ฮั่ว อี้

ฮั่ว อี้ (เสียชีวิต ค.ศ. 271) ชื่อรอง เช่าเซียน  เป็นขุนพลของรัฐจ๊กก๊กในยุคสามก๊กของจีน บิดาของฮั่ว อี้คือฮักจุ้น (霍峻 "ฮั่ว จฺวิ้น") รับราชการกับเล่าปี่จักรพรรดิผู้ก่อตั้งรัฐจ๊กก๊ก ในช่วงที่ฮั่ว อี้รับราชการกับเล่าเสี้ยนจักรพรรดิจ๊กก๊ก ฮั่ว อี้ได้ปราบปรามกบฏชนเผ่าในภูมิภาคหนานจงและรักษาความสงบของพื้นที่ไว้ หลังจ๊กก๊กถูกพิชิตโดยวุยก๊กที่เป็นรัฐอริในปี ค.ศ. 263 ฮั่ว อี้ยอมสวามิภักดิ์ต่อวุยก๊กและได้รับอนุญาตให้ยังคงทำหน้าที่รักษาความสงบในหนานจง ฮั่ว อี้ได้เป็นขุนนางของวุยก๊กและรับราชการต่อไปกับราชวงศ์จิ้นที่ขึ้นมาปกครองแทนที่วุยก๊กในปี ค.ศ. 266 
ประวัติและการรับราชการช่วงต้น.
ฮั่ว อี้เป็นชาวอำเภอจือเจียง (枝江) เมืองลำกุ๋น (南郡 "หนานจฺวิ้น") ซึ่งปัจจุบันคือนครจือเจียง มณฑลหูเป่ย์ บิดาของฮั่ว อี้คือฮักจุ้น (霍峻 "ฮั่ว จฺวิ้น") เป็นขุนพลผู้รับใช้ขุนศึกเล่าปี่ในช่วงปลายยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออกและเสียชีวิตในปี ค.ศ. 217
ในปี ค.ศ. 221 เล่าปี่สถาปนาตนเป็นจักรพรรดิและก่อตั้งรัฐจ๊กก๊ก ภายหลังพระองค์ทรงแต่งตั้งฮั่ว อี้เป็นข้าราชบริพารของรัชทายาท (太子舍人 "ไท่จื๋อเฉ่อเหริน") เล่าปี่สวรรคตในปี ค.ศ. 223 เล่าเสี้ยนพระโอรสขึ้นสืบราชบัลลังก์ เล่าเสี้ยนทรงแต่งตั้งฮั่ว อี้เป็นราชทูต (謁者 "เย่เจ๋อ") หลังพระองค์ขึ้นครองราชย์
ระหว่างปี ค.ศ. 227 และ ค.ศ. 234 เมื่อจูกัดเหลียง (諸葛亮 "จูเก่อ เลี่ยง") อัครมหาเสนาบดีและผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งจ๊กก๊กไปประจำการอยู่ในเมืองฮันต๋ง (漢中 "ฮั่นจง") ในช่วงการยกทัพบุกวุยก๊กที่เป็นรัฐอริของจ๊กก๊กหลายครั้ง จูกัดเหลียงขอให้ฮั่ว อี้ย้ายมาประจำในสำนักของตน ในช่วงเวลานั้นฮั่ว อี้ทำงานร่วมกับจูเก่อ เฉียว (諸葛喬) บุตรบุญธรรมของจูกัดเหลียง ทั้งสองเดินทางด้วยรถม้าคันเดียวกันและนอนในบ้านพักเดียวกัน
ฮั่ว อี้ได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าพนักงานสำนักประตูเหลือง (黃門侍郎 "หฺวางเหมินชื่อหลาง") หลังจูกัดเหลียงเสียชีวิตในปี ค.ศ. 234 ต่อมาเมื่อเล่าเสี้ยนทรงตั้งพระโอรสเล่ายอยเป็นรัชทายาท พระองค์ทรงแต่งตั้งฮั่ว อี้ให้เป็นคนสนิท (中庶子 "จงชู่จื่อ") ของเล่ายอย เล่ายอยโปรดการทรงม้าและยิงเกาทัณฑ์ และทรงเคยมีการประพฤติที่บุ่มบ่าม แต่ฮั่ว อี้สามารถใช้คำสอนจากตำราโบราณในการทูลโน้มน้าวให้เล่ายอยทรงปรับปรุงพฤติกรรม จึงแนะแนวทางที่เหมาะสมให้เล่ายอยเป็นผลสำเร็จ
การรับราชการในภาคใต้.
ต่อมาฮั่ว อี้ได้ย้ายไปช่วยราชการทหารในภูมิภาคไหลเสียง (庲降) หรือหนานจง (南中) ทางตอนใต้ของจ๊กก๊ก และได้รับการแต่งตั้งเป็นแม่ทัพ (都督 "ตูตู") ต่อมายังได้รับการตั้งให้เป็นผู้พิทักษ์ทัพ (護軍 "ฮู่จฺวิน") โดยยังคงรับผิดชอบจัดการราชการทหารเหมือนก่อนหน้า เมื่อชนเผ่าในเมืองเองเฉียง (永昌郡 "หย่งชางจฺวิ้น") ก่อปัญหาขึ้นโดยใช้ภูมิประเทศที่สูงชันในการป้องกันตนเองในขณะที่ทำการปล้นและทำลายชุมชนใกล้เคียง ฮั่ว อี้ได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองเองเฉียง (永昌太守 "หย่งชางไท่โฉ่ว") และได้รับคำสั่งให้นำกำลังพลไปโจมตีชนเผ่า ฮั่ว อี้เอาชนะชนเผ่าได้โดยการสังหารผู้นำชนเผ่า ทำลายฐานที่มั่น และฟื้้นฟูความสงบบริเวณชายแดนของเมืองเองเฉียง จากความดีความชอบนี้ ฮั่ว อี้จึงได้เลื่อนยศเป็นขุนพลผู้ควบคุมทัพ (監軍將軍 "เจียนจฺวินเจียงจฺวิน") และได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองของเมืองเกียมเหลง (建寧郡 "เจี้ยนหนิงจฺวิ้น") มีหน้าที่รับผิดชอบราชการในภูมิภาคหนานจง
ก่อนหน้านี้ ฮั่ว อี้เป็นผู้ใต้บังคับบัญชาของเงียมอู (閻宇 "เหยียน ยฺหวี่") ซึ่งเป็นชาวเมืองลำกุ๋นเช่นเดียวกันกับฮั่ว อี้ เงียมอูได้สืบทอดตำแหน่งแม่ทัพภูมิภาคไหลเสียง (庲降都督 "ไหลเสียงตูตู") ถัดจากจาง เปี่ยว (張表) ฮั่ว อี้ทำหน้าที่ช่วยเหลือเงียมอูในฐานะรองแม่ทัพ ฮั่ว อี้แสดงออกถึงความสามารถที่โดดเด่นในการเป็นผู้ช่วยของเงียมอู จึงได้สืบทอดตำแหน่งขุนพลสงบภาคใต้ (安南將軍 "อานหนานเจียงจฺวิน") ถัดจากเงียมอู
ในปี ค.ศ. 257 เงียมอูนำกำลังพลไปช่วยชือ จี (施績) ในเรื่องปัญหาภายในง่อก๊ก ในปีถัดมา เงียมอูได้รับการแต่งตั้งใหม่เป็นแม่ทัพภูมิภาคปาตง (巴東都督 "ปาตงตูตู") ใกล้กับชายแดนง่อก๊กและจ๊กก๊ก แม้ไม่มีบันทึกว่าฮั่ว อี้ได้สืบทอดตำแหน่งหรือได้รับการแต่งตั้งให้ราชสำนักจ๊กก๊กให้เป็นแม่ทัพภูมิภาคไหลเสียง (庲降都督 "ไหลเสียงตูตู") ฮั่ว อี้ก็ยังเป็นผู้มีอำนาจสูงสุดในภูมิภาคนี้ ในช่วงที่ประจำการในภูมิภาคไหลเสียง ฮั่ว อี้ทำงานเพื่อสงบธรรมเนียมของชนต่างชาติ ส่งเสริมกฎหมายที่ยุติธรรม และให้การศึกษาแก่ราษฎร ภายใต้การปกครองของฮั่ว อี้ การกระทำผิดทั้งเล็กน้อยและรุนแรงจะได้รับการตัดสินโทษอย่างเหมาะสม ทั้งชาวต่างชาติและราษฎรฮั่นต่างปลอดภัยจากอันตราย 
ปลายปี ค.ศ. 263 รัฐวุยก๊กยกทัพบุกจ๊กก๊ก เวลานั้นฮั่ว อี้เพิ่งได้รับการเลื่อนยศเป็นขุนพลสงบภาคใต้ (安南將軍 "อานหนานเจียงจฺวิน") ฮั่ว อี้ร่วมกับหลัว เซี่ยน (羅憲) ที่เป็นนายทัพ (領軍 "หลิ่งจฺวิ้น") ของเมืองปาตง (巴東郡 "ปาตงจฺวิ้น") สามารถป้องกันภูมิภาคของพวกตนให้ปลอดภัยได้ในช่วงเวลาแห่งความวุ่นวายนั้น และนำนายทหารของพวกตนไปยอมสวามิภักดิ์ต่อวุยก๊กหลังทราบว่าเล่าเสี้ยนตามจำนน เนื่องจากการกระทำที่สมเหตุสมผลของฮั่ว อี้และหลัว เซี่ยน ทั้งสองจึงยังคงดำรงตำแหน่งรวมถึงได้รับของกำนัลและคำชื่นชมอย่างสูงจากนครหลวง
ก่อนหน้านี้ เมื่อฮั่ว อี้ทราบข่าวการบุกของวุยก๊ก ฮั่ว อี้ต้องการนำพลจากหนานจงไปช่วยป้องกันเซงโต๋ (成都 "เฉิงตู") นครหลวงของจ๊กก๊ก แต่เล่าเสี้ยนทรงตัดสินพระทัยเตรียมการป้องกันเมืองไว้แล้ว จึงทรงปฏิเสธข้อเสนอของฮั่ว อี้ หลังจากนั้น เนื่องด้วยเซงโต๋ไม่สามารถป้องกันได้อีก เล่าเสี้ยนจึงยอมจำนนต่อเตงงายขุนพลวุยก๊ก นำไปสู่การสิ้นสุดการปกครองของจ๊กก๊ก เมื่อฮั่ว อี้ทราบข่าวการล่มสลายของจ๊กก๊ก ก็สวมชุดไว้ทุกข์และร้องไห้คร่ำครวญเป็นเวลา 3 วัน หลังจากนั้นผู้ใต้บังคับบัญชาของฮั่ว อี้โน้มน้าวฮั่ว อี้ให้ดำเนินรอยตามผู้เป็นนายโดยการยอมจำนนต่อวุยก๊กเช่นกัน ฮั่ว อี้ปฏิเสธที่จะยอมจำนนและกล่าวว่าตนจะสู้จนตัวตายเว้นแต่จะได้รับการยืนยันว่าเล่าเสี้ยนทรงปลอดภัยดีและได้รับการปฏิบัติเป็นอย่างดีหลังยอมจำนนต่อวุยก๊ก
ฮั่ว อี้กล่าวกับผู้ใต้บังคับบัญชาว่า "บัดนี้สถานการณ์เข้าสู่จุดวิกฤตแล้ว เราไม่รู้แน่ชัดว่าเจ้าเหนือหัวของเราทรงปลอดภัยหรืออยู่ในอันตราย เราไม่อาจเมินเฉยได้ หากเจ้าเหนือหัวของเราบรรลุข้อตกลงกับวุยเพื่อได้มาซึ่งสันติภาพและทรงได้รับการปฏิบัติด้วยความเคารพ เช่นนี้เราก็จะรักษาดินแดนให้ปลอดภัยและยอมจำนนในเวลาที่เหมาะสม แต่หากเจ้าเหนือหัวทรงเสี่ยงต่ออันตรายและทรงได้รับการปฏิบัติอย่างดูถูกเหยียดหยาม เช่นนี้ข้าก็จะต่อต้านจนตัวตาย ในกรณีนั้น สิ่งเดียวที่ต้องหารือกันคือการเตรียมการจะต่อต้าน!"
เมื่อฮั่ว อี้ได้รับข่าวว่าเล่าเสี้ยนทรงไม่เป็นอันตรายและทรงย้ายจากเซงโต๋ไปประทับที่ลกเอี๋ยงนครหลวงของวุยก๊ก ฮั่ว อี้จึงยอมจำนนต่อวุยก๊กอย่างเป็นทางการ นำผู้รักษาเมืองทั้ง 6 เมืองให้ถวายฎีกาว่า "ข้าพระพุทธเจ้าทราบมาช้านานแล้วว่าสภาวการณ์ของรัฐมีความสำคัญเหนือชีวิตคน เมื่อเกิดเหตุยากลำบากขึ้น คนผู้ภักดีควรสละชีวิตของตน แต่บัดนี้รัฐข้าพระพุทธเจ้าถูกกลืนและเจ้าเหนือหัวของรัฐยอมจำนน ข้าพระพุทธเจ้าเห็นว่าการป้องกันตนจนตัวตายนั้นไร้ประโยชน์ ดังนั้นผองข้าพระพุทธเจ้าจึงวางใจและให้คำมั่นกับรัฐใหม่ว่าจะมุ่งมั่นรับใช้อย่างแน่วแน่"
สุมาเจียวผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งวุยก๊กมีความยินดีอย่างยิ่ง จึงแต่งตั้งให้ฮั่ว อี้เป็นแม่ทัพ (都督 "ตูตู") ของภูมิภาคหนานจง และอนุญาตให้ฮั่ว อี้ยังคงรับผิดชอบดูแลหนานจงต่อไป นอกจากนี้ มณฑลเกาจิ๋ว (交州 "เจี่ยวโจว") ยังไม่ถูกพิชิต แต่ฮั่ว อี้ก็ได้รับการแต่งตั้งเป็นข้าหลวงมณฑลเกาจิ๋ว (交州刺史 "เจียวโจวชื่อฉื่อ") เพื่อบริหารราชการจากระยะไกล และสามารถเสนอชื่อและแต่งตั้งข้าราชการระดับสูงของตนได้
ต่อมาฮั่ว อี้ได้ส่งกำลังทหารไปช่วยหลา ฮึง (Lã Hưng) หรือลฺหวี่ ซิง (呂興) ที่กำลังก่อกบฏต่อต้านการปกครองของง่อก๊ก และสยบเมือง 3 เมือง ได้แก่ เกาจี (交阯 "เจียวจื่อ") รื่อหนาน (日南) และจิ่วเจิน (九真) ได้เป็นผลสำเร็จ ผนวกพื้นที่สำคัญของมณฑลเกาจิ๋วไว้ได้ จากความดีความชอบนี้ ฮั่ว อี้จึงได้รับบรรดาศักดิ์ชั้นเลี่ยโหว (列侯) และรางวัลอื่น ๆ จากราชสำนักราชวงศ์จิ้น
บันทึกใน"ฮั่นจิ้นชุนชิว" (漢晉春秋) และ"จิ้นชู" (晉書) ระบุว่า ในช่วงต้น ฮั่ว อี้ร่วมด้วยหยาง จี้ (楊稷), เหมา จฺหย่ง (毛炅) และผู้ใต้บังคับบัญชาคนอื่น ๆ สาบานว่าหากพวกตนถูกข้าศึกล้อมไว้ พวกตนจะต้านให้ได้เป็นเวลา 100 วัน มิฉะนั้นครอบครัวของพวกตนจะต้องถูกประหารชีวิต แต่หากเกิน 100 วันไปแล้วและกำลังเสริมไม่มา ฮั่ว อี้จะเป็นผู้รับผิดชอบเอง ในปี ค.ศ. 271 ระหว่างเถา หฺวาง (陶璜) ขุนพลง่อก๊ก กำลังล้อมฐานที่มั่นของเมืองเกาจี เถา หฺวางได้ยินเรื่องข้อตกลงดังกล่าวจึงแบ่งอาหารเข้าไปในเมืองที่กำลังเกิดความอดอยาก ผู้ใต้บังคับบัญชาของเถา หฺวางคัดค้านการกระทำเอื้อเฟื้อนี้ แต่เถา หฺวางรับรองว่าในเมื่อฮั่ว อี้เสียชีวิตแล้ว ราชสำนักราชวงศ์จิ้นจะไม่สามารถส่งกำลังเสริมเข้าไปในเมืองได้
สื่งตกทอด.
ฉาง ฉฺวี (常璩) ผู้เขียนเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของภูมิภาคเสฉวนอย่างครอบคลุมใน"หฺวาหยางกั๋วจื้อ" (華陽國志) บันทึกว่าในช่วงเวลาที่ตนกำลังเขียนนี้ (ระหว่างปี ค.ศ. 348 และ ค.ศ. 354) เมื่อข้าราชการท่องถิ่นมีปฏิสัมพันธ์กับชนเผ่าต่างชาติ จะเคารพธรรมเนียมของชนเผ่าเหล่านั้นและตัดสินชนเผ่าเหล่านั้นอย่างมีเมตตา ทั้งหมดนี้เป็นการดำเนินตามคำสอนของฮั่ว อี้ 
หลังการเสียชีวิตของฮั่ว อี้ บุตรชายชื่อฮั่ว ไจ้ (霍在) ได้สืบทอดอำนาจบัญชาการกำลังทหารของฮั่ว อี้ และนำไปสู่การสร้างสันติภาพของตระกูลชั้นนำในภาคใต้ นอกจากนี้ หลานปู่ของฮั่ว อี้ชื่อฮั่ว เปียว (霍彪) รับราชการเป็นเจ้าเมืองของเมืองอวดจุ้น (越嶲郡 "เยฺว่ซีจฺวิ้น/เยฺว่สุ่ยจฺวิ้น") ในยุคราชวงศ์จิ้น