ประกันภัย

ดีว่า ชีวิตมีความไม่แน่นอน จึงเป็นไปได้ที่จะเกิดความวิบัติขึ้นในชีวิตของตน แต่มนุษย์ก็เล็งเห็นว่า ถ้าช่วยกันแบกรับความวิบัติเหล่านั้นไว้หลาย ๆ คนคนละนิดละหน่อย ก็จะเผชิญความเสียหายในระดับที่ต่ำลง และการแบ่งกันป้องกันความวิบัติจะช่วยลดค่าใช้จ่ายได้มากกว่าการที่บุคคลหนึ่งคนจัดการป้องกันด้วยตนเอง ประกอบกับในกรณีที่ผู้เคราะห์ร้ายเป็นบุคลากรในวงการค้า ย่อมเป็นที่มั่นใจได้ว่า วงการจะไม่ถูกกระทบกระเทือนโดยง่าย แนวคิดเรื่องการเฉลี่ยความเสี่ยงภัยนี้เองที่นำมาสู่การประกันภัย
การประกันภัยนั้นเป็นการค้ารูปแบบหนึ่ง แม้ในกฎหมายไม่ได้ระบุไว้แจ้งชัดว่าเป็นการค้า แต่โดยสภาพแล้วผู้ประกอบกิจการประกันภัยย่อมมุ่งแสวงหาประโยชน์เชิงพาณิชย์ และเนื่องจากการประกันภัยเกี่ยวข้องกับความปลอดภัยของประชาชน กฎหมายจึงเข้ามาควบคุม กฎหมายหลักของไทยที่ทำหน้าที่นี้ คือ ป.พ.พ. บรรพ 3 เอกเทศสัญญา ลักษณะ 20 ประกันภัย นอกจากนี้ ยังมีกฎหมายอื่น ๆ กำหนดรายละเอียดปลีกย่อยอีก เช่น
 กฎหมายว่าด้วยการประกันวินาศภัย (ฉบับปัจจุบัน คือ พระราชบัญญัติประกันวินาศภัย พ.ศ. 2535)
 กฎหมายว่าด้วยการประกันชีวิต (ฉบับปัจจุบัน คือ พระราชบัญญัติประกันชีวิต พ.ศ. 2535)
 กฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองผู้ประสบภัยจากรถ (ฉบับปัจจุบัน คือ พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้ประสบภัยจากรถ พ.ศ. 2535) และ
 กฎหมายว่าด้วยคณะกรรมการกำกับและส่งเสริมการประกอบธุรกิจประกันภัย (ฉบับปัจจุบัน คือ พระราชบัญญัติคณะกรรมการกำกับและส่งเสริมการประกอบธุรกิจประกันภัย พ.ศ. 2550)
กฎหมายเหล่านี้อาจเรียกรวมกันว่า กฎหมายลักษณะประกันภัย (insurance law) และบรรดากฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง เช่น กฎหมายลักษณะหนี้ และกฎหมายลักษณะนิติกรรมและสัญญา ก็ต้องนำมาใช้แก่การประกันภัยด้วย เท่าที่กฎหมายลักษณะประกันภัยมิได้ว่าไว้เป็นอื่น แต่กฎหมายเหล่านี้ไม่ใช่บังคับแก่การประกันภัยระหว่างประเทศ คือ ประกันภัยทางทะเล (marine insurance) และ ป.พ.พ. ม. 868 บัญญัติให้การประกันภัยทางทะเลอยู่ในบังคับแห่งกฎหมายระหว่างประเทศที่เรียกว่า "กฎหมายทะเล" (admiralty law) แทน
เพื่อประโยชน์ในการศึกษากฎหมายลักษณะประกันภัย ตำรานี้จึงแบ่งส่วนดังนี้
 บทที่ 1 ภาพรวมว่าด้วยลักษณะ องค์ประกอบ ความสัมพันธ์ของคู่สัญญา และผลของสัญญาประกันภัย
 บทที่ 2 ประกันวินาศภัย
 บทที่ 3 ประกันชีวิต
อนึ่ง เพื่อประโยชน์ในการศึกษา ตำรานี้ได้แทรกศัพท์กฎหมายที่เป็นภาษาอังกฤษหรือภาษาอื่นไว้ด้วย ศัพท์เหล่านี้อ้างอิงประมวลกฎหมายแพ่งเยอรมัน ญี่ปุ่น หรือฝรั่งเศส ซึ่งเป็นแม่แบบ ป.พ.พ. เป็นหลัก
ตำรานี้ยังแทรก ฎ. บางฉบับไว้ด้วย แต่พึงทราบว่า ในระบบซีวิลลอว์ (civil law) ซึ่งเป็นระบบกฎหมายที่ใช้ในประเทศไทยนั้น คำพิพากษาไม่เป็นกฎหมาย เป็นเพียงการปรับใช้กฎหมายเป็นรายกรณีไปเท่านั้น
เชิงอรรถ
รายการอ้างอิง
ภาษาไทย

กฎหมาย
สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา.

(2551.03.10). ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์. [ออนไลน์]. (เข้าถึงเมื่อ: 2556.04.01).
(2552.06.11). พระราชบัญญัติประกันวินาศภัย พ.ศ. 2535. [ออนไลน์]. (เข้าถึงเมื่อ: 2556.04.01).
(2552.06.30). พระราชบัญญัติประกันชีวิต พ.ศ. 2535. [ออนไลน์]. (เข้าถึงเมื่อ: 2556.04.01).

คำพิพากษา
ศาลฎีกา. (2550.01.25). ระบบสืบค้นคำพิพากษาและคำสั่งคำร้องศาลฎีกา. [ออนไลน์]. (เข้าถึงเมื่อ: 2556.04.01).
สำนักงานศาลยุติธรรม. (ม.ป.ป.). คำพิพากษาศาลฎีกา (ปี 2530 ถึงปัจจุบัน). [ออนไลน์]. (เข้าถึงเมื่อ: 2556.04.01).
หนังสือ
จิตติ ติงศภัทิย์. (2552). กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยประกันภัย. (พิมพ์ครั้งที่ 13). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. ISBN 9789749900970.
ธานี วรภัทร์. (2553, มิถุนายน). กฎหมายว่าด้วยประภันภัย. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: วิญญูชน. ISBN 9789742888633.
บุญเสริม วีสกุล. (2548). ความน่าจะเป็น. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์.
ประเสริฐ ประภาสะโนบล. (2539). หลักการประกันภัย. (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์.
สุธรรม พงศ์สำราญ, วิรัช ณ สงขลา และพึงใจ พึ่งพานิช. (2527). หลักการประกันวินาศภัย. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: ไทยวัฒนาพานิช.
อื่น ๆ
ราชบัณฑิตยสถาน. (2551.02.07). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542. [ออนไลน์]. (เข้าถึงเมื่อ: 2556.04.01).
ภาษาต่างประเทศ
กฎหมาย
Kamol Sandhikshetrin. (2007). The Civil and Commercial Code, Books I-VI, and Glossary. (8th edition). Bangkok: Nitibannakan. ISBN 9789744473493.
Langenscheidt Translation Service. (2011). The German Civil Code. [Online]. (Accessed: 2013.04.01).
Legifrance.

(2006.04.04). French Civil Code. [Online]. (Accessed: 2013.04.01).
(2005.01.01). French Commercial Code. [Online]. (Accessed: 2013.04.01).
(2011.09.01). Code civil des français. [En ligne]. (Accessed: 2013.04.01).

Ministry of Justice of Japan.

(2009.10.15). Insurance Business Act. [Online]. (Accessed: 2013.04.01).
(2011). Japanese Civil Code. [Online]. Available: «a href="http%3A//www.japaneselawtranslation.go.jp/law/detail/%3Fft%3D2%26amp%3Bre%3D02%26amp%3Bdn%3D1%26amp%3Byo%3Dcivil%2Bcode%26amp%3Bx%3D0%26amp%3By%3D0%26amp%3Bky%3D%26amp%3Bpage%3D3">Parts 1-3 and Parts 4-5

หนังสือ
Emmett J. Vaughan, Curtis M. Elliot. (1982.04.07). Fundamentals of Risk and Insurance. (3rd edition). USA: John Wiley & Sons Inc. ISBN 978-0471099512.