มู่หลาน (ภาพยนตร์ พ.ศ. 2563)

มู่หลาน  เป็นภาพยนตร์อเมริกันแนวดรามา โลดโผน จินตนิมิต ที่ออกฉายในปี ค.ศ. 2020 อำนวยการสร้างโดยวอลต์ดิสนีย์พิกเชอส์ กำกับโดย นิกิ คาโร เขียนบทโดย ริก จัฟฟา, อแมนดา ซิลเวอร์, รอเรน ไฮเนก และเอลิซาเบธ มาร์ติน เป็นภาพยนตร์ฉบับคนแสดงที่ดัดแปลงจากภาพยนตร์ภาพเคลื่อนไหวชื่อเดียวกันของดิสนีย์ เมื่อปี ค.ศ. 1998 ซึ่งมีพื้นฐานมาจากตำนานจีนเรื่อง "ลำนำมู่หลาน" นำแสดงโดย อีเฟย์ หลิว เป็นตัวละครหลัก ร่วมด้วยดอนนี เยน, จื่อ มา, เจสัน สกอตต์ ลี, โยซอน อัน, รอน หยวน, กง ลี่ และเจ็ท ลี
เดิม "มู่หลาน" มีกำหนดออกฉายวันที่ 2 พฤศจิกายน พ.ศ. 2561 ก่อนจะถูกเลื่อนวันฉายออกไป 3 ครั้ง ต่อมาวันที่ 23 กรกฎาคม พ.ศ. 2563 ดิสนีย์ประกาศเลื่อนวันฉายภาพยนตร์เรื่องนี้ออกไปอย่างไม่มีกำหนดเนื่องจากการระบาดทั่วของไวรัสโคโรนาที่กำลังดำเนินอยู่ แต่ท้ายที่สุดดิสนีย์ประกาศฉาย "มู่หลาน" ในสหรัฐผ่านทางสื่อส่งผ่านสัญญาณต่อเนื่องดิสนีย์+ ในวันที่ 4 กันยายน พ.ศ. 2563 ขณะที่ในประเทศไทยเข้าฉายในวันที่ 3 กันยายน พ.ศ. 2563 ในโรงภาพยนตร์
เนื้อเรื่อง.
ประเทศจีนสมัยศักดินา มีสตรีนาม ฮวา มู่หลาน มีอุปนิสัยกล้าบ้าบิ่น ซึ่งขัดต่อใจของบิดามารดาที่หวังว่า วันหนึ่งบุตรสาวจะได้สามีดี ๆ และบีบให้บุตรสาวเข้าพบแม่สื่อเพื่ออบรมการเป็นแม่ศรีเรือน แต่มู่หลานก่อความวุ่นวายในขณะรินน้ำชาให้แม่สื่อจึงถูกด่าทอว่า เป็นความอดสูของวงศ์ตระกูล
ขณะเดียวกัน บอรี ข่าน ซึ่งได้ความอนุเคราะห์จากแม่มดเซียนเหนียง นำกำลังเมืองข่านโหรวหราน รุกรานเข้ามาทางภาคเหนือ สมเด็จพระจักรพรรดิจึงทรงเรียกเกณฑ์ทหารไปรับศึก รับสั่งให้ทุกครอบครัวต้องส่งบุรุษอย่างน้อยหนึ่งคนเข้ากองทัพ เจ้าหน้าที่มาถึงหมู่บ้านของมู่หลานเพื่อเกณฑ์ชาย ฮวา โจว บิดาของมู่หลาน ซึ่งสูงวัยและสุขภาพย่ำแย่แล้ว จำต้องเข้ารับใช้บ้านเมืองเนื่องจากหาบุตรชายมิได้ มู่หลานเห็นว่าบิดาไปก็เป็นแต่ไปตาย จึงลักเกราะ ม้า และอาวุธของบิดาหลบหนีไปเข้ากองทัพแทนบิดา และได้เข้ารับการฝึกทหารของแม่ทัพถัง โดยปลอมตนเป็นชายและใช้ชื่อว่า ฮวา จวิน
เมื่อกองทัพโหรวหรานรุกหน้ามาเรื่อย ๆ แม่ทัพต่งจำต้องยุติการฝึกและส่งกองกำลังออกไปรับหน้า ขณะออกศึกมู่หลานเผชิญหน้ากับแม่มดเซียนเหนียงผู้ทราบว่า แท้จริงแล้วมู่หลานเป็นหญิง และพยายามสังหารมู่หลาน แต่ไม่สำเร็จจึงหนีไป ส่วนมู่หลานได้กระทำให้หิมะถล่มเพื่อหยุดยั้งกองทัพโหรวหราน แล้วขี่ม้ากลับค่ายไปช่วยนายทหารนาม เฉิน หงฮุย ทั้งสองได้ผูกมิตรภาพกัน แต่เนื่องจากทุกคนทราบแล้วว่า มู่หลานเป็นหญิง มู่หลานจึงได้รับคำสั่งให้กลับบ้านไปเสีย
ระหว่างทาง มู่หลานพบแม่มดเซียนเหนียงอีก เซียนเหนียงเผยว่า ที่ช่วยกองทัพโหรวหราน เพราะฝังใจที่ถูกผู้คนรังเกียจที่เป็นแม่มด และซึ้งใจที่บอรี ข่านปฏิบัติกับตนอย่างเท่าเทียม ทั้งว่า การโจมตีที่ผ่านมาเป็นแต่แผนเบนความสนใจ เพราะแผนที่แท้จริงของบอรี ข่าน คือ บุกเข้าเมืองหลวงไปปลงพระชนม์พระจักรพรรดิแก้แค้นที่ประหารบิดาข่านแต่ครั้งก่อน มู่หลานจึงกลับไปแจ้งแก่กองทัพ แม้การกลับไปอาจมีโทษถึงชีวิตก็ตาม อย่างไรก็ดี แม่ทัพถังเชื่อถือมู่หลาน และยอมให้นางร่วมภารกิจช่วยเหลือจักรพรรดิ
ที่พระราชวัง บอรี ข่านท้าให้จักรพรรดิมาสู้กันตัวต่อตัว ขณะที่ทหารองครักษ์ถูกแม่มดกำจัดสิ้นแล้ว และกองทัพข่านก็เตรียมเผาจักรพรรดิทั้งเป็น เมื่อกองกำลังของมู่หลานมาถึง ก็เบนความสนใจของกองทัพโหรวหรานด้วยกลวิธีต่าง ๆ เพื่อเปิดโอกาสให้มู่หลานบุกเข้าไปถวายอารักขา บอรี ข่านใช้เกาทัณฑ์ยิงมู่หลาน แต่เซียนเหนียงเกิดสงสาร จึงแปลงตนเป็นเหยี่ยวไปรับลูกศรแทนจนถึงแก่ความตาย มู่หลานได้รบกับบอรี ข่าน บอรี ข่านทำลายกระบี่ประจำตระกูลของมู่หลาน แต่มู่หลานก็ทำลายชีวิตบอรี ข่านได้สำเร็จ และไปปลดปล่อยจักรพรรดิจากพันธนาการ พระองค์ทรงเสนอให้นางเข้าเป็นราชองครักษ์ แต่นางทูลปฏิเสธและขอกลับคืนไปบ้านเดิม
เมื่อมู่หลานถึงบ้านแล้ว จักรพรรดิทรงให้แม่ทัพถังนำกระบี่เล่มใหม่มาประทานแก่มู่หลาน ส่วนแม่ทัพก็เสนอเป็นการส่วนตัวให้มู่หลานเข้าเป็นทหารองครักษ์
ความขัดแย้ง.
การคว่ำบาตร.
เริ่มมีการเรียกร้องให้คว่ำบาตรภาพยนตร์เรื่องนี้ หลังจากที่หลิว อี้เฟย์ ผู้แสดงเป็นมู่หลาน แชร์โพสต์จากหนังสือพิมพ์ "พีเพิลส์เดลี" (People's Daily) ของพรรคคอมมิวนิสต์จีน ซึ่งเป็นรูปฟู่ กั๋วหาว (付國豪) นักข่าวจากหนังสือพิมพ์ "โกลบ็อลไทมส์" (Global Times) ของพรรคคอมมิวนิสต์ ถูกผู้ชุมนุมในการประท้วงต่อต้านรัฐบาล รุมทำร้าย และหลิว อี้เฟย์ ลงข้อความประกอบว่า ภาพดังกล่าวเป็นความอัปยศของฮ่องกง และตนสนับสนุนตำรวจฮ่องกง ทำให้เกิดเสียงวิพากษ์วิจารณ์ในระดับสากลว่า หลิว อี้เฟย์ สนับสนุนให้ตำรวจใช้ความรุนแรงต่อผู้ชุมนุม มีการใช้แฮชแท็ก #BoycottMulan (คว่ำบาตรมู่หลาน) เพื่อต่อต้านภาพยนตร์เรื่องนี้ และแฮชแท็กดังกล่าวก็ได้รับความนิยมอย่างรวดเร็ว
สืบเนื่องจากเรื่องดังกล่าว หลิว อี้เฟย์ จึงไม่เข้าร่วมงาน ดี23 เอ็กซ์โป 2019 ซึ่งเปิดให้สาธารณชนได้ชมตัวอย่างภาพยตร์เรื่องนี้
การถอดบทนายกองหลี่.
วันที่ 27 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563 เจสัน ที. รีด (Jason T. Reed) ผู้อำนวยการผลิตภาพยนตร์นี้ แถลงว่า ได้ถอดบทของนายกองหลี่ (李少尉) ซึ่งเป็นคนรักของมู่หลานในฉบับแอนิเมชัน ออกจากฉบับภาพยนตร์ โดยกล่าวว่า การมีทหารอยู่ในภาพยนตร์ทำให้เป็นที่ลำบากใจอย่างยิ่ง ถ้อยแถลงดังกล่าวเป็นที่วิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักในกลุ่มหลากหลายทางเพศซึ่งมองว่า ความรักระหว่างนายกองหลี่ กับมู่หลานที่ปลอมตัวเป็นชาย เป็นความรักแบบไบเซ็กชวล
เจสัน ที. รีด กล่าวว่า เบื้องต้นประหลาดใจที่ได้เสียงตอบรับดังกล่าว แต่ก็ยอมรับว่า ตัวละครนายกองหลี่นี้เป็น "ตัวแทนของกลุ่มหลากหลายทางเพศ" ไปแล้ว ทั้งชี้แจงว่า ได้นำตัวละครใหม่สองตัวมาใส่แทนนายกองหลี่ คือ แม่ทัพต่ง กับเฉิน หงฮุย
การไม่ใช้คนเอเชียกำกับ.
ดิสนีย์ถูกวิพากษ์วิจารณ์ที่ใช้คนผิวขาวเป็นผู้กำกับภาพยนตร์นี้ แทนที่จะใช้ชาวเอเชีย เกี่ยวกับประเด็นดังกล่าว นิกี คาโร (Niki Caro) ผู้รับหน้าที่กำกับภาพยนตร์ แถลงในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563 ว่า แม้ภาพยนตร์นี้จะเป็นเรื่องจีนและดำเนินเรื่องในวัฒนธรรมกับประวัติศาสตร์จีน แต่ก็มีวัฒนธรรมอื่นเจือปนอยู่ด้วย ซึ่งก็คือวัฒนธรรมของดิสนีย์ ใครก็ตามที่มากำกับต้องคุมได้ทั้งสองวัฒนธรรม ซึ่งเป็นเหตุให้ตนได้รับตำแหน่งผู้กำกับ
การถ่ายทำในซินเจียง.
ภาพยนตร์ยังถูกวิพากษ์วิจารณ์ที่ถ่ายทำในซินเจียงอันเป็นที่ตั้งค่ายกักกันชาวเติร์ก และท้ายภาพยนตร์ ดิสนีย์ยังขึ้นข้อความขอบคุณหน่วยงานราชการจีนหลายแห่ง รวมถึงคณะกรรมการท้องถิ่นหลายคณะของพรรคคอมมิวนิสต์จีน กับสำนักความมั่นคงสาธารณะ (public security bureau) ซึ่งควบคุมค่ายกักกันดังกล่าว
จอช ฮอว์ลีย์ (Josh Hawley) สมาชิกวุฒิสภาสหรัฐ มีหนังสือเรียกให้บ็อบ ชาเพก (Bob Chapek) ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของดิสนีย์ ชี้แจงว่า รัฐบาลจีนเกี่ยวข้องอย่างไรในภาพยนตร์นี้ และมูลนิธิสิทธิมนุษยชน (Human Rights Foundation) มีหนังสือถึงบ็อบ ชาเพก ให้ดิสนีย์แถลงประณามการละเมิดสิทธิมนุษยชนให้ชัดเจน และพิจารณาบริจาครายได้ของภาพยนตร์เพื่อการส่งเสริมสิทธิมนุษยชนในซินเจียง
รอยเตอส์รายงานว่า หลังจากที่ภาพยนตร์ถูกวิพากษ์วิจารณ์ในระดับสากลโดยมีประเด็นเชื่อมโยงกับซินเจียง รัฐบาลจีนได้ห้ามสื่อมวลชนในประเทศเสนอข่าวเกี่ยวกับภาพยนตร์นี้