พระยาอรรคราชนารถภักดี (หวาด บุนนาค)

พระยาอัครราชนารถภักดี (หวาด บุนนาค) ท.จ., ร.จ.พ. อดีตเจ้าเมืองจันทบุรี ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 บิดาชื่อ พระยาอภัยสงคราม (นกยูง บุนนาค) มารดาชื่อคุณหญิงปริก อภัยสงคราม (ธิดาพระยาเสนานุชิต (นุช ณ นคร)) (หลานปู่เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย ณ นคร)) มีน้องชายร่วมบิดามารดา ชื่อ นายตาด บุนนาค ซึ่งเป็นบิดาของ เจ้าจอมโหมด ในรัชกาลที่ 5
พระยาอรรคราชนารถภักดี (หวาด บุนนาค) เริ่มต้นเข้ารับราชการสมัยรัชกาลที่ 4 เป็น หลวงวิเศษพจนกร สังกัดกรมท่า ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระศรีธรรมสาส์น สังกัดกรมท่า ต่อมาในปี พ.ศ. 2436 ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์ พระยาวิชยาธิบดี ผู้ว่าราชการจังหวัดจันทบุรี ต่อมาเมื่อวันที่ 18 เมษายน พ.ศ. 2439 ได้ทรงมีพระกรุณาโปรดเกล้าให้ พระยาวิชยาธิบดี เข้ารับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นทุติยจุลจอมเกล้า(ฝ่ายหน้า) พร้อมด้วยพานทองคำกลม คนโททองคำ กระโถนทองคำ และเหรียญจักรพรรดิมาลา และในค่ำวันนั้นได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าพระราชทานตราตติยจุลจอมเกล้า(ฝ่ายใน) แก่คุณหญิงบัว วิชยาธิบดี ต่อมาเมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2441 พระยาวิชยาธิบดีได้รับพระราชทานสัญญาบัตรแต่งตั้งขึ้นเป็น พระยาอรรคราชนารถภักดี เจ้าเมืองจันทบุรี มีตำแหน่งราชการในกระทรวงว่าการต่างประเทศ คงถือศักดินา 5000 จึงทำให้ต้องพ้นจากตำแหน่งผู้ว่าราชการเมืองจันทบุรีเมื่อวันที่ 18 ธันวาคม พ.ศ. 2441 โดยมี พระเทพสงคราม (แบน) (ต่อมาคือ พระยาวิชยาธิบดี (แบน บุนนาค)) บุตรชายซึ่งเป็นปลัดเมืองจันทบุรีเป็นผู้รักษาราชการเมืองจันทบุรี 
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะนั้นไทยเกิดกรณีพิพาทกับฝรั่งเศส ทำให้เมืองจันทบุรีต้องตกไปเป็นเมืองประกันของฝรั่งเศส ในปี พ.ศ. 2436 ทหารฝ่ายฝรั่งเศสที่เข้ามาส่วนใหญ่เป็นทหารญวนที่มาจากไซ่ง่อน รวมกำลังฝ่ายฝรั่งเศสมีประมาณ 600 คน แยกกำลังไปรักษาอยู่สองแห่งคือ ที่ป้อมปากน้ำแหลมสิงห์และที่ตัวเมืองจันทบุรี พวกที่ไปอยู่ที่ป้อมปากน้ำแหลมสิงห์ ได้รื้อป้อมพิฆาตปัจจามิตรออกแล้วสร้างที่พักกับกองบัญชาการแทน เรียกว่า ตึกแดง และได้สร้างที่คุมขังนักโทษชาวไทยขึ้นด้วย เรียกว่าคุกขี้ไก่ ส่วนพวกที่ไปตั้งอยู่ในเมืองได้ไปอยู่ในบริเวณพื้นที่ค่ายตากสินในปัจจุบัน ฝรั่งเศสจะปกครองในส่วนกองทหารฝรั่งเศสและบุคคลที่อยู่ในความคุ้มครองของ ฝรั่งเศสเท่านั้น ส่วนไทยยังคงปกครองดินแดนนอกเขตฝรั่งเศสยึดครอง โดยมีพระยาวิชชยาธิบดี หรือต่อมาคือ พระยาอรรคราชนารถภักดี เป็นเจ้าเมืองจันทบุรี ได้รับราชการต่างพระเนตรพระกรรณสนองใต้เบื้องพระยุคลบาทในเวลานั้นตราบจนถึงแก่อนิจกรรม
พระยาอรรคราชนารถภักดี (หวาด บุนนาค) ท.จ., ร.จ.พ. ถึงแก่อนิจกรรมด้วยโรคชรา เมื่อวันที่ 4 สิงหาคม พ.ศ. 2444 ได้รับพระราชทานมหากรุณาธิคุณพระราชทานหีบทองลายเครือองุ่นเป็นเครื่องประกอบศพและเป็นเกียรติแก่ผู้วายชนม์ ศพของพระยาอรรคราชนาถภักดี (หวาด บุนนาค) นั้นตกค้างอยู่หลายปีจึงได้มีขอพระราชทานเพลิง ระหว่างนั้นสำนักพระราชวังเองก็หาหีบทองลายเครือองุ่นใบนั้นไม่พบ จนกระทั่งเมื่อครั้งจะปลงศพจึงได้พบว่าหีบทองลายเครือองุ่นนั้นไปตกค้างอยู่ที่ศพพระยาอรรคราชนารถภักดี (หวาด บุนนาค) ท้ายที่สุดในเวลาต่อมาศพของพระยาอรรคราชนาถภักดี (หวาด บุนนาค) ได้รับพระมหากรุณาธิคุณพระราชทานเพลิงพร้อมด้วยศพ คุณหญิงบัว อรรคราชนารถภักดี ที่มณฑลจัณฑบุรี เมื่อวันที่ 14 มกราคม พ.ศ. 2453 โดยทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้เจ้าพนักงานส่งเครื่องษมาศพไปพระราชทานพร้อมพระราชทานผ้าไตร 5 ไตร เงิน 2000 สตางค์ สำหรับษมาศพพระยาอรรคราชนารถภักดี (หวาด บุนนาค) และ พระราชทานผ้าขาว 1 พับ และ พระราชทานเงิน 1000 สตางค์ สำหรับษมาศพคุณหญิงบัว อรรคราชนารถภักดี ในการนั้นด้วย
ลำดับสาแหรก.
<table cellspacing="0" cellpadding="0" border="0" style="font-size: 90%; line-height: 110%;">
<tr align="center"><td rowspan="62" style=""> </td><td rowspan="62"> </td><td rowspan="62"> </td><td rowspan="30" style=""> </td><td rowspan="30"> </td><td rowspan="30"> </td><td rowspan="14" style=""> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="6" style=""> </td><td rowspan="6"> </td><td rowspan="6"> </td><td rowspan="2" style=""> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"><td> </td><td rowspan="2" colspan="4" style="border:1px solid black;padding:0 0.2em;padding-top: 0; padding-bottom: 0;;background-color: #9fe;">16. เจ้าพระยามหาเสนา (เสน)</td></tr>
<tr align="center"><td style="border-left: 1px solid black; border-top: 1px solid black;"> </td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" style="border-left: 1px solid black;"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"><td> </td><td rowspan="2" colspan="4" style="border:1px solid black;padding:0 0.2em;padding-top: 0; padding-bottom: 0;;background-color: #bfc;">8. เจ้าพระยาอรรคมหาเสนา (บุนนาค)</td><td rowspan="2" colspan="3"> </td></tr>
<tr align="center"><td style="border-left: 1px solid black; border-top: 1px solid black;"> </td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="6" style="border-left: 1px solid black;"> </td><td rowspan="6"> </td><td rowspan="6"> </td><td rowspan="2" style="border-left: 1px solid black;"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"><td style="border-left: 1px solid black; border-bottom: 1px solid black;"> </td><td rowspan="2" colspan="4" style="border:1px solid black;padding:0 0.2em;padding-top: 0; padding-bottom: 0;;background-color: #9fe;">17. หม่อมบุญศรี</td></tr>
<tr align="center"><td> </td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" style=""> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"><td> </td><td rowspan="2" colspan="4" style="border:1px solid black;padding:0 0.2em;padding-top: 0; padding-bottom: 0;;background-color: #ffc;">4. สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค)</td><td rowspan="2" colspan="6"> </td></tr>
<tr align="center"><td style="border-left: 1px solid black; border-top: 1px solid black;"> </td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="14" style="border-left: 1px solid black;"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="6" style="border-left: 1px solid black;"> </td><td rowspan="6"> </td><td rowspan="6"> </td><td rowspan="2" style=""> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"><td> </td><td rowspan="2" colspan="4" style="border:1px solid black;padding:0 0.2em;padding-top: 0; padding-bottom: 0;;background-color: #9fe;">18. พระชนกทอง ณ บางช้าง</td></tr>
<tr align="center"><td style="border-left: 1px solid black; border-top: 1px solid black;"> </td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" style="border-left: 1px solid black;"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"><td style="border-left: 1px solid black; border-bottom: 1px solid black;"> </td><td rowspan="2" colspan="4" style="border:1px solid black;padding:0 0.2em;padding-top: 0; padding-bottom: 0;;background-color: #bfc;">9. เจ้าคุณพระราชพันธุ์นวล</td><td rowspan="2" colspan="3"> </td></tr>
<tr align="center"><td> </td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="6" style=""> </td><td rowspan="6"> </td><td rowspan="6"> </td><td rowspan="2" style="border-left: 1px solid black;"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"><td style="border-left: 1px solid black; border-bottom: 1px solid black;"> </td><td rowspan="2" colspan="4" style="border:1px solid black;padding:0 0.2em;padding-top: 0; padding-bottom: 0;;background-color: #9fe;">19. สมเด็จพระรูปศิริโสภาค มหานาคนารี</td></tr>
<tr align="center"><td> </td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" style=""> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"><td> </td><td rowspan="2" colspan="4" style="border:1px solid black;padding:0 0.2em;padding-top: 0; padding-bottom: 0;;background-color: #fb9;">2. พระยาอภัยสงคราม (นกยูง บุนนาค)</td><td rowspan="2" colspan="9"> </td></tr>
<tr align="center"><td style="border-left: 1px solid black; border-top: 1px solid black;"> </td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="30" style="border-left: 1px solid black;"> </td><td rowspan="30"> </td><td rowspan="30"> </td><td rowspan="14" style="border-left: 1px solid black;"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14" style=""> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14" style=""> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"><td style="border-left: 1px solid black; border-bottom: 1px solid black;"> </td><td rowspan="2" colspan="4" style="border:1px solid black;padding:0 0.2em;padding-top: 0; padding-bottom: 0;;background-color: #ffc;">5. หม่อมเกษ</td><td rowspan="2" colspan="6"> </td></tr>
<tr align="center"><td> </td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="14" style=""> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14" > </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14" style=""> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"><td> </td><td rowspan="2" colspan="4" style="border:1px solid black;padding:0 0.2em;padding-top: 0; padding-bottom: 0;;background-color: #fcc;">1. พระยาอรรคราชนารถภักดี (หวาด บุนนาค)</td><td rowspan="2" colspan="12"> </td></tr>
<tr align="center"><td> </td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="62" style=""> </td><td rowspan="62"> </td><td rowspan="62"> </td><td rowspan="30" style="border-left: 1px solid black;"> </td><td rowspan="30"> </td><td rowspan="30"> </td><td rowspan="14" style=""> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="6" style=""> </td><td rowspan="6"> </td><td rowspan="6"> </td><td rowspan="2" style=""> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"><td> </td><td rowspan="2" colspan="4" style="border:1px solid black;padding:0 0.2em;padding-top: 0; padding-bottom: 0;;background-color: #9fe;">24. สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี</td></tr>
<tr align="center"><td style="border-left: 1px solid black; border-top: 1px solid black;"> </td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" style="border-left: 1px solid black;"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"><td> </td><td rowspan="2" colspan="4" style="border:1px solid black;padding:0 0.2em;padding-top: 0; padding-bottom: 0;;background-color: #bfc;">12. เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย ณ นคร)</td><td rowspan="2" colspan="3"> </td></tr>
<tr align="center"><td style="border-left: 1px solid black; border-top: 1px solid black;"> </td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="6" style="border-left: 1px solid black;"> </td><td rowspan="6"> </td><td rowspan="6"> </td><td rowspan="2" style="border-left: 1px solid black;"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"><td style="border-left: 1px solid black; border-bottom: 1px solid black;"> </td><td rowspan="2" colspan="4" style="border:1px solid black;padding:0 0.2em;padding-top: 0; padding-bottom: 0;;background-color: #9fe;">25. เจ้าจอมมารดาเจ้าหญิงปราง</td></tr>
<tr align="center"><td> </td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" style=""> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"><td> </td><td rowspan="2" colspan="4" style="border:1px solid black;padding:0 0.2em;padding-top: 0; padding-bottom: 0;;background-color: #ffc;">6. พระยาเสนานุชิต (นุช ณ นคร)</td><td rowspan="2" colspan="6"> </td></tr>
<tr align="center"><td style="border-left: 1px solid black; border-top: 1px solid black;"> </td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="14" style="border-left: 1px solid black;"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14" > </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14" style=""> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td><td rowspan="14"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"><td style="border-left: 1px solid black; border-bottom: 1px solid black;"> </td><td rowspan="2" colspan="4" style="border:1px solid black;padding:0 0.2em;padding-top: 0; padding-bottom: 0;;background-color: #fb9;">3. คุณหญิงปริก อภัยสงคราม</td><td rowspan="2" colspan="9"> </td></tr>
<tr align="center"><td> </td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="30" style=""> </td><td rowspan="30"> </td><td rowspan="30"> </td><td rowspan="30" > </td><td rowspan="30"> </td><td rowspan="30"> </td><td rowspan="30" style=""> </td><td rowspan="30"> </td><td rowspan="30"> </td><td rowspan="30" style=""> </td><td rowspan="30"> </td><td rowspan="30"> </td><td rowspan="30"> </td><td rowspan="30"> </td></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
<tr align="center"></tr>
</table>