ทรัพย์สิน/บทที่ 3/ส่วนที่ 1

(essential part หรือ component part หรือในระบบคอมมอนลอว์เรียก fixture) นั้น ป.พ.พ. ม. 144 ว. 1 นิยามว่า เป็นทรัพย์ซึ่งเป็นส่วนประกอบของทรัพย์อีกชิ้นหนึ่ง และตามสภาพก็ดี หรือตามจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่น (local custom) ก็ดี ถือกันว่า ทรัพย์ชิ้นแรกนั้นมีความสำคัญต่อความเป็นอยู่ของทรัพย์ชิ้นหลัง ถึงขนาดที่แยกจากกันไม่ได้ เว้นแต่จะทำให้ทรัพย์ไม่ชิ้นใดก็ชิ้นหนึ่งต้องแปรสภาพไป เช่น ไส้เป็นส่วนควบของซาลาเปา และล้อเป็นส่วนควบของรถยนต์
ลักษณะของส่วนควบ
ลักษณะของส่วนควบ.
จากนิยามใน ป.พ.พ. ม. 144 ว. 1 อธิบายได้ว่า ส่วนควบมีลักษณะสองประการ คือ
1. ส่วนควบของทรัพย์ใดย่อมมีความสำคัญต่อความเป็นอยู่ของทรัพย์นั้น เมื่อว่ากันตามสภาพของทรัพย์หรือตามจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่นแล้ว และ
2. ส่วนควบของทรัพย์ใดย่อมไม่อาจแยกจากทรัพย์นั้นได้ เว้นแต่จะทำให้ส่วนควบก็ดี หรือทรัพย์ก็ดี ต้องแปรสภาพไป
ส่วนควบมีความสำคัญต่อความเป็นอยู่ของทรัพย์
ส่วนควบมีความสำคัญต่อความเป็นอยู่ของทรัพย์.
ส่วนควบต้องมีความสำคัญต่อความเป็นอยู่ของทรัพย์อื่น หรือที่ ป.พ.พ. ม. 144 ว. 1 พรรณนาว่า "เป็นสาระสำคัญในความเป็นอยู่ของทรัพย์" (essential to the existence of a thing) ความสำคัญที่ว่านี้แบ่งเป็นสองกรณี คือ
1. ความสำคัญตามสภาพของทรัพย์ เช่น หน้าจอย่อมเป็นส่วนควบของคอมพิวเตอร์ เพราะตามสภาพแล้วคอมพิวเตอร์จะขาดหน้าจอมิได้
2. ความสำคัญตามจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่น หมายความว่า ตามสภาพแล้ว ทรัพย์สองสิ่งที่มาอยู่ด้วยกันไม่ได้ส่งผลต่อความเป็นอยู่ของกัน แต่เมื่อว่ากันตามจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่นแล้ว มีความสำคัญต่อกัน ตัวอย่างที่ยกกันมากที่สุด คือ เรือกับพาย พายเป็นส่วนควบของเรือตามจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่น
จารีตประเพณีแห่งท้องถิ่น หมายความว่า ให้พิจารณาจารีตประเพณีในท้องที่เกิดเหตุ เพราะแต่ละท้องที่ย่อมมีคติและสภาพแวดล้อมแตกต่างกันไป นอกจากนี้ จารีตประเพณีแห่งท้องถิ่นยังสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามกาลสมัย จึงต้องใช้จารีตประเพณีแห่งท้องถิ่นที่เกิดเหตุ ณ เวลาเกิดเหตุด้วย
ส่วนควบไม่อาจแยกจากทรัพย์ได้
ส่วนควบไม่อาจแยกจากทรัพย์ได้.
ส่วนควบกับทรัพย์ต้องรวมกันอยู่เป็นอันหนึ่งอันเดียว ชนิดที่แยกจากกันไม่ได้ นอกจากจะทำให้ส่วนควบหรือทรัพย์นั้นแปรสภาพไป หาไม่แล้ว แม้สำคัญต่อความเป็นอยู่ของกัน ก็ไม่เป็นส่วนควบของกัน
เช่น เครื่องชาร์จแบตเตอรี่โทรศัพท์เคลื่อนที่ไม่เป็นส่วนควบของโทรศัพท์เคลื่อนที่ เพราะแม้โทรศัพท์เคลื่อนที่ต้องอาศัยเครื่องดังกล่าวเติมพลังงานในแบตเตอรี่ แต่เครื่องกับตัวโทรศัพท์สามารถแยกกันได้โดยไม่ส่งผลต่อสภาพของกันและกัน
การรวมกัน
การรวมกัน.
สภาพที่ส่วนควบกับทรัพย์อยู่รวมกันนั้น อาจเป็นผลจากการกระทำของมนุษย์หรือเป็นผลตามธรรมชาติก็ได้ ผลจากการกระทำของมนุษย์ เช่น มีคดีโจทก์ขายรถยนต์ให้แก่จำเลย จำเลยไม่ชำระราคาให้ครบถ้วน กรรมสิทธิ์จึงไม่โอน จำเลยต่อเติมกระบะเข้ากับรถยนต์ กระบะย่อมกลายเป็นส่วนควบของรถยนต์ เมื่อโจทก์ฟ้องเรียกรถยนต์คืน โจทก์จึงขอให้พิพากษาว่า รถยนต์ทั้งคันเป็นของโจทก์ได้ เพราะเมื่อโจทก์ยังเป็นเจ้าของรถยนต์ซึ่งเป็นทรัพย์ประธานอยู่ โจทก์ย่อมเป็นเจ้าของกระบะซึ่งเป็นส่วนควบทรัพย์ประธานตาม ป.พ.พ. ม. 144 ว. 2 ด้วย
ส่วนผลตามธรรมชาติ เช่น มีคดีจำเลยปล่อยให้มูลแร่ของตนไหลเข้าไปในเขตที่ดินของโจทก์หลายปี จนมูลแร่นั้นกลายเป็นส่วนหนึ่งของพื้นดินตามธรรมชาติ มูลแร่จึงกลายเป็นส่วนควบของที่ดินโจทก์ จำเลยมาขุดกลับไปไม่ได้
การแปรสภาพ
การแปรสภาพ.
เดิม ป.พ.พ. ม. 107 (ม. 144 ปัจจุบัน) บัญญัติว่า ส่วนควบต้องแยกจากทรัพย์ไม่ได้ นอกจากจะทำให้ทรัพย์นั้นเปลี่ยนรูปทรง (altering the form) แต่เนื่องจากส่วนควบนั้นมีทั้งที่เป็นไปตามสภาพและตามจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่น จึงมีได้ที่ส่วนควบเมื่อแยกจากทรัพย์ประธานแล้ว ไม่ทำให้สิ่งใดต้องเสียรูปทรงไป เป็นต้นว่าเรือกับพายดังยกตัวอย่างมาแล้ว ในคราวแก้ไขเพิ่มเติม ป.พ.พ. ครั้งใหญ่เมื่อปี 2535 จึงมีการแก้ไขเพิ่มเติม ป.พ.พ. ม. 107 โดยให้ ว. 1 ครอบคลุมถึงการแปรสภาพ (altering the nature) ของทรัพย์หรือส่วนควบด้วย
ฉะนั้น ทรัพย์ใดจะเป็นส่วนควบของทรัพย์อื่น นอกจากต้องปรากฏว่ามีความสำคัญต่อความเป็นอยู่ของกันแล้ว ยังต้องอยู่รวมกันจนแยกจากกันไม่ได้ เว้นแต่ทำให้ทรัพย์ใดทรัพย์หนึ่งต้องแปรสภาพไป กล่าวคือ เสียความเป็นทรัพย์นั้น ๆ ไปโดยสิ้นเชิง เช่น ตะกั่วในแบตเตอรี่ย่อมเป็นส่วนควบของแบตเตอรี่ เพราะแม้ดึงตะกั่วออกจากแบตเตอรี่แล้วไม่ทำให้แบตเตอรี่เสียรูปทรงไป แต่แบตเตอรี่ก็จะไม่เป็นแบตเตอรี่อีก
เรื่องการรวมกันและการแปรสภาพนี้ นักกฎหมายยังมีความเห็นไม่ลงรอยกัน เช่น ในเมืองใหญ่มีอากาศร้อนชื้นอย่างกรุงเทพมหานคร นักกฎหมายบางกลุ่มเห็นว่า ครื่องปรับอากาศเป็นส่วนควบตามจารีตประเพณีในกรุงเทพมหานคร เพราะปัจจุบันมีการติดตั้งทั่วไป ถ้าขาดเสียก็อยู่ลำบากในสภาพอากาศร้อนตลอดปีเช่นนี้ แต่นักกฎหมายบางกลุ่มเห็นว่า เครื่องปรับอากาศไม่เป็นส่วนควบของอาคารโดยสภาพ เพราะไม่มีเครื่องปรับอากาศ อาคารก็ดำรงอยู่ได้โดยสภาพ และไม่ใช่ของจำเป็นตามจารีตประเพณีในกรุงเทพมหานครด้วย เพราะหลายอาคารไม่ใช้สอยเครื่องปรับอากาศ นอกจากนี้ เครื่องปรับอากาศแม้ผนึกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของอาคาร แต่ก็ถอดออกไปได้โดยไม่ทำให้อาคารหรือเครื่องปรับอากาศเสื่อมสภาพไป
ทรัพย์ประธาน
ทรัพย์ประธาน.
ทรัพย์ที่มีส่วนควบประกอบนั้นเรียก ทรัพย์ประธาน (principal thing หรือ main thing) การแยกว่าทรัพย์ใดทรัพย์ประธาน ทรัพย์ใดส่วนควบ มีหลักเกณฑ์สามประการดังนี้
1. ทรัพย์ประธานมีลักษณะเด่นเป็นเอก ส่วนควบเป็นรอง กล่าวคือ เมื่อรวมทรัพย์สองสิ่งด้วยกัน และสิ่งหนึ่งถูกอีกสิ่งหนึ่งบดบังความสำคัญ ความโดดเด่น หรือเอกลักษณ์ ดังนี้ สิ่งที่ถูกบดบังเป็นส่วนควบของสิ่งที่บดบัง เช่น ขวดกับฝาขวด ขวดย่อมเป็นทรัพย์ประธาน และฝาเป็นส่วนควบ
2. ทรัพย์ประธานมีไว้ใช้สอยเป็นหลัก ส่วนควบเป็นรอง เช่น แว่นตาซึ่งประกอบด้วยเลนส์แว่น กรอบแว่น และขาแว่น เลนส์ย่อมเป็นทรัพย์ประธานเพราะเป็นเครื่องใช้หลัก ส่วนกรอบและขาเป็นส่วนควบของเลนส์
3. ทรัพย์ประธานมีราคาสูงกว่าส่วนควบ เช่น บ้านกับบานประตูในบ้าน บ้านย่อมเป็นทรัพย์ประธาน และบานประตูเป็นส่วนควบ
ทรัพย์ประธานหรือส่วนควบจะเป็นอสังหาริมทรัพย์หรือสังหาริมทรัพย์ก็ได้ แต่แรงงานไม่นับเป็นทรัพย์ จึงไม่อาจเป็นส่วนควบของทรัพย์ใด ๆ ได้ เช่น แรงงานที่ใช้ไปในการจอผักกาดหม้อหนึ่ง ไม่เป็นส่วนควบของผักกาดจอหม้อนั้น
แต่ไม่เสมอไปว่า มีส่วนควบแล้วต้องมีทรัพย์ประธาน เพราะทรัพย์หลายอย่างอาจประสมกันจนแยกไม่ได้ว่าอย่างไหนทรัพย์ประธานและอย่างไหนส่วนควบก็มี เช่น ผักกาดจอทำจากผักกาด หมู หอมแดง กระเทียม มะขามเปียก และน้ำเป็นต้น ย่อมแยกไม่ได้ว่าอะไรเป็นส่วนควบของอะไร
ผลของการเป็นส่วนควบ
กรรมสิทธิ์ในส่วนควบ
ผลของการเป็นส่วนควบ.
กรรมสิทธิ์ในส่วนควบ.
ผู้ใดเป็นเจ้าของทรัพย์ประธาน ย่อมเป็นเจ้าของส่วนควบด้วย ตาม ป.พ.พ. ม. 144 ว. 2 ซึ่งหมายความว่า ทรัพย์ประธานกับส่วนควบมีเจ้าของคนเดียวกัน เช่น เป็นเจ้าของโต๊ะตัวหนึ่ง ย่อมเป็นเจ้าของขาโต๊ะ ลิ้นชักโต๊ะ ฯลฯ ซึ่งเป็นส่วนควบของโต๊ะนั้นด้วย
ในกรณีที่ทรัพย์รวมกันอยู่เป็นหนึ่งเดียวจนแยกทรัพย์ประธานแยกส่วนควบไม่ได้ เจ้าของทรัพย์อันเป็นผลลัพธ์แห่งการที่ทรัพย์ทั้งหลายมารวมกันนั้นย่อมเป็นเจ้าของทรัพย์เหล่านั้นด้วย
เช่น บัวลอยหม้อหนึ่ง ประกอบด้วย น้ำกะทิ ลูกบัวลอย น้ำตาล เกลือ และมะพร้าวขูด ส่วนประสมดังกล่าวมานี้ย่อมแยกไม่ได้ว่าสิ่งใดเป็นทรัพย์ประธาน สิ่งใดเป็นส่วนควบ ต้องนับว่าต่างเป็นส่วนควบของกันและกัน ถ้าบัวลอยหม้อนี้วางขายอยู่ในตลาด แล้วแม่ทองประศรีไปซื้อมาทั้งหม้อ แม่ทองประศรีย่อมเป็นเจ้าของบัวลอยนั้นทั้งหม้อ ไม่ว่าจะในส่วนน้ำกะทิ ลูกบัวลอย น้ำตาล และอื่น ๆ
แต่ถ้าแม่ทองประศรีลงมือปรุงบัวลอยขึ้นหม้อหนึ่ง โดยใช้ส่วนประสมที่มีเจ้าของต่างกัน เช่น ใช้น้ำกะทิที่ตนเป็นเจ้าของเอง ใช้ลูกบัวลอยของแม่วันทองแท้ ใช้น้ำตาลของแม่พวงทองทา ใช้เกลือของแม่พิณทองชุบ และใช้มะพร้าวขูดของแม่เลี่ยมทองทัน ดังนี้ เป็นการนำทรัพย์ของบุคคลหลายคนมารวมกันเป็นทรัพย์ใหม่ขึ้นทรัพย์หนึ่งจนไม่อาจแยกแยะทรัพย์ประธานและส่วนควบได้ บรรดาเจ้าของส่วนประสมทั้งหลาย คือ แม่ทองประศรี แม่วันทองแท้ แม่พวงทองทา แม่พิณทองชุบ และแม่เลี่ยมทองทัน ย่อมเป็นเจ้าของบัวลอยหม้อดังกล่าวร่วมกันตามหลักกรรมสิทธิ์รวมซึ่งจะได้ว่ากันต่อไปข้างหน้า
การแยกกรรมสิทธิ์ในทรัพย์ประธานกับส่วนควบ
การแยกกรรมสิทธิ์ในทรัพย์ประธานกับส่วนควบ.
เรื่องส่วนควบนี้มีปัญหาควรพิจารณาอยู่ว่า บุคคลสามารถอาศัยหลักอิสระในการทำสัญญาตกลงกันให้เจ้าของทรัพย์ประธานกับเจ้าของส่วนควบเป็นคนละคนกัน ซึ่งเป็นการแตกต่างจากที่ ป.พ.พ. ม. 144 บัญญัติไว้ได้หรือไม่
ข้อนี้ นักกฎหมายเห็นว่า ถ้าทรัพย์ประธานกับส่วนควบรวมกันอยู่เป็นอันหนึ่งอันเดียว จะตกลงกันเช่นนั้นไม่ได้ เพราะ ป.พ.พ. ม. 144 มุ่งหมายมิให้แยกทรัพย์ออกจากกันอันจะเป็นการทำให้ทรัพย์เสื่อมค่าหรือเสื่อมประโยชน์และเป็นโทษต่อระบบเศรษฐกิจตามมา ม. 144 จึงเป็นบทกฎหมายที่เกี่ยวเนื่องด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ถ้าตกลงกัน ข้อตกลงนั้นย่อมเป็นโมฆะไปตาม ป.พ.พ. ม. 151
แต่ถ้าทรัพย์ประธานกับส่วนควบแยกจากกันได้โดยไม่ทำให้สิ่งใดต้องแปรสภาพไป จะตกลงกันเช่นนั้นก็ได้ เช่น ฝาหม้อเป็นส่วนควบของหม้อ เจ้าของหม้อจะขายเฉพาะฝาหม้อให้แก่ผู้อื่น โดยที่ตนเองยังเป็นเจ้าของหม้อใบนั้นอยู่ก็ได้
ข้อยกเว้นเรื่องส่วนควบ
ข้อยกเว้นเรื่องส่วนควบ.
ทรัพย์ที่ไม่เข้าลักษณะตาม ป.พ.พ. ม. 144 ว. 1 ย่อมไม่เป็นส่วนควบ แต่ ป.พ.พ. ได้กำหนดให้ชัดเจนไว้อีกชั้นหนึ่งว่า ทรัพย์สามประเภทต่อไปนี้ไม่ใช่ส่วนควบ ได้แก่ (1) ไม้ล้มลุกและธัญชาติ, (2) ทรัพย์ซึ่งติดกับที่ดินหรือโรงเรือนเพียงชั่วคราว และ (3) โรงเรือนหรือสิ่งปลูกสร้างอย่างอื่นซึ่งผู้มีสิทธิในที่ดินผู้อื่นใช้สิทธินั้นปลูกลงบนที่ดินดังกล่าว
ไม้ล้มลุกและธัญชาติ
ไม้ล้มลุกและธัญชาติ.
ไม้ยืนต้น (plant หรือ tree planted for unlimited period) โดยสภาพแล้วย่อมเป็นส่วนควบของที่ดินตามนิยามใน ป.พ.พ. ม. 144 ว. 1 และ ป.พ.พ. ม. 145 ว. 1 ได้บัญญัติไว้เช่นนั้นให้ชัดเจนอีกชั้นหนึ่ง
แต่ ป.พ.พ. ม. 145 ว. 2 บัญญัติว่า ไม้ล้มลุก (tree planted for limited period) กับธัญชาติ (seed, crop หรือ harvest) ไม่เป็นส่วนควบของที่ดิน ทั้งนี้ เพื่อคุ้มครองประโยชน์ของบุคคลผู้เช่าที่ดินผู้อื่นทำเกษตรกรรม เพราะถ้าไม่บัญญัติไว้ดังนี้แล้ว พืชเกษตรที่ผู้เช่าปลูกย่อมเป็นส่วนควบของที่ดินตาม ป.พ.พ. ม. 144 ว. 1 และเป็นกรรมสิทธิ์ของเจ้าของที่ดินตาม ป.พ.พ. ม. 144 ว. 2 มิใช่ของผู้เช่าแต่ประการใด
ไม้ยืนต้น ไม้ล้มลุก และธัญชาติ กฎหมายไม่ได้นิยามไว้ จึงมีความหมายตามหลักพฤกษศาสตร์ ไม้ยืนต้นนั้น คือ พืชที่มีอายุยืนนาน ในทางพฤกษศาสตร์บ่งว่า มีอายุได้มากกว่าสองปี เช่น มะม่วง มะขาม และฝรั่ง ส่วนไม้ล้มลุกก็ตรงกันข้ามกัน คือ พืชที่มีอายุได้ไม่เกินสองปี แต่ไม้ล้มลุกบางประเภทอาจอยู่ได้ถึงสามปี เช่น กล้วย อ้อย หอม ขิง ตำลึง พริกชี้ฟ้า กะเพราะ และกระเทียม
ขณะที่ธัญชาติ ในทางพฤกษศาสตร์หมายถึง พืชที่ใช้ประโยชน์จากเมล็ด เช่น ข้าวเปลือก ข้าวสาลี ลูกเดือย และถั่ว
ทรัพย์ซึ่งติดกับที่ดินหรือโรงเรือนเพียงชั่วคราว
ทรัพย์ซึ่งติดกับที่ดินหรือโรงเรือนเพียงชั่วคราว.
ทรัพย์ซึ่งติดกับที่ดินหรือโรงเรือนเพียงชั่วคราว (thing connected with the land or a building only for a temporary purpose) ป.พ.พ. ม. 146 ว่า ไม่เป็นส่วนควบของที่ดินหรือโรงเรือนดังกล่าว ทั้งนี้ เพราะทรัพย์นั้นทำขึ้นเพื่อใช้ประโยชน์เพียงชั่วระยะเวลาหนึ่ง ไม่ใช่จะให้เป็นถาวรวัตถุแต่ประการใด เช่น ปลูกอาคารลงบนที่ดินเพื่อใช้จัดนิทรรศการสินค้า สิ้นนิทรรศการแล้วก็รื้อออก อาคารนั้นไม่เป็นส่วนควบของที่ดิน
อนึ่ง มีนักกฎหมายเห็นว่า ป.พ.พ. ม. 146 กล่าวถึงทรัพย์ที่ติดกับ "ที่ดิน" และ "โรงเรือน" เท่านั้น จึงไม่ใช้บังคับถึงทรัพย์ที่ติดกับสิ่งปลูกสร้างอย่างอื่น เช่น สะพาน อนุสาวรีย์ หรือหอนาฬิกาด้วย แม้เพียงชั่วคราวก็ตาม แต่อันที่จริง คำว่า "โรงเรือน" นั้น คำแปลอย่างเป็นทางการในภาษาอังกฤษว่า "building" ซึ่งมีความหมายว่า สิ่งก่อสร้าง ถ้าว่ากันตามนัยนี้แล้ว สะพานก็ดี อนุสาวรีย์ก็ดี หรือหอนาฬิกาก็ดี ล้วนเป็นสิ่งก่อสร้างทั้งสิ้น จึงอยู่ในบังคับแห่ง ป.พ.พ. ม. 146 ด้วยเช่นเดียวกับสิ่งก่อสร้างอย่างอื่น
โรงเรือนหรือสิ่งปลูกสร้างบนที่ดินผู้อื่น
โรงเรือนหรือสิ่งปลูกสร้างบนที่ดินผู้อื่น.
โรงเรือนหรือสิ่งปลูกสร้างอย่างอื่นซึ่งผู้มีสิทธิในที่ดินผู้อื่นใช้สิทธินั้นปลูกลงบนที่ดินดังกล่าว (building or other structure connected with a plot of land belonging to another by a person exercising a right over that land) ป.พ.พ. ม. 146 ก็บัญญัติว่า ไม่เป็นส่วนควบของที่ดินซึ่งเป็นที่ตั้งนั้นเช่นกัน ทั้งนี้ เพราะผู้ปลูกย่อมลงแรงลงทุนของตนไปในการปลูกสร้าง หากปลูกขึ้นมาแล้ไม่อาจใช้สอยได้ เพราะกลายเป็นกรรมสิทธิ์ของเจ้าของที่ดินไปเสียอันเนื่องมาจากเป็นส่วนควบของที่ดินนั้น ก็ย่อมเป็นผลให้สิทธิที่ผู้ปลูกมีอยู่เหนือที่ดินดังกล่าวกลายเป็นไร้ประโยชน์ไป ราวกับว่ามีสิทธิแต่ในนามนั่นเอง
สิทธิในที่ดินของผู้อื่นจะเป็นทรัพยสิทธิหรือบุคคลสิทธิก็ได้ ตัวอย่างของการอาศัยทรัพยสิทธิปลูกสร้างโรงเรือนลงบนที่ดินผู้อื่น เช่น อาศัยสิทธิเหนือพื้นดินสร้างยุ้งฉางลงบนที่ดินที่มีสิทธิ ยุ้งฉางนั้นไม่เป็นส่วนควบของที่ดินและไม่ตกเป็นกรรมสิทธิ์ของเจ้าของที่ดิน ส่วนตัวอย่างของบุคคลสิทธิ เช่น เช่าที่ดินมาสร้างร้านค้า โดยตกลงกันว่า เมื่อสัญญาเช่าหมดอายุแล้วจึงให้ร้านค้านั้นเป็นของผู้ให้เช่า ดังนี้ ร้านค้าย่อมไม่เป็นส่วนควบของที่ดินซึ่งเช่า จนกว่าสัญญาเช่าจะหมดอายุลง
ปลูกสร้างบนที่ดินผู้อื่นโดยไม่มีสิทธิ แต่ได้รับความยินยอมจากเจ้าของที่ดิน ก็เข้า ป.พ.พ. ม. 146 ที่สิ่งปลูกสร้างนั้นจะไม่เป็นส่วนควบของที่ดินเช่นกัน ความยินยอมดังกล่าวอาจมีขึ้นโดยแจ้งชัดหรือโดยปริยายก็ได้ เช่น มีคดีผู้ร้องเป็นเจ้าของที่ดินพิพาท ผู้ร้องกับจำเลยเป็นสามีภริยากัน แล้วร่วมกันปลูกเรือนบนที่ดินพิพาท แสดงว่า ผู้ร้องยินยอมให้จำเลยใช้ที่ดินพิพาทปลูกเรือนแล้ว จึงเข้าข้อยกเว้นตาม ป.พ.พ. ม. 146 เรือนจึงไม่เป็นส่วนควบของที่ดินผู้ร้อง
แต่ถ้าปลูกสร้างบนที่ดินผู้โดยไม่มีสิทธิ และไม่ได้รับความยินยอมจากเจ้าของที่ดินด้วย ผลจะเป็นไปตาม ป.พ.พ. ม. 131 และ 1311 ซึ่งจะได้ศึกษากันข้างหน้า
ฎ. บางฉบับ
เชิงอรรถ