คลองฟูนันเตโช

คลองฟูนันเตโช  ชื่ออย่างเป็นทางการคือ โครงการระบบขนส่งทางน้ำและโลจิสติกส์โตนเลบาสัก  เป็นคลองความยาว 180 กิโลเมตรที่มีการเสนอให้ขุดในประเทศกัมพูชา เชื่อมต่อท่าเรือพนมเปญกับจังหวัดแกบและอ่าวไทย
ประวัติ.
คลองฟูนันเตโชเป็นแนวความคิดที่ได้รับการเสนอขึ้นในสมัยของรัฐบาลของสมเด็จฮุน เซน และได้รับความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรีกัมพูชาในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2566
โครงการดังกล่าวได้รับการสานต่อในรัฐบาลสมัยต่อมา ซึ่งฮุน มาเนต ลูกชายของฮุน เซน ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี โดยปรับสัดสวนการลงทุนซึ่งจากเดิมเป็นการลงทุนโดยบริษัทต่างชาติทั้งหมด มาเป็นเงินลงทุนร้อยละ 51 จากรัฐบาลกัมพูชา ประชาชนชาวกัมพูชาทุกคนเป็นผู้ถือหุ้นรายใหญ่ร่วมกันผ่านบริษัทของรัฐบาลซึ่งดำเนินการท่าเรือพระสีหนุและท่าเรือพนมเปญ
สำหรับความหมายของชื่อคลองฟูนันเตโชนั้นมาจากคำว่า "ฟูนัน" คืออาณาจักรฟูนานที่เป็นอาณาจักรโบราณของขอมที่มีอายุช่วงพุทธศตวรรษที่ 6 มีศูนย์กลางอยู่ในพื้นที่ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงซึ่งอยู่ในเวียดนามปัจจุบัน และคำว่า "เตโช" คือการสื่อถึงอำนาจและความยิ่งใหญ่ รศ.ดร.ดุลยภาค ปรีชารัชช อาจารย์โครงการเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ระบุไว้ว่าคลองดังกล่าวเคยมีการขุดใช้งานอยู่จริงในอดีต หากศึกษาภาพถ่ายดาวเทียมและหลักฐานต่าง ๆ จะพบหลักฐานยืนยันเพิ่มเติมได้ สอดคล้องกับผู้เชี่ยวชาญของกัมพูชาที่ระบุในการศึกษาในอดีตว่าคลองดังกล่าวเคยมีอยู่จริงในอดีต
เส้นทาง.
คลองฟูนันเตโชจะเริ่มต้นที่แปรกตาแก้วของแม่น้ำโขง ผ่านแปรกตาเอกของแม่น้ำบาสัก และสุดท้ายก็ไหลรวมกับแปรกตาฮิงของแม่น้ำบาสัก ในอำเภอเกาะทอม เริ่มต้นจากจังหวัดกันดาล จังหวัดตาแก้ว จังหวัดกำปอด และสิ้นสุดที่จังหวัดแกบ คลองจะช่วยเชื่อมต่อพนมเปญโดยตรงกับท่าเรือน้ำลึกเพียงแห่งเดียวของประเทศในเมืองพระสีหนุและท่าเรือใหม่ในกำปอด
การก่อสร้าง.
แผนปัจจุบันประกอบด้วยการสร้างประตูกั้นน้ำ 3 แห่ง พร้อมสะพาน 11 แห่ง คลองจะมีความกว้าง 100 เมตร ขนาดสองทิศทาง มีความลึก 5.4 เมตร มีร่องน้ำสำหรับเดินเรือลึก รองรับเรือได้มากถึง 3,000 เดดเวทตัน โดยตั้งเป้าแล้วเสร็จใน พ.ศ. 2571 คาดว่าจะมีมูลค่า 1.7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ
โครงการนี้ได้รับทุนสนับสนุนทั้งหมดจากไชนาโรดแอนด์บริดจ์คอร์เปอเรชัน  ซึ่งในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2567 กำลังทำงานเกี่ยวกับการศึกษาความเป็นไปได้ของโครงการ โครงการนี้จะได้รับการพัฒนาภายใต้สัญญารูปแบบการลงทุนก่อสร้าง ดำเนินงานเพื่อจัดเก็บผลประโยชน์ตามระยะเวลาที่กำหนด แลกกับการถ่ายโอนสินทรัพย์ดังกล่าวให้แก่รัฐหลังจากสิ้นสุดอายุของสัมปทาน  รายงานอย่างไม่เป็นทางการของสื่อจีนระบุว่าอายุสัมปทานอาจยาวถึง 40–50 ปี
กัมพูชามีกำหนดการที่จะวางศิลาฤกษ์เริ่มโครงการในวันที่ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2567 ที่เกาะเพชร โดยจัดการเฉลิมฉลองด้วยพลุและงานคอนเสิร์ตอย่างยิ่งใหญ่เพื่อเป็นสัญญาณแห่งการเริ่มต้น วันนั้นเป็นวันเดียวกันกับวันเกิดของสมเด็จฮุน เซน อดีตนายกรัฐมนตรี และบิดาของนายกรัฐมนตรีคนปัจจุบัน โดยเริ่มมีการขุดร่องน้ำและปรับพื้นที่ในแปรกตาแก้วเพื่อรองรับพิธีเปิดในวันดังกล่าว เมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2567 แต่ชาวบ้านในพื้นที่เพิ่งมาทราบว่าจะมีการขุดเมื่อเครื่องจักรเริ่มทำงานแล้วโดยไม่มีการแจ้งล่วงหน้า
ประโยชน์.
ปัจจุบันกัมพูชาพึ่งพาท่าเรือเวียดนามสูงมาก โดยเฉพาะท่าเรือก๊ายแม้ป คลองใหม่จะช่วยลดการพึ่งพาท่าเรือนี้ลงอย่างมาก และช่วยเพิ่มเส้นทางเดินเรือให้กับกัมพูชาโดยไม่ต้องพึ่งพาการเข้าออกผ่านประเทศเพื่อนบ้านอย่างเวียดนามซึ่งปัจจุบันพึ่งพามากถึงร้อยละ 33 รวมถึงสร้างรายได้จากค่าผ่านทางในการใช้เส้นทางสัญจรขนส่งสินค้า และสร้างงาน สร้างรายได้ให้กับประชาชนที่อยู่อาศัยตามแนวริมคลอง ช่วยให้เศรษฐกิจดีขึ้น เชื่อมต่อเส้นทางคมนาคมภายในประเทศ
นอกจากนี้รัฐบาลกัมพูชายังวางแผนที่จะกำหนดพื้นที่ทั้งสองฝั่งของคลองให้เป็นเขตเศรษฐกิจสำคัญสำหรับพัฒนาเศรษฐกิจในพื้นที่
ข้อกังวล.
ประชาชนในพื้นที่แนวก่อสร้างคลองฟูนันเตโชมีข้อกังวลเกี่ยวกับมาตรการชดเชยและเยียวยาของรัฐบาล เนื่องจากมีความไม่แน่นอน ขาดการให้ข้อมูลกับประชาชนในพื้นที่ ซึ่งบางส่วนมาทราบข่าวจากสื่อสังคมออนไลน์ว่าจะมีการเยียวยาและการเริ่มโครงการ
ด้านภูมิรัฐศาสตร์.
ยังมีความกังวลเกี่ยวกับการดำเนินการขุดคลองของบริษัทซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจรวมถึงการลงทุนของประเทศจีน ว่าอาจส่งผลให้ประเทศจีนมีข้ออ้างในการนำกำลังทางเรือและกำลังทหารอื่น ๆ เข้ามาในภูมิภาคนี้มากขึ้นตลอดช่วงเวลาของโครงการคือประมาณ 4 ปี โดยมีความกังวลว่าโครงการนี้เป็นหนึ่งในโครงการหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง แต่สมเด็จฮุน เซน ได้ออกมาปฏิเสธว่าไม่มีความเกี่ยวข้องกัน โดยเฉพาะด้านภูมิรัฐศาสตร์ซึ่งชาติตะวันตกและสหรัฐให้ความสนใจว่าอาจจะเป็นการพยายามเพิ่มอิทธิพลของจีนในพื้นที่ ก่อนหน้านี้มีการก่อสร้างฐานทัพเรือเรียมและมีการนำเรือรบของจีนมาวางกำลังในพื้นที่อ่าวไทย
เดวิด ฮัตต์ นักข่าวและนักวิจัยของสถาบันเอเชียศึกษาแห่งยุโรปกลาง  ให้ความเห็นผ่านเว็บไซต์เดอะดิโพลแมต มองว่าข้อกังวลด้านการทหารต่อคลองฟูนันเตโชนั้นดูเกินความจริงไป หากจะมองว่าคลองดังกล่าวถือเป็นภัยต่อความมั่นคงทางทหารของประเทศเวียดนาม และให้ความเห็นว่าหากกัมพูชาเปิดทางให้กองทัพจีนใช้น่านน้ำภายในในการโจมตีเวียดนามนั้นง่ายกว่าหากใช้การโจมตีทางบกผ่านโครงสร้างพื้นฐานคือถนนและรถไฟที่จีนเป็นผู้สร้างในการรุกรานเวียดนาม
รศ.ดร.ดุลยภาค ปรีชารัชช อาจารย์โครงการเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ได้เคยแสดงความคิดเห็นต่อคลองฟูนันเตโชว่าจะทำให้กัมพูชามีบทบาทมากขึ้นในอ่าวไทย และทำให้ไทยอาจจะเกิดปัญหาในฐานะประเทศที่มีบทบาทสูงในอ่าวไทยอยู่ก่อนหน้านี้ และแสดงความกังวลว่าหากโครงการดังกล่าวสำเร็จไปได้ด้วยดีคลองนี้อาจจะดักเส้นทางเรือสินค้าให้ไม่จำเป็นต้องเข้ามาถึงอ่าวไทยตอนในของไทยเพื่อเทียบท่าเรือของไทย เช่น ท่าเรือกรุงเทพ (คลองเตย) รวมถึงส่งผลกระทบต่อโครงการเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออกซึ่งอยู่ในพื้นที่ชายฝั่งตะวันออกของอ่าวไทย และหากไทยตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวช้าอาจจะส่งผลเสียต่อประเทศไทย
ด้านสิ่งแวดล้อม.
หลายภาคส่วนกังวลการเปลี่ยนแปลงทิศทางการไหลของแม่น้ำโขง ที่ถือเป็นแหล่งประมงน้ำจืดที่มีปริมาณปลาที่ถูกจับนับเป็น 1 ใน 4 ของปลาน้ำจืดทั่วโลก ขณะที่ประเทศเวียดนามยังได้แสดงความกังวลด้านสิ่งแวดล้อมที่อาจเกิดขึ้นตามมาจากคลองดังกล่าวเช่นกัน โดยเฉพาะระดับน้ำซึ่งส่งผลต่อการปลูกข้าวในประเทศเวียดนาม รวมถึงคลองดังกล่าวจะทำให้เวียดนามสูญเสียรายได้จากการผ่านเข้าออกของเรือสินค้ากัมพูชาในคลองของเวียดนาม
หากยึดตามข้อตกลงแม่น้ำโขง พ.ศ. 2538  มีการระบุว่าหากจะทำโครงการที่ส่งผลกระทบต่อการไหลของแม่น้ำโขง จะต้องได้รับการประเมินทางเทคนิคจากคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง  รวมถึงต้องรับฟังข้อมูลจากประเทศสมาชิก และต้องผ่านกระบวนการปรึกษาหารือล่วงหน้ากับคณะกรรมาธิการ แต่เอกสารที่แจ้งโครงการนี้ต่อคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขงระบุว่าโครงการดังกล่าวดำเนินการในแม่น้ำสาขาของแม่น้ำโขง (แม่น้ำบาสัก) ทำให้เป็นการเลี่ยงบาลีในการนำโครงการเข้าสู่คณะกรรมาธิการและเริ่มการก่อสร้างโดยไม่ผ่านการตรวจสอบทางเทคนิคและกระบวนการอื่น ๆ ที่อาจจะถูกเปลี่ยนแปลงหากเสนอเข้ากรรมาธิการแม่น้ำโขง และไม่มีการเปิดเผยข้อมูลการศึกษาความเป็นไปได้ของคลองฟูนันเตโช ถึงแม้จะมีการร้องขอไปอย่างเป็นทางการ 2 ฉบับในเดือนสิงหาคมและตุลาคม พ.ศ. 2566
ขณะที่รองนายกรัฐมนตรีซุน จันทอล ระบุเมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2567 ว่ากัมพูชาได้แจ้งโครงการต่อคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขงแล้ว แต่ไม่ได้ขอคำปรึกษาและการหารือกับประเทศอื่น ๆ ในภูมิภาคเกี่ยวกับโครงการนี้ และพร้อมให้ข้อมูลหากคณะกรรมาธิการร้องขอข้อมูล แต่ถูกโฆษกกระทรวงการต่างประเทศของเวียดนามตอบโต้ในวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2567 ว่าข้อมูลของคลองฟูนันเตโชนั้นไม่เพียงพอในการประเมินระดับผลกระทบของโครงการ