เศรษฐกิจสหภาพโซเวียต

เศรษฐกิจสหภาพโซเวียตมีพื้นฐานอยู่บนความเป็นเจ้าของสาธารณะในปัจจัยการผลิต เกษตรกรรมรวม และการผลิตทางอุตสาหกรรม ระบบคำสั่งการบริหารจัดการรูปแบบที่โดดเด่นของการวางแผนจากส่วนกลาง เศรษฐกิจของสหภาพโซเวียตมีลักษณะพิเศษด้วยการควบคุมการลงทุนและราคาโดยรัฐ การพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติ การขาดแคลนสินค้าอุปโภคบริโภค การค้าจากต่างประเทศเพียงเล็กน้อย การเป็นเจ้าของสินทรัพย์อุตสาหกรรมของสาธารณะ เสถียรภาพทางเศรษฐกิจมหภาค การว่างงานต่ำ และความมั่นคงในการทำงานสูง
แนวทางเศรษฐกิจของสหภาพโซเวียตได้รับคำแนะนำจากแผนห้าปีหลายฉบับซึ่งเริ่มต้นใน ค.ศ. 1930 ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1950 สหภาพโซเวียตได้พัฒนาอย่างรวดเร็วจากสังคมเกษตรกรรมส่วนใหญ่มาเป็นมหาอำนาจทางอุตสาหกรรมที่สำคัญ  ความสามารถในการเปลี่ยนแปลงหมายถึงลัทธิคอมมิวนิสต์ได้ดึงดูดปัญญาชนของประเทศกำลังพัฒนาในเอเชียอย่างต่อเนื่อง อัตราการเติบโตที่น่าประทับใจในช่วงแผนห้าปีสามฉบับแรก (ค.ศ. 1928-1940) มีความโดดเด่นเป็นพิเศษเมื่อพิจารณาจากช่วงเวลานี้ที่เกือบจะสอดคล้องกับภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่ ในช่วงเวลานี้ สหภาพโซเวียตมีการเติบโตทางอุตสาหกรรมอย่างรวดเร็ว ในขณะที่ภูมิภาคอื่น ๆ กำลังเผชิญกับวิกฤติ สภาความมั่นคงแห่งชาติของทำเนียบขาวแห่งสหรัฐ กล่าวถึงการเติบโตอย่างต่อเนื่องว่าเป็น "ความสามารถที่ได้รับการพิสูจน์แล้วในการขับเคลื่อนประเทศที่ล้าหลังได้อย่างรวดเร็วผ่านวิกฤตของการทำให้ทันสมัยและการทำให้เป็นอุตสาหกรรม" และฐานที่ยากจนซึ่งแผนห้าปีพยายามสร้าง หมายความว่าเมื่อปฏิบัติการบาร์บาร็อสซาเริ่มใน ค.ศ. 1941 ประเทศยังคงยากจนอยู่
ถึงกระนั้น สหภาพโซเวียตก็มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับสองของโลกนับตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่สองสิ้นสุดจนถึงกลางคริสต์ทศวรรษ 1980 จุดแข็งที่สำคัญของเศรษฐกิจโซเวียตคืออุปทานน้ำมันและก๊าซจำนวนมหาศาล ซึ่งมีคุณค่ามากขึ้นเนื่องจากการส่งออกหลังจากที่ราคาน้ำมันโลกพุ่งสูงขึ้นในคริสต์ทศวรรษ 1970 ดังที่แดเนียล เยอร์กินตั้งข้อสังเกตว่า เศรษฐกิจของสหภาพโซเวียตในทศวรรษสุดท้ายนั้น "ต้องพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติอันมหาศาล โดยเฉพาะน้ำมันและก๊าซ" ราคาน้ำมันโลกทรุดตัวลงใน ค.ศ. 1986 สร้างแรงกดดันต่อเศรษฐกิจอย่างหนัก หลังจากที่มีฮาอิล กอร์บาชอฟขึ้นเป็นเลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์แห่งสหภาพโซเวียตและขึ้นสู่อำนาจใน ค.ศ. 1985 กอร์บาชอฟเริ่มกระบวนการเปิดเสรีทางเศรษฐกิจโดยการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจแบบสั่งการและมุ่งสู่เศรษฐกิจแบบผสมที่จำลองตามนโยบายเศรษฐกิจใหม่ของเลนิน หลังจากการล่มสลายในปลาย ค.ศ. 1991 สหภาพโซเวียตได้เริ่มก่อตั้งสหพันธรัฐรัสเซียโดยมีหนี้ต่างประเทศเพิ่มขึ้นเป็นจำนวน 66 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และมีทองคำสุทธิและทุนสำรองเงินตราต่างประเทศเพียงไม่กี่พันล้านดอลลาร์สหรัฐ
ความต้องการที่ซับซ้อนของเศรษฐกิจยุคใหม่ค่อนข้างจำกัดนักวางแผนจากส่วนกลาง การโกงข้อมูลกลายเป็นเรื่องปกติในหมู่ระบบราชการโดยการรายงานเป้าหมายและโควต้าที่บรรลุผลซึ่งทำให้เกิดวิกฤต ตั้งแต่ยุคสตาลินจนถึงปลายยุคเบรจเนฟ เศรษฐกิจของสหภาพโซเวียตเติบโตเร็วกว่าสหรัฐและช้ากว่าญี่ปุ่นจนถึง ค.ศ. 1967 ระดับผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ ใน ค.ศ. 1950 (พันล้านดอลลาร์สหรัฐใน ค.ศ. 1990) อยู่ที่ 510 (100%) ในสหภาพโซเวียต 161 (100%) ในญี่ปุ่น และ 1,456 (100%) ในสหรัฐ ภายใน ค.ศ. 1965 ค่าที่สอดคล้องกันคือ 1,011 (198%), 587 (365%) และ 2,607 (179%) สหภาพโซเวียตรักษาตัวเองให้เป็นประเทศที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับสองของโลกทั้งในด้านค่าความเท่าเทียมของอำนาจซื้อและค่าเล็กน้อยตลอดช่วงสงครามเย็น เมื่อเศรษฐกิจของญี่ปุ่นมีมูลค่าเกิน 3 ล้านล้านดอลลาร์ ในช่วงยุคเบรจเนฟในคริสต์ทศวรรษ 1970 และ 1980 เศรษฐกิจโซเวียตซบเซาในช่วงเวลาที่เรียกว่ายุคซบเซา ซึ่งเป็นการสิ้นสุดยุคการเติบโตอย่างรวดเร็วก่อนหน้านี้ของประเทศ
ภาคผู้บริโภคที่ค่อนข้างปานกลางของสหภาพโซเวียตคิดเป็นเกือบ 60% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมของประเทศใน ค.ศ. 1990 ในขณะที่ภาคอุตสาหกรรมและเกษตรกรรมมีส่วน 22% และ 20% ตามลำดับใน ค.ศ. 1991 เกษตรกรรมเป็นอาชีพหลักในสหภาพโซเวียตก่อนยุคอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ภายใต้โจเซฟ สตาลิน เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์ภาคบริการมีความสำคัญต่ำในสหภาพโซเวียต โดยส่วนใหญ่ของกำลังแรงงานมีงานทำในภาคอุตสาหกรรม กำลังแรงงานมีจำนวนทั้งสิ้น 152.3 ล้านคน แม้ว่าผลิตภัณฑ์มวลรวมของประเทศจะทะลุ 1 ล้านล้านดอลลาร์ในคริสต์ทศวรรษ 1970 และ 2 ล้านล้านดอลลาร์ในคริสต์ทศวรรษ 1980 แต่ผลกระทบของการวางแผนจากส่วนกลางก็บิดเบือนไปอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากการเติบโตของเศรษฐกิจรองนอกระบบในสหภาพโซเวียต และตลาดมืด
== อ้างอิง ==
=== ผลงานที่อ้างถึง ===
== หนังสือเพื่มเติม ==
Autio-Sarasmo, Sari. "Technological Modernisation in the Soviet Union and Post-Soviet Russia: Practices and Continuities." Europe-Asia Studies 68.1 (2016) : 79-96.
Bergson, Abram. The real national income of Soviet Russia since 1928  (1961)
Connolly, Richard. The Russian Economy: A Very Short Introduction (Oxford University Press, 2020). Online review
Davies, R. W. Soviet economic development from Lenin to Khrushchev (1998) excerpt
Davies, R. W. ed. From Tsarism to the New Economic Policy: Continuity and Change in the Economy of the USSR (London, 1990).
Davies, R. W. ed. The Economic Transformation of the Soviet Union, 1913–1945 (Cambridge, 1994).
Goldman, Marshall (1994). Lost Opportunity: Why Economic Reforms in Russia Have Not Worked. New York: W. W. Norton.
Harrison, Mark. "The Soviet Union after 1945: Economic Recovery and Political Repression," Past & Present (2011 Supplement 6) Vol. 210 Issue suppl_6, p.&nbsp;103–120.
Goldman, Marshall (1991). What Went Wrong With Perestroika. New York: W. W. Norton.
Kennedy, Paul. The Rise and Fall of the Great Powers (New York: Random House, 1987).
Moser, Nat. Oil and the Economy of Russia: From the Late-Tsarist to the Post-Soviet Period (Routledge, 2017).
Nove, Alec. An Economic History of the USSR, 1917–1991. (3rd ed. 1993) online free to borrow
Ofer, Gur. "Soviet Economic Growth: 1928-1985," Journal of Economic Literature  (1987) 25#4: 1767-1833. online
Rutland, Robert (1985). The Myth of the Plan: Lessons of Soviet Planning Experience. London: Hutchinson.
=== ในภาษารัสเซีย ===
Kara-Murza, Sergey (2004). Soviet Civilization: From 1917 to the Great Victory (in Russian) Сергей Кара-Мурза. Советская цивилизация. От начала до Великой Победы. .
Kara-Murza, Sergey (2004). Soviet Civilization: From the Great Victory Till Our Time (in Russian). Сергей Кара-Мурза. Советская цивилизация. От Великой Победы до наших дней. .
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
Andre Gunder Frank. "What Went Wrong in the 'Socialist' East?".