หม่อมเจ้าบุญจิราธร จุฑาธุช

หม่อมเจ้าบุญจิราธร จุฑาธุช (เดิม หม่อมเจ้าจิรบุญญ์ณี; 10 สิงหาคม พ.ศ. 2440 – 19 มีนาคม พ.ศ. 2523) เป็นพระชายาในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลก กรมขุนเพ็ชรบูรณ์อินทราไชย เป็นพระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ ประสูติแต่หม่อมบุญยืน ชุมพล ณ อยุธยา
พระประวัติ.
หม่อมเจ้าบุญจิราธร จุฑาธุช มีพระนามลำลองว่า “ท่านหญิงลาว” เป็นพระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ ประสูติแต่หม่อมบุญยืน ชุมพล ณ อยุธยา (อัญญานางบุญยืน บุญรมย์) บุตรีท้าวไชยบุตร์ (บุดดี บุญรมย์) และอัญญาแม่คำพ่วย บุญรมย์ สืบเชื้อสายจากเจ้าพระวอพระตา แห่งเมืองหนองบัวลุ่มภู
หม่อมเจ้าบุญจิราธรประสูติเมื่อวันที่ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2440 ณ วังสงัด จังหวัดอุบลราชธานี เดิมมีพระนามว่า “หม่อมเจ้าจิรบุญญ์ณี” มีโสทรานุชาและพระโสทรขนิษฐาสามองค์ คือ หม่อมเจ้าฐิตศักดิ์วิบูลย์, หม่อมเจ้าธานีเสิกสงัด ชุมพล และหม่อมเจ้านงนิตย์จำเนียร ต่อมาเมื่อเสด็จเข้ามายังกรุงเทพมหานครในช่วงพระราชพิธีรัชมังคลาภิเษก พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานพระนามใหม่ว่า “บุญจิราธร” โดยทรงตรวจสอบปฏิทินโหราศาสตร์ประกอบแล้วจึงมีพระราชดำริพระราชทานพระนามนี้
เมื่อมีพระชันษา 9 ปี ได้เสด็จเข้ามาในพระนครพร้อมพระบิดา เพื่อเข้าเฝ้าในงานพระราชพิธีรัชมังคลาภิเษก หลังพิธีสิ้นสุด พระบิดาประสงค์จะพากลับอุบลราชธานี แต่หม่อมเจ้าบุญจิราธรประทับอยู่กับสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามาลินีนพดารา กรมขุนศรีสัชนาลัยสุรกัญญา จึงมิได้เสด็จกลับไป และภายหลังได้เข้าประทับในสำนักพระวิมาดาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ กรมพระสุทธาสินีนาฏ ปิยมหาราชปดิวรัดา ณ วังสวนสุนันทา
หม่อมเจ้าบุญจิราธรทรงศึกษาที่โรงเรียนราชินี มีความสามารถด้านงานฝีมือและวาดเขียนเป็นอย่างดี ครั้นเมื่อย่างเข้าสู่วัยเบญจเพส ได้เป็นที่โปรดปรานของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลก กรมขุนเพ็ชรบูรณ์อินทราชัย ซึ่งภายหลังพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เสด็จไปสู่ขอโดยพระองค์เอง และได้เสกสมรสกันในเวลาต่อมา
ระหว่าง พ.ศ. 2465–2467 หม่อมเจ้าบุญจิราธรต้องสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รักถึงสามพระองค์ ได้แก่ พระบิดา พระสวามี และสมเด็จเจ้าฟ้ามาลินีนพดารา ซึ่งเป็นผู้เลี้ยงดู จึงเป็นช่วงเวลาแห่งความโศกเศร้าอย่างยิ่ง
หลังเสกสมรส ทรงประทับที่วังเพ็ชรบูรณ์ พร้อมด้วยหม่อมบุญยืน พระมารดา ซึ่งเชี่ยวชาญงานทอผ้าแบบราชสำนักอุบล และได้ก่อตั้งโรงทอผ้าที่วังดังกล่าว ทำกิจการจนถึงแก่อนิจกรรมในปี พ.ศ. 2505
เมื่อเข้าสู่วัยชรา หม่อมเจ้าบุญจิราธรทรงประชวรด้วยพระโรคต่าง ๆ แต่ยังทรงสนพระทัยด้านการแพทย์และการสาธารณสุข โดยเคยประทานที่ดินให้แพทย์ชาวจีนเช่าทำสถานพยาบาล และภายหลังประทานเครื่องมือแพทย์แก่โรงพยาบาลค่ายสรรพสิทธิประสงค์
หม่อมเจ้าบุญจิราธรทรงห่วงใยบ้านเกิดจังหวัดอุบลราชธานีอย่างมาก มักเสด็จกลับไปทรงเยี่ยมเยียนและช่วยเหลือกิจการต่าง ๆ ทั้งยังประทานทรัพย์เพื่อสร้างอาคารในโรงพยาบาลสรรพสิทธิประสงค์และโรงพยาบาลค่ายสรรพสิทธิประสงค์ เป็นที่ระลึกและเคารพรักจากประชาชนในพื้นที่ หน่วยงานราชการและประชาชนได้ร่วมกันสร้างพระอนุสาวรีย์หม่อมเจ้าบุญจิราธร ณ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์
หม่อมเจ้าบุญจิราธร จุฑาธุช สิ้นชีพิตักษัยด้วยพระโรคมะเร็งในลำไส้ เมื่อวันที่ 19 มีนาคม พ.ศ. 2523 สิริพระชันษา 83 ปี พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระโกศมณฑปทรงพระศพ ประดิษฐานพระโกศ ณ ศาลาบัณณรศภาค วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร ตั้งแต่วันที่ 19 มีนาคม - 24 มิถุนายน พ.ศ. 2523 และพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว, สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี และพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ ไปในการพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน ปีเดียวกัน ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร