หน่วยบัญชาการรักษาดินแดน

หน่วยบัญชาการรักษาดินแดน หรือเดิมใช้ชื่อว่า หน่วยบัญชาการกำลังสำรอง และ กรมการรักษาดินแดน (ร.ด.) ตามลำดับ เป็นหน่วยงานขึ้นในสังกัดกองทัพบก ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2491 มีภารกิจหลัก คือ เตรียมกำลังสำรองให้แก่กองทัพ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการฝึกอบรมเยาวชนของชาติ อันได้แก่ นักศึกษาวิชาทหาร (นศท.)
ปัจจุบัน มีที่ทำการตั้งอยู่ ณ เลขที่ 2 ถนนเจริญกรุง แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ตัวอาคารสร้างขึ้นด้วยสถาปัตยกรรมแบบปัลลาดีโอ มีความสวยงาม ตั้งแต่ พ.ศ. 2466 โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ในที่ที่เคยเป็นสวนเจ้าเชตุ และวังท้ายหับเผย ถือเป็นอาคารอนุรักษ์แห่งหนึ่ง  โดยเมื่อแรกสร้างนั้นใช้เป็นที่ตั้งของ กรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ (ปัจจุบันหน่วยทหารดังกล่าวคือกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์)
ในวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2566 พลโท ทวีพูล ริมสาคร  ดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการหน่วยบัญชาการรักษาดินแดน ส่วนรองผู้บัญชาการหน่วยบัญชาการรักษาดินแดนได้แก่ พลตรี ศาสตรา ศรีเพ็ญ และ พลตรี ปัญญา ตั้งความเพียร
== ประวัติ ==
กิจการรักษาดินแดนมีที่มาจากพระราชบัญญัติจัดระเบียบป้องกันราชอาณาจักร พ.ศ. 2491 และพระราชบัญญัติว่าด้วยการจัดระเบียบการป้องกันราชอาณาจักร พ.ศ. 2490 โดยให้เหตุผลว่าเพื่อให้พลเมืองมีส่วนร่วมในการปกป้องท้องที่ของตนเองโดยที่กองทัพเสียงบประมาณน้อยลง และพลเมืองไม่เสียเวลาประกอบอาชีพ ทั้งนี้เกิดขึ้นหลังรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2490 ต่อมามีการแก้ไขสิทธิประโยชน์ตอบแทนของนักศึกษาวิชาทหารให้ได้รับการยกเว้นตามกฎหมายว่าด้วยการรับราชการทหารตามพระราชบัญญัติส่งเสริมการฝึกวิชาทหาร
พ.ศ. 2494
== สัญลักษณ์ ==
ไฟล์:Emblem of the Department of Territorial Defense, Thailand (1951-2006).png|เครื่องหมายราชการของกรมการรักษาดินแดน (พ.ศ. 2494-2549)
ไฟล์:Emblem_of_the_Department_of_Territorial_Defense,_Thailand_ (54th_anniversary_version).svg|เครื่องหมายราชการของกรมการรักษาดินแดน ซึ่งมีการเพิ่มเติมรูปรัศมีพระมหามงกุฎและช่อชัยพฤกษ์
ไฟล์:Seal_of_Army_Reserve_Command,_Royal_Thai_Army.png|เครื่องหมายราชการของหน่วยบัญชาการกำลังสำรอง (พ.ศ. 2549-2552)
ไฟล์:Official seal of the Territorial Defense Command, Royal Thai Army.png|เครื่องหมายราชการของหน่วยบัญชาการรักษาดินแดน (ตั้งแต่ พ.ศ. 2555 เป็นต้นมา)
== หน่วยงานในสังกัด ==


โรงเรียนการกำลังสำรอง ศูนย์การกำลังสำรอง
โรงเรียนรักษาดินแดน ศูนย์การนักศึกษาวิชาทหาร
กองพันทหารราบ หน่วยบัญชาการรักษาดินแดน
ค่ายฝึกนักศึกษาวิชาทหารเขาชนไก่
ศูนย์การนักศึกษาวิชาทหาร
ศูนย์การกำลังสำรอง
== รายนามผู้บัญชาการหน่วยบัญชาการรักษาดินแดน ==
=== เจ้ากรมการรักษาดินแดน ===
พลเอก สุทธิ สุทธิสารณกร (พ.ศ. 2491 - 2491)
พลโท ขุนศิลป์ศรชัย (พ.ศ. 2491 - 2492), (พ.ศ. 2494 - 2495)
พลตรี จำรัส จำรัสโรมรัน (พ.ศ. 2492 - 2494)
พลโท สุรใจ พูลทรัพย์ (พ.ศ. 2495 - 2506)
พลโท พิศิษฐ์ ฉายเหมือนวงศ์ (พ.ศ. 2506 - 2507)
พลโท บุญชัย บำรุงพงศ์ (พ.ศ. 2507 - 2508)
พลโท ยุทธ สมบูรณ์ (พ.ศ. 2508 - 2513)
พลโท อุทัย ฉายแสงจันทร์ (พ.ศ. 2513 - 2515)
พลโท พนม โชติพิมาย (พ.ศ. 2515 - 2517)
พลโท แสวง ขมะสุนทร (พ.ศ. 2517 - 2519)
พลโท เอื้อม จิระพงศ์ (พ.ศ. 2519 - 2522)
พลโท ณรงค์ฤทธิ์ มหารักขะกะ (พ.ศ. 2522 - 2523)
พลโท เทียนชัย สิริสัมพันธ์ (พ.ศ. 2523 - 2525)
พลโท จารุ จาติกานนท์ (พ.ศ. 2525 - 2528)
พลโท วิจิตร สุขมาก (พ.ศ. 2528 - 2530)
พลโท วิโรจน์ แสงสนิท (พ.ศ. 2530 - 2531)
พลโท วชิรพล พลเวียง (พ.ศ. 2531 - 2533)
พลโท อารียะ อุโฆษกิจ (พ.ศ. 2533 - 2534)
พลโท อานุภาพ ทรงสุนทร (พ.ศ. 2534 - 2535)
พลโท ยุทธพันธุ์ มกรมณี (พ.ศ. 2535 - 2536)
พลโท ประยูร มีเดช (พ.ศ. 2536 - 2538)
พลโท การุญ ฉายเหมือนวงศ์ (พ.ศ. 2538 - 2540)
พลโท พนม จีนะวิจารณะ (พ.ศ. 2540 - 2542)
พลโท หาญ เพไทย (พ.ศ. 2542 - 2543)
พลโท เกรียงไกร เจริญศิริ (พ.ศ. 2543 - 2544)
พลโท จำลอง บุญกระพือ (พ.ศ. 2544)
=== เจ้ากรมการกำลังสำรองทหารบก ===
พลตรี เหรียญ ดิษฐบรรจง (พ.ศ. 2513 - 2519)
พลตรี จิตต์กวี เกษะโกมล (พ.ศ. 2519 - 2521)
พลตรี มานะ รัตนโกเศศ (พ.ศ. 2521 - 2524)
พลตรี ศิริชัย ลักษณียนาวิน (พ.ศ. 2524 - 2526)
พลตรี ปัญญา ขวัญอยู่ (พ.ศ. 2526 - 2528)
พลตรี ปราโมทย์ ระงับภัย (พ.ศ. 2528 - 2531)
พลตรี อุทัย ชุณหเพสย์ (พ.ศ. 2531 - 2534)
พลตรี สุพจน์ เกิดชูชื่น (พ.ศ. 2534 - 2537)
พลตรี บรรจบ จูภาวิง (พ.ศ. 2537 - 2541)
พลตรี ศักดิ์สิน ทิพย์เกษร (พ.ศ. 2541 - 2544)
=== ผู้บัญชาการหน่วยบัญชาการกำลังสำรอง ===
พลโท จำลอง บุญกระพือ (พ.ศ. 2544 - 2545)
พลโท ชาญวิช ศรีธรรมวุฒิ (พ.ศ. 2545 - 2546)
พลโท ศักดิ์สิน ทิพย์เกษร (พ.ศ. 2546 - 2547)
พลโท วิชญ ไขรัศมี (พ.ศ. 2547 - 2548)
พลโท อาทร โลหิตกุล (พ.ศ. 2548 - 2549)
พลโท มนตรี สังขทรัพย์ (พ.ศ. 2549 - 2549)
พลโท สมเกียรติ สุทธิไวยกิจ (พ.ศ. 2549 - 2551)
พลโท สิงห์ศึก สิงห์ไพร (พ.ศ. 2551 - 2552)
=== ผู้บัญชาการหน่วยบัญชาการรักษาดินแดน ===
พลโท สิงห์ศึก สิงห์ไพร (พ.ศ. 2552 - 2552)
พลโท ธนดล เผ่าจินดา (พ.ศ. 2552 - 2554)
พลโท ชูเกียรติ เธียรสุนทร (พ.ศ. 2554 - 2555)
พลโท วิชิต ศรีประเสริฐ (พ.ศ. 2555 - 2556)
พลโท ยศนันท์ หร่ายเจริญ (พ.ศ. 2556 - 2557)
พลโท ทลวงรณ วรชาติ (พ.ศ. 2557 - 2558)
พลโท วีรชัย อินทุโศภณ (พ.ศ. 2558 - 2560)
พลโท วิโรจน์ วิจิตรโท (พ.ศ. 2560 - 2561)
พลโท ปราการ ปทะวานิช (พ.ศ. 2561 - 2564)
พลโท วสุ เจียมสุข (พ.ศ. 2564 - 2566)
พลโท ทวีพูล ริมสาคร (พ.ศ. 2566 - ปัจจุบัน)
ยศทหารเป็นยศขณะดำรงตำแหน่งและในวงเล็บเป็นระยะเวลาที่ดำรงตำแหน่ง
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
กองทัพบกไทย
สถาปัตยกรรมแบบปัลลาดีโอ
อาคารอนุรักษ์
โบราณสถานในเขตพระนคร