pythainlp/thai-wiki-dataset-v3 huggingface dataset:
โมตุลเดซานโฮเซ

โมตุลเดซานโฮเซ (Motul de San José) เป็นแหล่งโบราณคดีอารยธรรมมายาแห่งหนึ่ง ในอดีตเป็นที่รู้จักกันในชื่อ อิกะ (Ik'a'; ) ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของทะเลสาบเปเตนอิตซาในภูมิภาคแอ่งเปเตน ทางตอนใต้ของที่ลุ่มมายา ห่างจากหมู่บ้านซานโฮเซสมัยใหม่เพียงไม่กี่กิโลเมตรในจังหวัดเปเตนทางตอนเหนือของประเทศกัวเตมาลา โมตุลเดซานโฮเซเป็นศูนย์ราชการและพิธีการขนาดกลาง ศูนย์กลางทางการเมืองและเศรษฐกิจที่สำคัญแห่งหนึ่งในสมัยคลาสสิกตอนปลาย (ค.ศ. 650–950) และเป็นเมืองหลวงของหน่วยการปกครองที่มีแหล่งบริวารหลายแหล่งที่มีระดับความสำคัญต่างกัน ซึ่งรวมถึงท่าเรือแห่งหนึ่งริมทะเลสาบเปเตนอิตซา
แหล่งนี้มีผู้เข้ามาตั้งถิ่นฐานครั้งแรกระหว่าง 600 ถึง 300 ปีก่อนคริสต์ศักราช (ในช่วงหลังของสมัยก่อนคลาสสิกตอนกลาง) โดยน่าจะเป็นแหล่งค่อนข้างเล็ก นครมายาแห่งนี้มีผู้อยู่อาศัยอย่างยาวนานและต่อเนื่องจนถึงราว ค.ศ. 1250 ในสมัยหลังคลาสสิกตอนต้น โดยรุ่งเรืองสุดขีดในสมัยก่อนคลาสสิกตอนปลายและสมัยคลาสสิกตอนปลาย โมตุลเดซานโฮเซเริ่มกล่าวถึงติกัลในฐานะเจ้าเหนือหัวในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 4 แต่เมื่อถึงคริสต์ศตวรรษที่ 7 ได้หันไปสวามิภักดิ์ต่อกาลักมุลซึ่งเป็นคู่แข่งสำคัญของติกัล ก่อนจะกลับมาสวามิภักดิ์ต่อติกัลในต้นคริสต์ศตวรรษที่ 8 ต่อมาในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 8 ดูเหมือนว่าโมตุลเดซานโฮเซจะถูกพิชิตโดยโดสปิลัส เมืองหลวงของอาณาจักรเปเตชบาตุน
ทรัพยากรธรรมชาติส่วนใหญ่หาได้ง่ายในบริเวณรอบเมือง ท่าเรือลาตรินิดัดเดโนโซโตรสซึ่งตั้งอยู่ใกล้กันเป็นศูนย์กลางที่สำคัญสำหรับการนำเข้าสินค้าต่างถิ่นและการส่งออกสินค้าท้องถิ่นอย่างหินเชิร์ตและเครื่องปั้นเผา สินค้าอื่น ๆ ที่ไม่สามารถหาใช้ได้ทันทีอาจได้รับมาจากแหล่งบริวารของเมือง พื้นที่ในท้องถิ่นมีดินจำนวนหนึ่งที่เหมาะสมสำหรับการใช้ประโยชน์ที่หลากหลายทางการเกษตร และท่าเรือที่ลาตรินิดัดเดโนโซโตรสได้จัดหาสัตว์น้ำจืดให้แก่เมือง เช่น เต่า จระเข้ หอยน้ำจืด เป็นต้น กวางถูกล่าในท้องถิ่นและเป็นแหล่งโปรตีนสำคัญสำหรับชนชั้นสูง ในขณะที่หอยทากน้ำจืดเป็นหนึ่งในแหล่งโปรตีนหลักสำหรับสามัญชน
โมตุลเดซานโฮเซได้รับการพิสูจน์ระบุว่าเป็นแหล่งที่มาของเครื่องปั้นเผาพหุรงค์แบบอย่างอิก (Ik) ซึ่งเขียนภาพกิจกรรมในราชสำนักของอภิชนมายาสมัยคลาสสิกตอนปลาย แบบอย่างอิกยังมีลักษณะเด่นจากการเขียนรูปอักขระด้วยสีชมพูหรือสีแดงอ่อน ฉากผู้เต้นระบำสวมหน้ากาก และการแสดงลักษณ์บุคคลที่สมจริงตามที่ปรากฏในชีวิต
== อ้างอิง ==
== บรรณานุกรม ==
แหล่งโบราณคดีมายา
แหล่งโบราณคดีในประเทศกัวเตมาลา
อันติกัวกัวเตมาลา

อันติกัวกัวเตมาลา (Antigua Guatemala) หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า อันติกัว (Antigua) หรือ ลาอันติกัว (la Antigua) เป็นเมืองในที่สูงตอนกลางของประเทศกัวเตมาลา เป็นที่รู้จักจากสถาปัตยกรรมที่ได้รับอิทธิพลจากสถาปัตยกรรมบาโรกสเปน ตลอดจนซากปรักหักพังของโบสถ์สมัยอาณานิคมจำนวนหนึ่ง เมืองนี้เคยเป็นศูนย์กลางการปกครองของราชอาณาจักรกัวเตมาลา ได้รับการกำหนดให้เป็นแหล่งมรดกโลกแห่งหนึ่งของยูเนสโกใน พ.ศ. 2522
อันติกัวกัวเตมาลาเป็นที่ตั้งสำนักงานของเขตเทศบาลโดยรอบซึ่งมีชื่อเดียวกัน นอกจากนี้ยังเป็นเมืองหลักของจังหวัดซากาเตเปเกซ
== อ้างอิง ==
เมืองในประเทศกัวเตมาลา
แหล่งมรดกโลกในประเทศกัวเตมาลา
แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
ตำบลสมอโคน

สมอโคน เป็นตำบลหนึ่งในอำเภอบ้านตาก จังหวัดตาก ตั้งอยู่ทางเหนือของตัวอำเภอ ห่างจากที่ว่าการอำเภอบ้านตากประมาณ 6 กิโลเมตร และห่างจากศาลากลางจังหวัดตากประมาณ 18 กิโลเมตร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (ถนนพหลโยธิน)
ตำบลสมอโคนทั้งตำบลอยู่ในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลสมอโคนซึ่งเดิมมีฐานะเป็นสภาตำบลสมอโคนในปี พ.ศ. 2517 ก่อนที่ต่อมาจะได้รับการจัดตั้งเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลสมอโคนในวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2539
== ที่ตั้งและอาณาเขต ==
ตำบลสมอโคนตั้งอยู่ทางทิศใต้ของอำเภอบ้านตาก มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับตำบลตากออก อำเภอบ้านตาก และตำบลโป่งแดง อำเภอเมืองตาก
ทิศตะวันออก ติดต่อกับตำบลโป่งแดง อำเภอเมืองตาก
ทิศใต้ ติดต่อกับตำบลไม้งาม อำเภอเมืองตาก
ทิศตะวันตก ติดต่อกับตำบลตากตก อำเภอบ้านตาก
== ประวัติ ==
ตำบลสมอโคน ในสมัยก่อนเรือสำเภอลำนึงได้เกิดล่มที่ตำบลเกาะตะเภา แต่สามารถกู้เรือได้ที่ “บ้านตาก” หลังจากนั้นจึงไปถอดสมอที่ตำบล “สมอโคน” สิ่งของต่างๆ ที่จมอยู่ในเรือได้นำมาตากแดดจนแห้งที่เมือง “ระแหง” อันเป็นที่ตั้งของจังหวัดตากในปัจจุบันนี้ ตำบลสมอโคนได้ก่อกำเนิดเมื่อประมาณ 100 กว่าปีเศษ อ้างอิงได้จากโบราณสถานที่พบในพื้นที่ คือ โบราณสถานโองโมงธรรมศุทธิ และอุโบสถเก่าวัดวิเศษวานิช ปัจจุบันเป็น 1 ใน 7 ตำบลของอำเภอบ้านตาก
== อ้างอิง ==
สมอโคน
สมอโคน
ทากาลิคอะบัฆ

ทากาลิคอะบัฆ (กีเชะ: Takʼalik Aʼbajʼ; ) หรือ ตากาลิกอาบาฮ์ (Takalik Abaj) เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสในประเทศกัวเตมาลา เดิมเรียกว่า อะบัฆทากาลิค และในสมัยโบราณอาจมีชื่อว่า โคฆา (มัม: Kooja; ) เป็นหนึ่งในแหล่งโบราณคดีมีโซอเมริกาหลายแห่งที่ปรากฏร่องรอยของทั้งอารยธรรมโอลเมกและอารยธรรมมายา แหล่งนี้เจริญรุ่งเรืองในสมัยก่อนคลาสสิกและสมัยคลาสสิก ตั้งแต่ศตวรรษที่ 9 ก่อนคริสต์ศักราชมาจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 10 เป็นอย่างน้อย และเป็นศูนย์กลางการค้าที่สำคัญแห่งหนึ่ง โดยค้าขายกับแหล่งกามีนัลฆูยูและแหล่งโชโกลา จากการค้นคว้าพบว่าทากาลิคอะบัฆเป็นหนึ่งในแหล่งที่มีประติมากรรมเชิงอนุสาวรีย์แหล่งใหญ่ที่สุดบนที่ราบชายฝั่งแปซิฟิก และยังเป็นหนึ่งในแหล่งที่พบประติมากรรมแบบอย่างโอลเมกมากที่สุดแหล่งหนึ่งนอกอ่าวเม็กซิโก ประติมากรรมแบบอย่างโอลเมกประกอบด้วยหัวมหึมา ภาพบนแผ่นหิน และอื่น ๆ
ทากาลิคอะบัฆเป็นตัวแทนของการเฟื่องฟูครั้งแรกของวัฒนธรรมมายาซึ่งเกิดขึ้นแล้วเมื่อเวลาล่วงมาถึง 400 ปีก่อนคริสต์ศักราช แหล่งนี้มีสุสานราชวงศ์มายาและตัวอย่างจารึกอักษรมายาซึ่งอยู่ในกลุ่มที่เก่าแก่ที่สุดของภูมิภาคมายา การขุดค้นที่แหล่งนี้ยังคงดำเนินต่อไป โดยสถาปัตยกรรมเชิงอนุสาวรีย์และขนบทางประติมากรรมที่ฝังลึกในหลากหลายรูปแบบบ่งชี้ว่าแหล่งนี้คงมีความสำคัญบางอย่างในสมัยนั้น
หลักฐานต่าง ๆ ที่พบในแหล่งนี้แสดงให้เห็นว่ามีการติดต่อกับเตโอตีวากานที่อยู่ห่างไกลในหุบเขาเม็กซิโก และบ่งบอกเป็นนัยว่าทากาลิคอะบัฆถูกพิชิตโดยเตโอตีวากานหรือไม่ก็พันธมิตรของเตโอตีวากาน ทากาลิคอะบัฆเชื่อมต่อกับเส้นทางการค้าระยะไกลของชาวมายาซึ่งเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา แต่ทำให้เมืองมีส่วนร่วมในเครือข่ายทางการค้าที่ครอบคลุมที่สูงกัวเตมาลาและที่ราบชายฝั่งแปซิฟิกจากเม็กซิโกไปยังเอลซัลวาดอร์
ทากาลิคอะบัฆเป็นเมืองขนาดใหญ่ที่มีสิ่งก่อสร้างหลักกระจุกตัวอยู่เป็นกลุ่มสี่กลุ่มหลักซึ่งกระจายไปตามลานตะพักเก้าลาน ลานตะพักเหล่านี้บางลานมีลักษณะเป็นลานธรรมชาติ แต่ลานอื่น ๆ เป็นโครงสร้างที่มนุษย์ทำขึ้นซึ่งต้องใช้แรงงานและวัสดุจำนวนมาก แหล่งโบราณคดีแห่งนี้ยังมีระบบระบายน้ำที่ซับซ้อนและมีประติมากรรมเชิงอนุสาวรีย์อีกมากมาย
== อ้างอิง ==
== บรรณานุกรม ==
สมัยคลาสสิกมายา
แหล่งมรดกโลกในประเทศกัวเตมาลา
แหล่งโบราณคดีโอลเมก
แหล่งโบราณคดีมายา
แหล่งโบราณคดีในประเทศกัวเตมาลา
สมัยคลาสสิกมายา
พระเจ้าต้าติง

ต้าติง  หรือ ไท่ติง  เป็นพระราชโอรสองค์โตของพระเจ้าซางทัง แต่แหล่งข้อมูลขัดแย้งกันว่าพระองค์สืบราชบัลลังก์ต่อจากพระราชบิดาของพระองค์ในฐานะพระมหากษัตริย์ของจีนราชวงศ์ซางหรือไม่
ในบันทึกประวัติศาสตร์อันยิ่งใหญ่ ที่บันทึกโดย ซือหม่า เชียน ระบุว่าพระองค์สิ้นพระชนม์ในวัยเด็กโดยมิได้สืบราชบัลลังก์จากพระบิดาซางทัง พระองค์ได้รับพระนามหลั
สิ้นพระชนม์ว่า ไท่ติง (จีน: 太丁) และราชบัลลังก์ถูกส่งต่อไปยังพระอนุชาพระเจ้าไหวปิง และต่อมาโดยพระราชโอรสพระเจ้าไท่เจี่ย
จารึกบนกระดูกพยากรณ์ที่ค้นพบในอินซฺวีบันทึกว่า พระองค์เป็นกษัตริย์องค์ที่สองของราชวงศ์ซาง ที่มีพระนามว่า ต้าติง (จีน: 大丁) เมื่อสวรรคตและพระราชโอรสคือ พระเจ้าไท่เจี่ยและพระเจ้าไหวปิงได้สืบบัลลังก์
==อ้างอิง==
ต้าติง
ซาคูเล็ว

ซาคูเล็ว (มัมและกีเชะ: Saqulew; ), ซากูเลว (Zaculeu) หรือ ชีนาบาฆุล (มัม: Chinabajul) เป็นแหล่งโบราณคดีอารยธรรมมายาสมัยก่อนโคลัมบัสในที่สูงทางภาคตะวันตกของประเทศกัวเตมาลา ตั้งอยู่ห่างจากเมืองอูเออูเอเตนังโกสมัยใหม่ประมาณ 3.7 กิโลเมตร (2.3 ไมล์) การตั้งถิ่นฐานที่แหล่งนี้มีอายุย้อนไปถึงสมัยคลาสสิกตอนต้น (ค.ศ. 250–600) ของประวัติศาสตร์มีโซอเมริกา ซาคูเล็วเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรของชาวมัมในสมัยหลังคลาสสิก และถูกอาณาจักรกูมาร์คัฆของชาวกีเชะพิชิตได้ แสดงให้เห็นถึงการผสมผสานระหว่างสถาปัตยกรรมแบบอย่างมัมกับสถาปัตยกรรมแบบอย่างกีเชะ
ใน ค.ศ. 1525 ซาคูเล็วถูกผู้พิชิตชาวสเปนภายใต้การนำของกอนซาโล เด อัลบาราโด อี กอนเตรรัส โจมตีระหว่างการล้อมเมืองซึ่งกินเวลานานหลายเดือน ในที่สุดไกบิล บาลัม ผู้ปกครองคนสุดท้ายของเมืองก็ทรงยอมจำนนต่อสเปนเนื่องจากความอดอยาก
ซาคูเล็วมีวิหาร-พีระมิดจำนวนหนึ่งที่มีสถาปัตยกรรมและช่องบันไดคู่แบบตาลุด-ตาเบลโร พีระมิดและที่ทำการของรัฐตั้งอยู่รอบ ๆ ลานสาธารณะขนาดใหญ่หลายแห่ง แหล่งโบราณคดีนี้ยังมีสนามบอลสำหรับเล่นเกมบอลมีโซอเมริกาอีกด้วย
บริษัทยูไนเต็ดฟรูตได้บูรณะแหล่งโบราณคดีซาคูเล็วในปลายคริสต์ทศวรรษ 1940 ในปัจจุบันเปิดให้นักท่องเที่ยวเข้าชมและมีพิพิธภัณฑ์ขนาดเล็กหนึ่งแห่ง
== อ้างอิง ==
== บรรณานุกรม ==
แหล่งโบราณคดีมายา
สมัยคลาสสิกมายา
สมัยหลังคลาสสิกมายา
แหล่งโบราณคดีในประเทศกัวเตมาลา
กูมาร์คัฆ

กูมาร์คัฆ (กีเชะ: Qʼumarkaj) หรือ กูมาร์กาฮ์ (Qʼumarkaj, Gumarcaj, Cumarcaj) เป็นเมืองโบราณทางภาคตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัดกิเช ประเทศกัวเตมาลา ชื่อเมืองนี้มีที่มาจากวลีในภาษากีเชะว่า กูมาร์คาฮ์ (Qʼumarkah) ซึ่งแปลว่า "สถานที่ที่สร้างจากต้นกกแก่" กูมาร์คัฆยังเป็นที่รู้จักกันในนาม อูตาตลัน (Utatlán) ซึ่งเป็นคำแปลชื่อเมืองนี้ในภาษานาวัตล์
กูมาร์คัฆเป็นหนึ่งในเมืองที่มีอำนาจมากที่สุดของอารยธรรมมายาเมื่อชาวสเปนเข้ามาถึงภูมิภาคนี้ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 16 เมืองนี้เป็นเมืองหลวงของอาณาจักรมายากีเชะในสมัยหลังคลาสสิกตอนปลาย ในช่วงที่สเปนเข้าพิชิตดินแดน กูมาร์คัฆเป็นเมืองหลวงที่ค่อนข้างใหม่ โดยเมืองหลวงของอาณาจักรกีเชะเดิมตั้งอยู่ที่ฆาคาวิทส์ (ได้รับการระบุว่าตรงกับแหล่งโบราณคดีชิตินามิตในปัจจุบัน) และพิสมาชิ กูมาร์คัฆได้รับการก่อตั้งขึ้นทางทิศเหนือของพิสมาชิในรัชสมัยของกษัตริย์กูกูมัทส์ (หมายถึง "งูขนนก" ในภาษากีเชะ) ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 15 ใน ค.ศ. 1470 กูมาร์คัฆอ่อนแอลงอย่างมากจากการกบฏในหมู่ขุนนางซึ่งส่งผลให้ชาวกีเชะสูญเสียพันธมิตรที่สำคัญไป
ในทางโบราณคดีและประวัติศาสตร์ชาติพันธุ์ กูมาร์คัฆเป็นเมืองหลวงที่เป็นที่รู้จักกันมากที่สุดของอารยธรรมมายาที่สูงในสมัยหลังคลาสสิก การกล่าวถึงเมืองนี้ครั้งแรกเป็นภาษาสเปนปรากฏในจดหมายที่เอร์นัน กอร์เตส ส่งไปจากเม็กซิโก แม้ว่าแหล่งโบราณคดีนี้จะได้รับการสำรวจแล้ว แต่งานบูรณะก็ดำเนินไปได้เพียงเล็กน้อย สถาปัตยกรรมที่ยังหลงเหลืออยู่ซึ่งรวมถึงสนามเล่นบอลแบบมีโซอเมริกา วิหาร และวังได้รับความเสียหายอย่างหนักจากการถูกขโมยหินไปสร้างเมืองซานตากรุซเดลกิเชที่อยู่ใกล้เคียง
โครงสร้างหลักของกูมาร์คัฆได้รับการจัดวางรอบจัตุรัสแห่งหนึ่ง ได้แก่ วิหารเทพโทฆิลซึ่งเป็นเทพเจ้าจากัวร์และองค์อุปถัมภ์เมือง วิหารเทพีอาวีลิชซึ่งเป็นเทพีองค์อุปถัมภ์สายสกุลหนึ่ง วิหารเทพฆาคาวิทส์ซึ่งเป็นเทพเจ้าแห่งขุนเขาและองค์อุปถัมภ์สายสกุลหนึ่ง และวิหารเทพกูกูมัทส์ซึ่งเป็นเทพเจ้างูขนนกและองค์อุปถัมภ์ราชวงศ์ สนามเล่นบอลแบบมีโซอเมริกาตั้งอยู่ระหว่างวังของสกุลขุนนางสำคัญสองสกุล มีวังหรือ นิมฆา กระจายอยู่ทั่วเมือง
พื้นที่กูมาร์คัฆและปริมณฑลแบ่งออกเป็นส่วนทางการเมืองสี่ส่วน โดยแต่ละส่วนเป็นของสายสกุลผู้ปกครองที่สำคัญที่สุดแต่ละสาย นอกจากนี้ยังครอบคลุมถึงเมืองบริวารขนาดเล็กจำนวนหนึ่งซึ่งรวมถึงจีซาลิน, พิสมาชิ, อาทาลายา และพาคามัน พื้นที่ใจกลางของแหล่งโบราณคดีนี้เปิดให้ผู้คนเข้าชมและมีโครงสร้างพื้นฐานบางอย่าง เช่น พิพิธภัณฑ์ขนาดเล็ก
== อ้างอิง ==
== บรรณานุกรม ==
แหล่งโบราณคดีมายา
กีเชะ
สมัยหลังคลาสสิกมายา
แหล่งโบราณคดีในประเทศกัวเตมาลา
อุชมัล

อุชมัล (Uxmal) หรือ โอชมาล (Óoxmáal) เป็นเมืองโบราณเมืองหนึ่งของอารยธรรมมายาสมัยคลาสสิก ตั้งอยู่ในภูมิภาคปูก รัฐยูกาตัน ประเทศเม็กซิโก ถือเป็นหนึ่งในแหล่งโบราณคดีมายาที่สำคัญที่สุดร่วมกับปาเลงเก, ชิเชนอิตซา และกาลักมุลในเม็กซิโก; คาราโคลและชูนันตูนิชในเบลีซ และติกัลในกัวเตมาลา และถือว่าเป็นหนึ่งในเมืองมายาที่เป็นตัวแทนรูปแบบสถาปัตยกรรมของภูมิภาคที่โดดเด่นที่สุด ยูเนสโกได้ขึ้นทะเบียนอุชมัลเป็นแหล่งมรดกโลกเนื่องจากความสำคัญดังกล่าว
อุชมัลตั้งอยู่ห่างจากเมริดา (เมืองหลวงของรัฐยูกาตัน) ไปทางทิศใต้ 62 กิโลเมตร อาคารต่าง ๆ ของเมืองมีความโดดเด่นในเรื่องขนาดและการตกแต่ง มีการตัดถนนโบราณที่เรียกว่า ซักเบ เชื่อมระหว่างอาคารต่าง ๆ และไปยังเมืองอื่น ๆ ในภูมิภาค เช่น ชิเชนอิตซาในเม็กซิโกปัจจุบัน คาราโคลและชูนันตูนิชในเบลีซปัจจุบัน และติกัลในกัวเตมาลาปัจจุบัน
แหล่งโบราณคดีมายา
แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
แหล่งมรดกโลกในประเทศเม็กซิโก
แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
รัฐยูกาตัน
กาลักมุล

กาลักมุล (Calakmul) เป็นแหล่งโบราณคดีอารยธรรมมายาแห่งหนึ่งในรัฐกัมเปเช ประเทศเม็กซิโก ตั้งอยู่ลึกเข้าไปในป่าดิบของภูมิภาคแอ่งเปเตน ห่างจากชายแดนประเทศกัวเตมาลาราว 35 กิโลเมตร กาลักมุลเป็นหนึ่งในนครโบราณที่ใหญ่ที่สุดและเคยมีอำนาจมากที่สุดเท่าที่ค้นพบในที่ลุ่มมายา
กาลักมุลเป็นศูนย์กลางของหน่วยทางการเมืองที่ได้รับการขนานนามว่าอาณาจักรแห่งงู อาณาจักรแห่งงูนี้มีอำนาจในช่วงเวลาส่วนใหญ่ของสมัยคลาสสิกและได้ปกครองพื้นที่กว้างใหญ่ มีการใช้ตราสัญลักษณ์รูปหัวงูซึ่งอ่านว่า กาน เป็นเสมือนหลักเขตกระจายทั่วอาณาเขต คาดว่าในสมัยนั้นตัวเมืองกาลักมุลมีประชากร 50,000 คนและปกครองท้องที่ต่าง ๆ ภายในระยะ 150 กิโลเมตรในช่วงเวลาที่แตกต่างกัน โดยมีคู่แข่งสำคัญคือเมืองติกัลซึ่งตั้งอยู่ทางทิศใต้ มีโครงสร้างโบราณ 6,750 โครงสร้างที่ได้รับการพิสูจน์ระบุที่กาลักมุล โครงสร้างที่ใหญ่ที่สุดในจำนวนนั้นคือพีระมิด พีระมิดหมายเลข 2 มีความสูงกว่า 45 เมตร และเป็นหนึ่งในพีระมิดมายาที่สูงที่สุด มีสุสาน 4 สุสานอยู่ภายในพีระมิดนั้น พีระมิดที่กาลักมุลได้รับการเพิ่มขนาดด้วยการสร้างทับตัววิหารที่มีอยู่ก่อนเช่นเดียวกับวิหารหรือพีระมิดอีกหลายแห่งในมีโซอเมริกา
กาลักมุลได้รับการค้นพบในสมัยใหม่เมื่อวันที่ 29 ธันวาคม ค.ศ. 1931 โดยไซรัส แอล. ลันเดลล์ นักชีววิทยาที่กำลังวิจัยเกี่ยวกับการนำยางละมุดจากอเมริกากลางมาทำหมากฝรั่ง เขารายงานการค้นพบไปยังซิลเวนัส จี. มอร์ลีย์ นักวิชาการอารยธรรมมายาจากสถาบันคาร์เนกีที่ชิเชนอิตซาใน ค.ศ. 1932 การสำรวจค้นคว้าหยุดชะงักใน ค.ศ. 1938 และบรรดานักโบราณคดีไม่ได้กลับมายังแหล่งดังกล่าวอีกจนกระทั่ง ค.ศ. 1982 เมื่อวิลเลียม เจ. โฟลัน ดำเนินโครงการขุดค้นที่กาลักมุลจนถึง ค.ศ. 1994 ในนามของมหาวิทยาลัยอิสระแห่งกัมเปเช ในปัจจุบันแหล่งโบราณคดีนี้รวมอยู่ในโครงการขนาดใหญ่ของสถาบันมานุษยวิทยาและประวัติศาสตร์แห่งชาติเม็กซิโก
== อ้างอิง ==
== บรรณานุกรม ==
แหล่งโบราณคดีมายา
สมัยคลาสสิกมายา
แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
แหล่งมรดกโลกในประเทศเม็กซิโก
แหล่งมรดกโลกแบบผสม
รัฐกัมเปเช
ปาเลงเก

ปาเลงเก (Palenque) หรือ บาก (Bàakʼ) หรือที่รู้จักกันในสมัยโบราณว่า ลากัมฮะ (Lakamhaʼ; ) เป็นนครรัฐมายาซึ่งตั้งอยู่ใกล้กับแม่น้ำอูซูมาซินตาในรัฐเชียปัสของประเทศเม็กซิโก ห่างจากซิวดัดเดลการ์เมนไปทางทิศใต้ราว 130 กิโลเมตร (81 ไมล์) ปาเลงเกเคยเจริญรุ่งเรืองถึงขีดสุดระหว่าง ค.ศ. 500–700 หลังจากที่เสื่อมอำนาจลง เมืองถูกปกคลุมไปด้วยป่ามะฮอกกานีและละมุด แต่หลังจากนั้นก็ได้รับการขุดค้นและบูรณะเป็นแหล่งโบราณคดี
ปาเลงเกเป็นแหล่งโบราณคดีขนาดกลาง มีขนาดเล็กกว่าติกัล, ชิเชนอิตซา หรือโกปัน แต่มีสถาปัตยกรรม ประติมากรรม และงานแกะสลักนูนต่ำที่ดีที่สุดที่ชาวมายาผลิตขึ้นบางส่วน ประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่ของปาเลงเกได้รับการสืบสร้างจากการอ่านจารึกที่โบราณสถานหลายแห่ง ปัจจุบันนักประวัติศาสตร์รู้ลำดับการครองราชย์ของราชวงศ์ที่ปกครองปาเลงเกในคริสต์ศตวรรษที่ 5 และมีความรู้กว้างขวางเกี่ยวกับการแข่งขันระหว่างปาเลงเกกับนครรัฐอื่น ๆ อย่างกาลักมุลและโตนินาเป็นต้น
เมื่อถึง ค.ศ. 2005 พื้นที่ที่ได้รับการค้นพบมีเนื้อที่ประมาณ 2.5 ตารางกิโลเมตร (1 ตารางไมล์) แต่คาดกันว่าพื้นที่ที่ได้รับการสำรวจแล้วคิดเป็นน้อยกว่าร้อยละ 10 ของพื้นที่ทั้งหมดของเมืองเท่านั้น และยังเหลือสิ่งปลูกสร้างมากกว่าหนึ่งพันหลังที่ยังคงมีป่าดิบปกคลุม ปาเลงเกมีผู้เข้าชม 920,470 คนใน ค.ศ. 2017
== อ้างอิง ==
แหล่งโบราณคดีมายา
สมัยคลาสสิกมายา
แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
แหล่งมรดกโลกในประเทศเม็กซิโก
แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
รัฐเชียปัส
โตนินา

โตนินา (Toniná) เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสและซากเมืองในอารยธรรมมายา ทุกวันนี้ตั้งอยู่ในรัฐเชียปัส ประเทศเม็กซิโก ห่างจากเมืองโอโกซิงโกไปทางทิศตะวันออกประมาณ 13 กิโลเมตร (8.1 ไมล์)
แหล่งโบราณคดีนี้มีขนาดปานกลางถึงใหญ่ โดยมีหมู่วิหารพีระมิดตั้งอยู่บนลานตะพักสูงจากจัตุรัสประมาณ 71 เมตร (233 ฟุต) ลานขนาดใหญ่สำหรับเล่นบอลแบบมีโซอเมริกา และโครงสร้างแกะสลักมากกว่า 100 แห่ง/ชิ้น ซึ่งส่วนใหญ่มีอายุตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 6 ถึงคริสต์ศตวรรษที่ 9 (ระหว่างสมัยคลาสสิก) โตนินามีความโดดเด่นจากงานประติมากรรมปูนแต่งที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้เป็นอย่างดี และโดยเฉพาะอย่างยิ่งจากโครงสร้างแกะสลักแบบลอยตัวซึ่งได้รับการผลิตขึ้นในระดับที่ไม่เคยปรากฏมาก่อนในมีโซอเมริกานับตั้งแต่อารยธรรมโอลเมกสิ้นสุดลง โตนินาเป็นที่ตั้งของพีระมิดที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในเม็กซิโก ด้วยความสูง 74 เมตร (243 ฟุต) ซึ่งสูงกว่าพีระมิดสุริยันที่เตโอตีวากาน
โตนินาเป็นรัฐที่มีความดุดันรัฐหนึ่งในสมัยคลาสสิกตอนปลาย ชาวเมืองมักสู้รบเพื่อเพิ่มพูนอำนาจของอาณาจักร ในช่วงเวลาส่วนใหญ่ของประวัติศาสตร์เมือง โตนินาทำสงครามอย่างประปรายกับปาเลงเกซึ่งเป็นคู่แข่งที่ยิ่งใหญ่ที่สุดและเป็นหนึ่งในหน่วยทางการเมืองที่สำคัญที่สุดทางภาคตะวันตกของภูมิภาคมายา แต่โตนินาจะกลายเป็นเมืองที่มีอำนาจเด่นเหนือภาคตะวันตกในที่สุด
โตนินายังเป็นสถานที่ค้นพบการระบุวันที่วันสุดท้ายตามการนับระยะยาวเท่าที่พบในจารึกปฏิทินใด ๆ ของชาวมายา ซึ่งถือเป็นจุดสิ้นสุดของสมัยคลาสสิกของอารยธรรมมายาใน ค.ศ. 909
== อ้างอิง ==
== บรรณานุกรม ==
แหล่งโบราณคดีมายา
สมัยคลาสสิกมายา
แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
เอลตาฆิน

เอลตาฆิน (El Tajín) เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสในรัฐเบรากรุซทางตอนใต้ของประเทศเม็กซิโก และเป็นหนึ่งในเมืองที่ใหญ่ที่สุดและสำคัญที่สุดในสมัยคลาสสิกของมีโซอเมริกา เอลตาฆินเป็นส่วนหนึ่งของเขตวัฒนธรรมเบรากรุซสมัยคลาสสิก มีความเจริญรุ่งเรืองตั้งแต่ ค.ศ. 600 ถึง ค.ศ. 1200 ในช่วงเวลาดังกล่าวมีการสร้างวิหาร วัง สนามเล่นบอล และพีระมิดจำนวนมาก ตั้งแต่ช่วงที่เอลตาฆินล่มสลาย (คือ ค.ศ. 1230) จนถึง ค.ศ. 1785 ดูเหมือนว่าไม่มีชาวยุโรปคนใดรับรู้ถึงการมีอยู่ของเมืองนี้จนกระทั่งผู้ตรวจการของรัฐคนหนึ่งได้มาพบพีระมิดแห่งช่องเว้าโดยบังเอิญ กล่าวกันว่าชื่อเอลตาฆินมีที่มาจากพระนามของเทพเจ้าแห่งฝนฟ้าคะนองของชาวโตโตนัก
เอลตาฆินได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลกใน ค.ศ. 1992 เนื่องจากมีความสำคัญทางวัฒนธรรมและสถาปัตยกรรม สถาปัตยกรรมดังกล่าวได้แก่การใช้ช่องเว้าและวัตถุประสานเป็นเครื่องตกแต่งในรูปแบบที่ไม่ปรากฏในพื้นที่อื่นของมีโซอเมริกา โบราณสถานที่รู้จักกันดีที่สุดของแหล่งนี้คือพีระมิดแห่งช่องเว้า แต่โบราณสถานสำคัญอื่น ๆ ยังมีกลุ่มอาคารริมธาร สนามเล่นบอลทิศเหนือและทิศใต้ และหมู่วังที่ตาฆินชิโก มีการค้นพบสนามเล่นบอลที่แหล่งนี้ 20 สนาม (3 สนามล่าสุดได้รับการค้นพบในเดือนมีนาคม ค.ศ. 2013) ตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1970 เป็นต้นมา เอลตาฆินเป็นแหล่งโบราณคดีที่สำคัญที่สุดในรัฐเบรากรุซสำหรับนักท่องเที่ยว โดยมีผู้มาเยี่ยมชมมากถึง 386,406 คนใน ค.ศ. 2017
เอลตาฆินยังเป็นสถานที่จัดงานเทศกาลกุมเบรตาฆินซึ่งจัดขึ้นในเดือนมีนาคมของทุกปี มีกิจกรรมทางวัฒนธรรมของชนพื้นเมืองและชาวต่างประเทศ ตลอดจนคอนเสิร์ตของเหล่านักดนตรียอดนิยม
== อ้างอิง ==
แหล่งโบราณคดีมีโซอเมริกา
แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
แหล่งมรดกโลกในประเทศเม็กซิโก
แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
รัฐเบรากรุซ
โชชีกัลโก

โชชีกัลโก (Xochicalco; ) หรือ โซชิกัลโก (Xochicalco) เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสในเขตเทศบาลเมียกาตลันทางภาคตะวันตกของรัฐโมเรโลส ประเทศเม็กซิโก ห่างจากกูเอร์นาบากา (เมืองหลวงของรัฐ) ไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ 38 กิโลเมตร เปิดให้ผู้เข้าชมได้ตลอดทั้งสัปดาห์ ตั้งแต่เวลา 10:00 น. ถึง 17:00 น. แต่สามารถเข้าชมหอดูดาวได้หลังเที่ยงวันเท่านั้น
ลักษณะทางสถาปัตยกรรมและประติพิมพศาสตร์ของโชชีกัลโกแสดงให้เห็นถึงความใกล้ชิดกับเตโอตีวากาน พื้นที่อารยธรรมมายา และวัฒนธรรมมาตลัตซิงกาแห่งหุบเขาโตลูกา ทุกวันนี้ชาวบ้านกูเอนเตเปกซึ่งตั้งอยู่ใกล้กับโชชีกัลโกยังใช้ภาษานาวัตล์กันอยู่
ศูนย์ประกอบพิธีกรรมหลักตั้งอยู่บนเนินปรับระดับแห่งหนึ่ง โดยมีซากโครงสร้างที่อยู่อาศัยซึ่งส่วนใหญ่ยังไม่ได้รับการขุดค้นตั้งอยู่ตามลานตะพักยาวบนเชิงลาด มีผู้เข้าครอบครองพื้นที่นี้เป็นครั้งแรกเมื่อ 200 ปีก่อนคริสต์ศักราช แต่ไม่ได้พัฒนาขึ้นเป็นศูนย์กลางชุมชนเมืองจนกระทั่งสมัยคลาสสิกตอนปลาย (ค.ศ. 700–900) สถาปัตยกรรมที่ตั้งตระหง่านอยู่เกือบทั้งหมดในแหล่งสร้างขึ้นในเวลานี้ เมืองนี้อาจเคยมีประชากรสูงสุดถึง 20,000 คน โชชีกัลโกเจริญรุ่งเรืองถึงขีดสุดหลังการล่มสลายของเตโอตีวากาน และมีการสันนิษฐานว่าโชชีกัลโกอาจมีส่วนทำให้เตโอตีวากานเสื่อมลงด้วย
โชชีกัลโกเป็นแหล่งมรดกโลกของยูเนสโกและเป็นสถานที่ท่องเที่ยวแห่งหนึ่ง ในเขตแหล่งโบราณคดียังมีพิพิธภัณฑ์ที่มีวัตถุจัดแสดงจำนวนมาก
แหล่งโบราณคดีมีโซอเมริกา
แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
แหล่งมรดกโลกในประเทศเม็กซิโก
แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
รัฐโมเรโลส
เตโอตีวากาน

เตโอตีวากาน (Teōtīhuacān; "สถานที่ที่ซึ่งเทพเจ้าประสูติ" หรือ "สถานที่ที่ซึ่งมนุษย์กลายเป็นเทพเจ้า") หรือ เตโอติวากัน (Teotihuacán) เป็นเมืองมีโซอเมริกาโบราณซึ่งตั้งอยู่ในหุบเขาย่อยแห่งหนึ่งของหุบเขาเม็กซิโก ในเขตเทศบาลซานฆวนเตโอติอัวกัน รัฐเมฮิโก ประเทศเม็กซิโก ห่างจากเม็กซิโกซิตีไปทางตะวันออกเฉียงเหนือ 40 กิโลเมตร (25 ไมล์) เป็นที่รู้จักกันในฐานะที่ตั้งของพีระมิดที่มีความสำคัญยิ่งทางสถาปัตยกรรมซึ่งสร้างขึ้นในทวีปอเมริกาสมัยก่อนโคลัมบัส เมื่อถึงจุดสูงสุดซึ่งอาจอยู่ในครึ่งแรกของคริสต์สหัสวรรษที่ 1 (ค.ศ. 1–500) เตโอตีวากานกลายเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในทวีปอเมริกาสมัยก่อนโคลัมบัสโดยมีประชากรประมาณ 125,000 คนหรือมากกว่านั้น ซึ่งทำให้เป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดอย่างน้อยเป็นอันดับที่หกของโลกในสมัยนั้น แหล่งโบราณคดีในปัจจุบันได้รับการกำหนดให้เป็นแหล่งมรดกโลกแห่งหนึ่งของยูเนสโกใน ค.ศ. 1987 และเป็นแหล่งโบราณคดีที่มีผู้เข้าชมมากที่สุดในเม็กซิโก โดยมีผู้เยี่ยมชม 4,185,017 คนใน ค.ศ. 2017
ตัวเมืองเตโอตีวากานมีพื้นที่ 8 ตารางไมล์ ร้อยละ 80–90 ของประชากรทั้งหมดในหุบเขาอาศัยอยู่ในเมืองนี้ นอกจากพีระมิดแล้ว เตโอตีวากานยังมีความสำคัญทางมานุษยวิทยาจากกลุ่มอาคารที่อยู่อาศัยหลายชั้นสำหรับหลายครัวเรือน "ถนนของคนตาย" และจิตรกรรมฝาผนังที่มีชีวิตชีวาและได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างดี นอกจากนี้เตโอตีวากานยังส่งออกเครื่องมือหินออบซิเดียนคุณภาพดีซึ่งพบได้ทั่วมีโซอเมริกา คาดกันว่าเมืองนี้ก่อตั้งขึ้นเมื่อราว 100 ปีก่อนคริสต์ศักราช โดยเริ่มต้นจากการเป็นศูนย์กลางทางศาสนาในที่สูงเม็กซิโกในช่วงประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 1 จากนั้นจึงกลายเป็นศูนย์กลางที่ใหญ่ที่สุดและมีประชากรมากที่สุดในทวีปอเมริกาสมัยก่อนโคลัมบัส มีงานก่อสร้างสำคัญ ๆ อยู่อย่างต่อเนื่องจนถึงราว ค.ศ. 250 เมืองนี้อาจดำรงอยู่จนกระทั่งช่วงใดช่วงหนึ่งระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 7 ถึง 8 แต่สิ่งก่อสร้างสำคัญ ๆ ของเมืองถูกปล้นและเผาไปตั้งแต่ประมาณ ค.ศ. 550 การล่มสลายของเมืองยังอาจเกี่ยวข้องกับสภาพอากาศรุนแรงระหว่าง ค.ศ. 535–536 ด้วย
แม้จะยังเป็นที่ถกเถียงกันว่าเตโอตีวากานเป็นศูนย์กลางของจักรวรรดิแห่งใดแห่งหนึ่งหรือไม่ แต่อิทธิพลของเตโอตีวากานทั่วทั้งมีโซอเมริกานั้นก็ได้รับการบันทึกไว้เป็นอย่างดี เราสามารถพบเห็นหลักฐานที่แสดงถึงการดำรงอยู่ของเตโอตีวากานได้ในแหล่งโบราณคดีหลายแหล่งในรัฐเบรากรุซและภูมิภาคมายา ชาวแอซเทกในสมัยหลังเห็นซากปรักหักพังอันยิ่งใหญ่เหล่านี้และอ้างว่ามีบรรพบุรุษร่วมกับชาวเตโอตีวากาน โดยดัดแปลงและนำวัฒนธรรมของพวกเขาไปประยุกต์ใช้ ชาติพันธุ์ของชาวเตโอตีวากานยังคงเป็นประเด็นอภิปราย กลุ่มชาติพันธุ์ที่เป็นไปได้ได้แก่นาวา, โอโตมี หรือโตโตนัก นักวิชาการบางคนเสนอว่าเตโอตีวากานเป็นรัฐที่มีชนหลายชาติพันธุ์ เพราะพวกเขาพบแง่มุมทางวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับชาวมายาเช่นเดียวกับชาวโอโตมี–ปาเม หลังการล่มสลายของเตโอตีวากาน ตอนกลางของเม็กซิโกก็ถูกมหาอำนาจอื่น ๆ ในระดับภูมิภาคเข้าครอบงำ โดยเฉพาะอย่างยิ่งโชชีกัลโกและตูลา
== อ้างอิง ==
== บรรณานุกรม ==
โบราณดาราศาสตร์
แหล่งโบราณคดีมีโซอเมริกา
แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
แหล่งมรดกโลกในประเทศเม็กซิโก
แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
รัฐเมฮิโก
อำเภอฮุศวัยน์

ฮุศวัยน์ (حصوين) เป็นอำเภอในเขตผู้ว่าการอัลมะฮ์เราะฮ์ ประเทศเยเมน ใน พ.ศ. 2546 อำเภอนี้มีประชากร 11,130 คน
==อ้างอิง==
ฮุศวัยน์
กาซัสกรันเดส

กาซัสกรันเดส (Casas Grandes; ) หรือที่เรียกว่า ปากิเม (Paquimé) เป็นแหล่งโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์ในรัฐชิวาวาทางภาคเหนือของประเทศเม็กซิโก สิ่งก่อสร้างในแหล่งนี้เป็นของวัฒนธรรมโมเกอโยน กาซัสกรันเดสได้รับการกำหนดให้เป็นแหล่งมรดกโลกแห่งหนึ่งของยูเนสโกตั้งแต่ ค.ศ. 1998 และได้รับการกำหนดให้เป็น ปูเอโบลมาฆิโก  แห่งหนึ่งของเม็กซิโกตั้งแต่ ค.ศ. 2015
กาซัสกรันเดสเป็นหนึ่งในแหล่งวัฒนธรรมโมเกอโยนที่ใหญ่ที่สุดและซับซ้อนที่สุดในภูมิภาค การตั้งถิ่นฐานเริ่มขึ้นหลังจาก ค.ศ. 1130 สิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่ได้รับการพัฒนาเป็นที่อยู่อาศัยหลายชั้นหลัง ค.ศ. 1350 และชุมชนถูกทิ้งร้างโดยไม่ทราบสาเหตุแน่ชัดเมื่อประมาณ ค.ศ. 1450 ถือได้ว่ากาซัสกรันเดสเป็นหนึ่งในแหล่งโบราณคดีโมเกอโยนที่สำคัญที่สุดในภาคตะวันตกเฉียงเหนือของเม็กซิโก โดยเชื่อมโยงกับแหล่งโบราณคดีอื่น ๆ ในรัฐแอริโซนาและรัฐนิวเม็กซิโกในสหรัฐ และแสดงให้เห็นถึงขอบเขตอันกว้างใหญ่ของเขตอิทธิพลโมเกอโยน
กาซัสกรันเดสตั้งอยู่ในหุบเขาอันกว้างขวางและอุดมสมบูรณ์ริมแม่น้ำกาซัสกรันเดสหรือแม่น้ำซานมิเกล ห่างจากเมืองฆาโนสไปทางใต้ 56 กิโลเมตร (35 ไมล์) และห่างจากเมืองชิวาวาไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ 240 กิโลเมตร (150 ไมล์) ชุมชนแห่งนี้อาศัยการชลประทานเข้าช่วยในการเกษตร
เขตโบราณคดีกาซัสกรันเดสตั้งอยู่ในเขตเทศบาลสมัยใหม่ที่มีชื่อเดียวกัน หุบเขาและภูมิภาคแห่งนี้เป็นที่อยู่อาศัยของชนพื้นเมืองกลุ่มต่าง ๆ มาเป็นเวลาหลายพันปี
== อ้างอิง ==
วัฒนธรรมโมเกอโยน
แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
แหล่งมรดกโลกในประเทศเม็กซิโก
แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
รัฐชิวาวา