เมงเยสีหตูที่ 2 แห่งตองอู

เมงเยสีหตูที่ 2 แห่งตองอู (ประมาณ 6 สิงหาคม 1550 – 11 สิงหาคม 1609) ในระหว่าง ค.ศ. 1584–1597 เป็นอุปราชแห่งตองอูในฐานะประเทศราชของหงสาวดีในรัชสมัยพระเจ้านันทบุเรง พระญาติของพระองค์ แล้วจึงประกาศเอกราชระหว่าง ค.ศ. 1597–1609 อาณาจักรเล็ก ๆ ของพระองค์เป็นหนึ่งในจำนวนหลายรัฐที่แยกตัวหลังจากการล่มสลายของอาณาจักรตองอู
ภายหลังจากการแยกตัว พระองค์ได้เป็นพันธมิตรกับพระเจ้ากรุงยะไข่ และเมื่อเข้ายึดหงสาวดีเมืองหลวงของอาณาจักรตองอูในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1599 พันธมิตรทั้งสองได้เข้าปล้นกรุงหงสาวดีและเผาเมืองทิ้งก่อนที่ไฟจะมอดดับในอีก 2 เดือนถัดมา พร้อมกันนี้ยังได้ตอบโต้การรุกรานของอาณาจักรอยุธยาแห่งสยาม
เมงเยสีหตูที่ 2 สวรรคตเมื่อวันที่ 11 สิงหาคม ค.ศ. 1609 หรือ 5 วันหลังจากวันคล้ายวันพระราชสมภพขณะมีพระชนมายุครบ 59 พรรษาและก่อนที่อังวะจะมารุกรานตองอูในปีถัดมา
ภูมิหลัง.
เมงเยสีหตูเป็นพระราชโอรสองค์โตในอุปราชมังฆ้องที่ 2 แห่งตองอูกับอัครมเหสีเล่จู้นมิบะย่า และเสด็จพระราชสมภพที่ตองอูประมาณวันที่ 6 สิงหาคม ค.ศ. 1550 พระราชบิดาเป็นพี่/น้องชายต่างมารดากับพระเจ้าบุเรงนองแห่งราชวงศ์ตองอู พระราชมารดาเป็นพระราชธิดาในพระเจ้าบาเยงทเวแห่งอาณาจักรแปร และพระราชปนัดดาในพระเจ้านรปติที่ 1 แห่งอังวะ
อาชีพช่วงต้น.
ผู้ว่าราชการสารวดี (ประมาณ ค.ศ. 1564–74).
แม้ว่าพงศาวดารไม่ได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับพระชนม์ชีพช่วงต้น ดูเหมือนว่าเจ้าชายหนุ่มจะสร้างความประทับใจให้กับพระปิตุลาผู้เป็นกษัตริย์ ตอนพระองค์มีพระชนมายุประมาณ 14 พรรษา พระองค์ได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้ว่าราชการสารวดี เมืองขนาดเล็กในภาคพะโคในปัจจุบัน พร้อมบรรดาศักดิ์ มังกะยอดิน  ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1564 กษัตริย์ให้พระราชนัดดา 14 พรรษาองค์นี้คุมทัพที่ 5 ที่มี 12,000 นายในการทัพสู่ล้านนาและล้านช้างที่จะมาถึง แม้ว่าจะไม่ใช่เรื่องแปลกที่เจ้าชายพม่าวัยหนุ่มจะได้รับเชิญให้ไปประจำการแนวหน้า แต่เป็นเรื่องไม่ปกติที่เด็กชายวัย 14 พรรษาจะได้รับตำแหน่งสูงส่งเช่นนี้ ผู้บัญชาการกองทัพอีกห้าคนจากกองกำลังบุกครองที่มีกำลังพล 64,000 นาย ได้แก่ กษัตริย์ มกุฎราชกุมาร พระราชบิดา และพระปิตุลาอีกสองพระองค์ ซึ่งล้วนมีอายุมากกว่าอย่างน้อยหนึ่งรุ่น และมีประสบการณ์ทางทหารมากมาย แน่นอนว่าพระองค์เสด็จมาเพื่อเป็นตัวแทนพระมหากษัตริย์ในกองทัพที่ประกอบด้วยกองทหารสยามเป็นส่วนใหญ่ อันที่จริง "ผู้แทน"ชาวสยามของพระองค์ล้วนมีประสบการณ์ทางทหารมาก่อน
กองทัพของพระองค์ในส่วนในการยึดครองเวียงจันทน์ในเดือนมกราคม ค.ศ. 1565 และใช้เวลาหลายเดือนในการเดินป่าบนเนินเขาลาวเพื่อติดตามสมเด็จพระไชยเชษฐาธิราชแห่งล้านช้างแต่ไร้ผล ตอนเสด็จกลับพะโคในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1565 พระองค์มีพระชนมายุ 15 พรรษา ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1568 พระองค์ถูกเรียกตัวให้นำทัพที่ 5 จำนวน 5,000 นายที่ประกอบด้วยทหารจากล้านนาและเชียงตุง เพื่อปราบปรามกบฏในสยามตอนใต้และล้านช้าง กบฏสยามตอนใต้ถูกปราบในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1569 แต่กบฏล้านช้างยังคงลอยนวลอยู่ กองทัพของพระองค์ได้เข้าร่วมในการรุกรานล้านช้างใน ค.ศ. 1569
ตอนพระชนมายุ 20 พรรษา พระองค์สมรสกับพระนางเมงเกงสอ พระราชธิดาในพระเจ้าบุเรงนองกับพระนางจันทาเทวีในวันที่ 1 พฤษภาคม ค.ศ. 1571
รัชทายาทตองอู (1574–84).
ใน ค.ศ. 1574 พระองค์เสด็จกลับตองอูและกลายเป็นรัชทายาท พระองค์ทรงเข้าร่วมการทัพอีกสองครั้งในช่วงปีที่เหลือของพระเจ้าบุเรงนอง พระองค์นำทัพในการทัพ ค.ศ. 1575–76 ต่อกบฏในรัฐฉานโม่ญี่นและโม่ก้องทางเหนือ เขาเป็นผู้ร่วมบัญชาการสูงสุดในการรบที่ยะไข่ใน ค.ศ. 1581 แต่กองทัพของพระองค์แทบไม่ได้เข้าสู้รบเลย เนื่องจากพระเจ้านันทบุเรงทรงเลิกรบไม่นานหลังจากการสวรรคตของพระเจ้าบุเรงนองในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1581
พระองค์เสด็จกลับไปสู่ประเทศที่สงบเงียบอย่างตบตา ซึ่งในขณะนั้น "อาจเป็นจักรวรรดิที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้" และเป็น "จักรวรรดิที่ขยายอำนาจเกินขอบเขตอย่างไม่สมเหตุสมผล" การถ่ายโอนอำนาจเป็นไปอย่างราบรื่น ผู้ปกครองรัฐบริวารสำคัญทั้งหมดที่เคยปกครองอาณาจักรอิสระเมื่อก่อนหน้าไม่นานนี้ ต่างให้คำมั่นสัญญาว่าจะจงรักภักดีต่อกษัตริย์องค์ใหม่ ในขณะที่ยังคงรอคอยและดูท่าทีไปก่อน ส่วนพระเจ้านันทบุเรงไม่ไว้พระทัยข้าราชบริพารของตน โดยเฉพาะญาติพี่น้องของตนอย่างมังฆ้องที่ 2 แห่งตองอูและตะโดเมงสอแห่งอังวะ เมื่อตะโดเมงสอก่อกบฏใน ค.ศ. 1583–84 มังฆ้องจึงเข้าร่วมกับพระเจ้านันทบุเรงผู้ปราบกบฏในเดือนเมษายน ค.ศ. 1584
อุปราชตองอู (1584–97).
ข้ารับใช้ตามนาม.
การสนับสนุนพระเจ้านันทบุเรงของมังฆ้องมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการที่พระราชโอรสของพระองค์ได้สืบทอดตำแหน่งอุปราช หลังจากการรบที่อังวะไม่ถึงสองเดือนเมื่อเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1584 มังฆ้องสวรรคต พระเจ้านันทบุเรงทรงยอมให้มังกะยอดินขึ้นครองตำแหน่ง โดยพระราชทานบรรดาศักดิ์ เมงเยสีหตู กษัตริย์ตองอู ซึ่งเป็นบรรดาศักดิ์เดียวกันกับที่เมงเยสีหตูพระอัยกาเคยใช้
อย่างไรก็ตาม พระองค์และผู้ปกครองประเทศราชอื่น ๆ ทรงแสดงความจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์เพียงในนามเท่านั้น เพราะบรรดากษัตริย์ต่างทรงใช้ความหมกมุ่นของพระเจ้านันทบุเรงที่มีต่อสยามที่ก่อกบฏในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1584 เพื่อให้ได้อำนาจปกครองตนเองมากขึ้น และทรงสนับสนุนการทำสงครามของพระเจ้านันทบุเรงเพียงเล็กน้อย คือในการสงครามทั้งหมด เมงเยสีหตูทรงร่วมเข้ารบกับสยามใน ค.ศ. 1586–87 โดยส่งกำลังพลเพียงสองกรมทหาร (2,000 นาย) ในการรุกราน ค.ศ. 1590–91 และ ค.ศ. 1592–93 พระองค์ส่งกำลังพลเพียงกรมทหารเดียว ในการปราบปรามกบฏใน ค.ศ. 1590–92 ที่โม่ก้อง (รัฐกะฉิ่นในปัจจุบัน) พระองค์ไม่ได้ทรงให้การสนับสนุน
แยกจากพะโค.
เมื่อถึงเวลานั้น ทุกคนต่างก็ดูแลตนเองกันหมดแล้ว แปรเข้ายึดพม่ากลางส่วนตะวันตกถึง Pakhan ทางตอนเหนือ หลังเหตุการณ์หวุดหวิด เมงเยสีหตูตัดสินพระทัยปกป้องดินแดนของตนเอง และไม่ช่วยพระเจ้านันทบุเรง เหล่าข้าราชบริพารองค์อื่น ๆ ก็มีแนวทางเดียวกัน ต่อมาใน ค.ศ. 1597 พระเจ้านันทบุเรงทรงบัญชาให้ผู้ปกครองตองอู ล้านนา และพม่าตอนบนส่งพระราชโอรสหัวปีไปยังพะโค โดยให้กักตัวไว้เป็นตัวประกัน ทั้งหมดปฏิเสธ ทั้งเมงเยสีหตูและนรธาเมงสอสละความสัมพันธ์ทางรัฐบริวารกับพระเจ้านันทบุเรงอย่างเป็นทางการ บุคคลอื่นอย่างพระเจ้าญองย่านแห่งพม่าตอนเหนือและพระวรปิตาแห่งล้านช้างอาจยังไม่ประกาศเอกราชอย่างเป็นทางการ แต่ท้ายที่สุดก็แตกหักเช่นกัน
กษัตริย์ตองอู (1597–1609).
การพิชิตพะโค (1598–99).
พระเจ้านันทบุเรงตกอยู่ในภาวะตกต่ำอย่างหนัก อำนาจของพระองค์ตลอดปีถัดมายิ่งเสื่อมถอยลงในสองภูมิภาคที่เหลือที่พระองค์ยังคงปกครองอยู่ ได้แก่ ดินแดนพะโคและดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิรวดี บุรุษที่แข็งแรงส่วนใหญ่หลบหนีไปที่อื่นแล้ว เมงเยสีหตูเล็งเห็นถึงความมั่งคั่งมหาศาลของเมืองพะโค รวมถึงโอกาสในการค้าขายทางทะเลในพม่าตอนล่าง จึงได้ร่วมมือกับยาซาที่ 2 แห่งยะไข่ ฝ่ายพันธมิตรตกลงที่จะร่วมกันโจมตีอจักรวรรดิที่เหลืออยู่ และแบ่งปันทรัพย์สมบัติที่ปล้นมาได้ พระองค์เลือกยะไข่ ซึ่งเป็นอาณาจักรที่อยู่ไกลที่สุด โดยคิดว่าหลังได้ส่วนแบ่งจากทรัพย์สมบัติแล้ว ชาวยะไข่ก็จะกลับบ้าน ไม่เป็นคู่แข่งในพม่าตอนล่างอีกต่อไป
ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1598 เมงเยสีหตูเคลื่อนทัพลึกเข้าไปในดินแดนพะโค โดยส่งกองทัพ 5,000 นายไปที่Kawliya ซึ่งอยู่ห่างจากพะโคไปทางตะวันออกเฉียงเหนือ 60 กิโลเมตร ในวันที่ 10 พฤศจิกายน [ตามปฎิทินเก่า: 31 ตุลาคม] ค.ศ. 1598 กองกำลังทางบกและทางทะเลของชาวยะไข่จำนวน 30,000 นายได้เดินทางออกจากมเยาะอู้ไปยังพม่าตอนล่าง กองทัพเรือของชาวยะไข่ยึดเมืองท่าหลักตาน-ลยีน (สิเรียม) ได้ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1599 ในเดือนเมษายน ฝ่ายพันธมิตรได้ปิดล้อมพะโค หลังล้อมเมืองประมาณเก้าเดือน มังรายกะยอฉะวา รัชทายาทของพระเจ้านันทบุเรง ได้แปรพักตร์โดยสัญญาว่าจะปฏิบัติอย่างดี แต่ก็ถูกประหารชีวิตอย่างรวดเร็ว หลังจากการแปรพักตร์ กษัตริย์ทรงยอมจำนนในวันที่ 19 ธันวาคม [ตามปฎิทินเก่า: 9 ธันวาคม] ค.ศ. 1599 กษัตริย์ที่พ่ายแพ้และพระบรมวงศานุวงศ์ถูกส่งไปยังตองอู
ผู้ชนะแบ่งทรัพย์สมบัติจำนวนมากของพะโคที่สะสมมาตลอด 60 ปีที่ผ่านมาในฐานะเมืองหลวงจักรวรรดิตองอู ทองคำ เงิน และอัญมณีมีค่าถูกแบ่งเท่า ๆ กัน ส่วนแบ่งของชาวยะไข่ประกอบด้วยปืนใหญ่ทองเหลืองหลายกระบอก รูปปั้นสัมฤทธิ์แบบเขมร 30 รูป และช้างเผือกหนึ่งตัว ตองอูได้รับพระเขี้ยวแก้วกับบาตรแห่งซีลอน และโบราณวัตถุทางศาสนาที่ศักดิ์สิทธิ์อื่น ๆ ส่วนแบ่งของตองอูเพียงอย่างเดียวรวมแล้วมีมากกว่าสิบขบวนกองเกวียน แต่ละขบวนประกอบด้วยช้างและม้า 700 ตัว ขณะเดียวกัน พวกเขาได้รับข่าวว่าสมเด็จพระนเรศวรและกองทัพกำลังยกพลไปยังพม่าตอนล่าง ขณะที่พระองค์กำลังวางแผนยึดครองพม่าตอนล่าง ภารกิจแรกของเมงเยสีหตูคือการนำของที่ปล้นมาได้ไปยังเขตแดนปลอดภัยของตองอู เมื่อวันที่ 15 กุมภาพันธ์ [ตามปฎิทินเก่า: 5 กุมภาพันธ์] ค.ศ. 1600 พระองค์และกองทัพเสด็จกลับมาพร้อมกับของที่ปล้นมาได้ไปยังตองอู ปล่อยให้ชาวยะไข่เป็นผู้ควบคุมเมือง กองทัพยะไข่ปล้นสะดมสมบัติที่เหลืออยู่ในพระราชวังและเมืองอย่างเป็นระบบ และจุดไฟเผาเมือง พระราชวังกัมโพชธานีและนครพะโคที่พระเจ้าบุเรงนองสร้างขึ้นใหม่ใน ค.ศ. 1565–68 ถูกเผาทำลาย จากนั้นฝ่ายยะไข่จึงออกเดินทางไปยังตาน-ลยีน และขนของที่ปล้นมาได้ไปยังมเยาะอู้ จักรวรรดิตองอู "ที่กล้าหาญและประสบความสำเร็จทางการทหารมากที่สุดในประวัติศาสตร์ของประเทศพม่า" จึงล่มสลายในที่สุด
กองทัพของพระนเรศวรมหาราชเดินทัพถึงพะโคในวันที่ 23 กุมภาพันธ์ [ตามปฎิทินเก่า: 13 กุมภาพันธ์] ค.ศ. 1600 แต่พบเพียงเมืองร้างที่ถูกวางเพลิงไว้แล้ว พระองค์จึงเดินทัพไปทางเหนือ โดยไม่รู้ตัวว่ากองทัพยะไข่ยังคงอยู่ในตาน-ลยีนทางใต้
การรุกรานพม่าตอนล่างของสยาม (1600).
เมงเยสีหตูและกองทัพเสด็จกลับไปยังตองอูในวันที่ 3 มีนาคม [ตามปฎิทินเก่า: 22 กุมภาพันธ์] ค.ศ. 1600 สมเด็จพระนเรศวรมหาราชกับกองทัพสยามเสด็จมาถึงในไม่กี่สัปดาห์ต่อมา และล้อมเมือง กองทัพสยามพยายามระบายน้ำออกจากคูเมืองโดยการสร้างทางระบายน้ำไปยังแม่น้ำ Paunglaung แต่แผนการอันทะเยอทะยานนี้ต้องล้มเหลวเมื่อเสบียงฝ่ายสยามหมดลง กองกำลังยะไข่ที่พระนเรศวรไม่ได้คาดหมายว่าจะคงอยู่ในพม่าตอนล่าง ได้ตัดเส้นทางส่งเสบียงของสยาม และเดินทางกลับพะโค เมื่อเผชิญกับความเป็นไปได้ที่จะถูกล้อม พระนเรศวรจึงเลิกการปิดล้อมในวันที่ 6 พฤษภาคม [ตามปฎิทินเก่า: 26 เมษายน] ค.ศ. 1600 และได้เคลื่อนพลออกไปยังชายแดน แต่พระองค์ต้องฝ่าฟันการซุ่มโจมตีของชาวยะไข่และสูญเสียกำลังพลอย่างหนักก่อนที่จะถึงชายแดน ถึงกระนั้น พระนเรศวรมหาราชประสบความสำเร็จในการขยายอำนาจควบคุมไปทั่วชายฝั่งตะนาวศรีถึงเมาะตะมะ
แบ่งการควบคุมพม่าตอนล่างกับยะไข่.
เนื่องจากภัยของสยามยังอยู่ใกล้ เมงเยสีหตูตกลงที่จะยึดพม่าตอนล่างไว้กับยะไข่ พระองค์อาจไม่มีทางเลือกในเรื่องนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อชาวยะไข่เป็นฝ่ายที่เอาชนะการรุกรานของสยามได้เป็นส่วนใหญ่ ในข้อยินยอมสำคัญ พระองค์ตกลงให้ชาวยะไข่ควบคุมตาล-ลยีน ซึ่งเป็นท่าเรือหลักของพม่าตอนล่าง โดยแลกกับส่วนแบ่งรายได้จากภาษีท่าเรือ ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1600 พระเจ้ายาซาทรงแต่งตั้งกัปตันชาวโปรตุเกสนาม ฟีลีปึ ดึ บรีตู อี นีโกตึ ในระหว่างที่รับราชการเป็นผู้ว่าราชการ ก็มีกองทหารรักษาการณ์ที่ประกอบด้วยทหารรับจ้างต่างชาติเป็นหลัก
แม้จะต้องพึ่งพารายได้ของตาล-ลยีน แต่เมงเยสีหตูไม่ได้ทำอะไรเลยเมื่อผู้ปกครองคนอื่นพยายามยึดครองท่าเรือ โดยใน ค.ศ. 1601 กองทหารตาล-ลยีนสามารถต้านทานการโจมตีได้ถึงสองครั้งของYan Naing เจ้าเมืองแปร และพญาลอ เจ้ามอญ ภายหลังในปีนั้น กองทหารถูกล้อมโดยพญาทะละ อุปราชเมาะตะมะที่สยามแต่งตั้ง เป็นเวลา 7 เดือนจนถึงพฤษภาคม ค.ศ. 1602 พญาทะละลงนามสันติภาพกับดึ บรีตูด้วยการสมรสแบบพันธมิตรระหว่างพระธิดาของพระองค์และ Simon บุตรของดึ บรีตู ตลอดเวลานั้น เมงเยสีหตูได้ตั้งกองกำลังรักษาการณ์ไว้ใกล้กับตาล-ลยีนและเมาะตะมะ เพื่อป้องกันไม่ให้สงครามลุกลามออกไป แต่นอกจากนี้ก็ไม่มีอะไรอีก เมื่อถึงเวลานั้น แม้แต่อำนาจของกษัตริย์ยะไข่เหนือกองทหารที่นำโดยโปรตุเกสก็เป็นเพียงนามเท่านั้น ดึ บรีตูยังคงติดต่อกับ Aires de Saldanha อุปราชกัว เพื่อให้ตาล-ลยีนกลายเป็นอาณานิคมโปรตุเกส
ราชาภิเษก.
เมื่อวันที่ 21 มีนาคม [ตามปฎิทินเก่า: 11 มีนาคม] ค.ศ. 1603 เมงเยสีหตูขึ้นครองราชย์ด้วยบรรดาศักดิ์ มหาธรรมราชา  ส่วนอัครมเหสีได้รับบรรดาศักดิ์ อตุลอัคคมหาเทวี  นะฉิ่นเหน่าง์ พระราชโอรสองค์โต ได้รับการแต่งตั้งเป็นรัชทายาท พระองค์ยังให้พระอนุชาองค์โตด้วยบรรดาศักดิ์ ตะโดธรรมราชา  ตำแหน่งของผู้ปกครองแปร แสดงให้เห็นว่าพระองค์มีแผนการเกี่ยวกับแปร อาณาจักรทางตะวันตกของพระองค์
เสียท่าเรือพม่าตอนล่าง.
ประมาณเดือนมีนาคม/เมษายน ค.ศ. 1603 ชาวโปรตุเกสที่ตาล-ลยีนประกาศจงรักภักดีต่อจักรวรรดิโปรตุเกสและตัดความสัมพันธ์กับทั้งยะไข่และตองอู
เพื่อตอบสนองต่อสิ่งนี้ ตองอูและยะไข่ร่วมกันโจมตีตาล-ลยีนในฤดแล้งของ ค.ศ. 1603–04 เมงเยสีหตูเป็นผู้นำกองทัพตองอู แต่กองทัพเรือยะไข่ที่ประกอบด้วยเรือร้อยลำและและเรือรบกว่าร้อยลำ ถูกเรือรบโปรตุเกสไม่กี่ลำโจมตีจนพ่ายแพ้ใกล้แหลมนะกะริ และผู้บัญชาการ มกุฎราชกุมาร Min Khamaung ถูกจับกุมตัวไป กษัตริย์ยะไข่เองก็ทรงติดตามด้วยกองทัพเรืออีก 300 ลำ และร่วมกับกองทัพตองอูเข้าล้อมเมือง แต่แนวป้องกันของตาล-ลยีนยังคงคุมได้อยู่ ในการเจรจาครั้งต่อมาเมื่อ ค.ศ. 1604 ชาวยะไข่ตกลงที่จะจ่ายค่าไถ่ 50,000 ดูกัต เพื่อแลกกับการปล่อยตัวมกุฎราชกุมาร และให้ตาล-ลยีนมีสถานะเป็นอาณานิคมของโปรตุเกส
ในวัฒนธรรมสมัยนิยม.
มีนักแสดงผู้รับบท เมงเยสีหตูที่ 2 ได้แก่
หมายเหตุ.
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />