วิจิตร ลุลิตานนท์

ศาสตราจารย์ วิจิตร ลุลิตานนท์ (30 มิถุนายน พ.ศ. 2449 - 9 ธันวาคม พ.ศ. 2530) อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ในรัฐบาลพลเรือตรี ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลังในรัฐบาลปรีดี พนมยงค์ และอดีตรัฐมนตรีไม่ได้ประจำกระทรวง
ประวัติ.
ชีวิตครอบครัวและการศึกษา.
ศาสตราจารย์วิจิตร ลุลิตานนท์ เกิดเมื่อ พ.ศ. 2449 ณ บ้านลุลิตานนท์ ถนนสีลม เป็นบุตรของหลวงวิจารณ์ศุขเกษม (ติ๊ด ลุลิตานนท์) เคยดำรงตำแหน่งนายกสมาคมธรรมศาสตร์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ กับมารดาชื่อทรัพย์
ในด้านการศึกษา วิจิตร ลุลิตานนท์ ได้เข้าศึกษาเบื้องต้นจากโรงเรียนประถมศึกษาเล็ก ๆ ในตรอกโรงภาษีชื่อว่า โรงเรียนครูสี ก่อนจะเข้าศึกษาต่อในโรงเรียนผดุงดรุณี แล้วจึงย้ายมาเรียนชั้นประถมและมัธยมศึกษาที่โรงเรียนอัสสัมชัญ จนจบการศึกษาในระดับมัธยมในปี พ.ศ. 2467
ภายหลังจากสำเร็จการศึกษาระดับมัธยมศึกษา วิจิตรได้เข้าศึกษาต่อที่โรงเรียนกฎหมาย กระทรวงยุติธรรม จนสำเร็จการศึกษาเป็นเนติบัณฑิตไทยในปี พ.ศ. 2470
การเข้ารับราชการในกระทรวงยุติธรรม.
ภายหลังจากสำเร็จการศึกษาเป็นเนติบัณฑิตไทย ในปี พ.ศ. 2470 วิจิตร ได้เข้าทำงานในกรมร่างกฎหมาย กระทรวงยุติธรรม (ปัจจุบันโอนภารกิจมาเป็นสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา) ในตำแหน่งเสมียนฝึกหัด
ภายหลังจากทำงานเป็นเสมียฝึกหัดได้ 2 ปี (พ.ศ. 2472) โรงเรียนกฎหมาย กระทรวงยุติธรรม ได้ขาดแคลนล่ามภาษาฝรั่งเศสที่ทำงานร่วมกับที่ปรึกษากฎหมายชาวต่างชาติ (นายหลุยส์ ดูปลาตร์ นายอังรี เอกูต์ และนายเอมิล ริโวด์) วิจิตรจึงได้เข้าทำงานที่โรงเรียนกฎหมายอีกตำแหน่งหนึ่ง ในฐานะล่ามช่วยแปลภาษาฝรั่งเศส
ต่อมาในปี พ.ศ. 2474 วิจิตรได้สอบเข้ารับราชการเป็นผู้พิพากษาฝึกหัด กระทรวงยุติธรรม และได้รับราชการเรื่อยมาจนเป็นผู้พิพากษาในกระทรวงยุติธรรมในปี พ.ศ. 2475 และผู้ช่วยเลขานุการ กรมร่างกฎหมาย ในปี พ.ศ. 2476 ซึ่งในเวลาต่อมาในปี พ.ศ. 2477 ได้มีการจัดตั้งสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาขึ้นมาโดยมีรูปแบบคล้ายกับสภาแห่งรัฐ (Conseil d'État) ของประเทศสาธารณรัฐฝรั่งเศส โดยขึ้นกับคณะรัฐมตรี จึงได้มีการโอนภารกิจของกรมร่างกฎหมายไปอยู่กับสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎี ส่งผลให้วิจิตรต้องโอนย้ายตามไปดำรงตำแหน่งหัวหน้าแผนกในกองกฤษฎีกา สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาในปี พ.ศ. 2477
มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง.
นอกจากการทำงานในกระทรวงยุติธรรมแล้ว ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง วิจิตรยังได้เข้าทำงานที่มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมืองในตำแหน่งผู้ช่วยจัดทำตำราของมหาวิทยาลัย มีหน้าที่จดบันทึกคำบรรยายเพื่อเอามาเรียบเรียงเป็นตำราและคำสอนสำหรับนักศึกษาของมหาวิทยาลัย โดยวิจิตรเริ่มต้นทำหน้าที่ตั้งแต่ในปี พ.ศ. 2477
ผลงานการจัดทำตำราและคำสอนของวิจิตร เช่น ตำรากฎหมายลักษณะพยานและจิตตวิทยา ชั้นปริญญาตรี เป็นต้น ซึ่งเป็นการสรุปคำบรรยายของหลุยส์ ดูปลาตร์ (L. DUPLATRE) ผู้บรรยายชาวฝรั่งเศส ซึ่งเคยบรรยายกฎหมายที่โรงเรียนกฎหมาย กระทรวงยุติธรรม โดยตำราของวิจิตร และดูปลาตร์นี้เป็นตำรากฎหมายพยานหลักฐานที่มีความทันสมัยและสอดคล้องกับหลักการกฎหมายพยานในเวลานั้นมากที่สุด
วิจิตรได้ทำงานในมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมืองเป็นระยะเวลานานหลายปี จนกระทั่งได้ดำรงตำแหน่งสำคัญ อาทิ อาจารย์ประจำมหาวิทยาลัย ผู้ช่วยเลขาธิการมหาวิทยาลัย (เทียบเท่าผู้ช่วยอธิการบดี) และเลขาธิการมหาวิทยาลัย (เทียบเท่ารองอธิการบดี) ซึ่งเป็นตำแหน่งผู้บริหารระดับสูงของมหาวิทยาลัย
ณ มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมืองนี้ วิจิตรได้มีบทบาทสำคัญอีกประการหนึ่ง เมื่อสงครามมหาเอเชียบูรพาเริ่มต้นขึ้น มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมืองได้กลายเป็นฐานที่มั่นสำคัญของขบวนการเสรีไทย วิจิตรได้ร่วมกับสมาชิกเสรีไทย ภายใต้การนำของนายปรีดี พนมยงค์ ผู้นำขบวนการเสรีไทย ภายใต้รหัสลับว่า รู๊ท ร่วมกันกับคณะทำงานชุดแรก คือ นายเดือน บุนนาค นายเสริม วินิจฉัยกุล และนายทวี ตะเวทิกุล โดยวิจิตรมีฐานะสำคัญในฐานะเลขาธิการเสรีไทย คอยประสานงานระหว่างเสรีไทยในประเทศ
บทบาททางการเมือง.
วิจิตร ลุลิตานนท์ ได้รับตำแหน่งรัฐมนตรีไม่ได้ประจำกระทรวงครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2488 ในรัฐบาลนายทวี บุณยเกตุ และได้ดำรงตำแหน่งต่อมาในรัฐบาลหม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช ต่อมาเมื่อพ.ศ. 2489 ในรัฐบาลนายปรีดี พนมยงค์ได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง ในรัฐบาลพลเรือตรี ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ จึงได้รับการแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง และพ้นจากตำแหน่งไปเพราะมีการรัฐประหารขึ้นโดยคณะทหาร เมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 นอกจากนี้ยังเคยได้รับการแต่งตั้งเป็นสมาชิกวุฒิสภาในวุฒิสภาไทย ชุดที่ 1
ในช่วงที่ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ผลงานสำคัญของวิจิตรในขณะนั้นคือ การเสนอจัดตั้งบริษัทเทวเวศประกันภัย จำกัดขึ้นมาในปี พ.ศ. 2489 โดยการจัดตั้งบริษัทนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อให้บริษัทประกันของรัฐบาล
ภายหลังจากพ้นจากตำแหน่งการเมือง วิจิตรได้ใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการสอนหนังสือให้กับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จนเกษียณอายุราชการ และเป็นศาสตราจารย์พิเศษต่อมา