อักษรบูรีโวลิโอ

อักษรบูรีโวลิโอ (โวลิโอ: , Buri Wolio) เป็นอักษรอาหรับที่มีลักษณะใกล้เคียงกับอักษรยาวี ดัดแปลงมาเพื่อใช้เขียนภาษาโวลีโอซึ่งเป็นภาษาที่ใช้พูดในเมืองเบาเบา เกาะบูตน จังหวัดซูลาเวซีตะวันออกเฉียงใต้ อินโดนีเซีย อักษรนี้มีลักษณะใกล้เคียงกับอักษรยาวี ต่างกันเพียงว่าอักษรบูรีโวลิโอนี้มีเครื่องหมายแทนสระด้วย อักษรนี้ประกอบด้วยอักษร 22 ตัว มาจากอักษรอาหรับ 17 ตัว และอักษรยาวี 5 ตัว
ไม่เป็นที่กระจ่างว่ามีการใช้งานอักษรบูรีโวลิโอเป็นครั้งแรกเมื่อใด แต่รายงานจากเอกสารตัวเขียนบูตนที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่พบประมาณการว่าอักษรนี้มีขึ้นตั้งแต่การเข้ามาของศาสนาอิสลามที่เกาะบูตนเมื่อคริสต์ศตวรรษที่ 16 และเนื่องจากภาษาโวลิโอเป็ยภาษากลางของรัฐสุลต่านบูตน ทำให้มีการใช้อักษรนี้ในงานเขียนสมัยโบราณบนเกาะบูตน เช่น ตำรากฎหมาย ตำราศาสนา และจดหมายทางการทูต
==ชุดตัวอักษร==
===อักษร===
อักษรบูรีโวลิโอประกอบด้วยอักษรหลัก 22 ตัว ซึ่งแบ่งเป็นอักษร 15 ตัวที่มาจากอักษรอาหรับ และอักษรใหม่ 7 ตัวที่สร้างขึ้นด้วยการเพิ่มจุดลงในอักษรอาหรับที่มีอยู่แล้ว อักษรใหม่เหล่านั้นถูกเน้นในตารางด้านล่าง นอกจากนี้ยังมีอักษรเพิ่มเติม 13 ตัวที่ใช้เฉพาะในคำยืมจากภาษาอาหรับหรือภาษาในยุโรป
{|class="wikitable" style="text-align: center;"
|+อักษรหลักในอักษรบูรีโวลิโอ
! rowspan="2" |ชื่อ
! colspan="4" |รูป
! rowspan="2" |แทนเสียง
! rowspan="2" |เทียบอักษรละติน
! rowspan="2" |หมายเหตุ
|-
!เดี่ยว
!ท้าย
!กลาง
!ต้น
|-
|ʾalif
|
|
|
|
|
| ā / ʾ
| ในภาษาโวลิโอออกเสียงเป็น /ʔ/ ส่วนในคำยืมสามารถออกเสียงเป็น /ā/
|-
|bāʾ
|
|
|
|
|
|b
| หน่วยเสียง /b/ ที่กลมกลืนตามเสียงหลัง
|-bgcolor="#FFEFD5"
|ḃā
|
|
|
|
|
|ḃ
|อักษรใหม่ที่ไม่พบในอักษรอาหรับ
|-
|tāʾ
|
|
|
|
|
|t
|
|-
|jīm
|
|
|
|
|
|j
|
|-bgcolor="#FFEFD5"
|cā
|
|
|
|
|
|c
|อักษรใหม่ที่ไม่พบในอักษรอาหรับ
|-
|
|
|
|
|
|
|d
| หน่วยเสียงในเสียงพยัญชนะหยุด /d/
|-bgcolor="#FFEFD5"
|ḋā
|
|
|
|
|
|ḋ
|อักษรใหม่ที่ไม่พบในอักษรอาหรับ
|-
|rāʾ
|
|
|
|
|
|r
|
|-
|zāyn
|
|
|
|
|
|z
|
|-
|sīn
|
|
|
|
|
|s
|
|-bgcolor="#FFEFD5"
|ngā
|
|
|
|
|
|ng
|อักษรใหม่ที่ไม่พบในอักษรอาหรับ
|-bgcolor="#FFEFD5"
|pā
|
|
|
|
|
|p
| อักษรใหม่ที่ไม่พบในอักษรอาหรับ
|-
|kāf
|
|
|
|
|
|k
|
|-bgcolor="#FFEFD5"
|gā
|
|
|
|
|
|g
| อักษรใหม่ที่ไม่พบในอักษรอาหรับ
|-
|lām
|
|
|
|
|
|l
|
|-
|mīm
|
|
|
|
|
|m
|
|-
|nūn
|
|
|
|
|
|n
|
|-bgcolor="#FFEFD5"
|nyā
|
|
|
|
|
|ny
|อักษรใหม่ที่ไม่พบในอักษรอาหรับ
|-
|hāʾ
|
|
|
|
|
|h
|
|-
|wāw
|
|
|
|
|
|
|
|-
|yāʾ
|
|
|
|
| /a/
| a / y
| ในภาษาโวลิโอออกเสียงเป็น /a/ ส่วนคำยืมออกเสียงเป็น /j/
|}
{|class="wikitable" style="text-align: center;"
|+อักษรเพิ่มเติม
! rowspan="2" |ชื่อ
! colspan="4" |รูป
! rowspan="2" |แทนเสียง
! rowspan="2" |เทียบอักษรละติน
|-
!เดี่ยว
!ท้าย
!กลาง
!หน้า
|-
|ṡāʾ
|
|
|
|
|
|s
|-
|Ha
|
|
|
|
|
|ḥ
|-
|khāʾ
|
|
|
|
|
|kh
|-
|żāl
|
|
|
|
|
|z
|-
|syin
|
|
|
|
|
|sy
|-
|ṣād
|
|
|
|
|
|s
|-
|ḍād
|
|
|
|
|
|d
|-
|ṭāʾ
|
|
|
|
|
|t
|-
|ẓāʾ
|
|
|
|
|
|z
|-
|ʿayn
|
|
|
|
|
|ʿ
|-
|ghayn
|
|
|
|
|
|gh
|-
|fāʾ
|
|
|
|
|
|f
|-
|qāf
|
|
|
|
|
|q
|}
===เครื่องหมายเสริมสัทอักษร===
อักษรบูรีโวลิโอไม่สามารถอ่านออกโดยไม่มีเครื่องหมายเสริมสัทอักษร ซึ่งต่างจากอักษรยาวีและอักษรเปโกน รูปร่างและตำแหน่งของเครื่องหมายเสริมสัทอักษรมีความสำคัญมาก โดยอักษรบูรีโวลิโอมีเครื่องหมายเสริมสัทอักษรถึง 6 รูปแบบ ได้แก่ เครื่องหมายเสริมสัทอักษรซุกูน (สระศูนย์) เครื่องหมายเสริมสัทอักษร 3 แบบที่มาจากภาษาอาหรับ แทนเสียง /a/, /i/ และ /u/ และเครื่องหมายเสริมสัทอักษรใหม่สองตัวที่พบได้ในอักษรบูรีโวลิโอ ซึ่งแทนเสียง /e/ กับ /o/ เครื่องหมายเสริมสัทอักษรทั้งหมดทำหน้าที่เป็นสระเสียงสั้น ส่วนอักษร "", "" หรือ "" จะทำให้เกิดเครื่องหมายเสริมสัทอักษรเป็นสระเสียงยาว
==คำซ้ำ==
ในอักษรบูรีโวลิโอ คำซ้ำสร้างขึ้นด้วยวิธีคล้ายกับของอักษรยาวีและอักษรเปโกนที่การใช้ตัวเลข "٢" หลังฐานศัพท์
ถ้าคำศัพท์เป็นคำต่อท้าย เลข "٢" จะปรากฏระหว่างฐานศัพท์กับคำต่อท้าย ทำให้ตัวซ้ำตัวอยู่ตรงกลางคำศัพท์
ข้างล่างคือตัวอย่างคำศัพท์พื้นฐาน:
{|class="wikitable" style="text-align:center;"
! อักษรบูรีโวลิโอ || อักษรละติน
|-
|  || humbu-humbu
|-
|  || sumbe-sumbe
|-
|  || incema-incema
|-
|   || ngawu-ngawuna
|}
==ตัวอย่าง==
ข้อความข้างล่างเป็นตัวอย่างกวีภาษาโวลิโอ "Kaḃanti Bunga Malati" ซึ่งเขียนใหม่เป็นอักษรละตินโวลิโอใน ค.ศ. 2004
== ดูเพิ่ม==
อักษรยาวี
อักษรเปโกน
==อ้างอิง==
== แหล่งข้อมูลอื่น==
Manuskrip Buton: Keistimewaan dan Nilai Budaya
Collection of Wolio Manuscripts at the British Library
Fragments of three different manuscripts from La Ode Zaenu collection in Baubau, Digitized by DREAMSEA Project
Peacock, A.C.S. (2019) "Arabic Manuscripts from Buton, Southeast Sulawesi, and the Literary Activities of Sultan Muḥammad ʿAydarūs (1824–1851)" in Journal of Islamic Manuscripts, Volume 10: Issue 1, pp 44–83 Brill DOI: 10.1163/1878464X-01001005
อักษรอาหรับ