เพลงยาวถวายโอวาท

แม่แบบผิดพลาด: มีการลบช่องที่ไม่ได้ใช้ออก โปรดเติมกลับเข้าไป (โปรดดู)
เพลงยาวถวายโอวาท โดย 
เพลงยาวถวายโอวาทสุนทรภู่
<table width="100%" border="0" cellspace="0" cellpadding="0">
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="60%" colspan="2">
 <br>
 ๏ _________ ควรมิควรจนจะพรากจากสถาน
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 จึงเขียนความตามใจอาลัยลาน<br>
 ด้วยขอบคุณทูลกระหม่อมถนอมรัก
<br>เสด็จมาปราศรัยถึงในกุฎี
<br>ทั้งการุณสุนทราคารวะ
<br>ขอพึ่งบุญมุลิกาฝ่าละออง
<br>ด้วยเดี๋ยวนี้มิได้รองละอองบาท
<br>ต่อถึงพระวยาอื่นจักคืนมา
<br>อย่ารู่โรคโศกเศร้าเหมือนเขาอื่น
<br>มธุรสชดช้อยให้พลอยเพลิน
<br>ไหนจะคิดพิศวงถึงองค์ใหญ่
<br>มิเจียมตัวกลัวพระราชอาชญา
<br>พาเที่ยวชมยมนามหาสมุทร
<br>ต่อรอนรอนอ่อนอับพยับลง
<br>แต่ครั้งนี้วิบากจากพระบาท
<br>มิสูญลับดับจิตชีวิตยัง
<br>แม้นไปทัพจับศึกก็นึกมาด
<br>สู้อาสากว่าจะตายวายชีวี
<br>ขอฉลองสองพระองค์ดำรงรักษ์
<br>ให้ยืนเหมือนเดือนดวงพระสุริยัน<br>
 </td>
 <td width="40%">
 ขอประทานโทษาอย่าราคี<br>
 เหมือนผัดพักตร์ผิวหน้าเป็นราศี<br>
 ดังวารีรดซาบอาบละออง<br>
 ถวายพระวรองค์จำนงสนอง<br>
 พระหน่อสองสุริย์วงศ์ทรงศักดา<br>
 จะนิราศแรมไปไพรพฤกษา<br>
 พระยอดฟ้าสององค์จงเจริญ<br>
 พระยศยืนยอดมนุษย์สุดสรรเสริญ<br>
 จะต้องเหินห่างเหทุกเวลา<br>
 ทั้งอาลัยองค์น้อยละห้อยหา<br>
 จะใส่บ่าแบกวางข้างละองค์<br>
 เมืองมนุษย์นกไม้ไพรระหง<br>
 จึงจะส่งเสด็จให้เข้าในวัง<br>
 ใจจะขาดคิดหมายไม่วายหวัง<br>
 จะเวียนบังคมบาทไม่ขาดปี<br>
 จะรองบาทบงกชบทศรี<br>
 ด้วยภักดีได้จริงทุกสิ่งอัน<br>
 ช่วยฉัดชักชุบย้อมกระหม่อมฉัน<br>
 เป็นคืนวันเที่ยงธรรมไม่ลำเอียงฯ<br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>
๏ นิจจาเอ๋ยเคยรองละอองบาท
<br>แสนละม่อมน้อมพระองค์ดำรงเรียง
<br>จงอยู่ดีศรีสวัสดิ์พิพัฒน์ผล
<br>ได้สืบวงศ์พงศ์มกุฏอยุธยา
<br>เหมือนสององค์ทรงนามพระรามลักษณ์
<br>ประจามิตรคิดร้ายวายชีวัน
<br>จะไปจากสมเด็จพระเชษฐา
<br>พระองค์น้อยคอยประณตนิ่งอดออม
<br>อุตส่าห์เรียนเขียนอ่านบุราณราช
<br>ลำดับศักดิ์จักพรรดิขัตติย์วงศ์
<br>ด้วยพระองค์ทรงสยมบรมนาถ
<br>กรมศักดิ์หลักชัยพระอัยการ
<br>อนึ่งให้รู้สุภาษิตบัณฑิตพระร่วง
<br>ราชาศัพท์รับสั่งให้บังควร
<br>ทั้งพุทธไสยไตรดาทวายุค
<br>พระยศศักดิ์จักเฉลิมให้เพิ่มพูน
<br>แม้นออกวังตั้งใจจะไปอยู่
<br>ขอพึ่งบุญพูนสวัสดิ์เหม์อนฉัตรธง
<br>แต่ยามนี้มีกรรมจะจำจาก
<br>เพราะพระเจ้าเยาว์นักต้องรักเร้น
<br>ขอพระองค์จงเอ็นดูอย่ารู้ร้าง
<br>อย่าหลงลิ้นหินชาติขาดอาลัย
<br>ถึงร้อยปีมิได้มาก็อย่าแปลก
<br>เช่นงางอกออกไปมิได้คืน
<br>ของพระองค์ทรงยศเหมือนคชบาท
<br>ระมัดโอษฐ์โปรดให้พระทัยจำ<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 โปรดประภาษไพเราะเสนาะเสียง<br>
 ดังเดือนเคียงแข่งคู่กับสุริยา<br>
 ให้พระชนม์ยั่งยืนหมื่นพรรษา<br>
 บำรุงราษฎร์ศาสนาถึงห้าพัน<br>
 เป็นปิ่นปักปกเกศทุกเขตขัณฑ์<br>
 เสวยชั้นฉัตรเฉลิมเป็นเจิมจอม<br>
 จงรักพระอนุชาอุตส่าห์ถนอม<br>
 ทูลกระหม่อมครอบครองกันสององค์<br>
 ไสยศาสตร์สงครามตามประสงค์<br>
 อุตส่าห์ทรงจดจำให้ชำนาญ<br>
 บังคับราชการสิ้นทุกถิ่นฐาน<br>
 มนเทียรบาลพระบัญญัติตัดสำนวน<br>
 โคลงเพชรพวงผิดชอบทรงสอบสวน<br>
 ทราบให้ถ้วนถี่ไว้จะได้ทูล<br>
 ให้ทราบทุกที่ถวิลบดินทร์สูร<br>
 ได้พึ่งทูลกระหม่อมของฉันสององค์<br>
 สำหรับปูเสื่อสาดคอยกวาดผง<br>
 ได้ดำรงร่มเกล้าทั้งเช้าเย็น<br>
 ด้วยแสนยากยังไม่มีที่จะเห็น<br>
 จึงจำเป็นจำพรากจำจากไป<br>
 ให้เหมือนอย่างเมรุมาศไม่หวาดไหว<br>
 น้ำพระทัยทูลเกล้าจงยาวยืน<br>
 ให้เหมือนแรกเริ่มตรัสไม่ขัดขืน<br>
 จึงจักยืนยืดยาวดังกล่าวคำ<br>
 อย่าให้พลาดพลั้งเท้าก้าวถลำ<br>
 จะเลิศล้ำลอยฟ้าสุราลัย ฯ <br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>
๏ หนึ่งนักปราชญ์ราชครูซึ่งรู้หลัก
<br>อุตส่าห์ถามตามประสงค์จำนงใน
<br>หนึ่งบรรดาข้าไทที่ใจซื่อ
<br>หนึ่งคนมนต์ขลังช่างชำนาญ
<br>เขาทำชอบปลอบให้นำใจชื่น
<br>ปรารถนาสารพัดในปัฐพี
<br>คำบุราณท่านว่าเหล็กแข็งกระด้าง
<br>จงทราบไว้ใต้ละอองทั้งสององค์
<br>แต่คนร้ายหลายลิ้นย่อมปลิ้นปลอก
<br>อย่าพานพบคบค้าเป็นราคี
<br>อันคนดีมีสัตย์สันทัดเที่ยง
<br>เอาไว้ใช้ใกล้ชิดไม่คิดร้าย
<br>อันโซ่ตรวนพรวนพันมันไม่อยู่
<br>แม้นผูกใจไว้ด้วยปากไม่จากองค์
<br>อันอ้อยตาลหวานลิ้นแล้วสิ้นซาก
<br>แม้นเจ็บอื่นหมื่นแสนจะแคลนคลาย
<br>จะรักชังทั้งสิ้นเพราะลิ้นพลอด
<br>อันช่างปากยากที่จะมีใคร
<br>จงโอบอ้อมถ่อมถดพระยศศักดิ์
<br>ครั้นต่ำนักมักจะผิดคิดรำพึง
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 อย่าถือศักดิ์สนทนาอัชฌาสัย<br>
 จึงจักได้รู้รอบประกอบการ<br>
 จงนับถือถ่อมศักดิ์สมัครสมาน<br>
 แม้พบพานผูกไว้เป็นไมตรี<br>
 จึงเริงรื่นรักแรงไม่แหนงหนี<br>
 เอาไมตรีแลกได้ดังใจจง<br>
 เอาเงินง้างอ่อนตามความประสงค์<br>
 อุตส่าห์ทรงสืบสร้างทางไมตรี<br>
 เลี้ยงมันหลอกหลอนเล่นเหมือนเช่นผี<br>
 เหมือนพาลีหลายหน้าระอาอาย<br>
 ช่วยชุบเลี้ยงชูเชิดให้เฉิดฉาย<br>
 เขารักตายด้วยได้ด้วยใจตรง<br>
 คงหนีสู้ซ่อนหมุนในฝุ่นผง<br>
 อุตส่าห์ทรงทราบแบบที่แยบคาย<br>
 แต่ลมปากหวานหูไม่รู้หาย<br>
 เจ็บจนตายนั้นเพราะเหน็บให้เจ็บใจ<br>
 เป็นอย่างยอดแล้วพระองค์อย่าสงสัย<br>
 เขาชอบใช้ช่างมือออกอื้ออึง<br>
 ถ้าสูงนักแล้วก็เขาเข้าไม่ถึง<br> 
 พอก้ำกึ่งกลางนั้นขยันนัก ฯ <br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>
๏ อันความคิดวิทยาเหมือนอาวุธ
<br>สงวนคมสมนึกในฮึกฮัก
<br>จับให้หมั้นคั้นหมายให้วายวอด
<br>ตัดให้ขาดปรารถนาหาสิ่งใด
<br>ธรรมดาว่ากษัตริย์อัติเรก
<br>เสียงสังหารผลาญสัตว์ในปัฐพี
<br>เหมือนหน่อเนื้อเชื้อวงศ์ที่องอาจ
<br>ผู้ใหญ่น้อยพลอยมาสวามิภักดิ์
<br>ถ้าคร้านเกียจเกียรติยศก็ถดถอย
<br>ต้องเศร้าสร้อยน้อยหน้าทั้งตาปี
<br>ด้วยไหนไหนก็มาสวามิภักดิ์
<br>จึงทูลความตามจริงทุกสิ่งอัน
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 ประเสริฐสุดซ่อนใส่เสียในฝัก<br>
 จึงค่อยชักเชือดฟันให้บรรลัย<br> 
 ช่วยให้รอดรักให้ชิดพิสมัย<br>
 เพียรจงได้ดังประสงค์ที่ตรงตี<br> 
 เป็นองค์เอกอำนาจดังราชสีห์<br>
 เหตุเพราะมีลมปากนั้นมากนัก<br> 
 ย่อมเปรื่องปราดปรากฏเพราะยศศักดิ์<br>
 ได้พร้อมพรักทั้งปัญญาบารมี<br> 
 ข้าไทพลอยแพลงพลิกออกหลีกหนี<br>
 ทูลดังนี้กลัวจะเป็นเหมือนเช่นนั้น<br>
 หมายจะรักพระไปกว่าจะอาสัญ<br>
 ล้วนสำคัญขออย่าให้ผู้ใดดูฯ<br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>
 ๏ พระผ่านเกล้าเจ้าฟ้าบรรดาศักดิ์
<br>ซึ่งยศศักดิ์จักประกอบจำรอบรู้
<br>อันเผ่าพงศ์วงศาสุรารักษ์
<br>ที่สิ่งไรไม่ทราบได้กราบทูล
<br>ประเพณีที่บำรุงกรุงกษัตริย์
<br>ต่างพระทัยนัยน์เนตรสังเกตการ
<br>จงพากเพียรเรียนไว้จะได้ทราบ
<br>หนึ่งแข็งอ่อนผ่อนผันให้สันทัด
<br>อนึ่งแยบยลกลความสงครามศึก
<br>เร่งฝึกฝนกลการผลาญไพริน
<br>อันข้าไทได้พึ่งเขาจึงรัก
<br>เขาหน่ายหนีมิได้อยู่คู่ชีวา<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 แม้นไม่รักษายศจะอดสู<br>
 ได้เชิดชูช่วยเฉลิมให้เพิ่มพูน<br>
 สามิภักดิ์พึ่งปิ่นบดินทร์สูร<br>
 จึงเพิ่มพูนภาคหน้าปรีชาชาญ<br>
 ปฏิพัทธิ์ผ่อนผันความบรรหาร<br>
 ตามบุราณเรื่องราชานุวัตร<br>
 ทั้งกลอนกาพย์การกลปรนนิบัติ<br>
 ตามกษัตริย์สุริย์วงศ์ดำรงดิน<br>
 ย่อมเหลือลึกล้ำมหาชลาสินธุ์<br>
 ให้รู้สิ้นรู้ให้มั่นกันนินทา<br>
 แม้นถอยศักดิ์สิ้นอำนาจวาสนา<br>
 แต่วิชาช่วยกายจนวายปราณฯ<br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>
 ๏ ซึ่งเปรียบปรายหมายเหมือนเตือนพระบาท
<br>แม้นหากฝ่าละอองไม่ต้องการ
<br>ด้วยรักใคร่ได้มาเป็นข้าบาท
<br>เป็นห่วงหลังหวังใจให้เจริญ
<br>พระมีคุณอุ่นอกเมื่อตกยาก
<br>จะจำไปไพรพนมด้วยตรมตรอม
<br>พระองค์น้อยเนตรซ้ายไม่หมายร้าง
<br>ความรักใคร่ไม่ลืมปลื้มวิญญาณ์
<br>สามิภักดิ์รักใคร่จะไปเฝ้า
<br>จะสั่งใครไปเล่าเขาก็ลวง
<br>ครั้นหาของต้องประสงค์ส่งถวาย
<br>ทุกค่ำเช้าเศร้าจิตคิดรำพึง
<br>จะร่ำลักษณ์อักษรเป็นกลอนกาพย์
<br>กตัญญูสู้อุตส่าห์พยายาม
<br>ถึงลับหลังยังช่วยอวยสวัสดิ์
<br>คอยถามข่าวชาววังฟังอาการ
<br>พลอยยินดีปรีดาประสายาก
<br>ไม่หายรักมักรำลึกนึกจำนง
<br>จึงพากเพียรเขียนความตามสุภาพ
<br>จะได้วางข้างพระแท่นแทนสุนทร
<br>ซึ่งทูลเตือนเหมือนจะชูให้รู้รอบ
<br>อย่าฟังฟ้องสองโสตจงโปรดปราน
<br>ถึงแม้นมาตรขาดเด็ดไม่เมตตา<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 ให้เปรื่องปราดปรีชาศักดาหาญ<br>
 โปรดประทานโทษกรณ์ที่สอนเกิน<br>
 จะบำราศแรมร้างไม่ห่างเหิน<br>
 ใช่จะเชิญชวนชั่วให้มัวมอม<br>
 ถึงตัวจากแต่จิตสนิทสนอม<br>
 ทูลกระหม่อมเหมือนแก้วแววนัยนา<br>
 พระองค์กลางอยู่เกศเหมือนเนตรขวา<br>
 ได้พึ่งพาพบเห็นค่อยเย็นทรวง<br>
 พระทูลเกล้าก็ยังอยู่ที่วังหลวง<br>
 ต้องนิ่งง่วงเหงาอกตกตะลึง<br>
 ก็สูญหายเสียมิได้เข้าไปถึง<br>
 ด้วยลึกซึ้งสุดจิตจะติดตาม<br>
 ทูลให้ทราบสิ้นเสร็จก็เข็ดขาม<br>
 ไม่ลืมความรักใคร่อาลัยลาน<br>
 ให้สมบูรณ์พูนสวัสดิ์พัสถาน<br>
 ได้ทราบสารว่าเป็นสุขทุกพระองค์<br>
 เหมือนกาฝากฝ่าพระบาทดังราชหงส์<br>
 ไม่เห็นองค์เห็นแต่ฟ้าก็อาวรณ์<br>
 หวังให้ทราบเรื่องลักษณ์ในอักษร<br>
 ที่จากจรแต่ใจอาลัยลาน<br>
 ขอความชอบตราบกัลปาวสาน<br>
 ด้วยลมพาลพานพัดอยู่อัตรา<br>
 กรุณาแต่หนังสืออย่าถือความฯ<br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>
๏ อนึ่งคำนำถวายหมายว่าชอบ
<br>อย่าเฉียวฉุนหุนหวนว่าลวนลาม
<br>แม้นเห็นจริงสิ่งสวัสดิ์อย่าผัดเพี้ยน
<br>ดูดินฟ้าหน้าหนาวหรือคราวร้อน
<br>ซึ่งประโยชน์โพธิญาณเป็นการเนิ่น
<br>ถือที่ข้ออรหัตวิปัสสนา
<br>ข้างฝ่ายไสยไตรเพทวิเศษนัก
<br>สืบตระกูลพูนสวัสดิ์ในปัฐพี<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 แม้นทรงสอบเสียวทราบว่าหยาบหยาม<br>
 เห็นแก่ความรักโปรดซึ่งโทษกรณ์<br>
 เร่งร่ำเรียนตามคำที่พร่ำสอน<br>
 เร่งผันผ่อนพากเพียรเรียนวิชา<br>
 พอจำเริญรู้ธรรมคำคาถา<br>
 เป็นวิชาฝ่ายพุทธ์นี้สุดดี<br>
 ให้ยศศักดิ์สูงสง่าเป็นราศี<br>
 ได้เป็นที่พึ่งพาเหล่าข้าไทฯ <br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>
 ๏ ซึ่งทูลความตามซื่ออย่าถือโทษ
<br>ด้วยวันออกนอกพรรษาขอลาไป
<br>เคยฉันของสองพระองค์ส่งถวาย
<br>จะแลลับดับเหมือนดังเดือนดวง
<br>ถึงมาเฝ้าเล่าที่ไหนจะได้เห็น
<br>จะตั้งแต่แลลับอัประมาณ
<br>ต่อโสกันต์วันพระองค์ทรงสิกขา
<br>ให้ใช้สอยคอยเฝ้าทุกเช้าเย็น
<br>ด้วยเหตุว่าฝ่าพระบาทได้ขาดเสร็จ
<br>ทูลกระหม่อมยอมในพระทัยปลง
<br>ในวันนั้นวันอังคารพยานอยู่
<br>ขอละอองสองพระองค์จงทรงจำ
<br>อย่างหม่อมฉันอันที่ดีแลชั่ว
<br>เป็นอาลักษณ์นักเลงทำเพลงยาว
<br>แผ่นดินหลังครั้งพระโกศก็โปรดเกศ
<br>สิ้นแผ่นดินสิ้นบุญของสุนทร
<br>หากสมเด็จเมตตาว่าข้าเก่า
<br>ไม่ลืมคุณทูลกระหม่อมเหมือนจอมเจิม 
<br>เผื่อข้าไทไม่มีถึงที่ขัด
<br>สองพระองค์จงอุตส่าห์พยายาม
<br>รักษาพระยศอุตส่าห์รักษาสัตย์
<br>เห็นห้วยหนองคลองน้อยอย่าลอยลง 
<br>สกุลกาสาธารณ์ถึงพานพบ
<br>เหมือนชายโฉดโหดไร้ที่ไม่ควร
<br>อันนักปราชญ์ราชครูเหมือนคูหา
<br>จงสิงสู่อยู่แต่ห้องทองประจง
<br>ขึ้นร่อนเร่เวหนให้คนเห็น
<br>ได้ปรากฏยศยงตามวงศ์วาน
<br>ควรมิควรส่วนผลาอานิสงส์
<br>ให้สี่องค์ทรงมหาสถาวร<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 ถ้ากริ้วโกรธตรัสถามตามสงสัย<br>
 เหลืออาลัยทูลกระหม่อมให้ตรอมทรวง<br>
 มิได้วายเว้นหน้าท่านข้าหลวง<br>
 ที่แลล่วงลับฟ้าสุธาธาร<br>
 ด้วยว่าเป็นขอบเขตนิเวศน์สถาน<br>
 เห็นเนิ่นนานนึกน่าน้ำตากระเด็น<br>
 จะได้มานอบนบได้พบเห็น<br>
 มิให้เต้นโลดคะนองทั้งสององค์<br>
 โดยสมเด็จประทานตามความประสงค์<br>
 ถวายองค์อนุญาตเป็นขาดคำ<br>
 ปีฉลูเอกศกแรมห้าค่ำ<br>
 อย่าเชื่อคำคนอื่นไม่ยืนยาว<br>
 ถึงลับตัวก็แต่ชื่อเขาลือฉาว<br>
 เขมรลาวลือเลื่องถึงเมืองนคร<br>
 ฝากพระเชษฐานั้นให้ฉันสอน<br>
 ฟ้าอาภรณ์แปลกพักตร์อาลักษณ์เดิม<br>
 ประทานเจ้าครอกฟ้าบูชาเฉลิม<br>
 จะขอเพิ่มพูนพระยศให้งดงาม<br>
 กับหนูพัดหนูตาบจะหาบหาม<br>
 ประพฤติตามแต่พระบาทมาตุรงค์<br>
 พูนสวัสดิ์สังวาสตามราชหงส์<br>
 จะเสียทรงสีทองละอองนวล<br>
 อย่าควรคบคิดรักศักดิ์สงวน<br>
 อย่าชักชวนชิดใช้ให้ใกล้องค์<br>
 เป็นที่อาศัยสกุลประยูรหงส์<br>
 กว่าจะทรงปีกกล้าถาทะยาน<br>
 ว่าชาติเช่นหงสาศักดาหาญ<br>
 พระทรงสารศรีเศวตเกศกุญชร<br>
 ซึ่งรูปทรงสังวรรัตน์ประภัสสร<br>
 ถวายพรพันวสาขอลาเอยฯ<br>
 </td>
 </tr>
</table>