ระบบรัฐสภา

ระบบรัฐสภา  หรือ ประชาธิปไตยแบบรัฐสภา  เป็นกลไกการปกครองที่ฝ่ายบริหารหรือรัฐบาลมีที่มาจากรัฐสภาซึ่งทำหน้าที่ตัดสิน และมีความรับผิดชอบต่อสภา ในระบบรัฐสภา ตำแหน่งประมุขแห่งรัฐ และตำแหน่งหัวหน้ารัฐบาลมักจะแยกออกจากกัน โดยหัวหน้ารัฐบาลเป็นนายกรัฐมนตรี ในขณะที่ประมุขแห่งรัฐเป็นพระมหากษัตริย์ตามการสืบสันตติวงศ์ หรือประธานาธิบดีจากการเลือกตั้ง ระบบรัฐสภาสมัยใหม่มีต้นกำเนิดในอังกฤษใน ศตวรรษที่17 
โดยมีประเทศที่ใช้ระบบสาธารณรัฐระบบรัฐสภาได้แก่ เยอรมนี อิตาลี อินเดีย ออสเตรีย ฮังการี ตุรกี อิรัก อิสราเอล ปากีสถาน สิงคโปร์ ไอร์แลนด์ ไอซ์แลนด์ ฟินแลนด์ กรีซ เซอร์เบีย เช็กเกีย บัลแกเรีย เนปาล บังกลาเทศ เอธิโอเปีย ซูรินาม เป็นต้น
ส่วนประเทศที่ใช้ระบบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญได้แก่ สหราชอาณาจักร ญี่ปุ่น ไทย กัมพูชา มาเลเซีย สเปน สวีเดน นอร์เวย์ เนเธอร์แลนด์ เบลเยียม เดนมาร์ก แคนาดา ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ ลักเซมเบิร์ก ลิกเตนสไตน์ โมนาโก อันดอร์รา เป็นต้น
ประวัติของระบบรัฐสภา.
ตั้งแต่สมัยโบราณ เมื่อสังคมเป็นชนเผ่า มีสภาหรือหัวหน้าหมู่บ้านที่การตัดสินใจของเขาได้รับการประเมินโดยผู้เฒ่าผู้แก่ในหมู่บ้าน ในที่สุด สภาเหล่านี้ก็พัฒนาไปสู่ระบบรัฐสภาสมัยใหม่
รัฐสภาแรกย้อนกลับไปยุโรปในยุคกลาง โดยเฉพาะในปี 1188 พระเจ้าอัลฟอนโซที่ 9 กษัตริย์แห่งเลออน (สเปน) ได้ประชุมสามรัฐในกอร์เตสแห่งเลออน กอร์เตสแห่งกาตาลุญญาเป็นรัฐสภาแรกของยุโรปที่ได้รับอำนาจในการผ่านกฎหมายอย่างเป็นทางการ นอกเหนือจากประเพณี ตัวอย่างแรกของรัฐบาลแบบรัฐสภาพัฒนาขึ้นในเนเธอร์แลนด์และเบลเยียมในปัจจุบันในช่วงการกบฏของชาวดัตช์ (1581) เมื่ออำนาจอธิปไตย นิติบัญญัติ และบริหาร ถูกยึดครองโดยรัฐสภาแห่งเนเธอร์แลนด์จากพระเจ้าเฟลิเปที่ 2 แห่งสเปน แนวคิดสมัยใหม่ของรัฐบาลแบบรัฐสภาเกิดขึ้นในราชอาณาจักรบริเตนใหญ่ระหว่างปี 1707 ถึง 1800 และร่วมสมัย ระบบรัฐสภาในสวีเดนระหว่างปี 1721 ถึง 1772
ในอังกฤษ ซีมง เดอ มงฟอร์ เอิร์ลที่ 6 แห่งเลสเตอร์ ถูกจดจำว่าเป็นหนึ่งในบิดาแห่งประชาธิปไตยแบบมีผู้แทนสำหรับการประชุมรัฐสภาที่มีชื่อเสียงสองครั้ง ครั้งแรก ได้ปลดกษัตริย์จากอำนาจที่ไม่มีขอบเขตในปี 1258 และครั้งที่สองในปี 1265 ซึ่งรวมถึงประชาชนทั่วไปจากเมือง ต่อมาในศตวรรษที่ 17 รัฐสภาอังกฤษบุกเบิกแนวคิดและระบบบางอย่างของประชาธิปไตยเสรีโดยสิ้นสุดด้วยการปฏิวัติอันรุ่งโรจน์และการผ่านร่างพระราชบัญญัติว่าด้วยสิทธิพื้นฐานของพลเมือง ค.ศ. 1689
ในราชอาณาจักรบริเตนใหญ่ พระมหากษัตริย์ทรงเป็นประธานคณะรัฐมนตรีและเลือกคณะรัฐมนตรีตามทฤษฎี แต่เนื่องจากพระเจ้าจอร์จที่ 1 แห่งบริเตนใหญ่ ไม่สามารถพูดภาษาอังกฤษได้ ทำให้ความรับผิดชอบในการเป็นประธานคณะรัฐมนตรีตกเป็นของรัฐมนตรีคนสำคัญ นั่นคือ นายกรัฐมนตรีคนแรก รอเบิร์ต วอลโพล การขยายสิทธิ์ในการเลือกตั้งทำให้รัฐสภามีอำนาจในการควบคุมรัฐบาลมากขึ้น และตัดสินใจว่าใครจะสามารถเป็นนายกรัฐมนตรีได้ ในที่สุด พระราชบัญญัติปฏิรูปครั้งใหญ่ปี 1832 ทำให้รัฐสภามีอำนาจเหนือกว่า โดยเป็นผู้ตัดสินว่าใครจะเป็นนายกรัฐมนตรี
ประเทศอื่น ๆ ได้รับการยอมรับในที่สุดว่าเป็นระบบเวสต์มินสเตอร์ โดยมีผู้บริหารรับผิดชอบต่อสภาล่างของรัฐสภาสองสภา และใช้อำนาจในนามของหัวหน้ารัฐบาล อำนาจที่มอบให้กับหัวหน้ารัฐบาลอย่างเป็นทางการ – ดังนั้นการใช้วลีเช่น รัฐบาลของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว (ในระบอบประชาธิปไตยแบบมีพระมหากษัตริย์) หรือรัฐบาลของประธานาธิบดี (ในสาธารณรัฐระบบรัฐสภา) ระบบดังกล่าวแพร่หลายอย่างยิ่งในอาณานิคมอังกฤษที่เก่าแก่กว่า ซึ่งหลายแห่งมีรัฐธรรมนูญประกาศใช้โดยรัฐสภาอังกฤษ เช่น ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ แคนาดา เสรีรัฐไอริช และสหภาพแอฟริกาใต้ รัฐสภาบางแห่งเหล่านี้ได้รับการปฏิรูปจากหรือพัฒนาขึ้นในตอนแรกที่แตกต่างจากต้นแบบอังกฤษดั้งเดิม: วุฒิสภาออสเตรเลียตั้งแต่เริ่มก่อตั้งสะท้อนให้เห็นถึงวุฒิสภาสหรัฐ มากกว่าสภาขุนนางอังกฤษ ในขณะที่ตั้งแต่ปี 1950 ไม่มีสภาสูงในนิวซีแลนด์ ประเทศเหล่านี้หลายแห่ง เช่น ประเทศตรินิแดดและโตเบโก และประเทศบาร์เบโดส ได้ตัดสัมพันธ์เชิงสถาบันกับสหราชอาณาจักรโดยการเป็นสาธารณรัฐที่มีประธานาธิบดีพิธีการของตนเอง แต่ยังคงรักษาระบบรัฐบาลแบบเวสต์มินสเตอร์ แนวคิดเรื่องความรับผิดชอบของรัฐสภาและรัฐบาลที่รับผิดชอบได้แพร่กระจายไปพร้อมกับระบบเหล่านี้
ระบอบประชาธิปไตยและระบบรัฐสภาปรากฏมากขึ้นในยุโรปในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง โดยถูกบังคับใช้โดยผู้ชนะสงครามประชาธิปไตยอย่างสหรัฐอเมริกา อังกฤษ และฝรั่งเศส ต่อประเทศที่พ่ายแพ้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสาธารณรัฐไวมาร์ของเยอรมนีและสาธารณรัฐออสเตรียที่ 1 การขยายเขตเมือง การปฏิวัติอุตสาหกรรม และนวยุคนิยมในศตวรรษที่ 19 ทำให้ความต้องการของฝ่ายรากฐานและขบวนการประชาธิปไตยสังคมนิยมที่เกิดขึ้นใหม่ไม่สามารถเพิกเฉยได้ กองกำลังเหล่านี้เข้ามามีบทบาทเหนือรัฐหลายแห่งที่เปลี่ยนผ่านสู่รัฐสภา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสาธารณรัฐฝรั่งเศสที่สาม ซึ่งพรรคฝ่ายซ้ายกลางและพันธมิตรของตนครองรัฐบาลเป็นเวลาหลายทศวรรษ อย่างไรก็ตาม การเพิ่มขึ้นของลัทธิฟาสซิสต์ในช่วงทศวรรษที่ 1930 ทำให้ระบอบประชาธิปไตยแบบรัฐสภาสิ้นสุดลงในอิตาลีและเยอรมนีและประเทศอื่น ๆ 
หลังจากสงครามโลกครั้งที่สอง อำนาจฝ่ายอักษะที่พ่ายแพ้ถูกยึดครองโดยฝ่ายสัมพันธ์ ในประเทศเหล่านั้นที่ถูกยึดครองโดยประชาธิปไตยฝ่ายสัมพันธมิตร (สหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร และฝรั่งเศส) รัฐธรรมนูญแบบรัฐสภาถูกนำมาใช้ ส่งผลให้เกิดรัฐธรรมนูญแบบรัฐสภาของอิตาลีและเยอรมนีตะวันตก (ปัจจุบันคือเยอรมนีทั้งหมด) และรัฐธรรมนูญปี 1947 ของญี่ปุ่น ประสบการณ์ของสงครามในประเทศที่ถูกยึดครองซึ่งรัฐบาลประชาธิปไตยที่ถูกต้องตามกฎหมายได้รับอนุญาตให้กลับมาเสริมสร้างความมุ่งมั่นของสาธารณชนต่อหลักการรัฐสภา ในเดนมาร์ก รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ถูกเขียนขึ้นในปี 1953 ในขณะที่การอภิปรายที่ยาวนานและรุนแรงในนอร์เวย์ส่งผลให้ไม่มีการเปลี่ยนแปลงใด ๆ ต่อรัฐธรรมนูญประชาธิปไตยที่ฝังรากลึกของประเทศ
ลักษณะ.
ระบบรัฐสภาอาจเป็น ระบบสองสภา โดยมีสภาสองแห่ง (หรือสองห้อง) หรือ ระบบสภาเดียว โดยมีเพียงสภาเดียว สภาสองสภาโดยปกติจะประกอบด้วย สภาล่าง ที่ได้รับเลือกตั้งโดยตรงโดยมีอำนาจในการกำหนดรัฐบาลบริหาร และ สภาสูง ซึ่งอาจแต่งตั้งหรือเลือกตั้งผ่านกลไกที่แตกต่างจากสภาล่าง
ประเภท.
นักวิชาการด้านประชาธิปไตย เช่น อารันด์ ไลฟ์ฮาร์ท (Arend Lijphart) แยกแยะประชาธิปไตยแบบรัฐสภาออกเป็นสองประเภท คือ ระบบเวสต์มินสเตอร์และระบบฉันทามติ
การแต่งตั้งหัวหน้ารัฐบาล.
การดำเนินการระบบรัฐสภาก็อาจแตกต่างกันไปตามวิธีการแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีและรัฐบาล และว่ารัฐบาลต้องการการอนุมัติอย่างชัดเจนจากรัฐสภาหรือไม่ แทนที่จะเป็นเพียงการขาดการคัดค้าน ในขณะที่ระบบรัฐสภาส่วนใหญ่ เช่น อินเดีย กำหนดให้นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีคนอื่น ๆ เป็นสมาชิกของสภานิติบัญญัติ ในประเทศอื่น ๆ เช่น แคนาดา และสหราชอาณาจักร สิ่งนี้มีอยู่เพียงแค่เป็นธรรมเนียม ประเทศอื่น ๆ เช่น นอร์เวย์ สวีเดน และกลุ่มประเทศเบเนลักซ์ กำหนดให้สมาชิกที่ดำรงตำแหน่งของสภานิติบัญญัติลาออกจากตำแหน่งดังกล่าวเมื่อได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้บริหาร
อำนาจยุบสภาและการจัดการเลือกตั้ง.
นอกจากนี้ ยังมีความแตกต่างกันในเรื่องเงื่อนไข (ถ้ามี) สำหรับรัฐบาลที่จะมีสิทธิ์ยุบสภา:
ระบบรัฐสภาสามารถเปรียบเทียบกับระบบประธานาธิบดีซึ่งดำเนินการภายใต้การแบ่งแยกอำนาจที่เข้มงวดมากขึ้น โดยฝ่ายบริหารไม่ใช่ส่วนหนึ่งของหรือไม่ได้รับการแต่งตั้งโดยหน่วยงานรัฐสภาหรือนิติบัญญัติ ในระบบดังกล่าว รัฐสภาหรือสภาคองเกรสไม่เลือกหรือปลดหัวหน้ารัฐบาล และรัฐบาลไม่สามารถขอการยุบสภาก่อนกำหนดได้ เช่นเดียวกับกรณีของรัฐสภา (แม้ว่ารัฐสภาอาจยังสามารถยุบตัวเองได้ เช่น ในกรณีของไซปรัส) นอกจากนี้ยังมีระบบกึ่งประธานาธิบดีที่ดึงดูดทั้งระบบประธานาธิบดีและระบบรัฐสภาโดยการรวมประธานาธิบดีที่ทรงพลังเข้ากับผู้บริหารที่รับผิดชอบต่อรัฐสภา ตัวอย่างเช่น สาธารณรัฐฝรั่งเศสที่ห้า
รัฐสภายังสามารถนำไปใช้กับรัฐบาลท้องถิ่นและระดับภูมิภาคได้ ตัวอย่างคือ ออสโล ซึ่งมีคณะผู้บริหาร (Byråd) เป็นส่วนหนึ่งของระบบรัฐสภา ประเทศที่ถูกถ่ายโอนอำนาจของสหราชอาณาจักรก็เป็นรัฐสภาเช่นกัน ซึ่งเช่นเดียวกับรัฐสภาสหราชอาณาจักรอาจจัดการเลือกตั้งก่อนกำหนด ซึ่งเกิดขึ้นกับรัฐสภาไอร์แลนด์เหนือในปี 2017 และ 2022 เท่านั้น
กฎหมายต่อต้านการย้ายพรรค.
ประเทศประชาธิปไตยแบบรัฐสภาบางประเทศ เช่น อินเดีย ปากีสถาน และบังกลาเทศ ได้ออกกฎหมายห้ามการข้ามฟากหรือการเปลี่ยนพรรคหลังการเลือกตั้ง ภายใต้กฎหมายเหล่านี้ ผู้แทนที่ได้รับเลือกตั้งจะสูญเสียที่นั่งในรัฐสภาหากพวกเขาขัดต่อพรรคของตนในการลงคะแนนเสียง
ในรัฐสภาอังกฤษ สมาชิกสามารถข้ามไปยังพรรคอื่นได้ ในแคนาดาและออสเตรเลีย ไม่มีข้อจำกัดสำหรับนักการเมืองในการเปลี่ยนฝ่าย ในนิวซีแลนด์ กฎหมายการวากะ-จัมป์ปิ้งกำหนดว่า ส.ส. ที่เปลี่ยนพรรคหรือถูกขับออกจากพรรคอาจถูกขับออกจากรัฐสภาตามคำขอของผู้นำพรรคเดิม
อธิปไตยของรัฐสภา.
ประเทศประชาธิปไตยแบบรัฐสภาบางประเทศ เช่น สหราชอาณาจักรและนิวซีแลนด์ มีการตรวจสอบอำนาจนิติบัญญัติของรัฐสภาที่อ่อนแอหรือไม่มีอยู่ โดยที่พระราชบัญญัติใหม่ใด ๆ จะมีผลบังคับใช้เหนือกฎหมายก่อนหน้านี้ทั้งหมด กฎหมายทั้งหมดไม่มีการฝังรากอย่างเท่าเทียมกัน โดยที่การตรวจสอบทางตุลาการอาจไม่ทำให้กฎหมายดังกล่าวเป็นโมฆะหรือแก้ไขได้อย่างสิ้นเชิง เช่นเดียวกับที่เกิดขึ้นในระบบรัฐสภาอื่น ๆ เช่น เยอรมนี ในขณะที่หัวหน้ารัฐบาลของทั้งสองประเทศ (พระมหากษัตริย์ และหรือผู้ว่าการทั่วไป) มีอำนาจตามกฎหมายในการเพิกเฉยต่อร่างกฎหมายใด ๆ ที่ผ่านรัฐสภา แต่การตรวจสอบนี้ไม่ได้ถูกใช้ในอังกฤษนับตั้งแต่พระราชบัญญัติมิลีเซียสกอตแลนด์ปี 1708
ในขณะที่ทั้งสหราชอาณาจักรและนิวซีแลนด์มีกฎหมายหรือกฎของรัฐสภาบางฉบับที่กำหนดเสียงข้างมากพิเศษหรือขั้นตอนทางกฎหมายเพิ่มเติมสำหรับกฎหมายบางฉบับ เช่น ก่อนหน้านี้กับพระราชบัญญัติรัฐสภาคงที่ปี 2011 (FTPA) สิ่งเหล่านี้สามารถถูกเลี่ยงผ่านการประกาศใช้กฎหมายอื่นที่แก้ไขหรือเพิกเฉยเสียงข้างมากพิเศษเหล่านี้ เช่น พระราชบัญญัติการเลือกตั้งทั่วไปของรัฐสภาต้นปี 2019 ซึ่งเลี่ยงเสียงข้างมากสองในสามที่จำเป็นสำหรับการยุบสภาล่วงหน้าภายใต้ FTPA ซึ่งเปิดทางให้มีการยุบสภาล่วงหน้าสำหรับการเลือกตั้งทั่วไปปี 2019
ตัวชี้วัด.
ตัวชี้วัดรัฐสภาช่วยให้สามารถเปรียบเทียบความแข็งแกร่งของระบบรัฐสภาของแต่ละประเทศได้อย่างเป็นปริมาณ ตัวชี้วัดรัฐสภาอย่างหนึ่งคือ ดัชนีอำนาจรัฐสภา