ภาษาบาลี/การสะกดและคำอ่าน

พยัญชนะและสระ.
อักษรภาษาบาลีนั้นเป็นอย่างไร ไม่มีใครรู้ เพราะได้สาบสูญไปนานมากแล้ว 
ในภายหลังเมื่อชนชาติใดจะนำภาษาบาลีไปใช้ ก็เพียงแต่นำเสียงหรือคำพูดไปใช้เท่านั้น 
วิธีการเขียนหรือสะกดก็จะเป็นเรื่องของชนชาตินั้นนำอักษรของตนไปใช้เอง ในที่นี้ขอแสดงการเขียนคำในภาษาบาลีด้วยอักษรไทยและอักษรโรมัน
เสียงพยัญชนะในภาษาบาลีมีอยู่ 33 ตัว และสระ 8 ตัวดังนี้ 
พยัญชนะ.
<table width="750" border="1" align="center" cellspacing="0">
 <tr><th rowspan="3"> </th><th colspan="4">ผัสสะ</th><th>นาสิก</th></tr><tr><th colspan="2">อโฆษะ (ไม่ก้อง)</th><th colspan="3">โฆษะ (ก้อง)</th></tr><tr><th>สิถิล (เบา)</th><th>ธนิต (หนัก)</th><th>สิถิล (เบา)</th><th>ธนิต (หนัก)</th><th>สิถิล (เบา)</th></tr><tr>
 <th width="200" class="tablehead1" scope="row"> กัณฐชะ (วรรค กะ) </th>
 <td>ก (k) </td>
 <td>ข (kh) </td>
 <td>ค (g) </td>
 <td>ฆ (gh) </td>
 <td>ง (ṅ)</td>
 </tr>
 <tr>
 <th width="200" class="tablehead1" scope="row"> ตาลุชะ (วรรค จะ) </th>
 <td>จ (c) </td>
 <td>ฉ (ch) </td>
 <td>ช (j) </td>
 <td>ฌ (jh) </td>
 <td>ญ (ñ)</td>
 </tr>
 <tr>
 <th width="200" class="tablehead1" scope="row"> มุทธชะ (วรรค ฏะ) </th>
 <td>ฏ (ṭ)</td>
 <td>ฐ (ṭh) </td>
 <td>ฑ (ḍ) </td>
 <td>ฒ (ḍh) </td>
 <td>ณ (ṇ) </td>
 </tr>
 <tr>
 <th width="200" class="tablehead1" scope="row"> ทันตชะ (วรรค ตะ) </th>
 <td>ต (t) </td>
 <td>ถ (th) </td>
 <td>ท (d) </td>
 <td>ธ (dh) </td>
 <td>น (n) </td>
 </tr>
 <tr>
 <th width="200" class="tablehead1" scope="row"> โอฏฐชะ (วรรค ปะ) </th>
 <td>ป (p) </td>
 <td>ผ (ph) </td>
 <td>พ (b) </td>
 <td>ภ (bh) </td>
 <td>ม (m) </td>
 </tr>
<tr>
 <th width="200" class="tablehead1" scope="row"> ชั้นอักษร </th>
 <th colspan="1" scope="col">มัชฌะ (กลาง)</th>
 <th colspan="1" scope="col">อุตตมะ (สูง)</th>
 <th colspan="3" scope="col">สามัญญะ (ต่ำ)</th>
 </tr>
</table>
มีพยัญชนะที่จัดเข้าวรรคไม่ได้อีกคือ อัฒสระ 4 ตัว ย, ร, ล, ว (y, r, l, v) และที่เหลือ ส, ฬ, ห, และ -ํ (นิคคหิต) (s, ḷ, h, ṁ) ดังตาราง
<table width="750" border="1" align="center" cellspacing="0">
 <tr><th rowspan="3"> </th><th>อัฒสระ</th><th colspan="2">อุสุม</th><th></th><th rowspan="3">วิมุตติ</th></tr><tr class="tablehead1">
 <th colspan="1" scope="col">โฆษะ (ก้อง)</th>
 <th colspan="1" scope="col">อโฆษะ (ไม่ก้อง)</th>
 <th colspan="2" scope="col">โฆษะ (ก้อง)</th></tr>
 <tr>
 <th colspan="2" class="tablehead1">สิถิล (เบา)</th>
 <th class="tablehead1">ธนิต (หนัก)</th>
 <th class="tablehead1">สิถิล (เบา)</th></tr>
 <tr>
 <th width="200" class="tablehead1" scope="row"> กัณฐชะ (วรรค กะ) </th>
 <td></td>
 <td></td>
 <td>ห (h) </td>
 <td></td><td rowspan="5">-ํ (ṁ)
</td></tr>
 <tr>
 <th width="200" class="tablehead1" scope="row"> ตาลุชะ (วรรค จะ) </th>
 <td>ย (y) </td>
 <td></td>
 <td></td>
 <td></td></tr>
 <tr>
 <th width="200" class="tablehead1" scope="row"> มุทธชะ (วรรค ฏะ) </th>
 <td>ร (r)</td>
 <td></td>
 <td></td>
 <td>ฬ (ḷ) </td></tr>
 <tr>
 <th width="200" class="tablehead1" scope="row"> ทันตชะ (วรรค ตะ) </th>
 <td>ล (l) </td>
 <td>ส (s) </td>
 <td></td>
 <td></td></tr>
 <tr>
 <th width="200" class="tablehead1" scope="row"> โอฏฐชะ (วรรค ปะ) </th>
 <td>ว (v) </td>
 <td></td>
 <td></td>
 <td></td></tr>
<tr>
</table>
ตารางที่ 2 คือเศษวรรค
สระ.
<table width="750" border="1" align="center" cellspacing="0">
 <tr class="tablehead1">
 <th width="200" rowspan="2" scope="col">วรรณะ </th>
 <th colspan="2" scope="col">สระในวรรณะ</th>
 <th rowspan="2" scope="col">เศษวรรณะ</th></tr>
 <tr>
 <th class="tablehead1">สีฆะ (สั้น)</th>
 <th class="tablehead1">ทีฆะ (ยาว)</th></tr>
 <tr>
 <th width="200" class="tablehead1" scope="row"> กัณฐชะ (วรรณะ อะ) </th>
 <td>
-ะ (a)
</td>
 <td>
-า (ā)
</td>
 <td></td></tr>
 <tr>
 <th width="200" class="tablehead1" scope="row"> ตาลุชะ (วรรณะ อิ) </th>
 <td>-ิ (I) </td>
 <td>-ี (ī) </td>
 <td>
เ- (e)
</td></tr>
 <tr>
 <th width="200" class="tablehead1" scope="row"> โอฏฐชะ (วรรณะ อุ) </th>
 <td>-ุ (u) </td>
 <td>
-ู (ū)
</td>
 <td>
โ- (o)
</td></tr>
</table>
มีสระที่จัดเข้าวรรณะไม่ได้อีกคือ เศษวรรณะ 2 ตัว คือ เ- และ โ-
ช่องที่ 3 คือเศษวรรณะ
วิธีเขียนและอ่านออกเสียงในภาษาไทย(เช่น เอวนฺเตสุ อญฺญมญฺญํ สมฺโมทนียํ กถํ กเถนฺเตสุสกฺโก)อ่านคำในภาษาไทย(เช่น เอวันเตสุ อัญญมัญญัง สัมโมทนียัง กะถัง กเถนะเตสุ สักโก).
การใช้ตัวอักษรไทยเขียนภาษาบาลีนั้นยังเขียนได้สองแบบ หนึ่งคือเขียนตัวอักษรตามเสียงพยัญชนะ (เช่น พุทฺธ, ธมฺม, พฺรหฺม) 
สองคือเขียนตามคำอ่านในภาษาไทย (เช่น พุทธะ, ธัมมะ, พ๎รัห๎มะ) ในที่นี้จะขอใช้ทั้งสองแบบ โดยจะใช้แบบแรกสำหรับการยกตัวอย่างคำบาลีในเนื้อหาบทเรียน และใช้แบบที่สองสำหรับคำบาลีที่จะเขียนในหัวข้อของบทเรียน
สำหรับการอ่านออกเสียงนั้น เนื่องจากเราใช้ตัวอักษรไทย เราก็คงจะทราบกันดีอยู่แล้วว่าแต่ละตัวจะต้องอ่านออกเสียงว่าอย่างไร 
ส่วนตัวนิคคหิตนั้น จะเป็นตัวเสียงนาสิก ออกเสียงคล้าย /อัง/ เช่น เขียนว่า พุทฺธํ อ่านว่า /พุทธัง/เอวนฺเตสุ อ่านว่า/