จรัล มโนเพ็ชร

จรัล มโนเพ็ชร (1 มกราคม พ.ศ. 2494 – 3 กันยายน พ.ศ. 2544) เป็นศิลปินชาวไทย ทั้งนักร้อง นักดนตรี นักแต่งเพลง และนักแสดง
งานดนตรีของจรัลมีเอกลักษณ์จากการสร้างสรรค์ภาษาถิ่นเหนือของเขาซึ่งเรียกว่า "โฟล์กซองคำเมือง" ที่ก่อเกิดขึ้นนับแต่ปี พ.ศ. 2520 และได้รับความสนใจจนเป็นที่ยอมรับ และกลายเป็นแบบอย่างบนแนวทางดนตรีท้องถิ่นร่วมสมัยในปัจจุบัน
เอกลักษณ์ของเขาทั้งในการแต่งเพลง ร้องเพลง และเล่นดนตรี ทำให้จรัลได้รับการยกย่องให้เป็น "ราชาโฟล์กซองคำเมือง" จรัลแต่งเพลงไว้กว่าสองร้อยเพลงในช่วงเวลาราวยี่สิบห้าปีของชีวิตศิลปินของเขา และได้รับโล่ประกาศเกียรติคุณจากสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีเมื่อปี พ.ศ. 2537 ในฐานะ "บุคคลดีเด่นทางด้านการใช้ภาษา"
ประวัติ.
จรัล มโนเพ็ชร เกิดที่จังหวัดเชียงใหม่ ในย่านที่เรียกว่าประตูเชียงใหม่ พ่อของเขาเป็นข้าราชการอยู่ที่แขวงการทางจังหวัดเชียงใหม่ ชื่อ สิงห์แก้ว มโนเพ็ชร ส่วนแม่ชื่อ เจ้าต่อมคำ (ณ เชียงใหม่) มโนเพ็ชร สืบเชื้อสายมาจากราชตระกูล ณ เชียงใหม่
จรัลเกิดเมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2494 เป็นบุตรชายคนที่สอง มีพี่น้องชายหญิงรวมทั้งหมด 7 คน ครอบครัวเป็นชนชั้นกลาง มีชีวิตเรียบง่ายสมถะตามแบบวิถีชีวิตชาวเหนือทั่วไป ใฝ่ใจในพุทธศาสนา ทั้งพ่อและแม่ของจรัลจะไปทำบุญและร่วมงานพิธีทางศาสนาอยู่เสมอที่วัดใกล้บ้าน คือ วัดฟ่อนสร้อย ซึ่งเป็นวัดที่ครอบครัวนี้มีศรัทธาอย่างยิ่ง ด้วยครอบครัวมโนเพ็ชรเป็นครอบครัวใหญ่ พ่อของจรัลจึงต้องหารายได้พิเศษ ความที่เป็นคนมีฝีมือในด้านงานศิลปะหัตถกรรมท้องถิ่นที่สืบทอดตกมาจากบรรพบุรุษชาวเหนือ ทั้งการเขียนรูป และการแกะสลักไม้ พ่อของจรัลจึงมีรายได้เพียงพอที่จะเลี้ยงดูครอบครัว จรัลเองในเวลานั้นแม้จะอยู่ในวัยเด็ก แต่บางครั้งเมื่อพ่อมีงานพิเศษล้นมือจรัลจะเป็นผู้ช่วยพ่อของเขา ทั้งงานเขียนรูปและงานแกะสลักไม้ 
การศึกษา.
จรัลเข้าเรียนหนังสือครั้งแรกที่โรงเรียนพุทธิโสภณ แล้วจึงย้ายไปเรียนต่อที่โรงเรียนเมตตาศึกษา จากนั้นจึงสอบเข้าเรียนในขั้นอุดมศึกษาที่วิทยาลัยเทคนิคภาคพายัพ จรัลฝึกเล่นกีตาร์มาตั้งแต่เด็กเพราะความชอบในดนตรี ทั้งจากที่เขาได้ฟังทางสถานีวิทยุในเชียงใหม่ และจากพวกมิชชันนารีที่เข้ามาเผยแพร่ศาสนาในภาคเหนือ ระหว่างที่เรียนอยู่ที่วิทยาลัยเทคนิคภาคพายัพ จรัลช่วยแบ่งเบาภาระของครอบครัวด้วยการทำงานเพื่อหารายได้พิเศษโดยไม่ต้องรบกวนเงินทองจากทางบ้าน เขาเริ่มต้นด้วยการรับจ้างร้องเพลงและเล่นกีตาร์ตามร้านอาหาร หรือตามคลับตามบาร์ในเชียงใหม่ ซึ่งในเวลานั้นยังมีอยู่เพียงไม่กี่แห่ง แนวดนตรีที่เขาชอบเป็นพิเศษคือดนตรีโฟล์ค คันทรี และบลูส์ ที่ต่อมาได้กลายเป็นแรงบันดาลใจและมีอิทธิพลอย่างยิ่งในการแต่งเพลงของเขา 
เมื่อจบการศึกษาจากวิทยาลัย จรัลเข้าทำงานรับราชการเป็นงานแรกที่แขวงการทางอำเภอพะเยา (เวลานั้นพะเยายังไม่ได้รับการยกให้เป็นจังหวัดเหมือนในปัจจุบัน) ต่อมาลาออกจากราชการไปทำงานที่บริษัทไทยฟาร์มมิ่ง และที่ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร จรัลยังคงทำงานประจำไปด้วยควบคู่กับการร้องเพลงตามร้านอาหาร ตามโรงแรมและคลับบาร์ในเชียงใหม่ จนกระทั่งลาออกจากงานที่ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร เพื่อทำงานเพลงร่วมกับพี่น้อง จนต่อมากลายเป็น "ตำนาน" ของเพลงโฟล์คซองคำเมือง
การเสียชีวิต.
จรัลเสียชีวิตจากภาวะหัวใจล้มเหลวฉับพลัน เมื่อวันที่ 3 กันยายน พ.ศ. 2544 จังหวัดลำพูน ศพตั้งบำเพ็ญกุศลอยู่ที่วัดพระธาตุหริภุญชัยวรมหาวิหารเป็นเวลา 5 วัน มีพิธีพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 8 กันยายน พ.ศ. 2544 ณ สุสานบ้านหลวย จังหวัดลำพูน
ผลงานเพลง.
โฟล์คซองคำเมืองชุดที่ 2 จรัญ มโนเพ็ชร โดย ท่าแพบรรณาคาร (พ.ศ. 2519) ผลงานชุดแรกอย่างไม่เป็นทางการ
โฟล์คซองคำเมืองชุดที่ 4 จรัล-เกษม มโนเพ็ชร โดย ท่าแพบรรณาคาร (พ.ศ. 2519)
โฟล์คซองคำเมือง ชุดอมตะ (พ.ศ. 2520) ผลงานชุดแรกอย่างเป็นทางการ
โฟล์คซองคำเมืองอมตะ ชุดที่ 2 (พ.ศ. 2521)
เพลงจากภาพยนตร์ เสียงซึงที่สันทราย (พ.ศ. 2523)
เพลงพระราชทาน จากยอดดอย (พ.ศ. 2523)
โฟล์คซองคำเมือง ลูกข้าวนึ่ง (พ.ศ. 2524)
โฟล์คซองคำเมือง แตกหนุ่ม (พ.ศ. 2525)
โฟล์คซองคำเมือง อื่อ...จา..จา (พ.ศ. 2526)
จรัลกับแคนเดิ้ล บ้านบนดอย (พ.ศ. 2526)
จรัลกับแคนเดิ้ล เอื้องผึ้ง-จันผา (พ.ศ. 2527)
ไม้กลางกรุง (พ.ศ. 2529)
ฉันมีความรักมาให้ (พ.ศ. 2531)
จรัลแจ๊ส (พ.ศ. 2533)
โฟล์ค 1991 จากใจเป็นบทเพลง (พ.ศ. 2534)
ศิลปินป่า (พ.ศ. 2537)
หวังเอย หวังว่า (พ.ศ. 2538)
ความหวัง ความฝัน ของวันนี้ (พ.ศ. 2541)
ล้านนาซิมโฟนี (พ.ศ. 2544) ผลงานชุดสุดท้าย
ผลงานอัลบั้มชุดพิเศษ.
[อัลบั้มพิเศษและรวมเพลงฮิตในวาระต่าง ๆ]
เสียงซึงสู่พิณเปี๊ยะ (พ.ศ. 2528) 
ตำนานโฟล์ค (พ.ศ. 2529) 
โฟล์คซองคำเมือง (พ.ศ. 2533) 
คิดถึง จรัล...ราชาโฟล์คซองคำเมือง (พ.ศ. 2544)
ซึงสุดท้าย (พ.ศ. 2549)
สู่ฝันอันยิ่งใหญ่ : เพลงหนัง-ละคร และสารคดี (พ.ศ. 2559)
[เพลงประกอบภาพยนตร์]
เพลงประกอบภาพยนตร์ ดอกไม้ร่วงที่แม่ริม (พ.ศ. 2522)
เพลงประกอบภาพยนตร์ เสียงซึงที่สันทราย (พ.ศ. 2523)
เพลงประกอบภาพยนตร์ เขาชื่อกานต์ (พ.ศ. 2531)
↵เพลงประกอบภาพยนตร์ บุญชูผู้น่ารัก (พ.ศ. 2531)
เพลงประกอบภาพยนตร์ บุญชู 2 น้องใหม่ (พ.ศ. 2532)
เพลงประกอบภาพยนตร์ ยิ้มนิดคิดเท่าไหร่ (พ.ศ. 2532)
เพลงประกอบภาพยนตร์ โก๊ะจ๋า...ป่านะโก๊ะ (พ.ศ. 2534)
เพลงประกอบภาพยนตร์ อนึ่ง คิดถึงพอสังเขป (พ.ศ. 2535)
เพลงประกอบภาพยนตร์ กาเหว่าที่บางเพลง (พ.ศ. 2537)
[อัลบั้มพิเศษร่วมงานกับศิลปินคนอื่น]
จรัล-ไหมไทย ลำนำแห่งขุนเขา (พ.ศ. 2531) ร่วมกับ วงไหมไทย ออร์เคสตรา
หมู่เฮารวมฮิต (พ.ศ. 2537) ร่วมงานกับ ศิลปินภาคเหนือ
ผูกพัน (พ.ศ. 2537) ร่วมงานกับ ศิลปินเพื่อชีวิต
สี่เหน่อผู้ยิ่งใหญ่ (พ.ศ. 2543) ร่วมงานกับ ชาย เมืองสิงห์, ทอม ดันดี และ สามารถ พยัคฆ์อรุณ
[อัลบั้มรวมเพลงฮิตร่วมกับศิลปินคนอื่น]
จรัล มโนเพ็ชร กับ สุนทรี เวชานนท์ ชุด โฟล์ค สเปเชียล
ศิลปินเพื่อชีวิต ชุด กำไร...ชีวิต 1 
ศิลปินเพื่อชีวิต ชุด กำไร...ชีวิต 2 
ศิลปินเพื่อชีวิต ชุด ประวัติศาสตร์ 15 ฅน 15 เพลงเพื่อชีวิต 2
ศิลปินเพื่อชีวิต ชุด ตำนานเพลงเพื่อชีวิต Songs For Life 1
ศิลปินเพื่อชีวิต ชุด รักเธอประเทศไทย
ศิลปินเพื่อชีวิต ชุด ให้เป็นกำลังใจ 1