เบเรงเกลาแห่งกัสติยา

เบเรงเกลา (Berenguela มหาราชินี la Grande; ค.ศ. 1179 หรือ 1180 – 8 พฤศจิกายน ค.ศ. 1246) เป็นสมเด็จพระราชินีผู้สำเร็จราชการแผ่นดินแห่งกัสติยา ในปี ค.ศ. 1217 และสมเด็จพระราชินีแห่งเลออนตั้งแต่ ค.ศ. 1197 ถึง ค.ศ. 1204 ในฐานะพระราชโอรสธิดาพระองค์โตและทายาทโดยสันนิษฐานของพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 8 พระองค์เป็นเจ้าสาวผู้เป็นที่หมายตา และถูกหมั้นหมายกับค็อนราท พระราชฑอรสของจักรพรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ ฟรีดริชที่ 1 บาร์บาร็อสซา หลังค็อนราทสิ้นพระชนม์ พระองค์อภิเษกสมรสกับพรญาติ พระเจ้าอัลฟอนโซที่ 9 แห่งเลออน เพื่อรักษาสันติภาพระหว่างพระมหากษัตริย์แห่งเลออนกับพระราชบิดา ทั้งคู่มีพระราชโอรสธิดาด้วยกันห้าคนก่อนการแต่งงานจะถูกสมเด็จพระสันตะปาปาอินโนเซนต์ที่ 3 ทรงประกาศให้เป็นโมฆะ
เมื่อพระบิดาสวรรคต พระองค์ทำหน้าที่เป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดินให้พระเจ้าเอนริเกที่ 1 ในกัสติยา (พระอนุชา) จนกระทั่งได้สืบทอดตำแหน่งต่อเมื่อพระเจ้าเอนริเกสวรรคต หลายเดือนต่อมาพระองค์ยกกัสติยาให้พระเจ้าเฟร์นันโดที่ 3 พระราชโอรส ด้วยความเป็นกังวลว่าความเป็นสตรีจะทำให้พระองค์ไม่สามารถเป็นผู้นำกองทหารของกัสติยาได้ ทว่ายังทรงเป็นที่ปรึกษาคนใกล้ชิดที่สุดที่คอยชี้นำทางการเมือง เจรจาต่อรอง และปกครองในนามพระราชโอรสตลอดพระชนม์ชีพที่เหลือ พระองค์มีส่วนสำคัญในการรวมกัสติยากับเลออนเข้าด้วยกันอีกครั้งภายใต้อำนาจของพระราชโอรส และสนับสนุนความพยายามในการทำเรกองกิสตาของพระราชโอรส ทรงเป็นผู้อุปถัมภ์สถาบันศาสนาและสนับสนุนการเขียนประวัติศาสตร์ของทั้งสองประเทศ
== ต้นพระชนม์ชีพ ==
เบเรงเกลาพระราชสมภพไม่ในปี ค.ศ. 1179 ก็ในปี ค.ศ. 1180 ในบูร์โกส เป็นพระราชธิดาพระองค์โตของพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 8 กับเอเลนอร์แห่งอังกฤษ
ในฐานะพระราชโอรสธิดาพระองค์โตของพระเจ้าอัลฟอนโซกับเอเลนอร์ พระองค์เป็นทายาทหญิงโดยสันนิษฐานของบัลลังก์กัสติยาอยู่หลายปี เหตุเพราะพระอนุชาหลายคนที่ประสูติหลังพระองค์สิ้นพระชนม์หลังการคลอดหรือไม่ก็อยู่ไม่พ้นวัยทารก เบเรงเกลาจึงกลายเป็นคู่ครองผู้เป็นที่หมายตามากที่สุดในยุโรป
การหมั้นหมายครั้งแรกของเบเรงเกลาบรรลุข้อตกลงในปี ค.ศ. 1187 เมื่อค็อนราท ดยุกแห่งโรเทินบวร์คและพระบุตรคนที่ห้าของจักรพรรดิฟรีดริชที่ 1 ต้องการแต่งงานกับพระองค์ ปีต่อมาสัญญาว่าด้วยการแต่งงานได้รับการลงนามในเซลิงเกินชตัท หนึ่งในนั้นคือสินสอดจำนวน 42,000 เหรียญมาราเบดี จากนั้นค็อนราทก็เดินทัพมากัสติยาที่มีการฉลองการหมั้นหมายกันในการ์ริยอนและค็อนราทได้รับแต่งตั้งเป็นอัศวิน สถานะของเบเรงเกลาในฐานะทายาทแห่งกัสติยาเมื่อพระองค์ได้สืบทอดบัลลังก์เป็นส่วนหนึ่งในสนธิสัญญาและสัญญาว่าด้วยการแต่งงาน ที่ระบุว่าพระองค์จะสืบทอดอาณาจักรต่อจากราชพระบิดาหรือพระอนุชาคนใด ๆ ก็ตามที่ไร้ทายาท ค็อนราทจะได้เป็นเพียงผู้ปกครองร่วมในฐานะพระราชสวามีของพระองค์ และกัสติยาจะไม่เป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิ
การแต่งงานไม่ได้ถูกทำให้สมบูรณ์เนื่องจากเบเรงเกลายังเด็ก พระองค์มีพระชนมายุไม่ถึง 10 พรรษา ค็อนราทกับเบเรงเกลาไม่ได้พบเจอกันอีก ในปี ค.ศ. 1191 เบเรงเกลาขอร้องให้สมเด็จพระสันตะปาปาทรงประกาศให้การหมั้นหมายเป็นโมฆะ ภายใต้อิทธิพลของบุคคลที่สามอย่างพระอัยกี อาลีเยนอร์แห่งอากีแตน ที่ไม่สนใจจะผูกมิตรกับราชวงศ์โฮเอินชเตาเฟินที่เป็นเพื่อนบ้านของที่ดินศักดินาในฝรั่งเศส เรื่องราวจบลงเมื่อดยุกถูกลอบสังหารในปี ค.ศ. 1196
== สมเด็จพระราชินีแห่งเลออน ==
เพื่อรักษาสันติภาพระหว่างกัสติยากับเลออน เบเรงเกลาอภิเษกสมรสกับพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 9 พระญาติลำดับที่หนึ่งที่อยู่ห่างกันหนึ่งขั้น ในบายาโดลิดในปี ค.ศ. 1197 ตามธรรมเนียมปฏิบัติแบบสเปนในเวลานั้น พระองค์ได้ควบคุมปราสาทและที่ดินจำนวนหนึ่งในเลออนโดยตรง ซึ่งส่วนใหญ่แล้วตั้งอยู่ตามแนวชายแดนที่ติดกันกัสติยา
ในปี ค.ศ. 1198 สมเด็จพระสันตะปาปาอินโนเซนต์ที่ 3 เริ่มไม่ยอมรับการแต่งงานด้วยเหตุผลว่าเป็นการร่วมประเวณีกับระหว่างญาติใกล้ชืด สองสามีภรรยาอยู่ด้วยกันจนถึงปี ค.ศ. 1204 แล้วจึงขวนขวายขอการผ่อนผันเพื่อที่จะได้อยู่ด้วยกัน หนึ่งในนั้นการเสนอเงินก้อนโตให้ ทว่าสมเด็จพระสันตะปาปาปฏิเสธคำร้องขอนั้น แม้ทั้งคู่จะทำให้พระโอรสธิดาที่มีด้วยกันได้รับการยอมรับว่าเป็นพระราชโอรสธิดาตามกฎหมายได้ แต่การแต่งงานก็จบลง เบเรงเกลากลับกัสติยาไปหาพระบิดามารดาในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1204 และทรงอุทิศตนให้กับการดูแลพระราชโอรสธิดา
== ช่วงที่เป็นสมเด็จพระราชินีนาถ ==

แม้จะทรงหมดบทบาทหน้าที่ในการเป็นสมเด็จพระราชินีแห่งเลออน แต่พระองค์ยังคงมีสิทธิ์ในการเรียกเก็บภาษีในที่ดินมากมายที่พระองค์ได้รับมา หนึ่งในนั้นคือซาลามังกาและกัสโตรเบร์เด ที่ทรงยกให้พระเจ้าเฟร์นันโด พระราชโอรส ในปี ค.ศ. 1206 ขุนนางจำนวนหนึ่งที่รับใช้พระองค์เมื่อครั้งเป็นสมเด็จพระราชินีติดตามพระองค์กลับไปที่ราชสำนักในกัสติยา สันติสุขที่เกิดขึ้นในช่วงที่พระองค์แต่งงานสูญสิ้นไป และเกิดสงครามขึ้นระหว่างเลออนกับกัสติยาเหนือที่ดินที่อยู่ในการควบคุมของพระองค์ในเลออน ในปี ค.ศ. 1205, 1207 และ 1209 มีการทำสนธิสัญญากันระหว่างอาณาจักรทั้งสอง แต่ละฉบับล้วนขยายอำนาจการควบคุมของพระองค์ ในสนธิสัญญาของปี ค.ศ. 1207 และ 1209 เบเรงเกลากับพระราชโอรสได้รับทรัพย์สินที่ดินที่มีความสำคัญตามแนวชายแดน หนึ่งในนั้นคือปราสาทสำคัญ ๆ อย่างบิยัลปันโด สนธิสัญญาในปี ค.ศ. 1207 เป็นเอกสารเปิดเผยที่เขียนด้วยภาษากัสติยาฉบับเก่าแก่ที่สุดที่ยังคงหลงเหลืออยู่
ในปี ค.ศ. 1214 เมื่อพระราชบิดา พระเจ้าอัลฟอนโซที่ 8 สวรรคต ราชบัลลังก์ตกเป็นของพระเจ้าเอนริเกที่ 1 พระราชโอรสคนเดียวที่ยังมีชีวิตอยู่และพระอนุชาวัย 10 พรรษาของเบเรงเกลา เอเลนอร์ พระราชมารดาของทั้งคู่กลายเป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน แต่สวรรคตในอีก 24 วันหลังการสวรรคตของพระราชสวามี เบเรงเกลาจึงกลายเป็นรัชทายาทโดยสันนิษฐานอีกครั้งและกลายเป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดินคนใหม่ ในตอนนี้เองที่การทะเลาะเบาะแว้งภายในเริ่มต้นขึ้น จุดชนวนโดยกลุ่มขุนนาง กลุ่มแรกสุดคือตระกูลลารา ที่บีบให้เบเรงเกลายกตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแผ่นดินและผู้พิทักษ์ของพระอนุชาให้เคานต์อัลบาโร นุญเญซ เด ลารา
ในปี ค.ศ. 1216 มีการจัดการประชุมสภาในบายาโดลิด โดยมีบุคคลสำคัญของกัสติยาอย่างโลเป ดิอัซที่ 2 เด อาโร, กอนซาโล โรดริเกซ ฆิรอน, อัลบาโร ดิอัซ เด กาเมโรส, อัลฟอนโซ เตเยซ เด เมเนเซส และคนอื่น ๆ ที่ตกลงกันว่าจะสนับสนุนเบเรงเกลา โดยมีจุดร่วมเดียวกันคือเพื่อต่อกรกับอัลบาโร นุญเญซ เด ลารา ปลายเดือนพฤษภาคม สถานการณ์ในกัสติยาเป็นอันตรายต่อเบเรงเกลามากขึ้น พระองค์จึงตัดสินใจลี้ภัยไปอยู่ที่ปราสาทเอาติโยเดกัมโปสที่เป็นของกอนซาโล โรดริเกซ ฆิรอน หนึ่งในพันธมิตรของพระองค์ และส่งพระราชโอรสพระเจ้าเฟร์นันโดไปที่ราชสำนักของอดีตพระราชสวามี ในวันที่ 15 สิงหาคม ค.ศ. 1216 บุคคลสำคัญของกัสติยารวมตัวกันเพื่อที่จะป้องกันไม่ให้เกิดสงครามกลางเมือง แต่ความเห็นที่ไม่ลงรอยกันทำให้ตระกูลฆิรอน, เตเยซ เด เมเนเซส และอาโรแตกหักกับอัลบาโร เด ลารา
== สมเด็จพระราชินีนาถแห่งกัสติยา ==
สถานการณ์เปลี่ยนแปลงไปทันทีเมื่อพระเจ้าเอนริเกสวรรคตในวันที่ 6 มิถุนายน ค.ศ. 1217 หลังได้รับบาดแผลที่ศีรษะจากกระเบื้องที่ร่วงตกลงมาขณะกำลังเล่นกับเด็กคนอื่น ๆ ที่พระราชวังของบิชอปแห่งปาเลนเซีย ผู้พิทักษ์ของพระองค์ เคานต์อัลบาโร นุญเญซ เด ลารา พยายามปกปิดความจริง เขานำศพของพระมหากษัตริย์ไปที่ปราสาทตาริเอโก
ข่าวของพระมหากษัตริย์เตือนให้เห็นถึงอันตรายจากอดีตพระสวามีที่จะเกิดขึ้นต่อการครองราชย์ของพระองค์ เนื่องจากพระมหากษัตริย์แห่งเลออนคือผู้ร่วมบรรพบุรุษเดียวกันที่ใกล้ชิดที่สุดของพระอนุชา จึงน่ากลัวว่าพระมหากษัตริย์แห่งเลออนอาจอ้างสิทธิ์ในราชบัลลังก์กัสติยาเสียเอง เบเรงเกลาจึงเก็บเรื่องการสิ้นพระชนม์ของพระอนุชาไว้และขึ้นครองบัลลังก์อย่างลับ ๆ โดยไม่ให้อัลฟอนโซรู้ ทรงเขียนจดหมายถึงพระเจ้าอัลฟอนโซขอให้พระเจ้าเฟร์นันโดมาเยี่ยมพระองค์ และสละราชสมบัติเพื่อหลีกทางให้พระราชโอรส ในวันที่ 31 สิงหาคม ที่ทรงสละราชสมบัติอาจจะเพราะไม่สามารถเป็นผู้นำทางทหารให้กัสติยาที่ในตอนนั้นพระมหากษัตริย์ต้องเป็นผู้นำทางทหาร
== ที่ปรึกษาของพระมหากษัตริย์ ==
แม้จะครองราชย์ไม่นาน แต่เบเรงเกลาก็เป็นที่ปรึกษาคนใกล้ชิดที่สุดของพระราชโอรสต่อไป ทรงก้าวก่ายในการเมืองของรัฐ แม้จะเป็นการกระทำในทางอ้อม ในรัชสมัยของพระราชโอรส นักเขียนในยุคนั้นเขียนว่าพระองค์ยังคงมีอำนาจเหนือพระโอรส อาทิ ทรงจัดแจงให้พระราชโอรสอภิเษกสมรสกับเจ้าหญิงเอลีซาเบ็ท (หรือ เบอาตริซ ในภาษากัสติยา) แห่งโฮเอินชเตาเฟิน พระธิดาของดยุกฟิลลิพแห่งชวาเบิน และพระราชนัดดาของจักรพรรดิสองพระองค์ คือ จักรพรรดิฟรีดริช บาร์บาร็อสซา และจักรพรรดิไอแซ็คที่ 2 อันเจลอส พิธีอภิเษกสมรสเกิดขึ้นในวันที่ 30 พฤศจิกายน ค.ศ. 1219 ที่บูร์โกส อีกเหตุการณ์หนึ่งคือการเป็นคนกลางไกล่เกลี่ยของเบเรงเกลาที่เกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1218 เมื่อตระกูลลาราเจ้าแผนการที่หัวหน้าตระกูลยังคงเป็นอัลบาโร นุญเญซ เด ลารา อดีตผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน วางแผนสมคบคิดจะให้พระเจ้าอัลฟอนโซที่ 9 พระมหากษัตริย์แห่งเลออนและพระราชบิดาของพระเจ้าเฟร์นันโด บุกกัสติยาเพื่อแย่งชิงบัลลังก์ของพระราชโอรส ทว่าการจับกุมตัวเคานต์ลาราทำได้ง่ายขึ้นเมื่อเบเรงเกลายื่นมือเข้ามาแทรกแซง พระองค์ทำให้อดีตพระราชสวามีกับพระราชโอรสลงนามในสนธิสัญญาสงบศึกชั่วคราวโตโรได้ในวันที่ 26 สิงหาคม ค.ศ. 1218 ยุติการเผชิญหน้ากันระหว่างกัสติยากับเลออน
ในปี ค.ศ. 1222 เบเรงเกลายื่นมือเข้ามาก้าวก่ายเพื่อพระราชโอรสอีกครั้ง ทรงประสบความสำเร็จในการทำสัตยาบันในการประชุมที่ซาฟรา ซึ่งบรรลุข้อตกลงในการสงบศึกกับพวกลาราด้วยการให้มาฟัลดา พระบิดาและทายาทของลอร์ดแห่งโมลินา กอนซาโล เปเรซ เด ลารา อภิเษกสมรสกับพระเจ้าอัลฟอนโซ พระราชโอรสของพระองค์และพระอนุชาของพระเจ้าเฟร์นันโด ในปี ค.ศ. 1224 พระองค์ให้พระราชธิดา เบเรงเกลา อภิเษกสมรสกับจอห์นแห่งบรีแยน กลยุทธ์ที่ทำให้พระเจ้าเฟร์นันโดที่ 3 เข้าใกล้บัลลังก์เลออนมากขึ้น เนื่องจากจอห์นเป็นตัวเลือกในใจที่พระเจ้าอัลฟอนโซที่ 9 อยากให้แต่งงานกับพระราชธิดาพระองค์โต ซันชา เบเรงเกลาจึงขัดขวางไม่ให้พระราชธิดาของอดีตพระราชสวามีแต่งงานกับชายที่สามารถอ้างสิทธิ์ในบัลลังก์เลออนได้
การก้าวก่ายเพื่อพระราชโอรสครั้งใหญ่ที่สุดเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1230 เมื่อพระเจ้าอัลฟอนโซสวรรคตโดยประกาศชื่อให้พระราชธิดา ซันชาและดุลเซ พระราชธิดาจากการแต่งงานครั้งแรกกับตึเรซาแห่งโปรตุเกสเป็นทายาท แทนที่จะยกสิทธิ์ให้กับพระเจ้าเฟร์นันโดที่ 3 เบเรงเกลาไปพบกับพระราชมารดาของเจ้าหญิงทั้งสองและประสบความสำเร็จในการทำสนธิสัญญาลัสเตร์เซริอัส ที่สองพี่น้องจะสละบัลลังก์ให้พระอนุชาต่างมารดาแลกกับเงินและผลประโยชน์อื่น ๆ อีกมากมาย ทำให้บัลลังก์แห่งกัสติยาและเลออนที่เคยถูกแบ่งออกจากกันในปี ค.ศ. 1157 โดยพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 7 กลับมารวมกับเป็นหนึ่งอีกครั้งในมือของพระเจ้าเฟร์นันโดที่ 3 เบเรงเกลาเข้าแทรกแซงอีกครั้งด้วยการจัดแจงให้พระเจ้าเฟร์นันโดแต่งงานครั้งที่สองหลังการสวรรคตของเอลีซาเบ็ทแห่งโฮเอินชเตาเฟิน แม้พระองค์จะมีพระราชโอรสธิดามากมายอยู่แล้ว แต่เบเรงเกลาเป็นกังวลว่าความสัมพันธ์ที่ไม่ถูกต้องตามกฎหมายจะทำให้คุณสมบัติในการเป็นพระมหากษัตริย์ลดลง ครั้งนี้พระองค์เลือกฌานแห่งดามาร์แต็ง พระธิดาขุนนางชาวฝรั่งเศส ตัวเลือกที่พระมาตุจฉาของพระมหากษัตริย์และพระขนิษฐาของเบเรงเกลา บลังกา พระมเหสีม่ายของพระเจ้าหลุยส์ที่ 8หามาให้ เบเรงเกลาทำหน้าที่เป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดินอีกครั้ง ทรงปกครองในขณะที่พระราชโอรส พระเจ้าเฟร์นันโด ลงใต้ไปทำการสู้รบเรกองกิสตาอันยาวนาน ทรงบริหารราชการกัสติยาและเลออนด้วยทักษะความสามารถที่พระองค์มี ทำให้พระราชโอรสไม่ต้องเป็นกังวลเรื่องราชอาณาจักร
== การสวรรคต ==
เบเรงเกลาได้พบพระราชโอรสเป็นครั้งสุดท้ายที่โปซูเอโลเดกาลาตราบาในปี ค.ศ. 1245 หลังจากนั้นก็กลับไปโตเลโด สวรรคตในวันที่ 8 พฤศจิกายน ค.ศ. 1246 ร่างของพระองค์ถูกฝังที่ลัสอูเอลกัส ใกล้กับบูร์โกส
== พระทายาท ==
เบเรงเกลากับพระเจ้าอัลฟอนโซมีพระราชโอรสธิดาด้วยกันห้าคน คือ
เลโอนอร์ (ค.ศ. 1198/1199–1202)
กอนส์ตันซา (ค.ศ. 1200–1242) แม่ชีที่วิหารลัสอูเอลกัส
พระเจ้าเฟร์นันโดที่ 3 (ค.ศ. 1201–1252) พระมหากษัตริย์แห่งกัสติยาและเลออน
อัลฟอนโซ (ค.ศ. 1203–1272) ลอร์ดแห่งโมลินาและเมซา แต่งงานครั้งแรกกับมาฟัลดา เด ลารา ทายาทแห่งโมลินาและเมซา แต่งงานครั้งที่สองกับเตเรซา นุญเญซ และครั้งที่สามกับมายอร์ เตเยซ เด เมเนเซส เลดีแห่งมอนเตอาเลเกรและติเอดรา หนึ่งในบุตรธิดาของทั้งคู่คือมาริอาแห่งโมลินา พระมเหสีของพระเจ้าซันโชที่ 4
เบเรงเกลา (ค.ศ. 1204–1237) แต่งงานกับจอห์นแห่งบรีแยน พระมหากษัตริย์แห่งเยรูซาเลม
== อ้างอิง ==
==บรรณานุกรม==
พระมหากษัตริย์กัสติยา
สมเด็จพระราชินีนาถ
ราชวงศ์โฮเอินชเตาเฟิน