ซุ้มประตูวชิรสถิตและวชิรธำรง 72 พรรษา

ซุ้มประตูวชิรสถิต 72 พรรษา และ ซุ้มประตูวชิรธำรง 72 พรรษา หรือชื่อโดยรวมคือ ซุ้มประตูเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา เป็นซุ้มประตูที่จัดสร้างโดยสหพันธ์สมาคมสตรีนักธุรกิจและวิชาชีพแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชินูปถัมภ์ (สสธวท.) ร่วมกับภาคีเครือข่าย เพื่อน้อมเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 และครบรอบ 50 ปี ของการสถาปนาความสัมพันธ์จีน–ไทย ออกแบบโดยใช้แนวคิดของปรากฏการณ์ "ปัญจมังกร" หรือมังกรทั้ง 5 ตั้งอยู่บนถนนเจริญกรุง บริเวณจุดระบุเส้นแบ่งเขตการปกครองระหว่างเขตป้อมปราบศัตรูพ่ายและเขตสัมพันธวงศ์ กรุงเทพมหานคร ทั้งหมด 2 จุด คือ ซุ้มประตูวชิรสถิต 72 พรรษา หรือ "ซุ้มหัวมังกร" ตั้งอยู่บริเวณเชิงสะพานดำรงสถิตข้ามคลองรอบกรุง (คลองถม) และ ซุ้มประตูวชิรธำรง 72 พรรษา หรือ "ซุ้มหางมังกร" ตั้งอยู่บริเวณแยกหมอมี โดยพระองค์เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี มาทรงเปิดเมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2568 ปัจจุบันอยู่ภายใต้การดูแลโดยกรุงเทพมหานคร
ประวัติ.
ภูมิหลัง.
เมื่อคราวพระราชพิธีสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี ในปี พ.ศ. 2525 เกียรติ วัธนเวคิน และจรรย์สมร วัธนเวคิน ประธานมูลนิธิเกียรติร่วมมิตรเพื่อการศึกษา ร่วมกับชาวไทยเชื้อสายจีน จัดทำโครงการ "พระบรมโพธิสมภารร่มเย็นเป็นสุข" เพื่อแสดงความกตัญญูที่ได้เข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร โดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งดำรงพระอิสริยยศ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จพระราชดำเนินไปทรงประกอบพิธีถวายสักการะพระบรมสาทิสลักษณ์สมเด็จพระบูรพมหากษัตริยาธิราชแห่งราชวงศ์จักรี ณ พลับพลาพิธี บริเวณวงเวียนโอเดียน เขตสัมพันธวงศ์ กรุงเทพมหานคร และทรงพระดำเนินเยี่ยมราษฎรที่เข้าเฝ้าทูลละอองพระบาทอย่างใกล้ชิด
จากโครงการดังกล่าวจึงทำให้ สหพันธ์สมาคมสตรีนักธุรกิจและวิชาชีพแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชินูปถัมภ์ (สสธวท.) และสมาคมสมาชิกของสหพันธ์ทั้ง 23 องค์กร ร่วมกับภาคีเครือข่ายอีก 3 แห่ง คือ สภาองค์การพัฒนาเด็กและเยาวชน ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, มูลนิธิเกียรติร่วมมิตรเพื่อการศึกษา และสมาคมสตรีสัมพันธ์ ร่วมกันจัดงานกาลาดินเนอร์ในชื่อ "เบญจกตัญญุตา" ภายใต้โครงการ "สสธวท รวมใจเทิดเอกลักษณ์แห่งปัญจมังกร จารึกความกตัญญูต่อแผ่นดิน" เมื่อวันที่ 25 สิงหาคม พ.ศ. 2567 ณ โรงแรมแกรนด์ ไฮแอท เอราวัณ เพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวอีกครั้ง เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 โดยพระองค์เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี มาทรงเป็นประธานในงานดังกล่าว
การก่อสร้างซุ้มประตู.
ก่อนการจัดงานกาลาดินเนอร์ดังกล่าว คุณหญิงณัฐิกา วัธนเวคิน อังอุบลกุล ประธาน สสธวท. ได้ชวนจรรย์สมรผู้เป็นมารดา ไปเข้าพบพระมหาคณาจารย์จีนธรรมวชิราจารย์ (เย็นอี่) เจ้าอาวาสวัดมังกรกมลาวาส เพื่อปรึกษาเรื่องการต่อยอดจากการจัดงานกาลาดินเนอร์ พระมหาคณาจารย์จีนธรรมวชิราจารย์ได้ระบุว่า "การนี้คือผู้มีบุญญาบารมีใหญ่ที่สุดของแผ่นดินและครบรอบใหญ่" คุณหญิงณัฐิกาจึงมีแนวคิดจัดสร้างถาวรวัตถุเป็นซุ้มประตูเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษาขึ้น โดยแนวคิดเริ่มแรกนั้นจะจัดสร้างที่แยกหมอมีเพียง 1 จุด แต่พระมหาคณาจารย์จีนธรรมวชิราจารย์แนะนำว่าต้องสร้างที่เชิงสะพานดำรงสถิตอีก 1 จุด เนื่องจากเป็นจุดหัวมังกร ส่วนถนนเจริญกรุงเป็นตัวมังกรตามชื่อเรียก "ถนนสายมังกร" และห้าแยกหมอมีเป็นจุดขามังกรหริอหลังมังกร โดยที่ห้าแยกเปรียบเสมือนห้าเล็บของมังกรที่เป็นสัญลักษณ์เฉพาะฮ่องเต้เท่านั้น โดยหลังการจัดงาน สสธวท. ได้เข้าเฝ้าฯ ทูลเกล้าฯ ถวายเงินเพื่อพระราชทานเป็นทุนประเดิมในการจัดสร้างซุ้มประตูเฉลิมพระเกียรติเมื่อวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2567 โดยการก่อสร้างซุ้มประตูจะทำที่โรงงานแล้วนำมาติดตั้งในพื้นที่ที่กำหนดในภายหลัง การจัดสร้างแล้วเสร็จเมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน (ซุ้มที่แยกหมอมี) และ 30 พฤศจิกายน (ซุ้มที่สะพานดำรงสถิต) ตามลำดับ
พิธีเปิดและส่งมอบ.
พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานชื่อซุ้มประตูเฉลิมพระเกียรติทั้ง 2 แห่ง โดยส่วนหัวมังกรอยู่ที่สะพานดำรงสถิต พระราชทานนามว่า ซุ้มประตูวชิรสถิต 72 พรรษา หมายถึง ซุ้มประตูนี้เป็นเอกลักษณ์แสดงถึงพระชนมายุ 72 พรรษาของพระองค์ ส่วนที่ห้าแยกหมอมีพระราชทานนามว่า ซุ้มประตูวชิรธำรง 72 พรรษา หมายถึง ซุ้มประตูนี้เป็นเอกลักษณ์จารึกการเทิดทูนของพสกนิกรชาวไทยในโอกาสเฉลิมพระชนมพรรษา 72 พรรษาของพระองค์
วันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2568 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดาฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินมาทรงเปิด ซุ้มประตูวชิรสถิต 72 พรรษา และ ซุ้มประตูวชิรธำรง 72 พรรษา อย่างเป็นทางการ พร้อมทั้งทอดพระเนตรการขับร้องเพลง "สดุดีพระทศมราชา" ซึ่งประพันธ์ต้นฉบับโดยวงดนตรีสุนทราภรณ์ ที่คณะกรรมการของ สสธวท. และภาคีเครือข่ายร่วมขับร้องถวาย และการแสดงชุด "เบญจกตัญญุตาบารมีแห่งมังกรสยาม" ด้านหน้าซุ้มประตูวชิรสถิต 72 พรรษา ก่อนเสด็จพระราชดำเนินลอดซุ้มประตูวชิรสถิต 72 พรรษา ไปยังวัดมังกรกมลาวาส ทรงรับการถวายพระพรจากพระมหาคณาจารย์จีนธรรมวชิราจารย์ จากนั้นเสด็จพระราชดำเนินออกมาทอดการแสดงของโรงเรียนต่าง ๆ ที่ตั้งอยู่ในเขตป้อมปราบศัตรูพ่ายและเขตสัมพันธวงศ์ ซึ่งมาทำการแสดงรับเสด็จริมถนนเจริญกรุง และทอดพระเนตรการแสดงแผนที่ฉาย (Mapping Show) บนซุ้มประตูวชิรธำรง 72 พรรษา
ในโอกาสนี้ บริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด ยังได้จัดทำแสตมป์ที่ระลึกซุ้มประตูเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา ออกวันจำหน่ายในวันเดียวกันอีกด้วย โดยเปิดตัวพร้อมกับแสตมป์ที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567
ต่อมาเมื่อวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2568 หลังจากพิธีเปิดซุ้มประตูไปแล้วประมาณ 2 เดือน สสธวท. และคณะกรรมการจัดสร้างซุ้มประตูวชิรสถิตและวชิรธำรง 72 พรรษา ได้ส่งมอบซุ้มประตูทั้ง 2 ซุ้มให้แก่กรุงเทพมหานคร (กทม.) เป็นผู้ดูแลซุ้มประตูต่อจาก สสธวท. โดยคุณหญิงณัฐิกา ประธาน สสธวท. เป็นประธานกล่าวส่งมอบซุ้มประตูให้แก่ตัวแทนของกรุงเทพมหานคร คือ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ที่ศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร เขตพระนคร
ลักษณะ.
การออกแบบ.
ซุ้มประตูเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา ออกแบบโดยใช้แนวคิด "ปัญจมังกร" หรือสัญลักษณ์แห่งปรากฏการณ์ของมังกรทั้ง 5 ได้แก่
โครงสร้าง.
ซุ้มประตูเป็นซุ้มคร่อมบนถนนเจริญกรุง สร้างโดยใช้โครงสร้างเป็นเหล็กรูปพรรณเชื่อมต่อกันตามรูปทรงที่กำหนด ส่วนภายนอกใช้วัสดุคอนกรีตเสริมใยแก้วเพื่อช่วยลดน้ำหนักของซุ้มประตู แต่มีความคงทน ส่วนขนาดของซุ้มนั้นมีความสูง 23 เมตร ส่วนความกว้างไม่เท่ากัน โดยซุ้มประตูวชิรสถิต 72 พรรษา กว้าง 16 เมตร และซุ้มประตูวชิรธำรง 72 พรรษา กว้าง 14 เมตร จากความกว้างดังกล่าวทำให้ซุ้มประตูวชิรสถิตเป็นซุ้มประตูสถาปัตยกรรมจีนที่ใหญ่ที่สุดในโลก เนื่องจากประเทศจีนเคยสร้างซุ้มประตูที่ใหญ่ที่สุดที่ความกว้าง 8-10 เมตร
สถาปัตยกรรม.
ซุ้มประตูทั้งสองแห่งมีรูปแบบเป็นสถาปัตยกรรมราชวงศ์จีนตอนเหนือสมัยราชวงศ์หมิงและราชวงศ์ชิง ซึ่งเป็นแนวคิดที่จรรย์สมรและคุณหญิงณัฐิกาได้รับมอบมาจากพระมหาคณาจารย์จีนธรรมวชิราจารย์ เสาเป็นสีแดง ฐานอยู่บนทางเท้าทั้งสองฝั่ง เป็นซุ้มเสาคู่เดียว มีหลังคาสีเหลืองด้านบน 3 หลังคา ลดระดับสองชั้นซ้ายขวา กึ่งกลางหลังคาชั้นบนประดิษฐานตราสัญลักษณ์พระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 โดยมีมังกรคู่เป็นปูนปั้นระบายสีหันหน้าเข้าหาตราสัญลักษณ์ประกอบด้านข้าง และมีลวดลายมังกรห้าเล็บเป็นสัญลักษณ์หลัก โดยตกแต่งด้วยสีทั้งหมด 5 สีตามธาตุ คือ สีแดง (ธาตุไฟ) สีเหลือง (ธาตุดิน) สีดำและสีน้ำเงิน (ธาตุน้ำ) สีเขียว (ธาตุไม้) และสีขาว (ธาตุทอง)
นอกจากนี้ ที่ฐานเสาซุ้มประตูเฉลิมพระเกียรติฯ ทั้ง 2 จุดยังมีประติมากรรมมงคลรูปช้างไทย สิงโตจีน ซึ่งเป็นตัวแทนทั้ง 2 ประเทศ และกลองลายเมฆมงคล โดยประติมากรรมทั้งหมดนี้เป็นผลงานของศิลปินชาวจีน ที่แกะสลักจากหินฮั่นไป๋หวี่ (หินอ่อนหยกสีขาว) ซึ่งเป็นหินชนิดพิเศษของจีนที่ใช้เฉพาะในพระราชวังต้องห้ามเท่านั้น โดยประติมากรรมดังกล่าวนี้เป็นของขวัญที่รัฐบาลจีนมอบให้รัฐบาลไทย ผ่านทางสถานเอกอัครราชทูตสาธารณรัฐประชาชนจีนประจำประเทศไทย ในโอกาสครบรอบ 50 ปี แห่งการสถาปนาความสัมพันธ์จีน–ไทย ในวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2568