ทะเลสาบเซวาน

ทะเลสาบเซวาน  เป็นพื้นที่น้ำที่ใหญ่ที่สุดในประเทศอาร์มีเนียและคอเคซัส ถือเป็นหนึ่งในทะเลสาบน้ำจืดที่สูงที่ใหญ่ที่สุดในทวีปยูเรเชีย ทะเลสาบนี้ตั้งอยู่ในจังหวัดแกราร์คูนิคที่ตั้งอยู่เหนือระดับน้ำทะเล พื้นที่ผิวทั้งหมดของแอ่งอยู่ที่ประมาณ ซึ่งเทียบเท่า 1/6 ของดินแดนอาร์มีเนีย ตัวทะเลสาบมีขนาด และมีปริมาตร ทะเลสาบเซวานมีแม่น้ำและลำธารไหลเข้าถึง 28 สาย โดยมวลน้ำเพียง 10% ที่ไหลออกจากทะเลสาบผ่านแม่น้ำฮรัซดาน ส่วน 90% ที่เหลือระเหยเป็นไอน้ำ
เซวานมีความสำคัญทั้งในด้านเศรษฐกิจ วัฒนธรรม และสันทนาการ เกาะหลักแห่งเดียว (ปัจจุบันเป็นคาบสมุทร) เป็นที่ตั้งของอารามสมัยกลาง ทะเลสาบนี้มีปลาประมาณ 90% และเครย์ฟิช 80% ให้แก่อาร์มีเนีย 
ในสมัยโซเวียต ทะเลสาบเซวานถูกใช้ประโยชน์ต่อการชลประทานในที่ราบอารารัตและการผลิตไฟฟ้าพลังน้ำอย่างหนัก ทำให้ระดับน้ำลดลงประมาณ และมีปริมาตรลดลงมากกว่า 40% หลังจากนั้น มีการสร้างอุโมงค์สองแห่งเพื่อเปลี่ยนเส้นทางน้ำจากแม่น้ำที่สูง ซึ่งทำให้ระดับน้ำในทะเลสาบหยุดลดลงและเริ่มมีมวลน้ำเพิ่มขึ้น ทะเลสาบนี้เคยอยู่ที่ระดับความสูงเหนือน้ำทะเล ลึก ครอบคลุมพื้นที่ (5% ของพื้นที่อาร์มีเนียทั้งหมด) และมีมวล ก่อนที่การแทรกแซงของมนุษย์เปลี่ยนระบบนิเวศของทะเลสาบ
ศัพทมูลวิทยา.
ในสมัยกลาง เซวานเป็นชื่อของเกาะ (ปัจจุบันคือคาบสมุทร) และอารามที่สร้างบนนั้น ต่อมาในคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 ข้อมูลรัสเซียและยุโรปบางครั้งเรียกทะเลสาบนี้ว่า "Sevanga" หรือ "Sevang" ตามข้อมูลจากศัพทมูลวิทยาพื้นบ้าน (folk etymology) "Sevan" อาจเป็นรูปประสมระหว่าง "sev" ("ดำ") กับ "vank’" ("อาราม"), "sev" ("ดำ") + Van (ทะเลสาบวาน) หรือวลี "sa ē vank'ə" ("นี่คืออาราม") 
คำอธิบายจากนักวิชาการ โดยผู้ที่เสนอคนแรกคือ#เปลี่ยนทาง ใน ค.ศ. 1896 เสนอว่า "Sevan" มีต้นตอจากศัพท์ภาษายูราร์เทียว่า "suinia" ซึ่งมักแปลว่า "ทะเลสาบ" โดยได้รับการรับรองในจารึกอักษรรูปลิ่มเมื่อศตวรรษที่ 8 ก่อนคริสต์ศักราชโดยพระเจ้ารูซาที่ 1 แห่งอูราร์ตู ค้นพบที่Odzaberd บริเวณชายฝั่งตอนใต้ของทะเลสาบ
ชื่อเก่าของทะเลสาบในภาษาอาร์มีเนียคือ "ทะเล Gegham" ซึ่งปรากฏในข้อความสมัยกลางตอนต้น (อาร์มีเนียคลาสสิก: ծով Գեղամայ, "tsov Geghamay") ชื่อทะเลสาบในภาษาจอร์เจียในอดีตคือ "Gelakuni" (გელაქუნი) ซึ่งเป็นรูปปริวรรตจากภาษาอาร์มีเนียว่า "Gegkarkuni" ในสมัยคลาสสิก ทะเลสาบนี้รู้จักกันในชื่อ "Lychnitis"  John Chardin ที่เยี่ยมชมทะเลสาบใน ค.ศ. 1673 เรียกทะเลสาบนี้ว่า "ทะเลสาบ Erivan" และเขียนว่าชาวเปอร์เซียเรียกทะเลสาบนี้ว่า "Deria-Shirin" ("ทะเลสาบหวาน") และชาวอาร์มีเนียเรียกทะเลสาบนี้ว่า "Kiagar-couni-sou"
ในรัชสมัยอาบากา ข่านแห่งจักรวรรดิข่านอิล ทะเลสาบนี้มีชื่อเรียกว่า "ทะเลเกิกเช" (Gokche (Kökçe) sea)
"กกชา" (Gokcha) หรือ "เกิกเช" (Gökche) ซึ่งหมายถึง "ทะเลสาบสีน้ำเงิน" ในภาษากลุ่มเตอร์กิก มีการใช้งานในข้อมูลรัสเซียและบริติชในคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20
ต้นกำเนิด.
เซวานเกิดขึ้นในช่วงยุคควอเทอร์นารีตอนต้น เมื่อพาลีโอเซวาน (Palaeo-Sevan) ก่อตัวขึ้นจากการก่อตัวของเปลือกโลก โดยมีขนาดใหญ่กว่าทะเลสาบในปัจจุบัน 10 เท่า ส่วนทะเลสาบในปัจจุบันก่อตัวขึ้นเมื่อ 25,000 ถึง 30,000 ปีก่อน
ภูมิอากาศ.
ในที่ภูเขาสูงในทะเลสาบเซวานมีอุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ยในเดือนมกราคมอยู่ที่ 6 องศาเซลเซียส แต่ในเดือนกรกฎาคมมีอุณหภูมิเฉลี่ย 5 องศาเซลเซียส
มลพิษ.
แม่น้ำที่หล่อเลี้ยงทะเลสาบเซวานไหลผ่านที่ตั้งถิ่นฐานที่มีประชากรหนาแน่น ซึ่งสร้างของเสียทางการเกษตร ครัวเรือน และอุตสาหกรรม ทำให้ระบบนิเวศของทะเลสาบเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างมาก รายงานจากงานวิจัยใน ค.ศ. 2017 ระบุว่า น้ำในทะเลสาบมีความเข้มข้นของธาตุโลหะอย่างอะลูมิเนียม, นิกเกิล, สารหนู, โคบอลต์ และตะกั่ว