แพริโดเลีย

แพริโดเลีย หรือ แพไรโดเลีย (Pareidolia, , ) เป็นปรากฏการณ์ทางจิต
เป็นการรับรู้สิ่งเร้าเช่นภาพหรือเสียงที่ไม่ชัดเจนหรือไม่มีรูปแบบ (คือเป็นไปโดยบังเอิญหรือสุ่ม) ว่ามีความหมายหรือมีความสำคัญ  เป็นการรับรู้แบบหนึ่งของ apophenia ซึ่งเป็นการเห็นรูปแบบหรือความสัมพันธ์กันในข้อมูลสุ่มที่ไร้ความหมาย
ตัวอย่างสามัญคือการเห็นรูปสัตว์หรือใบหน้าในก้อนเมฆ
ชายบนดวงจันทร์  กระต่ายบนดวงจันทร์  และการได้ยินข้อความที่ซ่อนไว้เมื่อเล่นแผ่นเสียงไวนิลย้อนทาง
คำว่า pareidolia มาจากคำวิเศษณ์ภาษากรีกว่า para- (παρά,  แปลว่า "ข้าง ๆ,  เป็นไปเหมือนหน้ากระดาน,  แทนที่") โดยในที่นี้หมายถึงอะไรที่บกพร่อง ผิดพลาด หรือเกิดขึ้นแทนที่
และคำนามว่า eidōlon (εἴδωλον แปลว่า "ภาพ, รูปร่าง, สัณฐาน")
แพไรโดเลียเป็นประเภทหนึ่งของ apophenia ซึ่งเป็นการเห็นรูปแบบในข้อมูลที่ไร้แบบแผน
==ตัวอย่าง==
===งานศิลป์===

ในสมุดบันทึกของเขา  ยอดนักศิลป์ เลโอนาร์โด ดา วินชี  กล่าวถึงแพริโดเลียว่าเป็นเทคนิคสำหรับจิตรกร
คือเขียนไว้ว่า  "ถ้าเราดูผนังที่เป็นจุด ๆ ด้วยรอยต่าง ๆ หรือผนังที่ประกอบด้วยก้อนหินต่าง ๆ ที่ผสมผสานกัน
และถ้าเรากำลังคิดประดิษฐ์ฉากรูปภาพ  เราอาจจะเห็นผนังนั้นเหมือนกับทิวทัศน์ต่าง ๆ
ประดับไปด้วยทิวเขา  แม่น้ำ  ก้อนหิน  ต้นไม้  ทุ่งกว้าง  หุบเขาที่กว้างขวาง  และกลุ่มเนินเขาต่าง ๆ
และอาจจะเห็นสงครามในรูปแบบต่าง ๆ และคนสัตว์ต่าง ๆ ที่มีการเคลื่อนไหวไปอย่างรวดเร็ว
เห็นทั้งการแสดงอารมณ์ทางใบหน้าที่แปลก ๆ และเครื่องนุ่งห่มต่าง ๆ ที่ตระการตา
และสิ่งอื่น ๆ อันหาจำนวนไม่ได้ซึ่งเราสามารถจะกำหนดให้เป็นรูปร่างต่าง ๆ ที่เป็นต่างหากและชัดเจน"
===เกี่ยวกับความเชื่อทางศาสนา===
มีรายงานมากมายเกี่ยวกับการเห็นภาพและรูปร่างต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อทางศาสนา
โดยเฉพาะอย่างยิ่งใบหน้าของบุคคลสำคัญ  ที่ปรากฏขึ้นในสิ่งที่เป็นปรากฏการณ์ตามธรรมชาติ
และรายงานมากมายเป็นการเห็นภาพของพระเยซู
แม่พรหมจรรย์มารีย์
คำเขียนว่าอัลลอฮ์
หรือปรากฏการณ์ทางศาสนาอื่น ๆ
ยกตัวอย่างเช่น  ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2550 ในประเทศสิงคโปร์ มีแคลลัสบนต้นไม้ต้นหนึ่งที่ปรากฏรูปร่างเหมือนกับลิง
เป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติที่มีผลให้ผู้ที่ศรัทธาเดินทางมาบูชาเจ้าแห่งลิง  (โดยถือเอาเป็นหนุมานหรือเห้งเจีย)
ความโด่งดังของเรื่องการเห็นรูปภาพทางศาสนาต่าง ๆ และรูปแปลก ๆ อื่น ๆ ที่อยู่ในวัตถุสามัญทั่วไป
ได้สร้างตลาดให้กับวัตถุต่าง ๆ เหล่านี้ในเว็บไซต์การประมูลเช่นอีเบย์
ตัวอย่างที่โด่งดังที่สุดอย่างหนึ่งก็คือแซนด์วิชชีสปิ้งที่มีรูปใบหน้าของแม่พรหมจรรย์มารีย์  ซึ่งได้มีการซื้อขายผ่านการประมูลได้ราคาถึง 28,000 ดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 1,100,000 บาทในช่วงเวลานั้น)
===การพยากรณ์อนาคต===
มีวิธีการพยากรณ์อนาคตแบบโบราณของชาวยุโรปหลายอย่างที่ตีความหมายเงาต่าง ๆ ของวัตถุ
ยกตัวอย่างเช่น  ในศาสตร์ molybdomancy มีการตีความหมายเงาของรูปร่างแบบสุ่มที่เกิดขึ้นเนื่องจากการเทดีบุกหลอมลงไปในน้ำเย็นภายใต้แสงเทียน
===ซากดึกดำบรรพ์===
จากคริสต์ทศวรรษ 1970 ถึง 1980 มีนักวิจัยชาวญี่ปุ่นชื่อว่า น.พ. Chonosuke Okamura ได้ตีพิมพ์ชุดรายงานที่มีชื่อเสียงโด่งดังชื่อว่า  "Original Report of the Okamura Fossil Laboratory (รายงานต้นฉบับของแล็บซากดึกดำบรรพ์โอกะมุระ)"
ที่เขาพรรณนาถึงหินปูนขัดดึกดำบรรพ์จาก 425 ล้านปีก่อน (ยุค Silurian)
ที่มีซากดึกดำบรรพ์เล็ก ๆ ของมนุษย์  กอริลลา  สุนัข  มังกร  ไดโนเสาร์  และสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ
แต่ละอย่างล้วนแต่มีขนาดเป็นเพียงหลายมิลลิเมตร
ซึ่งทำให้เขาอ้างว่า  "ไม่มีความเปลี่ยนแปลงต่อร่างกายของมนุษย์ตั้งแต่ยุค Silurian...ยกเว้นการเติบโตขึ้นจากขนาด 3.5 มิลลิเมตรมาจนถึง 1,700 มิลลิเมตร"
คุณหมอได้รับรางวัล Ig Nobel Prize (เป็นรางวัลล้อรางวัลโนเบล)ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ (biodiversity) ในปี ค.ศ. 1996 เพราะงานวิจัยนี้
===การทดสอบบุคคลิกภาพ===

การทดสอบ Rorschach inkblot test เป็นเทคนิคที่ใช้ แพริโดเลีย เพื่อที่จะเข้าใจสภาพจิตใจของบุคคล
การทดสอบนี้เป็นการให้แสดงออกซึ่งบุคคลิกภาพ  (projective test)
โดยให้ผู้รับการทดสอบบอกความคิดหรือความรู้สึกของตน
เกี่ยวกับภาพจุดหมึกที่ไม่ปรากฏว่าเป็นอะไรอย่างชัดเจน
การแสดงออกเช่นนี้เป็นปรากฏการณ์แพริโดเลียแบบตามสั่ง
เพราะว่า  รูปต่าง ๆ เหล่านี้จริง ๆ แล้วออกแบบโดยเฉพาะเพื่อไม่ให้เหมือนกับอะไร ๆ
===ปรากฏการณ์เสียงอิเล็กทรอนิกส์===
ในปี ค.ศ. 1971 นักเขียนชาวลัตเวีย Konstantīns Raudive พิมพ์หนังสือ Breakthrough (การค้นพบ) ให้รายละเอียดกับสิ่งที่เขาเชื่อว่าเป็นการค้นพบ electronic voice phenomenon (ปรากฏการณ์เสียงอิเล็กทรอนิกส์ ตัวย่อ EVP) ซึ่งต่อมาได้รับคำอธิบายว่าเป็นปรากฏการณ์แพริโดเลียทางหู
===การอัดเสียงถอยหลัง===
ในปี ค.ศ. 1982 มีเสียงดนตรีร็อกที่เมื่อเล่นถอยหลังแล้ว  สามารถได้ยินข้อความที่ลือว่าเป็นของซาตาน  คนบางพวกเชื่อว่าข้อความเช่นนี้สามารถมีอิทธิพลต่อจิตใต้สำนึกได้แม้ว่าจะเล่นเสียงดนตรีนั้นตามปกติ  เหตุการณ์นี้มีผลให้หลายรัฐของประเทศสหรัฐอเมริกาออกกฎหมายห้ามการอัดเสียงที่ซ่อนข้อความเช่นนี้
การได้ยินข้อความ "ลับ" ที่เกิดจากการอัดเสียงถอยหลังอย่างนี้ได้รับการอธิบายจากนักวิชาการว่าเป็นปรากฏการณ์แพริโดเลียทางหู
==คำอธิบาย==

นักดาราศาสตร์ คาร์ล เซแกน  ตั้งสมมุติฐานว่า  โดยกรรมพันธุ์  มนุษย์มีความสามารถในการระบุใบหน้ามนุษย์ตั้งแต่กำเนิดเพราะเป็นทักษะที่ต้องมีเพื่อการรอดชีวิต
ความสามารถนี้ทำให้มนุษย์สามารถระบุใบหน้าแม้จะมีรายละเอียดเพียงเล็กน้อยจากที่ไกล ๆ หรือที่เห็นได้ไม่ชัด
แต่ก็ทำให้เกิดการตีความหมายรูปภาพที่จริง ๆ ไม่เหมือนอะไร  หรือแสงและเงาที่ปรากฏในบางรูปแบบว่าเป็นใบหน้า
ข้อได้เปรียบทางวิวัฒนาการในการแยกแยะใบหน้าของมิตรหรือศัตรูอย่างรวดเร็ว (ไม่ถึงวินาที) อย่างแม่นยำมีมากมาย
เช่น  มนุษย์ก่อนประวัติศาสตร์  (หรือแม้แต่มนุษย์ปัจจุบัน) ผู้ระบุศัตรูว่าเป็นมิตรอย่างไม่ได้ตั้งใจอาจประสบผลที่ทำให้ถึงตายเพราะความผิดพลาดนั้น
นี้เป็นความกดดันทางวิวัฒนาการเพียงประเด็นหนึ่งในหลายประเด็น ที่มีผลเป็นการพัฒนาความสามารถในการรู้จำใบหน้าของมนุษย์ปัจจุบัน
ผลงานวิจัยในปี ค.ศ. 2009 ที่ใช้ magnetoencephalography เช็คค่าการทำงานของสมอง  พบว่า  วัตถุที่ได้รับการระบุว่าเป็นใบหน้าโดยบังเอิญ
ก่อให้เกิดการทำงานอย่างรวดเร็ว (ภายใน 165 มิลลิวินาที) ใน ventral fusiform cortex (รอยนูนรูปกระสวยด้านล่าง)
ซึ่งเป็นเวลาและตำแหน่งการทำงานในสมองที่เหมือนกับเมื่อเกิดการเห็นใบหน้าจริง ๆ
เปรียบเทียบกับวัตถุสามัญอื่น ๆ ที่ไม่ทำให้เกิดการทำงานอย่างนี้
สำหรับรูปใบหน้าจริง ๆ การทำงานจะเกิดขึ้นได้เร็วกว่านั้นเพียงเล็กน้อยคือที่ 130 มิลลิวินาที
นักวิจัยได้เสนอว่า  การรับรู้ใบหน้าที่เกิดในวัตถุที่คล้ายใบหน้าเป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว
ไม่ใช่เป็นปรากฏการณ์ตีความหมายโดยระบบทางประชานที่เกิดขึ้นช้ากว่า
ในงานวิจัยปี ค.ศ. 2011 ที่ใช้ fMRI แสดงว่า  การให้ดูรูปร่างใหม่ ๆ ที่คล้ายใบหน้าบ่อย ๆ
ที่มีผลเป็นการตีความหมายว่าสำคัญ  นำไปสู่การตอบสนองที่ลดลงเมื่อแสดงใบหน้าจริง ๆ
นี่เป็นผลที่แสดงว่า  การตีความหมายสิ่งเร้าที่คลุมเครือต้องอาศัยกระบวนการที่คล้าย ๆ กันกับที่เกิดขึ้นเมื่อประสบกับวัตถุแท้ (คือกระบวนการที่รับรู้วัตถุที่ไม่ใช่ใบหน้าว่าเป็นใบหน้าจะมีความคล้ายคลึงกับกระบวนการที่รับรู้ใบหน้าจริง ๆ)
งานวิจัยเหล่านี้ช่วยอธิบายว่า  ทำไมมนุษย์จึงระบุรูปที่มีวงกลมไม่กี่วงและเส้น ๆ หนึ่งว่า  เป็นใบหน้า  อย่างรวดเร็วโดยไม่มีการลังเล
คือจะมีกระบวนการทางประชาน  (cognitive processes) ที่เกิดการทำงานเมื่อเห็นวัตถุที่คล้ายใบหน้า
ซึ่งบอกผู้เห็นว่าคือใครและคนนั้นมีอารมณ์เป็นอย่างไร
เป็นกระบวนการที่เป็นไปก่อนที่ระบบการรับรู้เหนือจิตใจจะเกิดการทำงาน  หรือก่อนแม้จะได้รับข้อมูลเสียอีก
เช่น  รูปใบหน้าเชิงเส้น  แม้ว่าจะมีความง่ายดาย  แต่ก็สามารถสื่อข้อมูลเกี่ยวกับอารมณ์ในใบหน้า  ซึ่งในกรณีนี้  เป็นความผิดหวังหรือความไม่แฮ็ปปี้แบบเล็กน้อย
นอกจากนั้นแล้ว  ยังสามารถวาดรูปหน้าเชิงเส้นอย่างง่าย ๆ ที่จะสื่อความดุหรือความเป็นศัตรูได้
ความสามารถที่ละเอียดอ่อนที่มีกำลังเช่นนี้เป็นผลของการคัดเลือกโดยธรรมชาติเป็นระยะเวลายาวนาน  ที่เลือกบุคคลที่มีความสามารถมากที่สุดในการระบุอารมณ์ของคนอื่น
เช่นบุคคลที่เป็นภัย  เพื่อที่จะให้โอกาสบุคคลนั้นในการหลบหนีไปหรือในการจู่โจมก่อน
กล่าวโดยอีกนัยหนึ่ง  การประมวลข้อมูลเช่นนี้ในระบบใต้คอร์เทกซ์ (subcortical  ดังนั้น  จึงเป็นการประมวลผลอย่างที่ไม่ต้องรู้ตัว) ก่อนที่จะส่งข้อมูลต่อไปยังเขตสมองที่เหลือเพื่อประมวลผลขั้นละเอียดยิ่ง ๆ ขึ้นไป ทำให้บุคคลรนั้นสามารถตัดสินใจได้เร็วขึ้นในกรณีที่ความปราดเปรียวว่องไวมีความสำคัญอย่างยิ่ง
ความสามารถนี้  แม้ว่าจะมีหน้าที่ที่เฉพาะเจาะจงต่องการประมวลผลและการรู้จำอารมณ์ของมนุษย์
ก็ยังสามารถกำหนดอากัปกิริยาของสัตว์ต่าง ๆ ได้อีกด้วย
เมื่อรวมกับปรากฏการณ์ Apophenia (คือการระบุรูปแบบในข้อมูลที่ไม่มีรูปแบบ) และ hierophany (การปรากฏประจักษ์ของสิ่งศักดิ์สิทธิ์)
ปรากฏการณ์แพริโดเลียอาจจะช่วยสังคมมนุษย์ในยุคต้น ๆ จัดระเบียบให้กับธรรมชาติที่สับสนและทำให้เข้าใจเหตุการณ์ต่าง ๆ ในโลกได้
==เกี่ยวกับโรค==
แพริโดเลียอาจมีความสัมพันธ์กับโรคย้ำคิดย้ำทำ (obsessive-compulsive disorder) ซึ่งพบในกรณีหนึ่งในคนไข้หญิง
==สถานที่เด่น==
ไฟล์:Bucegi Sphinx - Romania - August 2007.jpg|สฟิงซ์โรมาเนียในเทือกเขา Bucegi
ไฟล์:Pedra da Gavea proche.jpg|หน้าคนบนภูเขา Pedra da Gavea ที่เมืองรีโอเดจาเนโร  ประเทศบราซิลที่รู้จักกันว่า  "พระเศียรจักรพรรดิ"
ไฟล์:Gardienne.Daluis.jpg|"La Gardienne des Gorges"  เป็นรูปโครงของหญิงใส่หมวกที่อยู่ในหุบเขา Georges de Daluis ในประเทศฝรั่งเศส
ไฟล์:Paréidolie Cians.jpg|"มนุษย์หน้าสยิ้ว" ทำด้วยแผ่นหินแดง อยู่ที่ลำแม่น้ำ Cians ของอุทยานแห่งชาติ Mercantour ประเทศฝรั่งเศส
ไฟล์:StampOldManMountain.jpg|"ชายแก่ประจำภูเขา" ในเมืองฟรังโกเนีย  รัฐนิวแฮมป์เชียร์ ประเทศสหรัฐอเมริกา ทลายไปแล้วเมื่อปี ค.ศ. 2003
ไฟล์:Baba_Yaga.jpg|ผีป่า Baba Yaga ที่อุทยานแห่งชาติ Bayanaul  ในประเทศคาซัคสถาน
ไฟล์:Galle crater.gif|ใบหน้ามีรอยยิ้มในแอ่ง Galle บนดาวอังคาร
==ดูเพิ่ม==
กลุ่มดาว
การกุเหตุความจำเสื่อม
ผี โดยการเห็นที่เป็นผลของปรากฏการณ์แพริโดเลีย
ปูไฮเกะ
==เชิงอรรถและอ้างอิง==
==แหล่งข้อมูลอื่น==
Cloud pareidolia  33 ตัวอย่างของ ปรากฏการณ์แพริโดเลียที่เกิดจากอุกกาบาต
Skepdic.com Skeptic's Dictionary definition of pareidolia
The Stone Face: Fragments of An Earlier World
Feb. 13, 2007, article in The New York Times about cognitive science of face recognition
Snopes.com ใบหน้าของซาตานที่เห็นในควันจากเวิลด์เทรดเซ็นเตอร์
หม้อชาบนบิลบอร์ดที่ดูเหมือนฮิตเลอร์
หน้ากูเกิล 
ความเอนเอียงทางประชาน
การรับรู้
การรับรู้ทางตา
ภาพลวงตา
เสียงลวงหู