พระเจ้าซงแจ็นกัมโป

พระเจ้าซงแจ็นกัมโป (ทิเบต: སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ, ไวลี: "srong btsan sgam po"; ค.ศ. 601–683, ครองราชย์ ค.ศ 614-648) เป็นกษัตริย์ทิเบตองค์ที่ 33 แห่งราชวงศ์ยาร์ลุงและผู้สถาปนาจักรวรรดิทิเบต พระองค์เป็นหนึ่งในสามกษัตริย์ธรรมะแห่งทิเบต โดยเป็นผู้นำเข้าศาสนาพุทธสู่ทิเบต และสร้างวัดโชคังภายใต้อิทธิพลของพระราชินีภริคุติในราชวงศ์ลิจฉวีของเนปาล พระองค์ทรงรวมอาณาจักรทิเบตหลายแห่งเข้าด้วยกัน พิชิตดินแดนที่ติดกับทิเบต และย้ายเมืองหลวงไปยังป้อมแดงที่ลาซ่า เทินมี สัมโภฏะ เสนาบดีของพระองค์ เป็นผู้ประดิษฐ์อักษรทิเบตและภาษาทิเบตคลาสสิก ภาษาวรรณกรรมและภาษาพูดแรกของทิเบต 
พระราชินีผู้เป็นพระราชมารดา ได้รับการระบุเป็น Driza Thökar (ทิเบต: འབྲི་བཟའ་ཐོད་དཀར་, ไวลี: "'bri bza' thod dkar", พินอินทิเบต: "Zhisa Tögar") ปีพระราชสมภพและปีขึ้นครองราชย์ยังไม่ชัดเจน และประวัติศาสตร์ทิเบตโดยทั่วไปยอมรับว่าพระองค์เสด็จพระราชสมภพในปีฉลูตามปฏิทินทิเบต Tsepon W. D. Shakabpa รายงานว่า พระองค์ขึ้นครองราชย์ตอนพระชนมายุ 13 พรรษาใน ค.ศ. 614 และครองราชย์จนถึงอย่างน้อยใน ค.ศ. 648
เนื่องจากพระมหากษัตริย์ทิเบตมักขึ้นครองราชย์ตอนพระชนมายุประมาณ 13 พรรษา ทำให้มีการเสนอปีพระราชสมภพของซงแจ็นกัมโปหลายแบบ เช่น ค.ศ. 569, 593 หรือ 605
พระชนมชีพช่วงต้นและภูมิหลัง.
กล่าวกันว่าซงแจ็นกัมโปเสด็จพระราชสมภพที่ Gyama ใน Meldro ภูมิภาคทางตะวันออกเฉียงเหนือของลาซ่าสมัยใหม่ โดยเป็นพระราชโอรสของ Namri Songtsen กษัตริย์ยาร์ลุง หนังสือ "The Holder of the White Lotus" ระบุว่า เชื่อกันว่าพระองค์คือตัวแทนของพระอวโลกิเตศวร ซึ่งเชื่อกันว่าองค์ทะไลลามะก็เป็นตัวแทนของพระองค์เช่นกัน การระบุพระองค์เป็นพระเจ้าจักรพรรดิกับอวตารของพระอวโลกิเตศวรเริ่มอย่างจริงจังในประวัติศาสตร์วรรณกรรมพุทธศาสนาพื้นเมืองในคริสต์ศตวรรษที่ 11
พระราชวงศ์.
พระรมารดาของพระเจ้าซงแจ็นกัมโปได้รับการระบุเป็นสมาชิกตระกูล Tsépong (ไวลี: "tshe spong", "พงศาวดารทิเบต" ไวลี: "tshes pong") ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการรวมชาติทิเบต พระนามของพระนางได้รับการบันทึกหลายแบบ แต่ระบุเป็น Driza Tökar ("พระมเหสี Bri นามหญิงกะโหลกขาว", ไวลี: "'bri bza' thod dkar", "พงศาวดารทิเบต" ไวลี: "bring ma tog dgos")
พระเจ้าซงแจ็นกัมโปมีพระมเหสีหกพระองค์ ในจำนวนนี้เป็นชาวทิเบต 4 พระองค์และต่างชาติ 2 พระองค์ พระมเหสีที่มีฐานันดรศักดิ์สูงสุดคือ Pogong Mongza Tricham (ไวลี: "pho gong mong bza' khri lcam" มีอีกพระนามว่า "Mongza", "พระมเหสีตระกูล Mong" ซึ่งกล่าวกันว่าเป็นพระราชมารดาของ Gungsong Gungtsen พระมเหสีที่มีชื่อเสียงพระองค์อื่น ได้แก่ ขุนนางหญิงจากเซี่ยตะวันตกที่รู้จักกันในนาม "Minyakza" ("พระมเหสีเซี่ยตะวันตก", ไวลี: "mi nyag bza'") และขุนนางหญิงจากซังซุง พระมเหสีที่ยังเป็นที่รู้จักแม้แต่ในปัจจุบันคือพระมเหสีต่างชาติสองพระองค์ ได้แก่ เจ้าหญิงภริคุติแห่งเนปาล ("สตรีผู้ยิ่งใหญ่ พระมเหสีชาวเนปาล", ไวลี: "bal mo bza' khri btsun ma") กับเจ้าหญิงเหวินเฉิงจากจีน ("พระมเหสีชาวจีน", ไวลี: "rgya mo bza"') พระเจ้าซงแจ็นกัมโปเป็นผู้ให้การสนับสนุนการสร้างวัดสองแห่งเพื่อประดิษฐานพระพุทธรูปที่พระมเหสีชาวเนปาลและจีนพระราชทานให้ อย่างไรก็ตาม พระองค์กลับไม่สนพระทัยในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในทางอื่นเลย และเมื่อพระองค์สวรรคต พระองค์จึงถูกฝังตามรูปแบบและพิธีกรรมก่อนพุทธศาสนา
Gungsong Gungtsen รัชทายาทของพระเจ้าซงแจ็นกัมโป สวรรคตก่อนพระราชบิดา ทำให้ Mangsong Mangtsen พระราชโอรสองค์เล็ก ขึ้นครองราชย์แทน ข้อมูลตุนหฺวางสองแห่งระบุพระราชมารดาของ Mangsong Mangtsen ต่างกัน: "พงศาวดารทิเบต"ระบุว่าพระราชมารดามีพระนามว่า "btsan mo" (เจ้าหญิงเหวินเฉิง) ของพระเจ้าซงแจ็นกัมโป ส่วน"ลำดับวงศ์ตระกูล"ระบุว่าพระราชมารดาคือ Mangmoje Trikar (ไวลี: "mang mo rje khri skar") มีความไม่น่าเป็นไปได้ที่พระราชมารดาจะเป็น "btsan mo" เนื่องจาก"พงศาวดาร"ไม่ได้ใช้คำเรียกญาติที่เป็นเกียรติเรียกพระนางว่า "yum" (พระราชมารดา)
ประวัติศาสตร์นิพนธ์.
บางครั้งข้อมูลเกี่ยวกับทิเบตสับสนผู้ปกครองทิเบตยุคหลังเข้ากับยุคก่อน จนผสมข้อมูลเข้าด้วยกัน เหตุการณ์และความสำเร็จบางประการที่เกิดขึ้นหลังรัชสมัยซงแจ็นกัมโปได้รับการบันทึกว่าเกิดขึ้นเร็วกว่าที่เป็นจริง