จังหวัดพิบูลสงคราม

จังหวัดพิบูลสงคราม เป็น 1 ใน 4 จังหวัดที่ประเทศไทยได้ดินแดนคืนจากฝรั่งเศสในช่วง พ.ศ. 2484 โดยยกท้องที่การปกครองเสียมราฐขึ้นเป็นจังหวัด ภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ไทยต้องส่งดินแดนจังหวัดพิบูลสงครามคืนให้แก่ฝรั่งเศส ซึ่งปกครองประเทศกัมพูชาอยู่ในขณะนั้น ปัจจุบันคือจังหวัดเสียมราฐ จังหวัดอุดรมีชัย และจังหวัดบันทายมีชัยในประเทศกัมพูชา
ประวัติ.
พื้นที่ของจังหวัดนี้เดิมอยู่ในมณฑลบูรพาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และตกอยู่ภายใต้ความปกครองของฝรั่งเศสเมื่อปี พ.ศ. 2450 กระทั่งไทยได้ดินแดนคืนจากฝรั่งเศสในสงครามโลกครั้งที่สองเมื่อ พ.ศ. 2484 โดยฝรั่งเศสยอมคืนดินแดนจังหวัดลานช้าง จังหวัดนครจัมปาศักดิ์ จังหวัดพระตะบอง และจังหวัดเสียมราฐบางส่วน ซึ่งฝ่ายฝรั่งเศสขอปราสาทนครวัด นครธม และปราสาทบันทายศรี โดยอ้างว่าเป็นของที่บรรพบุรุษเขมรได้สร้างทิ้งไว้ แม้ตามเส้นแบ่งแดนปราสาทบันทายศรีจะอยู่ในเขตจังหวัดพิบูลสงคราม แต่ฝรั่งเศสได้ขอให้ขีดวงล้อมให้ดินแดนที่ตั้งของปราสาทบันทายศรีเป็นดินแดนส่วนแยกของฝรั่งเศสตามเดิม โดยมีฝ่ายญี่ปุ่นซึ่งเป็นผู้ไกล่เกลี่ยได้เห็นชอบตามคำขอของฝรั่งเศส ปราสาทแห่งนี้จึงไม่อยู่ในเขตอธิปไตยของไทยในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ซึ่งทำให้ฝ่ายไทยได้พื้นที่ทางออกทะเลสาบเขมร ซึ่งเป็นแหล่งอู่ข้าวอู่น้ำสำคัญของดินแดนเขมรส่วนในไม่มากนัก
หลังลงนามสนธิสัญญารับมอบดินแดนจากฝรั่งเศส จึงได้นำพื้นที่จังหวัดเสียมราฐที่ได้คืนมาบางส่วนมาตั้งเป็นจังหวัดใหม่ เดิมตั้งชื่อไว้ว่า "จังหวัดพัฒนาราษฏร์" แต่ไม่มีผู้เห็นชอบ จึงได้นำบรรดาศักดิ์ของหลวงพิบูลสงคราม (แปลก ขีตตะสังคะ) ซึ่งเป็นนายกรัฐมนตรีในขณะนั้นมาตั้งเป็นนามจังหวัด ได้ชื่อว่า "จังหวัดพิบูลสงคราม" ตั้งที่ทำการ ณ อำเภอกลันทบุรี ยังปรากฏว่ามีการสร้างอนุสาวรีย์ไก่ขาวกางปีกซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของจอมพลแปลกไว้เป็นอนุสรณ์ของจังหวัดนี้ เมื่อมีการกำหนดให้มีตราประจำจังหวัดทั่วประเทศ กรมศิลปากรก็ได้นำอนุสาวรีย์ดังกล่าวมาผูกเป็นรูปตราประจำจังหวัดไว้ด้วย ส่วนชื่ออำเภอต่าง ๆ ที่ตั้งขึ้นในทั้ง 4 จังหวัด ที่ได้คืนมาจากฝรั่งเศสนั้น ส่วนหนึ่งตั้งชื่อตามบุคคลที่มีบทบาทอย่างสูงในการรบสงครามอินโดจีน
ในพิธีรับมอบดินแดนจังหวัดพิบูลสงคราม ได้พันตรี วิลาศ โอสถานนท์ เป็นหัวหน้าไปรับมอบ และอัญเชิญธงชาติไทยขึ้นสู่เสาธงเบื้องหน้าที่ทำการจังหวัดเป็นปฐมฤกษ์ เมื่อวันที่ 30 กรกฎาคม พ.ศ. 2484 และนายพันเอก หลวงวีรวัฒนโยธิน พร้อมด้วยพันตรี พูล มาใช้เวทย์ และสง่า นิลกำแหง กรรมการ ได้ชักธงชาติไทยบริเวณหน้าที่ว่าการอำเภอไพรีระย่อเดช พร้อมกับอ่านประกาศอิสรภาพของพี่น้องชาวเขมร มีกำนันตำบลเวียงเป็นตัวแทนราษฎรกล่าวแสดงความยินดีที่ได้อยู่ในการปกครองของไทย และมีการจัดมหรสพฉลองกันอย่างครึกครื้น 
ระหว่างที่จังหวัดนี้อยู่ในการปกครองของประเทศไทย ได้มีการแต่งตั้งพันตรี พูล มาใช้เวทย์ เป็นข้าหลวงประจำจังหวัดพิบูลสงคราม และมีการจัดการเลือกตั้งขึ้น 2 ครั้ง ครั้งแรกเมื่อ 6 มกราคม พ.ศ. 2489 ประยูร อภัยวงศ์ ได้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรของจังหวัดพิบูลสงครามและเมื่อเลือกตั้งเพิ่มเติมเมื่อ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2489 ได้ญาติ ไหวดี เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดพิบูลสงครามเพิ่มเติม ก่อนจะคืนดินแดนดังกล่าวให้ฝรั่งเศส
การแบ่งเขตการปกครอง.
เมื่อแรกตั้งจังหวัดนั้น ได้แบ่งการปกครองออกเป็น 6 อำเภอ ตามประกาศเรื่องตั้งอำเภอ ลงวันที่ 23 กรกฎาคม พุทธศักราช 2484 ดังนี้
หลังจากนั้นวันที่ 8 สิงหาคม พ.ศ. 2484 สภาผู้แทนราษฎรได้พิจารณาจัดตั้งศาลจังหวัด โดยคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ประกาศในราชกิจจานุเบกษา วันที่ 12 สิงหาคม พ.ศ. 2484 ต่อมาทางการได้ปรับปรุงเขตการปกครองจังหวัดพิบูลสงครามใหม่ โดยโอนท้องที่อำเภอจอมกระสานต์ จังหวัดพิบูลสงครามไปขึ้นจังหวัดนครจัมปาศักดิ์ และโอนท้องที่อำเภอศรีโสภณ และอำเภอสินธุสงครามชัย จังหวัดพระตะบอง มาขึ้นจังหวัดพิบูลสงครามแทนในเดือนธันวาคม ปีเดียวกัน
จังหวัดพิบูลสงครามจึงมีเขตการปกครองจนถึง พ.ศ. 2489 รวมทั้งสิ้น 7 อำเภอ คือ อำเภอไพรีระย่อเดช อำเภอกลันทบุรี อำเภอพรหมขันธ์ อำเภอเกรียงศักดิ์พิชิต อำเภอวารีแสน อำเภอศรีโสภณ และอำเภอสินธุสงครามชัย
ประชากร.
ประชากรส่วนใหญ่ของจังหวัดพิบูลสงครามเป็นชาวเขมร หลังฝรั่งเศสคืนดินแดนจังหวัดพระตะบองและพิบูลสงครามแก่ไทย ได้มีประชากรไทยจากภูมิภาคอื่น ๆ เข้ามาลงหลักปักฐานทำธุรกิจในดินแดนใหม่ โดยเฉพาะชาวไทยเชื้อสายจีนซึ่งถูกไล่ที่จากจังหวัดปราจีนบุรี เพราะในดินแดนใหม่นี้ข้าวปลาอาหารอุดมสมบูรณ์และมีราคาถูก ประกอบกับช่วงแรก ๆ กฎหมายเกี่ยวกับภาษีอากรยังไม่บังคับใช้ในดินแดนใหม่ การฆ่าสัตว์ และประมงยังไม่ต้องเสียภาษี ชาวไทยจำนวนไม่น้อยจึงอพยพเข้าไปอาศัยมากขึ้น นอกจากนี้ยังมีมิจฉาชีพชาวไทยที่เข้าไปใช้ธนบัตรปลอมในดินแดนใหม่ ภายหลังรัฐบาลจึงหาวิธีการป้องกัน มิจฉาชีพเหล่านี้จึงค่อย ๆ หายไป