ลำดับชั้นภรรยาของพระมหากษัตริย์จีน

ลำดับชั้นภรรยาของพระมหากษัตริย์จีน หรือ พระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในราชวงศ์จีน หมายถึง ระบบการจัดฐานันดรศักดิ์ของพระอัครมเหสี พระมเหสี และพระสนมในราชสำนักจีน ซึ่งมีฐานันดรศักดิ์จะแตกต่างกันไปตลอดประวัติศาสตร์จีนของแต่ละราชวงศ์ เนื่องจากมีความโดดเด่นในด้านการบริหารราชสำนักชั้นในและการสืบราชสันตติวงศ์ ซึ่งจัดอันดับรัชทายาทตามความโดดเด่นของมารดานอกเหนือจากลำดับการเกิด โดยไม่คำนึงถึงอายุ สำหรับการจัดลำดับชั้นยศของพระภรรยาเจ้าและพระภรรยานี้ให้ได้แบ่งเป็น 3 ชั้น ได้แก่ พระอัครมเหสี (正妃), พระมเหสี (次妃), และพระสนม (庶妃) ซึ่งเป็นกลุ่มสตรีผู้รับราชการฝ่ายในพระราชวังที่เรียกว่า พระราชวังชั้นใน (內宮; nèi gōng) หรือพระราชวังหลัง (後宮; hòu gōng) หรือที่เรียกว่า "ธรรมเนียมวังหลัง" (後宮制度; hòu gōng zhì du)
ในสมัยราชวงศ์ซางพระอัครมเหสี มีพระราชอิสริยยศที่ พระบรมเทวี (后妃) ก่อนที่สมัยราชวงศ์โจวจะเปลี่ยนเป็น พระราชินี (王后) และเมื่อเข้าสู่ยุคจักรวรรดิพระราชอิสริยยศยกขึ้นที่ พระจักรพรรดินี (皇后)
ทำให้คำว่า "เฟย" ในราชวงศ์โจวถึงราชวงศ์ฉินไม่ได้ถูกใช้เป็นตำแหน่งอย่างเป็นทางการแต่เป็นเพียงคำเรียกของสตรีฝ่ายในที่เป็นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาแทน และตำแหน่งทางการถูกแทนด้วยคำว่า "ฟูเหริน (夫人)" 
คำว่าเฟยถูกนำกลับมาใช้อย่างเป็นทางการอีกครั้งในสมัยราชวงศ์ฮั่น
โดยชายาเอกของไท่จื่อ (太子) และหวัง (王) มีพระยศเป็นเฟย (妃)
ในสมัยสมเด็จพระเจ้าโจยอยแห่งเว่ย์ทรงสถาปนา ซูเฟย (淑妃) เป็นพระยศสำหรับพระมเหสี
จนถึงสมัยราชวงศ์ถังคำว่า "เฟย" จึงถูกใช้เป็นพระยศทางการมากขึ้น แต่มีเพียง 4 พระยศ เรียกรวมว่า สี่ฟูเหริน (四夫人) หรือ สี่เฟย (四妃) ได้แก่ กุ้ยเฟย (貴妃)、ซูเฟย (淑妃)、เต๋อเฟย (德妃)、เสียนเฟย (賢妃)
ลำดับชั้นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในสมัยราชวงศ์โจว.
ในสมัยราชวงศ์โจว พระมหากษัตริย์เรียกว่า อ๋อง หรือ หวัง (王) ส่วนพระมเหสีเอกเรียกว่า โฮ่ว (后) โดยในคัมภีร์โจวหลี่ (周礼) ได้แบ่งระดับไว้ ดังนี้
ลำดับชั้นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในสมัยราชวงศ์ฉิน.
กฎมณเฑียรบาลแห่งราชวงศ์ฉินแบ่งระดับไว้ดังนี้
ลำดับชั้นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันตก.
ช่วงต้นราชวงศ์ฮั่น หลิวปัง สถาปนาจักรพรรดินีลฺหวี่เป็นฮองเฮา
กฎมณเฑียรบาลแห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันตกแบ่งระดับไว้ดังนี้
ปลายรัชสมัยฮั่นอู่ตี้ถึงช่วงปลายราชวงศ์ฮั่นตะวันตก.
ในสมัยราชวงศ์ฮั่น มีเพียงฮองเฮาของฮ่องเต้พระองค์ก่อนเท่านั้นที่สามารถได้รับการยกย่องให้เป็น ฮองไทเฮา (皇太后) หรือ สมเด็จพระพันปีหลวง
หากจักรพรรดิพระองค์ใหม่ (嗣皇帝) เป็นบุตรที่เกิดด้วยเฟยผิน หรือเกิดแต่พระบรมวงศานุวงศ์ (皇族宗室) ได้สมมุติขึ้นเป็นบุตรบุญธรรม มารดาที่แท้จริงจะไม่มีสิทธิ์ได้รับการสถาปนา ฮองไทเฮา (皇太后)
แต่ก็มีบางกรณีที่เป็นข้อยกเว้น เช่น จักรพรรดิฮั่นอายเป็นพระราชโอรสของอ๋องเจ้าผู้ครองแคว้น (诸侯王) ถูกรับมาเป็นรัชทายาท เมื่อขึ้นเป็นฮ่องเต้ ทรงได้สถาปนาพระอัยยิกาของพระองค์ ฟู่จาวอี๋ (傅昭仪) ขึ้นเป็น ตี้ไท่ไท่โฮ่ว (帝太太后) หรือ หวงไท่ไท่โฮ่ว (皇太太后) และพระมารดาติงจี (丁姬) ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็น ตี้ไท่โฮ่ว (帝太后)
เมื่อรวมกับหวังเจิ้งจวิน (王政君) พระราชมารดาของจักรพรรดิฮั่นเฉิง ที่ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็น ไท่หวงไท่โฮ่ว (太皇太后) และจ้าวเฟยเอี้ยน (赵飞燕) ฮองเฮาของจักรพรรดิฮั่นเฉิงซึ่งได้รับการสถาปนาขึ้นเป็น หวงไท่โฮ่ว (皇太后) จึงเกิดภาพแปลกตาที่มี ไทเฮาพร้อมกันถึง 4 องค์ในรัชกาลนี้
ลำดับชั้นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในสมัยราชวงศ์ซิน.
ราชวงศ์ซินของหวัง หมั่ง มีแนวโน้มฟื้นฟูระเบียบแบบโบราณ โดยตั้งชื่อเรียกตำแหน่งอย่างมากมาย หวังหมั่งยกเลิกธรรมเนียมวังหลังราชวงศ์ฮั่น และเลียนแบบระบบของยุคก่อน โดยสร้างตำแหน่งใหม่ขึ้น 4 ระดับ ได้แก่: เหอ (和), ผิน (嫔), เหม่ย (美) และ อวี้ (御)
ลำดับชั้นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันออก.
จักรพรรดิฮั่นกวังอู่สถาปนาฮั่นตะวันออก มีการส่งเสริมความประหยัดมัธยัสถ์ จึงทำให้ธรรมเนียมวังหลังมีความเรียบง่าย
กฎมณเฑียรบาลแห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออกแบ่งระดับไว้ดังนี้
ยุคก่อนอ๋องเป็นเจ้าผู้ครองแคว้นสามารถมีภรรยาน้อยได้ไม่จำกัดจำนวน มีภรรยาหลวงคือ หวังโฮ่ว (王后) แปลว่า พระราชินี และพระราชมารดาของอ๋องเรียกว่า หวังไท่โฮ่ว (王太后) แปลว่า พระราชชนนีพันปีหลวง
แต่ในช่วงฮั่นตะวันออก เมื่ออำนาจ และดินแดนของเจ้าผู้ครองแคว้นลดลง จึงมีการกำหนดอย่างเป็นทางการว่า ภรรยาเอกคือ เฟย (妃) และภรรยาน้อยหรืออนุภรรยา ต้องไม่เกิน 40 นาง และพระราชมารดาของอ๋องเรียกว่า หวังไท่เฟย (王太妃) แปลว่า พระราชชนนี
ในสมัยราชวงศ์ฮั่น ชายาและหม่อมห้ามของรัชทายาท (ไท่จื่อ) แบ่งออกเป็น 3 ระดับ: พระชายาเอกคือ เฟย (妃) ส่วนพระชายารองคือ เหลียงตี้ (良娣) และหม่อมห้ามคือ หรูจื่อ (孺子) ส่วนพระชายาของพระราชนัดดา (皇孙) เรียกว่า ฟูเหริน (夫人)
ลำดับชั้นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในสมัยราชวงศ์จิ้น.
ราชวงศ์จิ้นสืบทอดธรรมเนียมของราชวงศ์ฮั่นและวุยก๊ก โดยการปรับใช้กฎเกณฑ์โบราณในการตั้งตำแหน่งฝ่ายใน รวมถึงการกำหนดตำแหน่ง สามพระมเหสี และเก้าพระชายา (嫔) ดังนี้:
กฎมณเฑียรบาลแห่งราชวงศ์จิ้นแบ่งระดับไว้ดังนี้
ลำดับชั้นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในสมัยราชวงศ์สุย.
ในสมัยจักรพรรดิสุยหยางทรงพิจารณาแบบอย่างโบราณ ตั้งธรรมเนียมวังหลัง ดังนี้
พระภรรยาเจ้า.
2.พระมเหสี.
ทั้งหมดอยู่ขั้น 1
ทั้งหมดอยู่ขั้น 2
ลำดับชั้นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในสมัยราชวงศ์ถัง.
กฎมณเฑียรบาลแห่งราชวงศ์ถังตอนต้นแบ่งระดับไว้ดังนี้
ราชวงศ์ถังตอนต้น.
ในช่วงต้นราชวงศ์ถัง โดยเฉพาะในรัชสมัยของจักรพรรดิถังเกาจู่ (唐高祖) และจักรพรรดิถังไท่จง (唐太宗) ดูเหมือนว่าจะมีการใช้ตำแหน่งสนมที่หลากหลายและอาจมีการผสมผสานระหว่างระบบเก่าของราชวงศ์สุยกับระบบใหม่ที่กำลังก่อร่างสร้างตัว
ลำดับชั้นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในสมัยราชวงศ์ซ่ง.
ราชวงศ์ซ่ง.
กฎมณเฑียรบาลแห่งราชวงศ์ซ่งแบ่งระดับไว้ดังนี้
ลำดับชั้นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในสมัยราชวงศ์จิน.
ในช่วงต้นของราชวงศ์จิน ยังไม่มีการกำหนดตำแหน่ง ต่อมาในสมัยจักรพรรดิจงซีจงเริ่มมีการตั้งยศ เช่น กุ้ยเฟย (贵妃), เสียนเฟย (贤妃), และเต๋อเฟย (德妃) โดยรวมได้ยึดตามแบบราชวงศ์ถังเป็นหลัก ซึ่งมีดังนี้:
กฎมณเฑียรบาลแห่งราชวงศ์จินแบ่งระดับไว้ดังนี้
ต่อมาจักรพรรดิจินเสวียนจง กำหนดใหม่ดังนี้
ลำดับชั้นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในสมัยราชวงศ์หยวน.
กฎมณเฑียรบาลช่วงต้นราชวงศ์หยวน ฝ่ายในยังเรียบง่าย โดยกำหนดไว้เพียงสองตำแหน่งคือฮองเฮา และเฟย ทั้งสองตำแหน่งนี้ไม่มีการจำกัดจำนวน
กล่าวคือ สามารถมีฮองเฮา และเฟย ได้หลายพระองค์พร้อมกัน แต่ฮองเฮาพระองค์แรกถือว่ามีฐานะสูงที่สุด
ช่วงหลังฮ่องเต้พยายามรักษาระเบียบโดยให้มี ฮองเฮาเพียงหนึ่งพระองค์เท่านั้น ในแต่ละช่วงเวลา
ตำแหน่งฝ่ายในจึงได้ถูกจัดระเบียบใหม่เป็น สี่ชั้น ดังนี้
ลำดับชั้นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในสมัยราชวงศ์หมิง.
ราชวงศ์หมิง.
ตอนต้นราชวงศ์หมิงกฎมณเฑียรบาลงแบ่งระดับไว้ ดังนี้
ชั้นพระภรรยาเจ้า
ชั้นพระภรรยา (พระสนม)
ในรัชสมัยจักรพรรดิจิ่งไท่ (景泰帝) มีการแต่งตั้ง พระมเหสีถัง (唐氏) ขึ้นเป็น หวงกุ้ยเฟย (皇贵妃) ซึ่งเป็นตำแหน่งที่สูงกว่ากุ้ยเฟย แต่ต่อมาตำแหน่งนี้ก็ถูกยกเลิกไป
ต่อมาจักรพรรดิหมิงเซี่ยนจง ได้แต่งตั้ง พระมเหสีว่านกุ้ยเฟย (万贵妃) ขึ้นเป็น หวงกุ้ยเฟย (皇贵妃) และจากนั้นตำแหน่งนี้ก็เริ่มกลายเป็น ธรรมเนียมประจำราชสำนัก อย่างค่อยเป็นค่อยไป
ภายหลังตำแหน่งกุ้ยเฟย (贵妃) จึงถูกลดสถานะลงมาเป็น ลำดับที่สาม
รัชศกจักรพรรดิเจียจิ้งปีที่ 10 (ค.ศ. 1531) ได้มีการฟื้นฟูธรรมเนียมตามแบบโบราณ แต่งตั้ง เก้าผิน (九嫔) หรือ เก้าพระชายา โดยจัดให้อยู่ถัดลงมาจากตำแหน่งเฟย
ชั้นพระภรรยาเจ้า
ชั้นพระภรรยา (พระสนม)
ตอนกลางถึงตอนปลายราชวงศ์หมิง.
ชั้นพระภรรยาเจ้า
ชั้นพระภรรยา (พระสนม)
ลำดับชั้นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในสมัยราชวงศ์ชิง.
ราชวงศ์ชิง.
กฎมณเฑียรบาลแห่งราชวงศ์ชิงแบ่งระดับไว้ดังนี้
ลำดับชั้นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในอาณาจักรสวรรค์ไท่ผิง.
หลังจากหงซิ่วเฉวียน สถาปนาอาณาจักรสวรรค์ไท่ผิง พระมเหสีทั้งหลายต่างได้รับการเรียกขานว่า หวังเหนียง (王娘) แปลว่า พระราชมเหสี และเลิกใช้ตำแหน่งเดิม เช่น "เฮา (后)" และ เฟย แล้วตั้งตำแหน่งภริยาหลวงไว้สองตำแหน่ง ได้แก่: ภรรยาหลวง (元配) เรียกว่า เจิ้งตงกง (正东宫) และภรรยาหลวงร่วม (平妻) เรียกว่า “โหย่วเจิ้งตงกง (又正东宫)”
แต่ในความเป็นจริง ตำแหน่งเจิ้งตงกงซึ่งสูงสุดในฝ่ายใน กลับมอบให้แก่ "พระชายาสวรรค์ (天妻)" ซึ่งหงซิ่วเฉวียนอ้างว่าเป็นภรรยาที่ตนได้อภิเษกสมรสบนแดนสวรรค์ ส่วนไหลซีอิง (赖惜英) หรือ ไหลเหลียนอิง (赖莲英) ซึ่งเป็นภริยาหลวงแต่เดิม ได้รับเพียงตำแหน่ง "โหย่วเจิ้งตงกง (又正东宫)"
ต่อมา เนื่องจากหงซิ่วเฉวียนเปรียบตนเองเป็นพระสุริยะ ส่วนพระมเหสีเปรียบเสมือนพระจันทร์ จึงเปลี่ยนคำเรียกจาก ตงกง (东宫) มาเป็น เยว่กง (月宫) แปลว่า วังจันทรา มีตำแหน่ง ดังนี้
พระยศมารดาของฮ่องเต้.
ฮองเฮาในรัชกาลก่อน โดยทั่วไปจะได้รับการยกย่องจากฮ่องเต้พระองค์ใหม่ให้เป็นฮองไทเฮา แต่ในบางกรณี หากฮ่องเต้พระองค์ใหม่มีพระพรรษามากกว่าฮ่องเต้พระองค์ก่อน หรือได้ขึ้นเสวยราชสมบัติในฐานะพระอนุชาธิราชของฮ่องเต้พระองค์ก่อน ฮองเฮาในรัชกาลก่อนจึงไม่ได้เป็น "ไทเฮา" และจะได้รับการเฉลิมพระเกียรติยศยกย่องแทน
พิธีสถาปนา.
ตลอดทุกยุคสมัย พระราชพิธีสถาปนาล้วนมีรูปแบบเฉพาะที่เป็นแบบแผน และสงวนไว้เพียงพระมเหสีเท่านั้น เช่นตั้งแต่ชั้นผินขึ้นไป ที่จัดพระราชพิธีได้ ซึ่งโดยทั่วไปจะมีขุนนางเป็นผู้อ่านพระราชโองการ และจัดพิธีตามธรรมเนียมราชวงศ์