กาลานุกรมวิวัฒนาการมนุษย์

กาลานุกรมวิวัฒนาการมนุษย์  (timeline of human evolution) แสดงเหตุการณ์สำคัญต่าง ๆ ในกระบวนการวิวัฒนาการของมนุษย์และของบรรพบุรุษมนุษย์
ซึ่งรวมคำอธิบายสั้น ๆ เกี่ยวกับสัตว์บางประเภท  บางสปีชีส์  หรือบางสกุล  ซึ่งอาจจะเป็นบรรพบุรุษของมนุษย์
บทความไม่มุ่งจะแสดงกำเนิดของชีวิตซึ่งกล่าวไว้ในบทความกำเนิดชีวิตจากสิ่งไร้ชีวิต แต่มุ่งจะแสดงสายพันธุ์ที่เป็นไปได้สายหนึ่งที่ดำเนินมาเป็นมนุษย์
ข้อมูลของบทความมาจากการศึกษาในบรรพชีวินวิทยา ชีววิทยาพัฒนาการ (developmental biology) สัณฐานวิทยา และจากข้อมูลทางกายวิภาคและพันธุศาสตร์
การศึกษาเกี่ยวกับวิวัฒนาการมนุษย์เป็นส่วนสำคัญของมานุษยวิทยา
==อนุกรมวิธานของมนุษย์==
ดูรายละเอียดอื่นที่ การจำแนกชั้นของไพรเมต-วงศ์ลิงใหญ่
การสืบทอดสายพันธุ์โดยแคลดิสติกส์ (คือโดยการเปรียบเทียบความคล้ายคลึงกัน) ของมนุษย์สปีชีส์ H. sapiens (คือมนุษย์ปัจจุบัน) มีดังต่อไปนี้
{|
|ชั้น ||ชื่อ ||ชื่อทั่วไป ||ล้านปีก่อน
|---
|เขต ||Eukaryota ||เซลล์มีนิวเคลียส ||2,100
|---
|อาณาจักร ||Animalia ||สัตว์ ||590
|---
|ไฟลัม ||Chordata ||สัตว์มีกระดูกสันหลังและสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังที่ใกล้ชิดกัน ||530
|---
|ไฟลัมย่อย ||Vertebrata ||สัตว์มีกระดูกสันหลัง ||505
|---
|Superclass ||Tetrapoda ||สัตว์สี่ขา ||395
|---
|ไม่มีการจัด||Amniota ||สัตว์มีถุงน้ำคร่ำคือสัตว์สี่ขาที่เป็นสัตว์บกเต็มตัว ||340
|---
|ชั้น ||Mammalia ||สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม ||220
|---
|ชั้นย่อย ||Theriiformes ||สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมที่คลอดลูกเป็นตัว (ไม่ใช่ไข่)
|---
|Infraclass ||Eutheria ||สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมที่มีรก (ไม่ใช่สัตว์มีกระเป๋าหน้าท้อง) ||125
|---
|Magnorder ||Boreoeutheria ||Supraprimate (สัตว์ฟันแทะ, กระต่าย, กระแต, บ่าง, และวานร), ค้างคาว, วาฬ, สัตว์มีกีบโดยมาก, และสัตว์กินเนื้อโดยมาก
|---
|Superorder ||Euarchontoglires ||Supraprimate (วานร, สัตว์ฟันแทะ, กระต่าย, กระแต, และบ่าง) ||100
|---
|Grandorder ||Euarchonta ||วานร, บ่าง และกระแต ||
|---
|Mirorder ||Primatomorpha ||วานร และบ่าง ||79.6
|---
|อันดับ ||Primates ||วานร ||75
|---
|อันดับย่อย ||Haplorrhini ||วานรจมูกแห้ง (หรือจมูกไม่ซับซ้อน ถ้าแปลคำตรง ๆ) (เอป, ลิง, และทาร์เซียร์) ||63
|---
|Infraorder ||Simiiformes ||วานร "ระดับสูง" (คำทั่วไปภาษาอังกฤษว่า Simian) (เอป, ลิงโลกเก่า, และลิงโลกใหม่) ||58
|---
|Parvorder ||Catarrhini ||วานรมีจมูกคว่ำ (เอป และลิงโลกเก่า) ||44
|---
|Superfamily ||Hominoidea ||เอป ||28
|---
|วงศ์ ||Hominidae ||ลิงใหญ่ (มนุษย์, ชิมแปนซี, โบโนโบ, กอริลลา, และอุรังอุตัง) เรียกเป็นคำทั่วไปภาษาอังกฤษว่า hominid ||17
|---
|ไม่มีการจัด || ||มนุษย์ และลิงใหญ่แอฟริกันคือ ชิมแปนซี, โบโนโบ, และกอริลลา ||14
|---
|วงศ์ย่อย ||Homininae ||มนุษย์, ชิมแปนซี, และโบโนโบ เรียกเป็นคำทั่วไปภาษาอังกฤษว่า hominine||6-10
|---
|เผ่า ||Hominini ||มนุษย์สกุล Homo และ Australopithecus เรียกเป็นคำทั่วไปภาษาอังกฤษว่า hominin||5.8
|---
|เผ่าย่อย ||Hominina ||มีแต่สกุล Homo เท่านั้น เป็นสกุลเดียวที่เรียกว่า  มนุษย์||2.5
|---
|สกุล ||Homo ||มนุษย์ ||2.5
|---
|สปีชีส์ ||Homo sapiens ||มนุษย์โบราณ (Archaic Homo sapiens)  และมนุษย์ปัจจุบัน ||0.6
|---
|สปีชีส์ย่อย ||Homo sapiens sapiens ||มนุษย์ปัจจุบัน ||0.2
|}
==กาลานุกรม==
ตัวย่อ Ma หมายถึง "ล้านปีก่อน" (Millions of Years Ago)
===สิ่งมีชีวิตแรกสุด===
===สัตว์มีแกนสันหลัง===
===สัตว์สี่ขา===
===สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม===
===สัตว์อันดับวานร===
===ลิงใหญ่===
===มนุษย์===
==ดูเพิ่ม==
วิวัฒนาการของมนุษย์
แผนภูมิสปีชีส์ตามกาลเวลา (ลำดับการเกิดขึ้นของสายพันธุ์มนุษย์ )
ตารางเปรียบเทียบสปีชีส์ต่าง ๆ ของมนุษย์สกุลโฮโม
แผนภาพแสดงความใกล้เคียงกันของสายพันธุ์มนุษย์
พุทธศาสนากับทฤษฎีวิวัฒนาการ
เอป (Hominoidea)
โฮโม
มนุษย์
ยุคก่อนประวัติศาสตร์
อนุกรมวิธาน
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
รายการซากดึกดำบรรพ์สายพันธุ์มนุษย์
==ข้อความที่อ้างอิง==
==อ้างอิง==
==แหล่งข้อมูลอื่น==
เป็นเว็บไซต์สื่อประสมภาษาอังกฤษที่อ่านง่ายและมีข้อมูลทันสมัย
เป็นเว็บไซต์ภาษาอังกฤษมีข้อมูลทันสมัย
มีวิดีโอเล็กเช่อร์พื้นฐาน (มุ่งกลุ่มเยาวชน)  ภาษาอังกฤษเกี่ยวกับการศึกษาวิวัฒนาการมนุษย์ของนักวิชาการชื่อดังรวมทั้งทิม ไวท์, Sarah Tishkoff และ John Shea
รายการ The Evolution of Man ของ BBC
Becoming Human: Paleoanthropology, Evolution and Human Origins, presented by Arizona State University's Institute of Human Origins
วิวัฒนาการของมนุษย์