ภาษาบาลี/นามนาม

คำนาม คือคำที่ใช้กล่าวถึงคน สัตว์ สิ่งของทั่วไป ซึ่งอาจนำมาใช้เป็นประธานหรือกรรมในประโยค โดยจะแตกต่างจากกริยา ซึ่งเป็นคำที่บ่งบอกอาการ หรือการกระทำของคน สัตว์ สิ่งของนั้น ๆ ในภาษาบาลี แบ่งนามเป็นสามอย่างคือ นามนาม (=นาม), คุณนาม (=คุณศัพท์) และสัพพนาม (=สรรพนาม)
นามนามคือชื่อเรียกคน สัตว์ สิ่งของทั่วไป แบ่งได้สองประเภทคือ
การที่จะนำนามมาประกอบใช้ในประโยคนั้น จะต้องเอาคำศัพท์มาแจกวิภัตติ หรือคือการผันนามให้เหมาะสมเสียก่อน โดยการนำฐานศัพท์ (Stem) มาเติมคำต่อท้ายเข้าไปดังรายละเอียดต่อไปนี้
ตารางการแจกวิภัตติ (Declension Table)
ตารางการแจกวิภัตติ (Declension Table).
เมื่อพิจารณาแล้วว่าคำนามนั้นมี เพศ, พจน์, การก และการันต์อะไร เราก็นำมาเทียบในตารางการแจกวิภัตติดูว่าจะต้องใส่วิภัตติอะไรต่อท้ายคำเข้าไป
ตารางวิภัตติสำหรับ อะ การันต์
ตารางวิภัตติสำหรับ อะ การันต์.

ตารางวิภัตติสำหรับ อา การันต์
ตารางวิภัตติสำหรับ อา การันต์.

ตารางวิภัตติสำหรับ อิ การันต์
ตารางวิภัตติสำหรับ อิ การันต์.

ตารางวิภัตติสำหรับ อี การันต์
ตารางวิภัตติสำหรับ อี การันต์.

ตารางวิภัตติสำหรับ อุ การันต์
ตารางวิภัตติสำหรับ อุ การันต์.

ตารางวิภัตติสำหรับ อู การันต์
ตารางวิภัตติสำหรับ อู การันต์.
ตัวอย่าง
นร (nara) แปลว่าคน เป็นคำศัพท์ที่มีสระ อะ เป็นการันต์, มีเพศเป็นชาย
ถ้าในประโยคต้องการเอกพจน์ และนำคำนี้ไปใช้เป็นปฐมา (ประธาน) (Nom) ก็จะต้องผันเป็น นโร (naro) 
ถ้านำไปใช้เป็นทุติยา (กรรม) (Acc) ก็จะต้องผันเป็น นรํ (nara&#189;) 
หรือถ้านำไปใช้เป็นฉัฏฐี (เจ้าของ) (Gen) ก็จะต้องผันเป็น นรสฺส (narassa) เป็นต้น

ขนฺติ (khanti) แปลว่าอดทน เป็นคำศัพท์ที่มีสระ อิ เป็นการันต์, มีเพศเป็นหญิง
ถ้าในประโยคต้องการเอกพจน์ และนำคำนี้ไปใช้เป็นตติยา (เครื่องมือ) (Inst) ก็จะต้องผันเป็น ขนฺติยา (khantiy&#177;) 
ถ้านำไปใช้เป็นปัญจมี (แดนเกิด) (Abla) ก็จะต้องผันเป็น ขนฺติยา (khantiy&#177;) หรือ ขนฺตฺยา (khanty&#177;) 

ภิกฺขุ (bhikkhu) เป็นคำศัพท์ที่มีสระ อุ เป็นการันต์, มีเพศเป็นชาย
ถ้าในประโยคต้องการพหูพจน์ และนำไปใช้เป็นจตุตถี (กรรมรอง) (Dat) ก็จะต้องผันเป็น ภิกฺขูนํ (bhikkh&#179;na&#189;) 
ถ้านำไปใช้เป็นอาลปนะ (อุทาน) (Voc) ก็จะต้องผันเป็น ภิกฺขเว (bhikkhave) เป็นต้น 
การที่จะต้องท่องจำตารางวิภัตติทั้งหมดในตอนนี้อาจจะดูลำบากเกินไป อาจจะใช้วิธีสังเกตเสียงในคำอย่างคร่าว ๆ ดังนี้
ปฐมา (Nom) หรือ อาลปนะ (Voc) จะมีรูปที่ปกติที่สุด
เอกพจน์ มักจะเจอคำลงท้ายด้วยเสียง โอ ส่วนพหูพจน์มักจะลงท้ายด้วยเสียง อา, นิ, โย
ทุติยา (Acc) คือเวลานำมาใช้เป็นกรรม
เอกพจน์ มักจะลงท้ายด้วยนิคคหิต ส่วนพหูพจน์มักจะลงท้ายด้วย นิ, โย
ตติยา (Inst) กับ ปัญจมี (Abla) ความหมายจะคล้ายกันคือ &quot;โดย&quot; กับ &quot;จาก&quot; และมีเสียงลงท้ายคล้ายกัน
เอกพจน์ของตติยาจะลงท้ายด้วย นะ, ยะ ของปัญจมีจะลงท้ายด้วย สฺมา, ยะ ส่วนพหูพจน์มักจะลงท้ายด้วย หิ, ภิ
จตุตถี (Dat) กับ ฉัฏฐี (Gen) ความหมายอาจจะไม่คล้ายกัน แต่เสียงลงท้ายของสองการกนี้จะเหมือนกัน 
เอกพจน์ มักจะลงท้ายด้วย สฺสะ, ยะ ส่วนพหูพจน์มักจะลงท้ายด้วย นัง 
สัตตมี (Loc) คือเวลานำไปใช้บอกสถานที่
เอกพจน์ มักจะลงท้ายด้วย สฺมิง, ยะ ส่วนพหูพจน์มักจะลงท้ายด้วย สุ 
คำศัพท์ที่มีวิธีการแจกเฉพาะตัว (Irregular Nouns)
คำศัพท์ที่มีวิธีการแจกเฉพาะตัว (Irregular Nouns).
ปกติแล้วการแจกวิภัตตินามจะทำได้โดยใช้ตารางจากในหัวข้อที่แล้ว แต่มีคำศัพท์พิเศษบางกลุ่มที่มีวิธีการแจกเฉพาะตัว ไม่เหมือนดังที่ปรากฏในตารางข้างต้น คำศัพท์พิเศษเหล่านี้มักจะเป็นศัพท์ที่มีฐานศัพท์ที่ไม่ได้มีเสียงสระเป็นการันต์ (Vowel terminated) แต่มีเสียงพยัญชนะเป็นการันต์ (Consonant terminated) หรือเป็นคำที่ฐานศัพท์มีสระการันต์เป็นสระประสม (Diphthong) ดังจะพอแบ่งกลุ่มคำเหล่านี้ได้ดังนี้
คำที่ฐานศัพท์มี นฺ เป็นการันต์
คำที่ฐานศัพท์มี นฺ เป็นการันต์.
คำเหล่านี้เช่น อตฺตา (ฐานศัพท์คือ อตฺตนฺ), พฺรหฺมา (ฐานศัพท์คือ พฺรหฺมนฺ), ราชา (ฐานศัพท์คือ ราชนฺ) , กมฺมํ (ฐานศัพท์คือ กมฺมนฺ) คำศัพท์ในกลุ่มนี้จะมีวิธีแจกวิภัตติใกล้เคียงกัน ดังแสดงในตาราง 


อย่างไรก็ตาม คำอย่างคำว่า ราชา หากนำไปสมาสกับคำอื่นแล้ว เช่น เป็นคำว่า มหาราชา เวลาที่จะแจกวิภัตติสำหรับการกใด ๆ ก็ตามที่ไม่ใช่ปฐมา ให้แจกเหมือนกับเป็นคำศัพท์ที่มีสระ อะ เป็นการันต์ตามปกติ
&nbsp;
คำที่ฐานศัพท์มี สฺ เป็นการันต์
คำที่ฐานศัพท์มี สฺ เป็นการันต์.
คำเหล่านี้เช่น มโน (มนสฺ), อายุ (อายุสฺ) 

คำอื่น ๆ ที่แจกเหมือนกับ มน (แต่เป็นเพศชายเท่านั้น) อีกเช่น อย (เหล็ก), อุร (อก), เจต (ใจ), ตป (ความร้อน), ตม (มืด), เตช (เดช), ปย (น้ำนม), ยส (ยศ), วจ (วาจา), วย (วัย), สิร (หัว)
ฯลฯ ศัพท์กลุ่มนี้เรียกว่า มโนคณะ เราจะสังเกตได้ว่าศัพท์กลุ่มนี้
เมื่อนำไปสมาสเข้ากับคำใดก็ตาม สระสุดท้ายของมันก็ยังเป็น &quot;โอ&quot; อยู่ได้ เช่น มโนคโณ
&nbsp;
คำที่ฐานศัพท์มี รฺ เป็นการันต์
คำที่ฐานศัพท์มี รฺ เป็นการันต์.
คำเหล่านี้เช่น สตฺถา (สตฺถารฺ), ปิตา (ปิตารฺ), มาตา (มาตารฺ) 

คำที่แจกเหมือนกับ สตฺถ เช่น กตฺตุ (ผู้ทำ), ญาตุ (ผู้รู้), ทาตุ (ผู้ให้), เนตุ (ผู้นำไป) 

คำที่แจกเหมือนกับ ปิตุ เช่น ภาตุ (พี่ชาย), ชามาตุ (ลูกเขย) 
&nbsp;

คำที่แจกเหมือนกับ มาตุ เช่น ธีตุ (ลูกสาว) 
&nbsp;
คำที่ฐานศัพท์มี ตฺ หรือ นฺตฺ เป็นการันต์
คำที่ฐานศัพท์มี ตฺ หรือ นฺตฺ เป็นการันต์.
คำเหล่านี้มักจะเป็นคำประเภทคุณนาม (จะกล่าวถึงรายละเอียดในบทถัดไป) เช่นคำว่า ภวํ (ภวตฺ, ภวนฺตฺ), อรหํ (อรหตฺ, อรหนฺตฺ), ภควา (ภควตฺ, ภควนฺตฺ) 


คำที่แจกเหมือนกับ ภควนฺตุ เช่น อายสฺมนฺตุ (ผู้มีอายุ), คุณวนฺตุ (ผู้มีคุณ), ธนวนฺตุ (ผู้มีทรัพย์) 
&nbsp;
คำที่สระการันต์เป็นสระประสม
คำที่สระการันต์เป็นสระประสม.
เท่าที่พบจะมีอยู่เพียงคำศัพท์เดียวคือคำว่า โค
สังเกตด้วยว่าคำว่า โค นี้ จะไม่สนใจเพศในการแจกวิภัตติ 
สารบัญ

การสะกดและคำอ่าน
นามนาม (Nouns)
คุณนาม (Adjectives)
สัพนาม (Pronouns)
อาขยาตหรือคำกริยา (Verbs)
อัพยยศัพท์หรือศัพท์ที่ไม่ต้องผัน (Indeclinables)
การสร้างคำ
วากยสัมพันธ์ (Syntax)
คำศัพท์ (Vocabulary)