อานามสยามยุทธ พ.ศ. 2383–2388

สงครามอานามสยามยุทธ พ.ศ. 2383–2388 เป็นความขัดแย้งทางทหารระหว่างอาณาจักรไดนามซึ่งปกครองโดยจักรพรรดิเถี่ยว จิ กับอาณาจักรสยามซึ่งปกครองโดยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ก่อนหน้านี้ ฝ่ายไทยสยามได้สูญเสียอำนาจและอิทธิพลเหนือกับพูชาให้แก่ญวนเวียดนาม พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชโองการให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) และเจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ บุนนาค) ยกทัพเข้าโจมตีกัมพูชาและเวียดนามภาคใต้ ในพ.ศ. 2376 (อานามสยามยุทธ พ.ศ. 2376) ซึ่งเป็นปีที่เวียดนามราชวงศ์เหงียนเกิดกบฏต่อต้านพระเจ้ามินมางขึ้นทั้งในเวียดนามภาคเหนือและภาคใต้ ถึงแม้ว่าจะต้องเผชิญกับกบฏในประเทศ แต่ฝ่ายญวนเวียดนามสามารถเอาชนะทัพไทยได้ ในยุทธนาวีคลองวามนาว ทำให้ฝ่ายไทยต้องล่าถอยกลับไปตั้งมั่นที่เมืองพระตะบอง
เมื่อสามารถมีชัยเหนือทัพไทยที่เข้ารุกรานกัมพูชาและเวียดนามภาคใต้ได้แล้วนั้น ฝ่ายญวนเวียดนามพระเจ้ามินมางมีนโยบายเข้าควบคุมรวบรัดอำนาจในกัมพูชาอย่างแน่นแฟ้นมากขึ้น ในพ.ศ. 2378 พระเจ้ามินมางผนวกกัมพูชาเข้าเป็นส่วนหนึ่งของเวียดนาม เป็นมณฑลเจิ๊นเตย (Trấn Tây) มี"องเตียนกุน"เจืองมิญสาง (Trương Minh Giảng) เป็นข้าหลวงผู้สำเร็จราชการของญวนในกัมพูชา และนักองค์มี เจ้าหญิงกัมพูชา ขึ้นเป็นกษัตรีพระนางเจ้าแห่งกัมพูชา เป็นเพียงหุ่นเชิดไร้ซึ่งอำนาจ ฝ่ายเวียดนามนำระบบราชการแบบจีน-เวียดนาม เข้ามาใช้ในกัมพูชา ขุนนางกรมการเวียดนามเข้าปกครองกุมอำนาจเหนือขุนนางพระยาเขมรในกัมพูชา นอกจากนี้ เวียดนามยังดำเนินนโยบายการกลืนทางวัฒนธรรม ให้ชาวเขมรรับวัฒนธรรมของเวียดนาม และละทิ้งวัฒนธรรมกัมพูชาเดิม รวมทั้งกรมการเมืองเจิ๊นเตยยังเกณฑ์แรงงานชาวกัมพูชาไปสร้างสาธารณูปโภคและทำการเกษตร ทำให้ชาวกัมพูชาได้รับความลำบากเดือดร้อน จนในพ.ศ. 2383 ฝ่ายเวียดนามสำเร็จประหารชีวิตเจ้าหญิงนักองค์แบน รวมทั้งถอดนักองค์มีออกจากราชสมบัติ และเนรเทศนักองค์มีไปอยู่ที่เมืองไซ่ง่อน ทำให้ขุนนางพระยาเขมรและชาวกัมพูชา ไม่อาจอดทนต่อการปกครองที่กดขี่ของญวนเวียดนามได้อีกต่อไป จึงลุกฮือขึ้นเป็นกบฏต่อต้านเวียดนามโดยทั่วไปในพ.ศ. 2383
สงครามอานามสยามยุทธ พ.ศ. 2383-2389 นี้ แบ่งออกได้เป็นสามช่วงได้แก่;
หลังจากนั้นทั้งฝ่ายไทยและเวียดนาม หมดสิ้นกำลังแรงและกำลังพล จึงคุมเชิงกันอยู่ ฝ่ายไทยเข้าควบคุมกัมพูชาโดยมีนักองค์ด้วงตั้งอยู่ที่เมืองอุดง ฝ่ายญวนเวียดนามมีเหงียนจิเฟือง (Nguyễn Tri Phương) เจ้าเมืองโจดก ตั้งมั่นอยู่ที่เมืองโจดก จนกระทั่งพ.ศ. 2388 มีขุนนางของนักองค์ด้วงแปรพักตร์ไปเข้ากับฝ่ายเวียดนาม นักองค์ด้วงจับได้จึงถูกประหารชีวิต ทำให้ฝ่ายญวนเวียดนามเริ่มเคลื่อนไหว
ภูมิหลัง.
กัมพูชาภายใต้อิทธิพลของเวียดนาม.
ในพ.ศ. 2337 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกโปรดฯพระราชทานให้นักองค์เอง ยุวกษัตริย์กัมพูชาที่ได้มาประทับที่วังเจ้าเขมรในกรุงเทพ ให้ออกไปครองกรุงกัมพูชา เป็นสมเด็จพระนารายณ์รามาธิบดีศรีสุริโยพรรณ และทรงให้เมืองพระตะบองและเสียมราฐแยกขาดออกมาจากกัมพูชา ให้เจ้าพระยาอภัยภูเบศร์ (แบน) เป็นผู้สำเร็จราชการปกครองเมืองพระตะบองขึ้นแก่ไทยโดยตรง พระนารายณ์รามาธิบดีนักองค์เอง กษัตริย์กัมพูชา ถึงแก่พิราลัย ในพ.ศ. 2340 นักองค์เองมีโอรสสี่องค์ได้แก่ นักองค์จัน นักองค์สงวน นักองค์อิ่ม และนักองค์ด้วง พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯทรงอภิเษกให้นักองค์จัน โอรสองค์โตของนักองค์เอง ให้เป็นสมเด็จพระอุไทยราชาธิราชฯ ออกไปครองกรุงกัมพูชาในพ.ศ. 2349 แต่ทว่านักองค์จันมีความขัดแย้งกับทางกรุงเทพ เอาใจออกห่างไปพึ่งพิงพระเจ้าเวียดนามยาล็องแห่งเวียดนามราชวงศ์เหงียน เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกเสด็จสวรรคตในพ.ศ. 2352 พระอุไทยราชานักองค์จันกษัตริย์กัมพูชา ไม่เข้ามาร่วมพระราชพิธีที่กรุงเทพ แต่ให้อนุชาทั้งสองคือนักองค์สงวนและนักองค์อิ่มเป็นผู้แทนเข้ามา พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยจึงทรงแต่งตั้งให้นักองค์สงวนเป็นพระมหาอุปโยราชแห่งกัมพูชา และนักองค์อิ่มเป็นพระมหาอุปราชแห่งกัมพูชา นับจากนั้นมานักองค์สงวนจึงฝักใฝ่ไทย และมีท่าทีแข็งกร้าวต่อนักองค์จันซึ่งฝักใฝ่ญวนเวียดนาม เพื่อใช้อิทธิพลของเวียดนามมาคานอำนาจกับไทย
ในพ.ศ. 2355 นักองค์สงวนตั้งตนเป็นกบฏต่อนักองค์จัน ที่เมืองโพธิสัตว์ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยมีพระราชโองการให้เจ้าพระยายมราช (น้อย) ยกทัพไทยจำนวน 5,000 คน เข้าสู่กัมพูชาเมื่อระงับเหตุ แล้วเจ้าพระยายมราช (น้อย) แห่นักองค์สงวนจากเมืองโพธิสัตว์ไปยังเมืองอุดงบันทายเพชร ราชธานีของกัมพูชา นักองค์จันมีความตกใจจึงหลบหนีออกจากเมืองอุดงไปลี้ภัยอยู่ที่เมืองไซ่ง่อน ภายใต้ความคุ้มครองของเวียดนาม อนุชาอีกสององค์ของนักองค์จันคือ นักองค์อิ่ม และนักองค์สงวน ย้ายมาเข้ากับฝ่ายไทย เจ้าพระยายมราช (น้อย) อยู่ที่เมืองอุดงจนสิ้นเสบียง จึงให้เผาทำลายเมืองอุดงบันทายเพชร ซึ่งเป็นราชธานีของกัมพูชาเป็นเวลาร่วมสองร้อยปี แล้วเจ้าพระยายมราชจึงนำทัพไทยถอยกลับในพ.ศ. 2356 พร้อมทั้งนำนักองค์สงวน นักองค์อิ่ม และนักองค์ด้วง ไปประทับอยู่ที่วังเจ้าเขมรในกรุงเทพ พระเจ้ายาล็องให้"องต๋ากุน"เลวันเสวียต (Lê Văn Duyệt, 黎文悅) นำทัพญวนจำนวน 13,000 คน แห่นำพระอุไทยราชานักองค์จัน จากเมืองไซ่ง่อนให้กลับมาครองกัมพูชาดังเดิม และองต๋ากุนเลวันเสวียตยังสร้างเมืองบันทายแก้วที่พนมเปญให้เป็นราชธานีใหม่ของนักองค์จันด้วย นักองค์จันเลือกที่จะอยู่ที่พนมเปญมากกว่าเมืองอุดง เนื่องจากเมืองพนมเปญนั้นเป็นที่ราบลุ่มอยู่ติดแม่น้ำ หากทัพไทยยกมาอีกทัพเรือเวียดนามจะสามารถมาช่วยป้องกันได้ทันท่วงที เหตุการณ์ความขัดแย้งในกัมพูชา พ.ศ. 2354 นี้ ทำให้ไทยสูญเสียอำนาจและอิทธิพลเหนือกัมพูชาให้แก่เวียดนาม เวียดนามเข้ามาอิทธิพลในกัมพูชา ตั้งองเบาฮอ (bảo hộ) หรือข้าหลวงญวนผู้สำเร็จราชการในกัมพูชา
นักองค์สงวนถึงแก่อนิจกรรมที่กรุงเทพในพ.ศ. 2360 เหลือนักองค์อิ่มและนักองค์ด้วง เป็นเจ้าชายเขมรที่ฝักใฝ่ไทยอยู่ที่วังเจ้าเขมร ในพ.ศ. 2362 พระเจ้ายาล็องให้ขุดคลองเชื่อมระหว่างเมืองโจดกและเมืองห่าเตียน พงศาวดารไทยเรียกว่า"คลองขุด" ชาวกัมพูชาถูกเกณฑ์แรงงานอย่างสาหัสไปขุดคลองได้รับความเดือดร้อน พระเจ้าเวียดนามยาล็องสิ้นพระชนม์ในพ.ศ. 2363 โอรสขึ้นครองราชสมบัติต่อมาเป็นพระเจ้าเวียดนามมินมาง ในปีเดียวกันนั้นพระภิกษุชาวกัมพูชาชื่อแก้วตั้งตนเป็นนักศิลป์ (Neak Sel) หรือผู้วิเศษ ปลุกระดมชาวกัมพูชาให้ลุกฮือขึ้นต่อต้านการกดขี่ของญวนเวียดนาม พระอุไทยราชานักองค์จันส่งทัพออกปราบกบฏไม่สำเร็จ ทำให้องต๋ากุนเลวันเสวียตต้องส่งทัพเวียดนามออกไปปราบกบฏภิกษุแก้วลงได้ ฝ่ายไทยเห็นว่าคลองขุดใหม่นี้เป็นอันตรายต่อกรุงเทพ เนื่องจากจะทำให้ฝ่ายเวียดนามยกทัพเรือจากเวียดนามภาคใต้ลัดเข้าสู่อ่าวไทยได้สะดวกยิ่งขึ้น พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยจึงมีพระราชโองการให้กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์เป็นแม่กอง สร้างป้อมผีเสื้อสมุทรขึ้นในพ.ศ. 2365 ที่สมุทรปราการ เป็นด่านป้องกันหากทัพเรือญวนเข้าโจมตีจากทางอ่าวไทย คลองขุดเวียดนามนี้ขุดแล้วเสร็จในพ.ศ. 2367 พระเจ้ามินมางให้นามว่าคลองหวิญเต๊ (Vĩnh Tế)
อานามสยามยุทธ พ.ศ. 2376.
องต๋ากุนเลวันเสวียต ดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าเมืองไซ่ง่อน รวมทั้งเป็นผู้สำเร็จราชการในเวียดนามภาคใต้ มีอำนาจอิทธิพลในเวียดนามภาคใต้ไปจนตลอดถึงกัมพูชา พระเจ้ามินมางรอคอยโอกาสที่จะได้ลดอำนาจของเลวันเสวียต เมื่อเลวันเสวียตถึงแก่กรรมในพ.ศ. 2375 พระเจ้ามินมางจึงถือโอกาสปฏิรูปการปกครอง ยกเลิกตำแหน่งผู้สำเร็จราชการ แล้วแต่งตั้งขุนนางชุดใหม่เข้าปกครองเวียดนามภาคใต้ ขุนนางชุดใหม่ในเวียดนามใต้นี้ถวายรายงานพระเจ้ามินมางว่า องต๋ากุนเลวันเสวียตผู้ล่วงลับไปแล้ว ได้ซ่องสุมกำลังพลและอาวุธไว้มาก เตรียมการกบฏ พระเจ้ามินมางจึงลงอาญาลงโทษประหารชีวิตและจำคุกขุนนางฝ่ายเลวันเสวียตในเวียดนามภาคใต้ ฝ่ายขุนนางเดิมขององต๋ากุนไม่พอใจ จึงก่อกบฏขึ้นที่เมืองไซ่ง่อนในพ.ศ. 2376 นำโดยเลวันโคย (Lê Văn Khôi) บุตรบุญธรรมของเลวันเสวียต มีชาวเวียดนามภาคใต้ ชาวจีน และชาวญวนคริสเตียนเข้าร่วมด้วยจำนวนมาก ฝ่ายไทยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเห็นว่าฝ่ายญวนเกิดกบฏใหญ่ขึ้นที่เมืองไซ่ง่อน เป็นโอกาสที่ฝ่ายไทยจะยกเข้าโจมตีเพื่อนำกัมพูชากลับมาอยู่ภายใต้อิทธิพลของไทย จึงมีพระราชโองการให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) นำทัพจำนวน 40,000 คน เข้าโจมตีกัมพูชา นำนักองค์อิ่มและนักองค์ด้วงออกไปตั้งขึ้นเป็นเจ้ากัมพูชา และโปรดฯให้เจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ บุนนาค) ยกทัพไปทางเรือโจมตีเมืองห่าเตียน ทัพทั้งสองยกออกไปในเดือนอ้าย (พฤศจิกายน) พ.ศ. 2376
เมื่อเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ยกทัพไทยจากเมืองพระตะบองเข้าสู่กัมพูชา พระอุไทยราชานักองค์จันกษัตริย์กัมพูชา ให้พระยาจักรี (หลง) นำทัพออกมาสู้รับทับไทย แต่พระยาจักรี (หลง) เกณฑ์ชาวกัมพูชาได้เพียงเล็กน้อย ไม่อาจต้านทานทัพไทยที่มีกำลังมากกว่า นักองค์จันจึงเสด็จหลบหนีออกจากเมืองบันทายแก้วพนมเปญ ลงไปลี้ภัยประทับอยู่ที่เมืองล่องโห้ในเวียดนามภาคใต้ เจ้าพระยาบดินทรเดชานำทัพไทยเข้าครองเมืองบันทายแก้วพนมเปญราชธานีของนักองค์จัน ให้นักองค์อิ่มและนักองค์ด้วง รวมทั้งพระยาอภัยภูเบศร์ (เชด) เจ้าเมืองพระตะบอง อยู่ดูแลเมืองพนมเปญ ฝ่ายเจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ) ยกทัพเรืองเข้าโจมตีเมืองห่าเตียน ล่องไปตามคลองหวิญเต๊ตีได้ไปจนถึงเมืองโจดกอย่างรวดเร็ว ฝ่ายเวียดนามพระเจ้ามินมาง และแม่ทัพฝ่ายราชวงศ์เหงียน ที่กำลังสู้กับกบฏเลวันโคยที่เมืองไซ่ง่อนอยู่นั้น ไม่ทราบข่าวมาก่อนว่าไทยยกทัพมาโจมตี ไม่ทันได้เตรียมการป้องกัน พระเจ้ามินมางให้แบ่งกำลังจากเมืองไซ่ง่อน นำโดยเหงียนซวน (Nguyễn Xuân, 阮春) และเจืองมิญสาง (Trương Minh Giảng, 張明講) ออกมารับทัพไทย
เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ส่งให้กองของเจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอิน ณ ราชสีมา) และพระยาราชนิกูล (เสือ สนธิรัตน์) ยกแยกออกไปทางบกโจมตีเมืองไซ่ง่อน แล้วเจ้าพระยาบดินทรเดชายกทัพหลวงลงไปสมทบกับทัพของเจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ) ที่เมืองโจดก แล้วทัพไทยรวมกันยกจากเมืองโจดก ล่องไปตามแม่น้ำบาสักไปทางเมืองไซ่ง่อน ทัพไทยพบกับทัพญวนที่คลองวามนาว นำไปสู่ยุทธนาวีที่คลองวามนาว ในเดือนยี่ (มกราคม) พ.ศ. 2376 นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2377 "ได่นามถึกหลุก"เรียกว่าคลองถ่วนกั๋ง (Thuận Cảng) พงศาวดารกัมพูชาเรียกว่าเปียมเงียว ฝ่ายญวนเวียดนามสามารถเอาชนะทัพฝ่ายไทย ทำให้ฝ่ายไทยต้องถอยทัพกลับเมืองโจดก เจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ) ถอยจากเมืองโจดก กลับมาที่จันทบุรี เจ้าพระยาบดินทรเดชามีคำสั่งให้เผาทำลายเมืองบันทายแก้วพนมเปญ เมืองที่องต๋ากุนเลวันเสวียต ได้สร้างให้แก่นักองค์จัน ในพ.ศ. 2356 แล้วกวาดต้อนชาวเมืองพนมเปญกลับมา แต่ชาวเมืองพนมเปญลุกฮือขึ้นต่อต้าน ไม่ยอมถูกกวาดต้อน เมื่อฝ่ายไทยเพลี่ยงพล้ำ ชาวกัมพูชานำโดยพระยาจักรี (หลง) และพระยายมราช (โห้) ลุกฮือขึ้นเป็นกองโจรโจมตีทัพไทยที่กำลังถอย พระยาจักรี (หลง) และพระยายมราช (โห้) นำกำลังกัมพูชาซุ่มโจมตีทัพของเจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอิน) และพระยาราชนิกูล (เสือ) ที่สโมง (Smaong)
ฝ่ายญวนเวียดนาม เมื่อมีชัยชนะเหนือฝ่ายไทยแล้ว เหงียนซวน เจืองมิญสาง รวมทั้งพระยาจักรี (หลง) แยกย้ายกันโจมตีรุกไล่ฝ่ายไทยที่กำลังถอย ไปจนถึงสุดปลายเขตแดนของกัมพูชา เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ถอยมาอยู่ที่เมืองโพธิสัตว์ สู้รบพยายามที่จะกอบกู้สถานการณ์ แต่สุดท้ายหมดสิ้นเสบียง เจ้าพระยาบดินทรเดชาจึงถอยกลับคืนสู่เมืองพระตะบอง พร้อมกับนักองค์อิ่มและนักองค์ด้วง ฝ่ายไทยไม่ประสบความสำเร็จ ในความพยายามที่จะสถาปนาอำนาจอิทธิพลของไทยในกัมพูชาขึ้นอีกครั้ง ฝ่ายเวียดนามพระเจ้ามินมางให้แห่นำนักองค์จันจากเมืองล่องโห้กลับมาคืนปกครองกัมพูชาในพ.ศ. 2377 เมื่อเมืองบันทายแก้วพนมเปญ ถูกฝ่ายไทยเผาทำลายลงสิ้นแล้ว นักองค์จันจึงสร้างที่ประทับชั่วคราว เรียกว่า ค่ายโพธิ์พระบาท อยู่ฝั่งตรงข้ามกับเมืองพนมเปญริมแม่น้ำบาสักบนเกาะสลาเกต เจืองมิญสางแม่ทัพญวนอยู่คุ้มครองนักองค์จันที่พนมเปญ พระอุไทยราชานักองค์จันปูนบำเหน็จให้แก่พระยาจักรี (หลง) และพระยายมราช (โห้) เลื่อนขึ้นเป็นเจ้าฟ้าทะละหะ และสมเด็จเจ้าพระยาตามลำดับ
เวียดนามผนวกกัมพูชาเป็นมณฑลเจิ๊นเตย.
สมเด็จพระอุไทยราชานักองค์จัน กษัตริย์กัมพูชาซึ่งฝักใฝ่ญวน ถึงแก่พิราลัยเมื่อเดือนมกราคม พ.ศ. 2377 (นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2378) นักองค์จันไม่มีโอรสมีธิดาสี่องค์ ได้แก่ นักองค์แบน นักองค์มี นักองค์เภา และนักองค์สงวน เมื่อนักองค์จันถึงแก่พิราลัย ฝ่ายเวียดนามใช้โอกาสนี้เข้ายึดอำนาจในกัมพูชา ฝ่ายเวียดนามเห็นว่าหากปล่อยให้กัมพูชาเป็นอิสระ กัมพูชาจะไม่สามารถป้องกันทัพไทย ที่รุกโจมตีเข้าไปถึงเวียดนามภาคใต้ได้ ดังนั้นเวียดนามจึงสมควรที่จะเข้าปกครองกัมพูชาโดยตรง เพื่อเสริมสร้างให้กัมพูชาเป็นด่านกันชนกับไทย สามารถป้องกันทัพไทยไม่ให้ลงไปถึงเวียดนามภาคใต้ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงได้ พระเจ้ามินมางและเจืองมิญสาง คัดเลือกให้นักองค์มี ธิดาองค์รองของนักองค์จัน ขึ้นเป็นกษัตริย์สตรี เป็นพระนางเจ้าแห่งกัมพูชา พระองค์เดียวในประวัติศาสตร์กัมพูชา นักองค์แบนธิดาองค์โตนั้น เป็นบุตรของนักนางเทพ ซึ่งเป็นธิดาของเจ้าพระยาอภัยภูเบศร์ (แบน) เท่ากับนักองค์แบนเป็นหลานของเจ้าพระยาอภัยภูเบศร์ ฝ่ายเวียดนามจึงไม่เลือกนักองค์แบนให้ขึ้นเป็นกษัตรีครองกัมพูชา เนื่องจากมีสายสัมพันธ์ที่แน้นแฟ้นกับฝ่ายไทย พระเจ้ามินมางส่งข้าหลวงมาประกอบพิธีรับมอบตำแหน่ง ให้แก่นักองค์มี เป็น"เกวิ่นจั๊ว" (Quận chúa, 郡主) หรือราชินีแห่งกัมพูชา และเจ้าสตรีอีกสามองค์เป็น "เหวิยนเกวิน" (Huyện quân, 縣君) ทั้งเจ้าสตรีและขุนนางพระเขมร ต่างสวมชุดญวนทำพิธีคารวะราชโองการของพระเจ้ามินมางในพิธีแบบญวน
ฝ่ายเวียดนามสร้างเมืองเจิ๊นเตย (Trấn Tây Thành, 鎮西城) ขึ้นที่พนมเปญ ในพ.ศ. 2378 เพื่อทดแทนเมืองบันทายแก้วที่ถูกฝ่ายไทยเผาทำลายไป แต่นักองค์มีและเจ้ากัมพูชาประทับอยู่ที่โพธิ์พระบาท ในปีเดียวกันพระเจ้ามินมางจัดตั้งการปกครองเมืองเจิ๊นเตย แต่งตั้งเจืองมิญสางให้เป็น"เจิ๊นเตยเตื๊องเกวิน" (Trấn Tây tướng quân, 鎭西將軍) หรือ "องเตียนกุน" เป็นผู้สำเร็จราชการญวนในกัมพูชา มีอำนาจสูงสุด องเตียนกุนเจืองมิญสางแบ่งกัมพูชาออกเป็นเขตต่างๆ สามสิบสามเขต แต่ละเขตเรียกว่า"ฝู" (phủ, 府) และมีชื่อเขตเป็นภาษาเวียดนาม มณฑลเจิ๊ยเตยมีเมืองเอกสามเมืองได้แก่;
กรมการเมืองเจิ๊นเตยนำระบบราชการแบบจีน-เวียดนามเข้ามาใช้ และส่งขุนนางเวียดนามไปปกครองเมืองต่างๆในกัมพูชา ขุนนางพระยาเขมรได้รับตำแหน่งแบบเวียดนามแต่มีอำนาจและบทบาทลดลง เจืองมิญสางจัดตั้งระบบการฝึกทหารในกัมพูชาขึ้นใหม่ และนำกองกำลังเวียดนามจำนวน 5,000 คน เข้ามาเพื่อฝึกร่วมกับชาวกัมพูชาเป็นกองกำลังป้องกันการรุกรานของสยาม
นอกจากนี้ พระเจ้ามินมางมีนโยบายการกลืนทางวัฒนธรรม (Assimilation) เพื่อให้กัมพูชาเป็นส่วนหนึ่งของเวียดนามอย่างสมบูรณ์ องเตียนกุนเจืองมิญสางสานต่อนโยบายของพระเจ้ามินมาง มีคำสั่งให้ชาวกัมพูชารับนำภาษาวัฒนธรรมเวียดนามไปปฏิบัติใช้ ให้พูดภาษาเวียดนาม ให้แต่งกายโพกศีรษะอย่างเวียดนาม เพื่อเป็นการลบล้างวัฒนธรรมกัมพูชา พระเจ้ามินมางให้ชาวเวียดนามภาคใต้ อพยพเข้าสู่กัมพูชา ปีละจำนวนประมาณ 5,000 คน
กรมการเมืองเจิ๊นเตยเกณฑ์ชาวกัมพูชาไปสร้างถนน สร้างสาธารณูปโภค ทำไร่ไถนาทำการเกษตร เพื่อเพิ่มผลผลิตทางเศรษฐกิจ ทำให้ชาวกัมพูชาได้รับความทุกข์ยากลำบาก ในพ.ศ. 2380 พระยาเดโช (ราม) "เสด็จตรัญ"เจ้าเมืองกำปงสวาย ใกล้กับเมืองกำปงธม ก่อกบฏขึ้นต่อต้านการปกครองของเวียดนาม แต่ถูกเจืองมิญสางปราบลงได้และถูกประหารชีวิต ปีต่อมา พ.ศ. 2381 สนองเอ๊ย (Snang Ey) ขุนนางกัมพูชาที่เมืองกำปงธม กบฏขึ้นต่อต้านเวียดนาม สังหารข้าหลวงญวนในเมืองกำปงธมหรือหายเตย ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2381 สนองเอ๊ยปลุกระดมชาวกัมพูชาขึ้น กว่า 1,000 คน ให้เข้าสังหารชาวเวียดนาม ตลอดทั้งเขตเมืองกำปงสวาย-กำปงธม องเตียนกุนเจืองมิญสางใช้เวลาหนึ่งเดือนจึงสามารถปราบกบฏสนองเอ๊ยได้ในเดือนมีนาคม สนองเอ๊ยหลบหนีไปทางอาณาจักรจำปาศักดิ์ นอกจากนี้ยังมีกบฏของขุนนางกัมพูชาที่เมืองกำปงโสม
การเตรียมการของสยาม.
เมื่อทัพไทยล่าถอยจากกัมพูชาในพ.ศ. 2377 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงวิตกว่า ฝ่ายญวนเวียดนามจะย้อนเข้ามาโจมตีทางกรุงเทพและจันทบุรี จึงมีพระราชโองการให้เจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ บุนนาค) เป็นแม่กองสร้างเรือป้อมอย่างญวนไว้แปดสิบลำ ไว้ที่กรุงเทพพระนครสี่สิบลำ อีกสี่สิบลำส่งออกไปรักษาหัวเมืองชายทะเล แล้วในเดือนอ้าย พ.ศ. 2377 จึงมีพระราชโองการ ให้เจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ) ออกไปสร้างป้อมปราการป้องกันเมืองจันทบุรีขึ้นใหม่ทั้งหมด เจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ) ให้รื้อกำแพงเมืองเดิม ที่อยู่ริมแม่น้ำจันทบุรี ย้ายขึ้นไปอยู่บนที่สูง สร้างเป็นป้อมเนินวงขึ้น เจ้าพระยาพระคลังให้บุตรชายของตนสองคน คือ จมื่นไวยวรนารถ (ช่วง บุนนาค) และจมื่นราชามาตย์ (ขำ บุนนาค) ไปสร้างป้อมสองแห่งที่สองฟากฝั่งปากแม่น้ำจันทบุรี ได้แก่ ป้อมภัยพินาศ และป้อมพิฆาตปัจจามิตร โดยที่จมื่นราชามาตย์ (ขำ) สร้างป้อมภัยพินาศ และจมื่นไวรวรนารถ (ช่วง) สร้างป้อมพิฆาตปัจจามิตร แต่สุดท้ายจมื่นไวรวรนารถ (ช่วง) ได้ให้พระยาอภัยพิพิธ (กระต่าย บุตรของเจ้าพระยามหาเสนาบุญมา) เป็นผู้สร้างป้อมพิฆาตปัจจามิตร ดังพระราชนิพนธ์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวว่า;
<templatestyles src="แม่แบบ:คำพูด/style.css" />ป้อมทั้งสองป้อม คือ แหลมสิงห์ที่เราขึ้นเดี๋ยวนี้ กับป้อมที่หัวโขดเปนแหลมเยื้องขึ้นไปกว่าป้อมนี้หน่อยหนึ่งนั้นทำแต่แผ่นดินพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้สมเด็จเจ้าพระยาองค์ใหญ่ แต่ยังเปนพระคลังอยู่ ออกมาขัดตาทัพแล้ว ทำเมืองขึ้นใหม่ที่เนินวง เพราะเวลานั้นที่กรุงวิวาทกับญวนด้วยเรื่องอนุเมืองเวียงจันท์เปนต้นเหตุ จึงขาดไมตรีกัน ทางนี้เปนทางญวนมา จึงให้สร้างป้อมแลเมืองขึ้นไว้ให้มั่นคงเปนที่รับข้าศึก สมเด็จเจ้าพระยาองค์ใหญ่ตั้งทำเมือง ให้สมเด็จเจ้าพระยาเดี๋ยวนี้ทำป้อมนี้ แต่ท่านให้พระยาอภัยพิพิธ (กระต่าย) บิดาพระยาจันทบุรีเดี๋ยวนี้เปนผู้ทำ ป้อมหัวแหลมนั้น เจ้าคุณทิพากรวงษ์ แต่ยังเปนจมื่นราชามาตย์เปนผู้ทำ ป้อมนั้นทำก็คล้ายๆกับที่ปากน้ำเจ้าพระยาไม่ผิดอะไรกันนัก แต่ยังไม่มีชื่อ มาเมื่อทูลกระหม่อมยังทรงผนวชอยู่นั้น เสด็จออกมาทอดพระเนตรเห็นป้อมถามชื่อไม่มี จึงประทานชื่อป้อมเขาแหลมสิงห์นั้นว่า ป้อมไพรีพินาศ ป้อมหัวแหลมนั้นว่า ป้อมพิฆาฏข้าศึก
จมื่นไวยวรนารถ (ช่วง บุนนาค) ได้เรียนรู้การต่อเรือกำปั่นอย่างตะวันตก และได้ต่อเรือกำปั่นขึ้นสองลำที่จันทบุรี ได้แก่ เรือ"แอเรียล" (Ariel) เป็นเรือชนิดบริก (Briq) ขนาดเล็ก เป็นเรือกำปั่นตะวันตกลำแรกที่ต่อขึ้นในสยาม และเป็นลำแรกที่จมื่นไวยวรนารถต่อขึ้นได้สำเร็จ ในพ.ศ. 2378 นำเข้ามาถวายให้ทอดพระเนตรที่กรุงเทพฯ พระราชทานนามว่า เรือ"แกล้วกลางสมุทร" และจมื่นไวยวรนารถยังต่อเรือกำปั่นอีกลำหนึ่งที่จันทบุรี คือ เรือ"คองเคอเรอ" (Conqueror) เป็นเรือแบบชิพ (Ship) ขนาดใหญ่ สร้างเสร็จเมื่อพ.ศ. 2379 พระราชทานนามว่า เรือ"ระบิลบัวแก้ว" ต่อมาสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศเรศรังสรรค์ ได้ทรงศึกษาต่อเรื่อกำปั่นอย่างตะวันตก และทรงต่อเรือกำปั่นขึ้นหลายลำ โดยมีจมื่นไวยวรนารถ (ช่วง) เป็นที่ปรึกษาในพระองค์ ได้แก่;
และต่อมาจมื่นไวยวรนารถยังต่อเรือกำปั่นขึ้นอีกหลายลำ เช่น;
มีการว่าจ้างชาวอังกฤษมาเป็นกัปตันเรือกำปั่นเหล่านี้ เรือแกล้วกลางสมุทร กับตันชื่อว่า นายเอคลัน (Egain) หรือระบิลบัวแก้ว กัปตันชื่อว่ายาคอบ (Jacob) เรือพุทธอำนาจ กัปตันชื่อเดลูซ เรือวิทยาคม กัปตันชื่อว่าโรเยอร์ (Roger)
หลังจากสงครามเจ้าอนุวงศ์ ฝ่ายกรุงเทพสามารถเข้าควบคุมกำลังพลในหัวเมืองลาวอีสานได้อย่างสมบูรณ์ และยังมีการกวาดต้อนและอพยพชาวลาวจากฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง ข้ามมาที่ฝั่งขวาของแม่น้ำโขงจำนวนมาก พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯ จึงมีพระราชโองการให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) พระยามหาอำมาตย์ (ป้อม อมาตยกุล) และพระพิเรนทรเทพ (ขำ ณ ราชสีมา) ออกสำรวจสำมะโนจัดทำบัญชีกำลังไพร่พลในหัวเมืองลาวฝ่ายตะวันออกและเขมรป่าดง ในเดือนยี่ (มกราคม) พ.ศ. 2379 นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2380;
เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) เดินทางออกจากรุงเทพ จึงเมืองพระตะบอง ในเดือนสาม (กุมภาพันธ์) เจ้าพระยาบดินทรเดชาเห็นว่ากำแพงเมืองพระตะบองเดิมชำรุดทรุดโทรมลงไปมาก จึงขอพระราชทานพระบรมราชานุญาติให้สร้างเมืองพระตะบองขึ้นใหม่ ที่ริมแม่น้ำสังแก เจ้าพระยาบดินทรเดชาเกณฑ์เลขหัวเมือง ประกอบด้วยเลขจากนครราชสีมา 2,000 คน จากหัวเมืองลาวอีสาน 6,405 คน จากนครนายก ประจันตคาม กบินทร์บุรี 1,474 คน เผาอิฐสร้างเมืองพระตะบองแห่งใหม่ขึ้น จากนั้นเจ้าพระยาบดินทรเดชา พระยามหาอำมาตย์ และพระพิเรนทรเทพ ออกเดินทางไปถึงหัวเมืองลาวเขมรป่าดง ในพ.ศ. 2380 จัดทำบัญชีกำลังพล หัวเมืองลาวและเขมรป่าดง ได้จำนวนไพร่พลทั้งสิ้นกว่า 80,000 คน เมื่อเสร็จสิ้นการสร้างเมืองพระตะบองใหม่ และการจัดทำบัญชีไพร่พลแล้ว เจ้าพระยาบดินทรเดชาจึงเดินทางกลับกรุงเทพฯ ต่อมาในพ.ศ. 2382 โปรดฯให้พระยาราชสุภาวดี (โต กัลยาณมิตร) ออกไปสร้างกำแพงเมืองเสียมราฐขึ้นใหม่
นักองค์อิ่มแปรพักตร์เข้ากับเวียดนาม.
ฝ่ายเมืองพระตะบองของไทย เมื่อพระยาอภัยภูเบศร์ (เชด) ผู้สำเร็จราชการเมืองพระตะบอง ถึงแก่กรรมหลังจากกลับจากศึกในพ.ศ. 2377 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯโปรดฯให้นักองค์อิ่มเป็นผู้สำเร็จราชการเมืองพระตะบอง และให้นายรศเป็นพระยาปลัดเมืองพระตะบอง และให้นักองค์ด้วงเป็นเจ้าเมืองมงคลบุรี องเตียนกุนเจืองมิญสาง มีหนังสือลับมาถึงนักองค์อิ่มเจ้าเมืองพระตะบอง ให้นักองค์อิ่มแปรพักตร์ไปเข้ากับฝ่ายเวียดนาม แล้วองเตียนกุนจะตั้งให้นักองค์อิ่มขึ้นเป็นเจ้ากัมพูชา เจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) อัครเสนาบดีกัมพูชา มีหนังสือลับถึงนักองค์ด้วงเช่นกัน ให้นักองค์ด้วงแปรพักตร์ออกไปครองกัมพูชา ทำให้เกิดความขัดแย้งระหว่างนักองค์อิ่มและนักองค์ด้วง กลุ่มการเมืองภายในเมืองพระตะบอง พระยาปลัด (รศ) เข้าฝ่ายนักองค์อิ่ม พระพิทักษ์บดินทร์ (โสม) บุตรของพระยาอภัยภูเบศร์ (เชด) เข้ากับฝ่ายนักองค์ด้วง เมื่อเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) เดินทางกลับกรุงเทพแล้ว ในเดือนสิบสอง (พฤศจิกายน) พ.ศ. 2381 นักองค์ด้วงวางแผนกันกับพระพิทักษ์บดินทร์ (โสม) เตรียมก่อการยึดอำนาจในเมืองพระตะบอง แต่ฝ่ายองค์อิ่มทราบแผนเสียก่อน มีใบบอกเข้าไปแจ้งที่กรุงเทพ เป็นเหตุให้นักองค์ด้วงถูกคุมตัวมาจำคุกที่กรุงเทพ ต่อมาพระยาศรีสหเทพ (เพ็ง ศรีเพ็ญ) ขอพระราชทานนำตัวนักองค์ด้วงไปดูแล
นักองค์อิ่มเป็นเจ้าชายเขมรที่ฝ่ายไทยให้การสนับสนุนมาเป็นเวลายาวนานนับยี่สิบปี นับตั้งแต่ที่นักองค์สงวนถึงแก่พิราลัยเมื่อพ.ศ. 2360 แต่นักองค์อิ่มมีความผิดหวังที่ฝ่ายไทยไม่สามารถยกให้นักองค์อิ่มขึ้นเป็นเจ้ากัมพูชาได้สำเร็จ ได้เป็นเพียงเจ้าเมืองพระตะบองเท่านั้น เมื่อเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ไม่อยู่ที่เมืองพระตะบอง นักองค์อิ่มจึงก่อการกบฏยึดอำนาจในเมืองพระตะบอง ในเดือนอ้าย (ธันวาคม) พ.ศ. 2382 นักองค์อิ่มยกกองกำลังเข้าจับกุมพระยาปลัด (รศ) พร้อมทั้งขุนนางกรมการเมืองพระตะบอง กวาดต้านชาวเมืองพระตะบองไปประมาณครึ่งหนึ่ง รวมทั้งกวาดต้อนชาวเมืองระสือ ล่องเรือออกไปทางทะเลสาบเขมรเพื่อเข้าสวามิภักดิ์ต่อฝ่ายญวนเวียดนามที่เมืองโพธิสัตว์ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2382 นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2383 แต่ทว่าพระเจ้าเวียดนามมินมาง ไม่ประสงค์ที่จะฟื้นฟูเจ้ากัมพูชา แต่ประสงค์จะผนวกรวมเอากัมพูชาเป็นส่วนหนึ่งของเวียดนาม จึงไม่ประสงค์ที่จะยกนักองค์อิ่มขึ้นเป็นเจ้ากัมพูชาแต่อย่างใด พระเจ้ามินมางจึงให้องเตียนกุนเจืองมิญสาง ประหารชีวิตขุนนางกรมการเมืองพระตะบองสิบคนที่เมืองพนมเปญ แล้วจับกุมตัวนักองค์อิ่มและพระยาปลัดรศไปกุมขังที่เมืองเว้ ส่วนไพร่พลเมืองพระตะบองนั้น องเตียนกุนให้แยกย้ายกันลงหลักปักฐานที่เมืองต่างๆในเขตเมืองโพธิสัตว์ ได้แก่ เมืองตะคร้อ เมืองตรอง เมืองขลุง เมืองบริบูรณ์ และเมืองลาดปะเอีย บางส่วนถูกส่งลงไปถึงเวียดนามภาคใต้ เมืองไซ่ง่อน เมืองล่องโห้ ฯลฯ
เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ที่กรุงเทพ ได้ทราบข่าวว่านักองค์อิ่มแปรพักตร์กวาดต้อนชาวเมืองพระตะบองไปเข้ากับฝ่ายญวน จึงรีบรุดเดินทางออกจากกรุงเทพในเดือนยี่ (มกราคม) ถึงเมืองพระตะบอง เจ้าพระยาบดินทรเดชาให้พระพิทักษ์บดินทร์ (โสม) บุตรของพระยาอภัยภูเบศร์ (เชด) ขึ้นว่าที่ผู้สำเร็จราชการเมืองพระตะบอง และให้พระนรินทรโยธา (พระยาวัง นอง) เป็นว่าที่ปลัดเมืองพระตะบอง เจ้าพระยาบดินทรเดชาประสบปัญหาเมืองพระตะบองขาดแคลนเสบียงและกำลังพล ทำให้เมืองพระตะบองอยู่ในภาวะวิกฤต หากฝ่ายกัมพูชาและญวนยกขึ้นมาโจมตี จะไม่สามารถป้องกันได้ ในเวลานั้น ทัพหัวเมืองเขมรป่าดง จากขุขันธ์ สุรินทร์ สังขะ และศรีสะเกษ จำนวน 4,300 คน ยกมาถึงเมืองพระตะบองพอดี แต่เจ้าพระยาบดินทรเดชาไม่สามารถให้ทัพเขมรป่าดงนี้ อยู่ป้องกันเมืองพระตะบองได้เนื่องจากขาดเสบียง เจ้าพระยาบดินทรเดชาจึงส่งกองกำลังออกไปป้องกันที่เมืองเสียมราฐ เมืองระสือ และที่กำปงพระ ในขณะที่เจ้าพระยาบดินทรเดชาเร่งฟื้นฟูเมืองพระตะบองค้นหาขนถ่ายเสบียงเข้าสู่เมืองพระตะบองโดยเร็ว ในขณะที่องเตียนกุนเจืองมิญสาง มีคำสั่งให้เสนาบดีกัมพูชา ได้แก่ เจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) สมเด็จเจ้าพระยา (โห้ หรือ โสร์) และพระยากลาโหม (กิญ) ใช้โอกาสที่เมืองพระตะบองกำลังอ่อนแอ ยกทัพไปโจมตีเมืองพระตะบอง เพื่อยึดเมืองพระตะบองคืนจากไทย แต่เสนาบดีกัมพูชาปฏิเสธ ให้เหตุผลว่าหลังจากที่นักองค์อิ่มแปรพักตร์ ฝ่ายไทยเมืองพระตะบองระมัดระวังป้องกันแน่นหนา ทัพฝ่ายกัมพูชาจะต้องปราชัยอย่างแน่นอน และองเตียนกุนไม่ต้องการที่จะยกทัพไปเอง เนื่องจากยังไม่ต้องการสร้างสงครามครั้งใหม่กับไทย
กัมพูชากบฏต่อต้านเวียดนาม.
ในช่วงต้นปี พ.ศ. 2383 พระเจ้าเวียดนามมินมางรวบรัดอำนาจการปกครองของญวนเวียดนามในกัมพูชาให้เบ็ดเสร็จเด็ดขาดมากขึ้น พระเจ้ามินมางให้สำรวจสำมะโนจำนวนกำลังพลในกัมพูชาทั้งปวง ได้กำลังพลถึง 40,000 คน แต่พระเจ้ามินมางพบว่าฝ่ายขุนนางกัมพูชาเบียดบังจำนวนไพร่พลที่แท้จริงไปถึง 15,000 คน พระเจ้ามินมางจึงลงอาญาขุนนางเสนาบดีกัมพูชาสามคนได้แก่ เจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) สมเด็จเจ้าพระยา (โห้) และพระยากลาโหม (กิญ) ซึ่งกำลังเข้าเฝ้าพระเจ้ามินมางอยู่ที่เมืองเว้นั้น ให้เนรเทศไปอยู่ที่เวียดนามภาคเหนือ ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2383 พระเจ้ามินมางให้ลดยศของนักองค์มี จาก"ราชินีแห่งกัมพูชา" เป็น "เจ้าหญิงแห่งหมีเลิม" (Mỹ Lâm quận chúa) รวมทั้งลดยศของเจ้าสตรีกัมพูชาอีกสามองค์ด้วย เพื่อเป็นขั้นตอนสุดท้ายในการผนวกกัมพูชาเข้ากับเวียดนามอย่างสมบูรณ์ ต่อมาในเดือนสิงหาคม องเตียนกุนเจืองมิญสางค้นพบว่าเจ้าหญิงนักองค์แบนได้ลักลอบติดต่อกับมารดาคือนักนางเทพและลุงคือพระองค์แก้ว (มา) ที่เมืองพระตะบอง (ทั้งสองคนนี้เป็นบุตรของเจ้าพระยาอภัยภูเบศร์แบน) วางแผนให้นักองค์แบนหลบหนีไปเมืองพระตะบอง เหตุการณ์นี้ทำให้พระเจ้ามินมางพิโรธต่อเจ้ากัมพูชาอย่างมาก และประสงค์จะไม่ให้เจ้ากัมพูชาตั้งอยู่ได้อีกต่อไป
ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2383 พระเจ้ามินมางแต่งตั้งให้เลวันดึ๊ก (Lê Văn Đức, 黎文德) มาเป็นข้าหลวงญวนคนใหม่ในกัมพูชา ช่วยราชการองเตียนกุน เมื่อเลวันดึ๊กเดินทางมาถึงเมืองเจิ๊นเตยพนมเปญในเดือนสิงหาคม กรมการเมืองเจิ๊นเตยได้แต่งตั้งตรีภูเป็นตำแหน่งขุนนางญวนเข้ากำกับทุกเมืองของกัมพูชา รวบรัดอำนาจเบ็ดเสร็จ และลดอำนาจของพระยาเขมร องเตียนกุนให้ริบเอาตราของขุนนางกัมพูชาไปทั้งหมด แล้วตั้งตราใหม่อย่างเวียดนามแจกจ่ายให้แก่ขุนนางกัมพูชา ซึ่งตราญวนใหม่ของพระยาเขมรนั้น ไม่เป็นตราศักดินา คือไม่บ่งบอกยศตำแหน่ง ทำให้ขุนนางกัมพูชาเกรงว่ายศและบรรดาศักดิ์ของตนเองจะถูกยกเลิก ในวันแรมสิบค่ำ เดือนเก้า (23 สิงหาคม พ.ศ. 2383) องเตียนกุนเจืองมิญสางจัดงานเลี้ยงให้แก่เลวันดึ๊กที่จวนขององเตียนกุน แล้วบังคับให้ขุนนางกัมพูชาและเจ้าสตรีกัมพูชาทั้งสี่องค์เข้าร่วมงานเลี้ยง ในงานเลี้ยงนี้ องเตียนกุนประกาศว่าเจ้าหญิงนักองค์แบนเป็นกบฏ วางแผนหลบหนีไปเข้ากับฝ่ายไทยที่เมืองพระตะบอง จึงให้จับกุมนักองค์แบนไว้สอบสวน แล้วให้เนรเทศเจ้าหญิงอีกสามองค์ ได้แก่ นักองค์มี นักองค์เภา และนักองค์สงวน ไปที่เมืองไซ่ง่อนในเวียดนามใต้ องเตียนกุนสอบสวนพบนักองค์แบนมีความผิดเป็นกบฏต่อเวียดนามจริง แต่ไม่อาจสำเร็จโทษประหารนักองค์แบนเจ้าหญิงกัมพูชาอย่างเปิดเผยได้ มิฉะนั้นชาวกัมพูชาจะลุกฮือขึ้น ฝ่ายญวนเวียดนามจึงนำตัวนักองค์แบนไปประหารชีวิตด้วยการถ่วงน้ำในแม่น้ำโขงที่เมืองล่องโห้ในเวียดนามใต้อย่างเป็นความลับ ในขณะที่นักองค์มี นักองค์เภา และนักองค์สงวน ถูกเนรเทศไปประทับที่เมืองไซ่ง่อน
หลังจากที่ตกอยู่ภายใต้การปกครองของเวียดนามมาเป็นเวลาห้าปี ชาวกัมพูชาและขุนนางกัมพูชาต้องเผชิญกับการเกณฑ์แรงงานและการกลืนทางวัฒนธรรม ทำให้ชาวกัมพูชาได้รับความลำบาก จึงลุกฮือขึ้นเป็นกบฏต่อเวียดนามเมืองเจิ๊นเตย ในช่วงต้นเดือนกันยายน พ.ศ. 2383 พระยาอุไทยธิราช (หิง) เจ้าเมืองสำโรงทอง และพระยาวงษานุชิต (มี) เจ้าเมืองบาที ลุกฮือขึ้นเป็นกบฏต่อเวียดนาม ในทางตะวันตกและทางใต้ของเมืองพนมเปญ เป็นจุดเริ่มต้นของการลุกฮือของชาวกัมพูชาเพื่อต่อต้านและขับไล่ชาวเวียดนาม กัมพูชาเข้าสู่ภาวะจลาจล ขุนนางเจ้าเมืองในภูมิภาคต่างตั้งตนขึ้นเป็นเจ้าชุมนุมต่างๆ ชุมนุมต่างๆของขุนนางกัมพูชาที่ตั้งขึ้นเพื่อกบฏต่อเวียดนามที่สำคัญได้แก่;
และในวันขึ้นสิบห้าค่ำ เดือนสิบ (11 กันยายน) พ.ศ. 2383 พระยาสังขโลก (หมก) ซึ่งเป็น"เสด็จตรัญ"เจ้าเมืองโพธิสัตว์ เดินทางมาสวามิภักดิ์เข้าฝ่ายไทยกับเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ที่เมืองพระตะบอง ขอให้ฝ่ายไทยยกทัพออกไปขับไล่ญวนเวียดนามออกจากกัมพูชา บรรดาหัวหน้าชุมนุมพระยาเขมร ต่างพาราษฎรกัมพูชาหลบหนีเข้าป่า ตั้งเป็นกองโจร เข้าซุ่มโจมตีฝ่ายเวียดนาม ซึ่งยุทธวิธีแบบกองโจรนี้ เป็นลักษณะเดียวกับที่ฝ่ายกัมพูชา ได้ใช้กับทัพฝ่ายไทยที่กำลังถอยร่นจากเวียดนามภาคใต้ฝ่ายกัมพูชา เมื่อพ.ศ. 2376 องเตียนกุนเจืองมิญสางให้พระยาวัง (ตุม) เสนาบดีกัมพูชาที่อยู่ฝ่ายญวน นำกำลังจากเมืองเจิ๊นเตยพนมเปญ ออกไปปราบชุมนุมกบฏต่างๆโดยรอบเมืองพนมเปญ แต่ไม่ประสบความสำเร็จ เมื่อได้รับทราบข่าวว่าชาวกัมพูชาลุกฮือขึ้นต่อต้านเวียดนามโดยทั่วไปเกือบทุกเมือง พระเจ้ามินมางพิโรธอย่างมาก จนเส้นโลมาลุกชูชัน เมื่อชาวกัมพูชาออกลุกฮือขึ้นสังหารชาวญวนเวียดนามอย่างกว้างขวาง ทำให้ขุนนางเวียดนามและชาวเวียดนาม จำต้องล่าถอยเข้าสู่ค่ายญวนตามเมืองเอก ได้แก่ เมืองเจิ๊นเตยพนมเปญ เมืองหายเตยโพธิสัตว์ และเมืองเซินติ๋ญหรือสมบุก ในช่วงต้นเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2383 พระยาอุไทยธิราช (หิง) เมืองสำโรงทอง พระยาวงษานุชิต (มี) เมืองบาที และพระยาไชยโยธา (ตน) เมืองไพรกะบาท ส่งกองกำลังเข้าตั้งอยู่โดยรอบเมืองพนมเปญ เพื่อปิดล้อมฝ่ายญวน
ฝ่ายญวนเวียดนาม องเตียนกุนเจืองมิญสาง และกรมการเมืองเจิ๊นเตย ประสบปัญหาขาดแคลนกำลังพล ในการต่อสู้กับชาวกัมพูชา เนื่องจากชาวกัมพูชาลุกฮือขึ้นเป็นกบฏทั้งสิ้น เหลือเพียงชาวเวียดนามและชาวกัมพูชาบางส่วน ที่ยังภักดีต่อกรมการเมืองเจิ๊นเตย องเตียนกุนจึงขอให้พระเจ้ามินมางส่งกองกำลังเข้ามาในกัมพูชาเพิ่มเติม เพื่อปราบกบฏกัมพูชา พระเจ้ามินมางมีราชโองการให้จัดแบ่งกองกำลังทหารจากเวียดนามภาคใต้ จำนวน 10,000 คน จากเมืองโจดก เมืองล่องโห้ เมืองสมิถ่อ และเมืองไซ่ง่อน เข้ามาช่วยองเตียนกุนปราบกบฏกัมพูชา เมื่อพระยาสังขโลก (หมก) เจ้าเมืองโพธิสัตว์ ไปเข้ากับฝ่ายไทยแล้ว องเตียนกุนจึงให้องเอดกหวอดึ๊กจุง (Võ Đức Trung) ยกทัพจากพนมเปญไปรักษาการที่เมืองโพธิสัตว์ ซึ่งอยู่ทางติดต่อกับเมืองพระตะบองของไทย
สยามโจมตีกัมพูชา พ.ศ. 2383.
เกณฑ์ทัพลาวเขมรป่าดง.
ในเดือนสิบ (กันยายน) พ.ศ. 2383 เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ทราบข่าวว่า องเตียนกุนเจืองมิญสาง ข้าหลวงใหญ่ของญวนในกัมพูชา จะยกทัพเข้ามาโจมตีเมืองพระตะบองและเสียมราฐ ในเดือนสิบสอง (พฤศจิกายน) ซึ่งเป็นช่วงฤดูน้ำหลาก เจ้าพระยาบดินทรเดา (สิงห์) จึงให้เกณฑ์ทัพลาวเขมรป่าดง มาตั้งไว้ที่เมืองพระตะบองและเสียมราฐ ได้แก่;
สยามเข้าโจมตีกำปงธมและโพธิสัตว์.
ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2383 พระยาเชต ขุนนางกัมพูชาที่เมืองบาราย ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ร่วมมือกับพระยาเดโช ซึ่งเป็น"เสด็จตรัญ"เจ้าเมืองกำปงสวาย ปลุกระดมชาวกัมพูชาให้ลุกฮือขึ้น ต่อต้านการปกครองของเวียดนามสังหารชาวญวน ในพื้นที่เขตกำปงสวาย ได้แก่ กำปงสวาย บาราย เชิงไพร กำปงเสียม และสตึงตรอง ทำให้ชาวญวนเวียดนามในพื้นที่เขตกำปงสวาย ต่างถอยร่นเข้าไปรวมกันอยู่ที่เมืองกำปงธม เมืองกำปงธมอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของเมืองกำปงสวาย อยู่ริมแม่น้ำสตึงแสน เมืองกำปงธมหรือเมืองหายดง เป็นศูนย์กลางการปกครองของเวียดนามในเขตกำปงสวาย พระยาเชตและพระยาเดโช นำกำลังชาวกัมพูชายกเข้าโจมตีเมืองกำปงธม เจ้าเมืองกำปงธมฝ่ายญวนคือเจิ่นวันทง (Trần Văn Thông) เป็น"เตวียนฝู" และแม่ทัพเป็นองลัญบิญชื่อว่าฮว่างเฟื้อกเหล่ย (Hoàng Phước Lợi) ฝ่ายญวนเมืองกำปงทมสามารถต้านทานการโจมตีจากฝ่ายกัมพูชาได้ พระยาเชตและพระยาเดโชจึงถอยออกจากเมืองกำปงธม เจิ่นวันทงให้องลัญบิญฮว่างเฟื้อกเหล่ยยกทัพออกติดตามฝ่ายกัมพูชาไป ปรากฏว่าฮว่างเฟื้อกเหล่ยถูกพระยาเชตซุ่มโจมตี ทัพญวนถูกสังหารองลัญบิญฮว่างเฟื้อกเหล่ยสิ้นชีวิตในที่รบ
การลุกฮือของพระยาเชตและพระยาเดโชต่อต้านเวียดนามในเขตเมืองกำปงสวาย ทำให้ฝ่ายไทยสามารถแผ่ขยายอิทธิพลจากทางเมืองเสียมราฐเข้าสู่เมืองกำปงสวายได้ ในช่วงต้นเดือนกันยายน พ.ศ. 2383 พระยาเขมรกำลังเข้าล้อมเมืองเจิ๊นเตยพนมเปญ ฝ่ายไทยจึงอาศัยโอกาสนี้ เข้าโจมตีกัมพูชาอีกครั้ง นับเป็นเวลาหกปี นับตั้งแต่ที่ฝ่ายไทยถอยร่นออกมาจากกัมพูชา ในพ.ศ. 2377 วันขึ้นสิบสามค่ำเดือนสิบสอง (3 พฤศจิกายน) พ.ศ. 2383 เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ที่เมืองพระตะบอง มีคำสั่งให้พระยาราชนิกูล (เสือ สนธิรัตน์) และพระยาอภัยสงคราม ยกทัพลาวเขมรป่าดง 13,000 คน ยกไปทางเมืองสะโทง เมืองกำปงสวาย ช่วยพระยาเดโช เจ้าเมืองกำปงสวาย สู้รบกับฝ่ายญวนเวียดนาม เมืองกำปงสวาย หรือเมืองหายดง เป็นหนึ่งในเมืองเอกห้าเมืองของกัมพูชา และเป็นศูนย์กลางการปกครองของเวียดนาม ในภูมิภาคทางตะวันออกของทะเลสาบเขมร หลังจากกบฏของสนองเอ๊ยที่เมืองกำปงสวาย ในพ.ศ. 2381 ฝ่ายกรมการเมืองเจิ๊นเตยจึงย้ายมาตั้งศูนย์กลางการปกครองที่เมืองกำปงธมแทน แต่ฝ่ายขุนนางกัมพูชายังอยู่ที่เมืองกำปงสวายเหมือนเดิม พระยาราชนิกูล (เสือ) ร่วมกับพระยาเดโชเจ้าเมืองกำปงสวาย นำทัพไทยเขมร 15,000 คน ยกเข้าโจมตีค่ายญวนที่ชีแครงแตกพ่าย ยึดเมืองชีแครงได้สำเร็จ
ในวันแรมหนึ่งค่ำ เดือนสิบสอง (10 กันยายน พ.ศ. 2383) เจ้าพระยาบดินทรเดชา และพระนรินทรโยธา (นอง) ปลัดเมืองพระตะบอง ส่งจดหมายถึงพระยาเขมร ในกัมพูชาภาคใต้ ที่กำลังล้อมเมืองพนมเปญอยู่นั้น ให้รำลึกถึงนักองค์ด้วง เจ้าชายกัมพูชาที่อยู่กับฝ่ายไทย และให้ลุกฮือเข้าโจมตีฝ่ายเวียดนามอย่างแข็งขัน ฝ่ายพระยาเขมรเมื่อได้รับจดหมายจากเจ้าพระยาบดินทรเดชา และพระนรินทรโยธาแล้ว จึงมีความคิดที่จะขอความช่วยเหลือจากฝ่ายไทย ในการขับไล่เวียดนามออกไปจากกัมพูชา ในวันแรมแปดค่ำ เดือนสิบสอง (17 พฤศจิกายน) พระยาเจ้าเมืองเขมรได้ร่วมกันเขียนหนังสือจดหมายถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชาพร้อมกันหลายฉบับ;
เจ้าเมืองพระยาเขมรเขียนจดหมายต่างๆ ร้องขอให้ฝ่ายไทยให้นักองค์ด้วงออกมาเป็นเจ้ากัมพูชา จำนวนทั้งสิ้น 18 ฉบับ ให้พระยาสังขโลก (หมก) เจ้าเมืองโพธิสัตว์ และพระยาวิบูลย์ราช (หลง) เป็นผู้แทนนำหนังสือจดหมายมามอบให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชา
เมื่อมีความชัดเจนว่าขุนนางพระยาเขมรจะสนับสนุนฝ่ายไทยแล้ว เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ที่เมืองพระตะบอง จึงมีคำสั่งให้พระพิเรนทรเทพ (ขำ ณ ราชสีมา) ซึ่งเป็นบุตรชายของเจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอินทร์ ณ ราชสีมา) ยกทัพลาว 2,788 คน ออกจากเมืองพระตะบองเข้าโจมตีเมืองโพธิสัตว์ของญวน และต่อมาในวันแรมสิบค่ำ (20 พฤศจิกายน) เจ้าพระยาบดินทรเดชาให้เจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอินทร์) และพระพรหมบริรักษ์ (แก้ว สิงหเสนี) ซึ่งเป็นบุตรชายของเจ้าพระยาบดินทรเดชา ยกทัพไทยลาวนครราชสีมา จำนวน 2,445 คน ยกจากเมืองพระตะบอง เข้าโจมตีเมืองโพธิสัตว์ของญวนอีกทัพหนึ่ง และวันรุ่งขึ้น แรมสิบเอ็ดค่ำ (21 พฤศจิกายน) เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ยกทัพหลัก ประกอบด้วยชาวไทยลาวและเขมรป่าดง จำนวน 3,520 คน เข้าโจมตีเมืองโพธิสัตว์ ที่เมืองโพธิสัตว์ พระยาสังขโลก (หมก) และพระยาวิบูลย์ราช (หลง) มอบจดหมายจากพระยาเขมรสิบแปดฉบับให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชา
การรบที่สะโทงและชีแครง.
พระยาราชนิกูล (เสือ) และพระยาอภัยสงคราม ยกทัพฝ่ายไทยจากเมืองเสียมราฐ ประกอบด้วยชาวลาวและชาวเขมรป่าดง ยกเข้าไปทางเมืองกำปงสวายกำปงธม จะต้องผ่านเมืองชีแครงก่อน แล้วจึงผ่านเมืองสะโทง แล้วจึงถึงเมืองกำปงสวายกำปงธม ที่เมืองสะโทง มีแม่ทัพญวนเป็นองพอลัญบิญ ชื่อว่าดว่านวันซ๊าค (Đoàn Văn Sách, 段文策) อยู่รักษาเมืองสะโทง ดว่านวันซ้าคให้ลูกน้องชื่อว่าเหงียนกงญั่น (Nguyễn Công Nhàn, 阮公閒) ไปอยู่รักษาเมืองชีแครงเป็นด่านหน้ารับทัพไทยจากเสียมราฐ ในเดือนพฤศจิกายนพ.ศ. 2383 พระยาราชนิกูล และพระยาอภัยสงคราม นำทัพไทยเข้าโจมตีเมืองชีแครงของญวน ฝ่ายไทยตั้งค่ายล้อมเมืองชีแครงชักปีกกาชุดสนามเพลาะถึงกัน แล้วจึงพูนดินขึ้นเป็นเนินสูงกว่ากำแพงเมืองชีแครงทั้งสี่ด้าน นำปืนใหญ่ขึ้นไปบนเนินดิน ระดมยิงเข้าใส่ภายในเมืองชีแครง ฝ่ายญวนได้รับความเสียหายล้มตาย ต้องขุดหลุมเพื่อหลบเลี่ยงกระสุนปืนใหญ่ของฝ่ายไทย และฝ่ายไทยยังทำป้อมสองฝั่งแม่น้ำเมืองชีแครง ตัดไม้มาทำเป็นระเนียดเป็นทำนบกั้นทางน้ำ ไม่ให้ฝ่ายญวนเข้าออก เหงียนกงญั่นแม่ทัพญวนที่รักษาเมืองชีแครง มีกำลังเพียงประมาณ 200 คน แต่เป็นทหารอาชีพ ในขณะที่ฝ่ายไทยเป็นไพร่เกณฑ์ลาวเขมรป่าดง ดว่านวันซ๊าคนำกำลัง 370 คน จากเมืองสะโทงมาช่วยที่เมืองชีแครง แต่ฝ่ายไทยทำทำนบแม่น้ำดว่านวันซ๊าคเข้ามาช่วยเหลือเหงียนกงญั่นไม่ได้ ดว่านวันซ๊าคจึงเข้าโจมตีป้อมไทยริมสองฝั่งแม่น้ำแตกพ่ายไป รื้อรั้วระเนียดออกสามารถนำทัพเรือเข้าช่วยเมืองชีแครงได้สำเร็จ ทัพลาวเขมรป่าดงของฝ่ายไทยจำต้องล่าถอยไป
ถึงแม้ว่าดว่านวันซ๊าคและเหงียนกงญั่นจะสามารถป้องกันเมืองชีแครงจากการโจมตีของฝ่ายไทยได้ แต่แม่ทัพญวนทั้งสองตระหนักว่า กำลังฝ่ายญวนมีน้อย ไม่สามารถป้องกันเมืองชีแครงได้นาน ดว่านวันซ๊าคและเหงียนกงญั่นจึงตัดสินใจถอนกำลังออกจากเมืองชีแครง ถอยไปอยู่ที่เมืองสะโทง ฝ่ายไทยพระยาราชนิกูลและพระยาอภัยสงคราม จึงเข้าประจำอยู่ที่เมืองชีแครงได้สำเร็จ ดว่านวันซ๊าคฝากฝังให้เหงียนกงญั่นอยู่รักษาประจำที่เมืองสะโทง พร้อมกำลังญวน 1,000 คน แล้วดว่านวันซ๊าคจึงไปอยู่ที่เมืองกำปงธม พระเจ้าเวียดนามมินมางสรรเสริญดว่านวันซ๊าคและเหงียนกงญั่นว่าเป็นแม่ทัพที่มีความสามารถ สามารถต้านทานทัพไทยได้ และเจ้ามินมางยังตำหนีข้าหลวงญวนผู้ใหญ่ที่เมืองพนมเปญ ว่าอยู่นิ่งเฉยไม่ทำสิ่งใด ต่อมาองเตียนกุนเจืองมิญสางส่งหวอเวี๊ยดเตวิ๊น (Võ Viết Tuấn) นำทัพญวนอาสาจากเมืองไซ่ง่อน จำนวน 1,300 คน ยกขึ้นมาช่วยรบกับฝ่ายไทย หวอเวี๊ยดเตวิ๊นยกทัพญวนจากเมืองสะโทงไปทางเมืองชีแครง พบกับป้อมค่ายของฝ่ายไทย หวอเวี๊ยดเตวิ๊นและกองกำลังเวียดนามตกอยู่ในที่ล้อมของฝ่ายไทย ฝ่ายไทยยึงปืนใหญ่น้อยโจมตีจากทุกทิศ ฝ่ายญวนล้มตายจำนวนมาก แม่ทัพญวนหวอเวี๊ยดเตวิ๊นสิ้นชีวิตในที่รบ
การที่แม่ทัพญวนหวูเวี๊ยดเตวิ๊นพ่ายแพ้และเสียชีวิตในการรบกับไทย ทำให้องเตียนกุนเจืองมิญสางตระหนักว่า สถานการณ์ของญวนเวียดนามที่เขตกำปงธมทางเมืองสะโทงอยู่ในภาวะวิกฤต องเตียนกุนจึงมีปณิธานที่จะตีทัพไทยทางเมืองสะโทงชีแครงออกไปให้ได้ก่อน ขณะเดียวกันนั้น มีกองกำลังอาสาเวียดนามจากจังหวัดบิ่ญดิ่ญจำนวน 3,100 คน เข้ามาช่วยองเตียนกุนปราบกบฏกัมพูชา องเตียนกุนจึงใช้กองกำลังอาสาจังหวัดบิ่ญดิ่ญนี้ ยกไปขับไล่ทัพไทยจากเมืองสะโทงชีแครง องเตียนกุนแบ่งกองกำลังให้;
เจืองมิญสาง เลวันดึ๊ก และบุ่ยกงเฮวียน ยกกองกำลังเมืองบิ่ญดิ่ญ ออกจากเมืองเจิ๊ยเตยพนมเปญ ออกไปช่วยเมืองสะโทง ต้านทานทัพไทย เมื่อข้าหลวงญวนทั้งสามคนยกทัพถึงทะเลสาบเขมร ได้รับรายงานฝ่ายไทยได้เข้าโจมตีเมืองโพธิสัตว์เช่นกัน องเตียนกุนเจืองมิญสางเห็นว่าทางเมืองโพธิสัตว์มีองเดดกหวอดึ๊กจุงคอยรักษาการอยู่แล้ว ในขณะที่ทางเมืองสะโทงกำปงธมมีความวิกฤตกว่า องเตียนกุนจึงตัดสินใจยังไม่ยกไปช่วยทางเมืองโพธิสัตว์ ยกไปช่วยทางเมืองกำปงธมอย่างเดียว พระเจ้ามินมางเมื่อทราบจากรายงานจึงตำหนิองเตียนกุนว่า ควรจะแบ่งกำลังยกไปช่วยทั้งทางฝั่งเมืองกำปงธมและฝั่งเมืองโพธิสัตว์ ซึ่งการที่องเตียนกุนไม่ยกไปช่วยเมืองโพธิสัตว์ในครั้งนี้ จะทำให้องเตียนกุนถึงจุดจบ เพราะในที่สุดองเดดกหวอดึ๊กจุงจะยอมจำนนต่อเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) เป็นเหตุให้ฝ่ายญวนเวียดนามต้องถอนกำลังออกจากกัมพูชาทั้งหมด ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2384
ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2383 พระยาราชนิกูล (เสือ) และพระยาอภัยสงคราม ยกทัพไทยจากชีแครงเข้าโจมีเมืองสะโทงของญวน ซึ่งมีเหงียนกงญั่นรักษาอยู่ ฝ่ายไทยตั้งค่ายล้อมเมืองสะโทงชักปีกกาถึงกัน และใช้ยุทธวิธีเดิมคือ พูนดินขึ้นเป็นเนินสูงกว่ากำแพงเมืองสะโทง นำปืนใหญ่ขึ้นบนเนินดิน ระดมยิงปืนใหญ่เข้าสู่ภายในเมืองสะโทง ฝ่ายญวนเวียดนามเสียหายล้มตาย ต้องขุดหลุมเพื่อหลบกระสุนปืนใหญ่ของฝ่ายไทย ดว่านวันซ๊าคยกทัพญวนจากเมืองกำปงธม มาช่วยเหงียนกงญั่นที่เมืองสะโทง ฝ่ายไทยหลอกล่อให้ดว่านวันซ๊าคยกทัพญวนติดตามทัพไทยเข้าไปในป่า แล้วฝ่ายไทยจึงเข้าโจมตีดว่านวันซ๊าคจากทุกด้าน ฝ่ายญวนเวียดนามแม่ทัพนายกองสิ้นชีวิตจำนวนมาก ดว่านวันซ๊าคได้รับบาดเจ็บสาหัส น้องชายของดว่านวันซ๊าคสิ้นชีวิตในที่รบ เมื่อดว่านวันซ๊าคพลาดพลั้งให้แก่ฝ่ายไทย เหงียนกงญั่นจึงยกทัพออกจากเมืองสะโทง ออกมาสามารถขับไล่ฝ่ายไทยออกไปจากเมืองสะโทงสำเร็จ แต่ฝ่ายเวียดนามได้รับความเสียหายล้มตายจำนวนมาก
ข้าหลวงญวนทั้งสาม ได้แก่ องเตียนกุนเจืองมิญสาง เลวันดึ๊ก และบุ่ยกงเฮวียน ยกทัพถึงเมืองสะโทงในปลายเดือนธันวาคมพ.ศ. 2383 องเตียนกุนเห็นทัพไทยกำลังเก็บเกี่ยวข้าวอยู่นอกเมืองสะโทง องเตียนกุนแบ่งกำลังออกเป็นสามส่วน ให้องเตียนกุน เลวันดึ๊ก และบุ่ยกงเฮวียน คนละ 1,200 คน แล้วองเตียนกุนส่งเหงียนวันเญินเป็นทัพหน้า 700 คน เข้าโจมตีฝ่ายไทยที่เมืองสะโทง ฝ่ายไทยพ้ายแพ้แตกพ่ายถอยกลับไปอยู่เมืองชีแครง องเตียนกุนเจืองมิญสางยกทัพติดตามมาที่เมืองชีแครงอย่างรวดเร็ว ทัพฝ่ายไทยประกอบด้วยชาวลาวและชาวเขมรป่าดง มีขวัญกำลังใจที่ตกต่ำ เมื่อทัพญวนองเตียนกุนยกมาถึงเมืองชีแครงแล้ว ทัพไทยชาวลาวและชาวเขมรป่าดงไม่สู้รบ หลบหนีเข้าป่าหมดสิ้น พระยาราชนิกูล (เสือ) พยายามที่จะควบคุมชาวลาวและชาวเขมรป่าดงแต่ไม่เป็นผลสุดท้ายฝ่ายไทยจึงพ่ายแพ้ ทัพฝ่ายญวนเวียดนามนั้นประกอบด้วยทหารอาชีพ แต่ทัพไทยนั้นเป็นไพร่ทหารเกณฑ์
<templatestyles src="แม่แบบ:คำพูด/style.css" />พระยาราชนิกูล พระยาอภัยสงคราม หลวงรักษาเทพ ตั้งอยู่เมืองชิแครง องเตียนกุนยกเข้าไปตี ไพร่พลในกองทัพเป็นแต่ลาวเขมรป่าดงทั้งนั้น ไทยน้อยตัว พอได้ยินเสียงกลองรบญวนสนั่นใกล้กระชั้นเข้ามา มันก็ทิ้งค่ายเสีย พากันหนีเข้าป่าไปเหมือนไก่เถื่อน นายทัพนายกองจะกดไว้ก็ไม่อยู่ พระยาราชนิกูลเห็นน้อยตัว จะสู้ญวนไม่ได้ ก็ทิ้งค่ายเสีย ล่าหนีเข้าป่าไปบ้าง
พระยาราชนิกูลและพระยาอภัยสงครามจึงนำทัพไทยถอยมาอยู่ที่เมืองพนมศก ทางใกล้กับเมืองเสียมราฐ ส่วนกองกำลังกัมพูชาของพระยาเดโช เจ้าเมืองกำปงสวายนั้น แตกพ่ายกระจัดกระจายเข้าป่า พระยาเดโชหลบหนีมาอยู่ที่เมืองพระตะบอง เมื่อสามารถเอาชนะทัพไทยและขับไล่ทัพไทยออกจากเมืองสะโทงและชีแครงได้แล้ว องเตียนกุนเจืองมิญสางจึงปรึกษากันกับข้าหลวงญวนอีกสองคน คือ เลวันดึ๊ก และบุ่ยกงเฮวียน ว่าจะยกทัพญวนไปช่วยเมืองโพธิสัตว์ ซึ่งกำลังถูกเจ้าพระยาบดินทรเดชาโจมตีอยู่ แต่ทว่าเมืองสมบุกหรือเซินติ๋ญ ซึ่งเป็นศูนย์กลางการปกครองของญวน ทางฝั่งแม่น้ำโขง ติดกับทางเมืองเชียงแตงอาณาจักรจำปาศักดิ์นั้น พระยานเรนทรเสนา (แทน) กำลังโจมตีเมืองสมบุกอยู่ บุ่ยกงเฮวียนจึงนำกองกำลังส่วนหนึ่งยกอกไปทางแม่น้ำโขง เพื่อเข้าช่วยเหลือญวนที่เมืองสมบุก ส่วนเจืองมิญสางและเลวันดึ๊กนั้น ยกทัพล่องเรือข้ามทะเลสาบเขมรมาช่วยญวนเมืองโพธิสัตว์
การรบที่เมืองโพธิสัตว์.
ในช่วงกลางเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2383 เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) พร้อมทั้งเจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอินทร์ ณ ราชสีมา) พระพิเรนทรเทพ (ขำ ณ ราชสีมา) และพระพรหมบริรักษ์ (แก้ว สิงหเสนี) ยกทัพไทยลาวจำนวนทั้งสิ้น 8,753 คน เข้าโจมตีเมืองโพธิสัตว์ หรือเมืองหายเตย ซึ่งองเตียนกุนเจืองมิญสางได้ส่งให้องเดดกหวอดึ๊กจุงยกทัพมาประจำการควบคุมเมืองโพธิสัตว์ เพื่อทดแทนที่พระยาสังขโลก (หมก) ได้หลบหนีมาเข้ากับฝ่ายไทย ในเดือนพฤศจิกายน ยังเป็นฤดูน้ำหลาก ทัพฝ่ายไทยตั้งอยู่ขานเมืองโพธิสัตว์ เจ้าพระยาบดินทรเดชามีคำสั่งให้พระอัคเนษร หลวงสิทธิ พระอินทรธิบาล พระศรีผาวัง และทัพเมืองนครราชสีมา จำนวน 4,000 คน เข้าโจมตีเมืองโพธิสัตว์ ฝ่ายเมืองโพธิสัตว์หมอดึ๊กจุงมีกำลัง 2,000 คน ยกออกมาสู้รบ ฝ่ายญวนพ่ายแพ้ถอยกลับเข้าไปในเมืองโพธิสัตว์
ต่อมาเมื่อสิ้นสุดฤดูฝนและเข้าสู่ฤดูน้ำแห้ง ต้นเดือนธันวาคม พ.ศ. 2383 เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) มีคำสั่งให้ทัพไทยตั้งค่ายเข้าล้อมเมืองโพธิสัตว์ ตั้งค่ายชักปีกกาถึงกัน ห่างจากกำแพงเมืองโพธิ์สัตว์เป็นระยะ 11 เส้น (440 เมตร) ถึง 12 เส้น (480 เมตร) รวมทั้งสร้างทำนบขวางแม่น้ำโพธิสัตว์ ไม่ให้ฝ่ายญวนเข้าออกได้ ฝ่ายญวนเวียดนามเมืองโพธิสัตว์หรือเมืองหายเตย มีองเดดกหวอดึ๊กจุง (Võ Đức Trung, 武德忠) เป็นผู้นำทางทหาร มีเจ้าเมืองเป็น"เตวียนฝู" ชื่อว่าเหงียนซองถ่าญ (Nguyễn Song Thành) และมีองลัญบิญชื่อว่าโตนเทิ๊ตกวี๊ (Tôn Thất Quý) ปิดประตูเมืองโพธิ์สัตว์อาศัยกำแพงเมืองสู้รบกับฝ่ายไทย ต่อมาในกลางเดือนธันวาคม เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) และเจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอินทร์) ปรึกษากันส่งหนังสือไปแขวนหน้าค่าย ถึงองเดดกหวอดึ๊กจุงขอเจรจาสงบศึกเป็นไมตรี องเดดกหวอดึ๊กจุงและขุนนางญวนตอบว่าไม่มีอำนาจ ไม่สามารถทำสัญญากับฝ่ายไทยได้โดยไม่ผ่านองเตียนกุนหรือพระเจ้ามินมาง เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) จึงให้ระดมตีเมืองโพธิสัตว์ในระดับที่รุนแรงมากขึ้น เพื่อบีบบังคับให้ฝ่ายญวนยอมเจรจาสงบศึก ให้พูนดินเป็นเนินขึ้นทั้งสี่ด้านของเมืองโพธิสัตว์ สูงกว่ากำแพงเมืองโพธิสัตว์ห้าศอก (2.5 เมตร) แล้วนำปืนใหญ่ขึ้นเนิน เนินละสามกระบอก ระดมยิงใส่เมืองโพธิสัตว์ เป็นระยะเวลาสามวัน ฝ่ายญวนเสียชีวิตประมาณห้าสิบคน ที่เหลือต้องขุดหลุมเพื่อหลบกระสุนปืนใหญ่ของฝ่ายไทย "ได่นามถึกหลุก"ระบุว่า กระสุนปืนใหญ่ของฝ่ายไทยตกลงมาในเมืองโพธิสัตว์ ทำให้บ้านเรือนอาคารลุกไหม้เพลิง
ในช่วงปลายเดือนธันวาคม พ.ศ. 2383 เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ให้ตั้งค่ายล้อมเมืองโพธิสัตว์เข้าไปประชิตใกล้มากขึ้นอีกชั้นหนึ่ง ห่างจากกำแพงเมืองโพธิสัตว์เพียงสามเส้น (1.5 เมตร) สู้รบการเป็นเวลาห้าถึงหกวัน จากนั้นพระยาอุไทยธิราช (หิง) เจ้าเมืองสำโรงทอง ที่กำลังตั้งล้อมเมืองพนมเปญอยู่ได้ จับได้ชาวญวนเวียดนามจากเมืองพนมเปญแปดคน ส่งตัวเป็นเชลยมาให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชาที่เมืองโพธิสัตว์ เจ้าพระยาบดินทรเดชาทำการสอบสวนเชลยชาวญวนแปดคน จึงทราบข่าวว่า ทางฝั่งเมืองชีแครงและกำปงธม ทัพญวนองเตียนกุนได้ตีทัพของพระยาราชนิกูลแตกพ่ายไปแล้ว พระยาราชนิกูลถอยไปอยู่ที่พนมศก และองเตียนกุนเจืองมิญสางกำลังนำทัพใหญ่มาช่วยเมืองโพธิสัตว์
เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) และเจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอินทร์) เห็นว่าหากองเตียนกุนยกทัพใหญ่มาช่วยเมืองโพธิสัตว์ ฝ่ายไทยอาจต้องปราชัยและถอยกลับ จึงสมควรต้องรีบบีบบังคับให้องญวนที่เมืองโพธิสัตว์ยอมจำนนและยอมสงบศึกโดยเร็ว ก่อนที่องเตียนกุนจะยกทัพมาถึง เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) จึงให้พระนรินทรโยธา (นอง) ปลัดเมืองพระตะบอง เขียนหนังสือให้เชลยชาวเวียดนามแปดคนถือไปมอบให้แก่องเดดกหวอดึ๊กจุง ขอให้เจรจาสงบศึก ฝ่ายหวอดึ๊กจุงเห็นว่าสู้รบต่อไป ชาวญวนเวียดนามจะสูญเสียชีวิตและทรัพย์สิน หวอดึ๊กจุงจึงยินยอมเจรจาสงบศึก โดยให้องลัญบิญโตนเทิ๊ตกวี๊ ออกไปแจ้งให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชา ว่าฝ่ายญวนองเดดกยินดีเจรจาสงบศึกกับฝ่ายไทย เมื่อองเดดกหวอดึ๊กจุงยินยอมทำสัญญาสงบศึกแล้ว เจ้าพระยาบดินทรเดชาจึงให้ปลูกเรือนขึ้นที่นอกเมืองโพธิสัตว์ ในวันขึ้นห้าค่ำเดือนยี่ (28 ธันวาคม) พ.ศ. 2383 องเดดกหวอดึ๊กจุงแม่ทัพญวนเมืองโพธิสัตว์ และเตวียนภูเหงียนซองถ่าญเจ้าเมืองโพธิสัตว์ฝ่ายญวน จึงเดินทางออกมาพบกับเจ้าพระยาบดินทรเดชาที่เรือนรับรอง
ที่เรืองรับรอง องเดดกหวอดึ๊กจุง และองเตวียนภูเหงียนซองถ่าญ โค้งคำนับเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) เจ้าพระยาบดินทรเดชาไม่รับคำนับ ลุกขึ้นยืน และเชิญขุนนางญวนทั้งสองคนนั่งลงปรึกษากัน เจ้าพระยาบดินทรเดชาว่าเมืองญวนและเมืองไทยเคยเป็นไมตรีต่อกัน ตั้งแต่สมัยพระเจ้าเวียดนามยาล็อง ได้ทำหนังสือสัญญากับพระเจ้ากรุงไทย ให้เป็นไมตรีเกื้อกูลไปตราบชั่วกาลปาวสาน มีหนังสือสัญญาเขียนด้วยน้ำรดทองอยู่เป็นที่ประจักษ์ เจ้าพระยาบดินทรเดชาว่าเมืองไทยไม่เคยผิดสัญญา จนกระทั่งเมื่อมีเหตุการณ์กบฏเจ้าอนุวงศ์ และกบฏเลวันโคย ทำให้เมืองไทยและเมืองญวนผิดใจกัน เจ้าพระยาบดินทรเดชาเสนอว่า ให้เมืองเขมรเป็นเมืองขึ้นของทั้งเมืองไทยและเมืองญวน เหมือนดั่งที่เคยเป็นมาแต่ก่อน หวอดึ๊กจุง เหงียนซองถ่าญ และโตนเทิ๊ตกวี๊ จึงทำหนังสือสัญญากับเจ้าพระยาบดินทรเดชา ในวันขึ้นเจ็ดค่ำ (30 ธันวาคม) เดือนยี่ พ.ศ. 2383 ใจความว่า;
ผลสืบเนื่องจากสัญญาสงบศึกเมืองโพธิสัตว์.
เมื่อองเตียนกุนเจืองมิญสา่งยกทัพญวนเวียดนามเข้าขับไล่ทัพไทยของพระยาราชนิกูล (เสือ) ออกไปจากเมืองสะโทงและชีแครงได้สำเร็จแล้ว องเตียนกุนพร้อมกับปลัดคือเลวันดึ๊ก นำทัพเวียดนามล่องเรือข้ามทะเลสาบเขมร มาเทียบท่าที่ท่ากำปงหลวงฝั่งเมืองโพธิสัตว์ ทางตะวันออกของเมืองโพธิสัตว์ ฝ่ายเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) เมื่อสามารถเจรจาสงบศึกกับองเดดกญวนหวอดึ๊กจุงที่เมืองโพธิสัตว์ได้สำเร็จ ในวันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ. 2383 แล้วนั้น จึงวางแผนนำตัวแม่ทัพขุนนางญวนและชาวเวียดนามในเมืองโพธิสัตว์ทั้งหมด ออกไปส่งให้พ้นจากเมืองโพธิสัตว์โดยสวัสดิภาพ เป็นการสร้างไมตรีกับฝ่ายญวนเวียดนาม ให้เห็นว่าฝ่ายไทยไม่ได้ไม่ประทุษร้ายชาวเวียดนามที่เมืองโพธิสัตว์ ในวันเดียวกันนั้นเอง วันที่ 30 ธันวาคม องเตียนกุนเจืองมิญสางและเลวันดึ๊ก ยกทัพญวนจากท่ากำปงหลวง เข้าโจมตีเมืองโพธิสัตว์ เมื่อทัพญวนยกเข้าใกล้เมืองโพธิสัตว์ มีขุนนางไทยออกไปป่าวประกาศไม่ให้องเตียนกุนเข้าโจมตีเมืองโพธิสัตว์ เนื่องจากองเดดกแม่ทัพญวนในเมืองโพธิสัตว์ ได้เจรจาสงบศึกกับเจ้าคุณฯแม่ทัพใหญ่ เจ้าพระยาบดินทรเดชาแล้ว องเตียนกุนไม่เชื่อ ยังให้ทัพญวนตีกลองยกบุก จนกระทั่งมีขุนนางญวนออกไปแจ้งองเตียนกุนเรื่องอย่างเดียวกัน เจืองมิญสางและเลวันดึ๊กต่างมองหน้ากันด้วยความตกตะลึง ไม่รู้จะทำประการใด ด้วยเหตุเป็นไปอย่างไม่คาดฝัน ว่าแม่ทัพญวนเมืองโพธิสัตว์ ได้เจรจาสงบศึกกับศัตรูแล้ว ประกอบกับเวลาใกล้มืด องเตียนกุนเจืองมิญสางและเลวันดึ๊ก จึงตัดสินใจถอยทัพกลับไปที่ท่ากำปงหลวง รอดูเหตุการณ์
วันต่อมา วันรุ่งขึ้น วันขึ้นแปดค่ำเดือนยี่ (31 ธันวาคม) พ.ศ. 2383 เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) มีคำสั่งให้พระนรินทรโยธา (นอง) ปลัดเมืองพระตะบอง ยกทัพเขมรจำนวน 1,000 คน นำตัวขุนนางญวน ได้แก่ องเดดกหวอดึ๊กจุงแม่ทัพญวน องเตวียนภูเหงียนซองถ่าญเจ้าเมือง องลัญบิญโตนเทิ๊ตกวี๊ รวมทั้งชาวเวียดนามเมืองโพธิสัตว์กว่า 1,500 คน ออกไปส่งที่เมืองท่ากำปงฉนัง นอกจากนี้ เจ้าพระยาบดินทรเดชายังเขียนหนังสือถึง"เสนาบดีเมืองเว้"ออกไปกับชาวเวียดนามนี้ด้วย เมื่อได้รับการปล่อยตัวแล้ว องเดดกหวอดึ๊กจุง จึงเดินทางไปพบกับองเตียนกุนเจืองมิญสางที่ท่ากำปงหลวง องเตียนกุนตำหนิองเดดกหวอดึ๊กจุง ว่าได้ทรยศต่อชาติบ้านเมืองเวียดนาม ไปทำสัญญาเจรจาสงบศึกกับศัตรูโดยไม่ได้รับอนุญาต หวอดึ๊กจุงแย้งว่าต่อสู้กับทัพไทยต่อไปไม่มีประโยชน์ มีแต่จะสูญเสียชีวิตและทรัพย์สิน องเตียนกุนเจืองมิญสางจึงถวายรายงานพระเจ้ามินมาง ว่าเจ้าพระยาบดินทรเดชาแม่ทัพไทย ได้ยกกำลังจำนวนประมาณหมื่นคนออกมาช่วยชาวกัมพูชากบฏต่อเวียดนาม องเตียนกุนแก้ต่างให้กับความนิ่งเฉยของตนเองว่า ทัพไทยนั้นมีจำนวนมาก การสู้รบกับฝ่ายไทยนั้นไม่เกิดประโยชน์ มีแต่ทำให้สูญเสีย จึงควรที่จะหันเปลี่ยนมาเจรจากับฝ่ายไทย ควรที่จะรอคอยดูท่าทีของเจ้าพระยาบดินทรเดชา ว่าเจ้าพระยาบดินทรเดชามีความตั้งใจที่จะเจรจาสงบศึกสานสัมพันธ์กับเวียดนามจริงหรือไม่
เจ้าพระยาบดินทรเดชาสามารถบังคับให้แม่ทัพญวนองเดดกหวอดึ๊กจุง ทำหนังสือสัญญาสงบศึก ได้เพียงไม่กี่ชั่วโมงก่อนที่องเตียนกุนเจืองมิญสางจะยกทัพมาถึงเมืองโพธิสัตว์ สามารถหลี่กเลี่ยงการปะทะที่อาจเกิดขึ้นระหว่างฝ่ายไทยและฝ่ายเวียดนาม เจ้าพระยาบดินทรเดชาทราบว่า ขุนนางญวนที่เมืองโพธิสัตว์ทั้งสามคนนั้น ไม่มีอำนาจในการทำสนธิสัญญาสงบศึก หนังสือสัญญานี้ทำขึ้นเพื่อป้องกันไม่ให้องเตียนกุนยกทัพเข้าโจมตีเมืองโพธิสัตว์ เจ้าพระยาบดินทรเดชาจึงมีหนังสือถึงเสนาบดีเมืองเว้อีกฉบับหนึ่ง เพื่อให้ราชสำนักเวียดนามให้การรับรองแก่สัญญาที่เจ้าพระยาบดินทรเดชาได้ทำไว้กับขุนนางญวนสามคน ว่าฝ่ายญวนเวียดนามจะสงบศึกและถอนทัพออกจากกัมพูชากลับสู่เมืองโจดกทั้งหมด
ปฏิสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างไทยและญวน.
ฝั่มวันเดี๋ยน (Phạm Văn Điển 範文典 เรียกว่า องตาเตียนกุน ในพงศาวดารไทย) ซึ่งพระเจ้ามินมางได้แต่งตั้งให้เป็น"กิญเหลือกได่เถิ่น" หรือที่ปรึกษาทางทหารของเมืองเจิ๊นเตย ตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2383 นั้น ฝั่มวันเดี๋ยนใช้เวลาเดินทางร่วมสองเดือนจากเมืองเว้จนมาถึงกัมพูชา ในต้นเดือนมกราคม พ.ศ. 2383 นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2384 เมื่อมาถึงเมืองเจิ๊นเตยพนมเปญแล้ว องตาเตียนกุน หรือ ฝั่มวันเดี๋ยน เข้าจัดการปกครองดูแลกรมการเมืองเจิ๊นเตย ในขณะที่องเตียนกุนเจืองมิญสางกำลังอยู่ที่เมืองโพธิสัตว์นั้น เกิดความขัดแย้ง ระหว่างข้าหลวงญวนผู้ใหญ่สองคนในกัมพูชา ได้แก่ องเตียนกุนเจืองมิญสาง และองตาเตียนกุนฝั่มวันเดี๋ยน หลังจากที่ฝ่ายไทยเข้ายึดเมืองโพธิสัตว์ได้สำเร็จแล้ว องเตียนกุนไม่ยอมกลับไปที่เมืองเจิ๊นเตยพนมเปญ ซึ่งองตาเตียนกุนอยู่ แต่กลับยกทัพไปตั้งอยู่ที่ค่ายกำปงธม จนองทำตาน (เลวันดึ๊ก) ต้องยกทัพจากเมืองพนมเปญออกไปตามองเตียนกุน
หลังจากที่เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) สงบศึกกับแม่ทัพญวนเมืองโพธิสัตว์ เมื่อวันขึ้นเจ็ดค่ำเดือนยี่ (30 ธันวาคม) พ.ศ. 2383 นับอย่างปัจจุบันพ.ศ. 2384 และส่งชาวเวียดนามเมืองโพธิสัตว์ออกในวันรุ่งขึ้น วันขึ้นแปดค่ำ (31 ธันวาคม) แล้วนั้น เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯและทัพไทยยังคงตั้งอยู่ที่เมืองโพธิสัตว์อยู่เป็นเวลาสองสัปดาห์ จนกระทั้งหมดสิ้นเบียงอาหาร เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) เจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอิน) จึงได้ถอนทัพไทยออกจากเมืองโพธิสัตว์ ในในวันแรมเจ็ดค่ำเดือนยี่ (14 มกราคม พ.ศ. 2384) ถอยกลับออกมาอยู่ที่เมืองพระตะบอง เป็นการสิ้นสุดสงครามที่ไทยยกทัพเข้าโจมตีกัมพูชา ในช่วงเดือนพฤศจิกายน ถึงธันวาคม พ.ศ. 2383 นี้ โดยที่เจ้าพระยาบดินทรเดชาให้พระยาสังขโลก (หมก) นำกองกำลังชาวเขมร 1,100 คน รักษาการอยู่ที่เมืองโพธิสัตว์
จดหมายถึง"เสนาบดีเมืองเว้"ของเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) สุดท้ายตกอยู่ในมือขององตาเตียนกุน (ฝั่มวันเดี๋ยน) เนื้อหาของจดหมายของเจ้าพระยาบดินทรเดชาฯนั้น คล้ายคลึงกับเนื้อความในสนธิสัญญาที่เจ้าพระยาบดินทรเดชาได้ทำกับหวอดึ๊กจุงแม่ทัพญวนเมืองโพธิสัตว์ ว่าให้ฝ่ายญวนถอนกำลังทหารออกจากกัมพูชาทั้งหมดไปตั้งอยู่ที่เมืองโจดก และให้ราชสำนักเมืองเว้แต่งทูตเข้ามาเจริญสัมพันธไมตรีกับกรุงเทพดังเดิม ฝ่ายพระเจ้าเวียดนามมินมางเมื่อได้ทราบข่าวเหตุการณ์ในกัมพูชาแล้วก็พิโรธ ว่าฝ่ายสยามนั้นแสร้งทำเป็นดีผูกสัมพันธไมตรี แต่แท้จริงแล้วมีเป้าหมายเพื่อสนับสนุนชาวเชมรให้ลุกฮือต่อต้านเวียดนาม พระเจ้ามินมางตรัสว่า ฝ่ายไทยบอกว่าไม่เคยผิดสัญญาไมตรีกับเวียดนาม แต่แท้จริงแล้วฝ่ายไทยผิดสัญญาตลอด เพราะได้รุกรานล่วงล้ำเข้ากัมพูชาและเวียดนามภาคใต้หลายครั้ง อย่างไรก็ตาม พระเจ้ามินมางได้ทิวงคตไปเสียก่อน ด้วยพระชนมายุ 49 ชันษา เมื่อวันที่ 20 มกราคม พ.ศ. 2384 หลังจากที่พระเจ้ามินมางได้รับอุบัติเหตุตกจากพระอาชาไนย ก่อนที่พระเจ้ามินมางจะทิวงคต ได้มีราชโองการฝากฝังไว้;
เมื่อพระเจ้ามินมางทิวงคตแล้ว พระโอรสองค์โตคือเจ้าชายเหงียนฟุกเมียนตง (Nguyễn Phúc Miên Tông, 阮福綿宗) ได้ขึ้นครองราชสมบัติเวียดนามต่อ เป็นพระจักรพรรดิเถี่ยวจิ (Thiệu Trị, 紹治) หรือ พระเจ้าเวียดนามเทียวตรี
องตาเตียนกุนฝั่มวันเดี๋ยน เขียนจดหมายตอบกลับเจ้าพระยาบดินทรเดชา เมื่อแรมห้าค่ำเดือนสาม (11 กุมภาพันธ์) พ.ศ 2384 ใจความว่า ฝ่ายไทยได้เข้ารุกรานละเมิดกัมพูชาและเวียดนามหลายครั้ง ในขณะที่ฝ่ายเวียดนามไม่เคยรุกล้ำเขตแดนของฝ่ายไทยเลยสักครั้ง และอธิบายว่าสาเหตุที่ราชสำนักเมืองเว้และกรมการเมืองเจิ๊นเตย ต้องส่งทัพออกปราบชาวกัมพูชานั้น เพราะมีขุนนางเขมรบางพวกไม่ภักดีต่อเวียดนาม ปลุกระดมให้ชาวกัมพูชาลุกฮือขึ้นต่อต้านเวียดนาม หากฝ่ายไทยต้องการเจรจากับฝ่ายเวียดนาม ฝ่ายไทยต้องถอนทัพจากเมืองโพธิสัตว์กลับไปอยู่ที่พระตะบองเสียก่อน ไม่ล่วงล้ำเขตแดนซึ่งกันและกัน การเจรจาจึงสามารถเกิดขึ้นได้ และหากฝ่ายไทยต้องการฟื้นฟูความสัมพันธ์กับเวียดนาม ให้ทางราชสำนักกรุงเทพฯเป็นฝ่ายแต่งทูตออกมาที่เมืองเว้ก่อน;
<templatestyles src="แม่แบบ:คำพูด/style.css" />เมื่อครั้งอ้ายภอเบโคยเป็นกบฏเมืองไซ่ง่อน กรุงเทพมหานครยกกองทัพใหญ่ออกไปตีเมืองพนมเป็ญ แล้วยกกองทัพล่วงเขตต์แดนออกไปถึงเมืองโจฎก เมืองบันทายมาศ เมืองยางพาน กรุงเวียดนามทราบความว่า กองทัพกรุงเทพมหานครยกล่วงเขตต์แดนลงไป กรุงเวียดนามจึ่งให้ขุนนางคุมกองทัพมาป้องกันรักษาเขตต์แดนไว้ กองทัพกรุงก็ยกกลับไป กองทัพกรุงเวียดนามก็หายกติดตามไม่ รักษาแต่เขตต์แดนเมืองโปริสาท เมืองกะพงสวายไว้ หาได้เกินเขตต์แดนกรุงไทยเข้ามาจนก้าวหนึ่งไม่
<templatestyles src="แม่แบบ:คำพูด/style.css" />บัดนี้พากันมาเกลี้ยกล่อมพวกเขมรให้คิดกบฏ ที่ยอมเข้าด้วยก็มี ที่ไม่ยอมเข้าด้วยก็มี ที่ไม่ยอมเข้าด้วยก็กดขี่ข่มเหงชักพาไปตามกัน การดังนี้ญวนจะนิ่งเสียก็ไม่ได้ กรุงเวียดนามจึ่งเกณฑ์กองทัพมาปราบปราม ถ้าพวกเขมรรู้สึกโทษตัวผิดกลับเข้ามาสามิภักดิ์รับผิด กรุงเวียดนามก็ยกโทษให้ไพร่บ้านพลเมืองกลับเข้าอยู่ตามภูมิลำเนา ทำมาหากินตามเดิม หาอยากฆ่าฟันพวกเขมรไม่ การทั้งนี้โดยจึก (เจ้าพระยาบดินทรฯ) ก็รู้อยู่สิ้น โดยจึก (องตาเตียนกุน) ยกกองทัพไปเมืองโปริสาท ได้ว่ากล่าวจะเป็นไมตรีกัน โปนจึกก็ได้บอกข้อความขึ้นไปกราบทูลเจ้าเวียดนามให้ทราบ บัดนี้เจ้ากรุงเวียดนามมีรับสั่งว่า สองพระนครจะเป็นไมตรีก็เป็นประโยชน์แก่อาณาประชาราษฎรทั้งสิ้นเป็นการใหญ่ บัดนี้กรุงเทพมหานครคิดจะเป็นไมตรีก่อน ก็ต้องมีราชสาสน์มาก่อน เขตต์แดนของผู้ใดก็ต่างคนต่างรักษาแต่ในเขตต์แดน อย่าล่วงเกินปลายเขตต์ปลายแดนให้เกิดความ
ฝั่มวันเดี๋ยนให้เลโกว๊กเฮือง (Lê Quốc Hương) นำหนังสือจดหมายเดินทางมาส่งให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ถึงที่เมืองพระตะบอง เมื่อวันขึ้นหกค่ำเดือนสี่ (27 กุมภาพันธ์) พ.ศ. 2384 เมื่อเจ้าพระยาบดินทรเดชาได้ให้ล่ามแปลเนื้อความสาส์นเวียดนามจากองตาเตียนกุนแล้ว จึงได้เชิญให้เลโกว๊กเฮืองทูตญวนกลับไปในทันที องเตียนกุนเจืองมิญสาง ยกทัพจากค่ายกำปงธม กลับถึงเมืองเจิ๊นเตยพนมเปญ ในวันขึ้นสิบสี่ค่ำเดือนสาม (5 กุมภาพันธ์) พงศาวดารไทยระบุว่า ทั้งองเตียนกุน และองตาเตียนกุน อยู่ที่เมืองพนมเปญ มีกำลัง 20,000 คน
องเตียนกุนเจืองมิญสาง และปลัดเลวันดึ๊ก ทูลพระเจ้าเวียดนามพระองค์ใหม่ คือพระเจ้าเทียวตรี ว่าค่ายญวนกำปงธมนั้น มีจำนวน 2,600 คน อยู่ภายใต้การบัญชาของดว่านวันซ๊าคและเหงียนกงญั่น เส้นทางขนส่งเสบียงและอาวุธไปยังกำปงธมมีความลำบาก ทหารญวนมีความเจ็บป่วย อีกทั้งหลังจากที่องเตียนได้ยกทัพไปขับไล่ทัพฝ่ายไทยออกจากทางสะโทงและชีแครงแล้ว กบฏชาวกัมพูชาในเขตเมืองกำปงสวาย ต่างตื่นตกใจหลบหนีเข้าป่ากระจัดกระจายไปแล้วหมดสิ้น (พระยาเดโช เจ้าเมืองกำปงสวาย หลบหนีไปอยู่เมืองพระตะบอง) จึงไม่มีประโยชน์ที่จะรักษาค่ายกำปงธมไว้ต่อไป จึงขอให้ฝ่ายญวนถอนกำลังออกจากกำปงธง มาตั้งรักษาการอยู่ที่กำปงฉนังแทน พระเจ้าเทียวตรีเห็นชอบด้วย องเตียนกุนจึงให้ถอนกำลังญวนออกจากพื้นที่กำปงสวาย-กำปงธม ดว่านวันซ๊าคและเหงียนกงญั่น ย้ายไปอยู่ที่กำปงฉนัง คอยตั้งรับทัพไทยที่อาจมาจากทางเมืองโพธิสัตว์
สยามส่งนักองค์ด้วงออกไปกัมพูชา.
ถึงปีพ.ศ. 2383 เจ้านายกัมพูชาทุกพระองค์ล้วนแต่ถูกจองจำกุมขังหรือกักบริเวณอยู่ทั้งสิ้น หลังจากที่นักองค์ด้วงพยายามที่จะก่อการยึดอำนาจในเมืองพระตะบอง ในพ.ศ. 2381 แต่ถูกจับได้เสียก่อน นักองค์ด้วงถูกส่งไปจำคุกที่กรุงเทพฯแต่พระยาศรีสหเทพ (ทองเพ็ง) ได้ทูลขอพระราชทานนำนักองค์ด้วงไปดูแลที่บ้าน นักองค์ด้วงจึงอาศัยอยู่ที่บ้านของพระยาศรีสหเทพที่กรุงเทพ ส่วนนักองค์อิ่มนั้นได้แปรพักตร์ไปเข้ากับเวียดนาม ในพ.ศ. 2382 แต่ถูกพระเจ้ามินมางให้จองจำไว้ที่เมืองเว่ ไม่ได้เป็นเจ้ากัมพูชาตามประสงค์ ส่วนเจ้าหญิงกัมพูชาที่ยังเหลือยู่สามพระองค์ ได้แก่ นักองค์มี นักองค์เภา และนักองค์สงวนนั้น ยังประทับอยู่ที่เมืองไซ่ง่อน เมื่อพระยาสังขโลก (หมก) เจ้าเมืองโพธิสัตว์ และพระยาวิบูลย์ราช (หลง) ได้นำหนังสือจดหมายพระยาเขมรสิบแปดฉบับ มอบให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) แล้วนั้น เจ้าพระยาบดินทรเดชาจึงให้พระยาวิบูลย์ราช (หลง) เดินทางไปที่กรุงเทพฯ เป็นผู้นำจดหมายทั้งสิบแปดฉบับนั้น ขึ้นทูลเกล้าฯถวายพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
เมื่อพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯได้ทรงทราบเนื้อความในจดหมายของพระเขมรทั้งสิบแปดฉบับแล้ว จึงมีพระราชโองการให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) นำนักองค์ด้วงออกไปตั้งให้เป็นเจ้ากัมพูชา สืบวงศ์กษัตริย์ปกครองกัมพูชา และพระราชทานพระราโชวาทแก่นักองค์ด้วงและพระยาเขมร ให้รักษาฟื้นฟูพุทธศาสนาสัมมาทิฏฐิในกัมพูชาให้มั่นคง "ให้พระยาเขมรมีความรักใคร่เสียดายพระพุทธศาสนา รักษาชาติสัมมาทิฐิ อย่าให้อ้ายญวนมิจฉาทิฐิครอบงำบ้านเมืองล้างพระพุทธศาสนาเสีย ให้พร้อมมูลกันทำราชการต้านทานสู้รบญวนให้แข็งแรง ไว้ชื่อเสียงให้ปรากฏเป็นเกียรติยศอยู่ในแผ่นดินเมืองเขมร" ให้นักองค์ด้วงเคารพเชื่อฟังเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) เจ้าคุณฯแม่ทัพใหญ่ฝ่ายไทย "ก็ให้ฟังบังคับบัญชาพระยาบดินทรเดชาฯ ให้ชอบด้วยราชการจงทุกประการ จะอยู่ใกล้อยู่ไกลประการใด ก็อย่าทำใจสูงล่วงบังคับบัญชา กลัวเกรงเจ้าพระยาบดินทรเดชาฯ ให้เสมอเป็นอารมณ์" ทรงอาลัยว่าพุทธศาสนาในกัมพูชาถูกฝ่ายญวนมิจฉาทิฏฐิเบียดเบียนทำลาย รื้อวัดสึกพระสงฆ์ "ญวนจะทำลายพระบวรพุททศาสนาที่เมืองเขมรเสีย ให้สัมมาทิฏฐิเป็นมิจฉาทิฏฐิ จะแปลงเขมรให้ละเพศเป็นญวน ให้สึกพระสงฆ์" และมีพระราชปณิธานที่จะฟื้นฟูธำรงพุทธศาสนาในกัมพูชา และรักษาอัตลักษณ์ทางเชื้อชาติวัฒนธรรมของกัมพูชาไว้ "ทรงพระราชดำริจะรักษาพระบวรพุทธศาสนาเมืองเขมรไว้ให่ถาวรมั่นคง ไม่ให้ญวนมิจฉาทิฏฐิทำลายล้างเสีย ไม่ให้แปลงเขมรซึ่งเป็นสัมมาทิฏฐิให้กลับเป็นมิจฉาทิฏฐิ เขมรจะพากันไปสู่อบายเสียทั้งสิ้น จะให้เขมรคงชาติคงสกุลอยู่ตามเดิม"
นอกจากนี้ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯยังมีพระบรมราโชวาทพระราชทานแก่เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ว่าฝ่ายไทยยกเข้าโจมตียึดอำนาจในกัมพูชานี้ ฝ่ายญวนต้องยกมาตอบโต้ ฝ่ายญวนมีความชำนาญในการรบทางแม่น้ำลำคลอง ในขณะที่ฝ่ายไทย-กัมพูชาถนัดรบทางบก จึงทรงมีพระราชกระแสให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา คิดสกัดทางเรือญวน ไม่ให้ฝ่ายญวนล่องเรือมาถึงบ้านเมืองกัมพูชาได้ หากฝ่ายญวนยกขึ้นบก ให้สู้รบต้านทานให้ได้นานที่สุด จนกว่าทัพจากกรุงเทพจะสามารถยกออกไปช่วยได้ทัน;
<templatestyles src="แม่แบบ:คำพูด/style.css" />ฝ่ายเราตั้งบ้านตั้งเมืองขึ้นครั้งนี้ ญวนรู้ไป กำลังโทโส ก็คงจะมากระทำตอบแทนอีก ปัญญาญวนคงจะคิดไม่ให้มีเจ้านายเขมร ให้เขมรสิ้นที่พึ่งสิ้นที่นับถือ แล้วญวนจึ่งจะอยู่ในเขตต์เมืองเขมรได้ ญวนทำศึกสนัดทางเรือ เขมรทำศึกสนัดทางบก ก็ต้องคิดตัดทางเรือเสีย อย่าให้เรือญวนเข้ามาเถิงบ้านเถิงเมือง ญวนจะขึ้นบกมา ก็ให้สู้รบญวนจงสามารถ ป้องกันรักษาบ้านเมืองไว้กว่ากองทัพช่วยจะออกไปเถิง ถ้ากองทัพออกไปเถิงแล้ว เถิงญวนจะมามากสักเท่าไร ก็จะทำไมกับบ้านเมืองฝ่ายเราได้
วันขึ้นสิบค่ำเดือนสาม (1 กุมภาพันธ์) ปีชวดโทศก พ.ศ. 2383 นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2384 พระยาสีหราชเดโช อัญเชิญท้องตราพระราชสีห์ พร้อมทั้งนำตัวนักองค์ด้วงออกจากกรุงเทพฯ ถึงเมืองพระตะบอง เมื่อวันขึ้นสิบสองค่ำ เดือนสาม (3 กุมภาพันธ์) เมื่อเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ได้รับราชโองการแล้ว จึงมีลิขิตทูลว่า จะปลุกระดมให้พระยาเขมรลุกฮือขึ้นสู้รบกับญวนให้แข็งแรงขึ้นอีก ให้เขมรกับญวนบาดหมางกัน ไม่กลับมาเป็นพันธมิตรกันอีกต่อไป "ข้าพระพุทธเจ้าคิดอ่านเอาเขมรเก่าที่มีสติปัญญาไว้ใจได้ให้แยกไปกำกับพระยาพระเขมรที่ตั้งตัวเป็นนายทัพนายกองอยู่ทุกแขวงเมืองเขมร จะได้ยั่วเย้าให้สู้รบญวนให้แข็งแรงกว่าจะแตกร้าวขาดกัน ไม่กลับใจเข้าหาญวนอีกได้" เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯมีความตั้งใจจะให้เมืองกัมพูชามาขึ้นกับไทยให้ได้ ถ้าไม่ได้ ก็จะป้องกันไม่ให้เมืองเขมรไปขึ้นกับญวน
<templatestyles src="แม่แบบ:คำพูด/style.css" />จะเอาฉกรรจ์เขมรเข้าสู้รบทำศึกกับญวนต่อไป การก็จะเบาแรงทแกล้วทหารไพร่พล ให้ข้าพระพุทธเจ้าตริตรองราชการให้รอบคอบ ควรจะได้ราชการบ้านเมืองไพร่พลเขมรประการใด ก็ให้คิดไปตามท่วงทีราชการ ๆ ครั้งนี้จะคิดพูดจาเป็นทางไมตรีกับญวนโดยจริงก็ดี จะเป็นไมตรีโดยอุบายก็ดี และการจะต้องต่อสู้รบประการใดก็ดี ก็ตามแต่ปัญญาความคิดข้าพระพุทธเจ้า สุดแต่จะเอาบ้านเมืองไพร่พลเขมรให้จงได้ ถ้ามาตแม้นจะไม่ได้เขตต์แดนเมืองเขมรไว้ ก็อย่าให้เมืองเขมรได้ไปกับญวนอีกเลย
ช่วงสงบศึกช่วงแรก.
นักองค์ด้วงตั้งอยู่ที่เมืองอุดงฦาชัย.
ฝ่ายไทยสามารถเข้ายึดเมืองโพธิสัตว์ได้ และเมื่อฝ่ายญวนถอนกำลังออกจากเขตกำปงสวาย-กำปงธม เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) จึงให้พระยาเดโชเจ้าเมืองกำปงสวาย และพระยาเดโชภักดี (สนองอี หรือ สนองเอ๊ย ที่เคยลุกฮือขึ้นต่อต้านญวน เมื่อพ.ศ. 2380) รวบรวมไพร่พลกัมพูชาเมืองกำปงสวายที่ได้แตะกระจัดกระจายไปนั้น ตั้งขึ้นใหม่ให้อยู่รักษาการสู้กับฝ่ายเวียดนาม ฝ่ายไทยถึงสามารถควบคุมได้ทั้งทางเมืองโพธิสัตว์และเมืองกำปงสวาย ส่วนฝ่ายญวนเวียดนามนั้น ถอยร่นถอนกำลังออกจากส่วนต่างๆของกัมพูชา ไปรวมกันอยู่ที่เมืองเจิ๊นเตยพนมเปญ มีกำลังประมาณ 20,000 คน ในขณะนั้น เจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอินทร์ ณ ราชสีมา) ล้มป่วย จนต้องเดินทางกลับเมืองนครราชสีมา ในวันขึ้นหกค่ำเดือนสาม (26 มกราคม พ.ศ. 2383 นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2384) เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) จึงทูลขอพระราชทานให้เจ้าพระยายมราช (บุนนาค ยมนาค) ออกมาช่วยราชการแทน
ฝ่ายองเตียนกุนเจืองมิญสาง (Trương Minh Giảng) ผู้สำเร็จราชการเมืองเจิ๊นเตยกัมพูชา และเลวันดึ๊ก (Lê Văn Đức) ปลัดเมืองเจิ๊นเตย ได้เดินทางไปเจ้าเฝ้าพระเจ้าเทียวตรีพระเจ้าเวียดนามพระองค์ใหม่ที่เมืองเว้ เมื่อเจืองมิญสางและเลวันดึ๊ก เดินทางกลับมาที่เมืองเจิ๊นเตยพนมเปญ แล้วองเตียนกุนเจืองมิญสางจึงยกทัพออกตีฝ่าวงล้อมของพระยาเขมร ในเดือนสาม (กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2384) ตีค่ายของพระยาวงษานุชิต (มี) ที่แพรกโตนด (Prek Thnot ปัจจุบันคือตาเขมา) แตก ตีค่ายของพระยาอุไทยธิราช (หิง) ที่สตึงมีชัย (Stueng Meanchey) แตก แล้วองเตียนกุนส่งให้โตนเทิ๊ตกวี๊ (Tôn Thất Quý) หนึ่งในขุนนางสามคนที่ได้ทำสัญญาสงบศึกกับเจ้าพระยาบดินทรเดชาฯ ให้ยกทัพญวนไปประชิดเมืองโพธิสัตว์อีกครั้งหนึ่ง เมืองโพธิสัตว์นั้น มีพระยาสังขโลก (หมก) เจ้าเมืองโพธิสัตว์ ที่ได้สวามิภักดิ์ต่อไทย รักษาการอยู่
เนื่องด้วยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวได้มีพระราชโองการให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) นำนักองค์ด้วงไปตั้งเป็นเจ้ากัมพูชาเกลี้ยกล่อมชาวกัมพูชาอยู่ที่เมืองโพธิสัตว์ เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) จึงนำนักองค์ด้วงออกจากเมืองพระตะบอง เมื่อวันขึ้นสิบสี่ค่ำเดือนสี่ (6 มีนาคม พ.ศ. 2384) ไปตั้งอยู่ที่เมืองโพธิสัตว์ เมื่อเจ้าพระยาบดินทรเดชาฯออกมาอยู่ที่เมืองโพธิสัตว์อีกครั้งหนึ่ง แม่ทัพญวนโตนเทิ๊ตกวี๊จึงถอยทัพกลับ นับจากนี้เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯมียุทธวิธีตั้งฐานที่มั่นบนที่สูง เพื่อให้สามารถรับมือต่อสู้กับทัพฝ่ายญวน ที่มักจะยกมาทางเรือทางแม่น้ำลำคลอง เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯให้สร้างเมืองใหม่ให้แก่นักองค์ด้วง ที่บันทายเลียดเป็นที่สูงเหนือเมืองโพธิสัตว์
เลวันดึ๊ก ซึ่งดำรงตำแหน่งเป็น"ทามต๊านได่เถิ่น" หรือปลัดเมืองเจิ๊นเตย ล้มป่วยจึงทูลพระเจ้าเทียวตรีลาออกจากตำแหน่ง พระเจ้าเทียวตรีจึงแต่งตั้งให้เหงียนกงจื๊อ (Nguyễn Công Trứ) เป็น"ทามต๊านได่เถิ่น"หรือปลัดเมืองเจิ๊นเตยคนใหม่ เหงียนกงจื๊อมีความเห็นว่า ทางฝ่ายเวียดนามราชวงศ์เหงียน ควรที่จะปล่อยตัวเจ้านายกัมพูชาให้กลับคืนสู่กัมพูชา เกลี้ยกล่อมให้ชาวกัมพูชาภักดีต่อเวียดนามดังเดิม ใช้วิธีทางจิตวิทยามากกว่าที่จะใช้กำลังทางทหาร องเตียนกุนเจืองมิญสางจึงมีฎีกาถวายพระเจ้าเทียวตรี ในเดือนเมษายน พ.ศ. 2384 ทูลพระเจ้าเทียวตรีว่า ฝ่ายไทยได้ฉวยโอกาสที่ชาวกัมพูชาลุกฮือขึ้นต่อต้านเวียดนาม เข้าสนับสนุนกัมพูชาให้สู้รบกับเวียดนาม ทำให้ในขณะนี้ ฝ่ายญวนเวียดนามสูญเสียอำนาจในกัมพูชาเกือบทั้งหมด โดยที่ฝ่ายไทยสามารถเข้าควบคุมกัมพูชาได้โดยส่วนใหญ่ การที่จะยกทัพญวนไปปราบปรามกบฏกัมพูชาที่ซุ่มซ่อนเป็นกองโจรอยู่ตามป่าเขานั้น กระทำได้ยากลำบากและไม่เกิดประโยชน์ ยิ่งจะทำให้ชาวกัมพูชาหันไปเข้ากับฝ่ายไทยมากขึ้น องเตียนกุนจึงของพระราชทาน ให้พระเจ้าเทียวตรีอนุญาตให้เจ้าสตรีกัมพูชาที่เมืองไซ่ง่อน ได้แก่ นักองค์มี นักองค์เภา และนักองค์สงวน กลับคืนสู่เมืองพนมเปญ รวมทั้งของพระราชทานอภัยโทษให้แก่นักองค์อิ่ม เจ้าชายกัมพูชาที่เคยฝักใฝ่ไทยแต่แปรพักตร์ไปเข้ากับฝ่ายญวน แล้วจึงถูกพระเจ้ามินมางกุมขังไว้ที่เมืองเว้ รวมทั้งปล่อยตัวขุนนางผู้ใหญ่กัมพูชา ได้แก่ เจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) สมเด็จเจ้าพระยา (โห้) พระยากลาโหม (กิญ) สามคนนี้ถูกเนรเทศไปอยู่ที่เวียดนามภาคเหนือ และพระยาวัง (ตุม) ซึ่งถูกเนรเทศไปอยู่เมืองล่องโห้
พระเจ้าเทียวตรีอนุญาตให้เจ้าสตรีทั้งสาม ได้แก่ นักองค์มี นักองค์เภา และนักองค์สงวน ที่เมืองไซ่ง่อน รวมทั้งพระยาวัง (ตุม) จากเมืองล่องโห้ ให้นิวัติหวนคืนสู่กรุงพนมเปญเมืองเจิ๊นเตย แต่พระเจ้าเทียวตรียังไม่ปล่อยตัวนักองค์อิ่ม และเสนาบดีกัมพูชาทั้งสามคน พระยาวัง (ตุม) นำนักองค์มี นักองค์เภา และนักองค์สงวน รวมทั้งนักนางรศ นักพระมารดาของนักองค์อิ่มและนักองค์ด้วง จากเมืองไซ่ง่อน ล่องเรือมาจนถึงเมืองเจิ๊นเตยพนมเปญ วันขึ้นเจ็ดค่ำเดือนหก (27 เมษายน พ.ศ. 2384) เมื่อเจ้านายสตรีกัมพูชากลับมาประทับอยู่ที่เมืองพนมเปญ โดยมีพระยาวัง (ตุม) เป็นเสนาบดีของนักองค์มีแล้วนั้น องเตียนกุนจึงมิญสางจึงให้แต่งหนังสือภาษาเขมรออกไปปักตามที่ต่างๆ ป่าวประกาศเกลี้ยกล่อมให้แก่ชาวกัมพูชา ว่าขณะนี้เจ้ากัมพูชาได้หวนคืนมาแล้ว ให้ชาวกัมพูชากลับเข้าสวามิภักดิ์ต่อเวียดนามดังเดิม
ฝ่ายไทยเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ได้ทราบข่าวว่าฝ่ายญวนเวียดนาม ได้นำเจ้าสตรีกัมพูชากลับมาเกลี้ยกล่อมชาวกัมพูชา จึงเห็นว่าหากฝ่ายเวียดนามสนับสนุนเจ้ากัมพูชาที่เมืองพนมเปญ จะทำให้ชาวกัมพูชาเอาใจออกห่างไทยกลับไปสวามิภักดิ์กับเวียดนามดังเดิม เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯเห็นว่า นักองค์ด้วงประทับตั้งอยู่ที่เมืองโพธิสัตว์ ยังอยู่ห่างไกลไม่เข้าถึงราษฎรกัมพูชาโดยส่วนใหญ่ เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯจึงยกเลิกแผนการสร้าเมืองให้แก่นักองค์ด้วงที่โพธิสัตว์ แล้วมีคำสั่งให้บุตรชายคือพระพรหมบริรักษ์ (แก้ว สิงหเสนี) นำกำลังไทยลาวเขมร 5,000 คน แห่นำนักองค์ด้วงออกจากเมืองโพธิสัตว์ ในวันขึ้นเก้าค่ำเดือนหก (29 เมษายน) เดินทางถึงเมืองอุดง ในวันแรมหนึ่งค่ำ (6 พฤษภาคม พ.ศ. 2384) ตั้งอยู่ที่บริเวณที่เจ้าพระยาอภัยภูเบศร์ (แบน) เคยตั้งอยู่ เมื่อครั้งสำเร็จราชการกัมพูชา เรียกว่า คลังสแบก (Khleang Sbek)
ในขณะนั้น กัมพูชาจึงแบ่งออกเป็นสามฝ่าย ได้แก่ ฝ่ายนักองค์ด้วง ซึ่งฝ่ายไทยให้การสนับสนุน นักองค์ด้วง และฝ่ายไทยเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) มีอำนาจตั้งแต่เขตเมืองโพธิสัตว์ เขตเมืองกำปงสวาย ลงไปถึงเมืองกำปอดและกำปงโสมทางชายฝั่งทะเล ฝ่ายญวนเวียดนามเมืองเจิ๊นเตย ตั้งเชิดชูนักองค์มีอยู่ที่เมืองเจิ๊นเตยพนมเปญ มีอำนาจอยู่เพียงที่เมืองพนมเปญเท่านั้น และยังมีพระยาจักรี (นวง) ตั้งชุมนุมเป็นอิสระอยู่ที่เมืองบาพนม ทางด้านตะวันออกเฉียงใต้ของกัมพูชา ทั้งฝ่ายไทยและฝ่ายเวียดนาม นำนักองค์ด้วงและนักองค์มี ตั้งเกลี้ยกล่อมชาวกัมพูชาให้เข้ามาสวามิภักดิ์กับฝ่ายของตน ถึงแม้ว่าเจ้ากัมพูชาจะอยู่ฝั่งตรงข้ามกันในทางการเมือง แต่เจ้ากัมพูชาทุกพระองค์ล้วนแต่เป็นประยูรญาติ นักองค์มีเจ้าสตรีกัมพูชา และนักนางรศมารดานักองด์ด้วงที่เมืองพนมเปญ ได้มีหนังสือลับมาถึงนักองค์ด้วงที่เมืองอุดงฦาชัย ขอให้นักองค์ด้วงแต่งทัพมารับเจ้านายสตรีมาอยู่ด้วยที่เมืองอุดง เมื่อพระยาวัง (ตุม) ทราบว่านักองค์มีลักลอบมีหนังสือถึงนักองค์ด้วง จึงคุ้มกันนักองค์มีเข้มงวดมากขึ้น
การลุกฮือของเขมรกรอมในเวียดนามภาคใต้.
ถึงแม้ว่าในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น เวียดนามราชวงศ์เหงียนจะสามารถเข้าควบคุมและยึดครองเวียดนามภาคใต้ ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง ซึ่งเดิมเป็นพื้นที่การปกครองของกัมพูชา ได้เกือบทั้งหมดแล้ว แต่ยังคงมีเมืองกัมพูชาบางเมืองในเวียดนามใต้ ที่ยังอยู่ภายใต้การปกครองของราชสำนักกัมพูชา มีพระยาเขมรเป็นเจ้าเมือง ได้แก่ เมืองมัตจรูก เมืองกระมวนสอ เมืองอุมร และเมืองป่าสัก ในสมัยที่ราชวงศ์เหงียนเข้าปกครองกัมพูชาโดยตรงเป็นมณฑลเจิ๊นเตยนั้น องเตียนกุนเจืองมิญสาง ให้ผนวกเอาเมืองเชิงกรรชุม เมืองมัตจรูก เมืองอุมร และเมืองป่าสัก เข้ากับจังหวัดอางซาง (โจดก) ชาวกัมพูชาที่ตกอยู่ภายใต้การปกครองของเวียดนาม ถูกรวมเข้าเป็นส่วนหนึ่งของเวียดนามในเวียดนามภาคใต้ เรียกว่า ชาวกัมพูชาภาคต่ำหรือชาวเขมรกรอม
เมื่อชาวกัมพูชาลุกฮือขึ้นเป็นกบฏต่อเวียดนามโดยทั่วไป ในเดือนสิบ (กันยายน) พ.ศ. 2383 นั้น ที่เมืองมัตจรูก หรือ ติ่ญเบียน (Tĩnh Biên) พระยาราชาเศรษฐีเจ้าเมืองมัตจรูก (กี่ลา Kỳ La) และพระยาอธิกวงศาโต๊ดเจ้าเมืองป่าสัก (เหวียดโต๊ด Việt Tốt) ลุกฮือขึ้นต่อต้านเวียดนาม ฝ่ายเวียดนามส่งให้นายกองเขมรกรอมเมืองกระมวนสอ (เขมร: ក្រមួនស) หรือเมืองสักซ้า (Rạch Giá) ได้แก่ พระยารวิเดโชทิต (เจินเจี๊ยต Chân Triết) และพระยาวงษาสงครามเมียด (หั่นเบี่ยน Hàn Biện) ให้ยกทัพเขมรกรอมเมืองกระมวนสอไปปราบเขมรกรอมเมืองมัตจรูกด้วยกัน แต่สุดท้ายพระยาเขมรกรอมทั้งพระยารวิเดโชและพระยาวงษาสงครามไปเข้ากับกบฏเขมรกรอมที่เมืองมัตจรูก ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2383 พระยารวิเดโชและพระยาวงษาสงคราม รวมรวมกำลังเขมรกรอมลุกฮือขึ้นที่จีตน (Tri Tôn) ใกล้กับเขาเทิ๊ตเซิน (Thất Sơn) หรือเขาบ๋ายนุ้ย (Bảy Núi) พร้อมทั้งส่งกำลังเขมรกรอม 2,000 เข้าโจมตีเมืองสักซ้า หรือเมืองกระมวนสอ ของฝ่ายเวียดนาม ที่จังหวัดเกียนซาง เลกวังเฮวียน (Lê Quang Huyên) เจ้าเมืองห่าเตียน ยกทัพเรือจากเมืองห่าเตียน เข้าปราบกบฏเขมรกรอมที่เมืองสักซ้าได้สำเร็จ
เซืองวันฟอง (Dương Văn Phong, 楊文豐) เดิมดำรงตำแหน่งเป็น"ทามต๊านได่เถิ่น" เป็นที่ปรึกษาหรือปลัดเมืองเจิ๊นเตย เมื่อชาวกัมพูชาลุกฮือเป็นกบฏขึ้นต่อเวียดนาม พระเจ้ามินมางให้ย้ายเซืองวันฟองมาเป็น"ต๋งด๊กอานห่า" (Tổng đốc An Hà) ปกครองจังหวัดอานซางและห่าเตียน เป็นเจ้าเมืองโจดก พระเจ้ามินมางได้มอบหมายให้เซืองวันฟองเป็นผู้ปราบกบฏเขมรกรอมในเวียดนามภาคใต้ เซืองวันฟองเจ้าเมืองโจดก และเลกวังเฮวียนเจ้าเมืองห่าเตียน ยกทัพเข้าตีกระหนาบชุมนุมเขมรกรอมที่จีตนเขาบ๋ายนุ้ย ทำให้ชุมนุมกบฏเขมรกรอมพ่ายแพ้แตกพ่ายไป พระยารวิเดโช (ทิต) สิ้นชีวิต ส่วนพระยาวงษาสงคราม (เมียด) หลบหนีลงไปตามแม่น้ำบาสัก ไปตั้งหลักที่เมืองป่าสัก (เขมร: បាសាក់) ซึ่งเป็นเมืองของเขมรกรอมเช่นกัน
ต่อมาในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2383 นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2384 พระยาอธิกวงศาโต๊ดเจ้าเมืองป่าสัก (เซินโต๊ด Sơn Tốt) ได้ร่วมมือกับพระยาวงษาสงคราม (เมียด) ลุกฮือขึ้นเป็นกบฏต่อเวียดนามที่เมืองป่าสัก เวียดนามเรียกว่า เมืองบาเซวียน (Ba Xuyên) ปัจจุบันคือเมืองซ็อกจัง (Sóc Trăng) จังหวัดซ็อกจัง อยู่ที่ปากแม่น้ำบาสัก นอกจากนี้ทางพระยาเขมรที่กัมพูชา ยังส่งกำลังเสริมนำโดยพระยาเสนาราชสงคราม (ปรัก) เจ้าเมืองบริบูรณ์ ลงมาช่วยพระยาเขมรกรอมต่อสู้กับเวียดนาม และยังมีชาวจีนโพ้นทะเลในเมืองป่าสัก นำโดยพ่อค้าชาวจีนชื่อว่าเจิ่นเลิม (Trần Lâm) หรือ เฉินหลิน (陳林) เข้าร่วมกับการลุกฮือของเขมรกรอมนี้ด้วย ในวันขึ้นสิบสี่ค่ำเดือนสาม (5 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2384) เซืองวันฟองเจ้าเมืองโจดก ยกทัพจากเมืองมัตจรูกติ่ญเบียน ล่องลงมาตามแม่บาสัก เข้าปราบกบฏเขมรกรอมเมืองป่าสักแตกพ่าย พระยาอธิกวงศาโต๊ดสิ้นชีวิต แต่ผู้นำฝ่ายเขมรกรอมคนอื่นๆหนีไปได้ และตั้งค่ายอยู่ที่วัดมหาทัพ ต่อมาในวันเจ็ดค่ำเดือนสี่ (27 กุมภาพันธ์) เซืองวันฟองล้มป่วย จึงให้ญาติของตนเองเป็นผู้ยกทัพญวนเมืองซ็อกจังออกมาปราบค่ายเขมรกรอมที่วัดมหาทัพ แต่ฝ่ายเขมรกรอม พระยาวงษาสงคราม (เมียด) เข้าซุ่มโจมตี ทำให้ฝ่ายญวนพ่ายแพ้สูญเสียแม่ทัพนายกองจำนวนมาก 
ฝ่ายเมืองเจิ๊นเตย องเตียนกุนเจืองมิญสาง มีความตกใจที่ฝ่ายญวนเวียดนามพ่ายแพ้ให้แก่ฝ่ายเขมรที่เมืองป่าสัก องเตียนกุนจึงส่งทัพนำโดยไมวันด๋ง (Mai Văn Đổng) 1,000 คน ยกลงมาจากพนมเปญลงมาช่วยเซืองวันฟองที่เมืองป่าสัก เซืองวันฟองที่ยังป่วยอยู่ ส่งไมวันด๋งยกทัพออกไปปราบเขมรที่วัดมหาทัพ ในวันแรมสิบสี่ค่ำเดือนสี่ (21 มีนาคม พ.ศ. 2384) ปรากฏว่าฝ่ายญวนถูกฝ่ายเขมรนำโดยพระยาเสนาราชสงคราม (ปรัก) และเฉินหลิน ซุ่มโจมตีอีกครั้งพ่ายแพ้สูญเสีย ไมวันด๋งนายกองญวนสิ้นชีวิตในที่รบ พระเจ้าเวียดนามเทียวตรีพระพิโรธอย่างมาก ที่เซืองวันฟองเจ้าเมืองโจดกกระทำความเสื่อมเกียรติพ่ายแพ้ให้แก่กบฏหลายครั้ง พระเจ้าเทียวตรีจึงให้ปลดเซืองวันฟองออกจากตำแหน่ง และให้บุ่ยกงเฮวียน (Bùi Công Huyên) เจ้าเมืองล่องโห้ อยู่ที่เมืองพนมเปญ ซึ่งเป็น"ต๋งด๊กลองเตื่อง" ปกครองจังหวัดหวิญล็องและดิ่ญเตื่องอยู่เดิม มาควบตำแหน่ง"ต๋งด๊กอานห่า"ด้วย เพื่อลงมาปราบกบฏเขมรกรอม และให้เหงียนวันเจือง (Nguyễn Văn Chương 阮文章 ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น เหงียนจิเฟือง Nguyễn Trí Phương) จากเมืองดานัง ลงมาช่วยปราบกบฏเขมรกรอมอีกคนหนึ่ง ต่อมาไม่นานเซืองวันฟองจึงล้มป่วยเสียชีวิต
ในระหว่างที่ชาวเขมรกรอมยังลุกฮืออยู่ที่เมืองป่าสักนี้นั้น ทางเมืองหลักฮว้า (Lạc Hóa) หรือเมืองจ่าวิญ (Trà Vinh) จังหวัดจ่าวิญในปัจจุบัน กัมพูชาเรียกว่า เมืองพระตะพัง (เขมร: ព្រះត្រពាំង) เดิมเป็นเมืองของกัมพูชา แต่ต่อมาถูกผนวกเข้ากับเวียดนาม ในจังหวัดหวิญลอง ในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2384 ชาวกัมพูชาชื่อว่า เลิมเซิม (Lâm Sâm) เดิมเป็นขุนนางในราชสำนักกัมพูชา ได้ตั้งตนขึ้นเป็นนักศิลป์หรือผู้วิเศษ ห่มผ้าเหลืองเป็นพระสงฆ์ ปลุกระดมชาวกัมพูชาเขมรกรอมที่เมืองพระตะพังให้เป็นลุกฮือขึ้นต่อเวียดนาม เมื่อเกิดกบฏขึ้นใหม่ที่เมืองพระตะพังหรือจ่าวิญ พระเจ้าเทียวตรีจึงให้แบ่งงานใหม่ โดยที่บุ่ยกงเฮวียนรับหน้าที่ปราบกบฏเมืองพระตะพัง ส่วนเหงียนวันเจืองรับหน้าที่ปราบกบฏเมืองป่าสัก ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2384 บุ่ยกงเฮวียนส่งเจิ่นเตวียน (Trần Tuyên) เป็นทัพหน้า ยกทัพเมืองล่องโห้ 1,000 คน เข้าโจมตีเลิมเซิมที่เมืองพระตะพังแต่พ่ายแพ้ เจิ่นเตวียนถูกสังหาร แล้วเลิมเซิมจึงยกทัพเข้าโจมตีบุ่ยกงเฮวียน แต่บุ่ยกงเฮวียนสามารถต้านทานฝ่ายเขมรกรอมได้
ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2384 เหงียนวันเจือง (เหงียนจิเฟือง) ยกทัพบกทัพเรือ เข้าโจมตีฝ่ายกบฏเขมรกรอมที่เมืองป่าสักให้แตกพ่ายไปได้สำเร็จ ทางฝ่ายนักองค์ด้วง และเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ที่เมืองอุดง ส่งให้พระยาสังขโลก (เกาะ) เจ้าเมืองโพธิสัตว์คนเก่า และพระยาวิบูลย์ราช (หลง) นำกำลังเข้าถมทำลายคลองหวิญเต๊เป็นทำนบ เพื่อขัดขวางเส้นทางลำเลียงของญวน คลองหวิญเต๊เป็นเส้นทางคมนาคมที่สำคัญ เชื่อมต่อระหว่างเมืองโจดกและเมืองห่าเตียน เหงียนวันเจืองจึงยกทัพจากเมืองป่าสัก ย้อนขึ้นมาโจมตีพระยาสังขโลก (เกาะ) และพระยาวิบูลย์ราช (หลง) แตกพ่ายไปจากคลองหวิญเต๊ จากนั้นเหงียนวันเจืองจึงให้สร้างค่ายสร้างป้อมเพื่อป้องกันคลองหวิญเต๊ เสริมกำลังพลญวนเข้าป้องกันอย่างแน่นหนา ต่อมาในเดือนกรกฎาคม ในขณะที่เหงียนวันเจืองอยู่ที่คลองหวิญเต๊นั้น เลิมเซิมได้ส่งให้ชาวจีนชื่อว่า เฉินหง หรือ เจิ่นฮ่ง (Trần Hồng) รวมรวบกำลังเตรียมเข้าโจมตีเมืองซ็อกจังเมืองป่าสักอีกครั้ง บุ่ยกงเฮวียนจึงต้องยกทัพจากเมืองพระตะพัง มาช่วยเข้าโจมตีขับไล่เฉินหงแตกพ่ายไปได้สำเร็จ
เวียดนามถอนกำลังออกจากกัมพูชา.
นักองค์อิ่ม เจ้าชายกัมพูชา เคยเป็นเจ้าชายกัมพูชาที่ฝ่ายให้การสนับสนุน นักองค์อิ่มและนักองค์ด้วง มีมารดาร่วมกันคือ นักนางรศ ทั้งนักองค์อิ่มและนักองค์ด้วง ได้เข้ามาอยู่ที่วังเจ้าเขมรในกรุงเทพ ตั้งแต่พ.ศ. 2356 ในสมัยรัชกาลที่ 2 จนต่อมาในพ.ศ. 2376 เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ได้ยกทัพนำนักองค์อิ่มและนักองค์ด้วง เข้าไปตั้งเกลี้ยกล่อมชาวกัมพูชาอยู่ที่เมืองพนมเปญ (อานามสยามยุทธ พ.ศ. 2376) แต่เนื่องจากนักองค์อิ่มและนักองค์ด้วง อาศัยอยู่ที่กรุงเทพมาเป็นเวลานาน ทำให้ขาดการติดต่อกับราษฎรชาวกัมพูชา และยังไม่เป็นที่นิยมของชาวกัมพูชา สุดท้ายฝ่ายไทยจำต้องถอยทัพกลับจากกัมพูชา พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯทรงแต่งตั้งให้นักองค์อิ่มเป็นผู้สำเร็จราชการเมืองพระตะบอง และนักองค์ด้วงเป็นเจ้าเมืองมงคลบุรี เพื่อให้เจ้าชายเขมรทั้งสองได้เรียนรู้การปกครอง แต่ทว่าเกิดความขัดแย้งระหว่างนักองค์อิ่มและนักองค์ด้วง เป็นเหตุให้นักองค์ด้วงถูกคุมตัวไปอยู่ที่กรุงเทพฯ องเตียนกุนเจืองมิญสาง ส่งคนมายุยงและเชื้อเชิญให้นักองค์อิ่มแปรพักตร์ไปเข้ากับฝ่ายเวียดนาม นักองค์อิ่มเห็นว่าฝ่ายไทยไม่สามารถสนับสนุนให้ตนเป็นเจ้ากัมพูชาได้ จึงก่อกบฏขึ้นที่เมืองพระตะบอง ในพ.ศ. 2381 กวาดต้อนชาวเมืองพระตะบองไปเข้ากับเวียดนาม แต่พระเจ้าเวียดนามมินมางกลับให้กุมขังนักองค์อิ่มไว้ที่เมืองเว้ ส่วนโอรสขององค์อิ่มคือนักองค์พิมพ์นั้น ถูกเนรเทศไปอยู่ที่จังหวัดคั้ญฮหว่าในเวียดนามภาคกลาง
ในเดือนสาม (กุมภาพันธ์) พ.ศ. 2383 นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2384 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯพระราชทานให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) นำนักองค์ด้วงออกมาตั้งเป็นเจ้ากัมพูชา และเจ้าพระยาบดินทรเดชาฯนำนักองค์ด้วงมาตั้งอยู่ที่เมืองอุดงฦาชัยในเดือนหก (พฤษภาคม พ.ศ. 2384) ส่วนฝ่ายเวียดนามนั้น พระเจ้าเทียวตรีอนุญาติให้เจ้าสตรีกัมพูชา ได้แก่ นักองค์มี นักองค์เภา นักองค์สงวน รวมทั้งนักนางรศ มารดาของนักองค์อิ่มและนักองค์ด้วง ให้เสด็จกลับจากเมืองไซ่ง่อนมาอยู่ที่เมืองพนมเปญ เพื่อให้ฝ่ายญวนเวียดนามเกลี้ยกล่อมชาวกัมพูชาให้สวามิภักดิ์ต่อเวียดนามดังเดิม ซึ่งองทำตานเหงียนกงจื๊อเป็นผู้ต้นคิด ให้นำเจ้ากัมพูชากลับมาเกลี้ยกล่อมชาวกัมพูชา เพื่อที่เวียดนามจะสามารถนำกัมพูชากลับมาในครอบครองโดยไม่เสียเลือดเนื้อ อย่างไรก็ตาม ชาวกัมพูชาโดยส่วนใหญ่นั้นเบื่อหน่ายกับอำนาจการปกครองของเวียดนาม และมีความนิยมต่อนักองค์ด้วงมากกว่า เมื่อนักองค์มีไม่สามารถสร้างความนิยมในหมู่ชาวกัมพูชาได้ เหงียนกงจื๊อจึงถวายฎีกาต่อพระเจ้าเทียวตรีอีกครั้ง ขอให้พระเจ้าเทียวตรีอภัยโทษและปล่อยตัวนักองค์อิ่มออกมาจากเมืองเว้ มาที่เมืองเจิ๊นเตยพนมเปญ เพื่อเกลี้ยกล่อมชาวกัมพูชา
หลังจากที่นักองค์อิ่มถูกกุมขังอยู่ที่เมืองเว้เป็นเวลาหนึ่งปีกว่า พระเจ้าเทียวตรีจึงอนุญาติให้ปล่อยตัวนักองค์อิ่มจากเมืองเว้ และปล่อยตัวนักองค์พิมพ์โอรสขององค์อิ่ม ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2384 นักองค์อิ่มใช้เวลาเดินทางสามเดือน จากเมืองเว้ลงมาถึงเมืองพนมเปญ ในวันแรมแปดค่ำเดือนสิบเอ็ด (6 ตุลาคม พ.ศ. 2384) เหงียนกงจื๊อจึงให้นักองค์อิ่มเขียนหนังสือภาษาเขมรออกปักตามที่ต่างๆ เกลี้ยกล่อมให้ชาวกัมพูชาเข้าสวามิภักดิ์ต่อเวียดนาม แต่ไม่ประสบผลเช่นกัน สถานการณ์ของฝ่ายเวียดนามในเมืองเจิ๊นเตยพนมเปญในขณะนั้น เสื่อมถอยลงอย่างที่สุด ประสบภาวะขาดแคลนอาหาร โรคระบาด และมีศัตรูล้อมอยู่ทุกทิศ เมื่อนักองค์อิ่มไม่สามารถกอบกู้สถานการณ์ให้แก่เวียดนามได้ ฝ่ายเวียดนามจึงจำต้องถอนตัว ถอนกำลังทั้งหมดออกจากกัมพูชาไปตั้งอยู่ที่เมืองโจดก ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2384 บรรดาข้าหลวงญวนที่เมืองเจิ๊นเตย ได้แก่ องเตียนกุนเจืองมิญสาง องตาเตียนกุนฝั่มวันเดี๋ยน องทำตาน (องตาโด) ชื่อเหงียนกงจื๊อ องเดดกชื่อดว่านวันซ๊าค และองลัญบิญชื่อเหงียนกงญั่น ต่างเข้าชื่อกันถวายฎีกาแก่พระเจ้าเทียวตรี ขอถอนกำลังออกจากกัมพูชา พระเจ้าเทียวตรีเห็นว่ารักษากัมพูชาไว้ต่อไปไม่เกิดประโยชน์ ต้องใช้ทรัพยากรและกำลังพลมาก ทำให้ราษฎรชาวเวียดนามใต้ได้รับความเดือดร้อน จึงอนุญาติให้ถอนกำลังทั้งหมดออกจากกัมพูชามาตั้งที่เมืองโจดก
ปลายเดือนตุลาคม พ.ศ. 2384 องเตียนกุนเจืองมิญสาง ให้รื้อป้อมค่ายจามที่จะโรยจังวาลง แล้วนำเจ้ากัมพูชา ได้แก่ นักองค์อิ่ม นักองค์มี นักองค์เภา นักองค์สงวน นักองค์พิมพ์ (โอรสขององค์อิ่ม) และนักนางรศ พร้อมทั้งชาวกัมพูชา เวียดนาม จีน และแขกจาม ที่ยังภักดีต่อเวียดนาม จำนวน 2,000 คน ออกจากเมืองเจิ๊นเตยพนมเปญ ล่องเรือลงมาตามแม่น้ำบาสัก ไปถึงเมืองโจดก ในวันแรมสิบเอ็ดค่ำเดือนสิบสอง (9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2384) เมื่อถึงเมืองโจดกแล้ว เจืองมิญสางมีความเสียใจและอับอาย ที่เวียดนามต้องสูญเสียการควบคุมกัมพูชา จึงฆ่าตัวตายด้วยการดื่มยาพิษ พระเจ้าเทียวตรีให้ยกเลิกมณฑลเจิ๊นเตย ยกเลิกตำแหน่งขุนนางของมณฑลเจิ๊นเตยทั้งหมด เป็นการสิ้นสุดของมณฑลเจิ๊นเตย ซึ่งปกครองกัมพูชามาเป็นเวลาหกปี นับตั้งแต่พ.ศ. 2378 การที่เวียดนามถอนกำลังออกจากกัมพูชานี้ เป็นชัยชนะของฝ่ายไทย ที่สามารถผลักดันให้พระยาเขมรลุกฮือขึ้นต่อต้านเวียดนาม จนทำให้ฝ่ายเวียดนามไม่สามารถตั้งอยู่ได้ จนต้องออกจากกัมพูชาไปในที่สุด
สยามสถาปนาอำนาจเหนือกัมพูชา.
ฝ่ายไทยเมื่อง่ายญวนเวียดนามกรมการเมืองเจิ๊นเตย ได้ถอนกำลังและข้าราชการทั้งปวงออกจากเมืองพนมเปญลงไปอยู่ที่เมืองโจดกแล้วนั้น เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ซึ่งก่อนหน้านี้ได้ส่งให้บุตรชายคือพระพรหมบริรักษ์ (แก้ว) นำนักองค์ด้วงออกไปประทับอยู่ที่เมืองอุดงฦาชัย ที่คลังสแบก ตั้งแต่เดือนหก (พฤษภาคม) พ.ศ. 2384 นั้น เจ้าพระยาบดินทรเดชายังคงรักษาการอยู่ที่เมืองโพธิสัตว์ จนกระทั่งเมื่อฝ่ายญวนเวียดนามกรมการเมืองเจิ๊นเตยได้ถอนกองกำลังและข้าราชการขุนนางญวนทั้งปวงออกจากเมืองพนมเปญไปอยู่ที่เมืองโจดกแล้วนั้น เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) จึงเคลื่อนทัพใหญ่จากเมืองโพธิสัตว์ ลงไปถึงเมืองอุดง ในวันแรมสี่ค่ำเดือนอ้าย (2 ธันวาคม พ.ศ. 2384) เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) วางแผนที่จะสร้างเมืองใหม่ให้แก่นักองค์ด้วง ที่บริเวณคลองพระยาลือ ทางตอนใต้ของเมืองอุดงบันทายเพชร แต่ต่อมาเจ้าพระยาบดินทรเดชาฯมีความเห็นว่า ชัยภูมิเมืองพนมเปญนั้น เป็นจุดเชื่อมต่อของแม่น้ำสี่ด้าน สามารถฟังราชการทั้งสี่ทิศได้อย่างรวดเร็ว เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) จึงนำนักองค์ด้วง ออกจากเมืองอุดง ลงไปอยู่ที่เมืองพนมเปญ ถึงที่เมืองพนมเปญในวันแรมสิบเอ็ดค่ำเดือนสิบเอ็ด (18 ธันวาคม พ.ศ. 2384)
เมื่อฝ่ายเวียดนามมณฑลเจิ๊นเตยได้ถอนกำลังและข้าราชการออกไปจากกัมพูชาแล้ว ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2384 และพระเจ้าเวียดนามเทียวตรีได้ยกเลิกการปกครองมณฑลเจิ๊นเตย ทำให้เวียดนามสูญเสียการควบคุมกัมพูชา และฝ่ายไทยได้เข้ามามีอำนาจควบคุมกัมพูชาแทนที่เวียดนาม ผ่านทางนักพระองค์ด้วงซึ่งฝ่ายไทยให้การสนับสนุน ซึ่งครั้งนี้เป็นครั้งแรก ที่ฝ่ายไทยสามารถมีอำนาจควบคุมกัมพูชาได้ผ่านทางเจ้ากัมพูชาที่ไทยให้การสนับสนุน นับตั้งแต่ที่พระอุไทยราชาธิราชฯนักองค์จันกษัตริย์กัมพูชาได้ตีตนออกห่างจากไทย และเข้าหาฝ่ายเวียดนามราชวงศ์เหงียน ในสมัยรัชกาลที่ 2 ในพ.ศ. 2356 ทำให้ฝ่ายไทยสูญเสียอิทธิพลการควบคุมกัมพูชา เมื่อยี่สิบแปดปีก่อนหน้า อย่างก็ตาม ในเวลานี้ยังมีชุมนุมของพระยาจักรี (นวง) ตั้งตนเป็นอิสระอยู่ที่เมืองบาพนม ทางภาคตะวันตกเฉียงใต้ของกัมพูชา ยังไม่สวามิภักดิ์ต่อพระองค์ด้วง
ยุทธศาสตร์ของฝ่ายไทย.
เมื่อเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) นำนักองค์ด้วงเข้าตั้งอยู่ที่เมืองพนมเปญแล้ว พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงมีพระราชดำริที่จะให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา ถมทำลายคลองหวิญเต๊ (Vĩnh Tế) ซึ่งเป็นคลองเชื่อมต่อระหว่างเมืองโจดกและเมืองห่าเตียน คลองหวิญเต๊เป็นคลองที่ใช้แรงงานชาวญวนและชาวเขมร ขุดขึ้นใช้เวลาหลายปีถึงแล้วเสร็จในพ.ศ. 2367 ในสมัยรัชกาลที่ 2 ตรงกับสมัยของพระเจ้าเวียดนามมินมาง คลองหวิญเต๊นี้ พงศาวดารไทยเรียกว่า"คลองขุด" ฝ่ายไทยมีความเห็นว่า คลองหวิญเต๊หรือคลองขุดนี้ จะทำให้ฝ่ายเวียดนามสามารถยกทัพเรือจากทางเมืองไซ่ง่อน ลัดเข้าสู่อ่าวไทยได้สะดวกมากขึ้น เป็นภัยต่อกรุงเทพฯ จนทำให้มีการสร้างป้อมผีเสื้อสมุทรขึ้นที่เกาะกลางน้ำที่สมุทรปราการ เมื่อพ.ศ. 2365 ในสมัยรัชกาลที่ 2 ในเดือนอ้าย (ธันวาคม) พ.ศ. 2384 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯ ทรงมีท้องตราพระราชโองการจากกรุงเทพฯมาให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯที่เมืองพนมเปญ ใจความว่า ขณะนี้นักองค์ด้วงได้ครอบครองกัมพูชาโดยส่วนใหญ่แล้ว เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯควรที่จะอาศัยโอกาสที่ฝ่ายเวียดนามพ่ายแพ้อ่อนแอนี้ ถมทำลายคลองหวิญเต๊ เพื่อตัดขาดการติดต่อระหว่างเมืองโจดกและห่าเตียนได้สะดวกขึ้น เนื่องจากเมืองโจดกและเมืองห่าเตียน อาศัยกำลังสนับสนุนซึ่งกันและกันโดยผ่านทางคลองหวิญเต๊
<templatestyles src="แม่แบบ:คำพูด/style.css" />องเตียนกุนกับนายทัพนายกองก็เลิกไปจากเมืองเขมรหมดแล้ว เมืองเขมรก็เป็นสิทธิ์อยู่แก่พระองค์ด้วง ถ้าคิดถมคลองขุดใหม่เสียก่อน อย่าให้อ้ายญวนกลับคืนมารื้อเลิกถอนเป็นคลองได้อีก ญวนขึ้นรักษาเมืองบันทายมาศอยู่นั้น ก็จะขาดกระเด็นออก ฝ่ายเราจะทำแก่เมืองบันทายมาศ และเมืองโจฎกได้ถนัด ถ้าเมืองบันทายมาศตั้งไม่ได้ ญวนเมืองโจฎกก็จะหวาดหวั่นเข้า เขมรได้ทีก็จะมีน้ำใจทำญวนกล้าแข็งขึ้นจะทนอยู่ที่ไหนได้
พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯ มีพระราชดำริให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ยกทัพเข้าโจมตีเมืองโจดกและห่าเตียนในเวียดนามภาคใต้ เพื่อเบี่ยงเบนความสนใจของฝ่ายเวียดนาม เพื่อให้ฝ่ายไทยอาศัยจังหวะนี้ทำการถมคลองขุดหรือคลองหวิญเต๊ โดยมีพระราชดำริให้ฝ่ายไทยเข้าโจมตีเวียดนามภาคใต้สองทาง ได้แก่ ทางเมืองโจดก ให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) เกณฑ์ทัพไทยลาวเขมรยกเข้าโจมตีเมืองโจดกทางบก และทางเมืองท่าห่าเตียน ติดชายทะเลอ่าวไทย มีพระราชดำริแต่งตั้งแม่ทัพนายกองเรือที่มีความสามารถ ยกทัพเรือจากกรุงเทพเข้าโจมตีเมืองห่าเตียนทางนาวี ก่อนหน้านี้ พระยาเขมรเมืองกำปอดได้เคยร้องขอให้ทางฝ่ายกรุงเทพฯแต่งทัพเรือออกมาช่วยเมืองกำปอดสู้รบกับญวน พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯได้โปรดให้พระยาพิพัฒน์โกษานอกราชการนำทัพเรือจากกรุงเทพไปตั้งอยู่ที่เกาะกงแล้วก่อนหน้า นอกจากนี้ฝ่ายไทยในกัมพูชาประสบปัญหาขาดแคลนข้าว จึงขอพระราชทานให้เรือบรรทุกข้าวสารไปส่งให้เจ้าพระยาบดินทเดชาฯที่กัมพูชาด้วย ครั้งนี้จึงมีพระราชโองการให้พระยาราชวังสัน (นก) เจ้ากรมอาสาจาม คุมกองเรือ 10 ลำ พร้อมกำลังพล 552 คน ออกไปทางเมืองจันทบุรี ไปสมทบกับกองลาดตระเวนเมืองจันทบุรีและตราด ซึ่งตั้งอยู่ที่เกาะกงแล้วก่อนหน้า รวมทั้งสิ้นเรือ 17 ลำ ตั้งประจำอยู่ที่เกาะกง พร้อมทั้งพระราชทานให้พระอนุรักษ์โยธา คุมเรือกำปั่น"แกล้วกลางสมุทร" ("แอเรียล") ที่จมื่นไวยวรนารถ (ช่วง บุนนาค) ได้สร้างขึ้นเสร็จในพ.ศ. 2378 เป็นเรือกำปั่นฝรั่งที่สร้างโดยคนไทยลำแรก ขนบรรทุกข้าวสารไปส่งให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯ
พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชกระแส ให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ทำราชการโจมตีเวียดนามและถมทำลายคลองหวิญเต๊ให้แล้วเสร็จในปีพ.ศ. 2384 นี้ และทรงให้เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯสั่งการต่างๆได้ตามแต่เห็นสมควร "ให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา ตั้งใจอุตสาหะพากเพียรทำเสียให้เสร็จราชการในปีนี้เถิด จะคิดการเห็นการอย่างไรจะบอกเข้ามา อย่าระวังผิดระวังชอบ กลัวเหลือเกินเลย จะได้โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมจัดการให้ถูกตามใจเจ้าพระยาบดินทรเดชา"
ยุทธศาสตร์ของฝ่ายไทยในการเข้าโจมตีเวียดนามภาคใต้ โจมตีเมืองโจดกและห่าเตียน เพื่อถมทำลายคลองหวิญเต๊นั้น เป็นแผนการที่มีความท้าทายอย่างมาก เนื่องจากหากฝ่ายไทยต้องการถมทำลายคลองหวิญเต๊อย่างถาวร โดยที่ไม่ให้ฝ่ายญวนเวียดนามกลับเข้ามาขุดลอกฟื้นฟูคลองหวิญเต๊ขึ้นมาได้อีกนั้น ฝ่ายไทยจะต้องเข้ายึดครอบครองพื้นที่ทั้งสองฝั่งของคลองหวิญเต๊ ซึ่งเป็นพื้นที่ภายในซึ่งเวียดนามปกครองโดยตรง เรียกว่า เขตห่าเอิม (Hà Âm 河陰 ฝั่งด้านเหนือของคลองหวิญเต๊ ปัจจุบันอยู่ในเขตประเทศกัมพูชา) และเขตห่าเซือง (Hà Dương 河陽 ฝั่งด้านใต้ของคลองหวิญเต๊) ถึงแม้ว่าฝ่ายไทยจะสามารถเข้าแทนที่เวียดนาม เข้ามามีอำนาจในกัมพูชาได้สำเร็จ แต่ก็สำเร็จได้ด้วยพระยาเขมรลุกฮือต่อต้านเวียดนาม ทำให้เวียดนามไม่สามารถรักษาเมืองอยู่ได้ต้องถอยกลับเมืองโจดก แต่บริเวณเมืองโจดก เมืองห่าเตียน และคลองหวิญเต๊นั้น เป็นดินแดนภายในที่เวียดนามปกครองโดยตรง การที่ฝ่ายไทยจะเข้าโจมตีแย่งชิงพื้นที่เวียดนามภายในนั้น จำต้องใช้สรรพกำลังและทรัพยากรจำนวนมาก ในการสู้รบยึดครองพื้นที่ และอยู่รักษาพื้นที่นั้นได้ในระยะยาว
ก่อนหน้านี้ ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2384 นักองค์ด้วงได้ส่งให้พระยาสังขโลก (เกาะ) นำกำลังเข้าโจมตีคลองหวิญเต๊ เพื่อถมทำลายคลอง เหงียนวันเจือง (เหงียนจิเฟือง) แม่ทัพฝ่ายญวน จึงยกทัพมาขับไล่ทัพกัมพูชาของพระยาสังขโลก (เกาะ) ออกไปจากคลองหวิญเต๊ เหตุการณ์ทำให้ฝ่ายเวียดนามรู้ตัวว่า ฝ่ายไทยมีเป้าหมายต้องการทำลายคลองหวิญเต๊ อันเป็นเส้นทางคมนาคมที่สำคัญของเวียดนาม เหงียนวันเจืองจึงให้สร้างป้อมสุมกำลังพลเข้าป้องกันคลองหวิญเต๊อย่างแน่นหนา เมื่อเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ได้รับท้องตราพระราชโองการ พระราชดำริให้เจ้าพระยาบดินทรเดชายกทัพเข้าโจมตีเวียดนาม และถมทำลายคลองหวิญเต๊นั้น เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) มีความตระหนักว่า ยุทธศาสตร์มีความท้าทายอย่างยิ่ง จำต้องใช้กำลังพลและแม่ทัพนายกองที่มีความสามารถ เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯจึงใบบอกเข้าไปที่กรุงเทพฯ ทูลฯว่าฝ่ายเวียดนามนั้น ได้สร้างค่ายหอรบไว้ป้องกันตลอดแนวคลอง เป็นจำนวนสิบเก้าป้อม แต่ละป้อมมีกำลังประมาณ 100-200 คน หากมีพระราชดำริที่จะให้โจมตีและถมทำลายคลองหวิญเต๊ หรือคลองขุด เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯขอพระราชทานแม่ทัพนายกองที่มีความสามารถ ออกมาช่วยคิดราชการ และขอพระราชทานให้พระอนุรักษ์โยธานำเรือ"แกล้วกลางสมุทร" ขนข้าวสารลงทางเมืองท่ากำปอด เพื่อส่งให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯต่อไป
เวียดนามปราบกบฏเขมรกรอมในเวียดนามภาคใต้.
เมื่อฝ่ายญวนเวียดนามถอนกองกำลังและข้าราชการทั้งหมดออกจากกัมพูชา ลงไปตั้งอยู่ที่เมืองโจดก จังหวัดอานซางแล้วนั้น ฝั่มวันเดี๋ยน อดีตองตาเตียนกุน เป็นอดีตขุนนางเมืองเจิ๊นเตย ที่อาวุโสที่สุด หลังจากที่เจืองมิญสางได้เสียชีวิตไป ฝั๋มวันเดี๋ยนให้นักองค์มีและเจ้านายสตรีกัมพูชาองค์อื่นๆ ประทับอยู่ที่เจิวฟู้ (Châu Phú) นอกเมืองโจดกทางทิศใต้ไปพลางก่อน การที่ฝ่ายเวียดนามถอนกำลังออกจากกัมพูชามาตั้งอยู่ที่เมืองโจดก มีผลดีคือฝ่ายเวียดนามามารถมุ่งเป้าไปที่การปราบปรามกบฏเขมรกรอมในเวียดนามภาคใต้ได้อย่างเต็มที่ ในขณะนั้นมีชาวเขมรชื่อว่าเลิมเซิม ได้ตั้งตนเป็นผู้วิเศษ ปลุกระดมให้ชาวเขมรกรอม และชาวจีนอพยพ ลุกฮือขึ้นต่อต้านเวียดนาม ที่เมืองป่าสักหรือบาเซวียน และที่เมืองพระตะพังหรือเมืองหลักฮว่า เมื่อเดินทางจากกัมพูชาถึงเมืองโจดกแล้ว ฝั่มวันเดี๋ยนมีคำสั่งให้ดว่านวันซ๊าค และเหงียนกงญั่น (สองแม่ทัพญวนที่ได้เคยสู้รบกับฝ่ายไทยที่เมืองสะโทงและชีแครงได้) ยกทัพจำนวน 3,000 คน ยกออกไปช่วยเหงียนวันเจือง (เหงียนจิเฟือง) ปราบกบฏเขมรกรอมที่เมืองพระตะพังในทันที อย่างไรก็ตาม บรรดาอดีตข้าราชการเมืองเจิ๊นเตยล้วนแต่มีความผิด ในฐานที่ไม่สามารถรักษากัมพูชาไว้ให้แก่พระเจ้าเวียดนามได้ พระเจ้าเทียวตรีจึงให้คาดโทษภาคทัณฑ์ขุนนางชุดนี้ไว้ แล้วให้ทำราชการปราบกบฏเขมรกรอมเพื่อเป็นการไถ่โทษ แล้วพระเจ้าเทียวตรีจึงแต่งตั้งให้อดีตข้าหลวงเมืองเจิ๊นเตย เข้าดำรงตำแหน่งต่างๆที่สำคัญในเวียดนามภาคใต้;
"ด่ายนามถึกหลุก"ระบุว่า ในขณะนั้น ฝ่ายไทยเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) มีกองกำลังอยู่ที่เมืองอุดงฦาชัย จำนวน 10,000 คน และฝ่ายไทยมีกองกำลังอยู่ทางเมืองกำปงโสม (ทางเกาะกง) จำนวน 10,000 คน เช่นกัน และฝ่ายกบฏเขมรกรอมโดยรวมในเวียดนามภาคใต้ มีกำลัง 5,000 คน แต่พระเจ้าเทียวตรีไม่ทรงเชื่อว่า ฝ่ายไทยจะมีกำลังจำนวนมากตามที่รายงาน เนื่องจากในขณะนั้นเมืองกัมพูชากำลังอยู่ในภาวะขาดแคลนข้าว ฝ่ายไทยจึงไม่ควรที่จะสามารถเลี้ยงดูกองกำลังจำนวนมหาศาลในภาวะขาดแคลนข้าวได้ ทั้งฝ่ายไทยและฝ่ายเวียดนาม เมื่อเข้าควบคุมกัมพูชา ล้วนแต่ประสบปัญหาขาดแคลนข้าวทั้งสิ้น ฝ่ายเวียดนามต้องคอยขนส่งข้าวจากเมืองเจิ๊นเตยพนมเปญ ออกไปให้ตามหัวเมืองต่างๆ ส่วนฝ่ายไทยนั้น ต้องขนข้าวออกไปจากกรุงเทพฯ ขนออกไปทางเมืองปราจีนบุรี และขนออกลงเรือทางทะเลไปส่งที่เมืองกำปอด แม้แต่บรรดาพระยาเขมรยังไม่สามารถเลี้ยงดูไพร่พลของตนเองได้ ต้องปล่อยให้ไพร่เกณฑ์กลับบ้านไปหาข้าวกิน
ฝ่ายนักองค์อิ่ม เมื่อย้ายลงไปตั้งที่เมืองโจดกแล้ว ได้อาสาต่อเวียดนามช่วยปราบกบฏเขมรกรอมในเวียดนามภาคใต้ ฝั่มวันเดี๋ยนจึงให้เกณฑ์ชาวเขมรในเวียดนามภาคใต้ ที่ยังภักดีต่อเวียดนาม เข้าเป็นกองกำลังให้นักองค์อิ่มยกไปช่วยปราบกบฏเขมรกรอม ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2384 เนื่องจากฝ่ายเวียดนามได้ระดมสรรพกำลังทหารจากกัมพูชา ที่ได้ถอยออกมาจากกัมพูชานั้น เข้าปราบกบฏเขมรกรอมเมืองพระตะพัง หรือเมืองหลักฮว่า ประกอบกับที่มีนักองค์อิ่มเจ้ากัมพูชาร่วมทัพเข้าปราบกบฏด้วย ทำให้ชาวเขมรกรอมจำนวนมากหันเข้ามาสวามิภักดิ์กับนักองค์อิ่ม ทำให้ขบวนการกบฏเขมรกรอมนี้สูญเสียกำลังไป แม่ทัพญวนเหงียนวันเจือง จึงสามารถเข้ายึดเมืองหลักฮว่า หรือเมืองพระตะพังซึ่งเป็นฐานที่มั่นของกบฏได้สำเร็จ สามารถจับกุมฝ่ายกบฏได้ถึง 7,683 คน ประกอบด้วยชาวเขมรกรอม ชาวจีนโพ้นทะเล และชาวเวียดนามที่ไม่พอใจการปกครอง บรรดาผู้นำกบฏต่างถูกประหารชีวิตนำศีรษะเสียบประจานไว้ที่เมืองพระตะพัง แต่ทว่าเลิมเซิมผู้นำกบฏเขมรกรอมสามารถหลบหนีไปได้
พระเจ้าเทียวตรีมีความสะเทือนพระทัยที่เวียดนามต้องสูญเสียการควบคุมกัมพูชา ฉะนั้นงานราชการใดที่เกี่ยวกับการป้องกันเขตแดนทางกัมพูชา และเกี่ยวกับการสู้รบกับไทยนั้น พระเจ้าเทียวตรีล้วนแต่ไม่เห็นชอบด้วยทั้งสิ้น ในปลายเดือนธันวาคม พ.ศ. 2384 เลืองวันเหลียว (Lương Văn Liễu) องตวนผูเจ้าเมืองห่าเตียน สังเกตเห็นความเคลื่อนไหวของทัพเรือฝ่ายไทยทางเมืองกำปอด คาดการณ์ว่าฝ่ายไทยอาจเข้าโจมตีทางเมืองห่าเตียนในไม่ช้า เลืองวันเหลียวจึงทำฎีกาถวายพระเจ้าเทียวตรีขอพระราชทานกองกำลังมารักษาการที่เมืองห่าเตียนเพิ่ม 1,500 คน และให้สร้างบูรณะป้อมปราการต่างๆของเมืองห่าเตียนให้แข็งแรงยิ่งขึ้น แต่พระเจ้าเทียวตรีไม่เห็นชอบด้วย ตรัสว่าทางเมืองห่าเตียนมีเมืองอานซาง (โจดก) คอยคุ้มครองอยู่แล้ว อย่างไรก็ตาม บรรดาข้าราชการญวนในเวียดนามภาคใต้เริ่มสังเกตความเคลี่อนไหวของฝ่ายไทย ในต้นเดือนมกราคม พ.ศ. 2384 นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2385 เหงียนกงจื๊อรองเจ้าเมืองโจดก พร้อมทั้งดว่านวันซ๊าค ยกกองกำลังไปสังเกตการณ์ที่คลองหวิญเต๊ แล้วเหงียนกงจื๊อจึงถวายรายงานพระเจ้าเทียวตรีว่า มีโอกาสที่ทัพฝ่ายกัมพูชาจะยกเข้าโจมตีคลองหวิญเต๊ในฤดูแล้งนี้ และขอกำลังสนับสนุนเพิ่มที่คลองหวิญเต๊ แต่พระเจ้าเทียวตรีไม่เห็นชอบด้วย ด้วยเหตุผลว่าฝ่ายกัมพูชาตั้งกำลังอยู่เป็นเพียงกองโจรเท่านั้น ไม่เป็นภัยคุกคามต่อคลองหวิญเต๊
เมื่อพระเจ้าเทียวตรีได้ทรงทราบว่า นักองค์อิ่มได้เข้าช่วยฝ่ายเวียดนามปราบกบฏเขมรกรอม มีชาวเขมรกรอมเข้าสวามิภักดิ์ต่อนักองค์อิ่มจำนวนมาก พระเจ้าเทียวตรีเห็นว่าไม่ควร จะเป็นภัยต่อเวียดนาม และลำพังกองทหารของเวียดนามสามารถปราบกบฏเขมรกรอมได้อยู่แล้ว โดยไม่ต้องให้นักองค์อิ่มเข้าเกลี้ยกล่อม พระเจ้าเทียวตรีจึงมีราชโองการให้เหงียนกงจื๊อนำนักองค์อิ่มออกมาตั้งอยู่ที่เขาเทิ๊ตเซิน หรือเขาบ๋ายนุ้ย คอยเกลี้ยกล่อมชาวกัมพูชาทางฝั่งเขาเชิงกรรชุม ทางฝากเหนือของคลองหวิญเต๊ ซึ่งอยู่ภายใต้อำนาจของนักองค์ด้วง พงศาวดารไทยระบุว่า นักองค์อิ่มมีสิทธิ์เหนือบรรดาหัวเมืองเขมรกรอม หรือกัมพูชาภาคต่ำ ได้แก่ เมืองตรังไตรตราษ (เชิงกรรชุม) เมืองตึกเขมา เมืองกระมวนสอ เมืองอุมร เมืองมัตจรูก เมืองป่าสัก และเมืองพระตะพัง ("ครั้งนั้นเขมรฝ่ายใต้ เมืองตรังเกรยกราษ เมืองตึกเขมา เมืองประมวลสอ เมืองอุมอ เมืองมัจรุก เมืองปาสัก เมืองพระตะพัง เป็นขององค์อิ่ม เขมรฝ่ายเหนือเป็นขององค์ด้วง") ในเดือนมกราคมพ.ศ. 2384 นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2385 เหงียนวันเจือง ได้ยกทัพจากเมืองพระตะพัง ร่วมกับนักองค์อิ่ม ซึ่งยกทัพจากเมืองโจดก เข้าปราบกบฏเขมรกรอมเมืองป่าสักลงได้สำเร็จ ทำลายฐานที่มั่นสุดท้ายของเขมรกรอมที่เมืองป่าสัก ทำให้การกบฏลุกฮือของชาวเขมรกรอมขึ้นต่อต้านเวียดนาม ที่ดำเนินมากตั้งแต่ตั้งแต่เดือนตุลาคม พ.ศ. 2383 สิ้นสุดลงในที่สุด ต่อมาฝ่ายเวียดนามถึงสามารถจับกุมตัวเลิมเซิมผู้นำกบฏเขมรกรอมได้ เลินเซิมถูกตัดสินโทษประหารชีวิตด้วยการแล่เนื้อจนสิ้นชีวิต
สยามโจมตีห่าเตียนและคลองหวิญเต๊ พ.ศ. 2385.
การเตรียมการของฝ่ายไทย.
ฝ่ายเวียดนามเหงียนกงจื๊อ (Nguyễn Công Trứ) รองเจ้าเมืองโจดก และเลืองวันเหลียว (Lương Văn Liễu) องตวนผูเจ้าเมืองห่าเตียน มีความตื่นตัวอย่างมาก คอยสืบข่าวความเคลื่อนไหวของฝ่ายไทยอย่างใกล้ชิด ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2385 เลืองวันเหลียวเจ้าเมืองห่าเตียน ได้รับทราบข่าวว่า ฝ่ายไทยจะให้นักองค์ด้วงยกทัพมาถมทำลายคลองหวิญเต๊ และให้พระองค์แก้ว (มา) ยกทัพเข้าโจมตีเมืองห่าเตียน อีกทั้งยังมีทัพหรือฝ่ายไทยตั้งรออยู่ที่เกาะกงทางเมืองกำปงโสมทางอ่าวไทย ส่วนเหงียนกงจื๊อรองเจ้าเมืองโจดกนั้น เมื่อได้ทราบข่าวทัพไทยจากเจ้าเมืองห่าเตียนแล้ว มีความตกใจ รีบยกทัพจากเมืองโจดกมาที่เมืองห่าเตียน คอยรับทัพไทยที่จะเข้าโจมตี และเหงียนวันเจือง (เหงียนจิเฟือง) ก็ได้ยกทัพมาจากเมืองล่องโห้มาที่ห่าเตียนเช่นกัน แต่สุดท้ายแล้วทัพเรือไทยยังไม่เข้าโจมตีเมืองห่าเตียน ทั้งเหงียนกงจื๊อและเหงียนวันเจือง จึงยกทัพกลับเมืองโจดกและล่องโห้ตามลำดับ
ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2385 นั้น เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ซึ่งขณะนั้นมีอายุได้ 67 ปี ได้ล้มป่วย มีอาการคลื่นเหียนอาเจียนแน่นหน้าอก รับประทานอาหารได้เพียงวันละหนึ่งถึงสองช้อน เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯจึงขอพระราชทานแม่ทัพออกมาทำราชการแทนเจ้าพระยาบดินทรเดชาฯที่กำลังเจ็บป่วย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงพระราชทานให้เจ้าพระยายมราช (บุนนาค ยมนาค) ออกมาเป็นแม่ทัพไทยในกัมพูชา ทำราชการคุมกองทัพแทนเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ที่ล้มป่วย เจ้าพระยายมราชเดินทางถึงเมืองพนมเปญ ในเดือนสามข้างขึ้น (ปลายเดือนมกราคม) ทำให้ในสงครามที่ฝ่ายไทยเข้าโจมตีถมทำลายคลองขุดหรือคลองหวิญเต๊ในครั้งนี้ เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ไม่ได้บัญชาการรบด้วยตนเอง แต่มอบหมายให้เจ้าพระยายมราช (บุนนาค) ทำหน้าที่แทน
แล้วพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯ จึงมีพระราชโองการให้สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศเรศรังสรรค์ เป็นองค์จอมทัพ พร้อมกับจมื่นไวยวรนารถ (ช่วง บุนนาค) เสด็จยกทัพเรือเข้าโจมตีเมืองฮาเตียน โดยที่สมเด็จเจ้าฟ้าฯกรมขุนอิศเรศรังสรรค์ เสด็จทรงเรือกำปั่น"พุทธอำนาจ" ("แฟรี่") จมื่นไวยวรนารถ (ช่วง) เดินทางด้วยเรือกำปั่น"เทพโกสินทร์"เป็นทัพหน้า และบรรดาแม่ทัพนายกองเดินทางด้วยเรือกำปั่นต่างๆได้แก่ เรือ"ราชฤทธิ์" ("เซอร์ วอลเตอร์ สก็อต") เรือ"วิทยาคม" ("วิกตอรี่") เรือ"อุดมเดช" ("ไลอ้อน") เรือ"ป้อมปักหลั่น" เรือ"มัจฉานุ" ซึ่งเรือกำปั่นอย่างตะวันตก ที่เจ้าฟ้าฯกรมขุนอิศเรศรังสรรค์ทรงสร้าง และจมื่นไวยวรนารถ (ช่วง) ได้อำนวยการสร้างขึ้นนี้ ล้วนแต่มีหัวหน้าเรือหรือกัปตันเรือเป็นชาวอังกฤษทั้งสิ้น พร้อมกันนี้ ยังมีราชโองการให้พระยาอภัยพิพิธ (กระต่าย บุตรของเจ้าพระยามหาเสนาบุญมา) เกณฑ์หัวเมืองภาคตะวันออก ได้แก่ เมืองชลบุรี เมืองระยอง เมืองจันทบุรี เมืองตราด ได้ 3,000 คน เข้ารวมกันทัพหลวง เป็นจำนวนทั้งสิ้น 5,000 คน สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศเรศรังสรรค์ เสด็จยกทัพหลวงออกไปทางทะเล เมื่อวันขึ้นสิบสามค่ำเดือนสาม (24 มกราคม) พ.ศ. 2385
"ด่ายนามถึกหลุก"ระบุว่า ในต้นเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2385 ฝ่ายไทยเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ได้ให้ชาวเวียดนามคนหนึ่งที่เมืองพนมเปญ อ้างตนว่าเป็นโอรสองค์หนึ่งของเจ้าชายเหงียนฟุกกั๋ญ (เจ้าชายเหงียนฟุกกั๋ญเป็นโอรสองค์โตขององเชียงสือพระเจ้าเวียดนามยาล็อง เหงียนฟุกกั๋ญประชวรทิวงคตไปก่อน ไม่ได้สืบราชสมบัติเวียดนาม ทำให้โอรสองค์รองขององเชืองสือ คือ เจ้าชายเหงียนฟุกด๋าม ได้ขึ้นครองราชสมบัติเป็นพระเจ้ามินมางแทน) เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯได้ให้เจ้าญวนอุปโลกน์ผู้นี้ ปลุกระดมให้ชาวเวียดนามภาคใต้ลุกฮือขึ้นกบฏต่อพระเจ้าเทียวตรี และเหงียนกงจื๊อยังสืบทราบแผนการของฝ่ายไทย ว่าฝ่ายไทยมีแผนที่จะโจมตีเมืองห่าเตียนและทำลายคลองหวิญเต๊ ฝ่ายเวียดนามทราบว่าฝ่ายไทยต้องการทำลายคลองหวิญเต๊ เพื่อให้เมืองห่าเตียนขาดการติดต่อ ถูกแยกโดดเดี่ยว เพื่อที่ฝ่ายไทยจะสามารถยึดเมืองห่าเตียนได้โดยสะดวก เหงียนกงจื๊อถวายรายงานเรื่องแผนการของฝ่ายไทยนี้แด่พระเจ้าเทียวตรี แต่พระเจ้าเทียวตรีนั้นมีความเบื่อหน่ายต่อกิจการเกี่ยวกัมพูชา พระเจ้าเทียวตรีวางแผนที่จะเสด็จประพาสเวียดนามภาคเหนือในช่วงปีใหม่ญวนที่กำลังจะถึง พระเจ้าเทียวตรีจึงตำหนิเหงียนกงจื๊อว่ามีความตื่นตระหนกจนเกิดเหตุ และตรัสว่าหากเหงียนกงจื๊อยกทัพไปปราบเขมรที่เขาเทิ๊ตเซิน ทุกอย่างจะสงบราบคาบเรียบร้อยดี ไม่มีสิ่งใดต้องกังวล
ทัพเรือไทยโจมตีเมืองห่าเตียน.
สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศเรศรังสรรค์ ทรงเป็นองค์จอมทัพเรือ เสด็จยกทัพเรือออกจากกรุงฯ เมื่อวันขึ้นสิบสามค่ำเดือนสาม (24 มกราคม) พ.ศ. 2385 และเมื่อเสด็จถึงเมืองจันทบุรีแล้ว จึงมีพระบัญชาให้ทัพหน้า ประกอบด้วย พระยาอภัยพิพิธ (กระต่าย) พระยาราชวังสัน (นก) พระยาพิไชยรณฤทธิ์ พระอนุรักษ์โยธา พระราชวรินทร์ ยกทัพล่วงหน้าไปก่อน ถึงช่องกระบือ เมื่อวันแรมสี่ค่ำเดือนสาม (30 มกราคม) พ.ศ. 2385 พบกับเรือลาดตระเวนฝ่ายญวนเวียดนามแปดลำ ได้สู้รบกัน ฝ่ายญวนมีกำลังน้อยกว่า จึงถอยหนีไป
ต่อมาในช่วงกลางเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2385 เลืองวันเหลียว องตวนผูเจ้าเมืองห่าเตียน ได้รับทราบว่า มีเรือรบฝ่ายไทยจำนวน 93 ลำ ยกทัพมาถึงที่เกาะฟู้โกว๊ก เลืองวันเหลียวมีความตื่นตระหนกอย่างมาก รีบถวายรายงานพระเจ้าเทียวตรีที่เมืองเว้ แต่ทว่าพระเจ้าเทียวตรีไม่สนพระทัย ดำริว่าเลืองวันเหลียวมีความตื่นตระหนกมากเกินไป ต่อมาพระยาพิไชยรณฤทธิ พระยาราชวังสัน พระอนุรักษโยธา ยกทัพเรือเข้าโจมตีเกาะเกาะฟู้โกว๊ก ประกอบด้วย เรือเรือป้อมอย่างญวน 40-50 ลำ และเรือกำปั่นฝรั่งหนึ่งลำ เข้าโจมตีค่ายญวนบนเกาะฟู้โกว๊ก ที่ชายหาดเถียนโมน (Thiển Môn) บนเกาะฟู้โกว๊ก ฟานวันสาง (Phan Văn Giảng) นายกองญวนผู้รักษาค่ายเกาะฟู้โกว๊ก เห็นฝ่ายไทยมีกำลังมากกว่าสู้ไม่ได้ จึงถอนทัพถอยหนีออกมา ทัพเรือฝ่ายไทย ไปถึงค่ายญวนไม่พบผู้คน พบแต่เพียงรูปหุ่น 300 หุ่น ทัพเรือฝ่ายไทยจึงเผาทำลายค่ายญวนเกาะฟู้โกว๊กไปเสีย
พระเจ้าเทียวตรีมีราชโองการให้เจ้าเมืองทุกเมืองในเวียดนามภาคใต้ ส่งกำลังไปช่วยเหลือเมืองห่าเตียน ในการตั้งรับการโจมตีของทัพเรือไทย ให้เหงียนกงจื๊อ (พงศาวดารไทยเรียกว่า องตาโด) รองเจ้าเมืองโจดก และดว่านวันซ๊าค (Đoàn Văn Sách แม่ทัพญวนที่ได้เคยสู้รบกับไทยที่เมืองสะโทงและชีแครง) ยกทัพเมืองโจดกเข้าช่วยป้องกันเมืองห่าเตียน ให้เหงียนวันเจืองเจ้าเมืองล่องโห้ เจืองวันเอวี๋ยนเจ้าเมืองสมิถ่อ และเลวันดึ๊กเจ้าเมืองไซ่ง่อน ส่งกำลังสนับสนุนไปช่วยเมืองห่าเตียน และให้เลวันดึ๊กเจ้าเมืองไซ่ง่อน นำเรือรบใหญ่เมืองไซ่ง่อนสองลำเข้าช่วยเมืองห่าเตียนด้วยเช่นกัน แต่เรือรบญวนจากเมืองไซ่ง่อน ถูกทัพเรือไทยตีสกัดปล้นไป ฝั่มวันเดี๋ยนเจ้าเมืองโจดก มีคำสั่งให้ดว่านวันซ๊าคยกทัพไปช่วยเมืองห่าเตียน ให้เหงียนกงจื๊อรองเจ้าเมืองโจดก อยู่ประจำรักษาการคอยลาดตระเวนในแม่น้ำบาสัก คอยตั้งรับทัพเรือไทยที่อาจมาทางปากแม่น้ำโขง พระเจ้าเทียวตรีเสด็จออกจากเมืองเว้ราชธานีเวียดนาม ในวันที่ 3 มีนาคม พ.ศ. 2385 เพื่อเสด็จประพาสเวียดนามภาคเหนือ
เมื่อทัพเรือไทยถึงที่เกาะฟูโกว๊กแล้วนั้น พระยาอภัยพิพิธ (กระต่าย) และพระราชวรินทร์ ลงเรือกำปั่นปักหลั่นมัจฉานุไปส่งข้าวสารให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ทางเมืองกำปอด พร้อมทั้งเกณฑ์ชาวกัมพูชาเมืองกำปอด 2,000 คน ให้เข้าร่วบรบกับฝ่ายไทยในครั้งนี้ด้วย
ฝ่ายเมืองห่าเตียน มีกำลังประมาณ 5,000 คน เมืองห่าเตียนนั้นมีชัยภูมิเป็นเมืองท่ามีภูเขาล้อมรอบ ฝ่ายเวียดนามได้ตั้งค่ายป้อมปราการบนภูเขาเหล่านี้เพื่อป้องกันเมือง ได้แก่;
กรมการญวนเมืองห่าเตียนในขณะนั้น ประกอบด้วย องตนภู ชื่อว่าเลืองวันเหลียว (Lương Văn Liễu, 梁文柳) เป็นเจ้าเมืองห่าเตียน องโบจัน ชื่อว่าเจิ่นวันทง (Trần Văn Thông) เป็นรองเจ้าเมืองห่าเตียน องอันสาด ชื่อว่าดิญวันฮวี (Đinh Văn Huy) และองลัญบิญ ชื่อว่าไมวันติ๊ค (Mai Văn Tích) เมื่อทัพเรือฝ่ายไทยเข้าโจมตีเมืองห่าเตียน บรรดาแม่ทัพนายกองญวนเมืองห่าเตียนจึงแบ่งหน้าที่กัน องลัญบิญไมวันติ๊คคุมกองกำลังญวน 1,000 คน รักษาการทางปากน้ำหน้าเมืองห่าเตียน องอันสาดดิญวันฮวีนำกำลัง 200 คน ไปรักษาค่ายกิมสือบนเขาน้อยหน้าเมืองห่าเตียน องตนภูเลืองวันเหลียว และองโบจันเจิ่นวันทง คุมกองกำลังญวน 3,400 คน รักษาการในเมืองห่าเตียน
ในวันแรมสิบสี่ค่ำ เดือนสี่ (10 มีนาคม) พ.ศ. 2385 สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศเรศรังสรรค์ ("ด่ายนามถึกหลุก"ออกพระนามว่า โอเถียตเวือง Ô Thiệt Vương หรือ "เจ้าชายโอเถียต") ประทับอยู่ที่เกาะกระทะคว่ำ (เกาะฟูโกว๊ก) มีพระบัญชาให้จมื่นไวยวรนารถ (ช่วง บุนนาค "ด่ายนามถึกหลุก"เรียกว่า กาลาฮาม Ca La Hâm มาจากคำว่า กลาโหม) ยกทัพเรือเข้าโจมตีเมืองฮาเตียนทางทะเล และให้พระยาอภัยพิพิธ (กระต่าย) ยกทัพจากเมืองกำปอด เข้าโจมตีเมืองฮาเตียนทางบก
พระยาอภัยพิพิธ (กระต่าย) พระราชวรินทร์ พระเทพสงครามปลัดเมืองจันทบุรี คุมทัพไทยภาคตะวันออก เมืองระยอง จันทบุรี ตราด จำนวน 600 คน พร้อมทั้งฝ่ายกัมพูชาเมืองกำปอด นำโดยพระยาโสรัชชะ และพระยาเสนาอันชิต (กน) เจ้าเมืองกำปอด คุมทัพกัมพูชาเมืองกำปอด 2,000 คน ยกทัพผสมไทยเขมรนี้ ยกเข้าโจมตีเมืองห่าเตียนทางบก พระยาอภัยพิพิธ (กระต๋าย) ยกเข้าโจมตีทางค่ายจูญัม ทางตอนเหนือของเมืองห่าเตียน
วันรุ่งขึ้น แรมสิบห้าค่ำ เดือนสี่ (11 มีนาคม) จมื่นไวยวรนารถ (ช่วง) มีคำสั่งให้พระยาราชวังสัน (นก) ยกกองเรือเข้าโจมตีที่ปากน้ำเมืองห่าเตียน และให้พระยาพิไชยรณฤทธิ์ พระอนุรักษ์โยธา ยกทัพขึ้นตั้งค่ายชักปีกกาล้อมอยู่ที่ค่ายกิมสือ ทางแหลมหอลำผี
ทัพไทยเข้าประชิดคลองหวิญเต๊.
เมื่อสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศเรศรังสรรค์ พร้อมทั้งจมื่นไวยวรนารถ (ช่วง) ได้เสด็จกรีฑาทัพเรือเข้าโจมตีเมืองฮาเตียนของเวียดนามแล้ว เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) จึงมีคำสั่งให้เจ้าพระยายมราช (บุนนาค ยมนาค) เป็นแม่ทัพใหญ่ พร้อมทั้งนักพระองค์ด้วง และพระพรหมบริรักษ์ (แก้ว สิงหเสนี) บุตรชายของเจ้าพระยาบดินทรเดชาฯ รวมทั้งแม่ทัพนายกองฝ่ายไทยที่เมืองพนมเปญ ยกทัพไทยลาวเขมรป่าดง จำนวน 11,900 คน เข้าตั้งค่ายที่เขาเชิงกะชุม หรือเขาเชิงกรรชุม หรือเขาเชิงชุม ปัจจุบันคือขุมพระบาทเชิงชุม (Preah Bat Choan Chum) อยู่ที่เชิงเขาคีรีวงศ์ (Kirivong) เป็นที่ตั้งของโบราณสถานพนมบายาง (Phnom Bayang) จังหวัดตาแก้วในปัจจุบัน แม่ทัพนายกองฝ่ายไทยตั้งค่ายอยู่ที่เขาเชิงกรรชุม ทั้งหมดสิบค่าย อยู่ห่างจากป้อมค่ายของญวน ที่เหงียนวันเจืองให้สร้างไว้ตามรายทางตลอดแนวคลองหวิญเต๊ ห่างจากค่ายญวนเป็นระยะทางประมาณ 60 เส้น (2.4 กิโลเมตร) ประกอบด้วย;
แม่ทัพนายกองฝ่ายไทย เริ่มตั้งค่ายประชิตฝ่ายเวียดนามที่คลองหวิญเต๊ ในวันขึ้นหกค่ำเดือนห้า (17 มีนาคม) พ.ศ. 2385 ทำเป็นป้อมพูนดินขึ้นสูง เพื่อนำปืนใหญ่ขึ้นระดมยิงใส่ฝ่ายเวียดนามที่คลอง ระหว่างที่ฝ่ายไทยสร้างป้อมค่ายอยู่นั้น ฝ่ายเวียดนามที่ป้อมคลองหวิญเต๊ ได้ยิงปืนใหญ่กราดใส่ฝ่ายไทยที่กำลังสร้างป้อมอยู่ จนสุดท้ายฝ่ายไทยจึงสามารถสร้างค่ายรายทางได้สำเร็จ ในวันขึ้นสิบค่ำเดือนห้า (21 มีนาคม)
ยุทธการเมืองห่าเตียน.
จมื่นไวยวรนารถ (ช่วง บุนนาค) ยกทัพเรือไทยเข้าโจมตีเมืองห่าเตียน ในแรมสิบห้าค่ำ เดือนสี่ (11 มีนาคม);
"ด่ายนามถึกหลุก"ระบุว่า ฝ่ายไทยตั้งค่ายประชิตเมืองห่าเตียนทั้งที่ป้อมจูญัมทางเหนือและป้อมกิมสือทางตะวันออก จำนวนสิบแปดค่าย ฝ่ายเวียดนามเมืองห่าเตียน องเดดก ชื่อว่า ดว่านวันซ๊าค และองอันสาด ชื่อว่า ดิญวันฮวี ยกทัพออกไปที่ป้อมกิมสือสู้กับพระยาพิไชยรณฤทธิ ส่วนองตนภูเลืองวันเหลียวเป็นเจ้าเมือง และองโบจันเจิ่นวันทงเป็นรองเจ้าเมือง ตรึงกำลังรักษาอยู่ในเมืองห่าเตียน ต่อสู้กับพระยาราชวังสันที่เข้าโจมตีทางหน้าเมือง ฝ่ายไทยนำปืนใหญ่ขึ้นที่สูง ที่ภูเขาทั้งสองลูกนั้น ใช้ปืนใหญ่ระดมยิงใส่เมืองห่าเตียน 
"ด่ายนามถึกหลุก"ระบุว่า ฝ่ายญวนสามารถเอาชนะต้านทานทัพฝ่ายไทยได้ ทั้งที่ทางหน้าเมืองห่าเตียน และทางค่ายกิมสือแหลมหอลำผี เรือของฝ่ายไทยแตกออกเป็นชิ้นส่วนต่างๆ ร่างของทหารฝ่ายไทยและกัมพูชาเกลื่อนกลาดกระจัดกระจาย สุดท้ายฝ่ายไทยจมื่นไวยวรนารถ (ช่วง) จับเชลยชาวญวนได้ สอบสวนได้ความว่า เจ้าเมืองบันทายมาศ (เจ้าเมืองห่าเตียน หมายถึง เลืองวันเลียว) ได้มีจดหมายให้เจ้าเมืองไซ่ง่อน (หมายถึง เลวันดึ๊ก) ให้ส่งกองกำลังเข้าช่วยเมืองห่าเตียนแล้ว หลังจากที่ฝ่ายไทยทำการรบเป็นเวลาสิบเอ็ดวันวัน ยังไม่สามารถเข้ายึดเมืองห่าเตียนได้ จมื่นไวยวรนารถ (ช่วง) เห็นว่า การสงครามเมืองห่าเตียนครั้งจะกระทำได้ไม่ตลอด จึงเดินทางออกจากแนวรบเมืองห่าเตียนไปเข้าเฝ้าฯ กรมขุนอิศเรศรังสรรค์ฯ ที่เกาะกระทะคว่ำ (ฟูโกว๊ก) ในวันขึ้นสิบเอ็ดค่ำเดือนห้า (22 มีนาคม พ.ศ. 2385) เพื่อปรึกษาราชการ ว่าขณะนี้ฝ่ายญวนกำลังมีกำลังมาช่วยเสริมจากเมืองไซ่ง่อน
สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศเรศรังสรรค์ มีพระดำริว่า ขณะนี้เป็นปลายฤดูมรสุม (ตะวันออกเฉียงเหนือ กำลังจะเปลี่ยนเข้าสู่ฤดูมรสุมตะวันตกเฉียงใต้) และฝ่ายญวนเมืองฮาเตียนก็ได้กำลังสนับสนุนจากเมืองไซ่ง่อน ฝ่ายไทยจะสามารถตีเมืองฮาเตียนได้ลำบากยิ่งขึ้น อีกทั้งลมตะวันตกมีกำลังแรงขึ้นทุกขณะ เรือรบเรือไล่ เรือกำปั่นหลวง จะได้รับความเสียหายจากคลื่นลม "การซึ่งจะทำเมืองบันทายมาศ อ้ายญวนก็เพิ่มเติมมารักษาบ้านเมืองมั่นคง การเป็นปลายมรสุมสิ้นที่อยู่แล้ว เดี๋ยวนี้ลมตะวันตกก็พัดกล้าขึ้น จะรั้งรออยู่ช้านักเรือรบเรือไล่ของหลวงก็ออกมามาก จะยับเยินเสียด้วยคลื่นลม" สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศเรศรังสรรค์ มีพระดำริว่า หากฝ่ายไทยไม่สามารถเข้าพิชิตเมืองฮาเตียนได้สำเร็จ จะเสด็จไปประทับที่หน้าเมืองกำปงโสม ให้จมื่นไวยวรนารถ (ช่วง) ขนถ่ายข้าวสารให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯที่เมืองกำปอดจนเสร็จสิ้น แล้วฝ่ายทัพเรือไทยแม่ทัพนายกอง เมื่อลมมรสุมตะวันตกทวีกำลังแรงกล้า จะทอดทุ่นอยู่นิ่งไม่ได้ ก็ให้ล่าถอยจากเมืองฮาเตียน เลิกทัพตามเสด็จมาที่เมืองกำปงโสม "เมื่อลมตะวันตกพัดกล้าหนักมา เรือรบเรือไล่จะทอดทุ่นอยู่มิได้ จึ่งให้นายทัพนายกองเลิกถอยกองทัพตามเสด็จเข้าไป"
หลังจากที่จมื่นไวยวรนารถ (ช่วง) ได้เดินทางไปปรึกษาราชการที่เกาะกระทะคว่ำ (ฟูโกว๊ก) แล้วนั้น วันรุ่งขึ้น วันขึ้นสิบสามค่ำ เดือนห้า (23 มีนาคม) พ.ศ. 2385 เกิดลมพายุใหญ่พัดมาจากทางทิศตะวันตก ทำให้เรือกำปั่นและเรือรบฝ่ายไทยทั้งหลายไม่สามารถตั้งอยู่ได้ แม่ทัพนายกองฝ่ายไทย ทั้งพระยาราชวังสัน พระยาพิไชยรณฤทธิ จำต้องถอยออกมาจากเมืองห่าเตียนทั้งหมดในวันนั้น มาหลบลมอยู่ที่เกาะโดดหน้าเมืองห่าเตียน (ปัจจุบันเรียกว่า เกาะห่าเตียน) จอดเพื่อรอคอยพายุให้ผ่านพ้นไป "ด่ายนามถึกหลุก"ระบุว่า ทัพฝ่ายไทยถอยออกจากเมืองห่าเตียนในเวลากลางคืน กองกำลังฝ่ายญวนรุกไล่ติดตามสามารถยึดศาสราวุธไปได้
ถึงแม้ว่าทัพไทยทางเรือจะถอยออกจากเมืองห่าเตียนแล้ว แต่ทัพทางบกไทยเขมร ของพระยาอภัยพิพิธ (กระต่าย) ยังคงต่อสู้โจมตีต่อไป พระยาโสรัชชะ และพระยาเสนาอันชิตเจ้าเมืองกำปอด สามารถยึดป้อมค่ายจูญัมหรือเขาโกนธมได้ ในวันแรมหนึ่งค่ำเดือนห้า (27 มีนาคม พ.ศ. 2385) ซึ่งก่อนหน้านี้ เมื่อพระยาเขมรเมืองกำปอดลุกฮือขึ้นต่อต้านเวียดนาม ในพ.ศ. 2383 ทัพกัมพูชาเมืองกำปอด เคยสามารถยึดป้อมจูญัมได้ครั้งหนึ่งแล้ว
ยุทธการเมืองโจดก.
ฝ่ายพระเจ้าเทียวตรี ขณะนั้นประทับอยู่ที่จังหวัดนิญบิ่ญ ในเวียดนามภาคเหนือ ในวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2385 เมื่อพระเจ้าเทียวตรีได้ทราบว่า ทัพเรือฝ่ายไทยเข้าโจมตีเมืองห่าเตียนทุกทิศทาง จึงพิโรธและมีราชโองการแต่งตั้งให้เลวันดึ๊ก เจ้าเมืองไซ่ง่อน เป็น"ต๋งท้งเกวินหวุ" (Tổng thống quân vụ, 總統軍務) เป็นแม่ทัพใหญ่สำหรับป้องกันและต้านทานการรุกรานของฝ่ายไทย และให้เลวันฟู้ (Lê Văn Phú) ขุนนางจากเมืองเว้ เป็น"ทามต๊านได่เถิ่น" (Tham tán Đại thần, 參贊大臣) หรือปลัดผู้ช่วย ฝ่ายเวียดนามผันกำลังเพิ่มเติมจากเมืองไซ่ง่อน 2,500 คน จากเมืองล่องโห้ 2,000 คน จากเมืองสมิถ่อ 1,000 คน และจากเมืองโจดก 500 คน ออกมาช่วยเมืองห่าเตียน ต่อมาในต้นเดือนเมษายน พระเจ้าเทียวตรีได้รับรายงานว่า ฝ่ายญวนมีชัยชนะเหนือทัพไทยที่เมืองห่าเตียน ถึงแม้ว่าฝ่ายญวนจะมีกำลังน้อย แต่สามารถป้องกันเมืองได้ทัพไทยต้องถอยกลับ พระเจ้าเทียวตรียินดีพระทัยและสรรเสริญ ดว่านวันซ๊าค แม่ทัพญวนเมืองห่าเตียนอย่างมาก
"ด่ายนามถึกหลุก"ระบุว่า ทัพฝ่ายไทย-กัมพูชา ของเจ้าพระยายมราช (บุนนาค) และนักองค์ด้วง ตั้งค่ายรายทางตามแนวคลองหวิญเต๊ ไปทั้งสองฝั่งของแม่น้ำบาสัก เลยออกเมืองโจดกไปทางตะวันออกไปจนถึงเมืองเตินเจิว (Tân Châu) ฝั่งแม่นำโขง ฝ่ายไทยเข้าโจมตีป้อมค่ายญวน ที่เมืองเตินเจิว ป้อมดาเฟื๊อก (Đa Phước) หน้าเมืองโจดก และโจมตีเมืองกำปงกระสัง (Kampong Krasang) ของกัมพูชา อยู่ติดกับหน้าเมืองโจดก ซึ่งเวียดนามยึดครองอยู่ เหงียนกงจื๊อ รองเจ้าเมืองโจดก มีความเห็นว่า ถึงแม้ว่าฝ่ายไทยจะถอยทัพออกไปจากเมืองห่าเตียนแล้ว แต่ยังไปตั้งอยู่ที่เมืองกำปอดกำปงโสม แต่ฝ่ายญวนเวียดนามเมืองห่าเตียนและโจดกมีกำลังน้อย ต้องรับศึกทั้งสองด้าน ทั้งทางด้านเมืองห่าเตียน และทางด้านคลองหวิญเต๊หน้าเมืองโจดก หากทัพเรือฝ่ายไทยเข้าโจมตีเมืองห่าเตียนอีก ฝ่ายญวนจะพ่ายแพ้รักษาเมืองห่าเตียนไม่ได้ เหงียนกงจื๊อจึงถวายฎีกา ขอพระอนุญาตพระเจ้าเทียวตรีให้ถอยกำลังถอยออกมาจากเมืองห่าเตียน มาตั้งอยู่ที่เมืองโจดก พระเจ้าเทียวตรีไม่อนุญาตให้ถอนกำลังออกจากเมืองห่าเตียน ด้วยเหตุผลว่าฝ่ายไทยถอยไปแล้ว ฝ่ายญวนได้รับชัยชนะ ไม่มีเหตุอันใดที่ฝ่ายญวนจะต้องล่าถอย สุดท้ายเหงียนกงจื๊อรองเจ้าเมืองโจดกล้มป่วย รวมทั้งดว่านวันซ๊าค แม่ทัพญวนที่สามารถต้านทานทัพเรือไทยที่เมืองห่าเตียนได้นั้น ก็ล้มป่วยเช่นกัน กลับมารักษาตัวที่เมืองโจดก พระเจ้าเทียวตรีจึงให้เหงียนกงญั่นขึ้นบัญชาการทัพเมืองโจดกแทน
ในต้นเดือนเมษายน พ.ศ. 2385 ทัพฝ่ายไทย-กัมพูชา ที่ค่ายทั้งสองฝั่งแม่น้ำบาสัก ทั้งฝั่งซ้ายฝั่งขวา จำนวน 3,000 คน ต่างยกเข้าโจมตีค่ายดาเฟื๊อก ซึ่งอยู่ติดหน้าเมืองโจดก ฝั่มวันเดี๋ยนเจ้าเมืองโจดก จึงส่งทัพญวนจำนวน 1,000 คน ออกไปโจมตีค่ายของฝ่ายไทยบางส่วน ทางฝั่งตะวันออกของแม่น้ำบาสัก ทางเมืองเตินเจิว สามารถผลักดันฝ่ายไทยออกไปได้สำเร็จ จากนั้นค่ายไทยจึงเหลือเพียงฝั่งตะวันตก ทางฝั่งคลองหวิญเต๊ ซึ่งเป็นกองกำลังส่วนใหญ่ของฝ่ายไทยมีจำนวนหลายค่าย ในขณะนั้น เลืองวันเหลียว เจ้าเมืองห่าเตียน ส่งมาแจ้งแก่ฝั่มวันเดี๋ยนเจ้าเมืองโจดก ว่ากองเรือเมืองไซ่ง่อนไปถึงเมืองห่าเตียนแล้ว แต่ยังมีทัพเรือไทยขนาดใหญ่ยังอยู่ที่เกาะฟูโกว๊ก ขอให้ฝั่มวันเดี๋ยนไปช่วยเมืองห่าเตียนโดยเร็ว แต่ฝั่มวันเดี๋ยนเห็นว่า ฝ่ายไทยยังตีค่ายประชิดคลองหวิญเต๊อยู่ จะต้องตีฝ่ายไทยให้แตกไปจากคลองหวิญเต๊เสียก่อน จึงจะสามารถรักษาเมืองห่าเตียนได้
ฝ่ายเมืองโจดก มีกำลังประมาณ 5,000 คน ฝั๋มวันเดี๋ยน (พงศาวดารไทยเรียกว่า "องเตียนเลือก" มาจาก กิญเหลือก ซึ่งเป็นชื่อตำแหน่งเดิมของฝั่มวันเดี๋ยน สมัยที่รับราชการอยู่ที่มณฑลเจิ๊นเตย) หรือที่ก่อนหน้านี้เรียกว่า องตาเตียนกุน จัดทัพเมืองโจดกเข้าโจมตีค่ายไทยที่ตั้งเรียงไปตามแนวคลองหวิญเต๊ทั้งสามด้าน;
ในวันแรมสิบสองค่ำ เดือนห้า (7 เมษายน) พ.ศ. 2385 สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศเรศรังสรรค์ เสด็จโดยเรือกำปั่น"วิทยาคม" ("วิกตอรี่") พร้อมทั้งจมื่นไวรวรนารถ (ช่วง) เสด็จพร้อมทั้งข้าในกรม ออกจากเกาะกระทะคว่ำ (ฟูโกว๊ก) ไปประทับที่หน้าเมืองกำปงโสม ต่อมาในเวลากลางคืน ของวันเดียวกันนั้น คือวันแรมสิบสองค่ำ (7 เมษายน) ต่อเช้าวันแรมสิบสามค่ำ เดือนห้า (8 เมษายน พ.ศ. 2385) ฝั่มวันเดี๋ยน ได้มีคำสั่งให้กองกำลังฝ่ายญวน ดว่านกวังเหมิต เหงียนเลืองญั่น และ เหงียนกงญั่น ยกเข้าโจมตีค่ายฝ่ายไทยที่แนวคลองหวิญเต๊ ทั้งทางด้านซ้าย ด้านขวา และตรงกลาง พร้อมกัน ฝ่ายไทย-กัมพูชา ขณะนั้นเป็นเวลากลางคืน จึงไม่ทันได้ตั้งตัว ฝ่ายญวนเวียดนามจึงสามารถตีฝ่ายไทยพ่ายแพ้แตกพ่ายไปจากแนวคลองหวิญเต๊
<templatestyles src="แม่แบบ:คำพูด/style.css" />กองทัพไทยเขมรก็มากอยู่ แต่กองทัพญวนคิดจะยกไปปล้นแต่เพลาตีสิบเอ็ด กองทัพไทยเขมรยังหารู้ตัวไม่ กองทัพญวนเข้าล้อมรบชิงได้ปืนเครื่องศัสตราวุธ แล้วได้ฆ่านายทัพนายกองไทยเขมรตายเจ็ดคน ไพร่ตายสองร้อยเศษ แต่กองทัพอ้ายญวนตายองโดยสองคน ไพร่ตายร้อยเศษ ช้างถูกปืนตายสองช้าง
"ด่ายนามถึกหลุก"ระบุว่า ในยุทธการที่เขาเชิงกรรชุมคลองหวิญเต๊ในครั้งนี้ ฝ่ายญวนเวียดนามใช้เวลาเพียงประมาณสามชั่วโมง สามารถเอาชนะขับไล่ฝ่ายไทย-กัมพูชา ให้ถอยไปจากคลองหวิญเต๊ได้ และสามารถสังหารฝ่ายไทย-กัมพูชาได้ 1,012 คน สังหารแม่ทัพนายกองฝ่ายไทย-กัมพูชาได้ 7 คน รวมทั้งยึดได้ปืนใหญ่น้อย และปืนบาเรียมปืนใหญ่อย่างตะวันตกหนึ่งกระบอกใหญ่ แม่ทัพฝ่ายไทยพระยาอภัยสงครามสิ้นชีวิตในที่รบ ฝ่ายกัมพูชาพระองค์แก้ว (มา) สิ้นชีวิตในที่รบ พระยามหาเสนา (ต๊อน) และพระยาเขมรอีกหลายนายสิ้นชีวิตในที่รบ เจ้าพระยายมราช (บุนนาค) แม่ทัพใหญ่ ถูกยิงเข้าที่หน้าอกแต่กระสุนปืนเข้าที่กระดุมเสื้อทำให้รอดชีวิต นายแสงมหาเล็กบุตรของเจ้าพระยายมราชบุนนาคสิ้นชีวิตในที่รบ หลวงรักษาเทพ แกล้งนอนตายทหารฝ่ายญวนตัดเอาใบหูทั้งสองข้างไปเป็นรางวัล หลวงรักษาเทพจึงรอดชีวิตในในสภาวะหูขาดทั้งสองข้าง 
เมื่อฝ่ายญวนเวียดนามได้รับชัยชนะ และฝ่ายไทย-กัมพูชาเพลี่ยงพล้ำพ่ายแพ้ ในการรบที่เขาเชิงกรรมชุมคลองหวิญเต๊เมืองโจดก ในต้นเดือนเมษายน พ.ศ. 2385 นี้แล้วนั้น เจ้าพระยายมราช (บุนนาค) นักพระองค์ด้วง และพระพรหมบริรักษ์ (แก้ว) จึงถอยทัพกลับเมืองพนมเปญ 
ฝ่ายไทยถอยทัพ.
สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศเรศรังสรรค์ พร้อมทั้งจมื่นไวรวรนารถ (ช่วง บุนนาค) เสด็จพร้อมทั้งข้าในกรม ออกจากเกาะกระทะคว่ำ (ฟูโกว๊ก) เมื่อวันแรมสิบสองค่ำ เดือนห้า (7 เมษายน พ.ศ. 2385) มาประทับอยู่ที่ทางหน้าเมืองกำปงโสม ฝ่ายพระยาอภัยพิพิธ (กระต่าย) ได้ถอยทัพไทยเขมรออกมาจากเมืองห่าเตียนแล้ว จากนั้นกรมขุนอิศเรศรังสรรค์ฯจึงเสด็จยกทัพเรือกลับมาประทับอยู่ที่เมืองจันทบุรี ส่วนจมื่นไวรวรนารถ (ช่วง) และพระยาอภัยพิพิธ (กระต่าย) นั้น ยังอยู่ที่เมืองกำปอด ทำการขนถ่ายข้าวสารและเกลือจากเรือกำปั่น เข้าไปทางเมืองท่ากำปอด ลำเลียงด้วยเรือเล็กส่งขึ้นไปทางเมืองพนมเปญ เพื่อมอบให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ที่เมืองพนมเปญ แต่ทว่าขนส่งได้เพียง ข้าวสาร 288 เกวียน 26 ถัง เกลือ 77 เกวียน กับอีก 2 ถัง จมื่นไวรวรนารถ (ช่วง) เห็นว่า หากจะขนถ่ายข้าวสารให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯทั้งหมด จะใช้เวลานานมาก อีกทั้งฝ่ายญวนเวียดนามเมืองหาเตียน อาจรุกติดตามโจมตีโต้มาที่เมืองกำปอดเมื่อใดก็ได้ จมื่นไวรวรนารถ (ช่วง) และพระยาอภัยพิพิธ (กระต่าย) จึงตัดสินใจเลิกขนถ่ายข้าวที่เมืองกำปอด ในวันแรมหกค่ำเดือนหก (30 เมษายน พ.ศ. 2385) แล้วจึงตามเสด็จฯมาที่เมืองจันทบุรี สุดท้ายแล้ว กรมขุนอิศเรศรังสรรค์ฯ พร้อมทั้งจมื่นไวรวรนารถ (ช่วง) จึงเสด็จยกทัพเรือกลับนิวัติคืนสู่พระนคร
"องเตียนเลือก"ฝั่มวันเดี๋ยน ยกทัพกลับถึงเมืองโจดก ในวันขึ้นหนึ่งค่ำเดือนหก (10 เมษายน) องเตียนเลือกเรียกให้นักองค์อิ่มเจ้าชายกัมพูชา มาดูศาสตราวุธที่ฝ่ายเวียดนามยึดมาได้จากฝ่ายไทย แล้วฝั่มวันเดี๋ยนจึงยกทัพเข้าปราบกบฏเขมรกรอมที่เขาเทิ๊ตเซิน หรือเขาบ๋ายนุ้ย อันเป็นฐานที่มั่นกบฏเขมรกรอมแห่งสุดท้าย ฝั่มวันเดี๋ยนให้ ดว่านกวังเหมิต อยู่รักษาค่ายคลองหวิญเต๊ แล้วฝั่มวันเดี๋ยนและเหงียนกงญั่น พร้อมทั้งนักองค์อิ่ม เจ้าชายกัมพูชาที่ฝักใฝ่ญวน จึงยกทัพเมืองโจดกเข้าปราบกบฏเขมรกรอมที่เขาเทิ๊ตเซิน ที่เขานุ้ยเกิ๊ม (Núi Cấm จดหมายเหตุไทยเรียกว่า เขาปูเบี้ยน หรือ พนมปู่เบี้ยน Pnom Po Piêl) และเขานุ้ยได่ (Núi Dài) ในวันขึ้นหกค่ำเดือนหก (15 เมษายน พ.ศ. 2385) แตกพ่ายไปได้สำเร็จ ฝ่ายพระเจ้าเวียดนามเทียวตรี ขณะนั้นประทับอยู่ที่เมืองฮานอยในเวียดนามภาคเหนือ ได้รับรายงานในปลายเดือนเมษายน พ.ศ. 2385 ว่า แม่ทัพญวนฝั่มวันเดี๋ยนสามารถตีทัพไทยเขมรให้แตกพ่ายไปจากคลองหวิญเต๊ได้สำเร็จ พระเจ้าเทียวตรีจึงยินดีพระทัยสรรเสริญฝั่มวันเดี๋ยนเป็นอันมาก พระเจ้าเทียวตรีเสด็จออกจากเมืองฮานอย ในวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2385 และเสด็จกลับถึงเมืองเว้ราชธานี ในวันที่ 21 พฤษภาคม
ในสมัยรัชกาลที่ 2 เมื่อทัพฝ่ายไทยได้เผาทำลายเมืองอุดงบันทายเพชร ราชธานีของกัมพูชา ในพ.ศ. 2355 นั้น พระอุไทยราชาฯนักองค์จันทร์ ได้ย้ายราชธานีกัมพูชา จากเมืองอุดงลงไปอยู่ที่เมืองพนมเปญ ด้วยเหตุผลว่า เมืองพนมเปญนั้นเป็นที่ลุ่มต่ำติดแม่น้ำ หากฝ่ายไทยยกมาโจมตีอีก ทัพฝ่ายญวนจะสามารถเข้าช่วยเหลือได้อย่างทันท่วงที ด้วยเหตุผลเดียวกันนี้ เมื่อฝ่ายไทยพ่ายแพ้เพลี่ยงพล้ำ แตกทัพมาจากคลองหวิยญเต๊ เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ซึ่งอยู่รักษานักพระองค์ด้วงอยู่ที่พนมเปญ คาดการณ์ว่า ฝ่ายญวนเวียดนามจะยกทัพขึ้นมาโจมตีตอบโต้ถึงเมืองพนมเปญในไม่ช้า เมืองพนมเปญมีชัยภูมิที่ล่อแหลม สุ่มเสี่ยงต่อการโจมตีจากเวียดนามภาคใต้ ประกอบกับที่จมื่นไวยวรนารถ (ช่วง บุนนาค) ไม่สามารถขนส่งข้าวสารให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ได้ทั้งหมด ทำให้ทัพฝ่ายไทยในกัมพูชาที่เมืองพนมเปญ ประสบปัญหาขาดแคลนข้าว เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯจึงตัดสินใจ พานักองค์ด้วงรวมทั้งถอนทัพไทยลาวเขมรป่าดงจากเมืองพนมเปญ ย้อนกลับมาตั้งอยู่ที่เมืองอุดง ในเดือนเจ็ด (พฤษภาคม) พ.ศ. 2385 โดยที่เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯ ให้กองกำลังชาวลาวเมืองนครราชสีมา จำนวน 5,000 คน และชาวเขมรอีก 3,000 คน อยู่รักษาเมืองพนมเปญไว้ก่อน เป็นหน้าด่านสำหรับต้านทานการรุกโจมตีของฝ่ายเวียดนาม รวมทั้งให้รื้อค่ายญวนเมืองเจิ๊นเตย ซึ่งเวียดนามได้สร้างขึ้นที่พนมเปญ ตั้งแต่เมื่อแรกตั้งมณฑลเจิ๊นเตย พ.ศ. 2378 อันเป็นสัญลักษณ์ของการปกครองของเวียดนามในกัมพูชา ฝ่ายไทยได้รื้อลงไปเสีย
ในเดือนเจ็ด (พฤษภาคม) พ.ศ. 2385 เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ได้มอบหมายให้เจ้าพระยายมราช (บุนนาค) คุมกำลัง 3,000 คน ก่อสร้างป้อมปราการขึ้นเป็นเมืองใหม่ให้แก่นักองค์ด้วง ที่คลองพระยาลือ (Ponhea Lueu) ทางด้านใต้ของเมืองอุดง
ช่วงสงบศึกช่วงที่สอง.
เวียดนามปราบกบฏเขมรกรอมเขาเทิ๊ตเซิน.
ดว่านวันซ๊าค แม่ทัพญวนผู้สามารถป้องกันเมืองห่าเตียนจากการโจมตีของทัพเรือไทยได้ แต่ต่อมาได้ล้มป่วย รักษาตัวอยู่ที่เมืองโจดก และสุดท้ายจึงถึงแก่กรรม ในปลายเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2385 พระเจ้าเทียวตรีเสียพระทัยมาก ที่แม่ทัพดว่านวันซ๊าคด่วนสิ้นชีวิตไปถึงแม้ว่าเพิ่งจะได้รับชัยชนะเหนือสยามได้เพียงไม่นาน พระเจ้าเทียวตรีไว้ทุกข์ให้แก่ดว่านวันซ๊าคด้วยตนเอง และไม่ยินยอมให้ทูตจากจีนราชวงศ์ชิงเข้าเฝ้า พระเจ้าเทียวตรีตรัสสรรเสริญดว่านวันซ๊าคว่า ได้ทำราชการสงครามให้แก่เวียดนามอย่างกล้าหาญ ตั้งแต่รัชสมัยของพระเจ้ามินมาง ได้รับชัยชนะเหนือสยามที่เมืองสะโทงและชีแครง "ทองเป็นร้อยเป็นพันนั้นสามารถหาได้ แต่ขุนพลผู้เก่งกล้านั้นหาได้ยาก" ต่อมาดิญวันฮวีแม่ทัพญวนเมืองห่าเตียนอีกคนหนึ่งได้ล้มป่วยเสียชีวิตอีกเช่นกัน แล้วพระเจ้าเทียวตรีจึงราชโองการให้ เลวันดึ๊ก เจ้าเมืองไซง่อน ซึ่งพระเจ้าเทียวตรีได้แต่งตั้งให้เป็น"ต๋งท้งเกวินหวุ" เป็นแม่ทัพใหญ่ พร้อมทั้งฝั่มวันเดี๋ยน ยกทัพญวนเข้าสู่กัมพูชา เพื่อปราบชุมนุมของพระยาจักรี (นวง) ซึ่งยังตั้งตนเป็นอิสระ อยู่ที่กษัตริย์สระ (Khsach Sa) ทางใกล้กับเมืองบาพนม ไม่ยอมสวามิภักดิ์ต่อนักองค์ด้วงและต่อเวียดนาม
ในปลายเดือนพฤษภาคม เลวันดึ๊กเจ้าเมืองไซง่อน และเลวันฟู้ปลัดผู้ช่วย ยกทัพเมืองไซ่ง่อน มาสมทบกับทัพเมืองโจดก ของฝั่มวันเดี๋ยน และเหงียนกงญั่น ที่เขาเทิ๊ตเซิน ทั้งเลวันดึ๊กและฝั่มวันเดี๋ยนปราบกบฏเขมรกรอมที่เขานุ้ยเตื่อง (Núi Tượng) แต่ทว่าในเวลานั้น "องเตียนเลือก"ฝั่มวันเดี๋ยนเจ้าเมืองโจดก แม่ทัพญวนที่ตีทัพไทยเขมรแตกพ่ายไปจากคลองหวิญเต๊ อดีตคือ"องตาเตียนกุน"แห่งเมืองเจิ๊นเตย ได้ล้มป่วยถึงแก่กรรมไปอีกคนหนึ่ง พระเจ้าเทียวตรีจึงแต่งตั้งให้เหงียนกงญั่น แม่ทัพญวนที่เคยสู้ทัพไทยที่สะโทงและชีแครงอีกคนหนึ่ง ให้เป็นเป็น"ต๋งด๊กอันห่า" (Tổng đốc An Hà) ปกครองจังหวัดอานซาง (โจดก) และห่าเตียน เป็นเจ้าเมืองโจดกคนใหม่แทนที่ฝั่มวันเดี๋ยนซึ่งถึงแก่กรรมไป โดยที่เหงียนกงจื๊อยังคงเป็นองตวนภูรองเจ้าเมืองโจดก
ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2385 เลวันดึ๊กเจ้าเมืองไซ่ง่อน นำเหงียนวันเจืองเจ้าเมืองล่องโห้ และเหงียนกงญั่นเจ้าเมืองโจดกคนใหม่ เข้าโจมตีฐานที่มั่นของกบฏเขมรกรอมที่จีตน (Tri Tôn) เขาโกโต (Núi Cô Tô) สามารถปราบกบฏให้แตกพ่ายกระจัดกระจายไปได้สำเร็จ จับกุมกบฏมีทั้งชาวเขมรกรอมและชาวจีน และเลวันดึ๊กยังให้นักองค์อิ่มเกลี้ยกล่อมชาวเขมรกรอมที่เป็นกบฏให้ยอมแพ้และยอมจำนนสวามิภักดิ์ต่อเวียดนาม เมื่อปราบกบฏเขมรกรอมได้แล้ว เลวันดึ๊กจึงมอบหมายให้เหงียนวันเจืองอยู่รักษาเขาเทิ๊ตเซิน คอยตามปราบกบฏเขมรกรอมที่ยังหลงเหลือ แล้วเลวันดึ๊กเจ้าเมืองไซ่ง่อน พร้อมทั้งเลวันฟู้ปลัดผู้ช่วย และเหงียนกงญั่นเจ้าเมืองโจดก ยกกองเรือล่องไปตามคลองหวิญเต๊ ไปจนถึงเมืองห่าเตียนริมชายฝั่งทะเล ตรวจตราความเรียบร้อยว่าฝ่ายไทยจะไม่ยกเข้าโจมตีเมืองห่าเตียนอีก แล้วเลวันดึ๊กจึงกลับเมืองโจดก นักองค์อิ่มสามารถเกลี้ยกล่อมชาวเขมรกรอมที่เขาเทิ๊ตเซิน จำนวน 2,700 คน ให้กลับมาเข้าสวามิภักดิ์ต่อเวียดนามได้สำเร็จ
ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2385 เลวันดึ๊กเจ้าเมืองไซ่ง่อน เหงียนวันเจืองเจ้าเมืองล่องโห้ และเหงียนกงญั่นเจ้าเมืองโจดก ยกทัพเวียดนามจำนวน 6,000 คน จากเมืองเตินเจิว ล่องขึ้นไปตามแม่น้ำโขง เข้าโจมตีเมืองบาพนม ชุมนุมของพระยาจักรี (นวง) ฝ่ายกัมพูชาพระยาจักรี (นวง) เห็นว่าจะสู้ญวนไม่ได้จึงยกไพร่พลหลบหนีเข้าป่าไปหมดสิ้น ฝ่ายญวนเวียดนามจึงเผาค่ายเมืองบาพนมของพระยาจักรี (นวง) เสีย แล้วเจ้าเมืองญวนทั้งสาม ได้แก่ เลวันดึ๊กเจ้าเมืองไซ่ง่อน เหงียนวันเจืองเจ้าเมืองล่องโห้ และเหงียนกงญั่นเจ้าเมืองโจดก จึงเลิกทัพกลับคืนสู่เมืองของตน
แผนการของพระเจ้าเทียวตรีในการโจมตีกัมพูชา.
เมื่อฝ่ายญวนเวียดนามมีชัยชนะสามารถตีทัพไทยให้แตกพ่ายออกไปได้ทั้งสองทาง ทั้งทางเมืองห่าเตียนและทางคลองหวิญเต๊ ทำให้พระเจ้าเทียวตรีมีความสนใจเรื่องกัมพูชาขึ้นมาอีกครั้งหนึ่ง พระเจ้าเทียวตรีดำริว่า นักองค์อิ่ม เจ้าชายกัมพูชาที่ฝักใฝ่ญวนนี้ มีประโยชน์ สามารถเกลี้ยกล่อมชักจูงให้ชาวเขมรกรอมที่เป็นกบฏต่อเวียดนาม หันกลับมาสวามิภักดิ์ต่อเวียดนามได้ พระเจ้าเทียวตรีจึงมีราชโองการให้เลวันดึ๊กเจ้าเมืองไซ่ง่อน อาศัยจังหวะโอกาสที่ฝ่ายไทยเพลี่ยงพล้ำพ่ายแพ้นี้ เกณฑ์กำลังพลทั้งจากเวียดนามภาคใต้และเวียดนามภาคกลาง ยกเข้าโจมตีกัมพูชาเพื่อยึดครองกัมพูชาให้กลับมาเป็นของเวียดนามอีกครั้งหนึ่ง ตั้งนักองค์อิ่มให้เป็นเจ้ากัมพูชา และให้ยกเลยไปเข้าโจมตีสยามด้วย;
<templatestyles src="แม่แบบ:คำพูด/style.css" />หากว่าสามารถใช้โอกาส [ที่สยามปราชัย] ยกทัพอันเกรียงไกรของเราเข้าโจมตีและยึดครอง [กัมพูชา] จงยกทัพเข้าไปในทันที หากว่าทหารของเราเหนื่อยล้าจากการสู้รบเป็นเวลายาวนาน หรือดินแดน [กัมพูชา] กว้างใหญ่ไพศาลเกินกว่าที่จะสามารถเข้ายึดครองได้ในเวลาสั้น หากว่าควรที่จะให้เขมรสู้รบกับเขมรด้วยกันเอง ครั้งนี้จึงเป็นเวลาที่เหมาะสม ที่จะใช้งานนักองค์อิ่ม หากว่านักองค์อิ่มภักดีต่อฝ่ายเราจริง จงหาทางตอบแทนนักองค์อิ่ม จัดกองกำลังชาวเขมรจำนวนพันกว่าคนให้นักองค์อิ่มบัญชาการ จงเกณฑ์กองกำลังจากนามกี่ (Nam Kỳ เวียดนามภาคใต้) และต๋ากี่ (Tả kỳ เวียดนามภาคตะวันออกเฉียงใต้) และให้"หลัญบิญ" (Lãnh binh) หรือ "กว๋านเหวะ" (Quản vệ) สักคนหนึ่ง ที่มีความสามารถ ให้บัญชาการกองกำลังนี้ ส่งไปที่นามนิญ (Nam Ninh บาพนม) นามไท้ (Nam Thái) งีฮว่า (Nghi Hoà เมืองบาที) และฟองเญือง (Phong Nhương เมืองสำโรงทอง) เพื่อเกณฑ์ชาวเขมรมาเข้าทัพ รอคอยจนกว่าชาวเขมรจะเข้าสวามิภักดิ์ แล้วจึงตั้งให้นักองค์อิ่มเป็นเจ้า [กัมพูชา] แล้วจึงจัดแบ่งดินแดน [ของกัมพูชา] ออกมาจัดตั้งเป็นเขตแคว้นต่างๆ สร้างรั้วป้องกันข้าศึกศัตรู สร้างป้อมค่ายป้องกันในที่อันล่อแหลม ให้ทหารพักฟื้นและพักผ่อนสักสองสามปี เมื่อเมืองเขมรระส่ำระสายแล้วนั้น แล้วเราจึงกรีฑาทัพใหญ่ ยกทัพเข้ายึดครองเจิ๊นเตย [กัมพูชา] ทั้งหมด แล้วจึงยกทัพเข้าโจมตีเขตแดนของสยามอย่างแข็งกร้าว เพื่อไม่ให้สยามอาจหาญเบียดเบียนมากระทำแก่เราอีก
แผนการของพระเจ้าเทียวตรี ในการเข้ายึดครองกัมพูชา ให้กลับเข้าไปอยู่ภายใต้อิทธิพลของเวียดนามอีกครั้ง คือการส่งทัพเวียดนามเข้าโจมตีกัมพูชาโดยตรง หรือถ้าหากว่าชาวเวียดนามอ่อนล้าเกินกว่าที่จะทำศึกได้ ก็ให้ใช้นักองค์อิ่มเป็นผู้เกลี้ยกล่อม ยุยงให้กัมพูชาและไทยขัดแย้งแตกออกจากกัน นำกองกำลังชาวกัมพูชาให้นักองค์อิ่มบัญชาการ ตั้งนักองค์อิ่มขึ้นเป็นเจ้ากัมพูชา ภายใต้การสนับสนุนของเวียดนาม ประกอบกับที่หากว่าฝ่ายไทยและกัมพูชาแตกหักจากกันเมื่อใด ฝ่ายเวียดนามจะฉวยโอกาสนี้เข้ายึดครองกัมพูชา เหมือนอย่างที่สยามได้ใช้โอกาสที่กัมพูชาขัดแย้งกับเวียดนาม ในการเข้ายึดครองกัมพูชาเช่นกัน เลวันดึ๊กเจ้าเมืองไซ่ง่อน ซึ่งในอดีตนั้นดำรงตำแหน่งเป็น"ทามต๊านได่เถิ่น" (Tham tán Đại thần) เป็นปลัดหรือรองผู้สำเร็จราชมณฑลเจิ๊นเตย ในช่วงที่ชาวกัมพูชาลุกฮือขึ้นต่อต้านเวียดนาม ในพ.ศ. 2383 เห็นว่าการที่เวียดนามจะเข้ายึดครองกัมพูชาอีกครั้งหนึ่ง และฟื้นฟูมณฑลเจิ๊นเตยขึ้นมาอีกครั้งนั้น เป็นสิ่งที่เป็นภาระและไม่สามารถกระทำได้จริง เลวันดึ๊กเห็นว่า การของพระเจ้าเทียวตรีนี้ใหญ่โตเกินรับไหว จึงทำฎีกาทัดทานพระเจ้าเทียวตรี;
<templatestyles src="แม่แบบ:คำพูด/style.css" />พวกหลับมาน (Lạp Man 臘蠻 หมายถึง ชาวกัมพูชา) นั้นองอาจขึ้นด้วยการสนับสนุนของสยาม เมื่อกองทัพของเราได้สังหารพวกสยามและพวกเขมร ทางทะเลนั้นพวกศัตรูต้องล่าถอยไปในเวลากลางคืน ทางบกนั้นพวกศัตรูต้องพ่ายแพ้ในการรบ พวกสยามและพวกเขมรจะต้องระส่ำระสาย สะดุ้งสะเทือน ตื่นตระหนกตกใจกลัว หากเราใช้โอกาสที่เรามีชัยชนะเข้าโจมตีเจิ๊นเตย [กัมพูชา] ฝูงข้าศึกศัตรูเหมือนฝูงผึ้งฝูงมด จะต้องแตกพ่ายไปด้วยเสียงของลมและเสียงของนกกระสา พวกศัตรูอาจต้องแตกหนีไปโดยไม่สู้รบ แต่หากพิจารณาอย่างถี่ถ้วน ทำความเข้าใจสถานการณ์นี้ สู้รบยึดครองนั้นทำได้ง่ายแต่การรักษาไว้นั้นทำได้ยาก ข้าพระพุทธเจ้าขออธิบายจากมุมมองของศัตรู เมืองเจิ๊นเตย (กัมพูชา) นั้น เดิมเรียกว่าเมืองหลับมาน พวกหลับมานนั้นมักจะดื้อรั้น คดโกง หลอกลวง โลเล และไม่ภักดี ในอดีตเมืองเจิ๊นเตยเป็นเมืองขึ้นของเราแต่ในนามเท่านั้น ตอนนี้พวกหลับมานหลงลืมบุญคุณของเรา เห็นเราเป็นศัตรูปัจจามิตร องอาจประหนึ่งเหมือนว่าได้ขึ้นขี่หลังเสือที่ดุร้าย หากเราเกลี้ยกล่อมพวกหลับมานให้มาภักดีกับเราดังเดิม ความดื้อรันของพวกหลับมานนั้นเอาแน่เอานอนมิได้ การจัดตั้งการปกครอง [ในกัมพูชา] จัดแบ่งเป็นแว่นแคว้น ผนวกรวม [ชาวกัมพูชา] เข้ามาเป็นทหารและพลเรือน เป็นสิ่งที่ไม่สามารถกระทำได้อย่างแน่นอน! นอกจากนี้ เขตแดน [ของกัมพูชา] นั้น กว้างใหญ่กว่าจังหวัดทั้งหกของนามกี่ (เวียดนามภาคใต้) ถึงสองเท่า หากเราจัดทัพเข้าโจมตี [กัมพูชา] เข้าทางตะวันออกอย่างรวดเร็ว พวกหลับมานจะหนีไปทางตะวันตก หนีไปที่แห่งหนึ่งบ้างแห่งนั้นบ้าง เราจะสามารถปราบพวกหลับมานได้ในคราวเดียวได้อย่างไร? ถึงแม้ว่าเราจะได้รับชัยชนะในทุกที่ แต่เราจะสามารถอยู่รักษาทุกที่ได้อย่างไร?
เลวันดึ๊กทูลพระเจ้าเทียวตรีว่า การที่จะกลับมายึดครองกัมพูชาเป็นมณฑลเจิ๊นเตยดังเก่านั้น เป็นสิ่งที่กระทำได้ลำบาก เนื่องจากกัมพูชามีดินแดนกว้างใหญ่ เต็มไปด้วยป่าเขาป่าทึบรกชัฏ จะต้องใช้กำลังพลและทรัพยากรจากเวียดนามใต้จำนวนมากเป็นการสิ้นเปลือง เลวันดึ๊กทูลเสนอว่าให้ราษฎรชาวเวียดนามใต้ได้พักผ่อนบ้างเสียก่อน ถ้ากัมพูชาเกิดความขัดแย้งแตกหักกับฝ่ายไทยเมื่อใด ฝ่ายเวียดนามจึงจะฉวยโอกาสเข้ายึดครองกัมพูชาอีกครั้งหนึ่ง พระเจ้าเทียวตรีเห็นชอบด้วยจึงให้ล้มเลิกแผนการโจมตีกัมพูชาออกไปก่อน ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2385 พระเจ้าเทียวตรีมีราชโองการมาประกาศให้แก่ชาวเวียดนามภาคใต้ว่า ขณะนี้สถานการณ์การสู้รบทางชายแดนกับกัมพูชานั้น สงบเรียบร้อยดีแล้ว ขอให้ราษฎรชาวเวียดนามภาคใต้ ทำมาหากิน ทำการเกษตรและค้าขายอย่างเป็นสุข พระเจ้าเทียวตรีให้นำปืนบาเรียมอย่างตะวันตกที่ยึดได้มาจากทัพไทยที่คลองหวิญเต๊ นำไปทดสอบการยิงที่เมืองเว้ พร้อมทั้งพระราชทานนามให้แก่ปืนใหญ่กระบอกนี้ว่า Bình Xiêm sung tiêu pháo หรือ "ปืนใหญ่สยามพ่าย" ต่อมาในเดือนสิงหาคม พระเจ้าเทียวตรีให้เลวันดึ๊กย้ายกลับเข้าไปรับราชการที่เมืองเว้ แต่งตั้งให้เลวันฟู้ (Lê Văn Phú, 黎文富) เป็น"ต๋งด๊กดิ่ญเบียน" (Tổng đốc Định Biên) เจ้าเมืองไซ่ง่อนคนใหม่แทนที่เลวันดึ๊ก ต่อมาไม่นานเลวันดึ๊กจึงล้มป่วยถึงแก่กรรม
สภาวะคุมเชิงระหว่างไทยและเวียดนาม.
เมื่อจมื่นไวยวรนารถ (ช่วง บุนนาค) ไม่สามารถส่งข้าวขึ้นเมืองท่ากำปอดของกัมพูชา ให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) แม่ทัพใหญ่ฝ่ายไทยที่เมืองพนมเปญ ได้จำนวนไม่ครบถ้วนไม่ถึงครึ่งหนึ่งที่ขนไปจากกรุงเทพฯ เนื่องจากขาดแคลนเรือเล็กในการขนส่งข้าวจากเมืองกำปอดไปยังเมืองพนมเปญ จมื่นไวยวรนารถ (ช่วง) จึงนำเรือขนข้าวกลับกรุงเทพฯเสียก่อน ในเดือนหก (เมษายน) พ.ศ. 2385 ทำให้กองทัพฝ่ายไทยของเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ซึ่งประกอบไปด้วยชาวไทย ชาวลาว และชาวเขมร ที่อยู่ที่เมืองอุดงและพนมเปญ ประสบปัญหาภาวะอดอยากขาดแคลนอาหาร กัมพูชาอยู่ในสภาวะการสู้รบนับตั้งแต่ที่ชาวกัมพูชาลุกฮือขึ้นต่อต้านเวียดนามในเดือนสิบ (กันยายน) พ.ศ. 2383 ทำให้ราษฎรกัมพูชาไม่สามารถเพาะปลูกได้มาเป็นเวลาสองปีเศษ จึงเกิดภาวะขาดแคลนข้าวอย่างรุนแรงในกัมพูชา ราษฎรกัมพูชารวมทั้งพระสงฆ์กัมพูชาต่างเดินทางเข้าป่าค้นหาหน่อไม้และเผือกมันกินเพื่อประทังชีวิต ในเดือนแปด (มิถุนายน) พ.ศ. 2385 เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) มีใบบอกเข้าไปกราบทูลฯ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวที่กรุงเทพฯ ว่ากองทัพฝ่ายไทยในกัมพูชาอดอาหารจนล้มตายเสียชีวิตไปแล้วเป็นจำนวนกว่า 1,000 คน เศษ เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯจำต้องส่งข้าหลวงขึ้นไปหาซื้อข้าวที่เมืองลาวล้านช้างมาบรรเทา พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯ เมื่อทราบได้ทราบความตามใบบอกของเจ้าพระยาบดินทรเดชาฯแล้ว จึงดำรัสว่าทรงคาดคะเนไว้แล้วว่า จะเกิดความทุพภิกขภัยขึ้นในกัมพูชา เนื่องจากกัมพูชาอยู่ในภาวะสงครามหลายปีไม่ได้ทำการเพาะปลูก และยังทรงพระพิโรธแม่ทัพนายกอง ที่ทำราชการโจมตีเมืองฮาเตียนและคลองหวิญเต๊ไม่สำเร็จ;
<templatestyles src="แม่แบบ:คำพูด/style.css" />กองทัพเรือส่งข้าวเกลือเข้าไปที่เมืองกำปอดก็หาได้ครึ่งหนึ่งไม่ พาเอาข้าวเกลือกลับคืนเข้าไปกรุงเทพมหานคร แล้วแก้ตัวว่าไม่มีเรือเล็กจะลำเลียงเข้าไปในปากน้ำเมืองกำปอด การที่ยกลงไปก็ไม่ได้นัดหมายให้พร้อมกันไปทำก็ไม่เป็นราชการได้ ตื่นข่าวคราวเลิกถอนเสียก่อน กองทัพบกยังเข้าประชิดติดพันอยู่ ฝ่ายทัพบกไพร่พลก็มีมาก จะคิดอ่านรีบรัดกระทำกับญวนประการใดก็ไม่ทำ ตั้งเก้อๆ อยู่ไม่เป็นการ เหมือนจะคอยแตกคอยวิ่งเล่นสนุก ไม่ระวังรักษาตัวหมิ่นประมาทต่อราชการศึกสงคราม เจ้าพระยายมราชเป็นเสนาบดีผู้ใหญ่ทั้งอายุก็มากแล้ว เขาก็ว่าตระกูลสุริยวงศ์ (ตระกูลบุนนาค) เป็นข้าหลวงเดิม ไม่รู้เท่าทันกับอุบายความคิดญวน จนกองทัพญวนยกมาไม่รู้ตัวจึ่งเสียทีกับญวนจนยับเยิน ถ้าไม่มีความประมาทรู้เท่าทันชั้นเชิงญวนอยู่แล้ว ถึงญวนจะยกมามากสักเท่าใดๆ ก็ดี กองทัพอยู่ในค่ายได้เปรียบญวน ปืนใหญ่ปืนน้อยก็มี ถึงญวนจะมีอิทธิฤทธิ์เหมือนรี้พลขุนแผนก็เอาเถิด อ้ายญวนก็คงจะล้มตายด้วยเครื่องศาตราวุธพอ ๆ อยู่ นี่พากันเสียทีอ้ายญวนยับเยิน ครั้งนี้จะให้ไปส่งข้าวที่เมืองกำปอด ไปมายากเกลือกจะไม่เป็นการงาน ทรงเข็ดสติปัญญานายทัพนายกองเสียแล้ว ถ้าได้ส่งแต่เพียงเมืองกะพงโสมค่อยไกลๆ กลิ่นอุจจาระปัสสาวะญวนเข้ามา พอจะกดขี่ให้เอาข้าวเกลือออกไปส่ง ลองดูตามบุญตามกรรมอีกสักครั้งหนึ่ง บัดนี้ได้ส่งสำเนาหนังสือพระยาอภัยพิพิธวิจิตรพันธุพงศาปัญญาโกงโหงพรายกระต่ายผลุด แม่ทัพเรือหัวเมืองออกมาให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา ดูสติปัญญาด้วย
ถึงแม้ว่าฝ่ายญวนเวียดนามราชวงศ์เหงียน จะไม่ได้ยกย่องนักองค์อิ่ม เจ้าชายกัมพูชาที่ฝักใฝ่ญวน ให้ขึ้นเป็นเจ้ากัมพูชา เหมือนอย่างที่ฝ่ายไทยได้ยกย่องนักองค์ด้วง ฝ่ายเวียดนามไม่ไว้ใจนักองค์อิ่มอย่างแนบสนิท เนื่องจากนักองค์อิ่มเคยเป็นเจ้านายที่อยู่ข้างฝ่ายไทยมาก่อนเป็นเวลายาวนาน แต่พระเจ้าเวียดนามเทียวตรี ก็ได้มอบหมายให้นักองค์อิ่ม ให้ตั้งอยู่ที่เมืองกำปงกระสัง ทางใกล้กับเมืองโจดก เข้าเกลี้ยกล่อมยุยงให้ชาวกัมพูชา แตกหักเอาใจออกจากฝ่ายไทย ไปเข้าภักดีกับเวียดนามดังเดิม ในเดือนแปด (มิถุนายน) พ.ศ. 2385 นักองค์อิ่มส่งจดหมายออกเกลี้ยกล่อมพระยาเขมร เป็นจำนวนสิบสองฉบับ และต่อมาในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2385 พระเจ้าเทียวตรีแต่งตั้งให้พระยาเพชรเดโช (ทิด) อดีตเจ้าเมืองเชิงไพร ซึ่งภักดีต่อเวียดนาม ถูกพระยาเขมรขับไล่ไปเข้ากับเวียดนาม ให้มาเป็น"ฝูอวี๊" (Phủ uý) หรือเจ้าเมืองติ่ญเบียน (มัตจรูก) "ฝูอวี๊"เป็นตำแหน่งที่เวียดนามตั้งให้แก่พระยาเขมรที่เป็นเจ้าเมือง ให้นักองค์อิ่ม และพระยาเพชรเดโช (ทิด) ตั้งเกลี้ยกล่อมชาวกัมพูชา ควบคู่กันกับนักองค์อิ่ม
ฝ่ายไทยเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) และนักองค์ด้วง มีอำนาจปกครองกัมพูชาโดยส่วนใหญ่ทางฝั่งตะวันตก แต่ฝ่ายไทยนั้นยังไม่ได้จัดการป้องกันและปกครองกัมพูชาในทางภาคตะวันออก ในทางตะวันออกเฉียงใต้ของกัมพูชา พระยาจักรี (นวง) และพระยานราธิบดี (หมก) เจ้าเมืองไพรแวง ที่ได้ตั้งตนเป็นพระยากลาโหม ยังตั้งชุมนุมเป็นอิสระอยู่ที่เมืองบาพนม เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯและนักองค์ด้วง จึงเดินทางลงไปที่เมืองพนมเปญอีกครั้งหนึ่ง เพื่อควบคุมการสร้างป้อมปราการต่างๆทางแม่น้ำโขง เพื่อเตรียมไว้ป้องกันการโจมตีจากเวียดนาม ได้แก่;
นักองค์ด้วงเรียกตัวพระยาจักรี (นวง) เมืองบาพนม และพระยากลาโหม (หมก) เมืองไพรแวง ให้เข้ามาสวามิภักดิ์ และรักษาการป้องกันเมืองบาพนม และเมืองไพรแวง จากการโจมตีของเวียดนาม พระยาจักรี (นวง) และพระยากลาโหม (หมก) ไม่ยินยอมเข้าสวามิภักดิ์กับนักองค์ด้วง "ดื้อดึงไม่ยอมอ่อนน้อมเข้ามากราบถวายบังคมสมเด็จพระองค์ด้วงตามอย่างธรรมเนียมข้ากับเจ้าบ่าวกับนาย" เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) และนักองค์ด้วง จึงให้คนไปตามตัวพระยาเขมรทั้งสอง พระยากลาโหม (หมก) ยินยอมเดินทางเข้ามาสวามิภักดิ์ต่อนักองค์ด้วงแต่โดยดี แต่พระยาจักรี (นวง) ซึ่งถูกฝ่ายเวียดนามโจมตีจนต้องหลบหนีเข้าป่าไปก่อนหน้านั้น ไม่ยินยอมเข้าสวามิภักดิ์ต่อนักองค์ด้วง เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯต้องส่งคนไปตามตัวถึงสามครั้ง พระยาจักรี (นวง) จึงยินยอมเดินทางเข้ามาสวามิภักดิ์ต่อนักองค์ด้วง เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯ และนักองค์ด้วง จึงตัดสินโทษประหารชีวิตพระยาจักรี (นวง) ในข้อหาขัดขืนดึงดัน ไม่ภักดีต่อนักองค์ด้วง ส่วนพระยากลาโหม (หมก) นั้น เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯภาคทัณฑ์ไว้ แล้วให้กลับไปครองเมืองไพรแวงดังเดิม อย่างไรก็ตาม ชาวกัมพูชาและพระยาเขมรในเขตเมืองบาพนม ทางตะวันออกเฉียงใต้ของกัมพูชา ทางซึ่งติดกับเวียดนามนั้น ยังคงเป็นปฏิปักษ์ต่อนักองค์ด้วงและฝ่ายไทย
ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2385 เหงียนกงญั่นเจ้าเมืองโจดก และเหงียนกงจื๊อรองเจ้าเมืองโจดก ถวายรายงานพระเจ้าเทียวตรีว่า ชาวเขมรกรอมและชาวจีนในเวียดนามภาคใต้ ที่ได้เข้าสวามิภักดิ์ต่อเวียดนามนั้น ได้อดอาหารล้มตายไปเป็นจำนวนกว่าหลายพันคน ฝ่ายกรมการเมืองโจดกได้เบิกข้าวล่วงหน้า เพื่อบรรเทาภาวะทุพภิกขภัย แต่ทว่าฉางข้าวเมืองโจดกนั้น ไม่เพียงพอเลี้ยงราษฏร ในเดือนพฤศจิกายน พระเจ้าเทียวตรีทรงเห็นว่า เลืองวันเหลียว (Lương Văn Liễu) เจ้าเมืองห่าเตียนนั้น มีความตื่นตระหนก ไม่มีความสามารถ จึงปลดเลืองวันเหลียวออกจากตำแหน่งเจ้าเมืองห่าเตียน แล้วแต่งตั้งให้เหงียนเลืองญั่น (Nguyễn Lương Nhàn, 阮良閑) นายกองเมืองโจดก มาเป็นเจ้าเมืองห่าเตียนคนใหม่ เหงียนกงญั่นและเหงียนกงจื๊อ กรมการเมืองโจดก ทูลพระเจ้าเทียวตรีว่า ข้าวเมืองโจดกไม่เพียงพอเลี้ยงราษฎร พระเจ้าเทียวตรีจึงมีราชโองการให้ขนถ่ายข้าวเมืองไซ่ง่อน เมืองล่องโห้ และเมืองสมิถ่อ เมืองละ 20,000 "เฟือง" (เท่ากับประมาณ 500 เกวียน) ลงเรือเล็กเข้าไปบรรเทาทุพภิกขภัยที่เมืองโจดก แล้วพระเจ้าเทียวตรีจึงมีตรามายังเมืองโจดก ถามเหงียนกงญั่นเจ้าเมืองโจดกว่า สถานการณ์ทางกัมพูชาเรียบร้อยดีหรือไม่? ให้นักองค์อิ่มและพระยาเพชรเดโชเกลี้ยกล่อมชาวกัมพูชาได้บ้างหรือไม่? เหงียนกงญั่นถวายรายงานตอบพระเจ้าเทียวตรีว่า ชาวจีนและชาวเขมรกรอมในเวียดนามภาคใต้อยู่อย่างสงบสุขเรียบร้อยดี นักองค์อิ่มและนักองค์มีเป็นที่เคารพนับถือของชาวเขมรกรอม ส่วนฝ่ายไทยนั้นยังไม่มีความเคลื่อนไหวใดๆ นับตั้งแต่การสู้รบครั้งก่อน
การโจมตีเมืองห่าเตียนและคลองหวิญเต๊ของฝ่ายไทย ในช่วงเดือนห้าถึงเดือนหก (มีนาคม ถึง เมษายน) พ.ศ. 2385 นั้น เป็นการโจมตีเวียดนามของฝ่ายไทย ครั้งสุดท้ายในประวัติศาสตร์ เนื่องจากฝ่ายไทยได้ปราชัยเพลี้ยงพล้ำ ทำให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ซึ่งอยู่รักษานักองค์ด้วงอยู่ที่เมืองอุดงฦาชัย คาดการณ์ว่าฝ่ายญวนเวียดนามจะยกทัพจากเวียดนามภาคใต้ ยกขึ้นมาโจมตีกัมพูชาเพื่อตอบโต้ฝ่ายไทย แต่ฝ่ายเวียดนามไม่สามารถยกทัพขึ้นมาตอบโต้ฝ่ายไทยได้ เนื่องจากฝ่ายเวียดนามโดยเฉพาะเวียดนามภาคใต้ยังคงอ่อนล้าและบอบช้ำจากการทำศึกสงครามอย่างต่อเนื่องหลายปี นับตั้งแต่ที่ชาวกัมพูชาลุกฮือขึ้นต่อต้านการปกครองเวียดนาม จนถึงการลุกฮือของชาวเขมรกรอมในเวียดนามภาคใต้ ในช่วงกลางปีพ.ศ. 2385 ทั้งฝ่ายไทยและฝ่ายเวียดนาม ต่างบอบช้ำสูญสิ้นกำลังไพร่พลและเสบียงอาหาร ในขณะที่กัมพูชาอยู่ในภาวะบ้านเมืองได้รับความเสียหาย เกิดภาวะทุพภิกขภัยขาดแคลนข้าว ทำให้ทั้งฝ่ายไทย กัมพูชา และเวียดนาม ไม่สามารถเกณฑ์ไพร่พลมาสู้รบได้ ทำให้เกิดภาวะการสงบศึกขึ้นเป็นเวลาสามปี ระหว่างไทยและเวียดนามในกัมพูชา นับตั้งแต่กลางปีพ.ศ. 2385 จนถึงกลางปีพ.ศ. 2388 พงศาวดารไทยระบุว่า ในช่วงปลายปีพ.ศ. 2385 เกิดไข้ป่วงโรคระบาดขึ้นในเวียดนามภาคใต้ ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2385 พระเจ้าเทียวตรีแต่งตั้งให้เลวันดึ๊กเป็น"นามกี่กิญเหลือกได่เถิ่น" (Nam Kỳ Kinh lược đại thần, 南圻經略大臣) เป็นแม่ทัพใหญ่ในเวียดนามภาคใต้ ในการป้องการการโจมตีจากฝ่ายไทยและกัมพูชา เลวันดึ๊กถึงแม้ว่าเจ็บป่วยแต่ยังคงเดินทางออกจากเมืองเว้ จนล้มป่วยเสียชีวิตที่จังหวัดกว๋างนาม พระเจ้าเทียวตรีเมื่อทราบว่าเลวันดึ๊กเดินทางออกจากเมืองเว้ไม่ทันได้เท่าใด ได้ล้มป่วยสิ้นชีวิต พระเจ้าเทียวตรีหลั่งน้ำพระเนตรกันแสง สรรเสริญเลวันดึ๊กว่าเป็นขุนนางที่ทำความดีความชอบมาแต่สมัยพระเจ้ามินมางพระบิดาของพระเจ้าเทียวตรี
สยามมีอำนาจเหนือกัมพูชา.
เสนาบดีใหญ่ทั้งสามคนของกัมพูชา ได้แก่ เจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) สมเด็จเจ้าพระยา (โห้) และพระยากลาโหม (กิญ) ถูกพระเจ้ามินมางเนรเทศไปอยู่ที่เมืองต่างๆในเวียดนามภาคเหนือ ตั้งแต่ช่วงต้นปีพ.ศ. 2383 เสนาบดีกัมพูชาทั้งสาม เป็นโทษกักบริเวณอยู่ในเวียดนามภาคเหนือ เป็นเวลาเกือบสามปี จนกระทั่งในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2385 พระเจ้าเทียวตรีมีราชโองการให้ปล่อยตัวเสนาบดีกัมพูชาทั้งสามมาอยู่ที่เมืองเว้ แล้วพระเจ้าเทียวตรีจึงอนุญาตให้ปล่อยตัวเสนาบดีกัมพูชาทั้งสาม ได้แก่ เจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) สมเด็จเจ้าพระยา (โห้) และพระยากลาโหม (กิญ) กลับลงมาอยู่ที่เมืองโจดก ช่วยนักองค์อิ่มเกลี้ยกล่อมชาวกัมพูชาให้หันมาเข้ากับเวียดนาม และยุยงให้กัมพูชาขัดแย้งกับฝ้ายไทย ต่อมาไม่นาน พระยากลาโหม (กิญ) ล้มป่วยเสียชีวิตที่เมืองโจดก
เมื่อฝ่ายเวียดนามยังไม่ยกทัพขึ้นมาโจมตี พระเจ้าบดินทรเดชา (สิงห์) จึงรวบรัดขยายอำนาจของนักองค์ด้วงและฝ่ายไทย ไปยังกัมพูชาภาคตะวันออกทางแม่น้ำโขง เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯให้สร้างป้อมค่ายที่เมืองตะโบงคมุมค่ายหนึ่ง ที่โรงดำริหรือจังหวัดเตยนิญของเวียดนามห้าค่าย และที่โพธิ์พระอินทร์อีกค่ายหนึ่ง ให้ขุนนางไทยคือหลวงพิพิธเสนา พระวิชิตสงคราม ให้นายกองกัมพูชาได้แก่ พระยาพหลเทพ และพระยาเขมรอื่นๆ นำกำลังไทยลาวเขมร อยู่รักษาทั้งหกค่าย ทางภาคตะวันออกของกัมพูชาเขตแดนต่อกับเวียดนาม ในเดือนสาม (กุมภาพันธ์) พ.ศ. 2385 นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2386 เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) มีใบบอกเข้าไปกราบทูลฯพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวที่กรุงเทพฯ ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯเดินทางกลับไปกราบทูลข้อราชการที่พระนคร เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯเดินทางออกจากพระนคร ตั้งแต่เมื่อครั้งที่นักองค์อิ่มกวาดต้อนเมืองพระตะบองแปรพักตร์ไปเข้ากับเวียดนาม ในเดือนยี่ (มกราคม) พ.ศ. 2383 และอยู่บัญชาการในกัมพูชา เป็นเวลาสามปีเต็ม
ฝรั่งเศสมีความไม่พอใจ ที่ราชสำนักเวียดนามราชวงศ์เหงียน ลงโทษทารุณมิชชันนารีคริสเตียนคาทอลิกชาวฝรั่งเศส ฟรองซัว กิโซต์ (François Guizot) รัฐมนตรีต่างประเทศของฝรั่งเศส ในสมัยราชาธิปไตยเดือนกรกฎาคม (July Monarchy) นายเรือฝรั่งเศสชื่อว่า ฌ็อง-บาป์ติสต์ เซซิล (Jean-Baptiste Cécille) นำเรือรบฝรั่งเศสชื่อว่า"เอรวน" (Heroine) เข้าโจมตีเวียดนามเพื่อใช้เรื่องมิชชันนารีเป็นประเด็นในการขยายอำนาจเข้าสู่ภูมิภาค เซซิลมอบหมายให้ฟาแวง เลเวค (Favin-Lévêque) นำเรือเอรวนเข้าโจมตีเมืองท่าดานังของเวียดนาม ในวันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2386 เรียกร้องให้ราชสำนักราชวงศ์เหงียนปล่อยตัวมิชชันนารีฝรั่งเศสห้าคนที่เวียดนามได้กุมขังไว้ พระเจ้าเทียวตรียินยอมให้ปล่อยตัวมิชชันนารีให้แก่ฝรั่งเศสแต่โดยดี
ในเดือนสี่ (มีนาคม) พ.ศ. 2386 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯ มีพระราชกระแสตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชาฯว่า ถ้าหากว่าไม่มีราชการสิ่งใดในกัมพูชาแล้ว พระราชทานพระบรมราชานุญาติให้เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯเดินทางกลับพระนคร แต่ถ้าหากว่าฝ่ายญวนเวียดนามจะเข้ามาโจมตีกัมพูชาอีก ไม่สามารถถอนกำลังกลับคืนมาได้ ขอให้เจ้าพระยาบดินทรเดชาอยู่รักษาการเมืองกัมพูชาไปพลางก่อน "ถ้าเห็นว่าไม่มีราชการแล้วก็ให้เข้าไปเถิด ถ้าเห็นว่าญวนจะมากระทำกับเมืองเขมรอีก จะรื้อถอนผู้คนไม่ได้ ก็ให้รั้งรอฟังราชการอยู่ก่อน" เมื่อเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ได้ทราบความพระราชโองการตามท้องตรานั้นแล้ว ยังไม่ไว้วางใจฝ่ายเวียดนาม คาดการณ์ว่าฝ่ายเวียดนามอาจยกทัพเข้ามาโจมตีกัมพูชาอีก จึงยังไม่เดินทางกลับกรุงเทพมหานคร
นักองค์อิ่ม เป็นเจ้าชายกัมพูชาซึ่งเดิมอยู่กับฝ่ายไทย ประทับอยู่ที่วังเจ้าเขมรในกรุงเทพฯเป็นเวลาถึงยี่สิบปี จนกระทั่งนักองค์อิ่มได้แปรพักตร์ไปเข้ากับฝ่ายเวียดนาม ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2382 พระเจ้าเวียดนามมินมางให้กุมขังนักองค์อิ่มไว้ที่เมืองเว้ เป็นเวลาปีครึ่ง จนกระทั่งพระเจ้าเวียดนามเทียวตรีให้ปล่อยตัวนักองค์อิ่ม ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2384 ให้ลงมาเกลี้ยกล่อมชาวกัมพูชาให้กลับเข้าสวามิภักดิ์กับเวียดนาม นักองค์อิ่มจึงกลายเป็นเจ้าชายกัมพูชา ที่ฝ่ายเวียดนามให้การสนับสนุน นักองค์อิ่มประทับอยู่ที่เจิวฟู้ (Châu Phú) นอกเมืองโจดกทางทิศใต้ ประทับอยู่กับเจ้านายกัมพูชาอื่นๆ ได้แก่ นักองค์มี นักองค์เภา นักองค์สงวน รวมทั้งนักองค์ภิม บุตรของนักองค์อิ่ม และนักนางรศ มารดาขององค์อิ่มและองค์ด้วง นักองค์อิ่มล้มป่วยถึงแก่พิราลัย ที่เมืองเจิวฟู้ เมื่อวันแรมสิบค่ำ เดือนสิบ (25 มีนาคม) พ.ศ. 2386 อายุได้ 48 ปี นักองค์มี และนักนางรศมารดา ได้จัดพิธีศพถวายพระเพลิง ให้แก่นักองค์อิ่ม ที่เมืองโจดกนั้น นักองค์อิ่มมีโอรสคือนักองค์ภิม อายุ 21 ปี
ฝ่ายนักองค์ด้วง เมื่อเห็นว่าฝ่ายเวียดนามได้ปล่อยตัวให้เสนาบดีกัมพูชา เจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) และสมเด็จเจ้าพระยา (โห้) ลงมาอยู่ที่เมืองโจดกแล้วนั้น นักองค์ด้วงจึงแต่งตั้งขุนนางเสนาบดีจตุสดมภ์ของตนเองขึ้นบ้าง;
ในพ.ศ. 2386 นักองค์ด้วงได้ส่งให้พระยาวัง (หิง) และพระยาสังขโลก (หมก) เจ้าเมืองโพธิสัตว์ซึ่งฝักใฝ่ไทย เดินทางคุมเครื่องราชบรรณาการจากเมืองอุดงเข้าไปถวายพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวที่กรุงเทพฯ อย่างเจ้าประเทศราช ฝ่ายเจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) เสนาบดีกัมพูชาฝ่ายนักองค์มี ได้ให้นักองค์มี และนักนางรศ เขียนจดหมายมาถึงนักองค์ด้วงที่เมืองอุดง ใจความว่า นักองค์อิ่มถึงแก่พิราลัยแล้ว นักนางรศไม่มีที่พึ่ง ขอให้นักองค์ด้วงแตกหักกับฝ่ายไทย แล้วไปสวามิภักดิ์กับฝ่ายเวียดนาม เพื่อที่นักองค์ด้วงจะได้อาศัยอยู่ร่วมกับมารดาและประยูรญาติ "นักมารดาหามีที่พึ่งไม่ ฉันใดมารดากับบุตรและญาติพี่น้องจะได้พบปะเห็นหน้ากัน" และในปีพ.ศ. 2386 อีกเช่นกัน พระพิทักษ์บดินทร์ (โสม) ซึ่งเจ้าพระยาบดินทรเดชา ให้ดำรงตำแหน่งรักษาการผู้สำเร็จราชการเมืองพระตะบอง นับตั้งแต่เดือนมกราคม พ.ศ. 2383 เมื่อนักองค์อิ่มแปรพักตร์ไปเข้ากับญวนนั้น ได้ถึงแก่กรรม เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯจึงให้พระนรินทรโยธา (นอง) ขึ้นดำรงตำแหน่งเป็นรักษาการผู้สำเร็จราชการเมืองพระตะบองคนต่อมา
เวียดนามยึดครองจังหวัดเตยนิญ.
ในพ.ศ. 2378 องเตียนกุนเจืองมิญสาง ข้าหลวงมณฑลเจิ๊นเตย ได้ผนวกเอาบ้านดงดำริ หรือโรงดำริ (เขมร: រោងដំរី) ซึ่งเป็นบริเวณป่าทึบ ที่มีชาวกัมพูชาอาศัยอยู่อย่างเบาบาง ให้เป็นจังหวัดของเวียดนาม ชื่อว่า จังหวัดเต็ยนิญ (Tây Ninh, 西寧) โดยให้ขึ้นกับจังหวัดซาดิ่ญ (ไซ่ง่อน) ต่อมาเมื่อกัมพูชาลุกฮือขึ้นต่อต้านเวียดนาม ในพ.ศ. 2383 ทั้งชุมนุมของพระยาจักรี (นวง) เมืองบาพนม และชาวจามจากชุมนุมเมืองตะโบงคมุม ต่างยกทัพเข้าโจมตีจังหวัดเตยนิญ ฝ่ายเวียดนามยังไม่สามารถเข้ามามีอำนาจปกครองจังหวัดเตยนิญได้อย่างเบ็ดเสร็จ เนื่องจากพื้นที่จังหวัดเตยนิญเป็นป่ารกชัฏ ชาวกัมพูชาซุ่มซ่อนอยู่ตามป่าเป็นกองโจรต่อต้านเวียดนาม พระเจ้าเทียวตรีดำริว่า จังหวัดเตยนิญเป็นเขตแดนพรมแดนของเวียดนาม ติดกับกัมพูชาทางเมืองบาพนม เวียดนามควรกระชับอำนาจในเตยนิญอย่างมั่นคง เพื่อรักษาเขตแดนของเวียดนามที่ติดต่อกับกัมพูชา และเพื่อเกลี้ยกล่อมแผ่ขยายอิทธิพลของเวียดนาม ไปยังภาคตะวันออกเฉียงใต้ของกัมพูชา บริเวณเขตเมืองบาพนม ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2386 พระเจ้าเทียวตรีจึงมีราชโองการ ให้เลวันฟู้เจ้าเมืองไซ่ง่อน จัดสรรกองกำลังเมืองไซ่ง่อน 1,000 คน ประกอบด้วยนักโทษอาญาต่างๆ ให้องเดดกเมืองไซ่ง่อน ชื่อว่า โงวันซาย (Ngô Văn Giai, 吳文佳) ยกเข้าไปตั้งถิ่นฐานทำเกษตรกรรมในจังหวัดเตยนิญ และจัดทำแผนที่จังหวัดเตยนิญ เพื่อยึดครองให้จังหวัดเตยนิญเป็นส่วนหนึ่งของเวียดนามอย่างแท้จริง รวมทั้งให้โงวันสายนำตัวเจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) และสมเด็จเจ้าพระยา (โห้) เข้าไปเกลี้ยกล่อมชาวกัมพูชาที่บ้านโรงดำริหรือเตยนิญ ให้เข้าสวามิภักดิ์กับเวียดนาม
โงวันซายใช้เวลาเตรียมการเกณฑ์กำลังเมืองไซง่อนใช้เวลาร่วมสามเดือน พระเจ้าเทียวตรีส่งอดีตขุนนางเมืองเจิ๊นเตย ชื่อว่า กาวหิวดึ๊ก (Cao Hữu Dực, 高有翼) พร้อมทั้งกองกำลังเมืองไซ่ง่อนอีก 500 คน ยกเข้าไปตั้งถิ่นฐานในเตยนิญ โงวันซาย และกาวหิวดึ๊ก รวมทั้งชาวเมืองไซ่ง่อนรวม 1,500 คน จึงยกเข้าไปในเตยนิญ ในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2386 กาวหิวดึ๊กถวายรายงานพระเจ้าเทียวตรีว่า เตยนิญนั้นเป็นพื้นที่ป่าเขารกทึบโดยส่วนใหญ่ มีเพียงทำเลชัยภูมิริมแม่น้ำที่ไหลจากที่ราบสูงจังหวัดเตยนิญลงไปที่เมืองไซ่ง่อน (ปัจจุบันเรียกว่า แม่น้ำหวั่มเก๋อดง Vàm Cỏ Đông) ในเขตกวังฮว่า (Quang Hóa) ที่สามารถตั้งถิ่งฐานได้ และแม่น้ำสายนี้ยังสามารถใช้เดินทางติดต่อไปหาเมืองทงบิ่ญ (Thông Bình) และบงเหงวียน (Bông Nguyên) ซึ่งเป็นเมืองหน้าด่านของเวียดนาม ในการรับศึกจากกัมพูชา (กัมพูชาเรียกว่า กำภพสกาตรี และ จีระสือ) จากทางเมืองบาพนม กาวหิวดึ๊กทูลเสนอว่า หากฝ่ายเวียดนามสามารถสถาปนาอำนาจในเตยนิญได้อย่างมั่นคงแล้ว จะสามารถแผ่ขยายอำนาจเข้าทางกัมพูชาทางเมืองบาพนมได้ กาวหิวดึ๊กตั้งเมืองดิ่ญเลียว (Định Liêu) ปัจจุบันคือเมืองเบ๋นเกิ่ว (Bến Cầu) จังหวัดเต็ยนิญ ให้เป็นศูนย์กลางการปกครองของจังหวัดเตยนิญ
หลังจากที่เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) และนักองค์ด้วง มีคำสั่งให้ประหารชีวิตพระยาจักรี (นวง) เจ้าชุมนุมเมืองบาพนมนั้น ชาวกัมพูชาและบรรดาพระยาเขมร บริเวณเขตเมืองบาพนม ทางตะวันออกเฉียงใต้ของกัมพูชา จึงเป็นปฏิปักษ์ต่อนักองค์ด้วงและต่อฝ่ายไทย เหงียนกงญั่นเจ้าเมืองโจดกตั้งข้อสังเกตว่า ฝ่ายไทยเจ้าพระยาบดินทรเดชาฯไม่ได้วางกำลังไว้ฝั่งซ้าย (ตะวันออก) ของแม่น้ำโขงเลย ป้อมปราการทางเขตแดนต่อกับเวียดนามนั้นก็มีอยู่อย่างเบาบาง และเจ้าพระยาบดินทรเดชาฯให้ชาวเขมรอยู่รักษาป้อมเหล่านี้ทั้งสิ้น เหงียนกงญั่นจึงเห็นเป็นโอกาสว่า ถ้าฝ่ายเวียดนามปลุกระดมให้ชาวเขมรเหล่านี้ โดยเฉพาะทางเมืองบาพนม ลุกฮือขึ้นต่อต้านฝ่ายไทย จะเป็นคุณต่อเวียดนาม โงวันสายจึงมอบหมายให้เจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) เดินทางจากโรงดำริหรือเตยนิญ ออกมาเกลี้ยกล่อมชาวกัมพูชาเขตเมืองบาพนม ให้ลุกฮือขึ้นต่อต้านไทย
เมื่อโงวันซายและกาวหิวดึ๊ก นำกำลังเวียดนามเข้าตั้งถิ่นฐานในโรงดำริหรือเตยนิญ ชาวกัมพูชาส่วนใหญ่ในพื้นที่เข้าสวามิภักดิ์ต่อเวียดนาม ชาวกัมพูชาในเตยนิญอาศัยอยู่ร่วมกับชาวเวียดนามที่เข้ามาใหม่ อย่างไรก็ตาม ก่อนหน้าที่ ฝ่ายไทยเจ้าพระยาบดินทรเดชาฯ ได้ส่งกองกำลังกัมพูชาที่ฝักใฝ่ไทย เข้าประจำอยู่ในเตยนิญ ซึ่งกองกำลังนี้ ได้เข้าโจมตีกองเบียงและค่ายญวนในเตยนิญอยู่เป็นระยะ หลังจากที่ฝ่ายเวียดนามเริ่มตั้งถิ่นฐานในเตยนิญแล้วเป็นเวลาหกเดือน พระเจ้าเทียวตรีจึงมีราชโองการให้ยกเมืองดิ่ญเลียวให้เป็นศูนย์กลางการปกครองของเวียดนามในเตยนิญอย่างเป็นทางการ ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2386 และในเวลาเดียวกันนี้ พระยาฦาจักรี (ปาง) เจ้าเมืองลำดวน ซึ่งอยู่ใกล้เคียงกับเตยนิญ และเคยอยู่ร่วมชุมนุมของพระยาจักรี (นวง) มาก่อน ได้ส่งจดหมายถึงกาวหิวดึ๊กที่เมืองดิ่ญเลียว ใจความว่า พระยาฦาจักรีและพระยาเขมรในเขตเมืองบาพนม มีความยินดีที่เวียดนามเข้ามาตั้งอยู่ที่เตยนิญโรงดำริ และร้องขอให้ฝ่ายเวียดนามอนุญาตให้ชาวกัมพูชาและชาวเวียดนาม เดินทางค้าขายระหว่างกันได้โดยสะดวก เพราะนับตั้งแต่ที่เวียดนามถอนกำลังออกจากกัมพูชานั้น ราชสำนักราชวงศ์เหงียนไม่อนุญาตให้ชาวกัมพูชาและชาวเวียดนามเดินทางไปมาติดต่อกันข้ามเขตแดน อย่างก็ไรตาม พระเจ้าเทียวตรียังไม่อนุญาตให้ชาวกัมพูชาเขตเมืองบาพนมเดินทางเข้ามาค้าขายที่เตยนิญ