เมืองยาง

เมืองยาง (ไทเขิน: ; ;) เป็นเมืองแห่งหนึ่งในดินแดนของชาวไทขืน ตามประวัติศาสตร์แล้วส่วนใหญ่จะอยู่ในฐานะเมืองบริวารขึ้นกับเมืองเชียงตุง (ᨩ᩠ᨿᨦᨲᩩᨦ) โดยตั้งอยู่ในพื้นที่ชายขอบที่ติดต่อกับดินแดนสิบสองปันนา ด้วยเหตุนี้จึงมีการรับเอาประชากรและอิทธิพลในด้านต่างๆ จากชาวไทลื้อ ชาวฮ่อ รวมทั้งกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูงต่างๆ เข้ามาผสมผสานปะปนด้วย ปัจจุบันเมืองยางมีฐานะเป็นเมือง (မြို့/Town, เทียบเท่ากับเทศบาลเมือง) ตั้งอยู่ในเขตอำเภอเมืองยาง จังหวัดเชียงตุง รัฐฉาน ประเทศพม่า เป็นศูนย์กลางการปกครองของอำเภอเมืองยาง แต่ในทางปฏิบัติแล้วจะไม่รวมถึงพื้นที่ที่ถูกจัดตั้งเป็นเขตปกครองพิเศษ ซึ่งอยู่ภายใต้การปกครองของกองกำลังชนกลุ่มน้อย ตามข้อตกลงกับรัฐบาลพม่า
ชื่อ.
คำว่า “ยาง” ในชื่อเมือง มีความหมายว่า เป็นสถานที่พักพิงระหว่างเดินทาง ซึ่งตามตำนานเล่าว่า มีพี่น้องสามคนขี่ม้าต้อนควายผ่านมา และได้หยุดพักในบริเวณนี้ ต่อมาเมื่อได้มีการสถาปนาเมืองยางขึ้น ก็ใช้คำว่า "ยาง" มาตั้งเป็นชื่อเมือง
สมญาเมือง.
เมืองยาง มีสมญาว่า "เมืองแห่ง 32 แคว้น, 32 กำ, 6 เวียง, 13 หนอง, 3 จอม, 4 อ่าง, 8 ป่า, 12 ยาง, 8 ม่อน, 4 กอง" โดยมีที่มาจากชื่อสถานที่ที่ตั้งอยู่ภายในเขตปกครองของเมืองยางในอดีต
หกเวียง.
ประกอบด้วย
<templatestyles src="Div col/styles.css"/>
สิบสามหนอง.
ประกอบด้วย
<templatestyles src="Div col/styles.css"/>
แปดป่า.
ประกอบด้วย
<templatestyles src="Div col/styles.css"/>
สิบสองยาง.
ประกอบด้วย
<templatestyles src="Div col/styles.css"/>
แปดม่อน.
ประกอบด้วย
<templatestyles src="Div col/styles.css"/>
สี่กอง.
ประกอบด้วย
<templatestyles src="Div col/styles.css"/>
สามจอม.
ประกอบด้วย
<templatestyles src="Div col/styles.css"/>
สี่อ่าง.
ประกอบด้วย
<templatestyles src="Div col/styles.css"/>
ประวัติ.
ประวัติศาสตร์ช่วงแรก.
จากหนังสือประวัติเมืองยาง โดยอาจารย์ขนานใส่ยอน (ᩋᩣᨧᩣᩁ᩠᩼ᨿᨡ᩠ᨶᩣ᩠ᨶᩈᩱ᩵ᨿ᩠᩵ᩋᩁ) บ้านหัวกาด ได้กล่าว่า เมืองยางถูกก่อตั้งโดยอ้ายรุ่ง (ᩋ᩶ᩣ᩠ᨿᩁᩩ᩵ᨦ) เมื่อ พ.ศ. 1442 อย่างไรก็ตาม ในบันทึกของจีนเกี่ยวกับอาณาจักรน่านเจ้าได้กล่าวว่า ในช่วงเวลาเดียวกันนั้นอาณาจักรน่านเจ้าได้ขยายดินแดนมาถึงพม่า รวมถึงดินแดนทางตอนเหนือของประเทศไทย ลาว และเวียดนาม ในปัจจุบัน โดยที่ไม่ได้กล่าวถึงชื่อเมืองยางไว้แต่อย่างใด จึงเป็นไปได้ว่าในช่วงเวลานี้เมืองยางอาจยังไม่ได้ถูกจัดตั้ง หรือยังเป็นเพียงชุมชนขนาดเล็ก
นอกจากนี้ยังมีตำนานอีกฉบับหนึ่งกล่าวถึงการสร้างเมืองยางของพี่น้องชาวไตหกคนจากเมืองข่า (မိုင်းကာမှ) ปีศักราชที่กล่าวไว้นั้นเก่าแก่กว่าเอกสารฉบับอื่น คือ พ.ศ. 1176 แต่เรื่องราวได้กล่าวว่าเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นภายหลังจากที่มีการสถาปนาเมืองเชียงตุงแล้ว โดยกล่าวว่าเจ้าฟ้าเมืองเชียงตุงได้แต่งตั้งให้พี่น้องชาวไตหกคนจากเมืองข่า มาตั้งถิ่นฐาน ณ บริเวณแถบเมืองยางในปัจจุบัน ซึ่งพี่น้องชาวไตทั้งหกคนก็ได้ช่วยกันก่อตั้งหมู่บ้านขึ้นหลายแห่ง แต่ต่อมาได้เกิดความขัดแย้งกับชาวว้า เจ้าฟ้าเมืองเชียงตุงจึงแต่งตั้งเจ้าเมืองมาดูแล มีการรวบรวมชาวเขาที่อาศัยอยู่ในบริเวณใกล้เคียงเข้ามาอยู่ภายใต้การปกครอง แล้วจัดระเบียบการปกครองใหม่จนมีสภาพเป็นเมืองที่สมบูรณ์ นอกจากนี้ยังมีเนื้อหาเพิ่มเติมว่าเมืองยางแต่เดิมนั้นตั้งอยู่บริเวณที่ตั้งของเมืองหลวย (ᨾᩮᩨ᩠ᨦᩉᩖᩅ᩠ᨿ) ในปัจจุบัน ซึ่งตั้งอยู่ห่างจากเมืองยางไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ ประมาณ 10 กิโลเมตร
เรื่องราวของเมืองยางที่ปรากฏในพงศาวดารเมืองเชียงตุงครั้งแรกนั้น กล่าวว่า เมื่อ พ.ศ. 2062 เมืองยางได้เข้าร่วมกับเมืองแลม (ᨾᩮᩨ᩠ᨦᩃᩯ᩠ᨾ) และเมืองหลวย (ᨾᩮᩨ᩠ᨦᩉᩖᩅ᩠ᨿ) ให้การสนับสนุนเจ้าสายคอ (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᩈᩣ᩠ᨿᨤᩳ, พระญาศรีวิชัยราชา) ในการชิงเมืองเชียงตุงจากเจ้าหน่อแก้ว (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᩉᩳ᩠᩵ᨶᨠᩯ᩠᩶ᩅ, พระญาจอมศักดิ์) โดยมีการระบุถึงตัวเจ้าเมืองแลมว่า คือเจ้าฟ้าราบ (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨼ᩶ᩣᩁᩣ᩠ᨷ) แต่ไม่ได้ระบุตัวผู้ที่เป็นเจ้าเมืองยาง เมืองยางในขณะนั้นจึงต้องได้รับการจัดตั้งขึ้นแล้ว โดยน่าจะอยู่ภายใต้อิทธิพลทางการเมืองของเมืองเชียงตุง เป็นเมืองที่มีความสำคัญน้อยกว่าเมืองแลม ซึ่งเป็นเมืองที่มีเชื้อพระวงศ์ปกครอง
ดังนี้ ในช่วงเวลาก่อนที่จะมีการสถาปนาเมืองเชียงตุงขึ้น บริเวณพื้นที่ที่เป็นที่ตั้งของเมืองยางในปัจจุบันน่าจะยังไม่มีการสถาปนาชุมชนขึ้นเป็นเมืองอย่างถาวร แต่น่าจะมีการจัดตั้งเป็นชุมชนขนาดเล็กขึ้นแล้ว โดยเฉพาะในแนวที่มีเส้นทางการค้าที่พาดผ่าน เพราะมีหลักฐานปรากฏในตำนานว่าชุมชนในบริเวณนี้ถูกใช้เป็นที่พักของผู้ที่เดินทางที่ขี่ม้าต้อนควายผ่านมา ซึ่งการค้าขายควายก็น่าจะเป็นหนึ่งในการค้าสำคัญที่เกิดขึ้นในพื้นที่นี้มาอย่างยาวนาน เนื่องจากในปัจจุบันยังมีสถานที่และประเพณีที่มีความผูกพันกับควาย เช่น ถ้ำควายเขาแสง และประเพณีชนควาย ปรากฏให้เห็น
ปัจจัยที่ทำให้การสถาปนาเมืองในพื้นที่บริเวณนี้เกิดขึ้นอย่างล่าช้า อาจเป็นเพราะเป็นพื้นที่รอยต่อระหว่างกลุ่มชาติพันธุ์หลายกลุ่ม เช่น ว้า และชาวเขาเผ่าต่าง ๆ ที่อาศัยอยู่รอบบริเวณนี้ จึงมีการสู้รบเพื่อแย่งชิงพื้นที่กันอยู่ตลอดเวลาจนไม่สามารถจัดตั้งชุมชนขนาดใหญ่ที่มั่นคงได้ จนกระทั่งเมื่อเมืองเชียงตุงได้รับการสถาปนาขึ้น จึงสามารถขยายอำนาจเข้ามาปกครองพื้นที่ในบริเวณนี้ได้อย่างค่อนข้างมั่นคง แต่กระนั้นก็ยังประสบปัญหาการเข้ามาแย่งชิงพื้นที่จากดินแดนข้างเคียงอยู่เสมอ อีกประการหนึ่งก็คือปัจจัยด้านสถานที่ที่ใช้จัดตั้งเป็นเมือง ซึ่งแต่เดิมน่าจะพัฒนาขึ้น ณ บริเวณที่ตั้งของเมืองหลวยในปัจจุบัน เพราะเป็นพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์ แต่ก็มีข้อด้อยในด้านชัยภูมิสำหรับการรบ ในเวลาต่อมาจึงต้องย้ายมาตั้งที่บริเวณที่ตั้งของเมืองยางในปัจจุบัน ซึ่งน่าจะมีชัยภูมิในการรบที่ดีกว่า สะท้อนได้จากการที่รัฐบาลเมียนมายังคงใช้พื้นที่บริเวณนี้เป็นที่ตั้งของค่ายทหารอยู่มาจนถึงปัจจุบัน
ถูกกระชับอำนาจจากเมืองเชียงตุง.
พ.ศ. 2066 พระญาแก้วยอดเชียงราย (ᨠᩕᨬᩣᨠᩯ᩠᩶ᩅᨿ᩠ᩋᨯᨩ᩠ᨿᨦᩁᩣ᩠ᨿ) กษัตริย์เมืองเชียงใหม่ ได้ยกทัพมาช่วยเจ้าสามเชียงคง (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᩈᩣ᩠ᨾᨩ᩠ᨿᨦᨣ᩠ᩋᨦ) ชิงเมืองเชียงตุงจากเจ้าใส่พรหม (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᩈᩱ᩵ᨻᩕᩫ᩠ᨾ) เจ้าใส่พรหมสู้ไม่ได้ จึงตัดสินพระทัยหนีภัยไปประทับอยู่ที่ “เมืองหลวย-ยาง” แล้วรวบรวมไพร่พลกลับมาชิงเมืองเชียงตุงคืนจากเจ้าสามเชียงคงได้สำเร็จ แต่ก็ทรงครองเมืองเชียงตุงอยู่ได้ไม่ถึงปี จากนั้นในปีถัดมา เมืองหลวยและเมืองยางก็พากันแข็งข้อต่อเจ้าฟ้าเชียงตุงพระองค์ในขณะนั้น คือท้าวคำฟู (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨤᩴᩣᨼᩪ, พระญาแก้วยอดฟ้านรินทา) แต่ไม่สำเร็จ โดยการกล่าวถึงเหตุการณ์นี้ไม่ได้มีการบันทึกถึงชื่อของผู้นำการกบฏไว้ ในช่วงเวลานี้เมืองยางและเมืองหลวยจึงน่าจะมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกันมาก ในระดับทำให้การดำเนินนโยบายต่าง ๆ เป็นไปในทางเดียวกัน สภาพบ้านเมืองมีความอุดมสมบูรณ์จนใช้เป็นแหล่งสะสมไพร่พลและทรัพยากรเพื่อทำศึกสงครามได้ แต่ก็ยังไม่ใช่เมืองที่มีความสำคัญถึงขั้นที่จะแต่งตั้งเชื้อพระวงศ์สำคัญมาปกครอง
พ.ศ. 2102 ท้าวคำฟู (พระญาแก้วยอดฟ้านรินทา) เจ้าเมืองเชียงตุงในขณะนั้น ได้ส่งสมณทูตไปเข้าเฝ้าพระเจ้าบุเรงนองที่กรุงหงสาวดีเพื่อขอสวามิภักดิ์กับทางพม่า ซึ่งเมืองยางก็น่าจะตกเข้าไปอยู่ภายใต้อำนาจของทางพม่าพร้อมกับเมืองเชียงตุงในคราวนี้
พ.ศ. 2108 เมืองแลมได้ยกทัพมาตีเมือง “หลวย-ยาง” ชาวเมืองต้องพากันหลบหนี จากนั้นทัพเมืองแลมก็ไปตีได้เมืองแผน ก่อนที่จะยกทัพกลับบ้านเมืองตน อีกสองปีถัดมาล้านช้างได้ยกทัพมาชิงตัวนางแก้วรูปทิพย์ที่เมืองเชียงตุง เจ้าแก้วบุญนำ (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨻᩯ᩠᩶ᩅᨷᩩᨬᨶᩣᩴ, พระญารัตนภูมินรินทาเขมาธิบติราชา) เจ้าฟ้าเมืองเชียงตุงในขณะนั้น จำต้องหนีออกจากเมือง และรอจนทัพล้านช้างยกกลับไปแล้ว จึงเสด็จกลับเข้าเมืองได้
พ.ศ. 2111 เมืองแงนแข็งข้อต่อเมืองเชียงตุง แล้วไปชักชวนเมืองแลมให้มาตีเมืองยาง โดยเจ้าเมืองยางในขณะนั้นคือบิดาของพระมเหสีของเจ้าแก้วบุญนำ (พระญารัตนภูมินรินทาเขมาธิบติราชา)
ในช่วงเวลานี้ดินแดนแถบเมืองเชียงตุงและเมืองยางจึงน่าจะไม่มีความมั่นคง ตกอยู่ในการแย่งชิงอำนาจกันระหว่างบ้านเมืองรายรอบที่เข้มแข็งกว่า การเมืองภายในก็ยังมีความวุ่นวายจากผู้ที่เสียผลประโยชน์อันเนื่องจากการที่เมืองเชียงตุงได้เข้าไปสวามิภักดิ์กับพม่า ด้านความสัมพันธ์ระหว่างเมืองยางและเชียงตุงนั้น ภายหลังจากที่ท้าวคำฟู (พระญาแก้วยอดฟ้านรินทา) ได้ปราบกบฏเมืองหลวย-เมืองยางในปี พ.ศ. 2067 แล้ว เมืองเชียงตุงก็เข้าควบคุมเมืองยางไว้แน่นหนาขึ้น มีการแต่งตั้งให้ผู้ที่มีความใกล้ชิดและไว้เนื้อเชื้อใจได้ไปปกครอง นอกจากนี้ การกล่าวถึงเมืองยางก็ไม่ได้กล่าวคู่กับชื่อเมืองหลวยโดยตลอดเหมือที่เคยปรากฏมาก่อนหน้านั้น ซึ่งอาจเป็นไปได้ว่า ในช่วงเวลานี้พื้นที่บริเวณเมืองยางและเมืองหลวยกำลังถูกคุกคามจากศัตรู จึงมีการวางแผนรับมือโดยเลือกใช้เมืองยางเป็นที่มั่นตั้งรับการรุกรานของศัตรูเพียงจุดเดียว จึงมีการอพยพผู้คนจากเมืองหลวยให้ย้ายมาสมทบกันอยู่ที่เมืองยาง เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งของเมืองยางให้มีเพิ่มมากขึ้น
เป็นเมืองสำคัญของเชียงตุง ในรัชสมัยของเจ้าแก้วบุญนำ และต้นรัชสมัยของเจ้าคำท้าว.
พ.ศ. 2125 มีบันทึกว่าผู้ครองเมืองยางคือเจ้าคำท้าว (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨤᩴᩣᨴ᩶ᩤ᩠ᩅ) พระโอรสของเจ้าแก้วบุญนำ (พระญารัตนภูมินรินทาเขมาธิบติราชา) เจ้าฟ้าเมืองเชียงตุง โดยพระองค์ทรงนำไพร่พลร่วมกับเมืองอื่น ๆ ยกไปปราบปรามเจ้าคำแรบเมืองแสนหวี ตามพระบรมราชโองการของกษัตริย์พม่า ในช่วงที่เจ้าคำท้าวปกครองเมืองยางนี้ พระองค์ได้รับมอบหมายจากพระบิดาให้นำทัพไปรบกับหัวเมืองสิบสองปันนาเมื่อ พ.ศ. 2129 เป็นผู้นำนางแก้วคำ (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨶᩣ᩠ᨦᨠᩯ᩠᩶ᩅᨤᩴᩣ, นางอิ่นแก้ว) พระขนิษฐา ไปถวายแก่กษัตริย์พม่าเมื่อ พ.ศ. 2131 และเป็นผู้นำไพร่พลไปปราบเมืองงิมเมื่อ พ.ศ. 2135 สะท้อนว่า ทรงเป็นผู้ที่มีความสามารถและได้รับความไว้วางพระทัยจากเจ้าแก้วบุญนำเป็นอย่างมาก การแต่งตั้งให้เจ้าคำท้าวครองเมืองยาง ย่อมแสดงให้เห็นว่าเมืองยางเป็นเมืองที่มีความสำคัญมากในช่วงเวลานี้
เมื่อเจ้าแก้วบุญนำสิ้นพระชนม์ใน พ.ศ. 2139 เจ้าคำท้าวได้ขึ้นครองเมืองเชียงตุงแทนพระบิดา ทรงพระนามว่า “พระญาสุธรรมราชา” แล้วทรงตั้งพระโอรสผู้หนึ่งให้ขึ้นครองเมืองยางแทน แสดงว่าเมืองยางยังเป็นเมืองที่มีความสำคัญในช่วงต้นรัชสมัยของพระองค์ แต่หลังจากที่พระองค์สิ้นพระชนม์เมื่อ พ.ศ. 2163 และเกิดความวุ่นวายในรัชสมัยของเจ้าเกี๋ยงคำ (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨠ᩠ᨿᨦᨤᩴᩣ, พระญาแก้วปราบนรินทรา) เจ้าฟ้าเมืองเชียงตุงพระองค์ต่อมา โดยหัวเมืองต่าง ๆ ได้พากันแข็งข้อ จนเกิดการสู้รบระหว่างกันเป็นเวลานาน ในช่วงเหตุการณ์ดังกล่าวกลับไม่ปรากฏบทบาทของเมืองยาง
เป็นเมืองสั่งสมกำลังเพื่อสู้รบกับเชียงตุง ในช่วงปลายสมัยราชวงศ์ญองยานของพม่า.
เรื่องราวของเมืองยางปรากฏอีกครั้งในราว พ.ศ. 2280 หลังจากที่เจ้าหม่องมิ้ว (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨾ᩠᩵ᩋᩁᨾᩴ᩠ᨿ) ที่ขึ้นครองเมืองต่อจากพระเชษฐา คือ เจ้าเมืองชื่น (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨾᩮᩨ᩠ᨦᨩᩨ᩠᩵ᨶ) แต่ไม่ได้รับการยอมรับและถูกชาวเมืองเชียงตุงขับไล่ ทางพม่าจึงได้แต่งตั้งให้เจ้าติตถนันทราชา (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨲᩦᨲ᩠ᨳᨶᨶ᩠ᨴᩁᩣᨩᩣ) ขึ้นครองเมืองเชียงตุงแทน เจ้าหม่องมิ้วจึงได้นำชาวเมืองหลวย เมืองยาง มาชิงเอาเมืองเชียงตุงคืน แต่ไม่สำเร็จ ต่อมาเจ้าหม่องมิ้วเลือกที่จะสวามิภักดิ์กับทางพม่า แต่พระโอรส คือ เจ้าปิง (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨻᩦᩥᨦ) และเจ้ากาง (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨠᩣ᩠ᨦ) ไม่ยอม ได้มาตั้งมั่นสั่งสมกำลังอยู่ที่เมืองยาง และได้เข้าไปพึ่งพาอำนาจของจีน ฝ่ายพม่าและเชียงตุงพยายามปราบปราม สามารถตีเมืองยางสำเร็จแต่ก็ไม่สามารถรักษาเมืองไว้ได้ ฝ่ายเจ้าปิงและเจ้ากางเมื่อตั้งตัวได้ก็สั่งสมกำลังยกมาล้อมเมืองเชียงตุงไว้ แต่ก็ไม่สามารถตีเอาเมืองเชียงตุงได้เช่นกัน อย่างไรก็ตามการสู้รบทำให้เมืองเชียงตุงทำนาเพาะปลูกข้าวไม่ได้ ส่งผลให้ประชาชนเกิดความอดยาก ไพร่พลขาดเสบียง เจ้าเมืองสาม (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨾᩮᩨ᩠ᨦᩈᩣ᩠ᨾ, พระญาจุฬามณีสิริเมฆภูมินทร์) โอรสของเจ้าติตถนันทราชา ซึ่งเป็นเจ้าฟ้าเมืองเชียงตุงในเวลานั้น จึงตัดสินพระทัยทิ้งเมืองเชียงตุงแล้วเสด็จลงไปประทับอยู่ที่กรุงอังวะใน พ.ศ. 2309
บทบาทของเมืองยางในช่วงเวลานี้ นอกจากจะเป็นแหล่งสั่งสมไพร่พลและทรัพยากรเพื่อทำการสู้รบกับเมืองเชียงตุงแล้ว ยังเป็นพื้นที่คาบเกี่ยวในการแย่งชิงอำนาจกันระหว่างพม่าและจีน แต่ในที่สุดฝ่ายพม่าก็สามารถเข้ามามีอำนาจเหนือเมืองยาง เมื่อเจ้ากางยอมรับอำนาจของทางพม่าและได้รับการแต่งตั้งจากพม่าให้ปกครองเมืองเชียงตุงแทนเจ้าเมืองสาม
พ.ศ. 2328 พม่าได้ขึ้นไปปราบปรามหัวเมืองสิบสองพันนา โดยได้นัดร่วมไพร่พลกันที่เมืองเชียงรุ่ง ซึ่งเมืองเชียงตุงได้เลือกเส้นทางเดินทัพผ่านเมืองยาง ก่อนจะเข้าไปร่วมทัพกับทางพม่าเพื่อทำศึกต่อไป ตอกย้ำว่าเมืองยางในช่วงเวลานี้ได้กลับมาอยู่ภายใต้อำนาจของพม่าและเมืองเชียงตุง
เป็นเมืองสั่งสมกำลัง ในช่วงการขยายอำนาจของเมืองเชียงใหม่.
ราว พ.ศ. 2345-2348 เมืองเชียงใหม่ยกทัพมาตีเมืองเชียงตุง เจ้ากองไตย (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨠ᩠ᩋᨦᨴᩱ᩠ᨿ, ศิริชัยโชติสารัมภยะ สารกยะภูมินท์นรินทาเขมาธิปติราชา) เจ้าฟ้าเมืองเชียงตุงในเวลานั้นสู้ไม่ได้ จึงหนีมาประทับที่เมืองยาง ฝ่ายพม่าได้ยกทัพมาช่วยแต่ก็ถูกทัพของเชียงใหม่ตีแตกไป เจ้ากองไตยจึงตัดสินใจเข้าสวามิภักดิ์กับทางเชียงใหม่ ทางเชียงใหม่ก็ให้พระองค์กลับมาครองเมืองเชียงตุงตามเดิม แต่เมื่อทัพเชียงใหม่ยกกลับไปแล้ว ฝ่ายพม่าก็ส่งทหารขึ้นมาควบคุมเมืองเชียงตุงอีก โดยในช่วงเวลานี้ฝ่ายพม่าได้มีท่าทีเป็นปฏิปักษ์กับเจ้ากองไตย เนื่องจากเห็นว่าพระองค์เคยหันไปเข้ากับทางเชียงใหม่มาก่อน ต่อมาเมื่อเมืองเชียงใหม่ได้ยกทัพมาตีเมืองเชียงตุงอีกครั้งและสามารถขับไล่พม่าไปได้ ก็ได้เลือกที่จะกวาดต้อนผู้คนรวมถึงเชื้อพระวงศ์กลับไปยังเมืองเขียงใหม่ ฝ่ายพระเจ้ากองไตยได้ตัดสินพระทัยยินยอมติดตามทัพเชียงใหม่ไป อย่างไรก็ตาม เจ้ามหาขนานดวงแก้ว (ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨾᩉᩣᨡ᩠ᨶᩣ᩠ᨶᨯ᩠ᩅᨦᩈᩯ᩠ᨦ) พระอนุชา ไม่ยอมสวามิภักดิ์กับทางเชียงใหม่ แต่ก็ไม่ได้คิดที่จะกลับไปอยู่ภายใต้อำนาจพม่า จึงได้ลี้ภัยมาตั้งมั่นอยู่ที่เมืองยาง สั่งสมกำลังตั้งตัวเป็นอิสระจากทั้งพม่าและเชียงใหม่อยู่ได้ระยะหนึ่ง สามารถรับมือทัพเชียงใหม่ที่ยกมาล้อมใน พ.ศ. 2355 ได้ แต่สุดท้ายก็ตัดสินพระทัยเข้าสวามิภักดิ์กับพม่า เมื่อ พ.ศ. 2357 หลังจากที่ได้เดินทางมาพบกับเจ้ากองไตย ซึ่งขณะนั้นประทับอยู่ที่เมืองเชียงแสน แล้วทราบข่าวว่าฝ่ายพม่าได้ยกทัพมาตีเมืองยางได้สำเร็จ
 (พงศาวดารเมืองนครเชียงใหม่ เมืองลำปาง เมืองลำพูนไชย, ประชุมพงศาวดาร ภาค 3 ตอน 3 บันทึกว่าเป็น พ.ศ. 2352)
ในช่วงเวลาใกล้เคียงกันได้เกิดความวุ่นวายที่เมืองเชียงรุ่ง มีบันทึกว่า เมื่อ พ.ศ. 2351 เจ้ามหาวัง เจ้าฟ้าเมืองเชียงรุ้ง ซึ่งขณะนั้นอยู่ภายอำนาจของพม่า ได้ลอบติดต่อกับพระอินราชา ขุนนางเมืองน่าน ซึ่งขึ้นกับฝ่ายสยาม ที่เมืองยาง จากนั้นต่อมาใน พ.ศ. 2391 เมื่อความขัดแย้งภายในเมืองเชียงรุ่งทวีรุนแรงเพิ่มขึ้น มหาไชยอุปราช เชื้อพระวงศ์เมืองเชียงรุ่งที่ได้รับการสนับสนุนจากเชียงใหม่ ซึ่งอยู่ภายใต้อำนาจของสยาม ได้ยกทัพมาตั้งมั่นที่เมืองยางเพื่อจะทำสงครามสู้รบกับมหาไชยงาดำ เชื้อพระวงศ์เมืองเชียงรุ่งเชื้อสายเมืองพง ที่ได้รับการสนับสนุนจากฝ่ายฮ่อ ซึ่งอยู่ภายใต้อำนาจของจีน
สะท้อนให้เห็นว่า ในช่วงเวลาตั้งแต่ที่เกิดความวุ่นวายในเมืองเชียงตุงเมื่อราว พ.ศ. 2345 เป็นต้นมา พื้นที่บริเวณเมืองยางได้กลับไปมีสภาพเป็นพื้นที่คาบเกี่ยวในการแย่งชิงอำนาจของฝ่ายต่างๆ อีกครั้ง โดยนอกจากฝ่ายพม่าและจีนแล้ว สยามก็พยายามเข้ามามีบทบาทในดินแดนบริเวณนี้ด้วย ส่งผลให้เมืองยางมิได้อยู่ภายใต้อำนาจของฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดอย่างชัดเจน และยังสามารถดำรงตนเป็นเมืองอิสระได้ในระยะเวลาหนึ่งด้วย
สถานะในปัจจุบัน.
อย่างไรก็ตาม ในท้ายที่สุดเมืองยางก็ได้ตกไปอยู่ภายใต้อำนาจของพม่า มีฐานะเป็นเมืองบริวารของเมืองเชียงตุง และเมื่อเมือเชียงตุงได้ตัดสินใจเข้าไปอยู่ภายใต้อำนาจของอังกฤษ ภายหลังจากที่อังกฤษผนวกพม่าเข้าเป็นอาณานิคมของตนแล้ว เมืองยางก็ได้เข้าไปอยู่ภายใต้อำนาจของอังกฤษพร้อมกับเมืองเชียงตุงด้วย จากนั้นเมื่อพม่าประกาศเอกราชจากอังกฤษ เมืองยางก็ได้เป็นส่วนหนึ่งของประเทศพม่ามาจนถึงปัจจุบัน
โดยในปัจจุบัน อาณาเขตอำนาจปกครองของเมืองยางได้ถูกจัดตั้งเป็นอำเภอเมืองยาง จังหวัดเชียงตุง ส่วนตัวเมืองของเมืองยางนั้น ได้รับการจัดตั้งให้เป็นเขตปกครองระดับเมือง (မြို့/Town) ขึ้นกับอำเภอเมืองยาง จังหวัดเชียงตุง รัฐฉาน ตามคำสั่งประกาศของกระทรวงมหาดไทยและศาสนา เลขที่ 103/57/ส่วนย่อย (1)  ลงวันที่ 4 สิงหาคม พ.ศ. 2515
ผู้ปกครองเมืองยางในยุคอดีต.
ผู้ปกครองเมืองยางในยุคอดีต เท่าที่รวบรวมได้ มีดังนี้
ที่ตั้งและภูมิประเทศ.
เมืองยางตั้งอยู่ที่พิกัดประมาณ 20° 50' 45" เหนือ และ 99° 41' 11" ตะวันออก ขนาดตัวเมืองวัดจากด้านตะวันออกถึงด้านตะวันตกยาวประมาณ 2.0 กิโลเมตร วัดจากด้านเหนือถึงด้านใต้ยาวประมาณ 1.2 กิโลเมตร มีพื้นที่ประมาณ 0.96 ตารางกิโลเมตร ตั้งอยู่บนระดับความสูงประมาณ 1,000 เมตรจากระดับน้ำทะเล ลัษณะพื้นที่เป็นแอ่งที่ราบระหว่างภูเขาและที่ราบเชิงเขา อุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ยในฤดูร้อนอยู่ที่ประมาณ 37 องศาเซลเซียส อุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ยในฤดูหนาวอยู่ที่ประมาณ 3 องศาเซลเซียส มีฝนตกประมาณ 90 วันต่อปี ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยในฤดูฝนอยู่ที่ประมาณ 900 มิลลิเมตร
เขตการปกครอง.
เมืองยาง ในปัจจุบันมีสถานะเปรียบเทียบได้กับเทศบาลเมือง แบ่งเขตการปกครองออกเป็น 11 แขวง (ရပ်ကွက်/Ward) แต่จะเรียกกันว่าหมู่บ้าน (ᨷ᩶ᩤ᩠ᨶ) ซึ่งประกอบด้วย
ข้อมูลประชากร.
จากข้อมูลที่ทำการสำรวจใน พ.ศ. 2562 ประชากรของเมืองยางมีทั้งสิ้น 4,396 คน ลดลงจากการการทำสำมะโนประชากรเมื่อ พ.ศ. 2557 จำนวน 570 คน หรือร้อยละ 11.5 มีประชากรเพศชายมากกว่าประชากรเพศหญิงเล็กน้อย ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 67.4 หรือราวสองในสามของประชากรทั้งหมด ศาสนาที่มีผู้นับถือรองลงไปคือศาสนาคริสต์ คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 25.5 หรือราวหนึ่งในสี่ของประชากรทั้งหมด โดยประชากรที่นับถือศาสนาคริสต์ส่วนมาก (88.3%) จะอาศัยอยู่ในหมู่บ้านป่าใหม่และหมู่บ้านเวียงเหล็ก ประชากรนอกเหนือจากนั้นจะนับถือนัตและความเชื่ออื่นๆ ซึ่งรวมกันคิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 7.1
โครงสร้างพื้นฐาน.
การคมนาคม.
เมืองยางสามารถติดต่อกับพื้นที่อื่นด้วยเส้นทางทางบก โดยมีระยะทางจากเมืองยางถึงเมืองสำคัญข้างเคียงดังนี้
การศึกษา.
เมืองยางมีโรงเรียนที่เปิดสอนในระดับมัธยมปลาย 1 แห่ง คือโรงเรียนการศึกษาพื้นฐานระดับมัธยมปลายเมืองยาง ตั้งอยู่ในเขตหมู่บ้านม่อนแกะ
การสาธารณสุข.
เมือยางมีโรงพยาบาล 1 แห่ง คือโรงพยาบาลเมืองยาง เป็นโรงพยาบาลประจำอำเภอ ตั้งอยู่ในเขตหมู่บ้านเวียงเหล็ก มีขนาด 25 เตียง