ภาษาอูรักลาโวยจ

ภาษาอูรักลาโวยจ หรือ ภาษาอูรักลาโว้ย เป็นภาษามลายูพื้นเมืองดั้งเดิมภาษาหนึ่งที่ใช้กันในภาคใต้ของประเทศไทย มีผู้พูดราว 5,000 คน (พ.ศ. 2555) โดยเฉพาะในเกาะภูเก็ต จังหวัดภูเก็ต และเกาะลันตา จังหวัดกระบี่ นอกจากนี้ยังมีผู้พูดในท้องที่อื่นทางภาคใต้ฝั่งตะวันตกอย่างเกาะอาดัง จังหวัดสตูล เป็นต้น ไม่พบในประเทศมาเลเซีย
ภาษาอูรักลาโวยจจัดอยู่ในตระกูลภาษาออสโตรนีเซียน กลุ่มภาษามาลาโย-โพลีเนเซีย สาขามาเลย์อิก ผู้พูดภาษานี้เป็นภาษาแม่คือชาวอูรักลาโวยจซึ่งเป็นกลุ่มชาติพันธุ์กลุ่มหนึ่งในประเทศไทย พวกเขานับถือความเชื่อดั้งเดิม ศาสนาพุทธ ศาสนาคริสต์ และศาสนาอิสลาม
== สัทวิทยา ==
=== พยัญชนะ ===
หน่วยเสียงในวงเล็บเป็นหน่วยเสียงที่พบในคำยืมจากภาษาอื่นเป็นส่วนใหญ่
หน่วยเสียงพยัญชนะต้นควบในภาษาอูรักลาโวยจถิ่นบ้านสังกาอู้มี 15 หน่วยเสียง ได้แก่ , , , , , , , , , , , , ,  และ 
แหล่งข้อมูลต่าง ๆ วิเคราะห์สถานะทางสัทวิทยาของ  และ  (ซึ่งปรากฏท้ายพยางค์) แตกต่างกันไป บางแหล่งจัดให้  เป็นหน่วยเสียงย่อยของหน่วยเสียง  และจัดให้  เป็นหน่วยเสียงย่อยของหน่วยเสียง  ในขณะที่บางแหล่งจัดให้  เป็นหน่วยเสียงย่อยของหน่วยเสียง  เท่านั้น และบางแหล่งไม่เห็นด้วยกับการจัดเช่นนี้ทั้งหมด
หน่วยเสียง  ในภาษาอูรักลาโวยจถิ่นบ้านสังกาอู้มีเสียงแปร 2 เสียง ได้แก่ เสียงลิ้นกระทบ ปุ่มเหงือก ก้อง  และเสียงที่มีลักษณะใกล้เคียงกับเสียงเสียดแทรก เพดานอ่อน ก้อง 
หน่วยเสียง  ในภาษาอูรักลาโวยจถิ่นบ้านสังกาอู้ปรากฏในตำแหน่งต้นพยางค์เท่านั้น แต่ในภาษาอูรักลาโวยจถิ่นภูเก็ตปรากฏทั้งในตำแหน่งต้นพยางค์และท้ายพยางค์
=== สระ ===
==== สระเดี่ยว ====
ความสั้นยาวของเสียงสระไม่ทำให้ความหมายของคำเปลี่ยนแปลง แต่เสียงสระในพยางค์เปิดมักยาวกว่าเสียงสระในพยางค์ปิด และในขณะเดียวกัน เสียงสระที่มีพยัญชนะนาสิกเป็นพยัญชนะท้ายมักยาวกว่าเสียงสระที่มีพยัญชนะหยุดเป็นพยัญชนะท้าย
==== สระประสม ====
หน่วยเสียงสระประสมภาษาอูรักลาโวยจถิ่นบ้านสังกาอู้มี 2 หน่วยเสียง ได้แก่  และ 
=== ลักษณ์เหนือหน่วยแยกส่วน ===
ภาษาอูรักลาโวยจไม่มีวรรณยุกต์ แต่มีการเน้นพยางค์ (stress) และการใช้ทำนองเสียง (intonation) ทำให้ฟังแล้วคล้ายกับมีวรรณยุกต์ ตัวอย่างเช่น คำที่มี 2–3 พยางค์ จะเน้นที่พยางค์สุดท้าย, คำสุดท้ายของประโยคคำถาม จะมีทำนองเสียงสูงขึ้น, คำสุดท้ายของประโยคปฏิเสธ จะมีทำนองเสียงลงต่ำกว่าปกติ เป็นต้น แม้ว่าการเปลี่ยนทำนองเสียงในประโยคสามารถทำให้ความหมายของประโยคนั้นเปลี่ยนแปลงไปได้ แต่การออกเสียงเน้นที่พยางค์ใดก็ตามของคำไม่ทำให้ความหมายของคำนั้นเปลี่ยนแปลง
== ระบบการเขียน ==
เดิมทีภาษาอูรักลาโวยจไม่มีตัวเขียน นับวันจะยิ่งสูญหาย จึงเกิดโครงการ "แนวทางในการศึกษาศักยภาพของชุมชนเพื่อการอนุรักษ์และฟื้นฟูภาษา วัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างมีส่วนร่วมของชาวอูรักลาโวยจ บ้านสังกาอู้ ต.เกาะลันตาใหญ่ อ.เกาะลันตา จ.กระบี่" ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น และศูนย์ศึกษาและฟื้นฟูภาษาและวัฒนธรรมในภาวะวิกฤต สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย มหาวิทยาลัยมหิดล และได้จัดทำมาตรฐานการเขียนภาษาอูรักลาโวยจด้วยอักษรไทยขึ้นตามระบบเสียงภาษาอูรักลาโวยจที่พูดกันอยู่ในหมู่ที่ 7 บ้านสังกาอู้ ตำบลเกาะลันตาใหญ่ อำเภอเกาะลันตา จังหวัดกระบี่ เป็นหลัก
ตัวเขียนภาษาอูรักลาโวยจอักษรไทยตามที่คณะกรรมการพัฒนาระบบเขียนและจัดทำคู่มือภาษาชาติพันธุ์ด้วยอักษรไทย ศูนย์ศึกษาและฟื้นฟูภาษาและวัฒนธรรมในภาวะวิกฤต มหาวิทยาลัยมหิดล ได้กำหนดไว้ มีรายละเอียดดังต่อไปนี้
{|
| style="vertical-align:top;" |
นอกเหนือจากมาตรฐานนี้ ยังมีการใช้รูปพยัญชนะฆ|italic=yes แทน กฺ|italic=yes; ฌ|italic=yes แทน ยฺ|italic=yes; และ –จ|italic=yes แทน –ยจ|italic=yes
มีการใช้รูป –ยํ|italic=yes และ –ล|italic=yes แสดงหน่วยเสียง  ท้ายพยางค์ในภาษาอูรักลาโวยจถิ่นภูเก็ต
| style="padding-left: 1em; vertical-align:top;" |
สระสั้นที่ไม่มีตัวสะกดจะมีเสียง  อยู่ด้วย
สระสั้นที่มีตัวสะกดเป็น –ฮ|italic=yes ไม่ต้องเปลี่ยนรูปสระ
รูปสระ –ี|italic=yes โดยทั่วไปใช้แทนเสียงสระ  ที่ไม่มีเสียงพยัญชนะท้าย แต่บางครั้งยังใช้แทนเสียงสระ  ที่มีเสียงพยัญชนะท้ายด้วย โดยเฉพาะพยัญชนะนาสิก
รูปสระ โ–ะ|italic=yes ที่มีตัวสะกดนอกเหนือจาก –ฮ|italic=yes โดยทั่วไปเขียนแบบลดรูป ยกเว้นเมื่อตัวสะกดนั้นเป็น –ย|italic=yes, –ยจ|italic=yes, –ยฮ|italic=yes รวมทั้งพยัญชนะอื่นในบางคำ จะใส่ โ|italic=yes กำกับไว้
รูปสระ เ–ะ|italic=yes, แ–ะ|italic=yes และ เ–าะ|italic=yes ถ้ามีตัวสะกด ไม่ต้องใส่ไม้ไต่คู้
ในคำยืมบางคำปรากฏเสียงสระ  ในพยางค์ปิดด้วย ในกรณีนี้จะแสดงด้วยรูป เ–ิ|italic=yes
นอกเหนือจากมาตรฐานนี้ ยังมีการใช้รูปสระ –ือ|italic=yes แทน เ–อ|italic=yes ในพยางค์ที่ไม่เน้นหนัก
|}
== อ้างอิง ==
Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com/.
อูรักลาโวยจ