pythainlp/thai-wiki-dataset-v3 huggingface dataset:
พจนานุกรมกฎหมาย/กฎหมายสันนิษฐาน

กฎหมายสันนิษฐาน ความสันนิษฐานของกฎหมาย ในเมื่อมีเหตุการณ์อันเป็นข้อเท็จจริงอย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้นแล้ว ให้ถือว่า ผลต้องฤๅควรเป็นเช่นนั้นเช่นนี้ ฤๅเท่ากับเป็นเช่นนั้นเช่นนี้
ข้อสันนิษฐานในทางกฎหมายนั้น พอแบ่งออกได้เป็น ๒ อย่าง คือ ―
(๑) สันนิษฐานโดยข้อกฎหมาย เช่น กฎหมายลักษณะอาชญา มาตรา ๕๖ สันนิษฐานว่า เด็กอายุต่ำกว่า ๗ ขวบ ไม่รู้เดียงสา ประมวลกฎหมายและพาณิชย์ มาตรา ๖๔-๖๕ สันนิษฐานว่า คนที่สาบสูญไปตั้ง ๗ ปีนั้น ตาย
ข้อนี้ ยังแบ่งออกได้อีก ๒ ประการ คือ ―
(๒) สันนิษฐานโดยข้อเท็จจริง เช่น ใช้ปืนยิงคน ตามธรรมดาต้องสันนิษฐานไว้ก่อนว่า ผู้ยิงตั้งใจจะฆ่าผู้ถูกยิงให้ตาย เพราะปืนเป็นอาวุธร้ายแรงมาก (ดู คำพิพากษาฎีกาที่ ๕๐๔/๑๒๘, ๕๔๗/๑๒๘) แต่นำสืบหักล้างได้
พจนานุกรมกฎหมาย/กฎหมายระวางประเทศ

กฎหมายระวางประเทศ แบบธรรมเนียม ประเพณี และกฎข้อบังคับ สำหรับความประพฤติของประเทศต่าง ๆ ต่อกันแลกัน (ดู พระราชนิพนธ์หัวข้อกฎหมายนานาประเทศแผนกคดีเมือง ของ พระมงกุฎเกล้าฯ หน้า ๓)
บทคนเรียก กฎหมายระวางประเทศ ว่า “ธรรมะระวางประเทศ” เพราะไม่เป็นกฎหมายบริบูรณ์ คือ ขาดการบังคับได้อย่างจริงจัง ในเมื่อมีผู้กระทำผิด
พจนานุกรมกฎหมาย/โก่นสร้างเลิกรั้ง

โก่นสร้างเลิกรั้ง เข้าทำในที่ดินที่ว่างเปล่า เพื่อจะปกครองหวงห้าม
พจนานุกรมกฎหมาย/แก้ฟ้องแย้ง

แก้ฟ้องแย้ง ดู ../แก้ฟ้อง/
พจนานุกรมกฎหมาย/แก้ต่าง

แก้ต่าง ทนายผู้ว่าความต่างจำเลย (ดู ../ผู้แก้ต่าง/ และ ../ทนายความ/)
พจนานุกรมกฎหมาย/แกงได

แกงได รอยขีดเขียนซึ่งบุคคลไม่รู้หนังสือเขียนลงไว้ในจดหมาย (ป.ก.อ. มาตรา ๖ (๒๑))
พจนานุกรมกฎหมาย/เกษียณ

เกษียณ เสื่อมไป, หมดไป
พจนานุกรมกฎหมาย/เกียรติยศ

เกียรติยศ ยศคือความสรรเสริญ
พจนานุกรมกฎหมาย/เกาะกุม

เกาะกุม จับกุม, ควบคุม
พจนานุกรมกฎหมาย/เกาะ

เกาะ แผ่นดินที่มีน้ำล้อมรอบ, จับ, กุม, ปรับ
พจนานุกรมกฎหมาย/เกณฑ์เมืองรั้ง

เกณฑ์เมืองรั้ง ตำแหน่งสำรองผู้ว่าราชการจังหวัด
พจนานุกรมกฎหมาย/เกณฑ์

เกณฑ์ ดู ../กะเกณฑ์/
พจนานุกรมกฎหมาย/กู้เงิน

กู้เงิน ดู ../กู้ยืม/
พจนานุกรมกฎหมาย/กุมมือ

กุมมือ บิดามารดาหญิงยกหญิงให้เป็นภรรยาชาย (กฎห์ ลักษณะผัวเมีย บท (ก))
พจนานุกรมกฎหมาย/กุมเกาะเบาะฉะแลง

กุมเกาะเบาะฉะแลง ฉุดคร่าห์
พจนานุกรมกฎหมาย/ฌาปนกิจ

ฌาปนกิจ การเผาศพ
พจนานุกรมกฎหมาย/กำไร

กำไร ดู ../ผลกำไร/
พจนานุกรมกฎหมาย/กิจการภายในกฎหมาย

กิจการภายในกฎหมาย การแสดงออกซึ่งความตั้งใจ โดยเจตนาที่จะก่อให้เกิดมีผลขึ้นตามกฎหมาย
พจนานุกรมกฎหมาย/กิจการค้าขายอันเป็นสาธารณูปโภค

กิจการค้าขายอันเป็นสาธารณูปโภค การรถไฟ รถราง ขุดคลอง เดิรอากาศ ประปา ชลประทาน โรงไฟฟ้า และบรรดากิจการอื่นอันกะทบถึงความปลอดภัยหรือผาสุกแห่งสาธารณชน (พ.ร.บ.ควบคุมกิจการค้าขายอันกะทบถึงความปลอดภัย พ.ศ. ๒๔๗๑ มาตรา ๕)
พจนานุกรมกฎหมาย/กำมะลอ

กำมะลอ ของทำเทียม
พจนานุกรมกฎหมาย/กำปั่นยนตร์

กำปั่นยนตร์ ดู ../เรือกลไฟ/
พจนานุกรมกฎหมาย/กำปั่นไฟ

กำปั่นไฟ ดู ../เรือกลไฟ/
พจนานุกรมกฎหมาย/กำปั่นใบ

กำปั่นใบ ดู ../เรือใบ/
พจนานุกรมกฎหมาย/กำเนิด

กำเนิด ความเกิด, เกิด, เป็นขึ้น, มีขึ้น
พจนานุกรมกฎหมาย/กำนัล

กำนัล นางพนักงานในพระราชสำนัก, ของที่ให้กันโดยความนับถือ (ดู ../กำนล/)
ประกาศมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เรื่อง ข้อกำหนดในการให้บริการรถตู้โดยสาร

เพื่อให้การบริการรถตู้โดยสาร เอกชนที่มีสถานีรับส่งผู้โดยสาร ภายใน หาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มีความเป็นระเบียบเรียบร้อยและปลอดภัยมากยิ่งขึ้น มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จึงเห็นสมควรกำหนดข้อปฏิบัติในการให้และรับการบริการเพิ่มเติมจากข้อกำหนดตามสัญญาการอนุญาตให้ใช้พื้นที่จอดรถรับส่งฯ ดังนี้
1.ผู้โดยสารทุกคนจะต้องคาดเข็มขัดนิรภัย ที่มีประจำอยู่ทุกที่นั่ง โดยมอบหมายให้เป็นหน้าที่ความรับผิดชอบของผู้ควบคุมการปล่อยรถ (นายท่า) เป็นผู้ตรวจสอบความเรียบร้อยก่อนปล่อยรถออกจากสถานีรับส่งผู้โดยสาร ทุกครั้ง หากผู้โดยสารคาดเข็มขัดนิรภัยไม่ครบทุกคนจะไม่อนุญาตให้ปล่อยรถออกจากสถานีรับส่งผู้โดยสาร โดยเด็ดขาด
2.กำหนดให้พนักงานขับรถตู้โดยสาร ใช้ความเร็วตามที่กฎหมายกำหนดและในกรณีจำเป็นใช้ความเร็วได้ไม่เกิน 100 กิโลเมตร ต่อ ชั่วโมง และต้องใช้ความเร็วให้เหมาะสมกับสภาพถนน สภาพอากาศ โดยคำนึงถึงความปลอดภัยเป็นสำคัญ
3.ห้ามพนักงานขับรถตู้โดยสาร นำรถออกนอกเส้นทางวิ่ง ตามที่มหาวิทยาลัยกำหนด เว้นแต่มีเหตุจำเป็นเนื่องจากเส้นทางจราจรถูกปิด และจะต้องได้รับอนุญาตจาก มหาวิทยาลัยเท่านั้น
4.ให้บริษัทผู้รับอนุญาตให้ใช้พื้นที่จอดรถรับส่งฯ ติดประกาศ หมายเลขโทรศัพท์ ผู้ควบคุมรถของบริษัท เจ้าหน้าที่งานยานพาหนะฯ และรองอธิการบดีฝ่ายบริหารทั่วไป ไว้ในรถทุกคัน ให้เห็นเด่นชัด เพื่อให้ผู้โดยสาร สามารถติดต่อแจ้งข้อร้องเรียนจากภายในรถถึงผู้รับผิดชอบได้ทันทีและผู้รับผิดชอบจะต้องโทรศัพท์ แจ้งพนักงานขับรถ ให้แก้ไขโดยทันที ไม่ใช่ภายหลังการเดินทางถึงปลายทาง
5.ห้ามพนักงานขับรถ ที่มีอาการมึนเมา หรือ มีลักษณะเมาค้าง หรือ สภาพอ่อนเพลีย หรือ สภาพร่างกายไม่พร้อมที่จะขับรถยนต์ เช่น เพิ่งหายป่วย อดนอน เป็นต้น ทำหน้าที่ขับรถตู้โดยสารโดยเด็ดขาด
6.ให้บริษัทผู้รับอนุญาตให้ใช้พื้นที่จอดรถรับส่งฯ ติดตั้งสัญญาณเตือนเมื่อรถมีอัตราความเร็วเกินกว่า 100 กิโลเมตร ต่อ ชั่วโมง ในรถทุกคัน โดยให้ดำเนินการให้เสร็จสิ้นภายใน วันที่ 31 มกราคม 2554
ทั้งนี้ให้ถือปฏิบัติตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป และมอบหมายให้ งานยานพาหนะและขนส่งมวลชน เป็นหน่วยงานรับผิดชอบ กำกับดูแลให้มีการปฏิบัติตามประกาศนี้อย่างเคร่งครัด
หมายเหตุ
ดูเพิ่ม
ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1/เล่ม 1/เรื่อง 11

เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ
พระอัยการลักษณะพยาน

เปลี่ยนทาง ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1/เล่ม 1/เรื่อง 11
โคลงสี่สุภาพ

๏ มวลมนุษย์ผู้เปรื่อง ปรีชา เชี่ยวแฮ 
เพราะใคร่ใฝ่ศึกษา สิ่งรู้ 
รู้กิจผิดชอบหา เหตุสอด ส่องนา 
นี่แหละบุคคลผู้ เพียบด้วยความเจริญ 
กาพย์ยานี ๑๑ 
 มวลผู้ชูปรีชา
 เสาะวิทยาไม่ห่างเหิน
 ผิดชอบกอบไม่เกิน
 รู้ดำเนินตามเหตุผล
 ชื่อว่าปรีชาดี
 ผิดชอบมีพิจารณ์ยล
 ผู้นั้นจักพลันดล
 พิพัฒน์พ้นจักพรรณนา
 ควรเราผู้เยาว์วัย
 จงใฝ่ใจการศึกษา
 อบรมบ่มวิทยา
 ปรุงปรีชาให้เชี่ยวชาญ
 ขั้นนี้จักชี้ว่า
 มีปัญญาไม่สมฐาน
 ต้องหัดดัดสันดาน
 กอบวิจารณ์ใช้ปัญญา
 สังเกตตามเหตุผล
 ผิดชอบยลด้วยปรีชา
 ดังนี้จึงชี้ว่า
 มีปัญญาอย่างเพียบเพ็ญ
 มีดพร้าถาหินให้
 มีดคมได้มิยากเย็น
 ถ้าใช้มีดไม่เป็น
 ฟันคนเล่นโทษมหันต์
 เมื่อใดใช้มีดเป็น
 กอบกิจเห็นคุณอนันต์
 ปัญญากล่าวมานั้น
 เปรียบได้กันกับศัสตรา
รับข้อมูลจาก "http://th.wikisource.org/wiki/%E0%B8%9C%E0%B8%B9%E0%B9%89%E0%B8%A3%E0%B8%B9%E0%B9%89%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B8%9C%E0%B8%B9%E0%B9%89%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%8D"
จันทราชชาดก

จันทกุมารโพธิสัตว์เป็นบุตรของหัวหน้าพ่อค้าในเมืองพาราณสี ได้ลาบิดามารดาไปค้าขายกับพวกพ่อค้าที่เมืองสุวรรณภูมิ ในระหว่างทางได้แวะซ้อพวก หนู ค่าง ตะกวด และงู ไว้เป็นจำนวนมากเพื่อจะนำไปปล่อย ถูกพวกพ่อค้าด้วยกันห้าม แต่ก็ไม่เชื่อฟัง พอเรือเดินทางไปถึงภูเขาลูกหนึ่งอยู่ริ่งฝั่งมหาสมุทร จึงคิดว่าภูเขาอาจจะมีสมณะผู้ทรงศีลอยู่จึงให้จอดเรือ นำเอาสัตว์ขึ้นภูเขา เห็นพระเถระรูปหนึ่งกำลังนั่งเจริญภาวนาอยู่ จึงเข้าไปกราบเรียนถามและรับใช้ด้วยการตักน้ำฉันน้ำใช้และหาของเคี้ยวของฉันมาถวาย จากนั้นจึงได้ปล่อยสัตว์ที่นำไปด้วยคิดว่า ชีวิตของสัตว์เหล่านั้นจะปลอดภัยเพราะอยู่ใกล้ผู้มีศีล ต่อมาเมื่อเรือแล่นไปถึงกลางสมุทรก็เกิดพายุขึ้นพัดเรือจนเรือแตก พวกพ่อค้าทั้งหลายจมน้ำตายกลายเป็นอาหารของพวกปลาและเต่าไป ส่วนจันทกุมารได้ปีกขึ้นไปบนเสากระโดงเรือแล้วกระโดดไปจนข้ามพ้นฝูงปลา แล้วว่ายน้ำต่อไป พอดีในวันที่เรือแตกนั้นเป็นวันอุโบสถศีล จันทกุมารจึงทำการสมาทานอุโบสถศีลขณะที่ว่ายน้ำอยู่นั้น
 ในวันนั้นนางเทพธิดามณีเมขลา มาตรวจดูมหาสมุทรตามหน้าที่ ได้เห็นพระโพธิสัตว์กำลังว่ายน้ำอยู่จึงได้ช่วยเหลือไว้แล้วนำไปไว้ในอุทยานของชาวสุวรรณภูมิ วันนั้นเป็นวันที่พวกอำมาตย์และเสนาบดีทั้งหลายในเมืองสุวรรณภูมิได้ถวายพระเพลิงพระศพพระเจ้าสุวรรณภูมิตามราชประเพณีเสร็จแล้ว หลังจากที่พระองค์ได้สวรรคตลงตั้งแต่วันที่เรือของจันทกุมารอับปางลง พระราชาองค์นั้นไม่มีพระราชโอรสมีแต่พระราชธิดาพระนามว่าสิมพลี พวกอำมาตย์จึงได้ปรึกษากันถึงเรื่องผู้จะมาสืบทอดพระราชสมบัติ จึงได้ทำการเสี่ยงปุสสรถ (ราชรถที่ใช้เทียมม้าแล้วปล่อยไป ถ้าม้าไปหยุดอยู่ตรงหน้าคนไหน ถือว่าผู้นั้นเป็นผู้มีบุญสมควร เป็นกษัตริย์ครองพระนครนั้นแทนกษัตริย์องค์ก่อน) เพื่อหาผู้ที่มีคุณสมบัติที่จะมาเป็นกษัตริย์ ปุสสรถได้ไปจอดในอุทยานที่จันทกุมารพักอยู่ พวกอำมาตย์จึงได้ตรวจลักษณะของพระโพธิสัตว์แล้วจึงเชิญเข้าสู่พระนครแล้วทำพิธีราชาภิเษกและเชิญพระนางสิมพลีราชธิดามาแต่งตั้งให้เป็นอัครมเหสีของพระจันทราช ให้อยู่ครองราชสมบัติในสุวรรณภูมิสืบต่อไป จำเดิมแต่กาลที่มหาสัตว์ได้เสวยราชสมบัติ ก็ได้ทรงบำเพ็ญมหาทานทุกวัน พระเจ้าจันทราชนั้น ให้ราชบุรุษไปรับบิดามารดามาจากเมืองพาราณสี ทรงปฏิบัติบิดามารดาเป็นนิตย์ทุกวันไปมิได้ขาด พระจันทราชทรงระลึกถึงการกุศลที่พระองค์ได้ปล่อยสัตว์แล้วก็เกิดปีติโสมนัสว่า โอ้น่าอัศจรรย์ใจ บุญที่เราทำย่อมให้ผลสำเร็จในทันตาเห็นเทียวหนอ
สุภมิตตชาดก

เรื่องย่อว่าพระเจ้าสุภมิตรครองราชสมบัติอยู่ในนครจัมปากะ มีพระมเหสีพระนามว่าเกสินี มีพระราชโอรสสองพระองค์ มีพระนามว่าไชยเสน และไชยทัต อยู่มาวันหนึ่งเจ้าอสุภมิตรผู้เป็นพระกนิษฐาของพระเจ้าสุภมิตร ที่ดำรงตำแหน่งอุปราช คิดกบฎจะแย่งบัลลังก์ พระเจ้าสุภมิตรกลัวจะเกิดสงครามสร้างความเดือดร้อนให้พสกนิกรทั้งหลายจึงได้พาพระมเหสีพและพระราชโอรสทั้ง ๒ ไว้ที่ฝั่งข้างนี้ก่อน นำเอาพระนางเกสินีข้ามไปฝั่งตรงข้าม เสร็จแล้วจึงกลับมารับเอาพระโอรสทั้ง ๒ ในระหว่างที่พายเรือกลับมานั่นเองได้มีชาวประมง ๒ คนผ่านมาเห็นพระกุมารทั้ง ๒ จึงได้แบ่งกันเอาพระกุมารไปเลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรม และที่ฝั่งที่พระนางเกสินีพักอยู่ก็มีพ่อค้าสำเภอพร้อมด้วยบริวาร ๕๐๐ ผ่านมาพบเข้าจึงได้เชิญพระนางไปอยู่ด้วยในฐานะภรรยาแต่ด้วยความจงรักภักดีต่อพระสวามี ชาวประมงจึงไม่สามารถเข้าใกล้ตัวพระนางได้
 ฝ่ายเจ้าสุภมิตรเมื่อได้พลัดพรากจากพระมเหสีและพระราชโอรสทั้ง ๒ แล้วก็เสด็จไปด้วยความเศร้าพระทัยจนไปถึงเมืองตักกสิบาเข้าพักอยู่ในพระราชอุทยาน คราวนั้นพระเจ้าตักกสิลา สวรรคตล่วงไปได้เจ็ดวันพอดี พวกอำมาตย์พากันถวายพระเพลิงพระศพแล้วจึงได้ปรึกษากันเพื่อหาพระราชาองค์ใหม่เพราะพระราชาของตนไม่มีพระราชโอรส จึงได้ตกแต่งปุสสรถแล้วปล่อยออกไป ถ้าปุสสรถไปหยุดอยู่หน้าผู้ใดผู้นั้นจึงจะสามารถเป็นพระราชาได้ ปุสสรถดังก่าวได้ไปหยุดอยู่ที่แผ่นมงคลศิลาที่พระเจ้าสุภมิตรพักอยู่ เมื่อปุโรหิตได้เห็นลักษณะของพระเจ้าสุภมิตรแล้วจึงเชิญให้เป็นพระราชาในเมืองตักกสิลา
 ฝ่ายพระกุมารทั้ง ๒ ที่ชาวประมงพาไปเลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรมก็เจริญวัยขึ้น ชาวประมงจึงพาราชกุมารทั้ง ๒ ไปเมืองตักกสิลาเพื่อถวายเป็นช้าราชเสวกของพระราชา พระเจ้าตักกสิลาจำพระกุมารทั้ง ๒ ไม่ได้ แต่ก็เกิดความสงสัยอยู่ในพระทัยว่าลูกของชาวประมง ๒ คนนี้หน้าตาไม่เหมือนเขาเลยจึงทรงดำริไปว่า เจ้าสองคนนี้เหมือนลูกของเรา ถ้าลูกของเรายังอยู่ บัดนี้ก็จักโตเท่ากับเจ้าทั้ง ๒ คนนี้
 ฝ่ายพระนางเกสินีไปอยู่กับนายสำเภาจนเวลาล่วงไปได้เจ็ดปี เป็นด้วยแรงอธิษฐานของพระนางจึงทำให้นายสำเภอพาพระนางไปเมืองตักกสิลา กษัตริย์ทั้ง ๔ จึงได้มาพบกันอีกที่เมืองตักกสิลานี้
สิริธรชาดก

เริ่มเรื่องด้วยการอาราธนาของอุบาสกอุบาสิกา สองสามีภรรยาที่เคยเป็นจนยากจนมาก่อนแต่มีความศรัทธาได้ทำบุญให้ทานมาตลอดและขยันทำการงานจนทำให้มีฐานะดีขึ้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงนำเรื่องสิริธรเศรษฐีชาวเมืองพาราณสีในอดีตมาเล่าให้ฟังว่า เศรษฐีนั้นเป็นผู้มีศรัทธาตั้งอยู่ในศีล ๕ เป็นนิตย์ ได้ถวายทานแก่พระปัจเจกพุทธเจ้าองค์หนึ่งที่ออกจากสมาบัติใหม่ๆ เมื่อพระปัจเจกพุทธเจ้าหลีกไปแล้วพระโพธิสัตว์จึงเข้าไปเรือน ระลึกถึงทานของตนแล้วจึงอธิษฐานว่า หากอานิสงส์ทานของเรามีจริงแล้วไซร้ ขอให้ลาภเกิดปรากฎแก่เราในชาตินี้เทอญ ทันใดนั้นด้ายอานุภาพแห่งทาน เรือนเก่าก็หายไปปราสาททองก็เกิดขึ้นแก่เขาพร้อมกับทรัพย์สินเงินทองเป็นจำนวนมาก พวกมนุษย์ทั้งหลายพากันมาดูปราสาททองของพระโพธิสัตว์ ๆ เมื่อจะสรรเสริญทานของตนจึงได้กล่าวเป็นคาถาว่า ทานที่ให้แล้วด้วยศรัทธา ย่อมนำมาซึ่งผลเห็นประจักษ์ในปัจจุบัน ผลทานนั้นอาจนำมาซึ่งคุณ คือ อายุ วรรณะ สุขะ พละ ยสะ กิตติ (เกียรติ) ในภพนี้และภพหน้า เมื่อนำเรื่องในอดีตมาแสดงแล้ว พระบรมศาสดาจึงตรัสพระคาถาว่า 
 ทานเป็นสิ่งประเสริฐสุดในโลกนี้ ทานอันบุคคลให้แล้วย่อมนำมาซึ่งลาภเป็นที่พึ่ง ทานที่บุคคลให้แล้วย่อมมีอานิสงส์ คือ ให้เกียรติคุณเจริญยิ่งขึ้นไป
ทุลกบัณฑิตชาดก

เรื่องทุลกบัณฑิตชาดกมีเนื้อความย่อว่า เมื่อสมัยที่พระพุทธเจ้าพระนามว่ามหากัสสปะ ปรินิพพานได้ไม่นานมีภิกษุ ๓๓ รูป มีอิริยาบถน่าเลื่อมใสเดินทางไปสู่จินนคร ปุโรหิตของพระเจ้าจินราชเห็นจึงพวกภิกษุเหล่านั้นจึงคิดว่า ถ้าภิกษุเหล่านี้อยู่ในพระนคร ลาภสักการะของตนจะเสื่อมลง จึงเข้าไปกราบทูลพระราชาว่า ภิกษุเหล่านั้นเป็นโจรปลอมตัวมา ทำให้พระเจ้าจินราชเข้าพระทัยผิด และรับสั่งให้จับภิกษุทั้ง ๓๓ รูปมาประหารชีวิต พระโพธิสัตว์เกิดในตระกูลเศรษฐี ชื่อว่าทุลกบัณฑิต เมื่อทุลกบัณฑิตทราบเรื่องนั้นแล้วจึงขอเข้าเฝ้าพระราชาเพื่อขอไถ่ตัวภิกษุ พระราชาทรงอนุญาตแต่ต้องเอาทองคำมาจำนวนเท่าตัวคนที่จะไถ่ ทุลกบัณฑิตรับราชโองการแล้วไปนำเอาทองมาไถ่ภิกษุได้ จำนวน ๓๒ รูป เหลือสามเณรอยู่รูปหนึ่งทองคำไม่พอ ทุลกบัณฑิตจึงยอมสละชีวิตของตนเองเพื่อไถ่ชีวิตของสามเณร ขณะที่นายเพชฌฆาตกำลังจะประหารชีวิตของพระโพธิสัตว์นั้น บิดาก็กลับจากไปค้าขายมาถึงพอดีจึงได้นำทองคำไปไถ่ตัวลูกชายไว้
 เมื่อพระภิกษุทั้งหมดที่ทุลกบัณฑิตไถ่ชีวิตก็ได้เจริญสมณธรรมจนบรรลุเป็นพระอรหันต์ จึงพากันเหาะขึ้นไปเดินจงกรมอยู่ในอากาศ พระราชาทอดพระเนตรก็ตกพระทัยกลัวว่าพวกโจรจะมาฆ่าตนเอง จึงรับสั่งให้ไปตามทุลกบัณฑิตให้นิมนต์ท่านลงมา เมื่อทุลกบัณฑิตกราบทูลให้ทราบว่าภิกษุเหล่านั้นไม่ได้เป็นโจร พระราชาจึงเข้าพระทัย เมื่อได้ฟังพระธรราเทศนาของพระนาคทีปเถระผู้เป็นพระมุขของสงฆ์แล้วจึงเลื่อมใสและให้ความเคารพนับถือ
อาทิตชาดก

อนุสนธิในเรื่องนี้ว่า วันหนึ่งพระภิกษุทั้งหลายประชุมกันในโรงธรรมสภา พากันสรรเสริญบามีของพระศาสดาว่า พระองค์ไม่อิ่มไม่เบื่อในทาน พระองค์จึงเสด็จมาแล้วตรัสถามถึงเรื่องที่ภิกษุสนทนากัน เมื่อพวกภิกษุกราบทูลให้ทราบแล้วจึงทรงนำเรื่องในอดีตมาตรัสว่า
 ในอดีตพระเจ้าอาทิตราชผู้ครองนครเชตุดรดำริจะถวายวัตถุทานตลอดจนอวัยวะภายในของพระองค์เองให้แก่ยาจกที่มาขอ พระอินทร์ได้ทราบความดำริของพระโพธิสัตว์จึงได้แปลงตัวเป็นพราหมณ์แก่มาขออาหารก่อน เมื่อได้อาหารแล้วก็เททิ้งเสียต่อหน้าพระที่นั่งพูดว่า พระเจ้าอาทิตราชทำไมจึงให้โภชนาหารหยาบๆ ฉะนี้เล่า อินทรพราหมณ์ก็ทำเสแสร้งโกรธทูลตัดพ้อด้วยถ้อยคำต่างๆ แล้วก็ลุกไปเสีย พระเจ้าอาทิตราชทอดพระเนตรเห็นโภชนะซึ่งอินทรพราหมณ์เททิ้ง และทรงฟังคำตัดพ้อนั้นก็ไม่โกรธ อินทรพราหมณ์เดินไปสักครู่หนึ่งก็แปลงตัวเป็นพราหมณ์หนุ่มกลับมาขอเอาพระนางสังขเทวี พระเจ้าอาทิตราชจึงพระราชทานให้ด้วยตรัสว่า ดูก่อนพราหมณ์ ๆ ขอสิ่งใดกรับเรา ๆ จะยอมยกให้มิได้ย่อท้อ สิ่งอื่นๆ ที่มีอยู่พราหมณ์ต้องการเราจะให้มิได้ปิดบังไว้เลย แล้วจึงตรัสกับพระราชเทวีว่า พระนางผู้เจริญ พี่ต้องการพระโพธิญาณนักทำไฉนดีจึงจะได้เล่า พระนางสังขเทวีได้สดับพระราชโองการดังนั้นแล้วก็ไม่ได้สะดุ้งหวาดหวั่นอะไร ได้ตรัสว่า ขออย่าได้เกรงใจ พระองค์ประสงค์จะให้ปันแก่ผู้ใดก็จงให้เถิด และขอให้พระสวามีอดโทษให้ด้วย พราหมณ์หนุ่มทำทีเป็นโกรธฉุดกระชากพระนางต่อหน้าพระโพธิสัตว์ แต่พระโพธิสัตว์ก็ไม่โกรธ ในที่สุดพระอินทร์จึงแสดงตนแล้วคืนพระราชเทวีให้พระโพธิสัตว์เหมือนเดิม แล้วจึงถวายโอวาทแก่พระเจ้าอาทิตราชว่า
 ขอพระองค์จงประพฤติธรรมปฏิบัติในพระราชชนกและพระชนนี จงประพฤติธรรมสังคหวิธีในหมู่พาหนะและพลนิกาย จงประทานอภัยในหมู่สัตว์มีเนื้อและนกเป็นต้น จงบำเพ็ญเทวตาพลี และเกื้อกูลสมณพราหมณ์เนืองนิตย์เถิด
ทุกัมมานิกชาดก

เรื่องทุกัมมานิกชาดก พระโพธิสัตว์เกิดเป็นบุตรกุฎุมพีอยู่ในชนบทในนครพาราณสี มีชื่อว่าทุกัมมานิกะ ก่อนตายบิดาได้สอนไว้ว่า ห้ามนำเอาหญิงที่มีผัว ๓ คนแล้วมาเป็นภรรยา ห้ามคบเป็นเพื่อนกับบุรุษที่บวชสึก ๓ หนแล้ว และห้ามอยู่รับใช้พระราชาที่ตัดสินคดีที่ยังไม่ได้ทำการวินิจฉัยให้ดีก่อน ต่อมาพระโพธิสัตว์เมื่อจะทดลองคำสอนของบิดา จึงได้คบกับหญิงคนหนึ่งที่เคยมีผัวมา ๓ คนแล้วเป็นภรรยา และได้คบกับบุรุษที่บวชแล้วสึก ๓ หนเป็นเพื่อน เมื่อจะลองใจภรรยา พระโพธิสัตว์จึงไปนำเอาหงส์ทองของพระราชามาขังไว้ในหลุมใต้ดินเอากระเบื้องปิดไว้ทำเป็นช่องพอหายใจได้ แล้วเอาหงส์ตัวอื่นมาทำเป็นอาหารไว้รอภรรยา พอภรรยากลับมา จึงแกล้งพูดว่า ตนได้นำเอาหงส์ทองของพระราชามาฆ่าทำอาหาร ต่อมาพระราชาจึงประกาศให้ประชาชนทราบว่าหงส์ของพระองค์หายไป ถ้าใครจับขโมยได้จะได้รับพระราชทานกหาปณะ ๑,๐๐๐ ภรรยาของทุกัมมานิกะอยากได้ทรัพย์ พร้อมกับตัวเองก็มีใจให้กับชายอื่นอยู่ จึงไปบอกพวกอำมาตย์ว่า ตนเองรู้จักคนขโมยหงส์ของพระราชาแล้วรับเอากหาปณะไป พวกอำมาตย์ไปจับตัวพระโพธิสัตว์มาแสดงแก่พระราชา ในขณะที่ถูกทหารจองจำมานั้น เพื่อของพระโพธิสัตว์ที่เคยบวชแล้วสึก ๓ หนก็มาเป็นเข้าก็ไม่มีความปรานี กลับอ้อนวอนขอเสื้อผ้าของทุกัมมานิกะ พระโพธิสัตว์ก็ให้ เมื่อพวกอำมาตย์นำไปถึงท้องพระโรง พระราชาทอดพระเนตรเห็นจับรับสั่งให้เอาไปฆ่าเสียนอกพระนคร
 ในตอนนั้นเป็นเวลาเย็น ทหารผู้รักษาประตูจึงไม่เปิดประตูให้และติเตียนพระราชาว่า เป็นคนสะเพร่า ยังไม่ได้วินิจฉัยไต่ส่วนความจริงก็สั่งให้นำคนไปฆ่าเสียแล้ว จากนั้นจึงเล่านิทานให้พวกอำมาตยืฟัง นายประตูทั้ง ๔ ทิศก็พูดทำนองเดียวกันจนสว่าง พระราชาทอดพระเนตรเห็นว่าพวกอำมาตย์ยังไม่ได้นำคนร้ายไปฆ่าจึงตรัสเรียกมาสอบถามถึงสาเหตุแล้วได้สอบถามทุกัมมานิกะว่า ทำไมจึงฆ่าหงส์ของพระองค์ ทุกัมมานิกะทูลตอบว่าไม่ได้ฆ่า แล้วบอกความจริงทุกอย่างให้ทรงทราบ เมื่อพระราชาทรงทราบความจริงแล้วทรงขอให้ทุกัมมานิกะอยู่รับใช้ในพระราชวัง แต่ทุกัมมานิกะไม่อยู่โดยให้เหตุผลว่า กลัวจะถูกพระราชาสั่งฆ่าอีกเพราะที่ผ่านมาพระราชายังไม่ได้ไต่สวนสอบถามความผิดถูกก็สั่งให้เอาไปประหารเสียแล้ว
มหาสุรเสนชาดก

เรื่องมหาสุรเสนชาดก เริ่มแรกปรารภการถวายทานของพระเถระรูปหนึ่งที่บวชในพระศาสนาของพระพุทธเจ้าพระนามว่าโกนาคมน์ เมื่อให้ทานแก่หมู่ภิกษุแล้วท่านจึงเข้าไปบำเพ็ญธุดงค์อยู่ในป่าเจริญวิปัสสนา ไม่นานท่านก็มรณภาพไปอุบัติในพรหมโลก พระพุทธเจ้าพระนามว่โกนาคมน์จึงทรงดำริว่า เพราะพรรณนาคุณการถวายอัฏฐบริขาร เธอจึงได้ความโสมนัสฉะนี้แล้วตรัสว่า ธรรมดาทานควรให้เพื่อหวังประโยชน์แก่ยาจกที่มาขอ แม้โบราณบัณฑิตทั้งหลาย ก็ได้ให้ศีรษะของตนเองเป็นทาน ตรัสแล้วก็ทรงดุษณีภาพอยู่ พวกภิกษุทั้งหลายทูลอาราธนา จึงได้ทรงนำอดีตนิทานมาว่า
 ในอดีตกาลพระเจ้ามหาสุรเสนครองราชย์ในพระนครพาราณสี มีพระอัครมเหสีพระนามว่า พระนางวิชุลตาเทวี ได้มีพระบรมราโชวาทกับมหาชนทั้งเวลาเช้าเวลาเย็นว่า พวกท่านอย่าได้ประมาท จงพากันทำบุญรักษาศีลบำเพ็ญทานแม้พระองค์เองรับสั่งให้ปลูกโรงทานเสร็จแล้ว ก็ได้บำเพ็ญทานเป็นจำนวนพระราชทรัพย์หลายแสนทุกวัน ถึงวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ ทรงรักษาอุโบสถ ต่อมาพระองค์ทรงคำนึงถึงการบำเพ็ญทานของพระองค์ว่า ได้ทรงบำเพ็ญแต่พาหิรกทานอย่างเดียว ยังไม่พอพระทัยในทานนั้น จึงอยากจะบำเพ็ญอัชฌัตติกทานบ้าง เมื่อทรงคำนึงอยู่นั้น พิภพของท้าวสักกะก็แสดงอาการร้อนขึ้น ท้าวสักกะจึงทรงตรวจดูเหตุการณ์ ครั้นทราบแล้วจึงลงจากเทวโลกแปลงเป็นมาณพคอขาดมาปรากฎตัวขึ้นแล้วทูลขอศีรษะกับพระเจ้าสุรเสน ๆ ตัดศีรษะของตนเป็นทานแก่คนคอขาดซึ่งเป็นพระอินทร์ที่แปลงเพศลงมา ภายหลังพระอินทร์ก็ปรากฎตัวและประทานพรให้พระโพธิสัตว์มีศีรษะกลับคืนเหมือนเดิมแล้วก็อันตรธานไป
 พระผู้มีพระภาคจึงมีพระพุทธดำรัสว่า เพราะถวายบาตร นรชนย่อมเป็นผู้มีปัญญา มีกำลังใหญ่ที่จะก้าวไปสู่คุณเบื้องหน้าหาเวรมิได้ ถึงพร้อมด้วยอิทธิฤทธิ์ มีเดชานุภาพมากเป็นที่รักของหมู่ชน ถวายผ้าสังฆาฏิ ย่อมเป็นผู้ย่ำยีมารและเสนามารได้ ถวายผ้าอุตตราสงค์ พึงชนะข้าศึกในสงคราม เป็นหัวหน้าของปวงชน ภายหลังจะได้เป็นพระพุทธเจ้า ถวายผ้าอันตรวาสกพึงเป็นผู้กล่าวซึ่งวินัยฉลาด ชนะหมู่มารได้เป็นนิตย์ เป็นต้น
สุวรรณกุมารชาดก

เรื่องสุวรรณกุมารชาดก พระโพธิสัตว์เกิดเป็นโอรสของพระเจ้ามหาภัตราชในเมืองสาวัตถี เป็นผู้มีผิวพรรณดุจทอง พระชนกและพระชนนีพร้อมด้วยพระประยูรญาติจึงได้ขนานพระนามว่าสุวรรณกุมาร พระกุมารเมื่ออายุได้ ๑๖ พรรษาก็สำเร็จศิลปศาสตร์ ๑๘ สาขา ต่อมาพระโพธิสัตว์ได้ทูลลาพระราชบิดาและพระราชมารดาไปเที่ยวชมมหาสมุทรพร้อมกับบริวาร ด้วยอานุภาพแห่งบุญบารมีของพระโพธิสัตว์ที่ได้อธิษฐาน น้ำในมหาสมุทรก็แข็งเหมือนแผ่นดิน พระโพธิสัตว์และบริวารสามารถเดินเที่ยวไปในมหาสมุทรได้ตามชอบใจ และแม่น้ำก็แหวกออกทั้งสองฟากเพื่อเป็นทางให้พระสุวรรณกุมารเดินเที่ยวชมใต้ท้องมหาสมุทร พวกนาคและเทพยดาทั้งหลายที่รักษามหาสมุทรก็พากันมาบูชาและป้องกันอันตรายต่างๆ ให้พระกุมารและบริวาร เมื่อเที่ยวชมมหาสมุทรจนพอพระทัยแล้ว จึงพาบริวารเสด็จกลับขึ้นฝั่ง
 พระผู้มีพระภาคได้แสดงบุรพชาติของพระโพธิสัตว์ว่า พระสุวรรณกุมารได้เกิดเป็นบุตรของเศรษฐีในเมืองพาราณสี มีจิตยินดีในการจำแนกแจกทานและได้ถวายบิณฑบาตแก่พระภิกษุรูปหนึ่งที่เป็นสาวกของพระเจ้าวิปัสสีตลอดอายุ เมื่อสิ้นอายุแล้วได้ไปเกิดในสวรรค์เสวยสมบัติทิพย์ เมื่อสิ้นอายุบนสวรรค์ก็ลงมาบังเกิดในมนุษยโลกท่องเที่ยวอยู่อย่างนี้จนได้มาบังเกิดเป็นพระสุวรรณกุมารในชาตินี้ เกียรติคุณของพระกุมารขจรกระจายไปจนรู้ไปถึงพระเจ้าสิงหล พระเจ้าสิงหลมีความอิจฉาและถูกความโลภครอบงำอยากได้สมบัติของพระกุมารจึงได้ยกทัพมาทำสงครามแต่ก็สู้พระโพธิสัตว์ไม่ได้ ในที่สุดก็ตั้งอยู่ในโอวาทของพระโพธิสัตว์เป็นมิตรที่ดีต่อกันตลอดไป
กนกวรรณราชชาดก

เรื่องกนกราชชาดก พระเจ้ากนกราชได้ปกครองราชสมบัติอยู่ในนครกนกวดี ในชมพูทวีป อยู่มาสมัยหนึ่งเกิดฝนแล้งติดต่อกัน ประชาชนถูกทุพภิกขภัยเบียดเบียนอดอยากอาหารล้มตายเป็นจำนวนมาก ทำให้พื้นชมพูทวีปฟุ้งตระหลบไปด้วยกลิ่นซากศพของมนุาย์ประดุจดังว่าสุสานป่าช้าอั้นน่าสะพึงกลัว พระเจ้ากนกราชก็พระราชทานข้าวหลวงให้แก่พวกอำมาตย์และมหาชนทั้งหลายทุกวัน ประมาณได้ ๔ เดือน ข้าวเปลือกของหลวงก็หมด แม้ข้าวสารสำหรับเป็นพระกระยาหารของพระราชาก็หมดเหลืออยู่เพียงอาหารมื้อสุดท้าย พระองค์ได้ถวายแก่พระปัจเจกพุทธเจ้าองค์หนึ่งที่ออกจากนิโรธสมาบัติใหม่ๆ ด้วยอานุภาพบุญที่พระราชาได้ถวายบิณฑบาตทำให้เกิดฝนตกลงมาชะล้างซากศพทั้งหลายบนภาคพื้นจนสะอาดแล้วฝนดอกไม้ก็ตกลงมาประพรมภาคพื้นให้มีกลิ่นหอม จากนั้นฝนโภชนาหารต่างๆ ก็ตกลงมา ถัดจากนั้นฝนเสื้อผ้าอาภรณ์ต่างๆ ก็ตกลง และฝนเงินฝนทองก็ตกลงมาตามลำดับทำให้นครกนกวดีอุดมสมบูรณ์ขึ้นเหมือนเดิม ชาวแว่นแคว้นก็มีความเป็นอยู่อย่างมีความสงบสุขตลอดมา
 ในที่สุดพระศาสดาจึงประกาศผลทานเป็นคาถาว่า การให้การบริจาค มีศรัทธาเป็นบุรพภาคเบื้องต้น ผู้ที่บำเพ็ญทานการกุศลนั้น เมื่อมีศรัทธาความเลื่อมใสในกาลทั้ง ๓ คือ กาลก่อนเมื่อจะบริจาค ขณะเมื่อจะบริจาคอยู่ ครั้นบริจาคให้แล้ว ผู้บำเพ็ญทานนั้นย่อมได้สุขสมบัติ ๓ ประการ คือสุขสมบัติในมนุษย์ สุขสมบัติในสวรรค์ สุขสมบัติอย่างยิ่งคือพระนิพพาน
วิริยบัณฑิตชาดก

เรื่องวิริยบัณฑิตชาดก พูดถึงพระราชาสองพระองค์เป็นสหายกันคือพระเจ้าปัญจาละในนครปัญจาละ และพระเจ้ามหารัฏฐราช ในนครมหารัฏฐ์ ครั้งแรกพระเจ้าปัญจาละได้ส่งผ้ากัมพลสีแดงผืนหนึ่งไปถวายเป็นเครื่องบรรณาการแก่พระเจ้ามหารัฏฐราช พระเจ้ามหารัฏฐราชจึงคิดหาสิ่งที่จะส่งไปถวายตอบแทนพระสหาย จึงดำริว่าจะส่งรัตนะอย่างใดอย่างหนึ่งไปถวาย แล้วดำริว่ารัตนอันไหนจะมีค่ามากกว่ากัน ได้ทราบว่ารัตนอันใดก็ไม่มีค่าเท่ากับพุทธรัตนะ จึงรับสั่งให้เขียนพระพุทธรูปลงบนแผ่นทองคำส่งไปถวายแก่พระสหาย ปกติพระเจ้าปัญจาละ เป็นมิจฉาทิฏฐิไม่นับถือพระรัตนตรัย พอได้เห็นปาฏิหาริย์ของพระพุทธรูปก็เกิดความเลื่อมใส ได้รับสั่งให้สร้างพระพุทธรูปไม้แก่นจันทน์แดงขึ้นอีกหนึ่งองค์ เมื่อสร้างเสร็จแล้วจึงให้ป่าวประกาศให้ชาวพระนครพากันเอาทองมาปิดพระพุทธรูป สมัยนั้นพระโพธิสัตว์บังเกิดเป็นคนยากจนชื่อว่าวิริยบัณฑิต มีภรรยาชื่อว่าสุชาดา และบุตรชื่อว่เรวัตตกุมาร เมื่อวิริยบัณฑิตได้ฟังประกาศ ดังนั้นก็เกิดความเลื่อมใสอยากจะปิดทองพระ จึงได้ไปปรึกษากับภรรยา ด้วยความจน วิริยบัณฑิตจึงลาภรรยาและบุตรไปเพื่อจะขายตัวเองให้เป็นทานแก่คนอื่นเพื่อนำเงินมาซื้อทองคำเปลวปิดพระพุทธปฏิมา ภรรยาพอได้ฟังดังนั้นก็สลดใจจึงขอขายตัวเองกับบุตรแทน เมื่อวิริยบัณฑิตได้่ทองคำแล้วจึงเข้าไปขอปิดทอง แต่ถูกพวกอำมาตย์ห้ามไว้แล้วบอกให้วิริยบัณฑิตไปขออนุญาตจากพระราชา พระโพธิสัตว์จึงเข้าไปเฝ้าพระราชาๆ รับสั่งกับวิริยบัณฑิตว่า ถ้าพระพุทธปฏิมาพูดกับเจ้าๆ ก็จงปิดทองเถิด ในขณะที่วิริยบัณฑิตตั้งจิตอธิษฐานอยู่ต่อพระพักตร์ของพระปฏิมานั้น พวกเทพยดาทั้งหลายที่รักษาพื้นดินไม่สามารถจะทนอยู่ได้ ก็เข้าสิงอยู่ในพระพุทธปฏิมา บันดาลให้พระพุทธปฏิมาโยกคลอนหวั่นไหวประดุจว่าทรงพระชนม์อยู่ เปล่งพระฉัพพรรณรังสีอันโอภาสแล้วตรัสว่า
 ดูก่อนวิริยบัณฑิต ท่านจงทำกิจที่ควรแก่ความสุขของท่านเถิด เสียงที่พระพุทธปฏิมาตรัสได้แผ่ไปทั่งทั้งเมืองปัญจาลนคร พระโพธิสัตว์ก็ได้ปิดทองสมความปรารถนา เมื่อแผ่นทองไม่พอจึงได้ประกาศว่าถ้าใครสามารถทำเนื้องของเขาให้เป็นทองได้เขาจะมอบให้แก่ผู้นั้น ด้วยแรงอธิษฐานของพระโพธิสัตว์ ภพของท้าวสักกะก็ร้อน ท้าวสักกะจึงเสด็จแปลงเพศเป็นนายช่างทองเดินมาใกล้วิริยบัณฑิตๆ จึงได้ยอมให้นายช่างทองตัดเนื้อของตนทำเป็นทองคำปิดพระพุทธรูป และได้ตั้งความปรารถนา เป็นพระพุทธเจ้าในอนาคต
ธรรมโสณฑกชาดก

เรื่องพระเจ้าธรรมโสณฑกราช เป็นเรื่องเกี่ยวกับพระเจ้าธรรมโสณฑกราชดำริอยากฟังธรรมว่า ถ้าประเทศในมณฑลแว่นแคว้นของเราปราศจากธรรมแล้วก็ไม่มีความหมายอะไร จึงให้ตีกลองประกาศผาผู้รู้ธรรรมและสามารถแสดงธรรมได้ โดยจะพระราชทานทรัพย์จำนวน ๑,๐๐๐ ตำลึงเป็นเครื่องบรรณาการ เมื่อไม่ได้ผู้แสดงธรรมจึงเพิ่มทรัพย์ขึ้นตามลำดับคือ ๒,๐๐๐ ตำลึง ๓,๐๐๐ ตำลึง ๔,๐๐๐ ตำลึง จนถึงพันโกฏิตำลึง และเศวรฉัตรและตัวของพระองค์เอง ก็ยังไม่มีใครจะสามารถแสดงธรรมได้ พระองค์จึงสละราชสมบัติให้แก่อุปราชแล้วเข้าไปสู่ป่าเพื่อแสวงหาผู้แสดงธรรม ขณะที่พระเจ้าธรรมโสณฑกราชเสด็จเข้าไปในป่านั้นอาสนะของท้าวสักกเทวราชก็แสดงอาการร้อน เมื่อท้าวสักกะตรวจดูรู้สาเหตุแล้วจึงดำริว่าจะทำให้พระเจ้าธรรมโสณฑกราชมีความเบื่อหน่ายในสรีรร่างกายว่ามีแต่ชาติชราพยาธิมรณะเบียดเบียน ให้เห็นเป็นสิ่งที่ไม่เที่ยงมีความแปรปรวนไปอยู่เป็นนิตย์แล้วจึงจะแสดงธรรมให้ฟัง จึงได้แปลงเพศเป็นยักษ์มายืนอยู่ตรงหน้าของพระเจ้าธรรมโสณฑกราช
 พระเจ้าธรรมโสณฑกราช เมื่อเห็นยักษ์ไม่สะดุ้งกลัวเดินเข้าไปใกล้แล้วถามว่าท่านสามารถแสดงธรรมให้ข้าพเจ้าฟังได้ไหม ยักษ์แปลงจึงตอบว่า ได้แต่ต้องให้กินเนื้อของท่านก่อนเพราะมีความหิวมา พระเจ้าธรรมโสณฑกราชจึงตอบว่า ถ้าท่านกินเนื้อของเราแล้วใครจะฟังธรรมของท่าน การฟังธรรมเป็นลากของเรา การได้กินเนื้อของเราเป็นลาภของท่าน ท่านจงทำให้เกิดประโยชน์ทั้งสองฝ่ายเถิด ยักษ์แปลงจึงได้เนรมิตภูเขาขึ้นให้พระเจ้าธรรมโสณฑกราชขึ้นไป แล้วกระโดดลงมาให้ตรงปากของเขาๆ จะแสดงธรรมให้ฟังในขณะที่พระเจ้าธรรมโสณฑกราชอยู่ในอากาศนั่นเอง เมื่อตกลงกันแล้วพระเจ้าธรรมโสณฑกราชจึงขึ้นไปบนภูเชากระโดดลงมา ยักษ์ไม่สามารถจะทรงอยู่ในเพศยักษ์ได้ จึงแสดงตนเป็นท้าวสักกะเหาะขึ้นไปรับเอาพระเจ้าธรรมโสณฑกราชแล้วพาเหาะขึ้นไปบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ แล้วจึงแสดงธรรมให้ฟังโดยตรัสเป็นคาถาว่า
 สังขารทั้งหลายเป็นของไม่เที่ยง มีความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปเป็นธรรมดา เมื่อเกิดขึ้นเป็นรูปกายแล้วก็ดับไปความระงับสังขารเสียได้นั้นเป็นความสุข บุคคลพิจารณาเห็นว่าสังขารทั้งปวงไม่เที่ยงด้วยปัญญาในกานใด ผู้พิจารณาเห็นนั้น ก็ย่อมเหนื่อยหน่ายในทุกข์เมื่อนั้น การที่มีความหน่ายในทุกข์นี้เป็นหนทางแห่งความบริสุทธิ์
 เมื่อแสดงธรรมให้ฟังแล้วจึงแสดงทิพย์สมบัติในเทวโลกให้พระเจ้าธรรมโสณฑกราชทอดพระเนตร แล้วจึงประทานพรให้พระองค์ได้เสวยราชย์รักษาแว่นแคว้นตลอดกาล แล้วนำมาส่งที่เมืองมนุษย์