ภาษาตูวา

ภาษาตูวา (ภาษาตูวา: тыва дыл, tyva dyl) เป็นภาษากลุ่มเตอร์กิก มีผู้พูด 200,000 คนในสาธารณรัฐตูวา ในไซบีเรียกลางตอนใต้ มีคำยืมจากภาษามองโกเลียและภาษารัสเซียมาก  มีชาวตูวากลุ่มเล็กๆอยู่ในจีนและมองโกเลียด้วย
== การจัดจำแนก ==
ภาษาตูวาอยู่ในภาษากลุ่มเตอร์กิกตะวันออกเฉียงเหนือหรือไซบีเรีย ใกล้เคียงกับภาษากลุ่มเตอร์กิกไซบีเรียอื่นๆ เช่น ภาษาคากัส และภาษาอัลไต
== สำเนียง ==
ภาษาตูวาที่พบในตูวาแบ่งเป็น 4 สำเนียงคือ
สำเนียงกลาง เป็นสำเนียงที่ใช้ในการเขียน
สำเนียงตะวันตก ใช้พูดทางตอนเหนือของของแม่น้ำเคมชิก ได้รับอิทธิพลจากภาษาอัลไต
สำเนียงตะวันออกเฉียงเหนือหรือสำเนียงทอดซี ใช้พูดในบริเวณตอนบนของแม่น้ำบีอี-เคม มีคำศัพท์มากมายเกี่ยวกับการล่าที่ไม่พบในภาษาอื่น
สำเนียงตะวันออกเฉียงใต้ได้รับอิทธิพลจากภาษามองโกเลียมาก
สำเนียงอื่นๆของภาษาตูวายังมีอีกมากแต่ได้รับการศึกษาน้อย
== เสียง ==
=== พยัญชนะ ===
ภาษาตูวามีหน่วยเสียงพยัญชนะ 19 เสียง /f/ และ /t͡s/ พบเฉพาะในคำยืมจากภาษารัสเซีย
{|border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; text-align:center;width:250px; font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode"
|+caption| Consonant phonemes of Tuvan
! colspan="1" |
! colspan="2" | Labial
! colspan="2" | Alveolar
! colspan="2" | Palatal
! colspan="2" | Velar
|-
!Nasal
| colspan="2"|m
| colspan="2"|n
| colspan="2"|
| colspan="2"|ŋ
|-
!Stop
|pʰ
|p
|tʰ
|t
|t͡ʃ
|
|k
|ɡ
|-
!Fricative
| colspan="2"|
|s
|z
|ʃ
|ʒ
|x
|
|-
!Rhotic
| colspan="2"|
| colspan="2"|ɾ
| colspan="2"|
| colspan="2"|
|-
!Approximant
| colspan="2"|ʋ
| colspan="2"|l
| colspan="2"|j
| colspan="2"|
|}
=== สระ ===
เสียงสระในภาษาตูวามีสามแบบคือ เสียงสั้น เสียงยาว และเสียงสั้นแบบกดต่ำ สระเสียงยาวยาวเป็นสองเท่าของสระเสียงสั้น เสียงสั้นแต่กดต่ำเป็นเสียงสั้นที่เพิ่มเสียงไปอีกครึ่งหนึ่ง การกดต่ำนี้ถือเป็นการเน้นหนัก ไม่ใช่เสียงวรรณยุกต์
{|border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; text-align:center;width:250px; font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode"
|+caption| Vowel phonemes of Tuvan
! colspan="2" rowspan="2" |
! colspan="2" | Short
! colspan="2" | Long
! colspan="2" | Low Pitch
|-
|High
|Low
|High
|Low
|High
|Low
|-
|rowspan="2" |Front
|Unrounded
|i
|e
|iː
|eː
|ì
|è
|-
|Rounded
|y
|ø
|yː
|øː
|ỳ
|ø̀
|-
|rowspan="2" |Back
|Unrounded
|ɯ
|a
|ɯː
|aː
|ɯ̀
|à
|-
|Rounded
|u
|o
|uː
|oː
|ù
|ò
|}
== ไวยากรณ์ ==
ภาษาตูวาสร้างคำที่ซับซ้อนโดยใช้ระบบการเติมปัจจัย เช่น teve หมายถึงอูฐ teve-ler (เครื่องหมาย – แสดงว่าเป็นคนละหน่วยคำทางไวยากรณ์ การเขียนปกติจะไม่ใช้) หมายถึงอูฐหลายตัว  teve-ler-im หมายถึงอูฐของฉัน teve-ler-im-den หมายถึง จากอูฐหลายตัวของฉัน
ภาษาตูวาแบ่งนามออกเป็น 6 การก ปัจจัยของแต่ละการกมีหลายความหมาย คำกริยาในภาษาตูวามีการลงท้ายเพื่อแสดงกาล มาลา และวัตถุประสงค์ได้หลายแบบ กริยาช่วยเป็นตัวขยายกริยาหลัก การเรียงประโยคเป็นแบบประธาน-กรรม-กริยา
== คำศัพท์ ==
คำศัพท์ในภาษาตูวาส่วนใหญ่มีจุดกำเนิดจากภาษากลุ่มเตอร์กิก และมีคำยืมจากภาษามองโกเลียมาก
== ระบบการเขียน ==
=== อักษรละติน ===
การเขียนภาษาตูวาครั้งแรกใน พ.ศ. 2473 เขียนด้วยอักษรละตินประดิษฐ์โดยพระภิกษุชาวตูวา มอนคุช ลอบซังชินมิต ก่อนหน้านี้ชาวตูวาใช้ภาษามองโกเลียเป็นภาษาเขียน ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2486 การเขียนด้วยอักษรละตินถูกแทนที่ด้วยอักษรซีริลลิก ตัวอักษรละตินที่ใช้คือ
{| cellpadding="3" style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border:1px solid black; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF; text-align:center"
| style="width:3em"| A a
| style="width:3em"| B ʙ
| style="width:3em"| C c
| style="width:3em"| D d
| style="width:3em"| E e
| style="width:3em"| F f
| style="width:3em"| G g
| style="width:3em"| Ƣ ƣ
|-
| style="width:3em"| H h
| style="width:3em"| I i
| style="width:3em"| J j
| style="width:3em"| Ɉ ɉ
| style="width:3em"| K k
| style="width:3em"| L l
| style="width:3em"| M m
| style="width:3em"| N n
|-
| style="width:3em"| Ŋ ŋ
| style="width:3em"| O o
| style="width:3em"| Ө ө
| style="width:3em"| P p
| style="width:3em"| R r
| style="width:3em"| S s
| style="width:3em"| Ş ş
| style="width:3em"| T t
|-
| style="width:3em"| U u
| style="width:3em"| V v
| style="width:3em"| X x
| style="width:3em"| Y y
| style="width:3em"| Z z
| style="width:3em"| Ƶ ƶ
| style="width:3em"| Ь ь
|
|}
=== อักษรซีริลลิก ===
อักษรที่ใช้เขียนภาษาตูวาในปัจจุบันเป็นอักษรซีริลลิกที่ดัดแปลงมาแบบที่ใช้เขียนภาษารัสเซีย และเพิ่มอักษรพิเศษอีกสามตัว อักษรที่ใช้ได้แก่
{| cellpadding="3" style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border:1px solid black; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF; text-align:center"
| style="width:3em"| А а
| style="width:3em"| Б б
| style="width:3em"| В в
| style="width:3em"| Г г
| style="width:3em"| Д д
| style="width:3em"| Е е
| style="width:3em"| Ё ё
| style="width:3em"| Ж ж
|-
| style="width:3em"| З з
| style="width:3em"| И и
| style="width:3em"| Й й
| style="width:3em"| К к
| style="width:3em"| Л л
| style="width:3em"| М м
| style="width:3em"| Н н
| style="width:3em"| Ң ң
|-
| style="width:3em"| О о
| style="width:3em"| Ө ө
| style="width:3em"| П п
| style="width:3em"| Р р
| style="width:3em"| С с
| style="width:3em"| Т т
| style="width:3em"| У у
| style="width:3em"| Ү ү
|-
| style="width:3em"| Ф ф
| style="width:3em"| Х х
| style="width:3em"| Ц ц
| style="width:3em"| Ч ч
| style="width:3em"| Ш ш
| style="width:3em"| Щ щ
| style="width:3em"| Ъ ъ
| style="width:3em"| Ы ы
|-
| style="width:3em"| Ь ь
| style="width:3em"| Э э
| style="width:3em"| Ю ю
| style="width:3em"| Я я
|
|
|
|
|}
== อ้างอิง ==
== ข้อมูล ==
Mawkanuli, Talant.  1999.  "The phonology and morphology of Jungar Tuva," Indiana University PhD dissertation.
Nakashima, Yoshiteru (中嶋 善輝 Nakashima Yoshiteru). 2008 "Tyva Yapon Biche Slovar', トゥヴァ語・日本語 小辞典" Tokyo University of Foreign Studies, http://www.aa.tufs.ac.jp/project/gengokensyu/08tuvan6.pdf (Archive)
Ölmez, Mehmet; Tuwinischer Wortschatz mit alttürkischen und mongolischen Parallelen, Wiesbaden 2007, 
Rind-Pawloski, Monika. 2014. Text types and evidentiality in Dzungar Tuvan. Turkic Languages 18.1: 159–188.
Sečenbaγatur, Qasgerel, Tuyaγ-a [Туяa], Bu. Jirannige, Wu Yingzhe, Činggeltei. 2005. Mongγul kelen-ü nutuγ-un ayalγun-u sinǰilel-ün uduridqal  [A guide to the regional dialects of Mongolian]. Kökeqota: ÖMAKQ. .
Takashima, Naoki (高島 尚生 Takashima Naoki). 2008 "Kiso Tuba-go bunpō 基礎トゥヴァ語文法," Tokyo University of Foreign Studies, http://www.aa.tufs.ac.jp/project/gengokensyu/08tuvan1.pdf (Archive)
Takashima, Naoki. 2008 "Tuba-go kaiwa-shū トゥヴァ語会話集," Tokyo University of Foreign Studies, http://www.aa.tufs.ac.jp/project/gengokensyu/08tuvan3.pdf (Archive)
Taube, Erika. (1978). Tuwinische Volksmärchen. Berlin: Akademie-Verlag. LCCN: 83-853915
Taube, Erika. (1994). Skazki i predaniia altaiskikh tuvintsev. Moskva : Vostochnaia literatura. 
Todoriki, Masahiko (等々力 政彦 Todoriki Masahiko). 2011 "Possibly the oldest Tuvan vocabulary included in Wu-li-ya-su-tai-zhi lue, the Abridged Copy of the History of Uliastai, 烏里蘇台志略にみえる，最古の可能性のあるトゥバ語語彙について". Tōyōbunka-Kenkyūjo Kiyō 東洋文化研究所紀要 159 238–220.  The University of Tokyo, http://repository.dl.itc.u-tokyo.ac.jp/dspace/bitstream/2261/43632/1/ioc159007.pdf (Archive)
Oelschlägel, Anett C. (2013). Der Taigageist. Berichte und Geschichten von Menschen und Geistern aus Tuwa. Zeitgenössische Sagen und andere Folkloretexte / Дух-хозяин тайги –Современные предания и другие фольклорные материалы из Тувы / Тайга ээзи – Болган таварылгалар болгаш Тывадан чыгдынган аас чогаалының өске-даа материалдары. [The Taiga Spirit. Reports and Stories about People and Spirits from Tuva. Contemporary Legends and other Folklore-Texts.] Marburg: tectum-Verlag.  
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
English-Tuvan, Tuvan-English online talking dictionary
Тыва дыл кырында форум (An online forum in and about the Tyvan language)
Tuvan language and folklore materials
TyvaWiki Language Articles
Tuvan Alphabet
Research among the Tyvans (Tuvans) of South Siberia
Contemporary Legends and other Folklore-Texts from Tuva
ตระกูลภาษาเตอร์กิก
ภาษาในประเทศรัสเซีย
ภาษาในประเทศจีน
ภาษาในประเทศมองโกเลีย