ภาษาบาลีสำหรับผู้เริ่มต้น/บทที่ 3

คำศัพท์.
บทที่ 3 ศัพท์ใหม่มีเฉพาะคำนาม 17 คำ
การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ที่ทำหน้าที่เป็นเครื่องทำ.
คำนามที่ทำหน้าที่เป็นเครื่องทำหรือเครื่องมือในการกระทำของประโยค เรียกว่า (instrumental case) ในภาษาบาลีเรียกว่า ตติยา หรือการผันคำนามลำดับที่สาม ในประโยคภาษาไทย "ฉันเขียนจดหมายด้วยปากกา" คำว่าปากกาทำหน้าที่เป็นเครื่องทำ โดยใช้คำบุพบท "ด้วย" เป็นตัวบ่งชี้เครื่องทำ
การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ (-a) ทำหน้าที่เป็นเครื่องทำ มีหลักการผันดังนี้
เมื่อแปลจะมีความหมายว่า "ด้วย...", "โดย...", "ตาม..." หรือ "กับ..." เนื่องจากกรณการกแสดงถึงเครื่องมือในการกระทำ ทำให้คำนามส่วนใหญ่ที่ผันในรูปนี้เป็นเครื่องมือ อุปกรณ์ พาหนะ ทาง ตามวัตถุประสงค์ของการผันในหลักนี้
นอกจากนี้ คำนามที่ใช้ร่วมกับคำบุพบท สทฺธิํ (saddhiṃ) และ สห (saha) ที่แปลว่า พร้อมด้วย, พร้อมกับ จะผันตามหลักนี้ ซึ่งคำบุพบททั้งสองนี้จะใช้กับคำนามที่เป็นสิ่งมีชีวิต ปกติแล้วจะไม่ใช้กับคำนามที่เป็นสิ่งของ
การสร้างประโยค.
โครงสร้างของประโยคที่มีเครื่องมือในการกระทำ จะเรียงลำดับเป็น ผู้ทำ + เครื่องทำ + ผู้ถูกทำ (กรรมตรง) + กริยา. (S Inst. O V) จะเห็นว่าผู้ถูกทำและกริยาอยู่ติดกันท้ายประโยคเสมอ
โครงสร้างของประโยคที่มีคำบุพบท สทฺธิํ และ สห คำบุพบทดังกล่าวจะอยู่ต่อจากคำนามเครื่องทำ เรียงลำดับเป็น ผู้ทำ + เครื่องทำ + สทฺธิํ, สห + ผู้ถูกทำ + กริยา.
สังเกตว่าเมื่อแปลประโยคจะเริ่มแปลจากผู้ทำ (ประธาน) แล้วข้ามไปแปลกริยาที่อยู่หลังสุดของประโยคแล้วจึงแปลจากข้างหลังมาข้างหน้า
ตัวอย่างประโยคในลักษณะต่าง ๆ
# กสฺสกา หตฺเถหิ อาวาเฏ ขณนฺติ. – พวกชาวนาขุดหลุมทั้งหลายด้วยมือ (ทั้งหลาย)
# ปุตฺโต ปตฺเตน ภตฺตํ อาหรติ. – บุตรนำข้าวใส่ถ้วยมา
# สิคาลา มคฺเคน ปพฺพตํ ธาวนฺติ. – พวกหมาจิ้งจอกทองวิ่งตามทางไปยังภูเขา
# นโร หตฺเถน กกจํ หรติ. – ผู้ชายถือเลื่อยในมือ
# มาตุโล รเถน อาคจฺฉติ. – ลุงกำลังมาด้วยรถม้า
# อสฺโส สุนเขน สทฺธิํ ปพฺพตํ ธาวติ. – ม้าวิ่งไปยังภูเขาพร้อมกับสุนัข
# มาตุโล กุมาเรหิ สห รเถน วิหารํ คจฺฉติ. – ลุงไปยังวิหารด้วยรถม้าพร้อมกับเด็กชายทั้งหลาย
แบบฝึกหัด.
จงผันคำนาม.
จงผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ต่อไปนี้ ให้อยู่ในรูปเครื่องทำ ทั้งเอกพจน์และพหูพจน์ พร้อมแปลเป็นภาษาไทย
 บทนำ - การอ่านออกเสียง
 บทที่ 1 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ที่ทำหน้าที่เป็นผู้ทำ รูปเอกพจน์และพหูพจน์, การผันกริยากาลปัจจุบันสำหรับประธานบุรุษที่ 3 เอกพจน์และพหูพจน์
 บทที่ 2 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ที่ทำหน้าที่เป็นกรรมตรง รูปเอกพจน์และพหูพจน์
 บทที่ 3 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ที่ทำหน้าที่เป็นเครื่องทำ รูปเอกพจน์และพหูพจน์
 บทที่ 4 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ที่ทำหน้าที่เป็นต้นกำเนิด รูปเอกพจน์และพหูพจน์
 บทที่ 5 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ที่ทำหน้าที่เป็นกรรมรอง รูปเอกพจน์และพหูพจน์
 บทที่ 6 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ที่ทำหน้าที่เป็นเจ้าของ รูปเอกพจน์และพหูพจน์
 บทที่ 7 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ที่ทำหน้าที่เป็นสถานที่ รูปเอกพจน์และพหูพจน์
 บทที่ 8 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ที่ทำหน้าที่เป็นคำร้องเรียก รูปเอกพจน์และพหูพจน์, การผันคำนามเพศกลางที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ
 บทที่ 9 - การสร้างคำนามจากกริยา
 บทที่ 10 - การผันคำกริยาเพื่อไม่ให้ระบุกาล
 บทที่ 11 - การผันคำกริยาเพื่อบอกเหตุการณ์ที่กำลังเกิดขึ้น ณ ปัจจุบัน, การผันคำนามเพศชายและเพศกลาง
 บทที่ 12 - การผันคำกริยาในกาลปัจจุบัน และบอกความเป็นผู้กระทำ
 บทที่ 13 - การผันคำกริยาในกาลปัจจุบัน และบอกความเป็นผู้กระทำ (ภาคต่อ)
 บทที่ 14 - การผันคำกริยาเพื่อบอกกาลอนาคต
 บทที่ 15 - การผันคำกริยาเพื่อบอกความเป็นไปได้และคำแนะนำ
 บทที่ 16 - การผันคำกริยาเพื่อบอกคำสั่ง
 บทที่ 17 - การผันคำกริยาเพื่อบอกกาลอดีต
 บทที่ 18 - การผันคำนามเพศหญิงที่ลงท้ายด้วยเสียง อา
 บทที่ 19 - การผันคำกริยาเพื่อบอกเหตุการณ์ที่เพิ่งเกิดขึ้น
 บทที่ 20 - การผันคำนามเพศหญิงที่ลงท้ายด้วยเสียง อิ และ อี
 บทที่ 21 - การผันคำกริยาเพื่อบอกเหตุการณ์ที่กำลังเกิดขึ้น ณ ปัจจุบัน (ภาคต่อ), การผันคำนามเพศหญิง
 บทที่ 22 - การผันคำกริยาเพื่อบอกความเป็นผู้ถูกกระทำในกาลอนาคต
 บทที่ 23 - การผันคำกริยาเพื่อบอกการไหว้วานหรือการบังคับ
 บทที่ 24 - การผันคำนามเพศหญิงที่ลงท้ายด้วยเสียง อุ
 บทที่ 25 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อิ
 บทที่ 26 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อี
 บทที่ 27 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อุ และ อู
 บทที่ 28 - การผันคำนามของผู้กระทำกริยา และคำนามที่บ่งบอกความสัมพันธ์ทางเครือญาติ
 บทที่ 29 - การผันคำนามเพศกลางที่ลงท้ายด้วยเสียง อิ และ อุ
 บทที่ 30 - การผันคำคุณศัพท์ที่ลงท้ายด้วย -วนฺตุ และ -มนฺตุ
 บทที่ 31 - การผันคำสรรพนามบอกบุรุษ
 บทที่ 32 - การผันคำสรรพนามบอกบุรุษ สรรพนามบอกความสัมพันธ์ สรรพนามบอกระยะ และสรรพนามบอกคำถาม
 ภาคผนวก - รายการคำกริยาในภาษาบาลี, รายการคำที่นอกเหนือจากคำกริยาในภาษาบาลี