ไรน้ำนางฟ้า

ไรน้ำนางฟ้า (Fairy shrimp) เป็นครัสเตเชียนจำพวกแบรงคิโอโพดาจำพวกหนึ่ง จัดอยู่ในสกุล Streptocephalus  และวงศ์ Streptocephalidae  มีลักษณะคล้ายไรทะเลหรืออาร์ทีเมีย แต่มีขนาดตัวโตกว่า คือ ไม่มีเปลือก ตัวใส มีขาว่ายน้ำ 11 คู่  ลำตัวยาว 1 - 3 เซนติเมตร ตัวผู้มีขนาดใหญ่กว่าตัวเมีย และมีพฤติกรรมว่ายน้ำแบบหงายท้องโดยใช้ขาช่วยกรรเชียงนำโบก พัดอาหารเข้าปาก บริเวณหัวมีตาขนาดใหญ่ที่มีก้านยาว 1 คู่ มีหนวด 2 คู่ ส่วนหางแยกเป็นสองแฉกมีสีแดงส้ม ตัวเมียมีถุงไข่ 1 ถุง อยู่ทางด้านท้อง หนวดคู่ที่ 2 ของตัวผู้เปลี่ยนแปลงไปใช้สำหรับจับตัวเมียเวลาผสมพันธุ์ และใช้ในการจำแนกชนิด ไข่ที่ตัวเมียสร้างขึ้นจะพัฒนาให้มีเปลือกหนา
ไรน้ำนางฟ้า จะอาศัยอยู่ในแหล่งน้ำจืดต่าง ๆ ที่มีขนาดเล็ก เช่น คูน้ำข้างถนน หรือนาข้าว แม้กระทั่งแหล่งน้ำชั่วคราว เช่น ปลักควาย หรือรอยเท้าควายในเลน ยามฤดูฝน  อาหารของไรน้ำนางฟ้า ได้แก่ แพลงก์ตอนสัตว์, โปรโตซัว, อินทรียสารและแพลงก์ตอนพืช ฤดูที่พบ คือ ช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงสิงหาคม คือ ในฤดูฝน วงจรชีวิต คือ ไข่มีเปลือกหนา เป็นซีส ฝังอยู่ในพื้นดินหรือโคลน โดยจะพบในบ่อเล็กบ่อน้อย เมื่อน้ำท่วมขังก็จะฟักเป็นตัวออกมา ส่วนแหล่งน้ำขนาดใหญ่จะไม่พบไรน้ำนางฟ้า ไรน้ำนางฟ้าจะมีชีวิตอยู่ได้ในระยะเวลาสั้น ๆ ไม่กี่สัปดาห์เท่านั้น
ไรน้ำนางฟ้า แบ่งออกได้ราว ๆ 50-60 ชนิด  (ดูเนื้อหาข้างล่าง) พบกระจายพันธุ์ตั้งแต่ แอฟริกา,  ออสเตรเลีย, ยูเรเชีย, อเมริกากลาง และอเมริกาเหนือ ซึ่งเดิมเคยเป็นมหาทวีปกอนด์วานา  เป็นต้น ส่วนในประเทศไทย มีทั้งหมด 3 ชนิด ซึ่งทั้ง 3 ชนิดนั้น ล้วนแต่เป็นสัตว์เฉพาะถิ่นทั้งหมด ได้แก่ ไรน้ำนางฟ้าสิรินทร (Streptocephalus sirindhornae) พบครั้งแรกที่จังหวัดหนองบัวลำภู และพบได้ทั่วประเทศ, ไรน้ำนางฟ้าไทย (Branchinella thailandensis) มิได้จัดอยู่ในสกุล Streptocephalus  ไข่มีขนาดใหญ่กว่าไรน้ำนางฟ้าสิรินธรสองเท่า และไรน้ำนางฟ้าสยาม (Streptocephalus siamensis) พบครั้งแรกที่จังหวัดสุพรรณบุรี และกาญจนบุรี เป็นชนิดที่หาได้ยากมาก นอกจากนี้แล้วยังพบได้ที่ประเทศลาว
ไรน้ำนางฟ้า มีคุณค่าทางสารอาหารสูง ปัจจุบันได้มีการเพาะเลี้ยงเพื่อเป็นอาหารให้แก่สัตว์น้ำต่าง ๆ ทั้งเป็นอาหารให้แก่ตัวอ่อน, เป็นอาหารให้แก่สัตว์น้ำเศรษฐกิจ และสัตว์น้ำสวยงาม โดยปัจจุบันสามารถเพาะเลี้ยงได้แล้วตลอดทั้งปี
นอกจากนี้แล้ว ไรน้ำนางฟ้ายังมีชื่อเรียกตามภาษาถิ่นต่าง ๆ เช่น "แมงอ่อนช้อย", "แมงแงว", "แมงหางแดง" และ"แมงน้ำฝน" เป็นต้น
== การจำแนกสายพันธุ์ที่พบ ==
Streptocephalus annanarivensis Thiele, 1907
Streptocephalus antillensis Mattox, 1950
Streptocephalus areva Brehm, 1954
Streptocephalus bidentatus Hamer & Appleton, 1993
Streptocephalus bimaris Gurney, 1909
Streptocephalus bourquinii Hamer & Appleton, 1993
Streptocephalus bouvieri Daday, 1908
Streptocephalus cafer Lovén, 1847
Streptocephalus caljoni Beladjal, Mertens & Dumont, 1996
Streptocephalus cirratus Daday, 1908
Streptocephalus cladophorus Barnard, 1924
Streptocephalus coomansi Brendonck & Belk, 1993
Streptocephalus dendrophorus Hamer & Appleton, 1993
Streptocephalus dendyi Barnard, 1929
Streptocephalus dichotomus Baird, 1860
Streptocephalus distinctus Thiele, 1907
Streptocephalus dorothae Mackin, 1942
Streptocephalus dregi G. O. Sars, 1899
Streptocephalus echinus Bond, 1934
Streptocephalus gauthieri Brtek, 1974
Streptocephalus gracilis G. O. Sars, 1898
Streptocephalus guzmani Maeda-Martínez et al., 1995
Streptocephalus henridumontis Maeda-Martínez & Obregón-Barboza, 2005
Streptocephalus indistinctus Barnard, 1924
Streptocephalus jakubskii Grochmalicki, 1921
Streptocephalus javanensis Brehm, 1955
Streptocephalus kaokoensis Barnard, 1929
Streptocephalus kargesi Spicer, 1985
Streptocephalus lamellifer Thiele, 1900
Streptocephalus linderi W. G. Moore, 1966
Streptocephalus longimanus Bond, 1934
Streptocephalus mackini W. G. Moore, 1966
Streptocephalus macrourus Daday, 1908
Streptocephalus mattoxi Maeda-Martínez et al., 1995
Streptocephalus moorei Belk, 1973
Streptocephalus namibiensis Hamer & Brendonck, 1993
Streptocephalus neumanni Thiele, 1904
Streptocephalus ovamboensis Barnard, 1924
Streptocephalus papillatus G. O. Sars, 1906
Streptocephalus potosinensis Maeda-Martínez et al., 1995
Streptocephalus proboscideus Frauenfeld, 1873
Streptocephalus propinquus Brady, 1916
Streptocephalus purcelli G. O. Sars, 1898
Streptocephalus queenslandicus Herbert & Timms, 2000
Streptocephalus reunionensis Thiéry & Champeau, 1994
Streptocephalus rothschildi Daday, 1908
Streptocephalus rubricaudatus Klunzinger, 1867
Streptocephalus rugosus Brehm, 1960
Streptocephalus sealii Ryder, 1879
Streptocephalus similis Baird, 1852
Streptocephalus simplex Gurney, 1906
Streptocephalus sirindhornae Sanoamuang et al., 2000
Streptocephalus spinicaudatus Hamer & Appleton, 1993
Streptocephalus spinifer Gurney, 1906
Streptocephalus spinosus Daday, 1908
Streptocephalus sudanicus Daday de Dées, 1910
Streptocephalus texanus Packard, 1871
Streptocephalus thomasbowmani Maeda-Martínez & Obregón-Barboza, 2005
Streptocephalus torvicornis Waga, 1842
Streptocephalus trifidus Hartland-Rowe, 1969
Streptocephalus vitreus Brauer, 1877
Streptocephalus wirminghausi Hamer, 1994
Streptocephalus woottoni Eng et al., 1990
Streptocephalus zeltneri Daday, 1910
Streptocephalus zuluensis Brendonck & Hamer, 1992
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
กุ้ง-กั้ง-ปู
สัตว์ที่ใช้เป็นอาหารสัตว์
การเลี้ยงปลา