เล่าเอี๋ยน

เล่าเอี๋ยน, เล่าเอียง หรือ เล่าเอียน (เสียชีวิต ค.ศ. 194) มีชื่อในภาษาจีนกลางว่า หลิว เยียน  ชื่อรอง จฺวินหลาง  เป็นขุนนางและขุนศึกชาวจีนในช่วงปลายยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออกของจีน เล่าเอี๋ยนยังเป็นเชื้อพระวงศ์ของราชวงศ์ฮั่นด้วย ช่วงเวลาโดยมากที่เล่าเอี๋ยนรับราชการดำรงตำแหน่งเป็นเจ้ามณฑลของมณฑลเอ๊กจิ๋ว (ครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลเสฉวนและนครฉงชิ่งในปัจจุบัน) ที่ซึ่งเล่าเอี๋ยนได้พัฒนาให้เป็นฐานอำนาจอิสระของตน อาณาเขตของเล่าเอี๋ยนได้ถูกส่งต่อไปยังเล่าเจี้ยงผู้เป็นบุตรชาย และท้ายที่สุดก็ถูกยึดครองโดยเล่าปี่ผู้ก่อตั้งรัฐจ๊กก๊กในยุคสามก๊ก
ประวัติ.
เล่าเอี๋ยนเป็นผู้เป็นสืบเชื้อสายของหลิว ยฺหวี (劉餘) ผู้เป็นหลังจงฮองหรืออ๋องกงแห่งฬ่อ (魯恭王 "หลู่กงหวาง") ในช่วงต้นยุคราชวงศ์ฮั่น เนื่องจากตระกูลสาขาของตระกูลเล่า (劉 "หลิว") ที่เล่าเอี๋ยนเป็นสมาชิกมีอำนาจมาก และเนื่องจากตัวเล่าเอี๋ยนเองพิสูจน์ตนเองได้ว่าเป็นรัฐบุรุษที่มีความสามารถ จึงได้เลื่อนตำแหน่งในราชสำนักอย่างรวดเร็ว แต่ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 160 หลังการเสียชีวิตของจู้ เถียน (祝恬) ผู้เป็นอาจารย์ของเล่าเอี๋ยน เล่าเอี๋ยนจึงลาออกจากตำแหน่งเพื่อไปไว้ทุกข์ตามประเพณี ตำแหน่งสูงสุดที่เล่าเอี๋ยนเคยดำรงตำแหน่งคือเสนาบดีพิธีการ ("ไท่ฉาง") ซึ่งเป็นตำแหน่งที่รับผิดชอบด้านพระราชพิธีที่เกี่ยวข้องกับจักรพรรดิ ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ ราชสำนักกลายเป็นสถานที่ที่มีความอันตรายทางการเมือง เล่าเอี๋ยนจึงต้องการอยู่ให้ห่างไกลจากราชสำนัก ตอนแรกเล่าเอี๋ยนต้องการเป็นผู้ปกครองเมืองเกาจี (交趾 "เจียวจื่อ") แต่ต่ง ฝู  ที่ปรึกษาของเล่าเอี๋ยนแนะนำให้ไปเป็นเจ้ามณฑลของมณฑลเอ๊กจิ๋ว (益州 "อี้โจว") ซึ่งในเวลานั้นถือว่าเป็นมณฑลที่ล้าหลังและอยู่ห่างไกลของจักรวรรดิฮั่นจะเป็นการดีกว่า เล่าเอี๋ยนทำตามคำแนะนำแล้วนำกำลังทหารส่วนตัวไปรับตำแหน่งใหม่ในปี ค.ศ. 188
หลังเล่าเอี๋ยนมาถึงมณฑลเอ๊กจิ๋วก็เผชิญหน้ากับวิกฤตครั้งแรก หม่า เซียง  และเจ้า จือ  เริ่มก่อกบฏในภูมิภาคนั้นโดยอ้างตนเป็นส่วนหนึ่งของกบฏโพกผ้าเหลือง เล่าเอี๋ยนขอความร่วมมือจากตระกูลท้องถิ่นที่มีอิทธิพลในการระดมกำลังทหารเข้าปราบกบฏ
เมื่อเล่าเอี๋ยนควบคุมภูมิภาคได้อย่างมั่นคง ก็วางแผนจะตั้งตนเป็นอิสระจากราชสำนักส่วนกลางของราชวงศ์ฮั่น ขั้นแรกของแผนการคือการส่งเตียวฬ่อ (張魯 "จาง หลู่") และจาง ซิว  ไปโจมตีของซู กู้  ข้าราชการของราชวงศ์ฮั่นที่เมืองฮันต๋ง (漢中 "ฮั่นจง") และเข้ายึดอาณาเขต เตียวฬ่อสังหารจาง ซิวแล้วจึงยึดกำลังทหารของจาง ซิวมาเป็นตน จากนั้นจึงสงหารซู กู้และยึดครองอาณาเขตของซู กู้เป็นผลสำเร็จ เตียวฬ่อก่อตั้งรัฐกันชนที่ตั้งตนเป็นอิสระระหว่างมณฑลเอ๊กจิ๋วของเล่าเอี๋ยนกับราชสำนักส่วนกลางของราชวงศ์ฮั่น
ขั้นต่อไปของเล่าเอี๋ยนในการควบคุมภูมิภาคตือการควบคุมอิทธิพลของตระกูลท้องถิ่นซึ่งมีทรัพย์สินและกำลังทหารส่วนตัวขนาดใหญ่ของตนเอง เล่าเอี๋ยนประหารชีวิตผู้นำของตระกูลมากกว่า 10 ตระกูล แต่เจี่ย หลง  ผู้นำตระกูลที่มีอิทธิพลตระกูลหนึ่งได้รวมกลุ่มกับตระกูลอื่น ๆ และก่อกบฏขึ้น แม้ว่ากำลังทหารของตระกูลต่าง ๆ มีความเข้มแข็ง แต่ในท้ายที่สุดทัพของเล่าเอี๋ยนก็เอาชนะได้ ภัยคุกคามต่อมามาจากชนเผ่าเกี๋ยง (羌 "เชียง") ที่เข้าโจมตีอำเภอกิมก๊ก ("เหมียนจู๋") อันเป็นอำเภอเอกในอาณาเขตของเล่าเอี๋ยน แต่ทัพเล่าเอี๋ยนก็สามารถปกป้องอาณาเขตจากการทำลายล้างได้สำเร็จ
ราวเดือนเมษายน ค.ศ. 194 เมื่อลิฉุย (李傕 "หลี่ เจฺว๋") และกุยกี (郭汜 "กัว ซื่อ") ยึดครองนครเตียงอั๋น (長安 "ฉางอาน") หลังการเสียชีวิตของตั๋งโต๊ะ (董卓 "ต่ง จั๋ว") ในช่วงเวลานั้นบุตรชาย 3 คนของเล่าเอี๋ยนคือเลาเฉีย (劉範 "หลิว ฟ่าน"), หลิว ต้าน (劉誕) และเล่าเจี้ยง (劉璋 "หลิว จาง") รับราชการในตำแหน่งต่าง ๆ อยู่ในนครเตียงอั๋น เล่าเอี๋ยนร่วพทัพของหันซุย (韓遂 "หาน ซุ่ย") และม้าเท้ง (馬騰 "หม่า เถิง") พยายามเข้าโจมตีและยึดนครหลวง โดยได้รับการสนับสนุนจากบุตรชาย 3 คนของเล่าเอี๋ยนในนครหลวง กำลังทหารเข้าโจมตีแต่พ่ายแพ้ ในช่วงที่มีการล่าถอยอย่างฉุกระหุก เลาเฉียและหลิว ต้านก็ถูกทัพลิฉุยจับตัวได้ขณะพยายามหนีออกจากเตียงอั๋น จากนั้นจึงถูกทรมานและถูกสังหาร ส่วนเล่าเจี้ยงสามารถหนีรอดมาได้อย่างหวุดหวิดและไปร่วมกับเล่าเอี๋ยนผู้บิดาที่ล่าถอยกลับไปมณฑลเอ๊กจิ๋ว
ในฤดูร้อนของปีเดียวกัน จวนของเล่าเอี๋ยนในอำเภอกิมก๊กถูกฟ้าผ่าและเกิดเพลิงไหม้ ทำให้เล่าเอี๋ยนต้องย้ายอำเภอใหม่ไปยังเซงโต๋ (成都 "เฉิงตู") กล่าวกันว่าความโศกเศร้าจากการสูญเสียบุตรชาย 2 คนและความเครียดจากเหตุเพลิงไหม้ที่กิมก๊กทำให้เล่าเอี๋ยนป่วยเป็นโรคที่หลังซึ่งส่งผลทำให้เล่าเอี๋ยนเสียชีวิตในที่สุดในปีนั้น 
การเสียชีวิตของเล่าเอี๋ยนทำให้เล่าเจี้ยงบุตรชายคนที่ 4 และคนสุดท้อง ได้ปกครองมณฑลเอ๊กจิ๋ว
ในนวนิยาย"สามก๊ก".
ในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์เรื่อง"สามก๊ก" ("ซานกั๋วเหยี่ยนอี้") ในคริสต์ศตวรรษที่ 14 เล่าเอี๋ยนเป็นเจ้ามณฑลของมณฑลอิวจิ๋ว (幽州 "โยวโจว") ในภาคเหนือของจีน ในช่วงเหตุการณ์กบฏโพกผ้าเหลือง เล่าเอี๋ยนได้พบกับเล่าปี่ซึ่งรวบรวมกำลังทหารอาสามาช่วยเล่าเอี๋ยนในการรบกับกบฏโพกผ้าเหลือง ใน"สามก๊กจี่" (三國志 "ซานกั๋วจื้อ") ของตันซิ่ว (陳壽 "เฉิน โช่ว") ไม่มีบันทึกว่าเล่าเอี๋ยนเคยดำรงตำแหน่งเจ้ามณฑลของมณฑลอิวจิ๋ว