ภาษาบาลีสำหรับผู้เริ่มต้น/บทที่ 4

คำศัพท์
คำศัพท์.
บทที่ 4 ศัพท์ใหม่แบ่งเป็นคำนาม 16 คำและคำกริยา 10 คำ
การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ที่ทำหน้าที่เป็นที่มา
การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ที่ทำหน้าที่เป็นที่มา.
คำนามที่ทำหน้าที่เป็นที่มาของกริยาหรือที่ที่จากมาหรือจากไปของประโยค เรียกว่า (ablative case) ในภาษาบาลีเรียกว่า ปัญจมี หรือการผันคำนามลำดับที่ห้า ประโยค ฉันขอขนมจากแม่ คำว่าแม่ทำหน้าที่เป็นที่มาของกริยา โดยใช้คำบุพบท "จาก" เป็นตัวบ่งชี้ที่มาของกริยา
การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ (-a) ทำหน้าที่เป็นที่มาของกริยา เมื่อแปลจะมีความหมายว่า "จาก...", "แต่...", "กว่า..." มีหลักการผันดังนี้

รูปเอกพจน์ในการกนี้ให้เติม –า หรือ –มฺหา หรือ –สฺมา (-ā, -mhā, -smā) ท้ายต้นเค้าคำนาม ที่มีการผันได้หลายแบบ ก็เพื่อให้สามารถลงสัมผัสในคำประพันธ์ได้ นอกจากนี้ยังมีข้อสังเกตว่า รูปผัน –า เหมือนกับการผันคำนามรูปผู้ทำ พหูพจน์ (บทที่ 1) ผู้อ่านจะสามารถแยกแยะได้โดยใช้ลำดับคำในภาษาบาลี
รูปพหูพจน์ในการกนี้ให้เติม เ–หิ หรือ เ–ภิ (-ehi, -ebhi) ท้ายต้นเค้าคำนาม รูป "เ–ภิ" เป็นรูปผันโบราณที่ยังพบได้บ้าง สังเกตว่ารูปผันทั้งสองรูปยังเหมือนกับการผันคำนามรูปเครื่องทำ พหูพจน์ (บทที่ 3)
การสร้างประโยค

การสร้างประโยค.
ตัวอย่างประโยคในลักษณะต่าง ๆ

ปุตฺโต มาตุลมฺหา ปัญฺเห ปุจฺฉติ. – บุตรถามปัญหาทั้งหลายจากลุง
ปุตฺตา มาตุลา ปัญฺเห ปุจฺฉนฺติ. – พวกบุตรถามปัญหาทั้งหลายจากลุง
กสฺสกา รุกฺเขหิ ปตนฺติ. – พวกชาวนาตกจากต้นไม้ทั้งหลาย
แบบฝึกหัด
จงผันคำนาม


ปุริส
ปพฺพต
รุกฺข
ทีป
สคฺค
พฺราหฺมณ
พุทฺธ
ปณฺฑิต
อมจฺจ
ปาสาท
จงแปลเป็นภาษาไทย
โจรา คามมฺหา ปพฺพตํ ธาวนฺติ.Corā gāmamhā pabbataṃ dhāvanti.
ทารโก มาตุลสฺมา โอทนํ ยาจติ.Dārako mātulasmā odanaṃ yācati.
กุมาโร โสปานมฺหา ปตติ.Kumāro sopānamhā patati.
มาตุลา สาฏเก โธวนฺติ.Mātulā sāṭake dhovanti.
ธีวรา ปิฏเกหิ มจฺเฉ อาหรนฺติ.Dhīvarā piṭakehi macche āharanti.
อุปสกา สมเณหิ สทฺธิงฺ วิหารสฺมา นิกขมนฺติ.Upāsakā samaṇehi saddhiṃ vihārasmā nikkhamanti.
พฺราหฺมโณ กกเจน รุกฺขํ ฉินฺทติ.Brāhmaṇo kakacena rukkhaṃ chindati.
กุมารา มิตฺเตหิ สห ภูปาลํ ปสฺสนฺติ.Kumārā mittehi saha bhūpālaṃ passanti.
วาณิโช อสฺเสน สทฺธิงฺ ปพฺพตสฺมา โอรุหติ.Vāṇijo assena saddhiṃ pabbatasmā oruhati.
ยาจโก กสฺสกสฺมา ปตฺเต ยาจติ.Yācako kassakasmā patte yācati.
สปฺปา ปฺพพเตหิ คามํ โอตรนฺติ.Sappā pabbatehi gāmaṃ otaranti.
อมจฺจา สเรหิ มิเค วิชฺฌนฺติ.Amaccā sarehi mige vijjhanti.
โจโร คามมฺหา สกเฏน สาฏเก หรติ.Coro gāmamhā sakaṭena sāṭake harati.
ภูปาโล อมจฺเจหิ สทฺธิงฺ รเถน ปาสาทํ อาคจฺฉติ.Bhūpālo amaccehi saddhiṃ rathena pāsādaṃ āgacchati.
Sūkarā pādehi āvāṭe khaṇanti.
Kumāro sahāyakehi saha sāṭake dhovati.
Samaṇā gāmamhā upāsakehi saddhiṃ nikkhamanti.
Kukkuro piṭakamhā macchaṃ khādati.
Mitto puttamhā sunakhaṃ yācati.
Buddho sāvake pucchati.
Amaccā paṇḍitehi pañhe pucchanti.
Rajako sahāyena saha sāṭakaṃ dhovati.
Macchā piṭakamhā patanti.
Corā pāsāṇehi varāhe paharanti.
Amacco pāsādamhā suvaṃ āharati.
จงแปลเป็นภาษาบาลี
พวกม้าวิ่งจากหมู่บ้านไปยังภูเขา
พวกพ่อค้ามาจากเกาะไปยังวิหารพร้อมด้วยอุบาสกทั้งหลาย
พวกขโมยยิงหมูทั้งหลายด้วยศรทั้งหลาย
อุบาสกถามเรื่องธรรมะจากพระสงฆ์
เด็กตกจากหินพร้อมกับเพื่อน
สุนัขกัดเด็ก
อำมาตย์ทั้งหลายออกเดินทางจากพระราชวังพร้อมด้วยพระราชา
ผู้ชายนำกวางมาจากเกาะ
ชาวนาลงมาจากต้นไม้
สุนัขทั้งหลายวิ่งไปด้วย (ตาม) ถนนพร้อมกับพวกม้า
พวกเด็กผู้ชายนำตะเกียงทั้งหลายไปจากพวกพ่อค้า
ขโมยลงจากบันได
พวกพ่อค้านำนกแก้วทั้งหลายมาจากภูเขาทั้งหลาย
ม้าทำร้ายงูใหญ่ด้วยเท้า
ลุงพร้อมกับพวกเพื่อนเห็นพระสงฆ์ทั้งหลายจากภูเขาทั้งหลาย
พวกพ่อค้านำม้าทั้งหลายจากเกาะมาสู่พระราชวัง
อำมาตย์ถามขโมย
ชาวนากินข้าวพร้อมกับคนซักล้าง
เด็กตกจากบันได
ชาวประมงปีนภูเขาพร้อมกับลุง
ยาจกนอนพร้อมกับสุนัข
เหล่าพระราชาปกป้องเกาะทั้งหลายพร้อมกับอมาตย์ทั้งหลาย
พระราชากราบพระพุทธเจ้าจากพระราชวัง
ผู้ชายฆ่างูใหญ่ด้วยดาบ
ชาวประมงนำปลามาสู่หมู่บ้านด้วยเกวียน
สุกรทั้งหลายวิ่งจากหมู่บ้านไปสู่ภูเขา
เหล่าอุบาสกถามคำถามทั้งหลายจากบัณฑิต
บุตรชายนำนกแก้วมาจากต้นไม้
เหล่าบัณฑิตไปยังวิหาร
เหล่าสาวกไปด้วย (ตาม) ถนนไปสู่หมู่บ้าน
สารบัญ