ทศกัณฐ์

ทศกัณฐ์ (สันสกฤต : दशकण्ठ) (ผู้มีสิบคอ คือ มีสิบหัว) เป็นตัวละครฝ่ายอธรรมตัวหนึ่งในวรรณกรรมเรื่องรามเกียรติ์ ดัดแปลงมาจากตัวละครราวณะ (สันสกฤต : रावण) ในมหากาพย์ฮินดู "รามายณะ"
ประวัติ.
ทศกัณฐ์ เป็นบุตรคนโตของท้าวลัสเตียนกับนางรัชฎา เจ้ากรุงลงกา และเป็นหลานของท้าวมาลีวราช เดิมเป็นยักษ์ชื่อ "นนทก" กลับชาติมาเกิด ซึ่งนนทกมีหน้าที่ล้างเท้าให้กับเทวดาทั้งหลาย เทวดาเหล่านั้นก็มักจะลูบหัวนนทกจนหัวล้าน นนทกจึงเกิดความแค้น เลยไปขอนิ้วเพชรจากพระอิศวร แล้วทำร้ายพวกเทวดาที่มาลูบหัวตน นนทกได้เข่นฆ่าเหล่าเทวดาตายนับไม่ถ้วน ทำให้พระอิศวรสั่งให้พระนารายณ์ให้มาช่วยปราบนนทก พระนารายณ์จัดการกับนนทก โดยการจำแลงองค์เป็นนางเทพอัปสรดักอยู่ตรงทางที่นนทกเดินผ่านเป็นประจำ ฝ่ายยักษ์นนทกเมื่อได้เห็นนางจำแลงจึงเกิดความหลงและเข้าไปเกี้ยวพาราสี นางจำแลงแสร้งทำยินดี โดยยื่นข้อเสนอว่าให้นนทกร่ายรำตามนางทุกท่าแล้วจะยินดีผูกมิตรด้วย และแล้วยักษ์นนทกก็ทำตามนาง ด้วยท่ารำตามกลอนว่า 
โดยหารู้ไม่ว่านั่นเป็นเล่ห์กล จนกระทั่งถึงท่านาคาม้วนหางนิ้วเพชรของนนทกชี้ไปที่ขาของตัวเอง ขานนทกก็หักลงทันใด นนทกล้มลง ทันใดนั้น นางแปลงกลายเป็นพระนารายณ์เหยียบอกนนทกไว้ 
ก่อนตาย นนทกอ้างว่าพระนารายณ์มีหลายมือตนสู้ไม่ได้ พระนารายณ์จึงให้คำสัตย์ว่า ให้นนทกไปเกิดใหม่ มีสิบเศียรสิบพักตร์ยี่สิบมือ เหาะเหินเดินอากาศได้ มีอาวุธนานาชนิดครบทุกมือ ส่วนพระนารายณ์จะไปเกิดเป็นมนุษย์มีสองมือและตามไปฆ่านนทกให้ได้ 
นนทกต่อมานนทกไปเกิดเป็นเปรตอยู่ที่เขาไกรลาสของพระอิศวรมีกระดูกยื่นออกมาจากศีรษะและใช้เส้นเอ็นของตนเล่นศอจนพระอิศวรลงมานนทกจึงขอพรให้ตนไปเกิดเป็นทศกัณฐ์ตามคำของพระนารายณ์พระอิศวรจึงให้พรแล้วให้นนทกไปจุติในครรภ์พระนางรัชดา มเหสีท้าวลัสเตียน เจ้ากรุงลงกา เกิดมาเป็นโอรสนามว่าทศกัณฐ์
ตามรามเกียรติ์ อาวุธของทศกัณฐ์มีดังกลอนต่อไปนี้
ทศกัณฐ์ยังมีความสามารถพิเศษคือการได้ถอดดวงใจใส่กล่อง ฝากไว้กับอาจารย์คือพระฤๅษีโคบุตร ซึ่งในบางตำราก็กล่าวไว้ว่า ทศกัณฐ์ได้สวดมนต์สหัสนาม หรือพระนามทั้ง ๑,๐๐๐ ของพระนารายณ์ เพื่อให้สามารถรอดพ้นจากความตายได้ ๑ ครั้ง และก็อาศัยช่วงนั้น ทำการควักดวงใจของตน ออกมาใส่ไว้ในกล่องแก้ว ซึ่งลงอาคมกำกับไว้ แต่มีข้อเสีย คือ หัวใจนั้น ย่อมปรารถนาจะเข้าหาที่อยู่เดิมของมัน จึงต้องเก็บรักษาไว้ให้ห่างตัวของทศกัณฐ์ ทศกัณฐ์จึงฝากให้พระฤๅษีโคบุตร เป็นผู้ดูแลกล่องดวงใจ ทำให้ไม่มีใครฆ่าได้ ด้วยความที่มีนิสัยเจ้าชู้ ได้ลักพาตัวนางสีดาผู้มีรูปโฉมที่งดงาม ไปจากพระรามที่เป็นพระสวามี เป็นเหตุให้เกิดศึกสงครามระหว่าง ฝ่ายพระราม กับ ฝ่ายทศกัณฐ์ จนญาติมิตรของฝ่ายทศกัณฐ์ล้มตายไปเป็นจำนวนมาก สุดท้ายทศกัณฐ์ก็ถูกล่อลวงเอากล่องดวงใจไป ด้วยเล่ห์เพทุบายของหนุมาน ทำให้ทศกัณฐ์เองก็ต้องตายเพราะนิสัยเจ้าชู้และความไม่ยอมแพ้ของตน ซึ่งก่อนตาย ทศกัณฐ์ได้รู้ตัวแล้วว่าต้องตายแน่ แต่ด้วยขัตติยมานะจึงต้องต่อสู้กับพระราม จึงแต่งองค์อย่างงดงาม และถูกศรพรหมมาศของพระรามฆ่าตาย ก่อนตาย ทศกัณฐ์ได้เห็นภาพว่า แท้ที่จริงแล้วพระรามคือ พระนารายณ์อวตาร และได้สั่งเสียกับน้องชายตัวเองคือพิเภก ซึ่งเรียกว่า "ทศกัณฐ์สอนน้อง" และภายหลังพิเภกก็ได้ทีครองกรุงลงกาสืบต่อแทน
ทศกัณฐ์ เป็นหนึ่งในยักษ์ทวารบาลสองตนที่ยืนเฝ้าประตูทางเข้าพระอุโบสถวัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร คู่กับสหัสเดชะ เพราะถือว่าเป็น ยักษ์ที่มีฤทธิ์มากเท่าเทียมกัน
มีการวิเคราะห์กันว่า ตัวละครอย่าง ทศกัณฐ์ หรือบรรดายักษ์ในเรื่อง เป็นตัวแทนของชาวทราวิฑหรือทัสยุ ซึ่งเป็นชนชาวผิวดำที่อยู่ทางตอนใต้ของอินเดียในสมัยโบราณ และพระรามและพลพรรคลิงเป็นตัวแทนของชาวอารยัน หรือชาวผิวขาวที่อยู่ทางตอนเหนือ และชาวอารยันก็ได้ทำสงครามชนะชาวทัสยุ ซึ่งต่อมาก็ได้มีการแต่งวรรณกรรมเรื่อง รามายณะขึ้นมาเพื่อยกย่องพวกตนเอง
วงศ์ของทศกัณฐ์.
<table style="border-spacing: 0px 0px; " title="Boxes and lines diagram">
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">ท้าวลัสเตียน</td><td colspan="2" style="border-bottom:1px dashed black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px dashed black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px dashed black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px dashed black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px dashed black"> </td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">นางรัชฎา</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-right:1px solid black;border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">นางมณโฑ</td><td colspan="2" style="border-bottom:1px dashed black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px dashed black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px dashed black"> </td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">ทศกัณฐ์</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">กุมภกรรณ</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">พิเภก</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">ขร</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">ทูษณ์</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">ตรีเศียร</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">นางสำมนักขา</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px dashed black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px dashed black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">นางเบญกาย</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">มังกรกัณฐ์</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">วิรุณจำบัง</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">กุมภกาศ</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-right:1px solid black;border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px dashed black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">นางสีดา</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">อินทรชิต</td><td rowspan="2" style="border-right:1px dashed black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px dashed black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-right:1px solid black;border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">บรรลัยกัลป์</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">ทศคีรีวัน</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">ทศคีรีธร</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">สุพรรณมัจฉา</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
</table>
ลักษณะและสี.
ทศกัณฐ์เป็นยักษ์รูปงาม มี 10 หน้า 20 กร ปากแสยะ ตาโพลง มีกายเป็น#เปลี่ยนทาง (กายเป็น#เปลี่ยนทาง ตอนลงสวนเกี้ยวนางสีดา)
โคลงภาพจิตรกรรมฝาผนังเรื่องรามเกียรติ์ ที่พระระเบียงวัดพระศรีรัตนศาสดาราม.
ภาพจิตรกรรมฝาผนังชุดรามเกียรติ์นี้เริ่มเขียนตั้งแต่ภาพพระนารายณ์อวตารในปางต่างๆ ก่อนที่จะอวตารมาเป็น พระราม ในเรื่องรามเกียรติ์ ภาพเขียนนี้มีทั้งหมด ๑๗๘ ห้อง มีทั้งคำบรรยายใต้ภาพและคำบรรยายเป็นโคลงสลักบนแผ่นหินอ่อนติดอยู่ที่ เสารอบพระระเบียง และมีภาพตัวละครสำคัญอีก ๘๐ ภาพ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นฝ่ายอสูรและฝ่ายวานร เขียนอยู่ตามซุ้มประตูและมุขพระระเบียง โคลงประจำภาพว่า