ราชวงศ์แสนซ้าย

ราชวงศ์แสนซ้าย หรือ ราชวงศ์แพร่ เป็นราชวงศ์ที่สืบเชื้อสายมาจากพระยาแสนซ้าย เจ้าผู้ครองนครแพร่ยุคประเทศราชของสยาม ที่ปกครองนครแพร่มาตั้งแต่ พ.ศ. 2330 มาจนถึง พ.ศ. 2445 ต่อมาได้เกิดความไม่สงบขึ้นในเมืองนครแพร่ โดยราชวงศ์ต่อมาได้ช่วยเพื่อเเก้ปัญหาเป็นกลางโดยธรรม
ให้พวกไทใหญ่หรือเงี้ยวที่อพยพเข้ามาอาศัยทำการก่อจลาจลทะเลาะกันเองเพื่อให้เกิดความสงบและให้มีความสามัคคีในเมืองนครแพร่ จากเหตุการณ์ครั้งนี้ เจ้าพิริยเทพวงษ์ เจ้าผู้ครองนครแพร่ ถูกกล่าวหาว่าสมคบกับพวกเงี้ยว ท่านจึงเสด็จหลี้ภัยไปยังเมืองหลวงพระบาง ประเทศลาว และได้พำนักอยู่ที่นั่นจนกระทั่งพิราลัย ใน พ.ศ. 2455 หลังจากนั้นทางราชสำนักสยาม ก็มิได้แต่งตั้งผู้ใดขึ้นเป็นเจ้าผู้ครองนครแพร่อีก จึงถือเป็นการสิ้นสุดตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครนับแต่นั้นเป็นต้นมา
การสถาปนา.
ราชวงศ์แสนซ้าย หรือ ราชวงศ์แพร่ ได้สถาปนาขึ้นโดยพระยาแสนซ้าย ปฐมราชวงศ์แห่งเจ้าผู้ครองนครแพร่ เชื้อสายเจ้าผู้ครองนคร 5 พระองค์สุดท้าย จนถึงรัชสมัยของ เจ้าพิริยเทพวงษ์ ปี พ.ศ. 2445 ได้เกิดความไม่สงบขึ้นในเมืองนครแพร่ โดยพวกไทใหญ่หรือเงี้ยวที่ได้เข้ามาอยู่อาศัยในเมืองนครแพร่ และทำมาหากินในการขุดพลอย ประเภทพลอยไพลิน ที่ตำบลบ่อแก้ว อำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่ ในปัจจุบัน ได้ทำการก่อจลาจลในเมืองนครแพร่ เมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2445 จากเหตุการณ์ครั้งนี้ เจ้าหลวงนครแพร่ถูกกล่าวหาว่าคบกับพวกเงี้ยว พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 จึงโปรดให้ถอดจากยศตำแหน่ง ริบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทั้งหมดคืน พระองค์จึงไปใช้ชีวิตบั้นปลายที่เมืองหลวงพระบาง ประเทศลาว และได้พำนักอยู่ที่นั่นจนกระทั่งแก่พิราลัย ในปี พ.ศ. 2455 แม้จนสุดท้ายแล้ว ถึงแม้พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จะทรงพิโรธต่อการเรียกร้องความไม่เป็นธรรมของเจ้าหลวงเมืองแพร่อย่างไร พระองค์ก็ทรงออกมาปกป้องว่า เจ้าหลวงพิริยะเทพวงษ์นั้น แม้จะกลับมาชิงบ้านเมืองคืนจริง ก็ไม่ใช่ความคิดของเจ้าหลวงแต่เป็นนโยบายของฝรั่งเศส พระองค์ทรงให้เจ้านายทายาทเจ้าหลวงอยู่อย่างสงบสุข ด้วยเจ้านายราชวงศ์จักรีที่ทรงวางใจคือ สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ มือขวาของพระองค์นั่นเอง ส่วนเจ้านายที่ถูกคาดโทษพระองค์ก็ให้ทำหน้าที่ปราบโจรผู้ร้ายชดใช้
ราชสกุลผู้สืบเชื้อสายเจ้าผู้ครองนครแพร่ มีมากกว่า 30 ราชสกุล ถึงไม่มีราชสกุล ณ แพร่ แต่รวมกันเรียกว่า วงศ์วรญาติ เทียบเท่าราชสกุล ณ เชียงใหม่ ณ ลำพูน ณ ลำปาง และ ณ น่าน ในหัวเมืองฝ่ายเหนือ
เจ้าผู้ครองนครแพร่ (พ.ศ. 2330 - พ.ศ. 2445).
รายพระนามเจ้าผู้ครองนครแพร่ 5 พระองค์ แห่งราชวงศ์แสนซ้าย (พ.ศ. 2330 - พ.ศ. 2445) มีรายพระนามตามลำดับ ดังนี้
แผนผังราชวงศ์แสนซ้าย.
<table style="border-spacing: 0px 0px; " title="Boxes and lines diagram">
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; "> (1)<br>พระยาแสนซ้าย</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; "><br>พระยาศรีสุริยวงศ์<br>เจ้าผู้ครองนครแพร่สมัยกรุงธนบุรี </td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; "> (2)<br>พระยาเทพวงศ์</td><td colspan="2" style="border-bottom:1px dashed black"> </td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">แม่เจ้าสุชาดา</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-right:1px solid black;border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; "> (3)<br>พระยาอินทวิไชย</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">เจ้าแม่ปิ่นแก้ว</td><td colspan="2" style="border-bottom:1px dashed black"> </td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">พระยาวังขวา</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; "> (4)<br>พระยาพิมพิสารราชา</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; "> (5)<br>เจ้าพิริยเทพวงษ์</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
</table>
ราชสกุลเจ้าผู้ครองนครแพร่.
ราชสกุลสายเจ้าผู้ครองนครแพร่ มีมากกว่า 30 ราชสกุล รวมกันเรียกว่าวงศ์วรญาติ อาทิ