นิติกรรมและสัญญา

<table class="plainlinks noprint messagebox merge" style="width:250px; float:right; clear:right; margin:0px; margin-left:10px;"> 
<tr style="vertical-align:middle;"><td style="padding:0.1em; text-align:center; vertical-align:middle; width:45px; border:none;">
</td>
<td style="color:black; text-align:left; vertical-align:middle; padding:0.5em; padding-left:0em; border:none;">
</td></tr></table>
<table class="plainlinks noprint messagebox merge" style="width:250px; float:right; clear:right; margin:0px; margin-left:10px;"> 
<tr style="vertical-align:middle;"><td style="padding:0.1em; text-align:center; vertical-align:middle; width:45px; border:none;">
</td>
<td style="color:black; text-align:left; vertical-align:middle; padding:0.5em; padding-left:0em; border:none;">
 ตำรานี้มีดัชนี
</td></tr></table>
มีความสัมพันธ์อยู่รูปแบบหนึ่งเรียกว่า หนี้ (obligation) เป็นสภาพที่บุคคลฝ่ายหนึ่งซึ่งเรียกว่า "ลูกหนี้" (obligor) ต้องทำหรือไม่ทำการอย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อประโยชน์ของบุคคลอีกฝ่ายซึ่งเรียกว่า "เจ้าหนี้" (obligee) เช่น พวงทองแท้ขอซื้อที่ดินย่านรัชดาภิเษกจากพิณทองชุบ และพิณทองชุบตกลงขาย พวงทองแท้กับพิณทองชุบจึงเป็นหนี้ต่อกัน กล่าวคือ พวงทองแท้มีหนี้ต้องชำระราคาที่ดิน ส่วนพิณทองชุบมีหนี้ต้องส่งมอบที่ดิน
หนี้ดังกล่าวนี้เกิดขึ้นได้จากเหตุสองประการ คือ นิติกรรม และนิติเหตุ เหตุทั้งสองนี้เรียกว่า "มูลหนี้" (source of obligation)
นิติเหตุ (legal cause) คือ เหตุการณ์ที่ผู้เกี่ยวข้องต้องกลายเป็นหนี้เพราะกฎหมายกำหนดไว้ ไม่ว่าเขาจะสมัครใจเป็นหนี้หรือไม่ก็ตาม เช่น นางสาวแพปลาใช้โทรจิตขณะขับรถยนต์อยู่บนทางด่วน จึงชนรถตู้โดยสารสาธารณะเข้าอย่างจัง และเป็นเหตุให้เก้าชีวิตต้องตาย ผู้คนอีกหกรายต้องบาดเจ็บ นางสาวแพปลาจึงมีหนี้ที่จะต้องใช้ค่าเสียหายให้แก่ผู้เสียหาย เพราะกฎหมายถือว่า เธอทำละเมิดต่อผู้เสียหาย ไม่ใช่เพราะเธอสมัครใจจะเป็นหนี้
ส่วนนิติกรรม (legal transaction, juristic act หรือ juridical act) นั้นอธิบายคร่าว ๆ ก่อนว่า ต่างจากนิติเหตุตรงที่เกิดจากความสมัครใจของผู้เกี่ยวข้อง ดังตัวอย่างพวงทองแท้กับพิณทองชุบข้างต้น คู่กรณีในนิติกรรมจะมีกี่ฝ่ายก็ได้ ถ้ามีตั้งแต่สองฝ่ายขึ้นไป นิติกรรมนั้นเรียก สัญญา (contract)
การแบ่งแยกระหว่างนิติกรรมกับสัญญาเป็นแนวคิดซึ่งพัฒนาขึ้นในวงการนิติศาสตร์เยอรมัน และแพร่หลายมาถึงประเทศที่ใช้กฎหมายเยอรมันเป็นแม่แบบกฎหมายของตัว เช่น ประเทศญี่ปุ่น และประเทศไทย ขณะที่บางท้องที่ในโลก เช่น ประเทศฝรั่งเศส แม้ใช้กฎหมายระบบซีวิลลอว์ (civil law) เหมือนประเทศเยอรมัน แต่ก็ไม่รู้จักนิติกรรม ท้องที่เหล่านี้เรียกความผูกพันทำนองนิติกรรมว่า "สัญญา" ทั้งสิ้น ไม่แบ่งแยกเป็นนิติกรรมและสัญญา รายละเอียดเกี่ยวกับนิติกรรมและสัญญานั้นจะได้ว่ากันต่อไปภายหน้า
สำหรับประเทศไทย กฎหมายนิติกรรมและสัญญา (law of legal transactions and contracts) ปรากฏอยู่ใน ป.พ.พ. บ. 1 ล. 4 และ บ. 2 ล. 2 เป็นหลัก ส่วนในสถาบันอุดมศึกษาไทยโดยทั่วไปนั้น ศึกษากฎหมายนิติกรรมและสัญญากันในปีแรก ถัดจากวิชาความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับกฎหมายและระบบกฎหมาย และวิชากฎหมายบุคคล
เพื่อประโยชน์ในการศึกษากฎหมายนิติกรรมและสัญญา ตำรานี้จึงแบ่งส่วนดังนี้
  ภาค 1   บททั่วไป: ว่าด้วยนิยาม ลักษณะ ความเป็นมา ทฤษฎี หลักการ และประเภทของนิติกรรมและสัญญา
  ภาค 2   นิติกรรม: ว่าด้วยนิติกรรม ตั้งแต่การเกิด ความเป็นไป และความสิ้นสุดลง
  ภาค 3   สัญญา: ว่าด้วยสัญญา ตั้งแต่การเกิด ความเป็นไป และความสิ้นสุดลง
  ภาค 4   ความคุ้มครองพิเศษ: ว่าด้วยกฎหมายพิเศษซึ่งให้ความคุ้มครองแก่บุคคลในการทำนิติกรรมและสัญญาบางประเภท
อนึ่ง เพื่อประโยชน์ในการศึกษา ตำรานี้ได้แทรกศัพท์กฎหมายและศัพท์อื่นที่เป็นภาษาต่างประเทศไว้ โดยใช้ประมวลกฎหมายแพ่งเยอรมัน ญี่ปุ่น หรือฝรั่งเศส ซึ่งเป็นแม่แบบ ป.พ.พ. เป็นหลัก กับทั้งยังแทรก ฎ. บางฉบับไว้ด้วย แต่พึงทราบว่า ในระบบซีวิลลอว์ซึ่งเป็นระบบกฎหมายที่ใช้ในประเทศไทยนั้น คำพิพากษาไม่เป็นกฎหมาย เป็นเพียงการปรับใช้กฎหมายเป็นรายกรณีไปเท่านั้น
เชิงอรรถ.
<table class="navbox " cellspacing="0" style=";"><tr><td style="padding:2px;"><table cellspacing="0" class="nowraplinks collapsible collapsed " style="width:100%;background:transparent;color:inherit;;"><tr><th style=";background:#9984bc;; color:#ffffff;" colspan=3 class="navbox-title">ด • อ • [ก]  นิติกรรมและสัญญา (Legal Transactions and Contracts)
</th></tr><tr style="height:2px;"><td></td></tr><tr><td class="navbox-group" style=";background:#97d3ed;;"> ภาค 1 <br> บททั่วไป
</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px;padding:0.25em 0; line-height:1.4em;;;" class="navbox-list navbox-odd">
 • นิยามและลักษณะของนิติกรรมและสัญญา • ทฤษฎีเกี่ยวกับนิติกรรมและสัญญา • ความสัมพันธ์ระหว่างนิติกรรมและสัญญา • การจัดประเภทนิติกรรมและสัญญา • เสรีภาพในการทำนิติกรรมและสัญญา •
</td><td style="width:0%;padding:0px 0px 0px 2px;" rowspan=9> 
</td></tr><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><td class="navbox-group" style=";background:#97d3ed;;"> ภาค 2 <br> นิติกรรม
</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px;padding:0.25em 0; line-height:1.4em;;;" class="navbox-list navbox-even">
 • องค์ประกอบ • อารัมภบท • บุคคล • วัตถุประสงค์ • เจตนา • แบบ • <br>
• ความเป็นผลของนิติกรรม • อารัมภบท • ความสมบูรณ์แห่งนิติกรรม • เงื่อนไข • เงื่อนเวลา • ระยะเวลา • อายุความ •
</td></tr><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><td class="navbox-group" style=";background:#97d3ed;;"> ภาค 3 <br> สัญญา
</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px;padding:0.25em 0; line-height:1.4em;;;" class="navbox-list navbox-odd">
 • การเกิดสัญญา • ความสมบูรณ์ของสัญญา • ผลของสัญญา • การตีความสัญญา • เครื่องประกันการปฏิบัติตามสัญญา (มัดจำ • เบี้ยปรับ) • การยกเว้นหรือจำกัดความรับผิด • การโอนสัญญา • ความระงับสิ้นลงแห่งสัญญา •
</td></tr><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><td class="navbox-group" style=";background:#97d3ed;;"> ภาค 4 <br> ความคุ้มครองพิเศษ
</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px;padding:0.25em 0; line-height:1.4em;;;" class="navbox-list navbox-even">
 • อารัมภบท • ข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม • การคุ้มครองผู้บริโภค • 
</td></tr><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><td class="navbox-group" style=";background:#97d3ed;;"> ภาคผนวก
</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px;padding:0.25em 0; line-height:1.4em;;;" class="navbox-list navbox-odd">
 • สารบัญ • • รายการอ้างอิง • ดัชนี • อภิธาน • 
</td></tr><tr style="height:2px;"><td></td></tr><tr><td class="navbox-abovebelow" style=";background:#ed8fb2; color:#ffffff;" colspan="3"> 
 <ns>10</ns>
 <id>6888</id>
 <revision>
 <id>27092</id>
 <parentid>23291</parentid>
 <timestamp>2013-03-11T18:19:55Z</timestamp>
 <contributor>
 <username>Tiemianwusi</username>
 <id>2084</id>
 </contributor>
 <origin>27092</origin>
 <model>wikitext</model>
 <format>text/x-wiki</format>
</td></tr></table></td></tr></table>