พระราชบัญญัติลักษณพยาน รัตนโกสินทร์ศก ๑๑๓/๒๔๓๗.๐๒.๑๗

<ns>10</ns>
 <id>5557</id>
 <revision>
 <id>181945</id>
 <parentid>152423</parentid>
 <timestamp>2022-04-30T07:17:54Z</timestamp>
 <contributor>
 <username>Bebiezaza</username>
 <id>6791</id>
 </contributor>
 <comment>หมวดหมู่ย้ายไปไว้ที่ doc</comment>
 <origin>181945</origin>
 <model>wikitext</model>
 <format>text/x-wiki</format>
 อารัมภบท
 หมวดที่ ๑ ว่าด้วยชื่อพระราชบัญญัติ แลอธิบายคำ แลยกเลิกกฎหมายเดิม
 ๑ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ให้ใช้พระราชบัญญัติตั้งแต่วันที่ ๑ เมษายน ร.ศ. ๑๑๔
 ๒ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] อธิบายคำว่า “ศาล”
 ๓ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] เลิกกฎหมายเดิม
 หมวดที่ ๒ ว่าด้วยคนจำพวกใดควรอ้างเปนพยานได้
 ๔ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] คนชนิดใดเปนพยานได้แลไม่ได้
 ๕ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] อ้างคนใบ้เปนพยาน
 ๖ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โจทย์จำเลยอ้างกันเปนพยานได้ ฤๅอ้างบิดามารดาสามีภรรยาบุตรญาติ แลคนอื่น ๆ เปนพยานได้
 ๗ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ผู้พิพากษาฤๅตระลาการไม่จำเปนต้องให้การเปนพยานในบางเรื่อง
 ๘ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ห้ามมิให้พยานให้การเกี่ยวข้องด้วยข้อราชการแผ่นดินซึ่งยังไม่ได้เปิดเผย
 ๙ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โจทย์จำเลยจะอ้างพยานฝ่ายละมากน้อยเท่าใดได้ ไม่มีกำหนดห้าม
 หมวดที่ ๓ ว่าด้วยวิธีสืบพยาน ๓ ประการ
 ๑๐ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] วิธีสืบพยาน ๓ ประการ
 #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:สี]] #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] เดินผเชิญสืบ
 #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:สี]] #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] เรียกพยานสืบในศาล
 #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:สี]] #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ส่งประเดนไปสืบ
 #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:สี]] #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ศาลมีอำนาจเต็มในการเลือกสืบประการใดประการหนึ่ง
 ๑๑ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] พยานขัดขืนไม่ยอมสาบาลฤๅไม่ยอมเบิกความ ให้ปรับตามมาตรา ๕๑
 ๑๒ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] พยานหลบตัวเสียไม่ให้ สืบถึง ๓ ครั้ง จะออกหมายจับ ฤๅจะนำความขึ้นเสนอเสนาบดีก็ได้
 ๑๓ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] พยานคนใดรู้หมายเรียกให้มาเบิกความในศาล แล้วขัดขืนเสียไม่มาตามกำหนด ก็ให้ลงโทษโดยโทษานุโทษ
 ๑๔ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] อ้างพระสงฆ์สามเณร ให้ไปเดินผเชิญสืบ ถ้าไม่ยอมให้การ ก็ไม่ต้องสืบต่อไป
 ๑๕ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] อ้างนักบวชถือสาสนาต่าง ๆ ให้สืบเหมือนฆราวาศ
 ๑๖ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ว่าด้วยนักการถือหมายไปให้พยาน ถ้าพยานไม่รับ ให้ทิ้งหมายให้ต่อหน้าอำเภอ ฤๅสารวัดแขวง นายพลตระเวร
 ๑๗ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] พยานไม่มาศาลตามนัด ให้ปรับตามมาตรา ๔๘
 ๑๘ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ถ้าพยานมีเหตุขัดข้องจะมาศาลตามนัดไม่ได้ ก็ต้องมาแจ้งความแก่ศาลเสียก่อน
 #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:สี]] #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ศาลให้ไปชันสูตรอาการพยานได้ ถ้าไม่เจ็บป่วยให้ออกหมายนัดซ้ำอิก
 ๑๙ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ผู้อ้างต้องเสียค่าหมายค่าธรรมเนียมพยานตามอัตรา
 ๒๐ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ถ้าผู้อ้างพยานสาบาลตัวได้ว่าตนไม่มีทรัพย์ราคาเกินกว่า ๖๐ บาท ขึ้นไป ไม่ต้องเรียกค่าธรรมเนียมพยาน
 ๒๑ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] อ้างคนต่างประเทศมาเปนพยาน
 หมวดที่ ๔ ว่าด้วยลักษณอ้างสรรพหนังสือต่าง ๆ เปนพยาน
 ๒๒ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] หนังสือชนิดใดควรอ้างเปนตัวพยานได้
 #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:สี]] #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ถ้าผู้มิได้อ้างไม่รับว่าหนังสือนั้นถูกต้อง ก็ให้ผู้อ้างสืบพยานอื่นมาประกอบได้
 ๒๓ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ศาลหมายเรียกบุคคลฤๅเจ้าพนักงานให้นำเอาหนังสือซึ่งต้องอ้างนั้นมา ให้สืบในศาล
 ๒๔ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โจทย์จำเลยอ้างหนังสือซึ่งคู่ความข้างหนึ่งรักษาไว้ ผู้ใดขัดบังคับศาลไม่ส่งหนังสือมาให้สืบ ศาลตัดสินกดคดีเปนแพ้ฤๅอย่างอื่นที่สมควรได้
 ๒๕ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ถ้าจะนำต้นฉบับหนังสือมาสืบไม่ได้ ก็ให้สืบสำเนา ฤๅสืบผู้รู้ข้อความในหนังสือประกอบกัน
 หมวดที่ ๕ ว่าด้วยลักษณกะประเดนข้อสืบสักขีพยานมาประกอบเอาความจริงลงในคำชี้แจงสองสถาน
 ๒๖ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ข้อหาข้อใดจำเลยรับถูกต้องแล้ว ไม่ต้องสืบพยานต่อไป ฟังได้
 #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:สี]] #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ถ้าโจทย์มีคำร้องให้ศาลตัดสินในข้อหาซึ่งรับกันแล้ว ให้จำเลยมีคำโต้แย้งได้
 #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:สี]] #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ศาลจะตัดสินฤๅไม่ตัดสินก่อนก็ได้ สุดแต่ศาลเห็นสมควร
 ๒๗ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ข้อใดในคำฟ้องแลคำให้การเปนความทุ่มเถียงกันด้วยบทกฎหมาย ก็ให้คัดลงในคำชี้สองสถาน ให้เรียกว่า ข้อประเดนควรหาฤๅบท
 #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:สี]] #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ศาลจะตัดสินทีเดียวฤๅงดไว้ก่อนก็ได้ สุดแล้วแต่จะเห็นสมควร
 ๒๘ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ข้อใดในฟ้องแลคำให้การซึ่งมิรับกันนั้น ให้คัดลงในคำชี้สองสถาน ให้เรียกว่า ข้อประเดนควรสืบพยานเอาความจริง
 #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:สี]] #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ถ้าข้อประเดนซึ่งกะลงในคำชี้สองสถานนั้นยังบกพร่องอยู่ ให้โจทย์แลจำเลยชี้แจง แลร้องจะให้ศาลแก้เสียได้
 ๒๙ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] กำหนดนัดสืบพยาน เมื่อนัดแล้ว ฝ่ายใดจะขอเลื่อน ต้องเสียค่าธรรมเนียมแทนฝ่ายผู้ไม่ได้ขอเลื่อนวัน
 ๓๐ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ถึงวันนัดสืบแล้วฝ่ายใดป่วยไข้จริงต้องให้คนมาแจ้งความต่อศาล ผู้มาแจ้งความต้องสาบาลตัวด้วย
 #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:สี]] #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ถ้าผู้บอกป่วยมิใช่ตัวความเปนแต่ทนายฤๅผู้ว่าต่าง ศาลมีอำนาจบังคับให้ตัวความมาว่าความเอง ฤๅเปลี่ยนทนายฤๅผู้ว่าต่างใหม่
 ๓๑ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โจทย์จำเลยต้องระบุชื่อพยานต่อศาล ศาลจะได้ออกหมายเรียก
 ๓๒ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ถึงวันนัดสืบ ฝ่ายโจทย์ฤๅจำเลยขาดนัด ให้ศาลบังคับตัดสินได้ตามสมควร
 ๓๓ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] พยานต้องสาบาลตามสาสนาซึ่งตนนับถือ
 #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:สี]] #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ฤๅจะทำคำปฏิญาณแทนสาบาลก็ได้
 ๓๔ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] คำพยานใช้ภาษาไทย ศาลต้องเปนธุระหาล่ามมาแปล
 ๓๕ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ผู้อ้างต้องเสียค่าธรรมเนียมให้เจ้าพนักงานล่ามผู้แปลคำพยานของตน
 ๓๖ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ข้อความที่จะถามพยาน ๗ ประการ ก่อนถามประเด็นข้ออ้าง
 ๓๗ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ศาลซักถาม พยานให้เบิกความตามประเด็นข้ออ้างจนสิ้นกระแสความ
 #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:สี]] #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] แล้วผู้อ้างจะขอให้ถามอิกศาลจะถามให้ฤๅไม่ ก็สุดแล้วแต่เห็นสมควร
 #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:สี]] #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ถ้าศาลไม่ถาม ต้องจดหมายบันทึกไว้จงทุกคราว
 ๓๘ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ให้ผู้ซึ่งมิได้อ้างพยานกะข้อค้านถามพยานโดยสถานใด
 ๓๘ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] พยานต้องให้การตอบข้อค้านตามคำบังคับของศาล
 ๓๘ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ข้อค้านนอกประเด็น พยานไม่ต้องตอบ เว้นแต่ศาลบังคับ จึ่งตอบ
 ๓๙ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ห้ามมิให้เอาข้อค้านอันเปนคำหยาบช้าถามพยาน
 #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:สี]] #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] เว้นแต่เปนข้อถามในประเด็นข้อสืบโดยแท้
 ๔๐ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ให้ผู้อ้างพยานกะข้อติงถามพยานโดยสถานใด
 ๔๑ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] เมื่อพยานให้การแล้ว ศาลมีอำนาจจะถามอิกได้ในเวลาใดเวลาหนึ่ง
 ๔๒ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โจทย์ฤๅจำเลยจะพิสูทธ์ต่อพยานซึ่งตนมิได้อ้าง ๓ ประการ
 ๔๓ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โจทย์จำเลยจะถามข้อค้านข้อติงเองก็ได้ ไม่ต้องให้ศาลถาม
 ๔๔ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] กำหนดให้ฟ้องพยานแต่ในสามเดือน แลไม่ให้ฟ้องเปนความแพ่ง
 หมวดที่ ๖ ว่าด้วยสืบพยานนอกกรุงเทพฯ แลศาลหัวเมืองสืบพยานในกรุงเทพฯ
 ๔๕ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] สืบพยานในหัวเมือง
 ๔๖ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ศาลหัวเมืองสืบพยานในหัวเมืองแลในกรุงเทพฯ
 หมวดที่ ๗ ว่าด้วยโทษลเมิดอำนาจเจ้าพนักงาน
 ๔๗ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โทษลเมิดอำนาจเจ้าพนักงาน ๔ ประการ
 ๔๘ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โทษไม่ทำการตามน่าที่อันมีในกฎหมาย
 ๔๙ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โทษไม่นำ ไม่พา ไม่ให้ข้อความตามที่บังคับไว้ในกฎหมาย
 ๕๐ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โทษไม่ช่วยข้าราชการตามน่าที่บังคับไว้ในกฎหมาย
 ๕๑ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โทษขัดขืนไม่ทำตามกฎหมายท่านบังคับไว้
 ๕๒ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โทษบอกแจ้งความด้วยคำเท็จต่อเจ้าพนักงาน
 ๕๓ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โทษแจ้งความเท็จต่อข้าราชการ ด้วยประสงค์จะชักให้ข้าราชการใช้อำนาจผิดกฎหมาย
 ๕๔ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โทษบอกแจ้งความเท็จในเวลาที่สาบาลตัวแล้ว
 ๕๕ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โทษขัดขวางไม่ทำตามคำสั่งคำบังคับข้าราชการ
 ๕๖ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โทษขัดขวางต่อสู้ข้าราชการผู้มีอำนาจตามกฎหมาย
 ๕๗ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โทษขัดคำสั่งคำบังคับคำตัดสินของข้าราชการ
 ๕๘ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โทษขู่เข็ญข้าราชการ
 ๕๙ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โทษขู่เข็ญผู้อื่นไม่ให้ฟ้องร้อง
 หมวดที่ ๘ ว่าด้วยโทษที่เกี่ยวข้องกับการสืบพยาน
 ๖๐ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] อำพรางคำพยาน
 ๖๑ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] กระทำพยานเท็จ
 ๖๒ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โทษอำพรางคำพยานแลกระทำพยานเท็จ
 ๖๓ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] โทษอำพรางคำพยานแลกระทำพยานเท็จ เพื่อให้ผู้ไม่มีผิดต้องราชทัณฑ์
 ๖๔ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] การปรับโทษผู้กระทำผิดล่วงลเมิดพระราชบัญญัตินี้ แลเหตุที่ควรลดหย่อนผ่อนโทษให้น้อยลง
 หมวดที่ ๙ ว่าด้วยกฎหมายเดิมซึ่งยังคงให้ใช้ต่อไป ยกเอามารวมไว้ในพระราชบัญญัตินี้ด้วย
 ในลักษณรับฟ้อง #เปลี่ยนทาง ๑, ๒, ๓, ๔, ๕, ๖, ๗, ๘
 ในลักษณพยาน #เปลี่ยนทาง ๑, ๒, ๓, ๔, ๕, ๖, ๗, ๘, ๙,
 #เปลี่ยนทาง #เปลี่ยนทาง ๑๑, ๑๒, ๑๓, ๑๔, ๑๖, ๑๗, ๑๘, ๑๙,
 #เปลี่ยนทาง #เปลี่ยนทาง ๒๒, ๒๓, ๒๔, ๒๕, ๒๖, ๒๗, ๓๐,
 #เปลี่ยนทาง #เปลี่ยนทาง ๓๒, ๓๔, ๓๕, ๓๖, ๓๗, ๓๘, ๓๙,
 #เปลี่ยนทาง #เปลี่ยนทาง ๔๐, ๔๑, ๔๒, ๔๔, ๔๕, ๔๖, ๔๗, ๔๘, ๔๙,
 #เปลี่ยนทาง #เปลี่ยนทาง ๕๒, ๕๔, ๕๕, ๕๘, ๕๙,
 #เปลี่ยนทาง #เปลี่ยนทาง ๖๑, ๖๓, ๖๔, ๖๕, ๖๖, ๖๗
 ในลักษณตระลาการ #เปลี่ยนทาง ๕
 ตาตะรางท้ายพระราชบัญญัติ
 ๑ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ว่าด้วยกฎหมายแลพระราชบัญญัติซึ่งให้ยกเลิกเสีย
 ๒ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ว่าด้วยกฎหมายแลพระราชบัญญัติซึ่งคงใช้ต่อไป
 ๓ #เปลี่ยนทาง [[แม่แบบ:ช่องว่าง]] ว่าด้วยอัตราพิกัดค่าธรรมเนียมพยานจำพวกที่หมายเรียกมาสืบที่ศาลตามมาตรา ๑๙
สารบัญ.
มีพระบรมราชโองการในพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าแผ่นดินสยาม ผู้ทรงพระคุณธรรมอันมหาประเสริฐ ดำรัสเหนือเกล้าฯ ให้ประกาศให้ทราบทั่วกันว่า ด้วยทรงพระราชปรารภว่า ทุกวันนี้บ้านเมืองมีความเจริญรุ่งเรืองขึ้นด้วยโภคสมบัติศิริสมบัติพัฒนาการกว่าแต่ก่อน ๆ มาก ราษฎรไพร่บ้านพลเมืองมีทรัพย์สมบัติ แลเจริญด้วยวิชาความรู้ ประกอบการทำกินแลซื้อขายแก่กันแลแก่คนนานาประเทศด้วยทุนสินอันมากหลาย แลกระทำการโดยลักษณแลประเภทอันพิเศษพิสดารต่าง ๆ ก็ย่อมเปนเหตุให้เกิดวิวาทต่อสู้ เปนคดีแก่กันโดยฦกซึ้งแลซับซ้อนมากขึ้นโดยธรรมดา ฝ่ายวิธีการพิจารณาพิพากษาซึ่งโรงศาลทั้งหลายอาไศรยใช้อยู่ทุกวันนี้เปนวิธีธรรมเนียมแต่เดิมมา หาพอแก่เหตุการที่เกิดมีขึ้นใหม่ ๆ บัดนี้ไม่ ทั้งเวลาอาการแลอำนาจที่จะได้บังคับบัญชาแก้ไข การทั้งปวงจึงติดขัดคั่งค้างไปต่าง ๆ แลบัดนี้ ได้ทรงพระราชดำริห์เห็นว่า กฎหมายลักษณพยานเปนที่ต้องการแก้ไขก่อน จึ่งทรงพระมหากรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งเปนพระราชกำหนดกฎหมายไว้ดังนี้สืบไปเมื่อน่า
พระราชบัญญัตินี้ให้เรียกนามว่า พระราชบัญญัติลักษณพยาน ปีรัตนโกสินทร์ศก ๑๑๓ แลให้ใช้เปนกฎหมายได้ตั้งแต่วันที่ ๑ เดือนเมษายน รัตนโกสินทร์ศก ๑๑๔ เปนต้นไป
คำที่ว่า “ศาล” ซึ่งใช้ในพระราชบัญญัตินี้ อธิบายให้เข้าใจแลถือว่า ผู้พิพากษา ตระลาการ ฤๅเจ้าพนักงานคนใดคนหนึ่งซึ่งมีอำนาจพิพากษาฤๅพิจารณคดีในศาลใดศาลหนึ่ง
บรรดามาตราต่าง ๆ ในลักษณรับฟ้อง ส่วนที่ว่าด้วยตัดพยาน แลในลักษณพยาน ในกฎหมายเล่ม ๑ แลกฎหมายรับสั่ง ในกฎหมายเล่ม ๒ แลพระราชบัญญัติลักษณพยาน ดังที่ได้กล่าวไว้ในตาตรางหมายเลข ๑ ในท้ายพระราชบัญญัตินี้นั้น ตั้งแต่นี้สืบไป ให้ยกเลิกเสีย มิให้ใช้เปนกฎหมายต่อไป
บรรดาชนใด ๆ ชายก็ดีหญิงก็ดี ซึ่งมีสติดีรู้จักผิดแลชอบเข้าใจความ จะให้การเปนพยานฝ่ายโจทย์ฤๅฝ่ายจำเลยคู่ความโดยอ้างก็ได้ เว้นไว้แต่ชนที่ต้องห้ามตามพระราชบัญญัตินี้ ฤๅชนซึ่งศาลพิเคราะห์เห็นว่า เปนผู้ไม่สามารถจะเข้าใจข้อถาม ฤๅไม่สามารถจะให้การตอบข้อถามได้ เพราะเหตุว่าเปนคนมีอายุยังเยาว์อ่อนนัก ฤๅเปนคนมีอายุสูงแก่ชรามาก ฤๅเปนคนมีโรคภายในกายฦาภายนอกกายเจ็บปวดถึงสาหัศจนสิ้นสติไม่อาจจำเหตุการณ์สิ่งใดได้ เท่านั้น
ชายก็ดีหญิงก็ดี ซึ่งเปนใบ้พูดภาษามนุษย์ไม่ได้ ก็ให้อ้างเปนพยานได้ เมื่อศาลชี้แจงอธิบายมูลคดีวิวาทในระหว่างโจทย์จำเลยให้คนใบ้เข้าใจดีแล้ว ก็ให้คนใบ้เขียนตัวอักษรฤๅรูปภาพ ฤๅแสดงกิริยาท่าทาง แทนคำให้การ ให้เปนที่เข้าใจได้ แต่การที่จะเขียนตัวอักษรฤๅรูปภาพ ฤๅแสดงกิริยาท่าทางนี้ ต้องให้คนใบ้ซึ่งเปนพยานมาทำในศาลต่อหน้าคนทั้งปวง คำพยานของคนใบ้เช่นนี้ ก็ให้ถือว่าดุจให้การด้วยปากเหมือนกัน แลการที่จะบังคับถามคนใบ้เปนพยานนี้ ให้ศาลชี้แจงข้อสาบาลแลพิฆาฏโทษกำชับให้คนใบ้เข้าใจรู้ความว่าตนจะต้องกล่าวแต่ที่อันจริง เมื่อคนใบ้รับแล้ว ก็ให้ถือว่าเปนอันได้กระทำสัตย์อธิฐานตามบทกฎหมาย แลในการที่จะอ้างคนใบ้เปนพยานนี้ ถ้ามีพยานอื่นแล้ว อย่าให้ต้องสืบคนใบ้เปนพยานอิกเลย
ในสรรพความแพ่งทั้งปวง โจทย์จะอ้างจำเลยเปนพยาน ฤๅจำเลยจะอ้างโจทย์เปนพยานก็ดี ฤๅตัวความจะอ้างตัวของตัวเองเปนพยานฝ่ายตัวก็ดี ฤๅโจทย์จำเลยจะอ้างบิดามารดา ญาติ บุตร สามีภรรยา ข้าทาษของตนเองก็ดี ฤๅคนใดคนหนึ่งนอกจากที่กล่าวมานี้ก็ดี ก็ให้อ้างเปนพยานได้ ไม่ห้ามปราม ยกเสียแต่คนซึ่งไม่สามารถจะให้การเปนพยานได้ตามพระราชบัญญัตินี้ แต่ในความอาญาซึ่งมีโทษหลวง คือ โทษประหารชีวิตร ริบราชบาทว์ จำคุก เช่นนี้ ตัวผู้ร้ายฤๅจำเลยจะอ้างตัวของตัวเองเปนพยาน ฤๅจะอ้างบิดามารดา สามีภรรยา แลบุตรของตนเปนพยานไม่ได้เปนอันขาด แลความอาญาอื่น ๆ ซึ่งไม่มีโทษหลวงดังว่ามานี้ มีแต่เบี้ยปรับเพียงสินไหมพินัย ก็ให้โจทย์จำเลยอ้างพยานได้เหมือนในความแพ่งทุกประการ
ถ้าโจทย์ฤๅจำเลยอ้างผู้พิพากษาฤๅตระลาการศาลใดเปนพยานในคดีแพ่งอาญาทั้งปวง ผู้พิพากษาฤๅตระลาการซึ่งถูกอ้างนั้นไม่จำเปนจะต้องให้การตอบข้อถามข้อใดข้อหนึ่ง ซึ่งถามถึงอาการกิริยาแลความประพฤติตัวของผู้พิพากษาฤๅตระลาการผู้นั้นเองในศาลในระหว่างเวลาซึ่งตนนั่งกระทำการตามน่าที่ผู้พิพากษาฤๅตระลาการอยู่ แลไม่จำเปนจะต้องให้การตอบข้อถามข้อใดข้อหนึ่ง ซึ่งถามถึงเหตุการณ์สิ่งใดสิ่งหนึ่งซึ่งตนได้รู้ในส่วนน่าที่ของตนซึ่งเปนผู้พิพากษาฤๅตระลาการ เว้นไว้แต่เสนาบดีกระทรวงยุติธรรม ฤๅศาลใหญ่ศาลใดศาลหนึ่ง ฤๅผู้พิพากษาฤๅอธิบดีคนใดคนหนึ่งซึ่งมีอำนาจบังคับบัญชาตัวได้ในทางราชการ จะมีคำสั่งให้ตนยอมให้การ จึ่งต้องให้การตอบข้อถามนั้น ๆ
ถ้าโจทย์จำเลยอ้างคนใดคนหนึ่งเปนพยาน ห้ามมิให้คนนั้นให้การกล่าวด้วยข้อความซึ่งตนได้รู้จากหนังสือราชการซึ่งยังมิได้เปิดเผยให้ชนทั้งปวงรู้ อันเปนเนื้อความเกี่ยวข้องด้วยราชการแผ่นดินเปนอันขาด เว้นไว้แต่ตนได้อนุญาตจากเจ้าพนักงานผู้เปนอธิบดีในกรมฤๅกระทรวงนั้น ๆ ก่อน จึ่งให้การได้
โจทย์จำเลยจะอ้างพยานสืบตามประเด็นข้อหาซึ่งมิได้รับกันในสำนวน จะต้องสืบมากหลายคนก็ได้ ไม่มีกำหนด แต่เมื่อศาลพิเคราะห์เห็นว่า ข้อใดได้สืบพยานสมควรพออยู่แล้ว ควรฟังเอาข้อนั้นเปนเท็จฤๅเปนจริงได้ ศาลก็มีอำนาจไม่ให้สืบพยานในข้อนั้นต่อไปได้