พระยาไกรเพชรรัตนสงคราม (แฉ่ บุนนาค)

มหาอำมาตย์โท พระยาไกรเพชรรัตนสงคราม นามเดิม แฉ่ บุนนาค (19 ตุลาคม พ.ศ. 2395 – 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2456) เป็นขุนนางชาวไทย เคยดำรงตำแหน่งสมุหเทศาภิบาลมณฑลราชบุรี, สมุหเทศาภิบาลมณฑลนครสวรรค์ และผู้ว่าราชการจังหวัดสมุทรสงคราม มีศักดิ์เป็นพี่ชายต่างมารดาของพระยาสุริยานุวัตร (เกิด บุนนาค) อดีตเสนาบดีว่าการกระทรวงพระคลังมหาสมบัติและกระทรวงโยธาธิการ
== ประวัติ ==
พระยาไกรเพชรรัตนสงคราม (แฉ่ บุนนาค) เกิดเมื่อวันที่ 19 ตุลาคม พ.ศ. 2395 เป็นบุตรของพระยามนตรีสุริยวงศ์ (ชุ่ม บุนนาค) และเจ้าคุณหญิงเป้า มีพี่น้องร่วมบิดามารดารวม 3 คน
มหาอำมาตย์โท พระยามนตรีสุริยวงศ์ (ชื่น บุนนาค)
พระยาราชพงศานุรักษ์ (ชม บุนนาค)
พระศรีธรรมสาส์น (เชย บุนนาค)
และมีพี่น้องร่วมบิดาหลายคนรวมถึงมหาอำมาตย์เอก พระยาสุริยานุวัตร (เกิด บุนนาค) เสนาบดีว่าการกระทรวงพระคลังมหาสมบัติและกระทรวงโยธาธิการ
ท่านเรียนวิชาในสำนักนี้ กระทรวงกลาโหม พระยาเทพวรชุน (ปั้น) ซึ่งยังดำรงตำแหน่งหลวงชาติสุรินทร์เป็นครู เรียนอยู่ 4 ปี ได้ประกาศนียบัตร ในสมัยที่ยังไม่เคยมีผู้อื่นได้รับ ท่านอุปสมบทวัดพิชยญาติการาม พรรษา 1 จึงลาสิกขาบท
== การทำงาน ==
=== การรับราชการ ===
พระยาไกรเพชรรัตนสงครามเข้ารับราชการในรัชกาลที่ 5 ในตำแหน่งโยธาอยู่ในกรมท่ากลาง ถึง พ.ศ. 2430 เป็นอุปทูตสยามในราชสำนักเซนต์เจมส์ กรุงลอนดอน ในสมัยที่พระยามนตรีสุริยวงศ์ (ชื่น บุนนาค) พี่ชายเป็นอัครราชทูตประจำประเทศอังกฤษ จนพ้นจากหน้าที่ได้ดำรงตำแหน่งเป็นปลัดทูลฉลอง กรมพระกลาโหม แล้วเป็นข้าหลวงผู้ว่าราชการเมืองสมุทรสงคราม เมื่อ พ.ศ. 2437 แล้วเป็นข้าหลวงเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑลนครสวรรค์ เมื่อ พ.ศ. 2439 ครั้งสุดท้ายย้ายมาเป็นข้าหลวงเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑลมณฑลราชบุรี เมื่อ พ.ศ. 2447 และรับราชการเรื่อยมาจนถึงแก่อนิจกรรม
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานสัญญาบัตรเป็นองคมนตรี เมื่อ พ.ศ. 2453
=== ราชการพิเศษ ===
พ.ศ. 2414 – ได้ตามเสด็จประพาสในประเทศอินเดีย และได้ทำหน้าที่ทำพระศรีถวาย
พ.ศ. 2418 – ได้เป็นเจ้าหน้าที่ทำพระวิสูตรต่างๆ ที่พระที่นั่งจักรีฯ และพระที่นั่งบรมราชสถิตยมโหฬาร
พ.ศ. 2419 – ได้เป็นข้าหลวงไประงับพวกจีนกบฏที่ภูเก็ตและเมืองระนองพร้อมด้วยพระยาประภากรวงศ์วรวุฒิภักดี (ชาย บุนนาค)
พ.ศ. 2422 – ได้เป็นอัตเซไปกับเจ้าพระยาภาณุวงศ์มหาโกษาธิบดี (ท้วม บุนนาค)เมื่อเป็นเอกอัครราชทูต ที่กรุงปารีสและกรุงลอนดอน
พ.ศ. 2425 – ได้เป็นข้าหลวงไปสักเลขที่เมืองจันทบุรีและเมืองระยอง เมืองบางละมุง
พ.ศ. 2429 – ได้เป็นแม่กองไปทำพลับพลารับเสด็จที่ห้วยบางกระบอก คราวเสด็จประพาสพระปฐมเจดีย์ กาญจนบุรี และไทรโยค
พ.ศ. 2436 – ได้รับหน้าที่ไปช่วยตรวจปืนและจ่ายปืนที่กรมแสง
พ.ศ. 2445 – ได้ไปส่งเสบียงอาหารในกองทัพในการที่พวกเงี้ยวเกิดจลาจลขึ้นในมณฑลพายัพ
== บรรดาศักดิ์ ==
พ.ศ. 2419 – หลวงโกษานุสวัสดิ์ ถือศักดินา 800
7 กันยายน พ.ศ. 2429 – พระดิฐการภักดี ถือศักดินา 800
14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2435 – พระสุรินทรามาตย์ ถือศักดินา 800
23 ธันวาคม พ.ศ. 2438 – พระยาราชพงศานุรักษ์ ถือศักดินา 5000
30 ตุลาคม พ.ศ. 2444 – พระยาไกรเพชรรัตนสงคราม รามภักดี ศรีสัคนราธิปตัย อภัยพิริยพาหุ ถือศักดินา 10000
== ยศ ==
=== ยศทหาร ===
5 ตุลาคม พ.ศ. 2448 – นายพลตรี
=== ยศพลเรือน ===
20 สิงหาคม พ.ศ. 2454 – มหาอำมาตย์โท
== ชีวิตครอบครัว ==
พระยาไกรเพชรรัตนสงคราม (แฉ่ บุนนาค) มีบุตรรวม 14 คน โดยเป็นบุตรที่เกิดจากคุณหญิงฟอง (สกุลเดิม รัตนดิลก ณ ภูเก็ต) ธิดาของพระยาวิชิตสงคราม (ทัต รัตนดิลก ณ ภูเก็ต) ผู้ว่าราชการเมืองภูเก็ต มีบุตรธิดารวม 5 คน คือ
ฉ่า บุนนาค เลขานุการข้าหลวงเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑลนครสวรรค์และมณฑลราชบุรี และเป็นล่ามในกรมรถไฟหลวง, กรมป่าไม้ และเป็นล่ามต่างประเทศ ประจำมณฑลภูเก็ต
พระยามนตรีสุริยวงศ์ (ฉี่ บุนนาค) สมุหเทศาภิบาลมณฑลราชบุรี ในรัชกาลที่ 6
ดำ บุนนาค
ชง บุนนาค
แช่ม บุนนาค สมรสกับพระยอดเมืองขวาง (ฤกษ์ ณ นคร
และมีบุตรกับคุณหญิงนิ่ม บุนนาค ธิดาของพระยามนตรีสุริยวงศ์ (ชุ่ม บุนนาค) และเป็นน้องสาวต่างมารดาของท่าน มีบุตรธิดารวม 6 คน
สว่าง บุนนาค
เฉิด บุนนาค
ฉัตร บุนนาค
เนือง บุนนาค สมรสกับพระภูมิพิชัย (หม่อมราชวงศ์บุง ลดาวัลย์) และเป็นมารดาของหม่อมหลวงทวีสันต์ ลดาวัลย์ อดีตราชเลขาธิการ
สุทธศรี บุนนาค สมรสกับนายไกรสงคราม (ถนอม บุณยสุรักษ์)
นาน บุนนาค สมรสกับหลวงอนุมัตินุกิจ (สอน ศรุตานนท์)
== ถึงแก่อนิจกรรม ==
พระยาไกรเพชรรัตนสงคราม (แฉ่ บุนนาค) ป่วยเป็นโรคปัสสาวะพิการ แล้วภายหลังเป็นโรคชรา โรคก็กำเริบตามลำดับ มีอาการบวมขี้นทั้งตัว เหลือกำลังของแพทย์ที่จะเยียวยา ครั้นถึงวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2456 เวลา 24.00 น. เศษ พระยาไกรเพชรรัตนสงครามก็ถึงแก่อนิจกรรม สิริอายุได้ 61 ปี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ เสด็จแทนพระองค์มาพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ ได้รับพระราชทานโกศราชนิกูลสำหรับกับลอง ตั้งเหนือแว่นฟ้าสองชั้นเป็นเกียรติยศ
== เครื่องราชอิสริยาภรณ์ ==
พระยาไกรเพชรรัตนสงคราม (แฉ่ บุนนาค) ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทั้งสยามและต่างประเทศ ดังนี้
=== เครื่องราชอิสริยาภรณ์สยาม ===
=== เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ ===
* พ.ศ. 2448 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎอิตาลี ชั้นที่ 2
เบราน์ชไวค์ :
* พ.ศ. 2452 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์สิงโตไฮน์ริช ชั้นที่ 1
== อ้างอิง ==
ขุนนางไทย
สกุลบุนนาค