สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อัมพร อมฺพโร)

สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อัมพร อมฺพโร) พระนามเดิม อัมพร ประสัตถพงศ์ (ประสูติ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2470) เป็นสมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก พระองค์ที่ 20 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ และประธานกรรมการมหาเถรสมาคม ตั้งแต่วันที่ 12 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2560 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว นับเป็นสมเด็จพระสังฆราชพระองค์แรกในรัชกาลปัจจุบัน และเป็นพระองค์ที่ 7 ที่มิได้ทรงเชื้อสายพระราชวงศ์
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณทรงเติบโตในครอบครัวชาวพุทธสามัญชนในอำเภอเมืองราชบุรี จังหวัดราชบุรี ทรงมีความมุ่งมั่นในการศึกษาพระธรรมวินัยและพระไตรปิฎกอย่างลึกซึ้ง ผ่านการศึกษาพระปริยัติธรรมในฝ่ายธรรมยุติกนิกาย และดำรงชีพตามแนวทางพระธรรมวินัยอย่างเคร่งครัด
ก่อนสถาปนาเป็นสมเด็จพระสังฆราช พระองค์เคยดำรงตำแหน่งสำคัญหลายประการ เช่น เจ้าอาวาสวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร เจ้าคณะใหญ่คณะธรรมยุต และแม่กองงานพระธรรมทูต พระองค์ยังมีบทบาทสำคัญในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาทั้งในประเทศและต่างประเทศ รวมถึงดำรงตำแหน่งนายกสภามหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย
พระประวัติ.
พระชาติกำเนิด.
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ มีพระนามเดิมว่า อัมพร ประสัตถพงค์ ประสูติเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2470 ตรงกับแรม 12 ค่ำ เดือน 7 ปีเถาะ ณ บ้านเลขที่ 28 หมู่ที่ 1 ตำบลบางป่า อำเภอเมืองราชบุรี จังหวัดราชบุรี พระชนกมีนามว่า นับ ประสัตถพงค์ (สกุลเดิม: แซ่ตั๊ง) เป็นผู้มีเชื้อสายจีนแต้จิ๋ว ประกอบอาชีพค้าขาย ส่วนพระชนนีมีนามว่า ตาล ประสัตถพงค์ (สกุลเดิม: วรกี) เป็นสตรีชาวไทยเชื้อสายพื้นเมือง ครอบครัวมีฐานะปานกลาง มีวิถีชีวิตเรียบง่ายตามขนบธรรมเนียมของชาวราชบุรีในช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง ทั้งสองมีบุตรธิดารวม 9 คน โดยสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณเป็นบุตรคนที่ 2 พี่น้องตามลำดับได้แก่ สุนีย์ บูรพาพร, สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อัมพร อมฺพโร), สุมนรัตน์ อ่อนโยน, พระพรหมมงคลวัชราจารย์ (ไสว วฑฺฒโน) ซึ่งดำรงตำแหน่งที่ปรึกษาเจ้าคณะภาค 14–15 (ธรรมยุต) และเจ้าอาวาสวัดศรีสุริยวงศารามวรวิหาร, เพ็ญศรี วิเชียรทอง, สวัสดิ์ ประสัตถพงศ์, สุนันท์ ประสัตถพงศ์, เตือนจิตต์ มิ่งคำเลิศ และพิณรัตน์ เปี่ยมราศีสกุล
ด้วยความที่ครอบครัวมีบุตรมาก และต้องการแบ่งเบาภาระในการดูแล พระองค์จึงได้รับการอุปการะในช่วงต้นวัยจาก นาวาอากาศโท ทรัพย์ วรกี ลุงฝ่ายมารดา ซึ่งรับราชการทหารในกองทัพอากาศไทยประจำอยู่ที่จังหวัดลพบุรี ทำให้พระองค์ได้ย้ายไปพำนักและเข้ารับการศึกษาระดับประถมศึกษาปีที่ 1 ณ โรงเรียนเทวานุเคราะห์ กองบินน้อยที่ 4 ตำบลโคกกะเทียม อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี ต่อมาเมื่อสำเร็จการศึกษาชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 พระองค์ได้ย้ายกลับมายังบ้านเกิด เพื่อศึกษาต่อ ณ โรงเรียนประชาบาลวัดพเนินพลู ซึ่งตั้งอยู่ในตำบลบางป่า อำเภอเมืองราชบุรี จังหวัดราชบุรี จนจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ใน พ.ศ. 2480
การบรรพชาอุปสมบท.
เมื่อ พ.ศ. 2483 พระองค์ทรงบรรพชาเป็นสามเณร ณ วัดสัตตนารถปริวัตรวรวิหาร ตำบลหน้าเมือง อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี โดยมีพระธรรมเสนานี (เงิน นนฺโท) เป็นพระอุปัชฌาย์ แล้วย้ายไปอยู่วัดตรีญาติเพื่อศึกษาพระปริยัติธรรม โดยมีพระครูศรีธรรมานุศาสน์ (โสตถิ์ สุมิตฺตเถร) เป็นพระอาจารย์คอยอบรมพระธรรมวินัย
ต่อมาได้ทรงเข้าพิธีอุปสมบทเป็นพระภิกษุ เมื่อวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2491 ณ พระอุโบสถ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร โดยมีสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงชินวราลงกรณ เมื่อครั้งทรงดำรงสมณศักดิ์ที่พระเทพโมลี เป็นพระอุปัชฌาย์ และสมเด็จพระพุทธปาพจนบดี (ทองเจือ จินฺตากโร) เมื่อครั้งดำรงสมณศักดิ์ที่พระจินดากรมุนี เป็นพระกรรมวาจาจารย์ 
การศึกษาพระปริยัติธรรม.
ขณะจำพรรษาที่วัดตรีญาติ ตำบลพงสวาย สามเณรอัมพร ประสัตถพงศ์ สามารถสอบได้นักธรรมชั้นตรีในปี พ.ศ. 2483 สอบได้นักธรรมชั้นโทในปีต่อมา ถึงปี พ.ศ. 2486 สามารถสอบได้นักธรรมชั้นเอกและเปรียญธรรม 3 ประโยค และสอบได้เปรียญธรรม 4 ประโยคในปี พ.ศ. 2488 
เมื่อ พ.ศ. 2490 ทรงย้ายมาอยู่จำพรรษา ณ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม โดยสมเด็จพระพุทธปาพจนบดี (ทองเจือ จินฺตากโร) เมื่อครั้งดำรงสมณศักดิ์ที่พระจินดากรมุนี นำมาฝากกับสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงชินวราลงกรณ เมื่อครั้งทรงดำรงสมณศักดิ์ที่พระเทพโมลี และภายหลังทรงอุปสมบท พระองค์ได้ทรงศึกษาพระปริยัติธรรมต่อในสำนักเรียนวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม จนถึงปี พ.ศ. 2491 สามารถสอบได้เปรียญธรรม 5 ประโยค และ พ.ศ. 2493 สามารถสอบได้เปรียญธรรม 6 ประโยค
หลังเป็นเปรียญ 5 ประโยค พระองค์ได้ศึกษาต่อที่มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย เป็นนักศึกษารุ่นที่ 5 จบศาสนศาสตรบัณฑิต เมื่อปี พ.ศ. 2500 และทรงเดินทางไปศึกษาต่อระดับปริญญาโท ณ มหาวิทยาลัยพาราณสี (Banaras Hindu University) ประเทศอินเดีย จบการศึกษาเมื่อปี พ.ศ. 2512 ด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดี 
ปี พ.ศ. 2552 สภามหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย ถวายศาสนศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาวิชาพุทธศาสตร์
ปี พ.ศ. 2553 สภามหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ถวายปริญญาพุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาวิชาธรรมนิเทศ
สมเด็จพระสังฆราช.
ทั้งนี้ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการโปรดสถาปนาเป็นสมเด็จพระสังฆราช เมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2560 และเสด็จพระราชดำเนินไปในการ"พระราชพิธีสถาปนาสมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก พระองค์ที่ 20 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์" ณ พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในพระบรมมหาราชวัง เมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2560 และเป็นสมเด็จพระสังฆราชพระองค์แรกในรัชกาลที่ 10 ด้วยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชศรัทธาเลื่อมใส โดยสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก ทรงปฏิบัติพระกรณียกิจเผยแผ่ และจรรโลงพระพุทธศาสนาให้กว้างขวางแพร่หลายและมั่นคง พุทธศาสนิกชนจึงมีความเลื่อมใสศรัทธา ทั้งมีพระจริยวัตรที่ทรงมีความสมถะ เรียบง่าย เคร่งครัดในพระธรรมวินัย และมีพระเมตตาสูง
โดยในการทรงบำเพ็ญพระราชกุศลฉลองพระชนมายุ 90 พรรษา สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก วันที่ 26 มิถุนายน 2560 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดพระราชทานถวายพัดแฉกงาพิเศษประดับพลอย เป็นราชสักการะและพระเกียรติยศพิเศษ นับเป็นสมเด็จพระสังฆราช พระองค์ที่ 7 และสมเด็จพระสังฆราชจากสามัญชน มิใช่พระราชวงศ์ พระองค์ที่ 3 ที่ทรงได้รับเป็นพระเกียรติยศอย่างสูงในประวัติศาสตร์แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ต่อมา พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดาฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินโดยรถยนต์พระที่นั่ง ไปในการทรงบำเพ็ญพระราชกุศลฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก วันที่ 26 มิถุนายน 2566 ณ พระอุโบสถ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 26 มิถุนายน 2566 ในการนี้ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินไปถวายดอกไม้ ธูปเทียนแพ ถวายน้ำสรงที่พระหัตถ์ พัดรัตนาภรณ์ ว.ป.ร.ชั้น 1 พุ่มดอกบัว และผ้าไตรแด่สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก 
วันพฤหัสบดี ที่ 21 พฤศจิกายน 2562 เจ้าพระคุณ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณฯ เสด็จลงพระอุโบสถ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม ทรงรับสมเด็จพระสันตะปาปาฟรานซิส ประมุขแห่งคริสต์ศาสนานิกายโรมันคาทอลิก และนครรัฐวาติกัน ซึ่งเสด็จเยือนราชอาณาจักรไทยอย่างเป็นทางการ 
วันเสาร์ ที่ 19 พฤศจิกายน 2565 เจ้าพระคุณ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณฯ เสด็จลงพระอุโบสถ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม ประทานพระวโรกาสให้ นางกมลา ดี. แฮร์ริส รองประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา เฝ้าถวายสักการะและประทานพระอนุญาตให้เข้าชมศิลปกรรมวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม ในโอกาสเดินทางเยือนประเทศไทยอย่างเป็นทางการเพื่อเข้าร่วมการประชุมความร่วมมือทางเศรษฐกิจเอเชีย-แปซิฟิก เอเปค 2022
งานฉลองพระชนมายุ 8 รอบ 26 มิถุนายน 2566.
ตราสัญลักษณ์.
เนื่องในโอกาสสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก ทรงเจริญพระชนมายุครบ 8 รอบ 96 พรรษา ในวันที่ 26 มิถุนายน พุทธศักราช 2566 นับเป็นมหามงคลสมัยยิ่ง รัฐบาลเห็นสมควรจัดงานฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก ทั้งนี้ เพื่อการจัดงานเป็นไปด้วยความเรียบร้อยและสมพระเกียรติยศทุกประการ จึงได้มีการตั้งคณะกรรมการฝ่ายโครงการและกิจกรรม งานฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก จำนวน 4 คณะ ประกอบด้วย คณะกรรมการฝ่ายพิธีการฯ คณะกรรมการฝ่ายโครงการและกิจกรรมฯ คณะกรรมการฝ่ายประชาสัมพันธ์ฯ และคณะกรรมการฝ่ายจัดทำหนังสือจดหมายเหตุและหนังสือที่ระลึกฯ
ทั้งนี้ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดรับงานบำเพ็ญพระราชกุศล ฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก ไว้ในพระบรมราชูปถัมภ์ โดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินโดยรถยนต์พระที่นั่ง ไปในการทรงบำเพ็ญพระราชกุศลฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก วันที่ 26 มิถุนายน 2566 ณ พระอุโบสถ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 26 มิถุนายน 2566 เวลา 17.00 น. 
สำหรับการกำหนดชื่อการจัดงานฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก 26 มิถุนายน 2566 ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ ดังนี้
- ชื่อการจัดงานเป็นภาษาไทยว่า “การจัดงานฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก 26 มิถุนายน 2566”
- ชื่อการจัดงานภาษาอังกฤษว่า “Celebrations on the Occasion of His Holiness Somdet Phra Ariyavongsagatayana the Supreme Patriarch of Thailand ‘s 96th Birthday Anniversary 26th June 2023”
โดยมีขอบเขตการจัดงานตลอดปี 2566 ส่วนการจัดทำตราสัญลักษณ์งานฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามได้ดำเนินการออกแบบตราสัญลักษณ์ฯ พร้อมความหมายภาษาไทยและภาษาอังกฤษ ทั้งนี้ หากหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชนทั่วไป มีความประสงค์ขอใช้ตราสัญลักษณ์ฯ เพื่อประดับหรือประดิษฐานบนสิ่งของใด ๆ ก็ตาม ให้แจ้งความประสงค์ไปยังสำนักงานเลขานุการสมเด็จพระสังฆราช วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม และการจัดทำเข็มที่ระลึก งานฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามได้ดำเนินการออกแบบเข็มที่ระลึกฯ โดยสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีเป็นหน่วยงานแห่งเดียวที่ดำเนินการจัดทำเข็มที่ระลึก ซึ่งจะดำเนินการเพื่อจำหน่ายราคาเข็มละไม่เกิน 300 บาท เพื่อนำเงินรายได้หลังหักค่าใช้จ่าย ถวายสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก โดยเสด็จพระกุศลตามพระอัธยาศัย
โครงการและกิจกรรมร่วมเฉลิมพระเกียรติ เนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ 8 รอบ.
การจัดทำโครงการและกิจกรรม จัดงานฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก ได้แก่ 
(1) การจัดทำโครงการบรรพชาอุปสมบท 97 รูป ถวายพระกุศล สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก ระหว่างวันที่ 15 มิถุนายน - 2 กรกฎาคม 2566 ณ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม โดยผู้ร่วมบรรพชาอุปสมบท เป็นข้าราชการ เจ้าหน้าที่ของหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน นักศึกษา และประชาชน จำนวน 97 คน และ 
(2) การจัดทำโครงการและกิจกรรม งานฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก ของวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม โดยจะจัดให้มีการลงนามถวายสักการะ ณ พระวิหาร วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม ระหว่างวันที่ 19 - 25 มิถุนายน 2566 และมีการจัดสร้างพระกริ่ง เพื่อให้ประชาชนได้สักการะบูชา เป็นปูชนียวัตถุอนุสรณ์ในโอกาสฉลองพระชนมายุ 8 รอบ รวมทั้งจัดพิมพ์หนังสือบรรณานุสรณ์ในโอกาสฉลองพระชนมายุ 8 รอบ เพื่อมอบเป็นธรรมทาน 
นอกจากนี้ ที่ประชุมได้พิจารณาการจัดทำโครงการและกิจกรรมร่วมเฉลิมพระเกียรติ เนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก โดยที่ประชุมมีมติเห็นชอบ 9 โครงการสำคัญ ดังนี้ 
(1) โครงการกำหนดประโยชน์ใช้สอยพื้นที่ภายในกระทรวงมหาดไทย ภายหลังจากกระทรวงมหาดไทยย้ายที่ทำการแล้ว เพื่อฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก 
(2) โครงการจัดสร้างสถาบันกรรมฐานศึกษาสมเด็จพระสังฆราช (อมฺพรมหาเถร) อำเภอลำลูกกา จังหวัดปทุมธานี 
(3) โครงการทุนการศึกษาสมเด็จพระสังฆราช (อมฺพรมหาเถร) ในพระสังฆราชูปถัมภ์ 
(4) กิจกรรมการฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก (ด้านการศึกษาเรียนรู้) 
(5) โครงการ “ธรรมะ สานใจ สูงวัยพลังบวก” เนื่องในโอกาสฉลองพระชนมายุ 8 รอบ (96 พรรษา) สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก 
(6) โครงการอบรม “พระบริบาลภิกษุไข้” ประจำวัด 1 วัด 1 รูปทั่วไทย เฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อมฺพรมหาเถร) สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก ฉลองพระชนมายุ 8 รอบ 
(7) โครงการพัฒนาวัดต้นแบบ 
(8) โครงการจัดสร้างสิ่งสะสมพิเศษเพื่อเป็นที่ระลึกงานฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก และ 
(9) โครงการจัดทำเหรียญที่ระลึก งานฉลองพระชนมายุ 8 รอบ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก โดยกรมธนารักษ์จะเป็นผู้จัดทำเหรียญที่ระลึก
ตำแหน่งปัจจุบัน.
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก (อัมพร อมฺพโร) ทรงเป็นสมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ 20 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์
พระเกียรติยศและพระเกียรติคุณ.
คำอ่านพระนามสมเด็จพระสังฆราช.
การออกพระนาม คือ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก (อัมพร อมฺพโร) 
คำอ่านพระนามสมเด็จพระสังฆราช อ่านว่า สม-เด็ด-พระ-อะ-ริ-ยะ-วง-สา-คะ-ตะ-ยาน-สม-เด็ด-พระ-สัง-คะ-ราด-สะ-กน-มะ-หา-สัง-คะ-ปะ-ริ-นา-ยก
คำอ่านพระนามเดิมและพระสมณฉายา คือ อัมพร อ่านว่า "อำ-พอน" / อมฺพโร อ่านว่า "อัม-พะ-โร"
คำแปลความหมายพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏ.
๑. “สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ” – สมเด็จพระผู้มีญาณสืบมาแต่วงศ์พระอริยเจ้า
๒. “สุขุมธรรมวิธานธำรง” – ทรงเป็นผู้มีธรรมวิธีอันละเอียดอ่อน
๓. “สกลมหาสงฆปริณายก” – ทรงเป็นผู้นำพระสงฆ์หมู่ใหญ่ทั้งปวง
๔. “ตรีปิฎกธราจารย” – ทรงเป็นอาจารย์ผู้ทรงไว้ซึ่งพระปริยัติธรรม คือ พระไตรปิฎก
๕. “อัมพราภิธานสังฆวิสุต” – ปรากฏพระนามฉายาในทางสงฆ์ว่า “อมฺพโร”
๖. “ปาพจนุตตมสาสนโสภณ” – ทรงงดงามในพระศาสนาด้วยทรงพระปรีชากว้างขวาง ในพระอุดมปาพจน์คือพระธรรมวินัย
๗. “กิตตินิรมลคุรุฐานียบัณฑิต” – ทรงดำรงพระเกียรติโดยปราศจากมลทิน และทรงเป็นครู
๘. “วชิราลงกรณนริศรปสันนาภิสิตประกาศ” – พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงสถาปนา ด้วยเหตุที่ทรงพระราชศรัทธาเลื่อมใส
๙. “วิสารทนาถธรรมทูตาภิวุฒ” – ทรงเป็นที่พึ่งผู้แกล้วกล้าและมีพระปรีชาฉลาดเฉลียว ทรงเป็นผู้ยังความเจริญแก่กิจการพระธรรมทูต
๑๐. “ทศมินทรสมมุติปฐมสกลคณาธิเบศร” – ทรงเป็นใหญ่ในสงฆ์ทั้งปวง (คือทรงเป็นสมเด็จพระสังฆราช) พระองค์แรกที่ได้รับพระราชทานสถาปนาในรัชกาลที่ ๑๐
๑๑. “ปวิธเนตโยภาสวาสนวงศวิวัฒ” – ทรงยังแสงสว่างแห่งแบบอย่างอันดีงามให้บังเกิด โดยเจริญรอยตามสมเด็จพระอุปัชฌายะ คือสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงชินวราลงกรณ (วาสน์ วาสนมหาเถร)
๑๒. “พุทธบริษัทคารวสถาน” – ทรงเป็นที่ตั้งแห่งความเคารพของพุทธบริษัท
๑๓. “วิบูลสีลสมาจารวัตรวิปัสสนสุนทร” – ทรงงดงามในพระวิปัสสานาธุระ และทรงพระศีลาจารวัตรอันไพบูลย์
๑๔. “ชินวรมหามุนีวงศานุศิษฏ” – ทรงเป็นอนุศิษย์ผู้สืบวงศ์สมณะมาแต่พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหลวงชินวรสิริวัฒน์ สมเด็จพระสังฆราชเจ้า (หม่อมเจ้าภุชงค์ สิริวฑฺฒโน)
๑๕. “บวรธรรมบพิตร” – ทรงเป็นเจ้าผู้ประเสริฐในทางธรรม
๑๖. “สมเด็จพระสังฆราช” – ทรงเป็นราชาแห่งหมู่สงฆ์
ตราประจำพระองค์สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก (อัมพร อมฺพโร).
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก (อัมพร อมฺพโร) ทรงเป็นสมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ 20 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์
ตราประจำพระองค์สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก (อัมพร อมฺพโร) เป็นตราพระนามย่อ อ.อ.ป. ภายใต้เศวตฉัตร 3 ชั้น
ปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์.
ปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ที่มหาวิทยาลัยทูลถวาย เจ้าพระคุณ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก มีดังต่อไปนี้