การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร

การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร มีขึ้นครั้งแรกในปี พ.ศ. 2518 สืบเนื่องจากมีการประกาศใช้พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2518 เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2518 ซึ่งกำหนดให้กรุงเทพมหานครเป็นทบวงการเมือง มีผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ที่มาจากการเลือกตั้ง และอยู่ในตำแหน่งตามวาระ 4 ปี อย่างไรก็ดี ตำแหน่งดังกล่าวไม่ได้มาจากการเลือกตั้งอยู่ตลอด โดยบางช่วงมาจากการแต่งตั้งของคณะรัฐมนตรีหรือคำสั่งของคณะรัฐประหาร
ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครคนแรกที่มาจากการเลือกตั้ง คือ ธรรมนูญ เทียนเงิน
กฎหมายเลือกตั้ง.
พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นและผู้บริหารท้องถิ่น พ.ศ. 2562 มาตรา 38 นั้นกำหนดคุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือกตั้งไว้ดังนี้
คณะกรรมการการเลือกตั้งระบุว่าการเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครจะไม่มีการจัดเลือกตั้งล่วงหน้า เพราะกฎหมายไม่ได้บัญญัติ นอกจากนี้ยังไม่เปิดช่องให้มีการเลือกตั้งนอกเขตหรือนอกราชอาณาจักร
กฎหมายเลือกตั้งไม่ได้กำหนดว่าผู้สมัครรับเลือกตั้งจะต้องสังกัดพรรคการเมือง แต่ผู้ที่ดำรงตำแหน่งทางการเมืองอยู่ ณ ขณะรับสมัครเลือกตั้ง จะไม่มีสิทธิลงสมัครได้ เว้นแต่ได้ลาออกจากตำแหน่งนั้นแล้ว
สรุปผลการเลือกตั้ง.
บทความนี้กล่าวถึงการเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครเท่านั้น สำหรับรายชื่อผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครทั้งหมด รวมทั้งที่มาจากการแต่งตั้งและคำสั่งของคณะรัฐประหาร ดูที่ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร
การเลือกตั้งแบ่งตามปี.
พ.ศ. 2518.
"ดูบทความหลักที่ การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2518"
จากพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2518 ทำให้การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครขึ้นเป็นครั้งแรก เมื่อวันที่ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2518 ในครั้งนั้น นายธรรมนูญ เทียนเงิน จากพรรคประชาธิปัตย์ ได้รับการเลือกตั้งเป็น ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร จากการเลือกตั้งคนแรก ด้วยคะแนนเสียง 99,247 คะแนน โดยมีผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้ง เพียงร้อยละ 13.86
การเลือกตั้งครั้งนี้มีผู้สมัครที่น่าสนใจคือ ดร.อาทิตย์ อุไรรัตน์ หัวหน้ากองวิชาการ ก.พ. ที่เพิ่งลาออกมาเข้าสู่ วงการเมือง เป็นครั้งแรกในนาม พรรคพลังใหม่ และในการเลือกตั้งครั้งนี้ ได้รับคะแนนเสียงในเขตกรุงเทพฯ ชั้นในเป็นจำนวนมาก แต่พ่ายแพ้คะแนนในเขตชั้นนอก เช่น หนองแขม มีนบุรี ซึ่งมีผู้ออกมาใช้สิทธิ์โดยรวมสูงถึง 80% ทำให้ นายธรรมนูญ เทียนเงิน ชนะเลือกตั้ง
ในการเลือกตั้งครั้งนั้น นายธรรมนูญ ไม่ได้ดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร จนครบวาระ 4 ปี เนื่องจากเกิดความขัดแย้งอย่างรุนแรงทั้งในฝ่ายบริหารและฝ่ายนิติบัญญัติ จนไม่สามารถปฏิบัติงานได้ ทำให้ นายธานินทร์ กรัยวิเชียร นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น ตัดสินใจใช้อำนาจตามมาตรา 21 ของรัฐธรรมนูญ แห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2519 ปลดนายธรรมนูญออกจากตำแหน่ง เมื่อวันที่ 29 เมษายน 2520 และให้กลับไปใช้รูปแบบการแต่งตั้งเช่นเดิม
พ.ศ. 2528.
"ดูบทความหลักที่ การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528"
นับจากเหตุการณ์ปลดนายธรรมนูญ เมื่อ พ.ศ. 2520 กรุงเทพมหานครมีผู้ว่าราชการจากการแต่งตั้งอีก 4 คน จนกระทั่งเมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2528 สภาผู้แทนราษฎรได้ลงมติให้ความเห็นชอบ พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 ซึ่งพระราชบัญญัติดังกล่าว กำหนดให้ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร มาจากการเลือกตั้งอีกครั้งหนึ่ง ทำให้เกิดการเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครครั้งที่ 2 ขึ้นในปี พ.ศ. 2528 นี้เอง
และในครั้งนั้น พล.ต.จำลอง ศรีเมือง ในนาม "กลุ่มรวมพลัง" ได้รับการเลือกตั้งเป็นผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครด้วยคะแนนเสียง 408,237 คะแนน เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2528 มีผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้งร้อยละ 34.65
คะแนนเสียงเลือกตั้งของผู้สมัครแต่ละรายเท่าที่สืบค้นได้มีดังนี้
พ.ศ. 2533.
"ดูบทความหลักที่ การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2533"
ในการเลือกตั้งครั้งต่อมาในปี พ.ศ. 2533 พล.ต.จำลอง ศรีเมือง ซึ่งลงสมัครในนาม พรรคพลังธรรม ได้รับเลือกตั้งอีกครั้งหนึ่ง ด้วยคะแนนเสียง 703,672 คะแนน (35.85%) เมื่อวันที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2533 มีผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้งร้อยละ 35.85
ในครั้งนั้นมีผู้สมัครอิสระคือ นายวรัญชัย โชคชนะ นักเคลื่อนไหว ที่ได้รับคะแนนสูงกว่า 1 หมื่นคะแนน
พ.ศ. 2535.
"ดูบทความหลักที่ การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2535"
การเลือกตั้งครั้งต่อมามีขึ้นเมื่อวันที่ 19 เมษายน พ.ศ. 2535 เนื่องจาก พล.ต.จำลอง ศรีเมือง ลาออกจากตำแหน่งก่อนครบวาระ ร.อ. กฤษฎา อรุณวงษ์ ณ อยุธยา รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครในสมัย พล.ต.จำลอง ศรีเมือง เป็นผู้ว่าราชการกรุงเทพฯ ลงสมัครโดยไม่สังกัดกลุ่มใด แต่อยู่ภายใต้การสนับสนุน ของ พล.ต.จำลอง ศรีเมือง ได้รับเลือกตั้งด้วยคะแนนเสียง 363,668 คะแนน การเลือกตั้งครั้งนี้มีผู้ไปใช้สิทธิเพียงร้อยละ 23.02
ในการเลือกตั้งครั้งนี้ ดร.พิจิตต รัตตกุล ลงสมัครรับเลือกตั้งด้วยในนาม พรรคประชาธิปัตย์ ได้หมายเลข 3 แต่ต้องพ่ายแพ้ให้แก่ ร.อ. กฤษฎา อรุณวงษ์ ณ อยุธยา และลงสมัครรับเลือกตั้งอีกครั้งใน 4 ปีต่อมา จึงประสบความสำเร็จได้เป็นผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร
พ.ศ. 2539.
"ดูบทความหลักที่ การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2539"
เมื่อ ร.อ.กฤษฎา อรุณวงศ์ ณ อยุธยา ดำรงตำแหน่งครบ 4 ปี จึงมีการเลือกตั้งผู้ว่าฯ คนใหม่เมื่อวันที่ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2539 โดย ดร.พิจิตต รัตตกุล ผู้สมัครอิสระภายใต้การสนับสนุนจาก พรรคประชาธิปัตย์ ได้รับเลือกตั้งด้วยคะแนนเสียง 768,994 คะแนน (49.47%) โดยมีผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้ง คิดเป็นร้อยละ 43.53 ของผู้มีสิทธิทั้งหมด
ในการเลือกตั้งครั้งนี้มีผู้ลงสมัครรับเลือกตั้งจำนวน 29 คน โดยมีอดีตผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร 2 คน ลงสมัครด้วยคือ พล.ต.จำลอง ศรีเมือง และ ร.อ.กฤษฎา อรุณวงษ์ ณ อยุธยา ได้คะแนนเป็นอันดับ 2 และ 3 ตามลำดับ
ในครั้งนี้ ดร.พิจิตต ที่เคยพ่ายแพ้ในการลงสมัครรับเลือกตั้งครั้งก่อน ได้คะแนนมากกว่า พล.ต.จำลอง ศรีเมือง ถึงกว่า 2 แสนคะแนน และมากกว่า ร.อ.กฤษฎา ผู้ชนะการเลือกตั้งสมัยก่อนหน้าถึงกว่า 5 แสนคะแนน ซึ่งอาจวิเคราะห์ได้ว่า พล.ต.จำลอง และ ร.อ.กฤษฎา ลงแข่งตัดคะแนนกันเอง ทำให้ ดร.พิจิตต สามารถชนะการเลือกตั้งได้อย่างไม่ยากนัก
ผู้สมัครแต่ละรายได้รับคะแนนเสียงเลือกตั้งเรียงจากมากไปน้อยดังนี้
พ.ศ. 2543.
"ดูบทความหลักที่ การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2543"
เมื่อ ด.ร.พิจิตต รัตตกุล ดำรงตำแหน่งครบ 4 ปี จึงมีการเลือกตั้งผู้ว่าฯ คนใหม่เมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม พ.ศ. 2543 นายสมัคร สุนทรเวช อดีตหัวหน้าพรรคประชากรไทยได้รับเลือกตั้งด้วยคะแนนเสียง 1,016,096 คะแนน (45.85%) โดยมีผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้งถึงร้อยละ 58.87
ในการเลือกตั้งครั้งนี้มีผู้ลงสมัครรับเลือกตั้งจำนวน 23 คน โดยผู้สมัครแต่ละรายได้รับคะแนนเสียงเรียงจากมากไปน้อยดังนี้
พ.ศ. 2547.
เมื่อนายสมัคร สุนทรเวช ดำรงตำแหน่งครบ 4 ปีจึงมีการเลือกตั้งผู้ว่าฯ คนใหม่เมื่อวันที่ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2547 นายอภิรักษ์ โกษะโยธิน ผู้สมัครจากพรรคประชาธิปัตย์ได้รับเลือกตั้งเป็นผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ด้วยคะแนนเสียง 911,441 คะแนน (38.20%)
ในการเลือกตั้งครั้งนี้ นายสมัคร สุนทรเวช อดีตผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร คนก่อนไม่ได้ลงสมัครรับเลือกตั้ง เพื่อดำรงตำแหน่งต่อ โดยเบนเข็มไปลงสมัครรับเลือกตั้งเป็น ส.ว. กรุงเทพมหานคร และให้การสนับสนุน ดร.กอบศักดิ์ ชุติกุล อดีตเอกอัครราชทูตหลายประเทศและข้าราชการประจำกระทรวงการต่างประเทศ และมี ดร.พิจิตต รัตตกุล อดีตผู้ว่าราชการกรุงเทพฯ จากการเลือกตั้ง พ.ศ. 2543 ลงสมัครแข่งขันแต่ได้คะแนนเสียงเพียงประมาณ 1 แสนคะแนนจากที่เคยได้สูงถึงกว่า 7 แสนคะแนน
ผู้สมัครที่ได้รับคะแนนเสียงเป็นอันดับ 2 ในครั้งนี้คือ นางปวีณา หงสกุล ที่เคยลงสมัครรับเลือกตั้งในสมัยที่แล้ว ได้คะแนนเสียงเป็น อันดับที่ 6 เพียงประมาณ 1 แสนคะแนนเศษ แต่สำหรับครั้งนี้ นางปวีณา ที่ลาออกจากพรรคชาติพัฒนา ตั้งแต่วันที่ 3 พฤษภาคม 2547 และลงสมัครในนามผู้สมัครอิสระ ได้รับคะแนนเสียงถึงกว่า 6 แสนคะแนน ในการเลือกตั้งครั้งนี้มีกระแสข่าวว่าพรรคไทยรักไทย ให้การสนับสนุนนางปวีณา อย่างไม่เป็นทางการ กรณีดังกล่าวนางปวีณาและพรรคไทยรักไทยได้ปฏิเสธว่าไม่เป็นความจริง
คุณหญิงณฐนนท ทวีสิน ปลัดกรุงเทพมหานคร ในขณะนั้น สรุปผลการเลือกตั้งว่า จากจำนวนผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งทั้งสิ้น 3,955,855 คน มีผู้มาใช้สิทธิ์รวม 2,472,486 คน คิดเป็น 62.5% ไม่ประสงค์ลงคะแนน 26,763 ราย บัตรเสีย 59,765 ใบ คิดเป็น 2.42% เขตที่มีผู้มาใช้สิทธิ์มากที่สุดคือ เขตทวีวัฒนา 68.42% เขตที่มีผู้มาใช้สิทธิ์น้อยที่สุดคือ เขตคลองเตย 52.26% โดยการการนับคะแนนและประมวลผลการเลือกตั้ง เสร็จสิ้นสมบูรณ์ เมื่อเวลา 03.18 น. ของวันที่ 30 สิงหาคม พ.ศ. 2547
การเลือกตั้งครั้งนี้จัดขึ้นตาม พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น พ.ศ. 2545 ที่เพิ่งออกใหม่ และมีข้อกำหนดแตกต่างจากการเลือกตั้งครั้งที่ผ่านมาหลายประการ เช่น