กองทัพพายัพ

กองทัพพายัพ เป็นกองกำลังของกองทัพไทยซึ่งเคลื่อนพลเข้าตีรัฐฉานของพม่าเมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2485 ระหว่างการทัพพม่าในสงครามโลกครั้งที่สอง
== การจัดกำลังรบ ==
=== กำลังรบ ณ พ.ศ. 2485 ===



กองทัพพายัพ มี พลโท จรูญ รัตนกุล เสรีเริงฤทธิ์ เป็นแม่ทัพ ตั้งกองบัญชาการกองทัพพายัพครั้งแรกที่จังหวัดลำปาง หลังจากกองทัพพายัพบุกเข้ายึดเมืองเชียงตุงและรัฐฉานได้แล้ว จึงมีการย้ายกองบัญชาการกองทัพพายัพมาตั้งที่จังหวัดเชียงราย เมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2485 และย้ายพลโท จิร วิชิตสงคราม เสนาธิการทหารบก มารับหน้าที่แม่ทัพพายัพแทน เมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2485
กำลังรบที่ขึ้นตรงต่อกองทัพพายัพมีดังนี้
กองพลที่ 2 มีพลตรี หลวงไพรีระย่อเดช (กี๋ ชมะบูรณ์) เป็นผู้บัญชาการกองพล ประกอบด้วย
* กรมทหารราบที่ 4 (ปราจีนบุรี) ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 10 (ปราจีนบุรี)
** กองพันทหารราบที่ 11 (ปราจีนบุรี)
** กองพันทหารราบที่ 12 (ปราจีนบุรี)
* กรมทหารราบที่ 5 ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 13
** กองพันทหารราบที่ 14
** กองพันทหารราบที่ 15
* กรมทหารราบที่ 12 (พิษณุโลก) ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 28 (นครสวรรค์)
** กองพันทหารราบที่ 29 (พิษณุโลก)
** กองพันทหารราบที่ 33 (พิษณุโลก)
* กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 4 (ปราจีนบุรี)
* กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 5 (ปราจีนบุรี)
* กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 6
* หน่วยขึ้นสมทบ:
** กรมทหารม้าที่ 5 กองพลทหารม้า
** กองพันรถรบ กรมยานเกราะ
กองพลที่ 3 มีพลตรี หลวงชำนาญยุทธศาสตร์ (ผิน ชุณหะวัณ) เป็นผู้บัญชาการกองพล ประกอบด้วย
* กรมทหารราบที่ 7 (นครราชสีมา) ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 19 (นครราชสีมา)
** กองพันทหารราบที่ 20 (นครราชสีมา)
** กองพันทหารราบที่ 21 (นครราชสีมา)
* กรมทหารราบที่ 8 (สุรินทร์) ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 17
** กองพันทหารราบที่ 18
** กองพันทหารราบที่ 52
* กรมทหารราบที่ 9 (อุบลราชธานี) ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 25 (อุบลราชธานี)
** กองพันทหารราบที่ 26 (อุบลราชธานี)
** กองพันทหารราบที่ 27 (อุบลราชธานี)
* กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 7 (นครราชสีมา)
* กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 8 (นครราชสีมา)
* กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 9
* กองจักรยานยนต์ลาดตะเวน
* กองรถรบ
กองพลที่ 4 มีพันเอก หลวงหาญสงคราม (พิชัย หาญสงคราม)  เป็นผู้บัญชาการกองพล ประกอบด้วย
* กรมทหารราบที่ 3 (ลพบุรี) ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 4 (ลพบุรี)
** กองพันทหารราบที่ 6 (ลพบุรี)
** กองพันทหารราบที่ 8 (สระบุรี)
* กรมทหารราบที่ 13 (ลำปาง) ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 30 (ลำปาง)
** กองพันทหารราบที่ 31 (เชียงใหม่)
** กองพันทหารราบที่ 34 (ลำปาง)
* กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 3
* กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 10 (นครสวรรค์)
กองพลทหารม้า - พันโท ทวน วิชัยขัทคะ
* กรมทหารม้าที่ 35 ประกอบด้วย
** กองพันทหารม้าที่ 3 (อุบลราชธานี)
** กองพันทหารม้าที่ 5 (ร้อยเอ็ด)
* กรมทหารม้าที่ 46 ประกอบด้วย
** กองพันทหารม้าที่ 4 (จันทบุรี)
** กองพันทหารม้าที่ 6
กองพันรถรบ
กรมทหารม้าที่ 12 (อิสระ) มีพันโท หลวงจำรัสโรมรัน (จำรัส รมยะบุรุษ) เป็นผู้บังคับการกรม ประกอบด้วย
* กองพันทหารม้าที่ 1 (กรุงเทพฯ)
* กองพันทหารม้าที่ 2 (ปราจีนบุรี)
กองพันทหารราบที่ 35 (เชียงใหม่)
กองพันทหารช่างที่ 1 (ราชบุรี)
กองพันทหารช่างที่ 2 (ฉะเชิงเทรา)
กองพันทหารช่างที่ 3
กองพันทหารช่างที่ 4
กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 1 (กรุงเทพ)
กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 11
กองพันปืนใหญ่ต่อสู้อากาศยาน กองทัพพายัพ
กองพันขนส่ง กองทัพพายัพ
กองพันลำเลียงน้ำ กองทัพพายัพ
=== การปรับกำลัง ===
ระหว่างการรบ กองทัพพายัพได้จัดกำลังผสมเพิ่มเติมในกองทัพดังนี้
กรมทหารราบสนามที่ 17 ประกอบด้วย
* กองพันทหารราบที่ 32 (นครสวรรค์)
* กองพันทหารราบที่ 35 (เชียงใหม่)
* กองพันทหารราบที่ 39 (นครศรีธรรมราช)
สภาพภูมิอากาศที่เลวร้ายเป็นปัจจัยบังคับให้ต้องยุบกองพลทหารม้าเร็วกว่าที่ควร และย้ายกรมทหารม้าที่ 31 ไปยังจังหวัดร้อยเอ็ด กับย้ายกองพันทหารม้าที่ 1 รักษาพระองค์ (กองพันทหารม้าใช้ม้า) กลับไปยังกรุงเทพฯ
อย่างไรก็ตาม กองทัพบกไทยก็ได้จัดตั้งหน่วยทหารทดแทนหน่วยทหารม้าขึ้นในกองทัพพายัพ ดังนี้
กองพันปืนกลหนักที่ 11
กองพันปืนกลที่ 1
กองพันปืนกลที่ 2
กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 27
กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 29
=== กองทัพที่ 2 ===
หลังจากฟื้นฟูความสงบในเมืองเชียงตุงได้ ในปี พ.ศ. 2486 กองทัพบกไทยจึงถอนกำลังของกองทัพพายัพบางส่วน และจัดตั้งกองทัพที่ 2 ขึ้นเป็นกำลังรบสำรอง โดยมีกองบัญชาการอยู่ที่จังหวัดลพบุรี ประกอบด้วย
กองพลที่ 1 (เชียงราก) ประกอบด้วย
* กรมทหารราบที่ 1 (กรุงเทพฯ) ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 1 มหาดเล็กรักษาพระองค์ (กรุงเทพฯ)
** กองพันทหารราบที่ 3 (กรุงเทพฯ)
** กองพันทหารราบที่ 9 (กรุงเทพฯ)
* กรมทหารราบที่ 2 (กรุงเทพฯ) ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 2 (กรุงเทพฯ)
** กองพันทหารราบที่ 7 (กรุงเทพฯ)
** กองพันทหารราบที่ 37 (ราชบุรี)
** กองพันทหารราบที่ 45 (เพชรบุรี)
กองพันทหารม้าที่ 1 (ย้ายจากกองทัพพายัพกลับมายังกรุงเทพฯ หลังจากยุบกรมทหารม้าที่ 12 อิสระ เนื่องจากม้าที่หน่วยดังกล่าวใช้งานเป็นของกองพันทหารม้าที่ 1 เกิดเจ็บป่วยและล้มตายจำนวนมาก)
กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 1
กองพลที่ 7 (ลพบุรี) ประกอบด้วย
* กรมทหารราบที่ 19 (ตำบลบัวชุม อำเภอชัยบาดาล จังหวัดลพบุรี) ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 58 (ตำบลบัวชุม อำเภอชัยบาดาล จังหวัดลพบุรี)
** กองพันทหารราบที่ 59 (ตำบลบัวชุม อำเภอชัยบาดาล จังหวัดลพบุรี)
* กรมทหารราบที่ 20 (อำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์)
** กองพันทหารราบที่ 60 (อำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์)
** กองพันทหารราบที่ 61 (อำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์)
* กรมทหารราบที่ 21 (ตำบลวังชมภู อำเภอหล่มเก่า จังหวัดเพชรบูรณ์)
** กองพันทหารราบที่ 62 (ตำบลวังชมภู อำเภอหล่มเก่า จังหวัดเพชรบูรณ์)
** กองพันทหารราบที่ 63 (ตำบลวังชมภู อำเภอหล่มเก่า จังหวัดเพชรบูรณ์)
** กองพันทหารราบที่ 64 (ตำบลวังชมภู อำเภอหล่มเก่า จังหวัดเพชรบูรณ์)
* กรมทหารราบที่ 12 ย้ายจากกองทัพพายัพกลับมายังจังหวัดนครสวรรค์ ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 28 (นครสวรรค์)
** กองพันทหารราบที่ 65 (นครสวรรค์)
* กรมทหารราบที่ 6 ย้ายจากกองทัพพายัพกลับมายังจังหวัดพิษณุโลก ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 29 (พิษณุโลก) - แยกมาจากกรมทหารราบที่ 12
** กองพันทหารราบที่ 66 (นครสวรรค์)
** กองพันทหารราบที่ 67 (ตาก)
=== กองพลที่ 37 ===
ในปี พ.ศ. 2488 กองทัพบกไทยได้จัดตั้งหน่วยทหารเพื่อช่วยฝึกด้านยุทธวิธีแก่ขบวนการเสรีไทย ดังนี้
กองพลที่ 37 (นครราชสีมา) ประกอบด้วย
* กรมทหารราบที่ 107 (นครราชสีมา)
* กรมทหารม้าที่ 35 (ร้อยเอ็ด) - ย้ายมาจากกองทัพพายัพ ประกอบด้วย
** กองพันทหารม้าที่ 3 (อุบลราชธานี)
** กองพันทหารม้าที่ 5 (ร้อยเอ็ด)
* กรมทหารราบที่ 108 (อุดรธานี - นครพนม
* กรมทหารราบที่ 9 (อุบลราชธานี) - ย้ายมาจากกองทัพพายัพ
** กองพันทหารราบที่ 25 (อุบลราชธานี)
** กองพันทหารราบที่ 26 (อุบลราชธานี)
** กองพันทหารราบที่ 27 (อุบลราชธานี)
== การยุบหน่วย ==
หลังการประกาศสันติภาพเมื่อวันที่ 16 สิงหาคม พ.ศ. 2488 หน่วยต่างๆ ของกองทัพได้ถูกยุบเลิกและสลายกำลัง ดังนี้
ประกาศยุบเลิกหน่วยและสลายกำลังเมื่อวันที่ 30 ตุลาคม พ.ศ. 2488
กองพันปืนกลหนักที่ 11
กองพันปืนกลที่ 1
กองพันปืนกลที่ 2
กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 27
กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 28
ประกาศยุบเลิกหน่วยและสลายกำลังเมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2488
กองบัญชาการกองทัพพายัพ
กองทัพที่ 2
กองพลที่ 7
กองพลที่ 37
กองพลน้อยผสมที่ 18 ประจำการ ณ สี่รัฐมาลัย
กรมทหารราบที่ 20
กรมทหารราบที่ 107
กองพันทหารม้าที่ 4
กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 6
กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 14
กองพันทหารราบที่ 32 (นครสวรรค์)
กองพันทหารราบที่ 33 (กำลังสำรอง)
กองพันทหารราบที่ 34 (ลำปาง)
กองพันทหารราบที่ 35 (เชียงใหม่)
กองพันทหารราบที่ 54
กองพันทหารราบที่ 56
กองพันทหารราบที่ 40 (ตรัง)
กองพันทหารราบที่ 41 (สงขลา)
== การปรับกำลังหลังสิ้นสุดสงคราม ==
หลังสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2489 กองทัพบกไทยได้ปรับกำลังใหม่ดังนี้
มณฑลทหารบกที่ 1 (กรุงเทพฯ) ประกอบด้วย
* กรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กรักษาพระองค์ (กรุงเทพฯ) - ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 1 มหาดเล็กรักษาพระองค์ (กรุงเทพฯ)
** กองพันทหารราบที่ 3 มหาดเล็กรักษาพระองค์ (กรุงเทพฯ)
** กองพันทหารราบที่ 9 มหาดเล็กรักษาพระองค์ (กรุงเทพฯ)
* กรมทหารราบที่ 11 (กรุงเทพฯ) -  แปรสภาพหน่วยมาจากกรมทหารราบที่ 2 - ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 2 (กรุงเทพฯ)
** กองพันทหารราบที่ 7 (กรุงเทพฯ)
** กองพันทหารราบที่ 37 (ราชบุรี)
** กองพันทหารราบที่ 45 (เพชรบุรี)
มณฑลทหารบกที่ 2 (ปราจีณบุรี) ประกอบด้วย
* กรมทหารราบที่ 2 (ลพบุรี) - แปรสภาพหน่วยมาจากกรมทหารราบที่ 3 ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 4
** กองพันทหารราบที่ 6
** กองพันทหารราบที่ 8
* กรมทหารราบที่ 12 (ปราจีณบุรี) - แปรสภาพหน่วยมาจากกรมทหารราบที่ 4 ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 10
** กองพันทหารราบที่ 11
** กองพันทหารราบที่ 12
มณฑลทหารบกที่ 3 ประกอบด้วย
* กรมทหารราบที่ 3 (นครราชสีมา) - แปรสภาพหน่วยมาจากกรมทหารราบที่ 7 ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 19
** กองพันทหารราบที่ 20
** กองพันทหารราบที่ 21
* กรมทหารราบที่ 13 (อุบลราชธานี) - แปรสภาพหน่วยมาจากกรมทหารราบที่ 9 ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 25 (อุบลราชธานี)
** กองพันทหารราบที่ 26 (อุบลราชธานี)
** กองพันทหารราบที่ 27 (อุบลราชธานี)
มณฑลทหารบกที่ 4 ประกอบด้วย
* กรมทหารราบที่ 4 (นครสวรรค์) ประกอบด้วย
** กองพันทหารราบที่ 28 (นครสวรรค์)
** กองพันทหารราบที่ 29 (พิษณุโลก)
** กองพันทหารราบที่ 30 (ลำปาง)
** กองพันทหารราบที่ 31 (เชียงใหม่)
มณฑลทหารบกที่ 5 (นครศรีธรรมราช) ประกอบด้วย
* กองพันทหารราบที่ 5 (อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา)
* กองพันทหารราบที่ 38 (ชุมพร)
* กองพันทหารราบที่ 39 (นครศรีธรรมราช)
* กองพันทหารราบที่ 42 (อำเภอโคกโพธิ์ จังหวัดปัตตานี)
== กองทัพอากาศสนาม ==

แม่ทัพอากาศสนาม - พลอากาศตรี หลวงอธึกเทวเดช (เจียม โกมลมิศร์)
รองแม่ทัพอากาศสนาม - พลอากาศตรี หลวงเทวฤทธิ์พันลึก (กาพย์ ทัตตานนท์)
เสนาธิการกองทัพอากาศสนาม และผู้บังคับกองบินใหญ่ผสมภาคพายัพ - พลอากาศตรี ขุนรณนภากาศ (ฟื้น ฤทธาคนี)
กองบินผสมที่ 90 - ไม่ทราบจำนวนอากาศยาน
ฝูงบินที่ 41
* เครื่องบิน Curtiss Hawk III
ฝูงบินที่ 42
* เครื่องบิน Curtiss Hawk III
ฝูงบินที่ 32
* เครื่องบิน Vought Corsair V-93s
ฝูงบินที่ 11
* เครื่องบิน Mitsubishi Ki-30
ฝูงบินที่ 12
* เครื่องบิน Mitsubishi Ki-30 จำนวน 17 เครื่อง
ฝูงบินที่ 61
* เครื่องบิน Martin 139WS
ฝูงบินที่ 62
* เครื่องบิน Mitsubishi Ki-21-I
==ดูเพิ่ม==
การยึดครองพม่าของญี่ปุ่น
ประเทศไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง
สหรัฐไทยเดิม
== อ้างอิง ==
Thailand
The Northern Campaign
* Phayap Army 
สงครามมหาเอเซียบูรพา - จากวันวีรไทย ถึง วันประกาศสงคราม (Thai)
กองทัพไทยจัดกำลังพลไปรบในสงครามมหาเอเชียบูรพา
ลุยโคลนไปยึดเชียงตุง สถาปนาเป็น “สหรัฐไทยเดิม”! ชิงดินแดนที่เสียไปในสมัย ร.๔-ร.๕ คืนมาได้ครบ!!
ภาพเก่าเล่าตำนาน : กองทัพญี่ปุ่นไปทำอะไร…ใน‘ลำปาง’ โดย พลเอก นิพัทธ์ ทองเล็ก
การจัดตั้งกองทัพพายัพ
การปฏิบัติการของกองทัพพายัพ
ประวัติศาสตร์การสงครามของไทยในสงครามมหาเอเซียบูรพา, กรมยุทธศึกษาทหาร กองบัญชาการทหารสูงสุด. 2540 (Thai)
ประเทศไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง
การยึดครองพม่าของไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง
หน่วยและรูปขบวนทหารไทย
หน่วยและรูปขบวนทหารในพม่าในสงครามโลกครั้งที่สอง
จรูญ รัตนกุล เสรีเริงฤทธิ์