สิ่งหลุดอุดหลอดเลือด

สิ่งหลุดอุดหลอดเลือด (embolus, ; พหูพจน์ emboli; จากภาษากรีก: ἔμβολος "ลิ่ม", "ปลั๊ก") เป็นมวลที่เดินทางผ่านกระแสเลือดและสามารถอุดตันกลุ่มเส้นเลือดฝอย (สร้างให้เกิดเส้นเลือดใหญ่อุดตัน) ในตำแหน่งที่ไกลจากจุดกำเนิดได้ สิ่งนี้มีหลายชนิด เช่น ลิ่มเลือด คราบคอเลสเตอรอล ก้อนไขมัน ฟองอากาศ หรือสิ่งแปลกปลอมอื่น ๆ
ในทางตรงกันข้าม การอุดกั้นที่พัฒนาขึ้นเฉพาะที่ไม่ได้เกิดจากการไหลเวียน แต่เกิดจากการบาดเจ็บของหลอดเลือด หรือพยาธิสภาพของเนื้อเยื่อบุผิวและการอักเสบของหลอดเลือด เช่น ตะกรันท่อเลือดแดง (atheromata) และลิ่มเลือดในหลอดเลือด (thrombi) อย่างไรก็ตาม หากลิ่มเลือดแตกตัวจากแหล่งกำเนิดก็จะกลายเป็นสิ่งอุดหลอดเลือด และหากไม่สลายตัวในระหว่างการขนส่งอาจทำให้เกิดภาวะสิ่งหลุดอุดหลอดเลือด (embolism)
คำว่า embolus ถูกใช้ขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2391 (ค.ศ. 1848) โดยรูดอล์ฟ เฟียร์ชอว์ (Rudolf Virchow)
การแบ่งประเภทตามสารที่เป็นสาเหตุ.
"ภาวะลิ่มเลือดหลุดอุดหลอดเลือด" นั้นลิ่มเลือด (ก้อนเลือด) จากหลอดเลือดจะหลุดออกอย่างสมบูรณ์ หรือบางส่วนจากบริเวณของการเกิดลิ่ม (ก้อน) การไหลเวียนของเลือดจะนำพาลิ่มที่เคลื่อนไหวอย่างอิสระ (embolus) (ผ่านหลอดเลือด) ไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกายที่สามารถปิดกั้นลูเมน (โพรงของหลอดเลือด) และทำให้เกิดการกีดขวางในหลอดเลือดหรือเกิดการอุดตัน ก้อนเลือด (thrombus) จะติดอยู่เสมอกับผนังหลอดเลือดและไม่เคยเคลื่อนไหวอย่างอิสระในระบบไหลเวียนโลหิต นี่คือความแตกต่างที่สำคัญสำหรับนักพยาธิวิทยาเพื่อหาสาเหตุของการเกิดลิ่มเลือด ไม่ว่าจะเป็นภาวะลิ่มเลือดอุดตันหรือเกิดลิ่มเลือดหลังการเสียชีวิต การกีดขวางหลอดเลือดจะนำไปสู่ปัญหาทางพยาธิสภาพต่าง ๆ เช่น ภาวะเลือดไหลช้าและการขาดเลือดเฉพาะที่ (ischemia) อย่างไรก็ตามไม่เพียงแต่ภาวะลิ่มเลือดหลุดอุดหลอดเลือด จะทำให้เกิดการอุดตันของการไหลเวียนของเลือดในเส้นเลือด แต่เส้นเลือดอุดตันชนิดอื่น ๆ ก็สามารถทำให้เกิดปัญหาแบบเดียวกัน
"ภาวะไขมันหลุดอุดหลอดเลือด" มักเกิดขึ้นเมื่อเนื้อเยื่อไขมันภายนอก (จากแหล่งที่อยู่ภายในสิ่งมีชีวิต) หลุดเข้าไปในการไหลเวียนของเลือด สาเหตุที่พบได้บ่อยของภาวะไขมันหลุดอุดหลอดเลือดเกิดเนื่องจากการแตกหักของกระดูกท่อนยาว (เช่น กระดูกต้นขา) ซึ่งจะนำไปสู่การรั่วไหลของเนื้อเยื่อไขมันภายในไขกระดูกเข้าสู่เส้นเลือดที่ฉีกขาด นอกจากนี้ยังมีสาเหตุจากภายนอก (จากแหล่งกำเนิดภายนอก) เช่น การฉีดอิมัลชันเข้าทางหลอดเลือดดำ
ในทางกลับกัน"ภาวะฟองอากาศหลุดอุดหลอดเลือด" มักเกิดจากปัจจัยภายนอกเสมอ อาจเกิดจากการแตกของถุงลมในปอดและอากาศที่หายใจเข้าสามารถรั่วเข้าไปในหลอดเลือดได้ สาเหตุที่พบบ่อยอื่น ๆ เพิ่มเติมได้แก่ การรั่วของหลอดเลือดดำใต้กระดูกไหปลาร้า (subclavian vein) โดยอุบัติเหตุหรือระหว่างการผ่าตัดที่มีแรงดันลบ ซึ่งอากาศจะถูกดูดเข้าไปในหลอดเลือดดำโดยความดันเชิงลบที่เกิดจากการขยายตัวของทรวงอกในช่วงการหายใจเข้า เส้นเลือดอุดตันจากฟองอากาศสามารถเกิดขึ้นได้ในระหว่างการรักษาทางหลอดเลือดดำ เมื่อมีอากาศรั่วเข้าไปในระบบ (อย่างไรก็ตามข้อผิดพลาดจากโรคหมอทำ (iatrogenic) นี้ในปัจจุบันพบได้ยากมาก)
"ภาวะฟองแก๊สหลุดอุดหลอดเลือด" เป็นข้อกังวลหลักของนักดำน้ำทะเลลึกเนื่องจากแก๊สในเลือดมนุษย์ (โดยปกติคือ ไนโตรเจน และฮีเลียม) สามารถละลายได้ง่ายและในปริมาณที่สูงขึ้นในระหว่างการดำลงสู่ทะเลลึก อย่างไรก็ตามเมื่อนักดำน้ำขึ้นสู่ความดันบรรยากาศปกติ แก๊สจะไม่ละลายทำให้เกิดฟองอากาศเล็ก ๆ ในเลือด สิ่งนี้เรียกอีกอย่างว่าโรคจากการลดความกดอากาศ หรือ โรคน้ำหนีบ (decompression sickness) ปรากฏการณ์นี้อธิบายได้โดยกฎของเฮนรีในวิชาเคมีกายภาพ
ภาวะสิ่งหลุดอุดหลอดเลือดจากวัสดุอื่นนั้นหายาก "ภาวะสิ่งติดเชื้อหลุดอุดหลอดเลือด" เกิดขึ้นเมื่อเนื้อเยื่อที่เป็นหนองฝี (เนื้อเยื่อที่มีหนอง) หลุดออกจากจุดรวมเดิม "ภาวะเนื้อเยื่อหลุดอุดหลอดเลือด" มีความใกล้เคียงกับการแพร่กระจายของมะเร็ง ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อเนื้อเยื่อมะเร็งแทรกซึมเข้าไปในเส้นเลือดและชิ้นส่วนเล็ก ๆ จะถูกปล่อยเข้าสู่กระแสเลือด "ภาวะสิ่งแปลกปลอมหลุดอุดหลอดเลือด" เกิดขึ้นเมื่อวัสดุภายนอกเช่น แป้งโรยตัว เข้าสู่กระแสเลือดและทำให้เกิดการกีดขวางหรืออุดตันการไหลเวียนโลหิต "ภาวะสิ่งหลุดอุดหลอดเลือดจากกระสุนปืน" เกิดขึ้นประมาณ 0.3% ของบาดแผลจากกระสุนปืน "ภาวะสิ่งหลุดอุดหลอดเลือดจากน้ำคร่ำ" เป็นภาวะแทรกซ้อนที่หาได้ยากในระหว่างการคลอดบุตร