ตำบลหว้านใหญ่

หว้านใหญ่ เป็นตำบลและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประเภทเทศบาลตำบล ในอำเภอหว้านใหญ่ จังหวัดมุกดาหาร เป็นที่ตั้งของศูนย์ราชการของอำเภอหว้านใหญ่ รวมทั้งวัดพระศรีมหาโพธิ์ ที่มีสิมพื้นบ้านอายุเก่าแก่ มีจิตรกรรมฝาผนังเรื่องพระเวสสันดรชาดก
ที่ตั้งและอาณาเขต.
ตำบลหว้านใหญ่มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
ประวัติ.
ตำบลหว้านใหญ่เดิมอยู่ในเขตเมืองพาลุกากรภูมิ ตั้งขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ พ.ศ. 2409 ขึ้นเมืองมุกดาหาร ซึ่ง "พาลุกา" แปลว่า "ทรายชายโขง" ตามคำบอกเล่าของชาวข่า และชาวลาวที่อาศัยอยู่ในชุมชนบ้านพาลุกา เขตเมืองพาลุกากรภูมิทางเหนือตั้งแต่ลำน้ำก่ำ ทางใต้ถึงห้วยบางทราย และต่อมาเมืองพาลุกากรภูมิถูกยุบเป็นหมู่บ้านขึ้นกับตำบลบ้านหว้าน ในปี พ.ศ. 2442 สมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขึ้นกับท้องที่อำเภอมุกดาหาร จังหวัดนครพนม ส่วนบ้านว่านใหญ่ ท้าวสีหานามและท้าวมหาคำ นำราษฏรจากเมืองมหาชัย ประเทศลาวอพยพมาตั้งถิ่นฐานในบริเวณที่เป็นสวนว่าน และตั้งบ้านเรือนขึ้นให้ชื่อเรียกว่า บ้านว่านใหญ่ ต่อมาได้เพี้ยนชื่อตามภาษาพูดเป็น "หว้านใหญ่" 
เมื่อปี พ.ศ. 2509 ตำบลหว้านใหญ่มีพื้นที่กว้างขวาง ทางราชการจึงแยกพื้นที่หมู่ 11 บ้านคำป่าหลายของตำบลหว้านใหญ่ รวมกับอีก 5 หมู่บ้านในตำบลเดียวกัน และแบ่งหมู่บ้านอีก 2 หมู่บ้านจากตำบลบ้านโคก รวมเป็น 7 หมู่บ้าน ตั้งเป็น ตำบลคำป่าหลาย ในปี พ.ศ. 2520 ได้มีโครงการจัดตั้งกิ่งอำเภอขึ้นที่ตำบลหว้านใหญ่ แต่พื้นที่มีเพียงตำบลเดียวซึ่งไม่เข้าเงื่อนไข จึงแยก 7 หมู่บ้านในเขตตำบลหว้านใหญ่ ตั้งเป็น ตำบลป่งขาม รวมทั้งนำบางส่วนของตำบลบางทรายใหญ่ มาตั้งเป็น ตำบลบางทรายน้อย 
ภายในเดือนกันยายน พ.ศ. 2520 ตำบลหว้านใหญ่ ตำบลป่งขาม และตำบลบางทรายน้อย ดำเนินการจัดตั้งขึ้นเป็น กิ่งอำเภอหว้านใหญ่ แยกออกจากพื้นที่อำเภอมุกดาหาร ในปี พ.ศ. 2525 รัฐบาลได้ออกพระราชบัญญัติจัดตั้งจังหวัดมุกดาหาร ยกฐานะอำเภอมุกดาหารเป็นจังหวัด รวมกับอำเภอคำชะอี อำเภอดอนตาล อำเภอนิคมคำสร้อย กิ่งอำเภอดงหลวง กิ่งอำเภอหว้านใหญ่ ตั้งแต่วันที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2525 กิ่งอำเภอหว้านใหญ่ จึงขึ้นกับอำเภอเมืองมุกดาหาร จังหวัดมุกดาหาร 
ในปี พ.ศ. 2526 พื้นที่ 4 หมู่บ้านด้านทิศใต้ของตำบลหว้านใหญ่ ได้แก่ หมู่ 3,4 บ้านชะโนด และหมู่ 8,9 บ้านพาลุกา ขอแยกตั้งเป็น ตำบลชะโนด ก่อนที่ปี พ.ศ. 2532 เขตหมู่ 9 บ้านนาแพง ตำบลคำป่าหลาย ของอำเภอเมืองมุกดาหารได้แจ้งแก่ทางราชการว่าไปติดต่อราชการกับกิ่งอำเภอหว้านใหญ่ซึ่งมีระยะทางเพียง 2.5 กิโลเมตร สะดวกกว่าไปติดต่อกับอำเภอนาแกที่มีระยะทางถึง 30 กิโลเมตร จึงแยกพื้นที่หมู่ 9 บ้านนาแพง ของตำบลคำป่าหลาย อำเภอเมืองมุกดาหาร มาขึ้นตำบลหว้านใหญ่ รวมทั้งเปลี่ยนแปลงเขตตำบลหว้านใหญ่กับตำบลคำป่าหลาย และกำหนดให้บ้านนาแพง เป็นหมู่ที่ 11 ของตำบลหว้านใหญ่ 
พ.ศ. 2535 ทางราชการพิจารณากิ่งอำเภอหว้านใหญ่มี 5 ตำบล 43 หมู่บ้าน ประชากร 18,010 คน มีความเจริญ เป็นที่ตั้งของสถานีตำรวจ ไปรษณีย์โทรเลข รวมทั้งศูนย์ราชการ เป็นที่ประชุมชนมากขึ้น จึงมีพระราชกฤษฎีกาฯ ยกฐานะขึ้นเป็น อำเภอหว้านใหญ่ เป็นอำเภอลำดับที่ 6 ของจังหวัดมุกดาหาร โดยมีตำบลหว้านใหญ่เป็นศูนย์กลางของอำเภอ และในปี พ.ศ. 2543 กระทรวงสาธารณสุขขอใช้ที่ดินว่างเปล่าในพื้นที่หมู่ 9 บ้านโคกน้ำสร้าง ตั้งโรงพยาบาลหว้านใหญ่ ขึ้น 
การแบ่งเขตการปกครอง.
การปกครองส่วนภูมิภาค.
ตำบลหว้านใหญ่แบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 11 หมู่บ้าน ได้แก่
การปกครองส่วนท้องถิ่น.
ท้องที่ตำบลหว้านใหญ่มีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พียงแห่งเดียว คือ เทศบาลตำบลหว้านใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหว้านใหญ่ทั้งหมด ซึ่งเป็นสภาตำบลหว้านใหญ่ที่จัดตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2516 และยกฐานะขึ้นเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลหว้านใหญ่ในวันที่ 30 มกราคม พ.ศ. 2539 
เมื่อองค์การบริหารส่วนตำบลหว้านใหญ่ จังหวัดมุกดาหาร มีความเจริญก้าวหน้ามากขึ้น องค์การบริหารส่วนตำบลหว้านใหญ่ได้ยกฐานะขึ้นเป็น เทศบาลตำบลหว้านใหญ่ ตามประกาศกระทรวงมหาดไทย เมื่อวันที่ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2552 และมีผลในวันเดียวกัน
ประชากร.
พื้นที่ตำบลหว้านใหญ่ประกอบด้วยหมู่บ้านทั้งสิ้นจำนวน 11 หมู่บ้าน มีจำนวนประชากร 4,877 คน แบ่งเป็นชาย 2,472 คน หญิง 2,405 คน (เดือนธันวาคม 2566) เป็นตำบลที่มีจำนวนประชากรมากเป็นลำดับที่ 2 ในอำเภอหว้านใหญ่
       หมายถึงจำนวนประชากรได้เพิ่มขึ้นเมื่อเทียบกับปีก่อน
       หมายถึงจำนวนประชากรได้คงเดิมเมื่อเทียบกับปีก่อน
       หมายถึงจำนวนประชากรได้ลดลงเมื่อเทียบกับปีก่อน