ยฺหวิดเพ็ง

ยฺหวิดเพ็ง (Jyutping) เป็นระบบการถอดเป็นอักษรโรมันสำหรับภาษากวางตุ้ง พัฒนาโดยสมาคมภาษาศาสตร์ฮ่องกง (LSHK) ซึ่งเป็นกลุ่มวิชาการในปี 1993 ระบบนี้มีชื่อทางการคือ แบบแผนการถอดภาษากวางตุ้งด้วยอักษรโรมันสมาคมภาษาศาสตร์ฮ่องกง โดยทางสมาคมได้สนับสนุนและส่งเสริมการใช้ระบบการถอดเป็นอักษรโรมันระบบนี้
คำว่า Jyutping (มาจากการถอดอักษรจีน 粵拼 เป็นอักษรโรมันแบบยฺหวิดเพ็งเอง) เป็นคำที่ย่อมาจาก 2 คำ ประกอบด้วย Jyut6jyu5 ยฺหวิดยฺหวี ( หมายถึง "ภาษาเยฺว่") และ ping3jam1 เพ็งยั้ม ( หมายถึง "สะกดเสียง" ซึ่งคำนี้ในภาษาจีนกลางออกเสียงว่า "พินอิน")
แม้จะเป็นระบบการถอดเป็นอักษรโรมันเพื่อแสดงวิธีการออกเสียง แต่ก็มีผู้ที่สนใจบางคนใช้ยฺหวิดเพ็งเพื่อหยั่งเสียงการเขียนภาษากวางตุ้งให้เป็นภาษาที่อ่านตามตัวอักษร (alphabetic language) โดยจะยกระดับจากตัวเขียนเพื่อช่วยการออกเสียงไปเป็นภาษาเขียนที่มีผลใช้บังคับจริง
== ประวัติ ==
ระบบยฺหวิดเพ็งถือเป็นระบบที่ปลีกแยกจากระบบการถอดภาษากวางตุ้งด้วยอักษรโรมันแบบก่อนหน้านี้ทั้งหมด (ประมาณ 12 ระบบ เช่น งานริเริ่มของโรเบิร์ต มอร์ริสันในปี 1828 และการถอดเป็นอักษรโรมันแบบมาตรฐาน รวมถึงระบบที่ใช้กันแพร่หลายอย่าง ระบบเยล และระบบซิดนีย์ เหล่า) โดยนำอักษร z และ c มาใช้ในต้นพยางค์ และ eo และ oe ในท้ายพยางค์ รวมถึงการแทนที่อักษรต้นพยางค์ y ซึ่งใช้ในระบบก่อนหน้าทั้งหมดด้วยอักษร j
ในปี 2018 ระบบยฺหวิดเพ็งได้รับการปรับปรุงโดยเพิ่มอักษรท้ายพยางค์ -a และ -oet เพื่อสะท้อนว่าเป็นพยางค์ที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นส่วนหนึ่งของระบบเสียงภาษากวางตุ้งในปี 1997 โดยกลุ่มงานยฺหวิดเพ็งของสมาคมภาษาศาสตร์ฮ่องกง
== ต้นพยางค์ ==
{|class="wikitable" style="text-align: center"
|-
|b巴
|p怕
|m媽
|f花
|
|-
|d打
|t他
|n那
|
|l啦
|-
|g家
|k卡
|ng牙
|h蝦
|
|-
|gw瓜
|kw誇
|
|
|w蛙
|-
|z渣
|c叉
|
|s沙
|j也
|}
== ท้ายพยางค์ ==
{|class="wikitable"  style="text-align: center"
|-
|aa沙
|aai徙
|aau梢
|aam三
|aan山
|aang坑
|aap圾
|aat剎
|aak客
|-
|a
|ai西
|au收
|am心
|an新
|ang笙
|ap濕
|at失
|ak塞
|-
|e些
|ei四
|eu掉
|em舐
|&nbsp;
|eng鄭
|ep夾
|&nbsp;
|ek石
|-
|i詩
|&nbsp;
|iu消
|im閃
|in先
|ing星
|ip攝
|it洩
|ik識
|-
|o疏
|oi開
|ou蘇
|&nbsp;
|on看
|ong康
|&nbsp;
|ot喝
|ok索
|-
|u夫
|ui灰
|&nbsp;
|&nbsp;
|un寬
|ung鬆
|&nbsp;
|ut闊
|uk叔
|-
|&nbsp;
|eoi需
|&nbsp;
|&nbsp;
|eon詢
|&nbsp;
|&nbsp;
|eot摔
|&nbsp;
|-
|oe鋸
|&nbsp;
|&nbsp;
|&nbsp;
|&nbsp;
|oeng商
|&nbsp;
|oet
|oek削
|-
|yu書
|&nbsp;
|&nbsp;
|&nbsp;
|yun孫
|&nbsp;
|&nbsp;
|yut雪
|&nbsp;
|-
|&nbsp;
|&nbsp;
|&nbsp;
|m唔
|&nbsp;
|ng吳
|&nbsp;
|&nbsp;
|&nbsp;
|}
เฉพาะอักษรท้ายพยางค์ m และ ng เท่านั้นที่สามารถเขียนโดด ๆ ได้ ในฐานะพยางค์เสียงนาสิก
เป็นการออกเสียงคำเหล่านี้ในแบบภาษาพูดที่ไม่เป็นทางการ
ใช้ละเสียงในภาษาพูดที่ไม่เป็นทางการ เช่น a6 ใน 四十四 (sei3a6 sei3) ซึ่งมาจาก sei3 sap6 sei3
ใช้เป็นคำเลียนเสียงธรรมชาติ เช่น oet6 เสียงเรอ หรือ goet4 เสียงกรน
== วรรณยุกต์ ==
ภาษาจีนกวางตุ้งมีวรรณยุกต์ 9 เสียง วรรณยุกต์เปลี่ยนระดับ 6 เสียง (contour tone) อย่างไรก็ตาม มี 3 ใน 9 เสียงที่เป็น entering tone  ซึ่งปรากฏเฉพาะในพยางค์ที่ลงท้ายด้วย p, t, และ k เท่านั้น โดยไม่มีหมายเลขเพื่อบ่งบอกเสียงวรรณยุกต์เหล่านี้แยกต่างหาก (แต่มีในพินอินกวางตุ้ง ซึ่งจะแสดงในวงเล็บในตารางด้านล่าง) ประโยคช่วยจำ คือ「風水到時我哋必發達」  อ่านว่า ฟงเสยโตวสี่หงอเต่ย์ปิ๊ดดาด หมายถึง “เมื่อฮวงจุ้ยมาเราจะเจริญรุ่งเรือง”
== ตัวอย่าง ==
{|class="wikitable" style="text-align: center"
|-
!จีนตัวเต็ม
!จีนตัวย่อ
!ถอดเป็นอักษรโรมัน
|-
|廣州話
|广州话
|Gwong2 zau1 waa2
|-
|粵語
|粤语
|Jyut6 jyu5
|-
|你好
|你好
|nei5 hou2
|}
ตัวอย่างการถอดเป็นอักษรโรมันแบบยฺหวิดเพ็งจากความตอนหนึ่งในบทกวีสมัยถัง 300 บท
== อ้างอิง ==
== หนังสืออ่านเพิ่ม ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
Jyutping Pronunciation Guide
粵語拼盤 : Learning the phonetic system of Cantonese
Chinese Character Database (Phonologically Disambiguated According to the Cantonese Dialect)
The CantoDict Project is a dedicated Cantonese-Mandarin-English online dictionary which uses Jyutping by default
MDBG free online Chinese-English dictionary (supports both Jyutping and Yale romanization)
การถอดเป็นอักษรโรมัน
ภาษากวางตุ้ง