ความจำอาศัยเหตุการณ์

ความจำอาศัยเหตุการณ์ (episodic memory) เป็นความจำเกี่ยวกับเหตุการณ์ต่าง ๆ ในชีวประวัติของตนเอง (รวมทั้งข้อมูลเกี่ยวกับวันเวลา  สถานที่  อารมณ์ความรู้สึกที่มี  และเรื่องที่เกี่ยวข้องกันอื่น ๆ) ที่สามารถระลึกได้ภายใต้อำนาจจิตใจและนำมากล่าวได้อย่างชัดแจ้ง
เป็นความจำรวมประสบการณ์ต่าง ๆ ของตนในอดีต  แต่ละเหตุการณ์เกิดขึ้นที่วันเวลาหนึ่ง ๆ และในสถานที่หนึ่ง ๆ
ยกตัวอย่างเช่น  ถ้าเราระลึกถึงงานเลี้ยง  (หรือการทำบุญ)  วันเกิดเมื่ออายุ 6 ขวบได้  นี่เป็นความจำอาศัยเหตุการณ์
เป็นความจำที่ยังให้เราสามารถเดินทางกลับไปในกาลเวลา (ในใจ) เพื่อระลึกถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นที่วันเวลานั้น ๆ และสถานที่นั้น ๆ
ความจำอาศัยความหมาย  (semantic memory) และความจำอาศัยเหตุการณ์รวมกันจัดอยู่ในประเภทความจำชัดแจ้ง (explicit memory) หรือที่เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า  ความจำเชิงประกาศ  (declarative memory)
ซึ่งเป็นหนึ่งในสองประเภทหลัก ๆ ของความจำ  (โดยอีกประเภทหนึ่งเป็นความจำโดยปริยาย)
นักจิตวิทยาชาวแคนาดาชื่อว่าเอ็นเด็ล ทัลวิง ได้บัญญัติคำว่า  "Episodic Memory"  ไว้ในปี ค.ศ. 1972
เพื่อที่จะแสดงถึงความต่างกันระหว่าง  "การรู้"  และ  "การจำได้"
คือ  การรู้เป็นการรู้ความจริง  (factual) หรือความหมาย (semantic) เปรียบเทียบกับการจำได้ซึ่งเป็นความรู้สึกเกี่ยวกับเหตุการณ์ในอดีต  (episodic)
ศ. ทัลวิงได้กำหนดลักษณะสำคัญสามอย่างของการระลึกถึงความจำอาศัยเหตุการณ์ที่มีอิทธิพลอย่างสูงต่องานวิจัยต่อ ๆ มา  คือ
เป็นความรู้สึกที่เป็นอัตวิสัยเกี่ยวกับกาลเวลา  (หรือบางครั้งพรรณนาว่า  เป็นการเที่ยวย้อนกลับไปในเวลาทางใจ)
เป็นความรู้สึกที่เกี่ยวกับตน
เป็น autonoetic consciousness ซึ่งหมายถึงการระลึกถึงการกระทำที่ตัวเองจำได้ ซึ่งช่วยให้ตัวเองตระหนักถึงตัวเอง ณ เวลาในตอนนั้นๆ
นอกจากทัลวิงแล้ว  ยังมีนักวิจัยอื่น ๆ ที่กำหนดลักษณะสำคัญต่าง ๆ ของการระลึกถึงความจำรวมทั้งการเห็นภาพทางตา  โครงสร้างแบบเป็นเรื่องเล่า  การค้นคืนข้อมูลเชิงความหมาย  (semantic information)  และความรู้สึกคุ้นเคย
เหตุการณ์ที่บันทึกไว้ในความจำอาศัยเหตุการณ์ (episodic memory) อาจจะทำให้เกิดการเรียนรู้อาศัยเหตุการณ์  (episodic learning)  ซึ่งก็คือ  ความเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรมเพราะเหตุการณ์ที่ได้ประสบ
ยกตัวอย่างเช่น  ความกลัวสุนัขเพราะว่าถูกกัด  เป็นผลของการเรียนรู้อาศัยเหตุการณ์
องค์ประกอบสำคัญอย่างหนึ่งของความจำอาศัยเหตุการณ์ก็คือกระบวนการระลึกถึงความจำ (recollection)
ซึ่งเป็นกระบวนการที่เริ่มการค้นคืนของข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์หรือประสบการณ์หนึ่ง ๆ ในอดีต
== ลักษณะ 9 อย่างของความจำอาศัยเหตุการณ์ ==
มีคุณลักษณะ 9 อย่างของความจำอาศัยเหตุการณ์ที่ทำให้แตกต่างจากความจำประเภทอื่น ๆ
แม้ว่า  ความจำประเภทอื่น ๆ อาจจะมีคุณลักษณะบางอย่างเหล่านี้ได้บ้าง
แต่ความจำอาศัยเหตุการณ์มีลักษณะพิเศษเฉพาะเพราะเป็นประเภทเดียวที่มีทั้ง 9  ลักษณะ
มีการบันทึกโดยสรุปของการประมวลผลผ่านวิถี sensory-perceptual-conceptual-affective (ประสาทสัมผัส-การรับรู้-ความนึกคิด-อารมณ์)
คงรูปแบบของการเร้า (activation) หรือการยับยั้ง (inhibition) ไว้ได้นาน
มักจะบันทึกไว้ในรูปแบบของภาพทางตา (visual image)
มีมุมมอง ("field" เป็นมุมมองเหมือนกับที่ประสบกับเหตุการณ์ หรือ "observer" คือ มุมมองของผู้สังเกตการณ์คนอื่น)
เป็นช่วงเวลาสั้น ๆ ของประสบการณ์
เป็นไปตามลำดับเหตุการณ์
ลืมได้ง่าย
ทำให้การระลึกถึงอัตชีวประวัติเป็นไปโดยเฉพาะเจาะจง
เมื่อระลึกถึง  เหมือนกับอยู่ในเหตุการณ์นั้นอีกครั้งหนึ่ง (mental time travel)
==ประสาทวิทยาศาสตร์เชิงประชาน==
การสร้างความจำอาศัยเหตุการณ์ขึ้นใหม่ต้องอาศัยสมองกลีบขมับด้านใน (medial temporal lobe ตัวย่อ MTL)
ซึ่งเป็นโครงสร้างที่รวมฮิปโปแคมปัสอยู่ด้วย
ถ้าไม่มี MTL ก็จะยังสามารถสร้างความจำเชิงกระบวนวิธี  (procedural memory) เช่นทักษะเกี่ยวกับการเล่นเครื่องดนตรีได้
แต่จะไม่สามารถระลึกถึงเหตุการณ์ที่มีการเล่นดนตรีหรือการฝึกหัดเล่นเครื่องดนตรีนั้นได้
สมองส่วน prefrontal cortex (ตัวย่อ PFC) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในซีกขวา  ก็มีส่วนร่วมในการสร้างความจำอาศัยเหตการณ์ใหม่ ๆ (เป็นกระบวนการที่เรียกว่า  episodic encoding  )
คนไข้ที่มี PFC เสียหายสามารถเรียนรู้ข้อมูลใหม่ ๆ
แต่มักจะเรียนได้อย่างไม่เป็นลำดับ
ยกตัวอย่างเช่น  อาจจะมีการรู้จำวัตถุที่เคยเห็นมาก่อนในอดีตที่เป็นปกติ
แต่ไม่สามารถระลึกได้ว่าได้เห็นที่ไหนหรือเมื่อไร
นักวิจัยบางพวกเชื่อว่า PFC ช่วยจัดระเบียบข้อมูลเพื่อการบันทึกที่มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น  ผ่านกระบวนการ executive functions ที่ PFC มีบทบาท
ส่วนพวกอื่นเชื่อว่า  prefrontal cortex  เป็นโครงสร้างที่เป็นฐานของกลยุทธ์เชิงความหมายที่ช่วยการเข้ารหัสให้ดีขึ้น
เช่นการคิดถึงความหมายของสิ่งที่เรียนหรือการฝึกซ้อมข้อมูลนั้น  (rehearsal) ภายในความจำใช้งาน(ซึ่งเป็นกลยุทธ์เชิงความหมายที่ช่วยการเข้ารหัสช่วยให้จำได้ดีขึ้น)
===บทบาทของฮิปโปแคมปัสในการเก็บความจำ===
นักวิจัยไม่มีมติร่วมกันเกี่ยวกับระยะเวลาที่ความจำอาศัยเหตุการณ์เก็บอยู่ในฮิปโปแคมปัส
บางพวกเชื่อว่า  ความจำอาศัยเหตุการณ์ต้องอาศัยฮิปโปแคมปัสตลอดไป
ส่วนพวกอื่นเชื่อว่า  ฮิปโปแคมปัสเป็นที่เก็บความจำอาศัยเหตุการณ์ในช่วงเวลาสั้น ๆ
และหลังจากนั้นความจำก็จะเกิดการทำให้มั่นคง  (memory consolidation)  ให้อยู่ในคอร์เทกซ์ใหม่ (neocortex)
ความเห็นหลังนี้ได้รับการสนับสนุนจากหลักฐานในปี ค.ศ. 2004 ว่า  เนื้อเยื่อที่เกิดขึ้นใหม่  (neurogenesis)  ในฮิปโปแคมปัสของผู้ใหญ่
อาจช่วยให้ลืมความจำเก่าได้ง่ายขึ้น  และเพิ่มประสิทธิภาพในการสร้างความจำใหม่
==ความสัมพันธ์กับความจำอาศัยความหมาย==
เอ็นเด็ล ทัลวิงได้พรรณนาความจำอาศัยเหตุการณ์ว่าเป็นบันทึกประสบการณ์ของตนที่มีข้อมูลประกอบด้วยวันเวลาและมีความสัมพันธ์กันระหว่างพื้นที่ (สถานที่) กับกาลเวลา  (spatio-temporal relation)
ลักษณะหนึ่งของความจำอาศัยเหตุการณ์ที่ทัลวิงต่อมาขยายความก็คือ  ทำให้เราสามารถเที่ยวย้อนไปในกาลเวลาได้
คือ  สถานการณ์อย่างหนึ่งในปัจจุบันอาจจะช่วยให้ระลึกถึงเหตุการณ์ในอดีตหนึ่ง ๆ
มีผลเป็นการประสบกับเหตุการณ์ในอดีตอีกครั้งหนึ่ง (ในใจ)
เป็นวิธีที่เราสามารถสัมพันธ์ความรู้สึกในอดีตกับสถานการณ์ในปัจจุบัน
โดยเปรียบเทียบกันแล้ว  ความจำอาศัยความหมาย  (semantic memory)  เป็นการเก็บข้อมูลอย่างมีระเบียบเกี่ยวกับความจริง  ความคิด  และทักษะที่เราได้เรียนรู้
ข้อมูลเชิงความหมายนั้นมาจากการสั่งสมความจำอาศัยเหตุการณ์
และความจำอาศัยเหตุการณ์สามารถพิจารณาได้ว่าเป็นแผนที่ที่เชื่อมสิ่งต่าง ๆ จากความจำอาศัยความหมาย
ยกตัวอย่างเช่น  ประสบการณ์เกี่ยวกับสุนัขของเราว่ามีรูปร่างหน้าตาและเสียงเป็นอย่างไรจะมีตัวแทนเชิงความหมายหนึ่ง (ในระบบประสาท)
ความจำอาศัยเหตุการณ์ทั้งหมดที่เกี่ยวกับสุนัขตัวนี้จะอ้างอิงตัวแทนเชิงความหมายนี้  และประสบการณ์ใหม่ ๆ ที่เรามีเกี่ยวกับสุนัขของเราจะเปลี่ยนเพิ่มข้อมูลเกี่ยวกับสุนัขที่ตัวแทนเชิงความหมายเดียวกันนี้
โดยรวมกันแล้ว  ความจำอาศัยความหมายและความจำอาศัยเหตุการณ์ประกอบกันเป็นความจำเชิงประกาศ (declarative memory) หรือความจำชัดแจ้ง  (explicit memory)
ซึ่งแต่ละระบบมีหน้าที่เป็นตัวแทนส่วนต่าง ๆ กันของสถานการณ์นั้น ๆ รวมกันเป็นภาพที่บริบูรณ์
และดังนั้น  ถ้ามีเหตุที่รบกวนความจำอาศัยเหตุการณ์ก็จะสามารถมีผลกระทบต่อความจำเชิงความหมายด้วย
ยกตัวอย่างเช่นภาวะเสียความจำส่วนอนาคต  (anterograde amnesia) ซึ่งเกิดจากความเสียหายที่สมองกลีบขมับด้านใน
เป็นความเสียหายต่อความจำเชิงประกาศที่มีผลต่อทั้งความจำอาศัยเหตุการณ์และความจำอาศัยความหมาย
ในตอนต้น ๆ ทัลวิงเสนอว่า  ความจำอาศัยเหตุการณ์และความจำเชิงประกาศเป็นระบบที่แตกต่างกันและมีการแข่งขันกันเมื่อมีการค้นคืนความจำ
แต่ต่อมา  ทฤษฎีนี้ถูกปฏิเสธเมื่อเฮาวาร์ดและกาฮานาทำการทดลองที่วิเคราะห์ความคล้ายกันของคำโดยความหมายโดยใช้เทคนิค latent semantic analysis แล้วพบว่า  ระบบความจำทั้งสองมีความสัมพันธ์กัน  ไม่ใช่แยกออกจากกัน
คือพบว่า  แทนที่ความคล้ายคลึงกันโดยความหมาย  (ที่เกี่ยวข้องกับระบบความจำอาศัยความหมาย)  จะมีกำลังมากขึ้นเมื่อกำลังแห่งการเชื่อมต่อกันโดยกาลเวลา  (ที่เกี่ยวข้องกับระบบความจำอาศัยเหตุการณ์)  อ่อนลง
ระบบทั้งสองกลับปรากฏว่าทำงานเคียงคู่กันโดยที่การระลึกถึงสิ่งเร้าโดยความหมายมีกำลังที่สุดเมื่อการระลึกถึงสิ่งเร้าอาศัยเหตุการณ์มีกำลังมากที่สุดด้วย
==ความแตกต่างกันระหว่างวัย==
การทำงานของเขตเฉพาะต่าง ๆ ในสมอง  (โดยมากในฮิปโปแคมปัส)  ดูเหมือนจะมีความแตกต่างกันระหว่างคนที่อายุน้อยกับคนที่อายุมากกว่าในขณะที่ค้นคืนความจำอาศัยเหตุการณ์
คือ  ผู้มีอายุมากกว่ามักจะเกิดการทำงานในฮิปโปแคมปัสในสมองทั้งสองซีก
ในขณะผู้ที่อายุน้อยกว่ามักจะมีการทำงานในสมองซีกซ้าย
==ความสัมพันธ์กันกับอารมณ์==
ความสัมพันธ์กันระหว่างอารมณ์และความจำนั้นซับซ้อน
แต่โดยทั่ว ๆ ไปแล้ว  การมีอารมณ์ในเหตุการณ์หนึ่ง ๆ มักจะเพิ่มความเป็นไปได้ว่าจะจำเหตุการณ์นั้นได้ในภายหลัง
และจะจำได้อย่างชัดเจน
ตัวอย่างหนึ่งก็คือ Flashbulb memory ซึ่งเป็นความจำที่มีรายละเอียดสูง  ชัดเจนกว่าปกติ  ของขณะ ๆ หนึ่ง  หรือของเหตุการณ์สิ่งแวดล้อม  เป็นเหตุการณ์ที่เราได้ยินข่าวที่น่าแปลกใจและก่อให้เกิดอารมณ์ความรู้สึก
==การเพิ่มประสิทธิภาพโดยใช้ยา==
ในผู้ใหญ่ปกติ  ความจำอาศัยเหตุการณ์ทางตาในระยะยาวสามารถเพิ่มประสิทธิภาพได้อย่างเฉพาะเจาะจง
โดยให้ยาประเภท Acetylcholine esterase inhibitor เช่น Donepezil
ในขณะที่ความจำทางคำพูดสามารถเพิ่มประสิทธิภาพในบุคคลที่มี single nucleotide polymorphism ประเภท Val158Met (rs4680) ในยีน COMT
โดยให้สารยั้บยั้งเอนไซม์ Catechol-O-methyl transferase เช่น Tolcapone
นอกจากนั้นแล้ว  ความจำอาศัยเหตุการณ์สามารถเพิ่มประสิทธิภาพโดยใช้ยา AZD3480 ซึ่งเป็นตัวทำการ  (agonist)  ของหน่วยรับความรู้สึก alpha4beta2 nicotinic receptor เป็นยาที่พัฒนาโดยบริษัท Targacept
และยังมียาอื่น ๆ ที่กำลังพัฒนาโดยบริษัทหลายบริษัทรวมทั้งสารยับยั้งเอนไซม์ catecholamine-O-methyltransferase ชนิดใหม่ ๆ ที่มีผลข้างเคียงน้อย  ซึ่งมีจุดมุ่งหมายในการทำความจำอาศัยเหตุการณ์ให้ดีขึ้น
ในปี ค.ศ. 2006 มีงานวิจัยที่ใช้ยาหลอกในกลุ่มควบคุมที่พบว่า  DHEA ซึ่งเป็นปฏิปักษ์ (antagonist) กับสาร cortisol มีผลในการทำความจำในชายหนุ่มมีสุขภาพปกติให้ดีขึ้น
==ความเสียหาย==
งานปริทัศน์ของงานวิจัยทางพฤติกรรมบอกเป็นนัยว่า  คนไข้โรคออทิซึมบางพวกอาจมีความเสียหายโดยเฉพาะต่อระบบความจำอาศัยเหตุการณ์ที่เขตลิมบิกและ prefrontal cortex ส่วนอีกงานวิจัยหนึ่งบ่งหลักฐานว่ามีความบกพร่องของคนไข้ออทิซึม  ในความจำอาศัยเหตุการณ์หรือความจำที่มีความสำนึกว่าเป็นตนในเหตุการณ์ที่ตนได้ประสบ
คนไข้ที่มีความบกพร่องของความจำอาศัยเหตุการณ์มักจะเรียกว่ามี ภาวะเสียความจำ (amnesia)
โรคอัลไซเมอร์มักจะทำความเสียหายให้กับฮิปโปแคมปัสก่อนเขตอื่น ๆ ในสมอง
มีภาวะอาหารเป็นพิษที่เกิดจากสัตว์น้ำประเภทที่มีเปลือกเช่นหอย ปู และกุ้งเป็นต้น  ที่เรียกว่า  amnesic shellfish poisoning  (แปลว่า  ภาวะพิษทำให้ความจำเสื่อมจากสัตว์น้ำประเภทที่มีเปลือก) ซึ่งก่อความเสียหายให้แก่ฮิปโปแคมปัสอย่างแก้ไขไม่ได้  ทำให้เกิดภาวะเสียความจำ
Korsakoff's syndrome (กลุ่มอาการหลงลืมที่เกิดจากการเสพสุรา)  มีเหตุจากการขาดวิตามินบี1 (ไทอามีน) ซึ่งเป็นรูปแบบของทุพโภชนาการที่อาจเร่งให้เกิดโดยการเสพสุรามากเกินไปเปรียบเทียบกับอาหารอื่น ๆ
การมี cortisol สูงขึ้นโดยฉับพลันที่เกิดจากการฉีดยา  มีฤทธิ์ยับยั้งการระลึกถึงความจำอัตชีวประวัติ (autobiographical memory) อย่างสำคัญ   ซึ่งอาจเป็นตัวการของความบกพร่องทางความจำของผู้มีภาวะซึมเศร้ารุนแรง  (major depressive disorder)
การใช้ยาเสพติดเช่นยาอี (MDMA) มีความสัมพันธ์กับความบกพร่องทางความจำอาศัยเหตุการณ์ที่ติดทน
==ในสัตว์==
ในปี ค.ศ. 1983 ทัลวิงเสนอว่า  เพื่อที่จะจัดว่าเป็นความจำอาศัยเหตุการณ์
ต้องมีหลักฐานว่ามีการระลึกถึงที่ประกอบด้วยความสำนึก
ดังนั้น  การแสดงว่ามีความจำอาศัยเหตุการณ์โดยที่ไม่ใช้ภาษาเช่นในสัตว์เป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้
เพราะว่าไม่มีตัวบ่งชี้ทางพฤติกรรมที่ยอมรับกันทั่วไปที่บอกว่ามีประสบการณ์ประกอบด้วยความสำนึกโดยที่ไม่ได้อาศัยภาษา
แนวคิดนี้ถูกค้านเป็นครั้งแรกโดยเคลย์ตันและดิกกินสันในงานวิจัยเกี่ยวกับสัตว์วงศ์นกกาสปีชีส์ Aphelocoma californica ในปี ค.ศ. 1998
คือได้พบว่า  นกเหล่านี้อาจมีระบบความจำที่เกี่ยวกับสิ่งที่คล้ายเหตุการณ์
เพราะว่าพบว่า  นกจำได้ว่าเก็บอาหารประเภทต่าง ๆ ไว้ที่ไหน
แล้วไปเอาอาหารมาอย่างมีการแยกแยะขึ้นอยู่กับว่าอาหารจะเสียง่ายแค่ไหนและเก็บไว้นานเท่าไรแล้ว
ดังนั้น  นกจึงปรากฏว่าจำข้อมูลว่า "อะไร-ที่ไหน-เมื่อไร" ของเหตุการณ์การเก็บอาหารในอดีตได้อย่างเฉพาะเจาะจง
นักวิจัยอ้างว่า  การทำได้อย่างนี้สมกับบรรทัดฐานทางพฤติกรรมเกี่ยวกับความจำอาศัยเหตุการณ์
แต่ก็ยังเรียกความสามารถนี้เพียงแค่ว่า  ความจำคล้ายความจำอาศัยเหตุการณ์  (episodic-like memory)
เพราะว่างานวิจัยไม่ได้มีหลักฐานด้านปรากฏการณ์วิทยา (phenomenological) ของความจำในนก (คือไม่สามารถรู้ได้ว่านกระลึกถึงความจำนี้ได้อย่างมีสำนึกหรือไม่)
งานวิจัยที่ทำที่มหาวิทยาลัยเอดินเบิร์กในปี ค.ศ. 2006 แสดงลักษณะ 2 อย่างของความจำอาศัยเหตุการณ์ที่พบครั้งแรกในสัตว์คือนกฮัมมิงเบิร์ด
คือ นกสามารถระลึกถึงสถานที่ที่มีดอกไม้และถึงเวลาครั้งสุดท้ายที่ได้ไปที่ดอกไม้
ส่วนงานวิจัยอื่น ๆ พบความจำที่มีลักษณะเช่นกันในสัตว์สปีชีส์ต่าง ๆ เช่นหนู  ผึ้ง  และไพรเมต
งานวิจัยแสดงว่า  การเข้ารหัสและการค้นคืนความจำเกี่ยวกับประสบการณ์ในอดีตของสัตว์ต่าง ๆ ก็ต้องอาศัยวงจรประสาทในสมองกลีบขมับด้านใน  (medial temporal lobe)  ซึ่งรวมฮิปโปแคมปัสอยู่ด้วยเช่นกัน
งานวิจัยโดยรอยโรคในสัตว์ได้แสดงความสำคัญของโครงสร้างต่าง ๆ ในสมองเหล่านี้ต่อความจำคล้ายความจำอาศัยเหตุการณ์
ยกตัวอย่างเช่น  รอยโรคในฮิปโปแคมปัสมีผลอย่างรุนแรงต่อองค์ประกอบของความจำ 3 อย่างในสัตว์ (คืออะไร  ที่ไหน  และเมื่อไร)
ซึ่งบอกเป็นนัยว่า  ฮิปโปแคมปัสมีหน้าที่ตรวจจับเหตุการณ์ สิ่งเร้า และสถานที่ใหม่ ๆ เมื่อสร้างความจำ  และมีหน้าที่ในการค้นคืนข้อมูลนั้น ๆ ในภายหลัง
แม้ว่าจะมีเขตประสาทที่เหมือนกันดังที่แสดงในหลักฐานของงานทดลอง
นักวิชาการบางท่านเช่นซัดเด็นดอร์ฟและบัสบี้ ก็ยังระวังในการที่จะเปรียบเทียบความจำของสัตว์กับความจำอาศัยเหตุการณ์ในมนุษย์
เพราะว่า  ความจำคล้ายความจำอาศัยเหตุการณ์ที่อ้างอิงมักจะใช้ในเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ
หรือสามารถที่จะอธิบายได้ว่าเกี่ยวข้องกับความจำเชิงกระบวนวิธี  (procedural memory) หรือ ความจำอาศัยความหมาย (semantic memory)
บางทีปัญหานี้อาจจะง่ายกว่า  ถ้าศึกษาลักษณะอีกอย่างหนึ่งของความจำอาศัยเหตุการณ์ที่เป็นการปรับตัวในลำดับวิวัฒนาการ
ซึ่งก็คือความสามารถในการจินตนาการถึงเหตุการณ์ในอนาคตอย่างยืดหยุ่นได้
แต่ว่างานวิจัยงานหนึ่งเร็ว ๆ นี้ได้แก้ข้อวิจารณ์ของซัดเด็นดอร์ฟและบัสบี้ข้อหนึ่ง  (คือประเด็นของสมมติฐาน Bischof-Köhler
ซึ่งกล่าวว่า  สัตว์ที่ไม่ใช่มนุษย์สามารถเพียงแต่จะทำกิจเกี่ยวกับสิ่งที่ต้องการในปัจจุบัน  ไม่ใช่ที่จะต้องการในอนาคต)
คอร์เรอาและคณะได้แสดงว่า
นก Aphelocoma californica สามารถเลือกที่จะเก็บอาหารต่าง ๆ ประเภทกันขึ้นอยู่ว่าจะต้องการอะไรในอนาคต
เป็นการให้หลักฐานที่มีกำลังค้านสมมติฐาน Bischof-Köhler hypothesis
โดยแสดงว่า  นกสามารถเปลี่ยนพฤติกรรมอาศัยประสบการณ์ในอดีตว่าต้องการอาหารประเภทใด
==ความจำเชิงอัตชีวประวัติ==
ความจำเชิงอัตชีวประวัติ (autobiographical memory) เป็นตัวแทนทางประสาทของความจำที่เกี่ยวกับเหตุการณ์โดยทั่ว ๆ ไป  เหตุการณ์โดยเฉพาะ  และข้อมูลเกี่ยวกับตน
ความจำเชิงอัตชีวประวัตินั้นหมายถึงความจำเกี่ยวกับประวัติของตนเองด้วย
แต่ว่า  เราไม่ได้จำทุกสิ่งทุกอย่างที่เกิดขึ้นในอดีตได้
และความจำนั้นเป็นกระบวนการที่มีการสร้างเสริม  (constructive)  คือประสบการณ์ในปัจจุบันและก่อน ๆ จะมีอิทธิพลต่อความจำของเราเกี่ยวกับเหตุการณ์ต่าง ๆ และจะมีอิทธิพลว่าเราจะระลึกอะไรได้จากความจำ
แม้ความจำเชิงอัตชีวประวัติก็เป็นสิ่งที่มีการสร้างเสริม  เป็นประวัติที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง
ดังนั้น  แม้ว่าเราจะรู้สึกว่า  ความจำเกี่ยวกับชีวประวัติของตนจะค่อนข้างมั่นคงและชัดเจน  แต่ความจริงแล้ว  ความแม่นยำของความจำเชิงอัตชีวประวัติไม่อาจมั่นใจได้เต็มที่เพราะอาจมีความบิดเบือน
การทำงานของความจำอัตชีวประวัติอาจจะแตกต่างกันในช่วงเวลาพิเศษในชีวิต
เราจะระลึกถึงเหตุการณ์ในปีแรก ๆ ของชีวิตเราได้น้อย
การจำเหตุการณ์แรก ๆ เหล่านี้ไม่ได้เรียกว่า  ภาวะเสียความจำในวัยเด็ก  (childhood amnesia)  หรือ  ภาวะเสียความจำในวัยทารก (infantile amnesia)
เรามักจะสามารถระลึกถึงเหตุการณ์ของตนได้มากมายในช่วงวัยรุ่นและวัยผู้ใหญ่ต้น ๆ
ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า  reminiscence bump (การประทุของความจำเหตุการณ์ในอดีต)
และเราสามารถระลึกถึงเหตุการณ์ส่วนตัวได้มากมายในระยะ 2-3 ปีที่เพิ่งผ่านมา
ซึ่งเรียกว่า recency effect (ปรากฏการณ์จำเหตุการณ์ในอดีตได้เหตุเพิ่งเกิดขึ้น)
ส่วนในวัยรุ่นและในวัยหนุ่มสาว  ทั้ง reminiscence bump และ recency effect เกิดขึ้นพร้อม ๆ กัน
แม้จะรู้กันแล้วว่า  ความจำเชิงอัตชีวประวัติมีการบันทึกไว้เป็นความจำอาศัยเหตุการณ์ในตอนต้น ๆ
แต่ก็ยังไม่ชัดเจนว่า  ความจำเชิงอัตชีวประวัติเป็นสิ่งเดียวกันกับความจำอาศัยเหตุการณ์หรือไม่
หรือว่า  ความจำเชิงอัตชีวประวัติในที่สุดจะมีการเปลี่ยนเป็นความจำอาศัยความหมายตามกาลเวลา
==ประเภท==
เหตุการณ์เฉพาะเจาะจง (Specific Events)
* เช่น เมื่อก้าวลงในทะเลเป็นครั้งแรก
เหตุการณ์ทั่ว ๆ ไป (General Events)
* เช่นรู้สึกอย่างไรเมื่อก้าวลงไปในทะเลโดยทั่ว ๆ ไป  นี้เป็นความจำว่า  เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกับตนมีความรู้สึกเป็นอย่างไรโดยทั่วไป  อาจจะเป็นความจำเกี่ยวกับการก้าวลงไปในทะเล  ซึ่งเกิดขึ้นหลายครั้งหลายหนในชีวิต
ความจริงหรือความรู้เกี่ยวกับตน
* เช่น  ใครเป็นนายกรัฐมนตรีในปีที่เกิด
Flashbulb Memories
* Flashbulb Memory (ความจำเหมือนแสงแฟลช) เป็นความจำอัตชีวประวัติแบบวิกฤติเกี่ยวกับเหตุการณ์สำคัญ  ความจำแบบนี้บางครั้งจะเป็นไปร่วมกับคนอื่น ๆ ในชุมชน เช่น (เป็นตัวอย่างสำหรับคนอเมริกัน)
** การลอบสังหารจอห์น เอฟ เคเนดี
** การลอบสังหารมาร์ติน ลูเทอร์ คิง จูเนียร์
** การระเบิดของกระสวยอวกาศ STS-51-L (Challenger)
** การตัดสินความในคดีฆาตกรรมภรรยาของตนของโอเจ ซิมป์สัน อดีตนักอเมริกันฟุตบอลชื่อดัง
** ในขณะที่ได้ข่าวว่าเจ้าหญิงไดอานาได้สิ้นพระชนม์แล้ว
** เมื่อได้ยินเรื่องเหตุวินาศกรรม 11 กันยายน พ.ศ. 2544
==Neural network models==
==เชิงอรรถและอ้างอิง==
==แหล่งข้อมูลอื่น==
Tulving, E. (1972) . Episodic and semantic memory. In E. Tulving & W. Donaldson (Eds.), Organization of memory, (pp.&nbsp;381–403) . New York: Academic Press.
Tulving, E. (1983) . Elements of Episodic Memory. Oxford: Clarendon Press.
Ghetti, S. Lee, J. (2010) . Children's Episodic Memory. John Wiley & Sons, Ltd. pp.&nbsp;365–373.
The Works of Endel Tulving - free access to papers and book chapters
Images in Neuroscience: Episodic Memory Retrieval. American Journal of Psychiatry.
Episodic Memory and Referential Activity 
กระบวนการความจำ