ฟรานซิส ไลต์

กัปตันฟรานซิส ไลต์ (Francis Light;  ค.ศ. 1740–21 ตุลาคม ค.ศ. 1794) เป็นนักสำรวจชาวอังกฤษ ผู้ก่อตั้งอาณานิคมอังกฤษบนเกาะปีนัง (ปัจจุบันอยู่ในประเทศมาเลเซีย) และเมืองหลวงจอร์จทาวน์ขึ้นในปี ค.ศ. 1786 ส่วนวิลเลียม ไลต์ บุตรของเขา เป็นผู้ก่อตั้งเมืองแอดิเลดในออสเตรเลีย
ไลต์เสียชีวิตจากมาลาเรียเมื่อวันที่ 21 ตุลาคม ค.ศ. 1794
== ชีวิตช่วงต้น ==
ไลต์รับศีลจุ่มในดอลลิงฮู ซัฟฟอล์ก ประเทศอังกฤษ เมื่อวันที่ 15ธันวาคม ค.ศ. 1740 มารดาของเขาคือแมรี ไลต์ ญาติซึ่งเป็นขุนนางชื่อวิลเลียม นีกัส (William Negus) รับเขาไปเลี้ยง ไลต์เข้าเรียนในโรงเรียนแกรมมาร์วูดบริดจ์ ในปี ค.ศ. 1747
== อาชีพการงาน ==
=== ถลาง ประเทศสยาม ===
ในปี ค.ศ. 1765 เขาออกเดินทางมากับเรือ ไคลฟ์ ของบริษัทอินเดียตะวันออก ซึ่งมีกัปตันเรือคือจอห์น อัลเลน (John Allen) มุ่งหน้าบอมเบย์และมัทราส เมื่อเดินทางถึงอินเดีย เขาได้รับความไว้วางใจให้นำเรือของบริษัทค้าขาย Jourdain, Sulivan & Desouza จากมัทราส ชื่อเรือ สปีดเวลล์ เพื่อออกเดินทางไปสยาม เขาเดินทางและค้าขายไปมาระหว่างถลางในสยาม (ปัจจุบันคือภูเก็ต), อาเจะฮ์ (ปัจจุบันอยู่ในอินโดนีเซีย) และคาบสมุทรมลายู โดยมีถิ่นฐานเป็นหลักแหล่งอยู่ที่ถลาง ที่นั่นเขาพบกับสตรีชื่อว่ามาร์ทีนา รอเซลส์ (Martina Rozells) ทั้งคู่ร่วมกันก่อตั้งสถานีการค้าแห่งหนึ่งขึ้นในกัวลาเกอดะฮ์ ไม่นานนับจากนั้น เขามีอิทธิพลอย่างมากและได้รับความไว้วางใจจากสุลต่านแห่งไทรบุรี
เขาตั้งรกรากในถลางและอาศัยอยู่เป็นเวลานับสิบปี เขาได้เรียนรู้ภาษาท้องถิ่นทั้งภาษามลายูและภาษาไทย รวมถึงในเวลาต่อมายังเป็นมิตรสหายกับคุณหญิงจัน คุณมุก และเจ้าเมืองถลาง ต่อมาในปี ค.ศ. 1785 เขาได้เตือนชนชั้นปกครองของถลางว่าเกาะอาจถูกพม่าบุกโจมตีอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ คำเตือนของไลต์ทำให้ชาวถลางซึ่งนำโดยท่านผู้หญิงจันและท่านผู้หญิงมุกเตรียมความพร้อมต่อการสู้รบ และชนะข้าศึกพม่าได้สำเร็จ ในปี ค.ศ. 1785 หลังเจ้าเมืองถลางถึงแก่กรรม ภรรยาหม้ายของเขาและญาติได้เสนอให้ไลต์ขึ้นดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าเมืองถลางคนต่อไป อย่างไรก็ตามพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย กษัตริย์แห่งสยามในเวลานั้น ทรงปฏิเสธข้อเสนอนี้
=== ปีนัง ===
ไลต์เริ่มสนใจเกาะปีนังตั้งแต่ปี ค.ศ. 1771 เขาเคยเสนอแนวคิดอาณานิคมอังกฤษในแถบนี้แก่วอร์เรน เฮสติงส์ ผู้ว่าการอินเดียของบริษัทอินเดียตะวันออก เขายังเสนอว่าเกาะปีนังสามารถเป็น "สำคัญของการค้าขายในตะวันออก" กระนั้นแนวคิดของเขาไม่ได้รับความสนใจ ในปี ค.ศ. 1776–1777 ไลต์เป็นผู้จัดการการขนส่งอาวุธปืนชุดใหญ่ให้แก่อาณาจักรธนบุรีซึ่งนำโดยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช
ในปี ค.ศ. 1786 ไลต์ในฐานะผู้แทนบริษัทอินเดียตะวันออกได้เช่าเกาะปีนังจากสุลต่านอับดุลเลาะห์ มูคาร์ราม ชาห์ ด้วยมูลค่า 6,000 ดอลลาร์สเปนต่อปี ในสมัยการปกครองของผู้สำเร็จราชการเซอร์จอห์น แม็กเฟอร์สัน ไลต์ได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้ว่าการหรือที่ชาวมลายูเรียก เทวราชา (Dewa Raja) ประจำอาณานิคมปีนังในวันที่ 1 กรกฎาคม ค.ศ. 1786 ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นของการปกครองของอังกฤษเหนือรัฐมลายู ไลต์เริ่มการหักร้างถางพงเพื่อก่อตั้งเมืองจอร์จทาวน์ขึ้นใหม่ เขาตั้งชื่อเมืองนี้ตามพระนามของพระเจ้าจอร์จที่ 3 ต่อมามีเรือของบริษัทอินเดียตะวันออกสองลำมาจอดบนฝั่งจอร์จทาวน์ ไลต์ถือโอกาสนี้ชักชวนลูกเรือมาร่วมพิธีการที่จัดขึ้นในวันที่ 11 สิงหาคม ค.ศ. 1786 เพื่อประกาศอาณานิคมแห่งใหม่ให้แก่เจ้าชายแห่งเวลส์ ในคืนวันก่อนวันพระราชสมภพของเจ้าชายแห่งเวลส์
== อ้างอิง ==
=== บรรณานุกรม ===
(Trove catalogue entry here)
== อ่านเพิ่ม ==
The SOAS Archives hold the official papers and correspondence of Captain Francis Light as per this entry. "MS 40320Letters , to Captain Francis Light R.N, first Superintendentof Prince of Wales Island [Penang] 1786–1791, with various Malay rulers and dignitaries. Also documents of the same period relating to Bencoolen [Benkulen] and the West Sumatra Presidency, approximately 1,200 letters, bound in 11 volumes. Detailed catalogue in preparation."
=== ออนไลน์ ===
Interesting account of Scott's involvement (Note apparently incorrect statement that Light was knighted)
Letters from the archive collection held at SOAS Special Collections have been digitised and are available online here 
Review of Dragon by Rose Gan: Vol. I Penang Chronicles: New Book Unpacks Early Years of 18th century Trailblazer Francis Light (Star News 26 พฤศจิกายน 2021)
ประวัติศาสตร์ปีนัง
บริษัทเอเชียตะวันออก
เสียชีวิตจากมาลาเรีย
ผู้ว่าการมาลายาของอังกฤษ
บุคคลจากเทศมณฑลซัฟฟอล์ก