คัมภีร์โหราศาสตร์ไทยมาตรฐานฉบับสมบูรณ์/วัน เดือน ปี วงกลม จักรราศี

ผู้ที่จะเรียนวิชาโหราศาสตร์ในทางคำนวณ จำเป็นจะต้องเรียนรู้การบัญญัติเวลา
มาตราวงกลม ดวงจักรราศี นาที ตามที่ต้องใช้เสียก่อน จึงบรรยายไว้ในที่นี้เป็นเบื้องต้น
วัน หมายความว่า ตั้งแต่ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันออก จนตลอดเวลาที่จะ
กลับมาขึ้นทางทิศเดิมอีก แบ่งเป็น ๔ ระยะ หรือ ๔ หลัก คือย่ำรุ่ง, เที่ยงวัน, 
ย่ำค่ำ, เที่ยงคืน เห็นดวงอาทิตย์อยู่เป็นกลางวัน ดวงอาทิตย์ลับไปแล้วมืดเป็นเวลากลางคืน
หน้าร้อนกลางวันมาก กลางคืนน้อย หน้าหนาวกลางวันน้อย กลางคืนมาก จงดูตาม
เวลาของพหินาทีที่จะกล่าวถึงในลำดับต่อไป
ดิถี, ดฤถี หมายความว่า ระยะทางโคจรของพระจันทร์นับแต่เวลาเที่ยงคืน
วันหนึ่งไปจนถึงเวลาบรรจบรอบเที่ยงคืนอีกวันหนึ่ง และนับแต่หน้าวันพระจันทร์ดับมืด
(อมาวสี) ไปจนถึงเห็นพระจันทร์เต็มดวง (บุรณมี) เรียกข้างขึ้นหรือชุณหปักษ์, นับแต่
หน้าวันพระจันทร์เต็มดวงไปจนถึงวันดับไม่เห็นพระจันทร์อีก เรียกว่าข้างแรมหรือกาฬปักษ์
รวม ๒ ปักษ์เป็นเดือนจันทรคติเดือนหนึ่ง มีดิถีแต่ ๑ ถึง ๒๙ หรือ ๓๐ 
เดือน หมายความว่า การโคจร บรรจบรอบหรือครบธาตุหนึ่ง, คือ
พระจันทร์โคจรบรรจบรอบระหว่างกลางดวงอาทิตย์กับโลกครั้งหนึ่ง หรือพระอาทิตย์โคจร
ตลอดธาตุที่จัดเป็นราศีหนึ่ง (หมายความว่าโลกโคจรไปตลอดราศีหนึ่ง)
ปี หมายความว่า กาลเป็นไปแห่งฤดูคิมหันต์, วสันต์, เหมันต์ตลอด
รอบหนึ่ง หรือนับเวลาแต่พระอาทิตย์โคจรผ่านปริมณฑลกลมในท้องฟ้า แต่องศาที่ ๑
ในราษีเมษไปจนถึงสุดองศาที่ ๓๖๐ องศา
วงกลม คือ ปริมณฑลกลมโดยรอบ ในที่นี้หมายถึงทางเป็นวงกลมในท้องฟ้า
แม้ทางเป็นรูปไข่ก็เรียกว่าวงกลมเหมือนกัน คือ กลมรี มีส่วนต่างๆ ของวงกลมแบ่งออก
ตามชื่อดังนี้ :-
๖๐ พิลิบดา เป็น ๑ ลิบดา
๖๐ ลิบดา เป็น ๑ องศา
๓๐ องศา เป็น ๑ ราศี
๓ ราศี เป็น ๑ โกลัง หรือตรีจักร์
๒ โกลัง หรือตรีจักร์ เป็น ๑ อัฑฒจักร์
๒ อัฑฒจักร์ เป็น ๑ วงกลม
จักรราศี คือ ปริมณฑลกลมในท้องฟ้า, แบ่งออกเป็นส่วนต่างๆ ดังนี้ :-
แบ่งออกโดยรอบได้ ๑๐๘ ส่วน ส่วนหนึ่งเรียกว่านวางศ์หนึ่ง มีเทวดา
นพเคราะห์เป็นเจ้าของประจำรักษานวางศ์ๆ ละองค์ เรียกว่าตัวเกษตร เรียงลำดับ
ตัวเกษตรอังคารเป็นปฐมนวางศ์เป็นต้นไป ส่วนตัวเกษตรอื่นที่ถัดไปก็เรียงตามลำดับ
นวางศ์ที่ถัดไปนั้น เป็นลำดับกันไป คือ ๓, ๖, ๔, ๒, ๑, ๔, ๖, ๓, ๗, 
๗, ๕ เมื่อครบ ๑๒ นวางศ์แล้วก็ตั้งต้นไปใหม่ ด้วยเกษตรตัวต้น คือ พระ ๓
อีก เมื่อได้ ๙ หน แล้ว จึงมาบรรจบรอบวงกลมที่ราศีเมษ แล้วรวม ๔ นวางศ์เข้า
เป็น ๑ ฤกษ์, รวมทั้งหมดเป็น ๒๗ ฤกษ์ และนวางศ์แรกของฤกษ์เรียกปฐมบาท
ที่ ๒ เรียกทุติยบาท ที่ ๓ เรียกตติยบาท ที่ ๔ เรียก จตุตถบาท พระเคราะห์
องค์ใดเป็นเกษตรประจำอยู่ในบาทของฤกษ์ใดดังต่อไปนี้ (พระ ๗ เกษตรตัวหลัง เป็นที่
ราหูมาอาศัย)
แล้วแบ่งฤกษ์ ๒๗ ออกเป็น ๓ ภาค ภาคละ ๙ ฤกษ์ มีเทวดา
นพเคราะห์ประจำรักษาฤกษ์องค์ละฤกษ์ เรียงตามลำดับภูมิพยากรณ์ พระอาทิตย์แต่ฤกษ์
๑ เป็นต้นไป ได้ ๓ รอบ จึงครบ ๒๗ ฤกษ์ ดังนี้ :-
แล้วในภาคหนึ่งแบ่งออกเป็น ๔ ราศี ราศีละ ๙ นวางศ์ มีพระเคราะห์
รักษาทุกราศี เรียกว่าเกษตร คือ :-
นวางศ์ทั้ง ๙ ของราศีมีชื่อดังต่อไปนี้ นวางศ์ลูกแรกของราศีเรียก
ปฐมนวางศ์ ที่ ๒ เรียกทุติยนวางศ์ ที่ ๓ เรียกตติยนวางศ์ ที่ ๔ เรียก
จตุตถนวางศ์ ที่ ๕ เรียกปัญจมนวางศ์ ที่ ๖ เรียกฉัฏฐมนวางศ์ ที่ ๗ เรียก
สัตตมนวางศ์ ที่ ๘ เรียกอัฏฐมนวางศ์ ที่ ๙ นวมนวางศ์ และพระเคราะห์ตัว
เกษตรองค์ใดประจำนวางศ์ใด ราศีใด จงดูช่องตารางต่อไปนี้
แล้วแบ่งลูกนวางศ์ในราศีหนึ่งนั้นแบ่งออกเป็น ๓ สามส่วน ส่วนที่หนึ่งมี ๓
นวางศ์ เรียกตรียางค์ พระเคราะห์ที่เป็นตัวเกษตรเจ้าของราศีนั้น ประจำปฐมตรียางศ์
แล้วมีตัวเกษตรอีก ๒ ตัวที่อยู่ในราศีที่มีธาตุอย่างเดียวกันกับราศีของพระเคราะห์ที่อยู่
ปฐมตรียาศ์นั้น ประจำทุติยตรียางศ์ตัว ๑ และตติยตรียางศ์ตัวหนึ่ง คือตามลำดับคู่ธาตุ
ที่เรียกว่าห้าละห้า ให้นับแต่ราศีที่พระเคราะห์ตรียางศ์ปฐมอยู่นั้นไปได้ ๕ ราศี แล้วลง
เคราะห์ประจำทุติยตรียางศ์ไปได้ ๕ ราศี ลงเกษตรเจ้าของราศีที่ ๕ นั้น เป็นพระ
เคราะห์ประจำตติยตรียางศ์ ในราศีเมษได้พระ ๓ ปฐมตรียางศ์ พระ ๑ อยู่
ทุติยตรียางศ์ พระ ๕ อยู่ตติยตรียางศ์ ถ้าจะรู้ราศีอื่นๆ พึงตั้งเกษตร เจ้าของราศีลง
เป็นปฐมตรียางศ์ แล้วทำไปโดยนัยที่กล่าวมาแล้วคงได้ผลดังนี้ :- 
เครื่องหมาย ๐ ที่อยู่ใต้เลขพระเคราะห์นั้น แปลว่าพิษ เป็นที่ให้โทษ
ปฐมตรียางศ์พิษ ว่าในที่นั้นเป็นดาวรูปนาค เรียกพิษนาค
ทุติยตรียางศ์พิษ ว่าในที่นั้นเป็นดาวรูปสุนัข เรียกพิษสุนัข
ตติยตรียางศ์พิษ ว่าในที่นั้นเป็นรูปดาวครุฑ เรียกพิษครุฑ
และในราศีหนึ่งๆ คงมีรูปดาวประจำราศี, รูปดาวฤกษ์ รูปดาวตรียางศ์และมี
รูปดาวปีอยู่ด้วย, ดาวชวดอยู่ราศีสิงห์, ดาวฉลูอยู่ราศีกันย์, ขาลอยู่ราศีตุล, เถาะอยู่ราศี
พฤศจิก, มะโรงอยู่ราศีธนู, มะเส็งอยู่ราศีมังกร, มะเมียอยู่ราศีกุมภ์, มะแมอยู่ราศีมีน,
วอกอยู่ราศีเมษ, ระกาอยู่ราศีพฤษภ, จออยู่ราศีเมถุน, กุนอยู่ที่ราศีกรกฎ