพรรคฝ่ายค้าน โดยเฉพาะพรรคไทยสร้างไทย ที่ สส. ในสังกัดซึ่งมี 6 คน ลงคะแนนเห็นชอบทั้งหมด
จากผลการลงมติดังกล่าว ทำให้แพทองธารกลายเป็นนายกรัฐมนตรีหญิงคนที่ 2 ของประเทศไทย ต่อจากยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ผู้เป็นอา เป็นนายกรัฐมนตรีที่อายุน้อยที่สุดในประวัติศาสตร์การเมืองไทยด้วยวัยเพียง 37 ปี 11 เดือน และเป็นนายกรัฐมนตรีหญิงที่อายุน้อยที่สุดเป็นอันดับที่ 3 ของโลก ต่อมาในวันเดียวกันช่วงเวลา 17.00 น. วันมูหะมัดนอร์ มะทา ประธานสภาผู้แทนราษฎรได้เปิดเผยว่าได้ลงนามส่งมอบรายชื่อให้กับเจ้าหน้าที่สำนักพระราชวังเพื่อนำขึ้นทูลเกล้าฯ ให้ทรงลงพระปรมาภิไธยเรียบร้อยแล้ว โดยมีพระบรมราชโองการแต่งตั้งอย่างเป็นทางการในวันเดียวกัน ประกาศลงในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 18 สิงหาคม และมีพิธีรับสนองพระบรมราชโองการในวันดังกล่าว ณ อาคารวอยซ์ สเปซ อาคารบีบีดี อดีตที่ทำการของวอยซ์ทีวี ซึ่งก่อนหน้านั้นพรรคเพื่อไทยประกาศว่าจะใช้เป็นที่ทำการแห่งใหม่ของพรรค
ก่อนการแต่งตั้งคณะรัฐมนตรี.
คุณสมบัติของรัฐมนตรี.
สืบเนื่องจากการแต่งตั้ง พิชิต ชื่นบาน เป็นรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ในคณะรัฐมนตรีชุดก่อนหน้า เป็นเหตุให้ เศรษฐา ทวีสิน ถูกศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยถอดถอนออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี จึงทำให้การตรวจสอบคุณสมบัติผู้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีในครั้งนี้มีความเข้มงวดมากขึ้น เนื่องจากต้องเป็นบุคคลที่ไร้มลทิน ซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ ดังนั้นจึงพบว่า มีผู้ประสงค์ที่จะดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีจำนวน 4 ราย ที่อาจไม่ผ่านเรื่องคุณสมบัติ มีดังนี้
ความขัดแย้งระหว่างพรรคพลังประชารัฐกับกลุ่มธรรมนัส.
ความขัดแย้งระหว่างพรรคพลังประชารัฐกับกลุ่มของร้อยเอก ธรรมนัส พรหมเผ่า เกิดขึ้นอีกครั้ง เมื่อมีการส่งรายชื่อผู้ที่จะดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีในคณะรัฐมนตรีแพทองธาร ปรากฎว่าไม่มีชื่อของร้อยเอกธรรมนัส และตำแหน่งรัฐมนตรีเดิมของธรรมนัสถูกแทนที่ด้วยชื่อของสันติ พร้อมพัฒน์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุขในคณะรัฐมนตรีเศรษฐา โดยพลเอก ประวิตร วงษ์สุวรรณ ได้ให้สัมภาษณ์ด้วยตนเองเกี่ยวกับเรื่องดังกล่าวผ่านรายการเรื่องเด่นเย็นนี้ ทางช่อง 3 เอชดี 
ต่อมาในวันที่ 20 สิงหาคม ธรรมนัสได้แถลงต่อสื่อมวลชน ประกาศแยกทางกับพลเอกประวิตร จากนั้นมีการรวบรวม สส.พรรคพลังประชารัฐที่เข้าร่วมกับร้อยเอกธรรมนัส 29 คน และ สส.จากพรรคเล็กอีก 5 คน เพื่อยื่นชื่อรัฐมนตรีในสัดส่วนของตนในวันถัดไป แต่ในวันถัดมา (21 สิงหาคม) พรรคพลังประชารัฐได้ออกแถลงการณ์ระบุว่า พลเอกประวิตร ในฐานะหัวหน้าพรรค ได้ส่งรายชื่อบุคคลที่พรรคเห็นชอบให้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีของพรรคจำนวน 4 คนให้ตรวจสอบคุณสมบัติแล้ว ซึ่งเป็น 4 คนที่เคยดำรงตำแหน่งในคณะรัฐมนตรีชุดก่อนหน้าทั้งหมด
ความเคลื่อนไหวจากพรรคประชาธิปัตย์.
หลังจากที่แพทองธารได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีแล้ว มีกระแสข่าวว่าในช่วงกลางดึกวันที่ 20 สิงหาคม ร้อยเอกธรรมนัส พร้อมด้วย ไผ่ ลิกค์ สส. กำแพงเพชร และ อรรถกร ศิริลัทธยากร สส. ฉะเชิงเทรา ได้เดินทางไปยังบ้านพักส่วนตัวของเฉลิมชัย ศรีอ่อน หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ เพื่อเดินดีลเจรจาทาบทามให้มาเข้าร่วมรัฐบาลกับพรรคเพื่อไทย โดยก่อนหน้านั้นมีรายงานว่าทางพรรคประชาธิปัตย์ได้เจรจาดีลกับแกนนำพรรคเพื่อไทยขอตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ของพลตํารวจเอก พัชรวาท วงษ์สุวรรณ และรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข ของสันติ พร้อมพัฒน์
ปรากฏว่ามีผู้สนับสนุนของพรรคประชาธิปัตย์และกูรูทางการเมืองบางส่วนไม่เห็นด้วยกับดีลนี้ รวมถึงยังมีเสียงคัดค้านจาก สส. อีก 4 คน ซึ่งในจำนวนนี้เป็น สส.บัญชีรายชื่อ และอดีตหัวหน้าพรรคถึง 3 คน คือ ชวน หลีกภัย, บัญญัติ บรรทัดฐาน และ จุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์ รวมถึง สส. อีก 1 คนที่คัดค้านคือ สรรเพชญ บุญญามณี สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสงขลา เขต 1 และบุตรของนิพนธ์ บุญญามณี อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย แต่หลังจากนั้นมีรายงานว่า พรรคประชาธิปัตย์ได้ส่งชื่อของ เฉลิมชัย ศรีอ่อน หัวหน้าพรรค และ เดชอิศม์ ขาวทอง เลขาธิการพรรค ให้พรรคเพื่อไทยได้ดำเนินการคัดกรองคุณสมบัติ
ต่อมาเมื่อวันที่ 26 สิงหาคม เดชอิศม์ระบุว่าเฉลิมชัยเข้าไปเจรจากับพรรคเพื่อไทย และได้ข้อสรุปว่า พรรคเพื่อไทยเชิญพรรคประชาธิปัตย์เข้าร่วมรัฐบาลแล้ว รอเพียงหนังสือเทียบเชิญอย่างเป็นทางการ นอกจากนี้ตนยังหารือนอกรอบกับ สส. และกรรมการบริการพรรคแล้ว พบว่า 90% เห็นควรเข้าร่วมรัฐบาล แต่เฉลิมชัยปฏิเสธในวันเดียวกัน โดยระบุว่าเดชอิศม์เข้าใจคลาดเคลื่อน เนื่องจากในการประชุมกรรมการบริหารพรรคเมื่อวันที่ 20 สิงหาคม ตนได้ขอให้พลตำรวจตรี สุรินทร์ ปาลาเร่ รองหัวหน้าพรรคถอนมติในการมอบหมายให้ตนเจรจาเข้าร่วมรัฐบาลออกไปแล้ว จึงไม่เคยคุยกับแกนนำของพรรคเพื่อไทย
อย่างไรก็ตาม เมื่อวันที่ 28 สิงหาคม สรวงศ์ เทียนทอง เลขาธิการพรรคเพื่อไทย ได้เดินทางไปยังที่ทำการพรรคประชาธิปัตย์ เพื่อส่งหนังสือเทียบเชิญพรรคประชาธิปัตย์เข้าร่วมรัฐบาลอย่างเป็นทางการ โดยให้เหตุผลว่ามีอุดมการณ์ร่วมกัน จากนั้น เดชอิศม์ ขาวทอง เลขาธิการพรรคประชาธิปัตย์ซึ่งเป็นตัวแทนรับมอบหนังสือเทียบเชิญดังกล่าว ได้กล่าวต่อสื่อมวลชนว่า วันนี้พรรคประชาธิปัตย์ไม่มีความขัดแย้งใด ๆ ทั้งสิ้น มีแต่ความรักความเข้าใจ และการให้อภัยกับพรรคเพื่อไทย ส่วนการพูดคุยกับผู้สนับสนุนของพรรคประชาธิปัตย์นั้น ต้องเข้าใจว่าเหตุการณ์เมื่อ 20 ปีที่แล้วกับวันนี้ สถานการณ์ทางการเมืองไม่เหมือนกัน ปัญหาของประเทศก็ไม่เหมือนกัน รวมถึงแนวคิดในการพัฒนาประเทศก็ไม่เหมือนกัน ดังนั้นเมื่อถึงเวลาที่ทั้งสองพรรคเข้ากันได้และเดินหน้าไปด้วยกันถือเป็นสิ่งที่ดีงาม
ในที่สุด ในวันถัดมา (29 สิงหาคม) ที่ประชุมร่วมระหว่างกรรมการบริหารพรรคและสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในสังกัดพรรคประชาธิปัตย์ ก็มีมติให้พรรคประชาธิปัตย์เข้าร่วมรัฐบาล ด้วยมติเห็นชอบ 43 เสียง ไม่เห็นชอบ 4 เสียง และงดออกเสียง 2 เสียง พร้อมทั้งเสนอชื่อเฉลิมชัยเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และเดชอิศม์เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุขตามกระแสข่าวก่อนหน้า
ขับออก และถอนตัว.
วันที่ 27 สิงหาคม คณะกรรมการบริหารพรรคเพื่อไทยมีมติขับพรรคพลังประชารัฐออกจากคณะรัฐมนตรี โดยมีความเห็นว่า พรรคเพื่อไทยไม่สามารถที่จะร่วมงานกับพรรคพลังประชารัฐได้ สรวงศ์ เทียนทอง เลขาธิการพรรคเพื่อไทยกล่าวว่า สมาชิกพรรคเพื่อไทยจำนวนหนึ่งมีความไม่สบายใจถึงพฤติกรรมของพรรคพลังประชารัฐ โดยเฉพาะหัวหน้าพรรค (พลเอก ประวิตร วงษ์สุวรรณ) ตั้งแต่จัดตั้งรัฐบาลเศรษฐา ทวีสิน ก็ไม่ได้มาร่วมลงมติ และเป็นที่ทราบกันดีว่าบุคคลที่อยู่เบื้องหลังการยื่นถอดถอนนายกรัฐมนตรีนั้นเป็นใคร ซึ่งเป็นสิ่งที่ สส.พรรคเพื่อไทยสะท้อนในที่ประชุม
และในวันเดียวกันนั้น พลตำรวจเอก เสรีพิศุทธ์ เตมียเวส หัวหน้าพรรคเสรีรวมไทย ประกาศขอถอนตัวจากการร่วมรัฐบาล กล่าวว่าพรรคเพื่อไทยไม่ให้ความสำคัญกับพรรคเล็ก และจะประกาศอย่างเป็นทางการในวันที่ 30 สิงหาคม
การแต่งตั้งคณะรัฐมนตรีและการปฏิบัติหน้าที่.
ต่อมาเมื่อวันที่ 3 กันยายน พ.ศ. 2567 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม แต่งตั้งรัฐมนตรีในคณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 64 จำนวน 35 คน โดยมีการประกาศลงในราชกิจจานุเบกษาในวันถัดมา (4 กันยายน)
ในคณะรัฐมนตรีชุดนี้ พรรคเพื่อไทยได้สัดส่วนผู้ดำรงตำแหน่งมากที่สุด จำนวน 16 คน 21 ตำแหน่ง, รองลงมาเป็นพรรคภูมิใจไทย 8 คน 9 ตำแหน่ง, พรรครวมไทยสร้างชาติ 4 คน 5 ตำแหน่ง, กลุ่มธรรมนัส 3 คน 3 ตำแหน่ง ซึ่งดูแลกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ทั้งหมด แบ่งสัดส่วนเป็นพรรคเพื่อไทย 1 คน 1 ตำแหน่ง และพรรคกล้าธรรมอีก 2 คน 2 ตำแหน่ง, พรรคประชาธิปัตย์ 2 คน 2 ตำแหน่ง, พรรคชาติไทยพัฒนา และพรรคประชาชาติ พรรคละ 1 คน 1 ตำแหน่ง โดยทั้งหมดนี้รวมโควตาบุคคลภายนอกแล้ว ในจำนวนนี้มีผู้ที่ดำรงตำแหน่งเดิมต่อเนื่องจากคณะรัฐมนตรีชุดก่อนหน้า จำนวน 24 คน
รัฐมนตรีที่อายุน้อยที่สุดและมากที่สุดในคณะรัฐมนตรีชุดนี้เป็นรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรีทั้งคู่ คือ จิราพร สินธุไพร เป็นรัฐมนตรีที่อายุน้อยที่สุด (37 ปี) และ ชูศักดิ์ ศิรินิล เป็นรัฐมนตรีที่อายุมากที่สุด (76 ปี) และมีผู้ดำรงตำแหน่งในวาระแรกเริ่มคณะรัฐมนตรีที่เป็นสตรีจำนวน 8 คน (รวมนายกรัฐมนตรีด้วย) ซึ่งมากที่สุดในประวัติศาสตร์ไทย
ต่อมาเมื่อวันที่ 6 กันยายน พ.ศ. 2567 เวลา 18:24 น. พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี เสด็จออก ณ พระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต พระราชทานพระบรมราชวโรกาสให้แพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรี นำคณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 64 เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ถวายสัตย์ปฏิญาณก่อนเข้ารับหน้าที่ แต่ก่อนเข้าถวายสัตย์ปฏิญาณ มีรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย 2 คน ได้แก่ ทรงศักดิ์ ทองศรี และซาบีดา ไทยเศรษฐ์ ตรวจพบว่ามีอาการป่วยด้วยโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (โควิด-19) อย่างไรก็ตาม นัทรียา ทวีวงศ์ รองเลขาธิการนายกรัฐมนตรีฝ่ายบริหาร ได้ระบุว่า คณะรัฐมนตรีจะยังได้เข้าถวายสัตย์ปฏิญาณพร้อมกันทุกคนตามเดิม และในเวลาต่อมา อนุทิน ชาญวีรกูล รองนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย และหัวหน้าพรรคภูมิใจไทยซึ่งเป็นต้นสังกัดของทั้งทรงศักดิ์และซาบีดา ได้กล่าวว่า พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ทั้งสองคนเข้าถวายสัตย์ปฏิญาณพร้อมคณะรัฐมนตรีได้ แต่ต้องสวมหน้ากากอนามัย 2 ชั้นระหว่างเข้าเฝ้าฯ
หลังถวายสัตย์ปฏิญาณและเข้ารับหน้าที่เสร็จสมบูรณ์แล้ว ในวันถัดมา (7 กันยายน) คณะรัฐมนตรีได้ถ่ายรูปหมู่หน้าทำเนียบรัฐบาล และจัดการประชุมวาระพิเศษ จากนั้นได้เข้าแถลงนโยบายต่อที่ประชุมร่วมรัฐสภาเพื่อเริ่มต้นการบริหารรัฐกิจเมื่อวันที่ 12 และ 13 กันยายน และเริ่มประชุมคณะรัฐมนตรีนัดแรกเมื่อวันที่ 17 กันยายน
การปรับคณะรัฐมนตรี.
พรรคเพื่อไทยกับพรรคภูมิใจไทยมีความขัดแย้งในเรื่องการบริหารกระทรวงมหาดไทยมาระยะหนึ่ง สืบเนื่องจาก ทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี เคยให้สัมภาษณ์กับบรรณาธิการข่าวเนชั่นทีวีว่า กระทรวงมหาดไทยควรเป็นของพรรคเพื่อไทย เพื่อที่จะบริหารได้อย่างเต็มที่ และมีสมาชิกพรรคจำนวนหนึ่งเห็นด้วยกับแนวคิดของอดีตนายกรัฐมนตรี
เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน พ.ศ. 2568 พรรคเพื่อไทยได้แจ้งต่ออนุทิน ชาญวีรกูล หัวหน้าพรรคภูมิใจไทย ให้ตัดสินใจว่าจะรับเงื่อนไขการปรับคณะรัฐมนตรีหรือไม่ โดยพรรคเพื่อไทยต้องการกระทรวงมหาดไทยมาบริหาร และสับเปลี่ยนให้พรรคภูมิใจไทยบริหารกระทรวงสาธารณสุข และรัฐมนตรีสำนักนายกรัฐมนตรีอีกตำแหน่ง โดยขอคำตอบภายใน 48 ชั่วโมง หรือภายในเวลา 15:00 น. ของวันที่ 19 มิถุนายน หากพรรคภูมิใจไทยไม่รับเงื่อนไข และยืนกรานไม่คืนโควตากระทรวงมหาดไทย นายกรัฐมนตรีจะปรับคณะรัฐมนตรีโดยไม่มีพรรคภูมิใจไทยอยู่ร่วมรัฐบาลต่อไป 
วันรุ่งขึ้น (18 มิถุนายน) อนุทิน ชาญวีรกูล หัวหน้าพรรคภูมิใจไทย ปฏิเสธที่จะคืนตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย พร้อมกับประกาศตัวว่าจะไปเป็นฝ่ายค้าน
และในวันเดียวกัน คณะกรรมการบริหารพรรคภูมิใจไทยมีมติให้พรรคถอนตัวออกจากการร่วมรัฐบาล โดยให้สมาชิกพรรคภูมิใจไทยที่ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีทั้งหมด เช่น รองนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการ และรัฐมนตรีช่วยว่าการ รวมถึงรองประธานสภาผู้แทนราษฎร ยื่นหนังสือลาออกจากตำแหน่งทั้งหมด มีผลในวันรุ่งขึ้น (19 มิถุนายน) โดยอ้างเรื่องกรณีการโทรศัพท์เจรจาระหว่าง แพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรีไทย กับสมเด็จอัครมหาเสนาบดีเดโช ฮุน เซน ประธานพฤฒสภาของประเทศกัมพูชา ที่ถูกเปิดเผย ซึ่งมีเนื้อหาที่อาจส่งผลกระทบต่ออธิปไตย ดินแดน ผลประโยชน์ของประเทศและกองทัพไทย ท่ามกลางวิกฤตการณ์ชายแดนไทย–กัมพูชาในปีนั้น ส่งผลให้รัฐบาลมีเสียงสนับสนุนลดลงเหลือ 51.31% ท่ามกลางวิกฤตการณ์การเมืองไทยและกระแสข่าวการรัฐประหารในประเทศไทยที่อาจเกิดขึ้นอีกครั้งหนึ่ง
ต่อมาในวันที่ 27 มิถุนายน แพทองธารได้นำรายชื่อคณะรัฐมนตรีชุดใหม่ขึ้นทูลเกล้าฯ เรียบร้อยแล้ว โดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งในอีก 3 วันถัดมาคือเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน และประกาศลงในราชกิจจานุเบกษาในวันถัดมา (1 กรกฎาคม) โดยมีรัฐมนตรีถูกปรับออก 2 คน ถูกโยกย้าย 4 คน และแต่งตั้งเพิ่ม 10 คน ทั้งนี้ แพทองธารได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรมเพิ่มอีกตำแหน่งหนึ่งด้วย โดยบางฝ่ายคาดการณ์ว่าเพื่อสำรองไว้ในกรณีถูกสั่งให้หยุดปฎิบัติหน้าที่นายกรัฐมนตรี
ทว่าคณะรัฐมนตรีชุดใหม่ยังไม่มีการแต่งตั้งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม สืบเนื่องจากบุคคลที่คาดว่าจะมาดำรงตำแหน่งนั้น คือ พลเอก เฉลิมพล ศรีสวัสดิ์ อดีตผู้บัญชาการทหารสูงสุดและอดีตสมาชิกวุฒิสภา เนื่องจากกฎหมายระบุว่า สมาชิกวุฒิสภาจะต้องว่างเว้นจากการดำรงตำแหน่งทางการเมืองเป็นเวลา 2 ปี นับตั้งแต่วันที่พ้นจากการเป็นสมาชิก ซึ่งจะหมดเงื่อนไขในวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2568 หรืออีก 3 เดือนถัดไปนี้
วันที่ 1 กรกฎาคม หรือวันเดียวกับการประกาศรายชื่อคณะรัฐมนตรีชุดใหม่ลงในราชกิจจานุเบกษา ศาลรัฐธรรมนูญมีมติสั่งให้แพทองธารหยุดปฏิบัติหน้าที่นายกรัฐมนตรี จากกรณีการรั่วไหลของบทสนทนาทางโทรศัพท์ระหว่างไทย–กัมพูชา และภูมิธรรม เวชยชัย ซึ่งเดิมเป็นรองนายกรัฐมนตรีลำดับที่ 1 ไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้เนื่องจากถูกปรับออกจากรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม ก่อนจะได้รับการแต่งตั้งให้เป็นรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ดังนั้นจึงต้องรอเข้าเฝ้าฯ ถวายสัตย์ปฏิญาณเพื่อเข้ารับหน้าที่พร้อมกับคณะรัฐมนตรีที่แต่งตั้งใหม่ในวันที่ 3 กรกฎาคม เสร็จสิ้นก่อน ทำให้สุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ ซึ่งเป็นรองนายกรัฐมนตรีลำดับที่ 2 ขึ้นมารักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรี โดยวันที่ 2 กรกฎาคม สุริยะได้ลงนามแต่งตั้งภูมิธรรมให้กลับมารักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรีแทนตนอีกครั้ง โดยมีผลหลังจากการเข้ารับหน้าที่เสร็จสิ้นแล้ว ดังนั้น สุริยะจึงรักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรีเพียง 2 วัน คือตั้งแต่วันที่ 1–3 กรกฎาคม พ.ศ. 2568 โดยวันที่ 3 กรกฎาคม สุริยะได้นำคณะรัฐมนตรีชุดใหม่เข้าเฝ้าฯ ถวายสัตย์ปฏิญาณก่อนเข้ารับหน้าที่เมื่อเวลา 11:11 น. และในเวลา 13:00 น. มีการประชุมคณะรัฐมนตรีนัดพิเศษ โดยวาระแรกสุริยะเป็นประธานการประชุม เพื่อจัดเรียงลำดับการรักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรีของรองนายกรัฐมนตรีทั้ง 5 คน ซึ่งภูมิธรรมอยู่ในลำดับที่ 1 จึงทำให้สุริยะสิ้นสุดการรักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรีหลังจบวาระนี้ และภูมิธรรมเริ่มขึ้นรักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรีตั้งแต่การเป็นประธานการประชุมคณะรัฐมนตรีวาระที่เหลือเป็นต้นมา
การสิ้นสุดของคณะรัฐมนตรี.
คณะรัฐมนตรีคณะนี้สิ้นสุดลงเมื่อวันที่ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2568 เนื่องจากศาลรัฐธรรมนูญมีมติเสียงข้างมาก 6:3 วินิจฉัยถอดถอนแพทองธารจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี เนื่องจากผิดจริยธรรมอย่างร้ายแรงจากการรั่วไหลของบทสนทนาทางโทรศัพท์ระหว่างไทย–กัมพูชา โดยมีผลย้อนหลังตั้งแต่วันที่ศาลรัฐธรรมนูญสั่งหยุดปฏิบัติหน้าที่คือเมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2568 และเป็นผลให้คณะรัฐมนตรีพ้นจากตำแหน่งทั้งคณะ แต่คณะรัฐมนตรียังคงมีอำนาจเต็มและปฏิบัติหน้าที่ต่อไปตามเดิมเพื่อไม่ให้เกิดสุญญากาศในการบริหารประเทศ ยกเว้นแพทองธารในฐานะนายกรัฐมนตรีที่ถูกถอดถอน
โดยในวันที่ 30 สิงหาคม พ.ศ. 2568 จะประชุมคณะรัฐมนตรีเพื่อเลือกรองนายกรัฐมนตรีหรือรัฐมนตรีคนหนึ่งเป็นผู้ปฏิบัติหน้าที่นายกรัฐมนตรี (โดยมีการคาดการณ์ว่า ภูมิธรรม เวชยชัย รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ที่รักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรีอยู่ก่อนแล้ว จะได้รับมติจากคณะรัฐมนตรีให้ปฏิบัติหน้าที่นายกรัฐมนตรี) และคณะรัฐมนตรีชุดนี้จะสิ้นสุดลงในทางพฤตินัยเมื่อนายกรัฐมนตรีคนใหม่ที่ผ่านการลงมติเสียงข้างมากจากสภาผู้แทนราษฎร นำคณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 65 ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งแล้ว เข้าเฝ้าฯ ถวายสัตย์ปฏิญาณเพื่อเข้ารับหน้าที่เสร็จสิ้น
รายชื่อรัฐมนตรี.
รายชื่อคณะรัฐมนตรี มีดังต่อไปนี้
หมายเหตุ:
คณะรัฐมนตรีแพทองธาร 1/1.
ภายหลัง.
ลาออกเพราะถอนตัวจากการร่วมรัฐบาล.
รัฐมนตรีจำนวน 8 ราย พ้นจากความเป็นรัฐมนตรี มีผลวันที่ 19 มิถุนายน พ.ศ. 2568
ถูกปรับออกจากตำแหน่ง.
รัฐมนตรีจำนวน 2 ราย พ้นจากความเป็นรัฐมนตรี มีผลวันที่ 30 มิถุนายน พ.ศ. 2568
นโยบาย.
ตามคำแถลงนโยบายต่อที่ประชุมร่วมรัฐสภา รัฐบาลแพทองธารมีนโยบายเร่งด่วนจำนวน 10 ข้อ ดังนี้
นอกจากนี้ รัฐบาลยังผลักดันการสมรสเพศเดียวกันในไทย ด้วยการออกพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 หรือพระราชบัญญัติสมรสเท่าเทียม
ข้อวิจารณ์.
"ครม.สืบสันดาน".
คณะรัฐมนตรีชุดนี้ได้รับฉายาจากนักการเมืองคนหนึ่งว่าเป็น "ครม.สืบสันดาน" โดยใช้ชื่อล้อมาจากซีรีส์ "สืบสันดาน" จาก เน็ตฟลิกซ์ เนื่องจากรัฐมนตรีจำนวนหนึ่งนั้น เป็นบุคคลในครอบครัวของนักการเมืองที่ส่งไม้ต่อให้รับตำแหน่งแทนตนเอง โดย แพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรี ได้วิจารณ์ในเรื่องดังกล่าวว่า ใช้คำรุนแรงเกินไป ต่อมา อนุทิน ชาญวีรกูล รองนายกรัฐมนตรี ก็ได้แสดงความคิดเห็นในทางเดียวกัน โดยมองว่าเป็นวาทกรรมทางการเมือง และหากมองเป็นศัพท์ทางกฎหมาย ถือว่า เป็นคำที่มีการระบุในกฎหมายอยู่แล้ว ซึ่งวาทกรรมเหล่านี้ควรจะหมดไปได้แล้ว
แต่ก็มีคอลัมนิสต์แย้งว่า คำว่าสืบสันดานนั้นไม่ได้มีความหยาบคายใดๆ เลย ในภาษากฎหมายถูกมองว่าเป็นคำทั่วไป โดยอ้างอิงถึงมาตรา 1629 วรรค 2 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ว่าด้วยลำดับสิทธิในการรับมรดกก่อนหลัง ดังต่อไปนี้
โดยผู้สืบสันดาน จึงหมายถึง ผู้มีสิทธิ์ที่จะได้รับมรดกเป็นลำดับที่หนึ่ง
ฉายารัฐบาล.
คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 64 ได้รับการตั้งฉายาในปี พ.ศ. 2567 ดังนี้