การเลือกสมาชิกวุฒิสภาไทย พ.ศ. 2567

การเลือกสมาชิกวุฒิสภาไทย พ.ศ. 2567 เป็นการเลือกสมาชิกวุฒิสภาไทย ชุดที่ 13 ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 107 และพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 ภายหลังวุฒิสภาไทย ชุดที่ 12 ซึ่งเป็นชุดเฉพาะกาลหมดวาระลงเมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2567 โดยวุฒิสภาชุดนี้จะมีจำนวน 200 คน และไม่สามารถร่วมเลือกนายกรัฐมนตรีได้ 
การเลือกสมาชิกวุฒิสภาไทยในครั้งนี้เป็นครั้งแรกที่ใช้วิธีการเลือกกันเองของประชาชนที่มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์ในกลุ่มต่าง ๆ จำนวน 20 กลุ่ม ใน 3 ระดับ คือระดับอำเภอ ระดับจังหวัด และระดับประเทศ
เบื้องหลัง.
วุฒิสภาไทยมีการเปลี่ยนแปลงการได้มาหลายครั้งนับแต่เริ่มก่อตั้งในปี พ.ศ. 2490 โดยมีทั้งการเลือกตั้งทางตรงและทางอ้อม หรือคละกัน ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ที่ประกาศใช้หลังรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2557 กำหนดให้มีวุฒิสภาเฉพาะกาลคราวละ 5 ปีโดยคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) คณะผู้ยึดอำนาจการปกครองที่ปกครองประเทศไทยตั้งแต่รัฐประหารใน พ.ศ. 2557 จนถึง พ.ศ. 2562 ที่มีวุฒิสภา "ถาวร"
วุฒิสภาเฉพาะกาลประกอบด้วยสมาชิกที่ คสช. แต่งตั้ง 250 คน โดยมีอำนาจเลือกนายกรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ฝ่ายวุฒิสภาเลือกประยุทธ์ จันทร์โอชาอย่างล้นหลามใน พ.ศ. 2562 และเศรษฐา ทวีสินใน พ.ศ. 2566 บทบัญญัตินี้ถูกสาธารณชนตรวจสอบอย่างเข้มงวดในระหว่างการลงมติเลือกนายกรัฐมนตรีไทย พ.ศ. 2566 เมื่อวุฒิสมาชิกไม่ให้ความเห็นชอบพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ แม้ว่าสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรส่วนใหญ่ให้คะแนนสนับสนุนก็ตาม 
หลังวุฒิสภาเฉพาะกาลหมดวาระในวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2567 วุฒิสภาชุดถัดไปจะได้รับเลือกตั้งทางอ้อมผ่านระบบการเลือกตั้งที่ซับซ้อนอย่างมาก ด้วยจุดประสงค์ในการสร้างสถาบันคตินิยมนักวิชาการ การเลือกสมาชิกวุฒิสภาในปี พ.ศ. 2567 จะเป็นครั้งแรกที่ใช้ระบบนี้ และวุฒิสภาถาวรชุดนี้จะไม่มีอำนาจในการโหวตเลือกนายกรัฐมนตรี
การเลือกตั้ง พ.ศ. 2566.
รัฐบาลประยุทธ์พ่ายแพ้การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทย พ.ศ. 2566 พรรคก้าวไกลได้ที่นั่งมากที่สุด รองลงมาคือพรรคเพื่อไทย แต่ความพยายามที่จะจัดตั้งรัฐบาลผสมระหว่างทั้งสองฝ่ายกลับล้มเหลว หลังจากพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ หัวหน้าพรรคก้าวไกล ไม่ได้รับเลือกเป็นนายกรัฐมนตรี ส่วนใหญ่เป็นเพราะการคัดค้านจากวุฒิสภาไทย ชุดที่ 12 ซึ่งส่วนใหญ่เป็นกลุ่มอนุรักษ์นิยม
สิ่งนี้ทำให้มีการจัดตั้งรัฐบาลโดยเศรษฐา ทวีสินของพรรคเพื่อไทย คณะรัฐมนตรีเศรษฐาได้รับการสนับสนุนจากพรรคภูมิใจไทยและพรรคชาติไทยพัฒนา เช่นเดียวกันกับพรรคการเมืองแนวร่วมประยุทธ์อย่างพรรคพลังประชารัฐและพรรครวมไทยสร้างชาติ
ระบบการเลือก.
กลุ่มบุคคล.
พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 จำแนกกลุ่มบุคคลในการเลือกสมาชิกวุฒิสภาไว้ จำนวน 20 กลุ่ม ดังนี้
ลักษณะอื่น ๆ ในทํานองเดียวกัน ในที่นี้ เป็นไปตามประกาศของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 25 เมษายน พ.ศ. 2567 และมีผลบังคับใช้ในวันถัดมา (26 เมษายน)
เส้นเวลา.
หลังจากวาระของวุฒิสภาไทย ชุดที่ 12 สิ้นสุดลงในวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2567 ในวันเดียวกัน จะมีการประกาศใช้พระราชกฤษฎีกาให้มีการเลือก สว. ซึ่งที่ประชุมคณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 63 เห็นชอบตามที่สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (สำนักงาน กกต.) เสนอเมื่อวันที่ 23 เมษายน โดยคาดว่าจะมีผลใช้บังคับในวันที่ 11 พฤษภาคม
นอกจากนี้ ที่ประชุม ครม. ยังอนุมัติแผนการจัดเลือกสมาชิกวุฒิสภา โดยกำหนดวันเลือกและวันรับสมัครในวันที่ 13 พฤษภาคม และจะมีการรับสมัครเป็นเวลา 5 วัน คือจนถึงวันที่ 17 พฤษภาคม จากนั้นอีก 5 วัน (22 พฤษภาคม) จะเป็นการประกาศรายชื่อผู้สมัคร และถัดมาได้กำหนดให้ในวันที่ 9 มิถุนายน จะเป็นวันเลือกระดับอำเภอ, กำหนดให้วันที่ 16 มิถุนายน เป็นวันเลือกระดับจังหวัด และวันที่ 26 มิถุนายน เป็นวันเลือกระดับประเทศ ณ อาคารฟอรั่ม อิมแพ็ค เมืองทองธานี จากนั้นกำหนดให้วันที่ 2 กรกฎาคม เป็นวันประกาศผลผู้ได้รับเลือกเป็นสมาชิกวุฒิสภา
เมื่อทำการเลือกในระดับอำเภอ อำเภอหนึ่งแต่ละกลุ่มจะมีผู้ได้รับเลือกคะแนนสูงสุด 3 คน 1 อำเภอ 20 กลุ่ม เป็น 60 คน โดยอำเภอทั่วประเทศ คือ 928 อำเภอ เมื่อรวมแล้วจะมี 55,680 คน ทั้งหมดจะเข้าสู่กระบวนการเลือกระดับจังหวัด เพื่อเลือกผู้ได้รับคะแนนสูงสุด 2 คนแรกของแต่ละกลุ่ม เป็นผู้ที่ได้รับเลือกไปสู่การเลือกระดับประเทศ รวม 3,080 คน จากนั้นการเลือกระดับประเทศจะเหลือ 200 คน จำนวน 20 กลุ่ม กลุ่มละ 10 คน
ก่อนการเลือก.
ในช่วงเดือนมีนาคม พ.ศ. 2567 คณะก้าวหน้า ร่วมกับโครงการอินเทอร์เน็ตเพื่อกฎหมายประชาชน (iLaw - ไอลอว์) ได้ดำเนินการส่งผู้สมัคร สว. เข้าประกอบในทุกพื้นที่ เพื่อขับเคลื่อนวาระการแก้ไขรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 และลดอำนาจองค์กรอิสระ โดยมีการคัดเลือกผู้สมัครรับเลือกประมาณ 100 คนทั่วประเทศ โดยเมื่อวันที่ 27 มีนาคม ที่อนุสรณ์สถาน 14 ตุลา มีการเปิดตัวผู้ที่สนใจลงสมัคร 29 คน
หลังจากนั้น ทั้งคณะก้าวหน้าและไอลอว์ยังดำเนินการรณรงค์เพิ่มเติม โดยไอลอว์ร่วมกับเครือข่ายรณรงค์รัฐธรรมนูญ ได้เปิดเว็บไซต์ https://senate67.com/ ขึ้นตั้งแต่วันที่ 24 มีนาคม เพื่อให้ผู้ที่สนใจลงสมัคร สว. มาแนะนำตนเอง และตรวจสอบคุณสมบัติ ส่วนคณะก้าวหน้าได้ออกไปรณรงค์ให้ประชาชนลงสมัคร สว. ตามพื้นที่ต่าง ๆ ตั้งแต่ช่วงหลังวันสงกรานต์ และเริ่มต้นแคมเปญนี้อย่างเต็มรูปแบบเมื่อวันที่ 22 เมษายน พรรณิการ์ วานิช โฆษกคณะก้าวหน้า ปฏิเสธว่า แคมเปญนี้ของคณะก้าวหน้าไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อผลิต "สว. สีส้ม" แต่อย่างใด
อย่างไรก็ตาม คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ได้ออกมาเตือนเมื่อวันที่ 26 เมษายน ว่า การรณรงค์ของคณะก้าวหน้าและไอลอว์ข้างต้นเข้าข่ายเป็นความผิดตามกฎหมาย โดยได้รวบรวมข้อเท็จจริง ข้อมูล และพยานหลักฐานทั้งหมดแล้ว และหากเห็นว่าเป็นการกระทำผิดกฎหมาย จะดำเนินการในทันที จึงขอให้ยกเลิกและยุติการกระทำดังกล่าว แต่ไอลอว์ออกมาปฏิเสธทันทีว่าเป็นการข่มขู่ประชาชนด้วยข้อมูลเท็จ เนื่องจากได้ตรวจสอบแล้ว ไม่พบข้อห้ามดังกล่าวในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 อย่างไรก็ตามในวันเดียวกัน กกต. ได้ออกระเบียบว่าด้วยการแนะนำตัว โดยมีผลบังคับใช้ในวันถัดมาคือ 27 เมษายน ส่งผลให้เว็บไซต์ https://senate67.com/ ต้องยกเลิกการเปิดเผยข้อมูลผู้สมัครในวันเดียวกันทันที
24 พฤษภาคม พ.ศ. 2567 ศาลปกครองกลางมีคำพิพากษาเพิกถอนระเบียบ กกต. ว่าด้วยการแนะนำตัวในการเลือกสมาชิกวุฒิสภาจำนวน 3 ข้อ ดังนี้
เนื่องจากเห็นว่า ระเบียบดังกล่าวขัดต่อรัฐธรรมนูญ ทำให้ขาดการมีส่วนร่วมประชาชนตามสิทธิที่รัฐธรรมนูญบัญญัติไว้
หลังจากปิดการรับสมัคร ได้มีการรายงานถึงผู้สมัครที่ขาดคุณสมบัติการลงสมัครสมาชิกวุฒิสภา โดยจังหวัดบุรีรัมย์มีการตัดสิทธิ์ผู้สมัครเนื่องจากสังกัดพรรคการเมือง ซึ่งขัดกับเงื่อนไขการรับสมัคร จำนวนทั้งสิ้น 51 คน โดยมีสมาชิกจากพรรคภูมิใจไทยมากที่สุด คือ 11 คน รองลงมาคือพรรคพลังเพื่อไทย จำนวน 7 คน และพรรครวมใจไทย จำนวน 6 คน และในจังหวัดพิจิตรพบผู้สมัครลักษณะต้องห้ามจำนวน 25 ราย ซึ่งส่วนใหญ่มีลักษณะต้องห้ามคือ เป็นสมาชิกพรรคการเมือง และ เป็นหรือเคยเป็นสมาชิกสภาท้องถิ่น หรือผู้บริหารท้องถิ่นเว้นแต่ได้พ้นมาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี นับถึงวันสมัครรับเลือกตั้ง
ซึ่งผลจากการที่ผู้สมัครที่ถูกตรวจสอบและขาดคุณสมบัติ จะต้องถูกดำเนินการที่มีบทลงโทษผู้กระทำผิดหรือกรณีรู้อยู่แล้วว่าไม่มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง ส.ว. คือ
2 มิถุนายน พ.ศ. 2567 มีอดีตผู้สมัครสมาชิกวุฒิสภาที่ถูกตัดสิทธิ์จากมาตรา 14 ชี้แจงต่อ กกต.จังหวัดนครศรีธรรมราช ว่ามีการชักชวนให้ลงสมัครสมาชิกวุฒิสภาจากผู้นำท้องถิ่นบุคคลหนึ่ง โดยมีค่าจ้างเป็นค่าสมัคร 2,500 บาท และจะช่วยจ่ายเงินเพิ่ม หากว่ามีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม โดยยอมรับว่าตนไม่รู้กฎหมายจริง ๆ
ผลการเลือก.
สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง ได้ประกาศรายชื่อสมาชิกวุฒิสภาที่ผ่านการเลือกในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 10 กรกฎาคม
ข้อวิจารณ์.
การเลือกสมาชิกวุฒิสภาในครั้งนี้ จะใช้วิธีการผู้สมัครเลือกกันเอง ซึ่งถือว่าเป็นวิธีที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนในประวัติศาสตร์วุฒิสภาไทย และเมื่อลงลึกในรายละเอียดพบว่า เป็นวิธีการที่ซับซ้อนมากที่สุดอีกด้วย ซึ่งจะเริ่มตั้งแต่ระดับอำเภอ-จังหวัด-ประเทศ 
นอกจากนี้ กฎและระเบียบของ คณะกรรมการการเลือกตั้ง สร้างความไม่สะดวกและไม่อำนวยให้ผู้สมัครได้แนะนำตัว หรือหาเสียง อาทิ ห้ามแจกเอกสารแนะนำตัวด้วยการวาง โปรย หรือติดประกาศในที่สาธารณะ, ห้ามแนะนำตัวทางวิทยุ โทรทัศน์ สื่อสิ่งพิมพ์, และห้ามให้สัมภาษณ์กับสื่อมวลชน นักข่าว หรือสื่อโฆษณา ที่เผยแพร่ทางแพลตฟอร์มดิจิทัลต่างๆ เป็นต้น ซึ่งในการเลือกตั้ง สว. ที่ผ่านมา 4 ครั้ง ไม่เคยมีระเบียบเช่นนี้ออกมาก่อน