บัลปาราอิโซ

บัลปาราอิโซ (Valparaíso, "หุบเขาสวรรค์") เป็นหนึ่งในเมืองท่าที่สำคัญที่สุดและศูนย์กลางวัฒนธรรมที่เริ่มมีชีวิตชีวาขึ้นเรื่อย ๆ ของประเทศชิลี ตั้งอยู่ทางตอนกลางของประเทศ เป็นเมืองหลักของแคว้นบัลปาราอิโซ โดยในขณะที่ซานเตียโกเป็นเมืองหลวงของประเทศนั้น บัลปาราอิโซก็มีความสำคัญในฐานะเป็นที่ตั้งรัฐสภา ซึ่งเมืองนี้ก็เช่นเดียวกับเมืองอื่น ๆ ในชิลีที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดแผ่นดินไหว แผ่นดินไหวครั้งใหญ่เกิดขึ้นล่าสุดในปี ค.ศ. 1906 ได้ทำลายตัวเมืองและคร่าชีวิตผู้คนไปกว่า 20,000 ราย
ในปี ค.ศ. 2003 รัฐสภาชิลีได้มีมติประกาศให้บัลปาราอิโซเป็น "เมืองหลวงทางวัฒนธรรมของชิลี" และเป็นที่ตั้งของสำนักงานกระทรวงวัฒนธรรมแห่งใหม่ของประเทศ แม้ว่าจริง ๆ แล้วเมืองนี้จะเป็นเพียงเมืองใหญ่เป็นอันดับที่ 6 ของประเทศ โดยมีจำนวนประชากร 263,499 คน แต่เมื่อรวมกับพื้นที่ปริมณฑล (เช่นเมืองพักตากอากาศบิญญาเดลมาร์) แล้ว เขตมหานครกรันบัลปาราอิโซ (Gran Valparaíso) จะใหญ่เป็นอันดับที่ 3 ของประเทศ (จำนวนประชากร 803,683 คน)
บัลปาราอิโซตั้งอยู่ทางตอนกลางของชิลี ห่างจากกรุงซานเตียโกไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือประมาณ 120 กิโลเมตร การเดินทางระหว่างสองเมืองนี้ใช้เวลาประมาณ 70 นาที เมืองนี้ยังเป็นศูนย์กลางการศึกษาของประเทศอีกด้วย เนื่องจากมีมหาวิทยาลัยตั้งอยู่ถึง 9 แห่ง รายได้หลักของเมืองมาจากอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว วัฒนธรรม และการขนส่ง ท่าเรือของเมืองยังเป็นศูนย์กลางการเดินเรือบรรทุกขนส่งสินค้า และส่งออกไวน์ ทองแดง และผลไม้สด
บัลปาราอิโซมีบทบาทสำคัญทางภูมิศาสตร์การเมืองในครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 19 โดยเป็นที่พักกลางทางของเรือที่เดินทางระหว่างมหาสมุทรแปซิฟิกกับมหาสมุทรแอตแลนติกผ่านทางช่องแคบมาเจลลัน ชาวยุโรปได้อพยพเข้ามาอย่างมาก บัลปาราอิโซในขณะนั้นได้รับการขนานนามจากกะลาสีจากชาติต่าง ๆ ว่าเป็น "แซนแฟรนซิสโกน้อย" หรือ "อัญมณีแห่งแปซิฟิก" ซึ่งช่วงนี้เองที่ถือเป็นยุคทองของเมือง โดยตัวอย่างที่แสดงถึงความรุ่งเรืองของเมืองนี้ ได้แก่ ตลาดหุ้นที่เก่าแก่ที่สุดในภูมิภาคลาตินอเมริกา ห้องสมุดประชาชนแห่งแรกของชิลี และหนังสือพิมพ์ภาษาสเปน (ซึ่งพิมพ์ต่อเนื่องกัน) ที่เก่าแก่ที่สุดในโลก เป็นต้น จนกระทั่งการเปิดใช้คลองปานามาและความซบเซาของการเดินเรือได้ทำให้ความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจของเมืองชะงักลง
== เมืองพี่น้อง ==
บัลปาราอิโซเป็นเมืองพี่น้องกับเมืองดังนี้:
บาดาโลนา, ประเทศสเปน
บาร์เซโลนา, ประเทศสเปน
Bat Yam, ประเทศอิสราเอล
ปูซาน, ประเทศเกาหลีใต้
กายาโอ, ประเทศเปรู
กอร์โดบา, ประเทศอาร์เจนตินา
กว่างโจว, ประเทศจีน
อาบานา, ประเทศคิวบา
ลองบีช, สหรัฐ
มะละกา, ประเทศสมาเลเซีย
มันซานิโย, ประเทศเม็กซิโก
เมเดยิน, ประเทศโคลัมเบีย
โนโวรอสซีสค์, ประเทศรัสเซีย
โอบิเอโด, ประเทศสเปน
โรซาริโอ, ประเทศอาร์เจนตินา
ซัลวาดอร์, ประเทศบราซิล
ซานตาเฟ, ประเทศสเปน
เซี่ยงไฮ้, ประเทศจีน
เบรากรุซ, ประเทศเม็กซิโก
===คู่ค้า===
บัลปาราอิโซเป็นเมืองคู่ค้ากับเมืองดังนี้:
บาเซิล, ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
ออแดซา, ประเทศยูเครน
ซานฟรานซิสโก, สหรัฐ
== ระเบียงภาพ ==
ภาพ:275-valparaiso.jpg|บัลปาราอิโซ
ภาพ:Valparaiso at night from Universidad Técnica Federico Santa María.jpg|บัลปาราอิโซยามค่ำคืน
ภาพ:Valparaiso, Chile.jpg|บ้านเรือนในบัลปาราอิโซ
ภาพ:Trole 2.jpg|รถไฟฟ้า
ภาพ:McDonalds. Valparaiso, Chile.jpg|แมคโดนัลด์ในบัลปาราอิโซ
ภาพ:Santiago in vogelvlucht-p1906-153.jpg|บัลปาราอิโซในปี ค.ศ. 1906
ภาพ:Casacentralpucv.JPG|มหาวิทยาลัยคาทอลิก
ภาพ:Utfsm.jpg|มหาวิทยาลัยเทคนิคเฟเดริโก ซานตามาริอา
ภาพ:Valparaiso view from La Sebastiana.jpg|ทิวทัศน์ของเมือง มองจากลาเซบัสเตียนา
ภาพ:Valpotren.jpg|รถไฟใต้ตินของบัลปาราอิโซ
ภาพ:Valparaiso strasse.jpg|ตึกในบัลปาราอิโซ
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
Municipality of Valparaíso 
El Mercurio de Valparaíso—Main newspaper 
The Concepcion and Alegre historical district
เมืองในประเทศชิลี
แหล่งมรดกโลกในประเทศชิลี
แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม