เดอะ ไวร์เลส เฮาส์

เดอะ ไวร์เลส เฮาส์  เป็นอาคารพิพิธภัณฑ์ภายในโครงการ วัน แบงค็อก ในพื้นที่แขวงลุมพินี เขตปทุมวัน กรุงเทพมหานคร ตั้งอยู่ภายในสวนไวร์เลส พาร์ค ถนนวิทยุ หน้าศูนย์การค้าเดอะ สตอรีส์ ชั้น G โดยปฏิสังขรณ์มาจากอาคารสถานีวิทยุศาลาแดงที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน ซึ่งถูกรื้อถอนเมื่อปี พ.ศ. 2544 แต่ขยับออกจากที่ตั้งจริงของสถานีวิทยุเดิม โดยมีเสาส่งสัญญาณของสถานีวิทยุเดิมบางส่วนจัดแสดงอยู่ด้านข้าง ภายในอาคารจัดแสดงนิทรรศการถาวรทั้งหมด 4 ส่วน รวมถึงโบราณวัตถุต่าง ๆ ที่สถาปนิกและนักโบราณคดีค้นพบระหว่างทำฐานรากของโครงการ และผลงานศิลปะชิ้นต่าง ๆ มีพิธีเปิดอาคารเมื่อวันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2568 ปัจจุบันเปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 10:00 – 20:00 น.
ภูมิหลัง.
เดอะ ไวร์เลส เฮาส์ เป็นอาคารที่โครงการวัน แบงค็อก สร้างขึ้นเพื่อให้ความสำคัญและวางแนวทางในการผสานองค์ประกอบทางศิลปะและวัฒนธรรมในพื้นที่ดั้งเดิมของโครงการ รวมถึงสืบสาน รักษา และต่อยอดคุณค่าทางประวัติศาสตร์ของพื้นที่ เพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อไปในอนาคต โดยอนุรักษ์อาคารสถานีวิทยุศาลาแดง สถานีวิทยุแห่งแรกของประเทศไทย ที่กระทรวงทหารเรือ (ปัจจุบันคือกองทัพเรือไทย) จัดตั้งขึ้น และพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินมาทรงเปิดเมื่อวันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2456 (พ.ศ. 2457 หากนับแบบปัจจุบัน) ก่อนจะพระราชทานนามถนนที่ตัดผ่านหน้าสถานีวิทยุว่า ถนนวิทยุ และ Wireless Road ในเวลาต่อมา
อย่างไรก็ตาม สถานีวิทยุศาลาแดงเริ่มลดบทบาทลงหลังจากเกิดกบฏแมนฮัตตัน ซึ่งผลทำให้กองสัญญาณทหารเรือต้องย้ายออกจากพื้นที่ ก่อนที่โรงเรียนเตรียมทหารจะเข้ามาใช้พื้นที่จัดการเรียนการสอนต่อตั้งแต่ปี พ.ศ. 2504 โดยอาคารสถานีวิทยุและเสาส่งสัญญาณวิทยุได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานโดยกรมศิลปากรเมื่อปี พ.ศ. 2526 แต่ต่อมาบริเวณโดยรอบโรงเรียนเตรียมทหารแปรสภาพเป็นชุมชน และตัวโรงเรียนไม่สามารถขยายพื้นที่ได้อีก จึงย้ายออกไปตั้งในพื้นที่ใหม่ที่จังหวัดนครนายกในปี พ.ศ. 2543 และส่งมอบพื้นที่โรงเรียนเดิมคืนสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ (ชื่อในขณะนั้น) หลังจากนั้นในปีถัดมา (พ.ศ. 2544) บริษัท พี.คอน. ดีเวล็อปเมนท์(ไทย) จำกัด ได้ทำสัญญาเช่าพื้นที่จากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ และพัฒนาเป็นตลาดกลางคืนในชื่อสวนลุมไนท์บาซาร์ แต่ได้ดำเนินการรื้อถอนอาคารสถานีวิทยุศาลาแดงออกทั้งหมด คงเหลือเพียงฐานรากอาคารและเสาวิทยุโบราณ
การสำรวจและปฏิสังขรณ์.
อย่างไรก็ตาม ตามแผนแม่บทของโครงการ วัน แบงค็อก นั้น อาคารอนุรักษ์สถานีวิทยุศาลาแดงไม่ได้อยู่ในตำแหน่งที่ตั้งจริงของสถานีวิทยุเดิม แต่ขยับออกมาตั้งอยู่ภายในสวนไวร์เลส พาร์ค หน้าศูนย์การค้าเดอะ สตอรีส์ ใต้อาคารวัน แบงค็อก ทาวเวอร์ 4 แทน เนื่องจากโครงการจำเป็นต้องขุดเจาะฐานรากในพื้นที่ที่ตั้งของสถานีวิทยุเดิมเพื่อสร้างพื้นที่จอดรถใต้ดินประมาณ 4 ชั้น ประกอบกับเจ้าของพื้นที่คือสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ (ปัจจุบันคือสำนักงานพระคลังข้างที่) ได้ทำหนังสือถึงกรมศิลปากรเพื่อขออนุญาตย้ายตำแหน่งของอาคารอนุรักษ์สถานีวิทยุดังกล่าวไปตั้งใกล้กับถนนวิทยุ เพื่อให้บุคคลภายนอกมองเห็นอาคารสถานีวิทยุได้ชัดเจนมากขึ้น ซึ่งกรมศิลปากรก็อนุญาตให้สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ดำเนินการตามแผนดังกล่าว ส่วนพื้นที่ที่ตั้งจริงของสถานีวิทยุเดิมนั้นอยู่บนถนน วัน แบงค็อก บูเลอวาร์ด และศูนย์การค้าโพสต์ 1928 บริเวณใต้อาคารวัน แบงค็อก ทาวเวอร์ 5 โดยอาคารดังกล่าวก็ออกแบบให้มีลักษณะของสัญญาณโทรเลขเช่นกัน ทั้งนี้ มีหลักฐานปรากฏเป็นหมุดเขตประกาศโบราณสถานฝังอยู่บริเวณดังกล่าว ที่กรมศิลปากรมิได้ออกประกาศเพิกถอนแต่อย่างใด
ในปี พ.ศ. 2559 ที่ วัน แบงค็อก เริ่มเข้าสำรวจพื้นที่ที่ตั้งโครงการในเบื้องต้นนั้น เดิมมีแผนจะทำงานร่วมกับกรมศิลปากรเฉพาะการขนย้ายเสาส่งสัญญาณวิทยุเท่านั้น โดยมี กษมา เกาไศยานนท์ เป็นนักโบราณคดีประจำโครงการ แต่หลังจากเริ่มขุดพื้นดินเพื่อปรับพื้นที่แล้ว ก็ค้นพบฐานรากของอาคารสถานีวิทยุที่หลงเหลืออยู่จากการรื้อถอนด้วย จึงกลับไปหารือกับกรมศิลปากรเกี่ยวกับการย้ายฐานราก และยังได้รับความร่วมมือกับกรมศิลปากรในการขุดค้นทางโบราณคดีเพิ่มเติมจนค้นพบส่วนอื่น ๆ ของสถานีวิทยุ โดยเฉพาะตอม่อสะพานที่เชื่อมต่อกับประตูทางเข้าด้านหน้าสถานีวิทยุ รวมถึงโบราณวัตถุที่เริ่มค้นพบอีกจำนวนมาก
หลังจากเสร็จสิ้นกระบวนการในส่วนโบราณคดีแล้ว สถาปนิกอนุรักษ์คือ วทัญญู เทพหัตถี จึงนำข้อมูลทั้งหมดเท่าที่มีอยู่เกี่ยวกับสถานีวิทยุ เช่น ผังที่ตั้ง ฐานราก ภาพถ่าย เอกสารสำรวจ รวมถึงข้อมูลที่ได้จากนักโบราณคดี มาปฏิสังขรณ์ (Reconstruction) ขึ้นใหม่ตามรูปทรงเดิมทั้งหมด โดยใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์สเก็ตช์อัปมาช่วย ก่อนดำเนินการขุดรากถอนเสาเข็มเก่าเพื่อฝังกลบ และเคลื่อนย้ายฐานรากอาคารสถานีวิทยุและเสาส่งสัญญาณวิทยุความสูง 60 เมตร ไปตั้งในจุดที่วางไว้ในแผนแม่บทเดิม ซึ่งสถาปนิกอนุรักษ์ตกลงกับกรมศิลปากรว่าใช้วิธีตัดฐานรากออกเป็น 10 ชิ้น ก่อนย้ายออกครั้งละ 1 ชิ้นและนำมาประกอบใหม่ เช่นเดียวกับเสาวิทยุที่ตัดแบ่งออกเป็น 7 ท่อน ก่อนย้ายออกแล้วนำมาประกอบใหม่ โดยนำมาจัดแสดงด้านนอกอาคารเฉพาะบางส่วน
เดอะ ไวร์เลส เฮาส์ เริ่มเปิดอย่างไม่เป็นทางการพร้อมกับพิธีเปิดโครงการ วัน แบงค็อก เมื่อวันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2567 ก่อนจะมีพิธีเปิดอาคารนี้อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2568 ซึ่งตรงกับวันครบรอบ 111 ปีของการเปิดอาคารสถานีวิทยุศาลาแดง
การจัดสรรพื้นที่.
เดอะ ไวร์เลส เฮาส์ มีพื้นที่จัดแสดงทั้งภายในอาคารและภายนอกอาคาร ดังนี้
ภายในอาคาร.
พื้นที่ภายในอาคาร เดอะ ไวร์เลส เฮาส์ จัดแสดงนิทรรศการถาวรที่บอกเล่าประวัติความเป็นมาของสถานีวิทยุศาลาแดงและบริเวณโดยรอบ จำนวน 4 ส่วน ดังนี้
ภายนอกอาคาร.
ด้านหน้าอาคาร เดอะ ไวร์เลส เฮาส์ มีการจำลองพื้นที่ให้คล้ายกับพื้นที่สถานีวิทยุศาลาแดงในอดีต โดยกศมาได้ส่งตัวอย่างดินที่ขุดจากในพื้นที่จริงไปยังห้องปฏิบัติการให้นักวิทยาศาสตร์ทดสอบละอองเรณูอย่างละเอียดเพื่อวิเคราะห์ถึงชนิดของพืชที่เคยปลูกในพื้นที่ แล้วส่งผลวิเคราะห์ต่อให้วรรณพร พรประภา ซึ่งเป็นภูมิสถาปนิก นำไปปรับใช้กับการออกแบบภูมิสถาปัตยกรรมด้านหน้าอาคาร โดยปลูกต้นไม้ 3 กลุ่มในตระกูลเดียวกับพืชที่ค้นพบในผลการวิเคราะห์ที่มีความสอดคล้องกับบริบทในปัจจุบัน ดังนี้
นอกจากนี้ ยังมีสิ่งก่อสร้างอีก 3 อย่าง ดังนี้ 
นอกจากนี้ ภายในอาคารศูนย์การค้าเดอะ สตอรีส์ ชั้น G ส่วนที่ติดกับอาคาร เดอะ ไวร์เลส เฮาส์ ยังมีห้องปฏิบัติการกระจายเสียง (Broadcasting Studio) ในชื่อ เดอะ ไวร์เลส คลับ (The Wireless Club) ซึ่งจะเป็นห้องสำหรับเปิดเพลงโดยนักจัดรายการวิทยุใต้ดิน ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตของผู้ที่เข้ามาใช้บริการภายในโครงการ และยังสอดคล้องกับวิวัฒนาการของวิทยุในด้านวิถีชีวิตของมนุษย์ จากการสื่อสารผ่านสัญญาณวิทยุด้วยรหัสโทรเลขหรือรหัสมอร์สในอดีต เป็นการเปิดวิทยุกระจายเสียงเพื่อฟังเพลงเป็นหลักในปัจจุบัน โดยในตอนกลางวันจะเป็นร้านกาแฟ และในตอนกลางคืนจะปรับเป็นบาร์แสดงดนตรี รวมถึงมีการจำหน่ายสินค้าที่ระลึกและแผ่นเสียง โดยส่วนนี้เปิดให้บริการเมื่อวันที่ 25 เมษายน พ.ศ. 2568