ภาษาทางการของอินเดีย

ภาษาที่พูดกันในประเทศอินเดียอยู่ในตระกูลภาษาหลายตระกูล โดยตระกูลหลักคือภาษากลุ่มอินโด-อารยันที่มีชาวอินเดียพูดถึง 78.05% และตระกูลภาษาดราวิเดียนที่มีชาวอินเดียพูดถึง 19.64% บางครั้งทั้งสองตระกูลถูกเรียกเป็นกลุ่มภาษาอินเดีย ส่วนกลุ่มภาษาที่มีผู้พูด 2.31% ของประชากรทั้งหมดได้แก่ออสโตรเอเชียติก, จีน-ทิเบต, ไท–กะได และกลุ่มภาษาขนาดเล็กจำนวนน้อยกับโดดเดี่ยว#เปลี่ยนทาง ประเทศอินเดียเป็นประเทศที่มีภาษามากเป็นอันดับ 4 ของโลก (447) เป็นรองเพียงไนจีเรีย (524), อินโดนีเซีย (710) และปาปัวนิวกินี (840) นอกจากนี้ อนุทวีปอินเดียยังเป็นที่ตั้งของภาษาฮินดี-อูรดู ภาษาที่มีผู้พูดมากเป็นอันดับ 3 ของโลก ภาษาเบงกอล ภาษาที่มีผู้พูดมากเป็นอันดับที่ 6 ของโลก และภาษาปัญจาบ ภาษาที่มีผู้พูดมากเป็นอันดับที่ 13 ของโลก
รัฐธรรมนูญอินเดีย มาตราที่ 343 ระบุว่าภาษาราชการของสหภาพคือภาษาฮินดีในอักษรเทวนาครี ส่วนภาษาอังกฤษจะยังคงมีสถานะเดิมเป็นเวลา 15 ปีนับตั้งแต่ ค.ศ. 1947 ต่อมามีการแก้ไขรัฐธรรมนูญใน อนุญาตให้ใช้ภาษาอังกฤษร่วมกับภาษาฮินดีในรัฐบาลอินเดียอย่างไม่มีกำหนด จนกว่าจะมีคำสั่งเปลี่ยนแปลง รูปแบบตัวเลขที่ใช้ในทางราชการเป็น "รูปแบบเลขอินเดียสากล" ซึ่งในโลกที่พูดภาษาอังกฤษส่วนใหญ่เรียกเป็นตัวเลขอารบิก ภาษาฮินดีไม่ได้เป็นภาษาประจำชาติของอินเดีย รัฐธรรมนูญอินเดียไม่ได้ให้สถานะพิเศษแก่ภาษาใด ๆ ทั้งสิ้น ถึงแม้ว่าจะมีความเข้าใจผิดบ้างก็ตาม
การปกครองโดยอังกฤษส่งผลให้ภาษาอังกฤษกลายเป็นภาษาสำหรับการปกครอง ธุรกิจ และการศึกษา ภาษาอังกฤษเป็นหนึ่งในสองภาษาที่รัฐธรรมนูญของอินเดียอนุญาตให้ใช้ในการทำราชการในรัฐสภานอกเหนือไปจากภาษาฮินดี แม้ว่าภาษาฮินดีจะได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลอย่างเป็นทางการและทำหน้าที่เป็นภาษากลางในส่วนใหญ่ของอินเดีย แต่ก็มีการคัดค้านการใช้ภาษาฮินดีในรัฐทางตอนใต้ของอินเดียอย่างมาก และภาษาอังกฤษก็กลายมาเป็นภาษากลางโดยพฤตินัยในส่วนใหญ่ของอินเดีย มนุ โจเซฟ เขียนไว้ในบทความของเดอะนิวยอร์กไทมส์ เมื่อปี ค.ศ. 2011 ว่า เนื่องจากภาษาอังกฤษเป็นภาษาประจำชาติของอินเดีย และมีการใช้กันอย่างแพร่หลาย รวมถึงมีผู้คนจำนวนมากต้องการเรียนภาษาอังกฤษ ดังนั้น "ภาษาอังกฤษจึงเป็นภาษาประจำชาติโดยพฤตินัยของอินเดีย เป็นความจริงที่ขื่นขม" ความสามารถทางภาษาอังกฤษสูงที่สุดในกลุ่มคนเมือง ผู้ร่ำรวย ผู้ที่มีระดับการศึกษาสูง คริสเตียน ผู้ชาย และคนรุ่นใหม่ ในปี ค.ศ. 2017 วัยรุ่นในชนบทมากกว่าร้อยละ 58 สามารถอ่านภาษาอังกฤษพื้นฐานได้ และผู้มีอายุ 14 ปีร้อยละ 53 และร้อยละ 60 ของผู้มีอายุ 18 ปีสามารถอ่านประโยคภาษาอังกฤษได้ 
กำหนดรายการที่แปดในรัฐธรรมนูญอินเดียระบุภาษาเพียง 22 ภาษา ซึ่งได้รับการกล่าวถึงเป็นภาษาที่ "ถูกกำหนด" และได้รับการยอมรับ สถานะ และการสนับสนุนอย่างเป็นทางการ นอกจากนี้ รัฐบาลอินเดียยังให้รางวัลความโดดเด่นของภาษาคลาสสิก เช่น ภาษากันนาดา, มลยาฬัม, โอริยา, สันสกฤต, ทมิฬ และเตลูกู
รายงานจากสำมะโนอินเดีย ค.ศ. 2001 ประเทศอินเดียีภาษาหลัก 122 ภาษา และภาษาอื่น ๆ 1599 ภาษา อย่างไรก็ตาม จำนวนภาษาตามข้อมูลต่าง ๆ นั่นไม่เหมือนกัน โดยหลักเนื่องจากความแตกต่างในการตีความคำว่า "ภาษา" และ "ภาษาย่อย" สำมะโน ค.ศ. 2001 บันทึก 30 ภาษาที่มีผู้พูดเป็นภาษาแม่มากกว่าหนึ่งล้านคน และ 122 ภาษาที่มีผู้พูดมากกว่า 10,000 คน ภาษาในการติดต่อที่มีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์อินเดียมีอยู่สองภาษา: ภาษาเปอร์เซีย และภาษาอังกฤษ ภาษาเปอร์เซียเคยเป็นภาษาของราชสำนักในอินเดียสมัยราชวงศ์โมกุล ถือเป็นภาษาเชิงบริหารเป็นเวลาหลายศตวรรษก่อนที่อังกฤษเข้ามาล่าอาณานิคม ภาษาอังกฤษยังคงมีบทบาทสำคัญในอินเดีย ซึ่งมีการใช้งานในการศึกษาระดับอุดมศึกษาและในบางพื้นที่ของรัฐบาลอินเดีย ภาษาฮินดีมีจำนวนผู้พูดเป็นภาษาแม่ในประเทศอินเดียในปัจจุบันมากที่สุด ทำหน้าที่เป็นภาษากลางทั่วอินเดียตอนเหนือและตอนกลาง รองลงมาคือภาษาเบงกอลซึ่งเป็นที่เข้าใจในอินเดียตะวันออกและตะวันออกเฉียงเหนือ รองลงมาอีกคือภาษามราฐีที่มีผู้พูดในภาคตะวันตกเฉียงใต้ อย่างไรก็ตาม มีความกังวลว่ามีการทอดทิ้งภาษาฮินดีในอินเดียตอนใต้ โดยเฉพาะในรัฐทมิฬนาฑูและรัฐกรณาฏกะ รัฐมหาราษฏระ รัฐเบงกอลตะวันตก รัฐอัสสัม รัฐปัญจาบ และภูมิภาคอื่น ๆ ที่ไม่ใช้ภาษาฮินดีเป็นภาษาหลักก็เริ่มแสดงความกังวลต่อภาษาฮินดีด้วย