สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา อดุลยาดิเรกรัตน ขัตติยราชกุมารี

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา อดุลยาดิเรกรัตน ขัตติยราชกุมารี (21 เมษายน พ.ศ. 2424 – 15 สิงหาคม พ.ศ. 2424) เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า
พระประวัติ.
พระชนม์ชีพช่วงต้น.
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา อดุลยาดิเรกรัตน ขัตติยราชกุมารีเป็นพระราชบุตรลำดับที่ 33 ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า เมื่อเวลา 14.52 น. ของวันพฤหัสบดี แรม 8 ค่ำ เดือน 5 ปีมะเส็ง ตรีศก จ.ศ. 1243 ตรงกับวันที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2424 หรือหลังงานพระราชทานเพลิงพระศพสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวีเพียงเดือนเศษ พระองค์เป็นพระราชบุตรร่วมพระชนกชนนีพระองค์ที่สาม จากพี่น้องทั้งหมดแปดพระองค์คือ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอิศริยาลงกรณ์, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าสมมติวงศ์วโรทัย กรมขุนศรีธรรมราชธำรงฤทธิ์, สมเด็จพระราชปิตุจฉา เจ้าฟ้าวไลยอลงกรณ์ กรมหลวงเพชรบุรีราชสิรินธร, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าศิราภรณ์โสภณ พิมลรัตนวดี, สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก และสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง (ไม่มีพระนาม)
ใน "จดหมายเหตุพระราชกิจรายวันในรัชกาลที่ 5" ได้บันทึกเรื่องราวของพระราชธิดาพระองค์นี้ว่า "วันนี้ [21 เมษายน พ.ศ. 2424] สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนาประสูติสมเด็จพระเจ้าลูกเธอเป็นพระบุตรี เวลาบ่าย ๒ โมง ๕๒ มินิต" ต่อมาวันที่ 24 เมษายนได้จัดให้การสมโภชเจ้าฟ้าประสูติใหม่ขณะมีพระชันษาสามวัน และวันที่ 29 พฤษภาคมปีเดียวกันจึงมีการสมโภชเดือนและตั้งพระนาม พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานพระนามแก่สมเด็จพระเจ้าลูกเธอพระองค์นี้ว่าสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา
สิ้นพระชนม์.
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา อดุลยาดิเรกรัตน ขัตติยราชกุมารีสิ้นพระชนม์เมื่อวันจันทร์ แรม 5 ค่ำ เดือน 9 ปีมะเส็ง ตรีศก จ.ศ. 1243 ตรงกับวันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2424 ขณะพระชนมายุ 3 เดือน 24 วัน แต่สิ้นพระชนม์ด้วยเหตุอันใดนั้น ไม่เป็นที่ปรากฏ พระศพถูกบรรจุไว้ในอนุสรณสถานรังษีวัฒนาภายในสุสานหลวง วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหารตั้งแต่วันสิ้นพระชนม์ ดังหลักฐานที่มีรายละเอียดหลังการสิ้นพระชนม์คือ "จดหมายเหตุพระราชกิจรายวันในรัชกาลที่ 5" ความว่า "...จนเวลา ๓ โมงเศษเสด็จทรงพระดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าพระนางเธอและข้าราชการฝ่ายในไปตามถนน ข้ามสะพานหกไปประทับณวัดราชบพิธ เสด็จเข้าในพระอุโบสถ ทรงจุดเทียนนมัสการหม่อมเจ้าพระอรุณนิภาคุณากรถวายศีลแล้วถวายพระพรจบแล้วทรงประเคน พระสงฆ์รับพระราชทานฉันทั้งวัด ในการถวายผ้าวรรษาวาสิกพัสตรสำหรับวันนี้เกณฑ์พระเจ้าลูกเธอทำทั้งสิ้น พระฉันแล้วลูกเธอทรงถวายไทยธรรมแก่พระสงฆ์แล้ว ท้าวอินทรสุริยาถวายผ้าวรรษาสาวิกพัสตร ซึ่งเป็นของเกณฑ์เจ้าจอมแผ่นดินปัตยุบันนี้ แล้วเสด็จพระราชดำเนินไปที่ข้างวัดที่ฝังพระศพสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา ทรงทอดผ้าสดัปกรณ์และสมเด็จพระนางเจ้าทรงทอดแล้วเสด็จกลับพระบรมมหาราชวัง"
การระลึกถึง.
21 ธันวาคม พ.ศ. 2430 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเททองหล่อพระพุทธรูป ณ พระที่นั่งอาภรณพิโมกขปราสาทในพระบรมมหาราชวัง ทรงอุทิศพระราชกุศลพระราชทานสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าพาหุรัตมณีมัย กรมพระเทพนารีรัตน์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา และพระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาคย์นารีรัตน์ ซึ่งพระพุทธรูปที่โปรดเกล้าฯ ให้สร้างเพื่ออุทิศแก่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภาเป็นพระพุทธรูปสมาธิประดิษฐานไว้ในวัดนิเวศธรรมประวัติ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
ทุกวันที่ 31 พฤษภาคมจะมีพระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลอุทิศถวายสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวีและสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรรณาภรณ์เพ็ชรรัตน์ โสภางคทัศนิยลักษณ์ อรรควรราชกุมารี พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้เชิญพระอัฐิสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าพาหุรัตมณีมัย กรมพระเทพนารีรัตน์ พระรูปสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอิศริยาลงกรณ์ พระอัฐิสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าตรีเพ็ชรุตม์ธำรง พระรูปสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา และพระอัฐิพระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาคย์นารีรัตน์ออกตั้งด้วย