อารยสมาช

อารยสมาช (Arya Samaj; ภาษาสันสกฤต: आर्य समाज, ; ภาษาปัญจาบ: ਆਰਯ ਸਮਾਜ) หรือ สมาคมของชาวอารยัน เป็นสมาคมของผู้นับถือศาสนาฮินดูโดยสวามีทยานันทะ สรัสวตีเป็นผู้ก่อตั้งที่บอมเบย์เมื่อ 10 เมษายน พ.ศ. 2418 เพื่อรวบรวมชาวฮินดูให้เป็นปึกแผ่น ปฏิรูปศาสนาฮินดูและฟื้นฟูสังคมของชาวฮินดู เพื่อต่อสู้กับอารยธรรมตะวันตก แนวคิดของสวามีทยานันทะ สรัสวตีนั้นตำหนิระบบวรรณะที่ปฏิบัติในสมัยหลัง และต่อต้านการแต่งงานในวัยเด็ก
อารยสมาชมีรากฐานที่มั่นคงในภูมิภาคปัญจาบ และยังได้เชิญชวนชาวอินเดียที่นับถือศาสนาอิสลามมาเข้าร่วมพิธีศุทธิเพื่อกลับมานับถือศาสนาฮินดูดังเดิม การกระทำของสมาคมนี้ทำให้การแตกแยกทางศาสนาในอินเดียมีมากขึ้น หลังจากสวามีทยานันทะ สรัสวตีถึงแก่กรรมเมื่อ พ.ศ. 2426 อารยสมาชในปัญจาบ อุตตรประเทศ และราชสถานได้สร้างโรงเรียนมัธยมทยานันทะ แองโกลเวทที่เมืองลาฮอร์เมื่อ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2429 ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากชาวฮินดูอย่างกว้างขวาง และได้ขยายการศึกษาถึงระดับอุดมศึกษาใน พ.ศ. 2432 ภายหลัง อารยสมาชได้แตกออกเป็น 2 กลุ่มคือกลุ่มสายกลางมีอำนาจด้านการจัดการศึกษา และพวกหัวรุนแรงที่เน้ยเผยแพร่ความเชื่อทางศาสนาฮินดู
อารยสมาชขยายตัวอย่างรวดเร็ว มีการก่อตั้งองค์กรในชื่ออารยสมาชทั้งในและนอกประเทศอินเดีย มีการดำเนินงานเพื่อปกป้องชุมชนฮินดูอย่างเต็มที่และได้ส่งผู้แทนไปเปลี่ยนศาสนาแก่ผู้ที่เคยนับถือศาสนาฮินดูและถูกบังคับให้นับถือศาสนาอิสลามในรัฐเกรละ รวมทั้งรณรงค์การเปลี่ยนศาสนาให้กับชาวมัลกนะ ราชปุตที่เคยถูกบังคับให้เปลี่ยนศาสนาเช่นกัน อย่างไรก็ตาม เมื่ออารยสมาชเข้าร่วมในการต่อต้านรัฐบาลมากขึ้น เช่น การต่อต้านผู้ปกครองในแคว้นไฮเดอราบาด เมื่อ พ.ศ. 2482 และการต่อต้านรัฐบาลในแคว้นสินธ์ใน พ.ศ. 2489 อารยสมาชจึงถูกปราบปรามจนอ่อนกำลังลง
== อ้างอิง ==
ปิยนาค บุญนาค. อารยสมาช ใน สารานุกรมประวัติศาสตร์สากลสมัยใหม่: เอเชีย เล่ม 1 อักษร A-B ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. กทม.ราชบัณฑิตยสถาน. 2539. หน้า 258 - 260
== ดูเพิ่ม ==
Pt. Chamupati, M.A., Ten Commandments of Arya Samaj, New Delhi: D.A.V. Publications (2001)
J.T.F. Jordens, Dayanada Saraswati, Delhi: Oxford University Press (1978).
Lajpat Rai, The Arya Samaj: An Account of its Aims, Doctrine and Activities, with a Biographical Sketch of the Founder, D.A.V. College Managing Committee, New Delhi (1915), ISBN 978-81-85047-77-5.
Lajpat Rai, A History of the Arya Samaj, (Rep.) New Delhi (1993), ISBN 81-215-0578-X
M. Ruthven, Fundamentalism: A Very Short Introduction, Oxford University Press, USA (2007), ISBN 978-0-19-921270-5.
J.M. Sharma, Swami Dayanand: A Biography, USB Publishers Distributors Ltd., India (1998), ISBN 81-7476-212-4.
Rajender Sethi, "Rashtra Pitamah Swami Dayanand Saraswati" published by M R Sethi Educational Trust Chandigarh
The Origin, Scope and Mission of the Arya Samaj, by Ganga Prasad Upadhyaya. Published by Arya Samaj, 1954.
The Arya Samaj: , by Vaidyanath Shastri. Published by Sarvadeshik Arya Pratinidhi Sabha, 1967.
The Arya Samaj and Indian Nationalism, 1875–1920, by Dhanpati Pandey. Published by S. Chand, 1972.
A Critical Study of the Contribution of the Arya Samaj to Indian Education, by Saraswati Shantipriya Pandit. Published by Sarvadeshik Arya,  Pratinidhi Sabha, 1975.
Arya Samaj and Indians Abroad, by Nardev Vedalankar, Manohar Somera. Published by Sarvadeshik Arya Pratinidhi Sabha, 1975.
The Arya Samaj: Hindu Without Hinduism, by D. Vable. Published by Vikas, 1983. ISBN 0-7069-2131-3.
Social Movements and Social Change: A Study of Arya Samaj and Untouchables in Punjab, by Satish Kumar Sharma. Published by B.R. Publishing, 1985.
Arya Samaj and the Freedom Movement: 1875–1918, by Kripal Chandra Yadav, Krishan Singh Arya. Manohar Publications, 1988. ISBN 81-85054-42-8.
Arya Samaj Movement in India, 1875–1947, by Gulshan Swarup Saxena. Published by Commonwealth Publishers, 1990. ISBN 81-7169-045-9.
Rashtra Pitamah Swami Dayanand Saraswati'' by Rajender Sethi, published by M R Sethi Educational Trust Chandigarh
"Hinduism Today" by R. M. Chopra, 2009.
==แหล่งข้อมูลอื่น==
Arya Pratinidhi Sabha and Arya Samaj of Melbourne
Aryasamaj Rajkot
Aryasamaj Jamnagar
Arya Pratinidhi Sabha, America
Arya Sabha Mauritius 
Pratinidhi Arya Sabha Nederland
Arya Pratinidhi Sabha Queensland 
ขบวนการอิงศาสนาฮินดู
ขบวนการทางการเมืองในประเทศอินเดีย