ความสัมพันธ์เกาหลีเหนือ–ไทย

ประวัติศาสตร์.
สงครามเย็น.
ในช่วงสงครามเกาหลี ประเทศไทยเข้าร่วมรบเคียงข้างสหประชาชาติเพื่อสนับสนุนเกาหลีใต้ในการต่อสู้กับเกาหลีเหนือและพันธมิตร เมื่อสิ้นสุดสงคราม ประเทศไทยได้ส่งทหารไปประจำการที่เกาหลีจำนวน 11,786 นาย
ความสัมพันธ์ทวิภาคีระหว่างประเทศไทยและเกาหลีเหนือได้รับการสถาปนาอย่างเป็นทางการในวันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2518
หลังสงครามเย็น.
ในคริสต์ทศวรรษ 1990 ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไทยและเกาหลีเหนือเป็นไปอย่างราบรื่น โดยเกาหลีเหนือสนับสนุนประเทศไทยและอาเซียนในการผลักดันให้เวียดนามถอนทหารออกจากกัมพูชา
ในคริสต์ทศวรรษ 1990 และ 2000 ความพยายามของเกาหลีเหนือในการเข้าร่วมเวทีภูมิภาคอาเซียน (ARF) ได้รับการสนับสนุนเริ่มต้นจากประเทศไทย เกาหลีเหนือได้แสดงความปรารถนาจะเข้าร่วมองค์กรนี้ครั้งแรกใน พ.ศ. 2536 ซึ่งได้รับการยืนยันอีกครั้งโดยนายชเว อู-จิน รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการต่างประเทศที่เดินทางเยือนอินโดนีเซีย มาเลเซีย และไทยใน พ.ศ. 2538 ใน พ.ศ. 2543 นายสุรินทร์ พิศสุวรรณ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของไทยได้เดินทางเยือนกัมพูชา ซึ่งเขาผลักดันให้นายกรัฐมนตรีฮุน เซนช่วยเหลือเกาหลีเหนือในการเข้าร่วม ARF เรื่องนี้ได้รับการสนับสนุนจากฟิลิปปินส์ ซึ่งร่วมกับไทยและกัมพูชาได้ริเริ่มการประชุมแยกต่างหากกับเกาหลีเหนือในประเด็นนี้ ณ การประชุมสุดยอดขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด 2000 ที่กรุงอาบานา การสนับสนุนของทั้งไทยและฟิลิปปินส์ต่อการเข้าร่วมของเกาหลีเหนือมีแรงจูงใจหลักมาจากความต้องการฟื้นฟูความน่าเชื่อถือให้กับองค์กรหลังวิกฤตการณ์การเงินในเอเชีย พ.ศ. 2540 ความพยายามของเกาหลีเหนือประสบความสำเร็จและยังคงเป็นสมาชิกของ ARF
ประเทศไทยในตอนแรกได้เชิญเกาหลีเหนือเข้าร่วมการประชุมสุดยอดเอเปค 2003 ที่กรุงเทพฯ แต่ได้ยกเลิกการเชิญดังกล่าวหลังจากกรณีการลักพานางสาวอโนชา ปันจ้อยโดยเกาหลีเหนือใน พ.ศ. 2529 ได้ปรากฏขึ้น
ตั้งแต่ พ.ศ. 2549.
หลังเกาหลีเหนือทดสอบอาวุธนิวเคลียร์ใน พ.ศ. 2549 ความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศก็เสื่อมถอยลงเนื่องจากประเทศไทยได้ประณามโครงการอาวุธนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนืออย่างสม่ำเสมอนับตั้งแต่นั้นมา
ในช่วงวิกฤตการณ์เกาหลีเหนือ พ.ศ. 2560–2561 รัฐบาลสหรัฐเริ่มผลักดันให้ประเทศไทยตัดความสัมพันธ์ทางธุรกิจกับเกาหลีเหนือ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง นายเร็กซ์ ทิลเลอร์สัน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐ ได้เรียกร้องให้รัฐบาลของพลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชากวาดล้างบริษัทบังหน้าของเกาหลีเหนือที่ดำเนินการอยู่ในประเทศ วันที่ 9 สิงหาคม พ.ศ. 2560 นายกรัฐมนตรีประยุทธ์ตอบโต้โดยย้ำว่า ประเทศไทยได้ปฏิบัติตามพันธกรณีทั้งหมดที่สหประชาชาติกำหนดไว้เกี่ยวกับเกาหลีเหนือ จากนั้นประยุทธ์กล่าวในวันที่ 12 ธันวาคม พ.ศ. 2560 ว่าจะไม่มีการค้าขายใด ๆ เกิดขึ้นระหว่างสองประเทศอีกต่อไปอันเป็นผลมาจากแรงกดดันที่เพิ่มขึ้นจากสหรัฐ
เศรษฐกิจและการค้า.
ตามข้อมูลของกระทรวงพาณิชย์ของไทย มูลค่าการค้าระหว่างสองประเทศอยู่ที่ 126.3 ล้านดอลลาร์สหรัฐใน พ.ศ. 2557, 82 ล้านดอลลาร์สหรัฐใน พ.ศ. 2558, 28.6 ล้านดอลลาร์สหรัฐใน พ.ศ. 2559 และ 9.9 ล้านดอลลาร์สหรัฐใน พ.ศ. 2560 ดังนั้นการค้าระหว่างสองประเทศจึงมีขนาดเล็กมากและมีผลกระทบเพียงเล็กน้อยต่อเศรษฐกิจของทั้งสองฝ่าย นายจอร์จ ไมคลาวด์ ที่ปรึกษาด้านความเสี่ยง ระบุว่าสินค้าไทยที่ส่งออกโดยบุคคลทั่วไปไปยังเกาหลีเหนือจะถูกส่งไปยังเมืองชายแดนในประเทศจีนก่อน ที่ซึ่งจะมีการเปลี่ยนฉลากเพื่อนำป้าย "Made in Thailand" ออกก่อนจะส่งเข้าไปยังเกาหลีเหนือ ตามคำกล่าวของนายบาลาซ สซาลอนไท จากมหาวิทยาลัยเกาหลี สินค้าส่งออกหลักของไทยไปยังเกาหลีเหนือคือข้าว ยางพารา ไม้ โลหะ แร่ธาตุ สารเคมี พลาสติก แผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์ และชิ้นส่วนคอมพิวเตอร์ ในทางกลับกัน เขากล่าวว่า เกาหลีเหนือส่งออกไปยังประเทศไทยส่วนใหญ่เป็น สารเคมี เครื่องจักรไฟฟ้า ทองคำ เหล็ก อาหารทะเล และเหล็กกล้า กรมศุลกากรของไทยรายงานว่า เกาหลีเหนือมีการนำเข้ารถยนต์หรูหราสามคันใน พ.ศ. 2557 ซึ่งอาจละเมิดมาตรการคว่ำบาตรของสหประชาชาติที่กำหนดต่อเกาหลีเหนือ ยิ่งไปกว่านั้น กรมศุลกากรยังรายงานการซื้อจักรยานยนต์มูลค่า 190,000 ดอลลาร์สหรัฐ แกงไก่ 405 ตัน และอาหารทะเล 6 ตัน
จากข้อมูลของหอสังเกตการณ์ความซับซ้อนทางเศรษฐกิจ (OEC) ใน พ.ศ. 2564 ประเทศไทยส่งออกสินค้าไปยังเกาหลีเหนือคิดเป็นมูลค่า 1.6 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ขณะที่เกาหลีเหนือส่งออกสินค้ามายังประเทศไทยเพียง 276,000 ดอลลาร์สหรัฐเท่านั้น สินค้าส่งออกหลัก 3 อันดับแรกของแต่ละประเทศมีดังนี้:
<templatestyles src="Col-begin/styles.css"/>
โครงสร้างพื้นฐานอินเทอร์เน็ตช่วงแรกของเกาหลีเหนือบางส่วนสร้างขึ้นโดยบริษัทสัญชาติไทยชื่อล็อกซเลย์ แปซิฟิก ใน พ.ศ. 2541 บริษัทได้รับใบอนุญาตให้เปิดตัวเครือข่าย 2G GSM ในเกาหลีเหนือ และใน พ.ศ. 2545 ได้ช่วยก่อตั้งเครือข่ายโทรศัพท์เคลื่อนที่แห่งแรกของเกาหลีเหนือที่เรียกว่าซันเน็ต (SunNet) ภายในสิ้น พ.ศ. 2546 บริการนี้มีผู้ใช้มากกว่า 20,000 ราย หลังเหตุการณ์ภัยพิบัติรยงช็อนใน พ.ศ. 2547 เครือข่ายดังกล่าวก็ถูกยกเลิก อย่างไรก็ตาม บริษัทยังคงให้ความร่วมมือกับรัฐบาลเกาหลีเหนือในด้านโครงสร้างพื้นฐานอินเทอร์เน็ต
ธุรกิจผิดกฎหมายของเกาหลีเหนือหลายแห่งยังคงดำเนินกิจการอยู่ในประเทศไทย ใน พ.ศ. 2567 รายงานของคณะผู้เชี่ยวชาญภายใต้คณะกรรมการคว่ำบาตร 1718 ของสหประชาชาติระบุว่านายนัม ช็อล-อุง (Nam Chol-Ung) สายลับเกาหลีเหนือ ได้เปิดสำนักงานในประเทศไทยและลาวเพื่อเลี่ยงมาตรการคว่ำบาตรและใช้ประเทศไทยเป็นจุดขนน้ำมันเข้าสู่เกาหลีเหนือ เกาหลีเหนือยังเปิดร้านอาหารหลายแห่งในประเทศไทย ตามข้อมูลของนายจิม เคลแมน จากศูนย์เมอริเดียนอินเตอร์เนชันแนล เงินส่วนใหญ่ที่ได้จากร้านอาหารเหล่านี้ถูกส่งกลับไปเกาหลีเหนือ โดยธุรกิจเหล่านี้อาจถูกใช้เพื่อฟอกเงินที่ผิดกฎหมายด้วย
คณะผู้แทนทางทูต.
เกาหลีเหนือมีสถานทูตอยู่ในกรุงเทพ ซึ่งถือเป็นสถานทูตขนาดใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ของเกาหลีเหนือ เอกอัครราชทูตเกาหลีเหนือประจำประเทศไทยคนปัจจุบันคือนายคิม เช-พง กลับกัน ประเทศไทยไม่มีสถานทูตในเกาหลีเหนือ แต่ความสัมพันธ์ดำเนินการผ่านสถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงปักกิ่ง ประเทศจีน โดยเอกอัครราชทูตไทยประจำประเทศจีนตั้งแต่ พ.ศ. 2567 คือนายฉัตรชัย วิริยะเวชกุล ซึ่งได้รับแต่งตั้งให้ดูแลความสัมพันธ์กับเกาหลีเหนือด้วย
ความร่วมมือในด้านต่าง ๆ.
ความตกลงการบิน.
เมื่อ 18 มีนาคม พ.ศ. 2536 ประเทศไทยและเกาหลีเหนือได้ทำความตกลงการบินระหว่างกัน โดยสายการบิน แอร์โครยอ ของเกาหลีเหนือ ได้เริ่มทำการบินจากกรุงเปียงยางมาประเทศไทยแล้วระยะหนึ่ง (เที่ยวบินปฐมฤกษ์ เมื่อวันที่ 15 เมษายน พ.ศ. 2536) และได้ระงับเที่ยวบินไว้ระยะหนึ่ง เพราะมีผู้โดยสารน้อย โดยเกาหลีเหนืออ้างว่าสาเหตุที่ไม่มีผู้โดยสารเพราะปัญหาความไม่สะดวกเกี่ยวกับการขอรับการตรวจลงตราให้แก่ชาวเกาหลีเหนือที่เดินทางมาประเทศไทย ซึ่งไม่สามารถรับการตรวจลงตราที่ท่าอากาศยานนานาชาติกรุงเทพ ได้ แต่ยังต้องไปขอรับการตรวจลงตราที่สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงปักกิ่ง ที่ผ่านมา เกาหลีเหนือได้เปิดเส้นทางบินไปกลับ เปียงยาง - มาเก๊า - กรุงเทพฯ โดยบินสัปดาห์ละ 1 เที่ยว เมื่อเดือนเมษายน พ.ศ. 2540 ได้ขยายเป็นสัปดาห์ละ 2 เที่ยว แต่ต่อมาได้ลดลงเป็นสัปดาห์ละ 1 เที่ยวเหมือนเดิม เนื่องจากปริมาณผู้โดยสารมีไม่มากพอ ปัจจุบันเนื่องจากมีผู้โดยสารน้อยมาก สายการบิน แอร์โครยอ จึงทำการบินเส้นทางเปียงยาง - กรุงเทพฯ - เปียงยาง เพียงเดือนละ 1 เที่ยวเท่านั้น
ความร่วมมือทางทหาร.
ประเทศไทยและเกาหลีเหนือยังไม่มีความร่วมมือทางทหารที่เป็นทางการระหว่างกันแต่อย่างใด แต่ทั้งสองฝ่ายก็มีการติดต่อระหว่างกัน โดย จอมพลโอ จิน-อู รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมเกาหลีเหนือมาเยือนประเทศไทย เมื่อเดือนธันวาคม พ.ศ. 2533 และเมื่อระหว่างวันที่ 18 - 21 สิงหาคม 2536 พล.อ. วิจิตร สุขมาก รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมของประเทศไทยก็ได้ไปเยือนเกาหลีเหนือ
ฝ่ายเกาหลีเหนือได้เคยทาบทามขอแต่งตั้งผู้ช่วยทูตทหารเกาหลีเหนือประจำประเทศไทย และเสนอให้ทางไทยพิจารณาแต่งตั้งให้ผู้ช่วยทูตทหารประจำกรุงปักกิ่ง มีอาณาเขตปกคลุมถึงเกาหลีเหนือด้วย ซึ่งกระทรวงกลาโหมกำลังพิจารณาข้อเสนอของเกาหลีเหนือ
ด้านวัฒนธรรม.
ประเทศไทย และเกาหลีเหนือมีการแลกเปลี่ยนการติดต่อและการดำเนินกิจกรรมทางด้านวัฒนธรรมในสาขาต่าง ๆ ระหว่างกันอย่างสม่ำเสมอ เช่น โครงการแลกเปลี่ยนเยาวชน โครงการแลกเปลี่ยนสื่อมวลชน กีฬา นอกจากนี้ ยังมีการแลกเปลี่ยนการเยือนระหว่างกระทรวงการต่างประเทศ ประเทศไทย - เกาหลีเหนือ โดยเริ่มมาตั้งแต่ปี 2534 เป็นต้น
อนึ่ง เกาหลีเหนือได้เคยทาบทามขอทำความตกลงด้านวัฒนธรรมกับประเทศไทยในปี 2532 และปี 2534 แต่ประเทศไทยไม่ได้ตอบสนอง ล่าสุด เมื่อนายคิม ยอง นาม ประธานสภาบริหารสูงสุดกำหนดเยือนประเทศไทยตามคำเชิญของนายกรัฐมนตรีระหว่าง 28 กุมภาพันธ์ – 3 มีนาคม 2545 ฝ่ายเกาหลีเหนือได้เสนอร่างความตกลงฯ อีกครั้ง และประเทศไทยตอบรับ และมีการลงนามความตกลงใน 1 มีนาคม 2545
ในโอกาสครบรอบ 30 ปีของการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตในปี 2548 ประเทศไทยและเกาหลีเหนือได้เห็นชอบให้มีการแลกเปลี่ยนกิจกรรมทางวัฒนธรรม โดยเกาหลีเหนือเสนอจะให้มีการแลกเปลี่ยนการแสดงของคณะนาฏศิลป์
ด้านการศึกษา.
วันที่ 14 พฤศจิกายน 2557 มุน ซงโม เอกอัครราชทูตเกาหลีเหนือประจำประเทศไทย หารือความร่วมมือด้านการศึกษากับพลเรือเอก ณรงค์ พิพัฒนาศัย รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ โดยกระทรวงศึกษาธิการยินดีหารือกับมหาวิทยาลัยของไทยที่สนใจความร่วมือกับมหาวิทยาลัยเกาหลีเหนือ ส่วนมุนก็ว่า เกาหลีเหนือต้องการมีความร่วมมือและแลกเปลี่ยนทางการศึกษากับไทยในอนาคต ต่างฝ่ายต่างว่า การศึกษาของทั้งสองประเทศคล้ายกัน
ความร่วมมือทางวิชาการ.
ปัจจุบันประเทศไทยได้ให้ความร่วมมือทางวิชาการแก่เกาหลีเหนือภายใต้การดำเนินงานของกรมวิเทศสหการ โดยเมื่อปี 2539 เกาหลีเหนือได้จัดส่งคณะผู้แทนเข้าหารือกับผู้แทนกรมวิเทศสหการเพื่อแสดงความประสงค์ในการที่จะจัดส่งเจ้าหน้าที่เข้าร่วมในโครงการหลักสูตรฝึกอบรมประจำปี ซึ่งรัฐบาลไทยได้จัดขึ้นเป็นประจำทุกปีในสาขาต่าง ๆ เช่น สาขาการค้าระหว่างประเทศ การคลัง การลงทุน และการขนส่ง โดยการเข้าร่วมการฝึกอบรมดังกล่าวของเกาหลีเหนืออยู่ในรูปแบบของความร่วมมือทางวิชาการระหว่างประเทศกำลังพัฒนา (Technical Cooperation among Developing Countries- TCDC) ซึ่งรัฐบาลของประเทศผู้ขอรับการฝึกอบรมจะรับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการเดินทางระหว่างประเทศ และรัฐบาลของประเทศผู้จัดการฝึกอบรมจะรับผิดชอบค่าใช้จ่ายภายในประเทศทั้งหมด พร้อมกันนี้ เกาหลีเหนือยังได้เสนอที่จะให้ประเทศไทยจัดส่งเจ้าหน้าที่ไปเข้ารับการฝึกอบรมในหลักสูตรฝึกอบรมที่เกาหลีเหนือจัด ซึ่งเกาหลีเหนือมีศักยภาพ เช่น สาขาเหมืองแร่ และนิวเคลียร์ เป็นต้น ซึ่งในปี 2541 คณะผู้แทนกรมวิเทศสหการได้เดินทางไปหารือความร่วมมือทางเศรษฐกิจและวิชาการกับเกาหลีเหนือที่กรุงเปียงยาง ตามคำเชิญของรัฐบาลเกาหลีเหนือ โดยฝ่ายประเทศไทยได้ตกลงที่จะให้ความร่วมมือทางวิชาการ ดังนี้ ทุนฝึกอบรม/ดูงานระยะสั้นทางด้านวิทยาศาสตร์และการเกษตรฯ การเชิญเจ้าหน้าที่เกาหลีเหนือเยือนประเทศไทย รวมทั้งการแลกเปลี่ยนผู้เชี่ยวชาญ เป็นต้น นอกจากนี้ กรมวิเทศสหการยังได้จัดสรรการให้ความร่วมมือในกรอบการฝึกอบรมประเทศที่สาม (Third Country Training Program) โดยร่วมมือกับ WHO ในการจัดการฝึกอบรม/ดูงานด้านสาธารณสุขให้แก่เกาหลีเหนือปีละประมาณ 15–18 หลักสูตร
ผู้แปรพักตร์ชาวเกาหลีเหนือ.
เส้นทางทั่วไปที่ผู้แปรพักตร์ชาวเกาหลีเหนือใช้เพื่อเดินทางไปยังเกาหลีใต้ โดยเลี่ยงเขตปลอดทหารเกาหลีที่มีการคุ้มกันอย่างแน่นหนาคือการเดินทางผ่านประเทศไทย แม้ประเทศไทยจะไม่ได้ลงนามในอนุสัญญาว่าด้วยสถานภาพผู้ลี้ภัยแห่งสหประชาชาติ แต่ประเทศไทยกลับส่งตัวพวกเขาให้ทางการเกาหลีใต้ ต่างจากประเทศอื่น ๆ ตามเส้นทาง เช่น จีน ที่ส่งตัวพวกเขากลับไปเกาหลีเหนือ นโยบายนี้ถูกนำเสนอโดยรัฐบาลในฐานะ "การส่งตัวชาวเกาหลีกลับประเทศเกาหลี" แม้ทั้งประเทศไทยและเกาหลีใต้จะไม่เต็มใจหารือเกี่ยวกับเรื่องนี้ ด้วยเหตุนี้ ประเทศไทยจึงทำหน้าที่เป็นประเทศทางผ่านสุดท้ายสำหรับผู้แปรพักตร์ชาวเกาหลีเหนือร้อยละ 90 ที่มุ่งหน้าไปยังเกาหลีใต้ โดยมีชาวเกาหลีเหนือจำนวนมากที่มอบตัวกับทางการไทย
จำนวนชาวเกาหลีเหนือที่หลบหนีเข้ามาในประเทศไทยเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยจาก 46 คนใน พ.ศ. 2547 เพิ่มขึ้นเป็นประมาณ 2,500 คนใน พ.ศ. 2553 หลัง พ.ศ. 2554 รัฐบาลไทยหยุดเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับการจับกุมชาวเกาหลีเหนือ อย่างไรก็ตาม จำนวนชาวเกาหลีเหนือที่ถูกจับกุมที่รายงานอยู่ที่ 535 คนใน พ.ศ. 2559 และพุ่งสูงถึง 385 คนที่เดินทางมาถึงในช่วงครึ่งแรกของ พ.ศ. 2560 เพียงช่วงเดียว การเพิ่มขึ้นของจำนวนชาวเกาหลีเหนือที่เดินทางมาถึงประเทศไทยนี้ ทำให้เกิดความตึงเครียดต่อกระบวนการตรวจคนเข้าเมืองของไทย
การลักพาตัวชาวไทย.
เกาหลีเหนือมีส่วนรับผิดชอบต่อการลักพาตัวนางสาวอโนชา ปั้นจ้อย พลเมืองชาวไทย ซึ่งถูกนำตัวไปยังเกาหลีเหนือจากมาเก๊าใน พ.ศ. 2521 นับตั้งแต่ถูกลักพาตัว เธอก็ไม่เคยกลับมาประเทศไทยอีกเลย