รัฐบาลพลัดถิ่น

รัฐบาลพลัดถิ่น (government in exile) เป็นกลุ่มการเมืองซึ่งอ้างตัวเป็นรัฐบาลที่ชอบด้วยกฎหมายของรัฐเอกราชรัฐหนึ่ง แต่ไม่อาจใช้อำนาจตามกฎหมายในรัฐนั้น และจำต้องพำนักอยู่นอกรัฐดังกล่าว รัฐบาลพลัดถิ่นมักคาดหวังว่า วันหนึ่งจะได้กลับคืนบ้านเมืองและครองอำนาจอย่างเป็นทางการอีกครั้ง รัฐบาลพลัดถิ่นต่างจากรัฐตกค้าง (rump state) ตรงที่รัฐตกค้างยังสามารถควบคุมส่วนหนึ่งส่วนใดในดินแดนเดิมได้อยู่ เช่น ระหว่างสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง แม้จักรวรรดิเยอรมันเข้ายึดครองประเทศเบลเยียมได้เกือบทั้งประเทศ แต่ประเทศเบลเยียมและพันธมิตรยังครองภาคตะวันตกซึ่งเป็นส่วนน้อยของประเทศได้อยู่ จึงชื่อว่าเป็นรัฐตกค้าง ถ้าเป็นรัฐบาลพลัดถิ่นจะตรงกันข้าม คือ ไม่สามารถครอบครองดินแดนไว้ได้เลย
รัฐบาลพลัดถิ่นมักมีขึ้นในช่วงการรบซึ่งดินแดนถูกยึดครองไป หรือมักเป็นผลมาจากสงครามกลางเมือง การปฏิวัติ หรือรัฐประหาร เช่น ระหว่างที่เยอรมนีขยายดินแดนในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง รัฐบาลยุโรปหลายชาติได้เข้าลี้ภัยในสหราชอาณาจักรเพื่อไม่ตกอยู่ในกำมือพวกนาซี รัฐบาลพลัดถิ่นยังอาจจัดตั้งขึ้นเนื่องจากเชื่อถือกันอย่างกว้างขวางว่า รัฐบาลซึ่งกำลังผ่านบ้านครองเมืองอยู่นั้นขาดความชอบธรรม เช่น หลังเกิดสงครามกลางเมืองซีเรีย พันธมิตรกองทัพปฏิวัติและฝ่ายค้านซีเรียแห่งชาติ (National Coalition for Syrian Revolutionary and Opposition Forces) ได้รับการจัดตั้งขึ้นโดยมุ่งหมายจะล้มล้างการปกครองของพรรคบะอัธ (Ba'ath Party) ซึ่งกำลังอยู่ในอำนาจ
รัฐบาลพลัดถิ่นจะมีประสิทธิภาพหรือไม่ เบื้องต้นขึ้นอยู่กับว่า ได้รับการสนับสนุนมากหรือไม่ ไม่ว่าจะเป็นการสนับสนุนจากรัฐบาลต่างชาติหรือจากพลเมืองประเทศตนเอง รัฐบาลพลัดถิ่นบางชุดกลายเป็นกองกำลังอันน่าเกรงขาม เพราะสามารถท้าทายผู้ปกครองประเทศนั้น ๆ ได้อย่างฉกาจฉกรรจ์ ขณะที่รัฐบาลพลัดถิ่นอื่น ๆ ส่วนใหญ่มักมีสถานะเชิงสัญลักษณ์เท่านั้น
ปรากฏการณ์รัฐบาลพลัดถิ่นมีมาก่อนคำว่า "รัฐบาลพลัดถิ่น" จะได้รับการใช้จริง ในยุคกษัตริย์ พระเจ้าแผ่นดินหรือราชวงศ์ที่ถูกอัปเปหิเคยตั้งราชสำนักพลัดถิ่น เช่น ราชวงศ์สจวร์ตซึ่งถูกโอลิเวอร์ ครอมเวล (Oliver Cromwell) ถอดจากบัลลังก์ ก็ไปตั้งราชสำนักพลัดถิ่น และราชวงศ์บูร์บง (House of Bourbon) ก็ทำเช่นเดียวกันในช่วงปฏิวัติฝรั่งเศสและช่วงนโปเลียน (Napoleon) เถลิงอำนาจ ครั้นเมื่อระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญแพร่หลายขึ้น รัฐบาลกษัตริย์พลัดถิ่นก็เริ่มมีนายกรัฐมนตรีด้วยเหมือนกัน เช่น รัฐบาลพลัดถิ่นเนเธอร์แลนด์ในช่วงสงครามโลกครั้งที่สองตั้ง Pieter Sjoerds Gerbrandy เป็นนายกรัฐมนตรี
== รัฐบาลพลัดถิ่นในปัจจุบัน ==
=== รัฐบาลชุดปัจจุบันที่มองว่าเป็น "รัฐบาลพลัดถิ่น" ===
รัฐบาลเหล่านี้เคยควบคุมดินแดนที่อ้างสิทธิ์ทั้งหมดหรือส่วนใหญ่ แต่ยังคงควบคุมส่วนเล็ก ๆ ต่อไป และยังคงเรียกร้องอำนาจที่ถูกต้องตามกฎหมายของดินแดนทั้งหมดที่พวกเขาเคยควบคุมอย่างเต็มที่
{|class="unsortable wikitable" style="width: 100%"
|-
! style="width:20%;" class="unsortable" |ชื่อ
! style="width:5%;" class="unsortable" |พลัดถิ่น
! style="width:10%;" class="unsortable" |ดินแดนที่รัฐบาลยังคงควบคุมอยู่
! style="width:10%;" class="unsortable" |การควบคุมดินแดนที่อ้างสิทธิ์ในปัจจุบัน
! style="width:5%;" class="unsortable" |อ้างอิง
|-
|  สาธารณรัฐจีน
| style="text-align:center;"| 1949
| ไต้หวันและหมู่เกาะใกล้เคียง
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาธิปไตยอาหรับซาห์ราวี
| style="text-align:center;"| 1976
| ส่วนตะวันออกเฉียงใต้ของชาฮาราตะวันตก
| 
|}
=== รัฐบาลที่ถูกขับไล่ของรัฐปัจจุบัน ===
รัฐบาลพลัดถิ่นเหล่านี้ก่อตั้งโดยรัฐบาลที่ถูกปลด ซึ่งยังคงอ้างสิทธิ์โดยชอบธรรมของรัฐที่เคยควบคุม
{|class="sortable wikitable" style="width: 100%"
|- 2021
! class="unsortable" |ชื่อ
! class="unsortable" |พลัดถิ่นตั้งแต่
! class="unsortable" |รัฐที่ควบคุมดินแดนที่อ้างสิทธิ์
! class="unsortable" |อ้างอิง
|-
|  สาธารณรัฐประชาธิปไตยเบลารุส
| style="text-align:center;"| 1919
| 
| align=center| 
|-
|  สภาผู้นำประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐเยเมน
| style="text-align:center;"| 2015
|  (สภาการเมืองสูงสุด)
| align=center| 
|-
|  รัฐบาลเอกภาพแห่งชาติเมียนมา
| style="text-align:center;"| 2021
|  (สภาบริหารแห่งรัฐ)
| align=center| 
|}
=== รัฐบาลที่ถูกขับไล่ของรัฐในอดีต ===
รัฐบาลพลัดถิ่นเหล่านี้ก่อตั้งโดยรัฐบาลที่ถูกปลด ซึ่งยังคงอ้างอำนาจโดยชอบธรรมของรัฐที่พวกเขาเคยควบคุมแต่รัฐนี้ไม่มีอยู่แล้ว
{|class="unsortable wikitable" style="width: 100%"
|-
! rowspan="2" class="unsortable" |ชื่อ
! colspan="2" class="unsortable" |พลัดถิ่น
! colspan="2" class="unsortable" |การควบคุมดินแดนที่อ้างสิทธิ์ในปัจจุบัน
! rowspan="2" class="unsortable" |อ้างอิง
|- style="text-align:center;"
| 
| 
| 
| 
|-
|  สาธารณรัฐมาลูกูใต้
| style="text-align:center;"| 1966
| style="text-align:center;"| รัฐเอกราช
| 
| style="text-align:center;"| จังหวัดมาลูกู
| align=center| 
|}
=== ขับไล่รัฐบาลของดินแดนส่วนภูมิภาค ===
รัฐบาลพลัดถิ่นเหล่านี้อ้างสิทธิ์ในดินแดนปกครองตนเองของรัฐอื่นอย่างชอบธรรม และก่อตั้งโดยรัฐบาลหรือผู้ปกครองที่ถูกขับไล่ ซึ่งไม่ได้อ้างเอกราชเป็นรัฐเอกเทศ
{|class="unsortable wikitable" style="width: 100%"
|-
! rowspan="2" class="unsortable" |ชื่อ
! colspan="2" class="unsortable" |พลัดถิ่น
! colspan="2" class="unsortable" |การควบคุมดินแดนที่อ้างสิทธิ์ในปัจจุบัน
! rowspan="2" class="unsortable" |อ้างอิง
|- style="text-align:center;"
| 
| 
| 
| 
|-
|  รัฐบาลสาธารณรัฐปกครองตนเองอับคาเซีย
| style="text-align:center;"| 1993
| style="text-align:center;"| สาธารณรัฐปกครองตนเอง
|  สาธารณรัฐอับคาเซีย
| rowspan="2" style="text-align:center;" | รัฐอิสระโดยพฤตินัย
| align=center|
|-
|  การบริหารชั่วคราวของเซาท์ออสซีเชีย
| style="text-align:center;"| 2008
| style="text-align:center;"| การบริหารชั่วคราว
|  สาธารณรัฐเซาท์ออสซีเชีย
| align=center|
|-
|  สาธารณรัฐปกครองตนเองไครเมีย
| rowspan="2" style="text-align:center;" | 2014
| style="text-align:center;"| สาธารณรัฐปกครองตนเอง
| rowspan="3" | 
| style="text-align:center;"| สาธารณรัฐไครเมีย
| align=center|
|-
|  เซวัสโตปอล
| style="text-align:center;"| เมืองพิเศษ
| style="text-align:center;"| นครสหพันธ์
| align=center|
|-
|  แคว้นลูฮันสก์
| style="text-align:center;"| 2022
| style="text-align:center;"| แคว้น
| style="text-align:center;"| สาธารณรัฐประชาชนลูฮันสก์
| align=center|
|}
=== รัฐบาลทางเลือกของรัฐปัจจุบัน ===
รัฐบาลเหล่านี้ก่อตั้งขึ้นโดยพลัดถิ่นโดยองค์กรการเมือง และพรรคฝ่ายค้าน ปรารถนาที่จะเป็นผู้มีอำนาจปกครองจริงหรืออ้างว่าเป็นผู้สืบทอดทางกฎหมายต่อรัฐบาลที่ถูกปลดก่อนหน้านี้ และได้รับการก่อตั้งเป็นทางเลือกแทนรัฐบาลที่ดำรงตำแหน่ง
{|class="sortable wikitable" style="width: 100%"
|-
! ชื่อ
! อ้างสิทธิ์พลัดถิ่น
! การแถลงพลัดถิ่น
! รัฐบาลควบคุมดินแดนที่อ้างสิทธิ์
! อ้างอิง
|-
|  คณะกรรมการ 5 จังหวัดภาคเหนือเกาหลี
| style="text-align:center;"| —
| rowspan="2" style="text-align:center;" | 1949
| 
| style="text-align:center;"| 
|-
|  คณะผู้แทนของมณฑลไต้หวัน, สภาประชาชนแห่งชาติ/CPPCC
| style="text-align:center;"| —
| 
| align=center|
|-
|  รัฐบาลราชอาณาจักรลาวพลัดถิ่น
| style="text-align:center;"| 1975
| style="text-align:center;"| 2003
| 
| align=center|
|-
|  สภาแห่งชาติอิหร่าน
| style="text-align:center;"| 1979
| style="text-align:center;"| 2013
| rowspan="2" | 
| align=center|
|-
|  สภาต่อต้านแห่งชาติของอิหร่าน
| style="text-align:center;"| —
| style="text-align:center;"| 1981
|align=center| 
|-
|  สาธารณรัฐเวียดนามที่สาม
| style="text-align:center;"| 1990
| style="text-align:center;"| 1991
| 
| align=center|
|-
|  พรรคก้าวหน้าของอิเควทอเรียลกินี
| style="text-align:center;"| —
| style="text-align:center;"| 2003
| 
| align=center| 
|-
|  สภาแห่งชาติซีเรีย
| style="text-align:center;"| —
| style="text-align:center;"| 2011
| rowspan="2" | 
| align=center| 
|-
|  รัฐบาลชั่วคราวซีเรีย
| style="text-align:center;"| —
| style="text-align:center;"| 2012
| align=center|
|-
|  สภาประสานงานคณะรัฐมนตรีเฉพาะกาล
| style="text-align:center;"| —
| style="text-align:center;"| 2020
| 
| align=center|
|-
|  ราชอาณาจักรอัฟกานิสถาน
| colspan="2" style="text-align:center;"| 2014
|
เอมิเรตอิสลามอัฟกานิสถาน
เอมิเรตอิสลามอัฟกานิสถาน (ตอลิบาน)
| align=center|
|-
|  เอมิเรตอิสลามอัฟกานิสถาน (พันธมิตรปัญจชีร์)
| colspan="2" style="text-align:center;"| 2021
|  เอมิเรตอิสลามอัฟกานิสถาน (ตอลิบาน)
| align="center" | 
|-
|  สมัชชาใหญ่ผู้แทนประชาชน
| style="text-align:center;"| —
| style="text-align:center;"| 2022
| 
| align=center| 
|}
=== รัฐบาลทางเลือกแบ่งแยกดินแดนของดินแดนย่อยในปัจจุบัน ===
รัฐบาลเหล่านี้ถูกก่อตั้งโดยกลุ่มการเมือง พรรคฝ่ายค้าน และขบวนการแบ่งแยกดินแดน และปรารถนาที่จะเป็นผู้มีอำนาจปกครองดินแดนของตนในฐานะรัฐเอกราช หรืออ้างว่าเป็นผู้สืบทอดรัฐบาลที่ถูกขับไล่ไปก่อนหน้านี้ รัฐบาลที่ดำรงตำแหน่งอยู่
{|class="sortable wikitable" style="width: 100%"
|-
! ชื่อ
! อ้างสิทธิ์พลัดถิ่น
! การแถลงพลัดถิ่น
! รัฐบาลควบคุมดินแดนที่อ้างสิทธิ์
! อ้างอิง
|-
|  เสรีนครของรัฐบาลพลัดถิ่นดันท์ซิช
| style="text-align:center;"| 1939
| style="text-align:center;"| 1947
| 
| align=center| 
|-
|  ขบวนการปลดแอกแห่งปาปัวตะวันตก
| style="text-align:center;"| 1963
| style="text-align:center;"| 1969
| 
| align=center| 
|-
|  รัฐบาลบิอาฟราพลัดถิ่น
| style="text-align:center;"| 1970
| style="text-align:center;"| 2007
| 
| align=center| 
|-
|  สาธารณรัฐเคบินดา
| colspan="2" style="text-align:center;" | 1975
| 
| align=center|
|-
|  รัฐบาลตาตาร์พลัดถิ่น
| colspan="2" style="text-align:center;" | 1994
| rowspan="2" | 
| align=center| 
|-
|  สาธารณรัฐเชเชนแห่งอิชเคเรีย
| colspan="2" style="text-align:center;" | 2000
| align=center| 
|-
|  รัฐบาลเตอร์กิสถานตะวันออกพลัดถิ่น
| style="text-align:center;" | 1949
| style="text-align:center;" | 2004
| rowspan="2" |
| align="center" | 
|-
|  ฝ่ายบริหารกลางทิเบต
| style="text-align:center;"| 1959
| style="text-align:center;"| 2011
| align=center| 
|-
|  สาธารณรัฐอัมบาโซเนีย
| style="text-align:center;"| —
| style="text-align:center;"| 1999
|
| align=center| 
|-
|  รัฐบาลเคอร์ดิสถานตะวันตกพลัดถิ่น
| style="text-align:center;"| —
| style="text-align:center;"| 2004
| 
| align=center| 
|-
|  รัฐบาลข้ามชาติแห่งทมิฬอีฬัม
| style="text-align:center;"| 2009
| style="text-align:center;"| 2010
| 
| align=center| 
|-
|  รัฐบาลเฉพาะกาลกาไบล
| colspan="2" style="text-align:center;"| 2010
| 
| align=center| 
|-
|  สภาเพื่อสาธารณรัฐ
| colspan="2" style="text-align:center;" | 2017
| 
| align=center|
|-
|  รัฐบาลแห่งรัฐอิสลามมลายูปัตตานีพลัดถิ่น
| colspan="2" style="text-align:center;" | 2014
| 
| align=center| 
|}
=== รัฐบาลพลัดถิ่นที่ไม่ได้ปกครองตนเองหรือดินแดนที่ถูกยึดครอง ===
รัฐบาลพลัดถิ่นเหล่านี้เป็นรัฐบาลของดินแดนที่ไม่ได้ปกครองตนเองหรือยึดครอง พวกเขาอ้างอำนาจโดยชอบธรรมเหนือดินแดนที่พวกเขาเคยควบคุม หรืออ้างความชอบธรรมของอำนาจหลังการปลดปล่อยอาณานิคม การอ้างสิทธิ์อาจเกิดขึ้นจากการเลือกตั้งของกลุ่มที่ถูกเนรเทศให้เป็นรัฐบาลที่ชอบด้วยกฎหมาย
องค์การสหประชาชาติรับรองสิทธิในการกำหนดอนาคตตนเองของประชากรในดินแดนเหล่านี้ รวมถึงความเป็นไปได้ในการจัดตั้งรัฐอธิปไตยที่เป็นอิสระ
== อ้างอิง ==
รัฐบาลพลัดถิ่น