พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม

หมวด 8 คณะรัฐมนตรี
ในหมวดที่ 8 ว่าด้วยคณะรัฐมนตรี (มาตรา 158 – มาตรา 183) มีบทบัญญัติสามารถสรุปและแบ่งส่วนต่างๆ ได้ดังนี้
(1) คณะรัฐมนตรี
(2) นายกรัฐมนตรี
(3) การเสนอชื่อนายกรัฐมนตรี
(4) คุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของรัฐมนตรี
(5) การแถลงนโยบายของคณะรัฐมนตรี
(6) การแถลงข้อเท็จจริงและการแสดงความคิดเห็นของรัฐมนตรี
(7) การบริหารราชการแผ่นดิน
(8) การขอความคิดเห็นจากรัฐสภา
(9) การออกเสียงประชามติ
(10) การพ้นจากตำแหน่งของรัฐมนตรีทั้งคณะ
(11) ความสิ้นสุดเฉพาะตัวของรัฐมนตรี
(12) การตราพระราชกำหนด
(13) การตราพระราชกฤษฎีกา
(14) ประกาศกฎอัยการศึก
(15)การประกาศสงคราม
(16) การทำสัญญากับต่างประเทศ
(17) การพระราชทานอภัยโทษ
(18) การดำรงตำแหน่งของข้าราชการและพนักงานของรัฐ
(19) การลงนามรับสนองพระบรมราชโองการ
(20) พระราชกฤษฎีกาเงินประจำตำแหน่ง
 (1) คณะรัฐมนตรี โดยมีรายละเอียดดังนี้
 (1) พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีอื่นอีกไม่เกิน 35 คน ประกอบเป็นคณะรัฐมนตรี
 (2) มีหน้าที่บริหารราชการแผ่นดินตามหลักความรับผิดชอบร่วมกัน
 (2) นายกรัฐมนตรี โดยมีรายละเอียดดังนี้
 (1) นายกรัฐมนตรีต้องแต่งตั้งจากบุคคลซึ่งสภาผู้แทนราษฎรให้ความเห็นชอบ 
 (2) ประธานสภาผู้แทนราษฎรเป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการแต่งตั้งนายกรัฐมนตรี
 (3) นายกรัฐมนตรีจะดำรงตำแหน่งรวมกันแล้ว 8 ปีมิได้ ทั้งนี้ไม่ว่าจะเป็นการดำรงตำแหน่งติดต่อกันหรือไม่ แต่มิให้นับรวมระยะเวลาในระหว่างที่อยู่ปฏิบัติหน้าที่ต่อไปหลังพ้นจากตำแหน่ง
 (3) การเสนอชื่อนายกรัฐมนตรี โดยมีรายละเอียดดังนี้
 (1) ให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณาให้ความเห็นชอบบุคคลซึ่งสมควรได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีจากบุคคลซึ่ง
 1.1 มีสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามของรัฐมนตรี
 1.2 เป็นผู้มีชื่ออยู่ในบัญชีรายชื่อที่พรรคการเมืองแจ้งไว้ต่อคณะกรรมการการเลือกตั้ง เฉพาะจากบัญชีรายชื่อของพรรคการเมืองที่มีสมาชิกได้รับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไม่น้อยกว่าร้อยละ 5 ของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่อยู่ของสภาผู้แทนราษฎร
 (2) การเสนอชื่อตามข้อ 1. ต้องมีสมาชิกรับรองไม่น้อยกว่า 1 ใน 10 ของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร
 (3) มติของสภาผู้แทนราษฎรที่เห็นชอบการแต่งตั้งบุคคลใดให้เป็นนายกรัฐมนตรีต้องกระทำโดยการลงคะแนนโดยเปิดเผย และมีคะแนนเสียงมากกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร
 (4) คุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของรัฐมนตรี โดยมีรายละเอียดดังนี้
(1) รัฐมนตรีต้อง
 1.1 มีสัญชาติไทยโดยการเกิด
 1.2 มีอายุไม่ต่ำกว่า 35 ปี
 1.3 สำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีหรือเทียบเท่า
 1.4 มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์
 1.5 ไม่มีพฤติกรรมอันเป็นการฝ่าฝืนไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานทางจริยธรรมอย่างร้ายแรง
 1.6 ไม่มีลักษณะต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
 1.7 ไม่เป็นผู้ต้องคำพิพากษาให้จำคุก แม้คดีนั้นจะไม่ถึงที่สุด หรือมีการรอการลงโทษ เว้นแต่ในความผิดอันได้กระกำโดยประมาท ความผิดลหุโทษ หรือความผิดฐานหมิ่นประมาท
 1.8 ไม่เป็นผู้เคยพ้นจากตำแหน่งเพราะเหตุกระทำการอันเป็นการต้องห้ามตามที่กำหนดไว้ในหมวด 9 การขัดกันแห่งผลประโยชน์มากแล้วยังไม่ถึง 2 ปีนับถึงวันแต่งตั้ง
 (2) ก่อนรับหน้าที่ รัฐมนตรีต้องถวายสัตย์ปฏิญาณว่า ข้าพระพุทธเจ้าจะจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์ และจะปฏิบัติหน้าที่ด้วยความซื่อสัตย์สุจริต เพื่อประโยชน์ของประเทศและประชาชนทั้งจะรักษาไว้และปฏิบัติตามซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยประการ
 (3) ในกรณีที่โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้คณะรัฐมนตรีปฏิบัติหน้าที่ไปพลางก่อน ที่จะถวายสัตย์ปฏิญาณ ให้คณะรัฐมนตรีที่ตั้งขึ้นใหม่นั้น ดำเนินการในกรณีที่สำคัญและจำเป็นเร่งด่วนไปพลางก่อนเพียงเท่าที่จำเป็นก่อนการแถลงนโยบายได้ ในกรณีเช่นนี้ให้คณะรัฐมนตรีที่พ้นจากตำแหน่งแล้ว แต่อยู่ปฏิบัติหน้าที่ต่อระหว่างรอคณะรัฐมนตรีที่ตั้งขึ้นใหม่เข้ารับหน้าที่พ้นจากการปฏิบัติหน้าที่นับแต่วันที่โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมดังกล่าว
 (5) การแถลงนโยบายของคณะรัฐมนตรีโดยมีรายละเอียดดังนี้
(1) คณะรัฐมนตรีที่จะเข้าบริหารราชการแผ่นดิน
 1.1 ต้องแถลงนโยบายต่อรัฐสภาซึ่งต้องสอดคล้องกับหน้าที่ของรัฐ แนวนโยบายแห่งรัฐ และยุทธศาสตร์ชาติ และต้องชี้แจงแหล่งที่มาของรายได้ที่จะนำมาใช้จ่ายในการดำเนินนโยบาย โดยไม่มีการลงมติความไว้วางใจ
1.2 ภายใน 15 วันนับแต่วันเข้ารับหน้าที่
 (2) ก่อนแถลงนโยบายต่อรัฐสภาตามข้อ 1. หากมีกรณีสำคัญและจำเป็นเร่งด่วน ซึ่งหากปล่อยให้เนิ่นช้าไปจะกระทบต่อประโยชน์สำคัญของแผ่นดิน คณะรัฐมนตรีที่เข้ารับหน้าที่จะดำเนินการไปพลางก่อนเพียงเท่าที่จำเป็นก็ได้
 (6) การแถลงข้อเท็จจริงและการแสดงความคิดเห็นของรัฐมนตรี โดยมีรายละเอียดดังนี้
 รัฐมนตรีย่อมมีสิทธิเข้าประชุมและแถลงข้อเท็จจริงหรือแสดงความคิดเห็นในที่ประชุมสภาแต่ไม่มีสิทธิออกเสียงลงคะแนน เว้นแต่เป็นการออกเสียงลงคะแนนในสภาผู้แทนราษฎรในกรณีที่รัฐมนตรีผู้นั้นเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรด้วย และให้นำเรื่อง » เอกสิทธิ์มาใช้บังคับโดยอนุโลม
 (7) การบริหารราชการแผ่นดิน โดยมีรายละเอียดดังนี้
1. ในการบริหารราชการแผ่นดิน คณะรัฐมนตรีต้อง
 1.1 ดำเนินการตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ กฎหมาย และนโยบายที่ได้แถลงไว้ต่อรัฐสภา
 1.2 ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ดังต่อไปนี้
 1.2.1 ปฏิบัติหน้าที่และใช้อำนาจด้วยความซื่อสัตย์ สุจริต เสียสละเปิดเผย และมีความรอบคอบและระมัดระวังในการดำเนินกิจการต่างๆ เพื่อประโยชน์สูงสุดของประเทศและประชาชนส่วนรวม
 1.2.2 รักษาวินัยในกิจการที่เกี่ยวกับเงินแผ่นดินตามกฎหมายว่าด้วยวินัยการเงินการคลังของรัฐอย่างเคร่งครัด
 1.2.3 ยึดถือและปฏิบัติตามหลักการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี
 1.2.4 สร้างเสริมให้ทุกภาคส่วนในสังคมอยู่ร่วมกันอย่างเป็นธรรม ผาสุกและความสามัคคีปรองดอง
2. รัฐมนตรีต้อง
 2.1 รับผิดชอบต่อสภาผู้แทนราษฎร ในเรื่องที่อยู่ในหน้าที่และอำนาจของตน
 2.2 รับผิดชอบร่วมกันต่อรัฐสภา ในการกำหนดนโยบายและการดำเนินการตามนโยบายของคณะรัฐมนตรี
 (8) การขอความคิดเห็นจากรัฐสภา โดยมีรายละเอียดดังนี้
1. กรณีที่มีปัญหาสำคัญเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดิน
2. คณะรัฐมนตรีเห็นสมควรจะฟังความคิดเห็นของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา
3. นายกรัฐมนตรีจะแจ้งไปยังประธานรัฐสภาขอให้มีการเปิดอภิปรายทั่วไปในที่ประชุมร่วมกันของรัฐสภาก็ได้
4. รัฐสภาจะลงมติในปัญหาที่อภิปรายมิได้
 (9) การออกเสียงประชามติ โดยมีรายละเอียดดังนี้
ในกรณีที่มีเหตุอันสมควร คณะรัฐมนตรีจะขอให้มีการออกเสียงประชามติในเรื่องใดอันมิใช่เรื่องที่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญหรือเรื่องที่เกี่ยวกับตัวบุคคลหรือคณะบุคคลใดก็ได้ ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ
 (10) การพ้นจากตำแหน่งของรัฐมนตรีทั้งคณะ โดยมีรายละเอียดดังนี้
1. รัฐมนตรีทั้งคณะพ้นจากตำแหน่ง เมื่อ 
 1.1 ความเป็นรัฐมนตรีของนายกรัฐมนตรีสิ้นสุดลง
 1.2 อายุสภาผู้แทนราษฎรสิ้นสุดลงหรือมีการยุบสภาผู้แทนราษฎร
 1.3 คณะรัฐมนตรีลาออก
 1.4 พ้นจากตำแหน่งเพราะเหตุที่ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าคณะรัฐมนตรีเป็นผู้กระทำการหรืออนุมัติให้กระทำการหรือรู้ว่ามีกระทำในการเสนอ การแปรญัตติหรือการกระทำด้วยประการใดๆ ในการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ ร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายเพิ่มเติมและร่างพระราชบัญญัติโอนงบประมาณรายจ่ายที่มีผลให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภาหรือกรรมาธิการมีส่วนไม่ว่าหรือทางตรงหรือทางอ้อมในการใช้งบประมาณรายจ่ายดังกล่าวแล้วแต่มิได้สั่งยับยั้ง
 2. เมื่อรัฐมนตรีทั้งคณะพ้นจากตำแหน่งตาม ข้อ 1.1 ข้อ 1.3 หรือ 1.4 ให้ดำเนินการเพื่อให้มีคณะรัฐมนตรีขึ้นใหม่ 
 3. ให้คณะรัฐมนตรีที่พ้นจากตำแหน่งอยู่ปฏิบัติหน้าที่ต่อไปภายใต้เงื่อนไข ดังต่อไปนี้
 3.1 ในกรณีพ้นจากตำแหน่งตาม ข้อ 1 .1 ข้อ 1.2 หรือ ข้อ 1.3 ให้ปฏิบัติหน้าที่ไปจนกว่าคณะรัฐมนตรีที่ตั้งขึ้นใหม่จะเข้ารับหน้าที่ เว้นแต่ในกรณีที่นายกรัฐมนตรีพ้นจากตำแหน่งตาม ข้อ 1.1 เพราะเหตุขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้ามในการใช้สิทธิสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหรือการเป็นรัฐมนตรีในส่วนที่เกี่ยวกับความซื่อสัตย์สุจริตหรือพฤติกรรมตามมาตรฐานจริยธรรม นายกรัฐมนตรีจะอยู่ปฏิบัติหน้าที่ต่อไปมิได้
 3.2 ในกรณีพ้นจากตำแหน่งตามข้อ 1.4 คณะรัฐมนตรีที่พ้นจากตำแหน่งจะอยู่ปฏิบัติหน้าที่ต่อไปมิได้
 4. ในกรณีที่คณะรัฐมนตรีอยู่ปฏิบัติหน้าที่ต่อไปมิได้ตามข้อ 3.2 หรือคณะรัฐมนตรีที่อยู่ปฏิบัติหน้าที่ต่อไปลาออกทั้งคณะ และเป็นกรณีที่ไม่อาจดำเนินการเพื่อให้มีคณะรัฐมนตรีขึ้นใหม่ได้ไม่ว่าด้วยเหตุใดหรือยังดำเนินการเพื่อให้มีคณะรัฐมนตรีขึ้นไม่แล้วเสร็จ ให้ปลัดกระทรวงปฏิบัติหน้าที่แทนรัฐมนตรีว่าการกระทรวงนั้นๆ เฉพาะเท่าที่จำเป็นไปพลางก่อน โดยให้ปลัดกระทรวงคัดเลือกกันเองให้คนหนึ่งปฏิบัติหน้าที่แทนนายกรัฐมนตรี
 5. คณะรัฐมนตรีที่พ้นจากตำแหน่งเนื่องจากอายุสภาผู้แทนราษฎรสิ้นสุดหรือมีการยุบสภาผู้แทนราษฎรและต้องปฏิบัติหน้าที่ต่อไป ต้องปฏิบัติหน้าที่ตามเงื่อน ดังต่อไปนี้
 5.1 ไม่กระทำการอันมีผลเป็นการอนุมัติงานหรือโครงการ หรือมีผลเป็นการสร้างความผูกพันต่อคณะรัฐมนตรีชุดต่อไป เว้นแต่ที่กำหนดไว้แล้วในงบประมาณรายจ่ายประจำปี
 5.2 ไม่แต่งตั้งหรือโยกย้ายข้าราชการซึ่งมีตำแหน่งหรือเงินเดือนประจำหรือพนักงานของหน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือกิจการที่รัฐถือหุ้นใหญ่ หรือให้บุคคลดังกล่าวพ้นจากการปฏิบัติหน้าที่ หรือพ้นจากตำแหน่ง หรือให้ผู้อื่นมาปฏิบัติหน้าที่แทน เว้นแต่จะได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการการเลือกตั้งก่อน
 5.3 ไม่กระทำการอันมีผลเป็นการอนุมัติให้ใช้จ่ายงบประมาณสำรองจ่ายเพื่อกรณีฉุกเฉินหรือจำเป็น เว้นแต่จะได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการการเลือกตั้งก่อน
 5.4 ไม่ใช้ทรัพยากรของรัฐหรือบุคลากรของรัฐเพื่อกระทำการใดอันอาจมีผลต่อการเลือกตั้ง และไม่กระทำการอันเป็นการฝ่าฝืนข้อห้ามตามระเบียบที่คณะกรรมการการเลือกตั้งกำหนด
 (11) ความสิ้นสุดเฉพาะตัวของรัฐมนตรี โดยมีรายละเอียดดังนี้
1. ความเป็นรัฐมนตรีสิ้นสุดลงเฉพาะตัว เมื่อ 
 1.1 ตาย
 1.2 ลาออก
 1.3 สภาผู้แทนราษฎรมีมติไม่ไว้วางใจ
 1.4 ขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้าม
 1.5 กระทำการอันเป็นการต้องห้ามตามที่กำหนดไว้ในหมวด 9 การขัดกันแห่งผลประโยชน์
 1.6 มีพระบรมราชโองการให้พ้นจากความเป็นรัฐมนตรี
 2. นอกจากเหตุที่ทำให้ความเป็นรัฐมนตรีสิ้นสุดลงเฉพาะตัวตามข้อ 11. แล้วความเป็นรัฐมนตรีของนายกรัฐมนตรีสิ้นสุดลงเมื่อดำรงตำแหน่งรวมกันครบ 8 ปีแล้วด้วย
 3. ให้นำความในเรื่อง » การตรวจสอบสมาชิกภาพของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหรือวุฒิสภา มาใช้บังคับแก่การสิ้นสุดของความเป็นรัฐมนตรีตามข้อ 1.2 ข้อ 1.4 หรือ 1.5 หรือ ข้อ 2. โดยอนุโลม เพื่อประโยชน์แห่งการนี้ ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีอำนาจส่งเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยได้ด้วย
 4. พระมหากษัตริย์ทรงไว้ซึ่งพระราชอำนาจในการให้รัฐมนตรีพ้นจากความเป็นรัฐมนตรีตามที่นายกรัฐมนตรีถวายคำแนะนำ