ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 18/อธิบายประกอบ

คำนำ, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระดำรงราชานุภาพ
คำนำ, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระดำรงราชานุภาพ.
ใน คำนำ ของ มีถ้อยคำที่วิกิซอร์ซอธิบายประกอบ ดังนี้

พระสารสาสน์พลขันธ์ เยรินี — ได้แก่
ยอชไฮวต์, พ่อค้า — ได้แก่ (George White)
วิชเยนทร — ได้แก่ (Constantine Phaulkon) ซึ่งได้บรรดาศักดิ์ไทยว่า เจ้าพระยาวิชาเยนทร์
รายงานการค้าขายในกรุงสยามครั้งแผ่นดินสมเด็จพระนารายน์, ไม่ปรากฏผู้สร้างสรรค์

รายงานการค้าขายในกรุงสยามครั้งแผ่นดินสมเด็จพระนารายน์, ไม่ปรากฏผู้สร้างสรรค์.
ในงานนี้ มีถ้อยคำที่วิกิซอร์ซอธิบายประกอบ ดังนี้

กบิลพัสดุ์ — เอกสารนี้ว่า เป็นอีกชื่อหนึ่งของเมืองเมกกะ, ดู
กฤษณา — ต้นฉบับว่า "Sandall" ซึ่งหมายถึง ไม้จันทน์
กวาง — ต้นฉบับว่า "Anteloopes" ซึ่งหมายถึง (สัตว์มีเขาใน)
กึงตั๋ง, เมือง — ต้นฉบับว่า "Canton" ซึ่งสามารถหมายถึง (1) ประเทศจีน หรือ (2) เมือง ในมณฑลกว่างตง ประเทศจีน ("กว่างตง" เป็นสำเนียงจีนกลาง, "กึงตั๋ง" ตามเอกสารนี้ เป็นสำเนียงจีนฮกเกี้ยน)
เกลือสินเธาว์ — ต้นฉบับว่า "Salt Peter" ซึ่งหมายถึง ดินประสิว
แกนดี — ต้นฉบับว่า "Candy" ซึ่งอาจหมายถึง หน่วยชั่งตวงวัด
โกแปง (ไม่รู้ว่าอะไร) ทองคำ — หมายความว่า ในถ้อยคำ "โกแปงทองคำ" นั้น ผู้แปลไม่ทราบว่า "โกแปง" คืออะไร, ทั้งนี้ ต้นฉบับว่า "Gold Copangs" และ แพทริก เคลลี (Patrick Kelly) อธิบายว่า "The Gold Coins of Japan are Itchebos, Copangs or Cobans, and Obans; these are flat pieces of gold of an oblong shape, rounded at both ends, bearing various flowers and letters in relief." ("เหรียญทองของญี่ปุ่น มี Itchebo, Copang หรือ Coban, และ Oban พวกนี้เป็นแผ่นทองแบนทรงรียาว หัวท้ายมน มีรูปดอกไม้และอักษรต่าง ๆ พิมพ์นูนอยู่"), เพราะฉะนั้น "Copang" จึงน่าจะหมายถึง เหรียญประเภทหนึ่งของญี่ปุ่น
เข้า — คือ "ข้าว" (เขียนแบบเก่า)
คอร์แมนเดล — ต้นฉบับว่า "Cormandell" ซึ่งอาจหมายถึง (1) (Coromandel Coast) ใน หรือ (2) (Coromendel Area) ในประเทศอินเดีย
เครื่องเหล็กเปนกะทะแลอื่น ๆ — ต้นฉบับว่า "Iron Panns called Jauches" ("กระทะเหล็กที่เรียก Jauches")
เชรูน — อักษรโรมันว่า "Cheroon"
ซีอาเรเบีย — ต้นฉบับว่า "C Arabia" ซึ่งอาจหมายถึง (1) (Saudi Arabia), (2) อาระเบียตอนกลาง (Central Arabia) คือ ตอนกลางของ (Arabian Peninsula), หรือ (3) (Carabia) เมืองโบราณใน (Macedonia)
ญวน, เมือง — ได้แก่ ประเทศเวียดนาม, ส่วนต้นฉบับใช้ว่า "Cochin China"
ตั้งเกีย, เมือง — ได้แก่ ภูมิภาคที่เวียดนามเรียกว่า "" (Đông Kinh) แปลว่า "กรุงบูรพา", ส่วนต้นฉบับว่า "Tunqueene"
ตาด — พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ว่า เป็น "ชื่อมองโกลเผ่าหนึ่งที่ชอบรบราฆ่าฟันและอพยพเร่ร่อนอยู่เสมอ", ส่วนต้นฉบับใช้ว่า "Tartar" ซึ่งหมายถึง คนที่อยู่ในภูมิภาค (Tartary) เป็นต้นว่า เติร์ก, มองโกล, แมนจู ฯลฯ
ตีมอร์, เมือง — ต้นฉบับว่า "Tymoor"
เตอกี, เมือง — ต้นฉบับว่า "Turkey", อาจได้แก่ ในปัจจุบัน
นนทบุรี, เมือง — ต้นฉบับว่า "City Indicah"
น้ำตาล — ต้นฉบับว่า "Jaggarah" ซึ่ง ธีระวัฒน์ แสนคำ ว่า หมายถึง น้ำตาลโตนด
เนื้อไม้ — ต้นฉบับว่า "Agulah wood" หรือ "Agula wood" ซึ่งหมายถึง ไม้กฤษณา
บริษัทอินเดียทิศตวันออก — ได้แก่ (East India Company)
บันตัม, เมือง — ได้แก่ เมืองในประเทศอินโดนีเซียปัจจุบัน
เบงคอล, เมือง — ต้นฉบับว่า "Bengall", อาจได้แก่ ภูมิภาค (Bengal) ในปัจจุบัน
ปะโกดาส์, หน่วยเงิน — ต้นฉบับว่า "Pagodas" ซึ่งอาจหมายถึง หน่วยเงินอินเดีย
ผ้าต่าง ๆ (ใน หน้า 15) — ต้นฉบับว่า "Callicoes" ซึ่งหมายถึง ผ้าดิบ
แฟรสเสล, หน่วยเงิน — ต้นฉบับว่า "ffrassell"
มะเกา, เมือง — ต้นฉบับว่า "Macaw", ได้แก่ ปัจจุบันเป็นเขตในประเทศจีน
, เมือง — ต้นฉบับว่า "Meccah", อาจได้แก่ เมืองในประเทศซาอุดีอาระเบีย
เมดีนา, เมือง — ต้นฉบับว่า "Medina", อาจได้แก่ เมืองในประเทศซาอุดีอาระเบีย
เมตชเลปะตัน, เมือง — ต้นฉบับว่า "Metchlepatan"
โมกา, เมือง — ต้นฉบับว่า "Mocah"
ยอชไวต์, พ่อค้า — ได้แก่ (George White)
โรเบอตปาเกอ — อักษรโรมันว่า "Robert Parker"
วิชเยนทร — ได้แก่ (Constantine Phaulkon) ซึ่งได้บรรดาศักดิ์ไทยว่า เจ้าพระยาวิชาเยนทร์
สุรัต, เมือง — ต้นฉบับว่า "Suratt", อาจได้แก่ (Surat) เมืองในประเทศอินเดีย
เหล็ก น้ำตาล ไม้ซุง (ใน หน้า 6) — คงตก "ข้าว" ไปอย่างหนึ่ง เพราะต้นฉบับว่า "Iron: Rice: Jaggarah: Tymber"
ออกพระศรีมโนราช, ขุนนางอยุธยาชาวเปอร์เซีย — ต้นฉบับว่า "Vphra Synnoratt"
ออกยาพิชิต, ขุนนางนครศรีธรรมราช — ต้นฉบับว่า "Ocha Pecheet"
ออกยาศรีพิพัฒน์, ขุนนางอยุธยา — ต้นฉบับว่า "Vphrah Sivepott"
อังกฤษเกี่ยวข้องกับกรุงสยามครั้งโบราณ, ชื่อหนังสือ — ได้แก่ หนังสือ English intercourse with Siam in the seventeenth century ของ จอห์น แอนเดอร์สัน ดังระบุข้างต้น
เอ้หมึง, เมือง — ต้นฉบับว่า "Amoy", ได้แก่ (จีนฮกเกี้ยนเรียก "เอ้หมึง") เมืองในประเทศจีน
ฮินดูสตาน, เมือง — ต้นฉบับว่า "Indostan", อาจได้แก่ "" (Hindustan) ซึ่งเป็นศัพท์ที่ชาวอิหร่านใช้เรียกประเทศอินเดียหรืออนุทวีปอินเดีย
ไฮโดรบัด, เมือง — ต้นฉบับว่า "Hydrobad", อาจได้แก่ (Hyderabad) เมืองในประเทศอินเดีย
เรื่องราวเจ้าพระยาวิชาเยนทร์, ไม่ปรากฏผู้สร้างสรรค์

เรื่องราวเจ้าพระยาวิชาเยนทร์, ไม่ปรากฏผู้สร้างสรรค์.
ในงานนี้ มีถ้อยคำที่วิกิซอร์ซอธิบายประกอบ ดังนี้

กิมป์เฟอ — ต้นฉบับว่า "Kæmfer" ซึ่งอาจหมายถึง (Engelbert Kaempfer) แพทย์ชาวเยอรมัน
โกโรแมนเดล, แหลม — ต้นฉบับว่า "Coromandel Coast" ซึ่งอาจหมายถึง ใน
คอนสะแตนต์ฟอลกอน — ดู
คัสโตด, หมู่บ้าน — อักษรโรมันว่า "Custode"
เจ้ากรมพระคลังสินค้าของพระมหากระษัตริย์ — ต้นฉบับว่า "chief merchant to the king"
— ได้แก่ (Constantine Phaulkon) ซึ่งได้บรรดาศักดิ์ไทยว่า เจ้าพระยาวิชาเยนทร์
เชฟโลเนียร, เกาะ — อักษรโรมันว่า "Cephalonia", ได้แก่ เกาะในประเทศกรีซ
นายครัว — ต้นฉบับว่า "steward's mate"
นายโรงเข้าแกง — ต้นฉบับว่า "innkeeper" ซึ่งหมายถึง เจ้าของโรงแรม
นายห้าง — ต้นฉบับว่า "factor" ซึ่งหมายถึง ตัวแทน (agent) โดยทั่วไป หรือตัวแทนค้าต่าง (commission agent) ก็ได้
ปากน้ำ — ต้นฉบับว่า "mouth of the Menam" ซึ่งหมายถึง ปากแม่น้ำเจ้าพระยา
เปอเซียน, อ่าว — ได้แก่ (Persian Gulf)
พระเจ้าเยมส์ที่ 2 — ได้แก่ (James II of England)
พระเจ้าหลุยที่ 14 — ได้แก่ (Louis XIV of France)
ฟอลกอน — ดู
ฟรานซิสเดเวนปอต — ต้นฉบับว่า "Francis Davenport" ซึ่งอาจหมายถึง (Christopher Davenport) นักบวชชาวอังกฤษ ฉายา แฟรนซิสแห่งเซนต์แคลร์ (Francis of Saint Clare)
เมรี, เรือ — อักษรโรมันว่า "Mary"
ยอชไวต์, พ่อค้า — ได้แก่ (George White)
เยนัว, ชาติ — ได้แก่ เชื้อชาติ "Genoese" คือ เชื้อชาติของเมือง (Genoa) ประเทศอิตาลี
เวนิศ, เมือง — ได้แก่ (Venice) เมืองในประเทศอิตาลี
อังกฤษมาเกี่ยวข้องกับกรุงสยามครั้งโบราณ, ชื่อหนังสือ — ได้แก่ หนังสือ English intercourse with Siam in the seventeenth century ของ จอห์น แอนเดอร์สัน ดังระบุข้างต้น
อิงแคลนด์ — ได้แก่ (England)
โฮปเวล — อักษรโรมันว่า "Hopewell"
เรื่องทูตานุทูตของสมเด็จพระนารายน์ออกไปกรุงฝรั่งเศสครั้งสุดท้าย, พระสารสาสน์พลขันธ์ (เยโรลาโม เอมิลิโอ เยรินี)

เรื่องทูตานุทูตของสมเด็จพระนารายน์ออกไปกรุงฝรั่งเศสครั้งสุดท้าย, พระสารสาสน์พลขันธ์ (เยโรลาโม เอมิลิโอ เยรินี).
ในงานนี้ มีถ้อยคำที่วิกิซอร์ซอธิบายประกอบ ดังนี้

, เมือง — ได้แก่ (Civitavecchia) เมืองในประเทศอิตาลี
, มหาสังฆราช — อาจได้แก่ (Alderano Cybo) ดำรงตำแหน่ง (Cardinal Secretary of State) แห่ง
เจ้าพระยาวิชาเยนทร์ — ดู
ชิโบ — อาจเป็นบุคคลเดียวกับ
ชีวิตเวกวียะ — ดู
ชีวิตะเวกกิยะ — ดู
ตาชาต, บาทหลวงและล่าม — ได้แก่ (Guy Tachard)
แปลว่า ไม่ได้ไถ่ถามว่าผู้ใด — จาภาษาละตินว่า "non quærit quæ sua sunt" แปลว่า "ไม่แสวงหาเพื่อตนเอง" (does not seek for oneself; seeks nothing for oneself; seeks not one's own) ส่วน พระคัมภีร์ภาษาไทย ฉบับคิงเจมส์ฯ ให้คำแปลว่า "ไม่แสวงหาประโยชน์ของตนเอง"
บเรศต์, เมือง — ได้แก่ (Brest) เมืองในประเทศฝรั่งเศส
บิชอบออฟเอลิออโปลิส — จากภาษาอังกฤษ "bishop of Heliopolis" ซึ่งหมายถึง "มุขนายกแห่งฮีลิออพอลิส" เป็นตำแหน่งสงฆ์
— จากภาษาอังกฤษ "pope" หมายถึง พระสันตะปาปา, ในที่นี้ ได้แก่ (Pope Innocent XI)
โปปอินนอเซนต์ที่ 11 — ดู
พระราชวังณเมืองเวอร์ไซล์ — ได้แก่ (Palace of Versailles) ที่เมือง (Versailles) ในประเทศฝรั่งเศส
พระราชวังโปป — อาจได้แก่ (Apostolic Palace)
ฟอนเตนโปล, เมือง — ได้แก่ (Fontainebleau) เมืองในประเทศฝรั่งเศส
— ได้แก่ (Constantine Phaulkon) บรรดาศักดิ์ไทยว่า เจ้าพระยาวิชาเยนทร์
มหาสังฆราช — อาจได้แก่ ตำแหน่ง (archbishop)
มองสิเออลาลูแปร์, ราชทูตฝรั่งเศส — ได้แก่ (Simon de la Loubère)
มองสิเออร์เสเบเร, ราชทูตฝรั่งเศส — ได้แก่ (Claude Céberet du Boullay)
ไม่ได้ไถ่ถามว่าผู้ใด — ดู
เยนูวา, เมือง — ได้แก่ (Genoa) เมืองในประเทศอิตาลี
รุเอ็น, เมือง — ได้แก่ (Rouen) เมืองในประเทศฝรั่งเศส
โรงเรียนพระเจ้าลูอิสมหาราช — ได้แก่ (Lycée Louis-le-Grand; แปลตรงตัวว่า "โรงเรียนหลุยส์มหาราช")
สมเด็จพระเจ้ากรุงฝรั่งกาแลเนาวะรามหาราชาธิราช
สมเด็จพระเจ้ากรุงศรีอยุทธยามหาขัติยราช — ได้แก่
สังฆราช — อาจได้แก่ ตำแหน่ง (bishop)
แหลมเข็ม — ได้แก่ (Cape Agulhas; แปลตรงตัวว่า "แหลมเข็ม")
แหลมเคปออฟกุดโฮป — ได้แก่ (Cape of Good Hope)
ออกยาวิชาเยนทร์ — ดู
อินนอเซนต์ที่ 11 — ดู
เอลิออโปลิส — ดู
— จากภาษาอังกฤษ "Heliopolis", ในที่นี้หมายถึง ตำแหน่งมุขนายกแห่งฮีลิออพอลิส (bishop of Heliopolis)
เชิงอรรถ
อ้างอิง
บรรณานุกรม
"1 โครินธ์ 13 / 1 Corinthians 13". (2546). ใน พระคัมภีร์ภาษาไทย ฉบับคิงเจมส์ และพระคัมภีร์ภาษาอังกฤษ ฉบับคิงเจมส์. สืบค้นจาก http://www.thaipope.org/webdual/46_013.htm
ธีระวัฒน์ แสนคำ. (2554). "ความสัมพันธ์ทางการค้ากับการแสวงหาอำนาจของเมืองพิษณุโลกในพุทธศตวรรษที่ 22–23". วารสารมหาวิทยาลัยศิลปากร ฉบับภาษาไทย, 31(2).
ราชบัณฑิตยสถาน. (ม.ป.ป.). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. สืบค้นจาก http://www.royin.go.th/dictionary/
สำนักนายกรัฐมนตรี, คณะกรรมการจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และโบราณคดี. (2510). ประชุมจดหมายเหตุ สมัยอยุธยา ภาค 1. พระนคร: โรงพิมพ์สำนักทำเนียบนายกรัฐมนตรี.
Anderson, J. (1890). English intercourse with Siam in the seventeenth century. London: Kegan Paul, Trench, Trübner & Co., Ltd.
Kelly, P. (1832). Oriental metrology, comprising the monies, weights, and measures of the East Indies, and other trading places in Asia, reduced to the English standard by Verified Operations. London: Longman, Rees, Orme, & Co.