สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์

สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ เป็นราชทินนามของสมเด็จพระราชาคณะรูปหนึ่ง ปัจจุบันพระราชทานเฉพาะแก่พระภิกษุฝ่ายมหานิกาย
== ประวัติ ==
พระพุทธโฆสะเป็นพระคันถรจนาจารย์เถระชาวอินเดียใต้ ได้รับยกย่องว่าเป็นนักปราชญ์ฝ่ายเถรวาท ได้ประพันธ์วรรณกรรมบาลีไว้หลายเล่ม เช่น วิสุทธิมรรค สมันตปาสาทิกา เป็นต้น ในสุวรรณภูมิจึงมีการใช้นามของท่านเป็นราชทินนามสำหรับพระเถระผู้ทรงเกียรติคุณสูงสุดในด้านคันถธุระ
ในพงศาวดารเหนือ กล่าวถึงพระพุทธโฆษาจารย์ วัดเขารังแร้ง ว่าเป็นพระอรหันต์ผู้ห้ามทัพพระเจ้าศรีธรรมาโศกราชกรุงเชียงแสนไม่ให้ตีเมืองศรีสัชนาลัย ส่วนสมัยอาณาจักรศรีอยุธยาก็มีสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ เจ้าอาวาสวัดอโยธยา ได้แต่ง "ราโชวาทชาดก" ถวายสมเด็จพระนารายณ์มหาราช และสมัยสมเด็จพระเพทราชามีสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์อยู่วัดพุทไธศวรรย์
ในทำเนียบ "ตำแหน่งพระราชาคณะในกรุงนอกกรุง ครั้งกรุงเก่า" ปรากฏชื่อพระพุทธโฆษา วัดพุทไธศวรรย์ เป็นพระราชาคณะในคณะคามวาสีฝ่ายขวา ถึงสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ได้เปลี่ยนเป็นเจ้าคณะใหญ่คณะเหนือ (บางรูปเป็นเจ้าคณะกลาง) ตอนแรกมีสมณศักดิ์ระหว่างชั้นธรรมกับเจ้าคณะรอง ต่อมายกขึ้นเป็นสมเด็จพระราชาคณะจวบจนปัจจุบัน
== ฐานานุกรม ==
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ มีฐานานุศักดิ์ตั้งฐานานุกรมได้ 10 รูป ดังนี้
พระครูปลัดสัมพิพัฒนศีลาจารย์ ญาณธาดามหาสังฆานุนายก ปิฎกธรรมรักขิต
พระครูวินัยธร
พระครูเมธังกร พระครูคู่สวด
พระครูธรรมรัต พระครูรองคู่สวด
พระครูสังฆวิจารณ์
พระครูใบฎีกา
พระครูธรรมธร
พระครูวรวงศ์ พระครูคู่สวด
พระครูธรรมรุจิ พระครูรองคู่สวด
พระครูสมุห์
== ผู้ได้รับสมณศักดิ์ ==
ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ มีพระเถระได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ที่พระพุทธโฆษาจารย์ ดังนี้
{|class="wikitable"
|-
! ลำดับที่ || รายนาม || วัด || ปีที่รับสมณศักดิ์
|-
| 1 || พระพุทธโฆษาจารย์ (นาค) || วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร  กรุงเทพมหานคร || ?
|-
| 2 || พระพุทธโฆษาจารย์ (ศรี) || วัดโมลีโลกยารามราชวรวิหาร  กรุงเทพมหานคร  || ?
|-
| 3 || พระพุทธโฆษาจารย์ (บุญศรี) || วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร  กรุงเทพมหานคร  || ?
|-
| 4 || พระพุทธโฆษาจารย์ (คง) || วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร  กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2362
|-
| 5 || พระพุทธโฆษาจารย์ (ขุน) สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ขุน) || วัดโมลีโลกยารามราชวรวิหาร  กรุงเทพมหานคร  || ?
|-
| 6 || พระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม)สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) || วัดโมลีโลกยารามราชวรวิหารย้ายไปวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร  กรุงเทพมหานคร  || พ.ศ. 2375พ.ศ. 2394
|-
| 7 || สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (จี่ อินฺทสโร) || วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2400
|-
| 8 || สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (สา ปุสฺสเทโว)|| วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร  กรุงเทพมหานคร  || พ.ศ. 2422
|-
| 9 || สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์  (แสง ปญฺญาทีโป) || วัดราชบุรณราชวรวิหาร  กรุงเทพมหานคร  || พ.ศ. 2437
|-
| 10 || สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฤทธิ์ ธมฺมสิริ) || วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2448
|-
| 11 || สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (หม่อมราชวงศ์เจริญ ญาณฉนฺโท) || วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร  กรุงเทพมหานคร  || พ.ศ. 2464
|-
| 12 || สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (เจริญ ญาณวโร) || วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร  กรุงเทพมหานคร  || พ.ศ. 2471
|-
| 13 || สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (อยู่ ญาโณทโย) || วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร  กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2496
|-
| 14 || สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (วาสน์ วาสโน) || วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร  กรุงเทพมหานคร  || พ.ศ. 2506
|-
| 15 || สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฟื้น ชุตินฺธโร) || วัดสามพระยา กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2518
|-
| 16 || สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (พุฒ สุวฑฺฒโน) || วัดสุวรรณารามราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร  || พ.ศ. 2539
|-
| 17 || สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (วีระ ภทฺทจารี) || วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2553
|-
| 18 || สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ประยุทธ์ ปยุตฺโต)|| วัดญาณเวศกวัน จังหวัดนครปฐม||พ.ศ. 2559
|}
== อ้างอิง ==