pythainlp/thai-wiki-dataset-v4 huggingface dataset:
รูปปั้นพระโพธิสัตว์กวนอิมวัดห้วยปลากั้ง

รูปปั้นพระโพธิสัตว์กวนอิมวัดห้วยปลากั้ง หรือ พระโพธิสัตว์กวนอิมปางพบโชค เป็นประติมากรรมแบบจีนรูปพระโพธิสัตว์กวนอิม (เจ้าแม่กวนอิม) ขนาดใหญ่ที่สุดองค์หนึ่งในประเทศไทยมีความสูงประมาณ 79 เมตร เทียบเท่าตึก 25-26 ชั้น ตั้งอยู่บนเนินภายใน วัดห้วยปลากั้ง ตั้งอยู่ในตำบลริมกก อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย และประดิษฐานใกล้โชคธรรมเจดีย์ ซึ่งเป็นสถาปัตยกรรมจีนผสมกับล้านนา
โครงสร้าง.
รูปปั้นพระโพธิสัตว์กวนอิมแบบท่านั่ง ปางประทานพร ฐานบัวหงาย ภายในองค์เจ้าแม่กวนอิมเป็นโครงสร้างแบบอาคารที่สามารถขึ้นไปเพื่อชมวิววัดห้วยปลากั้งจากมุมสูงของเชียงรายได้ด้วยลิฟท์ไปชั้น 25 ซึ่งเป็นตำแหน่งดวงตาของรูปปั้นเจ้าแม่กวนอิม
วัดหน้าเมือง (จังหวัดสุราษฎร์ธานี)

วัดหน้าเมือง เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่ในตำบลมะขามเตี้ย อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี จังหวัดสุราษฎร์ธานี
วัดหน้าเมือง เดิมชื่อ วัดสุวรรณนาราม ตั้งวัดเมื่อวันที่ 30 กรกฎาคม พ.ศ. 2327 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2342 สร้างมาพร้อมกับที่สร้างเมืองสุราษฎร์ธานี ชาวบ้านเล่ากันว่า มีพระสงฆ์จำนวน 4 รูป คือ พระกั้ง หลวงตาไหล พระสุนทร และพระอาจารย์สะอิ้ง ทั้ง 4 รูปเป็นพระภิกษุที่เดินทางที่เดินทางจากภาคอีสานจำวัดอยู่บริเวณวัดหน้าเมือง โดยมีตระกูลวิชัยดิษฐ์เป็นผู้บุกเบิกและเป็นผู้สร้างวัดหน้าเมืองขึ้น พื้นที่เดิมมีเนื้อที่ 50 ไร่ ติดกับแม่น้ำมะขามเตี้ย แต่ภายหลังชาวบ้านได้บุกรุกที่เข้ามาสร้างที่อยู่อาศัย เนื้อที่ของวัดคงเหลืออยู่เพียง 2 ไร่ มีระยะหนึ่งวัดอยู่ในสภาพรกร้าง ปัจจุบันมีการปรับปรุงโบสถ์จากเดิมเป็นเสาทำด้วยไม้ ต่อมามีการสร้างใหม่ให้แข็งแรงขึ้น บริเวณวัดยังมีสระน้ำเก่าแก่ เล่ากันว่า ในสมัยรัชกาลที่ 1 ได้มีการนำน้ำในสระไปใช้ประกอบในการทำพิธีภายในพระบรมราชวัง
ปูชนียวัตถุที่สำคัญที่อยู่คู่วัดมานาน เป็นพระพุทธรูปเก่าแก่ 2 องค์ เป็นพระพุทธรูปปางประทานพร ต่อมามีคณะพุทธบริษัทร่วมกนช่วยสร้างศาลาเพื่อประดิษฐานองค์พระพุทธรูปทั้ง 2 องค์เป้นการถาวร
จักรพรรดิเซี่ยฮุ่ยจง

จักรพรรดิเซี่ยฮุ่ยจง (ค.ศ. 1060–1086) พระนามเดิม หลี่ปิ่งฉาง (李秉常) จักรพรรดิพระองค์ที่ 3 แห่งราชวงศ์เซี่ยตะวันตก
หลังจากการสวรรคตอย่างกะทันหันของพระราชบิดา จักรพรรดิเซี่ยฮุ่ยจงก็ขึ้นครองราชบัลลังก์เมื่อพระชนมายุได้ 6 ขวบ พระมารดาของพระองค์จักรพรรดินีเหลียง (梁太后) ทรงเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตลอดรัชสมัยของจักรพรรดิเซี่ยฮุ่ยจง ในปี ค.ศ. 1076 จักรพรรดิเซี่ยฮุ่ยจงพระชนมายุสิบหกปีและควรจะใช้พระราชอำนาจจากบัลลังก์โดยตรง แต่ถูกยับยั้งโดยอิทธิพลมหาศาลของพระพันปี ทั้งสองทะเลาะกันเรื่องนโยบายวัฒนธรรมของจักรวรรดิ: จักรพรรดิเซี่ยฮุ่ยจงสนับสนุนการขัดเกลาทางสังคมให้เป็นจีน ในขณะที่จักรพรรดินีเหลียงสนับสนุนวัฒนธรรมตันกุต (เป็นข้อขัดแย้งเมื่อพิจารณาว่าจักรพรรดิเซี่ยฮุ่ยจงเป็นเชื้อสายชาวตันกุต และจักรพรรดินีเหลียงเป็นเชื้อสายของชาวจีนฮั่น) ในที่สุดจักรพรรดินีเหลียงได้สั่งให้ จักรพรรดิเซี่ยฮุ่ยจงถูกกักบริเวณในพระตำหนัก ด้วยเหตุนี้จักรพรรดิเซี่ยฮุ่ยจงจึงขอความช่วยเหลือจากราชวงศ์ซ่งให้บุกราชวงศ์เซี่ยตะวันตกโดยอ้างว่าเพื่อปลดปล่อยจักรพรรดิเซี่ยฮุ่ยจง แต่การบุกรุกถูกขับไล่
จักรพรรดินีเหลียงบังคับให้ จักรพรรดิเซี่ยฮุ่ยจงอภิเษกสมรสกับพระนัดดาของพระองค์ซึ่งจะกลายเป็นจักรพรรดินีผู้ทรงอิทธิพล ดังนั้นราชวงศ์เซี่ยตะวันตกจึงมีจักรพรรดินีเหลียง พระพันปีหลวง สองพระองค์ จักรพรรดิเซี่ยฮุ่ยจงรู้สึกหดหู่ใจกับการควบคุมของพระราชมารดาของพระองค์ และในเวลาต่อมาก็สวรรคตเมื่อพระชนมายุได้ 26 ปี
วัดธรรมบูชา

วัดธรรมบูชา เป็นพระอารามหลวงชั้นตรีชนิดสามัญ สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายธรรมยุติกนิกาย ตั้งอยู่ในตำบลตลาด อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี จังหวัดสุราษฎร์ธานี ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ 14 ไร่ 3 งาน 26 ตาราง มีที่ธรณีสงฆ์ จำนวน 2 แปลง เนื้อที่ 1 ไร่ 57 ตารางวา
วัดธรรมบูชาตั้งวัดเมื่อ พ.ศ. 2447 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2525 พื้นที่ตั้งวัดเดิมเป็นป่าดอนสำหรับฝังศพและเผาศพ ชาวบ้านเรียกว่า "ป่าช้าดอนเลียบ" ภายหลังทิดปลื้มได้สร้างศาลาหลังคามุงจาก 2 หลัง เพื่อให้พระภิกษุสสวดอภิธรรม ต่อมามีภิกษุได้มาปักกลดอยู่บริเวณนั้น ราษฎรในหมู่บ้านจึงนิมนต์ให้อยู่ประจำและสร้างเป็นที่พักสงฆ์ชื่อว่า ที่พักสงฆ์ดอนเลียบ โดยสร้างกุฎิหลังเล็กขึ้นมา ต่อมาท่านได้ลาสิกขาและมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา เมื่อ พ.ศ. 2447 พระกรับญาณวีโร พร้อมด้วยพระภิกษุอีกำ 2 รูป เดินทางมาจำพรรษา ราษฎรได้ช่วยกันสร้างที่พักสงฆ์ จากนั้นได้ขอตั้งเป็นวัดชื่อ วัดธรรมยุติการาม พระกรับได้ทำการบูรณปฎิสังขรณ์อยู่ 4 ปี ร่วมกับเจ้าจอมพิณศรี สุพรรณศรี และได้เปลี่ยนชื่อมาเป็น "วัดธรรมบูชา" เมื่อ พ.ศ. 2454 วัดได้รับการยกฐานะเป็นพระอารามหลวงเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม พ.ศ. 2491
อาคารเสนาสนะที่สำคัญ ได้แก่ อุโบสถ กว้าง 26 เมตร ยาว 46 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2525 กุฎิสงฆ์ จำนวน 18 หลัง เป็นอาคารไม้ 3 หลัง ครึ่งตึกครึ่งไม้ 6 หลัง และตึก 9 หลัง ศาลาการเปรียญ กว้าง 20 เมตร ยาว 30 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2493 ศาลาบำเพ็ญกุศล จำนวน 3 หลัง หอระฆัง และฌาปนสถาน ปูชนียะวัตถุ มีพระประธานประจำอุโบสถ ขนาดหน้าตักกว้าง 5 ศอก 1 คืบ 9 นิ้ว
จักรพรรดิเซี่ยฉงจง

จักรพรรดิเซี่ยฉงจง (崇宗) (1084–1139) พระนามเดิม หลี่เฉียนชุ่น (李乾順) จักรพรรดิพระองค์ที่ 3 แห่งราชวงศ์เซี่ยตะวันตก รัชกาลของพระองค์เริ่มต้นเมื่อมีพระชนมายุได้สามพรรษา เมื่อพระราชบิดาของพระองค์จักรพรรดิเซี่ยฮุ่ยจงสวรรคต พระองค์ยังคงอยู่ภายใต้การปกครองของจักรพรรดินีหลียง จนกระทั่งทรงถูกวางยาพิษในปีค.ศ. 1099 โดยทูตราชวงศ์เหลียว
รัชสมัยของจักรพรรดิเซี่ยฉงจงมีการขัดเกลาทางวัฒนธรรมให้เป็นจีนมากขึ้นและขจัดอำนาจของชนเผ่าตันกุตที่สำคัญบางกลุ่ม ซึ่งยังคงเป็นพลังทางการเมืองที่ทรงอำนาจ โดยแต่งตั้งผู้นำชนเผ่าเป็นกษัตริย์ โดยบังคับพวกเขาให้อยู่ภายใต้อำนาจและอิทธิพลของพระองค์ ตลอดรัชกาลของพระองค์ทรงเห็นการรุกรานจากต่างชาติทั้งราชวงศ์เหลียวและราชวงศ์ซ่งโดยรอบ และความพ่ายแพ้ทางทหารหลายครั้งตั้งแต่ปี ค.ศ. 1114 พระองค์ทรงจัดตั้งการบริหารที่นำโดยลัทธิขงจื๊อสำหรับเขตการเมืองหลายแห่ง รวมทั้งพลเรือนและการทหารโดยรวบรวมอำนาจไว้ที่ศูนย์กลาง พุทธศาสนาเป็นที่แพร่หลายในรัชสมัยของพระองค์ และพระไตรปิฎกได้รับการแปลเป็นภาษาตันกุต
อนิเมะในปี พ.ศ. 2565

เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับ อนิเมะในปี พ.ศ. 2565
การเผยแพร่.
ภาพยนตร์.
รายชื่อภาพยนตร์อนิเมะที่เข้าฉายเปิดตัวในโรงภาพยนตร์ระหว่างวันที่ 1 มกราคม ถึงวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2565
ซีรีส์โทรทัศน์.
รายชื่อซีรีส์อนิเมะโทรทัศน์ที่ออกอากาศเปิดตัวระหว่างวันที่ 1 มกราคมถึงวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2565
ออริจินอลเน็ตแอนิเมชัน.
รายชื่อออริจินอลเน็ตแอนิเมชันที่เผยแพร่เปิดตัวครั้งแรกระหว่างวันที่ 1 มกราคมถึงวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2565
ออริจินอลวิดีโอแอนิเมชัน.
รายชื่อออริจินอลวิดีโอแอนิเมชันที่เปิดตัวระหว่างวันที่ 1 มกราคมถึงวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2565
บุคคลในวงการอนิเมะที่ถึงแก่กรรม.
มิถุนายน.
หัวใจวายขณะอายุ 69 ปี
พระพุทธมงคลมหาราช

พระพุทธมงคลมหาราช เป็นพระพุทธรูปขนาดใหญ่ประดิษฐานบนเขาคอหงส์ สวนสาธารณะเทศบาลนครหาดใหญ่ เทศบาลเมืองคอหงส์ อำเภอหาดใหญ่ มีขนาดใหญ่ที่สุดองค์หนึ่งในภาคใต้ นับได้ว่าเป็น "พระพุทธรูปประจำเมืองหาดใหญ่" ประติมากรรมองค์พระสร้างขึ้นด้วยจิตศรัทธาของพุทธศาสนิกชนทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในวโรกาสเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 5 ธันวาคม 2542 (72 พรรษา) ในรัชกาลที่ 9 ออกแบบโดย ภิญโญ สุวรรณคีรี (ศิลปินแห่งชาติ) หล่อด้วยทองเหลือง ได้รับพระราชทานนามจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ว่า “พระพุทธมงคลมหาราช” ซึ่งหมายความว่า “ความเป็นสิริมงคลอันยิ่งใหญ่” เมื่อวันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ.2542 สมเด็จพระญาณสังวรสมเด็จพระสังฆราชเป็นองค์ประธานพิธีเททองพระหัตถ์พระพุทธมงคลมหาราช ณ มณฑลพิธีพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม เมื่อวันอาทิตย์ที่ 19 มีนาคม พ.ศ.2543 จากนั้นสมเด็จพระเทพรัตนสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จทรงประกอบพิธีเททองหล่อพระเกตุมาลาเมื่อวันพฤหัสที่ 10 สิงหาคม พ.ศ.2553 ขึ้นมายังเขาคอหงส์ หันหน้าพระพักต์เข้าสู่เมืองหาดใหญ่
โครงสร้าง.
พระพุทธมงคลมหาราช เป็นพระพุทธรูปทองเหลืองหล่อแยกชิ้น ขนาดเมื่อประกอบแล้วมีความสูง 19.9 เมตร (ไม่นับรวมฐาน) น้ำหนัก 200 ตัน ปางห้ามญาติ หันหน้าพระพักต์เข้าสู่เมืองหาดใหญ่ ฐานพระพุทธมงคลมหาราชได้รับพระบรมราชานุญาตให้ ใช้ตราสัญลักษณ์งานพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ วันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2552 ประดิษฐานบนเนินราบของเขาคอหงส์ (ยอดมีความสูง 371 เมตรเหนือน้ำทะเล) และสามารถโดยสารกระเช้าลอยฟ้ารางคู่ มีระยะทาง 525 เมตร จากสถานีท้าวมหาพรหม ไปยังสถานีพระพุทธมงคลมหาราช
วัดไตรธรรมาราม

วัดไตรธรรมาราม เป็นพระอารามหลวงชั้นตรีชนิดสามัญ สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่ในตำบลตลาด อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี จังหวัดสุราษฎร์ธานี ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ดิน 6 ไร่ 2 งาน 
วัดไตรธรรมาราม ประมาณว่าสร้างในราว พ.ศ. 2376 โดยแม่หม้าย 3 คน คือ แม่ทิม แม่ฉิม และแม่ทรัพย์ ได้ร่วมกันสร้างวัดนี้ขึ้น และได้ชื่อว่า วัดสามหม้าย ต่อมาเมื่อสร้างอุโบสถเครื่องไม้ จึงขอวิสุงคามครั้งแรถ ในปี พ.ศ. 2445 ต่อมาอุโบสถทรุดโทรม จึงได้สร้างอุโบสถใหม่ (อุโบสถปัจจุบัน) ขนาดใหญ่กว่าเดิม และได้ขอพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อ พ.ศ. 2505 ในปีที่สร้างอุโบสถเครื่องไม้ ได้เปลี่ยนชื่อเป็น วัดตรีศรัทธาวาส เป็นนสมัยพระปลัดสุทธิ์เป็นเจ้าอาวาส แต่ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส โปรดให้เรียก "วัดสามหม้าย" ตามเดิม ถึงยุคส่งเสริมวัฒนธรรม ตามนโยบายจอมพล ป. พิบูลสงคราม ปี พ.ศ. 2486 สมัยพระเทพรัตนกวี (ก. ธมฺมวร) แต่ครั้งยังเป็นพระครูวัตตจารีศีลสุนทร จึงเปลี่ยนชื่อวัดมาเป็น "วัดไตรธรรมาราม" ใช้จนปัจจุบัน วัดไตรธรรมาราม ได้ยกฐานะขึ้นเป็นพระอารามหลวงเมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2521
อาคารเสนาสนะที่สำคัญ ได้แก่ อุโบสถ สร้างเมื่อ พ.ศ. 2502 เป็นอาคารคอนกรึตเสริมเหล็ก กุฏิสงฆ์ จำนวน 12 หลัง เป็นอาคารไม้ 3 หลัง ครึ่งตึกครึ่งไม้ 7 หลัง และตึก 2 หลัง ศาลาการเปรียญ เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กทรงปั้นหยา ศาลาอเนอกประสงค์ กว้าง 15 เมตร ยาว 32 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2498 เป็นอาคารครึ่งตึกครึ่งไม้ หอประชุมสงฆ์ และหอระฆัง ปูชนียวัตถุ มีพระพุทธรูป ปางมารวิชัย ขนาดหน้าตักกว้าง 33 นิ้ว 1 องค์ พระพุทธรูปปางตรัสรู้ ขนาดหน้าตักกว้าง 3 วา 2 ศอก สูง 4 วา ศอก 8 นิ้ว ภายในบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ประดิษฐานใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ นามว่า "พระโพธิพุทธคยานุสรณ์"
วัดบูรพาภิราม

วัดบูรพาภิราม เป็นพระอารามหลวงชั้นตรีชนิดสามัญ สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่ในตำบลในเมือง อำเภอเมืองร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด มีพระพุทธรูปปางประทานพรที่สูงที่สุดในประเทศไทย คือ "พระพุทธรัตนมงคลมหามุนี" หรือ "หลวงพ่อใหญ่" ด้านทิศตะวันออกของบริเวณวัดอยู่ติดกับคูรอบเมืองสมัยเก่า วัดมีเนื้อที่ทั้งหมด 29 ไร่ 3 งาน 97 ตารางวา
วัดบูรพาภิรามสร้างเมื่อ พ.ศ. 2456 เดิมชื่อ วัดหัวรอ เดิมเป็นสถานที่สำหรับพักค้างแรมของพ่อค้าและประชาชนที่เดินทางด้วยเท้าเป็นหลัก โดยจะมานัดพบกันที่วัด ต่อมาพระอธิการหล้าอินทว์โส ได้ขยายวัด และเปลี่ยนชื่อมาเป็น วัดบูรพา เพราะว่าตั้งอยู่ในทิศตะวันออกของเมือง ต่อมาได้เปลี่ยนชื่อมาเป็น "วัดบูรพาภิราม"
จุดเด่นของวัด คือ "พระพุทธรัตนมงคลมหามุนี" หรือ "หลวงพ่อใหญ่" สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2516 ความสูงขององค์พระวัดจากพระบาท สูงถึง 101 ศอกเท่ากับชื่อจังหวัด รอบฐานสูงถึง 135 ศอก ภายในพระอุโบสถมีภาพเขียนเรื่องราวพุทธประวัติและประเพณีบุญผะเหวด โดยช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร วัดยังเป็นที่ตั้งศูนย์งานพระธรรมทูต โรงเรียนปริยัติธรรม และมีศาลเจ้าพ่อมเหศักดิ์ เดิมเป็นศาลเป็นหอไม้ 3 หลัง ต่อมาศาลเจ้าพ่อที่สร้างมาเป็นร้อยเปีแล้วนั้นชำรุดทรุดโทรมไปมากไม่เหมาะที่จะเป็นสถานที่เคารพสักการบูชาของชาวเมือง ทางจังหวัดจึงได้สร้างขึ้นใหม่บริเวณที่ตั้งศาลเดิมเป็นอาคารคอนกรีตทรงไทย สร้างเสร็จ พ.ศ. 2511
ประเทศแองโกลาในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศแองโกลา จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564 คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศแองโกลาได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 2 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา
ตำบลแม่สลิด

แม่สลิด เป็นตำบลหนึ่งในอำเภอบ้านตาก จังหวัดตาก ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของตัวอำเภอ ห่างจากที่ว่าการอำเภอบ้านตากประมาณ 17 กิโลเมตร และห่างจากศาลากลางจังหวัดตากประมาณ 37 กิโลเมตร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (ถนนพหลโยธิน)
ตำบลแม่สลิดทั้งตำบลอยู่ในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลแม่สลิดซึ่งเดิมมีฐานะเป็นสภาตำบลแม่สลิดในปี พ.ศ. 2517 ก่อนที่ต่อมาจะได้รับการจัดตั้งเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลแม่สลิดในวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2539
ที่ตั้งและอาณาเขต.
ตำบลแม่สลิดตั้งอยู่ทางทิศเหนือของอำเภอบ้านตาก มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
ประวัติ.
ตำบลแม่สลิด เดิมมีชื่อว่า "ตำบลยางโอง" ขึ้นกับอำเภอบ้านตาก จังหวัดตาก ต่อมาในวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2471 ทางราชการได้แยกพื้นที่ตำบลสามเงา ตำบลบ้านนา ตำบลยกกระบัตร และตำบลยางโอง อำเภอบ้านตาก มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอท่าปุย (หรืออำเภอสามเงาในปัจจุบัน) และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอบ้านตาก ก่อนที่ต่อมาจะโอนพื้นที่ตำบลยางโองกลับเข้ามาในเขตอำเภอบ้านตากอีกครั้ง ปัจจุบันเป็น 1 ใน 7 ตำบลของอำเภอบ้านตาก
รูปสลักพระโพธิสัตว์กวนอิมเขาคอหงส์

พระโพธิสัตว์กวนอิมเขาคอหงส์ เป็นรูปสลักพระโพธิสัตว์กวนอิมขนาดใหญ่ประดิษฐานบนเขาคอหงส์ สวนสาธารณะเทศบาลนครหาดใหญ่ เทศบาลเมืองคอหงส์ อำเภอหาดใหญ่ สลักด้วยหินหยกขาว ซึ่งเทศบาลนครหาดใหญ่นำโดยนายเคร่ง สุวรรณวงศ์ นายกเทศมนตรี และประชาชน รวมทั้งสมาคมมูลนิธิหาดใหญ่ต่าง ๆ ร่วมสร้างเนื่องในวโรกาสที่รัชกาลที่ 9 ทรงครองสิริราชสมบัติครบ 50 ปี (พ.ศ. 2539)
โครงสร้าง.
พระโพธิสัตว์กวนอิมเขาคอหงส์ เป็นรูปสลักพระโพธิสัตว์กวนอิมปางประทานพร ในท่ายืน ศิลปะจีน ขนาดความสูง 9.9 เมตร น้ำหนักประมาณ 80 ตัน แกะสลักโดยช่างชาวจีนจากมณฑลเห่ยเป่ย ประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีน ทั้งสลักแยกชิ้นจากหินหยกขาว จำนวน 8 ท่อน 
ใต้รูปสลักฐานพระโพธิสัตว์กวนอิม เป็นอาคารตำหนักทรงแปดเหลี่ยม เสากลางภายในรายล้อมด้วยรูปปั้นพระโพธิสัตว์ขนาดเล็กสีทองจำนวนมาก ประมาณ 1,000 องค์
อุทยานแห่งรัฐอิสชิกัวลัสโต

อุทยานแห่งรัฐอิสชิกัวลัสโต  หรือที่นิยมเรียกว่า บาเยเดลาลูนา  เป็นพื้นที่คุ้มครองแห่งหนึ่งในรัฐซานฆวน ทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศอาร์เจนตินา ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514 มีพื้นที่ 60,370 เฮกตาร์ (603.7 ตารางกิโลเมตร; 233.1 ตารางไมล์) ทางทิศเหนือติดกับอุทยานแห่งชาติตาลัมปายาในรัฐลาริโอฆา พื้นที่อุทยานทั้งสองจัดอยู่ในหมวดหินเดียวกันคือหมวดหินอิสชิกัวลัสโต (ซึ่งบางครั้งเรียกว่าหมวดหินอิสชิกัวลัสโต-ตาลัมปายา) 
ใน พ.ศ. 2543 ยูเนสโกได้ขึ้นทะเบียนอุทยานแห่งรัฐอิสชิกัวลัสโตและอุทยานแห่งชาติตาลัมปายาเป็นแหล่งมรดกโลกร่วมกัน
ตีวานากู

ตีวานากู (ไอมาราและ), เตียอัวนาโก  หรือ เตียอัวนากู  เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสใกล้กับทะเลสาบติติกากาทางภาคตะวันตกของประเทศโบลิเวีย และเป็นหนึ่งในแหล่งโบราณคดีที่ใหญ่ที่สุดในอเมริกาใต้ เขตโบราณคดีในปัจจุบันครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 4 ตารางกิโลเมตร และรวมถึงเครื่องปั้นเผาที่มีลวดลายตกแต่ง สิ่งปลูกสร้าง และบล็อกหินขนาดใหญ่ ประชากรของเมืองนี้อาจมีจำนวนมากถึง 10,000–20,000 คนในช่วงจุดสูงสุดเมื่อประมาณ ค.ศ. 800
แหล่งตีวานากูได้รับการกล่าวถึงเป็นครั้งแรกในหลักฐานลายลักษณ์อักษรเมื่อ ค.ศ. 1549 โดยเปโดร ซิเอซา เด เลออน ผู้พิชิตชาวสเปน ระหว่างที่กำลังเสาะหาเมืองหลวงของภูมิภาคกุลยาซูยูทางตอนใต้ของจักรวรรดิอินคา
เบร์นาเบ โกโบ นักบันทึกเหตุการณ์และมิชชันนารีเยสุอิตในเปรู รายงานว่าครั้งหนึ่งตีวานากูเคยมีชื่อว่า ไตปีกาลา  ซึ่งแปลว่า "หินที่อยู่ตรงกลาง" ในภาษาไอมารา สื่อถึงความเชื่อที่ว่าตีวานากูตั้งอยู่ที่ศูนย์กลางของโลก ชื่อที่ชาวตีวานากูรู้จักอาจสูญหายไปเนื่องจากพวกเขายังไม่มีภาษาเขียนใช้ เฮ็กการ์ตีและเบริสเฟิร์ด-โจนส์เสนอว่าภาษาปูกีนามีความเป็นไปได้มากที่สุดที่จะเป็นภาษาของชาวตีวานากูในสมัยนั้น
นครมายา

นครมายาเป็นศูนย์กลางประชากรของอารยธรรมมายาสมัยก่อนโคลัมบัสในมีโซอเมริกา ทำหน้าที่พิเศษทางการบริหาร การค้า การผลิต และศาสนาซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของนครโบราณทั่วโลก นครมายามีแนวโน้มที่จะตั้งอยู่กระจัดกระจายมากกว่ากลุ่มนครในสังคมอื่น ๆ แม้แต่ภายในมีโซอเมริกาเอง อันเป็นผลมาจากการปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมแบบที่ลุ่มเขตร้อนซึ่งเอื้อต่อการผลิตอาหารท่ามกลางพื้นที่ที่ใช้ประกอบกิจกรรมอื่น ๆ นครมายาไม่มีผังเมืองแบบตาตารางอย่างนครในที่สูงทางตอนกลางของเม็กซิโก (เช่น เตโอตีวากาน, เตนอชตีตลัน) กษัตริย์มายาปกครองอาณาจักรจากพระราชวังที่ตั้งอยู่ใจกลางนคร นครต่าง ๆ มักตั้งอยู่ในบริเวณที่สามารถควบคุมเส้นทางการค้าหรือสามารถจัดส่งผลผลิตที่จำเป็น สิ่งนี้ทำให้อติชนที่ควบคุมการค้าสามารถเพิ่มพูนความมั่งคั่งและสถานะของตนเอง นครเหล่านี้สามารถจัดสร้างวิหารสำหรับประกอบพิธีสาธารณะได้ จึงดึงดูดผู้คนให้เข้ามาอาศัยมากขึ้น นครที่มีสภาพเอื้ออำนวยต่อการผลิตอาหารและเข้าถึงเส้นทางการค้าได้มีแนวโน้มที่จะพัฒนาเป็นเมืองหลวงของบรรดาแว่นแคว้นมายาในยุคเริ่มแรก
ความสัมพันธ์ทางการเมืองระหว่างนครรัฐมายาสมัยคลาสสิกมักถูกนำไปเปรียบเทียบกับความสัมพันธ์ระหว่างนครรัฐในกรีซสมัยคลาสสิกและอิตาลีสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา นครบางนครเชื่อมโยงกันโดยตรงผ่านถนนหินปูนที่เรียกว่า "ซักเบ" แต่วัตถุประสงค์ของการสร้างถนนเหล่านี้จะเป็นไปเพื่อการค้า การเมือง หรือศาสนานั้นยังไม่สามารถสรุปได้อย่างแน่ชัด
โฆยาเดเซเรน

โฆยาเดเซเรน  เป็นแหล่งโบราณคดีแห่งหนึ่งในหุบเขาซาโปติตัน จังหวัดลาลิเบร์ตัด ประเทศเอลซัลวาดอร์ ห่างจากกรุงซานซัลวาดอร์ไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ 36 กิโลเมตร ประกอบด้วยหมู่บ้านเกษตรกรรมในอารยธรรมมายาสมัยก่อนโคลัมบัส คาดกันว่าแหล่งนี้มีการตั้งถิ่นฐานอยู่ระหว่าง ค.ศ. 200 ถึง ค.ศ. 600
โฆยาเดเซเรนเป็นที่รู้จักจากการเก็บรักษาหลักฐานการตั้งถิ่นฐานในมีโซอเมริกาสมัยคลาสสิกไว้อย่างดีเยี่ยม บริเวณนี้ถูกฝังอยู่ภายใต้เถ้าถ่านภูเขาไฟโลมากัลเดราซึ่งปะทุเมื่อประมาณ ค.ศ. 600 บางครั้งแหล่งโบราณคดีนี้จึงได้รับการขนานนามว่าเป็น "ปอมเปอีแห่งอเมริกา" โดยเปรียบเทียบกับซากเมืองโบราณที่มีชื่อเสียงของจักรวรรดิโรมัน ความอุดมสมบูรณ์ของซากทางบรรพพฤกษศาสตร์พื้นบ้าน (paleoethnobotany) ที่ค้นพบที่โฆยาเดเซเรนเมื่อเปรียบเทียบกับแหล่งโบราณคดีมายาอื่น ๆ ทำให้โฆยาเดเซเรนมีความสำคัญเป็นพิเศษในการศึกษาชีวิตประจำวันของชุมชนเกษตรกรรมมายาโบราณ
สิ่งสำคัญอย่างหนึ่งคือการค้นพบทุ่งมันสำปะหลังโบราณซึ่งมีขนาดอย่างน้อยหนึ่งในสามของสนามฟุตบอล ถือเป็นตัวอย่างแรกในแหล่งโบราณคดีโลกใหม่ที่ได้รับการพิสูจน์ระบุว่าเป็นแปลงเพาะปลูกมันสำปะหลัง โฆยาเดเซเรนได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลกโดยยูเนสโกใน ค.ศ. 1993 และในปัจจุบันเป็นสถานที่ท่องเที่ยวหลักแห่งหนึ่งของเอลซัลวาดอร์
โกปัน

โกปัน  เป็นโบราณสถานของอารยธรรมมายาในจังหวัดโกปันทางภาคตะวันตกของประเทศฮอนดูรัส อยู่ไม่ไกลนักจากชายแดนประเทศกัวเตมาลา นครมายาโบราณแห่งนี้สะท้อนความงามของภูมิประเทศบริเวณที่เมืองเคยเจริญรุ่งเรือง ซึ่งเป็นหุบเขาที่มีดินน้ำอุดมสมบูรณ์ที่ระดับความสูง 600 เมตร (2,400 ฟุต) เหนือระดับน้ำทะเลปานกลาง โกปันเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรสำคัญสมัยคลาสสิกอาณาจักรหนึ่งตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 5 ถึง 9 ทางตะวันออกเฉียงใต้สุดของภูมิภาควัฒนธรรมมีโซอเมริกาต่อเขตภูมิภาควัฒนธรรมคอคอด–โคลอมเบีย และมีกลุ่มชนนอกอารยธรรมมายารายล้อมอยู่เกือบทุกด้าน
มีผู้อยู่อาศัยอยู่ในโกปันนานกว่าสองพันปีตั้งแต่สมัยก่อนคลาสสิกตอนต้นจนถึงสมัยหลังคลาสสิก เมืองได้พัฒนารูปแบบทางประติมากรรมที่โดดเด่นตามกรอบประเพณีของชาวมายาที่ลุ่ม ซึ่งอาจจะเป็นไปเพื่อเน้นความเป็นกลุ่มชาติพันธุ์มายาของผู้ปกครองเมือง
เมืองนี้มีบันทึกทางประวัติศาสตร์ที่ครอบคลุมส่วนใหญ่ของสมัยคลาสสิกและได้รับการสืบสร้างขึ้นอย่างละเอียดโดยนักโบราณคดีและนักอ่านจารึกโบราณ โกปันเคยเป็นเมืองที่มีอำนาจปกครองอาณาจักรอันกว้างใหญ่ภายในพื้นที่ทางใต้ของอารยธรรมมายา เมืองประสบภัยพิบัติทางการเมืองครั้งใหญ่ใน ค.ศ. 738 เมื่อวาชักลาฆูน อูบาฮ์ กาวีล หนึ่งในกษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ราชวงศ์ของโกปัน ทรงถูกจับและปลงพระชนม์โดยกษัตริย์แห่งกิริกัวซึ่งเป็นอดีตเมืองขึ้นของพระองค์ ความพ่ายแพ้ที่ไม่คาดคิดนี้ส่งผลให้เมืองประสบภาวะชะงักงันนานถึง 17 ปี ในช่วงเวลานี้โกปันอาจกลายเป็นเมืองขึ้นของกิริกัวจากการพลิกผันของโชคชะตา
ส่วนสำคัญของด้านทิศตะวันออกของอัครปุระโกปันถูกกระแสน้ำในแม่น้ำโกปันกัดเซาะพังทลาย ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมาจึงมีการเบี่ยงเส้นทางเดินของแม่น้ำเพื่อปกป้องแหล่งโบราณคดีจากความเสียหายเพิ่มเติม
กิริกัว

กิริกัว  เป็นแหล่งโบราณคดีมายาในจังหวัดอิซาบัลทางตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศกัวเตมาลา เป็นแหล่งขนาดกลางที่ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 3 ตารางกิโลเมตร (1.2 ตารางไมล์) ตามแนวแม่น้ำโมตากัวตอนล่าง โดยมีศูนย์กลางประกอบพิธีกรรมตั้งอยู่ห่างจากฝั่งเหนือของแม่น้ำประมาณ 1 กิโลเมตร (0.6 ไมล์) ในสมัยคลาสสิกของอารยธรรมมายา (ค.ศ. 200–900) กีริกัวเป็นจุดเชื่อมต่อของเส้นทางการค้าที่สำคัญหลายเส้นทาง บริเวณนี้มีผู้คนเข้าครอบครองก่อน ค.ศ. 200 การก่อสร้างอัครปุระเริ่มขึ้นเมื่อประมาณ ค.ศ. 550 และการก่อสร้างอาคารขนาดใหญ่จำนวนมากเริ่มขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 8 การก่อสร้างทั้งหมดหยุดลงเมื่อถึงประมาณ ค.ศ. 850 ยกเว้นในช่วงที่มีผู้คนกลับเข้าไปครอบครองอยู่ระยะหนึ่งในสมัยหลังคลาสสิกตอนต้น (ค.ศ. 900–1200) กิริกัวมีแบบอย่างทางสถาปัตยกรรมและประติมากรรมคล้ายคลึงกับโกปันที่ตั้งอยู่ใกล้เคียง โดยเมืองทั้งสองมีประวัติศาสตร์เกี่ยวพันกันอย่างใกล้ชิด
การขยายตัวอย่างรวดเร็วของกิริกัวในคริสต์ศตวรรษที่ 8 มีความสัมพันธ์กับชัยชนะทางการทหารของกษัตริย์กัก ตีลิว ชัน โยปาต เหนือโกปันใน ค.ศ. 738 เมื่อกษัตริย์วาชักลาฆูน อูบาฮ์ กาวีล แห่งโกปันทรงพ่ายแพ้ ถูกจับ และถูกบูชายัญที่จัตุรัสใหญ่แห่งกิริกัว ก่อนหน้านี้กิริกัวเคยเป็นรัฐบริวารของโกปันแต่ก็รักษาเอกราชไว้ได้ในภายหลัง สถาปัตยกรรมที่เกี่ยวกับพิธีกรรมในกิริกัวมีลักษณะค่อนข้างเรียบง่าย แต่ความสำคัญของแหล่งโบราณคดีนี้อยู่ที่ความรุ่มรวยของงานประติมากรรมซึ่งรวมถึงประติมากรรมหินที่สูงที่สุดเท่าที่เคยสร้างขึ้นในโลกใหม่
ลาบลังกา

ลาบลังกา  เป็นแหล่งโบราณคดีอารยธรรมมายาสมัยก่อนโคลัมบัส ตั้งอยู่บริเวณตอนล่างของหุบเขาแม่น้ำโมปันในเขตเทศบาลเมลชอร์เดเมงโกส ทางตอนเหนือของจังหวัดเปเตน ประเทศกัวเตมาลา แหล่งนี้เป็นของวัฒนธรรมโมกายาช่วงปลาย ปรากฏหลักฐานว่ามีการเข้าอยู่อาศัยที่แหล่งนี้ตั้งแต่สมัยก่อนคลาสสิกตอนกลาง (900–600 ปีก่อนคริสต์ศักราช) ตามลำดับเวลามีโซอเมริกา กิจกรรมของมนุษย์มีอายุย้อนไปได้ถึงสมัยคลาสสิกตอนต้น (ค.ศ. 250–600) โดยการตั้งถิ่นฐานสำคัญเกิดขึ้นในสมัยคลาสสิกตอนปลาย (ค.ศ. 600–900) แต่ก็ยังมีการตั้งถิ่นฐานเพิ่มขึ้นประปรายในสมัยหลังคลาสสิกตอนต้น (ค.ศ. 900–1200)
ลาบลังกาครอบครองพื้นที่ชายแดนระหว่างภูมิภาคเปเตนตะวันออกเฉียงเหนือกับภูมิภาคเปเตนตะวันออกเฉียงใต้ และแหล่งดังกล่าวถูกควบคุมจากอัครปุระโดยเฉพาะอย่างยิ่งจากหมู่อาคารพระราชวังที่ได้รับการสร้างขึ้นอย่างดีเป็นพิเศษ ดูเหมือนว่าเมืองนี้จะเป็นศูนย์กลางการปกครองโดยไม่เน้นกิจกรรมทางศาสนาหรือพิธีกรรมมากนัก ลาบลังกาอาจเป็นเมืองบริวารของนครมายาหลักอย่างยัฆฮาหรือนารังโฮ เนื่องจากในเมืองไม่มีข้อความรูปอักขระโบราณและประติมากรรมเชิงอนุสาวรีย์อยู่เลย และนักโบราณคดีสันนิษฐานว่าลาบลังกาทำหน้าที่เป็นด่านพรมแดนหรือศูนย์กลางการค้าแห่งหนึ่ง
ประชาชนทั่วไปสามารถเข้าถึงอัครปุระได้มากขึ้นในสมัยคลาสสิกตอนปลาย แต่เมื่อภัยคุกคามจากสงครามเพิ่มขึ้นในสมัยคลาสสิกตอนสุดท้าย (ค.ศ. 800–900) การเข้าถึงจึงถูกจำกัดอีก การยุติการตั้งถิ่นฐานอย่างเป็นทางการในสมัยคลาสสิกตอนสุดท้ายน่าจะเป็นไปด้วยความรุนแรง โดยระหว่างการขุดค้นทางโบราณคดีที่อัครปุระพบหลักฐานบ่งชี้ว่าเกิดการสู้รบขึ้น ดูเหมือนว่าจะมีผู้ลี้ภัยจากพื้นที่รอบนอกเข้าไปครอบครองศูนย์กลางเมืองทันทีหลังการตั้งถิ่นฐานอย่างเป็นทางการได้สิ้นสุดลง แต่พวกเขาก็ทิ้งเมืองนี้ไปอย่างถาวรในคริสต์ศตวรรษที่ 11 และหลังจากนั้นก็ไม่มีการกลับเข้าไปตั้งถิ่นฐานที่นี่อีกเลย
ตามอาคารที่อัครปุระปรากฏรอยขูดขีดเขียนที่มีอายุอยู่ในระยะสุดท้ายของการตั้งถิ่นฐานสมัยหลังคลาสสิกตอนต้น ประกอบด้วยรูปคนและสัตว์ เทพเจ้า วิหาร และฉากในราชสำนัก ยังปรากฏรอยขูดขีดเขียนในสมัยอาณานิคมจากการไปเยือนซากเมืองแห่งนี้ของร้อยเอก เปโดร มอนตัญเญส เจ้าหน้าที่สเปนในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1752
โมตุลเดซานโฮเซ

โมตุลเดซานโฮเซ  เป็นแหล่งโบราณคดีอารยธรรมมายาแห่งหนึ่ง ในอดีตเป็นที่รู้จักกันในชื่อ อิกะ  ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของทะเลสาบเปเตนอิตซาในภูมิภาคแอ่งเปเตน ทางตอนใต้ของที่ลุ่มมายา ห่างจากหมู่บ้านซานโฮเซสมัยใหม่เพียงไม่กี่กิโลเมตรในจังหวัดเปเตนทางตอนเหนือของประเทศกัวเตมาลา โมตุลเดซานโฮเซเป็นศูนย์ราชการและพิธีการขนาดกลาง ศูนย์กลางทางการเมืองและเศรษฐกิจที่สำคัญแห่งหนึ่งในสมัยคลาสสิกตอนปลาย (ค.ศ. 650–950) และเป็นเมืองหลวงของหน่วยการปกครองที่มีแหล่งบริวารหลายแหล่งที่มีระดับความสำคัญต่างกัน ซึ่งรวมถึงท่าเรือแห่งหนึ่งริมทะเลสาบเปเตนอิตซา
แหล่งนี้มีผู้เข้ามาตั้งถิ่นฐานครั้งแรกระหว่าง 600 ถึง 300 ปีก่อนคริสต์ศักราช (ในช่วงหลังของสมัยก่อนคลาสสิกตอนกลาง) โดยน่าจะเป็นแหล่งค่อนข้างเล็ก นครมายาแห่งนี้มีผู้อยู่อาศัยอย่างยาวนานและต่อเนื่องจนถึงราว ค.ศ. 1250 ในสมัยหลังคลาสสิกตอนต้น โดยรุ่งเรืองสุดขีดในสมัยก่อนคลาสสิกตอนปลายและสมัยคลาสสิกตอนปลาย โมตุลเดซานโฮเซเริ่มกล่าวถึงติกัลในฐานะเจ้าเหนือหัวในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 4 แต่เมื่อถึงคริสต์ศตวรรษที่ 7 ได้หันไปสวามิภักดิ์ต่อกาลักมุลซึ่งเป็นคู่แข่งสำคัญของติกัล ก่อนจะกลับมาสวามิภักดิ์ต่อติกัลในต้นคริสต์ศตวรรษที่ 8 ต่อมาในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 8 ดูเหมือนว่าโมตุลเดซานโฮเซจะถูกพิชิตโดยโดสปิลัส เมืองหลวงของอาณาจักรเปเตชบาตุน
ทรัพยากรธรรมชาติส่วนใหญ่หาได้ง่ายในบริเวณรอบเมือง ท่าเรือลาตรินิดัดเดโนโซโตรสซึ่งตั้งอยู่ใกล้กันเป็นศูนย์กลางที่สำคัญสำหรับการนำเข้าสินค้าต่างถิ่นและการส่งออกสินค้าท้องถิ่นอย่างหินเชิร์ตและเครื่องปั้นเผา สินค้าอื่น ๆ ที่ไม่สามารถหาใช้ได้ทันทีอาจได้รับมาจากแหล่งบริวารของเมือง พื้นที่ในท้องถิ่นมีดินจำนวนหนึ่งที่เหมาะสมสำหรับการใช้ประโยชน์ที่หลากหลายทางการเกษตร และท่าเรือที่ลาตรินิดัดเดโนโซโตรสได้จัดหาสัตว์น้ำจืดให้แก่เมือง เช่น เต่า จระเข้ หอยน้ำจืด เป็นต้น กวางถูกล่าในท้องถิ่นและเป็นแหล่งโปรตีนสำคัญสำหรับชนชั้นสูง ในขณะที่หอยทากน้ำจืดเป็นหนึ่งในแหล่งโปรตีนหลักสำหรับสามัญชน
โมตุลเดซานโฮเซได้รับการพิสูจน์ระบุว่าเป็นแหล่งที่มาของเครื่องปั้นเผาพหุรงค์แบบอย่างอิก  ซึ่งเขียนภาพกิจกรรมในราชสำนักของอภิชนมายาสมัยคลาสสิกตอนปลาย แบบอย่างอิกยังมีลักษณะเด่นจากการเขียนรูปอักขระด้วยสีชมพูหรือสีแดงอ่อน ฉากผู้เต้นระบำสวมหน้ากาก และการแสดงลักษณ์บุคคลที่สมจริงตามที่ปรากฏในชีวิต
อันติกัวกัวเตมาลา

อันติกัวกัวเตมาลา  หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า อันติกัว  หรือ ลาอันติกัว  เป็นเมืองในที่สูงตอนกลางของประเทศกัวเตมาลา เป็นที่รู้จักจากสถาปัตยกรรมที่ได้รับอิทธิพลจากสถาปัตยกรรมบาโรกสเปน ตลอดจนซากปรักหักพังของโบสถ์สมัยอาณานิคมจำนวนหนึ่ง เมืองนี้เคยเป็นศูนย์กลางการปกครองของราชอาณาจักรกัวเตมาลา ได้รับการกำหนดให้เป็นแหล่งมรดกโลกแห่งหนึ่งของยูเนสโกใน พ.ศ. 2522
อันติกัวกัวเตมาลาเป็นที่ตั้งสำนักงานของเขตเทศบาลโดยรอบซึ่งมีชื่อเดียวกัน นอกจากนี้ยังเป็นเมืองหลักของจังหวัดซากาเตเปเกซ
ตำบลสมอโคน

สมอโคน เป็นตำบลหนึ่งในอำเภอบ้านตาก จังหวัดตาก ตั้งอยู่ทางเหนือของตัวอำเภอ ห่างจากที่ว่าการอำเภอบ้านตากประมาณ 6 กิโลเมตร และห่างจากศาลากลางจังหวัดตากประมาณ 18 กิโลเมตร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (ถนนพหลโยธิน)
ตำบลสมอโคนทั้งตำบลอยู่ในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลสมอโคนซึ่งเดิมมีฐานะเป็นสภาตำบลสมอโคนในปี พ.ศ. 2517 ก่อนที่ต่อมาจะได้รับการจัดตั้งเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลสมอโคนในวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2539
ที่ตั้งและอาณาเขต.
ตำบลสมอโคนตั้งอยู่ทางทิศใต้ของอำเภอบ้านตาก มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
ประวัติ.
ตำบลสมอโคน ในสมัยก่อนเรือสำเภอลำนึงได้เกิดล่มที่ตำบลเกาะตะเภา แต่สามารถกู้เรือได้ที่ “บ้านตาก” หลังจากนั้นจึงไปถอดสมอที่ตำบล “สมอโคน” สิ่งของต่างๆ ที่จมอยู่ในเรือได้นำมาตากแดดจนแห้งที่เมือง “ระแหง” อันเป็นที่ตั้งของจังหวัดตากในปัจจุบันนี้ ตำบลสมอโคนได้ก่อกำเนิดเมื่อประมาณ 100 กว่าปีเศษ อ้างอิงได้จากโบราณสถานที่พบในพื้นที่ คือ โบราณสถานโองโมงธรรมศุทธิ และอุโบสถเก่าวัดวิเศษวานิช ปัจจุบันเป็น 1 ใน 7 ตำบลของอำเภอบ้านตาก
ทากาลิคอะบัฆ

ทากาลิคอะบัฆ (กีเชะ: ; #เปลี่ยนทาง) หรือ ตากาลิกอาบาฮ์  เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสในประเทศกัวเตมาลา เดิมเรียกว่า อะบัฆทากาลิค และในสมัยโบราณอาจมีชื่อว่า โคฆา (มัม: ; #เปลี่ยนทาง) เป็นหนึ่งในแหล่งโบราณคดีมีโซอเมริกาหลายแห่งที่ปรากฏร่องรอยของทั้งอารยธรรมโอลเมกและอารยธรรมมายา แหล่งนี้เจริญรุ่งเรืองในสมัยก่อนคลาสสิกและสมัยคลาสสิก ตั้งแต่ศตวรรษที่ 9 ก่อนคริสต์ศักราชมาจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 10 เป็นอย่างน้อย และเป็นศูนย์กลางการค้าที่สำคัญแห่งหนึ่ง โดยค้าขายกับแหล่งกามีนัลฆูยูและแหล่งโชโกลา จากการค้นคว้าพบว่าทากาลิคอะบัฆเป็นหนึ่งในแหล่งที่มีประติมากรรมเชิงอนุสาวรีย์แหล่งใหญ่ที่สุดบนที่ราบชายฝั่งแปซิฟิก และยังเป็นหนึ่งในแหล่งที่พบประติมากรรมแบบอย่างโอลเมกมากที่สุดแหล่งหนึ่งนอกอ่าวเม็กซิโก ประติมากรรมแบบอย่างโอลเมกประกอบด้วยหัวมหึมา ภาพบนแผ่นหิน และอื่น ๆ
ทากาลิคอะบัฆเป็นตัวแทนของการเฟื่องฟูครั้งแรกของวัฒนธรรมมายาซึ่งเกิดขึ้นแล้วเมื่อเวลาล่วงมาถึง 400 ปีก่อนคริสต์ศักราช แหล่งนี้มีสุสานราชวงศ์มายาและตัวอย่างจารึกอักษรมายาซึ่งอยู่ในกลุ่มที่เก่าแก่ที่สุดของภูมิภาคมายา การขุดค้นที่แหล่งนี้ยังคงดำเนินต่อไป โดยสถาปัตยกรรมเชิงอนุสาวรีย์และขนบทางประติมากรรมที่ฝังลึกในหลากหลายรูปแบบบ่งชี้ว่าแหล่งนี้คงมีความสำคัญบางอย่างในสมัยนั้น
หลักฐานต่าง ๆ ที่พบในแหล่งนี้แสดงให้เห็นว่ามีการติดต่อกับเตโอตีวากานที่อยู่ห่างไกลในหุบเขาเม็กซิโก และบ่งบอกเป็นนัยว่าทากาลิคอะบัฆถูกพิชิตโดยเตโอตีวากานหรือไม่ก็พันธมิตรของเตโอตีวากาน ทากาลิคอะบัฆเชื่อมต่อกับเส้นทางการค้าระยะไกลของชาวมายาซึ่งเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา แต่ทำให้เมืองมีส่วนร่วมในเครือข่ายทางการค้าที่ครอบคลุมที่สูงกัวเตมาลาและที่ราบชายฝั่งแปซิฟิกจากเม็กซิโกไปยังเอลซัลวาดอร์
ทากาลิคอะบัฆเป็นเมืองขนาดใหญ่ที่มีสิ่งก่อสร้างหลักกระจุกตัวอยู่เป็นกลุ่มสี่กลุ่มหลักซึ่งกระจายไปตามลานตะพักเก้าลาน ลานตะพักเหล่านี้บางลานมีลักษณะเป็นลานธรรมชาติ แต่ลานอื่น ๆ เป็นโครงสร้างที่มนุษย์ทำขึ้นซึ่งต้องใช้แรงงานและวัสดุจำนวนมาก แหล่งโบราณคดีแห่งนี้ยังมีระบบระบายน้ำที่ซับซ้อนและมีประติมากรรมเชิงอนุสาวรีย์อีกมากมาย
พระเจ้าต้าติง

ต้าติง  หรือ ไท่ติง  เป็นพระราชโอรสองค์โตของพระเจ้าซางทัง แต่แหล่งข้อมูลขัดแย้งกันว่าพระองค์สืบราชบัลลังก์ต่อจากพระราชบิดาของพระองค์ในฐานะพระมหากษัตริย์ของจีนราชวงศ์ซางหรือไม่
ใน"บันทึกประวัติศาสตร์อันยิ่งใหญ่" ที่บันทึกโดย ซือหม่า เชียน ระบุว่าพระองค์สิ้นพระชนม์ในวัยเด็กโดยมิได้สืบราชบัลลังก์จากพระบิดาซางทัง พระองค์ได้รับพระนามหลั
สิ้นพระชนม์ว่า ไท่ติง (จีน:) และราชบัลลังก์ถูกส่งต่อไปยังพระอนุชาพระเจ้าไหวปิง และต่อมาโดยพระราชโอรสพระเจ้าไท่เจี่ย
จารึกบนกระดูกพยากรณ์ที่ค้นพบในอินซฺวีบันทึกว่า พระองค์เป็นกษัตริย์องค์ที่สองของราชวงศ์ซาง ที่มีพระนามว่า ต้าติง (จีน:) เมื่อสวรรคตและพระราชโอรสคือ พระเจ้าไท่เจี่ยและพระเจ้าไหวปิงได้สืบบัลลังก์
ซาคูเล็ว

ซาคูเล็ว (มัมและกีเชะ: ; #เปลี่ยนทาง), ซากูเลว  หรือ ชีนาบาฆุล (มัม:) เป็นแหล่งโบราณคดีอารยธรรมมายาสมัยก่อนโคลัมบัสในที่สูงทางภาคตะวันตกของประเทศกัวเตมาลา ตั้งอยู่ห่างจากเมืองอูเออูเอเตนังโกสมัยใหม่ประมาณ 3.7 กิโลเมตร (2.3 ไมล์) การตั้งถิ่นฐานที่แหล่งนี้มีอายุย้อนไปถึงสมัยคลาสสิกตอนต้น (ค.ศ. 250–600) ของประวัติศาสตร์มีโซอเมริกา ซาคูเล็วเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรของชาวมัมในสมัยหลังคลาสสิก และถูกอาณาจักรกูมาร์คัฆของชาวกีเชะพิชิตได้ แสดงให้เห็นถึงการผสมผสานระหว่างสถาปัตยกรรมแบบอย่างมัมกับสถาปัตยกรรมแบบอย่างกีเชะ
ใน ค.ศ. 1525 ซาคูเล็วถูกผู้พิชิตชาวสเปนภายใต้การนำของกอนซาโล เด อัลบาราโด อี กอนเตรรัส โจมตีระหว่างการล้อมเมืองซึ่งกินเวลานานหลายเดือน ในที่สุดไกบิล บาลัม ผู้ปกครองคนสุดท้ายของเมืองก็ทรงยอมจำนนต่อสเปนเนื่องจากความอดอยาก
ซาคูเล็วมีวิหาร-พีระมิดจำนวนหนึ่งที่มีสถาปัตยกรรมและช่องบันไดคู่แบบตาลุด-ตาเบลโร พีระมิดและที่ทำการของรัฐตั้งอยู่รอบ ๆ ลานสาธารณะขนาดใหญ่หลายแห่ง แหล่งโบราณคดีนี้ยังมีสนามบอลสำหรับเล่นเกมบอลมีโซอเมริกาอีกด้วย
บริษัทยูไนเต็ดฟรูตได้บูรณะแหล่งโบราณคดีซาคูเล็วในปลายคริสต์ทศวรรษ 1940 ในปัจจุบันเปิดให้นักท่องเที่ยวเข้าชมและมีพิพิธภัณฑ์ขนาดเล็กหนึ่งแห่ง
กูมาร์คัฆ

กูมาร์คัฆ (กีเชะ:) หรือ กูมาร์กาฮ์  เป็นเมืองโบราณทางภาคตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัดกิเช ประเทศกัวเตมาลา ชื่อเมืองนี้มีที่มาจากวลีในภาษากีเชะว่า "กูมาร์คาฮ์"  ซึ่งแปลว่า "สถานที่ที่สร้างจากต้นกกแก่" กูมาร์คัฆยังเป็นที่รู้จักกันในนาม อูตาตลัน  ซึ่งเป็นคำแปลชื่อเมืองนี้ในภาษานาวัตล์
กูมาร์คัฆเป็นหนึ่งในเมืองที่มีอำนาจมากที่สุดของอารยธรรมมายาเมื่อชาวสเปนเข้ามาถึงภูมิภาคนี้ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 16 เมืองนี้เป็นเมืองหลวงของอาณาจักรมายากีเชะในสมัยหลังคลาสสิกตอนปลาย ในช่วงที่สเปนเข้าพิชิตดินแดน กูมาร์คัฆเป็นเมืองหลวงที่ค่อนข้างใหม่ โดยเมืองหลวงของอาณาจักรกีเชะเดิมตั้งอยู่ที่ฆาคาวิทส์ (ได้รับการระบุว่าตรงกับแหล่งโบราณคดีชิตินามิตในปัจจุบัน) และพิสมาชิ กูมาร์คัฆได้รับการก่อตั้งขึ้นทางทิศเหนือของพิสมาชิในรัชสมัยของกษัตริย์กูกูมัทส์ (หมายถึง "งูขนนก" ในภาษากีเชะ) ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 15 ใน ค.ศ. 1470 กูมาร์คัฆอ่อนแอลงอย่างมากจากการกบฏในหมู่ขุนนางซึ่งส่งผลให้ชาวกีเชะสูญเสียพันธมิตรที่สำคัญไป
ในทางโบราณคดีและประวัติศาสตร์ชาติพันธุ์ กูมาร์คัฆเป็นเมืองหลวงที่เป็นที่รู้จักกันมากที่สุดของอารยธรรมมายาที่สูงในสมัยหลังคลาสสิก การกล่าวถึงเมืองนี้ครั้งแรกเป็นภาษาสเปนปรากฏในจดหมายที่เอร์นัน กอร์เตส ส่งไปจากเม็กซิโก แม้ว่าแหล่งโบราณคดีนี้จะได้รับการสำรวจแล้ว แต่งานบูรณะก็ดำเนินไปได้เพียงเล็กน้อย สถาปัตยกรรมที่ยังหลงเหลืออยู่ซึ่งรวมถึงสนามเล่นบอลแบบมีโซอเมริกา วิหาร และวังได้รับความเสียหายอย่างหนักจากการถูกขโมยหินไปสร้างเมืองซานตากรุซเดลกิเชที่อยู่ใกล้เคียง
โครงสร้างหลักของกูมาร์คัฆได้รับการจัดวางรอบจัตุรัสแห่งหนึ่ง ได้แก่ วิหารเทพโทฆิลซึ่งเป็นเทพเจ้าจากัวร์และองค์อุปถัมภ์เมือง วิหารเทพีอาวีลิชซึ่งเป็นเทพีองค์อุปถัมภ์สายสกุลหนึ่ง วิหารเทพฆาคาวิทส์ซึ่งเป็นเทพเจ้าแห่งขุนเขาและองค์อุปถัมภ์สายสกุลหนึ่ง และวิหารเทพกูกูมัทส์ซึ่งเป็นเทพเจ้างูขนนกและองค์อุปถัมภ์ราชวงศ์ สนามเล่นบอลแบบมีโซอเมริกาตั้งอยู่ระหว่างวังของสกุลขุนนางสำคัญสองสกุล มีวังหรือ "นิมฆา" กระจายอยู่ทั่วเมือง
พื้นที่กูมาร์คัฆและปริมณฑลแบ่งออกเป็นส่วนทางการเมืองสี่ส่วน โดยแต่ละส่วนเป็นของสายสกุลผู้ปกครองที่สำคัญที่สุดแต่ละสาย นอกจากนี้ยังครอบคลุมถึงเมืองบริวารขนาดเล็กจำนวนหนึ่งซึ่งรวมถึงจีซาลิน, พิสมาชิ, อาทาลายา และพาคามัน พื้นที่ใจกลางของแหล่งโบราณคดีนี้เปิดให้ผู้คนเข้าชมและมีโครงสร้างพื้นฐานบางอย่าง เช่น พิพิธภัณฑ์ขนาดเล็ก
อุชมัล

อุชมัล  หรือ โอชมาล  เป็นเมืองโบราณเมืองหนึ่งของอารยธรรมมายาสมัยคลาสสิก ตั้งอยู่ในภูมิภาคปูก รัฐยูกาตัน ประเทศเม็กซิโก ถือเป็นหนึ่งในแหล่งโบราณคดีมายาที่สำคัญที่สุดร่วมกับปาเลงเก, ชิเชนอิตซา และกาลักมุลในเม็กซิโก; คาราโคลและชูนันตูนิชในเบลีซ และติกัลในกัวเตมาลา และถือว่าเป็นหนึ่งในเมืองมายาที่เป็นตัวแทนรูปแบบสถาปัตยกรรมของภูมิภาคที่โดดเด่นที่สุด ยูเนสโกได้ขึ้นทะเบียนอุชมัลเป็นแหล่งมรดกโลกเนื่องจากความสำคัญดังกล่าว
อุชมัลตั้งอยู่ห่างจากเมริดา (เมืองหลวงของรัฐยูกาตัน) ไปทางทิศใต้ 62 กิโลเมตร อาคารต่าง ๆ ของเมืองมีความโดดเด่นในเรื่องขนาดและการตกแต่ง มีการตัดถนนโบราณที่เรียกว่า "ซักเบ" เชื่อมระหว่างอาคารต่าง ๆ และไปยังเมืองอื่น ๆ ในภูมิภาค เช่น ชิเชนอิตซาในเม็กซิโกปัจจุบัน คาราโคลและชูนันตูนิชในเบลีซปัจจุบัน และติกัลในกัวเตมาลาปัจจุบัน
กาลักมุล

กาลักมุล  เป็นแหล่งโบราณคดีอารยธรรมมายาแห่งหนึ่งในรัฐกัมเปเช ประเทศเม็กซิโก ตั้งอยู่ลึกเข้าไปในป่าดิบของภูมิภาคแอ่งเปเตน ห่างจากชายแดนประเทศกัวเตมาลาราว 35 กิโลเมตร กาลักมุลเป็นหนึ่งในนครโบราณที่ใหญ่ที่สุดและเคยมีอำนาจมากที่สุดเท่าที่ค้นพบในที่ลุ่มมายา
กาลักมุลเป็นศูนย์กลางของหน่วยทางการเมืองที่ได้รับการขนานนามว่าอาณาจักรแห่งงู อาณาจักรแห่งงูนี้มีอำนาจในช่วงเวลาส่วนใหญ่ของสมัยคลาสสิกและได้ปกครองพื้นที่กว้างใหญ่ มีการใช้ตราสัญลักษณ์รูปหัวงูซึ่งอ่านว่า "กาน" เป็นเสมือนหลักเขตกระจายทั่วอาณาเขต คาดว่าในสมัยนั้นตัวเมืองกาลักมุลมีประชากร 50,000 คนและปกครองท้องที่ต่าง ๆ ภายในระยะ 150 กิโลเมตรในช่วงเวลาที่แตกต่างกัน โดยมีคู่แข่งสำคัญคือเมืองติกัลซึ่งตั้งอยู่ทางทิศใต้ มีโครงสร้างโบราณ 6,750 โครงสร้างที่ได้รับการพิสูจน์ระบุที่กาลักมุล โครงสร้างที่ใหญ่ที่สุดในจำนวนนั้นคือพีระมิด พีระมิดหมายเลข 2 มีความสูงกว่า 45 เมตร และเป็นหนึ่งในพีระมิดมายาที่สูงที่สุด มีสุสาน 4 สุสานอยู่ภายในพีระมิดนั้น พีระมิดที่กาลักมุลได้รับการเพิ่มขนาดด้วยการสร้างทับตัววิหารที่มีอยู่ก่อนเช่นเดียวกับวิหารหรือพีระมิดอีกหลายแห่งในมีโซอเมริกา
กาลักมุลได้รับการค้นพบในสมัยใหม่เมื่อวันที่ 29 ธันวาคม ค.ศ. 1931 โดยไซรัส แอล. ลันเดลล์ นักชีววิทยาที่กำลังวิจัยเกี่ยวกับการนำยางละมุดจากอเมริกากลางมาทำหมากฝรั่ง เขารายงานการค้นพบไปยังซิลเวนัส จี. มอร์ลีย์ นักวิชาการอารยธรรมมายาจากสถาบันคาร์เนกีที่ชิเชนอิตซาใน ค.ศ. 1932 การสำรวจค้นคว้าหยุดชะงักใน ค.ศ. 1938 และบรรดานักโบราณคดีไม่ได้กลับมายังแหล่งดังกล่าวอีกจนกระทั่ง ค.ศ. 1982 เมื่อวิลเลียม เจ. โฟลัน ดำเนินโครงการขุดค้นที่กาลักมุลจนถึง ค.ศ. 1994 ในนามของมหาวิทยาลัยอิสระแห่งกัมเปเช ในปัจจุบันแหล่งโบราณคดีนี้รวมอยู่ในโครงการขนาดใหญ่ของสถาบันมานุษยวิทยาและประวัติศาสตร์แห่งชาติเม็กซิโก
ปาเลงเก

ปาเลงเก  หรือ บาก  หรือที่รู้จักกันในสมัยโบราณว่า ลากัมฮะ  เป็นนครรัฐมายาซึ่งตั้งอยู่ใกล้กับแม่น้ำอูซูมาซินตาในรัฐเชียปัสของประเทศเม็กซิโก ห่างจากซิวดัดเดลการ์เมนไปทางทิศใต้ราว 130 กิโลเมตร (81 ไมล์) ปาเลงเกเคยเจริญรุ่งเรืองถึงขีดสุดระหว่าง ค.ศ. 500–700 หลังจากที่เสื่อมอำนาจลง เมืองถูกปกคลุมไปด้วยป่ามะฮอกกานีและละมุด แต่หลังจากนั้นก็ได้รับการขุดค้นและบูรณะเป็นแหล่งโบราณคดี
ปาเลงเกเป็นแหล่งโบราณคดีขนาดกลาง มีขนาดเล็กกว่าติกัล, ชิเชนอิตซา หรือโกปัน แต่มีสถาปัตยกรรม ประติมากรรม และงานแกะสลักนูนต่ำที่ดีที่สุดที่ชาวมายาผลิตขึ้นบางส่วน ประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่ของปาเลงเกได้รับการสืบสร้างจากการอ่านจารึกที่โบราณสถานหลายแห่ง ปัจจุบันนักประวัติศาสตร์รู้ลำดับการครองราชย์ของราชวงศ์ที่ปกครองปาเลงเกในคริสต์ศตวรรษที่ 5 และมีความรู้กว้างขวางเกี่ยวกับการแข่งขันระหว่างปาเลงเกกับนครรัฐอื่น ๆ อย่างกาลักมุลและโตนินาเป็นต้น
เมื่อถึง ค.ศ. 2005 พื้นที่ที่ได้รับการค้นพบมีเนื้อที่ประมาณ 2.5 ตารางกิโลเมตร (1 ตารางไมล์) แต่คาดกันว่าพื้นที่ที่ได้รับการสำรวจแล้วคิดเป็นน้อยกว่าร้อยละ 10 ของพื้นที่ทั้งหมดของเมืองเท่านั้น และยังเหลือสิ่งปลูกสร้างมากกว่าหนึ่งพันหลังที่ยังคงมีป่าดิบปกคลุม ปาเลงเกมีผู้เข้าชม 920,470 คนใน ค.ศ. 2017
โตนินา

โตนินา  เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสและซากเมืองในอารยธรรมมายา ทุกวันนี้ตั้งอยู่ในรัฐเชียปัส ประเทศเม็กซิโก ห่างจากเมืองโอโกซิงโกไปทางทิศตะวันออกประมาณ 13 กิโลเมตร (8.1 ไมล์)
แหล่งโบราณคดีนี้มีขนาดปานกลางถึงใหญ่ โดยมีหมู่วิหารพีระมิดตั้งอยู่บนลานตะพักสูงจากจัตุรัสประมาณ 71 เมตร (233 ฟุต) ลานขนาดใหญ่สำหรับเล่นบอลแบบมีโซอเมริกา และโครงสร้างแกะสลักมากกว่า 100 แห่ง/ชิ้น ซึ่งส่วนใหญ่มีอายุตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 6 ถึงคริสต์ศตวรรษที่ 9 (ระหว่างสมัยคลาสสิก) โตนินามีความโดดเด่นจากงานประติมากรรมปูนแต่งที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้เป็นอย่างดี และโดยเฉพาะอย่างยิ่งจากโครงสร้างแกะสลักแบบลอยตัวซึ่งได้รับการผลิตขึ้นในระดับที่ไม่เคยปรากฏมาก่อนในมีโซอเมริกานับตั้งแต่อารยธรรมโอลเมกสิ้นสุดลง โตนินาเป็นที่ตั้งของพีระมิดที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในเม็กซิโก ด้วยความสูง 74 เมตร (243 ฟุต) ซึ่งสูงกว่าพีระมิดสุริยันที่เตโอตีวากาน
โตนินาเป็นรัฐที่มีความดุดันรัฐหนึ่งในสมัยคลาสสิกตอนปลาย ชาวเมืองมักสู้รบเพื่อเพิ่มพูนอำนาจของอาณาจักร ในช่วงเวลาส่วนใหญ่ของประวัติศาสตร์เมือง โตนินาทำสงครามอย่างประปรายกับปาเลงเกซึ่งเป็นคู่แข่งที่ยิ่งใหญ่ที่สุดและเป็นหนึ่งในหน่วยทางการเมืองที่สำคัญที่สุดทางภาคตะวันตกของภูมิภาคมายา แต่โตนินาจะกลายเป็นเมืองที่มีอำนาจเด่นเหนือภาคตะวันตกในที่สุด
โตนินายังเป็นสถานที่ค้นพบการระบุวันที่วันสุดท้ายตามการนับระยะยาวเท่าที่พบในจารึกปฏิทินใด ๆ ของชาวมายา ซึ่งถือเป็นจุดสิ้นสุดของสมัยคลาสสิกของอารยธรรมมายาใน ค.ศ. 909
เอลตาฆิน

เอลตาฆิน  เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสในรัฐเบรากรุซทางตอนใต้ของประเทศเม็กซิโก และเป็นหนึ่งในเมืองที่ใหญ่ที่สุดและสำคัญที่สุดในสมัยคลาสสิกของมีโซอเมริกา เอลตาฆินเป็นส่วนหนึ่งของเขตวัฒนธรรมเบรากรุซสมัยคลาสสิก มีความเจริญรุ่งเรืองตั้งแต่ ค.ศ. 600 ถึง ค.ศ. 1200 ในช่วงเวลาดังกล่าวมีการสร้างวิหาร วัง สนามเล่นบอล และพีระมิดจำนวนมาก ตั้งแต่ช่วงที่เอลตาฆินล่มสลาย (คือ ค.ศ. 1230) จนถึง ค.ศ. 1785 ดูเหมือนว่าไม่มีชาวยุโรปคนใดรับรู้ถึงการมีอยู่ของเมืองนี้จนกระทั่งผู้ตรวจการของรัฐคนหนึ่งได้มาพบพีระมิดแห่งช่องเว้าโดยบังเอิญ กล่าวกันว่าชื่อเอลตาฆินมีที่มาจากพระนามของเทพเจ้าแห่งฝนฟ้าคะนองของชาวโตโตนัก
เอลตาฆินได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลกใน ค.ศ. 1992 เนื่องจากมีความสำคัญทางวัฒนธรรมและสถาปัตยกรรม สถาปัตยกรรมดังกล่าวได้แก่การใช้ช่องเว้าและวัตถุประสานเป็นเครื่องตกแต่งในรูปแบบที่ไม่ปรากฏในพื้นที่อื่นของมีโซอเมริกา โบราณสถานที่รู้จักกันดีที่สุดของแหล่งนี้คือพีระมิดแห่งช่องเว้า แต่โบราณสถานสำคัญอื่น ๆ ยังมีกลุ่มอาคารริมธาร สนามเล่นบอลทิศเหนือและทิศใต้ และหมู่วังที่ตาฆินชิโก มีการค้นพบสนามเล่นบอลที่แหล่งนี้ 20 สนาม (3 สนามล่าสุดได้รับการค้นพบในเดือนมีนาคม ค.ศ. 2013) ตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1970 เป็นต้นมา เอลตาฆินเป็นแหล่งโบราณคดีที่สำคัญที่สุดในรัฐเบรากรุซสำหรับนักท่องเที่ยว โดยมีผู้มาเยี่ยมชมมากถึง 386,406 คนใน ค.ศ. 2017
เอลตาฆินยังเป็นสถานที่จัดงานเทศกาลกุมเบรตาฆินซึ่งจัดขึ้นในเดือนมีนาคมของทุกปี มีกิจกรรมทางวัฒนธรรมของชนพื้นเมืองและชาวต่างประเทศ ตลอดจนคอนเสิร์ตของเหล่านักดนตรียอดนิยม
โชชีกัลโก

โชชีกัลโก  หรือ โซชิกัลโก  เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสในเขตเทศบาลเมียกาตลันทางภาคตะวันตกของรัฐโมเรโลส ประเทศเม็กซิโก ห่างจากกูเอร์นาบากา (เมืองหลวงของรัฐ) ไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ 38 กิโลเมตร เปิดให้ผู้เข้าชมได้ตลอดทั้งสัปดาห์ ตั้งแต่เวลา 10:00 น. ถึง 17:00 น. แต่สามารถเข้าชมหอดูดาวได้หลังเที่ยงวันเท่านั้น
ลักษณะทางสถาปัตยกรรมและประติพิมพศาสตร์ของโชชีกัลโกแสดงให้เห็นถึงความใกล้ชิดกับเตโอตีวากาน พื้นที่อารยธรรมมายา และวัฒนธรรมมาตลัตซิงกาแห่งหุบเขาโตลูกา ทุกวันนี้ชาวบ้านกูเอนเตเปกซึ่งตั้งอยู่ใกล้กับโชชีกัลโกยังใช้ภาษานาวัตล์กันอยู่
ศูนย์ประกอบพิธีกรรมหลักตั้งอยู่บนเนินปรับระดับแห่งหนึ่ง โดยมีซากโครงสร้างที่อยู่อาศัยซึ่งส่วนใหญ่ยังไม่ได้รับการขุดค้นตั้งอยู่ตามลานตะพักยาวบนเชิงลาด มีผู้เข้าครอบครองพื้นที่นี้เป็นครั้งแรกเมื่อ 200 ปีก่อนคริสต์ศักราช แต่ไม่ได้พัฒนาขึ้นเป็นศูนย์กลางชุมชนเมืองจนกระทั่งสมัยคลาสสิกตอนปลาย (ค.ศ. 700–900) สถาปัตยกรรมที่ตั้งตระหง่านอยู่เกือบทั้งหมดในแหล่งสร้างขึ้นในเวลานี้ เมืองนี้อาจเคยมีประชากรสูงสุดถึง 20,000 คน โชชีกัลโกเจริญรุ่งเรืองถึงขีดสุดหลังการล่มสลายของเตโอตีวากาน และมีการสันนิษฐานว่าโชชีกัลโกอาจมีส่วนทำให้เตโอตีวากานเสื่อมลงด้วย
โชชีกัลโกเป็นแหล่งมรดกโลกของยูเนสโกและเป็นสถานที่ท่องเที่ยวแห่งหนึ่ง ในเขตแหล่งโบราณคดียังมีพิพิธภัณฑ์ที่มีวัตถุจัดแสดงจำนวนมาก
เตโอตีวากาน

เตโอตีวากาน ("สถานที่ที่ซึ่งเทพเจ้าประสูติ" หรือ "สถานที่ที่ซึ่งมนุษย์กลายเป็นเทพเจ้า") หรือ เตโอติวากัน  เป็นเมืองมีโซอเมริกาโบราณซึ่งตั้งอยู่ในหุบเขาย่อยแห่งหนึ่งของหุบเขาเม็กซิโก ในเขตเทศบาลซานฆวนเตโอติอัวกัน รัฐเมฮิโก ประเทศเม็กซิโก ห่างจากเม็กซิโกซิตีไปทางตะวันออกเฉียงเหนือ 40 กิโลเมตร (25 ไมล์) เป็นที่รู้จักกันในฐานะที่ตั้งของพีระมิดที่มีความสำคัญยิ่งทางสถาปัตยกรรมซึ่งสร้างขึ้นในทวีปอเมริกาสมัยก่อนโคลัมบัส เมื่อถึงจุดสูงสุดซึ่งอาจอยู่ในครึ่งแรกของคริสต์สหัสวรรษที่ 1 (ค.ศ. 1–500) เตโอตีวากานกลายเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในทวีปอเมริกาสมัยก่อนโคลัมบัสโดยมีประชากรประมาณ 125,000 คนหรือมากกว่านั้น ซึ่งทำให้เป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดอย่างน้อยเป็นอันดับที่หกของโลกในสมัยนั้น แหล่งโบราณคดีในปัจจุบันได้รับการกำหนดให้เป็นแหล่งมรดกโลกแห่งหนึ่งของยูเนสโกใน ค.ศ. 1987 และเป็นแหล่งโบราณคดีที่มีผู้เข้าชมมากที่สุดในเม็กซิโก โดยมีผู้เยี่ยมชม 4,185,017 คนใน ค.ศ. 2017
ตัวเมืองเตโอตีวากานมีพื้นที่ 8 ตารางไมล์ ร้อยละ 80–90 ของประชากรทั้งหมดในหุบเขาอาศัยอยู่ในเมืองนี้ นอกจากพีระมิดแล้ว เตโอตีวากานยังมีความสำคัญทางมานุษยวิทยาจากกลุ่มอาคารที่อยู่อาศัยหลายชั้นสำหรับหลายครัวเรือน "ถนนของคนตาย" และจิตรกรรมฝาผนังที่มีชีวิตชีวาและได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างดี นอกจากนี้เตโอตีวากานยังส่งออกเครื่องมือหินออบซิเดียนคุณภาพดีซึ่งพบได้ทั่วมีโซอเมริกา คาดกันว่าเมืองนี้ก่อตั้งขึ้นเมื่อราว 100 ปีก่อนคริสต์ศักราช โดยเริ่มต้นจากการเป็นศูนย์กลางทางศาสนาในที่สูงเม็กซิโกในช่วงประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 1 จากนั้นจึงกลายเป็นศูนย์กลางที่ใหญ่ที่สุดและมีประชากรมากที่สุดในทวีปอเมริกาสมัยก่อนโคลัมบัส มีงานก่อสร้างสำคัญ ๆ อยู่อย่างต่อเนื่องจนถึงราว ค.ศ. 250 เมืองนี้อาจดำรงอยู่จนกระทั่งช่วงใดช่วงหนึ่งระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 7 ถึง 8 แต่สิ่งก่อสร้างสำคัญ ๆ ของเมืองถูกปล้นและเผาไปตั้งแต่ประมาณ ค.ศ. 550 การล่มสลายของเมืองยังอาจเกี่ยวข้องกับสภาพอากาศรุนแรงระหว่าง ค.ศ. 535–536 ด้วย
แม้จะยังเป็นที่ถกเถียงกันว่าเตโอตีวากานเป็นศูนย์กลางของจักรวรรดิแห่งใดแห่งหนึ่งหรือไม่ แต่อิทธิพลของเตโอตีวากานทั่วทั้งมีโซอเมริกานั้นก็ได้รับการบันทึกไว้เป็นอย่างดี เราสามารถพบเห็นหลักฐานที่แสดงถึงการดำรงอยู่ของเตโอตีวากานได้ในแหล่งโบราณคดีหลายแหล่งในรัฐเบรากรุซและภูมิภาคมายา ชาวแอซเทกในสมัยหลังเห็นซากปรักหักพังอันยิ่งใหญ่เหล่านี้และอ้างว่ามีบรรพบุรุษร่วมกับชาวเตโอตีวากาน โดยดัดแปลงและนำวัฒนธรรมของพวกเขาไปประยุกต์ใช้ ชาติพันธุ์ของชาวเตโอตีวากานยังคงเป็นประเด็นอภิปราย กลุ่มชาติพันธุ์ที่เป็นไปได้ได้แก่นาวา, โอโตมี หรือโตโตนัก นักวิชาการบางคนเสนอว่าเตโอตีวากานเป็นรัฐที่มีชนหลายชาติพันธุ์ เพราะพวกเขาพบแง่มุมทางวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับชาวมายาเช่นเดียวกับชาวโอโตมี–ปาเม หลังการล่มสลายของเตโอตีวากาน ตอนกลางของเม็กซิโกก็ถูกมหาอำนาจอื่น ๆ ในระดับภูมิภาคเข้าครอบงำ โดยเฉพาะอย่างยิ่งโชชีกัลโกและตูลา
กาซัสกรันเดส

กาซัสกรันเดส  หรือที่เรียกว่า ปากิเม  เป็นแหล่งโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์ในรัฐชิวาวาทางภาคเหนือของประเทศเม็กซิโก สิ่งก่อสร้างในแหล่งนี้เป็นของวัฒนธรรมโมเกอโยน กาซัสกรันเดสได้รับการกำหนดให้เป็นแหล่งมรดกโลกแห่งหนึ่งของยูเนสโกตั้งแต่ ค.ศ. 1998 และได้รับการกำหนดให้เป็น "ปูเอโบลมาฆิโก"  แห่งหนึ่งของเม็กซิโกตั้งแต่ ค.ศ. 2015
กาซัสกรันเดสเป็นหนึ่งในแหล่งวัฒนธรรมโมเกอโยนที่ใหญ่ที่สุดและซับซ้อนที่สุดในภูมิภาค การตั้งถิ่นฐานเริ่มขึ้นหลังจาก ค.ศ. 1130 สิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่ได้รับการพัฒนาเป็นที่อยู่อาศัยหลายชั้นหลัง ค.ศ. 1350 และชุมชนถูกทิ้งร้างโดยไม่ทราบสาเหตุแน่ชัดเมื่อประมาณ ค.ศ. 1450 ถือได้ว่ากาซัสกรันเดสเป็นหนึ่งในแหล่งโบราณคดีโมเกอโยนที่สำคัญที่สุดในภาคตะวันตกเฉียงเหนือของเม็กซิโก โดยเชื่อมโยงกับแหล่งโบราณคดีอื่น ๆ ในรัฐแอริโซนาและรัฐนิวเม็กซิโกในสหรัฐ และแสดงให้เห็นถึงขอบเขตอันกว้างใหญ่ของเขตอิทธิพลโมเกอโยน
กาซัสกรันเดสตั้งอยู่ในหุบเขาอันกว้างขวางและอุดมสมบูรณ์ริมแม่น้ำกาซัสกรันเดสหรือแม่น้ำซานมิเกล ห่างจากเมืองฆาโนสไปทางใต้ 56 กิโลเมตร (35 ไมล์) และห่างจากเมืองชิวาวาไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ 240 กิโลเมตร (150 ไมล์) ชุมชนแห่งนี้อาศัยการชลประทานเข้าช่วยในการเกษตร
เขตโบราณคดีกาซัสกรันเดสตั้งอยู่ในเขตเทศบาลสมัยใหม่ที่มีชื่อเดียวกัน หุบเขาและภูมิภาคแห่งนี้เป็นที่อยู่อาศัยของชนพื้นเมืองกลุ่มต่าง ๆ มาเป็นเวลาหลายพันปี
พระโพธิสัตว์กวนอิมแห่งเขาซีเฉียว

พระโพธิสัตว์กวนอิมแห่งเขาซีเฉียว หรือ พระโพธิสัตว์กวนอิมแห่งทะเลใต้ เป็นประติมากรรมแบบจีนรูปพระโพธิสัตว์กวนอิม ขนาดใหญ่ที่สุดองค์หนึ่งในประเทศจีนมีความสูงประมาณ 77 เมตร (รวมฐาน) ตั้งอยู่บนหนึ่งใน 72 ยอดเนินของเขาซีเฉียว เขตหนานไห่ เมืองฝัวชาน มณฑลกวางตุ้ง ประเทศจีน
โครงสร้าง.
รูปประติมากรรมพระโพธิสัตว์กวนอิมแห่งเขาซีเฉียวแบบท่านั่ง ปางประทานพร การก่อสร้างแล้วเสร็จสมบูรณ์ในปี พ.ศ. 2541 สร้างจากทองสำริด สูง 61.9 เมตร ตั้งอยู่บนฐานสูงบัวหงาย 15 เมตร รอบพระที่นั่งมีกลีบดอกบัว 60 กลีบ ความสูงทั้งหมด 77 เมตร เส้นผ่านศูนย์กลาง 36 เมตร ในปี พ.ศ. 2562 เป็นรูปปั้นที่ใหญ่เป็นอันดับที่ 24 ของโลก และเป็นรูปปั้นพระโพธิสัตว์กวนอิมท่านั่งที่สูงที่สุดในโลก ตั้งอยู่บนยอดต้าเซียน ที่ระดับความสูง 292 เมตร 
ประดิษฐานบนอาคารทรงบัวแปดกลีบ ด้านนอกเป็นภาพนูนต่ำประวัติพระโพธิสัตว์กวนอิม ใต้พระที่นั่งดอกบัวมีห้องโถงกว้างขวางสูงห้าชั้น จัดตั้งหอนิทรรศการพิพิธภัณฑ์และห้องโถงนิทรรศการแสดงภาพวาด ประติมากรรม งานปัก งานเขียน ภาพวาด ที่เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมเจ้าแม่กวนอิม รูปปั้น และเครื่องเคลือบดินเผา ด้านหน้าของเนินเขาซีเฉียวเป็นบันไดหิน ประดับด้วยภาพสลักขนาดใหญ่ เป็นช่วง ๆ
ประวัติ.
เขาซีเฉียวเป็นภูเขาไฟโบราณที่สงบแล้ว ตั้งอยู่ในเขตหนานไห่ เมืองฝัวชาน ตามประวัติเขาซีเฉียวเป็นแหล่งผลิตหลักของเครื่องมือหินในยุคหินใหม่สำหรับผู้คนที่อาศัยอยู่ในเขตปากแม่น้ำจู ด้วยประวัติศาสตร์กว่า 6,000 ปี ทำให้เขาซีเฉียวเป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมของเมืองฝัวชาน โดยมีชื่อเรียก "ประภาคารแห่งอารยธรรมภูมิภาคปากแม่น้ำจู" เขาซีเฉียวยังถูกขึ้นทะเบียนเป็นอุทยานแห่งชาติและอุทยานธรณีแห่งชาติ ครอบคลุมพื้นที่ 14 ตารางกิโลเมตร (5.4 ตารางไมล์) มียอดเขาทั้งหมด 72 ยอด โดยสูงสุดคือยอดเขาต้าเฉิง สูง 346 เมตร (1,135 ฟุต)
ประติมากรรมพระโพธิสัตว์กวนอิมแห่งเขาซีเฉียว วางรากฐานในวันที่ 19 เดือน 6 ตามปฏิทินจันทรคติในปี พ.ศ. 2538 และใช้เวลาก่อสร้าง 3 ปี เปิดให้ประชาชนทั่วไปในวันที่ 19 เดือน 2 ตามปฏิทินจันทรคติในปี พ.ศ. 2541 พื้นที่ชมทัศนียภาพครอบคลุมพื้นที่ 2 ล้านตารางเมตร
ชื่อ "พระโพธิสัตว์กวนอิมแห่งทะเลใต้" คำว่า "ทะเลใต้" หมายถึง ดินแดนทางตอนใต้ที่ติดกับมหาสมุทรอินเดีย (ทะเลใต้) ที่เชื่อกันว่าเป็นที่พำนักของพระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์ขณะทรงบรรลุพระโพธิญาณ ซึ่งมีผู้ตั้งข้อเสนอว่าเป็นเขาโปลตาลกะดั้งเดิม ในรัฐทมิฬนาฑู ในประเทศอินเดีย และยังเกี่ยวข้องกับชื่อเขาโปลตาลกะที่ยืมมาใช้ในประเทศจีน คือ เขาผู่ถัว และเขาหลัวเจีย (เกาะในมณฑลเจ้อเจียง)
เขตพื้นที่บริเวณที่ประดิษฐานพระโพธิสัตว์กวนอิมแห่งเขาซีเฉียวและสวนโดยรอบ ได้รับการรับรองว่าเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่ได้รับการจัดอันดับ AAAAA ของประเทศจีน เมื่อปี พ.ศ. 2555
ปัจจุบันแบ่งพื้นที่ออกเป็น 10 ส่วน ได้แก่ สวนวัฒนธรรมพระโพธิสัตว์กวนอิมแห่งทะเลใต้ (หนานไห่กฺวานยิน) ซึ่งมีรูปพระโพธิสัตว์กวนอิมแห่งเขาซีเฉียว ถ้ำไป๋ยฺหวิน สวนเทียนหู ถ้ำปี้ยฺวี หินชุ่ยหยาน หินฉื่อหยาน หินเก้ามังกร และอื่น ๆ 
ที่ตั้ง.
พระโพธิสัตว์กวนอิมแห่งเขาซีเฉียว ตะวันตกเฉียงใต้ของเขตหนานไห่ ฝัวชาน มณฑลกวางตุ้ง ประเทศจีน ห่างจากนครกว่างโจวทางตะวันตกเฉียงใต้ 68 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางโดยรถยนต์ประมาณ 1 ชั่วโมง
การคมนาคมภายในบริเวณอุทยานเชื่อมต่อกันด้วยรถชัตเทิลบัสขนาดเล็ก ซึ่งสามารถพานักท่องเที่ยวขึ้นไปบนยอดเขาได้ นักท่องเที่ยวสามารถเดินเท้าชมได้
หุบอุกกาบาตชิกชูลุบ

หุบอุกกาบาตชิกชูลุบ  คือหุบอุกกาบาตที่ถูกฝังอยู่ใต้คาบสมุทรยูกาตันในประเทศเม็กซิโก ศูนย์กลางของหุบตั้งอยู่นอกชายฝั่งใกล้กับชุมชนชิกชูลุบปูเอร์โตและชุมชนชิกชูลุบปูเอโบลซึ่งเป็นที่มาของชื่อหุบ หุบนี้เกิดขึ้นเมื่อดาวเคราะห์น้อยขนาดใหญ่ซึ่งมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 10 กิโลเมตร (6.2 ไมล์) พุ่งชนโลก ช่วงเวลาที่เกิดการพุ่งชนสอดคล้องอย่างแม่นยำกับเส้นเขตชั้นหินครีเทเชียส–พาลีโอจีน (หรือ "เส้นเขตชั้นหินเค–พีจี") ซึ่งมีอายุประมาณ 66 ล้านปีมาแล้ว ทฤษฎีที่เป็นที่ยอมรับกันอย่างกว้างขวางคือ การเปลี่ยนแปลงอย่างฉับพลันของภูมิอากาศทั่วโลกจากการพุ่งชนเป็นสาเหตุของการสูญพันธุ์ยุคครีเทเชียส–พาลีโอจีน โดยร้อยละ 75 ของชนิดพืชและชนิดสัตว์ทั้งหมดบนโลก (รวมถึงไดโนเสาร์ที่ไม่ใช่สัตว์ปีกทั้งหมด) ถูกกวาดล้างไป
ประมาณกันว่าหุบอุกกาบาตชิกชูลุบมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 150 กิโลเมตร (93 ไมล์) และมีความลึก 20 กิโลเมตร (12 ไมล์) ลงไปในชั้นเปลือกโลกภาคพื้นทวีปซึ่งมีความลึกอยู่ระหว่าง 10–30 กิโลเมตร (6.2–18.6 ไมล์) เป็นโครงสร้างจากการตกกระแทกที่ได้รับการยืนยันว่ามีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่สองของโลก และเป็นโครงสร้างเพียงแห่งเดียวที่มีวงแหวนยอด (peak ring) อยู่ในสภาพเดิมและเข้าถึงได้โดยตรงสำหรับการวิจัยทางวิทยาศาสตร์
หุบอุกกาบาตชิกชูลุบได้รับการค้นพบโดยอันโตนิโอ กามาร์โก และเกล็น เพ็นฟีลด์ นักธรณีฟิสิกส์ผู้กำลังค้นหาแหล่งปิโตรเลียมในคาบสมุทรยูกาตันในปลายคริสต์ทศวรรษ 1970 ในช่วงแรกเพ็นฟีลด์ไม่สามารถหาหลักฐานยืนยันได้ว่ารูปลักษณ์ทางธรณีวิทยาดังกล่าวเป็นหุบอุกกาบาตและล้มเลิกการค้นหาไป ต่อมา จากการติดต่อกับแอลัน อาร์. ฮิลดิแบรนด์ ใน ค.ศ. 1990 เพ็นฟีลด์ได้ตัวอย่างที่บ่งชี้ว่าเป็นรูปลักษณ์ดังกล่าวเป็นรูปลักษณ์ที่เกิดจากการตกกระแทก หลักฐานการกำเนิดของหุบอุกกาบาตนี้ได้แก่ช็อกต์ควอตซ์ ความผิดปกติของค่าความถ่วง และอุลกมณีในพื้นที่โดยรอบ
ใน ค.ศ. 2016 โครงการขุดเจาะทางวิทยาศาสตร์โครงการหนึ่งได้ขุดลึกลงไปในวงแหวนยอดของหุบอุกกาบาตซึ่งอยู่ต่ำกว่าพื้นทะเลปัจจุบันหลายร้อยเมตรเพื่อเก็บตัวอย่างหินที่แตกกระจายจากการพุ่งชนของดาวเคราะห์น้อย การค้นพบนี้ถือเป็นการยืนยันทฤษฎีปัจจุบันที่เกี่ยวข้องกับการพุ่งชนและผลกระทบของมัน การศึกษาใน ค.ศ. 2020 สรุปว่าหุบอุกกาบาตชิกชูลุบเกิดขึ้นจากการตกกระแทกแนวเฉียง (ทำมุม 45–60 องศากับแนวระดับ) จากทิศตะวันออกเฉียงเหนือ
วัดกลางใหม่

วัดกลางใหม่ เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่ในตำบลมะขามเตี้ย อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี จังหวัดสุราษฎร์ธานี ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ 23 ไร่ 2 งาน 54 ตารางวา ปัจจุบันมีพระครูปริยัติคุณาวุธ (เสรี ภูริปญฺโญ ป.ธ.4) เป้นเจ้าอาวาส
วัดกลางใหม่ตั้งวัดเมื่อ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2497 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 23 ธันวาคม พ.ศ. 2511 ก่อสร้างโดยชาวบ้านผู้มีจิตศรัทธา เมื่อ พ.ศ. 2550 ได้ขอพระบรมราชานุญาตสร้างอุโบสถ เพื่อถวายเป็นพระราชกุศลเนื่องในโอกาสที่พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรทรงเจริญพระชนมพรรษา 80 พรรษา ในวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2550 อุโบสถมีสีขาวทั้งหลัง ได้ขอใช้แบบพระอุโบสถวัดพระราม 9 กาญจนาภิเษก หน้าบันมีการอัญเชิญตราสัญลักษณ์พระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 80 พรรษา 5 ธันวาคม 2550 มาประดิษฐาน และมีเขตพัทธสีมาเป็นธรรมจักร
ประเทศอาร์มีเนียในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศอาร์มีเนีย จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564 คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศอาร์มีเนียได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 1 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา
อารูบาในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศอารูบา จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564 คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศอารูบาได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 1 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา
โกร์กอน

โกร์กอน  อดีตมีชื่อว่า แอสแทรอบอด  เป็นเมืองหลักของจังหวัดโกเลสถาน ประเทศอิหร่าน ตั้งอยู่ห่างจากเตหะรานไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือประมาณ และห่างจากทะเลแคสเปียนประมาณ จากสำมะโน พ.ศ. 2549 เมืองนี้มีประชากร 269,226 คนใน 73,702 ครัวเรือน
ประเทศบาห์เรนในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศบาห์เรน จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564 คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศบาห์เรนได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 2 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา
ประเทศบาร์เบโดสในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศบาร์เบโดส จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564 คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศบาร์เบโดสได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 1 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา