วิชัย (จามปา)

วิชัย  มีอีกชื่อว่า วิชัยปุระ เป็นเมืองหลวงของอาณาจักรจามปาในพื้นที่จังหวัดบิ่ญดิ่ญ ประเทศเวียดนามในปัจจุบัน โดยเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรจามปาในคริสต์ศตวรรษที่ 12 จนกระทั่ง Đại Việt เข้าพิชิตในสงครามจามปา–Dai Viet ใน ค.ศ. 1471
ประวัติ.
พื้นที่รอบวิชัยอาจเป็นหนึ่งในการมาถึงของชาวจามครั้งแรกในพื้นที่ที่ปัจจุบันคือเวียดนาม อย่างไรก็ตาม สถาปัตยกรรมของวิชัยกล่าวเป็นนัยว่าสถานที่นี้ยังไม่มีความสำคัญจนกระทั่งคริสต์ศตวรรษที่ 11 หรือ 12 บันทึกเสนอแนะว่ามีการโจมตีป้อมปราการของวิชัยโดยชาวเวียดนามใน ค.ศ. 1069 (เมื่อ Dai Viet ปกครองโดย Lý Nhân Tông) เพื่อลงโทษจามปาจากการนำทัพโจมตีในเวียดนาม รุทรวรมันที่ 3 พระมหากษัตริย์จาม ทรงพ่ายแพ้ ถูกคุมตัว และถวายจังหวัดทางเหนือ 3 แห่งของจามปาให้กับ Dai Viet (ปัจจุบันคือจังหวัดกว๋างบิ่ญและจังหวัดกว๋างจิ)#เปลี่ยนทาง 
จามปาในขณะนั้นมีกษัตริย์ผู้ปกครองสองพระองค์ คือ ปรเมศวรวรมันและรุทรวรมันที่ 3 ที่ญาจางและฟานซาง ตามลำดับ รุทรวรมันแห่งฟานซางมีความสัมพันธ์ที่ดีกีบจีนสมัยราชวงศ์ซ่ง ทั้งสองพระองค์ไม่มีใครเสด็จไปทางเหนือจนพบกับชาวเวียดนาม จามปาเหนือในขณะนั้นปกครองโดยหัวหน้า/ขุนศึกจามที่มีตำแหน่งศรียุวราชามหาเสนาบดี ผู้ไม่มีความเกี่ยวข้องกับราชวงศ์ปรเมศวรวรมัน–ภัทรวรมัน–รุทรวรมัน
การโจมตีของเวียดนามใน ค.ศ. 1069 เริ่มต้นจากท่าเรือที่เว้ในวันที่ 28 ของเดือนสาม และไปถึงจุดหมายปลายทางในวันที่สามของเดือนสี่ จากนั้นจึงเข้าปะทะกับชาวจาม การเดินเรือจากเว้ไปวิชัย (Qui Nhon) ภายใน 6 วันไม่สมเหตุสมผล พระเจ้า Ðệ Củ/Chế Củ ผู้ทรงหลบหนีไปกัมพูชา (เจินล่า) ถูกจับกุมตัวในภายหลัง ฝ่ายเวียดนามเข้าปล้นเมืองอินทรปุระ (Phật thệ) ในเวลาเดือนเดียว แล้วเดินทางกลับฮานอยเป็นเวลาหนึ่งเดือน Michael Vickery ยืนยันว่าการโจมตีของเวียดนามใน ค.ศ. 1069 ไม่ได้ตั้งเป้าไปที่วิชัย แต่คงมุ่งเป้าไปที่ป้อมปราการ Châu Sa และ Cổ Lũy ทางฝั่งเหนือและใต้ของแม่น้ำ Trà Khúc ในจังหวัดกว๋างหงาย Châu Sa เป็นเมืองท่าขนาดใหญ่ที่มีชื่อว่าอมรวดี มีวิหาร Chánh Lộ ที่มีอายุถึงคริสต์ศตวรรษที่ 11 เขายังคาดการณ์อีกว่า Chế Củ ไม่ใช่กษัตริย์รุทรวรมันที่ 3 อย่างแน่นอน แต่เป็นหัวหน้าเผ่าจามที่ไหนสักแห่งทางเหนือ การกล่าวถึงวิชัยในฐานะเมืองชาวจามที่เร็วที่สุดมีอายุถึงประมาณ ค.ศ. 1153 ถึง 1184 ดังนั้น การนำวิชัยไปใช้กับตำแหน่งของจามปาก่อนหน้าช่วงเวลาดังกล่าวอย่างชัดเจน ควรได้รับการพิจารณาว่าเป็นความผิดพลาดทางประวัติศาสตร์
วิชัยถูกเกี่ยวโยงเข้ากับสงครามกับเมืองพระนคร (ปัจจุบันคือประเทศกัมพูชา) ในคริสต์ศตวรรษที่ 12 ถึง 13 กองทัพเขมรบุกรุกเข้าจามปาได้ประสบความสำเร็จมาสักระยะหนึ่ง และพระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 ทรงถอดถอนชัยอินทรวรมันที่ 3 และปราบวิชัยได้ใน ค.ศ. 1145#เปลี่ยนทาง แต่ภายหลังฝ่ายเขมรพ่ายแพ้ใน ค.ศ. 1149#เปลี่ยนทาง วิชัยในขณะนั้นปกครองโดยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 พระมหากษัตริย์เขมร กษัตริย์เขมรพึ่งพาผู้สนับสนุนชาวจามเพื่อทำการทัพที่ประสบความสำเร็จในเมืองพระนครและจามปา
วิชัยถูกยึดครองโดยกองทัพราชวงศ์หยวนที่นำโดยผู้บัญชาการชาวมองโกล Sogetu ในช่วงต้น ค.ศ. 1283 ท้ายที่สุดฝ่ายอมงโกลถูกขับออกไป แต่ตัวเมืองถูกปล้นสะดม ใน ค.ศ. 1377 กองทัพเวียดนามล้อมตัวเมืองในยุทธการที่วิชัย แต่ประสบความล้มเหลว จากนั้นจึงเกิดสงครามครั้งใหญ่กับเวียดนามอีกครั้งในคริสต์ศวรรษที่ 15 ซึ่งนำไปสู่ความพ่ายแพ้ของวิชัยและการเสื่อมถอยของจามปาใน ค.ศ. 1471 ป้อมปราการวิชัยถูกล้อมเป็นเวลาเดือนหนึ่งใน ค.ศ. 1403 จนกองทัพเวียดนามต้องถอนทัพ เนื่องจากทรัพยาการอาหารไม่เพียงพอ หลังไม่มีการเผชิญหน้าทางทหารครั้งใหญ่ระหว่างจามปากับ Dai Viet เป็นเวลาเกือบ 70 ปี การโจมตีครั้งสุดท้ายเกิดขึ้นในช่วงต้น ค.ศ. 1471 ตีความว่าเป็นการตอบโต้ที่จามปาขอกำลังเสริมจากจีนไปโจมตี Dai Viet ดินแดนจามปาส่วนใหญ่ล่มสลายหลังสงครามจาม–เวียดนาม ค.ศ. 1471 วิชัยถูกทำลายอย่างสมบูรณ์ ส่วนอาณาจักรทางใต้แห่งอื่นมีสถานะคล้ายกับรัฐในอารักขาภายใน Dai Viet
ภูมิศาสตร์.
วิชัยมีศูนย์กลางอยู่ที่พื้นที่ลุ่มตามแนวตอนล่างของแม่น้ำ Côn ปัจจุบันอยู่ทางใต้ของจังหวัดบิ่ญดิ่ญ ทางทิศตะวันออกของที่ราบและใกล้ปากแม่น้ำเป็นที่ตั้งท่าเรือที่เป็นจุดยุทธศาสตร์และได้รับการปกป้องอย่างดี สิ่งนี้นำไปสู่จุดรุ่งเรืองของ Cảng Thị Nại หนึ่งในเมืองท่าหลักของจามปา แม่น้ำที่ไหลขึ้นสู่ที่สูงทางทิศตะวันตกมีความสำคัญต่อการค้าขายกับชาวที่ราบสูงซึ่งส่งสินค้าฟุ่มเฟือยให้กับชาวจามปา เช่น ไม้กฤษณา ภูมิศาสตร์ของวิชัยยังมีส่วนสำคัญต่อเกษตรกรรม เนื่องจากแม่น้ำสายหนึ่งของแม่น้ำสายใหญ่ในจามปา ดินที่นี่จึงมีความอุดมสมบูรณ์มากกว่าที่อื่น ๆ
ประชากร.
รายงานที่น่าสนใจสองฉบับในคริสต์ศตวรรษที่ 15 ซึ่งบันทึกไว้ในพงศาวดารเวียดนามอันยิ่งใหญ่ชื่อ "Toàn thư" ระบุว่า วิชัยมีจำนวนครัวเรือนขนาดเล็กเพียง 2,500 ครัวเรือน หรือประมาณ 10,000 คน รายงานที่สองที่แม่นยำกว่าระบุว่าเมืองนี้มีประชากรอาศัยอยู่ประมาณ 70,000 คน