ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 34/อธิบายประกอบ

บุคคล

โกษาปาน — ดู ออกพระวิสุท
กอลแบร์ต — ได้แก่ (Jean-Baptiste Colbert)
กอลแบรต — ได้แก่ (Jean-Baptiste Colbert) บุตรของ ในบรรทัดก่อน
ขุนพิพัทโกษา — คงเป็นบุคคลเดียวกับ ออกพระศรีพิพัฒนรัตนราชโกษา
เจ้าพระยาวิชเยนทร — ดู พระยาวิชาเยนทร
ตาชาร์ต, นักบวชฝรั่งเศส — ได้แก่ (Guy Tachard)
พระเจ้าหลุย หรือ พระเจ้าหลุยที่ 14 — ได้แก่ (Louis XIV)
พระยาวิชาเยนทร — ได้แก่
ผู้ส่อ — คงหมายถึง ผู้แจ้งความ หรือผู้ชี้เบาะแส, เทียบข้อความในฉบับภาษาฝรั่งเศสว่า "le plus fidèle accusateur" ("ผู้กล่าวหาที่ซื่อตรงที่สุด", "ผู้กล่าวหาที่น่าเชื่อถือที่สุด" ฯลฯ)
มองสิเออร์ — คือ "เมอซีเยอ" (monsieur) เป็นคำนำหน้านามสำหรับบุรุษ ทำนอง "คุณ" หรือ "ท่าน"

มองสิเออร์กอลแบร์ต — ดู กอลแบร์ต
มองสิเออร์เชอวาเลีย เดอ ฟอรแปง — คือ "เมอซีเยอเลอเชอวาลีเยเดอฟอร์แบ็ง" (Monsieur le Chevalier de Forbin; "ท่านอัศวินแห่งฟอร์แบ็ง") หมายถึง (Claude de Forbin)
มองสิเออร์เซเบอเร — คือ "เมอซีเยอเซเบอแร" (Monsieur Céberet) หมายถึง (Claude Céberet du Boullay)
มองสิเออร์ดือ บรึอัง — คือ "เมอซีเยอดูว์ บรูว์อ็อง" (Monsieur du Bruant)
มองสิเออร์แดฟาช — คือ "" (Monsieur des Farges)
มองสิเออร์เดอ ชัวสี — คือ "เมอซีเยอ(อาเบ)เดอชัวซี" (Monsieur [Abbé] de Choisy; "ท่าน[อธิการ]แห่งชัวซี") หมายถึง (François-Timoléon de Choisy)
มองสิเออร์เดอ ลาญี — คือ "เมอซีเยอเดอ ลาญี" (Monsieur de Lagny)
มองสิเออร์เดอ ลา ลูแบร์ — คือ "เมอซีเยอเดอ ลา ลูแบร์" (Monsieur de la Loubère) หมายถึง (Simon de la Loubère)
มองสิเออร์โบรด
มองสิเออร์ลันเย — ดู ลูเซียน ลันเย
มองสิเออร์ลา ลูแบร์ — ดู มองสิเออร์เดอ ลา ลูแบร์
มองสิเออร์เลอ เชอวาเลีย เดอ โชมอง — คือ "เมอซีเยอเลอเชอวาลีเยเดอโชมง" (Monsieur le Chevalier de Chaumont; "ท่านอัศวินแห่งโชมง") หมายถึง (Alexandre, Chevalier de Chaumont)

มองเซนเยอร์ — คือ "มงแซเญอร์" (monseigneur) เป็นคำนำหน้านามสำหรับนักบวช ทำนอง "พระคุณเจ้า"

มองเซนเยอร์เดอ ลา มอธ ลัมแบร์ต บิชอบเบริธ — ได้แก่ มงแซเญอร์เดอ ลา ม็อต-ล็องแบร์ (Monseigneur de la Motte-Lambert) หมายถึง (Pierre Lambert de la Motte) ผู้เป็นมุขนายกแห่งเบ-ริต (bishop of Béryte)
มองเซนเยอร์ปาลู บิชอบเอลิโอโปลิส — ได้แก่ มงแซเญอร์ปาลูว์ (Monseigneur Pallu) หมายถึง (François Pallu) ผู้เป็น (bishop of Heliopolis)

มาควีส เดอ แซเญอแล — คือ "มาร์กีเดอลาแซเญอแล" (Marquis de la Seignelay; "มาร์กีแห่งแซเญอแล") เป็นบรรดาศักดิ์ของ (Jean-Baptiste Colbert) บุตรของ
มูสู — ดู มองสิเออร์

มูสูลายี — ดู มองสิเออร์เดอ ลาญี
มูสูลาลูเบ — ดู มองสิเออร์เดอ ลา ลูแบร์
มูสูสิงแฬ — คือ "เมอซีเยอแซเญอแล" (Monsieur Seignelay; "ท่านแซเญอเล") หมายถึง (Jean-Baptiste Colbert, Marquis de la Seignelay)
มูสูสุปเรศ — ดู มองสิเออร์เซเบอเร

มุงสูอูรเดลัน — คือ "เมอซีเยอเดล็อง" (Monsieur Deslandes; "ท่านเดล็อง") ซึ่งอาจหมายถึง (André-François Boureau-Deslandes)
วาเชต — ได้แก่ (Bénigne Vachet)
ลอเน — ดู อาเดรียน ลอเนย์
ลุยเลกรัง — คือ "ลวีเลอกร็อง" (Louis le Grand; "หลุยส์มหาราช") หมายถึง
ลูเซียน ลันเย — ได้แก่ ลูว์เซียง ลานีเย (Lucien Lanier) นักเขียนชาวฝรั่งเศส
หลุย — ดู พระเจ้าหลุย
ออกขุนศรีวิสารวาจา หรือ ออกขุนศรีวีสารวาจา
ออกญาพระคลังเก่า — ได้แก่
ออกญาพระเสด็จ — ได้แก่ ออกญาพระเสด็จสุเรนทราธิบดี ไม่ทราบชื่อตัว
ออกพระวิสุท, ออกพระวิสุทสุนทร, หรือ ออกพระวีสุทสุนธร — ได้แก่ , ภายหลังได้บรรดาศักดิ์ว่า "เจ้าพระยาโกษาธิบดี" จึงเรียกกันว่า "โกษาปาน"
ออกพระศรีพิพัฒนรัตนราชโกษา — คงเป็นบุคคลเดียวกับ ขุนพิพัทโกษา
ออกหลวงกัลยาราชไมตรี
อาเดรียน ลอเนย์ — ได้แก่ (Adrien-Charles Launay)
อาฟ เดอ ลา แชส์ — ได้แก่ (François de la Chaise)
อาฟ ลอเน — ดู อาเดรียน ลอเนย์
อิงวิยาโดรเอกโตรวิยารี — ได้แก่ รัฐทูตวิสามัญ, เทียบฝรั่งเศส "envoyés extraordinaires" และอังกฤษ "envoys extraordinary"
สถานที่
กรุงเทพฯ — ได้แก่ บางกอก ที่ตั้งของในประเทศไทยปัจจุบัน
กรุงเทพพระมหานคร — ได้แก่
กรุงฝรั่งษ — ได้แก่ , คำว่า "ฝรั่งษ" คงมาจาก "ฟร็องซ์" (France) ในภาษาฝรั่งเศส
กาบ, เมือง — ได้แก่ กัปเดอบ็อนแอสเปร็องส์ (cap de Bonne-Espérance) หมายถึง
เคป ออฟ กุดโฮบ, เคป ออฟ กูด โฮป, หรือ เคป เฉย ๆ — ได้แก่ (Cape of Good Hope)
จังหวัด — หมายถึง "เมืองที่ล้อมรอบเมืองหลวง ในสมัยอยุธยาเรียกว่า แขวงจังหวัดทั้ง 4"
ถลาง, เมือง — ได้แก่ อำเภอในประเทศไทยปัจจุบัน
ถลางบางคลี, เมือง — ได้แก่ อำเภอในประเทศไทยปัจจุบัน
นคร, เมือง – ได้แก่ จังหวัดในประเทศไทยปัจจุบัน
นังต์, เมือง – ได้แก่ (Nantes) เมืองในประเทศฝรั่งเศส
เบรสต, เมือง — ได้แก่ (Brest) เมืองในประเทศฝรั่งเศส
ปอจุเกต, เมือง — ได้แก่ , ดู ปตุกกรร ด้วย
ปารีส, เมือง — ได้แก่ (Paris) เมืองในประเทศฝรั่งเศส
พระราชอาณาจักร์ — ได้แก่
ฟองแตนบโล, เมือง — ได้แก่ (Fontainebleau) เมืองในประเทศฝรั่งเศส
แฟลนเดอ, เมือง — ได้แก่ (Flanders) เมืองในประเทศฝรั่งเศส
มริด หรือ มฤทิ, เมือง — ได้แก่ (Myeik) เมืองในประเทศเมียนมา
มาดากาสการ์, เกาะ — ได้แก่ (Madagascar) เกาะซึ่งเป็นประเทศในมหาสมุทรอินเดีย
มาร์เกท, เมือง — ได้แก่ (Margate) เมืองในประเทศอังกฤษ
โมกัล, เมือง — ได้แก่ (Mogul Empire) เวลานั้นมีศูนย์กลางอยู่ที่เมือง (Shahjahanabad)
ลพบุรี หรือ ลพบุรีย, เมือง — ได้แก่ จังหวัดในประเทศไทยปัจจุบัน
ลอนดอน, เมือง — ได้แก่ (London) เมืองในประเทศอังกฤษ
แวร์ไซย, พระราชวัง — ได้แก่ (Palace of Versailles) ในประเทศฝรั่งเศส
แวร์ไซย, เมือง — ได้แก่ (Versailles) เมืองในประเทศฝรั่งเศส
สันดอน — ได้แก่ สันดอนเจ้าพระยา (Bar of the Menam)
หัวเมือง — หมายถึง เมืองของกรุงศรีอยุธยา ซึ่ง "กำหนดชั้นไว้เป็นเมืองเอก โท ตรี และจัตวา"
ออเลอัง, เมือง — ได้แก่ (Orléans) เมืองในประเทศฝรั่งเศส
เอรอบ, แขวง — ได้แก่ , คำว่า "เอรอบ" คงมาจาก "เออ-ร็อป" (Europe) ในภาษาฝรั่งเศส
อื่น ๆ
กระทรวงการประเทศราช — ได้แก่ (Ministry of the Colonies) ของประเทศฝรั่งเศส
กุมบันหญี หรือ กุมปันหญี — ฝรั่งเศสว่า "กงปาญี" (compagnie) แปลว่า "บริษัท"
เขียนอย่างเกาะ — หมายถึง เขียนแบบเกาะ กล่าวคือ เขียนแผนผังเกาะ หรือเขียนแผนที่เกาะ
บริษัทค้าขายฝรั่งเศสแพนกอินเดียตวันออก — ดู บริษัทอินเดียตวันออก
บริษัทค้าขายอินเดียตวัน — ดู บริษัทอินเดียตวันออก
บริษัทอินเดียตวันออก — ได้แก่ (French Company of the East Indies)
ปตุกกรร, ภาษา — ได้แก่ ภาษาโปรตุเกส, ดู ปอจุเกต ด้วย
โวยาช แด อัมบาสสาเดอร์ เดอ เซียม อัง ฟรางส์, ชื่อหนังสือ — ดู De Visé, J. D. (1686). Voyage des ambassadeurs de Siam en France [Travel of the ambassadors of Siam in France]. Lyon: Chez Thomas Amaulry. (In French).
สเตด เปเปอร์ ออฟ เดอะ คิงดอม ออฟ สยาม, ชื่อหนังสือ — ดู Siamese Legation in Paris. (1886). State papers of the Kingdom of Siam, 1664–1886. London: W. Ridgway. (In English).
สมาคมสาสนาทูตต่างประเทศที่กรุงปารีส — ได้แก่ (Paris Foreign Missions Society)
อีสตัวร์ เดอลา มิสสิออง เดอเซียม, ชื่อหนังสือ — ดู Launay, A. (1920). Histoire de la mission de Siam 1662–1811 [History of the mission of Siam 1662–1811]. Paris: Téqui. (In French).
เอจู๊ด ฮิสตอริค ซูร์ แล เรอลาสิออง เดอ ลา ฟรางส์ เอ ดู โรโยม เดอ เซียม, ชื่อหนังสือ — ดู Lanier, L. (1883). Étude historique sur les relations de la France et du royaume de Siam de 1662 à 1703 [Historical study on the relations of France and the Kingdom of Siam from 1662 to 1703]. Versailles: Aubert. (In French).
เชิงอรรถ
อ้างอิง
บรรณานุกรม
ราชบัณฑิตยสถาน. (2553). กฎหมายตราสามดวง: พระทำนูน ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน. .
สมบูรณ์ แก่นตะเคียน. (2561). ชื่อเมืองถลางและภูเก็ต. สืบค้นจาก http://phuketcity.info/default.asp?content=contentdetail&id=14103
Cœdès, G. (1921). "Siamese documents of the seventeenth century". Siam Society Journal, 14(2). pp. 7–39. (In English).