ราชวงศ์ภูคา

ราชวงศ์ภูคา หรือ ราชวงศ์กาว หรือ ราชวงศ์น่าน เป็นราชวงศ์ที่ปกครองนครรัฐน่าน สถาปนาขึ้นโดยพญาภูคา ปกครองตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 18 โดยมีศูนย์กลางการปกครองที่เมืองปัว ต่อมาได้ย้ายศูนย์กลางการปกครองมาที่เมืองย่าง ก่อนย้ายอีกครั้งลงมายังที่ราบลุ่มน่านคือเมืองภูเพียงแช่แห้งในรัชสมัยพญาครานเมือง และย้ายมายังเมืองน่านตามลำดับ
นครรัฐน่านได้ตกเป็นเมืองขึ้นของอาณาจักรล้านนา ในปี พ.ศ. 1993 อินทแก่นท้าวกษัตริย์น่านหนีไปพึ่งพระยาเชลียง พระเจ้าติโลกราชจึงได้แต่งตั้งท้าวผาแสงบุตรท้าวแพงเชื้อสายราชวงศ์ภูคาปกครองน่าน และเป็นเจ้านายราชวงศ์ภูคาพระองค์สุดท้าย เพราะหลังจากการสิ้นพระชนม์ของท้าวผาแสงขุนนางก็เข้ามากินเมืองแทน ดังปรากฏใน พื้นเมืองน่าน ความว่า "...แต่นั้นมาชื่อว่าพระญาบ่มีแลย่อมว่าเจ้าเมืองว่าอั้นมาแล..."
นครรัฐน่านซึ่งมีชนพื้นเมืองดั้งเดิมคือชาวกาว จึงมีการสันนิษฐานว่าราชวงศ์ภูคาอาจมีเชื้อสายจากชาวกาวดังกล่าวด้วย ดังปรากฏว่าตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ซึ่งเรียกกษัตริย์น่านว่า "พระญากาวน่าน" และเรียกประชาชนชาวน่านว่า "กาวน่าน" ซึ่งสอดคล้องกับศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ 45 พ.ศ. 1935 เรียกผีบรรพบุรุษของกษัตริย์น่านว่า "ด้ำพงศ์กาว" ซึ่งยืนยันถึงบรรพบุรุษของกษัตริย์น่านว่าเป็นชาวกาว นอกจากนี้ราชวงศ์ภูคายังมีความสัมพันธ์ทางเครือญาติกับรัฐหลวงพระบาง (หลัง พ.ศ. 1700) และรัฐสุโขทัยที่มีบรรพบุรุษจากเมืองน่านชื่อ "ปู่ฟ้าฟื้น" ดังปรากฏใน จารึกปู่สบถหลาน เมื่อปี พ.ศ. 1935
== รายพระนามกษัตริย์ ==
ปรากฏรายพระนามดังนี้
{| width=100% class="wikitable"
!style="background-color:#F0DC82" width=7%|ลำดับ
! style="background-color:#F0DC82" width=23% | พระนาม
! style="background-color:#F0DC82" width=20% | พระนามอื่น
! style="background-color:#F0DC82" width=25% | ครองราชย์
! style="background-color:#F0DC82" width=25% | ความสัมพันธ์กับกษัตริย์
|-
|align="center"|1.
|align="center"| เจ้าขุนฟอง
|align="center"|
|align="center"| พุทธศตวรรษที่ 18
|align="center"| พระโอรสพญาภูคา
|-
|align="center"|2.
|align="center"| เจ้าเก้าเถื่อน
|align="center"| เก้าเกื่อน, เก้าเกลื่อน
|align="center"| ไม่ทราบปี
|align="center"| พระโอรสเจ้าขุนฟอง
|-
|align="center"| 3.
|align="center"| นางพญาแม่ท้าวคำพิน
|align="center"| นางพญาแม่ท้าวคำปิน
|align="center"| ไม่ทราบปี
|align="center"| พระชายาเจ้าเก้าเถื่อน
|-
|align="center"| 4.
|align="center"| พญาผากอง (ผู้ปู่)
|align="center"| ผานอง
|align="center"| 1856-1894
|align="center"| พระโอรสเจ้าเก้าเถื่อน
|-
|align="center"| 5.
|align="center"| ขุนใส
|align="center"|
|align="center"| 1894-1896
|align="center"| พระโอรสเจ้าผานอง
|-
|align="center"| 6.
|align="center"| พญาครานเมือง
|align="center"| กรานเมือง, คานเมือง
|align="center"| 1901-1906
|align="center"|
|-
|align="center"| 7.
|align="center"| พญาผากอง (ผู้หลาน)
|align="center"| ผาคอง
|align="center"| 1906-1931
|align="center"| พระโอรสพญาครานเมือง
|-
|align="center"| 8.
|align="center"| เจ้าคำตัน
|align="center"| ท้าวคำตัน
|align="center"| 1936-1941
|align="center"| พระโอรสเจ้าผากอง
|-
|align="center"| 9.
|align="center"| เจ้าศรีจันทะ
|align="center"| ศรีจันต๊ะ
|align="center"| 1941-1942
|align="center"| พระโอรสเจ้าคำตัน
|-
|align="center" colspan=5| ถูกพญาแพร่ยึดอำนาจ (1942-43)
|-
|align="center"| 12.
|align="center"| เจ้าหุง
|align="center"|
|align="center"| 1943-1950
|align="center"| พระอนุชาเจ้าศรีจันทะ
|-
|align="center"| 13.
|align="center"| เจ้าภูเข็ง
|align="center"| ปู่เข็ง
|align="center"| 1950-1960
|align="center"|
|-
|align="center"| 14.
|align="center"| เจ้าพันต้น
|align="center"|
|align="center"| 1960-1969
|align="center"| พระโอรสเจ้าภูเข็ง
|-
|align="center"| 15.
|align="center"| พญางั่วฬารผาสุม
|align="center"|
|align="center"| 1969-1976
|align="center"| พระนัดดาเจ้าภูเข็ง
|-
|align="center"| 16. (1)
|align="center"| เจ้าอินทแก่นท้าว (ครั้งที่ 1)
|align="center"| อินต๊ะแก่นท้าว
|align="center"| 1976 (3 เดือน)
|align="center"| พระโอรสพญางั่วฬารผาสุม
|-
|align="center"| 17.
|align="center"| เจ้าแพง
|align="center"| แปง
|align="center"| 1977-1978
|align="center"| พระอนุชาเจ้าอินทแก่นท้าว
|-
|align="center"| 16. (2)
|align="center"| เจ้าอินทแก่นท้าว (ครั้งที่ 2)
|align="center"| อินต๊ะแก่นท้าว
|align="center"| 1978-1993
|align="center"| พระโอรสพญางั่วฬารผาสุม
|-
|align="center" colspan=5| ตกเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรล้านนา
|-
|align="center"| 18.
|align="center"| เจ้าผาแสง
|align="center"| ท้าวผาแสง
|align="center"| 1993-2004
|align="center"| พระโอรสเจ้าเจ้าแพง
|-
|align="center" colspan=5| สิ้นสุดราชวงศ์ภูคา
|-
|}
==อ้างอิง==
ราชวงศ์ภูคา
ประวัติศาสตร์ของจังหวัดน่าน