นิราศเมืองเพชร

<table width="100%" border="0" cellspace="0" cellpadding="0">
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="60%" colspan="2">
 <br>
 ๏________โอ้รอนรอนอ่อนแสงพระสุริย์ฉาย
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 ท้องฟ้าคล้ำน้ำค้างลงพร่างพราย<br>
 อนาถหนาวคราวอาสาเสด็จ<br>
 ลงนาวาหน้าวัดนมัสการ <br>
 ช่วยชุบเลี้ยงเพียงชนกที่ปกเกศ <br>
 จึงจดหมายรายทางกลางคงคา <br>
 ๏ ได้เห็นแต่แพแขกที่แปลกเพศ<br>
 ถึงวัดหงส์เห็นแต่หงส์เสาธงลอย<br>
 ถึงวัดพลับลับลี้เป็นที่สงัด<br>
 เหมือนกระจายพรายพลัดกำจัดน้อง<br>
 ลำเจียกเอ๋ยเคยชื่นระรื่นรส<br>
 ถึงคลองเตยเตยแตกใบแฉกงาม<br>
 จนไม่มีที่รักเป็นหลักแหล่ง<br> 
 โอ้เปลี่ยวใจไร้รักที่จักเชย<br>
 ถึงบางหลวงล่วงล่องเข้าคลองเล็ก<br>
 เมียขาวขาวสาวสวยล้วนรายโป<br>
 ไทยเหมือนกันครั้นว่าขอเอาหอห้อง<br>
 มีเงินงัดคัดง้างเหมือนอย่างเจ๊ก<br>
 ๏ ถึงวัดบางนางชีมีแต่สงฆ์ <br>
 หรือหลวงชีมีบ้างเป็นอย่างไร <br>
 ก็มืดค่ำอำลาทิพาวาส <br>
 ถึงวัดบางนางนองแม้นน้องมี <br>
 ตัวคนเดียวเที่ยวเล่นไม่เป็นห่วง <br>
 ที่เห็นเห็นเป็นแต่ปะได้ประดา <br>
 จะแลเหลียวเปลี่ยวเนตรเป็นเขตสวน <br>
 พฤกษาออกดอกลูกเขาปลูกไว้ <br>
 ๏ โอ้รื่นรื่นชื่นเชยเช่นเคยหอม <br>
 ถึงบางหว้าอารามนามจอมทอง <br>
 สาธุสะพระองค์มาทรงสร้าง <br>
 ในพระโกศโปรดปรานประทานนาม <br>
 มีเขื่อนรอบขอบคูดูพิลึก <br>
 ที่ริมน้ำทำศาลาไว้น่าเพลิน <br> 
 โอ้เทียนเอ๋ยเคยแจ้งแสงสว่าง <br>
 เหมือนมืดในใจจนต้องวนเวียน <br>
 ๏ บางประทุนเหมือนประทุนได้อุ่นจิต <br>
 หนาวน้ำค้างพร่างพรมลมรำเพย <br>
 ๏ ถึงคลองขวางบางระแนะแวะข้างขวา <br>
 ทุกวันนี้วิตกเพียงอกพัง <br>
 ๏ ถึงวัดไทรไทรใหญ่ใบชอุ่ม <br>
 ขอเดชะพระไทรซึ่งชัยชาญ <br>
 ได้ร่วมเตียงเคียงนอนแนบหมอนหนุน <br>
 จะสังเวยหมูแนมแก้มมนุษย์ <br>
 ๏ ถึงบางบอนบอนที่นี่มีแต่ชื่อ <br>
 อันบอนต้นบอนน้ำตาลย่อมหวานมัน <br>
 ๏ ถึงวัดกกรกร้างอยู่ข้างซ้าย <br>
 ถูกทะลุปรุไปแต่ไม่พัง <br>
 แม้นมั่งมีมิให้ร้างจะสร้างฉลอง <br>
 ด้วยที่นี่ที่เคยตั้งโขลนทวาร <br>
 ๏ โอ้อกเอ๋ยเลยออกประตูป่า <br>
 จะเหลียวหลังสั่งสาราสุดาใด <br>
 ช่างเป็นไรไพร่ผู้ดีก็มิรู้ <br>
 จะปรับไหมได้หรือไม่อื้ออึง <br>
 โอ้นึกนึกดึกเงียบยะเยียบอก <br>
 ลดาวัลย์พันพุ่มชอุ่มใบ <br>
 เสียงกรอดเกรียดเขียดกบเข้าขบเขี้ยว <br>
 หริ่งหริ่งแร่แม่ม่ายลองไนเรียง <br>
 เหมือนดนตรีปี่ป่าประสายาก <br>
 ดังขับขานหวานเสียงสำเนียงนวล <br>
 ๏ ถึงศีรษะกระบือเป็นชื่อบ้าน <br>
 ทั้งกุมภากล้าหาญเขาพานเกรง <br>
 ถึงศิษย์หามาตามเมื่อยามเปลี่ยว <br>
 ถึงศีรษะละหานเป็นย่านร้าย <br>
 ถึงโคกขามคร้ามใจได้ไต่ถาม <br>
 ไม่เห็นแจ้งแคลงทางเป็นกลางคืน <br>
 ถึงย่านซื่อสมชื่อด้วยซื่อสุด <br>
 เป็นป่าปรงพงพุ่มดูครุมเครือ <br>
 ถึงบ้านขอมลอมฟืนดูดื่นดาษ <br>
 ออกชะวากปากชลามหาชัย <br>
 </td>
 <td width="40%">
 พระพายชายชื่นเชยรำเพยพาน <br>
 ไปเมืองเพชรบุรินที่ถิ่นสถาน <br>
 อธิษฐานถึงคุณกรุณา <br>
 ถึงต่างเขตของประสงค์คงอาสา<br>
 แต่นาวาเลี้ยวล่องเข้าคลองน้อยฯ <br>
 ขายเครื่องเทศเครื่องไทยได้ใช้สอย<br>
 เป็นหงส์ห้อยห่วงธงใช่หงส์ทอง<br>
 เห็นแต่วัดสังข์กระจายไม่วายหมอง<br>
 มาถึงคลองบางลำเจียกสำเหนียกนาม<br>
 ต้องจำอดออมระอาด้วยหนาหนาม<br>
 คิดถึงยามปลูกรักมักเป็นเตย<br>
 ต้องคว้างแคว้งคว้าหานิจจาเอ๋ย<br>
 ชมแต่เตยแตกหนามเมื่อยามโซ<br>
 ล้วนบ้านเจ๊กขายหมูอยู่อักโข<br>
 หัวอกโอ้อายใจมิใช่เล็ก<br>
 ต้องขัดข้องแข็งกระด้างเหมือนอย่างเหล็ก<br>
 ถึงลวดเหล็กลนร้อนอ่อนละไมฯ<br>
 ไม่เห็นองค์นางชีอยู่ที่ไหน <br>
 คิดจะใคร่แวะหาปรึกษาชี<br>
 เลยลีลาศล่วงทางกลางวิถี<br>
 มาถึงที่ก็จะต้องนองน้ำตา<br>
 แต่เศร้าทรวงสุดหวังที่ฝั่งฝา<br>
 ก็ลอบรักลักลาคิดอาลัย<br>
 มะม่วงพรวนหมากมะพร้าวสาวสาวไสว<br>
 หอมดอกไม้กลิ่นกลบอบละอองฯ<br>
 เคยถนอมนวลปรางมาหมางหมอง <br>
 ดูเรืองรองรุ่งโรจน์ที่โบสถ์ราม<br>
 เป็นเยี่ยงอย่างไว้ในภาษาสยาม<br>
 โอรสราชอารามงามเจริญ<br>
 กุฏิตึกเก๋งกุฏิ์สุดสรรเสริญ<br>
 จนเรือเดินมาถึงทางบางขุนเทียน<br>
 มาหมองหมางมืดมิดตะขวิดตะเขวียน<br>
 ไม่ส่องเทียนให้สว่างหนทางเลยฯ<br>
 พอป้องปิดเป็นหลังคานิจจาเอ๋ย<br>
 ได้พิงเขนยนอนอุ่นประทุนบังฯ<br>
 ใครหนอมาแนะแหนกันแต่หลัง<br>
 แนะให้มั่งแล้วก็เห็นจะเป็นการฯ<br>
 เป็นเซิงซุ้มสาขาพฤกษาศาล<br>
 ช่วยอุ้มฉานไปเช่นพระอนิรุธ<br>
 พออุ่นอุ่นแล้วก็ดีเป็นที่สุด<br>
 เทพบุตรจะได้ชื่นทุกคืนวันฯ<br>
 เขาเลื่องลือบอนข้างบางยี่ขัน<br>
 แต่ปากคันแก้ไขมิใคร่ฟังฯ<br>
 เป็นรอยรายปืนพม่าที่ฝาผนัง<br>
 แต่โบสถ์ยังทนปืนอยู่ยืนนาน<br>
 ให้เรืองรองรุ่งโรจน์โบสถ์วิหาร<br>
 ได้เบิกบานประตูป่าพนาลัยฯ<br>
 กำดัดดึกนึกน่าน้ำตาไหล <br>
 ก็จนใจด้วยไม่มีไมตรีตรึง<br>
 ใครแลดูเราก็นึกรำลึกถึง<br>
 เป็นที่พึ่งพาสนาพอพาใจ<br>
 เห็นแต่กกกอปรงเป็นพงไสว<br>
 เรไรไพเราะร้องซ้องสำเนียง<br>
 เหมือนกรับเกรี้ยวกรอดกรีดวะหวีดเสียง<br>
 แซ่สำเนียงหนาวในใจรำจวน<br>
 ทั้งสองฟากฟังให้อาลัยหวน<br>
 เมื่อโอดครวญคราวฟังให้วังเวงฯ<br>
 ระยะย่านยุงชุมรุมข่มเหง <br>
 ให้วังเวงวิญญาณ์เอกากาย<br>
 เหมือนมาเดียวแดนไพรน่าใจหาย<br>
 ข้างฝั่งซ้ายแสมดำเขาทำฟืน<br>
 โคกมะขามดอกมิใช่อะไรอื่น<br>
 ยิ่งหนาวชื้นช้ำใจมาในเรือ<br>
 ใจมนุษย์เหมือนกระนี้แล้วดีเหลือ<br>
 เหมือนซุ้มเสือซ่อนร้ายไว้ภายใน<br>
 มีอาวาสวัดวาที่อาศัย<br>
 อโณทัยแย้มเยี่ยมเหลี่ยมพระเมรุฯ<br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>๏ 
 ข้างฝั่งซ้ายชายทะเลเป็นลมคลื่น <br>
 แม่น้ำกว้างว้างเวิ้งเป็นเชิงเลน <br>
 หยุดประทับยับยั้งอยู่ฝั่งซ้าย <br>
 บรรดาเรือเหนือใต้ทั้งไปมา <br>
 บ้างหุงต้มงมงายทั้งชายหญิง <br>
 เสียงแต่ตำน้ำพริกอยู่กริกกราว <br>
 ๏ เห็นฝูงลิงวิ่งตามกันสอสอ <br>
 คนทั้งหลายชายหญิงทิ้งให้ทาน<br>
 เวทนาวานรอ่อนน้อยน้อย<br>
 บ้างเกาะแม่แลโลดกระโดดปลิว<br>
 ๏ โอ้พ่อแม่แต่ชั้นลิงไม่ทิ้งบุตร <br>
 ที่ลูกอ่อนป้อนนมนั่งชมเชย<br>
 แต่ลิงใหญ่อ้ายทโมนมันโลนเหลือ<br>
 ทั้งลิงเผือกเทือกเถามันเจ้าชู้<br>
 บ้างกระโดดโลดหาแต่อาหาร<br>
 เขาโห่เกรียวประเดี๋ยวใจก็ไพล่พลิ้ว<br>
 ๏ ได้ชมเล่นเห็นแต่นกวิหคกลุ้ม<br>
 กลางสมุทรผุดโผล่ล้วนโลมา<br>
 ล้วนหัวบาตรวาดหางไปกลางคลื่น<br>
 ดูมากมายหลายอย่างยิ่งวางเวง<br>
 บ้างถอนหลักชักถ่อหัวร่อร่า<br>
 บ้างขับร้องซ้องสำเนียงจนเสียงเครือ<br>
 เป็นประมงหลงละโมบด้วยโลภลาภ<br>
 ตลิ่งพังฝั่งชลาล้วนปลาตีน<br>
 ๏ ในลำคลองสองฟากล้วนจากปลูก<br>
 ต้นจากถูกลูกชิดนั้นติดแพง<br>
 ถึงบ้านบ่อกอจากมิอยากสิ้น<br>
 อันใบจากรากกอไม่ขอคิด<br>
 ๏ ถึงคลองที่อีรำท่าแร้งเรียก<br>
 เขาทำน้ำทำนาปลาอุดม<br>
 ที่ปากคลองกองฟืนไว้ดื่นดาษ<br>
 ถึงบางขวางข้างซ้ายชายชลา<br>
 หรือบ้านนี้ที่เขาว่าตำราร่ำ<br>
 ดูครึ้มครึกพฤกษาลดาเครือ<br>
 ตะบูนต้นผลห้อยย้อยระย้า<br>
 เป็นคราบน้ำคร่ำคร่าแตกตารุม<br>
 ลำพูรายชายตลิ่งดูกิ่งค้อม<br>
 เห็นปูเปี้ยวเที่ยวไต่กินไคลเค็ม<br>
 โอ้เอ็นดูปูไม่มีซึ่งศีรษะ<br>
 ไม่มีเลือดเชือดฉะปะแต่มัน<br>
 แม้นเมียออกลอกคราบไปคาบเหยื่อ<br>
 ระวังดูอยู่ประจำทุกค่ำเช้า<br>
 ถึงทีผัวตัวลอกพอออกคราบ<br>
 จึงเกิดไข่ไร้ผัวเที่ยวยั้วเยี้ย<br>
 สมเพชสัตว์ทัศนาพฤกษาสล้าง<br>
 สงัดเหงาเปล่าเปลี่ยวเมื่อเหลียวแล<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 นภางค์พื้นเผือดแดงดังแสงเสน <br>
 ลำพูเอนอ่อนทอดยอดระย้า <br>
 แสนสบายบังลมร่มรุกขา <br>
 คอยคงคาเกลื่อนกลาดไม่ขาดคราว <br>
 บ้างแกงปิ้งปากเรียกกันเพรียกฉาว <br>
 เหมือนเสียงส้าวเกราะโกร่งที่โรงงานฯ <br>
 มาคอยขอโภชนากระยาหาร<br>
 ต่างลนลานล้วงได้เอาไพล่พลิ้ว<br>
 กระจ้อยร่อยกระจิริดจิดจีดจิ๋ว<br>
 ดูหอบหิ้วมิให้ถูกตัวลูกเลยฯ<br>
 เพราะแสนสุดเสน่หานิจจาเอ๋ย<br>
 กระไรเลยแลเห็นน่าเอ็นดู<br>
 จนชาวเรือเมินหมดด้วยอดสู<br>
 ใครแลดูมันนักมันยักคิ้ว<br>
 ได้สมานยอดแสมพอแก้หิว<br>
 กลับชี้นิ้วให้ดูอดสูตา<br>
 เที่ยวดุ่มดุ่มเดินดินกินมัจฉา<br>
 ดูหน้าตาแต่ละตัวน่ากลัวเกรง<br>
 ศีรษะลื่นเลี่ยนโล่งดูโจ่งเหม่ง<br>
 จนน้ำขึ้นครื้นเครงเป็นคราวเรือ<br>
 บ้างก็มาบ้างก็ไปทั้งใต้เหนือ<br>
 ต่างเลี้ยวเรือลงหน้าบ้านท่าจีน<br>
 ไม่กลัวบาปเลยช่างนับแต่ทรัพย์สิน<br>
 ตะกายปีนเลนเล่นออกเป็นแปลงฯ<br>
 ทะลายลูกดอกจากขึ้นฝากแฝง<br>
 เขาช่างแปลงชื่อถูกเรียกลูกชิด<br>
 เหมือนจากถิ่นท่องเที่ยวมาเปลี่ยวจิต<br>
 แต่ลูกชิดชอบใจจะใคร่ชมฯ<br>
 สุดสำเหนียกที่จะถามความปฐม<br>
 เป็นนิคมเขตบ้านพวกพรานปลา<br>
 ดูเกลื่อนกลาดเรียงรายทั้งซ้ายขวา<br>
 ไขคงคาขังน้ำไว้ทำเกลือ<br>
 ช่างปั้นน้ำเป็นตัวน่ากลัวเหลือ<br>
 ล้วนรกเรื้อรำเริงเป็นเซิงซุ้ม<br>
 ดาษดาดังหนึ่งผูกด้วยลูกตุ้ม<br>
 ดูกระปุ่มกระปิ่มตุ่มติ่มเต็ม<br>
 มีขวากล้อมแหลมรายดังปลายเข็ม<br>
 บ้างเก็บเล็มลากก้ามครุ่มคร่ามครัน<br>
 เท้าระกะก้อมโกงโม่งโค่งขัน<br>
 เป็นเพศพันธุ์ไร้ผัวเพราะมัวเมา<br>
 เอามาเผื่อภรรยาเมตตาเขา<br>
 อุตส่าห์เฝ้าฟูมฟักเพราะรักเมีย<br>
 เมียมันคาบคีบเนื้อเป็นเหยื่อเสีย<br>
 ยังแต่เมียเคลื่อนคล้อยขึ้นลอยแพ<br>
 ล้วนโกงกางกุ่มแกมแซมแสม<br>
 เสียงแอ้แจ้จักจั่นหวั่นวิญญาณ์ฯ<br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>๏ 
 ถึงคลองนามสามสิบสองคดคุ้ง<br>
 ให้หนูน้อยคอยนับในนาวา<br>
 อันคดอื่นหมื่นคดกำหนดแน่<br>
 ทั้งลวงล่องอเงี้ยวทั้งเลี้ยวลด<br>
 ๏ ถึงปากช่องคลองชื่อสุนัขหอน<br>
 ต่างแข็งข้อถ่อค้ำที่น้ำวน<br>
 เข้ายัดเยียดเสียดแทรกบ้างแตกหัก<br>
 บ้างทุ่มเถียงเสียงหญิงขึ้นเกนเกน<br>
 ที่น้อยตัวผัวเมียลงลากฉุด<br>
 ด้วยยากเย็นเข็นฝืดทั้งมืดมัว<br>
 ทั้งยุงชุมรุมกัดปัดเปรียะประ<br>
 ที่เข็นเรียงเคียงลำขยำแขยะ<br>
 ๏ จนตกทางบางสะใภ้ครรไลล่อง <br>
 ปลูกทับทิมริมทางสองข้างราย<br>
 บ้างดิบห่ามงามงอมจนค้อมกิ่ง<br>
 บ้างแตกร้าวพราวเม็ดเพชรโนรี<br>
 มาตั้งขายฝ่ายเจ้าของไม่ต้องถือ<br>
 จะพูดจาคารวะทั้งคะเออ<br>
 นึกเสียดายหมายมั่นใคร่พันผูก<br>
 พอนึกหยุดบุตรเราก็เจ้าชู้<br>
 เขาอายเอียงเมียงเมินทำเดินเฉย<br>
 ได้ตอบต่อล้อเหล่าเจ้าทับทิม<br>
 ๏ ถึงแม่กลองสองฝั่งเขาตั้งบ้าน<br>
 บ้างย่างปลาค่าเคียงเรียงเรียงราย<br>
 ขายสำเร็จเป็ดไก่ทั้งไข่พอก<br>
 ลูกค้ารับนับกันเป็นพันร้อย<br>
 นางแม่ค้าปลาเค็มก็เต็มสวย<br>
 บ้างเหน็บท้องป่องปุ่ยตุ่ยตุ่ยตุง<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 ชะวากวุ้งเวียนซ้ายมาฝ่ายขวา<br>
 แต่หนึ่งมาถ้วนสามสิบสองคด<br>
 เว้นเสียแต่ใจมนุษย์สุดกำหนด<br>
 ถึงคลองคดก็ยังไม่เหมือนใจคนฯ <br>
 ทั้งเรือแพแลสลอนเสลือกสลน <br>
 คงคาข้นขุ่นตื้นแต่พื้นเลน<br>
 บ้างถ่อผลักอึดอัดขัดเขมร<br>
 ล้วนโคลนเลนเปื้อนเปรอะเลอะทั้งตัว<br>
 นางเมียหยุดผัวโกรธเมียโทษผัว<br>
 พอตึงตัวเต็มเบียดเข้าเสียดแซะ<br>
 เสียงผัวะผะพึบพับปุบปับแปะ<br>
 มันเกาะแกะกันจริงจริงหญิงกับชายฯ<br>
 มีบ้านช่องซ้ายขวาเขาค้าขาย<br>
 ไม่เปล่าดายดกระย้าทั้งตาปี<br>
 เป็นดอกติ่งแตกประดับสลับสี<br>
 เขาขายดีเก็บได้ใส่กระเชอ<br>
 เห็นเรือล่องร้องว่าซื้อทับทิมเหนอ<br>
 เสียงเหน่อเหน่อหน้าตาน่าเอ็นดู<br>
 ไว้เป็นลูกสะใภ้ให้เจ้าหนู<br>
 อุตส่าห์รู้ร้องต่อจะขอชิม<br>
 ไม่เกินเลยลวนลามงามหงิมหงิม<br>
 พอแย้มยิ้มเฮฮาประสาชายฯ<br>
 น่าสำราญเรือนเรือดูเหลือหลาย <br>
 ดูวุ่นวายวิ่งไขว่กันใหญ่น้อย<br>
 กระเบนกระบอกปลาทูทั้งปูหอย<br>
 ปลาเล็กน้อยขมงโกรยโกยกระบุง<br>
 กำไรรวยรวมประจบจนครบถุง<br>
 ต่างบำรุงรูปร่างสำอางตาฯ <br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>๏ 
 พอออกช่องล่องลำแม่น้ำกว้าง<br>
 ข้างซ้ายตรงลงทะเลพอเวลา<br>
 ดูซ้ายขวาป่าปะโลงหวายโป่งเป้ง<br>
 เวลาเย็นเห็นนกวิหคบิน<br>
 บ้างเคียงคู่ชูคอเสียงซ้อแซ้<br>
 แม้นร่วมเรือนเหมือนนกที่กกรัง<br>
 นี่กระไรไม่มีเท่ากี่ก้อย<br>
 ต้องลมว่าวหนาวหนังเหมือนคั้งคก<br>
 จนเรือออกนอกอ่าวดูเปล่าโว่ง<br>
 ไม่เห็นหนสนธยาเป็นราตรี<br>
 สำรวลรื่นคลื่นราบดังปราบเรี่ยม<br>
 ดาวกระจายพรายพร่างกลางนภา<br>
 เห็นปลาว่ายกายสล้างกระจ่างแจ่ม<br>
 เป็นหมู่หมู่ฟูฟ่องขึ้นล่องลอย<br>
 ชื่นอารมณ์ชมปลาเวลาดึก<br>
 แม้นเห็นปลาวารินจะดิ้นโดย<br>
 จะเพลินชมยมนาเวหาห้อง<br>
 ทะเลโล่งโว่งว่างน้ำค้างกระเซ็น<br>
 จะเปรมปรีดิ์ดีใจมิใช่น้อย<br>
 โอ้อายจิตคิดรักลักประโลม<br>
 ด้วยมืดค่ำสำคัญที่นั่นแน่<br>
 ลำพูรายชายเลนดูเอนโอน<br>
 หิ่งห้อยจับวับวามอร่ามเหลือง<br>
 เหมือนแหวนก้อยพลอยพรายเมื่อกรายกร<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 บ้านบางช้างแฉกแชไปแควขวา<br>
 พระสุริยามืดมัวทั่วแผ่นดิน<br>
 ให้วังเวงหวั่นไหวฤทัยถวิล<br>
 ไปหากินแล้วก็พากันมารัง<br>
 โอ้แลแลแล้วก็ให้อาลัยหลัง<br>
 จะได้นั่งแนบข้างเหมือนอย่างนก<br>
 โอ้บุญน้อยนึกน่าน้ำตาตก<br>
 จะได้กกกอดใครก็ไม่มี<br>
 ทะเลโล่งแลมัวทั่ววิถี<br>
 แต่ลมดีดาวสว่างกระจ่างตา<br>
 ทั้งน้ำเปี่ยมป่าแสมข้างแควขวา<br>
 แสงคงคาเค็มพราวราวกับพลอย<br>
 แลแอร่มเรืองรุ่งชั้นกุ้งฝอย<br>
 ตัวน้อยน้อยนางมังกงขมงโกรย<br>
 หวนรำลึกแล้วเสียดายไม่วายโหย<br>
 ทั้งลมโชยเฉื่อยชื่นระรื่นเย็น<br>
 เช่นนี้น้องไหนเลยจะเคยเห็น<br>
 ดูดาวเด่นดวงสว่างเหมือนอย่างโคม<br>
 น้องจะพลอยเพลินอารมณ์ด้วยชมโฉม<br>
 ทรวงจะโทรมตรงช่องปากคลองโคน<br>
 เรียกแสมตายห่าพฤกษาโกร๋น<br>
 วายุโยนยอดระย้าริมสาคร<br>
 ดูรุ่งเรืองรายจำรัสประภัสสร<br>
 ยังอาวรณ์แหวนประดับด้วยลับตาฯ<br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>๏ 
 ถึงคลองช่องล่องเลียบเงียบสงัด<br>
 เสียงโครมครื้นคลื่นกระทั่งฝั่งชลา<br>
 นาวาเหเซหันให้ปั่นป่วน<br>
 ถึงสี่แจวแล้วเรือยังเหลือมือ<br>
 ทั้งคลื่นซ้ำน้ำซัดให้ปัดปั่น<br>
 น่าอายเพื่อนเหมือนคำเขาทำเพลง<br>
 ยิ่งแจวทวนป่วนปั่นยิ่งหันเห<br>
 เสียงสวบเสยเกยตรงเข้าพงไพร<br>
 พอจุดเทียนเซี่ยนขันน้ำมันคว่ำ<br>
 เสื่อที่นอนหมอนนวมน้ำท่วมชื้น<br>
 ได้กันลมห่มหนาวเมื่อเช้าตรู่<br>
 ลมรินรินกลิ่นกลบอบละออง<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 เห็นเมฆกลัดกลางทะเลบนเวหา<br>
 ลมสลาตันตึงหึ่งหึ่งฮือ<br>
 ต้องแจวทวนท้ายหันช่วยกันถือ<br>
 ลมกระพือพัดโงงดูโคลงเคลง<br>
 โอ้แต่ชั้นคลื่นลมยังข่มเหง<br>
 มาเท้งเต้งเรือลอยน่าน้อยใจ<br>
 ลมทะเลเหลือจะต้านทานไม่ไหว<br>
 ติดอยู่ใต้ต้นโกงกางแต่กลางคืน<br>
 ต้องวิดน้ำนาวาไม่ฝ่าฝืน<br>
 เหลือแต่ผืนผ้าแพรของแม่น้อง<br>
 ยังรักรู้จักคุณการุญสนอง<br>
 ได้ปกครองคุมเครือเมื่อเรือค้างฯ<br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>๏ 
 เขาหลับเรื่อยเหนื่อยอ่อนนอนสนิท<br>
 เสียงนกร้องซ้องแซ่ครอแครคราง<br>
 เสียงชะนีที่เหล่าเขายี่สาน<br>
 หวิวหวิวไหวได้ยินยิ่งดิ้นโดย<br>
 เหมือนวิตกอกน้องที่ตรองตรึก<br>
 จะเรียกบ้างอย่างชะนีก็มีอาย<br>
 จนรุ่งแจ้งแสงสว่างนภางค์พื้น<br>
 จะเข็นค้ำล้ำเหลือเป็นเรือญวน<br>
 ต้นแสมแลดูล้วนปูแสม<br>
 เขาสั่นต้นหล่นผอยผ็อยผ็อยไป<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 พี่นี้คิดใคร่ครวญจนจวนสว่าง<br>
 ทั้งลิงค่างครอกโครกละโอกโอย<br>
 วิเวกหวานหวัวหวัวผัวผัวโหวย<br>
 ชะนีโหยหาคู่ไม่รู้วาย<br>
 เหลือรำลึกอาลัยมิใคร่หาย<br>
 ต้องเรียกสายสวาทในใจรำจวน<br>
 ต้องค้างตื้นติดป่าพากันสรวล<br>
 พอเห็นจวนน้ำขึ้นค่อยชื่นใจ<br>
 ขึ้นไต่แต่ต้นกิ่งวิ่งไสว<br>
 ลงมุดใต้ตมเลนเห็นแต่ตาฯ<br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 โอ้เอ็นดูหนูน้อยร้องหอยเหาะ<br>
 ล้วนจุ๊บแจงแผลงฤทธิ์เขาปลิดมา<br>
 จุ๊บแจงเอ๋ยเผยฝาหาข้าวเปียก<br>
 ทั้งงวงทั้งงาออกมากิน<br>
 เขาร่ำเรียกเพรียกหูได้ดูเล่น<br>
 เยี่ยมออกฟังทั้งตัวกลัวแม่ยาย<br>
 เหมือนจะรู้อยู่ในเล่ห์เสน่หา<br>
 เปรียบเหมือนคนจนทุนทั้งบุญน้อย<br>
 พอลอยลำน้ำมากออกจากป่า<br>
 ในดงฟืนชื่นชุ่มทุกพุ่มพฤกษ์<br>
 แล้วเคลื่อนคลาลาจากปากคลองช่อง<br>
 ข้ามยี่สานบ้านสองพี่น้องแล้ว<br>
 น้ำยังน้อยค่อยค้ำพอลำเลื่อน<br>
 ในคลองลัดทัศนายิ่งอาดูร<br>
 ป่าปะโลงโกงกางแกมแสม<br>
 ตลอดหลามตามตลิ่งล้วนลิงโลน<br>
 ครั้นล้วงชุดสุดอย่างเอาหางยอน<br>
 เพื่อนเข้าคร่าหน้าหลังออกพรั่งพรู<br>
 ทั้งหอยแครงแมงดามันหาคล่อง<br>
 ได้อิ่มอ้วนท้วนหมดไม่อดโซ<br>
 ให้สามีขี่หลังเที่ยวฝั่งแฝง<br>
 เขาจับเป็นเห็นสมเพชเวทนา<br>
 ฝ่ายตัวผู้อยู่เดียวเที่ยวไม่รอด<br>
 ต้องอดอยากจากเมียเสียน้ำใจ<br>
 แม้นเดี๋ยวนี้มีหญิงไม่ทิ้งผัว<br>
 โอ้อาลัยใจอย่างนางแมงดา<br>
 </td>
 <td width="40%">
 ขึ้นไปเกาะกิ่งตลอดยอดพฤกษา<br>
 กวักตรงหน้าเรียกให้มันได้ยิน<br>
 แม่ยายเรียกจะให้ไปกฐิน<br>
 ช่วยปัดริ้นปัดยุงกระทุงราย<br>
 มันอยากเป็นลูกเขยทำเงยหงาย<br>
 โอ้นึกอายด้วยจุ๊บแจงแกล้งสำออย<br>
 แต่หากว่าพูดยากเป็นปากหอย<br>
 จะกล่าวถ้อยออกไม่ได้ดังใจนึก<br>
 ได้แอบอาศัยแสมอยู่แต่ดึก<br>
 ผู้ใดนึกฟันฟาดให้คลาดแคล้ว<br>
 ไปตามร่องน้ำหลักปักเป็นแถว<br>
 ค่อยคล่องแคล่วเข้าชะวากปากตะบูน<br>
 ไม่มีเพื่อนเรือประหลาดช่างขาดสูญ<br>
 เป็นดินพูนพานจะตื้นแต่พื้นโคลน<br>
 แต่ล้วนแต่ตายฝอยกรองกร๋อยโกร๋น<br>
 อ้ายทโมนนำหน้าเที่ยวคว้าปู<br>
 มันหนีบนอนร้องเกลือกเสือกหัวหู<br>
 ลากเอาปูออกมาได้ไอ้กะโต<br>
 ฉีกกระดองกินไข่มิใช่โง่<br>
 อกเอ๋ยโอ้เอ็นดูหมู่แมงดา<br>
 ตามหล้าแหล่งเลนเค็มเล็มภักษา<br>
 ทิ้งแมงดาผัวเสียเอาเมียไป<br>
 เหมือนตาบอดมิได้แจ้งตำแหน่งไหน<br>
 ก็บรรลัยแลกลาดดาษดา<br>
 ถึงรูปชั่วฉันจะรักให้หนักหนา<br>
 แต่ดูหน้าในมนุษย์เห็นสุดแลฯ<br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>๏
 จนออกช่องคลองบางตะบูนใหญ่<br>
 นกกะลางยางกรอกกระรอกกระแต<br>
 ๏ ถึงที่วังตั้งประทับรับเสด็จ<br>
 ให้ปล่อยไปในทะเลเอาเพดาน<br>
 แต่เดี๋ยวนี้ที่วังก็รั้งร้าง<br>
 ยังแลเลี่ยนเตียนดีที่พลับพลา<br>
 เดิมเป็นป่ามาเป็นวังตั้งประทับ<br>
 เหมือนมียศลดลงไม่คงคืน<br>
 ๏ ถึงบางหอหอใครที่ไหนหนอ <br>
 อันย่านนี้ที่บนบกก็รกเรื้อ<br>
 ถึงเจ้าสาวชาวสวรรค์ฉันไม่อยู่<br>
 ด้วยพรั่นตัวกลัวเสือก็เหลือโซ<br>
 ทั้งเหลืองดำคร่ำคร่าล้วนกล้าแกล้ว<br>
 ดูน่ากลัวตัวใหญ่มิใช่น้อย<br>
 เห็นนกบินกินปลาล้วนน่ารัก<br>
 นกกระเต็นเต้นตามนกกามกวม<br>
 ๏ ไปครู่หนึ่งถึงเขาตะคริวสวาท<br>
 มะพร้าวรอบขอบที่บริเวณ<br>
 กับหนูพัดจัดธูปเทียนดอกไม้<br>
 เขานับถือลืออยู่แต่บุราณ<br>
 ขึ้นลานวัดทัศนาดูอาวาส<br>
 พฤกษาออกดอกช่ออรชร<br>
 ต้นโพธิ์ไทรไม้งอกตามซอกหิน<br>
 เหล่าลั่นทมร่มรอบขอบคิรี<br>
 ได้ชมเพลินเดินมาถึงหน้าโบสถ์<br>
 เคารพสามตามกำหนดหมดมลทิน<br>
 ได้สรงน้ำชำระพระสัมฤทธิ์<br>
 ขอเดชะพระสัมฤทธิ์พิสดาร<br>
 ให้ได้แหวนแทนทรงสักวงหนึ่ง<br>
 แม้นได้ของสองสิ่งเห็นจริงจัง<br>
 ทั้งเทียนเงินเทียนทองของเสวย<br>
 สาธุสะพระสัมฤทธิ์ประสิทธิ์พร<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 ล้วนป่าไม้ตีนเป็ดเสม็ดแสม<br>
 เสียงซ้อแซ้สองข้างทางกันดารฯ<br>
 มาทรงเบ็ดปลากะโห้ไม่สังหาร<br>
 แต่โบราณเรียกว่าองค์พระทรงปลา<br>
 เป็นรอยทางทุบปราบราบรุกขา<br>
 นึกระอาอนิจจังไม่ยั่งยืน<br>
 แล้วก็กลับไปเป็นป่าไม่ฝ่าฝืน<br>
 นึกสะอื้นอายใจมาในเรือฯ<br>
 มาปลูกหอเสน่หาในป่าเสือ<br>
 ทั้งทางเรือจระเข้ก็เฉโก<br>
 จะโศกสู้เอกาอนาโถ<br>
 เห็นแต่โพธิ์ทะเลจระเข้ลอย<br>
 จนเรือแจวจวนใกล้มิใคร่ถอย<br>
 ต่างคนคอยภาวนาอุตส่าห์สำรวม<br>
 นกปักหลักลงน้ำเสียงต้ำป๋วม<br>
 กับเหี้ยต้วมเตี้ยมต่ายตามชายเลนฯ<br>
 มีอาวาสวัดวามหาเถร<br>
 พอจวนเพลพักร้อนผ่อนสำราญ<br>
 จะขึ้นไหว้พระสัมฤทธิ์พิษฐาน<br>
 ใครบนบานพระรับช่วยดับร้อน<br>
 ศิลาลาดเลียบเดินเนินสิงขร<br>
 หอมขจรจำปาสารภี<br>
 อินทนิลนางแย้มสอดแซมสี<br>
 สุมาลีหล่นกลาดดูดาษดิน<br>
 สมาโทษถือเทียนเวียนทักษิณ<br>
 กับหนูนิลหนูพัดเข้ามัสการ<br>
 ถวายธูปเทียนอุทิศพิษฐาน<br>
 ท่านเชี่ยวชาญเชิญช่วยด้วยสักครั้ง<br>
 กับแพรซึ่งหอมห่มให้สมหวัง<br>
 จะแต่งตั้งบายศรีมีละคร<br>
 เหมือนเขาเคยบูชาหน้าสิงขร<br>
 ให้ได้นอนฟูกฟูเหมือนชูชกฯ<br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>๏
 แล้ววันทาลาเลียบลงเหลี่ยมเขา<br>
 ออกนาวามาทางบ้านบางครก<br>
 มีส้มสูกลูกไม้เหมือนในสวน<br>
 เขาเลียนล้อต่อถามตามทำนอง<br>
 จนเรือออกนอกชะวากปากบางครก<br>
 เป็นถิ่นฐานบ้านนาป่ารำไร<br>
 แต่ฟักทองร้องเรียกว่าน้ำเต้า<br>
 ล้วนเลี้ยงวัวทั่วถิ่นได้กินแรง<br>
 เจ้าสำนวนชวนตีแต่ฝีปาก<br>
 แสนแสงอนค้อนว่าค่อนด่าวัว<br>
 ล้วนแช่งซ้ำล้ำเหลืออ้ายเสือขบ<br>
 อ้ายวัวเฒ่าเขาล้มคือสมภาร<br>
 ๏ ถึงบ้านใหม่ไถ่ถามตามสงสัย<br>
 ไม่บอกก่อนย้อนถามเป็นความแคลง<br>
 ถ้าพายหนักสักครู่หนึ่งก็ถึงดอก<br>
 บ้างโห่ฉาวกราวเกรียวเกี่ยวข้าวเบา<br>
 ๏ ถึงบางกุ่มหนุ่มแก่สาวแซ่ซ้อง<br>
 ข้างซ้ายมือชื่อบ้านสะท้านยายนม<br>
 อย่างไรหรือชื่อเช่นนั้นขันหนักหนอ<br>
 ถึงบ้านโพธิ์โอ้นึกไปลึกซึ้ง<br>
 กับขุนรองต้องเป็นแพ่งตำแหน่งพี่<br>
 เป็นคราวเคราะห์เพราะนางนวลมากวนใจ<br>
 นึกชมบุญขุนรองร้องท่านแพ่ง<br>
 จนผู้เฒ่าเจ้าเมืองนั้นเคืองพอ<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 พอบังเงาแดดร่มทั้งลมตก<br>
 มะพร้าวดกดูสล้างสองข้างคลอง<br>
 ตลอดล้วนเรียงรายเรียกขายของ<br>
 ไม่ยิ้มย่องนิดหน่อยอร่อยใจ<br>
 ต้องเลี้ยววกไปตามลำแม่น้ำไหล<br>
 เขาทำไร่ถั่วผักปลูกฟักแฟง<br>
 ฟักเขียวเล่าเรียกว่าขี้พร้าแถลง<br>
 แต่เสียงแปร่งเปรี้ยวหูไม่รู้กลัว<br>
 พูดด้วยยากชาวบางกอกจนกลอกหัว<br>
 เขาตัดหัวแขนห้อยร้อยประการ<br>
 ลำเลิกทบทวนชาติเสียงฉาดฉาน<br>
 มันขี้คร้านทดข้าวเขาจึ่งแทงฯ<br>
 ว่ายังไกลอยู่หรือบ้านท่านขุนแขวง <br>
 จะพายแรงหรือว่านายจะพายเบา<br>
 สำนวนนอกน้ำเพชรแล้วเข็ดเขา<br>
 บ้างตั้งเตาเคี่ยวตาลพานอุดมฯ<br>
 มีบ้านสองฟากข้ามนามประถม<br>
 น่าใคร่ชมชื่นจิตคิดรำพึง<br>
 หรือแกล้งล้อจะให้นึกรำลึกถึง<br>
 เคยมาพึ่งพักร้อนแต่ก่อนไร<br>
 สถิตที่ทับนาพออาศัย<br>
 จึงจำใจให้หมองหมางเพราะขวางคอ<br>
 เธอซ่อมแปลงปลูกทับกลับเป็นหอ<br>
 เพราะล้วงคอเคืองขัดถึงตัดรอนฯ<br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>๏
 โอ้สงสารท่านรองเคยครองรัก<br>
 เคยร่วมใจไหนจะร่วมนวมที่นอน<br>
 แต่เดือนสี่ปีระกานิราร้าง<br>
 เห็นถิ่นฐานบ้านเรือนเพื่อนหญิงชาย<br>
 ๏ ถึงต้นตาลบ้านคุณหม่อมบุนนาค<br>
 มารดาเจ้าคราวพระวังหลังครรไล<br>
 เมื่อเจ็บป่วยช่วยรักษาจะหาคู่<br>
 ยังยากไร้ไม่มีของสนองคุณ<br>
 ทั้งนารีที่ได้รักลักรำลึก<br>
 ขอสมาอย่าได้มีราคีปน<br>
 แต่ปรางทองน้องหญิงยังจริงจิต<br>
 จะแวะหาสารพัดยังขัดใน<br>
 ๏ ถึงอารามนามที่กุฎีทอง <br>
 ริมอารามข้ามน้ำทำตะพาน<br>
 ถึงคุ้งเคี้ยวเลี้ยวลดชื่อคดอ้อย<br>
 ค่อยคล่องแคล่วแจวรีบถึงพริบพรี<br>
 ด้วยวัดนี้ที่สำหรับประทับร้อน<br>
 ขอเดชะอานุภาพช่วยปราบภัย<br>
 ดูเรือแพแซ่ซ้องทั้งสองฟาก<br>
 นอนค้างคืนตื่นเช้าเห็นชาวเมือง<br>
 ๏ ได้เยี่ยมเยือนเรือนบ้านท่านขุนแพ่ง<br>
 ด้วยศึกลาวคราวนั้นเธอบรรลัย<br>
 แสนสงสารท่านผู้หญิงมิ่งเมียหลวง<br>
 ทั้งเมียน้อยอ้อยอิ่งหญิงคนครัว<br>
 เมื่อมาเรือนเยือนศพได้พบพักตร์<br>
 เพราะครวญคร่ำกำสรดสู้อดออม<br>
 โอ้อกเอ๋ยเคยสำราญอยู่บ้านนี้<br>
 ทั้งหญิงชายฝ่ายเพื่อนริมเรือนเรียง<br>
 โอ้คิดคุณขุนแพ่งเสียแรงรัก<br>
 ได้สวดทั้งบังสุกุลแบ่งบุญไป<br>
 ๏ แล้วอำลาอาลัยใจจะขาด <br>
 ลงเรือจอดทอดท่าหน้าตะพาน<br>
 เห็นหน้าน้องทองมีอารีรัก<br>
 ได้เคยเห็นเป็นฝีมือมักดื้อดึง<br>
 ทั้งที่ปรางค์นางใหญ่ได้ให้ผ้า<br>
 ได้ห่มหนาวคราวระกำจงจำเริญ<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 เมื่อมาพักบ้านโพธิ์สโมสร<br>
 ทั้งร่วมร้อนร่วมสุขสนุกสบาย<br>
 ไปอยู่บางกอกไกลกันใจหาย<br>
 แสนเสียดายดูหน้านึกอาลัยฯ<br>
 เมื่อยามยากจนมาได้อาศัย<br>
 มาทำไร่ทำนาท่านการุญ<br>
 จะขอสู่ให้เป็นเนื้อช่วยเกื้อหนุน<br>
 ขอแบ่งบุญให้ท่านทั่วทุกตัวตน<br>
 เป็นแต่นึกลับหลังหลายครั้งหน<br>
 เป็นต่างคนต่างแคล้วแล้วกันไป<br>
 แนบสนิทนับเชื้อว่าเนื้อไข<br>
 ต้องอายใจจำลากลัวช้าการฯ<br>
 ดูเรืองรองรุ่งโรจน์โบสถ์วิหาร<br>
 นมัสการเดินมาในวารี<br>
 ตะวันคล้อยคล้ำฟ้าในราศี<br>
 ประทับที่หน้าท่าพลับพลาชัย<br>
 นรินทรท้าวพระยามาอาศัย<br>
 ให้มีชัยเหมือนเช่นนามอารามเมือง<br>
 บ้างขายหมากขายพลูหนวกหูเหือง<br>
 ดูนองเนืองนาวาบ้างมาไปฯ<br>
 มาปลูกแปลงแปลกกว่าเมื่ออาศัย<br>
 ไม่มีใครครอบครองจึ่งหมองมัว<br>
 เฝ้าข้อนทรวงเสียใจอาลัยผัว<br>
 พากันมัวหมองคล้ำระกำตรอม<br>
 ไม่หมองนักคราวนี้รูปช่างซูบผอม<br>
 เหมือนแก่งอมหงิมเงียบเซียบสำเนียง<br>
 ได้ฟังปี่พาทย์เพราะเสนาะเสียง<br>
 เคยพร้อมเพรียงเพรางายสบายใจ<br>
 ไม่พบพักตร์พลอยพาน้ำตาไหล<br>
 ให้ท่านได้สู่สวรรค์ชั้นวิมานฯ<br>
 จำนิราศแรมร้างห่างสถาน<br>
 แสนสงสารศิษย์หาออกมาอึง<br>
 ครั้นจะทักเล่าก็กลัวผัวจะหึง<br>
 จะตูมตึงแตกซ้ำระยำเยิน<br>
 เมื่อครั้งมาสอนบุตรสุดสรรเสริญ<br>
 ยังเชื้อเชิญชวนชักรักอารมณ์ฯ<br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>๏
 แล้วไปบ้านท่านแพ่งตำแหน่งใหม่<br>
 ที่ธุระจะใคร่ได้ใจนิยม<br>
 จะกลับหลังยังมิได้ดั่งใจชั่ว<br>
 เมื่อเป็นบ้ามาคนเดียวเที่ยวสำนัก<br>
 ที่ไหนไหนไมตรียังดีสิ้น<br>
 ช่างตัดญาติขาดเด็ดไม่เมตตา<br>
 โอ้คิดแค้นแหวนประดับกับแพรเพลาะ<br>
 จนรักตายกลายตอเป็นกอเตย<br>
 ๏ โอ้คิดถึงพึ่งบุญท่านขุนแพ่ง<br>
 ตำข้าวเม่าเคล้าน้ำตาลทั้งหวานมัน<br>
 เขาไปเที่ยวเกี่ยวข้าวอยู่เฝ้าห้อง<br>
 เนื้อเอ๋ยเนื้อเหลือเจ็บจนเล็บลิ<br>
 ครั้นไปเยือนเรือนหลานบ้านวัดเกาะ<br>
 ต้องใช้สีทับทิมจึ่งยิ้มพรายฯ<br>
 ๏ แล้วไปบ้านตาลเรียงเคียงบ้านไร่<br>
 พอวันนัดชัดน้ำเขาทำบุญ<br>
 เขาว่าน้องของเราเป็นเจ้าสาว<br>
 เหมือนจุดไต้ว่ายน้ำมาตำตอ<br>
 จะแทนบุญคุณมาประสายาก<br>
 ได้ฝากแต่แพรผ้ากับป้าทรัพย์<br>
 ไปปีหนึ่งครึ่งปีเมื่อมีลูก<br>
 แล้วมาเรือเหลือรำลึกเฝ้าตรึกตรอง<br>
 ๏ แค้นแต่ขำกรรมอะไรไฉนน้อง<br>
 ช่างกระไรใจจิตไม่บิดเบือน<br>
 จึงฝากคำทำกลอนไว้สอนสั่ง<br>
 พอวันพระศรัทธาพากันไป<br>
 พระพุทธเจ้าหลวงสร้างแต่ปางหลัง<br>
 ยี่สิบวาฝากั้นเป็นบัลลังก์<br>
 พระเนตรหลับทับพระบาทไสยาสน์เหยียด<br>
 พระเจ้างามยามประทมน่าชมเชย<br>
 แล้วนึกว่าหน้าหนาวมาคราวนี้<br>
 ยังมีแต่แพรหอมถนอมชม<br>
 อุทิศว่าผ้านี้ของพี่น้อง<br>
 มาห่มพระจะให้ผลดลบันดาล<br>
 ทั้งรูปงามทรามประโลมโฉมแฉล้ม<br>
 ทั้งเนื้อหอมพร้อมสิ้นกลิ่นขจร<br>
 หนึ่งผ้าข้าได้ห่มประทมพระ<br>
 ให้มีใหม่ได้ดีสีทับทิม<br>
 ทั้งศิษย์หาผ้ามีต่างคลี่ห่ม<br>
 ขอเนื้อหอมพร้อมกันเหมือนจันทน์ปน<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 ยังรักใคร่ครองจิตสนิทสนม<br>
 เขารับสมปรารถนาสามิภักดิ์<br>
 ต้องไปทั่วบ้านเรือนเพื่อนรู้จัก<br>
 เขารับรักรู้คุณกรุณา<br>
 เว้นแต่อินวัดเกศของเชษฐา<br>
 พอเห็นหน้าน้องก็เบือนไม่เหมือนเคย<br>
 เป็นคราวเคราะห์เพราะเป็นบ้านิจจาเอ๋ย<br>
 ไม่เห็นเลยว่าจะเป็นไปเช่นนั้นฯ<br>
 ไปหน้าแล้งรับแขกแรกวสันต์ <br>
 ได้ช่วยกันคั้นขยำน้ำกะทิ<br>
 เหมือนพี่น้องนึกโอ้อโหสิ<br>
 ยังปริปริปริ่มพร้อยเป็นรอยราย<br>
 ยังทวงเพลาะแพรดำที่ทำหาย<br>
 วิลาสลายลอยทองสนองคุณฯ <br>
 ที่นับในน้องเนื้อช่วยเกื้อหนุน <br>
 เห็นคนวุ่นหยุดยั้งยืนรั้งรอ<br>
 ไม่รู้ราวเรื่องเร่อมาเจอหอ<br>
 เสียแรงถ่อกายมาก็อาภัพ<br>
 ต้องกระดากดังหนึ่งศรกระดอนกลับ<br>
 ไว้สำรับหนึ่งนั้นทำขวัญน้อง<br>
 จะมาผูกมือบ้างอย่าหมางหมอง<br>
 เที่ยวฉลองคุณท่านทุกบ้านเรือนฯ<br>
 เฝ้าท้องท้องทุกทุกปีไม่มีเหมือน<br>
 จะไปเยือนเล่าก็รู้ว่าอยู่ไฟ<br>
 เมื่อมิฟังพี่ห้ามตามวิสัย<br>
 เที่ยวแวะไหว้พระอารามตามกำลัง<br>
 สาธุสะพระนอนสิงขรเขา<br>
 ดูเปล่งปลั่งปลื้มใจกระไรเลย<br>
 อ่อนละเมียดอาสนะพระเขนย<br>
 ช่วยรำเพยพัชนีนั่งวีลม<br>
 ถึงแท่นที่พระสถิตสนิทสนม<br>
 ได้คลี่ห่มหุ้มอุระพระประธาน<br>
 ฝ่ายเจ้าของขาดรักสมัครสมาน<br>
 ได้พบพานภายหน้าสถาพร<br>
 ขอให้แก้มสองข้างอย่างเกสร<br>
 คนแสนงอนให้มาง้อมาขอชิม<br>
 ขอทิฏฐะจงเห็นเป็นปัจฉิม<br>
 ทั้งขลิบริมหอมฟุ้งปรุงสุคนธ์<br>
 คลุมประทมพิษฐานการกุศล<br>
 ได้เยาะคนขอจูบรักรูปเราฯ<br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>๏
 แล้วลดเลี้ยวเที่ยวไปบันไดอิฐ<br>
 จิกจันทน์แจงแทงทวยกรวยกันเกรา<br>
 เหล่าลั่นทมยมโดยร่วงโรยกลิ่น<br>
 โบสถ์วิหารลานวัดทัศนา<br>
 มีกุฎีที่พระสงฆ์ทรงสถิต<br>
 น่าสนุกรุกขชาติดาษเดียร<br>
 ๏ พอแดดร่มลมชายสบายจิต <br>
 ทั่วประเทศเขตแคว้นแดนพริบพรี<br>
 ที่พวกทำน้ำโตนดประโยชน์ทรัพย์<br>
 พะองยาวก้าวตีนปีนทะยาน<br>
 แต่ใจดีที่ว่าใครเข้าไปขอ<br>
 ได้ชื่นฉ่ำน้ำตาลหวานหวานทรวง<br>
 ดูเย็นชื่นรื่นร่มพนมมาศ<br>
 บ้างหล่นร่วงพวงผกาสุมาลัย<br>
 ภุมรินบินว่อนเที่ยวร่อนร้อง<br>
 เวียนประเวศเกษราบุปผาพวง<br>
 ๏ โอ้อกน้องท่องเที่ยวมาเปลี่ยวจิต<br>
 กับหนูน้อยพลอยเพลินเที่ยวเดินวง<br>
 ต่างเหนื่อยบอบนอบน้อมอยู่พร้อมพรั่ง<br>
 เห็นประเทศเขตแคว้นในแดนดิน<br>
 คีรีรอบขอบเขื่อนดูเหมือนเมฆ<br>
 เห็นทะเลเคหาหน้าหาดทราย<br>
 ได้ชมเพลินเมินมุ่งดูทุ่งกว้าง<br>
 ฝูงวิหคนกกาเที่ยวหากิน<br>
 ที่ไร้คู่อยู่เดียวก็เที่ยวร้อง<br>
 กินปลีเปล้าเขาไฟจับไม้เรียง<br>
 รอกกระแตแลโลดกระโดดแล่น<br>
 ที่ทุ่งกว้างกลางหนเห็นคนเดิน<br>
 ทั้งล้อเกวียนเดียรดาษดูกลาดเกลื่อน<br>
 โสมนัสทัศนาจนสายัณห์<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 ต่างเพลินพิศเพิงผารุกขาเขา<br>
 โมกข์แมงเม่าไม้งอกซอกศิลา<br>
 ระรวยรินรื่นรื่นชื่นนาสา<br>
 ล้วนศิลาแลสะอาดด้วยกวาดเตียน<br>
 พฤกษาชิดชั้นไผ่เหมือนไม้เขียน<br>
 เที่ยวเดินเวียนวงรอบขอบคีรีฯ<br>
 เที่ยวชมทิศทุ่งทางกลางวิถี<br>
 เหมือนจะชี้ไปไม่พ้นแต่ต้นตาล<br>
 มีดสำหรับเหน็บข้างอย่างทหาร<br>
 กระบอกตาลแขวนกันคนละพวง<br>
 ให้กินพออิ่มอุทรบห่อนหวง<br>
 ขึ้นเขาหลวงเลียบเดินเนินบันได<br>
 รุกขชาติช่อดอกออกไสว<br>
 ต่างเด็ดได้เดินดมบ้างชมดวง<br>
 เหมือนเสียงฆ้องหึ่งหึ่งล้วนผึ้งหลวง<br>
 ได้เชยดวงดอกไม้เหมือนใจจงฯ<br>
 ไม่มีมิตรที่จะชมสมประสงค์<br>
 ขึ้นถึงองค์พระเจดีย์บนคีริน<br>
 บ้างหยุดนั่งเอนนอนกับก้อนหิน<br>
 มีบ้านถิ่นทิวไม้ไรไรราย<br>
 แลวิเวกหวาดหวั่นยิ่งขวัญหาย<br>
 ดูเรียงรายเรี่ยเรี่ยเตี้ยติดดิน<br>
 มีแถวทางเถื่อนท่าชลาสินธุ์<br>
 บ้างโบยบินว้าว่อนบ้างร่อนเรียง<br>
 ประสานซ้องสกุณาภาษาเสียง<br>
 กรอดเคียงคู่กรอดแล้วพลอดเพลิน<br>
 กระต่ายเต้นตามลำเนาภูเขาเขิน<br>
 หาบน้ำตาลคานเยิ่นหยอกเอินกัน<br>
 ทุกถิ่นเถื่อนทุ่งแถวแพ้วจังหัน<br>
 แล้วพากันเข้าในถ้ำน่าสำราญฯ<br>
 </td>
 </tr>
 <tr>
 <td width="20%"></td>
 <td width="40%">
 <br>๏
 มีพระไสยาสน์พระบาทเหยียด<br>
 พระทรวงพังทั้งพระเพลาก็ร้าวราน<br>
 ทั้งผนังพังทับอยู่กับถ้ำ<br>
 ดูว้างเวิ้งเชิงพนมน่าชมเชย<br>
 เป็นลดหลั่นชั้นช่องมีห้องหับ<br>
 กลางคิรินหินห้อยย้อยระย้า<br>
 ฉะเช่นนี้มีฤทธิ์จะคิดช้อน<br>
 เห็นหนุ่มสาวชาวบุรินสิ้นทั้งปวง<br>
 เขาตั้งอ่างกลางถ้ำมีน้ำย้อย<br>
 เป็นไคลคล้ำน้ำแท่งกลับแข็งคุม<br>
 ๏ แล้วเดินดูภูผาศิลาเลื่อม <br>
 เป็นห้องน้อยรอยหนังสือลายมือมี<br>
 ชมลูกจันกลั่นกลิ่นระรินรื่น<br>
 เห็นห้องหินศิลาน่าอาวรณ์<br>
 พอจวนรุ่งฝูงนกวิหคร้อง<br>
 คิดคะนึงถึงตัวกลัวต้องตี<br>
 โอ้ยามยากจากบุรินมาถิ่นเถื่อน<br>
 เดือนสว่างต่างไต้เมื่อไสยา<br>
 ยังรินรินกลิ่นกลั่นจันทน์กระแจะ<br>
 เหลือรำลึกนึกน่าน้ำตากระเด็น<br>
 มาเห็นถ้ำน้ำตาลงพรากพราก<br>
 จะไปเรือนเยือนเยี่ยมก็เจียมใจ<br>
 อันถ้ำนี้ที่มนุษย์หยุดกินน้ำ<br>
 เขาช่วยเล่าเถิดว่าเขาไม่ล่อลวง<br>
 จึงเขียนกลอนนอนค้างไว้ต่างพักตร์<br>
 จะภิญโญโมทนาให้อาภัย<br>
 ๏ แล้วลัดออกนอกลำเนาภูเขาหลวง <br>
 โอ้เย็นฉ่ำน้ำค้างที่กลางนา<br>
 มาตามทางหว่างโตนดลิงโลดจิต<br>
 เห็นกระต่ายไล่โลดโดดทะยาน<br>
 ต่างชิมชมดมเดินเจริญรื่น<br>
 ต่างลดเลี้ยวเที่ยวเด็ดดอกแคแตร<br>
 สักสองยามตามทักล้วนปักษา<br>
 โอ้ฟังฟังหวังสวาทไม่ขาดคิด<br>
 ๏ แล้วเลี้ยวลงตรงหน้าวัดพระธาตุ <br>
 ดูพระปรางค์กลางอารามก็งามดี<br>
 สาธุสะพระมหาตถาคต<br>
 พอไก่ขันวันทาลาครรไล<br>
 ๏ จึงจดหมายรายความตามสังเกต <br>
 ให้อ่านเล่นเป็นเรื่องเมืองพริบพรี<br>
 ทั้งผ้าหอมย้อมเหลืองได้เปลื้องห่ม<br>
 กุศลนั้นบรรดาที่การุญ<br>
 </td>
 <td width="40%">
 <br>
 คนมันเบียดเบียนขุดสุดสงสาร<br>
 โอ้ชาวบ้านช่างไม่สร้างขึ้นบ้างเลย<br>
 โอ้นึกน้ำตาตกเจียวอกเอ๋ย<br>
 ต่างแหงนเงยชมชะง่อนก้อนศิลา<br>
 แลสลับเลื่อมคล้ายลายเลขา<br>
 ดาษดาดูดูดังพู่พวง<br>
 เอาสิงขรเข้าไปตั้งริมวังหลวง<br>
 จะแหนหวงห้องหับถึงจับกุม<br>
 ดูผ็อยผ็อยเผาะลงที่ตรงหลุม<br>
 เป็นหินหุ้มอ่างอิฐสนิทดีฯ<br>
 บ้างงอกเงื้อมเงาระยับสลับสี<br>
 คิดถึงปีเมื่อเป็นบ้าเคยมานอน<br>
 จนเที่ยงคืนแขนซ้ายกลายเป็นหมอน<br>
 เคยกล่าวกลอนกล่อมช้าโอ้ชาตรี<br>
 เรไรซ้องเสียงจังหรีดดังดีดสี<br>
 ต่อช้าปีจึงค่อยวายฟายน้ำตา<br>
 ไม่มีเรือนแรมอยู่ในคูหา<br>
 แผ่นศิลาต่างฟูกกระดูกเย็น<br>
 เหมือนจะแนะนำจิตให้คิดเห็น<br>
 โอ้จำเป็นเป็นกรรมจึงจำไกล<br>
 แต่เพื่อนยากยังไม่เห็นว่าเป็นไฉน<br>
 ขอสั่งไว้เถิดถ้ำที่ช้ำทรวง<br>
 มิใช่ถ้ำของอิเหนาถ้ำเขาหลวง<br>
 แต่เขาหวงเขาห้ามต้องขามใจ<br>
 หวังประจักษ์มิ่งมิตรพิสมัย<br>
 อย่าน้อยใจเลยถ้ำขออำลาฯ<br>
 ดูเด่นดวงเดือนสว่างกลางเวหา <br>
 เสียงปักษาเพรียกพลอดบนยอดตาล<br>
 แต่พวกศิษย์แสนสุขสนุกสนาน<br>
 เสียงลูกตาลกรากตึงตะลึงแล<br>
 เที่ยวชมชื่นเขตแขวงด้วยแสงแข<br>
 ได้เห็นแต่นกน้อยต้อยตีวิด<br>
 เสียงแจ้วจ้าจ้อยเจี๋ยวเตี๋ยวเตี๋ยวติด<br>
 ช่างไม่ผิดเสียงสาวชาวพริบพรีฯ<br>
 พอเดือนคลาดคล้อยจำรัสรัศมี <br>
 แต่ไม่มีเงาบ้างเป็นอย่างไร<br>
 ยังปรากฏมิได้เสื่อมที่เลื่อมใส<br>
 ลงเรือใหญ่ล่องมาถึงธานีฯ<br>
 ถิ่นประเทศแถวทางกลางวิถี <br>
 ผู้ใดมีคุณก็ได้ไปแทนคุณ<br>
 พระประทมที่ลำเนาภูเขาขุน<br>
 รับส่วนบุญเอาเถิดท่านที่อ่านเอยฯ<br>
 </td>
 </tr>
</table>