ตำบลเกาะพยาม

เกาะพยาม เป็นหนึ่งในเก้าตำบลของอำเภอเมืองระนอง จังหวัดระนอง เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่สำคัญของจังหวัดระนอง มีพื้นที่ใน 1 อุทยานแห่งชาติ 1 เขตสงวนชีวมณฑลโลก ได้แก่ อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะระนอง (เดิมชื่ออุทยานแห่งชาติหมู่เกาะพยาม) และพื้นที่สงวนชีวมณฑลระนอง

== ที่ตั้งและอาณาเขต ==
ตำบลเกาะพยามมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอและจังหวัดข้างเคียง ดังนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับน่านน้ำของตำบลปากน้ำ (อำเภอเมืองระนอง)
ทิศตะวันออก ติดต่อกับน่านน้ำของตำบลม่วงกลวง (อำเภอกะเปอร์)
ทิศใต้ ติดต่อกับน่านน้ำของตำบลหงาวและตำบลราชกรูด (อำเภอเมืองระนอง)
ทิศตะวันตก ติดต่อกับทะเลอันดามัน

== ประวัติ ==
เกาะพยามเดิมเรียกว่า "เกาะพิยาม" ซึ่งมาจากคำว่า พอยาม หมายถึง การเดินทางไป เกาะพยามพอยามจึงจะถึงเกาะ (ประมาณ 4 ชั่วโมง) และเรียกกันต่อมาว่า "เกาะพยาม" และจากคำบอกเล่าของชาวบ้านบนเกาะพยาม มาจากคำว่า พยายาม เพราะในสมัยก่อนการเดินทางมาเกาะพยามเป็นไปด้วยความลำบาก ต้องอาศัยโดยสารมากับเรือประมงของชาวบ้าน ซึ่งคาดไม่ได้ว่าจะไปจะมาเมื่อใด การเดินทางยากลำบากสมกับชื่อว่า "เกาะพยาม" เดิมประชากรที่อาศัยอยู่บนเกาะส่วนใหญ่เป็นไทยมุสลิม ใน พ.ศ. 2500 สำเภา ศิริสัมพันธ์ ได้รับสัมปทานการเลี้ยงหอยมุกจากรัฐบาล ได้ใช้พื้นที่เกาะพยามเพาะเลี้ยงหอยมุก (ฟาร์มมุก) และอพยพคนอาศัยอยู่เดิมไปอยู่ที่บ้านช้างแหก หมู่ที่ 8 ตำบลราชกรูด อำเภอเมืองระนอง จึงเป็นสาเหตุที่เกาะพยามไม่มีคนมุสลิมอาศัยอยู่เลย ต่อมาสัมปทานหอยมุกเลิกกิจการ เริ่มมีผู้คนอพยพเข้ามาจากเกาะสมุยและเกาะพะงัน จังหวัดสุราษฎร์ธานี
ในวันที่ 26 กันยายน พ.ศ. 2529 ได้มีการแยกหมู่บ้าน 2 หมู่บ้านที่อยู่ห่างไกลจากแผ่นดินใหญ่ ซึ่งอยู่ท่ามกลางทะเลอันดามันของตำบลปากน้ำ ได้แก่ ท้องที่หมู่ 5 บ้านเกาะพยาม และท้องที่หมู่ 7 บ้านเกาะช้าง (ในขณะนั้น) มาตั้งขึ้นเป็นตำบล และตั้งชื่อตามหมู่เกาะว่า "ตำบลเกาะพยาม" ท้องที่ตำบลเกาะพยามจึงมีฐานะเป็นตำบลลำดับที่ 9 ของอำเภอเมืองระนองจนถึงปัจจุบัน เกาะพยามมีความหลากหลายทางระบบนิเวศ มีสัตว์ต่าง ๆ อาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก เช่น นกเงือก นกอินทรี ลิง หมูป่า อีกทั้งมีหาดทรายสีขาวและน้ำทะเลสวยใส เหมือนกับเกาะสมุยเมื่อประมาณ 20 ปีก่อน บนเกาะพยามมีสถานีอนามัย โรงเรียน และวัดซึ่งมีอุโบสถตั้งอยู่ในทะเลอยู่บริเวณท่าเรือของเกาะ ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ห่างจากปากน้ำระนองประมาณ 33 กิโลเมตร


== การแบ่งเขตการปกครอง ==
=== การปกครองส่วนภูมิภาค ===
ตำบลเกาะพยามแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 2 หมู่บ้าน ได้แก่
{|
|
{|
|หมู่ที่ 1
|
|บ้านเกาะพยาม
|
|(Ban Ko Phayam)
|-
|หมู่ที่ 2
|
|บ้านเกาะช้าง
|
|(Ban Ko Chang)
|-
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|}
|&nbsp;
|}
=== การปกครองส่วนท้องถิ่น ===
ท้องที่ตำบลเกาะพยามมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพียงแห่งเดียว คือ องค์การบริหารส่วนตำบลเกาะพยาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเกาะพยามทั้งหมด ซึ่งเป็นสภาตำบลเกาะพยามที่จัดตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2529 และได้รับการจัดตั้งเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลเกาะพยามในวันที่ 19 ธันวาคม พ.ศ. 2546 เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลที่มีประชากรน้อยที่สุดเป็นอันดับสามในประเทศไทย
องค์การบริหารส่วนตำบลเกาะพยามเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลที่จัดตั้งรูปแบบพิเศษ เนื่องจากมีเงื่อนไขของจำนวนประชากรไม่ถึงเกณฑ์ (2,000 คนขึ้นไป) ซึ่งปกติจะทำให้ต้องยุบเข้ากับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นใกล้เคียง แต่ขณะนั้นสภาตำบลเกาะพยามมีรายได้โดยไม่รวมเงินอุดหนุนในปีงบประมาณที่ล่วงมาแล้วติดต่อกันสามปีเฉลี่ยไม่ต่ำกว่าปีละหนึ่งแสนห้าหมื่นบาท กระทรวงมหาดไทยจึงพิจารณาให้สภาตำบลเกาะพยามอยู่ในเงื่อนไขที่จะจัดตั้งเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลได้
== ประชากร ==
พื้นที่ตำบลเกาะพยามประกอบด้วยหมู่บ้านทั้งสิ้นจำนวน 2 หมู่บ้าน มีจำนวนประชากร 1,223 คน แบ่งเป็นชาย 612 คน หญิง 611 คน (เดือนธันวาคม 2564) เป็นตำบลที่มีประชากรน้อยที่สุดใน