pythainlp/thai-wiki-dataset-v3 huggingface dataset:
แนวคิดดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง

แนวคิดดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง เป็นทฤษฎีที่ว่าดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางของระบบสุริยะ ภาษาอังกฤษเรียกว่า Heliocentrism มีที่มาจากรากศัพท์ภาษากรีกโบราณว่า ἥλιος (hḗlios) = ดวงอาทิตย์ และ κέντρον (kéntron) = ศูนย์กลาง แนวคิดนี้เป็นแนวคิดตรงกันข้ามกับแนวคิดโลกเป็นศูนย์กลาง เริ่มขึ้นตั้งแต่ 300 ปีก่อนคริสตกาล นักคิดคนแรกคือชาวกรีกชื่ออาริสตาร์โคสแห่งซาโมส ได้ริเริ่มแนวคิดที่ว่า โลกและดวงดาวต่างๆ เดินทางไปรอบๆ ดวงอาทิตย์ที่อยู่นิ่ง แต่เวลาล่วงเลยไปจนกระทั่งถึงคริสต์ศตวรรษที่ 16 นักดาราศาสตร์และนักคณิตศาสตร์ชาวโปแลนด์ชื่อ นิโคเลาส์ โคเปอร์นิคัส จึงได้นำเสนอแบบจำลองทางคณิตศาสตร์ที่แสดงว่า ดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางของจักรวาล โดยมีหลักฐานการสังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์ของกาลิเลโอ กาลิเลอีช่วยสนับสนุน
== ดูเพิ่ม ==
แนวคิดโลกเป็นศูนย์กลาง
== อ้างอิง ==
Ajram, K. (1992). Miracle of Islamic Science, Appendix B. Knowledge House Publishers. ISBN 0-911119-43-4.
ประวัติศาสตร์ดาราศาสตร์
แนวคิดโลกเป็นศูนย์กลาง

ในทางดาราศาสตร์ แนวคิดโลกเป็นศูนย์กลาง (geocentrism หรือ geocentric model) คือแนวคิดเก่าแก่ที่ว่าเอกภพทั้งมวลโคจรไปรอบโลกของเราที่อยู่ตรงจุดศูนย์กลางของจักรวาล เป็นแนวคิดที่มีกำเนิดมาแต่ยุคสมัยของกรีกโบราณ โดยมีนักปราชญ์ในยุคนั้นทั้งปโตเลมีและอริสโตเติลให้การสนับสนุน นักปรัชญากรีกโบราณล้วนแต่เชื่อว่า ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ ตลอดจนดวงดาวต่างๆ ล้วนแต่เคลื่อนที่เป็นวงกลมไปรอบๆ โลก มีแนวคิดคล้ายๆ กันนี้ปรากฏในประเทศจีนเช่นกัน ความคิดและความเชื่อในแนวนี้ได้โยงไปถึงความเชื่อเรื่องเทพเจ้าซึ่งมีมาอย่างนานและความคิดแนวนี้ได้คร่าชีวิตนักวิทยาศาสตร์และนักปรัชญาไปอย่างมากมาย
== ดูเพิ่ม ==
แนวคิดดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง
== อ้างอิง ==
แบบจำลองทางวิทยาศาสตร์
ระบบพิกัดทรงกลมท้องฟ้า
แบบจำลอง
ประวัติศาสตร์ดาราศาสตร์
มาโมเสท

มาโมเสท (Marmoset) เป็นลิงในกลุ่มลิงโลกใหม่  มีถิ่นอาศัยอยู่ในทวีปอเมริกาใต้ มีหางยาว หากินกลางวัน กินผลไม้  เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม เป็นสัตว์ตระกูล Callithricidae และเป็นลิงขนาดเล็กที่สุดในโลก
ลิงมาโมเสทเป็นลิงที่น้ำหนักประมาณ 500-700 กรัม
==อ้างอิง==
ลิงโลกใหม่
เรสเซิลเมเนีย

เรสเซิลเมเนีย (WrestleMania) คือรายการถ่ายทอดสดการแสดงมวยปล้ำอาชีพ ของ WWE ซึ่งจะเกิดขึ้นเป็นประจำทุกปี ในช่วงปลายเดือนมีนาคม หรือต้นเดือนเมษายน โดยเรสเซิลเมเนียถูกเลือกให้เป็นรายการถ่ายทอดสดของ WWE ที่ประสบความสำเร็จมากที่สุด และเกิดขึ้นยาวนานมากที่สุดในการแสดงมวยปล้ำอาชีพของโลก การแสดงเกิดขึ้นครั้งแรกในปี ค.ศ. 1985 ปัจจุบันถูกจัดขึ้นมาแล้วทั้งสิ้น 33 ครั้ง
== ประวัติ ==
เรสเซิลเมเนีย ถูกคิดและสร้างขึ้นโดยเจ้าของ WWE วินซ์ แม็กแมน (Vince McMahon) เรสเซิลเมเนียกลายเป็นการแสดงที่มีชื่อเสียงมากที่สุดในกีฬาบันเทิง เรสเซิลเมเนียประสบความสำเร็จและแพร่หลาย ส่งผลให้ WWE กลายเป็นสมาคมมวยปล้ำที่ประสบความสำเร็จมากที่สุดในอเมริกาเหนือ เรสเซิลเมเนียก่อให้เกิดนักมวยปล้ำที่มีชื่อเสียงมากมาย และมีผู้คนหรือบุคคลต่างๆที่มีชื่อเสียง เข้ามาเป็นแขกรับเชิญพิเศษ เล่นดนตรีสด และมีส่วนร่วมในการเฉลิมฉลอง ในเรสเซิลเมเนียแต่ละครั้งแต่ละปี ตัวอย่างเช่น Muhammad Ali, Mr. T, Alice Cooper, Lawrence Taylor, Pamela Anderson, Ray Charles, Michelle Williams, John Legend, Mike Tyson, P.O.D, Donald Trump, Floyd Mayweather, Jr., Snoop Dogg, Raven Symone, Kim Kadashian, Kid Rock, Mickey Rourke, Jenny McCarthy, Nicole Pollizzi, Maria Menounos, Sean Combs, Machine Gun Kelly, Flo Rida, Living Colour, Flo Rida, Mark Crozer และ Rev Theory เป็นต้น เรสเซิลเมเนีย ยังคงก้าวไปข้างหน้าและแพร่หลายไปทั่วโลก ซึ่งถือเป็นธุรกิจการค้าที่ประสบความสำเร็จอย่างสูงของ WWE ไม่ว่าจะเรื่องสินค้า สื่อ และการแสดง ทุกครั้งที่เรสเซิลเมเนียจัดขึ้นบัตรจะขายหมดก่อนการแสดงจะเริ่มขึ้นทุกครั้ง
== วันที่, สถานที่จัด และคู่เอก ==
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของ WWE
WTF! - Wrestling Tabloid Foundation สื่อมวยปล้ำคุณภาพของประเทศไทย
Official WrestleMania website
WrestleMania history 
WrestleMania: Happy 25th!  – slideshow by Life
เรสเซิลเมเนีย
รายการโทรทัศน์ที่เริ่มออกอากาศตั้งแต่ พ.ศ. 2528
รายการเพย์-เพอร์-วิวของดับเบิลยูดับเบิลยูอี
ไรอัน เช็กเลอร์

ไรอัน อัลเลน เช็กเลอร์  (Ryan Allen Sheckler) เกิดเมื่อวันที่ 30 ธันวาคม ค.ศ. 1989 เป็นนักสเกตบอร์ดอาชีพชาวอเมริกัน และยังเป็นดาราในรายการเรียลลิตี้โชว์ที่ชื่อ Life of Ryan ทางช่องเอ็มทีวี
== ประวัติ ==
=== ชีวิตช่วงแรก ===
เช็กเลอร์ เกิดในซานเครเมนเต รัฐแคลิฟอร์เนีย อายุได้ 18 เดือน เช็กเลอร์เจอสเกตบอร์ดอันเก่าของพ่อเขา เขาเรียนรู้ด้วยตัวเองในการเล่นโดยการดันมันไปเรื่อย ๆ โดยใช้เข่า และในบางครั้งก็ยืนบนสเกตบอร์ด พออายุได้ 6 ปี เขาใช้เวลาสัปดาห์ละ 22 ชั่วโมงเพื่อฝึกฝนสเก็ตบอร์ดที่หลังสนามบ้าน เขาพัฒนาทริคการเล่น โดยเรียกมันว่า "Sheck-lair"
=== อาชีพ ===
เช็กเลอร์ ก้าวสู่การเล่นสเกตบอร์ดอย่างเป็นตัวเป็นตน เมื่อช่วงฤดูร้อนปี 1995 เพื่อพ่อเขาสร้างท่อใหม่สำหรับเล่น และสร้างเป็นลานสเกตย่อม ๆ หลัง หลายปีต่อมาเขาเข้าร่วม CASL (California Amateur Skateboarding League) และชนะเลิศการแข่งขันหลายรายการ
โทนี ฮอว์ก ยังร่วมสอนให้กับเช็กเลอร์ด้วย เช็กเลอร์  ชนะการแข่งขัน CASL ในระหว่าง 1997-2001 เช็กเลอร์ ที่การเล่นของเขาเตะตาสปอนเซอร์แว่นตาอย่าง Arnette
เขาก้าวสู่นักสเกตบอร์ดมืออาชีพในปี 2003 หลังจากชนะ เอ็กซ์เกมส์, กราวิตีเกมส์, แวนส์ทริปเปิลคราวน์ และสแลมซิตีแจม ในปี 2004 เขามีชื่ออยู่ใน World Cup of Skateboarding’s National Street Champion ต่อมาปี 2005 เขามีชื่อใน World Cup of Skateboarding’s National Street Champion และ the AST Dew Tour Athlete of the Year ในปี 2006 เขาชนะการแข่งขัน Global Assault ในออสเตรเลีย และเสร็จสิ้นใน Tampa Pro เป็นครั้งที่ 5 ในฟลอริดา
เช็กเลอร์มีบทบาทในภาพยนตร์เรื่อง  Grind, Dishdogz, และ MVP 2: Most Vertical Primate และยังเป็นดาราในรายการเรียลลิตี้โชว์ของตัวเองทางช่องเอ็มทีวีที่ชื่อ "Life of Ryan"
== ผู้สนับสนุน ผมหล่อ ==
ไรอัน เช็กเลอร์ ใช้สเกตบอร์ดยี่ห้อ แพลนบี เขาได้รับการสนับสนุนจาก Etnies Shoes, Spitfire Wheels, FKD Bearings, Nixon Watches, Oakley Eyewear, Red Bull, Volcom Stone Clothing, Panasonic, CCS และ Ethika
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
เว็บไซต์อย่างเป็นทางการ
นักสเกตบอร์ดชาวอเมริกัน
นักกีฬาชาวอเมริกัน
นักกีฬาเอกซ์เกม
คณะผู้แทนทางทูตของประเทศมองโกเลีย

สถานทูตและสถานกงสุลมองโกเลียในต่างแดน
== ยุโรป ==


* เวียนนา (สถานเอกอัครราชทูต)
* มินสค์ (สถานกงสุล)
* บรัสเซลส์ (สถานเอกอัครราชทูต)
* โซเฟีย (สถานเอกอัครราชทูต)
* ปราก (สถานเอกอัครราชทูต)
* ปารีส (สถานเอกอัครราชทูต)
* เบอร์ลิน (สถานเอกอัครราชทูต)
* บูดาเปสต์ (สถานเอกอัครราชทูต)
* วอร์ซอว์ (สถานเอกอัครราชทูต)
* มอสโก (สถานเอกอัครราชทูต)
* เออร์คุตสก์ (สถานกงสุลใหญ่)
* อูลานอูเด (สถานกงสุลใหญ่)
* Kyzyl (สถานกงสุล)
* เคียฟ (สถานกงสุล)
* ลอนดอน (สถานเอกอัครราชทูต)
== อเมริกาเหนือ ==
* ออตตาวา (สถานเอกอัครราชทูต)
* ฮาวานา (สถานเอกอัครราชทูต)
* วอชิงตัน ดี.ซี. (สถานเอกอัครราชทูต)
== แอฟริกา ==
* ไคโร (สถานเอกอัครราชทูต)
== เอเชีย ==
* ซิดนีย์ (สถานกงสุลใหญ่)
* ปักกิ่ง (สถานเอกอัครราชทูต)
* ฮูฮอต (สถานกงสุลใหญ่)
* เอเรนฮอต (สถานกงสุลใหญ่)
* นิวเดลี (สถานเอกอัครราชทูต)
* โตเกียว (สถานเอกอัครราชทูต)
* อัลมาเตอ (สถานเอกอัครราชทูต)
* โซล (สถานเอกอัครราชทูต)
* เวียงจันทน์ (สถานเอกอัครราชทูต)
* สิงคโปร์ (สถานกงสุล)
* ไทเป (สำนักงานการค้าและเศรษฐกิจ)
* กรุงเทพ (สถานเอกอัครราชทูต)
* อังการา (สถานเอกอัครราชทูต)
* ฮานอย (สถานเอกอัครราชทูต)
== อื่นๆ ==
* บรัสเซลส์ (คณะผู้แทน ณ สหภาพยุโรป)
* เจนีวา (คณะผู้แทนถาวร ณ สหประชาชาติ และองค์กรต่างๆ)
* นครนิวยอร์ก (คณะผู้แทนถาวร ณ สหประชาชาติ)
== อ้างอิง ==
สถานเอกอัครทูตมองโกเลียประจำกรุงวอชิงตัน 
ประเทศมองโกเลีย
คณะผู้แทนทางทูตของประเทศบาห์เรน

สถานทูตและสถานกงสุลบาห์เรนในต่างแดน
== ยุโรป ==
* ปารีส (สถานเอกอัครราชทูต)
* เบอร์ลิน (สถานเอกอัครราชทูต)
* มอสโก (สถานเอกอัครราชทูต)
* ลอนดอน (สถานเอกอัครราชทูต)
== อเมริกาเหนือ ==
* วอชิงตัน ดี.ซี. (สถานเอกอัครราชทูต)
* นครนิวยอร์ก (สถานกงสุลใหญ่)
== แอฟริกา ==
* แอลเจียร์ (สถานเอกอัครราชทูต)
* ไคโร (สถานเอกอัครราชทูต)
* ราบัต (สถานเอกอัครราชทูต)
* ตูนิส (สถานเอกอัครราชทูต)
== เอเชีย ==
* ปักกิ่ง (สถานเอกอัครราชทูต)
* นิวเดลี (สถานเอกอัครราชทูต)
* มุมไบ (สถานกงสุลใหญ่)
* เตหะราน (สถานเอกอัครราชทูต)
* แบกแดด (สถานเอกอัครราชทูต)
* โตเกียว (สถานเอกอัครราชทูต)
* อัมมาน (สถานเอกอัครราชทูต)
* คูเวตซิตี (สถานเอกอัครราชทูต)
* มัสกัต (สถานเอกอัครราชทูต)
* อิสลามาบาด (สถานเอกอัครราชทูต)
* การาจี (สถานกงสุลใหญ่)
* โดฮา (สถานเอกอัครราชทูต)
* ริยาด (สถานเอกอัครราชทูต)
* เจดดาห์ (สถานกงสุลใหญ่)
* ดามัสกัต (สถานเอกอัครราชทูต)
* กรุงเทพ (สถานเอกอัครราชทูต)
* อาบูดาบี (สถานเอกอัครราชทูต)
* ซานา (สถานเอกอัครราชทูต)
== อื่นๆ ==
* บรัสเซลส์ (คณะผู้แทน ณ สหภาพยุโรป)
* เจนีวา (คณะผู้แทนถาวร ณ สหประชาชาติ และองค์กรต่าง ๆ)
* นครนิวยอร์ก (คณะผู้แทนถาวร ณ สหประชาชาติ)
* ไคโร (คณะผู้แทนถาวร ณ สมาคมประชาชาติอาหรับ)
== อ้างอิง ==
กระทรวงการต่างประเทศบาห์เรน 
ประเทศบาห์เรน
ไพลยาดีส

ไพลยาดีส (Pleiades; Πλειάδες /pleiˈades/) เป็นชื่อเรียกหญิงสาวเจ็ดคนที่เป็นบริวารของเทพีอาร์เทมีสในตำนานเทพเจ้ากรีก พวกนางเป็นบุตรีทั้งเจ็ดของเทพไททันแอตลัสกับนางอัปสรทะเลไพลยานี จึงเป็นพี่น้องกันกับกลุ่มไฮยาดีส ไฮแอส และคาลิปโซ เมื่อรวมกลุ่มกับพวกไฮยาดีสมักเรียกรวมว่า Atlantides, Dodonides, หรือ Nysiades และยังได้เป็นอาจารย์พี่เลี้ยงผู้ดูแลแบคคัสด้วย
ชื่อของหญิงสาวพี่น้องทั้งเจ็ด เรียงตามลำดับอาวุโสเป็นดังนี้ มายา (มีบุตรกับเทพซูสชื่อ เฮอร์มีส) อิเลกตรา ไทยิตตา อัลไซโอนี เซลีโน (มีบุตรกับโพไซดอนชื่อ ไลคัส และ ยูรีไฟลัส) แอสไตโรพี และไมโรพี น้องสุดท้อง ซึ่งถูกพรานโอไรออนติดตามเกี้ยวพา
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
เทพปกรณัมกรีก
เรดิโอฟิลิปปินส์เน็ตเวิร์ก

เรดิโอฟิลิปปินส์เน็ตเวิร์ก (Radio Philippines Network) หรือ ซีเอ็นเอ็นฟิลิปปินส์ (CNN Philippines) ในปัจจุบัน เป็นเครือข่ายโทรทัศน์ในประเทศฟิลิปปินส์ ดำเนินการภายใต้รัฐบาลฟิลิปปินส์ และ ไนน์มีเดียคอร์ปอเรชั่น รายการที่ออกอากาศเน้นรายการกีฬาเป็นหลัก แต่มีรายการประเภทอื่นออกอากาศด้วย สำหรับสถานีฯมีรายการข่าว "นิวส์วอทซ์" เป็นตัวชูโรงจนถึงปี ค.ศ. 2012
อาร์พีเอ็นก่อตั้งขื้นในปี ค.ศ. 1960 และเรี่มออกอากาศทางโทรทัศน์เป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 1969 ผ่านทางช่องที่ 9 ในเมืองเมโทรมะนิลา และช่องที่ 12 ในเมืองบาเกียว โดยเป็นสถานีโทรทัศน์แห่งแรกในประเทศฟิลิปปินส์ที่ออกอากาศในระบบภาพสีทั้งหมด,  หลังจากการประกาศกฎอัยการศึกในปี ค.ศ. 1972 ในสมัยของประธานาธิบดีเฟอร์ดินานด์ มาร์กอส อาร์พีเอ็นเป็นเครือข่ายโทรทัศน์แห่งเดียวในขณะนั้นที่ไม่ปิดกั้นการออกอากาศทั้งหมด, อาร์พีเอ็นยังเป็นหนึ่งในเครือข่ายโทรทัศน์ในประเทศฟิลิปปินส์ที่ถ่ายทอดสดการแข่งขันกีฬาโอลิมปิกอีกด้วย
== โลโก้ ==
โลโก้ของสถานี เดิมเป็น สี่เหลี่ยมจตุรัสสีแดง มีตัวอักษร RPN สีขาว ซึ่งใช้มานาน ในปี ค.ศ. 2008 สถานีมีความคิดจะทำตราสัญลักษณ์ "ซีเอส 9" เพื่อจะให้คู่กับโลโก้เดิม (เนื่องจากเปลี่ยนเป็นโซล่าร์ทีวี สัญลักษณ์ดังกล่าวจึงใช้จนถึงปี ค.ศ. 2009)
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
สถานีโทรทัศน์ในประเทศฟิลิปปินส์
เฮเลน เรดดี

เฮเลน เรดดี (Helen Reddy) เกิดเมื่อวันที่ 25 ตุลาคม ค.ศ. 1941 เป็นนักร้อง นักแต่งเพลง ชาวออสเตรเลีย/อเมริกัน เธอได้รับรางวัลแกรมมี่จากการแสดงละครเวทีในบรอดเวย์ เธอมีผลงานการแสดงภาพยนตร์ และได้เครดิตในการเขียนเพลง และผลงานที่เป็นที่รู้จักคือผลงานเพลงที่ชื่อ "I Am Woman" ในช่วงทศวรรษ 1970
เรดดี เป็นหนึ่งในนักร้องหญิงที่ประสบความสำเร็จที่สุดในช่วงยุค 1970 เธอมีผลงานที่มียอดขายในระดับแผ่นเสียงทองคำ รวมถึงซิงเกิลอันดับ 1 ถึง 9 ซิงเกิล และมี 15 ซิงเกิลที่ติดใน 40 อันดับแรกของชาร์ทซิงเกิลในบิลบอร์ดฮ็อต 100 ชาร์ท เธอมียอดขายอัลบั้มมากกว่า 25 ล้านชุด และ 10 ล้านชุดซิงเกิล ทั่วโลก เธอเป็นนักร้องชาวออสเตรเลียคนแรกที่มีซิงเกเลติดอันดับ 1 ในสหรัฐอเมริกา อีกทั้งได้รับรางวัลแกรมมี่ และเธอมีรายการวาไรตี้โชว์ของเธอเองทางโทรทัศน์อเมริกา
งานเพลงของเธอที่มีชื่อว่า "I Am Woman" กลายมาเป็นเพลงสำคัญของกลุ่มเคลื่อนไหวสตรีนิยม (feminist)
เธอเกิดในออสเตรเลีย แต่ต่อมาได้โอนสัญชาติมาเป็นพลเมืองอเมริกันในปี 1974 เธอเลิกลาจากการแสดงคอนเสิร์ตและบันทึกเสียงในปี 2002 และย้ายมาอยู่ที่ซิดนีย์ ออสเตรเลีย
เธอติดอยู่ใน ฮอลออฟเฟม จัดโดย Australian Recording Industry Association (ARIA) ในปี 2006
== อ้างอิง ==
นักร้องอเมริกัน
นักร้องออสเตรเลีย
บุคคลจากซิดนีย์
บุคคลจากเมลเบิร์น
ชาวออสเตรเลียเชื้อสายอังกฤษ
ชาวออสเตรเลียเชื้อสายสกอตแลนด์
ชาวยิวออสเตรเลีย
บุคคลที่เปลี่ยนไปนับถือศาสนายูดาย
นีกอลา หลุยส์ เดอ ลากาย

นีกอลา หลุยส์ เดอ ลากาย (Nicolas Louis de Lacaille; 15 มีนาคม ค.ศ. 1713 - 21 มีนาคม ค.ศ. 1762) เป็นนักดาราศาสตร์ชาวฝรั่งเศส มีชื่อเสียงในฐานะผู้รวบรวมรายชื่อวัตถุท้องฟ้าในซีกโลกใต้เกือบ 10,000 รายการ รายชื่อวัตถุท้องฟ้านี้เรียกว่า Coelum Australe Stelliferum ได้ตีพิมพ์เผยแพร่ในปี ค.ศ. 1763 โดยได้ค้นพบกลุ่มดาวใหม่ 14 ดวงที่กลายมาเป็นกลุ่มดาวมาตรฐานในปัจจุบัน ลากายยังได้ทำการคำนวณตารางการเกิดคราสเอาไว้ล่วงหน้าถึง 1,800 ปี
เพื่อเป็นเกียรติแก่เขา จึงได้ตั้งชื่อกล้องโทรทรรศน์ขนาด 60 ซม. ที่เกาะเรอูนียงว่า "กล้องโทรทรรศน์ลากาย"
== อนุสรณ์ ==
แอ่งลากายบนดวงจันทร์
ดาวเคราะห์น้อย 9135 ลากาย
บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2256
นักดาราศาสตร์ชาวฝรั่งเศส
ดาราศาสตร์เชิงสังเกตการณ์

ดาราศาสตร์เชิงสังเกตการณ์ (Observational astronomy) เป็นสาขาวิชาหนึ่งในการศึกษาวิทยาการด้านดาราศาสตร์ โดยมีเนื้องานหลักเกี่ยวข้องกับการเก็บรวบรวมข้อมูล เป็นการศึกษาที่ตรงข้ามกับฟิสิกส์ดาราศาสตร์เชิงทฤษฎีซึ่งมุ่งเน้นที่การค้นหาแบบจำลองทางฟิสิกส์ในการอธิบายและคาดการณ์ปรากฏการณ์ต่าง ๆ ในทางดาราศาสตร์ การศึกษาดาราศาสตร์เชิงสังเกตการณ์จะเฝ้าดูวัตถุท้องฟ้าต่าง ๆ โดยอาศัยกล้องโทรทรรศน์หรือเครื่องมือตรวจวัดในทางดาราศาสตร์อื่นๆ
หากพิจารณาในแง่วิทยาศาสตร์ การศึกษาหรือทำการทดลองกับวัตถุที่อยู่ห่างไกลออกไปในเอกภพมาก ๆ อาจเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ อย่างไรก็ดียังมีปรากฏการณ์ท้องฟ้าต่าง ๆ มากมายที่นักดาราศาสตร์สามารถนำมาใช้ในการพิจารณาเปรียบเทียบและวิเคราะห์ได้ ข้อมูลจากการเฝ้าสังเกตการณ์ปรากฏการณ์เหล่านั้นสามารถนำมาพล็อตเป็นกราฟ และสร้างแนวโน้มของข้อมูลที่คาดการณ์ได้ ตัวอย่างของปรากฏการณ์พิเศษที่ใช้ในการศึกษาได้แก่ ดาวแปรแสง ซึ่งสามารถใช้เป็นตัวแทนในการศึกษาดาวฤกษ์ที่อยู่ไกล ๆ
== เครื่องมือสังเกตการณ์ ==
กาลิเลโอ กาลิเลอี เป็นผู้แรกที่ใช้กล้องโทรทรรศน์ในการส่องดูท้องฟ้าและบันทึกสิ่งที่เขามองเห็น นับแต่ยุคสมัยนั้น ดาราศาสตร์เชิงสังเกตการณ์ก็พัฒนาก้าวหน้าขึ้นเรื่อย ๆ ตามที่เทคโนโลยีด้านกล้องโทรทรรศน์พัฒนาขึ้น
การแบ่งประเภทของดาราศาสตร์เชิงสังเกตการณ์แบบดั้งเดิม นิยมแบ่งตามย่านของคลื่นสเปกตรัมแม่เหล็กไฟฟ้าที่ใช้ในการสังเกตการณ์ ดังนี้
ดาราศาสตร์เชิงแสง
ดาราศาสตร์อินฟราเรด
ดาราศาสตร์วิทยุ
ดาราศาสตร์พลังงานสูง ได้แก่ ดาราศาสตร์รังสีอัลตราไวโอเลต ดาราศาสตร์รังสีเอ็กซ์ และ ดาราศาสตร์รังสีแกมมา
== ดูเพิ่ม ==
กล้องโทรทรรศน์
กล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิล
หอดูดาว
ดาราศาสตร์
แนวทางศึกษาดาราศาสตร์
ดาราศาสตร์เชิงสังเกตการณ์
ดาราศาสตร์วิทยุ

ดาราศาสตร์วิทยุ (Radio astronomy) เป็นสาขาหนึ่งของดาราศาสตร์เชิงสังเกตการณ์ที่เฝ้าศึกษาวัตถุท้องฟ้าในช่วงความถี่ของคลื่นวิทยุ การตรวจจับพบคลื่นวิทยุจากวัตถุทางดาราศาสตร์ (ในทางช้างเผือก) เป็นครั้งแรกเกิดขึ้นในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1930 ต่อมาหลังสงครามโลกครั้งที่สองจึงมีความคืบหน้าในการแยกแยะแหล่งกำเนิดคลื่นวิทยุในอวกาศที่แตกต่างกัน คือจากดาวฤกษ์ ดาราจักร และวัตถุท้องฟ้าประเภทใหม่ๆ ที่ค้นพบเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เช่น ดาราจักรวิทยุ พัลซาร์ และเมเซอร์ การค้นพบการแผ่รังสีไมโครเวฟพื้นหลังของจักรวาลนับเป็นการค้นพบที่สำคัญที่สุด
การสังเกตการณ์ดาราศาสตร์วิทยุสามารถทำได้โดยกล้องโทรทรรศน์วิทยุเดี่ยวๆ หรือใช้การเชื่อมต่อกล้องโทรทรรศน์หลายตัวและทำงานร่วมกันก็ได้ วิธีหลังจะทำให้สามารถจับภาพของแหล่งกำเนิดคลื่นวิทยุได้โดยไม่ต้องกำหนดมุมสังเกตการณ์เสียก่อน
== ประวัติ ==
== เทคนิค ==
== แหล่งกำเนิดคลื่นวิทยุในจักรวาล ==
== ดูเพิ่ม ==
Atacama Large Millimeter Array
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
ประวัติการศึกษาดาราศาสตร์วิทยุ
การพัฒนากล้องโทรทรรศน์วิทยุ  ข้อมูลจากศูนย์การบินอวกาศก็อดเดิร์ด
ดาราศาสตร์
แนวทางศึกษาดาราศาสตร์
ดาราศาสตร์วิทยุ
การสร้างภาพทางดาราศาสตร์
ดาราศาสตร์เชิงแสง

ดาราศาสตร์เชิงแสง (Optical astronomy) มี 2 ความหมาย
ตามความเข้าใจทั่วไป ดาราศาสตร์เชิงแสง หมายถึงการเฝ้าสังเกตการณ์อย่างกว้างขวางผ่านกล้องโทรทรรศน์ที่สามารถมองเห็นได้ในช่วงคลื่นที่ตามองเห็น นักดาราศาสตร์อาจเรียกการสังเกตการณ์แบบนี้ว่า ดาราศาสตร์คลื่นแสงที่ตามองเห็น (visible-light astronomy) โดยนับรวมถึงการถ่ายภาพแบบต่างๆ การใช้เครื่องวัดแสง สเปกโทรสโกปี และ polarimetry
สำหรับนักวิทยาศาสตร์ ดาราศาสตร์เชิงแสง หมายถึงการเฝ้าสังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์ในช่วงคลื่นอินฟราเรด คลื่นที่ตามองเห็น และคลื่นอัลตราไวโอเลต โดยเครื่องมือที่ใช้ในการสังเกตการณ์กลุ่มนี้ได้แก่อุปกรณ์เชิงแสงต่างๆ เช่น กระจก เลนส์ และ solid state digital detectors
ดาราศาสตร์
แนวทางศึกษาดาราศาสตร์
ดาราศาสตร์อินฟราเรด

ดาราศาสตร์อินฟราเรด (Infrared astronomy) คือสาขาหนึ่งของการศึกษาดาราศาสตร์และฟิสิกส์ดาราศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับวัตถุอันสามารถมองเห็นได้ในคลื่นอินฟราเรด การแผ่รังสีในช่วงคลื่นที่ตามองเห็นโดยทั่วไปอยู่ระหว่าง 400 นาโนเมตร (สีน้ำเงิน) ไปจนถึง 700 นาโนเมตร (สีแดง) คลื่นที่มีความยาวคลื่นมากกว่า 700 นาโนเมตรแต่ต่ำกว่าคลื่นไมโครเวฟนี้ เป็นช่วงคลื่นที่เรียกว่า "อินฟราเรด"
นักวิทยาศาสตร์จัดประเภทการสังเกตการณ์ดาราศาสตร์อินฟราเรดว่าเป็นส่วนหนึ่งของดาราศาสตร์เชิงแสง เพราะการตรวจวัดและสังเกตการณ์อาศัยเครื่องมือกลุ่มเดียวกัน (คือกระจก เลนส์ และ solid state digital detectors)
== การค้นพบ ==
หลังจากที่ เซอร์ ไอแซก นิวตัน ค้นพบการใช้งานปริซึมในการแยกสีของสเปกตรัม ต่อมาในปี ค.ศ. 1800 วิลเลียม เฮอร์เชล ได้ค้นพบว่าส่วนที่ร้อนที่สุดของแถบแสงจากดวงอาทิตย์อยู่เลยช่วงแสงสีแดงที่สุดขอบของสเปกตรัม ซึ่งเขาเชื่อว่า "รังสีความร้อน" ที่พบนี้จะต้องเป็นส่วนหนึ่งอยู่ในเส้นสเปกตรัมด้วยอย่างแน่นอน ต่อมาในปี ค.ศ. 1856 ชาลส์ ปิอัซซี สมิธ ตรวจพบการแผ่รังสีอินฟราเรดในแสงที่มาจากดวงจันทร์
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
รู้จักกับอินฟราเรด  โดย แคลเทค
ดาราศาสตร์
แนวทางศึกษาดาราศาสตร์
ดาราศาสตร์เชิงสังเกตการณ์
รังสีคอสมิก

รังสีคอสมิก (cosmic ray) เป็นรังสีพลังงานสูงอย่างยิ่งที่ส่วนใหญ่กำเนิดนอกระบบสุริยะ อาจทำให้เกิดการสาดอนุภาครองซึ่งทะลุทะลวงและมีผลกระทบต่อบรรยากาศของโลกและบ้างมาถึงผิวโลกได้ รังสีคอสมิกประกอบด้วยโปรตอนและนิวเคลียสอะตอมพลังงานสูงเป็นหลัก มีที่มาลึกลับ ข้อมูลจากกล้องโทรทรรศน์อวกาศแฟร์มี (2556) ถูกตีความว่าเป็นหลักฐานว่าส่วนสำคัญของรังสีคอสมิกปฐมภูมิกำเนิดจากมหานวดารา(supernova) ของดาวฤกษ์ขนาดยักษ์ ทว่า คาดว่ามหานวดารามิใช่แหล่งเดียวของรังสีคอสมิก นิวเคลียสดาราจักรกัมมันต์อาจผลิตรังสีคอสมิกด้วย
รังสีคอสมิกถูกเรียกว่า "รังสี" เพราะทีแรกเข้าใจผิดว่าเป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า ในการใช้ทางวิทยาศาสตร์ทั่วไป อนุภาคพลังงานสูงที่มีมวลในตัว เรียก รังสี "คอสมิก" และโฟตอน ซึ่งเป็นควอนตัมของรังสีแม่เหล็กไฟฟ้า (จึงไม่มีมวลในตัว) ถูกเรียกด้วยชื่อสามัญ เช่น "รังสีแกมมา" หรือ "รังสีเอ็กซ์" ขึ้นกับความถี่
รังสีคอสมิกดึงดูดความสนใจอย่างมากในทางปฏิบัติ เนื่องจากความเสียหายที่รังสีกระทำต่อไมโครอิเล็กทรอนิกส์ และชีวิตนอกเหนือการป้องกันจากบรรยากาศและสนามแม่เหล็ก และในทางวิทยาศาสตร์ เพราะมีการสังเกตว่า พลังงานของรังสีคอสมิกพลังงานสูงอย่างยิ่ง (ultra-high-energy cosmic rays, UHECRs) ที่มีพลังงานมากที่สุดเฉียด 3 × 1020 eV หรือเกือบ 40 ล้านเท่าของพลังงานของอนุภาคที่ถูกเครื่องเร่งอนุภาคขนาดใหญ่เร่ง ที่ 50 จูล รังสีคอสมิกพลังงานสูงอย่างยิ่งมีพลังงานเทียบเท่ากับพลังงานจลน์ของลูกเบสบอลความเร็ว 90 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ด้วยผลการค้นพบเหล่านี้ จึงมีความสนใจสำรวจรังสีคอสมิกเพื่อหาพลังงานที่สูงกว่านี้ ทว่า รังสีคอสมิกส่วนมากไม่มีพลังงานสูงสุดขีดเช่นนั้น การกระจายพลังงานของรังสีคอสมิกสูงสุดที่ 0.3 กิกะอิเล็กตรอนโวลต์ (4.8×10−11 J)
ในบรรดารังสีคอสมิกปฐมภูมิซึ่งกำเนิดนอกบรรยากาศของโลก ราว 99% ของนิวเคลียส (ซึ่งหลุดจากเปลือกอิเล็กตรอนของมัน) เป็นอะตอมที่ทราบกันดี และราว 1% เป็นอิเล็กตรอนเดี่ยว (คล้ายอนุภาคบีตา) ในจำนวนนิวเคลียส ราว 90% เป็นโปรตอน คือ นิวเคลียสไฮโดรเจน 9% เป็นอนุภาคแอลฟา และ 1% เป็นนิวเคลียสของธาตุหนักกว่า ส่วนน้อยมากเป็นอนุภาคปฏิสสารที่เสถียร เช่น โพสิตรอนและแอนติโปรตอน ธรรมชาติที่แน่ชัดของส่วนที่เหลือนี้เป็นขอบเขตการวิจัยที่กำลังดำเนินอยู่ การแสวงอนุภาคอย่างแข็งขันจากวงโคจรโลกยังไม่พบแอนติแอลฟา
== ผล ==
=== การเปลี่ยนแปลงเคมีบรรยากาศ ===
รังสีคอสมิกทำให้โมเลกุลไนโตรเจนและออกซิเจนในบรรยากาศกลายเป็นไอออน ซึ่งนำไปสู่ปฏิกิริยาเคมีจำนวนหนึ่ง มีปฏิกิริยาหนึ่งส่งผลให้เกิดการพร่องโอโซน รังสีคอสมิกยังมีผลต่อการผลิตไอโซโทปไม่เสถียรจำนวนหนึ่งในบรรยากาศของโลกอย่างต่อเนื่อง เช่น คาร์บอน-14 ผ่านปฏิกิริยา
n + 14N → p + 14C
รังสีคอสมิกรักษาระดับคาร์บอน-14 ในบรรยากาศเกือบคงที่ (70 ตัน) เป็นเวลาอย่างน้อย 100,000 ปีที่ผ่านมา กระทั่งการเริ่มการทดสอบอาวุธนิวเคลียร์เหนือพื้นดินในช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 1950 เป็นข้อเท็จจริงสำคัญที่ใช้ในการหาอายุคาร์บอนรังสีในโบราณคดี
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
ประวัติของรังสีคอสมิก 
ภาพรวมของรังสีคอสมิก 
 
ปรากฏการณ์ของดวงอาทิตย์
ปรากฏการณ์ของดาวฤกษ์
การแผ่รังสี
ปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์
ฟิสิกส์อนุภาค
จักรวาลวิทยาเชิงกายภาพ

จักรวาลวิทยาเชิงกายภาพ หรือ ฟิสิกส์จักรวาลวิทยา (Physical cosmology) คือสาขาวิชาหนึ่งของการศึกษาดาราศาสตร์ เป็นการศึกษาเกี่ยวกับโครงสร้างขนาดใหญ่ของจักรวาลและพลศาสตร์ของเอกภพของเรา ตลอดจนถึงความเกี่ยวข้องกับปัญหาพื้นฐานในแง่การกำเนิดและวิวัฒนาการของเอกภพ การศึกษาจักรวาลวิทยาเป็นการศึกษาเกี่ยวกับการเคลื่อนที่ของวัตถุท้องฟ้าต่าง ๆ และสาเหตุเริ่มต้นของการเคลื่อนที่เหล่านั้น มีพื้นฐานมาจากแนวคิดของโคเปอร์นิคัส ที่ว่าวัตถุท้องฟ้าทุกชนิดย่อมอยู่ภายใต้กฎทางฟิสิกส์เดียวกันกับกฎทางฟิสิกส์ที่ใช้บนโลก ส่วนกลศาสตร์นิวตันเป็นการนำเสนอทฤษฎีที่จะทำความเข้าใจกับการเคลื่อนที่ ปัจจุบันเรียกกลศาสตร์ทั้งหมดนี้รวม ๆ กันว่า กลศาสตร์ท้องฟ้า (celestial mechanics) สำหรับการศึกษาจักรวาลวิทยาเชิงกายภาพในยุคปัจจุบันเริ่มขึ้นจากการพัฒนาทฤษฎีใหม่ของอัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ ในคริสต์ศตวรรษที่ 20 คือ ทฤษฎีสัมพัทธภาพทั่วไป รวมถึงข้อมูลการสังเกตการณ์วัตถุที่อยู่ไกลมาก ๆ ในจักรวาลของเรา
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
Cosmology 101 โดย องค์การนาซา
ฟิสิกส์
 
จักรวาลวิทยาเชิงกายภาพ
Kosmologi#Fysisk kosmologi
โครงสร้างขนาดใหญ่ในเอกภพ

สำหรับจักรวาลวิทยาเชิงกายภาพ โครงสร้างขนาดใหญ่ในเอกภพ (Large-scale structure) หมายถึงคุณลักษณะการกระจายตัวที่สังเกตได้ของสสารและแสงในจักรวาลในระดับมหภาค (โดยมากในระดับที่วัดกันเป็นหน่วย พันล้านของปีแสง) การสำรวจท้องฟ้าและการจัดทำแผนที่โดยอาศัยช่วงคลื่นการแผ่รังสีแม่เหล็กไฟฟ้าในระดับต่าง ๆ กันช่วยทำให้เราได้ทราบข้อมูลเกี่ยวกับองค์ประกอบและลักษณะของโครงสร้างเอกภพ หากจะจัดลำดับชั้นของโครงสร้าง ระดับที่สูงที่สุดได้แก่ ซูเปอร์คลัสเตอร์ และ ใยเอกภพ ในระดับที่สูงกว่านี้ดูจะไม่มีโครงสร้างต่อเนื่องที่แน่ชัด ลักษณะเช่นนี้เรียกชื่อกันว่า จุดสิ้นสุดของความยิ่งใหญ่ (End of Greatness)
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
แบบจำลองการก่อตัวของโครงสร้าง จาก Max Planck Institute of Astrophysics, Garching, Germany
ภาพการรวมกลุ่มของดาราจักรในเอกภพยุคเริ่มแรก  จากกล้องฮับเบิล VLT และกล้องสปิตเซอร์
ดาราศาสตร์รังสีอัลตราไวโอเลต

ดาราศาสตร์รังสีอัลตราไวโอเลต (Ultraviolet astronomy) คือการสังเกตการณ์ดาราศาสตร์ในช่วงคลื่นความถี่ระดับอัลตราไวโอเลต คือคลื่นแสงที่มีความยาวคลื่นระหว่าง 10-320 นาโนเมตร แสงในระดับความยาวคลื่นนี้มักถูกชั้นบรรยากาศของโลกดูดซับไป ดังนั้นการสังเกตการณ์ในช่วงความยาวคลื่นนี้จึงต้องทำที่ชั้นบรรยากาศรอบนอก หรือในอวกาศ
การตรวจวัดเส้นสเปกตรัมอัลตราไวโอเลตสามารถช่วยในการแยกแยะองค์ประกอบทางเคมี ความหนาแน่น และอุณหภูมิของสสารระหว่างดาวได้ รวมถึงองค์ประกอบและอุณหภูมิของดาวฤกษ์อายุเยาว์ที่ร้อนจัด นอกจากนี้ยังช่วยในการศึกษาวิวัฒนาการของดาราจักรด้วย
การเฝ้ามองเอกภพในรังสีอัลตราไวโอเลตจะได้ภาพที่แตกต่างไปจากการสังเกตการณ์ในแสงปกติ ดาวฤกษ์ส่วนใหญ่มักเป็นวัตถุที่ค่อนข้างเย็น เมื่อเทียบกับการแผ่รังสีคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าในแสงปกติ การแผ่รังสีอัลตราไวโอเลตจะเกิดจากวัตถุที่มีอุณหภูมิสูงมาก ซึ่งโดยมากจะยังอยู่ในช่วงต้นของเส้นทางวิวัฒนาการของมัน
== รายชื่อกล้องโทรทรรศน์รังสีอัลตราไวโอเลต ==
Orbiting Astronomical Observatory
Astronomical Netherlands Satellite
International Ultraviolet Explorer
Astron-1
กล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิล
FUSE
กล้องโทรทรรศน์อวกาศ GALEX
Swift Gamma-Ray Burst Mission
Extreme ultraviolet Imaging Telescope
== อ้างอิง ==
ดาราศาสตร์
แนวทางศึกษาดาราศาสตร์
ดาราศาสตร์เชิงสังเกตการณ์
ดาราศาสตร์รังสีเอ็กซ์

ดาราศาสตร์รังสีเอกซ์ (X-ray astronomy) คือการสังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์ในช่วงคลื่นของรังสีเอกซ์ที่แผ่ออกมาจากวัตถุท้องฟ้าต่างๆ รังสีเอกซ์นี้สามารถถูกชั้นบรรยากาศของโลกดูดซับไปได้ ดังนั้นในการสังเกตการณ์ในช่วงคลื่นนี้จึงต้องทำที่ชั้นบรรยากาศรอบนอก หรือในอวกาศ ในปัจจุบันมีโครงการการศึกษาดาราศาสตร์รังสีเอกซ์ในห้องวิจัยอวกาศและอุปกรณ์ตรวจจับรังสีเอกซ์ในดาวเทียมต่างๆ จำนวนมาก
คาดการณ์ว่า รังสีเอกซ์จะเกิดจากแหล่งกำเนิดที่มีแก๊สร้อน อุณหภูมิระหว่าง 1-100 ล้านเคลวิน กล่าวโดยทั่วไปคือเกิดในวัตถุที่มีพลังงานในอะตอมและอิเล็กตรอนสูงมาก การค้นพบแหล่งกำเนิดรังสีเอกซ์ในอวกาศครั้งแรกเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1962 โดยบังเอิญ แหล่งกำเนิดนั้นคือ Scorpius X-1 ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดรังสีเอกซ์แห่งแรกที่พบในกลุ่มดาวแมงป่อง ใกล้กับบริเวณศูนย์กลางของทางช้างเผือก ผลจากการค้นพบครั้งนี้ทำให้ ริคคาร์โด จิอัคโคนิ ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ ในปี ค.ศ. 2002 ในเวลาต่อมาจึงมีการค้นพบว่า การแผ่รังสีเอกซ์จากแหล่งกำเนิดดังกล่าวมีปริมาณมากกว่าการเปล่งแสงในคลื่นปกติถึงกว่า 10,000 เท่า และพลังงานจากการแผ่รังสีเอกซ์นี้คิดเป็น 100,000 เท่าของการแผ่รังสีรวมทั้งหมดจากดวงอาทิตย์ในทุกๆ คลื่นความถี่ ปัจจุบันเราทราบแล้วว่า แหล่งกำเนิดรังสีเอกซ์ดังกล่าวคือดาวที่เล็กและอัดแน่นมากๆ เช่นดาวจำพวกดาวนิวตรอน และหลุมดำ แหล่งกำเนิดพลังงานเหล่านี้เป็นพลังงานแรงโน้มถ่วง ซึ่งเกิดจากการที่แก๊สมีความร้อนเพิ่มสูงขึ้นเมื่อมีวัตถุตกลงไปในสนามแรงโน้มถ่วงเข้มข้นของแหล่งกำเนิดนั้น
ในปัจจุบันมีการค้นพบแหล่งกำเนิดรังสีเอกซ์ในอวกาศแล้วนับได้หลายพันแห่ง นอกจากนี้ยังพบว่า ในช่องว่างระหว่างดาราจักรในแต่ละกระจุกดาราจักร มีแก๊สร้อนอุณหภูมิระหว่าง 10-100 ล้านเคลวินอยู่ ปริมาณรวมของแก๊สร้อนเหล่านี้นับเป็น 5-10 เท่าของมวลรวมของดาราจักรที่เราสามารถมองเห็นได้ทั้งหมด
== ดูเพิ่ม ==
กล้องรังสีเอกซ์จันทรา
ฟิสิกส์พลาสมา
ดาราศาสตร์
แนวทางศึกษาดาราศาสตร์
ดาราศาสตร์เชิงสังเกตการณ์