พนมเปญ

พนมเปญ หรือ พนุมปึญ ("ภฺนํเพญ", ออกเสียง:) อีกชื่อหนึ่งที่เป็นทางการคือ ราชธานีพนมเปญ เป็นเมืองหลวงของประเทศกัมพูชา โดยเป็นเมืองหลวงของประเทศมาตั้งแต่สมัยกัมพูชาในอารักขาของฝรั่งเศส กรุงพนมเปญเป็นเมืองที่ล้อมรอบด้วยจังหวัดกันดาล และเป็นเมืองศูนย์กลางการค้า การเมือง และวัฒนธรรมของกัมพูชา พนมเปญตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำโตนเลสาบ, แม่น้ำโขง และ แม่น้ำบาสัก มีประชากรมากกว่า 2 ล้านคน เทียบเท่าประชากรร้อยละ 14 ของประเทศ พื้นที่ทั้งหมดในมหานครพนมเปญยังรวมพื้นที่ใกล้เคียงของนครตาเขมา และบางส่วนของจังหวัดกันดาล โดยก่อนที่พนมเปญจะมีสถานะเป็นเมืองหลวงนั้น อุดงมีชัยเป็นเมืองหลวงของประเทศ
พนมเปญกลายเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรขะแมร์ต่อจากนครธม เมืองนี้เคยถูกทิ้งร้างหลายครั้งก่อนจะได้รับการสถาปนาขึ้นใหม่ใน ค.ศ. 1865 โดยพระบาทสมเด็จพระนโรดม ในอดีต พนมเปญทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางทางการค้า โดยมีสิ่งทอ, ยา, การผลิตเครื่องจักร และโรงสีข้าวเป็นอุตสาหกรรมหลัก แต่โดดเด่นที่สุดในด้านวัฒนธรรม เมืองนี้เป็นที่ตั้งของสถานศึกษาหลายแห่ง รวมถึงสากลวิทยาลัยภูมินท์พนมเปญ (สถาปนาเมื่อปี 1960) เช่นเดียวกับโรงเรียนวิศวกรรมศาสตร์, วิจิตรศิลป์, วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และเกษตรกรรม และยังเป็นที่ตั้งของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ราชวิทยาลัย
พนมเปญได้ชื่อว่า "ไข่มุกแห่งเอเชีย" (เมื่อคริสต์ทศวรรษ 1920 พร้อมกับเมืองเสียมราฐ) เนื่องมาจากสถาปัตยกรรมแบบฝรั่งเศสที่โดดเด่นในแบบอลังการศิลป์ พนมเปญ เสียมราฐ และพระสีหนุ เป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญทั้งในระดับประเทศ และระดับโลกของกัมพูชา เมืองนี้ก่อตั้งขึ้นในปี 1372 และมีชื่อเสียงในด้านสถาปัตยกรรมและสถานที่ท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ พนมเปญมีสถานะเป็นเมืองหลวงอย่างเป็นทางการใน ค.ศ. 1434 ภายหลังยุคมืดของกัมพูชา และยังคงสถานะนี้จนถึงปี 1497 พนมเปญได้รับสถานะเมืองหลวงคืนมาอีกครั้งในช่วงยุคอาณานิคมของฝรั่งเศสใน ค.ศ. 1865 สิ่งนี้ได้ทิ้งร่องรอยมรดกทางสถาปัตยกรรมไว้จวบจนปัจจุบันรวมถึงอาคารตามถนนต่าง ๆ 
เมืองนี้เคยเป็นสถานที่จัดงานสำคัญในระดับนานาชาติหลายครั้ง ที่มีชื่อเสียงที่สุดได้แก่ การประชุมสุดยอดอาเซียน ค.ศ. 2002, 2012 และ 2022 รวมทั้งมหกรรมกีฬาอย่างซีเกมส์ 2023 และอาเซียนพาราเกมส์ 2023 พนมเปญจะเป็นเมืองแรกของกัมพูชาและเมืองที่สองในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่เป็นเจ้าภาพเอเชียนเกมส์เยาวชน ปี 2029 
ประวัติศาสตร์.
พนมเปญไม่ได้มีจุดเริ่มต้นจากการเป็นถิ่นฐานที่ตั้งหลัก จนกระทั่งเข้าสู่ยุคเมืองพระนคร หลังจากนครวัดและเมืองอื่นๆใกล้เคียงเริ่มมีชื่อเสียงโดดเด่นประจักษ์สู่สายตาประชาคมโลก 
ช่วงกลางศตวรรษที่ 15 เจ้าพระยาญาติ กษัตริย์แห่งจักรวรรดิเขมรทรงย้ายราชธานีจากเมืองนครธมซึ่งถูกทำลายและยึดครองโดยกองทัพสยาม มาตั้งอยู่ที่ ณ พื้นที่ที่เป็นกรุงพนมเปญในปัจจุบันและทรงก่อร่างสร้างนครหลวงใหม่สร้างพระราชวัง ทรงตั้งนามเมืองหลวงแห่งนี้ว่า จตุมุข (ចតុមុខ) มีความหมายแปลว่า "เมืองที่มีสี่ใบหน้า" สื่อถึง พระพรหมผู้มีพระพักตร์ 4 หน้า กรุงจตุมุขมีชื่อเต็มว่า "กรุงจตุมุขมงคล สกลกัมพูชาธิบดี ศรีโสธรบวรอินทปัตถ์ บุรีรัฏฐราชสีมามหานคร" (ក្រុងចតុមុខមង្គល សកលកម្ពុជាធិបតី សិរីសោធរបវរឥន្ទបត្ត បុរីរដ្ឋរាជសីមាមហានគរ) มีความหมายว่า "สถานที่แห่งแม่น้ำสี่สายที่ให้ความสุขและความสำเร็จของอาณาจักรเขมรผู้นำสูงสุดและเมืองที่ไม่อาจทำลายได้ของพระอินทร์แห่งอาณาจักรอันยิ่งใหญ่" เป็นชื่อเรียกกรุงพนมเปญสมัยนั้น และยุคสมัยนี้จึงเรียกว่ายุคสมัยจตุมุขทำให้กรุงพนมเปญเป็นเมืองหลวงของกัมพูชาเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์
กรุงพนมเปญยังคงเป็นเมืองหลวงอยู่ 73 ปีจากปี ค.ศ. 1432 - 1505 และถูกทอดทิ้งเป็นเวลา 360 ปี (จากปี ค.ศ. 1505 ถึง 1865) โดยกษัตริย์ที่ตามมาเนื่องจากการต่อสู้ภายในราชวงศ์ระหว่างผู้อ้างสิทธิชิงบัลลังก์ หลังจากนั้นกษัตริย์ก็ย้ายเมืองหลวงหลายต่อหลายครั้งและสร้างเมืองหลวงขึ้นในสถานที่ต่าง ๆ เช่น ศรีสันธร, ละแวกและกรุงอุดงมีชัย
ในระหว่างอานามสยามยุทธในสมัยพระอุทัยราชา (นักองค์จัน) ได้ย้ายเมืองหลวงกลับมายังกรุงพนมเปญอีกครั้งเพื่อเข้ากับญวนจนจบศึกพระหริรักษ์รามาธิบดี (นักองค์ด้วง) ครองราชย์จึงได้ย้ายกลับมาอยู่ ณ อุดงมีชัย
จนกระทั่งเมื่อกัมพูชาลงนามในสนธิสัญญายอมเป็นรัฐในอารักขาของฝรั่งเศส ปี ค.ศ. 1866 ภายใต้การปกครองของพระบาทสมเด็จพระนโรดม พรหมบริรักษ์ ได้ทรงย้ายเมืองหลวงจากกรุงอุดงมีชัยกลับมาที่พนมเปญทรงแต่งตั้งกรุงพนมเปญเป็นเมืองหลวงของประเทศอย่างเป็นทางการนับแต่บัดนั้น หลังจากการมีการทำสัญญากับฝรั่งเศสแล้วต่อมากัมพูชาก็ถูกรวมเข้าเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิอาณานิคมฝรั่งเศสแถบอินโดจีนที่รวมถึงเวียดนามและลาว ภายใต้อำนาจการปกครองแบบเต็มรูปแบบของปารีส ทำให้พนมเปญมีศักยภาพและเติบโตแบบก้าวกระโดด จากเมืองที่มีขนาดเล็กกว่าหมู่บ้าน ก้าวไปสู่การพัฒนาเป็นเมืองท่าริมน้ำที่ทันสมัยของฝรั่งเศส
แม้จะมีความวุ่นวายในส่วนอื่นๆ ของประเทศทั้งก่อนและหลังสงครามโลกครั้งที่สอง แต่พนมเปญยังคงอยู่ภายใต้การปกครองของฝรั่งเศสจนกระทั่งปี ค.ศ. 1953 ภายใต้การนำของสมเด็จนโรดมสีหนุและคลื่นมวลชนชาวเขมรที่ออกมาเรียกร้องเอกราช จนได้รับเอกราชจากฝรั่งเศสอย่างสมบูรณ์ ซึ่งช่วงต้นของปี ค.ศ. 1970 พนมเปญค่อนข้างมีความสงบท่ามกลางทะเลสงครามในประเทศกัมพูชา
ในปี ค.ศ. 1975 กองกำลังเขมรแดงภายใต้การนำของพอลพตบุกโจมตีพนมเปญ หลังจากเข้ายึดครองไม่กี่วันจึงเริ่มกวาดล้างประชากรกว่าสองล้านคนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่โดยเนรเทศออกไปสู่ชนบท ภายใน 4 ปีพนมเปญแทบร้างผู้คน ยกเว้นเขตพื้นที่กักกัน เช่น S-21 และพื้นที่บางส่วนที่ชาวเขมรแดงอาศัยอยู่
เมื่อเขมรแดงถูกขับไล่ออกไปจากกรุงพนมเปญในปี ค.ศ. 1979 ผู้คนจึงค่อยๆ ทยอยกลับเข้ามาอาศัยในเมืองอีกครั้ง แต่เนื่องจากสภาพบ้านเมืองที่ถูกทำลายและทรุดโทรมอย่างมาก รวมถึงจำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้นน้อย องค์การระหว่างประเทศจึงเริ่มเข้ามามีบทบาทและให้ความช่วยเหลือในการฟื้นฟูบ้านเมือง หลังจากการลงนามในความตกลงทางการเมืองสมบูรณ์แบบในความขัดแย้งกัมพูชา หรือที่รู้จักกันในชื่อว่า ความตกลงสันติภาพกรุงปารีส (Paris Peace Agreement) ในปี ค.ศ. 1991 ซึ่งคืนเสถียรภาพเต็มที่แก่ประชาชนชาวกัมพูชา
ในปี ค.ศ. 1999 กัมพูชาเข้าร่วมเป็นสมาชิกของกลุ่มประเทศอาเซียน ซึ่งสนับสนุนและดึงดูดให้ชาวต่างชาติเข้ามาร่วมลงทุนในกัมพูชามากขึ้น ถือเป็นจุดเริ่มต้นในทางที่ดีสำหรับประวัติศาสตร์หน้าใหม่ของประเทศ
ภูมิศาสตร์.
พนมเปญตั้งอยู่ในพื้นที่ตอนกลางค่อนใต้ของกัมพูชา และล้อมรอบด้วยจังหวัดกันดาล ตัวนครตั้งอยู่ริมแม่น้ำโขง โตนเลสาบ และแม่น้ำบาสัก
ตัวนครตั้งอยู่ในพิกัดภูมิศาสตร์ (11°33' เหนือ, 104°55' ตะวันออก) ครอบคลุมพื้นที่ แบ่งเป็นตัวเทศบาล และถนน ที่ดินเพื่อเกษตรกรรมในเขตเทศบาลมีจำนวน โดยอยู่ในเขตชลประทาน 
เขตการปกครอง.
พนมเปญเป็นเขตการปกครองพิเศษที่มีพื้นที่ ซึ่งมีสถานะเทียบเท่ากับจังหวัด มีทั้งหมด 14 เขต ("ขณฺฑ") 105 แขวง ("สงฺกาต่") และ 953 หมู่บ้าน ("ภูมิ") เขตทั้งหมดอยู่ภายใต้การบริหารของพนมเปญ ส่วนเขตดังเกา, เมียนเจ็ย, ปอร์แซนเจ็ย, แซนซก และรุสเซ็ยแกวถือเป็นเขตนอกนคร
ประชากร.
ข้อมูลเมื่อ 2019[ [update]] พนมเปญมีประชากร 2,129,371 คน โดยมีความหนาแน่นประชากรที่ 3,136 คนต่อตารางกิโลเมตรในพื้นที่นครที่มีขนาด อัตราการเติบโตอยู่ที่ 3.92% เขตนครมีประชากรเพิ่มขึ้น 4 เท่านับตั้งแต่ ค.ศ. 1979
การสำรวจโดยสถาบันสถิติแห่งชาติใน ค.ศ. 2017 เปิดเผยว่าประชากรในพนมเปญ 95.3% เป็นชาวเขมร, 4% เป็นชาวจาม และอื่น ๆ อีก 0.7% ซึ่งส่วนใหญ่เป็นชาวจีน เวียดนาม และชนกลุ่มน้อยอื่น ๆ ได้แก่ ชาวไทย, บูดง, มนง, กูย และ Chong
ภาษาทางการคือภาษาเขมร ส่วนภาษาอื่นที่ใช้กันทั่วไปคือภาษาอังกฤษและภาษาฝรั่งเศส
ศาสนา.
ศาสนาในพนมเปญ (สำมะโน 2019)
<templatestyles src="Legend/styles.css" />   พุทธ
 (97.8%)<templatestyles src="Legend/styles.css" />   อิสลาม
 (1.6%)<templatestyles src="Legend/styles.css" />   คริสต์
 (0.5%)<templatestyles src="Legend/styles.css" />  วิญญาณนิยมและศาสนาอื่น ๆ (0.1%)
ศาสนาประจำชาติคือศาสนาพุทธนิกายเถรวาท ประชากรในพนมเปญมากกว่า 97.8% นับถือศาสนาพุทธ ชาวจามนับถือศาสนาอิสลามมาหลายร้อยปี ส่วนศาสนาคริสต์มีผู้นับถือจำนวนน้อย
เศรษฐกิจ.
พนมเปญเป็นแหล่งเศรษฐกิจที่สำคัญที่สุดของกัมพูชา มีอัตราการเติบโตมากขึ้นในแต่ละปี เป็นศูนย์รวมของโรงแรม ภัตตาคาร บาร์ และสิ่งก่อสร้างมากมาย
การเติบโตทางเศรษฐกิจ เริ่มตั้งแต่ทศวรรษที่ 1990 ได้มีการเปิดศูนย์การค้าแบบตะวันตกชื่อว่า ศูนย์การค้าโสรยา และ ศูนย์การค้าสุวรรณา รวมทั้งกิจการภัตตาคารและแฟรนไชส์ตะวันตกอื่น ๆ ได้แก่
ตึกที่สูงที่สุดในพนมเปญ คือ ตึกวัฒนะ (Vattanac Capital Phnom Penh) สูง สร้างถึงยอดเมื่อ พฤษภาคม ค.ศ. 2012 สามารถมองเห็นตัวเมืองได้ทั่ว
กีฬา.
สนามกีฬาที่สำคัญในพนมเปญ ได้แก่ สนามกีฬาโอลิมปิกพนมเปญ จุคนได้ 50,000 คน อย่างไรก็ตาม สนามนี้ไม่เคยถูกใช้ในกีฬาโอลิมปิกเลย สนามนี้สร้างขึ้นเมื่อ ค.ศ. 1964 เป็นสนามเหย้าของฟุตบอลทีมชาติกัมพูชา
การคมนาคม.
การเดินทางในพนมเปญใช้รถตุ๊กตุ๊กและรถจักรยานยนต์ เมื่อ 9 สิงหาคม ค.ศ. 2007 เริ่มมี บริษัท มายลิง โอเพ่นทัวร์ (Mai Linh Open Tou) จากเวียดนามมาบริการแท๊กซี่มิเตอร์หลังคาสีเขียว จะคิดค่าบริการเริ่มต้นที่ 1.50 ดอลลาร์ 
ท่าอากาศยานนานาชาติพนมเปญ เป็นท่าอากาศยานที่ใหญ่ที่สุดในกัมพูชา ห่างจากตัวเมืองพนมเปญ 
เมืองพี่น้อง.
พนมเปญมีเมืองพี่น้องดังต่อไปนี้:
<templatestyles src="Div col/styles.css"/>