พระธยานิพุทธะ

พระธยานิพุทธะ หรือ พระฌานิพุทธะ (บางแห่งเรียกพระชินพุทธะ) เป็นพระพุทธเจ้าในคติความเชื่อของมหายาน เชื่อว่าอวตารมาจากพระอาทิพุทธะ สำเร็จเป็นพระพุทธเจ้าด้วยอำนาจฌานของอาทิพุทธะ ไม่ได้ลงมาสร้างบารมีเหมือนพระมานุสสพุทธะ (พระพุทธเจ้าที่เป็นมนุษย์) ดำรงในสภาวะสัมโภคกาย มีแต่พระโพธิสัตว์ที่เห็นพระองค์ได้ในคัมภีร์มหาไวโรจนสูตรมีพระธารณีมนตร์ว่าโอม อโฆมะ ไวโรจนะ มหามุทรา มณี ปัทมะ ชวล ประ วะ รัตน ยะ หูม อักษพีชะ อา
== จำนวน ==
พระธยานิพุทธะโดยทั่วไปมี 5 พระองค์ ได้แก่
พระไวโรจนพุทธะ
พระอักโษภยพุทธะ
พระรัตนสัมภวพุทธะ
พระอมิตาภพุทธะ
พระอโมฆสิทธิพุทธะ
พระธยานิพุทธะทั้ง 5 องค์นี้ได้สร้างพระธยานิโพธิสัตว์ขึ้นด้วยอำนาจฌานของตนอีก 5 องค์ ได้แก่
พระสมันตภัทรโพธิสัตว์ เกิดจากพระไวโรจนพุทธะ
พระวัชรปาณีโพธิสัตว์ เกิดจากพระอักโษภยพุทธะ
พระรัตนปาณีโพธิสัตว์ เกิดจากพระรัตนสัมภวพุทธะ
พระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์ เกิดจากพระอมิตาภพุทธะ
พระวิศวปาณีโพธิสัตว์ เกิดจากพระอโมฆสิทธิพุทธะ
{|border="0" cellspacing="5"
|
| align = "center"|พระอโมฆสิทธิพุทธะ
(เหนือ)
|
|-
| align = "center"|พระอมิตาภพุทธะ
(ตะวันตก)
| align = "center"|พระไวโรจนพุทธะ
(ศูนย์กลาง)
| align = "center"|พระอักโษภยพุทธะ
(ตะวันออก)
|-
|
| align = "center"|พระรัตนสัมภวพุทธะ
(ใต้)
|
|}
ชื่อในภาษาต่าง ๆ ได้แก่:
{|class="wikitable"
|-
!พุทธะ
!ภาษาสันสกฤต
!ภาษาญี่ปุ่น
!ภาษาจีน
|-
|พระไวโรจนพุทธะ
|वैरोचन
|大日如来, Dainichi Nyorai
|毘盧如來, Pilu Rulai
|-
|พระอักโษภยพุทธะ
|अक्षोभ्य
|阿閦如来, Ashuku Nyorai
|阿閦如來, Achu Rulai
|-
|พระอมิตาภพุทธะ
|अमिताभ
|阿弥陀如来, Amida Nyorai
|彌陀如來, Mituo Rulai
|-
|พระรัตนสัมภวพุทธะ
|रत्नसंभव
|宝生如来, Hōshō Nyorai
|寳生如來, Baosheng Rulai
|-
|พระอโมฆสิทธิพุทธะ
|अमोघसिद्धि
|不空成就如来, Fukūjōju Nyorai
|成就如來, Chengjiu Rulai
|}
== ลักษณะของแต่ละพระองค์ ==
== การนับถือในประเทศต่าง ๆ ==
เนปาลและทิเบต นับถือพระธยานิพุทธะทั้ง 5 องค์ข้างต้น โดยถือว่าพระธยานิพุทธะเป็นตัวแทนของอายตนะภายใน 5 และพระธยานิโพธิสัตว์เป็นตัวแทนของอายตนะภายนอก 5 ซึ่งประกอบเป็นร่างกายของสรรพสัตว์ มีการกำหนดตำแหน่งของพระธยานิพุทธะแต่ละองค์ในพุทธมณฑลซึ่งใช้ในการประกอบพิธ๊กรรมทางศาสนานิกายวัชรยาน รวมทั้งการกำหนดตำแหน่งของการประดิษฐานพระพุทธะเหล่านี้ไว้ในเจดีย์ในประเทศเนปาล
จีนและญี่ปุ่น ชาวพุทธนิกายสุขาวดี นับถือพระอมิตาภพุทธะเพียงองค์เดียว ในญี่ปุ่นได้เพิ่มพระธยานิพุทธะอีกองค์คือ พระวัชรสัตว์ ถือว่าเป็นหัวหน้าของพุทธะทั้งหมด หรือเป็นอาทิพุทธะ การนับถือพระธยานิพุทธะในญี่ปุ่นพบในนิกายชินกอนเป็นส่วนใหญ่ นิกายอื่นพบน้อย
== ระเบียงภาพ ==
ไฟล์:Bulguksageumdongbirojanabuljwasang_(Seated_gilt-bronze_vairocana_buddha_statue_of_Bulguksa_Temple).jpg|พระไวโรจนพุทธะ, ประติมากรรมสำริดศิลปะเกาหลีสมัยอาณาจักรซิลลา วัดบุลกุกซา ประเทศเกาหลีใต้
ไฟล์:Akshobhya.jpg|พระอักโษภยะพุทธะ, ภาพจิตรกรรมศิลปะทิเบต
ไฟล์:Amitabha.png|พระอมิตาภพุทธะ ศิลปะจีน ปางยืน
ไฟล์:Amoghasiddhi1.jpg|พระอโมฆสิทธิพุทธะ, ภาพจิตรกรรมศิลปะทิเบต
ไฟล์:Ratnasambhava3.gif|พระรัตนสัมภวพุทธะ, ภาพจิตรกรรมศิลปะทิเบต
ไฟล์:COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur voorstellende Dhyani Boeddha Vairocana TMnr 10015947.jpg|พระไวโรจนพุทธะ, ประติมากรรมหินแกะสลัก ศิลปะชวาสมัยราชวงศ์ไศเลนทร์ ได้จากบุโรพุทโธ ประเทศอินโดนีเซีย
ไฟล์:Giava, jina akshobhya, arte di giava centrale, ix sec.JPG|พระอักโษภยะพุทธะ, ประติมากรรมหินแกะสลัก ศิลปะชวา
ไฟล์:COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur voorstellende Dhyani Boeddha Amitabha TMnr 10016276.jpg|พระอมิตาภพุทธะ, ประติมากรรมหินแกะสลัก ศิลปะชวาสมัยราชวงศ์ไศเลนทร์ ได้จากบุโรพุทโธ ประเทศอินโดนีเซีย
ไฟล์:COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur voorstellende Dhyani Boeddha Amogasiddha TMnr 10026907.jpg|พระอโมฆสิทธิพุทธะ, ประติมากรรมหินแกะสลัก ศิลปะชวาสมัยราชวงศ์ไศเลนทร์ ได้จากบุโรพุทโธ ประเทศอินโดนีเซีย
ไฟล์:COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur voorstellende Dhyani Boeddha Ratna Sambhava TMnr 10025274.jpg|พระรัตนสัมภวพุทธะ, ประติมากรรมหินแกะสลัก ศิลปะชวาสมัยราชวงศ์ไศเลนทร์ ได้จากบุโรพุทโธ ประเทศอินโดนีเซีย
== อ้างอิง ==
===บรรณานุกรม===
ฉัตรสุมาลย์ กบิลสิงห์ ษัฏเสน. พระพุทธศาสนาแบบทิเบต. กทม. ศูนย์ไทยทิเบต. 2538
ประสงค์ แสนบุราณ. พระพุทธศาสนามหายาน. กทม. โอเดียนสโตร์. 2548
พระพุทธเจ้าตามคติมหายาน