จาง หฺวา

จาง หฺวา (ค.ศ. 232 – 7 พฤษภาคม ค.ศ. 300) หรือ เตียโฮ้ ชื่อรอง เม่าเซียน  เป็นกวีและขุนนางชาวจีนในยุคราชวงศ์จิ้นตะวันตกและเดิมเป็นขุนนางของรัฐวุยก๊กในยุคสามก๊ก จาง หฺวาเป็นนักกวีผู้มีความสามารถ เป็นผู้เขียน"ปั๋วอู้จื้อ" (博物志) ซึ่งเป็นหนังสือรวบรวมเรื่องราวเกี่ยวกับสิ่งมหัศจรรย์ทางธรรมชาติและปรากฏการณ์เหนือธรรชาติ การรับราชการของจาง หฺวาขึ้นถึงจุดสูงสุดในช่วงตั้งแต่ ค.ศ. 291 ถึง ค.ศ. 300 เมื่อจาง หฺวามีบทบาทเป็นเสนาบดีผู้นำในสมัยการสำเร็จราชการของจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิง (賈南風) ซึ่งว่าราชการแทนจักรพรรดิจิ้นฮุ่ยตี้ (晉惠帝) พระสวามี จาง หฺวาถือเป็นเสนาบดีผู้มีความสามารถ และร่วมกับเผย์ เหว่ย์ (裴頠) ที่เป็นเพื่อนขุนนางที่การช่วยราชสำนักราชวงศ์จิ้นมีความมั่นคงในช่วงระยะเวลาหนึ่ง เมื่อราชสำนักตกอยู่ในภาวะความขัดแย้งระหว่างกลุ่มอำนาจต่าง ๆ ระหว่าง ค.ศ. 299 ถึง ค.ศ. 300 จาง หฺวาปฏิเสธการทาบทามจากซือหม่า หลุน (司馬倫) ผู้เป็นปู่น้อยของจักรพรรดิจิ้นฮุ่ยตี้ในการก่อกบฏ และในที่สุดจาง หฺวาจึงถูกประหารชีวิตเมื่อซือหม่า หลุนยึดอำนาจจากจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิง
ภูมิหลังและการรับราชการกับวุยก๊ก.
บิดาของจาง หฺวาคือจาง ผิง  ดำรงตำแหน่งเจ้าเมือง (太守 "ไท่โฉ่ว") ของเมืองยีหยง (漁陽郡 "ยฺหวีหยางจฺวิ้น") ในรัฐวุยก๊กในยุคสามก๊ก จาง ผิงเสียชีวิตเมื่อจาง หฺวายังอยู๋ในวัยเยาว์ ครอบครัวของจาง หฺวายากจนลง และจาง หฺวาต้องทำงานเลี้ยงแกะขณะอยู่ในวัยเยาว์ ขุนนางเล่าฮอง ("หลิว ฟ่าง") ซึ่งเป็นชาวเมืองเดียวกันกับจาง หฺวาประทับใจในความสามารถของจาง หฺวาจึงจัดให้จาง หฺวาได้สมรสกับบุตรสาวของตน หลู ชิน (盧欽) หลานปู่ของโลติด (盧植 "หลู จื๋อ") ซึ่งเป็นชาวเมืองเดียวกันกับจาง หฺวา ก็ประทับใจจาง หฺวาเช่นกัน
จาง หฺวาเป็นที่รู้จักจากความสามารถด้านวรรณกรรมและได้เขียนรวมกวีนิพนธ์ กวีนิพนธ์เหล่านี้โดยภายนอกมีเนื้อหาเกี่ยวกับนก แต่ความจริงมีเนื้อหาเกี่ยวกับนิสัยของมนุษย์ กวีนิพนธ์ของจาง หฺวามีชื่อเสียงเป็นอย่างมาก รฺเหวี่ยน จี๋ (阮籍) ถอนใจพูดว่า "คนผู้นี้มีสามารถช่วยเจ้าแผ่นดินได้!" การประเมินของรฺเหวี่ยน จี๋ยิ่งทำให้จาง หฺวามีชื่อเสียงมากขึ้น เซียน-ยฺหวี ซื่อ (鲜于嗣) ผู้มีตำแหน่งเป็นเจ้าเมืองเสนอชื่อให้จาง หฺวามีตำแหน่งเป็นบัณฑิตในกรมราชพิธี ("ไท่ฉางปั๋วชื่อ") แต่หลู ชินเข้าพบผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์สุมาเจียวเพื่อพูดเรื่องตำแหน่งของจาง หฺวา ในที่สุดสุมาเจียวก็ตั้งให้จาง หฺวาเป็นเลขานุการคนหนึ่งของตน จาง หฺวามีความโดดเด่นในการทำหน้าที่
การรับราชการกับราชวงศ์จิ้น.
เมื่อ ค.ศ. 266 หลังสุมาเอี๋ยนบุตรชายของสุมาเจียวชิงบัลลังก์จากโจฮวนจักรพรรดิแห่งวุยก๊กลำดับสุดท้ายและก่อตั้งราชวงศ์จิ้นในเดือนกุมภาพันธ์ พระองค์ทรงแต่งตั้งจาง หฺวาเป็นเจ้าพนักงานสำนักประตูเหลือง (黃門侍郎 "หฺวางเหมินชื่อหลาง") และตั้งให้จาง หฺวามีบรรดาศักดิ์ระดับกวนไล่เหา ("กวานเน่ย์โหว") จาง หฺวาได้เลื่อนขึ้นมามีตำแหน่งเป็นราชเลขาธิการ ("ช่างชู") ในภายหลัง เมื่อขุนพลเอียวเก๋าทูลโน้มโน้าวจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนให้พิชิตง่อก๊กที่เป็นรัฐอริของราชวงศ์จิ้น ขุนนางส่วนใหญ่คัดค้านอย่างหนัก แต่จาง หฺวาเห็นด้วยกับเอียวเก๋าแและภายหลังได้มีส่วนร่วมอย่างมากในการวางกลยุทธ์และการจัดการการส่งกำลังบำรุงเบื้องหลังการศึกกับง่อก๊ก เมื่อประมาณเดือนธันวาคม ค.ศ. 278 เอียวเก๋าป่วยหนัก จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงส่งจาง หฺวาไปเยี่ยมเพื่อปรึกษาเรื่องกลยุทธ์ในการพิชิตง่อก๊ก เอียวเก๋าแนะนำให้เริ่มเปิดศึกอย่างรวดเร็ว เกรงว่าหากปล่อยเวลาล่วงไป ซุนโฮจักรพรรดิแห่งง่อก๊กจะถูกแทนที่ด้วยผู้ปกครองที่มีความสามารถมากกว่า จาง หฺวาเห็นด้วยกับการคาดการณ์ของเอียวเก๋า เอียวเก๋ายังกล่าวด้วยว่าจาง หฺวาจะเป็นบุคคลที่ทำให้เป้าหมายของเอียวเก๋า (ในการพิชิตง่อก๊ก) สำเร็จ หลังราชวงศ์จิ้นพิชิตง่อก๊กได้ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 280 จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงแต่งตั้งให้จาง หฺวามีบรรดาศักดิ์เป็นกว๋างอู่โหว  เพื่อตอบแทนความดีความชอบ หลิว น่า (劉訥) ลุงของหลิว เหว่ย์ (劉隗) มีชื่อเสียงในเรื่องการประเมินลักษณะบุคคล เคยให้ความเห็นเกี่ยวกับจาง หฺวาว่า "ข้าไม่อาจเข้าใจจาง เม่าเซี่ยน"
ในเวลาต่อมาไม่นาน จาง หฺวาก็สูญเสียความโปรดปรานจากจักรพรรดิสุมาเอี๋ยน เมื่อจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนเคยตรัสถามจาง หฺวาใครสามารถเป็นสำเร็จราชการแทนพระองค์ให้กับซือหม่า จง (司馬衷; ภายหลังคือจักรพรรดิจิ้นฮุ่ยตี้) พระโอรสของพระองค์ จาง หฺวาทูลเสนอสุมาฮิว (司馬攸 "ซือหม่า โยว") ผู้เป็นเจอ๋อง (齊王 "ฉีหวาง") และเป็นพระอนุชาของจักรพรรดิสุมาเอี๋ยน แม้ว่าสุมาฮิวทรงมีความสามารถอย่างชัดเจนที่จะทำหน้าที่นี้ได้ แต่จักพรรดิสุมาเอี๋ยนกลับกริ้วจาง หฺวา เพราะพระองค์ทรงเกรงว่าสุมาฮิวจะทรงแย่งชิงบัลลังก์จากซือหม่า จงในอนาคตเพราะสุมาฮิวทรงได้รับการสนับสนุนจากมวลชนเป็นอย่างมาก เหล่าขุนนางที่ก่อนหน้านี้เคยคัดค้านการรบกับง่อก๊กฉวยโอกาสนี้ในพูดไม่ดีเกี่ยวกับจาง หฺวาต่อหน้าจักรพรรดิสุมาเอี๋ยน ทำให้จาง หฺวาสูญเสียความโปรดปรานจากจักรพรรดิ จากนั้นจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนจึงทรงส่งจาง หฺวาออกไปที่ชายแดนภาคเหนือในมณฑลอิวจิ๋วเพื่อให้ทำหน้าที่เป็นนายกองพันพิทักษ์ชนเผ่าออหวน (護烏桓校尉 "ฮู่อูหฺวานเซี่ยวเว่ย์") และขุนพลสงบภาคเหนือ (安北將軍 "อานเป่ย์เจียงจฺวิน") จาง หฺวาปฏิบัติหน้าที่ได้เป็นอย่างดีโดยการสยบกลุ่มชนที่ไม่ใช่ชาวฮั่นจำนวนมากอย่างชนเผ่าออหวน (烏桓 "อูหฺวาน") และเซียนเปย์ (鮮卑) ในภูมิภาคนั้น แม้ว่าจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงพิจารณาจะเรียกตัวจาง หฺวากลับมารับราชการเป็นเสนาบดีในนครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽) แต่พระองค์ก็ทรงเปลี่ยนพระทัยทุกครั้งหลังทรงฟังคำของขุนนางที่ไม่ชอบจาง หฺวา ภายหลังจาง หฺวาได้รับการเรียกตัวกลับมาดำรงตำแหน่งเสนาบดีพิธีการ (太常 "ไท่ฉาง") แต่จาง หฺวาก็ถูกปลดออกจากตำแหน่งในข้อหาละเลยหน้าที่หลังจากที่คานอันหนึ่งในศาลบรรพชนของราชวงศ์หักลง ดังนั้นตลอดช่วงเวลาที่เหลือในรัชสมัยของจักรพรรดิสุมาเอี๋ยน จาง หฺวาจึงเข้าร่วมในการประชุมราชสำนักในฐานะผู้มีบรรดาศักดิ์เฮา (侯 "โหว")
หลังจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนสวรรคตในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 290 จาง หฺวาถูกเรียกตัวกลับลกเอี๋ยงเพื่อให้ดำรงตำแหน่งเป็นสมุหราชพิธี ("ไท่ฉางชิง") ซึ่งเป็นตำแหน่งที่ไม่มีอำนาจที่แท้จริง บทบาทหลักของจาง หฺวาคือการถวายการสอนแก่ซือหม่า ยฺวี่ (司馬遹) พระโอรสองค์เดียวและเป็นรัชทายาทของซือหม่า จง (จักรพรรดิจิ้นฮุ่ยตี้) ที่ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิพระองค์ใหม่ หลังจากจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิง (賈南風) โค่นอำนาจจักรพรรดินีพันปีหลวงหยาง จื่อ (楊芷) และหยาง จฺวิ้น (楊駿) ผู้เป็นบิดาในการก่อรัฐประหารในเดือนเมษายน ค.ศ. 291 จักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงทรงแต่งตั้งให้จาง หฺวาดำรงตำแหน่งที่มีหน้าที่สูงขึ้นคือเป็นขุนนางที่ปรึกษาผู้ใหญ่ฝ่ายขวา (右光祿大夫 "โย่วกวางลู่ต้าฟู"), ขุนนางมหาดเล็ก ("ชื่อจง") และผู้กำกับสำนักราชเลขาธิการราชวัง (中書監 "จงชูเจียน") เหตุผลบางประหารเบื้องหลังการเลื่อนตำแหน่งอย่างรวดเร็วของจาง หฺวา ก็คือทั้งจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงและเจี่ย มี่ (賈謐) เห็นว่าจาง หฺวาไม่ได้มาจากตระกูลที่มีอำนาจ ไม่ได้ต่อต้านการสำเร็จราชการของจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิง และยังมีชื่อเสียงในหมู่ขุนนางในราชสำนักคนอื่น ๆ แม้ว่าจาง หฺวามีความภักดี แต่จาง หฺวาก็กังวลเรื่องที่ตระกูลของจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงขึ้นมามีอำนาจ และจาง หฺวาได้เขียนบทความชื่อ "หนฺีว์ฉื่อเจิน" (女史箴) เพื่อเสียดสีในเรื่องนี้ ในที่สุดจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงทรงตัดสินพระทัยตั้งให้จาง หฺวามีบรรดาศักดิ์เป็นจฺว้างอู่กง (壮武公) ตอนแรกจาง หฺวาปฏิเสธการรับบรรดาศักดิ์หลายครั้ง แต่หลังจากมีพระเสาวนีย์จากจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิง มาถึง จาง หฺวาจึงตัดสินใจรับบรรดาศักดิ์ 
เมื่อประมาณเดือนมีนาคม ค.ศ. 296 จาง หฺวาได้เลื่อนตำแหน่งขึ้นเป็นเสนาบดีโยธาธิการ (司空 "ซือคง") แทนที่ซือหมา หฺว่าง (司馬晃) ผู้เป็นอ๋องแห่งแห้ฝือ (下邳王 "เซี่ยพีหวาง") และสิ้นพระชนม์ก่อนหน้านี้ในเดือนเดียวกัน ในช่วงเวลาหลายปีต่อมาที่จักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงกุมอำนาจ (จักรพรรดิจิ้นฮุ่ยตี้เป็นเพียงจักรพรรดิหุ่นเชิด) จาง หฺวาใช้ทักษะทางการเมืองของตนในการควบคุมกลุ่มอำนาจต่าง ๆ ที่ช่วงชิงกัน โดยจาง หฺวาร่วมมือกับเผย์ เหว่ย์ (裴頠) ที่เป็นลูกพี่ลูกน้องของจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิง
การเสียชีวิตและผลสืบเนื่อง.
ช่วงต้น ค.ศ. 300 ความผันผวนทางการเมืองใหญ่โตเกินกว่าจาง หฺวาจะรับมือได้ หลังจากจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงทรงกล่าวหาว่าซือหม่า ยฺวี่เป็นกบฏในเดือนกุมภาพันธ์และทรงมีรับสั่งให้ปลดซือหม่า ยฺวี่ออกจากตำแหน่ง ในเดือนเมษายน จักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงทรงเกรงว่าซือหม่า ยฺวี่จะกลับมามีอำนาจ จึงทรงมีรับสั่งให้ปลงพระชนม์ซือหม่า ยฺวี่ ด้วยชื่อเสียงในทางร้ายของจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงจากเหตุฆาตกรรมซือหม่า ยฺวี่ จึงทำให้ซือหม่า หลุน (司馬倫) ผู้เป็นอ๋องแห่งเตียว (趙王 "เจ้าหวาง") และเป็นปู่น้อยของจักรพรรดิจิ้นฮุ่ยตี้ ทรงวางแผนจะก่อรัฐประหารเพื่อโค่นอำนาจจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิง พระองค์ทรงพยายามโน้มน้าวจาง หฺวาให้เข้าร่วมในการก่อรัฐประหาร แต่จาง หฺวาไม่เต็มใจที่จะเข้าร่วม ในเดือนพฤษภาคม หลังซือหม่า หลุนทรงโค่นอำนาจจักรพรรดินีเจี่ยเป็นผลสำเร็จ ซือหม่า หลุนทรงมีคำสั่งให้ประหารชีวิตผู้สนับสนุนจักรพรรดินีเจี่ยและผู้เกี่ยวข้องพร้อมกับครอบครัว ซึ่งรวมถึงจาง หฺวาด้วย
ต่อมาซือหม่า หลุนทรงชิงราชบัลลังก์ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 301 และขึ้นปกครองในฐานะจักรพรรดิเป็นระยะเวลาสั้น ๆ ก่อนถูกโค่นล้มในเดือนพฤษภาคม ซือหมา จฺหย่ง (司馬冏) ผู้เป็นโอรสและทายาทของสุมาฮิวได้เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ขุนนางชื่อจื้อ ยฺหวี (挚虞) ยื่นคำร้องต่อซือหมา จฺหย่งขอให้ฟื้นฟูเกียรติยศย้อนหลังให้จาง หฺวา มีขุนนางอีกคนจากเขตศักดินาของจาง หฺวาที่จฺว้างอู่ (壮武) ชื่อจู๋ เต้า (竺道) ก็ส่งคำร้องที่มีเนื้อหาคล้ายคลึงกันไปยังซือหม่า อี้ (司馬乂) ผู้เป็นอ๋องแห่งเตียงสา (長沙王 "ฉางชาหวาง") ระหว่างที่ซือหมา จฺหย่งทรงเริ่มการอภิปรายเรื่องสถานะของจาง หฺวา และขุนนางหลายคนมีความเห็นว่าจาง หฺวาได้รับความอยุติธรรม แต่ก็มีขุนนางบางคนที่มีความเห็นว่าการลงโทษที่จาง หฺวาได้รับนั้นสมเหตุสมผลอยู่แล้ว จึงยังไม่มีการตัดสินใด ๆ ในช่วงระยะเวลาหนึ่ง การฟื้นฟูเกียรติยศให้จาง หฺวามาถึงเมื่อ ค.ศ. 303 ในสมัยสำเร็จราชการของซือหม่า อี้ จาง หฺวาได้รับตำแหน่งและบรรดาศักดิ์ดั้งเดิม แม้ว่าจะไม่มีการตั้งสมัญญานามก็ตาม
กวีนิพนธ์.
กวีนิพนธ์ของจาง หฺวาได้รับการชื่นชมจากหลายบุคคลเช่นรฺเหวี่ยน จี๋และเฉิน หลิว (陳留) จาง หฺวาเป็นคนที่อ่านหนังสือมาก เมื่อจาง หฺวาย้ายบ้านนั้นต้องใช้เกวียนถึง 30 คันในการขนหนังสือ จาง หฺวาเป็นผู้เขียน"ปั๋วอู้จื้อ" (博物志) ซึ่งเป็นหนังสือรวมบทความในหัวข้อต่าง ๆ ในความสนใจของจาง หฺวา หนังสือน่าจะสูญหายในยุคราชวงศ์ซ่ง ผลงานสมัยใหม่ที่สืบทอดต่อมาในชื่อเดียวกันนี้น่าจะรวบรวมมาจากบทความที่หลงเหลือซึ่งพบในหนังสือเล่มอื่น ๆ
ครอบครัวและทายาท.
จาง หฺวามีบุตรชาย 2 คน ได้แก่ จาง อี (張禕) ผู้รับราชการในตำแหน่งนายทหารม้ามหาดเล็ก (散騎常侍 "ซานฉีฉางชื่อ") และจาง เหว่ย์ (張韙) ผู้รับราชการในตำแหน่งเจ้าพนักงานทหารม้ามหาดเล็ก (散騎侍郎 "ซ่านฉีชื่อหลาง") ทั้งสองเสียชีวิตพร้อมกับบิดาและคนในครอบครัวคนอื่น ๆ ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 300 มีเพียงหลานชายของจาง หฺวาชื่อจาง ยฺหวี (張輿) ที่รอดชีวิตจากการกวาดล้างมาได้ และได้สืบทอดบรรดาศักดิ์ของจาง หฺวาผู้ปู่เมื่อ ค.ศ. 303 หลังจาง หฺวาได้รับการฟื้นฟูเกียรติยศย้อนหลัง
จาง ช่างโหรว (张尚柔) พระมารดาของจักรพรรดิเหลียงอู่ตี้ (梁武帝) เป็นผู้สืบเชื้อสายรุ่นที่ 6 ของจาง หฺวา