หุบเขาฟาร์ฆอนา

หุบเขาฟาร์ฆอนา (Fargʻona vodiysi|italic=yes; Фергана өрөөнү|Fergana öröönü; водии Фарғона|Vodii Farg'ona) เป็นบริเวณหนึ่งในเอเชียกลาง ตั้งอยู่ทางตะวันออกของอุซเบกิสถาน รวมถึงทางใต้ของคีร์กีซสถานและทางเหนือของทาจิกิสถาน
หุบเขาฟาร์ฆอนามีลักษณะเป็นสามเหลี่ยมขนาดใหญ่ มีสภาพอากาศแห้งแล้ง บริเวณนี้ได้รับน้ำจากแม่น้ำสองสายคือแม่น้ำนารึนและคาราดาร์ยาที่ไหลมาจากทิศตะวันออก ก่อนจะไปรวมกันที่ตอนเหนือสุดของหุบเขากลายเป็นแม่น้ำซีร์ดาร์ยา หุบเขาฟาร์ฆอนามีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 2,300 ปี เมื่ออเล็กซานเดอร์มหาราชตั้งเมืองอาเลกซันเดรอาเอสคาเตที่ปลายสุดด้านตะวันตกเฉียงใต้ของหุบเขา
หุบเขาฟาร์ฆอนาตั้งอยู่บนเส้นทางสายไหมซึ่งเชื่อมระหว่างทวีปยุโรป อาหรับ เปอร์เซีย และจีน หุบเขาฟาร์ฆอนายังเป็นแหล่งกำเนิดของจักรพรรดิบาบูร์ ผู้สถาปนาราชวงศ์โมกุลที่แผ่อำนาจลงมายังอนุทวีปอินเดีย จักรวรรดิรัสเซียพิชิตหุบเขานี้เมื่อสิ้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 และเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพโซเวียตช่วงคริสต์ทศวรรษ 1920 ชาติพันธุ์ส่วนใหญ่ที่อาศัยในพื้นที่นี้ ได้แก่ ชาวอุซเบก ชาวทาจิก และชาวคีร์กีซซึ่งเป็นมุสลิม ในอดีตมีชนกลุ่มน้อยอย่างชาวรัสเซีย คัชการ์ คิปชาก ชาวยิวบูฆอรอ และชาวโรมานีอาศัยอยู่ด้วย
การเพาะปลูกฝ้ายซึ่งริเริ่มโดยโซเวียตเป็นอุตสาหกรรมหลักในพื้นที่นี้ ร่วมกับการปลูกธัญพืช ผัก และผลไม้ นอกจากนี้ยังมีการเลี้ยงปศุสัตว์ การทำเครื่องหนัง และการทำเหมือง หุบเขาฟาร์ฆอนามีแหล่งถ่านหิน เหล็ก กำมะถัน ยิปซัม เกลือหิน แนปทา และน้ำมันสำรองจำนวนเล็กน้อย
== ภูมิศาสตร์ ธรณีวิทยา และภูมิอากาศ ==
หุบเขาฟาร์ฆอนาเป็นแอ่งระหว่างภูเขา ลักษณะเป็นรูปสามเหลี่ยม ยาวประมาณ 300 กิโลเมตร (190 ไมล์) กว้างถึง 70 กิโลเมตร (43 ไมล์) ครอบคลุมพื้นที่ 22,000 ตารางกิโลเมตร (8,500 ตารางไมล์) ล้อมรอบด้วยเทือกเขาเทียนชานทางเหนือและเทือกเขาอาลัยทางใต้ มีแม่น้ำนารึนและคาราดาร์ยาไหลผ่านก่อนจะรวมกันที่เมืองนามังแกนที่อยู่ขอบทางเหนือของหุบเขา เกิดเป็นแม่น้ำซีร์ดาร์ยา
บริเวณตรงกลางที่เป็นหุบเขาเกิดการยุบตัวที่มีความลึกประมาณ 6–7 กิโลเมตร (3.7–4.3 ไมล์) ประกอบด้วยชั้นตะกอนที่มีอายุช่วงยุคเพอร์เมียน–ไทรแอสซิก หุบเขาฟาร์ฆอนามีรอยเลื่อนแขนงแบบอัด รอยเลื่อนเหล่านี้ยังก่อให้เกิดชั้นหินโค้งรูปประทุน ที่กักเก็บปิโตรเลียมและแก๊สธรรมชาติ มีรายงานพบกลุ่มบ่อน้ำมันขนาดเล็ก 52 แห่ง
หุบเขาฟาร์ฆอนามีภูมิอากาศแบบแห้งแล้งภาคพื้นทวีป ส่วนใหญ่เป็นแบบทะเลทรายเขตอบอุ่น (เคิพเพิน: BWk) หรือกึ่งทะเลทรายเขตอบอุ่น (BSk) อุณหภูมิในเดือนมีนาคมอยู่ที่ 20° ซ ก่อนจะเพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็วถึง 35° ซ ในเดือนมิถุนายน กรกฎาคม และสิงหาคม มีปริมาณฝนน้อยในช่วง 5 เดือนหลังจากเดือนเมษายนแต่เพิ่มขึ้นในเดือนตุลาคม ในเดือนธันวาคม–มกราคมเกิดหิมะและน้ำค้างแข็ง ขณะที่อุณหภูมิลดลงถึง −20 °ซ
== ประวัติศาสตร์ ==
ประมาณ 500 ปีก่อนคริสตกาล ภาคตะวันตกของหุบเขาฟาร์ฆอนาเป็นส่วนหนึ่งของซอกเดียที่ปกครองโดยจักรพรรดิดาไรอัสมหาราชแห่งจักรวรรดิอะคีเมนิด ต่อมาในปี 327 ปีก่อนคริสตกาล อเล็กซานเดอร์มหาราชยึดซอกเดียนร็อก ป้อมปราการสำคัญของซอกเดียในการศึกเพื่อพิชิตจักรวรรดิอะคีเมนิด ก่อนจะรวมซอกเดียกับแบกเตรียเป็นเขตปกครองเซแทร็ปเดียวกัน
ในปี 329 ปีก่อนคริสตกาล อเล็กซานเดอร์มหาราชตั้งเมืองอาเลกซันเดรอาเอสคาเต (แปลว่า อะเล็กซานเดรียที่ไกลที่สุด) ที่ริมฝั่งแม่น้ำซีร์ดาร์ยา ทางตะวันตกเฉียงใต้ของหุบเขาฟาร์ฆอนา (ปัจจุบันคือเมืองฆูจันด์ ประเทศทาจิกิสถาน) ต่อมาเมืองนี้ถูกปกครองโดยจักรวรรดิซิลูซิด ก่อนที่ประมาณปี 250 ปีก่อนคริสตกาล อาณาจักรกรีก-แบกเตรียจะยึดครองเมืองนี้ หุบเขาฟาร์ฆอนาเป็นพื้นที่สำคัญของอาณาจักรกรีก-แบกเตรียจนกระทั่งในรัชสมัยของเดเมตริอุสที่ 1 แห่งแบกเตรีย (ครองราชย์ 200–180 ปีก่อนคริสตกาล) พระองค์เผชิญกับการรุกรานจากชนเยฺว่จือทางตะวันตกกับชนศกะ-ซิเทียทางใต้ จากนั้นราวปี 160 ปีก่อนคริสตกาล ชนศกะเข้ามามีอำนาจในฟาร์ฆอนา
ฉื่อจี้ หรือบันทึกประวัติศาสตร์จีนในสมัยราชวงศ์ฮั่นกล่าวถึงบริเวณฟาร์ฆอนาในชื่อต้าหยวน (大宛) ขึ้นชื่อในเรื่องม้าเหงื่อโลหิต ราชวงศ์ฮั่นทำสงครามกับชนศกะที่ปกครองฟาร์ฆอนาจนได้รับชัยในปี 101 ปีก่อนคริสตกาล ก่อนจะรวมเข้ากับดินแดนอารักขาภาคตะวันตก หลังจากนั้นชนหลายกลุ่มเข้ามามีอำนาจในฟาร์ฆอนา เช่น จักรวรรดิกุษาณะ จักรวรรดิซาเซเนียน เฮฟทาไลต์ รัฐเคาะลีฟะฮ์อับบาซียะฮ์ และจักรวรรดิฆวอแรซม์ ก่อนที่ในปี ค.ศ. 1876 จักรวรรดิรัสเซียผนวกรัฐข่านโกกอนที่ปกครองฟาร์ฆอนา กลายเป็นแคว้นฟาร์ฆอนา แคว้นนี้สิ้นสุดลงในปี ค.ศ. 1918 ในสมัยสหภาพโซเวียตและถูกแทนที่ด้วยสาธารณรัฐโซเวียตเตอร์กิสถาน ก่อนจะแยกเป็นสาธารณรัฐโซเวียตอุซเบก สาธารณรัฐโซเวียตเติร์กเมน และสาธารณรัฐโซเวียตทาจิก หลังสหภาพโซเวียตล่มสลายและสาธารณรัฐทั้งสามได้รับเอกราช หุบเขาฟาร์ฆอนากลายเป็นฉากความขัดแย้งในคริสต์ศตวรรษที่ 21 เนื่องจากความหลากหลายทางชาติพันธุ์และข้อพิพาทเรื่องพรมแดน
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
เอเชียกลาง
ภูมิศาสตร์เอเชียกลาง
ภูมิภาคในคีร์กีซสถาน
ภูมิภาคในทาจิกิสถาน
ภูมิภาคในอุซเบกิสถาน