โตเกียว

โตเกียว  หรือชื่ออย่างเป็นทางการว่า มหานครโตเกียว  เป็นเมืองหลวงของประเทศญี่ปุ่น ตั้งอยู่บริเวณส่วนหัวของอ่าวโตเกียว โดยเป็นส่วนหนึ่งของภูมิภาคคันโตบนชายฝั่งตอนกลางของเกาะฮนชู เกาะที่ใหญ่ที่สุดของญี่ปุ่น มีระบบการปกครองแบบพิเศษซึ่งรวมการปกครองในรูปแบบจังหวัดและเทศบาลนครไว้ด้วยกัน ทั้งนี้ เขตอภิมหานครโตเกียวจัดว่าเป็นเขตเมืองที่ใหญ่ที่สุดในโลก โดยหากนับรวมประชากรทั้งหมดในเขตอภิมหานครโตเกียวแล้วจะมีประชากรมากถึง 41 ล้านคน (ค.ศ. 2024) โดยอาศัยในเขตเมืองประมาณ 14 ล้านคน ถือเป็นเมืองที่มีประชากรมากที่สุดในโลกเมืองหนึ่ง คำว่า "โตเกียว" หมายถึง "นครหลวงตะวันออก" โตเกียวได้รับการยกย่องให้เป็นหนึ่งใน "สี่นครเอกของโลก" ร่วมกับลอนดอน ปารีส และนิวยอร์ก ได้รับการจัดอันดับตามดัชนีชี้ความน่าอยู่ทั่วโลก (Global Liveability Index) ให้เป็น 1 ใน 4 เมืองที่น่าอยู่ที่สุดในโลกใน ค.ศ. 2021
เดิมทีโตเกียวเป็นหมู่บ้านชาวประมงซึ่งรู้จักกันในชื่อ "เอโดะ" กระทั่งเมืองนี้ได้กลายเป็นศูนย์กลางทางการเมืองในช่วงประมาณ ค.ศ. 1603 ในรัฐบาลเอโดะ และได้กลายเป็นหนึ่งในเมืองที่มีประชากรมากที่สุดในโลกในช่วงกลางศตวรรษที่ 18 ด้วยประชากรมากกว่าหนึ่งล้านคน ภายหลังจากการฟื้นฟูเมจิ เมืองหลวงของจักรวรรดิญี่ปุ่นอย่างเกียวโตได้ถูกย้ายมาที่เอโดะ และได้รับการเปลี่ยนชื่อใหม่เป็น "โตเกียว" ซึ่งต่อมาทั้งเมืองได้รับผลกระทบรุนแรงจากแผ่นดินไหวครั้งใหญ่คันโต ค.ศ. 1923 ตามด้วยการทิ้งระเบิดโตเกียว ก่อนจะได้รับการบูรณะอย่างรวดเร็วในช่วงทศวรรษ 1950 หลังสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สอง นำไปสู่ยุค "“ความมหัศจรรย์ของเศรษฐกิจญี่ปุ่น”" ในทศวรรษ 1960 และนับตั้งแต่ ค.ศ. 1943 ได้มีการจัดตั้งมหานครโตเกียวขึ้นเป็นเขตปกครองรูปแบบพิเศษ และมีการแบ่งนครโตเกียวออกเป็น 23 เขต ซึ่งรวมถึงกลุ่มเกาะบริเวณนอกเขตเมืองอีกสองแห่งซึ่งเรียกว่า หมู่เกาะโตเกียว
โตเกียวได้รับการจัดอันดับให้เป็นเมืองเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดในโลก โดยวัดตามผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ โดยผลผลิตมวลรวมอยู่ที่ 113.7 ล้านล้านเยนหรือ 1.04 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐในปีงบประมาณ 2021 และคิดเป็น 20.7% ของผลผลิตทางเศรษฐกิจทั้งหมดของประเทศ ซึ่งคิดเป็นมูลค่ากว่า 8.07 ล้านเยนหรือ 73,820 ดอลลาร์สหรัฐต่อหัว โตเกียวถูกจัดอยู่ในประเภทเมืองอัลฟ่าพลัส (เมืองระดับโลก) ตามเครือข่ายการวิจัยโลกาภิวัตน์และเมืองโลก โตเกียวยังถือเป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจที่สำคัญที่สุดของประเทศ โดยเป็นส่วนหนึ่งของเขตอุตสาหกรรมหลักในภูมิภาคควบคู่ไปกับโยโกฮามะ คาวาซากิ และชิบะ เมืองนี้ยังเป็นที่ตั้งของบริษัทระดับโลกจำนวน 29 แห่งโดยฟอร์จูนโกลบอล 500 (บริษัทชั้นนำ 500 อันดับแรกของโลก) และใน ค.ศ. 2020 โตเกียวได้รับการจัดอันดับอยู่ในอันดับสี่ตามความสามารถในการแข่งขันด้านการเงิน เป็นรองเพียงนิวยอร์ก ลอนดอน และเซี่ยงไฮ้ ตลาดหลักทรัพย์โตเกียวยังเป็นหนึ่งในตลาดหลักทรัพย์ที่ใหญ่ที่สุดของโลก โดยมีมูลค่าหลักทรัพย์ตามราคาตลาดประมาณ 1.5 เท่าของ ตลาดหลักทรัพย์นิวยอร์ก แม้ความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจของญี่ปุ่นจะลดลงในช่วงทศวรรษที่สาบสูญ 
โตเกียวเป็นหนึ่งในเมืองที่มีระบบการขนส่งสาธารณะที่ทันสมัยที่สุดในโลก โตเกียวเมโทรสายกินซะเปิดให้บริการใน ค.ศ. 1927 ในปัจจุบันถือเป็นเส้นทางรถไฟใต้ดินที่เก่าแก่ที่สุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออก สถานีรถไฟโตเกียวยังเป็นสถานีรถไฟหลักของภูมิภาค และเป็นหนึ่งในสถานีสำคัญของประเทศ ให้บริการเครือข่ายรถไฟความเร็วสูงที่รู้จักกันในชื่อ ชิงกันเซ็ง นอกจากนี้ สถานีสำคัญอย่าง สถานีรถไฟชินจูกุ ถือเป็นหนึ่งในสถานีที่มีผู้ใช้บริการมากติดอันดับโลกในแต่ละวัน โตเกียวยังเป็นที่ตั้งของท่าอากาศยานนานาชาติโตเกียว ซึ่งได้รับเลือกให้เป็นท่าอากาศยานภายในประเทศที่ดีที่สุดในโลกใน ค.ศ. 2020
โตเกียวเคยเป็นเจ้าภาพเหตุการณ์ระดับโลกหลายครั้ง ได้แก่ กีฬาโอลิมปิกปี 1964 และ 2020, พาราลิมปิกฤดูร้อน 1964 และ 2020 รวมถึงเป็นสถานที่จัดการประชุมสุดยอดกลุ่ม 7 จำนวนสามครั้ง (ค.ศ. 1979, 1986 และ 1993) โตเกียวยังเป็นศูนย์การทางด้านการวิจัยและการพัฒนาของประเทศ และเป็นที่ตั้งของสถานศึกษาที่มีชื่อเสียง รวมถึงมหาวิทยาลัยโตเกียว เขตพิเศษอื่น ๆ ที่มีชื่อเสียงในโตเกียวได้แก่ เขตชิโยดะ เป็นที่ตั้งของสถานที่สำคัญระดับประเทศสองแห่ง ได้แก่ พระราชวังหลวงของสมเด็จพระจักรพรรดิ และอาคารรัฐสภาญี่ปุ่น, เขตชินจูกุ ซึ่งเป็นหนึ่งในเขตเศรษฐกิจที่สำคัญ และเขตชิบูยะ ซึ่งเป็นอีกหนึ่งศูนย์รวมด้านวัฒนธรรม การค้า และธุรกิจ โตเกียวมีสถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญหลายแห่ง เช่น โตเกียวดิสนีย์แลนด์, เซ็นโซจิ, ศาลเจ้าเมจิ, สวนฮามาริกีว, และโตเกียวทาวเวอร์ และยังเป็นที่ตั้งของโตเกียวสกายทรี สิ่งก่อสร้างที่สูงที่สุดในประเทศญี่ปุ่น รวมถึง "เส้นทางระบายน้ำเขตรอบนอกเมืองหลวง" หรือ "อุโมงค์ยักษ์คัสสึคาเบะ" ซึ่งใช้รับมือเหตุอุทกภัย โตเกียวยังได้รับการจัดอันดับให้เป็นเมืองที่ปลอดภัยที่สุดในโลกจากการสำรวจในระดับนานาชาติหลายครั้ง
ชื่อเมือง.
โตเกียวเคยถูกเรียกว่า "เอโดะ"  ซึ่งแปลว่า "ปากน้ำ" ชื่อนี้มาจากที่ตั้งเริ่มแรกของชุมชนตรงบริเวณที่แม่น้ำซูมิดะไหลสู่อ่าวโตเกียว เมื่อกลายเป็นเมืองหลวงของจักรพรรดิในช่วงการฟื้นฟูเมจิใน ค.ศ. 1868 ก็เปลี่ยนชื่อเป็นโตเกียว แปลว่า "กรุงตะวันออก" ("โท" "ตะวันออก" และ "เกียว" "กรุง") สอดคล้องกับเมืองหลวงต่าง ๆ ในเอเชียตะวันออกในการรวมคำที่แสดงถึงเมืองหลวง  ไว้ในชื่อของเมือง ตัวอย่างเช่น เกียวโต , เคโจ , ปักกิ่ง , หนานจิง , และซีจิง  ในตอนต้นยุคเมจิ บางครั้งเรียกโตเกียวว่า "โทเก" ซึ่งเป็นวิธีอ่านอีกแบบของตัวคันจิ แต่ปัจจุบันเลิกใช้แล้ว
ประวัติศาสตร์.
ก่อน ค.ศ. 1869 (ยุคเอโดะ).
โตเกียวแต่เดิมเป็นหมู่บ้านประมงเล็ก ๆ ที่ชื่อเอโดะ ต่อมาใน ค.ศ. 1457 ปราสาทเอโดะได้ถูกสร้างขึ้น และต่อมาในปีทศวรรษที่ 1590 เป็นยุคที่โทกูงาวะ อิเอยาซุได้เริ่มปราบหัวเมืองต่าง ๆ ซึ่งภายหลังจากปราบหัวเมืองต่าง ๆ ลงได้อย่างราบคาบแล้วใน ค.ศ. 1603 เขาได้สถาปนารัฐบาลโชกุนขึ้นปกครองประเทศ โดยมีเอโดะเป็นที่ตั้งของ "บากูฟุ" (รัฐบาลทหาร) และสถาปนาตนขึ้นเป็นโชกุน เมืองเอโดะจึงได้กลายเป็นศูนย์กลางของรัฐบาลทหารของเขาซึ่งมีอำนาจปกครองทั้งประเทศ ในช่วงเวลาต่อมาในยุคเอโดะ เมืองเอโดะก็ขยายตัวขึ้นจนกลายเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดเมืองหนึ่งในโลก โดยมีประชากรมากกว่า 1 ล้านคนใน คริสต์ศตวรรษที่ 18 และเป็นที่ยอมรับว่าเป็นเมืองหลวงของญี่ปุ่น แม้ว่าองค์จักรพรรดิประทับอยู่ในนครหลวงเฮอังเกียว (เกียวโต)
ค.ศ. 1869–1943.
เอโดะได้เปลี่ยนชื่อเป็นโตเกียว (เมืองหลวงตะวันออก) เมื่อ ค.ศ. 1868 หลังจากการล่มสลายของระบอบปกครองภายใต้โชกุนเอโดะและรวบรวมอำนาจคืนสู่จักรพรรดิ จักรพรรดิเมจิผู้ทรงพระเยาว์เคยเสด็จเยือนโตเกียวครั้งหนึ่งในช่วงปลาย ค.ศ. 1868 และในที่สุดก็เสด็จย้ายเข้ามาประทับใน ค.ศ. 1869 โดยก่อนหน้านี้โตเกียวเป็นศูนย์กลางทางการเมืองของประเทศอยู่แล้ว แต่การที่จักรพรรดิทรงย้ายมาประทับจึงทำให้โตเกียวกลายเป็นเมืองหลวงของจักรพรรดิโดยพฤตินัยด้วย โดยที่ปราสาทเอโดะเดิมได้เปลี่ยนเป็นพระราชวังหลวงโตเกียว
ในยุคเมจิ โตเกียวมีการพัฒนาโดยได้รับอิทธิพลจากตะวันตก เช่น การเปิดบริการโทรเลขระหว่างโตเกียวกับโยโกฮามะใน ค.ศ. 1869 และการเปิดบริการรถไฟสายแรกระหว่างชิมบาชิกับโยโกฮามะใน ค.ศ. 1872 ต่อมาได้มีการจัดตั้งเทศบาลนครโตเกียวอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม ค.ศ. 1889
โตเกียวเมโทรสายกินซะช่วงระหว่างอูเอโนะถึงอาซากูซะเป็นรถไฟใต้ดินสายแรกที่สร้างขึ้นในญี่ปุ่นและเอเชียตะวันออก ซึ่งสร้างแล้วเสร็จเมื่อวันที่ 30 ธันวาคม ค.ศ. 1927
ในคริสต์ศตวรรษที่ 20 โตเกียวประสบภัยพิบัติใหญ่สองครั้ง ได้แก่ ในเหตุการณ์แผ่นดินไหวครั้งใหญ่คันโต ค.ศ. 1923 ซึ่งทำให้มีผู้เสียชีวิตหรือสูญหาย 140,000 คน และในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง
ค.ศ. 1943–1945.
ใน ค.ศ. 1943 เทศบาลนครโตเกียวได้ควบรวมเข้ากับจังหวัดโตเกียวเพื่อจัดตั้งเป็น "มหานครโตเกียว"  นับตั้งแต่นั้นมา องค์การปกครองมหานครโตเกียวก็ทำหน้าที่เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ครอบคลุมทั้งจังหวัดโตเกียวเดิม โดยครอบคลุมในส่วนของเขตพิเศษของโตเกียวที่เคยเป็นพื้นที่ของเทศบาลนครโตเกียวมาก่อนด้วย
สงครามโลกครั้งที่สองทำให้พื้นที่ส่วนใหญ่ของโตเกียวถูกทำลายอย่างกว้างขวาง เนื่องมาจากการโจมตีทางอากาศและการใช้อาวุธเพลิงของฝ่ายสัมพันธมิตรอย่างต่อเนื่อง เหตุการณ์การทิ้งระเบิดที่โตเกียวใน ค.ศ. 1944 และ 1945 คาดว่าได้คร่าชีวิตพลเรือนไปเป็นจำนวนระหว่าง 75,000 ถึง 200,000 ราย และทำให้ตัวเมืองมากกว่าครึ่งถูกทำลาย ในคืนวันที่ 9–10 มีนาคม ค.ศ. 1945 มีการจู่โจมของอเมริกาที่ชื่อว่า "ปฏิบัติการมีตติงเฮาส์" (Operation Meetinghouse) ระเบิดเพลิงเกือบ 700,000 ลูกตกลงมายังฝั่งตะวันออกของเมือง ส่วนใหญ่ตกในพื้นที่ที่อยู่อาศัยหนาแน่น พื้นที่สองในห้าของเมืองถูกเผาทั้งหมด อาคารมากกว่า 276,000 หลังถูกทำลาย พลเรือน 100,000 รายเสียชีวิต และบาดเจ็บอีก 110,000 ราย ระหว่าง ค.ศ. 1940 ถึง 1945 ประชากรในโตเกียวลดลงจาก 6,700,000 คน เหลือน้อยกว่า 2,800,000 คน ผู้คนส่วนใหญ่ที่สูญเสียบ้านต้องอาศัยอยู่ในกระท่อมชั่วคราวที่ชำรุดทรุดโทรม
ค.ศ. 1945–1972.
หลังสงครามโลกครั้งที่สอง โตเกียวกลายเป็นฐานบัญชาการของกองกำลังสัมพันธมิตรซึ่งเข้ายึดครองญี่ปุ่น โดยมีนายพลดักลาส แมกอาเธอร์ แห่งสหรัฐอเมริกาเป็นผู้บัญชาการ การฟื้นฟูเมืองในช่วงแรกอิงตามแบบแผน "เมโทรโพลิแทนกรีนเบลต์" (Metropolitan Green Belt) ของกรุงลอนดอนที่วางไว้ตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1930 แต่ถูกยกเลิกไปเนื่องจากสงคราม อย่างไรก็ตาม แผนดังกล่าวต้องถูกลดทอนลง เนื่องจากนโยบายการรัดเข็มขัดทางการเงินที่เรียกว่า "ดอดจ์ไลน์" (Dodge Line) ซึ่งมีที่มาจากโจเซฟ ดอดจ์ (Joseph Dodge) ที่ปรึกษาทางเศรษฐกิจแนวเสรีนิยมใหม่ของแมกอาเธอร์ จึงเน้นเฉพาะการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการคมนาคมเป็นหลัก ใน ค.ศ. 1947 เขตพิเศษ 35 เขตในระบบเดิมถูกจัดระเบียบใหม่เป็น 23 เขตพิเศษดังที่ใช้มาจนถึงปัจจุบัน เศรษฐกิจของโตเกียวยังไม่ขยายตัวอย่างรวดเร็วจนกระทั่งราว ค.ศ. 1950 เมื่อภาคอุตสาหกรรมหนักกลับมาผลิตได้ในระดับก่อนสงคราม หลังสิ้นสุดการยึดครองญี่ปุ่นใน ค.ศ. 1952 โตเกียวเริ่มเปลี่ยนเป้าหมายจากการฟื้นฟูสู่การพัฒนาที่เหนือกว่าระดับก่อนสงคราม ตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1950 เป็นต้นมา ระบบรถไฟและรถไฟใต้ดินของโตเกียวขยายตัวอย่างรวดเร็ว โดยมีจุดสำคัญคือการเปิดให้บริการชิงกันเซ็ง รถไฟความเร็วสูงสายแรกของโลก ที่วิ่งระหว่างโตเกียวกับโอซากะใน ค.ศ. 1964 ปีเดียวกันนี้ โตเกียวยังได้พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านคมนาคมอื่น ๆ เช่น ทางด่วนชูโตะ เพื่อตอบรับความต้องการที่เพิ่มขึ้นจากการแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อน 1964 ซึ่งเป็นครั้งแรกที่จัดขึ้นในเอเชีย ในช่วงนี้เอง มีการผ่อนปรนข้อจำกัดความสูงของอาคารที่บังคับใช้มาตั้งแต่ ค.ศ. 1920 ที่จำกัดความสูงไว้ไม่เกิน 31 เมตร เพื่อรองรับความต้องการของสำนักงานและอาคารสมัยใหม่ที่เริ่มมีเทคโนโลยีต้านแผ่นดินไหว โดยเริ่มจากอาคารคาซูมิงาเซกิ (สูง 147 เมตร) ซึ่งสร้างเสร็จใน ค.ศ. 1968 จากนั้นอาคารสูงก็เริ่มกลายเป็นภาพประจำเมือง ระหว่างยุคของการฟื้นฟูอย่างรวดเร็ว โตเกียวได้จัดงานฉลองครบรอบ 500 ปี ใน ค.ศ. 1956 และใน ค.ศ. 1968 หมู่เกาะโองาซาวาระซึ่งอยู่ภายใต้การควบคุมของสหรัฐอเมริกาตั้งแต่สงครามยุติ ก็ถูกส่งคืนให้ญี่ปุ่น ใน ค.ศ. 1967 เรียวกิจิ มิโนเบะ นักเศรษฐศาสตร์สายมาร์กซิสต์ ได้รับเลือกเป็นผู้ว่าราชการมหานครโตเกียว และดำรงตำแหน่งนาน 12 ปี เขาเป็นที่จดจำจากนโยบายรัฐสวัสดิการ เช่น การให้บริการรักษาพยาบาลฟรีแก่ผู้สูงอายุ การช่วยเหลือครอบครัวที่มีเด็ก รวมถึงการต่อต้านมลพิษอย่างจริงจัง แม้นโยบายเหล่านี้จะก่อให้เกิดการขาดดุลงบประมาณอย่างมาก
ค.ศ. 1973–ปัจจุบัน.
แม้ว่าวิกฤตการณ์น้ำมัน ค.ศ. 1973 จะยุติการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างรวดเร็วหลังสงคราม แต่ญี่ปุ่นก็ยังคงรักษาสถานะเศรษฐกิจใหญ่อันดับสองของโลกไว้ได้จนถึง ค.ศ. 2010 เมื่อถูกประเทศจีนแซงหน้าไป โตเกียวสามารถรักษาการพัฒนาไว้ได้ต่อเนื่อง จากสถานะที่เป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจ การเมือง และวัฒนธรรมของประเทศ ใน ค.ศ. 1978 หลังการประท้วงรุนแรงที่ซันริซูกะยาวนานหลายปี ท่าอากาศยานนานาชาตินาริตะก็เปิดใช้งานในฐานะประตูสู่โตเกียวแห่งใหม่ ส่วนท่าอากาศยานฮาเนดะปรับบทบาทเป็นสนามบินภายในประเทศเป็นหลัก บริเวณชินจูกุตะวันตก ซึ่งเคยเป็นที่ตั้งของศูนย์บำบัดน้ำโยโดบาชิขนาดใหญ่จนถึง ค.ศ. 1965 ก็ได้กลายเป็นเขตธุรกิจใหม่ที่เต็มไปด้วยอาคารระฟ้าสูงกว่า 200 เมตร
ใน ค.ศ. 1985 ข้อตกลงพลาซาที่นำโดยสหรัฐอเมริกาเพื่อกดค่าเงินดอลลาร์ มีผลกระทบอย่างรุนแรงต่อภาคอุตสาหกรรมของญี่ปุ่น โดยเฉพาะบริษัทขนาดเล็กและกลางในโตเกียว รัฐบาลจึงหันมาใช้นโยบายกระตุ้นอุปสงค์ภายในประเทศ เป็นผลให้เกิดภาวะฟองสบู่ราคาสินทรัพย์ มีโครงการพัฒนาที่ดินในเมืองมากมาย และราคาที่ดินพุ่งสูง ใน ค.ศ. 1990 ราคาประเมินของพระราชวังหลวงโตเกียวสูงกว่ามูลค่าทั้งรัฐแคลิฟอร์เนีย ตลาดหลักทรัพย์โตเกียวกลายเป็นตลาดที่มีมูลค่ารวมสูงที่สุดในโลก และบริษัทเอ็นทีที ซึ่งมีสำนักงานใหญ่ในโตเกียว ก็กลายเป็นบริษัทที่มีมูลค่าสูงที่สุดในโลก
หลังฟองสบู่แตกในต้นคริสต์ทศวรรษ 1990 ญี่ปุ่นเข้าสู่ภาวะถดถอยยาวนานซึ่งเรียกว่า "ทศวรรษที่สาบสูญ" เป็นช่วงที่เศรษฐกิจเติบโตต่ำหรือไม่เติบโตเลย เกิดภาวะเงินฝืดและราคาทรัพย์สินทรุดลง โตเกียวก็สูญเสียความโดดเด่นในเวทีโลกลงในช่วงสามทศวรรษดังกล่าว อย่างไรก็ตาม โตเกียวยังคงมีการพัฒนาเมืองใหม่ ๆ เช่น เอบิซุการ์เดนเพลซ, เทนโนซุไอล์, ชิโอโดเมะ, รปปงงิฮิลส์, ชินางาวะ, และฝั่งมารูโนอูจิของสถานีรถไฟโตเกียว โครงการถมทะเลก็ยังคงเป็นแนวทางการขยายตัวของเมืองต่อเนื่อง โดยเฉพาะย่านโอไดบะที่กลายเป็นศูนย์กลางการค้าปลีกและบันเทิงที่สำคัญ ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1990 มีการเสนอแผนย้ายศูนย์กลางราชการบางส่วนจากโตเกียวไปยังเมืองอื่น เพื่อลดความแออัดและกระจายการพัฒนาไปทั่วประเทศ แต่แผนดังกล่าวถูกต่อต้านอย่างหนัก จนใน ค.ศ. 2003 นายกรัฐมนตรีจุนอิจิโร โคอิซูมิ สั่งยุติการอภิปรายเรื่องนี้ในรัฐสภา ใน ค.ศ. 2013 สำนักงานกิจการวัฒนธรรม (Agency for Cultural Affairs) ได้ย้ายจากคาซูมิงาเซกิไปยังเกียวโต นับเป็นหน่วยงานราชการกลางหน่วยแรกที่ย้ายออกจากโตเกียว
เมื่อวันที่ 7 กันยายน ค.ศ. 2013 คณะกรรมการโอลิมปิกสากล (IOC) ประกาศให้โตเกียวเป็นเจ้าภาพโอลิมปิกฤดูร้อน 2020 ทำให้โตเกียวเป็นเมืองแรกในเอเชียที่จัดโอลิมปิกถึงสองครั้ง อย่างไรก็ตาม การแข่งขันต้องเลื่อนออกไปจัดระหว่างวันที่ 23 กรกฎาคม ถึง 8 สิงหาคม ค.ศ. 2021 เนื่องจากการระบาดทั่วของโควิด-19
ภูมิศาสตร์.
โตเกียวตั้งอยู่ในที่ราบคันโตติดกับอ่าวโตเกียว มีขนาดประมาณ 90 กม. จากตะวันออกถึงตะวันตก และ 25 กม. จากเหนือถึงใต้ ทิศตะวันออกติดกับจังหวัดชิบะ ทิศตะวันตกติดกับจังหวัดยามานาชิ ทิศใต้ติดกับจังหวัดคานางาวะ และทิศเหนือติดกับจังหวัดไซตามะ เขตการปกครองของโตเกียวนั้นรวมไปถึงหมู่เกาะอิซุและหมู่เกาะโองาซาวาระด้วย จึงทำให้โตเกียวมีจุดที่อยู่ใต้สุดและตะวันออกสุดของญี่ปุ่นอยู่ในพื้นที่ด้วย
ทางตะวันออกของโตเกียวเป็นที่ราบตะกอนน้ำพาเช่นบริเวณปากแม่น้ำซูมิดะและแม่น้ำเอโดะ พื้นดินค่อนข้างอ่อนจึงทำให้เกิดการทรุดตัวของพื้นดิน อ่าวโตเกียวถูกถมที่เพื่อสร้างพื้นที่ใช้สอยตั้งแต่ยุคเอโดะ และเริ่มมีการถมที่เพื่อสร้างสถานที่กำจัดขยะตั้งแต่ปี 1927 ปัจจุบันพื้นที่ประมาณร้อยละ 20 ของอ่าวโตเกียวกลายเป็นพื้นที่ถูกถม ในอำเภอนิชิตามะทางตะวันตกเป็นที่สูง โดยมีเขาคูโมโตริซึ่งมีความสูง 2,017 ม. เป็นจุดที่สูงที่สุดในโตเกียว โตเกียวตั้งอยู่บนรอยเลื่อนที่มีพลังซึ่งอยู่ใกล้ผิวโลกมาก จึงมีการคาดการณ์ว่าอาจจะเกิดแผ่นดินไหวรุนแรงขึ้น
ทั้งหมู่เกาะอิซุและโองาซาวาระเป็นหมู่เกาะภูเขาไฟ หมู่เกาะอิซุมีภูเขาไฟที่ยังมีพลังอยู่จำนวนมาก เช่นภูเขาไฟโอยามะบนเกาะมิยาเกะที่ระเบิดในปี 2000 ส่วนหมู่เกาะโองาซาวาระนั้นอยู่ห่างจากแผ่นดินใหญ่มากและมีสัตว์ท้องถิ่นหลายชนิด จนบางครั้งถูกเรียกว่าหมู่เกาะกาลาปาโกสแห่งตะวันออก
ภูมิอากาศ.
ตามการแบ่งเขตภูมิอากาศแบบเคิปเปน โตเกียวอยู่ในเขตภูมิอากาศชุ่มชื้นกึ่งเขตร้อน (Cfa) และตามการแบ่งเขตภูมิอากาศในประเทศญี่ปุ่น โตเกียวอยู่ในเขตภูมิอากาศชายฝั่งมหาสมุทรแปซิฟิก ซึ่งมีลักษณะเด่นคือมีความแตกต่างระหว่างฤดูชัดเจน อากาศเปลี่ยนแปลงง่ายในแต่ละวัน ฤดูร้อนมีอุณหภูมิสูงและฝนตกมาก ฤดูหนาวมีวันที่แดดออกและอากาศแห้ง
โตเกียวเป็นตัวอย่างของปรากฏการณ์เกาะความร้อน ซึ่งเป็นผลจากการปล่อยความร้อนโดยวิธีต่าง ๆ เช่นไอร้อนจากเครื่องปรับอากาศหรือรถยนต์ และการพัฒนาตัวเมืองทำให้มีพื้นที่สีเขียวน้อยลง
การเมืองการปกครอง.
การปกครองท้องถิ่น.
ตามกฎหมายของญี่ปุ่น จังหวัดโตเกียวมีสถานะเป็น "โทะ"  ซึ่งแปลว่า "มหานคร" โตเกียวเป็นจังหวัดที่มีประชากรมากที่สุดและหนาแน่นที่สุดในญี่ปุ่น โดยมีประชากรเฉลี่ย แต่มีพื้นที่ขนาดเล็กเป็นอันดับ 3 ของประเทศ รองจากจังหวัดโอซากะและจังหวัดคางาวะ โครงสร้างการบริหารมีความคล้ายคลึงกับจังหวัดอื่น ๆ ของญี่ปุ่น เขตพิเศษ 23 เขต  ซึ่งเคยเป็นพื้นที่ของนครโตเกียวก่อน ค.ศ. 1943 ต่างมีสถานะเป็นเทศบาลที่มีนายกเทศมนตรีและสภาเป็นของตนเอง และมีสถานะเทียบเท่าเทศบาลนครทั่วไป
นอกจาก 23 เขตพิเศษแล้ว โตเกียวยังประกอบด้วยนคร  26 แห่ง, เมือง  5 แห่ง และหมู่บ้าน  อีก 8 แห่ง โดยแต่ละแห่งมีองค์การปกครองท้องถิ่นเป็นของตนเอง องค์การปกครองมหานครโตเกียวทำหน้าที่ดูแลการบริหารทั่วทั้งพื้นที่มหานคร ได้แก่ เขตพิเศษทั้ง 23 เขต นคร เมือง และหมู่บ้านต่าง ๆ โดยมีผู้ว่าราชการที่มาจากการเลือกตั้งที่ทำหน้าที่บริหาร และมีสภามหานครที่มาจากการเลือกตั้งเป็นฝ่ายนิติบัญญัติ โดยองค์การปกครองมหานครโตเกียวมีสำนักงานใหญ่อยู่ที่เขตชินจูกุ
ผู้ว่าราชการมหานครโตเกียวมีวาระการดำรงตำแหน่ง 4 ปี ผู้ว่าราชการคนปัจจุบันคือ ยูริโกะ โคอิเกะ ซึ่งได้รับเลือกตั้งครั้งแรกใน ค.ศ. 2016 หลังจากที่ผู้ว่าราชการคนก่อน โยอิจิ มาซูโซเอะ ลาออก และได้รับเลือกตั้งใหม่อีกใน ค.ศ. 2020 และ ค.ศ. 2024 ฝ่ายนิติบัญญัติของโตเกียวเรียกว่า สภามหานครโตเกียว ประกอบด้วยสมาชิก 127 คน มีหน้าที่ออกและแก้ไขข้อบัญญัติของมหานครโตเกียว อนุมัติงบประมาณ (ซึ่งอยู่ที่ 8.5 ล้านล้านเยนในปีงบประมาณ 2024) และลงมติแต่งตั้งตำแหน่งบริหารสำคัญตามที่ผู้ว่าราชการเสนอ เช่น รองผู้ว่าราชการมหานครโตเกียว สมาชิกสภาทั้งหมดมาจากการเลือกตั้งเช่นกัน โดยมีวาระ 4 ปี
เทศบาล.
หลังจากการควบรวมเทศบาลครั้งใหญ่ในยุคเฮเซเสร็จสิ้นใน ค.ศ. 2001 โตเกียวประกอบด้วยเทศบาลทั้งหมด 62 แห่ง ได้แก่ 23 เขตพิเศษ, 26 นคร, 5 เมือง และ 8 หมู่บ้าน ทุกเทศบาลในญี่ปุ่นมีนายกเทศมนตรีและสมาชิกสภาที่มาจากการเลือกตั้งโดยตรง และมีวาระการดำรงตำแหน่ง 4 ปีเท่ากัน เขตพิเศษทั้ง 23 ครอบคลุมพื้นที่ของนครโตเกียวเดิม ส่วนเทศบาลอีก 30 แห่งตั้งอยู่ในพื้นที่ทามะ และอีก 9 แห่งอยู่ในหมู่เกาะรอบนอกของโตเกียว
เขตพิเศษของโตเกียว  ครอบคลุมพื้นที่ของนครโตเกียวที่เคยมีอยู่ก่อน ค.ศ. 1943 แต่ละเขตได้เพิ่มคำว่า "City" ต่อท้ายชื่อทางการในภาษาอังกฤษ เช่น "Chiyoda City" อย่างไรก็ตาม สถานะตามกฎหมายของแต่ละเขตใกล้เคียงกับระบบเขตในลอนดอนหรือนครนิวยอร์กมากกว่า เขตพิเศษไม่มีอำนาจจัดการในบางด้าน เช่น ระบบประปา การบำบัดน้ำเสีย และการดับเพลิง ซึ่งเป็นหน้าที่ขององค์การปกครองมหานครโตเกียว เพื่อชดเชยภาระด้านงบประมาณดังกล่าว องค์การปกครองมหานครโตเกียวเป็นผู้จัดเก็บภาษีเทศบาลแทนเขตพิเศษ "เขตใจกลางเมือง" 3 เขต ได้แก่ เขตชิโยดะ เขตชูโอ และเขตมินาโตะ เป็นศูนย์กลางธุรกิจของโตเกียว โดยมีประชากรในเวลากลางวันมากกว่ากลางคืนถึง 7 เท่า โดยเฉพาะเขตชิโยดะซึ่งเป็นที่ตั้งของรัฐบาลญี่ปุ่น บริษัทใหญ่ ๆ หลายแห่ง รวมถึงพระราชวังของจักรพรรดิญี่ปุ่น แต่กลับมีจำนวนประชากรอยู่อาศัยน้อยที่สุดในบรรดาเขตทั้งหมด
ทางด้านตะวันตกของเขตพิเศษคือพื้นที่ที่ประกอบด้วยนคร เมือง และหมู่บ้าน ซึ่งมีสถานะทางกฎหมายเทียบเท่ากับเทศบาลในจังหวัดอื่น หลายแห่งเป็น "เมืองที่พักอาศัย" ของผู้ที่ทำงานในเขตเมืองชั้นใน แต่บางเมือง เช่น ทาจิกาวะ ก็มีฐานเศรษฐกิจของตนเอง พื้นที่เหล่านี้มักเรียกรวมกันว่า "พื้นที่ทามะ" หรือ "โตเกียวตะวันตก" ด้านตะวันตกสุดของพื้นที่นี้คืออำเภอนิชิตามะ ซึ่งเป็นพื้นที่ภูเขาสูง ไม่เหมาะแก่การพัฒนาเมือง ภูเขาที่สูงที่สุดในโตเกียวคือเขาคูโมโตริ มีความสูง ภูเขาอื่น ๆ ได้แก่ เขาทากาโนซุ , โอดาเกะ  และมิตาเกะ  ทะเลสาบโอกูตามะซึ่งตั้งอยู่บนแม่น้ำทามะใกล้กับจังหวัดยามานาชิ เป็นทะเลสาบที่ใหญ่ที่สุดของโตเกียว และเป็นแหล่งเก็บน้ำสำคัญ อำเภอนิชิตามะประกอบด้วย 3 เมือง ได้แก่ ฮิโนเดะ มิซูโฮะ และโอกูตามะ และ 1 หมู่บ้านคือ ฮิโนฮาระ องค์การปกครองมหานครโตเกียวได้กำหนดให้ ฮาจิโอจิ ทาจิกาวะ มาจิดะ โอเมะ และทามะนิวทาวน์ เป็นศูนย์กลางระดับภูมิภาคของพื้นที่ทามะ 
โตเกียวมีหมู่เกาะนอกชายฝั่งจำนวนมาก บางแห่งอยู่ห่างจากศูนย์กลางของโตเกียวถึง เนื่องจากระยะทางห่างไกลจากสำนักงานใหญ่ขององค์การปกครองมหานครโตเกียวในเขตชินจูกุ หมู่เกาะเหล่านี้จึงมีสำนักงานสาขาย่อยหรือกิ่งจังหวัดดูแล
เขตการปกครอง.
เขตพิเศษ.
โตเกียวมี 23 เขตพิเศษ (; โรมาจิ: "tokubetsu-ku") ได้แก่
<templatestyles src="Div col/styles.css"/>
โตเกียวตะวันตก.
นอกเหนือเขตพิเศษซึ่งจัดว่าเป็นใจกลางของมหานครโตเกียวแล้ว ทางพื้นที่ฝั่งตะวันตกของ 23 เขตพิเศษยังเป็นที่ตั้งของฝั่งโตเกียวตะวันตก หรือที่ชาวญี่ปุ่นมักเรียกว่า "ฝั่งทามะ" (; โรมาจิ: "Tamachiiki")" ซึ่งประกอบด้วยนคร 26 แห่ง
นคร.
26 นครในโตเกียวตะวันตก ได้แก่
<templatestyles src="Div col/styles.css"/>
อำเภอนิชิตามะ.
ทางตะวันตกสุดของจังหวัดโตเกียวนั้นเป็นที่ตั้งของอำเภอขนาดใหญ่ชื่อ "อำเภอนิชิตามะ" (; โรมาจิ: "Nishitama-gun") เป็นพื้นที่ที่มีภูมิประเทศแบบภูเขา ซึ่งอำเภอนิชิตามะนี้เองเป็นที่ตั้งของภูเขาที่สูงที่สุดในโตเกียวคือเขาคูโมโตริซึ่งมีความสูงกว่า 2,017 เมตร และยังมีทะเลสาบโอกูตามะซึ่งตั้งอยู่ระหว่างรอยต่อกับจังหวัดยามานาชิอีกด้วย อำเภอนิชิตามะประกอบด้วยสามเมืองและหนึ่งหมู่บ้าน ได้แก่
เกาะและกิ่งจังหวัด.
นอกชายฝั่งออกไปนั้น โตเกียวมีหมู่เกาะมากมาย แต่เนื่องจากระยะทางที่ห่างไกลมากจากศาลาว่าการมหานครโตเกียว ดังนั้นทางรัฐบาลจึงได้ตั้งสำนักงานท้องถิ่นขึ้นบนเกาะนั้นเพื่ออำนวยความสะดวกแก่ประชาชน โดยมีหมู่เกาะที่เป็นที่รู้จักอยู่ คือ
หมู่เกาะอิซุเป็นหมู่เกาะภูเขาไฟ และยังเป็นส่วนหนึ่งของอุทยานแห่งชาติฟูจิ-ฮาโกเนะ-อิซุ ซึ่งหมู่เกาะอิซุนี้เป็นที่ตั้งของ 3 กิ่งจังหวัด
หมู่เกาะโองาซาวาระ จากเหนือจรดใต้ประกอบไปด้วยเกาะชิชิจิมะ เกาะนิชิโนะชิมะ เกาะฮาฮาจิมะ เกาะคิตะอิโอ และเกาะมินามิอิโอ ซึ่งโองาซาวาระยังบริหารเกาะเล็ก ๆ ที่ห่างไกลอีกสองเกาะคือเกาะมินามิโตริชิมะ ดินแดนส่วนตะวันออกที่สุดของประเทศญี่ปุ่น ซึ่งตั้งอยู่ห่างจากโตเกียวกว่า 1,850 กม. และเกาะโอกิโนะโตริชิมะ เกาะที่อยู่ใต้สุดของประเทศญี่ปุ่น แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น ประชาชนท้องถิ่นแท้ ๆ จะพบเฉพาะบนเกาะชิจิและเกาะฮาฮะเท่านั้น
เศรษฐกิจ.
โตเกียวเป็น 1 ใน 3 ศูนย์กลางทางการเงินของโลกร่วมกับนครนิวยอร์กและลอนดอน โตเกียวเป็นเขตเมืองที่มีเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดในโลก จากการสำรวจพบว่าในเขตอภิมหานครโตเกียวซึ่งมีประชากรประมาณ 35.2 ล้านคน มี GDP รวม 1.191 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2005 (เทียบด้วยความเท่าเทียมกันของอำนาจซื้อ) ทำให้โตเกียวเป็นเขตเมืองที่มี GDP สูงที่สุดในโลก ในปี 2008 มีบริษัท 47 แห่งในรายชื่อ Fortune Global 500 ที่มีฐานอยู่ในโตเกียว ซึ่งมากเป็นเกือบ 2 เท่าของเมืองอันดับ 2
โตเกียวเป็น 1 ในศูนย์กลางหลักทางการเงินระหว่างประเทศ และมีสำนักงานใหญ่ของวาณิชธนกิจและบริษัทประกันภัยที่ใหญ่ที่สุดในโลกหลายแห่ง ในระหว่างการพัฒนาทางเศรษฐกิจของญี่ปุ่นหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ซึ่งเป็นการพัฒนาภายใต้การควบคุมจากทางการ บริษัทใหญ่ ๆ หลายแห่งย้ายสำนักงานใหญ่จากเมืองต่าง ๆ เช่น โอซากะ (ซึ่งเป็นเมืองหลวงทางการค้าในอดีต) มายังโตเกียว โดยหวังว่าจะได้ประโยชน์จากการที่ติดต่อรัฐบาลได้สะดวกขึ้น แต่แนวโน้มนี้ก็ชะลอตัวลงเมื่อประชากรเพิ่มขึ้นและทำให้ค่าครองชีพสูงตามขึ้นไปด้วย
ตลาดหลักทรัพย์โตเกียวเป็นตลาดหลักทรัพย์ที่ใหญ่ที่สุดของญี่ปุ่นและใหญ่เป็นอันดับ 3 ของโลก โดยมูลค่าการซื้อขายในตลาดใหญ่เป็นอันดับ 4 ในปี 2003 โตเกียวมีพื้นที่เพื่อการเกษตรกรรมถึง 8.46 ตร.กม. ตามข้อมูลของกระทรวงเกษตรป่าไม้และประมงญี่ปุ่น การเกษตรกรรมมีมากในพื้นที่โตเกียวตะวันตก โดยสินค้าที่เน่าเปื่อยง่ายเช่นผัก ผลไม้ และดอกไม้สามารถขนส่งอย่างสะดวกและรวดเร็วไปยังตลาดในเขตพิเศษของจังหวัด โดยมี "โคมัตสึนะ" หรือผักโขมเป็นผักเศรษฐกิจ
การคมนาคม.
โตเกียวซึ่งเป็นศูนย์กลางของภูมิภาคคันโตตอนใต้ เป็นศูนย์กลางการคมนาคมภายในประเทศและระหว่างประเทศที่ใหญ่ที่สุดของญี่ปุ่น ทั้งทางรถไฟ รถยนต์ และทางอากาศ การขนส่งมวลชนภายในโตเกียวที่สำคัญคือรถไฟและรถใต้ดินที่มีเครือข่ายกว้างใหญ่และมีระบบการขนส่งที่มีประสิทธิภาพ 
ภายในโตเกียวมีท่าอากาศยานนานาชาติฮาเนดะ (โตเกียว) ซึ่งให้บริการเที่ยวบินในประเทศเป็นส่วนใหญ่และเป็นสนามบินที่มีจำนวนผู้ใช้บริการมากที่สุดในเอเชีย ท่าอากาศยานนานาชาติหลักคือท่าอากาศยานนานาชาตินาริตะซึ่งอยู่ในจังหวัดชิบะ เกาะต่าง ๆ ในหมู่เกาะอิซุก็มีสนามบินของตนเอง เช่น ท่าอากาศยานฮาจิโจจิมะ ท่าอากาศยานมิยาเกจิมะ ท่าอากาศยานโอชิมะ และมีเที่ยวบินมายังสนามบินฮาเนดะ แต่หมู่เกาะโองาซาวาระยังไม่มีสนามบิน เพราะมีข้อโต้แย้งว่าไม่ควรสร้างสนามบินเพราะจะเป็นภัยคุกคามต่อธรรมชาติของเกาะ
นอกจากนี้รถไฟยังเป็นการคมนาคมหลักในโตเกียว ซึ่งมีเครือข่ายทางรถไฟในเมืองขนาดใหญ่ที่สุดในโลก โดยบริษัทรถไฟญี่ปุ่นตะวันออกเป็นผู้ให้บริการรถไฟที่ใหญ่ที่สุด ซึ่งรวมถึงรถไฟสายยามาโนเตะ ซึ่งวิ่งเป็นวงผ่านสถานีที่สำคัญของโตเกียวเช่นสถานีโตเกียวและชินจูกุ รถไฟฟ้าใต้ดินให้บริการโดยโตเกียวเมโทรและสำนักขนส่งมหานครโตเกียว (โทเอ)
ประชากร.
โตเกียวมีประชากรทั้งหมดประมาณ 12.79 ล้านคนในเดือนตุลาคม 2007 ซึ่งในจำนวนนั้น 8.65 ล้านคนอาศัยอยู่บริเวณ 23 เขตการปกครองพิเศษในโตเกียว ในเวลากลางวันมีประชากรเพิ่มขึ้นอีกประมาณ 2.5 ล้านคนเนื่องจากมีประชากรจากเมืองใกล้เคียงเดินทางเข้ามาเพื่อทำงานหรือศึกษาเล่าเรียน ปรากฏการณ์นี้จะเป็นได้ชัดในเขตชิโยดะ เขตชูโอ และเขตมินาโตะ ซึ่งมีประชากรมากกว่า 2 ล้านคนในเวลากลางวัน แต่น้อยกว่า 3 แสนคนในเวลากลางคืน
ในปี 2005 ชาวต่างชาติที่อาศัยอยู่ในโตเกียวมากที่สุด 5 เชื้อชาติได้แก่ จีน (123,611 คน) เกาหลี (106,697 คน) ฟิลิปปินส์ (31,077 คน) อเมริกัน (18,848 คน) และอังกฤษ (7,696 คน)
การศึกษา.
โตเกียวมีมหาวิทยาลัยและวิทยาลัยหลายแห่ง ซึ่งรวมทั้งมหาวิทยาลัยที่มีชื่อเสียงที่สุดในญี่ปุ่นและมีชื่อเสียงในระดับโลก เช่นมหาวิทยาลัยโตเกียว สถาบันเทคโนโลยีโตเกียว มหาวิทยาลัยวาเซดะ มหาวิทยาลัยนครโตเกียว มหาวิทยาลัยโชวะ มหาวิทยาลัยฮิตตสึบาชิ มหาวิทยาลัยวิทยาศาสตร์แห่งโตเกียว มหาวิทยาลัยเคโอ เป็นต้น 
ในแต่ละเขตมีโรงเรียนประถมศึกษาและโรงเรียนมัธยมศึกษาตอนต้นซึ่งเป็นการศึกษาภาคบังคับ โรงเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายของรัฐบริหารโดยคณะกรรมการการศึกษาของมหานครโตเกียว นอกจากนี้ยังมีโรงเรียนเอกชนที่เปิดสอนตั้งแต่อนุบาลจนถึงมัธยมศึกษาตอนปลายหลายแห่ง
เมืองพี่น้อง.
โตเกียวมีเมืองพี่น้อง 11 แห่ง