โรซาริโอ กัสเตยาโนส

โรซาริโอ กัสเตยาโนส ฟิเกโรอา ([roˈsaɾjo kasteˈʝanos]) (เกิด 25 พฤษภาคม ค.ศ. 1925 - 7 สิงหาคม ค.ศ. 1974) เป็นกวีและนักเขียนชาวเม็กซิกัน เธอเป็นหนึ่งในกวีที่สำคัญที่สุดของประเทศเม็กซิโกในศตวรรษที่ผ่านมา ผลงานของเธอตลอดช่วงชีวิตนั้นมีเนื้อหาเกี่ยวกับปัญหาของการกดขี่ทางวัฒนธรรมและทางเพศ โดยงานเขียนของเธอมีอิทธิพลต่อทฤษฎีสตรีนิยมเม็กซิกันและการศึกษาด้านวัฒนธรรมมาโดยตลอด เธอได้เปิดโลกวรรณกรรมเม็กซิกันให้แก่ผู้หญิง รวมทั้งทิ้งของขวัญชิ้นสำคัญที่ยังคงอยู่มาจนวันนี้ แม้ว่าเธอจะเสียชีวิตตั้งแต่อายุยังน้อยก็ตาม 
ชีวิตส่วนตัว.
เกิดที่เม็กซิโกซิตีและเติบโตที่เมืองโกมิตัน ทางตอนใต้ของรัฐเชียปัส เธอมีนิสัยเก็บตัว และได้สังเกตเห็นชะตากรรมของมายา เด็กสาวพื้นเมืองที่ทำงานให้กับครอบครัวของเธอ ตามคำบอกเล่าของเธอ เธอเองเธอรู้สึกห่างเหินจากครอบครัวหลังจากหมอดูทำนายว่าไม่เธอก็น้องชายจะตายในไม่ช้าและแม่ของเธอก็กรีดร้องออกมาว่า "อย่าให้เป็นลูกชายฉันนะ!" 
โชคชะตาของครอบครัวเปลี่ยนไปอย่างกะทันหันเมื่อ ลาซาโร การ์เดนัส ประธานาธิบดีของประเทศเม็กซิโกออกกฎหมายปฏิรูปที่ดิน และนโยบายการปลดปล่อยชาวนา ซึ่งทำให้ครอบครัวของเธอต้องสูญเสียที่ดินจำนวนมาก เธอย้ายไปยังเม็กซิโกซิตีตอนอายุสิบห้าปีพร้อมกับพ่อแม่ หนึ่งปีต่อมาพ่อแม่ของเธอเสียชีวิต เธอจึงถูกทิ้งให้ดูแลตัวเอง 
แม้ว่าจะยังคงมีนิสัยเก็บตัว เธอได้เข้าร่วมกลุ่มปัญญาชนชาวเม็กซิโกและอเมริกากลาง เธอได้อ่านงานเขียนมากมายและเริ่มเขียนงานของตัวเอง เธอเรียนปรัชญาและวรรณคดีที่ National Autonomous University of Mexico (UNAM) และได้เข้าเป็นอาจารย์ในที่เดียวกัน เธอได้เข้าร่วมสถาบันพื้นเมืองแห่งชาติ (National Indigenous Institute) ได้เขียนบทสำหรับการแสดงหุ่นเชิดในภูมิภาคที่ยากจนเพื่อส่งเสริมการรู้หนังสือ สถาบันดังกล่าวก่อตั้งขึ้นโดยประธานาธิบดี Cárdenas ผู้ยึดครองที่ดินของครอบครัว นอกจากนี้เธอยังเขียนคอลัมน์ประจำสัปดาห์สำหรับหนังสือพิมพ์ "Excélsior ด้วย" 
เธอแต่งงานกับริการ์โด เกร์รา เตฮาดา (Ricardo Guerra Tejada) ศาสตราจารย์วิชาปรัชญาในปีค.ศ. 1958 และให้กำเนิดบุตรชายในปีค.ศ. 2504 ชื่อว่า กาบริเอล เกร์รา กัสเตยาโนส (Gabriel Guerra Castellanos) (ปัจจุบันเป็นนักรัฐศาสตร์) นับเป็นช่วงเวลาสำคัญในชีวิตของเธอ เนื่องจากก่อนหน้านี้เธอต้องทุกข์ทรมานจากภาวะซึมเศร้าหลังจากการแท้งหลายครั้ง อย่างไรก็ตามเธอหย่าขาดจากสามีหลังจากแต่งงานมา 13 ปีเนื่องจากสามีนอกใจ ชีวิตส่วนตัวของเธอส่วนใหญ่หมดไปกับชีวิตคู่ที่ยากลำบากและภาวะซึมเศร้าต่อเนื่อง แต่เธอก็ได้ทุ่มเทพลังและพื้นที่งานส่วนใหญ่ ให้แก่การปกป้องสิทธิสตรี ซึ่งทำให้เธอกลายเป็นสัญลักษณ์ของสตรีนิยมละตินอเมริกา 
นอกเหนือจากงานวรรณกรรม เธอยังดำรงตำแหน่งข้าราชการอีกหลายตำแหน่ง หนึ่งในนั้นคือการได้รับแต่งตั้งเป็นเอกอัครราชทูตเม็กซิโกประจำประเทศอิสราเอล ในปีค.ศ. 1971 เพื่อยกย่องการสร้างสรรค์วรรณคดีเม็กซิกันของเธอ 
วันที่ 7 สิงหาคม ค.ศ. 1974, กัสเตยาโนสเสียชีวิตจากอุบัติเหตุไฟฟ้าลัดวงจร ในเมืองเทลอาวีฟ บางคนเดาว่าอุบัติเหตุเกิดขึ้นในความเป็นจริงคือการฆ่าตัวตาย ยกตัวอย่างเช่นนักเขียนชาวเม็กซิกัน มาร์ธา เซรฺดา (Martha Cerda) เขียนถึงนักข่าว Lucina Kathmann ว่า “ฉันเชื่อว่าเธอฆ่าตัวตาย ถึงแม้ว่าเธอจะรู้สึกเหมือนตายไปแล้วมาระยะหนึ่งแล้วก็เถอะ" อย่างไรก็ตามไม่มีหลักฐานสนับสนุนประเด็นดังกล่าว 
ผลงานและอิทธิพล.
ตลอดอาชีพนักเขียนของเธอ กัสเตยาโนสได้เขียนบทกวีและบทความมากมาย บทละครใหญ่เรื่องหนึ่ง และนวนิยายสามเรื่อง ได้แก่ กึ่งอัตชีวประวัติ "Balún Canán" และ "Oficio de Tinieblas" (แปลเป็นภาษาอังกฤษว่า "The Book of Lamentations") ซึ่งเล่าเรื่องราวการจลาจลของชนพื้นเมือง Tzotzil ในรัฐเชียปัส โดยมีพื้นฐานมาจากเรื่องจริงที่เกิดขึ้นในศตวรรษที่ 19 แม้เธอจะไม่ใช่ชาวพื้นเมืองแท้ๆ กัสเตยาโนสได้แสดงความห่วงใยและความเข้าใจชะตากรรมของชนพื้นเมืองอย่างมาก "Cartas a Ricardo" เป็นคอลเลกชันจดหมายที่เธอส่งให้สามี ริการ์โด เกร์รา (Ricardo Guerra) ซึ่งถูกตีพิมพ์หลังจากเสียชีวิตไปแล้ว เช่นเดียวกับนิยายเรื่องที่สามของเธอ "Rito de iniciación" ซึ่งเป็นนิยายรูปแบบนวนิยายของการศึกษา (Bildungsroman) เกี่ยวกับหญิงสาวที่ค้นพบความเป็นนักเขียนของตัวเอง ใน "Cartas Ricardo" มีจดหมาย 28 ฉบับที่กัสเตยาโนสส่งมาจากประเทศสเปน (ค.ศ. 1950-1951) ซึ่งเธอเดินทางไปกับเพื่อนนักกวีชื่อโดโลเรส กัสโตร (Dolores Castro) 
"Ciudad Real" คือชุดของเรื่องสั้นที่ตีพิมพ์ในปีค.ศ. 1960 ใจความสำคัญที่กัสเตยาโนสถ่ายทอดในเรื่องสั้นเหล่านี้คือความแตกต่างระหว่างกลุ่มคนผิวขาวและคนพื้นเมือง รวมทั้งยังพูดถึงความแตกต่างระหว่างผู้ชายและผู้หญิงด้วย การสื่อสารเป็นประเด็นสำคัญในงานเขียนของกัสเตยาโนส โดย "Ciudad Real" แสดงให้เห็นถึงความตึงเครียดระหว่างคนพื้นเมืองของรัฐเชียปัสเม็กซิโก และคนผิวขาวที่ไม่สามารถสื่อสารซึ่งกันและกัน และไม่ไว้ใจกันเพราะพูดคนละภาษา เนื้อเรื่องลักษณะนี้ และเรื่องราวความโดดเดี่ยวของบุคคลชายขอบมักปรากฏในงานคอลเลกชันนี้ของเธอเสมอ อย่างไรก็ตามเรื่องสั้นสุดท้ายของคอลเลคชันนี้ค่อนข้างแตกต่างจากเรื่องอื่นๆ โดยในเรื่องนี้อาร์เธอร์ ตัวละครหลักผู้รู้ทั้งภาษาสเปนและภาษาพื้นเมือง และสามารถทำลายกำแพงที่ขวางกั้นระหว่างสองกลุ่มที่แตกต่างกันตลอดทั้งนวนิยาย ในตอนท้ายอาร์เธอร์เชื่อมโยงตัวเองเข้ากับธรรมชาติ (นับเป็นสิ่งที่หาได้ยากในงานของกัสเตยาโนส) และพบความสงบสุขกับตัวเองและกับโลก มันเป็นเรื่องสั้นเรื่องเดียวในคอลเลคชันนี้ที่จบอย่างมีความสุข 
กัสเตยาโนสชื่นชมนักเขียนเช่น กาบริเอลา มิสตรัล, เอมิลี ดิกคินสัน, ซีมอน เดอ โบวัวร์, เวอร์จิเนีย วูล์ฟ และ Simone Weil "Valium 10" บทกวีของกัสเตยาโนส เป็นบทกวีสารภาพบาปและเป็นบทกวีประเภทสตรีนิยมที่ยิ่งใหญ่ เปรียบได้กับบทกวี "Daddy" ของซิลเวีย แพลต (Sylvia Plath) 
สวนสาธารณะแห่งหนึ่งในเขต Cuajimalpa de Morelos ในกรุงเม็กซิโกซิตี นั้นตั้งชื่อตามเธอ