กองกำลังบูรพา

กองกำลังบูรพา  คือกองกำลังป้องกันชายแดน 1 ใน 7 ของกองทัพบกไทย ตั้งอยู่ที่อำเภอวัฒนานคร จังหวัดสระแก้ว ดูแลพื้นที่ชายแดนไทย–กัมพูชาช่วงจังหวัดสระแก้วประมาณ ต่อเนื่องระหว่างพื้นที่รับผิดชอบของกองทัพภาคที่ 2 ทางตอนเหนือ และกองบัญชาการป้องกันชายแดนจันทบุรีและตราดของกองทัพเรือทางตอนใต้
กองกำลังบูรพาปฏิบัติงานในสังกัดของศูนย์ปฏิบัติการกองทัพภาคที่ 1 (ศปก.ทภ.1) และยังปฏิบัติงานในฐานะกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 1 ส่วนแยก 1 (กอ.รมน.ภาค 1 สย.1) อีกด้วย
ประวัติ.
เดิมกองกำลังบูรพาถูกก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2518 ในชื่อว่า "ที่บังคับการร่วมบูรพา" เนื่องจากปัญหาความไม่สงบในประเทศเวียดนามและกัมพูชา และการก่อความไม่สงบของผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เขตปราจีนบุรี ต่อมาได้แปรสภาพในปี พ.ศ. 2521 มาเป็น กองกำลังบูรพา และปรับภารกิจเป็นการป้องกันชายแดนไทย-กัมพูชา รวมถึงจัดกำลังหลักคือกำลังจากองพลทหารราบที่ 2 รักษาพระองค์ และในเวลาต่อมามอบหมายให้จัดกำลังจากกองพลที่ 1 รักษาพระองค์และกองพลทหารราบที่ 9 ผลัดเปลี่ยนกันส่งกำลังมาร่วมปฏิบัติการในระหว่างปี พ.ศ. 2522 - 2530 รวม 12 ปี ซึ่งตรงกับสถานการณ์ความไม่สงบในประเทศกัมพูชาที่เกิดการต่อสู้กันระหว่างรัฐบาลเฮง สัมรินที่ได้รับการสนับสนุนจากเวียดนาม และกลุ่มเขมรแดง กลุ่มซอนซาน และกลุ่มสีหนุ โดยส่งผลกระทบมาถึงชายแดนไทยจนเกิดการปฏิบัติการเด่นหลายครั้ง เช่น
ในปี พ.ศ. 2523 ทหารเวียดนามและกองทัพของกัมพูชาฝ่ายเฮง สัมริน จำนวนประมาณ 1 กองพัน ได้ติดตามฝ่ายต่อต้านของกัมพูชาซึ่งฝ่ายต่อต้านได้รุกล้ำเข้ามายึดบ้านโนนหมากมุ่นในฝั่งไทย ทำให้กองกำลังบูรพาได้จัดกำลังเข้าตีเพื่อรักษาอธิปไตยและสามารถผลักดันฝ่ายต่อต้านของกัมพูชากลับไปได้สำเร็จ มีทหารฝ่ายไทยเสียชีวิต 22 นาย บาดเจ็บ 14 นาย ฝ่ายกัมพูชาเสียชีวิต 111 ราย ถูกจับเป็นเชลยได้ 1 ราย และตรวจยึดยุทโธปกรณ์รวมถึงเวชภัณฑ์ได้อีกจำนวนมาก
ในปี พ.ศ. 2526 ทหารเวียดนามและกองทัพของกัมพูชาฝ่ายเฮง สัมริน ได้ติดตามฝ่ายต่อต้านของกัมพูชาซึ่งฝ่ายต่อต้านได้รุกล้ำเข้ามาในเขตแดนประเทศไทย จนเกิดการปะทะกันขึ้นกับทหารไทยที่เขาพนมปะ ซึ่งทหารไทยสามารถต่อต้านการรุกล้ำได้สำเร็จ ซึ่งการปะทะดังกล่าวส่งผลให้มีทหารไทยเสียชีวิต 5 นาย บาดเจ็บ 15 นาย สูญหาย 1 นาย ฝ่ายกัมพูชาเสียชีวิต 200 ราย สามารถยึดศพได้จำนวน 10 ศพ ถูกจับเป็นเชลยได้ 1 ราย และมีผู้บาดเจ็บจำนวนมาก
จากปัญหาสงครามกลางเมืองในประเทศกัมพูชาดังกล่าว ส่งผลกระทบต่อชายแดนไทยทำให้มีกระสุนปืนใหญ่และอาวุธหนักต่าง ๆ ตกรุกล้ำเข้ามาในพรมแดนประเทศไทยก่อให้เกิดความสูญเสียทั้งชีวิตและทรัพย์สินของราษฎรชาวไทยและทหารไทย เกิดการวางสนามทุ่นระเบิดและกับระเบิดในพื้นที่ชายแดนจำนวนมาก ทำให้ราษฎรที่อาศัยอยู่บริเวณชายแดนและเจ้าหน้าที่ทหารตำรวจไทยที่ไปเหยียบได้รับบาดเจ็บและเสียชีวิตจำนวนมาก และปัญหาใหญ่ที่สุดคือปัญหาผู้อพยพชาวกัมพูชา ส่งผลกระทบตามมาถึงปัญหาการปล้นสะดมชาวไทยตามแนวชายแดน การค้าอาวุธสงคราม การลักลอบค้ารถยนต์ รถจักรยานยนต์ การลักลอบตัดไม้ และปัญหาการลักลอบเข้าเมืองอย่างผิดกฎหมาย ทำให้ช่วงเวลาดังกล่าวจำเป็นต้องจัดกำลังในรูปแบบชุดเฉพาะกิจร่วม ทหาร ตำรวจ อาสาสมัคร และเจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองในการรักษาความสงบในปี พ.ศ. 2530 หลังจากสถานการณ์ในประเทศกัมพูชาลดความรุนแรงลง กองทัพบกจึงได้ปรับลดกำลังของกองกำลังบูรพาและคงเหลือให้กองพลทหารราบที่ 2 รักษาพระองค์เป็นหน่วยหลักหน่วยเดียวในการจัดกำลัง
ต่อมาในปี พ.ศ. 2543 ได้มีการปรับโครงสร้างโดยการจัดกำลังปรับจากทหารหลักเป็นกำลังประจำถิ่นมาควบคุมทางยุทธการ ประกอบไปด้วย หน่วยเฉพาะกิจกรมทหารพรานที่ 12 หน่วยเฉพาะกิจกรมทหารพรานที่ 13 และหน่วยเฉพาะกิจตำรวจตระเวนชายแดนที่ 12
ในปี พ.ศ. 2561 กองกำลังบูรพาได้รับการจัดกำลังทหารหลักเข้ามาเพิ่มเติมจำนวน 3 กองบังคับการควบคุม และ 3 หมวดเคลื่อนที่เร็ว เพื่อใช้ในการควบคุมและบัญชาการกองกำลังประจำถิ่น
โครงสร้าง.
หน่วยขึ้นตรง.
กองกำลังบูรพา ประกอบด้วยหน่วยขึ้นตรงต่อกองบัญชาการ ดังนี้
หน่วยสมทบและขึ้นควบคุมทางยุทธการ.
กองกำลังบูรพา ประกอบด้วยหน่วยสมทบและขึ้นควบคุมทางยุทธการ ดังนี้
หน่วยเฉพาะกิจรับผิดชอบพื้นที่.
กองกำลังบูรพา ประกอบด้วยหน่วยเฉพาะกิจรับผิดชอบพื้นที่ ดังนี้
ภารกิจ.
กองกำลังบูรพา มีพื้นที่ในการรับผิดชอบในจังหวัดสระแก้ว ตั้งแต่พื้นที่ติดต่อจากเขตของกองทัพภาคที่ 2 อำเภอตาพระยาไปจนถึงแหลมหนองเอี่ยน อำเภออรัญประเทศ โดยใช้หลักเขตแดนไทย–กัมพูชาเป็นแนวในการแบ่งเขตทั้งสิ้น 24 หลักเขต เริ่มต้นตั้งแต่หลักเขตแดนที่ 28 ถึง 51 ต่อเนื่องจากปลายแหลมหนองเอี่ยนไปจนถึงเขาตาง๊อก จรดกับพื้นที่รับผิดชอบของกองบัญชาการป้องกันชายแดนจันทบุรีและตราดซึ่งใช้ลำน้ำคลองน้ำใสในการแบ่งพื้นที่เขตแดน 
กองกำลังบูรพา ประกอบด้วยภารกิจหลัก ได้แก่
พื้นที่อ้างสิทธิ.
กองกำลังบูรพา แบ่งพื้นที่รับผิดชอบตามพื้นที่อ้างสิทธิที่มีหลักฐานแสดงเขตแดนไม่ชัดเจนใน 4 อำเภอของจังหวัดสระแก้ว คืออำเภอตาพระยา อำเภอโคกสูง อำเภออรัญประเทศ และอำเภอคลองหาดแบ่งออกเป็น 8 พื้นที่ ได้แก่
หลักเขตที่ 28.
พื้นที่ที่ 1 บริเวณพื้นที่หลักเขตที่ 28 ตำบลตาพระยา อำเภอตาพระยา จังหวัดสระแก้ว พิกัด ทีเอ 7768 มีประเด็นพิพาทเนื่องจากการถือแผนที่คนละฉบับ โดยประเทศไทยใช้แผนที่มาตราส่วน 1:50,000 ลำดับชุด L 7018 ที่กรมแผนที่ทหารเป็นผู้จัดทำ ขณะที่กัมพูชาใช้แผนที่มาตราส่วน 1:50,000 ที่พิมพ์โดยสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม ทำให้แนวเขตแดนทับซ้อนกัน ซึ่งพื้นที่หลักเขตที่ 28 มีความสำคัญในเชิงยุทธศาสตร์และการดำเนินกลยุทธ์เนื่องจากเป็นพื้นที่สูงข่ม สามารถใช้ตรวจการณ์ไปยังฝั่งประเทศกัมพูชาในอำเภอทมอพวก จังหวัดบันเตียเมียนเจย
เนิน 48.
พื้นที่ที่ 2 บริเวณพื้นที่เนิน 48 บ้านร่มไทร อำเภอตาพระยา จังหวัดสระแก้ว พิกัด ทีเอ 745505 มีประเด็นพิพาทเนื่องจากแนวเส้นเขตแดนซึ่งประเทศไทยยึดตามแนวสันปันน้ำ ขณะที่กัมพูชายึดตามแนวคลองบะอาว ทำให้เกิดพื้นที่อ้างสิทธิประมาณ รวมไปถึงปัญหาการถือแผนที่คนละฉบับ โดยประเทศไทยใช้แผนที่มาตราส่วน 1:50,000 ลำดับชุด L 7018 ที่กรมแผนที่ทหารเป็นผู้จัดทำ ขณะที่กัมพูชาใช้แผนที่มาตราส่วน 1:50,000 ที่พิมพ์โดยสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม ทำให้เกิดปัญหาพื้นที่ทับซ้อนบนเนิน 48 ประมาณ ทำให้ไม่สามารถใช้ประโยชน์ในพื้นที่ดังกล่าวได้
หลักเขตที่ 33–36.
พื้นที่ที่ 3 บริเวณพื้นที่หลักเขตที่ 33, 34, 35 และ 36 จุดผ่อนปรนตาพระยา-บึงตากวน อำเภอตาพระยา จังหวัดสระแก้ว มีประเด็นพิพาทเนื่องจากหลักเขตแดนสูญหาไปจากที่ตั้ง จึงไม่สามารถกำหนดเหตุแดนได้อย่างชัดเจน ซึ่งประเทศไทยถือว่าตำแหน่งของหลักเขตที่ 35 และ 36 ควรจะอยู่ห่างออกไปจากตำแหน่งปัจจุบันของหลักเขตไปทางตะวันออก 50 เมตร ขณะที่ประเทศกัมพูชาถือว่าตำแหน่งของหลักเขตทั้งสองควรอยูห่างออกไปจากตำแหน่งปัจจุบันของหลักเขตไปทางตะวันตก 100 เมตร ทำให้เกิดพื้นที่อ้างสิทธิประมาณ รวมถึงยังถูกฝ่ายกัมพูชากล่าวหาว่ามีการก่อสร้างอาคารบริเวณจุดผ่อนปรนรุกล้ำเขตแดนกัมพูชา ทำให้เกิดปัญหาไม่สามารถปลูกสร้างสิ่งก่อสร้างรวมถึงกำหนดเส้นเขตแดนที่ชัดเจนได้
หลักเขตที่ 38–39.
พื้นที่ที่ 4 บริเวณพื้นที่หลักเขตที่ 38 และ 39 บริเวณเขาพนมปะ/พนมฉัตร พิกัด ทีเอ 609411 มีประเด็นพิพาทเนื่องจากประเทศไทยและกัมพูชายึดหลักเขตที่ 38 ไม่ตรงกัน ซึ่งอยู่ในพื้นที่ของอำเภอตาพระยา ทำให้เกิดพื้นที่อ้างสิทธิของทั้งสองประเทศประมาณ เนื่องจากถือแผนที่คนละฉบับ โดยประเทศไทยใช้แผนที่มาตราส่วน 1:50,000 ลำดับชุด L 7017 ที่กรมแผนที่ทหารเป็นผู้จัดทำ ขณะที่กัมพูชาใช้แผนที่มาตราส่วน 1:50,000 ที่พิมพ์โดยสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม จนทำให้เกิดพื้นที่ทับซ้อนบริเวณเขาพนมปะ/พนมฉัตร
หลักเขตที่ 42.
พื้นที่ที่ 5 บริเวณพื้นที่หลักเขตที่ 42 บ้านหนองหญ้าแก้ว อำเภอโคกสูง จังหวัดสระแก้ว มีประเด็นพิพาทเนื่องจากประเทศไทยเห็นว่าหลักเขตที่ 42 ปัจจุบันอยู่ในตำแหน่งที่ถูกต้องแล้ว แต่ประเทศกัมพูชามีความเห็นว่าหลักเขตควรอยู่ห่างจากตำแหน่งปัจจุบันไปทางตะวันตกประมาณ 70 เมตร ทำให้เกิดพื้นที่อ้างสิทธิจำนวนประมาณ เนื่องจากถือแผนที่คนละฉบับ โดยประเทศไทยใช้แผนที่มาตราส่วน 1:50,000 ลำดับชุด L 7017 ที่กรมแผนที่ทหารเป็นผู้จัดทำ ขณะที่กัมพูชาใช้แผนที่มาตราส่วน 1:50,000 ที่พิมพ์โดยสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม ทำให้ปัจจุบันยังไม่สามารถเข้าไปทำประโยชน์ในพื้นที่ดังกล่าวได้แต่อย่างไร
หลักเขตที่ 46–47.
พื้นที่ที่ 6 บริเวณพื้นที่หลักเขตที่ 46 และ 47 บ้านหนองจาน ตำบลโนนหมากมุ่น อำเภอโคกสูง จังหวัดสระแก้ว มีประเด็นพิพาทเนื่องจากประเทศกัมพูชาเห็นว่ามีการเคลื่อนหลักเขตเข้าไปในพื้นที่กัมพูชา ก่อให้เกิดพื้นที่อ้างสิทธิที่ไม่ตรงกันเนื้อที่ประมาณ ส่งผลให้มีชาวกัมพูชาอยู่อาศัยในเขตฝั่งไทยประมาณ 50 ครอบครัว 250 ราย ลึกเข้ามาให้ชายแดนไทยประมาณ 300 เมตร ทำให้ราษฎรไทยที่มีเอกสารสิทธิ์ในที่ดินทำกินดังกล่าวไม่สามารถเข้าไปทำกินในพื้นที่ของตนได้
หลักเขตที่ 48–49.
พื้นที่ที่ 7 บริเวณพื้นที่หลักเขตที่ 48 และ 49 บ้านป่าไร่ ตำบลป่าไร่ อำเภออรัญประเทศ จังหวัดสระแก้ว มีประเด็นพิพาทเนื่องจากประเทศกัมพูชาเห็นว่ามีการเคลื่อนย้ายตำแหน่งหลักเขตที่ 48 เข้าไปในฝั่งกัมพูชาและมีการอ้างสิทธิจากแนวหลักเขตที่ 48 ไปยังหลักเขตที่ 49 ไปเป็นเส้นตรง ขณะที่ประเทศกัมพูชายึดถือเส้นแบ่งเขตตามแนวลำคลองลึก ทำให้เกิดพื้นที่อ้างสิทธิประมาณ ส่งผลต่อเนื่องไปยังโครงการขายไฟฟ้าให้กับประเทศกัมพูชาของฝ่ายไทยบริเวณบ้านป่าไร่ ไม่สามารถวางโครงข่ายเสาไฟฟ้าแรงสูงได้ จึงต้องเคลื่อนย้ายไปก่อสร้างโครงข่ายและสายส่งที่บ้านอ่างศิลา ตำบลโนนหมากมุ่น อำเภอโคกสูง จังหวัดสระแก้ว และยังมีการก่อสร้างบ่อนกาสิโนโกลเดนคราวน์ และบ่อนกาสิโนสตาร์เวกัสก่อสร้างอยู่ในพื้นที่ทับซ้อน
ในปี พ.ศ. 2547 รัฐบาลกัมพูชาได้ประกาศเขตการก่อสร้างเขตอุตสาหกรรมพิเศษ (เขตการค้าเสรี) สำหรับการส่งออกในพื้นที่ ติดกับชายแดนไทยในพื้นที่พิพาทในด้านทิศเหนือ พื้นที่ตำบลปอยเปต อำเภอโอโจรว จังหวัดบันเตียเมียนเจย โดยหากมีการตกลงปัญหาหลักเขตที่ 48 อาจจะทำให้พื้นที่บางส่วนของโครงการดังกล่าวอยู่ในเขตแดนของประเทศไทย เช่น พื้นที่เศรษฐกิจโอเนียง รวมถึงมีการดัดแปลงสภาพแวดล้อมส่วนที่ติดตามแนวชายแดนของฝั่งกัมพูชาบ่อยครั้ง โดยเฉพาะพื้นที่บ่อนกาสิโนและส่วนที่ตรงข้ามกับตลาดโรงเกลือในประเทศไทย
นอกจากนี้ ในการปฏิบัติงานของหน่วยปฏิบัติการด้านมนุษยธรรมที่ 1 ในการเก็บกู้วัตถุระเบิดในพื้นที่พิพาทยังถูกหน่วยทหารและตำรวจกัมพูชาเข้ามาขัดขวางและประท้วงอยู่ตลอด ซึ่งฝ่ายไทยได้ยึดตามหลักฐานอ้างอิงล่าสุด ตามนโยบายของรัฐบาลไทยที่ให้จังหวัดสระแก้วเป็นพื้นที่เขตเศรษฐกิจพิเศษเช่นกัน โดยคัดเลือกพื้นที่ในตำบลป่าไร่ อำเภออรัญประเทศ ซึ่งอยู่ติดกับพื้นที่อ้างสิทธิเช่นกัน
เขาตาง๊อก.
พื้นที่ที่ 8 บริเวณพื้นที่เขาตาง๊อก อำเภอคลองหาด จังหวัดสระแก้ว มีประเด็นพิพาทเนื่องจากประเทศไทยยึดถือคลองน้ำใสเป็นแนวเขตแดน แต่กัมพูชาให้แนวยอดเขาตาง๊อกจนถึงลำน้ำคลองด่าน ทำให้เกิดพื้นที่อ้างสิทธิประมาณ ส่งผลต่อเนื่องไปถึงพื้นที่ป่าของโครงการทับทิมสยาม 05 ซึ่งฝ่ายไทยได้สร้างเส้นทางพัฒนาเพื่อความมั่นคงคือทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3479 ทับพริก–เขาตาง๊อก สำหรับใช้งานเพื่อความมั่นคง