ภาษายูราร์เทีย

ภาษายูราร์เทีย เป็นภาษาฮูร์โร-ยูราร์เทียที่สูญหายแล้วที่เคยใช้พูดในอาณาจักรอูราร์ตูโบราณ ("Biaini" หรือ "Biainili" ในภาษายูราร์เทีย) ซึ่งมีศูนย์กลางอยู่รอบทะเลสาบวาน และมีตุชปาเป็นเมืองหลวงที่ตั้งอยู่ใกล้เมืองวานในปัจจุบันบนที่ราบสูงอาร์มีเนีย (ปัจจุบันอยู่ในภูมิภาคอานาโตเลียตะวันออก ประเทศตุรกี) บางคนเชื่อว่ามีผู้ภาษานี้โดยหลักรอบทะเลสาบวานและพื้นที่หุบเขาซาบตอนบน ในขณะที่อีกบางส่วนเชื่อว่ามีผู้พูดภาษานี้จำนวนน้อย ซึ่งประกอบเป็นชนชั้นปกครอง
ภาษายูราร์เทียได้รับการยืนยันครั้งแรกในศตวรรษที่ 9 ก่อนคริสต์ศักราช ก่อนที่ไม่มีผู้เขียนหลังรัฐอูราร์เตียล่มสลายใน 585 ปีก่อนคริสต์ศักราช และน่าจะสูญหายเนื่องจากการล่มสลายของอูราร์ตู ภาษานี้ได้มีการติดต่อเป็นเวลานานและภายหลังจึงถูกแทนที่ด้วยภาษาอาร์มีเนียตอนต้น แม้ว่าตัวอย่างรูปเขียนภาษาอาร์มีเนียแบบแรกจะมีอายุถึงคริสต์ศตวรรษที่ 5 ก็ตาม
การจัดจำแนก.
ภาษายูร์ราเทียเป็นภาษารูปคำติดต่อและใช้การกเกี่ยวพันซึ่งไม่อยู่ในตระกูลภาษาเซมิติกหรือตระกูลภาษาอินโด-ยุโรเปียนแต่อยู่ในตระกูลภาษาฮูร์โร-อูราเทีย ภาษานี้เหลือรอดในรูปของจารึกจำนวนมากที่พบในบริเวณอาณาจักรอูราตู เขียนด้วยอักษรรูปลิ่มอัสซีเรียแต่นักวิชาการบางกลุ่มจัดว่าภาษานี้อักษรภาพเป็นของตัวเองเรียกว่าเฮียโรกลิฟแบบยูร์ราเทีย
ภาษายูราร์เทียมีความใกล้ชิดกับภาษาฮูร์เรีย ซึ่งเป็นภาษาที่ใช้ในยุคก่อนหน้าและไม่คาบเกี่ยวกัน ประมาณช่วง 2000 ถึง 1200 ปีก่อน ค.ศ. (ผู้พูดภาษาแม่ยังคงเขียนจนกระทั่งประมาณ 1350 ปีก่อน ค.ศ.) ทั้งสองภาษาพัฒนาอย่างเป็นอิสระแก่กันตั้งแต่ประมาณ 2000 ปีก่อน ค.ศ. เป็นต้นมา แม้ว่าภาษายูราร์เทียไม่ได้เป็นภาษาสืบทอดโดยตรงจากภาษาย่อยใด ๆ ของภาษาฮูร์เรีย แต่มีลักษณะบางอย่างที่พัฒนาการร่วมกับภาษาฮูร์เรีย ความใกล้ชิดนี้เป็นไปได้ว่าเกิดจากการมีผู้รู้ภาษายูราร์เทียและภาษาฮูร์เรียทั้งสองภาษา
ความเชื่อมโยงภายนอกกลุ่มภาษาฮูร์โร-ยูราร์เทียยังคงเป็นประเด็นถกเถียง โดยมีการเสนอความสัมพันธ์กับตระกูลภาษาอื่นหลายแบบ (เช่น กลุ่มภาษาคอเคซัสตะวันออกเฉียงเหนือ, ตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียน หรือกลุ่มภาษาคอเคซัสใต้) แต่ไม่มีกลุ่มใดที่ได้รับการยอมรับโดยทั่วไป
การถอดความ.
Friedrich Eduard Schulz นักวิชาการชาวเยอรมันผู้ค้นพบจารึกทะเลสาบวานและจารึกอูราร์ตูใน ค.ศ. 1826 ได้ทำสำเนาจารึกอักษรรูปลิ่มที่ตุชปาจำนวนมาก แต่ไม่ได้พยายามถอดความ สำเนาของ Schulz ที่ตีพิมพ์หลังเสียชีวิตใน ค.ศ. 1840 ใน "Journal Asiatique" กลายเป็นพื้นฐานสำหรับการถอดความอักษรรูปลิ่มเมโสโปเตเมียของเอดเวิร์ด ฮินก์ส
หลังจากที่ถอดความอักษรรูปลิ่มอัสซีเรียได้ในราวคริสต์ทศวรรษ 1850 สำเนาของ Schulz กลายเป็นพื้นฐานสำหรับการถอดความภาษายูราร์เทีย ปัจจุบันเป็นที่แน่นอนว่าภาษานี้ไม่มีความเกี่ยวข้องกับภาษาที่รู้จักกันอยู่ และการพยายามถอดความโดยใช้ภาษาที่เป็นที่รู้จักกันแล้วในบริเวณนั้น ประสบความล้มเหลว จารึกเหล่านี้ถอดความได้ใน ค.ศ. 1882 โดย A. H. Sayce จารึกที่เก่าที่สุดมีอายุราวสมัยซาร์ดูรีที่ 1 แห่งอูราร์ตู
การถอดความได้ก้าวหน้ามากขึ้นหลังสงครามโลกครั้งที่ 1 เมื่อมีการพบจารึกภาษายูราร์เทีย-อัสซีเรียที่ Kelišin และ Topzawä
ใน ค.ศ. 1963 มีการตีพิมพ์ไวยากรณ์ภาษายูราร์เทียเขียนโดย G. A. Melikishvili ในรัสเซียและแปลเป็นภาษาเยอรมันใน ค.ศ. 1971 ในคริสต์ทศวรรษ 1970 มีการตีพิมพ์เกี่ยวกับความคล้ายคลึงกับภาษาฮูร์เรียโดย I. M. Diakonoff
คลังข้อมูล.
จารึกที่เก่าที่สุดพบในสมัยซาร์ดูรีที่ 1 มีอายุราวปลายศตวรรษที่ 9 ก่อนคริสต์ศักราช และมีจารึกต่อเนื่องมาจนถึงการล่มสลายของอาณาจักรอูราร์ตูในอีกประมาณ 200 ปีต่อมา
มีผู้ค้นพบจารึกที่เขียนด้วยภาษายูราร์เทียประมาณ 200 อันที่อักษรรูปลิ่มมาใช้และดัดแปลง
การเขียน.
อักษรรูปลิ่ม.
อักษรรูปลิ่มของภาษายูราร์เทียมีมาตรฐานเช่นเดียวกับอักษรรูปลิ่มอัสซีเรียใหม่ แต่ที่ต่างจากของอัสซีเรียคือสัญลักษณ์ 1 ตัวแทนเสียงเดียว เช่น u-gi-iš-ti หมายถึง Uīšdi
เฮียโรกลิฟ.
ภาษายูราร์เทียบางส่วนเขียนด้วยเฮียโรกกลิฟแบบอนาโตเลียที่ใช้กับภาษาลูเวีย นอกจากนั้นยังมีเฮียโรกลิฟเป็นของตัวเองด้วย