โตกีโปนา

โตกีโปนา (มักแปลว่า 'ภาษาที่ดี'; [ˈtoki ˈpona]) เป็นภาษาประดิษฐ์ที่เป็นที่รู้จักจากการมีคำศัพท์ขนาดเล็ก เรียบง่าย และง่ายต่อการได้มา ภาษานี้สร้างขึ้นโดย Sonja Lang นักภาษาศาสตร์และนักแปลภาษาชาวแคนาดา เพื่อลดความซับซ้อนของความคิดและการสื่อสาร มีการเผยแพร่แบบร่างแรกทางออนไลน์ใน ค.ศ. 2001 ก่อนจะเผยแพร่รูปเต็มในหนังสือ "Toki Pona: The Language of Good" ใน ค.ศ. 2014
โตกีโปนาเป็นภาษาโดดเดี่ยวที่มีเพียง 14 หน่วยเสียง และคุณสมบัติพื้นฐานของลัทธิจุลนิยม โดยมุ่งเน้นไปยังแนวคิดที่เรียบง่ายและใกล้เคียงสากลเพื่อเพิ่มการแสดงออกจากคำเพียงไม่กี่คำ ในหนังสือ "Toki Pona: The Language of Good" Lang เสนอคำศัพท์ระมาณ 120 คำ ส่วน "Toki Pona Dictionary" ในภายหลังระบุศัพท์ที่"จำเป็น"ถึง 137 คำและศัพท์ที่ไม่ค่อยใช้จำนวนหนึ่ง คำเหล่านี้ออกเสียงง่ายในทุกภาษา ซึ่งช่วยให้เป็นสะพานเชื่อมระหว่างคนต่างวัฒนธรรม อย่างไรก็ตาม ภาษานี้ไม่ได้สร้างเป็นภาษาช่วยสื่อสารนานาชาติ โดยส่วนหนึ่งได้แรงบันดาลใจจากปรัชญาลัทธิเต๋า ภาษานี้ได้รับการออกแบบมาเพื่อช่วยให้ผู้ใช้มีการเจาะจงกับสิ่งพื้นฐานและส่งเสริมการคิดเชิงบวกตามข้อสันนิษฐาน Sapir–Whorf แม้จะมีคำศัพท์เพียงเล็กน้อย แต่ผู้พูดก็สามารถเข้าใจและสื่อสารได้ โดยส่วนใหญ่อาศัยบริบทและการผสมคำเพื่อแสดงความหมายที่เฉพาะเจาะจงมากขึ้น
หลังการสร้างช่วงแรก มีการพัฒนาชุมชนผู้พูดภาษาขนาดเล็กในช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 2000 ในขณะที่กิจกรรมส่วนใหญ่จักในโลกออนไลน์ที่ห้องแชต สื่อสังคม และในกลุ่มออนไลน์
ศัพทมูลวิทยา.
ชื่อภาษานี้ประกอบด้วยสองส่วน คือ ('ภาษา') แผลงมาจากคำว่า ในตอกปีซิน ซึ่งแผลงมาจากคำว่า ในภาษาอังกฤษ และ ('ดี/เรียบง่าย') แผลงมาจากคำว่า ในภาษาเอสเปรันโต ซึ่งแผลงมาจากคำว่า ในภาษาละติน
สัทวิทยา.
โตกีโปนามีเสียงพยัญชนะ 9 ตัว ได้แก่ p, t, k, s, m, n, l, j, w เทียบได้กับเสียงอักษรไทย ป, ต, ก, ซ, ม, น, ล, ย, ว มีเสียงสระ 5 ตัว ได้แก a, e, i, o, u เทียบได้กับสระ อา เอ อี โอ อู โดยพยางค์แรกของคำจะเป็นพยางค์ที่ต้องเน้นเสียงเสมอ ภาษานี้ไม่มีพยัญชนะควบกล้ำ, ไม่มีการกำหนดความสั้นยาวของเสียงสระ (telo อาจจะอ่านว่า เตโล, เตโหละ, เตะโหละ, ฯลฯ ได้ตามสมควร), ไม่มีสระประสม, และไม่มีการบังคับเสียงวรรณยุกต์
วงศัพท์.
รากคำทั้ง 120 คำได้รับการออกแบบมาภายใต้เงื่อนไขของการมีชีวิตที่เรียบง่าย เนื่องจากภาษานี้มีรากคำน้อยมาก คำจากภาษาอื่นๆ จึงถูกสร้างขึ้นโดยการผสมรากคำเข้าด้วยกัน เช่น คำว่าสอน จะแปลว่า pana e sona ที่มีความหมายโดยตรงว่า ให้ความรู้
หลักไวยากรณ์.
โตกีโปนาใช้รูปแบบประโยคแบบ ประธาน-กริยา-กรรม โดยคำว่า li ใช้เพื่อบ่งบอกภาคแสดง และ e ใช้บ่งบอกกรรม เช่น สัตว์กินผลไม้ จะแปลได้ว่า soweli li moku e kili แต่ถ้าประธานเป็น mi (ฉัน) หรือ sina (เธอ) ก็ไม่ต้องใช้ li เช่น ฉันกินผลไม้ จะแปลได้ว่า mi moku e kili ไม่ใช่ mi li moku e kili
คำคุณศัพท์จะอยู่หลังคำนามที่มันขยายเหมือนในภาษาไทย เช่น คนที่ดี จะแปลได้ว่า jan pona เพราะโตกีโปนามีคำเพียงไม่มาก และแต่ละคำมีได้หลายความหมาย เราจึงจะสามารถใช้คำคุณศัพท์ในการเจาะจงได้ เช่น ในภาษาโตกีโปนาไม่มีคำว่า รถ จึงใช้คำว่า tomo tawa (ห้องเคลื่อนที่) แทนคำว่ารถ
หากมีหลายคำคุณศัพท์ ให้ใช้ "pi" ซึ่งสามารถแปลคร่าวๆได้ว่า "แห่ง" ในการแยกคำคุณศัพท์ หากไม่มีคำว่า "pi" ให้เรียงจากซ้ายไปขวา เช่น
"tomo telo" = ห้องน้ำ
"telo nasa" = น้ำประหลาด = สุรา
"tomo telo nasa" = ห้องน้ำประหลาด
"tomo pi telo nasa" = ห้องสุรา = บาร์
โตกีโปนาไม่สามารถเปรียบเทียบได้ เช่น ประโยคที่ว่า "ผลไม้อร่อยกว่าแมลง" เราต้องแยกเป็น 2 ประโยค ก็คือ "kili li moku pona. pipi li moku ike" ซึ่งแปลคร่าวๆได้ว่า "ผลไม้เป็นอาหารที่ดี แมลงเป็นอาหารที่ไม่ดี"
ประโยคปฏิเสธ ให้ใช้ "ala" เติมข้างหลังคำกริยา เช่น "soweli li moku e telo" แปลว่า "สัตว์ดื่มน้ำ" และ "soweli li moku ala e telo" แปลว่า "สัตว์ไม่ดื่มน้ำ"
วิสามานยนาม.
วิสามานยนามหรือนามชี้เฉพาะในโตกีโปนานั้น ต้องขึ้นต้นด้วย นามต้น เพื่อบอกว่านามนั้นคืออะไร ตามด้วยชื่อของคำวิสามานยนามนั้นที่ถูกสะกดแบบถูกหลักสัทวิทยา เช่น
สมชาย = jan Sonsa ใช้คำว่า jan ขึ้นต้น ซึ่งแปลได้ว่า บุคคล
ไมโครซอฟท์ = kulupu Mikoso ใช้คำว่า kulupu ขึ้นต้น ซึ่งแปลได้ว่า กลุ่ม หรือ บริษัท
วิกิพีเดีย = lipu Wikipesija ใช้คำว่า lipu ขึ้นต้น ซึ่งแปลได้ว่า กระดาษ หรือ เว็บไซต์
รัสเซีย = ma Losi ใช้คำว่า ma ขึ้นต้น ซึ่งแปลได้ว่า แผ่นดิน หรือ ประเทศ
หากเป็นชื่อสถานที่ ให้ใช้คำที่คนจากสถานที่นั้นใช้เรียกสถานที่ของตน ไม่ใช่คำที่คนอื่นเรียกสถานที่นั้น เช่น
เยอรมนี = Deutschland = ma Tosi ใช้คำว่า Deutschland ไม่ใช้คำว่า Germany
ตัวอย่าง.
วันทามารีย์.
 (วันทามารีย์ แปลโดย Tobias Merkle, 2020)
ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน.
ข้อที่ 1 ของปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน
<templatestyles src="Template:Blockquote/styles.css" />
หอคอยบาเบล.
 (เรื่องราวหอคอยบาเบล แปลโดย Bryant J. Knight, 2005)
<templatestyles src="Template:Blockquote/styles.css" />
หมายเหตุ.
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />