อัยการสูงสุด (ประเทศไทย)

อัยการสูงสุด (ตัวย่อ : อสส.) คือตำแหน่งข้าราชการอัยการ ชั้น 8 และเป็นผู้บังคับบัญชาสูงสุดของพนักงานอัยการในสำนักงานอัยการสูงสุด มีอำนาจในการเข้าไปดำเนินคดีได้ทุกศาลในราชอาณาจักร และสามารถมอบอำนาจหน้าที่ให้แก่พนักงานอัยการผู้ใต้บังคับบัญชาได้ โดยพนักงานอัยการนั้นมีหน้าที่เป็นทนายแผ่นดินหรือนักกฎหมายให้แก่รัฐ เป็นผู้รับผิดชอบการดำเนินคดีอาญาในนามของรัฐ 
ส่วนสำนักงานอัยการสูงสุดเป็นองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญที่ใช้อำนาจกึ่งตุลาการ รับพิจารณาสั่งคดีขึ้นสู่ศาลและว่าความ เพื่อปกป้องผลประโยชน์ของประชาชนและรัฐตามหลักนิติรัฐ
ในประเทศไทยแต่เดิมเรียกตำแหน่งนี้ว่า “อธิบดีกรมอัยการ”<templatestyles src="การอ้างอิง/styles.css"/>^ก เมื่อครั้งสำนักงานอัยการสูงสุดเป็นหน่วยงานระดับกรม ซึ่งกรมอัยการก่อตั้งขึ้นมาเมื่อปี พ.ศ. 2436 สังกัดกระทรวงมหาดไทย จนวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2534 คณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ (รสช.) จึงได้มีประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 47 และฉบับที่ 49 แยกกรมอัยการออกจากกระทรวงมหาดไทย ไปเป็นหน่วยงานราชการอิสระไม่สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี กระทรวง หรือทบวงใด แต่อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของนายกรัฐมนตรีโดยตรง เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพในการปฏิบัติหน้าที่ยิ่งขึ้น และเพื่อมิให้อิทธิพลทางการเมืองก้าวก่ายการดำเนินคดี ซึ่งจะทำให้เกิดความเป็นธรรมแก่ประชาชนโดยส่วนรวมยิ่งขึ้น มี ศ.ดร.โกเมน ภัทรภิรมย์ อธิบดีกรมอัยการขณะนั้นเป็น "อัยการสูงสุด" คนแรก 
ปัจจุบัน ไพรัช พรสมบูรณ์ศิริ ดำรงตำแหน่งเป็นอัยการสูงสุด
การได้มาซึ่งอัยการสูงสุดและการพ้นจากตำแหน่ง.
ประธานคณะกรรมการอัยการ (ก.อ.) จะเป็นผู้เสนอชื่อผู้สมควรดำรงตำแหน่งอัยการสูงสุด โดยคํานึงถึงอาวุโส ความรู้ความสามารถ ความรับผิดชอบ ประวัติ การปฏิบัติราชการ และพฤติกรรมทางจริยธรรมของบุคคลนั้น ต่อ ก.อ. จากนั้น ก.อ. จะมีมติเสนอชื่อผู้สมควรดำรงตำแหน่งอัยการสูงสุดต่อวุฒิสภาเพื่อขอความเห็นชอบ โดยประธานวุฒิสภาเป็นผู้รับสนองพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง
ส่วนการพ้นจากตำแหน่งอัยการสูงสุดนั้น มีเหตุเช่นเดียวกับพนักงานอัยการ คือ
ทั้งนี้ กรณีพ้นจากตำแหน่งด้วยเหตุตามข้อ 4 ข้อ 6 และข้อ 7 ต้องได้รับความเห็นชอบจากวุฒิสภา
อำนาจหน้าที่ของอัยการสูงสุด.
อัยการสูงสุดมีอำนาจหน้าที่ ตามที่กฎหมายต่าง ๆ กำหนดไว้ เช่น
อำนาจเฉพาะตัวของอัยการสูงสุด (พระราชบัญญัติองค์กรอัยการและพนักงานอัยการฯ มาตรา 19)
กรณีข้างต้นกำหนดให้เป็นอำนาจของอัยการสูงสุดเท่านั้น จะมอบอำนาจให้ผู้อื่นดำเนินการแทนมิได้
คณะกรรมการอัยการ (ก.อ.).
เดิมพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการฝ่ายอัยการ พ.ศ. 2521 ระบุให้ตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเป็น ประธานคณะกรรมการอัยการ (ก.อ.) โดยตำแหน่ง ส่วนอัยการสูงสุด (ขณะนั้นเรียกว่าอธิบดีกรมอัยการ) เป็นรองประธานคณะกรรมการอัยการโดยตำแหน่ง จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2534 คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (รสช.) กำหนดให้ประธาน ก.อ. มาจากการเลือกตั้งโดยข้าราชการอัยการโดยตรง 
ต่อมาในพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการฝ่ายอัยการ พ.ศ. 2553 ได้กำหนดให้อัยการสูงสุดเป็นประธาน ก.อ. โดยตำแหน่ง ต่อมาในปี พ.ศ. 2561 ได้มรการแก้ไขให้ประธาน ก.อ. มาจากการเลือกตั้งโดยข้าราชการอัยการโดยตรง (เว้นแต่ผู้ดำรงตำแหน่งอัยการผู้ช่วย จะไม่มีสิทธิเลือกตั้งนี้) เพื่อให้การบริหารงานบุคคลข้าราชการอัยการเป็นอิสระและปลอดจากการเมืองอย่างแท้จริง โดยต้องมีคุณสมบัติเป็นผู้รับบำเหน็จหรือบำนาญตามกฎหมายว่าด้วยบำเหน็จบำนาญข้าราชการหรือกฎหมายว่าด้วยกองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ และเคยรับราชการเป็นข้าราชการอัยการมาแล้วในตำแหน่งไม่ต่ำกว่าอธิบดีอัยการหรืออธิบดีอัยการภาค หรือเคยรับราชการในตำแหน่งไม่ต่ำกว่าอธิบดีหรือหัวหน้าส่วนราชการที่เทียบเท่า ทั้งนี้ ต้องไม่เคยเป็นสมาชิกหรือเจ้าหน้าที่พรรคการเมืองในระยะสิบปีก่อนได้รับเลือก 
สำหรับองค์ประกอบของคณะกรรมการอัยการ (ก.อ.) พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการฝ่ายอัยการ พ.ศ. 2553 (แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2561) ประกอบด้วย
(1) ประธาน ก.อ. ซึ่งข้าราชการอัยการเป็นผู้เลือก (เว้นแต่ผู้ดำรงตำแหน่งอัยการผู้ช่วย) จากผู้ที่มีคุณสมบัติข้างต้น ซึ่งประธาน ก.อ. คนปัจจุบันคือ นายเรวัตร จันทร์ประเสริฐ 
(2) อัยการสูงสุด เป็นรองประธาน ก.อ.
(3) รองอัยการสูงสุดตามลำดับอาวุโสจำนวนห้าคน เป็นกรรมการอัยการ
(4) กรรมการอัยการผู้ทรงคุณวุฒิจำนวนหกคน ซึ่งข้าราชการอัยการเป็นผู้เลือก (เว้นแต่ผู้ดำรงตำแหน่งอัยการผู้ช่วย) จาก
(ก) ข้าราชการอัยการชั้น 5 ขึ้นไป ซึ่งมิได้เป็นกรรมการอัยการโดยตำแหน่งอยู่แล้วจำนวนสี่คน
(ข) ผู้รับบำเหน็จหรือบำนาญตามกฎหมายว่าด้วยบำเหน็จบำนาญข้าราชการ หรือกฎหมายว่าด้วยกองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ ซึ่งเคยรับราชการเป็นข้าราชการอัยการมาแล้วจำนวนสองคน
(5) กรรมการอัยการผู้ทรงคุณวุฒิจำนวนสองคน ซึ่งข้าราชการอัยการเป็นผู้เลือก (เว้นแต่ผู้ดำรงตำแหน่งอัยการผู้ช่วย) จากผู้ซึ่งไม่เป็นหรือเคยเป็นข้าราชการอัยการมาก่อน และเป็นผู้ทรงคุณวุฒิด้านการงบประมาณ ด้านการพัฒนาองค์กร หรือด้านการบริหารจัดการ