การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น

การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น  เป็นระบบการถอดเป็นอักษรโรมันสำหรับภาษาญี่ปุ่น เผยแพร่ครั้งแรกใน ค.ศ. 1867 โดยมิชชันนารีชาวอเมริกัน เจมส์ เคอร์ติส เฮปเบิร์น เพื่อเป็นมาตรฐานในพจนานุกรมภาษาญี่ปุ่น–ภาษาอังกฤษ ฉบับแรกของเขา ระบบนี้แตกต่างจากวิธีการถอดเป็นอักษรโรมันอื่น ๆ อย่างชัดเจนที่การใช้อักขรวิธีภาษาอังกฤษในการถอดเสียงตามหลักสัทศาสตร์ เช่น สระ  (し|italic=no) ถอดเป็น  และ  (ちゃ|italic=no) ถอดเป็น  ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงการสะกดแบบภาษาอังกฤษของระบบนี้ (เมื่อเปรียบเทียบกับการถอดเป็น  และ tya ในระบบนิฮงชิกิและคุนเรชิกิที่มีความเป็นระบบมากกว่า)
ใน ค.ศ. 1886 เฮปเบิร์นตีพิมพ์พจนานุกรมฉบับที่สามของเขา โดยจัดระเบียบแบบทบทวนใหม่ซึ่งเป็นที่รู้จักในทุกวันนี้คือ "เฮปเบิร์นแบบดั้งเดิม" และใน ค.ศ. 1908 เขาตีพิมพ์แบบทบทวนเพิ่มเติมหรือที่รู้จักกันในชื่อ "เฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติม"
แม้ว่าการถอดเป็นอักษรโรมันแบบคุนเรชิกิจะได้รับการยอมรับโดยรัฐบาลญี่ปุ่น แต่เฮปเบิร์นยังคงเป็นวิธีการถอดเป็นอักษรโรมันของภาษาญี่ปุ่นที่เป็นที่นิยมมากที่สุด มีการเรียนการสอนโดยใช้ระบบเฮปเบิร์นในนักเรียนภาษาต่างชาติ และมีการใช้ระบบนี้ในการถอดชื่อ สถานที่ และข้อมูลอื่น ๆ เป็นอักษรโรมัน อาทิ ตารางการเดินรถไฟและป้ายถนน เนื่องด้วยระบบนี้ใช้อักขรวิธีที่อิงจากอักขรวิธีภาษาอังกฤษแทนการการถอดเสียงอย่างเป็นระบบจากชุดตัวหนังสือพยางค์ภาษาญี่ปุ่น ผู้พูดที่สามารถพูดได้แต่ภาษาอังกฤษหรือกลุ่มภาษาโรมานซ์ จะพูดได้อย่างถูกต้องกว่าเมื่อต้องออกเสียงคำที่ไม่คุ้นเคยด้วยการถอดเสียงแบบเฮปเบิร์น เมื่อเปรียบเทียบกับระบบอื่น ๆ
== แบบ ==
มีการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์นหลายแบบ โดยสองแบบทั่วไปคือ:
เฮปเบิร์นแบบดั้งเดิม (Traditional Hepburn): ตามนิยามในพจนานุกรมของเฮปเบิร์นหลายฉบับ โดยในฉบับที่สาม (ค.ศ. 1886) ระบุว่าการถอดแบบดั้งเดิมเป็นที่ยอมรับและเชื่อถือได้ (แม้ว่าต้องรับผิดชอบการเปลี่ยนของการใช้คานะ) เฮปเบิร์นแบบดั้งเดิมมีเอกลักษณ์ที่การแทนพยางค์ n ด้วย m ก่อนหน้าพยัญชนะ b, m และ p: เช่น Shimbashi สำหรับคำว่า 新橋
เฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติม (Modified Hepburn) หรือ เฮปเบิร์นทบทวนใหม่ (Revised Hepburn): ยกเลิกการแทนพยางค์ n ด้วย m ก่อนหน้าบางพยัญชนะ (Shinbashi สำหรับคำว่า 新橋) การถอดแบบแก้ไขเพิ่มเติมถูกตีพิมพ์ในฉบับที่สาม (ค.ศ. 1954) และฉบับถัดมาของพจนานุกรมภาษาญี่ปุ่น–ภาษาอังกฤษใหม่ของเค็งกีวชะ มักเป็นที่ยอมรับและเชื่อถือได้ เฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติมเป็นแบบที่เป็นที่นิยมและถูกนำไปใช้มากที่สุด
ในประเทศญี่ปุ่น มีการกำหนดแบบอย่างเป็นทางการบางส่วนเพื่อนำไปใช้ในหลากหลายการใช้งาน:
มาตรฐานการรถไฟ (鉄道掲示基準規程, "Railway Standard") เหมือนเฮปเบิร์นแก้ไขเพิ่มเติม แต่การแทนพยางค์ n ยังคงเหมือนแบบดั้งเดิม กลุ่มบริษัทรถไฟญี่ปุ่นและบริษัทให้บริการรถไฟรายใหญ่อื่น ๆ นำไปใช้เป็นชื่อสถานี
ป้ายถนนโรมาจิ (เฮปเบิร์น) (道路標識のローマ字, "Road Sign Romaji (Hepburn)") ใช้สำหรับป้ายบนถนน เหมือนเฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติม แต่ระบุอย่างชัดเจนว่าจะไม่ใช้เครื่องหมายกำกับเสียง (macron) 
มาตรฐานหนังสือเดินทางกระทรวงการต่างประเทศ (外務省旅券規定, "Ministry of Foreign Affairs Passport Standard") แทนพยางค์ n ด้วย m ก่อนหน้าพยัญชนะ b, m และ p สระเสียงยาวจะไม่มีสัญลักษณ์กำกับ เช่น สระเสียงยาว ō จะถอดเป็นอักษรโรมันด้วย oh, oo หรือ ou (Satoh, Satoo หรือ Satou สำหรับคำว่า 佐藤)
=== แบบพ้นสมัยแล้ว ===
==== รุ่นสอง ====
และ  เขียนเป็น ye: Yedo
และ  เขียนเป็น dzu: kudzu, tsudzuku
, , และ  เขียนเป็น kiya, kiyo และ kiu
(ปัจจุบัน: ) เขียนเป็น kuwa
==== รุ่นแรก ====
ในรุ่นแรกนั้นมีการเปลี่ยนแปลงเพิ่มเติมจากรุ่นสอง:
เขียนเป็น sz
เขียนเป็น tsz
และ  เขียนเป็น du
== ลักษณะ ==
ในการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น สระผสมที่สร้างเสียงลากยาวมักเขียนแมครอน (◌̄) ประกอบ สระประชิด (adjacent vowel) อื่น ๆ ที่ถูกแยกด้วยขอบเขตหน่วยคำ (morpheme boundary) จะเขียนแยกกัน:
{|class="wikitable"
|+ สระที่มีหน่วยคำเดียวกัน
!
!ในเฮปเบิร์นดั้งเดิม
!ในเฮปเบิร์นแก้ไขเพิ่มเติม
|-
!A + A
|aa:  – obaasan 'ย่า, ยาย'(ba + a)
|ā:  – obāsan 'ย่า, ยาย'(ba + a)
|-
!I + I
| colspan="2" |ii:  – Niigata(ni + i)
|-
!U + U
| colspan="2" |ū:  – sūgaku 'คณิตศาสตร์'(su + u)
|-
!E + E
|ee:  – oneesan 'พี่สาว'(ne + e)
|ē:  – onēsan  'พี่สาว'(ne + e)
|-
!O + O
| colspan="2" |ō:  – tōmawari 'ทางเบี่ยง'(to + o)
|-
!O + U
| colspan="2" |ō:  – benkyō 'การเรียน'(kyo + u)
|}
{|class="wikitable"
|+สระที่มีหน่วยคำแยกกัน
!
!ในเฮปเบิร์นแบบดั้งเดิม และแบบแก้ไขเพิ่มเติม
|-
! A + A
| colspan="2" |aa:  – ja + aku – jaaku 'ชั่วร้าย'
|-
! I + I
| colspan="2" |ii:  – hai + iro – haiiro 'สีเทา'
|-
! U + U
| colspan="2" |uu:  – mizu + umi – mizuumi 'ทะเลสาบ'
|-
! E + E
| colspan="2" |ee:  – nure + en –  'เฉลียงแบบเปิด'
|-
! O + O
| colspan="2" |oo:  – ko + odori – koodori 'การเต้นอย่างมีความสุข'
|-
! O + U
| colspan="2" |ou:  – ko + ushi – koushi 'ลูกวัว'
|}
สระผสมอื่น ๆ เขียนแยกกันทั้งหมด:
E + I:  – sei + fuku – seifuku 'เครื่องแบบ' (แม้ E + I มักออกเสียงเป็น E ยาว)
U + I:  – karu + i – karui 'เบา'
O + I:  – oi – oi 'หลานชาย'
==== คำยืม ====
ในคำยืมต่างประเทศ สระเสียงยาวที่ตามด้วย โชองปุ (ー) จะเขียนแมครอนประกอบ:
se + (ー) + ra + (ー) = sērā '(ชุด)กะลาสี'
ta + ku + shi + (ー) = takushī 'แท็กซี่'
ko + n + ku + (ー) + ru = konkūru 'การแข่งขัน'
ba + re + (ー) + bo + (ー) + ru = barēbōru 'วอลเลย์บอล'
so + (ー) + ru = sōru 'ฝ่าเท้า'
สระประชิดในคำยืมจะเขียนแยกกัน:
ba + re + e – baree 'บัลเลต์'
mi + i + ra – miira 'มัมมี่'
so + u + ru – souru 'วิญญาณ', 'โซล'
=== คำช่วย ===
ในเฮปเบิร์นแบบดั้งเดิมและแก้ไขเพิ่มเติม:
เมื่อ  ทำหน้าที่เป็นคำช่วย จะเขียนเป็น wa
ในเฮปเบิร์นแบบดั้งเดิม:
เมื่อ  ทำหน้าที่เป็นคำช่วย เฮปเบิร์นเคยแนะนำให้ใช้ ye ไม่ใช้การสะกดแบบนี้แล้ว และมักเขียนเป็น e แทน
เมื่อ  ทำหน้าที่เป็นคำช่วย เขียนเป็น wo
ในเฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติม:
เมื่อ  ทำหน้าที่เป็นคำช่วย, เขียนเป็น e
เมื่อ  ทำหน้าที่เป็นคำช่วย, เขียนเป็น o
=== พยางค์ n ===
ในเฮปเบิร์นแบบดั้งเดิม::
พยางค์ n  เขียนเป็น n ก่อนหน้าพยัญชนะ แต่เขียนเป็น m ก่อน พยัญชนะเสียงริมฝีปาก: b, m, และ p. บางครั้งเขียนเป็น n- (มียัติภังค์) ก่อนหน้าสระ และ y (เพื่อหลีกเลี่ยงความสับสนระหว่างทั้งสอง เช่น  n + a และ  na, และ  n + ya and  nya)
annai – การนำทาง
Gumma – กุมมะ
kan-i – ความเรียบง่าย
shin-yō – ความเชื่อใจ
ในเฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติม:
ยกเลิกการเขียนด้วย m ก่อนหน้าพยัญชนะเสียงริมฝีปาก และแทนด้วยการเขียนเป็น n และยังเขียน n (มีอะพอสทรอฟี) ก่อนหน้าสระและ y
annai – การนำทาง
Gunma – กุมมะ
kan'i – ความเรียบง่าย
shin'yō – ความเชื่อใจ
=== พยัญชนะเสียงยาว ===
เสียงซ้ำพยัญชนะ (geminate consonant sound) จะซ้ำพยัญชนะตัวข้างหน้าที่ตามด้วยโซกูอง  สำหรับพยัญชนะที่เป็นทวิอักษร (digraph) ในเฮปเบิร์น (sh, ch, ts) จะซ้ำแค่พยัญชนะตัวแรกเท่านั้น ยกเว้น ch จะแทนด้วย tch
kekka – ผลลัพธ์
sassato – อย่างรวดเร็ว
zutto – ตลอด
kippu – ตั๋ว
zasshi – นิตยสาร
issho – ด้วยกัน
kotchi (ไม่ใช้ kocchi) – ทางนี้
matcha (ไม่ใช่ maccha) – มัตจะ
mittsu – สาม
== ตารางการถอดเป็นอักษรโรมัน ==
{| border="0" cellspacing="2px" cellpadding="2px" style="width:100%;"
|-
! colspan="5"  style="background:#becfeb; text-align:center; vertical-align:top; width:50%;"| โกจูอง
! colspan="3" rowspan="2"  style="text-align:center; background:#d4d4d4; width:50%;"| โยอง
|-  style="vertical-align:top; background:#becfeb; text-align:center;"
|あ ア a||い イ i||う ウ u||え エ e||お オ o
|-
|colspan="8"|
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
|か カ ka||き キ ki||く ク ku||け ケ ke||こ コ ko
| style="background:#f3f5de;"|きゃ キャ kya
| style="background:#f3f5de;"|きゅ キュ kyu
| style="background:#f3f5de;"|きょ キョ kyo
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
|さ サ sa||し シ shi||す ス su||せ セ se||そ ソ so
| style="background:#f3f5de;"|しゃ シャ sha
| style="background:#f3f5de;"|しゅ シュ shu
| style="background:#f3f5de;"|しょ ショ sho
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
|た タ ta||ち チ chi||つ ツ tsu||て テ te||と ト to
| style="background:#f3f5de;"|ちゃ チャ cha
| style="background:#f3f5de;"|ちゅ チュ chu
| style="background:#f3f5de;"|ちょ チョ cho
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
|な ナ na||に ニ ni||ぬ ヌ nu||ね ネ ne||の ノ no
| style="background:#f3f5de;"|にゃ ニャ nya
| style="background:#f3f5de;"|にゅ ニュ nyu
| style="background:#f3f5de;"|にょ ニョ nyo
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
|は ハ ha||ひ ヒ hi||ふ フ fu||へ ヘ he||ほ ホ ho
| style="background:#f3f5de;"|ひゃ ヒャ hya
| style="background:#f3f5de;"|ひゅ ヒュ hyu
| style="background:#f3f5de;"|ひょ ヒョ hyo
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
|ま マ ma||み ミ mi||む ム mu||め メ me||も モ mo
| style="background:#f3f5de;"|みゃ ミャ mya
| style="background:#f3f5de;"|みゅ ミュ myu
| style="background:#f3f5de;"|みょ ミョ myo
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
|や ヤ ya|| style="background:#e9e9e9;"| ||ゆ ユ yu|| style="background:#e9e9e9;"| ||よ ヨ yo
| style="background:#e9e9e9;" colspan="3"|
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
|ら ラ ra||り リ ri||る ル ru||れ レ re||ろ ロ ro
| style="background:#f3f5de;"|りゃ リャ rya
| style="background:#f3f5de;"|りゅ リュ ryu
| style="background:#f3f5de;"|りょ リョ ryo
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
|わ ワ wa||&nbsp;†|| style="background:#e9e9e9;"| ||&nbsp;†||&nbsp;‡
| style="background:#e9e9e9;" colspan="3"|
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
| style="background:#e9e9e9;" colspan="4"| ||ん ン n&nbsp;/n'
| style="background:#e9e9e9;" colspan="3"|
|-
|colspan="8"|
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
|が ガ ga||ぎ ギ gi||ぐ グ gu||げ ゲ ge||ご ゴ go
| style="background:#f3f5de;"|ぎゃ ギャ gya
| style="background:#f3f5de;"|ぎゅ ギュ gyu
| style="background:#f3f5de;"|ぎょ ギョ gyo
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
|ざ ザ za||じ ジ ji||ず ズ zu||ぜ ゼ ze||ぞ ゾ zo
| style="background:#f3f5de;"|じゃ ジャ ja
| style="background:#f3f5de;"|じゅ ジュ ju
| style="background:#f3f5de;"|じょ ジョ jo
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
|だ ダ da||ぢ ヂ ji||づ ヅ zu||で デ de||ど ド do
| style="background:#f3f5de;"|ぢゃ ヂャ ja
| style="background:#f3f5de;"|ぢゅ ヂュ ju
| style="background:#f3f5de;"|ぢょ ヂョ jo
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
|ば バ ba||び ビ bi||ぶ ブ bu||べ ベ be||ぼ ボ bo
| style="background:#f3f5de;"|びゃ ビャ bya
| style="background:#f3f5de;"|びゅ ビュ byu
| style="background:#f3f5de;"|びょ ビョ byo
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
|ぱ パ pa||ぴ ピ pi||ぷ プ pu||ぺ ペ pe||ぽ ポ po
| style="background:#f3f5de;"|ぴゃ ピャ pya
| style="background:#f3f5de;"|ぴゅ ピュ pyu
| style="background:#f3f5de;"|ぴょ ピョ pyo
|}
แต่ละช่องประกอบด้วย ฮิรางานะ คาตากานะ และการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น ตามลำดับ
† — อักษรสี เป็นตัวอักษรในอดีตและไม่มีการใช้ในภาษาญี่ปุ่นปัจจุบันแล้ว ในการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์นปัจจุบัน ไม่พบหลักเกณฑ์การถอดอย่างชัดเจน
‡ — อักษรสี มักไม่พบเห็นในหน้าที่อื่นนอกจากการทำหน้าที่เป็นคำช่วยในภาษาญี่ปุ่นปัจจุบัน การถอดเป็นอักษรโรมันเป็นไปตามกฎด้านบน
=== คาตากานะเสียงควบกล้ำ ===
การผสมเหล่านี้มักใช้เพื่อแทนเสียงในคำภาษาอื่น
ทวิอักษรที่มีพื้นหลังสีส้ม เป็นทวิอักษรที่มีการใช้โดยทั่วไปในคำยืมหรือสถานที่หรือชื่อต่างประเทศ ทวิอักษรที่มีพื้นหลังสีน้ำเงิน ถูกใช้เพื่อการถอดอักษรของเสียงต่างชาติให้ถูกต้องที่สุด ซึ่งทั้งสองนี้กระทรวงศึกษาธิการ วัฒนธรรม กีฬา วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีภายใต้คณะรัฐมนตรีญี่ปุ่นเป็นผู้เสนอ คาตานากะควบกล้ำที่มีพื้นหลังสีเบจ สถาบันมาตรฐานแห่งชาติอเมริกัน และ สถาบันมาตรฐานอังกฤษ เป็นผู้เสนอให้เป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่สามารถใช้ได้ ทวิอักษรที่มีพื้นหลังสีม่วง ปรากฏอยู่ในการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮียวจุน-ชิกิ ค.ศ. 1974 ของเฮปเบิร์น
{| border="0" style="width:50%;" cellpadding="2px" cellspacing="2px"
|-  style="vertical-align:top; background:#9cf; text-align:center;"
| style="background:#e9e9e9;"|
| style="background:#e1a1ff;"|イィ yi
| style="background:#e9e9e9;"|
|イェ ye
| style="background:#e9e9e9;"|
|-  style="vertical-align:top; background:#9cf; text-align:center;"
| style="background:#eee8aa;"|ウァ wa*
|ウィ wi
| style="background:#e1a1ff;"|ウゥ wu*
|ウェ we
|ウォ wo
|-  style="vertical-align:top; background:#9cf; text-align:center;"
| style="background:#e9e9e9;" colspan="2"|
| style="background:#eee8aa;"|ウュ wyu
| style="background:#e9e9e9;" colspan="2"|
|-  style="vertical-align:top; background:#9cf; text-align:center;"
|ヴァ va
|ヴィ vi
|ヴ vu⁑
|ヴェ ve
|ヴォ vo
|-  style="vertical-align:top; background:#eee8aa; text-align:center;"
|ヴャ vya
| style="background:#e9e9e9;"|
| style="background:#9cf;"|ヴュ vyu
|ヴィェ vye
|ヴョ vyo
|-  style="vertical-align:top; background:#e9e9e9; text-align:center;"
|colspan="3"|
| style="background:#eee8aa;"|キェ kye
|
|-  style="vertical-align:top; background:#e9e9e9; text-align:center;"
|colspan="3"|
| style="background:#eee8aa;"|ギェ gye
|
|-  style="vertical-align:top; background:#9cf; text-align:center;"
|クァ kwa
|クィ kwi
| style="background:#e9e9e9;"|
|クェ kwe
|クォ kwo
|-  style="vertical-align:top; background:#9cf; text-align:center;"
| style="background:#eee8aa;"|クヮ kwa
| style="background:#e9e9e9;" colspan="4"|
|-  style="vertical-align:top; background:#eee8aa; text-align:center;"
| style="background:#9cf;"|グァ gwa
|グィ gwi
| style="background:#e9e9e9;"|
|グェ gwe
|グォ gwo
|-  style="vertical-align:top; background:#e9e9e9; text-align:center;"
| style="background:#eee8aa;"|グヮ gwa
|colspan="4"|
|-  style="vertical-align:top; background:#e9e9e9; text-align:center;"
|colspan="3"|
| style="background:#fc9;"|シェ she
|
|-  style="vertical-align:top; background:#e9e9e9; text-align:center;"
|colspan="3"|
| style="background:#fc9;"|ジェ je
|
|-  style="vertical-align:top; background:#e9e9e9; text-align:center;"
|
| style="background:#e1a1ff;"|スィ si
|colspan="3"|
|-  style="vertical-align:top; background:#e9e9e9; text-align:center;"
|
| style="background:#e1a1ff;"|ズィ zi
|colspan="3"|
|-  style="vertical-align:top; background:#e9e9e9; text-align:center;"
|colspan="3"|
| style="background:#fc9;"|チェ che
|
|-  style="vertical-align:top; background:#fc9; text-align:center;"
|ツァ tsa
| style="background:#9cf;"|ツィ tsi
| style="background:#e9e9e9;"|
|ツェ tse
|ツォ tso
|-  style="vertical-align:top; background:#9cf; text-align:center;"
| style="background:#e9e9e9;" colspan="2"|
| style="background:#eee8aa;"|ツュ tsyu
| style="background:#e9e9e9;" colspan="2"|
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
| style="background:#e9e9e9;"|
| style="background:#fc9;"|ティ ti
| style="background:#9cf;"|トゥ tu
| style="background:#e9e9e9;" colspan="2"|
|-  style="vertical-align:top; background:#9cf; text-align:center;"
| style="background:#e9e9e9;" colspan="2"|
|テュ tyu
| style="background:#e9e9e9;" colspan="2"|
|-  style="vertical-align:top; background:#e7f5de; text-align:center;"
| style="background:#e9e9e9;"|
| style="background:#fc9;"|ディ di
| style="background:#9cf;"|ドゥ du
| style="background:#e9e9e9;" colspan="2"|
|-  style="vertical-align:top; background:#fc9; text-align:center;"
| style="background:#e9e9e9;" colspan="2"|
|デュ dyu
| style="background:#e9e9e9;" colspan="2"|
|-  style="vertical-align:top; background:#e9e9e9; text-align:center;"
|colspan="3"|
| style="background:#eee8aa;"|ニェ nye
|
|-  style="vertical-align:top; background:#e9e9e9; text-align:center;"
|colspan="3"|
| style="background:#eee8aa;"|ヒェ hye
|
|-  style="vertical-align:top; background:#e9e9e9; text-align:center;"
|colspan="3"|
| style="background:#eee8aa;"|ビェ bye
|
|-  style="vertical-align:top; background:#e9e9e9; text-align:center;"
|colspan="3"|
| style="background:#eee8aa;"|ピェ pye
|
|-  style="vertical-align:top; background:#fc9; text-align:center;"
|ファ fa
|フィ fi
| style="background:#e9e9e9;"|
|フェ fe
|フォ fo
|-  style="vertical-align:top; background:#eee8aa; text-align:center;"
|フャ fya
| style="background:#e9e9e9;"|
| style="background:#9cf;"|フュ fyu
|フィェ fye
|フョ fyo
|-  style="vertical-align:top; background:#e9e9e9; text-align:center;"
|colspan="2"|
| style="background:#e1a1ff;"|ホゥ hu
|colspan="2"|
|-  style="vertical-align:top; background:#e9e9e9; text-align:center;"
|colspan="3"|
| style="background:#eee8aa;"|ミェ mye
|
|-  style="vertical-align:top; background:#e9e9e9; text-align:center;"
|colspan="3"|
| style="background:#eee8aa;"|リェ rye
|
|-  style="vertical-align:top; background:#e1a1ff; text-align:center;"
|ラ゚ la
|リ゚ li
|ル゚ lu
|レ゚ le
|ロ゚ lo
|-  style="vertical-align:top; background:#eee8aa; text-align:center;"
|⁂
|⁂
| style="background:#e9e9e9;"|
|⁂
|⁂
|}
* — การใช้  ทั้งสองกรณีนี้เพื่อแทนเสียง w พบเห็นได้ยากในภาษาญี่ปุ่นปัจจุบัน เว้นแต่จะเป็นสแลงอินเทอร์เน็ตและใช้เพื่อการถอดเสียงละติน  ให้เป็นคาตากานะ เช่น ミネルウァ (Mineruwa "มิเนอร์วา", จากละติน MINERVA ); ウゥルカーヌス (Wurukānusu "วัลแคน", จากละติน VVLCANVS, Vulcānus ) เสียงภาษาต่างประเทศจำพวก wa (เช่น watt หรือ white ในภาษาอังกฤษ) มักถอดเสียงเป็น ワ (wa) ขณะที่ เสียงจำพวก wu (เช่น wood หรือ woman ในภาษาอังกฤษ) ถอดเสียงเป็น ウ (u) หรือ ウー (ū)
⁑ —  มีรูปฮิรางานะที่พบเห็นได้ยากคือ  เขียนเป็น vu ในระบบการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น
⁂ — อักษรสี ไม่มีการใช้หรือใช้น้อยมากในภาษาญี่ปุ่นปัจจุบันแล้ว
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
Preface of first edition of Hepburn's original dictionary, explaining romanization
Preface of third edition of Hepburn's original dictionary, explaining romanization
ระบบการเขียนภาษาญี่ปุ่น