อำเภอห้วยยอด

ห้วยยอด เป็นอำเภอเก่าแก่อำเภอหนึ่งในจังหวัดตรัง ที่มีชื่อเรียกว่า "ห้วยยอด" เนื่องมาจากภูมิประเทศของอำเภอห้วยยอด โดยคำว่า "ห้วย" หมายถึง ลำห้วยต่าง ๆ ซึ่งเป็นสาขาของแม่น้ำตรัง อันเป็นแม่น้ำสายหลักของจังหวัดที่พาดผ่านพื้นที่ส่วนต่าง ๆ ของอำเภอ ส่วนคำว่า "ยอด" หมายถึง ยอดเขาที่เรียงรายตลอดแนวทางด้านทิศตะวันออกของอำเภอ ซึ่งเรียกว่า ภูเขาบรรทัด โดยพื้นที่ห้วยน้ำและยอดเขาสลับกันไปมา จึงได้เรียกว่าห้วยยอดมาจนปัจจุบัน
ประวัติ.
จากข้อมูลที่ค้นพบตั้งแต่ปี พ.ศ. 2355 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พื้นที่ปกครองของอำเภอห้วยยอดถูกแบ่งออกเป็น 2 ส่วน โดยพื้นที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำตรัง ได้แก่ บ้านเขาปินะ บ้านบางกุ้ง บ้านท่าประดู่ บ้านควน บ้านหนองหงษ์ บ้านเขาขาด บ้านหนองไม้แก่น บ้านหนองแค และพื้นที่ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำตรังบางส่วน ได้แก่ บ้านในเตา ขึ้นอยู่กับเมืองนครศรีธรรมราช ส่วนพื้นที่ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำตรังส่วนใหญ่ ขึ้นอยู่กับเมืองตรัง
ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์เสด็จประพาสเมืองตรัง ปรากฏว่ามีกรรมกรจีนจำนวนมากจากเกาะปีนัง เข้ามาทำเหมืองแร่ดีบุกที่บ้านท่ามะปราง ทำให้ชุมชนบริเวณนั้นเจริญมากขึ้น และเกิดตลาดแห่งแรกที่บ้านท่ามะปราง ต่อมามีเรือขุดแร่ของฝรั่งมาทำการขุดแร่แถวหน้าวัดห้วยยอด จึงทำให้ชุมชนบริเวณอำเภอห้วยยอดเจริญขึ้นตั้งแต่นั้นมา
ต่อมา พ.ศ. 2423 ทางราชการได้โอนเมืองตรังไปขึ้นตรงต่อกรุงเทพฯ จึงได้โอนพื้นที่ทางฝั่งตะวันตกของแม่น้ำตรังมาขึ้นกับเมืองตรังด้วย ทำให้เกิดแขวงขึ้น 4 แขวง คือ แขวงบางกุ้ง แขวงบ้านนา แขวงปากคม แขวงเขาขาว จนกระทั่งปี พ.ศ. 2430 จึงได้รวมท้องที่บ้างส่วนของเมืองนครศรีธรรมราชทางฝั่งตะวันตกของแม่น้ำตรังเป็น อำเภอเขาขาว ขึ้น โดยตั้งที่ว่าการอำเภอที่ตำบลเขาขาว ต่อมาจึงได้ย้ายที่ทำการอำเภอมาตั้งอยู่ที่ตำบลน้ำพราย ซึ่งเป็นที่ตั้งของที่ว่าการอำเภอในปัจจุบันนี้ แต่ยังเป็นชื่ออำเภอเขาขาว ต่อมาได้แยกพื้นที่ตำบลน้ำพรายบริเวณที่ตั้งที่ว่าการอำเภอออกมาตั้งเป็นตำบลใหม่ ให้ชื่อว่า "ตำบลห้วยยอด" ดังนั้นในปี พ.ศ. 2455 จึงเปลี่ยนชื่ออำเภอเป็น อำเภอห้วยยอด เพื่อให้ตรงกับชื่อตำบลที่ตั้งที่ว่าการอำเภอ ในปี พ.ศ. 2460 ได้เปลี่ยนชื่อเป็นอำเภอเขาขาวอีกครั้ง และในปี พ.ศ. 2482 จึงได้เปลี่ยนมาเป็นอำเภอห้วยยอดจนกระทั่งปัจจุบัน
เดิมเขตการปกครองในจังหวัดตรังมีเพียง 6 อำเภอ และอำเภอห้วยยอดเป็นอำเภอเดียวที่ไม่มีพื้นที่ติดทะเล เนื่องพื้นฐานเศรษฐกิจของอำเภอห้วยยอดมาจากการทำเหมืองแร่ดีบุก เมื่อจำนวนประชากรมากขึ้น จึงได้มีการแยกส่วนการปกครองของจังหวัดเพิ่มขึ้น และเมื่อ วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2534 ได้แยกส่วนหนึ่งของอำเภอห้วยยอด ได้แก่ ตำบลควนเมา ตำบลคลองปาง ตำบลหนองบัว ตำบลหนองปรือ และตำบลเขาไพรออกไปเป็นอำเภอรัษฎา ตามประกาศกระทรวงมหาดไทย
ภูมิศาสตร์.
ที่ตั้งและอาณาเขต.
อำเภอห้วยยอดตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
ภูมิประเทศ.
สภาพพื้นที่โดยส่วนใหญ่เป็นที่ดอนลาดจากเทือกเขาบรรทัดทางทิศตะวันออก ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ และทิศเหนือ
ภูเขา เป็นภูเขาจากทิวเขาบรรทัด ส่วนใหญ่อยู่ในตำบลในเตา ตำบลท่างิ้ว ตำบลเขาปูน และตำบลปากแจ่ม
แม่น้ำ ได้แก่ แม่น้ำตรัง ซึ่งต้นน้ำเกิดจากเทือกเขาบรรทัด ในเขตจังหวัดนครศรีธรรมราช ไหลผ่านตำบลต่าง ๆ ของอำเภอห้วยยอด หลายตำบล ผ่านอำเภอเมืองตรังและอำเภอกันตังออกทะเลด้านมหาสมุทรอินเดีย ราษฎรสามารถใช้ในเกษตรกรรม และในฤดูฝนเมื่อฝนตกหนักทำให้น้ำหลากผ่านแม่น้ำตรังทำให้เกิดอุทกภัยในตำบลต่าง ๆ ของอำเภอ
อำเภอห้วยยอดอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัดตรัง ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 28 กิโลเมตร ตั้งอยู่ที่ตำบลห้วยยอดในเขตเทศบาลตำบลห้วยยอด ตัวอำเภอมีพื้นที่ประมาณ 762.63 ตารางกิโลเมตร<ref name="http://www.huaiyot.dopatrang.go.th/general1.php"></ref> 
ภูมิอากาศ.
พื้นที่อำเภอห้วยยอดได้รับอิทธิพลลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้และลมมรสุมตะวันออก ฝนจะเริ่มตกประมาณเดือนพฤษภาคม และจะมีฝนตกระหว่างเดือนสิงหาคมถึงเดือนธันวาคม เป็นการเข้าสู่ฤดูฝน ตั้งแต่ช่วงเดือนกุมภาพันธ์ จะย่างเข้าสู่ฤดูร้อนไปจนถึงเดือนมิถุนายน
การแบ่งเขตการปกครอง.
การปกครองส่วนภูมิภาค.
อำเภอห้วยยอดแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 16 ตำบล 133 หมู่บ้าน ได้แก่
หมายเลขที่หายไปเป็นรหัสของตำบลที่แยกไปขึ้นกับอำเภอรัษฎา
การปกครองส่วนท้องถิ่น.
ท้องที่อำเภอห้วยยอดประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 19 แห่ง ได้แก่
ประชากร.
อำเภอห้วยยอดมีจำนวนประชากรทั้งสิ้น 90,931 คน ชาย จำนวน 45,487 คน หญิงจำนวน 45,444 คน ความหนาแน่นของประชากร 121.69 คน/ตารางกิโลเมตร (สำรวจเมื่อเดือนธันวาคม 2548) 
ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำสวนยางพารา ทำสวนปาล์ม และทำนา อาชีพเสริม ได้แก่ ทำไร่และทำสวนผลไม้
สถานที่ที่น่าสนใจ.
ตำบลห้วยยอด.
สถานีรถไฟห้วยยอด เดิมเป็นอาคารไม้ขนาดเล็ก ต่อมาทำการขยายต่อเติมที่พักผู้โดยสารเมื่อ พ.ศ. 2510 บริเวณลานจอดรถด้านหน้าสถานีและที่ทำการแขวงบำรุงทางห้วยยอด มีรถซ่อมบำรุงทางของเก่าตั้งแต่สมัยก่อนสงครามโลกจอดเป็นอนุสรณ์อยู่กลางวงเวียนขนาดเล็ก
อำเภอห้วยยอดมีการจัดเทศกาลกินเจซึ่งถือปฏิบัติกันมายาวนาน โดยมีศาลเจ้า (โรงพระ) ที่เป็นที่รู้จัก ได้แก่ ศาลเจ้าแม่กวนอิมและศาลเจ้ากิมอ๋องซึ่งตั้งอยู่ในรั้วเดียวกัน ที่นี่จะมีการกินเจปีละ 2 ครั้ง ครั้งแรกประมาณเดือนสิงหาคม กินเจเนื่องในโอกาสวันเกิดเจ้าแม่กวนอิม โดยมีระยะเวลา 7 วัน ส่วนครั้งที่สองก็คือช่วงเทศกาลกินเจที่เรารู้จักกันทั่วประเทศ คนห้วยยอดจะเรียกกินเจนี้ว่ากินเจของกิวอ๋อง
น้ำตกโตนคลาน เป็นน้ำตกขนาดเล็ก เกิดขึ้นจากป่าต้นน้ำในแนวเทือกเขาบรรทัด มีน้ำไหลตลอดปี ตั้งอยู่ห่างจากตัวอำเภอประมาณ 5 กิโลเมตร
เป็นสถานปฏิบัติธรรมที่เพิ่งจัดสร้างขึ้นใหม่ราวปี พ.ศ. 2545 เนื่องจากสถานปฏิบัติธรรมแห่งนี้ตั้งอยู่บนเชิงเขาขนาดเล็ก สามารถมีความเงียบสงบ และมองเห็นทิวทัศน์ของตัวอำเภอห้วยยอดจากมุมสูงได้ จึงเป็นอีกสถานที่ ที่ได้รับความนิยมทั้งจากนักปฏิบัติธรรม และนักท่องเที่ยวในการแวะขึ้นไป
ตำบลเขากอบ.
ถ้ำเลเขากอบเป็นความมหัศจรรย์ของธรรมชาติที่ทำให้เกิดธารน้ำไหลตลอดถ้ำบนแผ่นดิน มีลักษณะเป็นภูเขาผาหินสูงชันสลับซับซ้อน มีลำคลองที่ไหลมาจากทิวเขาบรรทัด เมื่อไหลมาถึงบริเวณเขากอบจะแยกออกเป็น 3 สาย โดย 2 สายจะไหลอ้อมภูเขาและอีกสายหนึ่งจะไหลลอดถ้ำใต้ภูเขา ภายในถ้ำมีหินงอกหินย้อย ระยะทาง 4 กิโลเมตร องค์การบริหารส่วนตำบลเขากอบได้จัดเรือพายบริการนำเที่ยวชมความงามของถ้ำ ถือเป็นกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงนิเวศของชุมชนในท้องถิ่น ค่าบริการเรือลำละ 200 บาทต่อ 6 คน หรือคนละ 30 บาท ใช้เวลาในการล่องเรือประมาณ 1 ชั่วโมง ล่องเรือได้ตั้งแต่เวลา 8.00-18.00 น. สอบถามรายละเอียดได้ที่องค์การบริหารส่วนตำบลเขากอบ โทร. 0 7520 6620, 0 7550 0088 
การเดินทาง ห่างจากที่ว่าการอำเภอห้วยยอดไปตามถนนเพชรเกษมประมาณ 7 กิโลเมตร แยกซ้ายเข้าบ้านเขากอบประมาณ 700 เมตร
ตำบลนาวง.
ห่างจากถ้ำเลเขากอบไปบนถนนเพชรเกษม เป็นที่ตั้งของวัดถ้ำเขาปินะ บริเวณเขาปินะนี้ มีถ้ำขนาดใหญ่ซึ่งเดิมเป็นแหล่งที่อยู่ของค้างคาว ต่อมาได้มีพระภุดงค์มาพำนักและได้รับศรัทธาจากชาวบ้านสร้างกุฎิถวายบริเวณเชิงเขาแทน จึงได้ตั้งเป็นสำนักสงฆ์ และยกระดับเป็นวัดในเวลาต่อมา
ตำบลบางดี.
ทะเลสองห้องตั้งอยู่ที่ตำบลบางดี ห่างจากตัวอำเภอห้วยยอดประมาณ 27 กิโลเมตร โดยเดินทางไปตามถนนเพชรเกษม สายห้วยยอด-กระบี่ ถึงสามแยกท่ามะพร้าว แยกขวาไปอีก 12 กิโลเมตร เป็นแอ่งน้ำธรรมชาติกว้างใหญ่คล้ายทะเลสาบโอบล้อมด้วยภูเขาหลายลูก ดูสลับซับซ้อนและอุดมสมบูรณ์ด้วยไม้นานาชนิด ตอนกลางของแอ่งน้ำมีเขายื่นออกมาเกือบติดต่อกัน แบ่งแอ่งน้ำออกเป็น 2 ตอน จึงเป็นที่มาของชื่อทะเลสองห้อง
ทะเลสองห้องยังเป็นที่ตั้งของค่ายลูกเสือไทยเฉลิมพระเกียรติ ซึ่งถือได้ว่าเป็นค่ายลูกเสือระดับชาติประจำภาคใต้อีกด้วย ค่ายลูกเสือแห่งนี้มีทัศนียภาพสวยงามของภูเขา และทะเลสาบสองห้อง มีอาคารประชุม ที่พัก สิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับการอยู่ค่ายพักแรมพร้อม ตั้งอยู่ห่างจากตัวจังหวัดตรังเพียง 60 นาที สถานที่ติดต่อค่ายลูกเสือไทยเฉลิมพระเกียรติบ้านทะเลสองห้อง หมู่ที่ 10 ตำบลบางดี อำเภอห้วยยอด จังหวัดตรัง โทร. 0 7521 0258
วัดถ้ำเขาสายเป็นวัดที่มีมาตั้งแต่โบราณ เป็นที่ตั้งเมืองตรังครั้งแรก มีบันทึกในประวัติศาสตร์เป็นหนังสือที่เขียนโดยทอเลมี นักปราชญ์ชาวกรีกซึ่งได้กล่าวถึง แม่น้ำไครโลนาส หมายถึง แม่น้ำตรัง แม่น้ำอัตตาบาส์ หมายถึง แม่น้ำตาปี แม่น้ำปะลันดา หมายถึง คลองโอ๊ก และคลองมีนในจังหวัดตรัง เป็น 1 ในแหล่งมวลสารวัตถุจากโบราณสถานและโบราณวัตถุที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงนำมาเป็นส่วนประกอบในการทำพระสมเด็จจิตรลดา
ตำบลลำภูรา.
เดิมชื่อวัดถ้ำพระ ตั้งอยู่เลขที่ 5/1 หมู่ที่ 6 บ้านถ้ำพระ ตำบลหนองบัว สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย มีที่ดินทั้งวัดเนื้อที่ 84 ไร่ 60 ตารางวา เป็น 1 ในแหล่งมวลสารวัตถุจากโบราณสถานและโบราณวัตถุที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงนำมาเป็นส่วนประกอบในการทำพระสมเด็จจิตรลดา
ตั้งอยู่หมู่ที่ 7 บ้านชายเขา ตำบลลำภูรา ทางเข้าอยู่ตรงข้ามกับกองพันทหารราบที่ 4 กรมทหารราบที่ 15 ค่ายพระยารัษฎานุประดิษฐ์ ที่ตั้งของวัดเป็นภูเขาสูงมีทางเดินขึ้นภูเขาเพื่อชมทิวทัศน์ของจังหวัดตรังโดยทั่วไปได้อย่างชัดเจน ภายในถ้ำสามารถเดินเข้าไปชมหินงอกหินย้อยได้ และถายในบริเวณวัดมีสถานที่กว้างสามารถจอดรถได้อย่างสะดวก ทั้งยังอยู่ในบริเวณเดียวกับเขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาน้ำพรายอีกด้วย
ตำบลลำภูราเป็นแหล่งกำเนิดของเค้กขึ้นชื่อของจังหวัดตรัง ซึ่ง ม.ร.ว.ถนัดศรี สวัสดิวัฒน์ ได้เคยมาแวะชิมและแนะนำให้คนไทยได้รู้จัก เค้กขึ้นชื่อของลำภูรามีลักษณะที่ไม่เหมือนเค้กทั่วไปคือ ตรงกลางของขนมเค้กจะมีช่องว่างตรงกลางเป็นวงกลม ร้านจำหน่ายขนมเค้ก ได้แก่ เค้กขุกมิ่ง เค้กนำเก่ง เค้กศรียง เค้กศิริวรรณ เค้กช่อลดา ลำภูรา เป็นต้น