โมเสส

โมเสส (ศัพท์ศาสนายูดาห์และศาสนาคริสต์) หรือ มูซา (ศัพท์จากภาษาอาหรับ) ("มูซา") เป็นผู้บัญญัติกฎและผู้เผยพระวจนะแก่วงศ์วานอิสราเอล ซึ่งเป็นที่มาของคัมภีร์โทราห์ในศาสนายูดาห์ หรือคัมภีร์เบญจบรรณในคัมภีร์ไบเบิลภาคพันธสัญญาเดิมของศาสนาคริสต์ อีกทั้งยังเป็นเราะซูลของอัลลอฮ์ตามคติของศาสนาอิสลาม และเป็นศาสดาตามคติของศาสนาบาไฮ
ศาสนาอับราฮัม.
ในศาสนายูดาห์และศาสนาคริสต์.
อัตชีวประวัติของโมเสสที่ได้บันทึกไว้ในคัมภีร์โทราห์และคัมภีร์ไบเบิลภาคพันธสัญญาเดิม (หมวดเบญจบรรณห้าเล่มแรกที่เชื่อกันว่าโมเสสเป็นผู้เรียบเรียงขึ้น) 
ต้นตระกูลของโม‌เสส.
<table style="border-spacing: 0px 0px; " title="Boxes and lines diagram">
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">เลวี</td><td colspan="2" style="border-bottom:1px dashed black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px dashed black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px dashed black"> </td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">"Melcha"</td><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-right:1px solid black;border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">เกอร์โชน</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">โคอาท</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">เมรารี</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">"โยเคเบด"</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-right:1px solid black;border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">อัมราม</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">อิสฮาร์</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">เฮโบรน</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">อุสซีเอล</td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-right:1px solid black;border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td colspan="2" style="border-bottom:1px solid black"> </td><td style="border-bottom:1px solid black"> </td><td rowspan="2"> </td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td><td> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td colspan="2"> </td><td style="border-right:1px solid black"> </td></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">มิเรียม</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">อาโรน</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 2px solid black; padding: 0.2em; ; ">โมเสส</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
<tr style="height: 1px; text-align: center;"><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"></tr>
</table>
คัมภีร์ไบเบิลกล่าวไว้ว่า โมเสสเกิดในเผ่าเลวี บิดาชื่อ อับราม มารดาชื่อ โยเคเบด มีพี่ชาย คือ อาโรน ก่อนหน้าโมเสสเกิด ฟาโรห์แห่งอียิปต์(รัชสมัยของฟาโรห์เซติที่ 1) เห็นว่าชาวยิวมีจำนวนมากและแข็งแกร่ง จึงต้องการลดปริมาณชาวยิวลง โดยมีคำสั่งให้อิสราเอลนำเด็กเกิดใหม่ที่เป็นเพศชาย ทิ้งลงแม่น้ำไนล์ แต่มารดาของโมเสสได้ซ่อนโมเสสไว้ จนกระทั่งถึงวัยที่ไม่สามารถจะหลบซ่อนได้อีก มารดาจึงนำโมเสสใส่ตะกร้าวางไว้ในกอไม้ริมฝั่งแม่น้ำไนล์ เมื่อธิดาฟาโรห์ลงมาสรงน้ำ จึงเจอทารกน้อยโมเสส จึงนำไปเลี้ยงดู โมเสสได้โตขึ้นมาโดยมีมารดาเป็นแม่นมของตนเอง
โมเสส แปลว่า ฉุดขึ้นมา
โม‌เสสหนีไปมี‌เดียน.
เมื่อโม‌เสสโตขึ้น ท่านไปหาพวกพี่‍น้อง เห็นพวก‍เขาต้องทำงานหนัก โม‌เสสเห็นคนอียิปต์คนหนึ่งกำลังตีคนฮีบรู ซึ่งเป็นชน‍ชาติเดียวกับตน ท่านมองซ้ายมองขวาเห็นว่าไม่‍มีใครอยู่ จึงฆ่าคนอียิปต์นั้น แล้วซ่อนศพไว้ในทราย เมื่อโม‌เสสออกไปอีกในวัน‍รุ่ง‍ขึ้น ก็เห็นคนฮีบรูสองคนต่อ‍สู้กันอยู่ จึงตัก‍เตือนคนที่ทำผิดนั้นว่า “ท่านตีพี่‍น้องของท่านเองทำไม?” เขาตอบว่า “ใครตั้งเจ้าให้เป็นเจ้า‍นายและเป็นตุลา‌การปก‍ครองเรา? เจ้าตั้ง‍ใจจะฆ่าตัวข้าเหมือนที่ได้ฆ่าคนอียิปต์คนนั้นหรือ?” โม‌เสสก็กลัว คิดว่า “เรื่องนั้นคงรู้กันทั่วแล้วแน่ ๆ” 
เมื่อฟา‌โรห์ทรงทราบเรื่องก็หาช่อง‍ทางประ‌หารโม‌เสส แต่โม‌เสสหนีฟา‌โรห์ไปอยู่ในแผ่น‍ดินมี‌เดียน เขานั่ง‍ลงที่ริมบ่อ‍น้ำแห่งหนึ่ง ปุ‌โร‌หิตของคนมี‌เดียนมีบุตร‍หญิงเจ็ดคน หญิงเหล่า‍นั้นพากันมาตัก‍น้ำใส่รางให้ฝูง‍แพะ‍แกะของบิดากิน เวลานั้นมีพวกคนเลี้ยงแกะมาไล่หญิงเหล่า‍นั้น โม‌เสสจึงลุก‍ขึ้นช่วยพวกนาง และให้สัตว์ของพวกนางกินน้ำ เมื่อหญิงเหล่า‍นั้นกลับไปหาเร‌อู‌เอลผู้เป็นบิดา ท่านถามว่า “วัน‍นี้ทำไมพวก‍เจ้าจึงกลับเร็วนัก?” พวกนางตอบว่า “มีชายอียิปต์คนหนึ่งช่วยเราพ้นจากมือของพวกคนเลี้ยงแกะ ทั้งยังตัก‍น้ำให้เรา และให้ฝูง‍แพะ‍แกะกินด้วย” บิดาจึงถามบุตร‍หญิงของท่านว่า “ชายคนนั้นอยู่ที่ไหน? ทำไมจึงทิ้งเขาไว้ล่ะ? ไปเชิญเขามารับ‍ประ‌ทานอาหารสิ” โม‌เสสก็ตก‍ลง‍ใจอาศัยอยู่กับเร‌อู‌เอล แล้วเร‌อู‌เอลก็ยกศิป‌โป‌ราห์บุตร‍สาวให้เป็นภรรยาของโม‌เสส นางก็คลอด‍บุตร‍ชายคนหนึ่ง โม‌เสสตั้ง‍ชื่อว่า เกอร์‌โชม เพราะท่านกล่าวว่า “ข้าพ‌เจ้าเป็นคน‍ต่าง‍ด้าวในต่าง‍แดน” 
หลายปีผ่านไป กษัตริย์อียิปต์ก็สิ้น‍พระ‍ชนม์ ชน‍ชาติอิสรา‌เอลทุกข์ระทมเพราะการเป็นทาส จึงร้อง‍คร่ำ‍ครวญ เสียงร่ำ‍ร้อง‍ขอความช่วย‍เหลือเพราะการเป็นทาสนี้ ดังขึ้นไปถึงพระ‍เจ้า พระ‍เจ้าทรงได้‍ยินเสียงคร่ำ‍ครวญของพวก‍เขา จึงทรงระลึก‍ถึงพันธ‌สัญญาที่พระ‍องค์ได้ทรงทำไว้กับอับ‌รา‌ฮัม อิส‌อัค และยา‌โคบ พระ‍เจ้าทอด‍พระ‍เนตรชน‍ชาติอิสรา‌เอล แล้วพระ‍เจ้าทรงทราบถึงสภาพความเป็นไปของพวก‍เขา
ทรงเรียกโมเสส.
ภายหลังจากฟาโรห์สิ้นพระชนม์ วงศ์วานอิสราเอลก็คร่ำครวญกับพระเจ้า พระองค์จึงทรงระลึกถึงชนชาวอิสราเอล พระองค์จึงทรงไปปรากฏต่อหน้าโมเสส เพื่อเป็นผู้นำอิสราเอลให้ออกจากอียิปต์ ไปยังดินแดนคานาอัน อันเป็นดินแดนที่พระเจ้าทรงสัญญาไว้กับอับราฮัมว่าจะยกให้แก่พงศ์พันธุ์ของท่าน
เมื่อพระเจ้าทรงเรียกโมเสสนั้น ทรงกระทำหมายสำคัญ 3 ประการเพื่อให้โมเสสตอบรับหน้าที่นี้ หมายสำคัญทั้งสามประการได้แก่
แต่ถึงกระนั้น โมเสส ก็ยังคงมีข้อต่อรองกับพระเจ้า ด้วยโมเสสบอกว่าตนเองพูดไม่เก่ง เกรงว่าชาวอิสราเอลจะไม่ยอมฟัง พระเจ้า จึงให้อาโรน พี่ชายของโมเสส ซึ่งเป็นคนพูดเก่ง เป็นผู้ช่วยของเขา
ดังนั้นโมเสสจึงได้ลาพ่อตา และเดินทางกลับไปยังอียิปต์ และพบกับอาโรนเพื่อทำตามพระประสงค์ของพระเจ้าให้สำเร็จต่อไป เมื่อโมเสสได้ไปเข้าเฝ้าฟาโรห์ที่อียิปต์ครั้งนี้ โมเสสมีอายุ 80 ปี และอาโรนมีอายุ 83 ปี
ชีวิตครอบครัว.
เมื่อโมเสสไปอาศัยอยู่กับ เรอูเอล ปุโรหิตแห่งเมืองมีเดียนนั้น เยโธร ได้ยก ศิปโปราห์ บุตรสาวของตนให้โมเสส และมีบุตร ชื่อ เกอร์โชม
บั้นปลายชีวิต.
โมเสสใช้เวลาปกครองอิสราเอล และนำอิสราเอลเดินทางผ่านทะเลทราย เป็นเวลา 40 ปี เมื่อท่านอายุได้ 120 ปี ก็สิ้นชีวิต โดยมิได้เข้าไปในแผ่นดินคานาอัน แผ่นดินแห่งพันธสัญญาของพระเจ้า เพราะการไม่เชื่อฟังพระเจ้าเพียงครั้งเดียว ตามบันทึกพระคัมภีร์กล่าวว่า ศพของโมเสส ถูกฝังไว้ในเขตแดนก่อนเข้าแผ่นดินคานาอันนั่นเอง
ในศาสนาอิสลาม.
มูซาถูกกกล่าวถึงในอัลกุรอานมากกว่าบุคคลอื่น ๆ และมีการรายงานชีวิตของท่านมากกว่านบีคนอื่น ๆ ในศาสนาอิสลาม มีการอธิบายมูซาในรูปแบบคล้ายกับศาสดามุฮัมมัด มูซาได้รับการกล่าวถึงเป็นทั้งนะบี (ศาสดา) และเราะซูล (ศาสนทูต) คำหลังใช้เรียกศาสดาที่นำคัมภีร์และธรรมบัญญัติแก่ประชาชนของตน
ชื่อมูซาปรากฏในอัลกุรอานถึง 502 ครั้ง เหตุการณ์หลักส่วนใหญ่ในชีวิตของโมเสสที่พบในคัมภีร์ไบเบิลสามารถพบได้ในบทต่าง ๆ (ซูเราะฮ์) ของอัลกุรอาน ยกเว้นเรื่องราวการพบอัลคิฎร์ที่ไม่พบในพระคัมภีร์
ในส่วนเรื่องราวที่พบในอัลกุรอาน พระเจ้าสั่งให้โยเคเบดวางโมเสสลงในหีบและปล่อยให้ไหลไปตามแม่น้ำไนล์ ปล่อยให้อยู่ในความคุ้มครองของพระเจ้า อาซิยะฮ์ พระมเหสีฟาโรห์ พบโมเสสลอยอยู่ในแม่น้ำไนล์ พระองค์ทรงโน้มน้าวให้ฟาโรห์รับเขาเป็นลูกชาย เนื่องจากทั้งคู่ไม่มีลูก
กุรอานยังเน้นย้ำถึงภารกิจของโมเสสในการเชิญฟาโรห์ให้ยอมรับดำรัสจากพระเจ้า และให้ปลดปล่อยวงศ์วานอิสราเอล และในอัลกุรอานยังระบุอีกว่า โมเสสส่งเสริมให้วงศ์วานอิสราเอลเข้าไปในคะนาอัน แต่พวกเขาไม่เต็มใจที่จะต่อสู้กับชาวคะนาอัน โดยกลัวความพ่ายแพ้ โมเสสจึงขอต่ออัลลอฮ์ให้แยกตนกับอาโรนจากวงศ์วานอิสราเอลผู้ละเมิด ซึ่งภายหลังกลุ่มชนอิสราเอลต้องร่อนเร่เป็นเวลา 40 ปี
มีฮะดีษหนึ่งที่ระบุถึงการพบปะกับระหว่างมูซากับมุฮัมมัดบนชั้นฟ้า ส่งผลให้ชาวมุสลิมถือปฏิบัติละหมาด 5 เวลาทุกวัน ฮัสตัน สมิธกล่าวว่า สิ่งนี้เป็น "หนึ่งในเหตุการณ์สำคัญในชีวิตของมุฮัมมัด"
ตามธรรมเนียมอิสลามบางส่วน เชื่อว่ามีการฝังร่างของมูซาที่มะกอมอันนะบีมูซา ใกล้เจริโค