กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ

กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ (6 กันยายน พ.ศ. 2381 — 28 สิงหาคม พ.ศ. 2428) เป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคลในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว นับเป็นกรมพระราชวังบวรพระองค์สุดท้าย เพราะหลังจากพระองค์ทิวงคต พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้ยกเลิกตำแหน่งกรมพระราชวังบวรสถานมงคลและทรงสถาปนาตำแหน่งสยามมกุฎราชกุมารขึ้นมาแทน และพระองค์นับทรงเป็นพระภาดาฝ่ายพระบิดา (ลูกพี่ลูกน้อง)ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ประสูติ.
กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ เป็นพระราชโอรสพระองค์ใหญ่ในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าคุณจอมมารดาเอม เมื่อวันพฤหัสบดี แรม 2 คำ เดือน 10 ตรงกับวันที่ 6 กันยายน พ.ศ. 2381 เมื่อแรกประสูติพระองค์มีพระอิสริยยศที่หม่อมเจ้า พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานพระนามว่า ยอร์ชวอชิงตัน ตามชื่อของจอร์จ วอชิงตัน ประธานาธิบดีสหรัฐคนแรก คนทั่วไปออกพระนามว่ายอด ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานพระนามให้ใหม่ว่า พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้ายอดยิ่งยศ บวรราโชรสรัตนราชกุมาร และได้รับการสถาปนาเป็นพระองค์เจ้าต่างกรมที่กรมหมื่นบวรวิไชยชาญ เมื่อ พ.ศ. 2404 และได้เฉลิมพระราชมนเทียรเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคลในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
การแต่งตั้งเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคล.
เมื่อพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวสวรรคต พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวก็ไม่ได้ทรงแต่งตั้งผู้ใดขึ้นดำรงตำแหน่งกรมพระราชวังบวรสถานมงคล (วังหน้า) เพราะในขณะนั้นพระราชโอรสพระองค์ใหญ่ คือ เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ ยังพระชนมพรรษาเพียง 12 พรรษา ทำให้เสี่ยงต่อการถูกแย่งชิงราชบัลลังก์ ฝ่ายเจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) ซึ่งถูกสงสัยมาตั้งแต่ครั้งพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวยังทรงพระชนม์ว่าคิดจะชิงราชสมบัติจึงได้เสนอให้ทรงแต่งตั้งพระองค์เจ้ายอดยิ่งเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคล แต่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้แต่งตั้งพระองค์เจ้ายอดยิ่ง เป็น กรมหมื่นบวรวิไชยชาญ เมื่อ พ.ศ. 2410 แต่ไม่ได้ตั้งให้เป็นวังหน้า
ก่อนหน้าพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจะสวรรคต 1 วัน ได้มีการประชุมพระญาติวงศ์และขุนนาง ที่ประชุมอันมีเจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) เป็นประธาน ตกลงที่จะแต่งตั้งกรมหมื่นบวรวิไชยชาญเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคลตามคำเสนอของพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงเทเวศร์วัชรินทร์ แต่เรื่องนี้ไม่เป็นมติเอกฉันท์ของที่ประชุม เพราะกรมขุนวรจักรธรานุภาพ ทรงคัดค้านว่า การแต่งตั้งผู้ดำรงตำแหน่งกรมพระราชวังบวรสถานมงคลนั้น ตามโบราณราชประเพณีเป็นพระราชอำนาจของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ไม่ใช่เป็นหน้าที่ของที่ประชุม ซึ่งทำความไม่พอใจให้แก่เจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ ท่านจึงได้ย้อนถามว่า "ที่ไม่ยอมนั้น อยากจะเป็นเองหรือ" กรมขุนวรจักรธรานุภาพ จึงตอบว่า "ถ้าจะให้ยอมก็ต้องยอม" จึงเป็นอันว่าที่ประชุมเห็นสมควรที่จะแต่งตั้งกรมหมื่นบวรวิไชยชาญเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคล ในวันที่ 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2411 เป็นกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ วังหน้าองค์สุดท้ายในสมัยรัตนโกสินทร์
วิกฤตการณ์วังหน้า.
เนื่องจากเจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ เป็นผู้สนับสนุนให้ได้เป็นแต่งตั้งเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคล กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ จึงทรงเกรงใจเจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์เป็นอันมาก
ในช่วงต้นรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประมาณ พ.ศ. 2417-2418 ทรงริเริ่มปฏิรูปปรับปรุงการปกครองประเทศให้ทันสมัยโดยโยงอำนาจเข้าศูนย์กลาง ทรงตั้งหอรัษฎากรพิพัฒน์ (Auditing Office ปัจจุบันคือกระทรวงการคลัง) เพื่อรวบรวมการเก็บภาษีมาอยู่ที่เดียวกัน ซึ่งกระทบกระเทือนต่อการเก็บรายได้ สร้างความไม่พอใจแก่เจ้านายและขุนนางเก่าแก่เป็นอันมาก โดยเฉพาะกรมพระราชวังบวรสถานมงคล ซึ่งเดิมมีรายได้แผ่นดินถึง 1 ใน 3 มีทหารในสังกัดถึง 2000 นาย และมีข้าราชบริพารเป็นจำนวนมาก และเกิดปฏิกิริยาโต้ตอบ มีการสะสมอาวุธ มีความขัดแย้งระหว่างวังหลวงกับวังหน้า จนเกือบจะเกิดสงครามกลางเมือง ซึ่งเรียกเหตุการณ์ขัดแย้งนี้ว่า วิกฤตการณ์วังหน้า
กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญทรงมีความรู้ภาษาอังกฤษเป็นอย่างดี และเข้าไปคบค้าสนิทสนมกับนายโทมัส น็อกซ์ กงสุลอังกฤษ ประกอบกับในสมัยนั้น จักรวรรดิบริติชคุกคามสยาม ถึงขั้นเรียกเรือรบมาปิดปากแม่น้ำ ทางวังหลวงจึงหวาดระแวง เชื่อว่ามีแผนการจะแบ่งดินแดนเป็นสามส่วนคือ ทางเหนือถึงนครเชียงใหม่ (หรืออาจจะเป็นพื้นที่ตั้งแต่ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยาไปทางฝั่งตะวันออกของประเทศ) ให้พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงปกครอง พื้นที่ตั้งแต่ฝั่งตะวันออกแม่น้ำแม่กลองไปจนถึงฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา ให้สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ปกครอง ทางใต้ตั้งแต่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำแม่กลองลงไป ให้กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญครอง นัยว่าเมื่อแบ่งสยามให้เล็กลงแล้วจะได้อ่อนแอ ง่ายต่อการเอาเป็นเมืองขึ้น
เหตุการณ์บาดหมางเกิดขึ้นเมื่อวันหนึ่ง เกิดระเบิดขึ้นที่ตึกดินในวังหลวง ไฟไหม้ลุกลามไปถึงพระบรมมหาราชวัง ทางวังหลวงเข้าใจว่าวังหน้าเป็นผู้วางระเบิด และไม่ส่งคนมาช่วยดับไฟ ส่วนกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ ก็เสด็จหลบหนีไปอยู่ในสถานกงสุลอังกฤษไม่ยอมเสด็จออกมา เหตุการณ์ตึงเครียดนี้กินเวลาถึงสองสัปดาห์ จนกระทั่งสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์เดินทางกลับจากราชบุรี เข้ามาไกล่เกลี่ย โดยฝ่ายอังกฤษและฝรั่งเศสถือว่าเหตุการณ์ครั้งนั้นเป็นการเมืองภายในของสยาม และไม่ได้เข้ามาก้าวก่าย
กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญทรงเป็นเจ้านายที่มีความสามารถหลายด้าน ด้านนาฏกรรม ทรงพระปรีชา เล่นหุ่นไทย หุ่นจีน เชิดหนัง และงิ้ว ด้านการช่าง ทรงชำนาญเครื่องจักรกล ทรงต่อเรือกำปั่น ทรงทำแผนที่แบบสากล ทรงสนพระทัยในแร่ธาตุ ถึงกับทรงสร้างโรงถลุงแร่ไว้ในพระราชวังบวรสถานมงคล เมื่อ พ.ศ. 2426 ทรงได้รับประกาศนียบัตรจากฝรั่งเศส ในฐานะผู้เชี่ยวชาญสาขาวิชาช่าง
ทิวงคต.
กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญทิวงคต ณ พระที่นั่งบวรบริวัติ เมื่อวันศุกร์ เดือน 9 แรม 3 ค่ำ ปีระกา จุลศักราช 1247 (28 สิงหาคม พ.ศ. 2428) เวลา 23:30 น. พระชนมายุ 47 พรรษา วันต่อมาเวลาบ่าย 3 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ มาพระราชทานน้ำสรงพระศพ เจ้าพนักงานเชิญพระศพมายังพระที่นั่งอิศราวินิจฉัย ประกอบพระโกศทองน้อย พระสงฆ์ทรงสมณศักดิ์ 50 รูปสดับปกรณ์ และพระพิธีธรรมสวดพระอภิธรรมทั้งกลางวันกลางคืน แล้วพระราชทานเพลิงพระศพ ณ พระเมรุท้องสนามหลวง เมื่อวันที่ 14 มิถุนายน พ.ศ. 2429 นับแต่นั้นพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวก็ไม่ได้ทรงแต่งตั้งผู้ใด ตำแหน่งกรมพระราชวังบวรสถานมงคลจึงหายไป จนถึงปีจอ พ.ศ. 2429 จึงทรงสถาปนาสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ เป็นสยามมกุฎราชกุมาร และยกเลิกตำแหน่งกรมพระราชวังบวรฯ ตั้งแต่นั้นมา
ในวัฒนธรรมสมัยนิยม.
มีนักแสดงผู้รับบท กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ ได้แก่
แผนผัง.
<table style="border-spacing: 0px 0px; " title="Boxes and lines diagram">
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td></tr> สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> (1) <br> พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงจักรเจษฎา</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> (2)<br> พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> (3)<br> พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> (4)<br>พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอาภรณ์ </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามหามาลา กรมพระยาบำราบปรปักษ์</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าปิ๋ว</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าโสมนัส </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; ">(5)<br>พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; ">สมเด็จพระราชปิตุลา บรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; ">สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; ">กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอิศริยาลงกรณ์ </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> (6)<br>พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าตรีเพ็ชรุตม์ธำรง </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าสมมติวงศ์วโรทัย กรมขุนศรีธรรมราชธำรงฤทธิ์ </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; ">สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลทิฆัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์ </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าศิริราชกกุธภัณฑ์ </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าอัษฎางค์เดชาวุธ กรมหลวงนครราชสีมา </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; ">สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลก กรมขุนเพ็ชรบูรณ์อินทราไชย </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; ">(7)<br>พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> (8)<br>พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> (9)<br>พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; ; "> (10)<br>พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
</table>