เจ้าจอมมารดาพึ่ง ในรัชกาลที่ 4

เจ้าจอมมารดาพึ่ง (หรือ ผึ้ง) ในรัชกาลที่ 4 (นามเดิม เต่า,#เปลี่ยนทาง #เปลี่ยนทาง #เปลี่ยนทาง ถึงแก่อนิจกรรม 9 มีนาคม พ.ศ. 2433)#เปลี่ยนทาง #เปลี่ยนทาง เป็นธิดาของพระยาราชสงคราม (อินทร์) ต้นสกุลอินทรวิมล#เปลี่ยนทาง และเป็นบาทบริจาริกาตำแหน่งพระสนมเอกในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว#เปลี่ยนทาง #เปลี่ยนทาง ประสูติการพระราชโอรสสามพระองค์ ได้แก่ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทักษิณาวัฏ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพิชิตปรีชากร และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ ตามลำดับ
ประวัติ.
ชีวิตตอนต้นและครอบครัว.
เจ้าจอมมารดาพึ่ง มีนามเดิมว่า เต่า#เปลี่ยนทาง #เปลี่ยนทาง #เปลี่ยนทาง เกิดเมื่อราว พ.ศ. 2375 โดยประมาณ เกิดแต่สกุลขุนนางมาแต่กรุงเก่า เธอเป็นบุตรคนที่หนึ่งจากทั้งหมดเจ็ดคนของพระยาราชสงคราม (อินทร์)#เปลี่ยนทาง ต้นสกุลอินทรวิมล#เปลี่ยนทาง เจ้าจอมมารดาพึ่งมีน้องอีกหกคน คือ ตาด (เป็นที่คุณหญิงสิริรัตนมนตรี), กรุด (เป็นที่พระยาราชสงคราม), โหมด (เป็นบาทบริจาริกาในรัชกาลที่ 4), หุ่น, แย้ม และเผื่อน ตามลำดับ#เปลี่ยนทาง มีลูกผู้พี่คนหนึ่งคือ แพ รับราชการเป็นบาทบริจาริกาในรัชกาลที่ 4 เช่นกัน#เปลี่ยนทาง 
หนังสือ "ลำดับเชื้อสาย ของคุณหญิงตาด สิริรัตน์มนตรี (หงษ์ สุจริตกุล) กับสกุลธรรมสโรช สกุลอินทรวิมล และสกุลอื่น ๆ ที่เกี่ยวเนื่องกัน" (2489) ระบุว่าพระยาราชสงครามบิดาของเจ้าจอมมารดาพึ่งเป็นหลานตาของเจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดี (ทองดี) ต้นสกุลธรรมสโรช ซึ่งเจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดีเป็นบุตรของเจ้าพระยาอภัยราชา ขุนนางมาแต่กรุงเก่า#เปลี่ยนทาง แม้จะแยกสายสกุลออกมาใหม่แต่ก็ถือว่าเป็นเทือกเถาของสกุลธรรมสโรช หากแยกไปตามสาขาก็ถือว่าเจ้าจอมมารดาพึ่งอยู่ในสายของสกุลอินทรวิมล#เปลี่ยนทาง ในเอกสารฉบับเดียวกันระบุว่าปู่ของเจ้าจอมมารดาพึ่ง คือ หม่อมก้อนแก้ว เป็นพระโอรสของพระองค์เจ้าโกเมศ ซึ่งระบุแต่เพียงว่าเป็นเจ้านายจากราชวงศ์บ้านพลูหลวง#เปลี่ยนทาง ใน "บัญชีรายพระนามพระราชวงศ์และข้าราชการสยามที่พม่าว่าจับไปได้จากกรุงศรีอยุธยา เมื่อกรุงเสียในปี พ.ศ. 2310" ระบุรายพระนามเจ้านายที่ถูกกวาดไปเมืองพม่า มีพระองค์หนึ่งมีชื่อใกล้เคียงกับพระองค์เจ้าโกเมศ คือ พระองค์เจ้าก้อนเมฆ พระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ#เปลี่ยนทาง ซึ่งไม่เป็นที่แน่ชัดว่าเป็นพระองค์เดียวกันหรือไม่ 
ขณะที่เครือญาติฝ่ายมารดาไม่ปรากฏข้อมูลพื้นเพของครอบครัวหรือชื่อเสียงเรียงนาม ทราบแต่เพียงว่า เจ้าจอมมารดาพึ่งมีป้าคนหนึ่งชื่อ น้อย เข้าใจว่าเป็นญาติฝั่งมารดา เพราะไม่ปรากฏนามของคนชื่อน้อยในลำดับเครือญาติของสกุลธรรมสโรช#เปลี่ยนทาง 
รับราชการฝ่ายใน.
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระยาราชสงครามได้ถวายตัวเจ้าจอมมารดาพึ่งเข้าราชสำนักตั้งแต่อายุ 9 ขวบ ได้รับเบี้ยหวัดปีละ 5 ตำลึง ครั้นเมื่ออายุได้ 15 ปี เป็นเกณฑ์เรียนเลข พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เติมเบี้ยหวัดเป็นปีละ 15 ตำลึง ต่อมาโปรดเกล้าฯ ให้จารหนังสือพระไตรปิฎก จึงเติมเบี้ยหวัดให้อีกเป็นปีละ 1 ชั่ง 10 ตำลึง#เปลี่ยนทาง 
หลังพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสวยราชสมบัติและทรงรับเจ้าจอมมารดาพึ่งเป็นบาทบริจาริกา ตำแหน่งพระสนมเอก#เปลี่ยนทาง #เปลี่ยนทาง พระราชทานเครื่องยศ ได้แก่ พานทองคำ หีบทองลงยา กระโถนทองคำ กาทองคำ และพระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 12 ชั่ง#เปลี่ยนทาง ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงไว้วางพระราชหฤทัยในตัวเจ้าจอมมารดาพึ่งเป็นอันมาก โปรดเรียกด้วยความเสน่หาว่า "เต่าเอ๋ย" หรือ "เต่าของข้า" ปรากฏความในพระราชหัตถเลขาตอนหนึ่ง ความว่า "เมียรักรักก็มาด้วยข้าหมด มีแต่เต่าข้าก็ไว้ใจว่าไม่มีชู้แล้ว ข้าเชื่อว่ารักข้าจริง ๆ"#เปลี่ยนทาง และเตือนมิให้เจ้าจอมมารดาพึ่งไปข้องเกี่ยวกับกลุ่มคนที่พระองค์มิต้องพระราชอัธยาศัย ความว่า "ข้าได้ยินว่าคนพวกเจ้าตลับ เจ้าครอกหอไปด้วย พวกนั้นเป็นพวกใกล้เคียงกับยายน้อยป้าของเต่า เต่าอย่าไปไถ่ถามว่ากล่าวอะไรวุ่นวาย มันจะด่าให้อายเขา มันไม่เจียมตัวว่าชั่ว มันยังถือตัวเป็นเมียข้า มันจึงตามมาล้อต่อหน้าเมียใหม่ ๆ สาว ๆ เป็นเจ้าเป็นนาย เมื่อจับมันร้องว่าจะไปตามเสด็จกรุงเก่าด้วย"
เจ้าจอมมารดาพึ่งมีพระองค์เจ้าสามพระองค์ คือ#เปลี่ยนทาง 
ปัจฉิมวัยและถึงแก่อนิจกรรม.
หลังพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต เจ้าจอมมารดาพึ่งยังรับราชการอยู่ในราชสำนักดังเดิม พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลถัดมา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานเครื่องยศใหม่แก่เจ้าจอมมารดาพึ่ง คือ หีบทองคำใหญ่ประดับพลอย ทองคำมีฝาประดับตราจุลจอมเกล้า กระโถนทองคำ และพระราชทานเบี้ยหวัดให้ปีละ 3 ชั่ง#เปลี่ยนทาง 
เจ้าจอมมารดาพึ่งถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2433 สิริอายุ 58 ปี#เปลี่ยนทาง #เปลี่ยนทาง 
เชิงอรรถ.
หมายเหตุ.
<templatestyles src="Refbegin/styles.css" />