ภาษาบาลีสำหรับผู้เริ่มต้น/บทที่ 2

คำศัพท์
คำศัพท์.
บทที่ 2 ศัพท์ใหม่แบ่งเป็นคำนาม 16 คำและคำกริยา 10 คำ
การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ที่ทำหน้าที่เป็นกรรมตรง
การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ที่ทำหน้าที่เป็นกรรมตรง.
คำนามที่ทำหน้าที่เป็นกรรมตรงหรือผู้ถูกทำหรือสิ่งถูกทำของประโยค เรียกว่า (accusative case) ในภาษาบาลีเรียกว่า ทุติยา หรือการผันคำนามลำดับที่สอง ประโยค ฉันกินข้าว คำว่าข้าวทำหน้าที่เป็นกรรมตรง ส่วนประโยค แม่ให้ขนมแก่น้อง คำว่าขนมทำหน้าที่เป็นกรรมตรง ส่วน "น้อง" ทำหน้าที่เป็นกรรมรอง ซึ่งจะมีในบทถัดไป
การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ (-a) ทำหน้าที่เป็นกรรมตรง มีหลักการผันดังนี้

รูปเอกพจน์ในการกนี้ให้เติมนิคหิต ◌ํ (-ṃ) ท้ายต้นเค้าคำนาม (ออกเสียงเป็น ◌ัง)
รูปพหูพจน์ในการกนี้ให้เติม เ– (-e) ท้ายต้นเค้าคำนาม

นอกจากนี้คำนามที่ทำหน้าที่ในประโยคเป็นจุดหมายปลายทางของการเดินทางหรือการเคลื่อนที่ ยังผันในรูปกรรมตรงอีกด้วย ส่วนใหญ่เป็นคำนามสถานที่ เช่น
ซึ่งคำนามดังกล่าวยังคงทำหน้าที่เป็นกรรมได้อยู่เอง การจะแปล "คามํ" ว่าสู่หมู่บ้าน หรือซึ่งหมู่บ้าน ขึ้นอยู่กับบริบทของประโยคนั้น ๆ
การสร้างประโยค
การสร้างประโยค.
ประโยคที่จะมีคำนามรูปกรรมตรงได้นั้น คำกริยาหลักของประโยคต้องเป็นกริยาชนิดที่ต้องการกรรม หรือเป็นกริยาแสดงการเคลื่อนที่หรือการเดินทาง
โครงสร้างของประโยคที่มีกรรมตรง จะเรียงลำดับเป็น ผู้ทำ (ประธาน) + ผู้ถูกทำ (กรรมตรง) + กริยา. (เทียบเท่ากับ SOV - Subject Object Verb) จะเห็นว่าคำกริยาตกอยู่ท้ายประโยค และกรรมตรงอยู่หน้าคำกริยา
ให้สังเกตว่าคำกริยาจะผันตามคำนามประธานเสมอ ไม่ว่าคำนามกรรมตรงจะเป็นเอกพจน์หรือพหูพจน์ก็ไม่มีผลต่อคำกริยานั้น
เนื่องจากกรรมการกในประโยคเป็นได้สองหน้าที่คือเป็นผู้ถูกกระทำโดยตรงและจุดหมายปลายทาง ทำให้เกิดประโยคที่ประกอบด้วยคำนามกรรมตรงสองคำได้ เช่น
แบบฝึกหัด
จงผันคำนาม
แบบฝึกหัด.
จงผันคำนาม.
จงผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ต่อไปนี้ ให้อยู่ในรูปกรรมตรง ทั้งเอกพจน์และพหูพจน์

ปุริส
พฺราหฺมณ
พุทฺธ, ตถาคต, สุคต
สหาย, สหายก, มิตฺต
กุกฺกุร, สุนข, โสณ
ธมฺม
ปตฺต
รุกฺข
วิหาร
จนฺท, สุริย
อาวาฏ
โอทน
จงแปลเป็นภาษาไทย
ตถาคโต ธมฺมํ ภาสติ.Tathāgato dhammaṃ bhāsati.
พฺราหฺมณา โอทนํ ภุญฺจนฺติ.Brāhmaṇā odanaṃ bhuñjanti.
มนุสฺโส สุริยํ ปสฺสติ.Manusso suriyaṃ passati.
กุมารา สิคาเล ปหรนฺติ.Kumārā sigāle paharanti.
ยาจกา ภตฺตํ ยาจนฺติ.Yācakā bhattaṃ yācanti.
กสฺสกา อาวาเฎ ขณนฺติ.Kassakā āvāṭe khaṇanti.
มิตฺโต คามํ อาคจฺฉติ.Mitto gāmaṃ āgacchati.
ภูปาโล มนุสฺเส รกฺขติ.Bhūpālo manusse rakkhati.
ปุตฺตา ปพฺพตํ คจฺฉนฺติ.Puttā pabbataṃ gacchanti.
กุมาโร พุทฺธํ วนฺทติ.Kumāro Buddhaṃ vandati.
วาณิชา ปตฺเต อาหรนฺติ.Vāṇijā patte āharanti.
ปุริโส วิหารํ คจฺฉติ.Puriso vihāraṃ gacchati.
กุกฺกุรา ปพฺพตํ ธาวนฺติ.Kukkurā pabbataṃ dhāvanti.
สิคาลา คามํ อาคจฺฉนฺติ.Sigālā gāmaṃ āgacchanti.
พฺราหฺมณา สหายเก อาหรนฺติ.Brāhmaṇā sahāyake āharanti.
ภูปาลา สุคตํ วนฺทนฺติ.Bhūpālā sugataṃ vandanti.
ยาจกา สยนฺติ.Yācakā sayanti.
มิตฺตา สุนเข หรนฺติ.Mittā sunakhe haranti.
ปุตฺโต จนฺทํ ปสฺสติ.Putto candaṃ passati.
กสฺสโก คามํ ธาวติ.Kassako gāmaṃ dhāvati.
วาณิชา รุกฺเข ฉินฺทนฺติ.Vāṇijā rukkhe chindanti.
นโร สิคาลํ วิชฺฌติ.Naro sigālaṃ vijjhati.
กุมาโร โอทนํ ภุญชติ.Kumāro odanaṃ bhuñjati.
ยาจโก โสณํ ปหรติ.Yācako soṇaṃ paharati.
สหายกา ปพฺพเต อารุหนฺติ.Sahāyakā pabbate āruhanti.
จงแปลเป็นภาษาบาลี
พวกผู้ชายไปยังวิหาร
พวกชาวนาปีนขึ้นภูเขาทั้งหลาย
พราหมณ์รับประทานข้าว
พระพุทธเจ้าทอดพระเนตรเห็นเหล่าเด็กชาย
พวกลุงหยิบถ้วยทั้งหลายไป
บุตรปกป้องสุนัข
พระราชาทรงไหว้พระพุทธเจ้า
พ่อค้าพาเด็กชายมา
เหล่าเพื่อนๆ ไหว้พราหมณ์
พวกขอทานขอข้าว
เหล่าพ่อค้ายิงพวกหมาจิ้งจอกทอง
พวกเด็กชายปีนภูเขา
ชาวนาวิ่งไปยังหมู่บ้าน
พ่อค้าหุงข้าว
พวกบุตรไหว้ลุง
เหล่าพระราชาปกป้องคนทั้งหลาย
พระพุทธเจ้าเสด็จมายังวิหาร
พวกผู้ชายลงมา
พวกชาวนาขุดหลุมทั้งหลาย
พ่อค้าวิ่ง
สุนัขเห็นพระจันทร์
พวกเด็กชายปีนต้นไม้ทั้งหลาย
พราหมณ์นำถ้วยมา
ขอทานหลับ
พระราชาทอดพระเนตรเห็นพระพุทธเจ้า
สารบัญ