วงศ์พังพอน

วงศ์พังพอน (mongoose; ไทยถิ่นเหนือ: จ่อน) เป็นวงศ์ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในอันดับสัตว์กินเนื้อวงศ์หนึ่ง ใช้ชื่อวงศ์ว่า Herpestidae
เดิมเคยถูกรวมเป็นวงศ์เดียวกับ วงศ์ Viverridae หรือ วงศ์ชะมดและอีเห็น
==ลักษณะและพฤติกรรม==
พังพอนมีรูปร่างโดยรวม เป็นสัตว์ขนาดเล็ก มีลำตัวเพรียวยาว ช่วงขาสั้นแต่แข็งแรง มีเล็บที่แข็งแรงและแหลมคม หางยาว ใบหูเล็ก ส่วนใบหน้าแหลม ในปากมีฟันแหลมคมประมาณ 33-34 ซี่ ซึ่งนับว่าใกล้เคียงกับวงศ์ชะมดและอีเห็น มีลำตัวยาวตั้งแต่ 43 เซนติเมตร จนถึง 1 เมตร น้ำหนัก 320 กรัม จนถึง มากกว่า 5 กิโลกรัม
พังพอนส่วนใหญ่มีขนที่หยาบสีน้ำตาลหรือสีเทา ในบางชนิดจะเป็นขนสีอ่อนและมีลายปล้องสีคล้ำพาดเป็นลายขวางหรือลายตั้งเป็นทางยาว
พังพอนโดยมากจะมีพฤติกรรมอยู่รวมกันเป็นฝูง หรืออยู่ลำพังเพียงตัวเดียว หรืออยู่กันเป็นครอบครัว ในหลากหลายสภาพภูมิประเทศ ตั้งแต่ป่าดิบทึบ, ทุ่งหญ้า, ป่าละเมาะ, ทะเลทราย จนถึงนาข้าว หรือพื้นที่เกษตรกรรมในชุมชนของมนุษย์
พังพอนมักหากินในเวลากลางคืน โดยกินอาหารได้หลากหลาย ตั้งแต่ ผลไม้, ลูกไม้, แมลง, สัตว์ทั้งมีกระดูกสันหลังและไม่มีกระดูกสันหลังขนาดเล็กต่าง ๆ รวมถึง แมงมุม, แมงป่อง และงูหรือกิ้งก่าอีกด้วย อีกทั้งพังพอนเป็นสัตว์ที่มีความปราดเปรียวว่องไว สามารถพองขนให้ตัวมีขนาดใหญ่ขึ้นได้เพื่อขู่ศัตรู และมีภูมิคุ้มกันพิษงูอยู่ในตัว จึงสามารถสู้กับงูพิษได้เป็นอย่างดี ด้วยการหลอกล่อให้งูเหนื่อย และฉวยโอกาสเข้ากัดที่ลำคอจนตาย แต่ถ้าหากถูกกัดเข้าอย่างจัง ก็ทำให้ถึงตายได้เช่นกัน
พังพอนเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์เมื่ออายุได้ 2 ปี ยกเว้นในบางชนิดที่สามารถตั้งท้องเมื่ออายุได้เพียง 9 เดือน มีระยะเวลาตั้งท้องประมาณ 45-105 วัน ออกลูกครั้งละ 10-24 ตัว มีอายุขัยประมาณ 10 ปี มีรายงานว่าพังพอนในสถานที่เลี้ยงบางตัวมีอายุยืนถึง 17 ปี
==การอนุกรมวิธาน==
ปัจจุบัน พังพอนถูกอนุกรมวิธานไว้ทั้งสิ้น 33 ชนิด ใน 14 สกุล (ดูในเนื้อหา) กระจายพันธุ์ตั้งแต่ทวีปแอฟริกาจนถึงตะวันออกกลาง, เอเชียใต้ จนถึงเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สำหรับในประเทศไทยพบ 2 ชนิด คือ พังพอนเล็ก หรือพังพอนธรรมดา (Herpestes javanicus)  กับพังพอนกินปู หรือพังพอนยักษ์  (H. urva)
สกุลและชนิด
สกุล Atilax
*พังพอนบึง, A. paludinosus
สกุล Bdeogale
*พังพอนหางพวง, B. crassicauda
*พังพอนแจ๊คสัน, B. jacksoni
*พังพอนตีนดำ, B. nigripes
สกุล Crossarchus
*พังพอนอเล็กซานเดอร์, C. alexandri
*พังพอนแองโกลัน, C. ansorgei
*พังพอนจมูกยาว, C. obscurus
*พังพอนหัวแบน, C. platycephalus
สกุล Cynictis
*พังพอนเหลือง, C. penicillata
สกุล Dologale
*พังพอนโพซากิวส์, D. dybowskii
สกุล Galerella
*พังพอนเพรียวแองโกลัน, G. flavescens
*พังพอนเพรียวโซมาลี, G. ochracea
*พังพอนเล็กสีเทา, G. pulverulenta
*พังพอนปลายดำ, G. sanguinea
สกุล Helogale
*พังพอนแคระเอธิโอเปีย, H. hirtula
*พังพอนแคระธรรมดา, H. parvula
สกุล Herpestes
*พังพอนหางสั้น, H. brachyurus
*พังพอนอินเดียสีเทา, H. edwardsii
*พังพอนอินเดียสีน้ำตาล, H. fuscus
*พังพอนอียิปต์, H. ichneumon
*พังพอนเล็ก, H. javanicus
*พังพอนจมูกยาว, H. naso
*พังพอนปลอกคอ, H. semitorquatus
*พังพอนแดง, H. smithii
*พังพอนกินปู, H. urva
*พังพอนคอลาย, H. vitticollis
สกุล Ichneumia
*พังพอนหางขาว, I. albicauda
สกุล Liberiictus
*พังพอนไลบีเรีย, L. kuhni
สกุล Mungos
*พังพอนแกมเบีย, M. gambianus
*พังพอนแบน, M. mungo
สกุล Paracynictis
*พังพอนโซลัส, P. selousi
สกุล Rhynchogale
*พังพอนมิลเลอร์, R. melleri
สกุลSuricata
*เมียร์แคต, S. suricatta
=== ชนิดที่สูญพันธุ์ ===
Leptoplesictis 
†L. atavus Beaumont, 1973
†L. aurelianensis (Schlosser, 1888)
†L. filholi Gaillard, 1899
†L. mbitensis Schmidt-Kittler, 1987
†L. namibiensis Morales et al., 2008
†L. peignei, Grohé et al., 2020
†L. rangwai Schmidt-Kittler, 1987
†L. senutae Morales et al., 2008
==ความสัมพันธ์กับมนุษย์==
ด้วยความที่พังพอนเป็นสัตว์ที่ปราดเปรียวว่องไว สามารถกำจัดสัตว์ที่เป็นอันตรายต่อมนุษย์ได้ พังพอนในบางพื้นที่จึงนิยมเลี้ยงเป็นสัตว์เลี้ยงในพื้นที่ทำการเกษตร เพื่อให้กำจัดหนู  ขณะที่อินเดีย นิยมมีการละเล่นให้พังพอนสู้กับงูเห่าหรืองูจงอาง 
==อ้างอิง==
==แหล่งข้อมูลอื่น==
สัตว์กินเนื้อ
สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม
วงศ์พังพอน