กองกำลังเฉพาะกิจปฏิบัติการเพื่อมนุษยธรรม 976 ไทย/อิรัก

กองกำลังเฉพาะกิจปฏิบัติการเพื่อมนุษยธรรม 976 ไทย/อิรัก  หรือ กองกำลังเฉพาะกิจ 976 ไทย/อิรัก (กกล.ฉก ๙๗๖) เป็นหน่วยทหารของกองทัพไทยซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของกองกำลังผสมนานาชาติ – อิรัก ภารกิจของหน่วยคือการปฏิบัติการด้านมนุษยธรรมในอิรักหลังจากการบุกครองอิรักของสหรัฐ โดยประเทศไทยได้ส่งกำลังทหารที่ไม่ใช่พลรบจำนวน 443 นาย ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2546 เพื่อร่วมสร้างชาติและสนับสนุนความช่วยเหลือทางการแพทย์ในช่วงหลังยุคของซัดดัมในอิรัก
== ประวัติ ==
=== การร้องขอกำลัง ===
ทางการสหรัฐได้ร้องขอหน่วยทหารเสนารักษ์มายังรัฐบาลไทยผ่านกระทรวงการต่างประเทศเพื่อไปปฏิบัติงานหลังการบุกยึดครองอิรักของสหรัฐ โดยนายกรัฐมนตรีในขณะนั้นคือ ทักษิณ ชินวัตร ได้เห็นชอบในคำร้องและสั่งการให้กระทรวงกลาโหมดำเนินการผ่านกระทรวงการต่างประเทศเมื่อวันที่ 26 เมษายน พ.ศ. 2546 ซึ่งกระทรวงการต่างประเทศได้จัดการประชุมขึ้นเมื่อวันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2546 และได้ประสานให้กระทรวงกลาโหมรับข้อสั่งการไปร่วมดำเนินการ และมอบหมายให้กองบัญชาการทหารสูงสุดเป็นหน่วยงานหลักในการดำเนินการตามข้อสั่งการของนายกรัฐมนตรี มีอำนาจในการประสานรายละเอียดกับกระทรวงการต่างประเทศ และฝ่ายทหารของสหรัฐโดยตรง
เนื่องจากความไม่ชัดเจนของข้อมูล ทำให้กองบัญชาการทหารสูงสุดไม่สามารถวางแผนในการจัดกำลังได้ จึงได้มอบหมายให้กรมยุทธการทหารซึ่งอยู่ในสังกัด ประสานกับกระทรวงการต่างประเทศเพื่อขอข้อมูลเพิ่มเติมผ่านกรมสหรัฐอเมริกา, คณะที่ปรึกษาทางการทหารสหรัฐ ประจำประเทศไทย (จัสแมกไทย) และสำนักงานผู้ช่วยทูตทหารไทย ประจำวอชิงตัน ประสานฝ่ายสหรัฐเพื่อขอข้อมูลที่จำเป็นในการวางแผน
=== หารือ ===
จากการร้องขอข้างต้น ทูตทหารไทยประจำวอชิงตันได้ประสานงานกับหน่วยบัญชาการทหารสหรัฐภาคกลาง (CENTCOM) ซึ่งเป็นหน่วยงานที่ดูแลในภูมิภาคตะวันออกกลางเพื่อขอข้อมูลขั้นต้น และได้รับคำแนะนำให้จัดคณะวางแผนจำนวน 3 นาย มาร่วมประชุมในลักษณะการประงานงานฝ่ายทหาร (Military to Military Discussion) โดยจากการประชุมทำให้ฝ่ายไทยสามารถบรรลุความต้องการคือข้อมูลในการวางแผนจัดกำลัง และหน่วยบัญชาการทหารสหรัฐภาคกลางได้ขอให้จัดนายทหาร 2 นาย มาทำหน้าที่นายทหารติดต่อ (Liaison officer) เพื่อมาร่วมวางแผนทางการทหารร่วมกับชาติสมาชิกอื่น ๆ และประสานงานด้านการวางกำลังควบคู่กับการดำเนินงานของรัฐบาล โดยผลการประชุมร่วมกับสหรัฐครั้งแรกมีข้อสรุปดังนี้
หน่วยบัญชาการทหารสหรัฐภาคกลางได้ชี้แจงว่าปฏิบัติการดังกล่าวจะเป็นลักษณะเป็นปฏิบัติการร่วม โดยมีสหรัฐเป็นกองกำลังหลัก กลไกลการทำงานจะดำเนินการคู่ขนานกันไประหว่างกองทัพและรัฐบาล โดยหน่วยบัญชาการทหารสหรัฐภาคกลางซึ่งเป็นผู้รับผิดชอบในภูมิภาคนี้ จะวางแผนการปฏิบัติการระดับยุทธศาสตร์ให้กับกองกำลังพันธมิตร ซึ่งข้อตกลงในฝ่ายทหารจะถูกดำเนินการโดยเร่งด่วน เพื่อเริ่มกระบวนการประสานงานระหว่างรัฐบาลกับรัฐบาล
ฝ่ายสหรัฐได้กำหนดแนวคิดโดยการแบ่งพื้นที่ปฏิบัติการให้กับ 3 ชาติหลักคือ สหรัฐ อังกฤษ และโปแลนด์ โดยจะมีการสนธิกำลังจากชาติพันธมิตรด้วยการจับคู่ความต้องการกำลังของ 3 ชาติหลัก กับข้อเสนอด้านกำลังจากประเทศพันธมิตรในรูปแบบของการประกอบกำลัง โดยประเทศไทยได้รับมอบหมายให้ปฏิบัติงานในพื้นที่ของโปแลนด์
หน่วยบัญชาการทหารสหรัฐภาคกลางได้รับทราบถึงการเตรียมความพร้อมของประเทศไทยแล้ว ตามที่ผู้บัญชาการทหารสูงสุดได้อนุมัติแนวทาง และความต้องการรับการสนับสนุนจากสหรัฐในการลำเลียงขนส่งที่จำเป็นต่าง ๆ สาธารณูปโภค พื้นที่รับผิดชอบ ข้อตกลงสถานภาพกองกำลัง (SOFA) และความชัดเจนของภารกิจ พื้นที่ปฏิบัติการ และการบังคับบัญชา
ฝ่ายสหรัฐได้รับทราบในข้อก่อนหน้าแล้วโดยแสดงความสนใจหน่วยที่ได้จัดเตรียมคือ กองพันทหารช่างก่อสร้าง 1 กองพัน ชุดแพทย์ 6 นาย และกองร้อยทหารสารวัตร 1 กองร้อย โดยกำลังพลจะได้ปฏิบัติงานในเมืองกัรบะลาอ์ซึ่งอยู่ตอนใต้ของกรุงแบกแดดในเขตรับผิดชอบของโปแลนด์ ซึ่งสหรัฐเป็นผู้สนับสนุนค่าใช้จ่ายในการปฏิบัติการทั้งหมดและสนับสนุนสิ่งอุปกรณ์ (สป.) สำคัญในการดำรงชีพ การขนส่งระดับยุทธศาสตร์ การขนส่งในประเทศอิรัก ในการไปกลับ รวมถึงขนส่งยุทโธปกรณ์จากกองร้อยทหารช่างเฉพาะกิจ 975 ไทย/อัฟกานิสถานมายังอิรักเมื่อภารกิจที่อัฟกานิสถานเสร็จสิ้นลง สนับสนุนการส่งกำลังบำรุง และอุปกรณ์ที่จำเป็นเพิ่มเติมในอุปกรณ์ที่ไทยขาดแคลน เช่น หน้ากากกันแก๊สพิษ เสื้อเกราะกันกระสุน
จากนั้นไทยได้ส่งนายทหารติดต่อจำนวน 2 นาย ไปประจำการที่กองบัญชาการหน่วยบัญชาการทหารสหรัฐภาคกลาง โดยมี พันเอก ณัฐพล แสงจันทร์ เป็นหัวหน้าสำนักงานนายทหารติดต่อประจำหน่วยบัญชาการทหารสหรัฐภาคกลาง
=== ส่งกำลังเข้าร่วม ===
ในวันที่ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2546 คณะรัฐมนตรีได้อนุมัติในการจัดตั้งกองกำลังเฉพาะกิจปฏิบัติการเพื่อมนุษยธรรม 976 ไทย/อิรัก โดยมีระยะเวลาในการปฏิบัติภารกิจเป็นเวลา 1 ปี และให้ถือเป็นการไปปฏิบัติราชการพิเศษตามที่กระทรวงกลาโหมได้กำหนด แบ่งกำลังเป็น 2 ผลัด กำหนดกรอบอัตรากำลังพลไว้ผลัดละ 443 นาย ปฏิบัติภารกิจผลัดละ 6 เดือน โดยมี พันเอก บุญชู เกิดโชค เป็นผู้บัญชาการฯ ผลัดที่ 1 และพันเอก มนตรี อุมารี เป็นผู้บัญชาการฯ ผลัดที่ 2 โดยปฏิบัติงานในพื้นที่ความดูแลของประเทศโปแลนด์ คือภาคกลางตอนใต้ (Multinational Division Central-South: MND-CS) ตั้งอยู่ในเมืองกัรบะลาอ์ ห่างจากกรุงแบกแดดระยะทาง 110 กิโลเมตร มีสายการบังคับบัญชาขึ้นกับกองพลน้อยโปแลนด์ ภายใต้กองกำลังผสมนานาชาติ มีภารกิจหลักในการสนับสนุนงานช่างสนามและงานช่างก่อสร้าง การฟื้นฟูบูรณะอิรัก การให้บริการทางการแพทย์ และการปฏิบัติการในด้านกิจการพลเรือน
== ภาพรวมของกองกำลัง ==
กองกำลังเฉพาะกิจ 976 ไทย/อิรัก ประกอบไปด้วยกำลังพลจากกองพันทหารช่าง ทีมแพทย์ 6 นาย หมวดรักษาความปลอดภัย และหมวดสนับสนุน โดยกองกำลังอยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของโปแลนด์ในพื้นที่กองกำลังผสมนานาชาติ ภาคกลางตอนใต้ (Multinational Division Central-South: MND-CS)
กำลังผลัดแรก จำนวน 443 นาย เดินทางเมื่อวันที่ 28 กันยายน พ.ศ. 2546 และสิ้นสุดภารกิจเมื่อวันที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2547 และผลัดที่สอง จำนวน 130 นาย ได้เข้ารับช่วงภารกิจต่อในวันที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2547 และจบภารกิจเมื่อวันที่ 9 กันยายน พ.ศ. 2547 รวมกำลังพลเดินทางไปปฏิบัติหน้าที่รวมทั้ง 2 ผลัดมีทั้งสิ้น 573 นาย
กองทหารของกองทัพบกไทยถูกโจมตีในเหตุระเบิดที่กัรบะลาอ์เมื่อปี พ.ศ. 2546 ซึ่งเหตุการณ์นั้นทำให้มีทหารเสียชีวิต 2 นาย และบาดเจ็บอีก 5 นาย
อย่างไรก็ตาม ภารกิจของไทยในอิรักถือว่าประสบความสำเร็จในภาพรวม ไทยได้ถอนกำลังออกจากอิรักในเดือนกันยายน พ.ศ. 2547 ซึ่งจากภารกิจนี้เป็นเหตุผลหลักที่ทำให้สหรัฐตัดสินใจกำหนดให้ประเทศไทยเป็นพันธมิตรหลักนอกเนโทในปี พ.ศ. 2546
== ปฏิบัติการ ==
กองกำลังของไทยวางกำลังที่ค่ายลิมาร์ในเมืองกัรบะลาอ์ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2546 เพื่อให้การสนับสนุนด้านวิศวกรรม การปฏิบัติการทางหทารและพลเรือน และความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม นอกจากนี้วิศวกรทหารของไทยยังช่วยสร้างและซ่อมแซมสถานที่ปฏิบัติงานของ MND-CS ทั่วทั้งเมืองกัรบะลาอ์
ด้านการช่าง ดำเนินการซ่อมสร้างถนน 13 สาย ซ่อมแซมโรงพยาบาล โรงเรียน สถานที่สาธารณและระบบสาธารณูปโภคพื้นฐานที่ประสบความเสียหาย
ด้านการแพทย์ ให้บริการ Mobile Clinic บริการด้านการแพทย์แก่ชาวอิรักในเขตพื้นที่เมืองกัรบะลาอ์และใกล้เคียง และการส่งต่อทางการแพทย์ไปสู่กองร้อยเสนารักษ์ของโปแลนด์ รักษาพยาบาลแก่ชาวอิรักจำนวน 32,241 ราย
ด้านส่งเสริมการเกษตร ในกำลังพลผลัดที่ 2 มีการส่งชุดส่งเสริมการเกษตรร่วมมาด้วย โดยให้การแนะนำด้านการเกษตรกรรม เพื่อให้ชาวอิรักสามารถประกอบอาชีพเกษตรกรรมเลี้ยงตัวเองได้ แจกจ่ายพันธุ์พืชให้กับชาวอิรัก รวมถึงการฝึกอบรมการใช้ปุ๋ยเพื่อให้พื้นดินเหมาะสมกับการเพาะปลูก ซึ่งได้ผลอย่างดีในติมอร์ตะวันออก
ด้านกิจการพลเรือน ปฏิบัติการชุมชนสัมพันธ์กับชุมชนโดยรอบค่ายลิมาร์ ด้วยการจัดทีมแพทย์เคลื่อนที่เดินทางไปให้บริการประชาชนชาวอิรัก พร้อมทั้งนำสิ่งของอุปโภค บริโภค ประกอบไปด้วย ข้าวสาร ผ้าห่ม ปลากระป๋อง นมกระป๋องสำหรับทารก ของเด็กเล่น เป็นต้น
ในวันที่ 27 ธันวาคม พ.ศ. 2546 เกิดเหตุมือระเบิดฆ่าตัวตายโจมตีค่ายลิมาร์ ซึ่งอยู่ห่างจากกรุงแบกแดดไปทางตะวันตกเฉียงใต้ประมาณ 100 กิโลเมตร (ซึ่งตั้งอยู่ในกัรบะลาอ์) คนร้ายขับรถพุ่งเข้าชนป้อมรักษาการณ์ทำให้ทหารไทยเสียชีวิต 2 นาย และได้รับบาดเจ็บอีก 5 นาย จากเหตุการณ์นี้มีทหารฝ่ายพันธมิตรเสียชีวิต 6 นาย (อีกสองนายเป็นทหารบัลแกเรีย) และมีทหารได้รับบาดเจ็บรวม 97 นาย มีพลเรือนเสียชีวิตอย่างน้อย 8 ราย และบาดเจ็บอีกจำนวนมาก ซึ่งการโจมตีครั้งนี้ไม่ปกติ เพราะว่าการโจมตีส่วนใหญ่ในช่วงเวลานั้นมักจะมีศูนย์กลางอยู่ที่สามเหลี่ยมสุหนี่ ซึ่งตั้งอยู่รอบ ๆ กรุงแบกแดด เมืองหลวงของอิรัก แม้ว่าจะเกิดเหตุการณ์นี้ขึ้นก็ตาม รัฐบาลไทยก็ยังคงยืนยันจะประจำการทหารในภารกิจนี้ต่อไปจนกว่าจะครบกำหนดการประจำการคือในวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2547
== ผู้เสียชีวิต ==
จากภารกิจของกองกำลังเฉพาะกิจปฏิบัติการเพื่อมนุษยธรรม 976 ไทย/อิรัก มีกำลังพลเสียชีวิตจำนวน 2 นาย จากเหตุระเบิดโจมตีค่ายลิมาร์ในวันที่ 27 ธันวาคม พ.ศ. 2546 คือ
จ่าสิบเอก อัมพร ชูเลิศ ได้รับพระราชทานยศเป็นพันเอกหลังจากเสียชีวิต
จ่าสิบเอก มิตร กล้าหาญ ได้รับพระราชทานยศเป็นพันเอกหลังจากเสียชีวิต
== การวิพากษ์วิจารณ์ ==
การส่งกำลังกองกำลังเฉพาะกิจปฏิบัติการเพื่อมนุษยธรรม 976 ไทย/อิรัก เข้าไปปฏิบัติภารกิจในอิรัก ถูกวิพากษ์วิจารณ์โดยกลุ่มแนวร่วมเพื่อสันติภาพเชียงใหม่ ที่เผยแพร่ไว้บนเว็บไซต์มหาวิทยาลัยเที่ยงคืนว่า เป็นการใช้กำลังทหารของไทยเป็นใบเบิกทางในการรับความสนับสนุนทางทหารจากสหรัฐ การขอเปิดข้อตกลงการค้าเสรีกับสหรัฐ และการเข้าไปลงทุนประมูลก่อสร้างขนาดใหญ่ในอิรักของบริษัทขนาดใหญ่ของไทย เช่น ปตท.สำรวจและผลิตปิโตรเลียม และเรียกร้องให้รัฐบาลไทยในขณะนั้นถอนกำลังทหารออกจากอิรัก
นอกจากนี้ยังมีการกล่าวหาว่าเหตุการณ์ความไม่สงบในชายแดนภาคใต้ของประเทศไทยนั้น เกิดมาจากการส่งกำลังทหารไปปฏิบัติการในอิรักเช่นกัน
== ดูเพิ่ม ==
กองกำลังพหุชาติในอิรัก
กองร้อยทหารช่างเฉพาะกิจ 975 ไทย/อัฟกานิสถาน
กองกำลังเฉพาะกิจ 980 ไทย/ดาร์ฟู
ประเทศไทยกับการรักษาสันติภาพของสหประชาชาติ
== อ้างอิง ==
กองกำลังพหุชาติที่เกี่ยวข้องกับสงครามอิรัก
ปฏิบัติการทางทหารที่ไม่ใช่การรบที่เกี่ยวข้องกับไทย