สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (จวน อุฏฺฐายี)

สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ พระนามเดิม จวน ศิริสม ฉายา อุฎฺฐายี เป็นสมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก พระองค์ที่ 16 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ สถิต ณ วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร ทรงดำรงตำแหน่งเมื่อปี พ.ศ. 2508 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงดำรงตำแหน่งอยู่ 7 ปี สิ้นพระชนม์จากอุบัติเหตุทางรถยนต์ เมื่อวันที่ 18 ธันวาคม พ.ศ. 2514 สิริพระชันษา 
พระประวัติ.
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ มีพระนามเดิมว่า ลำจวน ศิริสม ภายหลังเปลี่ยนพระนามเป็น จวน ประสูติเมื่อวันอาทิตย์ที่ 16 มกราคม พ.ศ. 2440 ที่ตำบลบ้านโป่ง อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี เมื่อพระชันษาได้ 9 ปี ได้เข้ามาศึกษาชั้นประถมศึกษาที่โรงเรียนวัดคฤหบดี จังหวัดธนบุรี จนจบชั้น ป. 3 แล้วกลับภูมิลำเนา 
ถึงปี พ.ศ. 2452 ทรงจบชั้นมัธยมศึกษา แล้วเข้าเรียนต่อที่โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ได้ไม่นานต้องลาออกเพราะประชวรโรคเหน็บชา ถึงปี พ.ศ. 2453 ทรงไปศึกษาอยู่กับพระมหาสมณวงศ์ (แท่น โสมทดฺโต) เจ้าอาวาสวัดมหาสมณารามราชวรวิหาร (วัดเขาวัง) จังหวัดเพชรบุรี ซึ่งเป็นพี่ชายของพระอัยกา (ตา) จนพระองค์มีพระชันษา 16 ปี จึงได้มาศึกษาพระปริยัติธรรมกับพระอริยมุนี (แจ่ม จตฺตสลฺโล) ที่วัดมกุฏกษัตริยาราม 
วันที่ 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2457 ได้บรรพชาเป็นสามเณร ที่วัดมกุฏกษัตริยาราม โดยมีพระธรรมปาโมกข์ (ถม วราสโย) เป็นพระอุปัชฌาย์ พระอริยมุนี (แจ่ม จตฺตสลฺโล) เป็นพระสรณคมนาจารย์ และอุปสมบทเป็นพระภิกษุเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2460 โดยมีพระธรรมปาโมกข์ (ถม วราสโย) เป็นพระอุปัชฌาย์ และพระราชกวี (แจ่ม จตฺตสลฺโล) เป็นพระกรรมวาจาจารย์
ระหว่างดำรงสมณเพศได้ทรงแสดงพระปรีชาสามารถในทางวิชาการ โดยเป็นบรรณาธิการหนังสือวารสารรายปักษ์สยามวัด ทำให้พระองค์มีความสามารถในการประพันธ์ต่าง ๆ มีโคลง ฉันท์ เป็นต้น
พระกรณียกิจ.
พระองค์ได้ประกอบพระกรณียกิจด้านการพระศาสนาเป็นอันมาก พอประมวลได้ดังนี้ 
ด้านการศึกษา.
ทรงชำนาญในอักษรขอม อักษรพม่า อักษรมอญ และอักษรโรมัน จากการที่ได้ตรวจชำระพระไตรปิฎกบางปกรณ์ ตามที่ได้รับมอบ ซึ่งจะต้องสอบทานอักษรไทยกับต้นฉบับอักษรขอม เกี่ยวกับอักษรพม่า และอักษรโรมัน 
ด้านการต่างประเทศ.
เสด็จไปดูการพระศาสนาในประเทศลาว มาเลเซีย สิงคโปร์ อินเดีย เนปาล ศรีลังกา ฮ่องกง ไต้หวัน เกาหลี ญี่ปุ่น เวียดนาม ตามคำเชิญของพุทธบริษัทของประเทศนั้น ๆ ทรงไปร่วมงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ ที่ประเทศญี่ปุ่น เป็นผู้แทนสมเด็จพระสังฆราช (วัดเบญจมบพิตร) ไปร่วมประชุมสังคายนาพระไตรปิฎกที่ ย่างกุ้ง ประเทศพม่า เมื่อปี พ.ศ. 2504
งานเผยแผ่พระศาสนา.
ได้ทรงดำเนินการมาโดยตลอดไปรูปแบบต่าง ๆ พอประมวลได้ดังนี้ 
งานพระนิพนธ์.
ยังมีพระนิพนธ์อีกมากกว่า 100 เรื่อง เช่น มงคลในพุทธศาสนา สาระในตัวคน วิธีต่ออายุให้ยืน การทำใจให้สดชื่นผ่องใส และฉันไม่โกรธเป็นต้น และมีพระธรรมเทศนาอีกหลายร้อยเรื่อง ที่สำคัญคือ มงคลวิเศษคาถา ที่แสดงในพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา
สิ้นพระชนม์.
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (จวน อุฏฺฐายี) สมเด็จพระสังฆราช สิ้นพระชนม์โดยอุบัติเหตุทางรถยนต์ ใกล้กับสะพานข้ามคลองสลุด ถนนตัดใหม่บางนา-ตราด (ปัจจุบันคือถนนเทพรัตน) ในท้องที่ตำบลบางพลีใหญ่ อำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ เมื่อวันที่ 18 ธันวาคม พ.ศ. 2514 เวลา 10:05 น. สิริพระชันษา จากการถูกนายนุ่ม พุ่มบุตร อายุ 38 ปี ขับรถบรรทุกหักหลบรถที่ชะลอด้านหน้ามาชนกับรถพระประเทียบ
คณะปฏิวัติประกาศให้สถานที่ราชการลดธงลงครึ่งเสา 3 วัน และข้าราชการไว้ทุกข์ 15 วัน เพื่อแสดงความอาลัย และได้รับพระราชทานเพลิงพระศพ ณ พระเมรุวัดเทพศิรินทราวาส เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน พ.ศ. 2515
การพิจารณาคดี.
จากผลการสอบสวนโดยเจ้าหน้าที่ตำรวจได้สรุปว่าเป็นอุบัติเหตุ โดยนายนุ่มให้การรับสารภาพและยอมรับผิดทุกข้อหา ต่อมาคณะปฎิวัติได้ลงความเห็นว่าอุบัติเหตุเกิดจากความประมาทของนายนุ่มคนเดียว และมีคำสั่งให้ส่งฟ้องนายนุ่มต่อศาลทหาร เจ้าหน้าที่ตำรวจจังหวัดสมุทรปราการจึงนำนายนุ่มซึ่งแขนและขาพิการจากอุบัติเหตุครั้งนั้นไปฝากขังที่เรือนจำจังหวัดสมุทรปราการ หลังจากนั้นนิพนธ์ สร้อยเสน อัยการศาลทหารสมุทรปราการ ได้เบิกตัวนายนุ่มออกจากเรือนจำเพื่อฟังคำฟ้องของอัยการที่ศาลจังหวัดสมุทรปราการ โดยอัยการฟ้องนายนุ่มตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 291 และ 300 ซึ่งศาลได้กำหนดวันอ่านคำพิพากษาในวันที่ 10 มีนาคม พ.ศ. 2515 เวลา 08.30 น.
วันที่ 10 มีนาคม พ.ศ. 2515 เวลา 09.00 น. ศาลทหารกรุงเทพ(สมุทรปราการ) ได้มีคำพิพากษาให้จำคุกนายนุ่มเป็นเวลา 10 ปี เนื่องจากเขาให้การรับสารภาพเพราะจำนนต่อหลักฐาน จึงไม่มีเหตุลดโทษให้ หลังจากฟังคำพิพากษา นายนุ่มได้เปิดเผยความรู้สึกกับผู้สื่อข่าวหนังสือพิมพ์พิมพ์ไทยว่า "ไม่นึกอะไรหรอกครับ การตัดสินครั้งนี้ก็สมควรแล้วเพราะพระสังฆราชท่านเป็นที่เคารพของคนพุทธทั้งประเทศ ผมคิดว่าเป็นเคราะห์กรรมมากกว่า ผมไม่ได้ตั้งใจเลย" โดยนายนุ่มนัยต์ตาแดงระหว่างเปิดเผยความรู้สึก