ชุมนุมพระนิพนธ์ (บางเรื่อง)

ด้วยกรมศิลปากรได้รับแจ้งความจำนงจากสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลขอจัดพิมพ์หนังสือ เรื่อง ชุมนุมพระนิพนธ์ ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ โดยขอเลือกพิมพ์เพียงเจ็ดเรื่อง ปรากฏรายชื่อตามสารบัญซึ่งพิมพ์ไว้ข้างต้นของหนังสือนี้ เพื่อแจกเป็นอนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพพระยาสีหราชเดโชไชย กำหนดงานวันที่ ๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๐๐ ณ ฌาปนสถานกองทัพบก วัดโสมนัสวิหาร กรมศิลปากรมีความยินดีอนุญาตให้จัดพิมพ์ได้ดังประสงค์
พระนิพนธ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ที่เป็นเรื่องเบ็ดเตล็ดต่าง ๆ มีอยู่มากมาย และพิมพ์แยกย้ายอยู่ในหนังสือต่าง ๆ หลายสิบเล่ม แต่ละเรื่องล้วนมีสาระน่าอ่านอย่างยิ่ง ให้ความรู้ทั้งในด้านโบราณคดี ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี การปกครอง การศาสนา และอื่น ๆ กรมศิลปากรเคยรวบรวมให้สำนักพิมพ์จัดพิมพ์เป็นเล่มใหญ่มีสองภาคด้วย คือ ภาคหนึ่ง มีพระนิพนธ์เบ็ดเตล็ดรวมทั้งสิ้นสามสิบสามเรื่อง และภาคสอง มีพระนิพนธ์รวมทั้งสิ้นยี่สิบสองเรื่อง และเมื่อมีผู้มาขอ อนุญาตให้จัดพิมพ์ดังประสงค์
กรมศิลปากรขออนุโมทนากุศลบุญราศีทักษิณานุประทานซึ่งเจ้าภาพได้บำเพ็ญ ทั้งกุศลซึ่งให้พิมพ์หนังสือที่ดีเช่นนี้ขึ้นแจก จงอำนวยวิบากสมบัติอันดีงามให้พลันลุแด่ท่านผู้สิ้นชีพิตักษัยตามสมควรแก่คติอุปบัตินั้น ๆ เทอญ
เนื่องจากในงานพระราชทานเพลิงศกพลโท พระยาสีหราชเดโชไชย (สวาสดิ์ บุนนาค) กรรมการอำนวยการและกรรมการบริหารของสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล ณ ฌาปนสถานวัดโสมนัสวิหาร ในวันที่ ๗ สิงหาคม ๒๕๐๐ นี้ คุณหญิงสุนีย์สาย สีหราชเดโชไชย ภริยา ได้ขอร้องให้ข้าพเจ้าเขียนคำนำสำหรับหนังสือซึ่งสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลรับอนุญาตจากกรมศิลปากรให้จัดพิมพ์ชุมนุมพระนิพนธ์ของสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพเพื่อแจกเป็นอนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพพลโท พระยาสีหราชเดโชไชย ครั้งนี้ ประกอบทั้งเป็นความเจตนาของข้าพเจ้าอยู่แล้ว จึงยินดีที่จะสนองความปรารถนาและร่วมมือให้การเป็นไปตามประสงค์ของคุณหญิงทุกประการ
โดยที่ท่านพลโท พระยาสีหราชเดโชไชย เป็นผู้ได้ประกอบแต่กรรมดีมาตั้งแต่ครั้งยังรับราชการอยู่ในกองทัพบก ซึ่งข้าพเจ้าขณะนั้นก็ยังเป็นนายทหารชั้นผู้น้อยและเคยอยู่ใต้บังคับบัญชาของท่าน ข้าพเจ้าได้ตระหนักดีว่า ท่านผู้ล่วงลับไปแล้วเป็นผู้ที่ประกอบด้วยคุณธรรมอันสูง เป็นนายทหารซึ่งได้ปฏิบัติหน้าที่ด้วยความซื่อสัตย์สุจริต มีระเบียบวินัย ประกอบด้วยความกล้าหาญ สมแก่การที่เป็นชายชาติทหาร มีชีวิตเป็นทหารมาตั้งแต่ดั้งเดิม นอกจากการปฏิบัติหน้าที่มาด้วยดีควรแก่การสรรเสริญดังกล่าวมาแล้ว ท่านพลโท พระยาสีหราชเดโชไชยยังได้ชื่อว่า เป็นผู้ที่ได้ปกครองบังคับบัญชาผู้น้อยด้วยความเป็นธรรม เห็นอกเห็นใจผู้อยู่ใต้บังคับบัญชา แม้จะมีการเฉียบขาด ก็เพื่อเพียงรักษาระเบียบและวินัยให้ธำรงไว้ด้วยดีเท่านั้น ในขั้นต่อมา เมื่อท่านได้พ้นหน้าที่ราชการในกองทัพบกแล้ว ก็ปรากฏว่า ท่านผู้นี้ได้รับการยกย่องไว้วางใจจากรัฐบาล โดยแต่งตั้งให้รับตำแหน่งพิเศษเป็นประโยชน์แก่รัฐบาลในด้านต่าง ๆ หลายอย่าง อาทิเช่น เป็นกรรมการในคณะกรรมการเรื่องราวร้องทุกข์ และได้รับแต่งตั้งให้เป็นกรรมการอำนวยการและกรรมการบริหารงานของสำนักงานสลากกินแบ่งฯ มาเป็นเวลานาน ซึ่งเป็นที่ประจักษ์ตลอดมาว่า ท่านผู้ล่วงลับไปแล้วนี้ได้ปฏิบัติหน้าที่ด้วยความมานะ บากบั่น และซื่อสัตย์ เข้มแข็งต่อระเบียบวินัยอันดีงาม สมควรแก่การที่จะได้รับการยกย่องเป็นอย่างยิ่ง ในระหว่างที่ท่านได้ร่วมงานกับข้าพเจ้ามาในสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล ก็เป็นที่ประจักษ์ว่า ท่านได้เป็นผู้ปฏิบัติหน้าที่ตามคำสั่งของผู้บังคับบัญชาโดยเคร่งครัด และประกอบด้วยความซื่อสัตย์สุจริต เห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวมเป็นที่ตั้ง อันควรนับเป็นตัวอย่างอันดีงามที่อนุชนรุ่นหลังจะพึงถือตาม
ในโอกาสแห่งวันพระราชทานเพลิงศพพลโท พระยาสีหราชเดโชไชย ครั้งนี้ ข้าพเจ้าในฐานะผู้ที่เคยอยู่ใต้บังคับบัญชาในกองทัพบก และได้ร่วมงานกันมาในสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล ซึ่งข้าพเจ้าเป็นประธานกรรมการบริหารอยู่ จึงละเลยเสียมิได้ที่จะมีความเศร้าสลดใจในมรณกรรมของท่าน แต่เมื่อคิดได้ว่า สังขารของมนุษย์เป็นของไม่เที่ยงแท้แน่นอน ย่อมมีการเกิดแก่เจ็บตายเป็นที่ตั้ง ในเมื่อท่านผู้ล่วงลับไปแล้วได้ประกอบแต่กรรมที่ดีตลอดมา แม้ชีพจะสูญสลายไปตามกฎแห่งวัฏสงสารอันย่อมเกิดแก่บุคคลทุกผู้ทุกนามโดยมิเว้น แต่ชื่อเสียงอันดีงามของท่านผู้ล่วงลับไปนี้ก็คงจะได้ดำรงอยู่และได้รับการสรรเสริญชั่วกาลนาน
เนื่องในการพระราชทานเพลิงศพครั้งนี้ สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลได้เป็นเจ้าภาพบำเพ็ญกุศลให้แก่ท่านผู้ล่วงลับไปแล้วเป็นระยะ ๆ ตลอดจนถึงวันพระราชทานเพลิงศพครั้งนี้ และได้จัดพิมพ์หนังสือขึ้นแจกเพื่อเป็นอนุสรณ์แก่บรรดาผู้ที่มาร่วมการกุศลในงานพระราชทานเพลิงศพครั้งนี้
สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลขออนุโมทนาให้กุศลบุญราศีซึ่งสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลและพนักงานเจ้าหน้าที่ของสำนักงานฯ ได้บำเพ็ญมา ตลอดจนการพิมพ์หนังสือแจกเป็นสาธารณประโยชน์ครั้งนี้ หากพลโท พระยาสีหราชเดโชไชย ผู้ถึงอนิจกรรมไปแล้ว จะได้ล่วงรู้ด้วยญาณวิถีทางหนึ่งทางใด ก็ขอให้ท่านบันเทิงใจรับอนุโมทนาให้สัมฤทธิ์ตามอุทิศเจตนา และอำนวยอิฐวิบุลมนุญผลตามคตินิยมในสัมปรายภพเทอญ
เชิงอรรถ

เชิงอรรถดั้งเดิม
เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ