ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 2/อธิบายประกอบ

พงศาวดารเมืองถลาง, ไม่ปรากฏผู้สร้างสรรค์

— ตรงกับ
— ตรงกับ
พงศาวดารเมืองไทรบุรีฯ, ไม่ปรากฏผู้สร้างสรรค์
ผู้ครองไทรบุรี


พระองคมหาวังษาที่ 1 — ได้แก่ (Merong Mahawangsa), หนังสือรายปีเกอดะห์ เรียก "Márong Máháwángsá"
พระองค์มหาโพธิสัตว์ที่ 1, บุตรของพระองคมหาวังษาที่ 1 — หนังสือรายปีเกอดะห์ เรียก "Rájá Máhá Podisat"
พระศรีมหาวังษา, บุตรของพระองค์มหาโพธิสัตว์ที่ 1 — หนังสือรายปีเกอดะห์ เรียก "Rájá Sri Máháwángsá"
พระศรีมหาอินทรวังษา, บุตรของพระศรีมหาวังษา — หนังสือรายปีเกอดะห์ เรียก "Wong Maha Prit Durya" และว่า ได้พระสมัญญาว่า "Rájá Bersiyong" แปลว่า "ราชาผู้มีงา" (tusked Rájá) เพราะพระทนต์ (เขี้ยว) งอกยาว หลังจากเสวยโลหิตมนุษย์, เอกสารอื่นเรียก "Seri Maha Inderawangsa"
พระองค์มหายาดดาหรา, บุตรของพระศรีมหาอินทรวังษา — หนังสือรายปีเกอดะห์ ว่า "Wong Maha Prit Durya" เป็นพระนามของพระศรีมหาอินทรวังษา
พระองค์มหาโพธิสัตว์ที่ 2, บุตรของพระองค์มหายาดดาหรา
พระองค์มหาวังษาที่ 2 หรือ สุลต่านมูนฟานซะ, บุตรของพระองค์มหาโพธิสัตว์ที่ 2 — ได้แก่ สุลต่าน (Mudzaffar Shah I)
ตนกูมูอัดลำซะ หรือ สุลต่านมูอัดลำซะ, บุตรของสุลต่านมูนฟานซะ — ได้แก่ สุลต่าน (Mu'adzam Shah)
ตนกูมหะมัดซะ หรือ สุลต่านมหะมัดซะ, บุตรของสุลต่านมูอัดลำซะ — ได้แก่ สุลต่าน (Muhammad Shah)
ตนกูมันโลซะ หรือ สุลต่านมันโลซะ, บุตรของสุลต่านมหะมัดซะ — ได้แก่ สุลต่าน (Muzzil Shah)
ตนกูมหะมุดซะ หรือ สุลต่านมหะมุดซะ, บุตรของสุลต่านมันโลซะ — ได้แก่ สุลต่าน (Mahmud Shah I)
ตนกูสุไลยมันซะ หรือ สุลต่านสุไลยมันซะ, บุตรของสุลต่านมหะมุดซะ — ได้แก่ สุลต่าน (Sulaiman Shah II)
ตนกูรายาอุดินมหะมัดซะ หรือ สุลต่านรายาอุดินมหะมัดซะ, บุตรของตนกูสุไลยมันซะ — ได้แก่ สุลต่าน (Rijaluddin Muhammad Shah)
ตนกูมหัยยิตดินมันโซร์ซะ หรือ สุลต่านมหัยยิตดินมันโซร์ซะ, บุตรของสุลต่านรายาอุดินมหะมัดซะ — ได้แก่ สุลต่าน (Muhyiddin Mansur Shah)
ตนกูลิยาอุดินมัดรำซะ หรือ สุลต่านลิยาอุดินมัดรำซะ, บุตรของตนกูมหัยยิตดินมันโซร์ซะ — ได้แก่ สุลต่าน (Ziyauddin Mukarram Shah)
ตนกูอะตาอินลามหะมัดซะ หรือ สุลต่านอะตาอินลามหะมัดซะ, บุตรของตนกูลิยาอุดินมัดรำซะ — ได้แก่ สุลต่าน (Ataullah Muhammad Shah)
ตนกูอะมัดตายุดินมัดรำซะ หรือ สุลต่านอะมัดตายุดินมัดรำซะ, น้องชายของสุลต่านอะตาอินลามหะมัดซะ — ได้แก่ สุลต่าน (Ahmad Tajuddin Halim Shah I)
ตนกูมหะมัดยิหวา หรือ สุลต่านมหะมัดยิหวากัยนันอาดิลินมูอัดลำซะ, บุตรของสุลต่านอะตาอินลามหะมัดซะ — ได้แก่ ตุนกู (Tunku Muhammad Jiwa II), เมื่อได้ครองไทรบุรีแล้ว เรียก สุลต่าน (Muhammad Jiwa Zainal Adilin Mu'adzam Shah)
ตนกูอัปดลลา หรือ สุลต่านอัปดลลามัดรำซะ, บุตรของสุลต่านมหะมัดยิหวาฯ — ได้แก่ ตุนกู (Tunku Abdullah), เมื่อได้ครองไทรบุรีแล้ว เรียก สุลต่าน (Abdullah Mukarram Shah)
รายามุดาไทรบุรี


รายามุดา — เชลลาแบร์ว่า ในภาษามลายู "ราจามูดา" (ra'ja mu'da) แปลว่า "รัชทายาท" (heir to the throne), ผู้เป็นรายามุดาไทรบุรี ตามที่ปรากฏในพงศาวดารนี้ มีดังนี้

ตนกูมะหมุดซะ, น้องชายของสุลต่านมูอัดลำซะ
ตนกูลิยาอุดิน, น้องชายของสุลต่านอัปดลลามัดรำซะ — ได้แก่ ตุนกู (Tunku Ziyauddin)
บุคคลอื่น ๆ

เจ้าเมืองอาเจ — ได้แก่ สุลต่าน (Iskandar Muda) แห่ง (Aceh)
ตนกูมหะมัดซะ, บุตรของสุลต่านมูนฟานซะ
ตนกูสุไลยมานซะ, ผู้ครองปูเลาลังกาวี, น้องชายของสุลต่านมูอัดลำซะ, บุตรของสุลต่านมูนฟานซะ
สถานที่
— ได้แก่ เขต (Kuala Muda) ในปัจจุบัน
กอตาสตา — ได้แก่ (Kota Setar)
กายัง, เมือง
เกดะใหม่, คลอง — ได้แก่ (Sungai Kedah)
โคตาโอร์กวาลามุดา — อาจได้แก่ (Kota Kuala Muda)
นาคอ, เมือง
นางกาวี, เกาะ — อีกชื่อหนึ่งของปูเลาลังกาวี, ดู
นาสา, บ้าน, อยู่ในเมืองปลิศ
ปลิศ, เมือง — ได้แก่ (Perak)
— ได้แก่ ในประเทศไทยปัจจุบัน, ภาษามลายูเรียก "ปูเลาลีบง" (Pulau Libong) แปลว่า "เกาะหลาวชะโอน" ("ปูเลา" แปลว่า "เกาะ", "ลีบง" แปลว่า "ต้นหลาวชะโอน")
— ได้แก่ , ภาษามลายูเรียก "ปูเลาปีนัง" (Pulau Pinang) แปลว่า "เกาะหมาก" ("ปูเลา" แปลว่า "เกาะ", "ปีนัง" แปลว่า "ต้นหมาก")
— ได้แก่ , ภาษามลายูเรียก "ปูเลาลังกาวี" (Pulau Langkawi) แปลว่า "เกาะลังกาวี" ("ปูเลา" แปลว่า "เกาะ")
โรม, เมือง — หนังสือรายปีเกอดะห์ เรียก "Rúm" และอธิบายว่า เป็น "จักรวรรดิเติร์ก หรือจักรวรรดิของชาวเซลจุค" (Turkish Empire or that of the Seljuks) ดังนั้น จึงได้แก่ (Rûm)
ลังกาซูก — อาจเป็นการพิมพ์ผิด, หนังสือรายปีเกอดะห์ ว่า "Lánkásuká", คือ (Langkasuka), เอกสารไทยบางฉบับเรียก "ลังกาสุกะ"
สปูเตะ
สะรูดำ — อาจได้แก่ (Serdang)
หมาก, เกาะ — ดู
อมัดกวาลามุดา — อาจเป็นแห่งเดียวกับกวาลามุดา, ดู
อาแจ, เมือง — ได้แก่ (Aceh)
อื่น ๆ
บาระหุม — เชลลาแบร์ว่า ในภาษามลายู "มัรฮุม" (mar'hum) แปลว่า "ผู้ล่วงลับแล้ว, ผู้วายชนม์แล้ว (มักใช้แก่กษัตริย์)" ["the late, the deceased (usually of kings)"], มาจากภาษาอาหรับว่า "มัรฮูม" (مرحوم) มีความหมายอย่างเดียวกัน
สาสนามหะมัด — ได้แก่
พงศาวดารเมืองตรังกานูฯ, ไม่ปรากฏผู้สร้างสรรค์
บุคคล
เซอเยมบรุก — ได้แก่ เซอร์ (Sir James Brooke)
ตนกูกาเด, บุตรของ — ได้แก่ ?
ตนกูดุรมาน หรือ ตนกูดุระมาน, บุตรของ — ได้แก่ ?
ตนกูนิ, บุตรหญิงของ — ได้แก่ เติงกู นิก (Tengku Nik)
ตนกูเดาโหด, บุตรของ — ได้แก่ (Tunku Daud)
ตนกูบุหลัน, ภริยาของ — ได้แก่ ?
ตนกูบุหวัน, ภริยาของ — ได้แก่ ?
ตนกูบาระเฮม, บุตรของ — ได้แก่ ?
ตนกูปะสา, บุตรหญิงของ — เชลลาแบร์ว่า ในภาษามลายู "ตวนกู/ตุงกู/เติงกู" (tuanku/tungku/tengku) เป็นคำเรียกเจ้า (ชายหรือหญิง) ส่วน "บะซาร์/เบอซาร์" (bsar/besar) แปลว่า ใหญ่, "ตนกูปะสา" จึงอาจแปลได้ว่า "ท่านหญิงใหญ่" ซึ่งอาจได้แก่ เติงกู เบอซาร์ อับบัส (Tengku Besar Abbas)
, บุตรของ — ได้แก่ (Tunku Zainal)
ตนกูมังโซ, บุตรของ — ได้แก่ เติงกู มันโซร์ (Tengku Mansor), ชื่ออื่นว่า ตุนกู มันซูร์ ที่ 2 (Tunku Mansur II) หรือ สุลต่านมันซูร์ ชะฮ์ ที่ 2 (Sultan Mansur Shah II)
ตนกูมะติเมาะจิ, บุตรหญิงของ — ได้แก่ ?
ตนกูมะหมัด, บุตรของ — ได้แก่ ?
ตนกูมะมุด, บุตรของ — ได้แก่ ?
ตนกูละเมาะปลู, บุตรของ — ได้แก่ ?
, บุตรหญิงของ — ได้แก่ ?
ตนกูสมะแอ, บุตรของ — ได้แก่ เติงกู อิสมาอิล (Tengku Ismail)
ตนกูสะเปีย, บุตรของ — ได้แก่ ?
, บุตรของ — ได้แก่ (Tunku Abdul Rahman)
, บุตรของ — ได้แก่ (Tunku Ahmad)
ตนกูอิตำ, บุตรของ — ได้แก่ ?
ตนกูอุมา, บุตรของ — ได้แก่ (Tunku Omar)
, พี่ของ — ได้แก่ ?
— ได้แก่ (Tuan Mansur)
บาระหุม — เชลลาแบร์ว่า ในภาษามลายู "มัรฮุม" (mar'hum) แปลว่า "ผู้ล่วงลับแล้ว, ผู้วายชนม์แล้ว (มักใช้แก่กษัตริย์)" ["the late, the deceased (usually of kings)"], มาจากภาษาอาหรับว่า "มัรฮูม" (مرحوم) มีความหมายอย่างเดียวกัน

บาระหุมยางตะ, ชื่อเมื่อล่วงลับแล้วของ — ตรงกับภาษามลายูว่า "มัรฮุม จังกุต" (Marhum Janggut), เชลลาแบร์ว่า ในภาษามลายู "จังกต" (jang'got) แปลว่า "หนวด" (beard), พงศาวดารนี้ว่า ชื่อนี้ได้มาเพราะไว้หนวด

มะหมัด, เจ้าเมืองตรังกานู — ได้แก่ ?
มาโซ — ดู
รายามุดา — เชลลาแบร์ว่า ในภาษามลายู "ราจามูดา" (ra'ja mu'da) แปลว่า "รัชทายาท" (heir to the throne),
สุลต่านมะหะมุด, บุตรของ — ได้แก่ ?
หลวงโกชาอิศหาก — ได้แก่ หลวงโกชาอิศหาก (หลี)
อับดุลมาน — ดู
อามัด — ดู
สถานที่
กลันตัน, เมือง — ได้แก่ (Kelantan) ปัจจุบันเป็นรัฐในประเทศมาเลเซีย
กุนเตียน, เมือง — ได้แก่ ?
เกาะ, เมือง — ได้แก่ ?
ตรังกานู, เมือง ได้แก่ (Terengganu) ปัจจุบันเป็นรัฐในประเทศมาเลเซีย
ยะโฮ, เมือง — ได้แก่ (Johor) ปัจจุบันเป็นรัฐในประเทศมาเลเซีย
ลิงา, เมือง — ได้แก่ (Lingga) เมืองในประเทศมาเลเซีย
สมปัก, เมือง — ได้แก่ ?
สะระวะ, เมือง — ได้แก่ (Sarawak) ปัจจุบันเป็นรัฐในประเทศมาเลเซีย
สิงคา, เมือง — อาจได้แก่
วันที่
— ตรงกับ
พงศาวดารเมืองกลันตันฯ, ไม่ปรากฏผู้สร้างสรรค์
บุคคล
กูสะริมะ — ได้แก่ ?
เจะหวัง — ได้แก่ ?
เจ้าพระยาศรีสุริยวงษ์ — ได้แก่
ตนกูจี, บุตรหญิงของ — ได้แก่ ?
ตนกูนีดอระฮัน, บุตรของ — ได้แก่ ?
ตนกูปะษา — ตรงกับภาษามลายูว่า "ตวนกูปะซาร์" (tuanku bsar) แปลว่า "ท่านชายใหญ่", "ตวนกู" (tuanku) เป็นคำเรียกเจ้า (ชายหรือหญิง) ส่วน "ปะซาร์" (bsar) แปลว่า ใหญ่, เอกสารนี้เอ่ยถึง "ตนกูปะษา" สองคน คือ

หรือ ตนกูปะษา, บุตรของ — ได้แก่ สุลต่าน (Mahmud Mustafa Shah)
ตนกูปะษา หรือ พระ/พระยารัษฎาธิบดีบุตรบุรุษย์พิเสศ, บุตรของ — ได้แก่ ?

, บุตรของ — ได้แก่ ตุนกู ปูเตะฮ์ (Tunku Puteh)
ตนกูมะเดาะ, บุตรของ — ได้แก่ ?
ตนกูสบาสุ, บุตรของ — ได้แก่ ?
ตนกูสุหลง หรือ หลวงสุนทรรายา, บุตรของ — ได้แก่ ?
ตนกูหลงฮามัด — ได้แก่ ?
หรือ พระยาสุนทรธิบดีศรีสุลต่านเดหวามหารายา จางวางเมืองกลันตัน, บุตรของ — ได้แก่ ?
ตุวันตะเงาะ หรือ ตนกูตะเงาะ, บุตรของ — ได้แก่ ?
ตุวันนิกากับ หรือ ตนกูศรีอินดาราประตามหามนตรี, บุตรของ — ได้แก่ ?
ตุวันนุสู, บุตรของ — ได้แก่ ?
ตุวันมาโซ, ผู้ครองตรังกานู — ได้แก่ (Tuan Mansur)
ตุวันมุสู, บุตรของ — ได้แก่ ?
ตุวัน, บุตรของ — ได้แก่ (Tuan Senik Mulut Merah; แปลตรงตัวว่า "ท่านเซอนิกปากแดง")
หรือ หลงมะหมัด, บุตรของ — ได้แก่ (Tuan Long Muhammad)
ตุหวันตำมะโหงง หรือ , บุตรของตุหวันหลงมะหมัด — ได้แก่ ?
ตุหวันบาโหงย หรือ , บุตรของ — ได้แก่ ตวน บังกุล (Tuan Banggul)
ตุหวันหลงษาลอ หรือ , บุตรของ — ได้แก่ (Tuan Long Jenal)
บาระหุม — เชลลาแบร์ว่า ในภาษามลายู "มัรฮุม" (mar'hum) แปลว่า "ผู้ล่วงลับแล้ว, ผู้วายชนม์แล้ว (มักใช้แก่กษัตริย์)" ["the late, the deceased (usually of kings)"], มาจากภาษาอาหรับว่า "มัรฮูม" (مرحوم) มีความหมายอย่างเดียวกัน
พระยาจางวาง — ดู
พระยาไชยาท้ายน้ำ — ได้แก่ ?
พระยาตานี — ได้แก่ ' และ ' ตามลำดับ
พระยายะหริ่ง — ได้แก่ ?
พระยาระแงะ — ได้แก่ ?
พระยาศรีพิพัฒน์ — ได้แก่
พระสุนทรนุรักษ์ — อาจได้แก่
พระยาเสนหามนตรี — ได้แก่ ?
พระยาหนองจิก — อาจได้แก่ ดาตุก เปิงกาลัน (Datuk Pengkalan)
, เจ้าเมืองกลันตัน — ได้แก่ (Long Yunus bin Long Sulaiman)
รายามุดา — เชลลาแบร์ว่า ในภาษามลายู "ราจามูดา" (ra'ja mu'da) แปลว่า "รัชทายาท" (heir to the throne),
หลวงโกชาอิศหาก — อาจได้แก่ เกิด บิลอับดุลลาห์
หลวงพิพิธภักดี — ได้แก่ ?
หลวงศรีปะตุกาอาหลี — ได้แก่ ?
หวันบาหยา — ได้แก่ ?
หวันหะนุ — ได้แก่ ?
สถานที่
ปาหัง, เมือง — ได้แก่ (Pahang) ปัจจุบันเป็นรัฐในประเทศมาเลเซีย
ลิงา, เมือง — ได้แก่ (Lingga) เมืองในประเทศมาเลเซีย
สลง, บ้าน; แขวงเมืองตรังกานู — ได้แก่ ?
สาย, เมือง — อาจได้แก่ จังหวัดปัตตานี ปัจจุบัน
หนองจิก, เมือง — ได้แก่ จังหวัดปัตตานี ปัจจุบัน
วันที่
— ตรงกับ
— ตรงกับ
— ตรงกับ
— ตรงกับ
— ประชุมพงศาวดาร ฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 6 ว่า ตรงกับ และว่า วันพุธดังกล่าวควรเป็นขึ้น 6 ค่ำ ส่วนขึ้น 4 ค่ำ เดือน 8 อุตราษาฒ เป็นวันจันทร์
— ตรงกับ
— ตรงกับ
— ตรงกับ
— ตรงกับ
— ประชุมพงศาวดาร ฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 6 ว่า ตรงกับ และว่า วันพฤหัสบดีดังกล่าวควรเป็นขึ้น 3 ค่ำ ส่วนขึ้น 2 ค่ำ เดือน 7 เป็นวันพุธ
— ประชุมพงศาวดาร ฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 6 ว่า ในปีจอ จ.ศ. 1200 วันศุกร์ เดือน 4 ตรงกับขึ้น 9 ค่ำ ส่วนขึ้น 7 ค่ำ เดือน 4 เป็นวันพุธ และระบุว่า ตรงกับ ส่วน ตรงกับ
— ตรงกับ
— ตรงกับ
— ประชุมพงศาวดาร ฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 6 ว่า ตรงกับ และว่า วันเสาร์ดังกล่าวควรเป็นขึ้น 13 ค่ำ ส่วนขึ้น 11 ค่ำ เดือนยี่ เป็นวันพฤหัสบดี
— ตรงกับ
— ตรงกับ
— ตรงกับ
— ประชุมพงศาวดาร ฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 6 ว่า ตรงกับ และว่า วันอาทิตย์ดังกล่าวควรเป็นขึ้น 14 ค่ำ ส่วนขึ้น 12 ค่ำ เดือน 9 เป็นวันศุกร์
— ตรงกับ
— ตรงกับ
— ตรงกับ
เชิงอรรถ
รายการอ้างอิง
"การเลื่อนยศพระยาไทรบุรีเปนเจ้าพระยาไทรบุรีแลพระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์จุลจอมเกล้าฝ่ายน่า ลงวันที่ 29 สิงหาคม ร.ศ. 114". (2438, 1 กันยายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 12, ตอน 22. หน้า 189–190.
"ประกาศกระทรวงมหาดไทย ลงวันที่ 7 เมษายน ร.ศ. 116". (2440, 9 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 14, ตอน 6. หน้า 73–75.
"ประกาศในการเลื่อนยศพระยาไทรบุรีเปนเจ้าพระยาไทรบุรี ลงวันที่ 29 สิงหาคม ร.ศ. 114". (2438, 1 กันยายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 12, ตอน 22. หน้า 190–191.
ประชุมพงศาวดาร ฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 6. (2545). กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์. .
Buyers, C. (2017). Kedah genealogy (5). Retrieved from https://www.royalark.net/Malaysia/kedah5.htm
________. (2017). Kedah genealogy (6). Retrieved from https://www.royalark.net/Malaysia/kedah6.htm
________. (2017). Kedah genealogy (7). Retrieved from https://www.royalark.net/Malaysia/kedah7.htm
Low, J. (Trans.). (1849). "A translation of the Keddah Annals termed Marong Mahawangsa". In Logan, J. R. (Ed.), The Journal of the Indian archipelago and Eastern Asia, Vol. III (pp. 1–23, 90–101, 162–181, 253–270, 314–336, etc). Singapore: G. M. Frederick.
Shellabear, W.G. (1912). Malay-English vocabulary, containing over 7000 Malay words or phrases with their English equivalents, together with an appendix of household, nautical, and medical terms etc. (2nd ed.). Singapore: Methodist Publishing House.