ลำไย

ลำไย (ชื่อวิทยาศาสตร์: "Dimocarpus longan", มักเขียนผิดเป็น ลำใย) มีชื่อเรียกทางพื้นบ้านภาคเหนือว่า "บ่าลำไย" ชื่อภาษาอังกฤษว่า Longan อยู่ในวงศ์ Sapindaceae เป็นพืชไม้ผลเขตร้อนและกึ่งร้อน เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง ลำต้นสีน้ำตาล ออกดอกเป็นช่อ สีขาวครีม ผลทรงกลมเป็นช่อ ผลดิบเปลือกสีน้ำตาลอมเขียว ผลสุกสีน้ำตาลล้วน เนื้อลำไยสีขาวหรือชมพูอ่อน เมล็ดสีดำเป็นมัน เนื้อล่อนเม็ด
ประวัติ.
เชื่อกันว่าลำไยมีต้นกำเนิดมาจากเทือกเขาระหว่างเมียนมาร์และจีนตอนใต้ แหล่งกำเนิดอื่น ๆ ที่มีการรายงาน ได้แก่ อินเดีย ศรีลังกา เมียนมาร์ตอนบน ภาคเหนือของประเทศไทย กัมพูชา เวียดนามเหนือ และนิวกินี
บันทึกการดำรงอยู่ที่เก่าแก่ที่สุดย้อนกลับไปถึงราชวงศ์ฮั่นใน พ.ศ. 343 จักรพรรดิสั่งให้ปลูกลิ้นจี่และต้นลำไยในสวนวังของเขาในมณฑลส่านซี แต่ต้นไม้ล้มเหลว สี่ร้อยปีต่อมา ต้นลำไยเจริญรุ่งเรืองในส่วนอื่น ๆ ของจีนเช่นฝูเจี้ยนและกวางตุ้ง ซึ่งในไม่ช้าการผลิตลำไยก็กลายเป็นอุตสาหกรรม
ต่อมาเนื่องจากการอพยพย้ายถิ่นฐานและความต้องการอาหารที่เพิ่มมากขึ้น ต้นลำไยจึงถูกนำมาใช้อย่างเป็นทางการในออสเตรเลียเมื่อช่วงกลางปี พ.ศ. 2343 ประเทศไทยในช่วงปลายพุทธทศวรรษ 2340 ฮาวาย และฟลอริดาในปี พ.ศ. 2443 สภาพดินทรายที่อบอุ่นช่วยให้ต้นลำไยเติบโตได้ง่าย ทำให้อุตสาหกรรมลำไยเริ่มก้าวกระโดดในสถานที่เหล่านี้
แม้จะประสบความสำเร็จมาอย่างยาวนานในประเทศจีน แต่ลำไยถือเป็นผลไม้ที่ค่อนข้างใหม่สำหรับโลก ได้รับการยอมรับนอกประเทศจีนในช่วง 250 ปีที่ผ่านมาเท่านั้น การรับรู้ผลไม้ของชาวยุโรปครั้งแรกได้รับการบันทึกโดย Joao de Loureiro นักพฤกษศาสตร์นิกายเยซูอิตชาวโปรตุเกสในปี พ.ศ. 2333 รายการแรกอยู่ในผลงานสะสมของเขาคือ Flora Cochinchinensis
ปัจจุบัน ลำไยปลูกในภาคใต้ของจีน ไต้หวัน ภาคเหนือของไทย มาเลเซีย อินโดนีเซีย กัมพูชา ลาว เวียดนาม อินเดีย ศรีลังกา ฟิลิปปินส์ ออสเตรเลีย สหรัฐอเมริกา และมอริเชียส มันยังปลูกในบังคลาเทศ
พันธุ์ลำไย.
ลำไยนิยมปลูกในหลายประเทศ แหล่งปลูกขนาดใหญ่คือประเทศจีนมีการปลูกลำไยถึง 26 สายพันธุ์ โดยส่วนมากปลูกในมณฑลกวางตุ้ง 12 สายพันธุ์ ปลูกในประเทศไต้หวันอีก 15 สายพันธุ์ ปลูกในสหรัฐอเมริกา 1 สายพันธุ์ คือพันธุ์โคฮาลา และในประเทศเวียดนาม ซึ่งมีแหล่งปลูกลำไยขนาดใหญ่ไม่แพ้จากประเทศจีน โดยมักมักปลูกในเวียดนามทางตอนเหนือที่มีอากาศหนาวเย็น โดยพันธุ์ลำไยของเวียดนามนั้นนำเข้ามาจากประเทศจีน ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่ทนได้ในอากาศเย็นจัดจนถึงจุดเยือกแข็ง ซึ่งต่างจากลำไยของประเทศไทยเกิดการกลายพันธุ์เป็นลำไยเมืองร้อน สามารถทนอุณหภูมิสูงได้ถึง 40-43 องศาในฤดูร้อน 
ลำไยไทย.
ลำไยในประเทศไทย สามารถแบ่งออกเป็นกลุ่มและแยกเป็นชนิดย่อย เช่น กลุ่มลำไยพันธุ์ดี (ลำไยกะโหลก), กลุ่มลำไยป่า, กลุ่มลำไยพื้นเมือง(ลำไยกระดูก), กลุ่มลำไยเครือหรือลำไยเถา(ลำไยชลบุรี)
และยังมีลำอีกอยากหลายชนิดที่ยังไม่ถูกจำแนก เช่น ลำไยใบหยก, ลำไยอีสร้อย, ลำไยตอหลวง, ลำไยเพรชน้ำเอก, ลำไยพวงเพชรบ้านแพ้ว เป็นต้น ฯลฯ
ประโยชน์ของลำไย.
เปลือกของต้นมีสีน้ำตาลอ่อนหรือเทาและมีรสฝาดใช้ต้มเป็นยาหม้อแก้ท้องร่วง ลำต้นมีขนาดใหญ่ สูงประมาณ 30-40 ฟุต เนื้อไม้มีสีแดงและแข็งสามารถใช้ทำเครื่องใช้ประดับบ้านได้ เนื้อลำไยกินสดเป็นผลไม้ ทำเป็นอาหารหวาน เช่น ข้าวเหนียวเปียกลำไย วุ้นลำไย ลำไยลอยแก้ว น้ำลำไย หรือแปรรูป เช่น บรรจุกระป๋อง ตากแห้งสามารถทำเป็นชาชงดื่ม เป็นยาบำรุงกำลังช่วยให้หลับสบายเจริญอาหาร แต่ถ้ากินลำไยมากเกินไปจะเกิดอาการร้อนใน แผลในปาก หรือตาแฉะได้ ในตำรายาจีนเรียกกุ้ยหยวน (ภาษาจีนกลาง) หรือ กุ้ยอี้ (ภาษาจีนแต้จิ๋ว) ใช้เป็นยาบำรุงเลือด กล่อมประสาท
คุณค่าทางอาหารของลำไย.
กองวิทยาศาสตร์กรมวิทยาศาสตร์แห่งประเทศไทยได้ทำการวิเคราะห์ส่วนประกอบของลำไยปรากฏผลว่า
ในเมล็ดลำไยมีปริมาณโปรตีนรวม 6.5% ปริมาณไขมันรวม 1.94% และปริมาณเยื่อใยรวมเป็น 8.33% ค่าพลังงานที่ใช้ประโยชน์ได้จริงเป็น 3,365 kcal/kg สามารถนำไปใช้เป็นส่วนประกอบของอาหารสัตว์ได้ ในเปลือกหุ้มเมล็ดของลำไยมีปริมาณแทนนินสูง