กสิณ

กสิณ คือวิธีการปฏิบัติสมาธิแบบหนึ่งในพระพุทธศาสนา มีความหมายว่า เพ่งอารมณ์ เป็นสภาพหยาบ สำหรับให้ผู้ฝึกจับนิมิตรให้ติดตาติดใจ ให้จิตใจจับอยู่ในกสิณใดกสิณหนึ่งใน 10 อย่าง ให้มีอารมณ์เป็นหนึ่งเดียว จิตจะได้อยู่นิ่งไม่ฟุ้งซ่าน สามารถทรงฌานถึงฌาน 4 ได้ทั้งหมด และอากาสกสิณยังเป็นบาทฐานในการเข้าสู่อรูปกรรมฐานอีกด้วย กสิณทั้ง 10 เป็นพื้นฐานของอภิญญาสมาบัติ
การเพ่งกสิณนับว่าเป็นอุบายกรรมฐานกองต้น ๆ ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงบัญญัติไว้ ว่าด้วยการปฏิบัติสมาธิภาวนาเพื่ออบรมจิต (อันเป็นแนวทางแห่งการบรรลุสำเร็จมรรคผลนิพพาน หลุดพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏสงสารนี้ออกไปได้) ซึ่งอุบายกรรมฐานมีอยู่ด้วยกันทั้งหมดสี่สิบกอง ภายใต้กรรมฐานทั้งสี่สิบกองนั้น จะประกอบไปด้วยกรรมฐานที่เกี่ยวเนื่องกับการเพ่งกสิณอยู่ถึงสิบกองด้วยกัน
การเพ่งกสิณ คือ อาการที่เราเพ่ง (อารมณ์) ไม่ได้หมายถึงเพ่งมอง หรือจ้องมอง ไปยังวัตถุหรือสิ่งใดสิ่งหนึ่ง อาทิเช่น ดิน น้ำ ไฟ ลม สีต่าง ๆ หรือแม้กระทั่งอากาศ ฯลฯ แล้วเรียนรู้ รับรู้/บันทึก สภาพหรือคุณสมบัติเฉพาะ ของวัตถุ (ธาตุ) หรือสิ่ง ๆ นั้นไว้เช่น เนื้อ สี สภาพผิว ความหนาแน่น ความร้อน/เย็นในจิตจนกระทั่งเมื่อหลับตาลงจะปรากฏภาพนิมิต (นิมิตกสิณ) ของวัตถุหรือสิ่ง ๆ นั้นขึ้นมาให้เห็นในจิต หรือแม้กระทั่งยามลืมตาก็ยังสามารถมองเห็นภาพนิมิตกสิณดังกล่าวเป็นภาพติดตา
การเพ่งกสิณจัดเป็นอุบายวิธีในการทำสมาธิที่มีดีอยู่ในตัว กล่าวคือ การเพ่งกสิณเป็นเสมือนทางลัดที่จิตใช้ในการเข้าสู่สมาธิได้อย่างรวดเร็วและง่ายดายกว่าการเลือกใช้อุบายกรรมฐานกองอื่น ๆ มากมายนัก ทั้งนี้เนื่องจากแนวทางในการปฏิบัติสมาธิภาวนาด้วยการใช้อุบายวิธีการเพ่งกสิณนั้น จิตจะยึดเอาภาพนิมิตกสิณที่เกิดขึ้นมาเป็นเครื่องรู้ของจิต แทนอารมณ์ต่าง ๆ ที่ผ่านเข้ามาในจิต และเมื่อภาพนิมิตกสิณเริ่มรวมกันเป็นหนึ่งเดียวกันกับจิต จิตก็จะรับเอาภาพนิมิตกสิณนั้นมาเป็นหนึ่งเดียวกันกับจิต
จากนั้นภาพนิมิตกสิณดังกล่าวจะค่อย ๆ พัฒนาไปเองตามความละเอียดของจิต ซึ่งจะส่งผลให้เกิดมีความเปลี่ยนแปลงขึ้นกับภาพนิมิตกสิณนั้น เริ่มตั้งแต่ความคมชัดในการมองเห็นภาพนิมิตกสิณที่ปรากฏขึ้นภายในจิต และสามารถมองเห็นภาพนิมิตกสิณนั้นได้อย่างชัดเจน ราวกับมองเห็นด้วยตาจริง ๆ ไปจนกระทั่งการที่จิตสามารถบังคับภาพนิมิตกสิณนั้นให้เลื่อนเข้า-เลื่อนออก หรือหมุนไปทางซ้าย-ทางขวา หรือยืด-หดภาพนิมิตกสิณดังกล่าวได้ อันเป็นพลังจิตที่เกิดขึ้นจากการเพ่งนิมิตกสิณ
แต่ในที่สุดแล้วภาพนิมิตกสิณทั้งหลายก็จะมาถึงจุดแห่งความเป็นอนัตตา อันได้แก่ ความว่างและแสงสว่าง กล่าวคือ ภาพนิมิตทั้งหลายจะหมดไปจากจิต แม้กระทั่งอาการและสัญญาในดวงจิตก็จะจางหายไปด้วย จากนั้นจิตจึงเข้าสู่กระบวนการของสมาธิในขั้นฌานต่อไปตามลำดับ
กสิณทั้ง 10 อย่าง แบ่งออกเป็น 2 พวก.
ให้เลือกภาวนากสิณใดกสิณหนึ่งให้ได้ถึงฌาน 1 หรือฌาน 4 กสิณอื่น ๆ ก็ทำได้ง่ายทั้งหมด เมื่อปฏิบัติอยู่ดังนี้ ก็จะข่มนิวรณ์ธรรมเสียได้โดยลำดับ กิเลสก็จะสงบระงับจากสันดาน สมาธิก็จะกล้าขึ้น จิตนั้นก็ชื่อว่าตั้งมั่น เป็นอุปจารสมาธิ เมื่อทำได้สำเร็จปฐมฌานแล้ว ก็พึงปฏิบัติในปฐมฌานนั้นให้ชำนาญคล่องแคล่วด้วยดีก่อนแล้วจึงเจริญทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌานสืบต่อไปได้
ท่านว่าจิตเข้าถึงฌาน 4 ก็เป็นจิตเฉยมีอุเบกขาอยู่กับภาพกสิณต่าง ๆ ที่จิตจับเอาไว้ เป็นเอกัคคตารมย์
อำนาจฤทธิ์ในกสิณทางพระพุทธศาสนา.
กสิณ 10 ประการนี้ เป็นปัจจัยให้แสดงฤทธิ์ต่าง ๆได้ เมื่อบำเพ็ญปฏิบัติใน กสิณกองใดกองหนึ่งสำเร็จถึงจตุตถฌานแล้ว ก็สามารถฝึกฤทธิ์ตามอำนาจที่กสิณกองนั้นมีอยู่ให้ชำนาญ ถ้าท่านปฏิบัติถึงฌาน 4 แล้ว แต่มิได้ฝึกอธิษฐานฤทธิ์ต่าง ๆ กล่าวกันว่าผู้นั้นยังไม่จัดว่าเป็นผู้มีอภิญญา เพราะยังใช้ฤทธิ์จากฌานไม่ได้
วิธีอธิษฐานฤทธิ์.
วิธีอธิษฐานจิตที่จะให้เกิดผลตามฤทธิ์ที่ต้องการท่านให้ทำดังต่อไปนี้ 
ซึ่งคติการอธิษฐานฤทธิ์นี้ มีผลต่อความเชื่อที่สืบต่อมาในพิธีพุทธาภิเษกและการใช้คาถา ที่จะประกอบด้วย 3 ขั้นตอนคือ 1. อาราธนา 2. อธิษฐาน 3. เสก
อาราธนา หมายถึง การอัญเชิญอำนาจของสิ่งศักดิ์สิทธิ์ (เทียบได้กับการเข้าสมาธิ/ฌาน)
อธิษฐาน หมายถึง การตั้งความปรารถนาขึ้นมา (เทียบได้กับการออกจากสมาธิ/ฌานแล้วอธิษฐานจิต)
เสก หมายถึง การสวดมนต์คาถา (เทียบได้กับการเข้าสมาธิ/ฌานอีกครั้งเพื่อให้สิ่งที่อธิษฐานกลายเป็นจริงด้วยอำนาจจิต)
การใช้คาถาจึงประกอบไปด้วยคาถาแรกเป็นบทบูชาคุณพระรัตตรัย ครูบาอาจารย์ หรือเทพยดา เช่นบทสัคเค เพื่อเป็นการอาราธนา (เป็นสมาธิประเภทอนุสติ)
คาถาบทต่อมาจึงเป็นการกล่าวถึงสิ่งที่ตนต้องการคืออธิษฐานจิต เช่น ขอให้มีคนเมตตาและปลอดภัย คาถาบทสุดท้ายคือคาถาล้วน ๆ คือเสก เป็นการให้จิตเกิดอานุภาพ เพราะสมาธิที่เกิดจากการสวดมนต์ล้วน ๆ เช่น สวดว่า นะโมพุทธายะ
ส่วนพิธีพุทธาภิเษกจะประกอบด้วยการบรวงสรวงคืออาราธนา พระเกจิอาจารย์มานั่งปรกอธิษฐานคือการอธิษฐานจิต และพระสงฆ์สวดเจริญบทพุทธาภิเษก คือการเสก ทั้ง 3 ขั้นตอนมักใช้สงฆ์ทั้งหมดแบ่งกลุ่มกันทำและทำพร้อมกัน เพื่อเพิ่มความศักดิ์สิทธิ์
* วัดแก้วฟ้า บางกรวย นนทบุรี
* วัดยานนาวา กรุงเทพมหานคร