คาทอลิกตะวันออก

พระศาสนจักรคาทอลิกตะวันออก หรือ ศาสนจักรคาทอลิกจารีตตะวันออก (Eastern Catholic Churches) เป็นคริสตจักรตะวันออก 23 คริสตจักรที่ร่วมเอกภาพสมบูรณ์กับพระสันตะปาปาแห่งโรมโดยยอมรับพระองค์เป็นประมุขสูงสุดของศาสนจักร จึงเป็นส่วนหนึ่งของนิกายโรมันคาทอลิกทั่วโลก แต่มีอำนาจปกครองตนเอง มีจารีตธรรมประเพณีเป็นของตนเอง
สถานะพิเศษของศาสนจักรคาทอลิกจารีตตะวันออกได้รับการรับรองโดยกฤษฎีกาจากสภาสังคายนาวาติกันครั้งที่สอง ใน Orientalium ecclesiarum (กฤษฎีกาว่าด้วยพระศาสนจักรคาทอลิกตะวันออก) จากข้อมูลหนังสือ Annuario Pontificio ฉบับปี 2016 ได้ให้ข้อมูลว่ามีคริสตศาสนิกชนนิกายคาทอลิกที่เป็นคาทอลิกตะวันออกเกือบ 18 ล้านคน (จำนวนทั้งสิ้น 17,881,222 คน) คิดเป็นประมาณ 1.4-1.5% ของจำนวนคริสตศาสนิกชนคาทอลิกทั้งหมดและกระจายออกไปทั่วโลก

== ประวัติ ==
=== เบื้องหลัง ===
เอกภาพของแต่ละศาสนจักรที่เคยมีมาอย่างยาวนานได้แตกสลายลงด้วยเรื่องความเชื่อและการเมืองซึ่งต่างฝ่ายต่างกล่าวหากันเองว่านอกรีตหรือหันเหออกจากความเชื่อที่ถูกต้องและการแก่งแย่งชิงอำนาจศาสนจักรเหนือดินแดนต่าง ๆ โดยเฉพาะในยุโรป นอกจากนี้ยังรวมไปถึงการไม่เห็นด้วยเรื่องความชอบธรรมในการแต่งตั้งมุขนายกบางองค์ด้วย แต่อย่างหลังเป็นเรื่องของการแตกแยกศาสนจักร ไม่ใช่เรื่องความเชื่อนอกรีต
เหตุการณ์หลักที่นำไปสู่ความแตกแยกของศาสนจักร:
==== สังคายนาเอเฟซัสครั้งที่หนึ่ง (ค.ศ. 431) ====
ในปีค.ศ. 431 พระศาสนจักรกระแสหลักได้ยอมรับคำสอนที่ได้รับการรับรองจากสภาสังคายนาแห่งเอเฟซัส (ซึ่งประณามเนสตอริอุส ผู้นำลัทธิเนสตอเรียน) และประกาศว่าผู้ใดปฏิเสธถ้อยแถลงดังกล่าว จะถือว่าเป็นพวกนอกรีต ศาสนจักรแห่งตะวันออกซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในจักรวรรดิซาเซเนียนไม่ยอมรับคำสอนที่รับรองจากสภานี้และตัดขาดจากพระศาสนจักรกระแสหลักไป ซึ่งต่อมาศาสนจักรนี้ได้เติบโตและแผ่ขยายไปทั่วเอเชียก่อนจะถึงคราวล่มสลายหลังมองโกลเข้ารุกรานตะวันออกกลางช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 14
ยังคงมีหลักฐานที่แสดงถึงความยิ่งใหญ่ของศาสนจักรแห่งตะวันออกหลงเหลืออยู่พอสมควรเช่น ศิลาจารึกของพวกเนสตอเรียนในจีน ซึ่งในปัจจุบันยังคงมีศาสนจักรที่มีประวัติศาสตร์สืบย้อนไปถึงศาสนจักรแห่งตะวันออกอยู่ 4 ศาสนจักรทั้งศาสนจักรคาลเดียนคาทอลิกซึ่งร่วมเอกภาพกับโรม ในขณะที่อินเดียซึ่งมีคริสตชนกลุ่มนี้มากที่สุด ส่วนใหญ่หันมาร่วมเอกภาพกับโรมโดยอยู่ใต้อำนาจพระสันตะปาปาโดยตรงแต่ต่อมาได้รับอำนาจให้ปกครองโดยอิสระได้จึงเกิดเป็นศาสนจักรซีโร-มาลาบาร์คาทอลิก ส่วนกลุ่มที่ไม่ได้ร่วมเอกภาพกับโรมได้แก่ ศาสนจักรอัสซีเรียแห่งตะวันออกและอีกศาสนจักรหนึ่งซึ่งแยกจากศาสนจักรอัสซีเรียแห่งตะวันออกเพราะมีปัญหาภายในเรื่องการปฏิรูปจึงแยกออกไปอีกเป็นศาสนจักรเก่าแห่งตะวันออก
==== สังคายนาแห่งแคลซีดัน (ค.ศ. 451) ====
ในปีค.ศ. 451 ทำนองเดียวกันกับสภาสังคายนาเอเฟซัสคือศาสนจักรที่ยอมรับสภาสังคายนาแห่งแคลซีดันประกาศว่าศาสนจักรที่ปฏิเสธมติสภานี้จะถือว่าเป็นพวกนอกรีตโดยในครั้งนี้คือลัทธิโมโนฟีไซต์ (เชื่อว่าพระคริสต์มีธรรมชาติของความเป็นพระเจ้าเท่านั้น แต่ไม่มีธรรมชาติของความเป็นมนุษย์) บรรดาศาสนจักรต่าง ๆ ที่ปฏิเสธต่างถือว่าตนเองมีความเชื่อที่ถูกต้องและปฏิเสธว่าตนเองไม่ใช่พวกโมโนฟีไซต์หากแต่เป็น "มีอาฟีไซต์" ศาสนจักรเหล่านี้มักมีชื่อเรียกว่าออเรียนทัลออร์ทอดอกซ์ เพื่อจำแนกพวกเขาออกจากศาสนจักรอีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์
อันที่จริงแล้วคำว่า "ออเรียนทัล" และ "อีสเทิร์น" ต่างก็แปลว่า "ตะวันออก" เหมือนกันแต่นำมาใช้เพื่อจำแนกศาสนจักรเหล่านี้ออกจากกันเพราะไม่ใช่ศาสนจักรในเครือเดียวกันนั่นเอง บางคนอาจให้ชื่อศาสนจักรเหล่านี้ว่าศาสนจักร "ก่อนแคลซีดัน" (Pre-Chalcedonian) "อแคลซีดัน" (Non-Chalcedonian) หรือ "ต่อต้านแคลซีดัน (Anti-Chalcedonian) ศาสนจักรเหล่านี้มีผู้นับถือส่วนใหญ่อยู่ในอียิปต์ ตะวันออกกลาง เอธิโอเปีย เอริเทรียและชายฝั่งมาลาบาร์ของอินเดีย
==== ศาสนเภทตะวันออก-ตะวันตก (ค.ศ.1054) ====
== รายชื่อศาสนจักรคาทอลิกตะวันออก ==
{|class="wikitable sortable"
|+ สถิติศาสนจักรคาทอลิกตะวันออก ค.ศ. 2016; ข้อมูลจาก  (ยกเว้นศาสนจักรแอลเบเนีย เบลารุสและรัสเซียกรีกคาทอลิก)
|-
! scope="col" |สัญลักษณ์
! scope="col" |ชื่อศาสนจักร
! scope="col" |ปีที่รวมกับคาทอลิกหรือจัดตั้งขึ้น
! scope="col" |จารีต
! scope="col" |ที่ประทับผู้นำศาสนจักร
! scope="col" |โครงสร้างปกครองศาสนจักร
! scope="col" |เขตปกครอง
! scope="col" |มุขนายก
! scope="col" |ศาสนิกชน
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรแอลเบเนียกรีกคาทอลิก
|1628
|ไบแซนไทน์
|Vlorë, แอลเบเนีย
|เขตปกครองของสันตะสำนัก ||- ||- ||-
|-
! scope="row" |27px
! scope="row" |ศาสนจักรอาร์เมเนียคาทอลิก
|1742
|อาร์เมเนีย
|เบรุต, เลบานอน
|เขตอัครบิดร || || ||
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรเบลารุสกรีกคาทอลิก
|1596
|ไบแซนไทน์
|ไม่มี
|ไม่มี  || || ||-
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรบัลแกเรียกรีกคาทอลิก
|1861
|ไบแซนไทน์
|โซเฟีย, บัลแกเรีย
|เขตปกครองศาสนจักร || || ||
|-
! scope="row" |20px
! scope="row" |ศาสนจักรคาลเดียนคาทอลิก
|1552 / 1830
|ซีเรียตะวันออก
|แบกแดด, อิรัก
|เขตอัครบิดร || || ||
|-
! scope="row" |20px
! scope="row" |ศาสนจักรคอปติกคาทอลิก
|1741
|อเล็กซานเดรีย
|ไคโร, อียิปต์
|เขตอัครบิดร || || ||
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรเอริเทรียคาทอลิก
|2015
|อเล็กซานเดรีย
|แอสมารา, เอริเทรีย
|มุขมณฑลมหานคร || || ||
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรเอธิโอเปียคาทอลิก
|1846
|อเล็กซานเดรีย
|อาดดิสอาบาบา, เอธิโอเปีย
|มุขมณฑลมหานคร || || ||
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรกรีกไบแซนไทน์คาทอลิก
|1829
|ไบแซนไทน์
|หลายแห่ง 
|ไม่มีโครงสร้างเป็นหนึ่งเดียว  || || ||
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรกรีกคาทอลิกในโครเอเชียและเซอร์เบีย
|1611
|ไบแซนไทน์
|หลายแห่ง 
|ไม่มีโครงสร้างเป็นหนึ่งเดียว  || || ||
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรฮังการีกรีกคาทอลิก
|1646
|ไบแซนไทน์
|แดแบร็ตแซ็น, ฮังการี
|มุขมณฑลมหานคร|| ||  ||
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรอิตาลี-แอลเบเนียกรีกคาทอลิก
|1784 (ฐานานุกรมอิสระ)(never separated)
|ไบแซนไทน์
|หลายแห่ง 
|'ไม่มีโครงสร้างเป็นหนึ่งเดียว  || || ||
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรมาซิโดเนียกรีกคาทอลิก
|2008
|ไบแซนไทน์
|สโกเปีย, มาซิโดเนีย
|เขตปกครองศาสนจักร || || ||
|-
! scope="row" |20px
! scope="row" |ศาสนจักรเมลไคท์กรีกคาทอลิก
|1726 (ก่อนหน้านี้ร่วมเอกภาพกับทั้งสองนิกาย)
|ไบแซนไทน์
|ดามัสกัส, ซีเรีย
|เขตอัครบิดร || || ||
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรโรมาเนียกรีกคาทอลิก
|1697
|ไบแซนไทน์
|Blaj, โรมาเนีย
|เอกอัครมุขมณฑล || || ||
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรรัสเซียกรีกคาทอลิก
|1905
|ไบแซนไทน์
|ไม่มี 
|ไม่มี || || ||-
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรรูเธเนียไบแซนไทน์คาทอลิก
|1646
|ไบแแซนไทน์
|พิตต์สเบิร์ก, สหรัฐอเมริกา
|มุขมณฑลมหานคร || ||  ||
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรสโลวักไบแซนไทน์คาทอลิก
|1646
|ไบแซนไทน์
|เปรเชา, สโลวาเกีย
|มุขมณฑลมหานคร || ||  ||
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรซีรีแอกคาทอลิก
|1781
|ซีเรียตะวันตก
|เบรุต, เลบานอน
|เขตอัครบิดร || || ||
|-
! scope="row" |30px
! scope="row" |ศาสนจักรมารอนไนต์คาทอลิก
|คริสต์ศตวรรษที่ 4(ไม่เคยแยกจากคาทอลิก)
|ซีเรียตะวันตก
|Bkerke, เลบานอน
|เขตอัครบิดร || || ||
|-
! scope="row" |18px
! scope="row" |ศาสนจักรซีโร-มาลาบาร์คาทอลิก
|ถือกำเนิดโดยอัครสาวก ถูกทำให้เป็นแบบละตินในปีค.ศ.1589 สภาสงฆ์แห่งไดแอมเปอร์
|ซีเรียตะวันออก
|Ernakulam-Angamaly, อินเดีย
|เอกอัครมุขมณฑล || || ||
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรซีโร-มาลานคาร่าคาทอลิก
|ถือกำเนิดโดยอัครสาวก รวมกับคาทอลิกในปีค.ศ.1930
|ซีเรียตะวันตก
|ธิรุวานันทพุราม, อินเดีย
|เอกอัครมุขมณฑล || || ||
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรยูเครนกรีกคาทอลิก
|1595
|ไบแซนไทน์
|เคียฟ, ยูเครน
|เอกอัครมุขมณฑล || || ||
|-
! scope="row" |
! scope="row" |เขตปกครองอื่น
| 1945, 1951, 1954, 1959, 1991, 2016
|จากหลากจารีต 
|หลายแห่ง 
|เขตอภิบาลโดยมุขนายก ||- ||-  ||
|-
! scope="row" |Total'''
|23
|
|
|
|
|| || ||
|-
|}
==Notes==
== อ้างอิง ==
คริสตจักรโรมันคาทอลิก