เซน

เซน (禅, ぜん; Zen) เป็นนิกายในศาสนาพุทธฝ่ายมหายาน นับถือกันอย่างแพร่หลายในแถบเอเชียตะวันออก (จีน, ญี่ปุ่น, เกาหลี)
คำว่า เซน เป็นชื่อภาษาญี่ปุ่นของคำว่า ฉาน (禅,  Chán แต้จิ๋วออกเสียงว่า เซี้ยง) ในภาษาจีน ที่มาจากคำว่า ธฺยาน ในภาษาสันสกฤตอีกทอดหนึ่ง (ตรงกับคำว่า ฌาน ในภาษาบาลี) ซึ่งหมายถึง การเพ่งอารมณ์จนใจแน่วแน่เป็นอัปปนาสมาธิ มีจิตที่สงบและประณีต
เซน มีต้นกำเนิดจากประเทศอินเดีย พัฒนาที่ประเทศจีน ก่อนที่จะถูกเผยแพร่มาสู่เกาหลีและเข้าสู่ประเทศญี่ปุ่น โดยได้รับอิทธิพลมาจากลัทธิขงจื๊อและลัทธิเต๋า ในช่วงระหว่างที่เผยแผ่มาสู่ญี่ปุ่น การฝึกตนของนิกายเซน เน้นที่การนั่งสมาธิเพื่อการรู้แจ้ง
ช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 เซนยังได้เป็นปรัชญาในการดำรงชีวิต และรู้จักกันทั่วโลก โดยแสดงถึงแนวทางการใช้ชีวิต การทำงาน และศิลปะ
เซนยึดถือหลักปฏิบัติธรรมตามหลักของพระพุทธเจ้า ตามหลักของการฝึกสติ อริยสัจ 4 และมรรค 8 เซน ได้รับการยอมรับจากบุคคลที่ไม่ใช่พุทธศาสนิกชนโดยเฉพาะอย่างยิ่งบุคคลนอกทวีปเอเชีย ที่สนใจในเซนสามารถศึกษาและปฏิบัติธรรมได้ และได้เกิดนิกายสายย่อยออกมาที่เรียกว่าคริสเตียนเซน
วัฒนธรรมของชาวญี่ปุ่นที่ชาวต่างชาติรู้จักกันดี ได้แฝงเอาพุทธปรัชญา แบบเซนไว้อย่างแนบแน่น เช่น พิธีชงชา อิเคบานะ (การจัดดอกไม้แบบญี่ปุ่น) วิถีซามุไร คิวโด(การยิงธนูแบบญี่ปุ่น) แม้แต่แนวทางการเล่นโกะหรือหมากล้อมแบบญี่ปุ่น เป็นต้น
== พระสังฆปริณายกในนิกายเซน ==
ตามคติของนิกายเซน ถือว่าธรรมเนียมของนิกายนี้ได้รับการสืบทอดจากพระศากยมุนีพุทธเจ้า (釋迦牟尼佛) ผ่านทางพระอริยสงฆ์สาวกในสายของพระมหากัสสปะ โดยได้รับการถ่ายทอดธรรมะด้วยวิถีแห่ง "จิตสู่จิต" และรับมอบบาตร จีวร สังฆาฏิ ของพระพุทธเจ้าเป็นสัญลักษณ์สำคัญของตำแหน่ง จนมาถึงพระโพธิธรรมซึ่งเป็นผู้นำนิกายเซนจากอินเดียมาสู่จีน มีจำนวนทั้งสิ้น 28 องค์ ดังนี้
พระมหากัสสปะ Móhējiāyè 摩訶迦葉
พระอานนท์ Ānántuó 阿難陀
พระศาณวาสะ Shāngnàhéxiū 商那和修
พระอุปคุต Yōupójúduō 優婆掬多
พระธฤตก Dīduōjiā 提多迦
พระมิจกะ Mízhējiā 彌遮迦
พระวสุมิตร Póxūmì 婆須密
พระพุทธานันทิ Fútuónándī 浮陀難提
พระพุทธมิตร Fútuómìduō 浮陀密多
พระปารศวะ Pólìshīpó 婆栗濕婆
พระปุณยยศัส Fùnàyèshē 富那夜奢
พระอานโพธิ/พระอัศวโฆษะ Ānàpútí 阿那菩提 (นับถือว่าเป็นพระมหาโพธิสัตว์)
พระกปิมละ Jiāpímóluó 迦毘摩羅
พระนาคารชุนะ Lóngshù 龍樹 (นับถือว่าเป็นพระมหาโพธิสัตว์)
พระอารยเทวะ Jiānàtípó 迦那提婆
พระราหุลตะ Luóhóuluóduō 羅睺羅多
พระสังฆนันทิ Sēngqiénántí 僧伽難提
พระสังฆยศัส Sēngqiéshèduō 僧伽舍多
พระกุมารตะ Jiūmóluóduō 鳩摩羅多
พระศยต Shéyèduō 闍夜多
พระวสุพันธุ Shìqīn 世親
พระมโนรหิตะ Mónáluó 摩拏羅
พระหเกฺลนยศัส Hèlèyènàyèzhě 鶴勒夜那夜者
พระสิงหโพธิ Shīzǐpútí 師子菩提
พระวสิอสิต Póshèsīduō 婆舍斯多
พระปุณยมิตร Bùrúmìduō 不如密多
พระปรัชญาตาระ Bānruòduōluó 般若多羅
พระโพธิธรรม Pútídámó 菩提達磨
หลังจากพระโพธิธรรมนำศาสนาพุทธนิกายเซนจากอินเดียเข้ามาสู่ประเทศจีนแล้ว จึงมีการสืบทอดธรรมและตำแหน่งพระสังฆนายกในจีนต่อมาอีก 6 องค์ (หนังสือบางแห่งนับว่ามี 7 องค์) ดังนี้
{| border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" style="font-size:100%;">
| style="text-align:center;" |
| style="text-align:center;" | The Continued Biographies of Eminent MonksXù gāosēng zhuàn 續高僧傳of Dàoxuān 道宣(596-667)
| style="text-align:center;" | The Record of the Transmission of the Dharma-JewelChuán fǎbǎo jì 傳法寶記of Dù Fěi 杜胐
| style="text-align:center;" | History of Masters and Disciples of the Laṅkāvatāra-SūtraLéngqié shīzī jì 楞伽師資紀記of Jìngjué 淨覺(ca. 683 - ca. 650)
| style="text-align:center;" | The Xiǎnzōngjì 显宗记of Shénhuì 神会
|-
| style="text-align:center;" | 1 ||style="text-align:center;" | พระโพธิธรรม ||style="text-align:center;"| พระโพธิธรรม ||style="text-align:center;"| พระโพธิธรรม ||style="text-align:center;"| พระโพธิธรรม
|-
| rowspan=2 style="text-align:center;" | 2 || rowspan=2 style="text-align:center;" | ฮุ่ยเข่อ 慧可 (487? - 593)
| style="text-align:center;" | เต้ายฺวี่ 道育 ||style="text-align:center;"| เต้ายฺวี่ 道育 ||style="text-align:center;"| เต้ายฺวี่ 道育
|-
| style="text-align:center;" | ฮุ่ยเข่อ 慧可 (487? - 593) ||style="text-align:center;"| ฮุ่ยเข่อ 慧可 (487? - 593) ||style="text-align:center;"| ฮุ่ยเข่อ 慧可 (487? - 593)
|-
| style="text-align:center;" | 3 || style="text-align:center;" | เซิงชั่น 僧璨 (d.606) ||style="text-align:center;"| เซิงชั่น 僧璨 (d.606) ||style="text-align:center;"| เซิงชั่น 僧璨 (d.606) ||style="text-align:center;"| เซิงชั่น 僧璨 (d.606)
|-
| style="text-align:center;" | 4 || style="text-align:center;" | เต้าซิ่น 道信 (580 - 651) ||style="text-align:center;"| เต้าซิ่น 道信 (580 - 651) ||style="text-align:center;"| เต้าซิ่น 道信 (580 - 651) ||style="text-align:center;"| Dàoxìn 道信 (580 - 651)
|-
| style="text-align:center;" | 5 || style="text-align:center;" | หงเหริ่น 弘忍 (601 - 674) ||style="text-align:center;"| หงเหริ่น 弘忍 (601 - 674) ||style="text-align:center;"| หงเหริ่น 弘忍 (601 - 674) ||style="text-align:center;"| หงเหริ่น 弘忍 (601 - 674)
|-
| rowspan=2 style="text-align:center;" | 6 || rowspan=2 style="text-align:center;" | -
| style="text-align:center;" | ฝ่าหรู 法如 (638-689) ||style="text-align:center;"| เสินซิ่ว 神秀 (606? - 706) ||style="text-align:center;" rowspan=2 | ฮุ่ยเหนิง 慧能 (638-713)
|-
| style="text-align:center;" | เสินซิ่ว 神秀 (606? - 706) 神秀 (606? - 706) ||style="text-align:center;"| เสวี่ยนเจ๋อ 玄賾
|-
| style="text-align:center;" | 7 || style="text-align:center;" | - ||style="text-align:center;"| - ||style="text-align:center;"| - ||style="text-align:center;"| เสวี่ยนเจ๋อ 玄覺 (665-713)
|}
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
หมู่บ้านพลัม ประเทศไทย
นิกายในศาสนาพุทธมหายาน
ประเทศญี่ปุ่น