แอร์-360 แนปตูน

แอร์-360 แนปตูน (Р-360 «Нептун»|translit=R-360 "Neptun"; R-360 Neptune) เป็นขีปนาวุธต่อต้านเรือ ซึ่งพัฒนาโดยรัฐวิสาหกิจสำนักออกแบบรัฐคีฟ (ลุซ) (Державне підприємство Державне Київське конструкторське бюро «Луч») ของประเทศยูเครน
การออกแบบขีปนาวุธแนปตูน มีพื้นฐานมาจากขีปนาวุธต่อต้านเรือ Kh-35 (Х-35, เนโท: AS-20 'Kayak') ของสหภาพโซเวียต ซึ่งมีการปรับปรุงระยะยิงและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์อย่างมาก ระบบการยิงขีปนาวุธนี้ได้รับการออกแบบมาเพื่อปราบเรือผิวน้ำและเรือขนส่งที่มีระวางขับน้ำมากถึง 5,000 ตัน โดยสามารถปฏิบัติการทั้งในรูปขบวนรถหรือแยกอิสระ
กองทัพเรือยูเครนได้ประจำการระบบยิงขีปนาวุธแนปตูนตั้งแต่เดือนมีนาคม พ.ศ. 2564
== การพัฒนา ==
ขีปนาวุธดังกล่าวถูกเปิดตัวครั้งแรกในงานนิทรรศการนานาชาติ Arms and Security ในปี พ.ศ. 2558 ที่กรุงเคียฟ
จากแหล่งข้อมูลที่เปิดเผย ระบุว่าการทดสอบการร่อนของขีปนาวุธเกิดขึ้นครั้งแรกในไตรมาสที่สองของปี พ.ศ. 2559 การผลิตระบบขีปนาวุธขั้นสูงเกิดขึ้นโดยความร่วมมือกับบริษัทยูเครนต่าง ๆ รวมถึง บริษัทร่วมทุนของรัฐ อาร์แตม (ДАХК «Артем»), บริษัทผลิตเครื่องบินของรัฐคาร์กิว (Харківський авіаційний завод), บริษัทร่วมทุน มอตอร์ ซิช (Мотор Січ) (เครื่องยนต์เทอร์โบแฟน MS-400), รัฐวิสาหกิจโรงงานผลิตเครื่องจักรภาคใต้ ปิวแดนมัช (Південмаш, ВО ПМЗ), บริษัทของรัฐลวิว ลอร์ตา (Львівський державний завод «ЛОРТА») และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์สำหรับเรดาร์โดย วิสาหกิจผลิตเครื่องจักรฌูลานสกีย (วิซาร์) (Жулянський машинобудівний завод «Візар»), วิสาหกิจวิจัยและผลิต ราดิออนิคส์ (НВП «Радіонікс») (ระบบค้นหา), รัฐวิสาหกิจผลิตอุปกรณ์พิเศษ อาร์แซนัล (КП СПБ «Арсенал») (ระบบนำทาง) และอื่นๆ
การทดสอบระบบครั้งแรกดำเนินการเมื่อวันที่ 22 มีนาคม พ.ศ. 2559 โดยมีเลขาธิการสภาความมั่นคงและกลาโหมแห่งชาติยูเครน (РНБО, NSDC|italic=no) ออแลกซันดร์ ตูร์ชินอฟ (Олександр Валентинович Турчинов) เข้าร่วมสังเกตการณ์ ในช่วงกลางปี พ.ศ. 2560 ขีปนาวุธแนปตูนได้รับการทดสอบพร้อมกับการทดลองระบบปล่อยขีปนาวุธหลายลำกล้อง วิลฮา (Ві́льха) อย่างไรก็ตามผลการทดสอบและประสิทธิภาพของแนปตูนไม่มีการเปิดเผยต่อสาธารณะ สภาความมั่นคงและกลาโหมแห่งชาติได้เผยแพร่ข่าว การทดสอบการร่อนของระบบขีปนาวุธที่ประสบความสำเร็จเป็นครั้งแรก เมื่อวันที่ 30 มกราคม พ.ศ. 2561 ต่อมาเมื่อวันที่ 17 สิงหาคม พ.ศ. 2561 ขีปนาวุธประสบความสำเร็จในการกระทบเป้าหมายที่ระยะ 100 กิโลเมตร (62 ไมล์) ระหว่างการทดสอบการยิงในแคว้นออแดซาทางตอนใต้ เมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2562 ขีปนาวุธได้รับการทดสอบสำเร็จอีกครั้ง โดยพุ่งชนเป้าหมายระหว่างการทดสอบใกล้กับเมืองออแดซา ประธานาธิบดีแปตรอ ปอรอแชนกอ แถลงว่าระบบแนปตูนจะเข้าประจำการในกองทัพยูเครนในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2562
หลังจากการถอนตัวของทั้งสหรัฐและสหพันธรัฐรัสเซียจากสนธิสัญญากำลังนิวเคลียร์พิสัยกลาง ยูเครนประกาศว่ากำลังพิจารณาพัฒนาขีปนาวุธร่อนพิสัยกลาง นักวิเคราะห์ระบุว่าขีปนาวุธพิสัยไกลแนปตูนเป็นตัวเลือกสำหรับความพยายามดังกล่าว
ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2563 มีรายงานครั้งแรกถึงการลงนามบันทึกข้อตกลงระหว่างยูเครนกับอินโดนีเซีย ในการสรุปสัญญาการจัดหาขีปนาวุธแนปตูนจำนวนหนึ่ง ดังนั้นอินโดนีเซียอาจกลายเป็นผู้ซื้อขีปนาวุธแนปตูนจากต่างประเทศเป็นรายแรก ตามรายงานของบริษัทที่ปรึกษาและสื่อมวลชนด้านอาวุธ  โดยอ้างถึง "ความคืบหน้า" ของบริษัทค้าอาวุธของรัฐ (Укрспецекспорт)
ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2564 กองทัพเรือยูเครนประจำการระบบยิงขีปนาวุธแนปตูนชุดแรก (РК-360МЦ «Нептун», RK-360MC Neptune|italic=no)
== ประวัติในการปฏิบัติการ ==
เมื่อวันที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2565 แหล่งข่าวของยูเครนอ้างว่าเรือฟริเกตรัสเซีย อัดมิรัล เอสเซน (Адмирал Эссен) ได้รับความเสียหายจากกองทัพยูเครน ต่อมาเจ้าหน้าที่ที่ปรึกษาสำนักงานประธานาธิบดียูเครน ออแลกซีย อาแรสตอวิช (Олексій Миколайович Арестович) ชี้แจงว่าเรืออัดมิรัล เอสเซน ถูกขีปนาวุธแนปตูนโจมตี รัสเซียไม่ได้ให้ความเห็นเกี่ยวกับการอ้างดังกล่าว และเรือยังคงปฏิบัติภารกิจตามปกติ
เมื่อวันที่ 13 เมษายน พ.ศ. 2565 ระหว่างการบุกโจมตียูเครนของรัสเซีย แหล่งข่าวของยูเครนอ้างว่าเรือลาดตระเวน มอสควา ของรัสเซีย ถูกโจมตีด้วยขีปนาวุธแนปตูนสองลูก ส่งผลให้เกิดไฟไหม้และการระเบิดของคลังเก็บกระสุนบนเรือ กระทรวงกลาโหมรัสเซียแถลงโดยไม่ระบุถึงสาเหตุว่า ไฟไหม้บนเรือทำให้อาวุธเกิดระเบิดและลูกเรือได้ดำเนินการอพยพออกทั้งหมด รัสเซียรายงานว่าเรือลำดังกล่าวยังคงลอยลำอยู่ในช่วงหลังของวันที่เกิดเหตุเพลิงไหม้ แต่สื่อทางการของรัสเซียรายงานในเวลาต่อมาว่า เรือมอสควาจมลงในสภาพอากาศที่ไม่เอื้ออำนวยขณะถูกลากจูง
เรือลาดตระเวนชั้นสลาวาอย่างเช่นเรือมอสควานั้น โดยทั่วไปแล้ว "มีชื่อเสียงในด้านการบุกโจมตี ไม่ใช่ระบบป้องกันหรือการควบคุมความเสียหาย" ตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่สอง มอสควาเป็นเรือรบหนึ่งในสองลำที่มีขนาดใหญ่ที่สุดที่จมในการสู้รบ โดยมีขนาดใกล้เคียงกันมากกับเรือ อาเอร์เรอา เฆเนราล เบลกราโน (ARA General Belgrano) ซึ่งจมลงในระหว่างสงครามฟอล์กแลนด์
เมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม พ.ศ. 2565 มีรายงานข่าวเกี่ยวกับเรือฟริเกต อัดมิรัล มาคารอฟ (Адмирал Макаров) ของรัสเซียซึ่งเกิดเพลิงไหม้ในทะเลดำ กองทัพยูเครนอ้างว่าเรือมาคารอฟ ถูกโจมตีโดยขีปนาวุธต่อต้านเรือแนปตูนของยูเครน เว็บไซต์ข่าวภาษารัสเซียของยูเครน ดุมสกายา (Думская) รายงานว่า กองทัพรัสเซียได้ส่งเฮลิคอปเตอร์หลายลำไปดำเนินการช่วยเหลือลูกเรือ
== การออกแบบ ==
เมื่อติดตั้งใช้งาน ระบบป้องกันชายฝั่งแนปตูนประกอบด้วยเครื่องยิงจรวดอัตตาจร (УСПУ-360) ที่พัฒนาจากรถบรรทุก, ขีปนาวุธสี่ลูก, รถลำเลียง/บรรจุจรวด (ТЗМ-360), รถบังคับบัญชาและสั่งการ (РКП-360), รถขนส่งพิเศษ โดยมีการแทนที่รถต้นแบบ (КрАЗ) ของยูเครนด้วยรถบรรทุก Tatra T815-7 ของสาธารณรัฐเช็ก ระบบนี้ได้รับการออกแบบมาให้ทำงานได้ไกล จากแนวชายฝั่งถึง 25 กิโลเมตร (16 ไมล์)
ขีปนาวุธแนปตูนรวมทั้งเครื่องยนต์จรวดมีความยาว 5.05 เมตร (16 ฟุต 7 นิ้ว) โดยมีปีกแข็งรูปกากบาท ขีปนาวุธแนปตูนได้รับการออกแบบให้ติดตั้งในหีบบรรจุสำหรับขนส่งและปล่อย (TLC) ที่มีขนาด 5.30 × 0.60 × 0.60 เมตร (209 × 24 × 24 นิ้ว) ระบบมีพิสัยทำการสูงสุดประมาณ 300 กิโลเมตร (190 ไมล์) ขีปนาวุธเดี่ยวมีน้ำหนัก 870 กิโลกรัม (1,920 ปอนด์) โดยเป็นส่วนหัวรบ 150 กิโลกรัม (330 ปอนด์)
== ระเบียงภาพ ==
ไฟล์:Neptune TEL, Kyiv 2021, 21.jpg|เครื่องยิงจรวดอัตตาจร
ไฟล์:Neptune transporter loader, Kyiv 2021, 12.jpg|รถลำเลียง/บรรจุจรวดมีปั้นจั่น
ไฟล์:Neptune transporter, Kyiv 2021, 10.jpg|รถลำเลียงไม่มีปั้นจั่น
ไฟล์:Neptune command vehicle, Kyiv 2021, 20.jpg|พาหนะสั่งการ
ไฟล์:Neptune Mineral radar, Kyiv 2021, 12.jpg|เรดาร์ Мінерал-У
ไฟล์:Mineral-U, Kyiv 2021, 27.jpg|เมื่อกางสายอากาศเรดาร์
ไฟล์:USPU-360.jpg|รถเครื่องยิงจรวดต้นแบบพัฒนาจาก КрАЗ-7634
ไฟล์:Neptun missile complex TZM, Kyiv 2019, 05.jpg|รถบรรจุต้นแบบพัฒนาจาก КрАЗ-6322
ไฟล์:Neptun missile complex Command vehicle, Kyiv 2019, 06.jpg|รถสั่งการต้นแบบ
ไฟล์:Neptun missile complex Command vehicle, Kyiv 2019, 15.jpg|ภายในรถสั่งการต้นแบบ
ไฟล์:Neptune cruise missile 04.jpg|ต้นแบบเครื่องยิงจรวดและพาหนะสนับสนุน
ไฟล์:Neptune cruise missile 05.jpg|thumb|การทดสอบการยิง พ.ศ. 2562
== ดูเพิ่ม ==
วีซีเอ็ม-01 (เวียดนาม)
บลูสเปียร์ (อิสราเอล – สิงคโปร์)
เอ็กโซเซต์ (ฝรั่งเศส)
ฮาร์พูน (สหรัฐ)
อาร์บีเอส-15 (สวีเดน)
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
ขีปนาวุธร่อน
ขีปนาวุธต่อต้านเรือ
สิ่งประดิษฐ์ของยูเครน