ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ

ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ  เป็นหน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิด สังกัดศูนย์บัญชาการทางทหาร กองบัญชาการกองทัพไทย ก่อตั้งขึ้นตามพันธกรณีในอนุสัญญาว่าด้วยการห้ามใช้ สะสม ผลิต และโอน และการทำลายทุ่นระเบิดสังหารบุคคลซึ่งไทยเข้าร่วมในปี พ.ศ. 2540
ประวัติ.
ประเทศไทยประสบปัญหาเกี่ยวกับทุ่นระเบิดอันเนื่องมาจากปัญหาความขัดแย้งต่าง ๆ ทางอุดมการณ์และความคิด ทั้งในประเทศไทยและแนวชายแดนของประเทศทั้ง 4 ประเทศ รวมไปถึงสรรพวุธระเบิดที่ยังไม่ระเบิด (Unexploded Ordnance : UXO) ทำให้ประชาชนได้รับผลกระทบทั้งด้านของชีวิตและทรัพย์สินรวมถึงการพัฒนาพื้นที่ชายแดนกับประเทศเพื่อนบ้าน
จากปัญหาดังกล่าว ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติก่อตั้งขึ้นตามพันธกรณีในอนุสัญญาว่าด้วยการห้ามใช้ สะสม ผลิต และโอน และการทำลายทุ่นระเบิดสังหารบุคคลซึ่งประเทศไทยได้เข้าร่วมลงนามเมื่อวันที่ 3 ธันวาคม พ.ศ. 2540 ที่ออตตาวา ประเทศแคนาดา และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2542 โดยสำนักนายกรัฐมนตรีได้มีคำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงานทุ่นระเบิดเพื่อมนุษยธรรมแห่งชาติ มีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน ระดับหัวหน้าส่วนราชการที่มีความเกี่ยวข้องเป็นกรรมการ และมอบหมายให้กับกองบัญชาการกองทัพไทยจัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติสำหรับเป็นศูนย์กลางในการปฏิบัติการที่เกี่ยวข้องกับทุ่นระเบิดเพื่อมนุษยธรรม และก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 18 มกราคม พ.ศ. 2543 โดยมีสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์เป็นองค์ประธานในพิธี
โครงสร้าง.
ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ ประกอบด้วยโครงสร้าง ดังนี้
<templatestyles src="Tree list/styles.css" />
ภารกิจ.
ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ มีภารกิจในการอำนวยการ ประสานงาน วางแผน และกำกับดูแลการปฏิบัติการทุ่นระเบิดให้เป็นไปตามอนุสัญญาว่าด้วยการห้ามใช้ สะสม ผลิต และโอน และการทำลายทุ่นระเบิดสังหารบุคคล เป็นศูนย์สำหรับประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการกำกับดูแลในการเก็บกู้ทุ่นระเบิดรวมถึงสรรพวุธระเบิดที่ยังไม่ระเบิด
นอกจากนี้ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติยังมีหน้าที่สำคัญนอกเหนือไปจากการค้นหาและเก็บกู้วัตถุระเบิด คือการให้ความรู้ แจ้งเตือน ให้ความช่วยเหลือผู้ประสบภัยที่เกิดจากทุ่นระเปิด ดำเนินการทางกฎหมายตามอนุสัญญาฯ และทำลายทุ่นระเบิดสังหารบุคคลที่เก็บสะสมในคลัง
พื้นที่รับผิดชอบ.
ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ แบ่งพื้นที่รับผิดชอบ ดังนี้
พื้นที่ปราศจากการปนเปื้อนของทุ่นระเบิด.
จากผลการปฏิบัติงานอย่างต่อเนื่อง ทำให้มีการประกาศปรับลดพื้นที่ปนเปื้อนทุ่นระเบิดเพิ่มเติมขึ้นมาเรื่อย ๆ ตามลำดับ เช่น ในปี พ.ศ. 2562-2563 จังหวัดเชียงใหม่, แม่ฮ่องสอน, ชุมพร และจันทบุรี ได้รับการประกาศรับรองว่าปราศจากการปนเปื้อนของทุ่นระเบิด
ในขณะที่ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2568 ได้มีการลักลอบวางทุ่นระเบิดเพิ่มเติมอีกครั้งในพื้นที่ช่องบก จังหวัดอุบลราชธานี หลังจากที่เคยกวาดล้างไปแล้วในปี พ.ศ. 2565 ทำให้สถานะการปราศจากการปนเปื้อนของทุ่นระเบิดในพื้นที่ดังกล่าวกลับมาปนเปื้อนอีกครั้งระหว่างวิกฤตการณ์ชายแดนไทย–กัมพูชา พ.ศ. 2568 ส่งผลให้มีทหารได้รับบาดเจ็บ 5 นาย โดย 2 นายในนั้นต้องสูญเสียขาจนพิการ ซึ่งทุ่นระเบิดดังกล่าวไม่มีใช้งานในราชการของไทย และสภาพแวดล้อมไม่มีวัขพืชปกคลุมเป็นทุ่นระเบิดเก่าตามที่กัมพูชากล่าวอ้าง
ความร่วมมือ.
สหรัฐ.
ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ มีความใกล้ชิดอย่างยิ่งภายใต้ความร่วมมือกับสหรัฐอเมริกาผ่านกระทรวงกลาโหมสหรัฐ ตามคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรี ที่ 151/2541 ที่ส่งเสริมความร่วมมือกันในปี พ.ศ. 2541 โดยให้การสนับสนุนต่าง ๆ ทั้งการฝึกร่วมทางปฏิบัติการทุ่นระเบิด ร่วมกันกับศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติในการกำหนดมาตรฐานในระดับภูมิภาค การสนับสนุนยุทโธปกรณ์ในการเก็บกู้ รวมไปถึงการเปิดศูนย์ความเป็นเลิศด้านการเก็บกู้ทุ่นระเบิดเพื่อมนุษยธรรม
มูลนิธิ.
ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ ได้รับการสนับสนุนจากองค์การและมูลนิธิต่าง ๆ ได้แก่ องค์การความช่วยเหลือแห่งประชาชนชาวนอร์เวย์ (Norwegian Peoples’ Aid, NPA), สมาคมผู้เก็บกู้ระเบิดพลเรือนไทย (Thai Civilian Deminer Association, TDA) และ มูลนิธิเพื่อมนุษยธรรมโกลเด้นเวสท์ประจำประเทศไทย (Golden West Humanitarian Foundation, GWHF)