pythainlp/thai-wiki-dataset-v4 huggingface dataset:
ภาษาฟินแลนด์/บทสนทนา

สวัสดี Hyvää päivää.
สิ่งแรกเวลาพบปะผู้คนเราจะทักทายด้วยคำว่าสวัสดี และใช้คำเรียกคุณด้วยความสุภาพ คำเรียกในภาษาฟินแลนด์คือ
herra (เฮระ) นาย
rouva (รอว์วะ) นาง
neiti (เนย์ติ) นางสาว
Hei (เฮย์), Moi (มอย), Terve (เตรเวะ)
Hei เป็นใช้กึ่งทางการและเป็นทางการมากกว่า Moi หรือ Terve และ 3 คำนี้สามารถใช้เป็นคำลาจากแบบไม่เป็นทางการได้
Hyvää huomenta (ฮึแว ฮัวเมนตะ) หรือ Huomenta (ฮัวเมนตะ) หมายถึง อรุณสวัสดิ์ แต่คำหลังเป็นทางการน้อยกว่า
Hyvää aamupäivää (ฮึแว อามุแปย์แว) เป็นคำทักทายอีกคำที่ใช้สำหรับตอนเช้า
Hyvää päivää (ฮึแว แปย์แว) หรือ Päivää (แปย์แว) หมายถึง สวัสดีในตอนกลางวัน
Hyvää iltapäivää (ฮึแว อีลตะแปย์แว) หมายถึง สวัสดีตอนบ่าย
Hyvää iltaa (ฮึแว อีลตา) หรือ Iltaa (อีลตา) หมายถึง สวัสดีตอนเย็น
Näkemiin (แนะเกะมีน) หรือแบบไม่เป็นทางการ nähdään (แนดแดน) หมายถึง ลาก่อน พบกันใหม่
Mitä kuuluu? (มิแตะ กูลู) หรือ Kuinka voit / voitte? (มิแตะ วอยต์/วอยเตะ) สุภาพกว่า หมายถึง สบายดีหรือ
Kiitos, hyvää. (กีตอส ฮึแว) สบายดี ขอบคุณ
Ei niin hyvää, kiitos. (เอย์ นีน ฮึแว กีตอส) ไม่ค่อยดีเลย ขอบคุณ
คุณมาจากไหน ?
Mistä olet(te) kotoisin? (มิสแตะ ออลเลตเตะ กอตตอยซิน) คุณมาจากไหน
Olen (kotoisin)... -sta/-stä, -lta/-ltä (ออลเลน กอตตอยซิน...-สตะ/-สแตะ -ลตะ/-ลแตะ) ผมมาจาก...
Missä asut? (มีสแสะ อะซุต) คุณอาศัยอยู่ที่ไหน
Asun... -ssa/-ssä, -lla/-llä (อะซุน...-สะ/-แสะ -ละ/-และ) ผมอาศัยอยู่ที่...
บทสนทนาที่ 1.
แบบไม่เป็นทางการระหว่าง Pekka กับเพื่อนของเขา Jussi.
บทสนทนาที่ 2.
แบบเป็นทางการระหว่างนาย Virtanen กับนาง Mäkelä.
ภาษาฟินแลนด์/บทนำ

ภาษาฟินแลนด์ (suomi หรือ suomen kieli ในภาษาฟินแลนด์) เป็นภาษาตระกูลยูราลิก ด้วยเหตุนี้ทำให้ภาษาฟินแลนด์มีความแตกต่างจากภาษาอื่น ๆ ในทวีปยุโรปที่เป็นกลุ่มภาษาอินโด-ยูโรเปียน ภาษาที่ใกล้เคียงกับภาษาฟินแลนด์มากที่สุด คือ ภาษาคาเรเลีย ตามมาด้วยภาษาเอสโตเนียและภาษาซามีตามลำดับ ภาษาฮังการีก็ได้รับการจัดให้เป็นภาษาตระกูลยูราลิก แต่ผ่านวิวัฒนาการจนแตกต่างกันแทยจะสิ้นเชิง มีเพียงหลักไวยากรณ์บางอย่างและเสียงพยัญชนะ/สระเท่านั้นที่พอเหลือเป็นร่องรอยว่าทั้งสองภาษาสืบเชื้อสายมาจากต้นตระกูลเดียวกัน
ภาษาฟินแลนด์เป็นภาษาทางการของประเทศฟินแลนด์ (ร่วมกับภาษาสวีเดน) และเป็นภาษาชนกลุ่มน้อยในประเทศสวีเดน ประเทศนอร์เวย์ และประเทศรัสเซีย
ภาษาฟินแลนด์จัดเป็นภาษารูปคำติดต่อ (Agglutinative language) กล่าวคือเป็นภาษาที่มีการใช้หน่วยคำต่าง ๆ มาต่อกับหน่วยคำอื่น ๆ จนได้เป็นคำที่มีความหมายต่าง ๆ ภาษาในลักษณะนี้จะทำให้ผู้เรียนเดาความหมายของคำและรากศัพท์ได้ง่ายกว่าภาษาวิภัตติปัจจัยที่คำอาจเกิดการเปลี่ยนแปลงได้ทั้งรูปคำและการออกเสียง
พื้นฐานของภาษาฟินแลนด์.
ภาษาฟินแลนด์จะสร้างคำด้วยวิธีการนำส่วนลงท้าย (suffix) มาต่อท้ายคำตั้งต้น (stem) ภาษาฟินแลนด์จะมีส่วนลงท้ายอยู่สองประเภทหลัก ๆ คือ
การผันรูปจะคงประเภทของคำ (Part of Speech) ไว้ขณะที่การแผลงรูปสามารถเปลี่ยนประเภทคำได้
ส่วนลงท้ายเหล่านี้สามารถต่อกันไปเรื่อย ๆ จนเกิดเป็นคำยาว ๆ อย่างเช่น Juoksentelisinkohan แปลได้ว่า "ผมสงสัยว่าผมควรวิ่งไปทั่วดีไหม" คำนี้มีวิธีสร้างดังนี้
ภาษาฟินแลนด์ยังมีหลักการอีกสองหลักการที่สำคัญ คือ Vowel Harmony และ Consonant Gradation ทั้งสองหลักการนี้จะมีผลตอนผันรูปหรือแผลงรูปก่อนเอาไปใช้ในประโยค
ภาษาฟินแลนด์ไม่มีเพศของคำนาม และไม่มีคำนำหน้านาม (จำพวก a, an, the ในภาษาอังกฤษ) แต่แลกมากับการแสดงความชี้เฉพาะผ่านทางตำแหน่งการวางคำในประโยค
ภาษาฟินแลนด์/คำกริยา

คำกริยาของภาษาฟินแลนด์มีกฎของการผันเช่นเดียวกับภาษาฝรั่งเศส คือการกระจายรูปของคำกริยาตามประธานของประโยค นอกจากนี้ยังต้องผันตามกาล แต่ผันเฉพาะอดีตกาล และปัจจุบันกาลเท่านั้น เราสามารถแบ่งกลุ่มของกริยาตามรูปแบบการผันในภาษาฟินแลนด์ได้เป็น5แบบ (ไม่รวมกริยายกเว้น) โดยจะยกตัวอย่างของV.Asua แปลว่า อยู่ อาศัย (ผันตามกฎรูปแบบที่1) Preesens ปัจจุบันกาล Minä asun (-n) Sinä asut (-t) Hän asuu (-Vokaali) Me asumme (-mme) Te asutte (-tte) He asuvat (-vat,vät)
Imperfekti อดีตกาล Minä asuin Sinä asuit Hän asui Me asuimme Te asuitte He asuivat จะสังเกตได้ว่าการผันกริยาไม่ว่าในกาลไหนก็ตามจะมีการเปลี่ยนรูปเฉพาะด้านหลังเท่านั้น ซึ่งเปลี่ยนไปตามประธานแต่ละตัว
ภาษาฟินแลนด์/คำนาม

คำนามในภาษาฟินแลนด์มีลักษณะทต่างจากภาษายุโรปอื่นๆมาก โดยรากศัพท์ส่วนใหญ่มาจากภาษาซามิ(ชนเผ่าทางเหนือของสแกนดิเนเวียและรัสเซียตะวันตก) ภาษาเอสโตเนีย นอกจากนี้ ปัจจุบันคำที่ยืมมาจากภาษาอังกฤษ ภาษาสวีเดนและภาษาเยอรมันก็เป็นที่นิยมอยู่ไม่น้อย แต่นอกจากคำนามเหล่านี้จะมีรูปเอกพจน์และพหูพจน์แล้ว ยังต้องผันคำตามรูปแบบของคำที่ถูกใช้ในประโยคด้วย ทั้งนี้เป็นเพราะภาษาฟินแลนด์ไม่มีคำบุพบท ในที่นี้ขอยกตัวอย่างคำว่าTaloซึ่งแปลว่าบ้าน
ภาษาฟินแลนด์/คำคุณศัพท์

คำคุณศัพท์เมื่อขยายคำนามก็ต้องผันตามคำนามที่ขยายด้วย เช่น iso talo บ้านใหญ่ isot talot บ้านใหญ่ (หลายหลัง) isossa talossa ในบ้านหลังใหญ่ (หลังเดียว) isoissa taloissa ในบ้านหลังใหญ่ (หลายหลัง)
ภาษาญี่ปุ่น/ตัวอักษร

ตัวอักษรที่ใช้ในภาษาญี่ปุ่นปัจจุบันมี 3 กลุ่ม คือ
ฮิรางานะ (ひらがな).
ใช้เขียนคำของญี่ปุ่นเอง มีทั้งหมดดังต่อไปนี้
คาตากานะ (かたかな)(カタガナ).
ใช้เขียนคำทับศัพท์ภาษาต่างประเทศ และ ใช้เมื่อต้องการเน้นคำพูด
คันจิ (漢字).
เป็นอักษรจีนที่ญี่ปุ่นนำเข้ามาใช้ โดยคำที่ใช้ในชีวิตประจำวันมีประมาณ 2,000 คำ
ภาษาญี่ปุ่น/การออกเสียง

การออกเสียงในภาษาญี่ปุ่นแม้จะมีความหมายและเขียนเหมือนกันแต่การออกเสียงมีลักษณะที่แตกต่างกันออกขึ้นอยู่กับองค์ประกอบต่างๆ
ออกเสียงเป็น ค หากตัวอยู่ในพยางค์แรกของประโยค และออกเสียงเป็น ก หากอยู่ในพยางค์หลัง
ภาษาญี่ปุ่น/บทเรียน/1

บทเรียนนี้จะเป็นการแนะนำให้เห็นภาพกว้างๆของประโยคในภาษาญี่ปุ่น โดยที่คุณไม่จำเป็นต้องมีความรู้ภาษาญี่ปุ่นมาก่อน
ก่อนจะเข้าสู่บทเรียน คุณควรจดจำศัพท์ 3 คำในตารางข้างล่างนี้ ซึ่งคุณจะได้พบเจอบ่อยในบทเรียนต่อๆไป คุณไม่จำเป็นต้องรู้วิธีอ่านอักษรญี่ปุ่นในตอนนี้ แต่ขอให้จดจำ"คำอ่าน"และ"ความหมาย"ให้ขึ้นใจ
ตารางข้างล่างนี้เป็นชื่อคน คุณไม่จำเป็นต้องจำ ขอให้รู้ว่าคำเหล่านี้เป็นเพียงชื่อเท่านั้น ไม่ได้มีความหมายใดๆ
โครงประโยคพื้นฐาน.
รูปประโยคพื้นฐานในภาษาญี่ปุ่นประกอบด้วย "ส่วนหัวเรื่อง" และ "ส่วนแสดง"
 watashi wa tanaka desu
 วะตะชิ วะ ทะนะกะ เดะสึ
 =ฉันคือทะนะกะ
 anata wa nakamura desu ka
 อะนะตะ วะ นะกะมุระ เดะสึ กะ
 =คุณคือนะกะมุระใช่มั๊ย
ตัวอย่าง 3.
จำคำศัพท์ต่อไปนี้ก่อนอ่านตัวอย่าง
 nakamura wa kirei desu
 นากามูระ วะ คิเร เดสึ
 =นากามูระสวย
คำช่วย.
ภาษาญี่ปุ่นมีการใช้ "คำช่วย" เพื่อบอกหน้าที่ของคำที่นำหน้าคำช่วย
ตัวอย่างเช่น คำว่า は (wa อ่านว่า วะ) ที่เราได้เรียนไปนั้น ถือเป็นคำช่วยที่ใช้บอกหัวเรื่อง ดังนั้น คำใดๆที่อยู่หน้าคำว่า wa จะเป็นหัวเรื่องเสมอ
นอกจากนี้ ภาษาญี่ปุ่นยังมีคำช่วยอื่นๆอีก เช่น を (o อ่านว่า โอะ) เป็นคำช่วยที่ใช้บอกกรรม ดังนั้น คำที่อยู่หน้าคำว่า o จะเป็นกรรมของประโยคเสมอ
ตัวอย่าง 4.
กรุณาจำคำศัพท์ต่อไปนี้ก่อนอ่านตัวอย่าง
 "ฉันอ่านหนังสือ"
 watashi wa hon o yomimasu
ตัวอย่าง 5.
กรุณาจำคำศัพท์ต่อไปนี้ก่อนอ่านตัวอย่าง
 "ทานากะกินข้าวห่อสาหร่าย"
 tanaka wa sushi o tabemasu
 ทานากะ วะ ซูชิ โอะ ทาเบมัส
ตัวอย่าง 6.
มาดูตัวอย่างของคำช่วยอีกคำหนึ่ง
กรุณาจำคำศัพท์ต่อไปนี้ก่อนอ่านตัวอย่าง
 "ฉันไปโตเกียว"
 watashi wa toukyou e ikimasu
 วะตะชิ วะ โตเกียว เอะ อิคิมัส
ตัวอย่าง 7.
มาดูตัวอย่างของคำช่วยอีกคำหนึ่ง
 "ฉันอ่านหนังสือที่โตเกียว"
私は東京で本を読みます
 watashi wa toukyou de hon o yomimasu
 วะตะชิ วะ โตเกียว เดะ ฮง โอะ โยะมิมะสึ
วิธีแก้และลบ Virus ซ่อน Folder ซ่อน File อย่างง่าย

อันดับแรกต้องมาดูว่าไวรัสซ่อนโฟรเดอร์มันมีลักษณะแบบใด
อธิบายเพิ่มเติม
โฟลเดอร์สีจางๆจะเป็นโฟลเดอร์จริงที่ถูกซ่อนเอาใว้ แต่โปรเดอร์ที่สีเข้ม และเป็นแบบShortcut และมีรูปลูกศรตรงมุมซ้าย
วิธีการกำจัดไวรัสซ่อนไฟล์.
1.กด start พิมพ์ในช่องค้นหาว่า cmd หรือคลิกที่ run
2.จะได้หน้าต่างสีดำๆแบบนี้มา ให้ทำการดูว่า แฟรชไดส์เราเป็นไดส์อะไร(ไดส์ที่เราจะทำการกำจัดไวรัสซ่อนไฟล์) เช่น ถ้าเป็นไดส์ G ก็ให้พิมพ์ g: ไดส์ D = d: เป็นต้น แล้วกดEnter
3.จากนั้นให้ทำการพิมพ์ว่า attrib -r -s -a -h /d  /s แล้วกด Enter
4. รอสักครู่ จนกว่าจะขึ้นแบบ ในกรอบสี่เหลี่ยมสีแดง พอขึ้นแบบนี้แล้วให้ทำการ ปิด แล้วให้เปิดไดส์ ของแฟรชไดส์ของเรา
5.จะเป็นว่าโฟลเดอร์ของเราที่ถูกไวรัสซ่อนใว้โผล่ขึ้นมาแล้ว(โฟลเดอร์จริงที่ไม่เป็น short cut)
6. ตัวไวรัสยังไม่หายไปให้เราทำการลบ โฟลเดอร์ไวรัส ที่เป็น short cut (มีรูปลูกศรมุมซ้าย) เท่านี้ก็เป็นอันเสร็จ
ภาษาไทย/ศัพท์ต่างประเทศที่ใช้คำไทยแทนได้

ศัพท์ต่างประเทศที่ใช้คำไทยแทนได้ คือ ศัพท์ภาษาต่างประเทศ(ซึ่งส่วนใหญ่เป็นภาษาอังกฤษ)ที่มักใช้กันในสังคมไทยในรูปทับศัพท์ไม่ว่าในการเขียนหรือการพูด ทั้งๆที่มีคำศัพท์ภาษาไทยที่เหมาะสมซึ่งสามารถใช้แทนกันได้ การเลือกใช้ควรจะพิจารณาความเหมาะสมและบริบท เปรียบเทียบกับการใช้คำทับศัพท์ ในส่วนต่อไปนี้ จะยกตัวอย่างที่ใช้กันทั่วไป
ภาษาอังกฤษ.
อักษร C.
 
อักษร D.
ภาษาลาว/ระบบเสียง

ຫາເມຍໃໝ່
 * ອ /ʔ/ ที่เป็นพยัญชนะต้นหมายถึงเสียงเงียบ และดังนั้นมันจึงถูกพิจารณาว่าเป็นเสียงกัก เส้นเสียง
 * เสียงกัก เส้นเสียง จะปรากฏเฉพาะหลังสระเสียงสั้นเมื่อไม่มีพยัญชนะสะกด
ระบบเสียง.
สระ.
เสียงสระในภาษาลาวซึ่งคล้ายคลึงกับเสียงสระภาษาไทยแบ่งออกเป็น 3 ชนิดคือ สระเดี่ยว สระประสม และสระเกิน สะกดด้วยรูปสระพื้นฐานหนึ่งตัวหรือหลายตัวร่วมกัน
สระเดี่ยว หรือ สระแท้ คือสระที่เกิดจากฐานเพียงฐานเดียว มีทั้งสิ้น 18 เสียง
สระประสม คือสระที่เกิดจากสระเดี่ยวสองเสียงมาประสมกัน เกิดการเลื่อนของลิ้นในระดับสูงลดลงสู่ระดับต่ำ ดังนั้นจึงสามารถเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า "สระเลื่อน" มี 3 เสียงดังนี้
เสียงวรรณยุกต์.
ภาษาลาวเวียงจันทน์มีระดับเสียงวรรณยุกต์ 6 ระดับ: Low (เอก) Mid (สามัญ) High (ตรี) Rising (จัตวา) High Falling (ใกล้เคียงกับโท) และ Low Falling (โท) ระดับเสียงจะแตกต่างกัน ไปตามชนพื้นเมืองของผู้พูดและที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ เช่น ชาวหลวงพระบางจะใช้ ระดับเสียงวรรณยุกต์ 5 ระดับ คือ
ภาษาลาว/สำเนียงท้องถิ่น

สำเนียงภาษาถิ่นของภาษาลาวสามารถแบ่งได้ 6 สำเนียงใหญ่ คือ:
ทางการประเทศลาวไม่ได้กำหนดให้สำเนียงถิ่นใดเป็นสำเนียงภาษากลาง แต่การใช้ภาษาลาวอย่างเป็นทางการ เช่น ทางสถานีโทรทัศน์แห่งประเทศลาว สถานีวิทยุแห่งประเทศลาว จะใช้สำเนียงเวียงจันทน์ซึ่งเป็นสำเนียงของคนเมืองหลวง สามารถเข้าใจกันได้ทั่วประเทศ การเรียนภาษาลาวในประเทศลาวนั้น รัฐบาลลาวไม่ได้บังคับให้ใช้สำเนียงเวียงจันทน์ แต่ให้สามารถใช้สำเนียงท้องถิ่นต่าง ๆ ได้ แต่การเรียนภาษาลาวสำหรับชาวต่างประเทศ รัฐบาลลาวแนะนำให้ใช้สำเนียงเวียงจันทน์ ฉะนั้นประชาชนในประเทศลาวจึงพูดอ่านภาษาลาวเป็นสำเนียงท้องถิ่นของตน แต่ประชาชนก็สามารถฟังเข้าใจได้ทุกสำเนียงทั่วประเทศ แม้จะพูดภาษาต่างสำเนียงกันก็ตาม
ส่วนในประเทศลาว นอกจากสำเนียงถิ่นใหญ่แล้วยังมีสำเนียงแตกออกไปอีกหลายสำเนียงย่อย เช่น ภาษาลาวใต้ถิ่นสาละวัน ภาษาลาวกลางถิ่นสุวรรณเขต สำเนียงย่อยถิ่นเมืองอาดสะพังทอง ถิ่นเมืองจำพอน ภาษาเวียงจันทน์ถิ่นเมืองปากงึม ฯลฯ นอกจากนี้ยังมีผู้พูดภาษาลาวใต้ถิ่นจำปาศักดิ์ในจังหวัดพระวิหาร สตึงแตรง และรัตนคีรีของประเทศกัมพูชาด้วย
โปรแกรมประมวลคำ

ซอฟต์แวร์ประมวลคำ (Word Processing) เป็นซอฟต์แวร์ประยุกต์ใช้สำหรับการจัดการกับเอกสารในรูปแบบต่างๆ เช่น จดหมาย บันทึก รายงานการประชุม การจัดทำหนังสือ การทำรายงาน เป็นต้น นอกจากนั้นยังสามารถจัดข้อความในลักษณะต่างๆ  ใส่ภาพประกอบ  แทรกตาราง เพื่อทำให้เอกสารน่าสนใจยิ่งขึ้น  ซึ่งนับว่าโปรแกรมประมวลคำเป็นที่นิยมนำไปใช้งานในองค์กรและหน่วยงานต่าง ๆ อย่างแพร่หลาย
ภาษาอาหรับ/ตัวเลข

waaħid
 "1. หนึ่ง"
 ithnaan
 "2. สอง"
 tħalaatħäh
 "3. สาม"
 arbarħäh
 "4 - สี่"
 khamsäh
 "5. ห้า"
 sittäh
 "6. หก"
 sabrħäh
 "7. เจ็ด"
 tħamaaniyäh
 "8. แปด"
 tisrħäh
 "9. เก้า"
 rħasħräh
 "10. สิบ"
ตัวเลข.
----กลับเข้าสู่ ภาษาอาหรับ
ภาษาฝรั่งเศส/ภาคผนวก/คำศัพท์/ความรู้สึก

l'affection  
เสน่หา
la colère  
ความโกรธ
l'ennui  
เบื่อ
la confiance  
ความเชื่อมั่น
la créativité  
ความคิดสร้างสรรค์
la crise  
วิกฤต
la curiosité  
อยากรู้อยากเห็น
la défaite  
ความพ่ายแพ้
la dépression  
ภาวะซึมเศร้า
le désespoir  
ความสิ้นหวัง
la déception  
ความผิดหวัง
la méfiance  
ความคลางแคลงใจ
le doute  
สงสัย
le rêve  
ความฝัน
la fatigue  
ความเมื่อยล้า
la peur  
ความหวาดกลัว
la lutte  
การต่อสู้
l'amitié  
มิตรภาพ
le plaisir  
ความสนุกสนาน
la douleur  
ความเศร้าโศก
la grimace  
หน้าบึ้ง
le bonheur  
ความสุข
l'espoir  
ความหวัง
la faim  
ความหิว
l'intérêt  
น่าสนใจ
la joie  
ความสุข
le baiser  
จูบ
la solitude  
ความเหงา
l'amour  
ความรัก
la mélancolie  
เศร้าโศก
l'humeur  
อารมณ์
l'optimisme  
มองในแง่ดี
la panique  
ความหวาดกลัว
la perplexité  
ฉงนสนเท่ห์
la rage  
ความโกรธ
le refus  
การปฏิเสธ
la relation  
ความสัมพันธ์
la demande  
ร้องขอ
le cri  
เสียงกรีดร้อง
la sécurité  
การรักษาความปลอดภัย
le choc  
ช็อค
le sourire  
รอยยิ้ม
la tendresse  
ความอ่อนโยน
la pensée  
ความคิด
la réflexion  
อาทร
ดาราศาสตร์ทั่วไป

ดาราศาสตร์ คือ การศึกษาทางวิทยาศาสตร์ของท้องฟ้าในเอกภพที่มองเห็นได้ ตั้งแต่ระยะไม่กี่เมตรจนถึงระดับใหญ่กว่านั้น รวมทั้งฟิสิกส์พื้นฐานที่ควบคุมท้องฟ้าเหล่านั้นอยู่ พวกมันสร้างอะไร มีคุณสมบัติอย่างไร การกระจาย ความสัมพันธ์ ระยะทาง การเคลื่อนไหว การสร้าง อายุ และ การดับสูญ
พร้อมกับกระบวนการของเทคโนโลยี ที่ถูกปรับปรุงอย่างมากเพื่อความเข้าใจของเราต่อเอกภพ ดาราศาสตร์ เป็นหนึ่งในพื้นที่หนึ่งที่ทันสมัยที่สุดในการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ แต่ยังเป็นหนึ่งในวิทยาศาสตร์ที่เก่าแก่ที่สุดด้วย การศึกษาในระดับหนึ่งเกิดจากประสบการณ์ในอารยธรรมโบราณ
ตำราวิกินี้จะแนะนำผู้อ่านถึงม่านและกระบวนการที่เปิดเผยต่อมนุษยชาติ มันนำเสนอดาราศาสตร์ที่ไม่ใช่แค่สาขาความรู้ แต่ยังเป็นความพยายามของมนุษย์ในวิทยาศาสตร์ด้วย
บรรณานุกรม
ดาราศาสตร์ทั่วไป/ดาวหาง

ดาวหางอาจถูกกล่าวได้ว่าเป็น "ก้อนน้ำแข็งสกปรก" แต่ด้วยเหตุที่มันมีฝุ่นมากกว่าน้ำแข็ง เราจึงกล่าวถึงมันเป็น "ก้อนสกปรกที่เย็น" แทน นิวเคลียสของมันมีส่วนประกอบหลักเป็น น้ำ (H2O) และบางส่วนเป็น แอมโมเนีย (NH3), มีเทน (CH4) และคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ตอนที่เกิดบิ๊กแบงขึ้นเมื่อ 4.6 พันล้านปีก่อน ไฮโดรเจนและฮีเลียมเกิดรวมกันขึ้นเป็นดาวฤกษ์รุ่นแรก และกลายเป็นมหานวดารา (หรือที่เรียกทับศัพท์กันว่า "ซูเปอร์โนวา") อย่างรวดเร็วขณะที่ธาตุหนักกว่า (เรียกโดยรวมว่าโลหะ) ถูกสร้างขึ้นและถูกทำให้น้อยลงอีกครั้งโดยลำดับด้วยไฮโดรเจนและฮีเลียมจากดาวฤกษ์รุ่นที่สอง "โลหะ" จำนวนมากถูกทำให้น้อยลงในเวลานั้นจากการเป็นวัตถุดิบของดาวเคราะห์หิน แต่วัตถุบางส่วนก็กลายเป็นก้อนเล็กของแก๊สและฝุ่นเยือกแข็ง ก้อนเหล่านั้นอยู่ที่ขอบนอกของระบบสุริยะ ซึ่งมีอุณหภูมิต่ำพอที่จะสร้างน้ำแข็งเพื่อแช่ก้อนเหล่านั้นได้ บริเวณดังกล่าวเรียกว่า เมฆออร์ต หรือ แถบไคเปอร์ ซึ่งในเมฆออร์ตถูกประมาณว่ามีดาวหางประกอบอยู่ถึง 1011 (หนึ่งแสนล้าน) ดวง
วงโคจรของดาวหางต่อดวงอาทิตย์ของเรา พวกมันอาจถูกรบกวนจากการเผชิญกับวัตถุอื่น ๆ แบบใกล้ชิด และบางครั้งก็เคลื่อนตัวออกมาจากเมฆออร์ตมุ่งหน้าเข้าหาดวงอาทิตย์ เมื่อพวกมันเข้ามันเข้ามาใกล้ แก๊สเยือกแข็งจะเริ่มกลายเป็นไอและฝุ่นถูกผลักออกไป ซึ่งจะเป็นลำแสงที่เรียกว่าหาง หางนั้นโน้มเอียงไปหลังนิวเคลียสดาวหาง แก๊สและฝุ่นนั้นได้รับอิทธิพลได้ง่ายโดยแรงประยุกต์ที่กระทำต่อมัน โดยโปรตอนในแสงของดวงอาทิตย์นั้นกระเด็นใส่มัน และโดยสนามแม่เหล็กไฟฟ้าซึ่งมีผลต่ออนุภาคมีประจุ ดาวหางมีสองหาง หางแรกคือหางไอออน (มีสีฟ้า, ประกอบด้วยแก๊ส) และหางที่สองคือหางฝุ่น (มีสีเหลือง) ซึ่งเป็นจุดกำเนิดของฝนดาวตก เช่น ฝนดาวตกสิงโต เมื่อโลกเคลื่อนผ่านแนวของฝุ่นที่หางฝุ่นของดาวหางทิ้งไว้
ดาวหางที่โด่งดังที่สุดดวงหนึ่งคือดาวหางฮัลเลย์ ถูกค้นพบโดย เอ็ดมันด์ ฮัลเลย์ เมื่อปี ค.ศ. 1705 ครั้งนั้นดาวหางถูกสังเกตได้ครั้งสุดท้ายในปี ค.ศ. 1682 ฮัลเลย์ได้ทำนายว่ามันจะกลับมาอีกครั้งในปี ค.ศ. 1758 แต่โชคร้ายที่เขาเสียชีวิตลงในปี ค.ศ. 1742 ทำให้เขาไม่มีโอกาสได้รับรู้ว่าการทำนายของเขานั้นถูกต้อง ภายหลังจึงตั้งชื่อดาวหางดวงนี้ตามชื่อของเขา
ดาวหางฮัลเลย์มีคาบการโคจรประมาณ 76 ปี ซึ่งมองเห็นจากโลกครั้งล่าสุดเมื่อปี ค.ศ. 1986 และจะกลับมาอีกครั้งในปี ค.ศ. 2061 (พ.ศ. 2604)
ดาราศาสตร์ทั่วไป/กล้องโทรทรรศน์/ทัศนศาสตร์พื้นฐาน

กล้องที่นักดาราศาสตร์ใช้สังเกตการณ์วัตถุที่อยู่ห่างไกลบนท้องฟ้า เรียกว่า กล้องโทรทรรศน์ คำว่ากล้องโทรทรรศน์มีความหมายว่า กล้องสำหรับส่องดูของไกลให้เห็นใกล้ ตรงกับคำในภาษาอังกฤษว่า Telescope เป็นคำที่มีต้นกำเนิดมาจากภาษากรีก มีความหมายว่า "การมองเห็นระยะไกล" (far-seeing) ซึ่งไม่ใช่คำอธิบายหลักการทำงานของกล้องโทรทรรศน์ที่ดีนัก เพราะถ้าวัตถุมีความสว่างมากพอ ไม่ว่ามันจะอยู่ไกลแค่ไหนก็ไม่มีปัญหา เราสามารถมองเห็นมันได้ ในแท้จริงแล้วกล้องโทรทรรศน์มีหน้าที่หลักสามประการคือ
ก่อนที่เราจะเข้าใจถึงหลักการทำงานของกล้องโทรทรรศน์เพื่อให้บรรลุสามหน้าที่หลักของมัน เราต้องศึกษาหลักการทำงานบางอย่างของทัศนศาสตร์
แบบหักเหแสงและสะท้อนแสง.
กล้องโทรทรรศน์ชนิดดั้งเดิมคือ กล้องโทรทรรศน์หักเหแสง (Refracting telescope) ถูกนำมาใช้โดยกาลิเลโอ กาลิเลอิ ในปี ค.ศ.1609 ต่อมาเซอร์ ไอแซก นิวตันจึงได้ประดิษฐ์กล้องโทรทรรศน์แบบใหม่ที่ใช้กระจกขึ้นเรียกว่า กล้องโทรทรรศน์สะท้อนแสง (Reflecting telescope) เริ่มจากกล้องโทรทรรศน์แบบหักเหแสง ตัวหักเหแสงพื้นฐานประกอบด้วยเลนส์สองชิ้นคือ เลนส์วัตถุ และ เลนส์ตา ซึ่งแสงจะถูกหักเหผ่านเลนส์วัตถุ จากนั้นแสงจะไปรวมกันที่จุดรวมแสง (จุดโฟกัส) และเลนส์ตา ซึ่งทำหน้าที่ขยายภาพให้ผู้สังเกตการณ์ ซึ่งลำแสงที่ผ่านเลนส์สามารถอธิบายได้ด้วยกฎการหักเหของสเนลล์ (Snell's law)
สมการกฎของสเนลล์ : <math>n_1 \sin{\theta_1} = n_2 \sin{\theta_2} \,</math>
ต่อมากล้องโทรทรรศน์สะท้อนแสง แต่เดิมกล้องของนิวตันนั้นใช้กระจกโค้งวางไว้ท้ายกล้อง เรียกว่า กระจกปฐมภูมิ เมื่อลำแสงเข้ามาจะถูกสะท้อนไปรวมกันที่กระจกทุติยภูมิ ซึ่งเป็นกระจกที่วางในแนวราบ จากนั้นแสงจะถูกสะท้อนเข้าสู่เลนส์ตาเพื่อขยายภาพ
ซึ่งกล้องโทรทรรศน์ทั้งสองแบบต่างมีข้อจำกัดของตัวเอง เช่น กล้องโทรทรรศน์แบบหักเหแสงจะประสบปัญหาความคลาดรงค์ (Chromatic aberration) และปัญหาความยาวคลื่นถูกดูดกลืนไปไม่เท่ากัน ส่วนกล้องโทรทรรศน์แบบสะท้อนแสงจะประสบปัญหากระจกทุติยภูมิไปขัดขวางการเดินทางของแสงบางส่วนทำให้ความสว่างของภาพลดลง หรือมีจุดมัวปรากฏขึ้น
กำลังขยายภาพ.
กำลังขยายของกล้องโทรทรรศน์สามารถหาได้จากสมการ
กำลังขยายภาพ = ความยาวโฟกัสของเลนส์วัตถุ ÷ ความยาวโฟกัสของเลนส์ตา
กำลังการรวมแสง.
เนื่องจากวัตถุส่วนใหญ่ในท้องฟ้านั้นสลัวมาก กล้องโทรทรรศน์จึงต้องมีประสิทธิภาพในการรวมรวมแสงให้เราได้สังเกต พวกมันสลัวแค่ไหนหรอ การคำนวนโดยย่อสามารถอธิบายได้ดังนี้
ดวงอาทิตย์ที่ระยะห่าง 1 AU (หน่วยดาราศาสตร์) (ประมาณ 1.5e+11 เมตร) แสงที่ออกมาจะเป็นการ "กระจาย" ออกมาจากผิวทรงกลม (ซึ่งจริง ๆ คือพลังงานที่แผ่กระจายไปทั่วผิว เรียกว่า ฟลักซ์ (Flux)) สมมติว่าเรามีกล้องโทรทรรศน์ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางรูรับแสง 2 เมตร เศษของแสงซึ่งถูกรวบรวมจากดวงอาทิตย์คือ 
<math>\frac{\mbox{พื้นที่รวบรวมแสง}}{\mbox{พื้นที่ของผิวทรงกลม}} = \frac{\pi(1)^2}{4\pi(1.5 \times 10^{11})^2} \simeq 1.1 \times 10^{-23}\,</math>
สำหรับวัตถุอื่นนอกระบบสุริยะ พวกมันอยู่ห่างจากเรากว่านั้นอย่างมหาศาล ดังนั้นนักดาราศาสตร์จึงจำเป็นต้องสร้างกล้องโทรทรรศน์ขนาดใหญ่เพื่อให้มีกำลังรวมแสงที่มากขึ้น
ดาราศาสตร์ทั่วไป/ภาพขนาดใหญ่

จักรวาลคือสถานที่ขนาดใหญ่ ใหญ่เกินกว่าที่เราจะเข้าใจได้ แต่มันใหญ่แค่ไหนกัน นักดาราศาสตร์ต่อสู้กับคำถามเหล่านี้มากว่าพันปี และมุมมองของพวกเขาในการรู้จักจักรวาลนั้นเติบโตขึ้นเรื่อย ๆ จนกว้างใหญ่มโหฬารและเป็นขนาดที่ยากเกินกว่าจะเข้าใจ และส่วนพื้นฐานของความรู้ซึ้งของเราต่อตัวจักรวาลเอง ในการศึกษาดาราศาสตร์ เราจำเป็นอย่างที่สุดที่จะต้องเข้าใจว่ามันมีอะไรบ้าง ทุกสิ่งมีความสัมพันธ์กันอย่างไร และที่ไหนที่เราเหมาะสมในจักรวาลนี้ ปัญหาคือขนาดมาตราส่วน ขนาดโดยทั่วไปสัมพันธ์กับจัดแบ่งหมวดหมู่ของวัตถุ ในจักรวาลอันใหญ่โต นี่อาจเป็นความท้าทายในการแก้ไขปัญหา ลองพยายามติดต่อกับสิ่งมีชีวิตขนาดใกล้เคียงกับเรารอบโลกของเราในสถานที่อันกว้างใกญ่ที่ไม่คุ้นเคยดูสิ
ถ้าคุณเป็นนักเรียนหรือนักศึกษา คุณอาจนั่งดูอาจารย์ใช้ชอล์กเขียนกระดานดำเกือบทุกวัน กระดานดำนั้นเป็นอะไรที่คุณคุ้นเคยมากกว่าจักรวาล นั่นเพราะคุณได้เห็นมันและสัมผัสกับมัน คุณ"รู้"ขนาดของกระดานดำ ของชอล์ก ของรอยเขียน ของแปลงลบกระดาน และอื่น ๆ เพราะพวกมันอยู่ใกล้มือ
ดาราศาสตร์ทั่วไป/ประวัติย่อของเอกภพ

แต่ไหนแต่ไร มนุษย์มักก่อให้เกิดความสนใจด้วยการสร้าง เราอยู่ที่ไหน และเอกภพที่เราอาศัยอยู่นี้มาจากไหน ใน"คัมภีร์ฤคเวท" กล่าวไว้ว่า ก่อนจะมีการสร้างเอกภพขึ้นนั้น ทุกอย่างไม่มีตัวตนและไม่มีอยู่จริง
ความเป็นไปได้หลายสิ่งได้รับการพิจารณาโดยนักวิทยาศาสตร์ในช่วงหลายพันปี เอกภพเกิดขึ้นโดยทันทีหรอ มันถูกสร้างอย่างฉับพลันโดยพระเจ้าหรือ มันจะคงอยู่ตลอดไปหรือเปล่า หรือสร้างมาแล้วเป็นอย่างไรก็เป็นอย่างนั้น แม้ในตอนนี้ก็ตามหรือ
เช่นเดียวกับที่เราสามารถใช้มาตรขนาด ในการเปรียบเทียบขนาดของวัตถุอย่างคร่าว ๆ ในเอกภพได้ เราสามารถใช้มาตรเวลาในการเปรียบเทียบระยะของเวลาที่เหตุการณ์ต่าง ๆ เกิดขึ้น ตัวอย่างเช่น ดาวหางฮัลเลย์ใช้เวลาประมาณ 75 ปีในการโคจรรอบดวงอาทิตย์อย่างสมบูรณ์ เราจึงสามารถบอกได้ว่า ระยะของคาบวงโคจรดาวหางฮัลเลย์นั้น มีระยะเวลาเท่ากับมาตรเวลาของช่วงชีวิตมนุษย์
จุดกำเนิดของเอกภพตามทฤษฎีบิ๊กแบง.
เอกภพคือพื้นที่ขนาดใหญ่ เวลาของมันก็ใหญ่เช่นกัน อายุของเอกภพเหมือนว่าจะอยู่ที่ 13.7 พันล้านปี เหมือนกับมาตราส่วนของที่ว่างขนาดใหญ่ ช่วงเวลา 14 พันล้านปีมันยากเกินกว่าจะจินตนาการได้สำหรับมนุษย์ซึ่งมีช่วงชีวิตที่สั้นกว่ามาก เพื่อให้ง่ายต่อความเข้าใจมาตราส่วนของเวลาที่ยาว ๆ นั้น เราสามารถ "บีบอัด" ระยะเวลาอันยาวนานของเวลา คือ อายุของเอกภพให้สั้นลงมาเท่ากับช่วงชีวิตมนุษย์ได้
มนุษย์ทั่วไปมีอายุขัยราว ๆ 80 ปี นั้นหมายความว่าโลกจะโคจรรอบดวงอาทิตย์แปดสิบครั้งเพื่อให้ครบอายุขัยเฉลี่ยของเรา มาตราส่วนเวลาของชีวิตมนุษย์และมาตราส่วนเวลาของประวัติศาสตร์มนุษย์นั้นสั้นกว่ามาตราส่วนเวลาของการเปลี่ยนแปลงในเอกภพมาก นักดาราษสตร์ได้ศึกษาวิธีที่จะนำเอาเอกภพมาเพียงเพื่อศึกษาชั่วขณะหนึ่งที่มันดำรงอยู่ เพื่อให้ภาพนั้นชัดเจนว่าเวลาของจักรวาลนั้นพอดีกันได้อย่างไร ลองคิดดูว่า นักดาราศาสตร์ได้จินตนาการว่าชีวิตนั้น "ยืดออก" เพื่อให้พอดีกับประวัติศาสตร์ของเอกภพเป็นอย่างไร
ถ้าอายุขัยของมนุษย์ยาวนานกว่าที่เป็นอยู่นี้ วงโคจรของโลกรอบดวงอาทิตย์ก็อาจจะเร็วเกินไปที่จะใช้วัดอายุ แทนที่มันอาจต้องใช้การวัดเวลาที่ใช้ได้จริง ๆ จากบางอย่างที่ช้ากว่านั้น เช่น ดวงอาทิตย์ใช้เวลา 230 ล้านปีในการโคจรรอบดาราจักรทางช้างเผือก นั่นหมายความ 1 ปีของทางช้างเผือกจะนานกว่าปีปกติถึง 230 ล้านปี
สมมติว่านักดาราศาสตร์สูงอายุมีอายุขัย 80 ปีทางช้างเผือก แทนที่จะเป็น 80 ปีปกติ ด้วยวิธีนั้น นักดาราศาสตร์จะสามารถมีอายุยืนเพียงพอที่จะเห็นเหตุการณ์ว่ามีอะไรเกิดขึ้นบางในมาตรเวลาจักรวาลวิทยาไม่ใช้มาตรเวลาของมนุษย์ ชีวิตของนักดาราศาสตร์คนนั้นจะเคลื่อนไปอย่างช้ามาก ๆ การเติบโตและการกระทำของเขานั้นช้ากว่า 230 ล้านปี ที่อัตรานี้ นักดาราศาสตร์คนนั้นต้องใช้เวลาถึงสี่เดือนในการ"กระพริบ"ตาหนึ่งครั้ง
อัครสาวก

บรรยายสังเขป คำว่า “อัครสาวก”
อัครสาวก นับเนื่องเป็นคำตั้งบทนำที่มีไว้แก่ลูกคำ ในบทที่มีความต่างกันเมื่อสนธิแล้ว ได้จากคำว่า อัคร- นั้น ซึ่งหมายถึง ที่เป็นเลิศหรือเป็นยอด จึงเรียกว่า อัคระ แต่ที่มีชื่อมากและกล่าวขนานนามในอรรถะบรรยาย เกี่ยวกับตำนานสาวกและสาวิกาในศาสนามาเป็นอาทิ ตรงสำคัญที่ถูกต้องที่สุดคือ หมายถึง อัครสาวกเบื้องซ้าย เบื้องขวา ในที่ ภิกษุ และภิกษุณี รวมเป็น ๔ รูป แต่ทั้งหมดทั้งนั้นโดยปริยายหมายถึง พระมหาสาวกสาวิกาในพระนราสภพุทธเจ้าอันเป็นเอตทัคคะ และพระสาวกในที่เป็นพระอสีติก็ปรากฏว่าควรเรียก ด้วยนาม อัคร- คือตลอดพระสาวกผู้ที่เนื่องด้วยพระพุทธเจ้าในเหตุการณ์สำคัญต่างๆในสมะยพุทธกาลทั้งหมด ก็ถูกรวมเรียกในที่ๆเป็นอัครธรรม ถูกรวมเรียกโดยนัยบรรยายเป็นปริยายเดียว ว่า คือเป็นอัคระ คืออัครสาวก ดังที่ปรากฏมาในพระไตรปิฎก แต่ที่เรียกในทางศาสนาพุทธนั้น ส่วนใหญ่ในหลักสำคัญแล้วหมายถึง พระโมคคัลลา และพระสารีบุตร พระอัครมหาสาวก ว่าเป็นพระอัครสาวก
ส่วนคำว่า อัครสาวก ในที่อื่นๆอีก โดยมากแล้ว หมายถึง พระอัครทูต ๑๒ พระองค์ ซึ่งเป็นนักบุญผู้ประทานกิจการแห่งคริสตจักรในนามขององค์ศาสดาเยซู ในศาสนาคริสต์ แต่ทั้งหมดทั้งสิ้นแล้ว คำวิเศษนามว่า อัคร- นั้นใช้แก่ทุกเรื่องราว เช่นในที่เสนาบดีสำคัญที่เก่ง มีสามารถ ก็เรียกว่า อัครเสนาบดี หรือมีความเป็นใหญ่ เป็นที่สุดในที่พระชายา ก็ใช้คำว่า อัคร- เรียกว่า อัครชายาเป็นต้น ความดีเลิศในคุณลักษณะที่ดีเรียกว่า อัครฐาน
ฉะนั้นเหตุการณ์ เรื่องราว ตลอดบุคคลที่ตามประกอบอยู่นั้น หากกล่าวมีศักดิ์ศรี มีเกียรติยศเป็นพิเศษแล้ว ก็อาจถูกเรียกว่าเป็นองค์เอก เป็นอัครบุคคลด้วยนามนั้นๆได้ทั้งหมด 
แก้ความกำกวมนั้นกำหนด ชื่อบทความ การสรา้งบทความให้ได้ชื่อตรงกับบทความจริงๆ ก็จึงต้องยากและกำกวมไปด้วย ซึ่งต้องฝ่าฟันมากเพื่อลดข้อขัดข้องในความไม่ประจวบเหมาะนี้ จึงจะได้บทความที่มีตัวบทพอดีตรงกับชื่อ
คำว่า อัคร,อัคร- พอที่จะเก็บคำ ในที่แผนกพจนานุกรม ก็ย่อมได้ไม่มีปัญหา ประกอบลูกคำอื่นๆต่อ ย่อมบันทึกและประกอบด้วยได้อีกมาก แต่! แต่หากกำหนดคำว่า อัครสาวก ให้เป็นชื่อบทความต้องมาสร้างแล้ว ก็เหมือนดูจะทำไม่ได้ เพราะแต่ละศาสนาใช้คำว่า อัครสาวก นี้ ถึงเรื่องศาสนาของตนแต่อย่างเดียว แต่โดยมาก ชื่อบทความด้วยชื่อนี้ จึงเป็นบทความที่สร้างได้ยาก และยังคงเป็นบทความที่ขาดหาย ถึงแม้ถ้าหากใช้หน้าเปลี่ยนทางต่างๆมากแล้ว แต่ก็จะต้องตั้งบทแก้ความกำกวมไว้ด้วย<br>
<br>
หมายเหตุ.
<table class="plainlinks noprint messagebox notice" style="width:250px; float:right; clear:right; margin:0px; margin-left:10px;"> 
<tr style="vertical-align:middle;"><td style="padding:0.1em; text-align:center; vertical-align:middle; width:45px; border:none;">
</td>
<td style="color:black; text-align:left; vertical-align:middle; padding:0.5em; padding-left:0em; border:none;">
 วิกิพีเดียมีสารสนเทศที่เกี่ยวข้องกับตำราที่ #เปลี่ยนทาง 
</td></tr></table>
กันดาร

บรรยายสังเขป คำว่า “กันดาร”
กันดาร คือ อัตคัด หรืออาจหมายถึงสงสาร หากกล่าวถึงความเป็นสถานที่ ที่นั้นๆกล่าวว่าเป็นที่ๆแสวงหาได้ยากด้วยน้ำและอาหาร ในอีก ๔ ประการพระไตรปิฎกกล่าวหมายถึง ชาติกันดาร ๑(เป็นขึ้น ,เกิดขึ้น) ชรากันดาร ๑(เสื่อมทราม ,แก่) พยาธิกันดาร ๑(ด้วยโรคเบียดเบียน) มรณะกันดาร ๑(ภัยมัจจุ คือความตาย) ข้อนี้จะต้องทำบัญชีเป็นหลายอย่างด้วย เมื่อจะได้ชื่อบทความนั้น ก็ต้องรวมความ ในทางภูมิศาสตร์ซึ่งกล่าวเป็นโดยย่อ สรุปความในชื่อของบทความว่า ภูมิภาคอันแห้งแล้ง บริเวณอันแห้งแล้ง เขตกันดารแห้งแล้ง หรือที่เรียกกันว่า แผ่นดินที่เป็นทะเลทราย แต่คำว่ากันดาร จะรวมไปถึงหลายๆอย่าง ดังที่แสดงแล้วข้างต้น ซึ่งเกาะร้างที่มีแต่ภยันตราย ตลอดถึงอาการร้างราระโหยหา หรือรกร้างในคนก็ด้วย วิถีของการรอนแรมไกลเดินทางไม่หยุดเลย ก็ด้วย (deserted) พระพุทธเจ้าตรัสถึงทิฏฐิสิบประการ ในอรรถาธิบายนั้น ตรัสว่า ความคิดเห็นอันเป็นเสี้ยนหนาม มีแต่ความรกชัฏ กล่าวว่าคือ กันดาร! ด้วยอีกประการหนึ่ง 
เพื่อจะข้ามทางกันดารนั้น หรือเพราะหลงอยู่ในทางแห่งกันดารไม่พ้นแล้ว มนุษย์ก็จึงได้สร้างโพยภัยบรรดามีต่างๆแก่กัน เบียดเบียนกันด้วยเหตุแห่งความเป็นอาหาร ซึ่งล้วนแล้วกำหนดหมายเป็นเรื่องทางใจอย่างลึกซึ้ง ในที่ร้ายๆนั้น ว่าเป็นเหตุเพราะ กันดาร! ข้อที่จะกำหนดแก้ความกำกวม หรือตั้งด้วยชื่อบทความเป็นสารานุกรม ก็อาจจะต้องถือว่าเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ซึ่งยากที่จะสร้างได้ และก็ยากที่จะให้ชื่อบทความนั้นตรงกับเรื่อง (ทางภูมิศาสตร์) ดังกล่าวมานี้ ซึ่งควรมีบรรยายอยู่ พระคัมภีร์ว่าอย่างหนึ่งว่า นิโรธสัจ ดุจข้าวปลาหาง่าย และมรรคสัจ ว่าไว้ได้เหมือนดั่งฝนตกลงมาแล้วถูกต้องตามฤดูกาล. แต่เป็นโดยสังเขปให้เห็นอย่างนั้น ว่าเป็นอย่างดี. ที่ว่าไว้โดยอริยสัจจ์ธรรม แต่บททุกข์ยากอันจะไม่เป็นสุขให้สังสัคคะมาร่วมเป็นด้วยได้นั้น ก็คือความเข็ญใจได้ยากอยู่นั่นเอง ซึ่งได้อยู่ในสัจจะอยู่ร่วมกันนั้นด้วย เพราะว่าตัวทุกขสัจนั้น และตัวสมุทยสัจเป็นแรกเริ่มเดิมทีกว่าจะเป็นไปแก่มรรคและนิโรธนั้นได้ สัจจะสองอย่างแรกดังนี้ได้มีอรรถบรรยายไว้ว่า ดั่งข้าวยากหมากแพง ฝนแล้ง ดุจโรค และต้นตอของโรค(สมุทัย) ฉะนั้น
ความกันดารและตารางแสดงคำศัพท์ต่อไปนี้ ให้แสดงถึง ความทุรพล ให้ตรากตรำระกำเป็นต่างๆ ตามหมายที่มีปรากฏมาในพระไตรปิฎก ซึ่งได้แก่ ความว่า, หมายถึง, ได้แก่, ดังกล่าว, คือ หรือ เป็นอาทิ ว่าแห้งแล้ง (กันดาร). ซึ่งจะค้นไปกว่าตรงศัพท์ตามตัวมานั้นที่มีกำหนดว่า แปลว่า แล้วทีนี้จะได้เสริมกันให้ถึงแก่ความเป็นตำรา จึงให้ค้นออกไปให้ยิ่งกว่าเก่า ให้เป็นที่ควรจะได้ทำไว้เป็นสิ่งประดับเสริมพูนความรู้ สำหรับเฉพาะในชั้นเรียนที่เรียนกันมาในทางศาสนาอย่างนี้ก่อน 
<br>
<table class="plainlinks noprint messagebox notice" style="width:250px; float:right; clear:right; margin:0px; margin-left:10px;"> 
<tr style="vertical-align:middle;"><td style="padding:0.1em; text-align:center; vertical-align:middle; width:45px; border:none;">
</td>
<td style="color:black; text-align:left; vertical-align:middle; padding:0.5em; padding-left:0em; border:none;">
 วิกิพีเดียมีสารสนเทศที่เกี่ยวข้องกับตำราที่ #เปลี่ยนทาง 
</td></tr></table>
พระโค

พระโค เป็นเรื่องหลักและสิ่งสำคัญสำหรับพิธีแรกนา ซึ่งเป็นพระราชพิธีจำลองกระบวนและวิธีการของการกสิกรรมสำหรับประเทศและรัฐกิจ อันมีอยู่ในราษฎรและนิคมต่างๆในแผ่นดิน
ในการประกอบพิธี เจ้าราชพิธีนั้นโดยพระราชานุญาต จะนำพญาโค ซึ่งคือโคที่คัดสรรอย่างดีแล้วจากปศุสัตว์ทั่วประเทศ มาตระเวนอยู่ในที่ๆจัดทำไว้แล้วอย่างดี เพื่อแสดงตัวอย่างการคราด ไถ และการเลือกกินอาหาร ซึ่งตลอดรายการนั้น ผู้คนก็จะได้รำลึกถึงสิ่งต่างๆอันเนื่องด้วยการกสิกรรม และการตั้งถิ่นฐาน ตลอดถึงการพ้นจากการเป็นชนเร่ร่อน แล้วมีอาหารการกินสมบูรณ์ ซึ่งให้นับเป็นความดีของพระโคดังนี้ด้วย และเมื่อจบรายการกสิกรรมที่ชุมชนและสังคมได้จัดทำขึ้น ก็จึงได้ให้ประกาศ ว่า ได้ให้เกิดความเรียบร้อยและสมบูรณ์ดีแล้วร่วมกันทุกๆคน
ในสมัยโบราณ ชื่อ ความหมาย และสิ่งเสี่ยงทายที่ปรากฏระหว่างพิธีจากพระยาแรกนา และพญาโคจึงมีความสำคัญมาก เรื่องพระโคปรากฏเป็นที่สรรเสริญยิ่งกว่าแต่ก่อนเสมอมา (ว่าพระโคทำอะไร พระยาแรกนาทำอะไร) มากยิ่งขึ้นเมื่อปรากฏเรื่องราวโดยพุทธประวัตินับจากพุทธกาลนั้นเป็นต้นแล้ว กษัตริย์ตามคติพุทธศาสนาย่อมนับถือนิยมในการณ์โครักขกรรม และกสิกรรม มากกว่าที่จะมุ่งแต่ภาระกิจทางการทำสงครามแย่งชิง เชื่อกันว่า กษัตริย์ผู้ทรงกิจแห่งพระพุทธศาสนาเป็นอุปถัมภ์ ทรงอยู่ที่ใด ที่นั้นก็คงจะยังมีพิธีแรกนาขวัญโดยพระโคดังกล่าวนี้อยู่ และประเทศแห่งกษัตริย์นั้นย่อมได้ชื่อว่า ได้เป็นประเทศแห่งพฤกษาบูชาด้วยกันกะพระโค
เรื่องพระโค นี้คงไม่นับเป็นชื่อบทความได้ตามนี้ เพราะยังไม่มีการสร้างบทความ ตามแบบของสารานุกรมที่ควรจะมีรายละเอียดครบเกี่ยวกับสิ่งต่างๆในพิธีแรกนาฯ แม้พิธีแรกนา อันนับเป็นพระราชพิธีแต่โบราณ ที่ยังปรากฏว่ามีอยู่ ก็เฉพาะแต่เรื่องพระโคเห็นจะยังไม่มีบทความที่พอจะเป็นสาระเท่าที่ควรนัก ซึ่งอาจเป็นเพราะว่าในที่อาจจะให้ค้นหาได้นั้นอาจจะยังไม่ปรากฏ 
เรื่องพระโคสำหรับพิธีแรกนาฯ นับได้ว่าเป็นสัญลักษณ์เครื่องหมายสำคัญของพิธีการอันแสดงออกถึงสามัคคีธรรม และทำนองแห่งสมมุติด้วยประกาศวาระ ว่า เมื่อสังคมมนุษย์และกลุ่มชนแต่ก่อนปรับรูปแบบวิถีชีวิตได้สำเร็จ รู้ตั้งถิ่นฐาน ดำรงตน และตั้งอาณาเขต เมื่อสำเร็จจึงนับเนื่องไว้ให้ประกอบเป็นพิธีกรรมอันแสดงออกถึงความสำเร็จและการตั้งตัวได้ของบรรพบุรุษ ว่าพ้นจากสังคมป่า และการเป็นคนเร่ร่อน เครื่องหมายอันเป็นสิ่งแทนเรื่องราวต่างๆนี้เอง ให้นับที่พระโค หรือพญาโคตัวที่นำฝูงมานั้นเป็นเครื่องหมาย
เรื่องพระโคและตารางแสดงคำศัพท์ต่อไปนี้ กำหนดให้แสดงถึง บทอาทิสำคัญเป็นต่างๆ อันหมายถึงได้แก่ โค หรือเรื่องที่เป็นมาด้วยนิทานตามหมายที่มีปรากฏมาในพระไตรปิฎก ซึ่งได้กำหนดแล้วได้ตรง ความว่า, แปลว่า, ดังกล่าว, คือ หรือ เป็นอาทิ ว่าเป็นโค เป็นพระโค อุสภ ที่เป็นหัวหน้าฝูงโค หรือ ปสุ ที่แปลว่า เป็นโค. ซึ่งจะค้นไปกว่าตรงศัพท์ตามตัวมานั้นที่มีกำหนดว่า หมายถึงตามที่กล่าว ให้เป็นความความรู้ในทางคำศัพท์ ที่เป็นมาโดยบท (ว่านี้(ตามนิทาน)ก็สมัยพระเจ้าโค.)
<br>
พระบรมธาตุ

ในคำว่า พระบรมอัฏฐิ หรือพระบรมธาตุนี้ คำแยกหรือบทที่มีแก่คำกำกวมแรกๆ นั้นเห็นจะได้แก่คำว่า อัฏฐิ นั้นเอง ซึ่งตำราที่สถิตแก่สถานะอย่างโลกตั้งไว้ มักใช้กำหนดประกาศอย่างราชบัณฑิต จึงใช้แต่คำว่า อัฐิ นั้นมาแต่โดยมาก ซึ่งก็แปลกบ้าง ที่ ฏ พินทุนั้นถูกทำให้เลือน ลบออกและให้สะกดรวมลงที่ อิ ปัจจัยเลยที่เดียว แต่คัมภีร์ในพระศาสนานั้น เห็นจะใช้ศํพท์นี้ในรูปคำ ว่า อัฏฐิ อยู่ แม้ในอรรถกถาก็นิยมอยู่มาก มากกว่าแบบที่ใช้ตามกำหนดแห่งราชบัณฑิต ฉะนั้นจึงให้ควรเห็นแก่การแก้คำชนิดนี้ก่อน ถึงแม้ว่าทั่วไปจะไม่ค่อยได้ใช้ตามตรงแล้ว เพราะเดี๋ยวนี้ เรียกเลย(คำว่า อัฏฐิ)ไปเลย เรียกว่า เป็นพระบรมธาตุ หรือพระมหาธาตุ(เจดีย์)ไปเสียทั้งหมด และการณ์เดียวกันนี้ให้อยากจะเห็นบ้างว่ามีใช้อยู่ตรงไหนบ้าง(ว่า ยังไม่เห็น) ดังนั้นจึงยกมาให้เห็นด้วยว่ามี ได้ยกมาด้วยบทหนึ่งประโยคหนึ่ง ว่าดังนี้
นาคาวโลกิตํ ความว่า เหมือนอย่างว่ากระดูกของมหาชนเอาปลายจดปลายตั้งอยู่เหมือนอัฏฐิของพระปัจเจกพุทธเจ้า ที่เกี่ยวกันเหมือนขอช้าง ฉันใด อัฏฐิของพระพุทธเจ้าหาเหมือนฉันนั้นไม่. ด้วยว่าอัฏฐิของพระพุทธเจ้าติดเป็นอันเดียวกัน ...
ในประโยคกล่าวถึง พระบรมอัฏฐิ ซึ่งดูเหมือนจะเป็นประเพณีที่มีมาแต่ในศาสนาพุทธเท่านั้น และพระพุทธเจ้า ก็โดยพระองค์เองในที่ซึ่งตรัสแก่ภิกษุสงฆ์ว่าให้ฌาปนกิจ กำหนดแก่สรีระเมื่อคราวปรินิพพานของภิกษุสงฆ์ผู้เป็นอรหันต์ กระทำแล้ว จากนั้นให้ได้ทำสถูปเจติยสถานประกอบไว้พร้อมด้วย ชื่อว่าสรีระที่ชำระแล้วด้วยเตโชธาตุ เมื่อนั้น ให้เรียกว่าพระบรมอัฏฐิ ถึงที่เป็นของควรเคารพ เป็นบวร อยู่ในสถานะที่ควรแก่การสักการะบูชาเสมอไป เรื่องสรีระของพระอรหันต์ที่ได้รับการชำระ(โดยเตโชธาตุ)ด้วยเป็นพระพุทธประสงค์เป็นกำหนด มีปรากฏแล้ว อยู่ในพระไตรฎกนั้นแล ซึ่งข้อที่ควรทราบนั้นๆ ก็ให้ถือเข้าใจเรื่องราวและเหตุผลตามธรรมดานี้ก่อน
"ความรู้ และข้อมูล เกี่ยวแก่พระบรมธาตุ พระบรมอัฏฐิ ที่มีมาในรูปของตำราปัจจุบันมีดังนี้."
<br>
<table class="plainlinks noprint messagebox notice" style="width:250px; float:right; clear:right; margin:0px; margin-left:10px;"> 
<tr style="vertical-align:middle;"><td style="padding:0.1em; text-align:center; vertical-align:middle; width:45px; border:none;">
</td>
<td style="color:black; text-align:left; vertical-align:middle; padding:0.5em; padding-left:0em; border:none;">
 วิกิพีเดียมีสารสนเทศที่เกี่ยวข้องกับตำราที่ #เปลี่ยนทาง 
</td></tr></table>
อาหารสี่

บรรยายสังเขป คำว่า “อาหาร”
ที่ชื่อว่า “อาหาร” มีมาในอุเทศปัญหาสิบอย่าง(เรื่องที่ต้องพ้น พ้นด้วย ?) ได้ว่าโดยย่อแล้วตามพระสังคีติกาจารย์ท่านว่า. ดูตามตำรากล่าวไว้นั้นหมายถึง สิ่งที่เป็นอยู่และเป็นไปแล้วด้วยอาหาร อาหารที่บรรยายมาจึงไม่ใช่ แต่อาหารคำข้าว ในที่เป็นคำๆ ที่กินอยู่กันนี้อย่างเดียว แต่กล่าวหมายถึงทั้งหมดว่าเมื่อจิตใจไปเกี่ยวข้องพัวพันกะสิ่งใด สิ่งนั้น ถึงอารมณ์นั้น ความรู้สึกนั้นนับว่าเป็นอาหาร และจะเป็นบทสังเขปที่จะหาอ่านได้จากบทสารานุกรมนั้นยังไม่มี เพราะว่าสรุปโดยย่อ ที่เห็นในบทความทางศาสนาของสารานุกรมให้มีนั้น เห็นจะสรุปลงเป็น ธรรมารมณ์ มากกว่าจะรวมเป็นมติเดียวว่าเป็นอาหาร ตามกำหนดมติที่มีมาในอุทเทศแห่งปัญหาสิบอย่าง ซึ่งอาจจะเป็นด้วยตลอดคัมภีร์ฎีกาและอรรถกถาจารย์เอง หรือจะคงเพราะแปรไปให้ไว้ให้กล่าวในอุเทศปัญหา ๑๐ แล้ว ก็จึงไม่กล่าวด้วยตามที่ชี้แจงถึงธรรมารมณ์ ที่กำหนดให้กล่าวไปในเรื่องของณานกีฬา (การเล่นฌาน) ฉะนั้นจึงจะขอกล่าวมาแต่ทางนี้ ในที่ซึ่งหมายถึงหยุดเสพหยุดคิด (ร้าย) นั้นเอง จึงถือว่าเป็นการหยุดอาหารได้บ้าง แล้วเป็นนิโรธดับจิตได้ และตลอดถึงอาหารตามธรรมดาชนิดที่กิน-ดื่มก็ควรสำรวม ระงับหรือจำกัดไว้ด้วย ด้วยใจคนเราที่เป็นปัญหาได้มาแต่ทุกข์โทษโพยภัยนั้น ว่า ให้เกิดเป็นเพราะด้วยนัยแห่งอาหาร (ให้ใจได้เสพ) ทั้งนั้น ดังนี้ เมื่ออ่านเทียบสอบทานดูแล้ว อาจจะยังขัดต่อความเข้าใจอยู่ และใครๆอาจจะว่าผิดนอกตำราไปแล้ว เพราะอธิบายตั้งแต่ถือเป็นอัตโนมติของตน เพราะผัสสาหารเป็นต้นไปจนถึง วิญญาณาหารนั้น ถ้ายึดตามคำศัพท์นั้นแล้วก็จะได้สอบสวนตามสำนวนตำราแห่งพระอภิธรรมเป็นต้นเรื่อยไป จะต้องว่าไม่ใช่! แต่ก็จะพูดให้เหมือนมีตำรากล่าวอยู่หรือ ? จึงให้กล่าว หรือให้เปรียบไม่ได้เลย ฉะนั้นจึงควรคิดสอบถามกันตามแบบของกถาวัตถุตามแต่นิกายนั้นๆ ก่อน หรืออย่างไรที่จะเป็นทางพอแต่เทียบเคียง ไม่ใช่แสดงรวบรวมลงแต่ทางตำราอยู่เสียทั้งหมด หาดู เช่นตัวอย่างเรื่อง การเกิดแห่งอายตนะเป็นต้น แค่นั้นก่อน จึงจะพอคุยให้เข้าใจกันได้ ซึ่งทั้งหมดแล้วหากกล่าวไปตามลำดับปัญหาก็จะไม่พ้นว่าเกิดด้วยความเป็นปัจจัย ว่าด้วยเพราะเป็นอาหาร ที่จะเป็นปฏิสนธิจิตอย่างไรนั้นก็จงได้ดูจากปัญญาถาม-ตอบ ของนิกายปุพพเสลิยะ และ อปรเสลิยะ แต่ที่นี้จะได้ว่าเปรียบตามไปถึง ถึงเหตุที่กินเนื้อบุตรนั้น และชอนไชเสพอยู่ไปทุกสิ่ง กระทั้งดั่งถูกฉุดคร่าอยู่ก็ตาม และกระทั่งดั่งถูกทิ่มแทงอยู่ก็ตาม ไม่เว้น ซึ่งกำหนดอยู่แล้วตามหัวข้อ ว่าด้วยอาหาร (๔) จึงขอตอบสอบเทียบตามนั้นไว้ มิใช่ยกตามสำนวนตามแต่ตำรานั้นๆมาเสียทั้งหมด สรูปข้อนี้ว่าดังนี้.
<poem>
ตัวอย่าง ว่ากินเนื้อ และเนื้อมนุษย์นั้น (เพราะไม่มีอะไรจะกิน ?)
คำถาม — เจตนาในอาหาร ทำให้บุตรในทางกันดารต้องตาย!
คำตอบ — กล่าวเนื้อความ อาหารสูตร 
ฉะนั้น กวฬิงการาหาร — ถึง ควรเลี่ยงทางกันดาร
ฉะนั้น ผัสสาหาร — พึงถึง เนกขัมมะอันกินอยู่หนเดียว ไม่กินตลอดเวลา
ฉะนั้น มโนสัญเจตนาหาร — กำลังแห่งพระจันทร์ไม่อาจชนะกำลังแห่งพระอาทิตย์
ฉะนั้น วิญญาณาหาร — (เมื่อนั้น) ภิกษุพึงสลัดความเกิด(ความติดใจ) ให้เหมือนกับเม่นมีขน แทง (ทิ้ง, สลัด) ขนหอกซึ่งเป็นเหมือนดั่งอาวุธ ฉะนั้น (หนีไปทิ้งไป เลิกเสพ)
</poem>
สารูป อาหาร ๔ จึงกล่าวมี ว่าดังนี้
เบียดเบียนกันด้วยความเป็นอาหาร ๑
ภาวะที่ต้องเสพเสมอด้วยอารมณ์ ๑
กำลังฉุดไปคร่าไป กระทำไว้ด้วยแรงผูกๆเข้าไว้ด้วยกับวิบากบ้างกับกรรมบ้าง ไม่อาจเลี่ยง ๑
เหตุตามธรรมชาติ ราชภัย (ภัยในทางสังคม) โทษอันเกิดแก่ตน เกิดขึ้นจากการรับรู้แล้วพาตนให้ไปเกี่ยวข้อง กับทางไปเช่นนั้น ๑ เปรียบเทียบกันกะที่มาใน ปุตตมังสสูตรท่านก็กล่าวอรรถาธิบายมาถึงข้อนี้
อาหารสูตร: หัวข้อเรื่องเดียวกัน ← ปุตตมังสสูตร
<br>
คำว่า มิ

บรรยายสังเขป คำว่า “อนุโมทนา” 
คำว่า มิ ควรคิดแล้วว่า คงจะเป็นการกล่าวเป็นคำย้ำ คำจบ ควรจะใช่ทาง สมาสภาวะหรือทำมาไว้กล่าวเป็นที่สุด ดังนี้ว่า จะต้องนับเหตุการณ์อธิบายแบบกว้างๆอย่างนี้ก่อนหรือที่เป็นมาก่อนๆ เช่นดังนี้ ดังนี้ก่อน แต่ที่จะต้องเป็นไปบ่อยๆ และถึงซึ่งด้วยการประกอบวาจาที่รวดเร็ว ฉะนั้น จึงต้องให้เรียกว่า สัมภมะ (วุ่นไปทั่วๆ) ตามแต่อาการในคำของสมาส ที่ทำซึ่งอาการอยากให้เห็น ซึ่งภวะหมายถึงการแสดงเป็นความหมาย หรือเป็นคำ ที่ประกอบเป็นนิมิตด้วยอักขระนั้นแล้ว (สดับแล้ว) ว่าควร (เมื่อ) ฟังแล้ว (ว่า มิ) หรืออ่านแล้ว (มิ นั้น, ท่าน)จงทราบและรับรู้ด้วยใจ. อาจเป็นอย่างนี้ แล้วก็จึงให้มี “มิ”‎ 
“มิ”‎ ไม่ได้แปลว่า ไม่ใช่! ซึ่งเป็นคำไทยกำกับเข้ามาเกลื่อนกล่นประกอบเอาภายหลัง ยังไม่เป็นตาม มิ. ในข้อนี้ ข้อนี้เป็นแต่แสดงถึงคำว่า มิ ในทางบาลีที่ใช้อยู่แล้วแทบจะเป็นสามัญ เหมือนอย่างกล่าวว่า อนุโมทนา ดังนี้ แล้วว่า อนุโมทามิ ซึ่งก็คือการอนุโมทนา แต่คำว่า “อนุโมทนา”‎ ควรเป็นแต่แจ้งความกัน แต่ไม่ถึงต้องกะต้องบอกต้องให้ทราบให้ถึงด้วยใจ
แต่ซึ่งว่า หากกล่าวแล้วว่า อนุโมทามิ จึงเป็นอันต้องทราบว่า (ข้าพเจ้า) แสดง ว่า จงทราบด้วยใจเทอญ (ว่าข้าพเจ้าอนุโมทนาอยู่ อนุโมทนาแล้ว.) 
ถ้ากล่าวอย่างบรรยายภาษาไทย ก็ควรจะกล่าวว่า เหตุแห่งการมุ่งกล่าวนั้น อ่อนโยนแล้ว อ่อนโยนกว่า (การอนุโมทนา) เพราะในทางภาษาไทยเรานั้น จะถือว่าบทใดประโยคใดประกอบด้วยคำมีสร้อยคำ มีคำจบ หรือมีคำลงท้ายในบทในประโยคนั้นๆ จะถือกันว่าเป็นคำน่ารัก อ่อนโยน และเป็นบทของคำที่ควรสดับรับรู้ไว้ด้วยใจ หรือแม้ถึงจะเป็นคำที่ไม่อ่อนโยนหรืออาจจะดุ แต่ก็ยังจะหมายถึงว่า (เช่นคำว่า ติ เต และ หิ เป็นต้น) ควรให้รู้ไปถึงซึ่งวิเศษแห่งความหมาย แห่งบท แห่งคุณเครื่องตามที่ยับยั้งอยู่ทั้งบทหรือทั้งหมดที่ได้แสดงแล้ว 
เรื่องการยินดี เรื่องการพลอยโมทนาคุณนี้ และประกอบเห็นคุณแห่งอนุโมทนาคุณตามกัน เหตุนี้ คำว่าอนุโมทนา ก็ดูเหมือนเป็นอีกประการที่แปลกอยู่ เพราะคำว่าอนุโมทนาดูเป็นคำ ที่เสนออรรถรสและราคาค่างวดที่ใหญ่กว่า คำว่า โมทนา! ซึ่งความว่า เป็นเครื่องสามารถและเป็นเครื่องแห่งอันจะบันเทิงตาม นั้น มาได้แก่คำว่า อนุโมทนา.. ซึ่งประกอบว่าแปลกอยู่หน่อยหนึ่งนั้นก็คือ คำว่า“อนุ”‎นั้นจะแปลอยู่ว่า เล็กๆน้อยๆในภาษาไทย เมื่อให้เป็นคำเอออวย แต่ก็กลับไม่นับกันนักว่า เป็นเรื่องเล็กๆน้อยๆ อย่างคำว่า อนุวัตร อนุกูล อนุเคราะห์ สงเคราะห์ มาอย่างนี้เป็นต้น. แต่ละคำไม่อาจจะนับว่าหมายถึงเล็กน้อย (อนุ) ไปเสียทีเดียว. และคำว่าทิศน้อยนั้นด้วย หากประกอบอนุกูลอยู่ว่าเป็นที่แรกหรือที่หลัก ถึงตามมาด้วยให้เป็นความหมายแก่ คำว่า อนุทิศก็จริง แม้เมื่อไม่มีเป็นมหัพภาคแล้ว (เป็นใหญ่ทั่วไป) ดังนี้พูดกล่าวไปจากเรื่องโมทนาคุณตามกรณีๆ ตามที่เป็นอยู่นั้นๆ ในทิศน้อย หรือจะใน ทิศใหญ่ ก็ตาม หากว่าพร้อม และเมื่อปรากฏเป็นอนุศาสน์คำสอนประกอบพร้อมตามอนุโมทนาแล้ว ย่อมจะสร้างสลักสำคัญไปได้ทุกๆแห่ง การกล่าวคำเป็นอนุกูลคุณเครื่องดังกล่าวไม่ได้ให้ลดน้อยลงตามคำที่ว่าอนุๆ เพราะด้วยใคร่จะได้กระทำจิตกล่าวเป็นอนุโมทนาแล้วย่อมจะกำหนดเป็นวิเศษที่ให้ได้จบลงตรงนั้น ฉะนั้นชื่อว่าเป็นวิเศษ (ดี) ก็จึงไม่ให้เล็กน้อยไปด้วยกับคำตามนั้น (ไม่อนุ..) ที่กล่าว.
สุดท้ายเป็นเรื่องเตือนระวังกันไม่ให้พูดผิด! เพราะจะเข้าใจกันว่าให้กล่าวว่า อนุโมทนามิ! คำหนึ่ง คำว่าอนุโมทนา คำหนึ่ง ว่าโมทนาก็ได้ แต่ต้องไม่ใช้ว่า อนุโมทนามิ เพราะที่ถูกคือ อนุโมทามิ ✔ และเมื่ออนุโมทนาทาน หรือคุณธรรมแล้ว ในที่โมทนานั้นจะกล่าวเป็น สาธุ สาธุ สาธุ ด้วยก็ได้ สาธุเป็นวิเศษทางกลาง ว่าดีแล้วๆ ไม่ต้องว่า สาธุ มิ. สาธุ มิ. เพราะจะเป็นผิดซ้ำอีก เพราะคำว่า สาธุ. ไม่ต้องมีกิริยาคำให้ต้องกล่าวว่า มิ.
<br>
เพราะวาจา

บรรยายสังเขป คำว่า “เพราะวาจา”
เรื่องเพราะวาจานั้น เดิมมีเรื่องอยู่ว่า เพราะถ้อยคำที่ให้กลับยินดี เป็นต้น ซึ่งได้แก่ ปิยะวาจา เรื่องที่ให้ชื่อว่า ได้เพราะวาจา ก็เพราะจะให้ได้อย่างคำที่ว่า ปากเป็นเอก เลขเป็นโท อย่างหนึ่งด้วย แต่ที่จะให้เป็นเลิศต้องนับที่จะเป็นวาจาสุภาษิต หรือที่อันจะเป็นได้ไปแก่พยากรณ์ แก่ปวงนิกร ในภพหน้า หรือในภายหน้า ซึ่งในคัมภีร์พระไตรปิฎก ที่ซึ่งพระพุทธเจ้าตรัสพระดำรัสเป็นพยากรณ์ไว้ ได้ค้นหามา มีดังต่อไปนี้ ซึ่งได้มีมากถึงกว่า ห้าสิบตัวอย่างในเรื่อง คือ<poem>
๑. เรื่องพระพุทธเจ้าตรัสพยากรณ์ปัญหานี้แล้ว แก่ใคร?
๒. เมื่อพระพุทธเจ้าตรัสพยากรณ์แล้วฉันใด ก็ควรทรงจำไว้แล้วอย่างนั้น
๓. ทรงตรัสพยากรณ์นั้นๆ แล้ว ด้วยเหตุ?
๔. ทรงตรัสพยากรณ์ตามลำดับปัญหา
๕. ตรัสพยากรณ์โลก
๖. ตรัสพยากรณ์มรรค-ผล (นิพพาน) 
๗. ตรัสถึงภพหน้าของสัตว์ เพื่อให้ชนในภายหลังมีใจประพฤติตาม
๘. ตรัสพยากรณ์ถึงสิ่งที่วางเฉย(อุเบกขา) ควรวางเฉย (ไม่ป็นอันพยากรณ์) 
</poem>
แล้วทรงตรัสกล่าวถึงเพราะคนกล่าววาจาดี และเพราะกล่าวในที่เหมาะสมเป็นต้น เรื่องตรัสพยากรณ์นั้นได้ปรากฏนับถือเป็นแน่นอนกันมาอย่างชัดเจน ว่า เว้นแต่ตถาคตพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว ในที่อื่นและผู้อื่นนั้นก็เป็นแต่พูดเดา และพูดกล่าวถึงแต่ในสิ่งที่ไม่ได้มีไม่ได้เป็นอยู่ตามความเป็นจริง ย่อมไม่ให้นับถือว่าเป็นคำพยากรณ์ ย่อมถือกันแต่ว่าเป็นของเปล่าๆ สักแต่ว่าเป็นคนพูดมีเสียงให้ได้ยินเท่านั้น เพราะอาทิเป็นแต่เสียงแล้ว ๆทั่วไป ย่อมจะต้องมีมากมายเกลื่อนกล่นเป็นจำนวนมาก ฉะนั้นจึงไม่อาจจะให้ถือว่าเป็นกำหนดพยากรณ์ตามความหมายได้ 
เรื่องวินิจฉัยศัพท์ด้วยเกณฑ์ตารางแสดงคำศัพท์ต่อไปนี้ แสดงถึง วาจา คำพูด ตลอดถึงสิ่งแสดงไว้ว่าเป็นการได้สดับซึ่งรับตามบทที่ปรากฏ ตามความหมายในพระไตรปิฎก ซึ่งได้แก่ ความว่า, หมายถึง, ได้แก่, ดังกล่าว, คือ (วาจา). ซึ่งได้ค้นไปกว่าตรงศัพท์ตามตัวมานั้นที่มีกำหนดจำกัดไว้แค่ว่า แปลว่า เพื่อให้ค้นไปยิ่งขึ้นให้เสริมกันให้ถึงแก่ความเป็นตำรา ก็จะต้องไม่เป็นกำหนดแค่นั้น เพื่อที่ควรศึกษาได้แล้วจะได้ทำไว้เป็นสิ่งประดับเสริมพูนความรู้ได้มากต่อไป สำหรับเฉพาะในชั้นเรียนที่เรียนกันมาเกี่ยวแก่ภาษาตามคำศัพท์ ซึ่งปรากฏมาแล้วเป็นหนังสือบาลีตามตอนที่มีอรรถกถาประกอบไว้เป็นบรรยาย
<br>
สังเขปตำรา พระธรรมบท

ธรรมบท คือ พุทธพจน์ที่มาในรูปของบทกวี มีหัวข้อธรรมชั้นสำคัญๆรวบรวมเป็นหมวดหมู่ ธรรมบท หรือ ธมฺมปท ดังนี้ จัดเป็นบทร้อยกรองที่แสดงพระธรรมเทศนาของพระพุทธเจ้า ซึ่งได้ทรงแสดงแก่บุคคลตั้งแต่บรรพชิต คฤหัสถ์ นักปราชญ์ ตลอดชาวบ้านธรรมดา กระทั่งเด็กเล็กๆ ก็อาจมีเนื้อหาถึงการแสดงพระธรรมไว้ด้วย บทธรรมะกวีมีด้วยพระธรรมบท ทั้งหมด 423 ๔๒๓ พระคาถา แบ่งเป็น 26 ๒๖ วรรค ที่นับกันว่าเป็นหัวใจหลักแสดงสรุปคำสอนของพระพุทธเจ้าอย่างครอบคลุมที่สุด เป็นพระคัมภีร์บาลีในลำดับแรกๆที่ได้รับการแปลถ่ายทอดเป็นภาษาต่างประเทศมากที่สุด ธรรมบท ยังใช้เป็นหลักสูตรของพระสงฆ์ชั้นประโยค 3-6 ๓-๖ ประโยคด้วย โดยกำหนดให้เรียนควบคู่กับหนังสือตามบทพระอรรถกถาจารย์ ที่ชื่อว่า “ธัมมปทัฏฐกถา” ซึงแต่งโดยพระพุทธโฆษาจารย์ ที่ปรากฏมีอายุมาแล้วเมื่อประมาณ พุทธศตวรรษที่ 10 ๑๐ เป็นต้นมา แล้วปรากฏตามอรรถาธิบายนั้นเอง ว่า อธิบายตามบทนั้นมีลักษณะพิเศษ คือ สอนให้คิดเปรียบเทียบเป็นอุปมาอุปไมยให้ดัดแปลงให้เป็นประโยชน์ได้เอง และเมื่อฝึกฝนตามข้อคิดทั้งหมดแล้วก็อาจได้บรรลุคุณประโยชน์ทางจิตใจตามแต่จะต้องการ เรื่องด้วยบาทพระคาถาและบทธรรม มีดังนี้.
<br>
<br>
<table class="plainlinks noprint messagebox notice" style="width:250px; float:right; clear:right; margin:0px; margin-left:10px;"> 
<tr style="vertical-align:middle;"><td style="padding:0.1em; text-align:center; vertical-align:middle; width:45px; border:none;">
</td>
<td style="color:black; text-align:left; vertical-align:middle; padding:0.5em; padding-left:0em; border:none;">
 วิกิพีเดียมีสารสนเทศที่เกี่ยวข้องกับตำราที่ #เปลี่ยนทาง 
</td></tr></table>
หลักเกณฑ์ และความต้องการเกี่ยวกับลิขสิทธิ์.
ควรแก่การศึกษาให้แพร่หลาย ไม่ใช่เพื่อจำหน่าย สำหรับเป็นธรรมทาน หรือสำหรับแจกฟรีเท่านั้น.
ศึกษาข้อมูลจากต้นฉบับ ที่มาจาก : 
<br >
ดาราศาสตร์ทั่วไป/นักฟิสิกส์คนแรก

อะแนกซิแมนเดอร์ (Anaximander) มีชีวิตอยู่ในช่วง 611 ถึง 547 ปีก่อนคริสตกาล เขาได้สันนิษฐานว่ามีธาตุอยู่ทั้งหมดห้าธาตุ ได้แก่ ดิน อากาศ ไฟ น้ำ และ"แก่นสาร" ซึ่งตัวของสวรรค์ถูกสร้างขึ้นมา
โหราศาสตร์ ยึด"คัมภีร์เตตราบิโบลส" (Tetrabiblos) ของทอเลมีที่เขียนขึ้นเมื่อปี ค.ศ. 140 เป็นรากฐาน ดวงชะตาถูกแบ่งออกเป็น 12 "เรือน" (House) หรือคือ 12 กลุ่มดาวตามแนวเส้นสุริยวิถี ทอเลมีเชื่อว่า "ทรงกลมที่ 8" (8th Sphere) นั้นได้ยกดวงดาวขึ้นบนท้องฟ้า
พลังงานจลน์ คือพลังงานจากการเคลื่อนไหว มีสูตรคือ <math>\frac{1}{2}MV^2</math> (<math>M</math> คือ "มวล" และ <math>V</math> คือ "ความเร็ว")
ดาราศาสตร์ทั่วไป/กฎของเคปเลอร์

โยฮันเนส เคปเลอร์ (Johannes Kepler) เป็นนักคณิตศาสตร์ที่พยายามอธิบายหลักการพื้นฐานซึ่งเกี่ยวกับการเคลื่อนไหวของดาวเคราะห์ เขาเชื่อมั่นในการมองระบบสุริยะแบบที่มีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง (Heliocentric) ที่ถูกเสนอโดยโคเปอร์นิคัส (Copernicus) และเขายังถูกครอบงำโดยการสังเกตการณ์ดาวเคราะห์ที่ถูกสร้างขึ้นโดยไทโค บราห์ (Tycho Brahe)
หลังจากความมานะพยายามมากว่าสิบสองปีและการละทิ้งแนวความคิดขึ้นอยู่กับเรขาคณิตไป ในที่สุดเขาก็ได้ลุกับแบบจำลองทางคณิตศาสตร์ของการเคลื่อนไหวแบบวงโคจรเป็นวงรี เคปเลอร์ได้สรุปสิ่งที่เขาค้นพบอยู่ในรูปแบบกฎสามข้อของการเคลื่อนที่ดาวเคราะห์ ซึ่งมักเรียกกันว่า กฎข้อที่หนึ่ง สอง และสามของเคปเลอร์ ตามลำดับ
ในตอนที่เขาตั้งกฎเหล่านี้ขึ้นมา ยังไม่มีการพัฒนาทฤษฎีแรงโน้มถ่วงที่สามารถนำเอามาอธิบายได้ว่า ทำไมดาวเคราะห์ถึงเคลื่อนไปแบบที่พวกเขาสังเกตเห็น ต่อมา เซอร์ ไอแซก นิวตัน ได้ใช้กฎความโน้มถ่วงสากลจตุรัสผกผันของเขา แสดงให้เห็นว่ากฎของเคปเลอร์นั้นพอดีตามหลักวิทยาศาสตร์ของทฤษฎีกลศาสตร์ท้องฟ้า (Theory of celestial mechanics)
ดาราศาสตร์ทั่วไป/แบบจำลองดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง

แบบจำลองที่มีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางของเอกภพถูกเสนอขึ้นโดย นิโคเลาส์ โคเปอร์นิคัส (Nicolaus Copernicus) ในหนังสือ "De revolutionibus orbium coelestium" ของเขาซึ่งถูกตีพิมพ์ก่อนที่เขาจะเสียชีวิตลงเพื่อหลีกเลี่ยงการฟ้องคดีอาญากรณีนอกรีต หนังสือดังกล่าว กล่าวถึงปัญหาจำนวนมากที่เกี่ยวข้องกับแบบจำลองของทอเลมี ที่ต้องใช้อีพิไซเคิล (Epicycle) หมายถึง การเคลื่อนที่ของดาวเคราะห์ตามทฤษฎีระบบสุริยะที่ว่าวัตถุทรงกลมจะเคลื่อนที่ไปตามเส้นรอบวงของวัตถุทรงกลมที่ใหญ่กว่า เป็นจำนวนมากในการอธิบายการเคลื่อนที่ของดาวเคราะห์ ซึ่งแบบจำลองดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางของเขานั้นจะวางดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางของระบบสุริยะ ในขณะที่อารยธรรมโบราณบางแห่งในอินเดียและตะวันออกกลาง ได้นำเสนอรูปแบบแบบจำลองดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางมาก่อนการค้นพบของโคเปอร์นิคัส ซึ่งกลายมาเป็นพื้นฐานสำหรับมุมมองต่อระบบสุริยะในสมัยใหม่
แบบจำลองของโคเปอร์นิคัส.
ในแบบจำลองดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางของโคเปอร์นิคัส มีทฤษฎีที่เขานำเสนอทั้งหมดเจ็ดข้อดังนี้
โคเปอร์นิคัสได้ซ่อนเร้นความเชื่อของเขาเกี่ยวกับแบบจำลองดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางเป็นเวลาหลายปี และผลงานของเขาก็ไม่ได้รับการตีพิมพ์จนกระทั่งปี ค.ศ. 1542 (พ.ศ. 2085) ปีเดียวก่อนที่เขาจะถึงแก่กรรม บางคนคาดเดาว่า โคเปอร์นิคัสจะต้องจับแนวคิดของเขาสำหรับเวลาสำคัญ เพราะเขาเกรงกลัวต่อการยอมรับมันในหมู่เพื่อนพ้องและที่สำคัญกว่านั้นคือ ศาสนจักร หลายคนพิจารณาการตีพิมพ์ของหนังสือ "De revolutionibus orbium coelestium" ("ว่าด้วยการปฏิวัติของทรงกลมฟ้า") จะเป็นจุดเริ่มต้องของการปฏิวัติวิทยาศาสตร์
ในปีถัดมา ทฤษฎีของโคเปอร์นิคัสได้ถูกขัดเกลาและยืนยันความถูกต้องโดยอิสระโดยนักวิทยาศาสตร์ที่มีชื่อเสียงหลายคน ที่ชัดที่สุดคือ กาลิเลโอ และ เคปเลอร์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งกาลิเลโอ ได้บันทึกไว้ว่าทุกดิถี (Phase, เฟส) ของดาวศุกร์นั้นเกิดขึ้นจริง (คล้ายกับที่เกิดกับดวงจันทร์ของเรา) ซึ่งไม่สามารถอธิบายได้อย่างพอประมาณได้โดยแบบจำลองโลกเป็นศูนย์กลาง ซึ่งขัดแย้งกับการพยากรณ์ดิถีเสี้ยวและดับของดวงจันทร์แต่ผู้เดียวที่โดยแบบจำลองโลกเป็นศูนย์กลาง
ดาราศาสตร์ทั่วไป/ภารกิจอะพอลโล

ภารกิจแรกในการส่งมนุษย์ขึ้นไปบนดวงจันทร์ของสหรัฐอเมริกานั้นชื่อว่า "อะพอลโล 11" (Apollo 11) โดยมีนักบินอวกาศสองคน คือ นีล อาร์มสตรอง (Neil Armstrong) และ บัซซ์ อัลดริน (Buzz Aldrin) ถูกบรรทุกขึ้นไปกับยานอวกาศ พวกเขาได้สำรวจพื้นผิวของดวงจันทร์เมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม ค.ศ. 1969 (พ.ศ. 2512) โดยนีล อาร์มสตรอง ได้ลงจากยานอวกาศส่วนจำเพาะดวงจันทร์ชื่อ "อีเกิล" (Eagle) เป็นคนแรก หลังจากที่เข้าก้าวเท้าลงบนผิวดวงจันทร์แล้วนั้น เขากล่าวประโยคที่มีชื่อเสียงที่ว่า "That's one small step for a man, one giant leap for mankind." หรือ "นี่เป็นก้าวเล็ก ๆ ของชายคนนึง แต่เป็นก้าวกระโดดครั้งยิ่งใหญ่ของมนุษยชาติ"
ดาราศาสตร์ทั่วไป/ยานไพโอเนียร์และวอยเอเจอร์

ภารกิจไพโอเนียร์.
ภารกิจไพโอเนียร์ (Pioneer missions) สามารถแบ่งออกตามกลุ่มได้ดังนี้
หมายเหตุ วันที่ที่ปรากฏด้านบนหมายถึงวันที่ภารกิจนั้น ๆ ได้รับการปล่อย
ภารกิจวอยเอจเจอร์.
ภารกิจวอยเอจเจอร์ (Voyager Mission) ถูกปล่อยขึ้นไปในอวกาศเพื่อการศึกษาระบบสุริยะชั้นนอก
คำศัพท์จากหนังสือปูมราชธรรม

มรดกต่างๆที่กล่าวถึงการศึกษาแบบสหวิทยาในเรื่องพยัตติมีมาดังต่อไปนี้ ที่ปรากฏอยู่ในหนังสือชื่อว่า <code>“ปูมราชธรรม”</code>
ปูมราชธรรม หมายถึงขนบราชประเพณีโดยสังเขป ที่พระราชา และระเบียบแบบแผนของราชสำนักจะพึงปฏิบัติ ปูมราชธรรมปรากฏอยู่ในเอกสารเรื่องราวของไทยที่เก็บไว้โดยชาวฝรั่งเศษ คำว่าปูมราชธรรมนี้ยังไม่ได้เก็บไว้ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิต ซึ่งคงจะมีความหมายในเรื่องอย่างเก่า อย่างเรื่องปูมโหร ปูมปฏิทินเป็นต้น นั้น แต่ที่นี้ได้กล่าวไว้แต่ที่เป็นเหตุจริยาภิบาล อันจะเป็นไปได้ถึงแก่พระราชจริยานุวัตรในเบื้องโพ้น ซึ่งสมควรปรากฏแก่ธรรมในทุกสมัยแห่งราชาธิบดี ผู้เป็นราชาโดยธรรม
"ราชธรรมตามปูมนี้" กล่าวถึงปัญญาฉลาดปรีชา (พฺยตฺต) เป็นสังเขปมาดังนี้ ว่าพยัตตินั่นแลมีลักษณะอยู่ ๙ ประการ
 อธิบายศัพย์ ๙ ประการ 
"จบเบื้องต้น เทียบศัพท์ปูมราชธรรม"
<table class="plainlinks noprint messagebox notice" style="width:250px; float:right; clear:right; margin:0px; margin-left:10px;"> 
<tr style="vertical-align:middle;"><td style="padding:0.1em; text-align:center; vertical-align:middle; width:45px; border:none;">
</td>
<td style="color:black; text-align:left; vertical-align:middle; padding:0.5em; padding-left:0em; border:none;">
 วิกิพีเดียมีสารสนเทศที่เกี่ยวข้องกับตำราที่ #เปลี่ยนทาง 
</td></tr></table>
หมาร่า

<br>
<table class="plainlinks noprint messagebox notice" style="width:250px; float:right; clear:right; margin:0px; margin-left:10px;"> 
<tr style="vertical-align:middle;"><td style="padding:0.1em; text-align:center; vertical-align:middle; width:45px; border:none;">
</td>
<td style="color:black; text-align:left; vertical-align:middle; padding:0.5em; padding-left:0em; border:none;">
 วิกิพีเดียมีสารสนเทศที่เกี่ยวข้องกับตำราที่ #เปลี่ยนทาง 
</td></tr></table>
ดาราศาสตร์ทั่วไป/โลกยุคแรก

เมื่อประมาณ 3.9 ถึง 4.6 พันล้านปีก่อน ในช่วงเริ่มต้นของระบบสุริยะของเรากำลังก่อตัวขึ้นและเรื่มเคลื่อนไหว ต่อมาอีก 100 ล้านปี ดาวเคราะห์รวมถึงดวงจันทร์ทั้งหมดที่เรารู้จักถูกสร้างขึ้นหมดแล้ว รวมทั้งโลกและดาวบริวารดวงจันทร์ ในช่วงปีแรก ๆ ของโลกเรียกว่ามหายุค "พรีแคมเบรียน" และขยายมาจนถึงประมาณ 500 ล้านปีก่อน มหายุคนี้ประกอบด้วยบรมยุคเฮเดียน บรมยุคอาร์เคียน และบรมยุคโพรเทอโรโซอิก
มหายุคเฮเดียน.
ในช่วงแรกนั้นโลกดำเนินไปในบรมยุคเฮเดียน ซึ่งครอบคลุมอยู่ในช่วงประมาณ 4.6 ถึง 3.8 พันล้านปีก่อน โลกในเวลานั้นไม่เหมือนกับโลกในทุกวันนี้ ในตอนนั้นโลกส่วนมากทั้งคลาดแคลนออกซิเจนและน้ำที่อยู่ในมหาสมุทร ความร้อนจากการก่อตัวของระบบสุริยะและพลังงานโน้มถ่วงจากภายในทำให้เกิดความร้อนทั้งคู่ พร้อมกับการชนกันของเนื้อดาวเคราะห์ที่หลงเหลืออยู่ทำให้โลกค่อนข้างจะไม่เอื้ออำนวยต่อการอยู่อาศัยได้ ในความเป็นจริง โลกส่วนมากยังคงหลอมเหลว และผลจากความร้อนจากสสารและความร้อนสุดขีดนี้ถูกปล่อยมาจากตะกอนของแผ่นเปลือกดาวเคราะห์ ทำให้ชั้นบรรยากาศไม่สามารถบรรลุได้ ชั้นบรรยากาศของโลกในตอนนั้นค่อนข้างจะไม่เหมือนกับที่เราเห็นกันในทุกวันนี้ มันเต็มไปด้วยฝุ่นที่หลงเหลือจากเนบิวลาสุริยะ (Solar nebula) และธาตุเบาเช่น ไฮโดรเจน และ ฮีเลียม และต่อมาคือไอน้ำและแก๊สหลายชนิด ในระหว่างมหายุคอาร์เคียนคือเมื่อชั้นบรรยากาศเริ่มหนาแน่นจากกิจกรรมของภูเขาไฟบนโลก