สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์

สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (ย่อว่า สพบ.) หรือ นิด้า (NIDA) เป็นสถาบันการศึกษาชั้นสูงของรัฐ เป็นสถาบันอุดมศึกษาของรัฐแห่งเดียวในประเทศไทยที่ทำการสอนเฉพาะระดับบัณฑิตศึกษา (สูงกว่าปริญญาตรี) ถือกำเนิดจากพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ที่ทรงให้ความสนพระทัยในด้าน “การพัฒนา” จนนำไปสู่การที่รัฐบาลดำเนินการจัดตั้งสถาบันขึ้นในปี พ.ศ. 2509 เน้นหนักในสาขาวิชาทางด้านการบริหาร เศรษฐศาสตร์ และศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาที่ยั่งยืนด้านต่างๆ เป็นสถาบันแห่งชาติที่มุ่งเน้นการสร้างนักบริหารระดับสูงเพื่อพัฒนาองค์กรที่สำคัญต่างๆของประเทศ นอกจากนี้ยังมีหน้าที่ในด้านการวิจัย ฝึกอบรม และให้บริการทางวิชาการด้านอื่นๆ แก่หน่วยงานภาครัฐ ธุรกิจเอกชน และประชาชนทั่วไป
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ หรือ นิด้า ถือเป็นสถาบันการศึกษาแห่งแรกที่เปิดการสอนหลักสูตรมหาบัณฑิตทางรัฐประศาสนศาสตร์เป็นการเฉพาะ และเปิดสอนหลักสูตร MBA เป็นแห่งแรกในประเทศไทย โดยคณะบริหารธุรกิจ ได้รับการจัดอยู่ในอันดับต้นของทวีปเอเชียอยู่สม่ำเสมอจากสื่อระดับนานาชาติ นิด้ายังเป็นสถาบันชั้นนำที่มีความเข้มแข็งทางวิชาการด้านนโยบายสาธารณะ เศรษฐศาสตร์ การเงิน และการจัดการ ที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ เป็นที่ยอมรับจากทั้งหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน ประกอบกับเป็นสถาบันที่มีอัตราส่วนอาจารย์ระดับปริญญาเอกต่อจำนวนนักศึกษาที่สูงที่สุดและสัดส่วนอาจารย์ที่มีตำแหน่งทางวิชาการสูงที่สุด รวมไปถึงยังได้รับคะแนนการประเมินการดำเนินงานจากหลากหลายองค์กรในระดับสูงที่สุดในประเทศไทย 
บุคคลที่เกี่ยวข้องกับสถาบันรวมถึงคณาจารย์และศิษย์เก่ามีหลากหลาย ซึ่งรวมถึงบุคคลสำคัญในด้านการเมืองการปกครองและภาคธุรกิจ ไม่ว่าจะเป็นนายกรัฐมนตรี, รองนายกรัฐมนตรี, รัฐมนตรีประจำกระทรวงต่างๆ, สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร, สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ, ข้าราชการระดับสูง, นักพัฒนาเอกชน รวมไปถึงผู้บริหารองค์กรธุรกิจขนาดใหญ่ของประเทศไทย
ประวัติ.
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงสนพระทัยในเรื่องการพัฒนาเศรษฐกิจเป็นพิเศษ เมื่อราว พ.ศ. 2503 ได้ทรงปรารภกับ นายเดวิด รอกกิเฟลเลอร์ ชาวอเมริกัน ถึงเรื่องที่จะปรับปรุงการสถิติของชาติ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญอย่างยิ่งในการพัฒนาประเทศ และในที่สุดได้มีการจัดทำโครงการเสนอรัฐบาล โดยให้ตั้ง Graduate Institute of Development Administration (GIDA) ขึ้น 
ต่อมารัฐบาลได้ตั้งคณะกรรมการเพื่อพิจารณาจัดตั้งสถาบันสอนวิชาการบริหารเกี่ยวกับการพัฒนาประเทศ โดยได้นำโครงการ GIDA มาศึกษา และได้เสนอมติของที่ประชุมคณะกรรมการต่อคณะรัฐมนตรีว่าควรจะตั้ง "“สถาบันพัฒนาการบริหาร”" (Institute of Development Administration) โดยดำเนินการสอนในขั้นปริญญาโทและเอก การศึกษาฝึกอบรม และการวิจัย ต่อมาจึงได้เปลี่ยนชื่อเป็น "“สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า)”" ก่อตั้งเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2509 ด้วยความช่วยเหลือเบื้องต้นจาก กรมวิเทศสหการ, มูลนิธิฟอร์ด และ Midwest University Consortium for International Affairs (MUCIA) โดยมี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ หรือ “พระองค์วรรณ” (พระนามเดิมคือหม่อมเจ้าวรรณไวทยากร) รองนายกรัฐมนตรี เป็นประธานคณะกรรมการจัดตั้ง ด้วยความช่วยเหลือเบื้องต้นจาก คณะรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยโอนคณะดังกล่าว, งานฝึกอบรมส่วนหนึ่งของสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สภาพัฒน์), งานฝึกอบรม และงานสอนส่วนหนึ่งของสำนักงานสถิติแห่งชาติ มาเป็นกิจกรรมหนึ่งของสถาบัน
คณะผู้ดำเนินการจัดตั้งสถาบันได้พิจารณาว่าการพัฒนาเศรษฐกิจของชาติเป็นเรื่องสำคัญเกี่ยวโยงกันกับการบริหารราชการและรัฐประศาสนศาสตร์อยู่มาก ถ้าจะตั้งสถาบันสำหรับสอนวิชานี้เป็นอิสระเป็นพิเศษให้คลุมถึงวิชารัฐประศาสนศาสตร์ การพัฒนาเศรษฐกิจ การสถิติ การบริหารธุรกิจ ก็จะเป็นการส่งเสริมพัฒนาการของประเทศได้มาก 
วัตถุประสงค์ในการก่อตั้งก็เพื่อที่จะบ่มเพาะผู้นำหรือนักบริหารที่จะเข้าไปทำงานในองค์กรต่างๆ ผลิตมหาบัณฑิตและดุษฎีบัณฑิตออกไปมีบทบาทเป็นผู้นำด้านนโยบายและการบริหาร ทั้งในภาครัฐระดับกระทรวง กรม รัฐวิสาหกิจ และในภาคธุรกิจเอกชนต่างๆ เพื่อให้ทุกภาคส่วนร่วมกันขับเคลื่อนการพัฒนา 
ดังปณิธานของสถาบันที่น้อมนำจากพระบรมราโชวาทของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรครั้งแรกของสถาบัน ความตอนหนึ่งว่า
<templatestyles src="แม่แบบ:คำพูด/style.css" />"...ท่านทั้งหลายที่สำเร็จการศึกษาจากสถาบันแห่งนี้ เป็นผู้ที่เชื่อได้ว่า มีความรู้ความสามารถสูง จึงเป็นที่หวังของคนไทยทั้งชาติ รวมทั้งของข้าพเจ้าด้วย ที่จะได้อาศัยความรู้ ความคิด สติปัญญา และความสามารถ ในอันที่จะนำพาประเทศชาติให้ก้าวไปสู่ความมั่นคง และสมบูรณ์พูนสุข..."
ปัจจุบัน นิด้าได้มีการเปลี่ยนแปลงจากส่วนราชการสู่การเป็นสถาบันอุดมศึกษาในกำกับของรัฐโดยพระราชบัญญัติสถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ พ.ศ. 2562 โดยเป็นสถาบันนโยบายศึกษา (Public Policy School) และการบริหาร ที่มุ่งถ่ายทอดองค์ความรู้เชิงนโยบายตลอดจนนำเสนอแนวทางที่จะนำไปพัฒนาหรือแก้ไขปัญหาต่างๆ ทั้งในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาเศรษฐกิจ, ธรรมาภิบาล, ความมั่นคงระหว่างประเทศ และการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยเฉพาะอย่างยิ่งภายใต้บริบทของภูมิภาคอาเซียน
นิด้ายังได้พัฒนาความร่วมมือทางวิชาการกับหน่วยงานหรือสถาบันการศึกษาชั้นนำพันธมิตรในประเทศ เช่นกับ คณะวิศวกรรมศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง ใน หลักสูตรวิศวกรรมการเงิน ปริญญาตรีควบโท (ทวิปริญญา) 5 ปี ซึ่งเน้นประยุกต์ใช้เครื่องมือทางวิศวกรรมศาสตร์ คณิตศาสตร์และเทคโนโลยี เพื่อสร้างนวัตกรรมและแก้ไขปัญหาให้กับอุตสาหกรรมการเงิน โดยเรียนกับคณาจารย์จากทั้ง 2 สถาบัน คือ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง (สจล.) และ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) นอกจากนี้ยังมีความร่วมมือทางด้านวิชาการและวิจัยร่วมกับ สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สภาพัฒน์) กับ สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (สำนักงาน ก.พ.ร.) หรือกับ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) เป็นต้น
การบริหารงาน.
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์มีอธิการบดีมาแล้ว ดังรายนามต่อไปนี้
การศึกษา.
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) ทำการเปิดสอนเฉพาะหลักสูตรในระดับบัณฑิตศึกษา ได้แก่ ประกาศนียบัตรบัณฑิต ปริญญาโท และปริญญาเอก โดยมีหน่วยงานที่จัดการเรียนการสอน 11 คณะ 1 วิทยาลัยและหน่วยงานสนับสนุน ดังนี้
ความร่วมมือทางวิชาการระดับนานาชาติ.
นิด้ามีการประสานความร่วมมือด้านการจัดการศึกษาการวิจัยกับสถาบันชั้นนำในต่างประเทศ โดยได้มีการริเริ่มพัฒนาการวิจัยและโครงการแลกเปลี่ยนนักศึกษานานาชาติ 
ปัจจุบันนิด้ามีความร่วมมือกับหลายสถาบัน อาทิเช่น Indiana University (สหรัฐอเมริกา), London School of Economics and Political Science (LSE) (สหราชอาณาจักร), University of Potsdam (เยอรมนี), National Graduate Institute for Policy Studies (GRIPS) (ญี่ปุ่น), Seoul National University (สาธารณรัฐเกาหลี), Korea Institute of Public Administration (KIPA) Korea University (สาธารณรัฐเกาหลี), Beijing Foreign Studies University (จีน), National Chengchi University (ไต้หวัน), Monash University (ออสเตรเลีย), Victoria University of Wellington (นิวซีแลนด์) เป็นต้น
บุคคลสำคัญ.
"ดูเพิ่มที่ "