ตาเหล่ออก

ตาเหล่ออก
(Exotropia)
เป็นรูปแบบหนึ่งของอาการตาเหล่ที่ตาเบนออกด้านข้าง
โดยเป็นอาการตรงข้ามกับตาเหล่เข้า (esotropia)
คนที่ตาเหล่ออกมักจะเห็นภาพซ้อน (diplopia)
ตาเหล่ออกเป็นบางครั้งบางคราวมักจะเป็นเรื่องสามัญ
โดยอาการ Sensory exotropia (ตาเหล่ออกเหตุระบบรับความรู้สึก) จะเกิดเพราะสายตาไม่ดี
ส่วนอาการตาเหล่เข้าในวัยทารก (Infantile exotropia, congenital exotropia) จะเห็นได้ตั้งแต่ปีแรกของชีวิต และมีคนไข้จำนวนน้อยกว่าอาการอีกแบบที่เรียกว่า essential exotropia ซึ่งปกติจะปรากฏอย่างชัดเจนหลายปีต่อมา
สมรรถภาพของสมองในการเห็นวัตถุเป็น 3 มิติ จะขึ้นอยู่กับแนวตาที่ถูกต้อง
เมื่อตาทั้งสองอยู่ในแนวที่ถูกต้องและมองไปทีเป้าหมายเดียวกัน สมองซึ่งทำหน้าที่เกี่ยวกับการเห็นจะรวมภาพจากทั้งสองตาเป็นภาพเดียวกัน
เมื่อตาข้างหนึ่งเหล่เข้า เหล่ออก เหล่ขึ้น หรือเหล่ลง สมองอาจเห็นเป็นสองภาพ
ซึ่งทำให้ไม่สามารถรู้ใกล้ไกลและเห็นเป็นภาพเดียวด้วยสองตา
คำภาษาอังกฤษมาจากคำภาษากรีก exo ซึ่งแปลว่า "ออกข้างนอก" และ trope ซึ่งแปลว่า "การหัน"
== อาการ ==
อาการแรกสุดที่เห็นได้ปกติจะเป็นการเหล่ออกของตา
ซึ่งตอนแรกอาจเป็นบางครั้งบางคราว เกิดเมื่อเด็กกำลังฝันกลางวัน รู้สึกไม่สบาย หรือเหนื่อย
และอาจจะมองเห็นได้ง่ายเมื่อกำลังมองอะไรไกล ๆ
การหรี่ตาหรือการถู/ขยี้ตาบ่อย ๆ ก็เป็นอาการที่สามัญด้วย
เด็กอาจจะไม่พูดถึงการเห็นภาพซ้อน
และอาจปิดตาข้างหนึ่งเพื่อแก้ปัญหา
โดยทั่วไปแล้ว ความตาเหล่ออกจะเป็นมากขึ้นและเป็นนานขึ้น
เมื่อปัญหาเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ตาจะเหล่ออกทั้งเมื่อมองวัตถุใกล้ ๆ หรือไกล ๆ
และถ้าไม่รักษา ตาจะเหล่ออกอยู่ตลอด ซึ่งทำให้เสียการเห็นใกล้ไกล
ในเด็กเล็ก ๆ ที่มีตาเหล่ทุกประเภท สมองจะเรียนรู้ไม่สนใจภาพที่มาจากตาซึ่งเข โดยเห็นแต่ภาพที่มาจากตาซึ่งดีกว่า
นี่เป็นอาการของตามัว/ตาขี้เกียจ และเป็นผลจากการเสียการเห็นภาพเดียวด้วยสองตา ซึ่งทำการรับรู้ใกล้ไกลให้พิการ
ในผู้ใหญ่ที่เกิดตาเหล่ การเห็นภาพซ้อนบางครั้งจะเกิดขึ้น เพราะสมองได้ฝึกรับรู้ภาพจากทั้งสองตาและไม่สามารถทิ้งข้อมูลจากตาที่ไม่ดีได้
นอกจากนั้นแล้ว ผู้ใหญ่ที่มีตาเหล่ออกตั้งแต่วัยเด็ก
สมองอาจจะได้ภาพจากทั้งสองตา แต่จะใช้ข้อมูลเพียงส่วนหนึ่งจากตาที่ไม่ดี
และดังนั้น จึงไม่เห็นภาพซ้อนและกลับเห็นภาพส่วนรอบนอกที่ดีขึ้นในตาข้างที่ไม่ดี
== เหตุ ==
เหตุของตาเหล่ออกยังไม่ชัดเจน
ลูกตามีกล้ามเนื้อ 6 มัดที่ช่วยควบคุมการเคลื่อนไหว โดย 4 มัดขยับตาขึ้นและลง และ 2 มัดขยับตาไปทางซ้ายขวา
กล้ามเนื้อเหล่านี้จะต้องทำงานร่วมกันอย่างถูกต้องเพื่อสมองจะเห็นเป็นภาพเดียวจากทั้งสองตา
ถ้ามีกล้ามเนื้อมัดใดมัดหนึ่งทำงานได้ไม่สมบูรณ์ อาจจะมีอาการตาเหล่แบบใดแบบหนึ่งเกิดขึ้น
ตาเหล่จะสามัญมากกว่าในเด็กผู้มีโรคที่มีผลต่อสมอง เช่น อัมพาตสมองใหญ่ กลุ่มอาการดาวน์ ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำ และเนื้องอกในสมอง
งานศึกษาหนึ่งพบว่า เด็กที่ตาเหล่ออกมีโอกาสเกิดโรคทางจิตเวชสามเท่ามากกว่าปกติ
== การรักษา ==
การตรวจตาอย่างละเอียดรวมทั้งโครงสร้างภายในและการเคลื่อนไหวของตา จะช่วยให้แพทย์สามารถวินิจฉัยอาการตาเหล่ออกอย่างถูกต้อง
แม้แว่นตา ผ้าปิดตา การฝึกตา หรือปริซึม อาจลดหรือช่วยลดการตาเหล่ออกของเด็กบางคน แต่บ่อยครั้งก็ยังต้องผ่าตัด
มีรูปแบบสามัญของตาเหล่ออกที่รู้จักว่า convergence insufficiency ซึ่งตอบสนองได้ดีต่อการบำบัดสายตารวมทั้งการฝึกตา
เป็นอาการที่ตาทั้งสองไม่ทำงานร่วมกันเมื่อมองใกล้ ๆ เช่น เมื่ออ่านหนังสือ
แทนที่ตาจะเล็งไปที่วัตถุใกล้ ๆ ร่วมกัน ข้างหนึ่งกลับเหล่ออก
ส่วนอาการตาเหล่ออกต่อมา (Consecutive exotropia) เป็นตาเหล่ออกทีเกิดหลังจากตาเหล่เข้าที่เกิดก่อน
บ่อยที่สุดเกิดจากการผ่าตัดแก้ปัญหาตาเหล่เข้าที่ทำมากเกิน
ซึ่งสามารถแก้ได้ด้วยการผ่าตัดอีกหรือการบำบัดสายตา
โดยการบำบัดสายตาจะดีที่สุดเมื่ออาการตาเหล่ต่อมาเป็นเพียงบางครั้งบางคราว สลับข้าง และเป็นเพียงเล็กน้อย
(แต่ตาเหล่ออกต่อมาก็สามารถเกิดเองจากตาเหล่เข้า โดยไม่ต้องผ่าตัดหรือรักษาด้วยโบทูลินั่ม ท็อกซิน)
เพราะความเสี่ยงของการผ่าตัด และเพราะคนไข้ 35% จะต้องผ่าตัดอีก คนไข้จึงมักจะเลือกบำบัดสายตา (vision therapy) ก่อน
ซึ่งจะมีการบริหารฝึกตา
การผ่าตัดรักษาตาเหล่บ่อยครั้งจะแนะนำถ้าตาเหล่ออกมากกว่าครึ่งตลอดทั้งวัน หรือถ้าเป็นบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ
และก็แนะนำด้วยถ้าเด็กตาเหล่ออกมากเมื่ออ่านหนังสือหรือดูวัตถุใกล้ ๆ หรือถ้ามีหลักฐานว่า ตาทั้งสองเสียสมรรถภาพในการมองเห็นเป็นภาพเดียว
ถ้าไม่ผ่านเกณฑ์เหล่านี้ อาจจะเลื่อนการผ่าตัดเพื่อสังเกตการณ์ต่อไปโดยใส่หรือไม่ใส่แว่น และ/หรือให้ปิดผ้า
ในกรณีที่เป็นน้อยมาก มีโอกาสด้วยว่า อาจจะหายไปเองโดยให้เวลา
ผลสำเร็จในระยะยาวของการผ่าตัดรักษาอาการตาเหล่หลายอย่าง รวมทั้งตาเหล่ออกที่เป็นชั่วครั้งชั่วคราว ยังมีหลักฐานไม่ชัดเจน
และการผ่าตัดบ่อยครั้งมีผลเป็นอาการหนักขึ้นเนื่องจากทำเกิน
หลักฐานจากวรรณกรรมทางการแพทย์บอกนัยว่า การผ่าตัดที่ตาข้างเดียวมีผลดีกว่าการผ่าตัดทั้งสองข้าง สำหรับคนไข้ที่มีตาเหล่ออกเป็นบางครั้งบางคราว
การผ่าตัดแก้ตาเหล่ออกจะต้องผ่าเนื้อเยื่อที่ปกปิดตาเพื่อให้เข้าถึงกล้ามเนื้อตา
หลังจากนั้นก็จะจัดการกล้ามเนื้อที่เป็นเป้าหมายเพื่อให้ตาสามารถขยับได้อย่างสมควร
การผ่าตัดจะทำโดยให้ยาสลบ
คนไข้จะฟื้นสภาพได้อย่างรวดเร็ว และโดยมากจะสามารถทำกิจกรรมปกติได้ภายในไม่กี่วัน
หลังจากผ่าตัด อาจจะต้องใส่แว่นสายตา และในกรณีจำนวนมาก จะต้องผ่าตัดเพิ่มเพื่อรักษาตาให้ตรง
ถ้าจำเป็นต้องผ่าตัดเด็ก ก็มักจะทำก่อนเข้าโรงเรียน
เพราะจะง่ายกว่าสำหรับเด็ก และให้โอกาสตาทำงานร่วมกันได้ดีมากกว่า
เหมือนกับการผ่าตัดอื่น ๆ ทั้งหมด ก็มีความเสี่ยงบ้าง
แต่การผ่าตัดรักษาตาเหล่ปกติจะปลอดภัยและได้ผล
== เชิงอรรถและอ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
What is Exotropia? Types, Treatments and Illustrations
Intermittent Exotropia and Convergence Insufficiency
FAQ: About Eye Muscle Surgery for Exotropia
University of Michigan
eMedicine on congenital exotropia
Rahul Bhola: Intermittent Exotropia. A major review, University of Iowa Healthcare
ความผิดปกติของการเห็นและภาวะตาบอด