พิภพมัจจุราช

พิภพมัจจุราช เป็นรายการโทรทัศน์ไทยประเภทละครชุดจบในตอนแนวส่งเสริมสังคมและศีลธรรม นำเสนอเรื่องราวสมมุติของบุคคลและเหตุการณ์เกี่ยวกับกฎแห่งกรรม และการพิพากษาโทษโดยพญามัจจุราชให้บุคคลที่เคยก่อกรรมไว้ขณะมีชีวิตอยู่บนโลกมนุษย์นั้น ๆ ไปเสวยผลของกรรมในภพภูมิต่าง ๆ เช่น ขึ้นสวรรค์หรือตกนรก ประพันธ์แก่นเรื่องโดย พันเอก พยุง พึ่งศิลป์ ถูกสร้างทั้งหมด 4 ครั้ง โดย 2 ครั้งแรกผลิตโดยห้างหุ้นส่วนจำกัด รัชฟิล์มทีวี ออกอากาศในช่วงปี พ.ศ. 2511 – 2518 (ขาว-ดำ) และ พ.ศ. 2520 – 2522 (ระบบสี) ทางช่อง ททบ.5 ต่อมาได้ถูกสร้างเป็นครั้งที่ 3 โดย บริษัท กันตนา กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) และ กรุ๊ปเอ็ม โมชั่น เอ็นเตอร์เทนเม้นท์ ออกอากาศในปี พ.ศ. 2566 ทางช่อง 7HD และครั้งที่ 4 ออกอากาศในปี พ.ศ. 2567 – ปัจจุบัน ทางช่อง 3 เอชดี โดยมีเพลงประจำละครที่แต่งโดย พ.อ.อ.มนัส ปิติสานต์ ศิลปินแห่งชาติ จนได้รับความนิยม
งานสร้าง.
ยุครัชฟิล์มทีวี.
พิภพมัจจุราชเป็นรายการโทรทัศน์และละครชุดรายการที่ 2 ของห้างหุ้นส่วนจำกัด รัชฟิล์มทีวี ต่อจากชุมทางชีวิต เขียนบทโทรทัศน์โดย เทียว ธารา กำกับการแสดงโดย สมควร กระจ่างศาสตร์ นำแสดงโดย สิงห์ มิลินทาศัย (พญามัจจุราช), จรัล พันธุ์ชื่น (สุวรรณ), อดินันท์ สิงห์หิรัญ (สุวาน) และ เทียว ธารา (ยมทูต) และมีนักแสดงรับเชิญแตกต่างกันในแต่ละตอน ออกอากาศทั้งหมด 2 ครั้ง ดังนี้
รวมการออกอากาศภายใต้การผลิตโดย หจก.รัชฟิล์มทีวีทั้ง 2 ฉบับ รวมจำนวน 454 ตอน
ในการออกอากาศครั้งแรกในระบบขาว-ดำ มีการเปลี่ยนตัวนักแสดงที่รับบทพญามัจจุราชถึง 2 ครั้ง โดยครั้งแรก วิชิต ไวงาน มาแสดงแทนสิงห์ที่เสียชีวิตไป ต่อมาวิชิตก็เสียชีวิตอีก จึงเปลี่ยนนักแสดงเป็น พิศาล อัครเศรณี ซึ่งมีความเป็นวัยรุ่นมากขึ้น และเป็นการลบภาพจำเดิม ๆ เกี่ยวกับพญามัจจุราชจากที่แสดงโดย 2 คนก่อนหน้า ส่วนตัวละครสุวรรณกับสุวาน มีการเปลี่ยนแปลงนักแสดงที่รับบทนี้อยู่หลายชุด
ยุคกันตนา.
ต่อมาในปี พ.ศ. 2566 บริษัท กันตนา กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) ซึ่งมีละครบางเรื่องที่เขียนบทโดยละลิตา ฉันทศาสตร์โกศล ทายาทของผู้ก่อตั้ง หจก.รัชฟิล์มทีวี ด้วย ได้นำละครชุดพิภพมัจจุราชกลับมาสร้างใหม่เป็นครั้งที่ 3 ตามความตั้งใจของกันตนาก่อนหน้านี้ โดยผลิตร่วมกับ กรุ๊ปเอ็ม โมชั่น เอ็นเตอร์เทนเม้นท์ อำนวยการผลิตโดย จิตรลดา กัลย์จาฤก อำนวยการสร้างและดำเนินรายการช่วงเริ่มเรื่องโดย ดิษย์กรณ์ ดิษยนันทน์ กัลย์จาฤก นำแสดงโดย เคลลี่ ธนะพัฒน์ ในบท พญามัจจุราช, ธราธิป สีหเดชรุ่งชัย ในบท สุวรรณ, ปิยะวัฒน์ รัตนหรูวิจิตร ในบท สุวาณ, ธวัชนินทร์ ดารายน ในบท ยมนา และ ฉัตรดาว สุปรีย์ชา ในบท ยมมณี โดยมีผู้เขียนบท ผู้กำกับ และนักแสดงรับเชิญในสังกัดกันตนา สลับสับเปลี่ยนกันเขียนบท กำกับ และนำแสดงในแต่ละตอน โดยในครั้งที่ 3 นี้ การสร้างละครในแต่ละตอนจะเน้นดัดแปลงเนื้อหาจากสถานการณ์ที่เกิดขึ้นจริงในปัจจุบัน และมีการนำเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์กราฟิกส์สามมิติและการจับภาพเคลื่อนที่มาใช้ตามยุคสมัย พร้อมทั้งใช้จอแสดงผลแบบไดโอดเปล่งแสงมาเสริม
ก่อนเริ่มถ่ายทำละครชุดพิภพมัจจุราชในครั้งที่ 3 นี้ กันตนาได้จัดพิธีบวงสรวงเทพ 4 องค์ คือ ท้าวเวสวัณ, พญายมราช, พญานาค และ นรสิงห์ เพื่อความเป็นสิริมงคลเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม ที่วัดท่าไม้ จังหวัดสมุทรสาคร และบวงสรวงพญายมราชเปิดกล้องละครชุดเรื่องนี้อีกครั้งในช่วงก่อนเริ่มออกอากาศเมื่อวันที่ 29 สิงหาคม ที่วัดจุฬามณี จังหวัดสมุทรสงคราม โดยในรอบหลังมีการจัดสร้างเหรียญพญายมราชเพื่อความเป็นสิริมงคลและเป็นที่ระลึกด้วย ซึ่งมีพิธีเทวาภิเษกในวันเดียวกัน
พิภพมัจจุราชในครั้งที่ 3 นี้ ออกอากาศทุกวันเสาร์-อาทิตย์ เวลา 17:00–18:00 น. ทางช่อง 7HD เริ่มออกอากาศครั้งแรกเมื่อวันที่ 2 กันยายน ในชื่อตอน "แชร์มรณะ" และมีการเปิดให้ผู้ชมรายการร่วมกิจกรรมตอบคำถามเพื่อรับของที่ระลึก อย่างไรก็ตาม เนื่องจากกันตนาได้ถอดรายการของตนทั้งหมดออกจากผังรายการของช่อง 7HD เช่น คดีเด็ด และ เรื่องจริงผ่านจอ รวมทั้งพิภพมัจจุราชด้วย ด้วยสาเหตุจากค่าเช่าเวลาสถานีที่แพงเกินไป พิภพมัจจุราชในรอบนี้จึงออกอากาศตอนสุดท้ายเมื่อวันที่ 31 ธันวาคม รวมจำนวนตอนออกอากาศในครั้งนี้ 35 ตอน โดยตอนสุดท้ายมีชื่อตอนว่า "ขวัญใจมวลชน" 
หลังจากพิภพมัจจุราชพักการออกอากาศไปเป็นเวลา 4 เดือน จึงกลับมาออกอากาศอีกครั้งเป็นครั้งที่ 4 แต่ปรับลดเวลาเหลือ 45 นาที ตัดกิจกรรมตอบคำถามออก ยกเลิกตัวละครยมมณี ลดวันออกอากาศเหลือ 1 ตอน/สัปดาห์ และย้ายช่องทางออกอากาศ ทุกวันอาทิตย์ เวลา 16:00–16:45 น. ทางช่อง 3 เอชดี เริ่มออกอากาศครั้งแรกเมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2567 ในชื่อตอน "เหยื่อบริสุทธิ์"
ณ วันที่ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2567 พิภพมัจจุราชเป็นรายการโทรทัศน์ประเภทละครชุดที่มีจำนวนตอนออกอากาศรวมทุกฉบับทั้งหมด 500 ตอน แบ่งเป็นฉบับที่ 1 จำนวน 368 ตอน, ฉบับที่ 2 จำนวน 86 ตอน, ฉบับที่ 3 จำนวน 35 ตอน และฉบับที่ 4 หรือฉบับปัจจุบัน จำนวน 11 ตอน โดยตอนที่ 500 มีชื่อตอนว่า "โอ๊ปป้า..สามีแห่งชาติ" นำแสดงโดย นรินทร์โชติ วชิรธรนิยมกุล
เพลงประกอบละคร.
เพลงประกอบละครชุดพิภพมัจจุราช มีชื่อเดียวกับละคร คือ "พิภพมัจจุราช" ประพันธ์คำร้องและแต่งทำนองโดย พันจ่าอากาศเอก มนัส ปิติสานต์ ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทยสากล) ประจำปี พ.ศ. 2555 โดย พ.อ.อ.มนัส เคยเล่าประวัติของเพลงนี้ไว้ว่า วันหนึ่ง ขณะที่ตนกำลังนั่งอยู่ใต้ต้นไทรหน้าช่อง ททบ.7 (ปัจจุบันคือ ททบ.5) พ.อ.พยุง ผู้ก่อตั้ง หจก.รัชฟิล์มทีวี ได้เดินเข้ามาหาตน และบอกให้ตนช่วยแต่งเพลงประกอบละครชุดพิภพมัจจุราช โดยให้เวลาแต่งเพลงทั้งหมด 1 สัปดาห์ และมอบเงินค่าจ้างให้จำนวน 6,000 บาท ซึ่งถือว่าเป็นมูลค่าที่สูงมากในขณะนั้น หลังจากได้เงินค่าจ้างมาแล้ว ตนจึงหยิบไวโอลินแล้วเดินออกไปเรียกแท็กซี่หน้าช่อง ททบ.7 ให้ไปส่งที่พระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม ก่อนให้รอรับกลับ จากนั้นตนจึงนั่งแต่งเพลงพิภพมัจจุราชบนระเบียงพระปฐมเจดีย์จนเสร็จสมบูรณ์ในบ่ายวันเดียวกัน และได้รับเงินจาก พ.อ.พยุง เพิ่มอีกจำนวน 5,000 บาทในวันส่งมอบงาน รวมเงินที่ พ.อ.อ.มนัส ได้รับทั้งหมด คิดเป็นจำนวน 11,000 บาท
เพลงนี้ต้นฉบับร้องนำโดย วิเชียร ภู่โชติ และร้องประสานโดย สุวรรณ พลอยประดิษฐ์ และ โกวิท (ไม่ทราบนามสกุล) ซึ่งยังเป็นผู้อัดเสียงกีตาร์ในเพลงนี้ด้วย แต่หลังจากเผยแพร่ เพลงนี้ก็ได้รับความนิยมอย่างมาก ทำให้มีศิลปินรายอื่น ๆ นำเพลงนี้มาขับร้องและทำใหม่ขึ้นอีกหลายฉบับ เช่น ทีโบน (พ.ศ. 2537), เดอะ ฮอสพิทัล (พ.ศ. 2565) เป็นต้น
ภายหลังกันตนานำพิภพมัจจุราชกลับมาสร้างใหม่ ดิษย์กรณ์ ดิษยนันทน์ กัลย์จาฤก ได้นำเพลงนี้กลับมาขับร้องใหม่ ผ่านการเรียบเรียงเพลงโดย สุวัธชัย สุทธิรัตน์ โดยเรียบเรียงออกมาเป็นเพลงแนวคลาสสิกร็อก หนักแน่น มีพลัง และปรับทำนองใหม่เล็กน้อยให้เข้ากับยุคสมัยปัจจุบันมากขึ้น นอกจากนั้นยังได้นำเพลงนี้มาดัดแปลงเพิ่มอีกเล็กน้อย เป็นเพลงชื่อ "พิภพมัจจุราช…นรกโลกันต์" ร้องโดยดิษย์กรณ์เช่นกัน ประพันธ์คำร้องเพิ่มเติมโดย เศรษฐศักดิ์ เศรษฐจิตต์ และเรียบเรียงโดย รักษ์พล รักขนาม
สิ่งสืบเนื่อง.
ในภาพจิตรกรรมไทยประเพณีและสมุดข่อยในอดีต จิตรกรมักวาดภาพพญามัจจุราชเป็นเทพบุรุษ สวมเครื่องแต่งกายแบบละครไทย คือสวมชฎาปกติ แต่ภายหลังการสร้างละครพิภพมัจจุราชครั้งแรกโดย หจก.รัชฟิล์มทีวี ได้เปลี่ยนเครื่องแต่งกายของนักแสดงที่รับบทพญามัจจุราชเป็นการสวมศิราภรณ์คล้ายกับนักรบไวกิ้ง เป็นหมวกทรงครึ่งวงกลม ด้านบนมีเขางอโค้งอยู่สองข้าง ภาพจำเกี่ยวกับพญามัจจุราชที่สวมหมวกมีเขา จึงสืบทอดมาสู่วัฒนธรรมประชานิยมของไทยในเวลาต่อมา
นอกจากนี้ พิภพมัจจุราชยังมีอิทธิพลสำคัญต่อการสร้างภาพนรกภูมิตามสื่อต่าง ๆ ในยุคต่อมา เช่น ภาพยนตร์ "ยมบาลจ๋า" (พ.ศ. 2521), "นรก" (พ.ศ. 2548), ละครชุด "ยมบาลเจ้าขา" (พ.ศ. 2556 – 2557) และละคร "บุพเพสันนิวาส" (พ.ศ. 2561) (ส่วนละครเรื่อง "เงา" ซึ่งมีตัวละครชื่อ "ท่านชายวสวัตดีมาร" โดยนามปากกาโรสลาเรนทำการเขียนบทละครให้มีความคล้ายคลึงกับพญามัจจุราช แต่ท่านชายวสวัตดีมาร เป็นเทพเจ้าแห่งความตายที่มีลักษณะกึ่งเทพกึ่งมนุษย์ และมาอาศัยบนโลกมนุษย์เป็นเวลายาวนาน ตั้งแต่ครั้นโบราณกาล) โดยเรื่องราวเหล่านี้มักให้อารมณ์น่าหวั่นกลัวสยองขวัญแก่ผู้ชม เพื่อนำเสนอแนวคิดทางศาสนาพุทธ เกี่ยวกับการตระหนักถึงบาปบุญคุณโทษ และการเวียนว่ายตายเกิด ทำให้แก่นของเนื้อหาและภาพลักษณ์ภายนอกของตัวละครมักผลิตซ้ำตามกรอบแนวคิดดังกล่าวอยู่บ่อยครั้ง แต่มีการพัฒนาผลเสมือนจริงให้ภาพสมจริงยิ่งขึ้นตามวิวัฒนาการของเทคโนโลยีในขณะนั้น ๆ นอกจากนี้ ยังมีสื่อโฆษณาบางตัวที่นำฉากจากพิภพมัจจุราชมาล้อเลียนจากต้นฉบับ เช่น โฆษณาลูกอมฮอลล์ (พ.ศ. 2542), ธนาคารกรุงไทย (พ.ศ. 2546), ปุ๋ยตรารถเก๋ง (พ.ศ. 2558) เป็นต้น