ปรัชญาสถาปัตยกรรม

ปรัชญาสถาปัตยกรรม เป็นปรัชญาศิลปะสาขาหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับคุณค่าทางสุนทรียะของสถาปัตยกรรม ความหมายและความสัมพันธ์กับพัฒนาการของวัฒนธรรม
ประวัติศาสตร์.
สมัยโบราณ.
เพลโตได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้ซึ่งมีอิทธิพลต่อสถาปัตยกรรมอย่างมาก เช่น สถาปัตยกรรมแบบ 'อุดมคตินิยม' และแบบ 'เพลโตใหม่' อาจถือว่าเป็นรูปทรงเรขาคณิตแบบคลาสสิคในสาขาของจักรวาลวิทยา นักคิดที่ได้รับความนิยมในยุคแรก คือ พีทากอรัส (Pythagoras) ในประวัติศาสตร์ยุคแรก นักปรัชญาแยกสถาปัตยกรรม ('technion') ออกจากสิ่งก่อสร้าง ('demiorgos') โดยอ้างถึงลักษณะทางจิตในอดีต และต่อมากลายเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์หรือสิ่งทางธรรมชาติ ที่เป็นเพียงการเสียดสีสังคมซึ่งช่างฝีมือชื่อดังสามารถกลายเป็นตัวแทนของเทพทางศาสนาได้ การแสดงผลงานแบบรูปแบบนิยมกับแบบเพลโตยังคงเป็นลักษณะสำคัญในการแยกแยะรูปแบบสถาปัตยกรรมแบบหนึ่งออกจากอีกรูปแบบหนึ่ง และทำให้เกิดความแตกต่างของปรัชญาของรูปแบบ
ปรัชญาสถาปัตยกรรมมีวิวัฒนาการมาจากปรัชญาศิลปะ ซึ่งเริ่มปรากฏในหนังสือเกี่ยวกับสถาปัตยกรรมและประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมในช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 20 เนื่องจากสมัยก่อนต้องพึ่งพาเทคโนโลยีและวิศวกรรม สถาปัตยกรรมจึงถูกมองว่าเป็นศาสตร์ที่ไม่เกี่ยวข้องกับศิลปะหรือไม่ได้อยู่ในขอบเขตของสุนทรียศาสตร์แบบคลาสสิกที่มีพื้นที่จำกัด ตามการวิจารณ์ของนักปรัชญาที่มีชื่อเสียงโด่งดัง อย่างอิมมานูเอล ค้านท์ และ Alexander Gottlieb Baumgarten ที่ยึดมั่นในอุดมคติของ "ศิลปะบริสุทธิ์” ซึ่งเป็นศิลปะที่ไม่ใช่ผลงานในเชิงประโยชน์ใช้สอยอย่างสถาปัตยกรรม
สมัยใหม่.
ดังที่มิเชล ฟูโกต์ นักปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่ได้กล่าวไว้ สถาปัตยกรรมสามารถกำหนดชีวิตทางสังคมได้ ดังนั้นจึงมีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับการทำความเข้าใจคุณค่าและวัฒนธรรมของบุคคล ในหนังสือ " Discipline and Punish " ฟูโกต์ได้วิเคราะห์วัฒนธรรมร่วมสมัยผ่านโครงการสถาปัตยกรรมของ Panopticon นักโทษเรือนจำคนใหม่โดยเฉพาะ เจเรมี เบนธัม ผู้ซึ่งเป็นเจ้าของโครงการนี้้ได้สร้างสภาพแวดล้อมที่โปร่งใสเป็นพิเศษสำหรับนักโทษ ซึ่งทุกคนจะต้องอยู่ภายใต้การเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่อง แม้ว่าโครงการนี้จะไม่บรรลุผล แต่ความคิดของเบนธัมกลับมีอิทธิพลต่ออุดมการณ์ของนักโทษเป็นอย่างมาก รวมไปถึงการเปลี่ยนแปลงแนวทางในการลงโทษทางสังคม ขณะเดียวกันประเด็นนี้ ฟูโกต์กลับบรรลุเป้าหมายอื่น นั่นคือ การใช้สถาปัตยกรรมเป็นเครื่องมือในการศึกษาวัฒนธรรมซึ่งแสดงให้เห็นถึงนัยยะของประเด็นปรัชญานี้
อย่างไรก็ตามปรัชญาสถาปัตยกรรมในฐานะที่เป็นส่วนหนึ่งของปรัชญาศิลปะจะไม่สามารถเกิดขึ้นได้หากไม่มีศิลปะแบบอาวองการ์ดซึ่งเป็นการเปลี่ยนกระบวนทัศน์ด้านสุนทรียศาสตร์ ศิลปะที่ตั้งอยู่ในเงื่อนไขของการผลิตซ้ำของรูปภาพเชิงจักรกลส่งผลให้ต้องมองหาวิธีการใหม่ ๆ ในช่วงเวลาเดียวกันรูปแบบสถาปัตยกรรมของกลุ่มโครงสร้างนิยมและ กลุ่มประโยชน์ใช้สอยนิยม (Functionalism) พยายามหาวิธีที่จะพิสูจน์สุนทรียภาพทางวิศวกรรมแบบใหม่ทั้งหมด ในอีกแง่มุมหนึ่งสถาปัตยกรรมได้รับการพิจารณาว่ามีความแปลกแยกไปจากศิลปะรูปแบบอื่น ๆ (เป็นสัญญาณของความเชื่อมโยงกับความต้องการเชิงปฏิบัติของมนุษย์และสังคม) กลายเป็นข้อได้เปรียบซึ่งเป็นส่วนสำคัญของระบบคุณค่าทางสุนทรียะแบบใหม่ ลัทธิบาศกนิยม (Cubism) และ ลัทธิอนาคตนิยม (Futurism) ได้กำหนดสุนทรียภาพที่เต็มไปด้วยรูปแบบของเครื่องจักร การสังหาร และความโหดเหี้ยม ซึ่งใกล้เคียงกับอุดมคติทางวิศวกรรมแบบเดียวกัน การสร้างสรรค์ทั้งหมดนี้เป็นมากกว่าสภาพแวดล้อมที่อำนวยความสะดวก ทำให้สถานะของสถาปัตยกรรมในศิลปะได้รับการยกระดับขึ้น รวมถึงความเข้าใจต่อศิลปะในตัวมันเอง
ปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่.
สถาปัตยกรรมถือว่ามีบทบาทสำคัญมากขึ้นหลังจากเกิดปรากฎการณ์ของปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่ R. Martin กล่าวว่า "ัมันน่าประหลาดใจว่าปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่เชิงวัฒนธรรมมีอิทธิพลต่อการอ้างอิงถึงสถาปัตยกรรม" นักวิชาการบางคนอ้างว่าปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่ทั้งหมดมาจากแนวปฏิบัติของสถาปัตยกรรมและการปฏิเสธ " รูปแบบทางศิลปะของปรัชญาสมัยใหม่ (นวศิลป์) " ซึ่งเป็นรูปแบบทางสถาปัตยกรรม และสถาปนิกได้บัญญัติศัพท์ในรูปแบบของปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่ ดังนั้น F. Jameson จึงเขียนว่า "มันอยู่ในขอบเขตของสถาปัตยกรรม อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงผลิตผลทางสุนทรียศาสตร์นั้นมองเห็นได้ชัดเจนที่สุดและปัญหาทางทฤษฎีของพวกเขาได้รับการกล่าวขานและนำมาประกอบกันมากที่สุด (...) ในความเป็นจริงมีการถกเถียงเกี่ยวกับสถาปัตยกรรมว่าแนวคิดหลังสมัยใหม่ (...) เริ่มปรากฏขึ้น " ตามที่นักวิจัยได้ตั้งข้อสังเกตไว้ว่า "Barthes and Eco ซึ่งใช้คำพูดของพวกเขาจากลัทธิรูปแบบนิยมแบบรัสเซีย (Russian Formalism) มองว่าการทำลายบรรทัดฐานดั้งเดิมเป็นเป้าหมายของสุนทรียศาสตร์ (sc., รหัสความงาม) ศิลปะเป็นสิ่งประดิษฐ์ที่มีลักษณะเฉพาะในการเป็นตัวบ่งชี้ความหมายของสิ่งต่าง ๆ ในการเล่นกับตัวตนที่ไม่มีที่สิ้นสุดตามแบบแผนเช่นเดียวกับภายในขอบเขตของมัน " สิ่งสำคัญอย่างยิ่งสำหรับนักเขียนหลังสมัยใหม่อย่าง โรล็อง บาร์ต (R. Bart) และ อุมแบร์โด เอโก เห็นว่าสถาปัตยกรรมเป็นแหล่งที่มาของนวัตกรรมที่ปฏิวัติวงการศิลปะ 
เอฟ. เจมสัน (F. Jameson) เชื่อว่ามีความสัมพันธ์กันพิเศษระหว่างสถาปัตยกรรมอเมริกันกับปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่ โดยเขาคิดว่า การกำเนิดของสถาปัตยกรรมแห่งชาติเกิดขึ้นพร้อมกันกับการบัญญัติคำศัพท์หรือความเป็นจริงของปรัชญาหลังสมัยใหม่ อย่างไรก็ตามนักวิจัยบางคนไม่เห็นด้วยกับ "ต้นกำเนิดทางสถาปัตยกรรม" ของปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่ของเขา Andreas Huyssen จึงเสนอว่ากรอบความคิดของปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่ได้รับการกำหนดไว้ในการเคลื่อนไหวบางอย่างของวรรณกรรม อย่างไรก็ตามนักวิจัยคนนี้ยังตั้งข้อสังเกตถึงบทบาทพิเศษของสถาปัตยกรรมในการพัฒนาแนวคิดปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่ มาร์ตินอธิบายว่า "Huyssen ให้เครดิตกับสถาปัตยกรรมด้วยการช่วยเผยแพร่คำจำกัดความของปรัชญาหลังสมัยใหม่ซึ่งมีต้นกำเนิดมาจากวรรณกรรมไปสู่ขอบเขตทางด้านสุนทรียศาสตร์ที่ขยายออกไปในช่วงทศวรรษ 1970" ลีโอตาร์ด (Lyotard) เชื่อว่าสถาปนิกหลังสมัยใหม่ไม่มีอะไรเหมือนกันกับแนวคิดของปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่อย่างแท้จริง และดังที่ Lyotard กล่าวไว้ในบทความ เรื่อง ""Answering the Question: What Is Postmodernism?" (ตอบคำถาม: ปรัชญาหลังสมัยใหม่คืออะไร?") ภายใต้ชื่อของปรัชญาหลังสมัยใหม่ สถาปนิกกำลังกำจัดโครงการ Bauhaus โดยการทิ้งหนูทดลองด้วยอ่างอาบน้ำแห่งลัทธิฟังก์ชันนิสม์" 
จุดเด่นของปรัชญาสถาปัตยกรรมสังเกตได้จากโรเบิร์ต เวนทูรี (Robert Venturi) ผู้ซึ่งเป็นสถาปนิกที่เขียนหนังสือซึ่งทำให้มีบทบาทไม่น้อยในการพัฒนาแนวคิดปรัชญาหลังสมัยใหม่มากกว่าการทดลองรูปแบบของสถาปัตยกรรม R. Venturi เป็นคนแรกที่ดึงดูดความสนใจของสถาปนิกสู่ศิลปะแบบป๊อปอาร์ต เขาปฏิเสธสถาปัตยกรรมแบบสมัยใหม่ Venturi ได้กำหนดระบบทางวัฒนธรรมแบบใหม่ขึ้น โดย Venturi ได้แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์กันอย่างแนบแน่นระหว่างรูปแบบทางสถาปัตยกรรมกับอารยธรรม 
วิตเกนสไตน์กับปรัชญาสถาปัตยกรรม.
บ้านของวิทเกนไตน์ ถือเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่สำคัญที่สุดของความสัมพันธ์ระหว่างปรัชญาและสถาปัตยกรรม บ้านหลังนี้สร้างขึ้นโดย ลุทวิก วิทเกนสไตน์ (Ludwig Wittgenstein) ผู้ซึ่งเป็นนักปรัชญาชื่อดังชาวออสเตรีย ซึ่งเป็นหัวข้อของการวิจัยอย่างละเอียดเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างลักษณะทางโวหาร บุคลิกภาพของวิทเกนสไตน์และปรัชญาของเขา