ตำบลหนองแปน (อำเภอกมลาไสย)

หนองแปน เป็นตำบลในอำเภอกมลาไสย จังหวัดกาฬสินธุ์ เป็นที่ตั้งของพระธาตุยาคูและเมืองฟ้าแดดสงยาง ปัจจุบันเหลือแต่ซากอิฐปนดิน มีคูเมืองสองชั้น มีลักษณะเป็นท้องน้ำ นอกจากนี้ยังมี พระธาตุยาคู ผังเมืองรูปไข่แบบทวาราวดี แต่มีตัวเมืองสองชั้น เชื่อว่าเกิดจากการขยายตัวเมือง มีการขุดพบใบเสมาหินทรายที่ขึ้นทะเบียนไว้กับกรมศิลปากร 130 แผ่น
== ที่ตั้งและอาณาเขต ==
ตำบลหนองแปนมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอและจังหวัดใกล้เคียงดังนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับตำบลโนนศิลาเลิง (อำเภอฆ้องชัย)
ทิศใต้  ติดต่อกับตำบลฆ้องชัยพัฒนา และตำบลกุดฆ้องชัย (อำเภอฆ้องชัย)
ทิศตะวันออก ติดต่อกับตำบลกมลาไสย และตำบลธัญญา
ทิศตะวันตก ติดต่อกับตำบลโคกสะอาด (อำเภอฆ้องชัย)
== ประวัติ ==
หนองแปนเป็นตำบลเก่าแก่ในมณฑลร้อยเอ็ด ตั้งขึ้นเป็นตำบลตั้งแต่ปี พ.ศ. 2453 ซึ่งพื้นที่ตำบลหนองแปนเดิมครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมดของอำเภอฆ้องชัยด้วย
ตำบลหนองแปนมีพื้นที่ขนาดกว้างขวางมาก จึงมีการแบ่งหมู่บ้านออกเป็นตำบลต่าง ๆ คือ
วันที่ 12 ธันวาคม 2493 ได้แยกพื้นที่หมู่ 3, 5, 9, 18–19, 21–22, 24, 26–31, 33, 35–39 (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองแปน ตั้งเป็น ตำบลกุดฆ้องชัย โดยมีเขตการปกครองรวม 20 หมู่บ้าน
วันที่ 5 ตุลาคม 2514 ได้แยกพื้นที่หมู่ 3, 4, 6–7, 12–13, 15, 17, 19 (ในขณะนั้น) ของตำบลกุดฆ้องชัย ตั้งเป็น ตำบลลำชี โดยมีเขตการปกครองรวม 8 หมู่บ้าน ซึ่งเดิมเป็นหมู่บ้านในตำบลหนองแปนทั้งหมด
วันที่ 17 มิถุนายน 2518 ได้แยกพื้นที่หมู่ 3, 6, 7, 9, 10–12, 20, 22 (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองแปน ตั้งเป็น ตำบลโคกสะอาด โดยมีเขตการปกครองรวม 9 หมู่บ้าน
วันที่ 31 สิงหาคม  2531 ได้แยกพื้นที่หมู่ 3, 6–7, 9, 11 (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองแปน ตั้งเป็น ตำบลโนนศิลา (ตำบลโนนศิลาเลิง) โดยมีเขตการปกครองรวม 8 หมู่บ้าน
วันที่ 9 พฤศจิกายน 2538 ได้แยกพื้นที่หมู่ 7 (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองแปน กับพื้นที่หมู่ 1, 3, 10, 12 (ในขณะนั้น) ของตำบลลำชี ไปรวมกับพื้นที่หมู่ 2, 4, 11–12, 14 (ในขณะนั้น) ของตำบลกุดฆ้องชัย ตั้งเป็น ตำบลฆ้องชัยพัฒนา โดยมีเขตการปกครองรวม 8 หมู่บ้าน ซึ่งเดิมเป็นหมู่บ้านในตำบลหนองแปนทั้งหมด
หนองแปนมีตลาดเป็นที่ประชุมชน มีบ้านเรือนราษฎรตั้งอยู่เป็นปึกแผ่น มีการคมนาคมและการค้าขายเจริญมาก ยังขาดการบำรุงรักษา ทางราชการจึงได้ตั้ง "สุขาภิบาลหนองแปน" ขึ้นในพื้นที่หมู่ 1–5, 8 และนับเป็นพื้นที่ 1 ใน 3 สุขาภิบาลในอำเภอกมลาไสย ซึ่งมีความเจริญรุ่งเรืองมาตั้งแต่อดีต เพื่อบำรุงความสุขและความสะดวกของประชาชนให้ยิ่งขึ้น ก่อนที่จะยกขึ้นเป็น "เทศบาลตำบลหนองแปน"
ในวันที่ 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2547 กระทรวงมหาดไทยให้ยุบสภาตำบลหนองแปนเข้ากับพื้นที่เทศบาลตำบลหนองแปน เนื่องจากกระทรวงมหาดไทยดำเนินการประกาศยุบรวมสภาตำบลทั้งหมดและองค์การบริหารส่วนตำบลใดที่มีจำนวนประชากรไม่ถึงสองพันคน โดยให้รวมพื้นที่เข้ากับองค์การบริหารส่วนตำบลอื่น หรือหน่วยการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นที่มีเขตติดต่อกันภายในเขตอำเภอเดียวกัน การแก้ไขเปลี่ยนแปลงแนวเขตเทศบาลตำบลหนองแปน จะทำให้เทศบาลตำบลซึ่งแต่เดิมมีพื้นที่ 9.71 ตารางกิโลเมตร เพิ่มขึ้นเป็น 31.05 ตารางกิโลเมตร และครอบคลุมพื้นที่เต็มทั้งตำบลหนองแปน รวมทั้งสิ้น 9 หมู่บ้าน
== การแบ่งเขตการปกครอง ==
=== การปกครองส่วนภูมิภาค ===
ตำบลหนองแปนแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 9 หมู่บ้าน ได้แก่
{|
|หมู่ 1
|
|บ้านหนองแปน
|
|(Ban Nong Paen)
|
|
|-
|หมู่ 2
|
|บ้านหนองแปน
|
|(Ban Nong Paen)
|
|
|-
|หมู่ 3
|
|บ้านหนองแปน
|
|(Ban Nong Paen)
|
|
|-
|หมู่ 4
|
|บ้านโนนสูง
|
|(Ban Non Sung)
|
|
|-
|หมู่ 5
|
|บ้านนาเชือก
|
|(Ban Na Chueak)
|
|
|-
|หมู่ 6
|
|บ้านโนนโพธิ์ศรี
|
|(Ban Non Pho Si)
|
|
|-
|หมู่ 7
|
|บ้านเสมา
|
|(Ban Sema)
|
|
|-
|หมู่ 8
|
|บ้านนาปิง
|
|(Ban Na Ping)
|
|
|-
|หมู่ 9
|
|บ้านโนนสูง
|
|(Ban Non Sung)
|
|
|}
ชื่อหมู่บ้านในตำบลหนองแปนนี้อ้างอิงตามกรมการปกครอง เนื่องจากเป็นชื่อหมู่บ้านที่บัญญัติไว้ทางการในทะเบียนปกครอง
=== การปกครองส่วนท้องถิ่น ===
ท้องที่ตำบลหนองแปน มีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพียงแห่งเดียว คือ เทศบาลตำบลหนองแปน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแปนทั้งหมด ซึ่งเป็นสภาตำบลหนองแปนที่จัดตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2516 และจัดตั้งเป็นสุขาภิบาลในวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2535
ต่อมาในวันที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2542 ได้ยกฐานะขึ้นเป็น เทศบาลตำบลหนองแปน และในวันที่ 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2549 ยุบสภาตำบลหนองแปนเข้ากับพื้นที่เทศบาลตำบลหนองแปน เนื่องจากกระทรวงมหาดไทยดำเนินการประกาศยุบรวมสภาตำบลทั้งหมดและองค์การบริหารส่วนตำบลใดที่มีจำนวนประชากรไม่ถึงสองพันคน โดยให้รวมพื้นที่เข้ากับองค์การบริหารส่วนตำบลอื่น หรือหน่วยการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นที่มีเขตติดต่อกันภายในเขตอำเภอเดียวกัน
== ประชากร ==
พื้นที่ตำบลหนองแปนประกอบด้วยหมู่บ้านทั้งสิ้นจำนวน 9 หมู่บ้าน มีจำนวนประชากร 6,749 คน แบ่งเป็นชาย 3,214 คน หญิง 3,535 คน (เดือนธันวาคม 2565) เป็นตำบลที่มีจำนวนประชากรมากเป็นอันดับ 8 จาก 9 ตำบลในอำเภอกมลาไสย
ปี พ.ศ. 2558 มีการรวมผู้ที่ไม่ได้สัญชาติไทยในทะเบียนราษฎร ส่งผลให้ข้อมูลจำนวนประชากรปีดังกล่าวเพิ่มขึ้นเป็นจำนวนมาก
== อ้างอิง ==
หนองแปน
หนองแปน