การเรียกชื่อสารเคมีตามระบบสต็อก

การเรียกชื่อสารเคมีระบบสต็อก (Stock nomenclature) เป็นระบบการเรียกชื่อสารอนินทรีย์ที่ถูกใช้อย่างแพร่หลายในประเทศต่างๆทั่วโลก โดยระบบการเรียกชื่อนี้ถูกเสนอและพัฒนาขึ้นโดย อัลเฟรด สต็อก (Alfred Stock) นักเคมีชาวเยอรมันในปี ค.ศ. 1919 ในระบบสต็อกจะมีการระบุสถานะออกซิเดชันของธาตุบางชนิดหรือธาตุทั้งหมดโดยใช้ตัวเลขโรมันในวงเล็บ
==ประวัติ==
อัลเฟรด สต็อก นักเคมีชาวเยอรมันผู้บุกเบิกในงานด้านเคมีของโบรอนและซิลิคอนไฮไดรด์ เขาที่รู้จักในทางเคมีศึกษา(chemical education) และการเรียกชื่อสาร (chemical nomenclature)  สต็อกเป็นนักเคมีคนแรกที่เรียกสารประกอบไฮไดรด์ของโบรอนและซิลิคอนว่า โบเรน (borane) และ ไซเลน (silane) ตามลำดับ 
ในช่วงทศวรรษ 1900 โรเซนเฮม (Rosenheim) และ คอปเพล (Koppel) ได้เสนอระบบการอ่านชื่อสารเคมีโดยใช้เลขอารบิกในการบอกจำนวนอะตอมในสารประกอบธาตุคู่ (binary compounds) เช่น Fe2O3 อ่านว่า 2-ไอร์ออน 3-ออกไซด์ (2-iron 3-oxide) จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1919 อัลเฟรด สต็อก ได้เสนอหลักการเรียกชื่อสารเคมีขึ้นใหม่ เรียกว่า ระบบสต็อก (Stock system)
สต็อกเป็นนักเคมีคนแรกๆที่ศึกษาเรื่องการกำหนดสถานะออกซิเดชันของธาตุให้ชัดเจนอย่างจริงจัง ก่อนหน้านั้นการเรียกชื่อสารที่ประกอบด้วยธาตุที่มีสถานะออกซิเดชันหลายค่ายังเป็นการใช้คำลงท้ายชื่อไอออนบวกว่า -อัส (-ous) สำหรับอะตอมที่มีสถานะออกซิเดชันต่ำกว่า และใช้คำลงท้ายว่า -อิก (-ic) สำหรับอะตอมที่มีสถานะออกซิเดชันสูงกว่า ซึ่งระบบเดิมนี้มีข้อจำกัดที่ใช่อ่านชื่อได้สำหรับธาตุที่มีสถานะออกซิเดชันได้สองค่าเท่านั้น
==วิธีการเรียกชื่อสารเคมีตามระบบสต็อก==
===หลักการโดยทั่วไป===
สำหรับระบบที่สต็อกเสนอขึ้นใหม่จะใช้เลขโรมันในวงเล็บระบุสถานะออกซิเดชันของธาตุอะตอมกลาง (ดังตารางข้างล่าง) ซึ่งระบบนี้ สหภาพเคมีบริสุทธิ์และเคมีประยุกต์ระหว่างประเทศ (IUPAC) ได้ให้การยอมรับเป็นหนึ่งในวิธีเรียกชื่อสารเคมีสากล อย่างไรก็ตาม การเขียนตัวเลขโรมันเพื่อระบุสถานะออกซิเดชันจะใช้กับสารประกอบของธาตุที่มีสถานะออกซิเดชันได้หลายค่าเท่านั้น
{| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" align="center"
| rowspan="2" style="background: #dcdcdc;" |สูตร
| rowspan="2" style="background: #dcdcdc;" | ชื่อตามระบบเดิม
| rowspan="2" style="background: #dcdcdc;" |ชื่อตามระบบสต็อก
! colspan="3" style="background: #dcdcdc;" |ชื่อตามระบบ IUPAC
|-
| style="background: #dcdcdc;"|แบบใช้ประจุ
| style="background: #dcdcdc;"|แบบปริมาณสัมพันธ์
|style="background: #dcdcdc;" |แบบระบุสถานะออกซิเดชัน
|-
|PCl3
| ฟอสฟอรัสคลอไรด์Phosphorous chloride
| style="background:#fffaf0;"| ฟอสฟอรัส(III) คลอไรด์Phosphorus(III) chloride 
| ฟอสฟอรัส(+3) คลอไรด์  Phosphorus(+3) chloride
| ฟอสฟอรัสไตรคลอไรด์ Phosphorus trichloride
| ฟอสฟอรัส(III) คลอไรด์  Phosphorus(V) chloride
|-
|PCl5
| ฟอสฟอริกคลอไรด์Phosphoric chloride
| style="background:#fffaf0;"| ฟอสฟอรัส(V) คลอไรด์Phosphorus(V) chloride 
| ฟอสฟอรัส(+5) คลอไรด์ Phosphorus(+5) chloride
| ฟอสฟอรัสเพนตะคลอไรด์  Phosphorus pentachloride
| ฟอสฟอรัส(V) คลอไรด์  Phosphorus(V) chloride
|-
|FeCl2
| เฟอร์รัสคลอไรด์Ferrous chloride
| style="background:#fffaf0;"| ไอร์ออน(II) คลอไรด์Iron(II) chloride
| ไอร์ออน(+2) คลอไรด์ Iron(+2) chloride
|  ไอร์ออนไดคลอไรด์  Iron dichloride
| ไอร์ออน(II) คลอไรด์Iron(II) chloride
|-
|FeCl3
| เฟอร์รัสคลอไรด์Ferrous chloride
| style="background:#fffaf0;"| ไอร์ออน(III) คลอไรด์Iron(III) chloride 
| ไอร์ออน(+3) คลอไรด์ Iron(+3) chloride
|  ไอร์ออนไตรคลอไรด์  Iron trichloride
| ไอร์ออน(III) คลอไรด์Iron(III) chloride
|}
===หลักการเขียนและอ่านออกเสียง===
====การเขียนชื่อ====
=====สารประกอบทั่วไป=====
การเขียนระบุสถานะออกซิเดชันจะใช้ตัวเลขโรมันในวงเล็บ โดยเขียนชิดกับชื่อธาตุ เช่น
FeCl2 ให้เขียน  ไอร์ออน(II) คลอไรด์ ไม่เขียน ไอร์ออน (II) คลอไรด์
[Co(NH3)6]Cl3 ให้เขียน เฮกซะแอมมีนโคบอลต์(III) คลอไรด์ ไม่เขียน เฮกซะแอมมีนโคบอลต์ (III) คลอไรด์ เป็นต้น
เนื่องจากไม่มีเลขศูนย์ในตัวเลขโรมัน หากสถานะออกซิเดชันเป็น 0 จะใช้ตัวเลขอารบิก 0 แสดงสถานะออกซิเดชัน
K4[Ni(CN)4] ชื่อว่า โพแทสเซียม เตตระไซยาโนนิเกเลต(0) เป็นต้น
=====สารประกอบสถานะออกซิเดชันผสม=====
สำหรับสารประกอบที่อะตอมที่มีสถานะออกซิเดชันหลายค่ามีสถานะออกซิเดชันผสม ให้ใช้เครื่องหมาย จุลภาค (,) คั่นกลางโดยเขียนเลขโรมันเรียงลำดับจากน้อยไปหามากโดยไม่เว้นเวรรค เขียนในวงเล็กและเขียนชิดกับชื่อธาตุ เช่น
Co3O4 ชื่อว่า โคบอลต์(II,III) ออกไซด์
Sb2O4 ชื่อว่า แอนติโมนี(III,V) ออกไซด์ เป็นต้น
====การอ่านออกเสียง====
การอ่านออกเสียงชื่อสารเคมีตามระบบสต็อก จะอ่านสถานะออกซิเดชันด้วยการนับจำนวนในภาษาอังกฤษโดยปกติ ได้แก่ 1, 2, 3, ... เป็น วัน, ทู, ทรี, ... ตัวอย่าง
ไอร์ออน(III) คลอไรด์ (Iron(III) chloride) อ่านออกเสียงว่า / ไอ-อ้อน-ทรี-คลอ-ราย /
คอปเปอร์(II) ซัลเฟต (Copper(II) sulphate) อ่านออกเสียงว่า / ค๊อบ-เป้อ-ทู-ซัน-เฝด / เป็นต้น
==ดูเพิ่ม==
สถานะออกซิเดชัน
การเรียกชื่อสารเคมีตามระบบ IUPAC
การเรียกชื่อสารอินทรีย์ตามระบบ IUPAC
การเรียกชื่อสารอนินทรีย์ตามระบบ IUPAC
==อ้างอิง==
เคมี
ระบบการเรียกชื่อสารเคมี