จังหวัดชุมพร

ชุมพร เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคใต้ของประเทศไทย มีชื่อปรากฏมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 1098 โดยมีฐานะเป็นเมืองสิบสองนักษัตรของราชอาณาจักรนครศรีธรรมราช ใช้รูปแพะเป็นตราเมือง และเป็นเมืองหน้าด่านฝ่ายเหนือ เพราะอยู่ตอนบนของภาคใต้
ใน พ.ศ. 1997 รัชสมัยแผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ปรากฏในกฎหมายตราสามดวงว่า เมืองชุมพรเป็นเมืองตรี อาณาจักรฝ่ายใต้ของราชอาณาจักรกรุงศรีอยุธยา ในช่วงนี้ชนชาติจาม แห่งราชอาณาจักรจามปา ถูกชาวเวียดนามรุกราน ชาวจามกลุ่มนี้อพยพเข้าสู่กรุงศรีอยุธยาครั้งแรก ปรากฏว่ามี "อาสาจาม" ในแผ่นดินนี้ เพื่อการขยายอาณานิคมของกรุงศรีอยุธยา ส่วนหนึ่งต้องมารักษาด่านเมืองชุมพร ซึ่งเป็นเมืองตรี และตั้งชาวจาม เป็นเจ้าเมืองชุมพร และดินแดนแถบนี้ขึ้นตรงต่อกรุงศรีอยุธยา เนื่องด้วย ชาวจาม มีความสามารถในการรบ ที่มีชื่อเสียง เช่น กองอาสาจาม เป็นทหารชั้นดี มีวินัย เชี่ยวชาญการเดินเรือ รับใช้ราชสำนักมานาน และเก่งการค้ามาหลายพันปี
และต่อมาระหว่าง ปี พ.ศ. 2173 - 2199 ในแผ่นดิน พระเจ้าปราสาททองแห่งราชอาณาจักรกรุงศรีอยุธยา ได้กวาดต้อนชาวเมืองแถง หรือ (เดียนเบียนฟู) อยู่ในประเทศเวียดนาม และชาวเมืองพงสาลี ที่ซึ่งส่วนมากเป็นชาวไทลื้อ ปัจจุบันอยู่ในประเทศลาว มาเป็นพลเมือง เมืองชุมพร เมืองปะทิว(อำเภอปะทิว) เพื่อทำการเกษตรกรรม และเมืองท่าการค้าสำคัญ ตั้งแต่นั้นมา
เดิมชาวจามนับถือศาสนาพราหมณ์-ฮินดู พ.ศ. 1400 นับถือศาสนาพุทธมหายาน และเมื่อค้าขายกับอาหรับก็นับถือ ศาสนาอิสลาม แต่ชาวจามที่มาอยู่เมืองชุมพร ต่อมานับถือ ศาสนาพุทธ มีวัฒนธรรม ประเพณี เหมือนกัน แต่เมื่อเวลาผ่านไปกว่า 500 -600 ปี ที่ชาวจาม เข้าปกครองเมืองชุมพร และดินแดนแถบนี้จนแทบจะไม่เหลือวัฒนธรรมเดิมเลย เช่น ข้าวต้มใบพ้อ ที่ใช้ในงานมงคล เช่นเดียวกับชาวมุสลิม บ้านกาลอ ตำบลกาลอ อำเภอรามัญ จังหวัดยะลา ก็สูญหายไม่ได้ใช้ในงานมงคลแล้ว
ประวัติเมืองชุมพร.
คำว่า ชุมพร มีผู้สันนิษฐานว่าน่าจะมาจากคำว่า “ชุมนุมพล” เนื่องจากเป็นเมืองหน้าด่าน การเดินทัพไม่ว่าจะมาจากฝ่ายเหนือหรือว่าฝ่ายใต้ ล้วนเข้ามาตั้งค่ายชุมนุมพลกันที่นี่ จึงเรียกจุดนี้ว่า “ชุมนุมพล” ต่อมาจึงเรียกเพี้ยนเป็นคำว่า ชุมพร อีกประการหนึ่ง ในการเดินทางไปทำศึกสงครามของแม่ทัพนายกองตั้งแต่สมัยโบราณมา เมื่อจะเคลื่อนพลจะต้องทำพิธีส่งทัพโดยการบวงสรวงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ขอให้ได้รับชัยชนะในการสู้รบ เป็นการบำรุงขวัญทหารในสถานที่ชุมนุม เพื่อรับพรเช่นนี้ ตรงกับความหมายชุมนุมพรหรือประชุมพร ซึ่งทั้งสองคำนี้อาจเป็นต้นเหตุของคำว่า “ชุมนุมพร” เช่นเดียวกัน
แต่อีกทางหนึ่งสันนิษฐานว่า น่าจะได้มาจากชื่อพันธุ์ไม้ธรรมชาติในท้องถิ่น ได้แก่ ต้นมะเดื่อชุมพร เพราะที่ตั้งของเมืองชุมพรนั้นอยู่บนฝั่งแม่น้ำท่าตะเภา มีต้นมะเดื่อชุมพรขึ้นอยู่มากมาย ต้นมะเดื่อชุมพรจึงเป็นสัญลักษณ์ส่วนหนึ่งของ ตราประจำจังหวัดชุมพร
สมัยกรุงสุโขทัย.
เมืองชุมพรเป็นเมืองมีเจ้าเมืองปกครองมายาวนาน ในสมัยสุโขทัยนั้น เป็นเมืองขึ้นต่ออาณาจักรนครศรีธรรมราช ในฐานะเมืองอาณานิคม และเป็นเมืองหน้าด่าน ฝ่ายเหนือ หรือเมืองปีมะแม ถือตราแพะ เป็น 1 ในเมือง 12 เมือง หรือเรียกว่า เมืองสิบสองนักษัตร ของอาณาจักรนครศรีธรรมราช
สมัยกรุงศรีอยุธยา.
พุทธศักราช 1887 แผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ปรากฏในกฎหมายตราสามดวง ได้มีพระบรมราชโองการตรัสเหนือเกล้าสั่งว่า บรรดาข้าราชการอยู่ ณ หัวเมืองปักษ์ใต้ฝ่ายเหนือทั้งปวงให้ถือ ศักดินาตามพระราชบัญญัติ และปรากฏว่ามี ออกญาเค้างะทราธิบดี ศรีสุรัตวลุหนัก พระชุมพรเมืองตรี ถือศักดินา 5,000 ไร่
ในแผ่นดินของ สมเด็จพระมหาบุรุษ พ.ศ. 2228 เจ้าพระยานครศรีธรรมราชเป็นขบถแข็งเมือง จึงมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯให้พระยาสุรสงครามเป็นแม่ทัพเรือคุมกองทัพไปปราบเมืองพระนครศรีธรรมราช ในฝ่ายทางเหนือกองทัพบกได้ยาตราทัพผ่านมาเมืองชุมพรและเกณฑ์เอาผู้รั้งกรมการเมืองชุมพร เมืองไชทา ถือพลหัวเมืองทั้งปวงเข้ามาบรรจบยกทัพไปราชการสงครามครั้งนั้นด้วย
พ.ศ. 2307 ในรัชสมัยของพระเจ้าเอกทัศน์แห่งกรุงศรีอยุธยา พม่าไล่ตามติดเจ้าเมืองทวายลงมาตีได้เมืองมธะริด เมืองมะลิวัน เมืองกระบุรี เมืองชุมพร เมืองไชยา แล้วย้อนกลับขึ้นไปตีเมืองปะทิว เมืองกำเนิดนพคุณ เมืองคลองวาฬ เมืองกุยบุรี เมืองปราณบุรี เมืองเพชรบุรี แล้วถูกกองทัพพระยาตากตีแตกพ่ายไป ชุมพรหัวเมืองตรี ไม่มีกองกำลังทหารรักษาเมือง เพราะเจ้าเมืองต้องเกณฑ์คนไปทำสงครามออกรบ จึงเสียเมืองแก่ข้าศึกไปโดยง่าย 
สมัยกรุงธนบุรี.
พ.ศ. 2312 หลังจากต้องเสียกรุงศรีอยุธยาแก่พม่าข้าศึกและพระเจ้าตากสินกู้อิสรภาพกลับคืนมาได้แล้วปราบดาภิเษกขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์ปกครองกรุงธนบุรี ได้โปรดเกล้าฯให้พระยาจักรีเป็นแม่ทัพถือพล 5,000 พร้อมด้วย ช้าง ม้า เครื่องสรรพาวุธ ยกไปตีเมืองนครศรีธรรมราช ยกกองทัพบกไปทางเมืองเพชรบุรีไปถึง เมืองปะทิว ชาวเมืองชุมพรจึงยกครอบครัวหนีเข้าป่าเป็นส่วนมาก นายมั่นชาวเมืองปะทิวพาพรรคพวกเข้ามาหาท่านแม่ทัพ ขอสวามิภักดิ์เป็นข้าราชการ เจ้าพระยาจักรีจึงบอกให้มากราบทูลและมีพระราชดำรัสโปรดให้ตราตั้งให้นายมั่นเป็นพระชุมพร ชาวเมืองเรียกกันว่าพระชุมพรมั่น ให้เกณฑ์เข้าในกองทัพด้วย แต่คราวนั้นเข้าตีเมืองนครศรีธรรมราชไม่สำเร็จ ต่อมาเมื่อพระเจ้าตากสินยาตราทัพเรือมาช่วยจึงตีเมืองนครศรีธรรมราชได้ 
สมัยกรุงรัตนโกสินทร์.
ตั้งแต่แผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมืองชุมพรเป็นเมืองท่าค้าขายสำคัญ จนถึงในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ชาวจามยังมีบทบาทในดินแดนแทบนี้ ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งเป็น มณฑลชุมพร ต่อมามีการยุบการปกครองแบบมณฑลเทศาภิบาลเป็นจังหวัด ชุมพรจึงมีฐานะเป็นจังหวัด และเมื่อ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ สามารถเดินเรือได้เอง ชาวจามก็หมดบทบาทลงในเวลาต่อมา
เมืองชุมพรสมัยสงครามโลกครั้งที่สอง.
เหตุการณ์สำคัญของเมืองชุมพร การรบที่ท่านางสังข์ ในวันที่ 8 ธันวาคมพ.ศ 2484 ญี่ปุ่นเปิดฉากสงครามเครื่องกำลังจะอินโดจีนเข้าประเทศไทยทางด้านอรัญประเทศ ยกพลขึ้นบกที่สมุทรปราการประจวบคีรีขันธ์ชุมพรสุราษฎร์ธานีนครศรีธรรมราชสงขลาปัตตานีปัตตานีที่เมืองชุมพร 2 นาฬิกาก่อนสว่างเป็นวันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ 2484 กำลังทหารญี่ปุ่นจำนวนไม่ปรากฏชัดยกพลขึ้นบกที่ริมทะเลบ้านคอสน ตำบลท่ายาง อำเภอเมืองชุมพร แล้วเคลื่อนที่เข้าเมืองเป็น 2 สายสายแรกตัดข้ามทุ่งนามาที่ท่านางสังข์ อีกสายหนึ่งเคลื่อนที่เข้าวัดท่ายางใต้ ซึ่งอยู่ที่ปากคลองท่ายางเชื่อมต่อกับแม่น้ำท่าตะเภา ขณะนั้นกำลังทหารราบทั้งกองพันคือ ร.พัน 38 ของจังหวัดชุมพรได้ออกไปฝึกภาคสนามอยู่ที่สนามบินทับไก่สนามบินทหารทางจังหวัดจึงส่งตำรวจและยุวชนทหาร โรงเรียนศรียาภัยให้ไปยันกองทหารญี่ปุ่นไว้ก่อน ยุวชนทหารหน่วยที่ 52 ของโรงเรียนศรียาภัยมีกองรบเพียง 30 คนเศษ ยุวชนทหารยิงต่อสู้กับทหารญี่ปุ่นในระยะไม่เกิน 20 เมตร และต่อมาในเวลาก่อนเที่ยงเล็กน้อยรัฐบาลสั่งโทรเร่งให้หยุดยิงปล่อยกองญี่ปุ่นให้ผ่านไปตีพม่าได้สงครามซีกเอเชียยุติลงในพ.ศ 2488 ชุมพรมีทหารอังกฤษเข้ามาปลดอาวุธญี่ปุ่นเข้ายึดค่ายทหารของญี่ปุ่นฝ่ายสัมพันธมิตรให้เครื่องบินมาทิ้งเวชภัณฑ์และเสื้อผ้าลงที่สนามบินชุมพร
อาณาเขตการปกครอง.
เจ้าเมืองชุมพร ปกครองอาณาเขตเมืองชุมพร ซึ่งเป็นเมืองตรี มีเมืองจัตวาเป็นเมืองขึ้น 8 เมือง ดังนี้
เจ้าเมืองชุมพร เป็นเชื้อสายจาม สืบเชื้อสายหลายพันปี ในสมัยกรุงศรีอยุธยา จนถึง สมัยกรุงธนบุรี มีบรรดาศักดิ์ นามว่า "ออกญาเคาะงะ" เป็นภาษาจาม หรือ พระชุมพร ในสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ เปลี่ยนบรรดาศักดิ์ นามว่า พระยาชุมพร และ พระยาเพชรกำแหงสงคราม ตามด้วยชื่อ และต่อได้ยกเลิกให้ใช้บรรดาศักดิ์เดิม
รายชื่ออดีตเจ้าเมือง.
เจ้าเมืองชุมพร มักเรียก พระยาชุมพร โดยไม่เรียกบรรดาศักดิ์ใหม่ เช่น พระยาเพชรกำแหงสงคราม หรือ เลื่อนบรรดาศักดิ์สูงกว่าแต่ยังเรียก พระยาชุมพร เหมือนเดิม ต่อจากนั้นไม่ได้ใช้บรรดาศักดิ์ พระยาเพชรกำแหงสงคราม แต่ใช้ยศหรือบรรดาศักดิ์ ที่ได้รับพระราชทานมาแต่เดิม มาดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการเมืองตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2445 เป็นต้นมา
สภาพทางกายภาพ.
จังหวัดชุมพรนับเป็นประตูสู่ภาคใต้เมื่อลงจากภาคกลาง จังหวัดชุมพรมีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 6,010.848 ตารางกิโลเมตรหรือประมาณ 3.75 ล้านไร่ตั้งอยู่ระหว่างเส้นละติจูดที่ 10 องศา 28 องศาเหนือและเส้นรองลองจิจุด 88 องศา 11 ลิปดาตะวันออก
มีพื้นที่ทางเหนือติดต่อกับอำเภอบางสะพานน้อย จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ทางตะวันออกติดชายฝั่งอ่าวไทย ด้านใต้ติดกับอำเภอท่าชนะ จังหวัดสุราษฎร์ธานี และทางตะวันตกติดต่อกับอำเภอกระบุรี อำเภอละอุ่น อำเภอเมืองระนอง อำเภอกะเปอร์ จังหวัดระนอง และส่วนหนึ่งติดกับประเทศพม่า
สภาพภูมิประเทศ.
เนื่องจากจังหวัดชุมพรตั้งอยู่บริเวณคอคอดของแหลมมาลายู สภาพพื้นที่จึงมีลักษณะยาวแคบความกว้างของจังหวัดโดยเฉลี่ย 36 กิโลเมตร
สภาพพื้นที่ทั่วไปมีภูเขาสูง และสามารถแบ่งพื้นที่ได้สามลักษณะคือ ทิศตะวันตก มีลักษณะเป็นที่สูง มีเทือกเขาตะนาวศรี และเทือกเขาภูเก็ตเป็นแนวกั้นธรรมชาติ ซึ่งเป็นแหล่งต้นนํ้าลำธารที่สำคัญของจังหวัดชุมพร มีลักษณะเป็นแน่นํ้าสายสั้นๆ ไหลจากทิศตะวันตก ออกสู่ทิศตะวันออกเช่น แม่นํ้าสวี คลองท่าตะเภา แม่นํ้าหลังสวนเป็นต้น
พื้นที่บริเวณตอนกลางของจังหวัด มีลักษณะเป็นที่ราบลุ่มสลับที่ราบลูกคลื่น มีพื้นที่ประมาณ 1 ใน 4 ของพื้นที่ในจังหวัด มีความอุดมสมบูรณ์สูงเหมาะแก่การเกษตรกรรม
พื้นที่ตะวันออกของจังหวัด เป็นที่ราบไปตามแนวชายฝั่งอ่าวไทย ยาวประมาณ 222 กิโลเมตรลักษณะชายหาดค่อนข้างเรียบกว้าง มีความโค้งเว้าและลาดชัดน้อย
นอกจากนี้จังหวัดชุมพรยังมีเกาะกลางทะเลเป็นจำนวนมากส่วนใหญ่เป็นเกาะเล็กๆที่ได้รับสัมปทานรังนก มีเกาะที่น่าสนใจคือ เกาะลังกาจิว เกาะง่ามใหญ่ เกาะง่ามน้อย เกาะมัตตรา เกาะมะพร้าว เกาะจรเข้ เกาะเสม็ด เป็นต้น
สภาพพื้นที่ตามลักษณะธรณีสัณฐานสามารถแยกได้ 4 ลักษณะ
ภูมิอากาศ.
สภาพภูมิอากาศของจังหวัดชุมพรคล้ายกับจังหวัดอื่น ๆ ในภาคใต้ กล่าวคือ มีฤดูฝนมากกว่าฤดูอื่น นั่นคือ ระหว่างเดือนมิถุนายนถึงเดือนกุมภาพันธ์ ส่วนฤดูร้อนเริ่มตั้งแต่เดือนมีนาคมถึงเดือนพฤษภาคม โดยมีลมมรสุมพัดผ่าน
ฤดูหนาวช่วงเดือนธันวาคม
ทรัพยากร.
จังหวัดชุมพรมีแหล่งทรัพยากรธรรมชาติที่ค่อนข้างสมบูรณ์เช่น ดิน นํ้า ป่าไม้ แร่ธาตุ ปะการัง และสัตว์ ที่สำคัญต่อการประกอาชีพของชาวชุมพร
ทรัพยากรดิน.
ลักษณะดินในจังหวัดชุมพรมีความหลากหลาย และแตกต่างกันในเรื่องของคุณภาพ โดยมี 5 กลุ่มเช่น ดินนา ดินไร่ ดินภูเขา
การปกครองส่วนภูมิภาค.
การปกครองส่วนภูมิภาคแบ่งออกเป็นระดับอำเภอ จำนวน 8 อำเภอ ระดับตำบล จำนวน 70 ตำบล และระดับหมู่บ้าน จำนวน 674 หมู่บ้าน ได้แก่
การเดินทาง.
รถยนต์.
จากกรุงเทพมหานคร ใช้เส้นทาง พุทธมณฑล นครปฐม-เพชรบุรี หรือเส้นทางสาย ธนบุรี-ปากท่อ (หมายเลข 35) แล้วแยกที่อำเภอปากท่อ เข้า ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 (ถนนเพชรเกษม) ผ่านจังหวัดเพชรบุรี ประจวบคีรีขันธ์ จนถึงสี่แยกปฐมพร จากนั้นแยกซ้ายเข้าตัวเมืองชุมพร ตาม ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 327 อีกประมาณ 8 กิโลเมตร
รถโดยสารประจำทาง.
มีรถโดยสารธรรมดา ของบริษัท ขนส่ง จำกัด ออกจากสถานีขนส่งสายใต้ ไปชุมพร ทุกวัน สำหรับเที่ยวกลับจากชุมพร เข้ากรุงเทพมหานคร ขึ้นรถได้ที่ถนนศาลาแดง
ท่าเรือไปเกาะเต่า.
ท่าเรือไปเกาะเต่า และเกาะนางยวนนั้น อยู่ที่จังหวัดชุมพร ไม่ไกลจากตัวเมืองชุมพร
ชาวชุมพรที่มีชื่อเสียง.
กระทรวงมหาดไทย,อดีตอธิบดีกรมการปกครอง