เขาสามร้อยยอด

เขาสามร้อยยอด เป็นเขาในจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ยาวจากทิศเหนือไปทิศใต้ประมาณ 13 กิโลเมตร มีลักษณะเป็นเขาหินปูน มีลักษณะตะปุ่มตะป่ำ มียอดที่สูงเด่นมาก 2 ยอด ยอดทางทิศเหนืออยู่ในตำบลสามร้อยยอด อำเภอสามร้อยยอด สูง 607 เมตร ยอดทางทิศใต้แบ่งเขตตำบลสามกระทาย อำเภอกุยบุรี กับตำบลไร่ใหม่ อำเภอสามร้อยยอด สูง 583 เมตร 
ธรณีสัณฐาน.
ลักษณะเด่นของธรณีสัณฐานแบบคาสต์ รองรับด้วยหินปูนเนื้อโดโลไมต์ ในยุคเพอร์เมียน กลุ่มหินราชบุรี อายุประมาณ 245–286 ล้านปี โครงสร้างเป็นชั้นหินโค้งงอ มีขอบเป็นเขาหินปูนผาชัน เกิดจากการกัดกร่อนทางแนวราบของทางน้ำไหลหรือคลื่นกระแสน้ำ ทำให้บริเวณตีนเขาถูกกัดกร่อนและส่วนบนของหินปูนพังลงมาเป็นหน้าผาชัน บริเวณทิศตะวันตกของเขาสามร้อยยอดมีบึงบัวหรือทุ่งสามร้อยยอดซึ่งเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระหว่างประเทศในลำดับที่ 11 ของประเทศไทย
ชื่อ.
ที่มาของชื่อเขา มีตำนานเล่าว่า แต่เดิมบริเวณนี้เคยเป็นทะเล มีหมู่เกาะน้อยใหญ่เรียงรายกัน ครั้งหนึ่งเคยมีเรือสำเภาจีนแล่นผ่านมา แต่ประสบเหตุลมพายุรุนแรงจนเรือใกล้อับปาง จึงแวะหลบภัยเข้ามาตามร่องน้ำด้านทิศตะวันตกของเกาะ แต่เรือได้ชนจนอับปางลง ผู้คนจมน้ำตายจำนวนมาก ที่เหลือรอดตายขึ้นมาอาศัยอยู่บนเกาะประมาณ 300 คน จึงได้ตั้งชื่อว่า "เกาะสามร้อยรอด" ต่อมาระดับน้ำทะเลได้ลดลง เกาะกลายเป็นภูเขา ชาวบ้านเรียกเพี้ยนเป็น "เขาสามร้อยยอด" ชาวบ้านตั้งข้อสันนิษฐานว่าบริเวณที่เรือจมเรียกว่า "อ่าวทะเลสาบ" เคยมีผู้พบซากเสากระโดงเรือโบราณในบริเวณนี้ด้วย แต่อีกข้อสันนิษฐานของชื่อเขา สันนิษฐานว่า เป็นเพราะมีต้นสามร้อยยอดขึ้นอยู่ หรือมียอดเขามากมายถึง 300 ยอด
แหล่งโบราณคดี.
ศิลปะถ้ำเขาสามร้อยยอด.
เมื่อวันที่ 13–16 กรกฎาคม พ.ศ. 2539 ดีน สมาร์ต (Dean Smart) นักวิจัยถ้ำชาวอังกฤษทำการสำรวจถ้ำต่าง ๆ ในบริเวณเทือกเขาสามร้อยยอด เพื่อดำเนินการวางแผนจัดการและศึกษาผลกระทบจากท่องเที่ยว ได้พบหลักฐานภาพเขียนสีสมัยก่อนประวัติศาสตร์ เป็นภาพเขียนสีบนเพิงผาใกล้กับปากถ้ำสภาพโดยทั่วไปลบเลือน ใช้สีแดงเป็นหลักในการเขียนภาพ ภาพบางส่วนเป็นภาพนามธรรม รูปสามเหลี่ยมหรือสี่เหลี่ยมข้าวหลามตัดเรียงเป็นแนวต่อกัน รูปคล้ายตัววีเขียนเลียนแบบกันคล้ายภาพที่สะท้อนออกมาจากกระจกใช้สี 3 สีเขียนภาพนี้ (ดำ,แดง และขาว) และบางส่วนเป็นภาพคล้ายจริง เช่น ภาพ red girl ภาพผู้หญิงผมยาว ภาพคน ภาพลายเส้นรูปควาย สันนิษฐานว่าภาพเหล่านี้น่าจะเป็นส่วนหนึ่งของการประกอบพิธีกรรมตามความเชื่อของกลุ่มคนในสมัยก่อนประวัติศาสตร์ที่อยู่อาศัยบริเวณนี้ราว 2,000 ถึง 3,000 ปีมาแล้ว ถ้ำนี้อยู่บนยอดเขาสามร้อยยอด สภาพของภาพเขียนถูกน้ำฝนสาดทำให้ภาพเลือนหายไปมาก
ภาพอื่น.
สำนักศิลปากรที่ 1 ราชบุรี ได้พบ "ถ้ำภาพเขียนสีบึงบัว" ที่บริเวณศูนย์ศึกษาธรรมชาติบึงบัว ซึ่งมีการสำรวจและคัดลอกลายไปแล้วเมื่อปี 2545 ภาพประกอบไปด้วยภาพไล่ต้อนฝูงวัว ภาพหน้ากาก และภาพลายเส้นต่าง ๆ ส่วนใหญ่เป็นความเกี่ยวข้องกับเรื่องราววิถีชีวิตของชุมชน และพิธีกรรมของชุมชน ในยุคก่อนประวัติศาสตร์
ต่อมาได้พบ "ถ้ำหุบตาโคตร" ตัวถ้ำมีลักษณะเป็นโพรงถ้ำหินปูนขนาดใหญ่ เพดานถ้ำเป็นช่องขนาดใหญ่แสงสว่างส่องลอดเข้ามาได้ ตำแหน่งที่พบภาพเขียนสีอยู่บริเวณผนังด้านข้างทางด้านขวาของปากถ้ำ ภาพเขียนสีที่พบมีทั้งภาพบุคคล และภาพสัญลักษณ์ 
พ.ศ. 2563 พบ "ถ้ำดิน" บริเวณหมู่ 4 บ้านพุน้อย อำเภอสามร้อยยอด ถ้ำดินมีลักษณะเป็นโพรงถ้ำขนาดใหญ่ต่อเนื่องกัน 4 โถงถ้ำ ตัวถ้ำอยู่สูงกว่าระดับน้ำทะเลประมาณ 125 เมตร ตำแหน่งที่พบภาพเขียนสีอยู่บริเวณโถงถ้ำแรกใกล้กับปากถ้ำ บริเวณผนังและเพดานถ้ำด้านขวา ภาพที่พบส่วนใหญ่เป็นภาพบุคคลจำนวนมาก มีทั้งขนาดเล็กและขนาดใหญ่ บางภาพเป็นคนแต่งกายคล้ายมีเครื่องประดับร่างกาย และคนกำลังล่าสัตว์อยู่ในท่าคล้ายง้างคันธนู ภาพเขียนสีที่เป็นสัตว์ที่พบเห็นค่อนข้างชัดคือเลียงผา
โครงกระดูกมนุษย์ยุคน้ำแข็ง.
พ.ศ. 2568 กรมศิลปากร โดยสำนักศิลปากรที่ 1 ราชบุรี พบร่องรอยมนุษย์โบราณ โดยภายในแหล่งโบราณคดีถ้ำดิน ซึ่งแบ่งออกเป็น 5 คูหา ทุกคูหามีร่องรอยการใช้พื้นที่ของมนุษย์ในอดีต และมี 3 คูหาที่พบภาพเขียนสีก่อนหน้านั้น ศพโครงกระดูกจำนวน 1 โครง จากการวิเคราะห์เบื้องต้น โครงกระดูกมนุษย์ที่ระดับความลึกประมาณ 2 เมตรจากระดับพื้นถ้ำปัจจุบัน พบจำนวน 1 โครง เป็นกระดูกเด็กอายุในช่วง 6-8 ปี ทีมงานตั้งชื่อว่า "ปังปอนด์" ซึ่งเป็นมนุษย์โฮโมเซเปียนส์ (Homo sapiens) มีอายุไม่ต่ำกว่า 29,000 ปี เป็นหลักฐานเก่าแก่และมีสภาพสมบูรณ์ที่สุดเท่าที่พบในประเทศไทย