พ่อขุนศรีอินทราทิตย์

พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ หรือพระนามเต็ม กมรเตงอัญศรีอินทรบดินทราทิตย์ หรือพระนามเดิม พ่อขุนบางกลางหาว เป็นพระมหากษัตริย์แห่งอาณาจักรสุโขทัย และเป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์พระร่วง ตามประวัติศาสตร์ไทย ทรงครองราชย์ตั้งแต่ พ.ศ. 1757หรือ พ.ศ. 1781 ตราบจนเสด็จสวรรคต
พระนาม.
สำหรับพระนามแรก คือ พ่อขุนบางกลางหาว นั้นเป็นพระนามดั้งเดิมเมื่อครั้งเป็น "เจ้าเมืองบางยาง" เป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่า พ่อขุนบางกลางหาวเป็น "พระนามสมัยเป็นเจ้าเมืองบางยาง" โดยแท้จริง
พระนามที่สองนั้น เป็นพระนามแบบทางการตามอย่างราชประเพณีขอม เป็นพระนามทรงใช้เมื่อ"เข้ารับพระราชพิธีบรมราชาภิเษก"แล้ว พระนาม "ศรีอินทราทิตย์" มีกล่าวไว้อยู่ในศิลาจารึกหลักที่ 2 วัดศรีชุมว่า "ศรีอินทรปตินทราทิตย" ซึ่งเป็นพระนามเกียรติยศที่พระเจ้าแผ่นดินขอมแต่โบราณสถาปนาให้แก่พ่อขุนผาเมืององค์รัชทายาทผู้ครองเชลียงสุกโขไทในราชวงศ์ศรีนาวนำถม ต่อมาภายหลังพ่อขุนผาเมืองทรงยกให้แก่พระสหายพ่อขุนบางกลางหาวแทน
พระราชกรณียกิจ.
พ่อขุนศรีอินทราทิตย์เมื่อครั้งยังเป็นพ่อขุนบางกลางหาวได้ร่วมมือกับพ่อขุนผาเมือง เจ้าเมืองราดแห่งราชวงศ์ศรีนาวนำถุม รวมกำลังพลกัน กระทำรัฐประหารขอมสบาดโขลญลำพง โดยพ่อขุนบางกลางหาวตีเมืองศรีสัชนาลัยและเมืองบางขลงได้ และยกทั้งสองเมืองให้พ่อขุนผาเมือง ส่วนพ่อขุนผาเมืองตีเมืองสุโขทัยได้ ก็ได้มอบเมืองสุโขทัยให้พ่อขุนบางกลางหาว พร้อมพระขรรค์ชัยศรีและพระนาม "ศรีอินทรบดินทราทิตย์" ซึ่งได้นำมาใช้เป็นพระนาม ภายหลังได้คลายเป็น ศรีอินทราทิตย์ การเข้ามาครองสุโขทัยของพระองค์เเละสถาปนากรุงสุโขทัยเป็นราชธานี ส่งผลให้ราชวงศ์พระร่วงเข้ามามีอิทธิพลในเขตนครสุโขทัยเพิ่มมากขึ้น และได้แผ่ขยายดินแดนกว้างขวางมากออกไป แต่เขตแดนเมืองสรลวงสองแคว ก็ยังคงเป็นฐานกำลังของราชวงศ์ศรีนาวนำถุมอยู่
ในกลางรัชสมัย ทรงมีสงครามกับขุนสามชน เจ้าเมืองฉอด ทรงชนช้างกับขุนสามชน แต่ไพร่พลของพระองค์ ได้เตลิดหนีดังคำในศิลาจารึกว่า "ไพร่ฟ้าหน้าใสพ่อกู หนีญญ่ายพ่ายจแจ๋น" ขณะนั้นพระโอรสองค์เล็ก (รามราช) มีพระปรีชาสามารถ ได้ขับช้างแซงขึ้นไปชนช้างชนะขุนสามชน ภายหลังจึงทรงเฉลิมพระนามพระโอรสว่ารามคำแหง
ในยุคประวัติศาสตร์ชาตินิยม มีคติหนึ่งที่เชื่อกันว่า พระองค์ทรงเป็นผู้นำชาวสยามต่อสู้กับอิทธิพลขอมในสุวรรณภูมิ ทรงได้ชัยชนะและประกาศอิสรภาพตั้งราชอาณาจักรสุโขทัยขึ้น และทรงเป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชอาณาจักรไทย แต่ภายหลัง คติดังกล่าวได้รับการพิสูจน์แล้วว่าไม่จริง เพราะพระองค์ไม่ได้เป็นปฐมกษัตริย์ อีกทั้งยังมีพ่อขุนศรีนาวนำถุม ครองสุโขทัยอยู่ก่อนแล้ว
การสวรรคต.
การสวรรคตของพ่อขุนศรีอินทราทิตย์มีหลักฐานแตกต่างกัน เช่น "พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา" และเอกสารเรื่อง "คําบรรยายสัมนาโบราณคดีสมัยสุโขทัย พ.ศ. ๒๕๐๓" ของกรมศิลปากร ระบุว่า พ่อขุนศรีอินทราทิตย์สวรรคตเมื่อปีใดนั้นไม่มีหลักฐานใดปรากฎ ในขณะที่ "ตำนานเมืองสวรรคโลก" ฉบับพระมุนินทรานุวัตต์ (มุนินทร์ สุนฺทโร) วัดพระศรีรัตนมหาธาตุราชวรวิหาร จังหวัดสุโขทัย ระบุว่า "พ่อขุนศรีอินทราทิตย์เป็นน้องพระเจ้าฝาง (เหนือเชียงใหม่) เสวยราชย์เมื่อ พ.ศ. ๑๗๕๗ อยู่ในราชสมบัติ ๕๕ ปี สวรรคต พ.ศ. ๑๘๑๒"
ชัย เรืองศิลป์ สันนิษฐานว่าพระเจ้าศรีอินทราทิตย์ครองกรุงสุโขทัยเมื่อราว พ.ศ. 1800 แต่ไม่ระบุปีที่สวรรคต
พระราชวงศ์.
พ่อขุนศรีอินทราทิตย์มีพระราชโอรสและพระราชธิดารวม 5 พระองค์ ได้แก่
แม้ไม่ทราบแน่นอนว่าพระองค์เสด็จสวรรคตในปีใด แต่ภายหลังจากพระองค์เสด็จสวรรคตแล้ว พ่อขุนบานเมือง พระราชโอรสพระองค์รอง ได้สืบราชสมบัติแทน
บรรพบุรุษ.
บรรพบุรุษของราชวงศ์พระร่วงของพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ก่อนสถาปนาเป็นกษัตริย์ปกครองอาณาจักรสุโขทัยมีนามว่า ปู่ขุนจิดขุนจอด พบใน "ศิลาจารึกปู่ขุนจิดขุนจอด หลักที่ 45" ที่วัดมหาธาตุ จังหวัดสุโขทัย ปรากฏคำจารึกว่า:–
<templatestyles src="Template:Blockquote/styles.css" />(บรรทัด 7): (ผี)สิทธิแล แต่นี้ดำพงศ์ ผีปู่ผาคำ
(บรรทัด 8): (ฝู)งผู้หวาน ปู่ขุนจิด ขุนจอด ปู่พระยาศ
(บรรทัด 9): (รีอินทราทิ)ตย์ ปู่พระยาบาน ปู่พระยารามราช ปู่ไสส
(บรรทัด 10): (ส)งคราม ผู้พระยาเลอไทย ผู้พระยางัวนำถม ปู่
(บรรทัด 11): (พระ)ยามหาธรรมราชา พ่องำเมือง พ่อเลอไทย แ
(บรรทัด 12): (ละไท)ยผู้ดีผีชาวเลืองเท่านั้นแล
ศิลาจารึกปู่ขุนจิดขุนจอดเป็นจารึกที่สร้างขึ้นคู่กับศิลาจารึกหลักที่ 64 (วัดพระธาตุช้างค้ำ) ระหว่างปู่พระยา (เจ้าคำตัน) เจ้าเมืองน่าน กับหลาน (พระมหาธรรมราชาไสยลือไทย) ราชวงศ์สุโขทัย เพื่อกระทำสัตย์สาบาน จารึกดังกล่าวแสดงถึงความสันพันธ์กันทางเครือญาติของเมืองน่านกับกรุงสุโขทัยตามที่ปรากฏใน พงศาวดารเมืองน่าน ฉบับวัดพระธาตุช้างค้ำ
ใน "ชินกาลมาลีปกรณ์" ระบุว่าบ้านเดิมของท่านอยู่ที่บ้านโค โดยหม่อมเจ้าจันทร์จิรายุวัฒน์ รัชนีสันนิษฐานว่าคือ บ้านโคน ในจังหวัดกำแพงเพชรในปัจจุบัน
ในวัฒนธรรมสมัยนิยม.
มีนักแสดงผู้รับบท พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ ได้แก่