การแพทย์ทางเลือก

การแพทย์ทางเลือก (alternative medicine) เป็นศาสตร์เพื่อการวินิจฉัย การรักษาและการป้องกันโรคที่นอกเหนือจากศาสตร์การแพทย์แผนปัจจุบัน เป็นการปฏิบัติใด ๆ ที่ถูกหยิบยกว่ามีผลในการรักษาโรคอะไรก็ตามที่ไม่ได้ตั้งอยู่บนพื้นฐานของ"หลักฐาน"ที่มีการเก็บรวบรวมโดยใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์ มันประกอบไปด้วยความหลากหลายของการดูแลสุขภาพ ผลิตภัณฑ์และการบำบัดรักษาต่าง ๆ ตัวอย่างเช่นการปฏิบัติทางการแพทย์แบบใหม่และดั้งเดิมเช่น การรักษาโรคด้วยโรคเดียวกัน (homeopathy) ธรรมชาติบำบัด (naturopathy) การจัดกระดูก (chiropractic) การแพทย์พลังงาน (energy medicine) รูปแบบต่าง ๆ ของการฝังเข็ม แพทย์แผนจีน อายุรเวท และการรักษาตามความเชื่อของคริสเตียน และการรักษาโดยวิธีการที่ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของระบบการดูแลสุขภาพแผนปัจจุบันบนพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์
 และไม่ได้รับการสนับสนุนจากหลักฐานทางวิทยาศาสตร์
การแพทย์ผสมผสาน (complementary medicine) เป็นการแพทย์ทางเลือกที่ใช้ร่วมกับการรักษาพยาบาลแผนปัจจุบันตาม"ความเชื่อ"ที่ไม่ได้รับการพิสูจน์โดยใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์ มันช่วย"เสริม"การรักษา
 CAM เป็นตัวย่อของการแพทย์ทางเลือกและเสริม (complementary alternative medicine)
 แพทย์บูรณาการ (หรือสุขภาพแบบบูรณาการ) (Integrative medicine หรือ integrative health) คือการรวมกันของการปฏิบัติและวิธีการของการแพทย์ทางเลือกกับการแพทย์แผนปัจจุบัน
การวินิจฉัยและการรักษาแบบการแพทย์ทางเลือกมักจะไม่ถูกรวมอยู่ในหลักสูตรการศึกษาระดับปริญญาของโรงเรียนแพทย์หรือถูกใช้ในการแพทย์แผนปัจจุบันที่การรักษาจะขึ้นอยู่กับสิ่งที่ได้รับการพิสูจน์แล้วโดยใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์ การรักษาแบบทางเลือกขาดการตรวจสอบทางวิทยาศาสตร์ดังกล่าวและประสิทธิภาพของมันก็ไม่ได้ผ่านการพิสูจน์หรือหักล้างแต่อย่างใด การแพทย์ทางเลือกมักจะขึ้นอยู่กับลัทธิศาสนา ประเพณี ไสยศาสตร์ ความเชื่อในพลังเหนือธรรมชาติ วิทยาศาสตร์เทียม (pseudoscience) ข้อผิดพลาดในการให้เหตุผล โฆษณาชวนเชื่อ หรือการฉ้อโกง ระเบียบและใบอนุญาตด้านการแพทย์ทางเลือกและผู้ให้บริการดูแลสุขภาพจะแตกต่างกันไปในแต่ละประเทศและแต่ละรัฐ
ชุมชนวิทยาศาสตร์ได้วิพากษ์วิจารณ์การแพทย์ทางเลือกว่ามันขึ้นอยู่กับถ้อยแถลงที่ทำให้เข้าใจผิด การหลอกลวง วิทยาศาสตร์เทียม ค้านวิทยาศาสตร์ (antiscience)  การทุจริตหรือวิธีการทางวิทยาศาสตร์ที่น่าสงสาร การส่งเสริมด้านการแพทย์ทางเลือกถูกเรียกว่าเป็นอันตรายและผิดจรรยาบรรณ การทดสอบด้านการแพทย์ทางเลือกถูกเรียกว่าเป็นการสูญเสียทรัพยากรการวิจัยทางการแพทย์ที่ขาดแคลนอยู่แล้ว นักวิจารณ์ได้กล่าวว่า "ไม่มีสิ่งที่เป็นการแพทย์ทางเลือกจริง ๆ เพียงแต่เป็นการแพทย์ที่ได้ผลและการแพทย์ที่ไม่ได้ผล" และ "มี'ทางเลือก' (ทางการแพทย์ที่มีพื้นฐานจากหลักฐาน) ใด ๆ ที่มีเหตุผลหรือไม่?"
== ประเภทของการแพทย์ทางเลือก ==
ดูเพิ่มเติม: รายชื่อของรูปแบบของการแพทย์ทางเลือก

การแพทย์ทางเลือกประกอบด้วยหลากหลายของการปฏิบัติ ผลิตภัณฑ์และการรักษาสุขภาพ การปฏิบัติเหล่านั้นมีความแตกต่างไปจากรากฐานและวิธีการของพวกมัน การปฏิบัติอาจถูกจำแนกตามต้นกำเนิดวัฒนธรรมของพวกมันหรือตามประเภทของความเชื่อตามที่พวกมันมีพื้นฐานอยู่ วิธีการทั้งหลายอาจผสมรวมกันและวางรากฐานตัวเองบนการปฏิบัติทางการแพทย์แบบดั้งเดิมตามวัฒนธรรมเฉพาะอย่าง บนความรู้พื้นบ้าน บนสิ่งเหนือธรรมชาติ บนความเชื่อทางจิตวิญญาณ บนความเชื่อในพลังเหนือธรรมชาติ (ต้านวิทยาศาสตร์) บนวิทยาศาสตร์เทียม บนข้อผิดพลาดในการให้เหตุผล บนการโฆษณาชวนเชื่อ บนการหลอกลวง บนแนวคิดใหม่หรือแตกต่างของสุขภาพและโรค และบนพื้นฐานอื่นนอกเหนือจากที่มีการพิสูจน์โดยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ วัฒนธรรมที่แตกต่างกันอาจจะมีการปฏิบัติตามประเพณีหรือตามความเชื่อที่เป็นเอกลักษณ์ของตัวเองที่มีการพัฒนาเมื่อเร็ว ๆ นี้หรือมากกว่าพันปีมาแล้ว และมีการปฏิบัติที่เฉพาะเจาะจงหรือมีการปฏิบัติอย่างเป็นระบบ
=== ระบบที่มีพื้นฐานตามความเชื่อที่ไม่ใช่วิทยาศาสตร์หรือเป็นการปฏิบัติตามประเพณี ===
การปฏิบัติทางการแพทย์ทางเลือกจะขึ้นอยู่กับระบบความเชื่อพื้นฐานที่ไม่สอดคล้องกับวิทยาศาสตร์หรือการปฏิบัติตามวัฒนธรรมเป็นประเพณี
==== ระบบตามความเชื่อที่ไม่ใช่วิทยาศาสตร์ ====
ระบบการแพทย์ทางเลือกแบบนี้จะขึ้นอยู่กับระบบความเชื่อทั่วไปที่ไม่สอดคล้องกับข้อเท็จจริงของวิทยาศาสตร์ เช่นในการรักษาโรคโดยวิธีทางธรรมชาติหรือธรรมชาติบำบัด (Naturopathy) หรือ การรักษาโรคด้วยโรคเดียวกัน (Homeopathy)
===== การรักษาโรคด้วยโรคเดียวกัน =====

การรักษาโรคด้วยโรคเดียวกันเป็นระบบที่พัฒนาขึ้นในความเชื่อที่ว่าสารที่ทำให้เกิดอาการของโรคในคนที่มีสุขภาพดีจะช่วยรักษาอาการที่คล้ายกันในผู้ป่วย มันได้รับการพัฒนาก่อนความรู้ของอะตอมและโมเลกุลและก่อนวิชาเคมีพื้นฐานซึ่งแสดงให้เห็นว่าการทำให้เจือจางซ้ำ ๆ อย่างที่ปฏิบัติใน homeopathy จะผลิตได้ก็แต่น้ำเท่านั้นและว่า homeopathy เป็นเท็จ ชุมชนทางการแพทย์พิจารณาว่า Homeopathy เป็นการหลอกลวง
===== ธรรมชาติบำบัด =====
Naturopathic medicine จะขึ้นอยู่กับความเชื่อที่ว่าร่างกายจะเยียวยาตัวเองโดยใช้พลังงานที่สำคัญเหนือธรรมชาติที่นำทางกระบวนการของร่างกาย มุมมองหนึ่งในความขัดแย้งกับกระบวนทัศน์ของการแพทย์ตามหลักฐาน โรคทางธรรมชาติ (Naturopaths)  หลายโรคมีการต้านวัคซีน และ "หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ไม่สนับสนุนการอ้างที่ว่าการแพทย์ทางธรรมชาติสามารถรักษาโรคมะเร็งหรือโรคอื่น ๆ ได้"
==== ระบบการแพทย์ตามชาติพันธุ์ดั้งเดิม ====

ระบบการแพทย์ทางเลือกอาจจะขึ้นอยู่กับการปฏิบัติของแพทย์แผนโบราณเช่นการแพทย์แผนจีน อายุรเวทในอินเดียหรือการปฏิบัติของวัฒนธรรมอื่น&nbsp;ๆ ทั่วโลก
===== การแพทย์แผนจีน =====

การแพทย์แผนจีนคือการรวมกันของการปฏิบัติและความเชื่อดั้งเดิมที่พัฒนามากว่าพันปีในประเทศจีนร่วมกับการดัดแปลงที่ทำโดยพรรคคอมมิวนิสต์ การปฏิบัติที่พบบ่อยได้แก่ยาสมุนไพร การฝังเข็ม(การปักเข็มลงบนร่างกายที่จุดกำหนด) การนวด  การออกกำลังกาย(ชี่กง) และการรักษาด้วยการรับประทานอาหาร การปฏิบัติจะอยู่บนพื้นฐานของความเชื่อในพลังเหนือธรรมชาติที่เรียกว่าชี่ การพิจารณาของโหราศาสตร์จีนและตัวเลขจีน การใช้แบบดั้งเดิมของสมุนไพรและสารอื่น ๆ ที่พบในประเทศจีน ความเชื่อที่ว่าแผนที่ของร่างกายมีอยู่บนลิ้นซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงในร่างกาย และรูปแบบที่ไม่ถูกต้องของลักษณะทางกายวิภาคและสรีรวิทยาของอวัยวะภายใน
ในการตอบสนองต่อการขาดบุคลากรผู้ปฏิบัติงานทางการแพทย์ที่ทันสมัย ประธานเหมาเจ๋อตงแห่งพรรคคอมมิวนิสต์จีนได้ฟื้นฟูการฝังเข็มและทฤษฎีของมันได้ถูกเขียนใหม่ให้เป็นไปตามความจำเป็นทางการเมือง ทางเศรษฐกิจและโลจิสติกในการให้บริการสำหรับความต้องการทางการแพทย์ของประชากรของจีน ในปี 1950s "ประวัติศาสตร์" และทฤษฎีของการแพทย์แผนจีนได้รับการเขียนใหม่เพื่อเป็นโฆษณาชวนเชื่อของพรรคคอมมิวนิสต์ ในการเรียกร้องของเหมาที่จะแก้ไขว่า "ความคิดของชนชั้นกลางของแพทย์ตะวันตก" การฝังเข็มได้รับความสนใจในประเทศสหรัฐอเมริกาเมื่อประธานาธิบดีริชาร์ดนิกสันไปเยือนประเทศจีนในปี 1972 และคณะผู้แทนได้รับชมผู้ป่วยที่เข้ารับการผ่าตัดที่สำคัญในขณะที่ยังมีสติอย่างเต็มที่ประหนึ่งว่าได้รับการฝังเข็มแทนที่จะได้รับการดมยาสลบ หลังจากนั้นมีการพบว่าผู้ป่วยที่เลือกไว้สำหรับการผ่าตัดนั้นมีทั้งความอดทนต่อความเจ็บปวดสูงและได้รับการฝึกฝนอย่างหนักก่อนที่จะดำเนินการผ่าตัด; กรณีการสาธิตตอนนั้นก็ยังได้รับมอร์ฟีนบ่อย ๆ โดยแอบหยดผ่านทางหลอดเลือดดำที่นักสังเกตการณ์ได้รับการบอกเล่าว่ามีเพียงของเหลวและสารอาหารเท่านั้น
===== การแพทย์แบบอายุรเวท =====

การแพทย์แบบอายุรเวท (आयुर्वेद) เป็นการแพทย์แผนโบราณของอินเดีย ซึ่งจะรวมถึงความเชื่อที่ว่าสุขภาพจะได้รับอิทธิพลจากการใช้สมุนไพรแบบดั้งเดิม อายุรเวทจะเน้นการใช้ยาและการรักษาจากพืช มีผลิตภัณฑ์จากสัตว์และแร่ธาตุผสมอยู่บ้าง รวมทั้งกำมะถัน สารหนู ตะกั่วและคอปเปอร์ซัลเฟต Andrew Weil ผู้ก่อการการแพทย์ทางเลือกชาวอเมริกันได้เขียนเกี่ยวกับการแพทย์แบบอายุรเวทไว้ว่า "'การมีสุขภาพดี' เป็นมากกว่าการไม่มีโรค - มันเป็นสภาวะที่สดใสของความแข็งแรงและพลังงาน ซึ่งจะสามารถมีได้โดยความสมดุลหรือการดูแลเรื่องอาหารที่บริโภค การนอนหลับ การมีเพศสัมพันธ์และกิจกรรมอื่น ๆ ในชีวิตประจำวัน, เสริมด้วยการรักษาต่าง ๆ รวมทั้งความหลากหลายของยาที่ทำจากพืช"
ความกังวลด้านความปลอดภัยได้รับการหยิบยกขึนมาเกี่ยวกับอายุรเวท ที่มีการศึกษาของสหรัฐอเมริกาสองชิ้นพบว่าร้อยละ 20 ของยาอายุรเวทที่มีสิทธิบัตรที่ผลิตโดยชาวอินเดียประกอบด้วยระดับความเป็นพิษของโลหะหนักเช่นตะกั่ว ปรอทและสารหนู ความกังวลอื่น ๆ รวมถึงการใช้สมุนไพรที่มีสารประกอบที่เป็นพิษและการขาดการควบคุมคุณภาพในการผลิตยาอยุรเวท หลายเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นของการเป็นพิษของโลหะหนักได้รับการบันทึกการใช้สารเหล่านี้ในประเทศสหรัฐอเมริกา
=== พลังเหนือธรรมชาติและความเข้าใจผิดของพลังงานในฟิสิกส์ ===

รากฐานของความเชื่ออาจรวมถึงความเชื่อในการดำรงอยู่ของพลังเหนือธรรมชาติที่ตรวจไม่พบโดยวิทยาศาสตร์ของฟิสิกส์ เช่นเดียวกับใน biofields หรือในความเชื่อในคุณสมบัติของพลังงานของฟิสิกส์ที่ไม่สอดคล้องกับกฎของฟิสิกส์เช่นใน'การแพทย์พลังงาน'
==== สนามพลัง (จิตวิญญาณ) ====
การรักษาด้วยสนามพลังชีวภาพมีความตั้งใจที่จะให้มีอิทธิพลต่อสนามพลังที่(อ้างว่า)ล้อมรอบและเจาะเข้าไปในร่างกาย นักเขียนดังที่ได้ระบุไว้โดยนักดาราศาสตร์และผู้สนับสนุนความคิดด้านลบ (การมองในแง่ร้ายทางวิทยาศาสตร์) คาร์ล เซแกน (1934–1996) ได้อธิบายการขาดหลักฐานเชิงประจักษ์ที่จะสนับสนุนการดำรงอยู่ของสนามพลังสมมุติที่การรักษาเหล่านี้ได้รับการยืนยัน
การฝังเข็มเป็นส่วนหนึ่งของการแพทย์แผนจีน ในการฝังเข็มเป็นที่เชื่อกันว่าพลังงานเหนือธรรมชาติที่เรียกว่าชี่ไหลผ่านจักรวาลและผ่านร่างกาย และช่วยขับเคลื่อนเลือด การอุดตันของเลือดที่นำไปสู่การเกิดโรค เชื่อกันว่าการปักเข็มที่ส่วนต่าง ๆ ของร่างกายที่กำหนดโดยการคำนวณทางโหราศาสตร์สามารถเรียกคืนความสมดุลให้กับกระแสที่ถูกบล็อกจึงทำให้รักษาโรคได้
ไคโรแพรคติกได้รับการพัฒนาในความเชื่อที่ว่าการจัดกระดูกสันหลังจะมีผลต่อการไหลเวียนของพลังงานที่สำคัญเหนือธรรมชาติซึ่งมีผลต่อสุขภาพและโรค
ในเวอร์ชันตะวันตกของเรกิของญี่ปุ่น ฝ่ามือจะถูกวางบนผู้ป่วยใกล้กับจักระ เชื่อกันว่าเป็นจุดศูนย์รวมของพลังเหนือธรรมชาติ ในความเชื่อที่ว่าพลังงานเหนือธรรมชาติสามารถถ่ายโอนจากฝ่ามือของหมอในการรักษาผู้ป่วย
==== การแพทย์พลังงาน ====
การบำบัดด้วยชีวแม่เหล็กไฟฟ้าจะใช้สนามแม่เหล็กไฟฟ้าที่สามารถตรวจสอบได้เช่นสนามชีพจร แบบกระแสสลับหรือกระแสตรงหมุนเวียนในลักษณะที่ไม่ใช่การใช้งานทั่วไป การรักษาด้วยแม่เหล็กไม่ได้อ้างถึงการดำรงอยู่ของพลังเหนือธรรมชาติ แต่อ้างว่าแม่เหล็กสามารถใช้ในการต่อต้านกฎของฟิสิกส์ที่มีอืทธิผลต่อสุขภาพและโรค
=== การดูแลสุขภาพแบบองค์รวมและการแพทย์แบบจิตใจร่างกาย ===



การแพทย์แบบจิตใจร่างกายใช้วิธีการแบบองค์รวมเพื่อสุขภาพที่จะสำรวจการเชื่อมต่อกันระหว่างจิตใจ ร่างกายและจิตวิญญาณ มันทำงานภายใต้สมมติฐานที่ว่าจิตใจสามารถมีผลต่อ "การทำงานและอาการของร่างกาย" การแพทย์แบบจิตใจร่างกายจะรวมถึงการแอบอ้างการรักษาที่ทำในการฝึกโยคะ การทำสมาธิ การออกกำลังกายด้วยการหายใจลึก การใช้ภาพนำทาง การสะกดจิต การผ่อนคลายก้าวหน้า ชี่กง และไทเก็ก
โยคะเป็นวิธีหนึ่งในการเหยียดแขนเหยียดขาแบบดั้งเดิม เป็นการออกกำลังกายและการทำสมาธิในศาสนาฮินดู มันอาจจะถูกจัดให้เป็นการแพทย์พลังงานตราบเท่าที่ผลการรักษาของมันได้รับการเชื่อว่าจะเกิดจากการรักษา "พลังชีวิต" ที่ถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกายผ่านทางลมหายใจ และเชื่อว่าจะช่วยในการรักษาหลากหลายของโรคและการร้องเรียน
ตั้งแต่ปี 1990 ชั้นเรียนไทเก็ก  ที่เน้นสุขภาพอย่างเดียวได้กลายเป็นที่นิยมในโรงพยาบาลและคลินิก เช่นเดียวกับศูนย์ชุมชนและผู้อาวุโส เรื่องนี้ได้เกิดขึ้นเมื่อประชากรรุ่นเบบี้บูมมีอายุมากขึ้นและชื่อเสียงของศิลปะที่เป็นวิธีการฝึกอบรมความเครียดต่ำสำหรับผู้สูงอายุได้กลายเป็นที่รู้จักกันดี มีความแตกต่างระหว่างผู้ที่กล่าวว่าพวกเขาฝึกไทเก็กเป็นหลักในการป้องกันตัวเองกับผู้ที่ปฏิบัติมันสำหรับการเรียกร้องความสนใจด้วยความงาม (ดู'วูซู'ด้านล่าง) และผู้ที่มีความสนใจมากกว่าในผลประโยชน์ของมันที่มีต่อสุขภาพกายและสุขภาพจิตของพวกเขา
ชี่กง  เป็นการฝึกการจัดตำแหน่งของร่างกาย ลมหายใจและจิตใจเพื่อสุขภาพ เพื่อการทำสมาธิและการฝึกอบรมศิลปะการต่อสู้ ด้วยการฝังรากในแพทย์แผนจีน ในปรัชญาและในศิลปะการต่อสู้ ชี่กงจะถูกมองว่าเป็นประเพณีที่ปฏิบัติเพื่อปลูกฝังและสร้างสมดุลของ  (ชิ่) หรือสิ่งที่ได้รับการแปลว่าเป็น "พลังชีวิต"
=== การรักษาด้วยสมุนไพรและสารอื่น&nbsp;ๆ ===



การปฏิบัติที่ขึ้นอยู่กับสารจะใช้สารที่พบในธรรมชาติเช่นสมุนไพร อาหาร อาหารเสริมที่ไม่มีวิตามินและ megavitamins และแร่ธาตุ และรวมถึงการรักษาด้วยสมุนไพรแบบดั้งเดิมที่มีสมุนไพรที่มีเฉพาะภูมิภาคในแหล่งที่มีการปฏิบัติทางวัฒนธรรมได้เกิดขึ้น
ความรู้เกี่ยวกับสมุนไพร (Herbalism) หรือสมุนไพรศาสตร์ (herbology) หรือการแพทย์สมุนไพร คือการใช้พืชเพื่อการรักษาโรคและการศึกษาการใช้งานดังกล่าว พืชเป็นพื้นฐานสำหรับการรักษาพยาบาลตลอดประวัติศาสตร์ที่ผ่านมาของมนุษย์และการแพทย์แผนดังกล่าวจะยังคงได้รับการปฏิบัติอย่างแพร่หลายในปัจจุบัน
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่ไม่ใช่วิตามินจะประกอบด้วยน้ำมันปลา, กรดไขมันโอเมก้า 3, glucosamine, Echinacea, น้ำมัน flaxseed หรือแบบเป็นเม็ด, และโสม เมื่อนำมาใช้ภายใต้การกล่าวอ้างว่าจะมีผลในการรักษา
ถึงแม้ว่าการนำสมุนไพรมาใช้จะไม่ได้เป็นไปตามหลักฐานที่รวบรวมโดยใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์อย่างเคร่งครัดก็ตาม การแพทย์สมัยใหม่ก็ยังใช้ประโยชน์จากสารประกอบที่สกัดจากพืชหลายอย่างเพื่อใช้เป็นพื้นฐานสำหรับยาที่ผ่านการทดสอบตามหลักฐานและสำหรับงานเพื่อการบำบัดด้วยพืช (Phytotherapy) เพื่อประยุกต์มาตรฐานสมัยใหม่ของการทดสอบประสิทธิภาพสูงกับสมุนไพรและยารักษาโรคที่พัฒนาจากแหล่งธรรมชาติ
ขอบเขตของการแพทย์สมุนไพรบางครั้งจะขยายออกไปเพื่อรวมถึงผลิตภัณฑ์จากเชื้อราและผึ้ง รวมทั้งแร่ธาตุอาหาร สัตว์ที่มีเปลือกและชิ้นส่วนของสัตว์บางชนิด "สมุนไพร" ช่วยเยียวยาในกรณีนี้ซึ่งอาจรวมถึงการใช้สารเคมีที่ไม่ใช่พืชที่เป็นพิษจากแหล่งที่ไม่ใช่ชีวะเช่นการใช้สารตะกั่วเป็นพิษในการแพทย์แผนจีน
=== การจัดระเบียบร่างกาย ===
การจัดระเบียบร่างกายเป็นการยักย้ายถ่ายเทหรือโยกย้ายส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย เช่นแบบที่ทำในการควบคุมร่างกาย (bodywork) (การควบคุมการหายใจหริอลมปราณ) และการจัดกระดูก(ไคโรแพรคติก)
การแพทย์แบบการจัดกระดูก (Osteopathic manipulative medicine) หรือที่รู้จักกันว่าเป็นการรักษาแบบจัดกระดูกเป็นชุดหลักของเทคนิคการนวดการจับเส้นและการแพทย์กระดูกที่จำแนกสาขาเหล่านี้ให้แตกต่างแตกต่างจากการแพทย์หลัก
=== ศาสนา, การรักษาตามความเชื่อและการสวดมนต์ ===

การรักษาตามแนวทางศาสนาเช่นการใช้การสวดมนต์และการวางมือในการรักษาตามความเชื่อของชาวคริสเตียน และลัทธิทรงเจ้าเข้าผี (shamanism) จะพึ่งพาความเชื่อในสิ่งศักด์สิทธื์หรือการแทรกแซงของจิตวิญญาณสำหรับการรักษา
ลัทธิทรงเจ้าเข้าผีคือการปฏิบัติของหลายวัฒนธรรมทั่วโลกที่ผู้ประกอบการจะเข้าถึงการสถาวะของสติที่เปลี่ยนแปลงไปเพื่อที่จะเผชิญกับและมีปฏิสัมพันธ์กับโลกแห่งวิญญาณหรือช่องทางพลังงานเหนือธรรมชาติในความเชื่อที่ว่าพวกเขาสามารถรักษาได้
=== การแพทย์ทางเลือกที่ขึ้นอยู่กับการใช้ประโยชน์จากความไม่รู้และการให้เหตุผลที่มีข้อบกพร่อง ===
การปฏิบัติของการแพทย์ทางเลือกบางอย่างอาจจะขึ้นอยู่กับวิทยาศาสตร์เทียม (pseudoscience) การไม่รู้หรือการให้เหตุผลที่มีข้อบกพร่อง สิ่งเหล่านี้สามารถนำไปสู่การหลอกลวง
การบำบัดด้วยโรคเดียวกัน (Homeopathy) ได้รับการพัฒนาก่อนที่จะมีความรู้เกี่ยวกับทฤษฎีของโมเลกุลและเคมีพื้นฐานซึ่งพิสูจน์ให้เห็นว่า "การเยียวยา" มันไม่มีอะไรมากไปกว่าน้ำกลั่น
ผู้ประกอบการที่ใช้วิธีการรักษาด้วยไฟฟ้าและแม่เหล็กอาจจงใจใช้ประโยชน์จากความไม่รู้ของผู้ป่วยด้านฟิสิกส์เพื่อหลอกลวงพวกเขา
==ประสิทธิภาพ==
เป็นที่ยอมรับกันทั่วไปในแวดวงวิทยาศาสตร์ว่าการรักษาทางเลือกต่าง ๆ นั้นไม่มีการรับรองประสิทธิภาพแบบเป็นวิทยาศาสตร์ อาจจะไม่ยังไม่เคยได้รับการพิสูจน์ หรือได้รับการพิสูจน์แล้วว่าไม่ได้ผล คำอ้างจำนวนมากที่อ้างถึงประสิทธิภาพของการแพทย์ทางเลือกยังเป็นที่ถกเถียง เนื่องจากการศึกษาวิจัยที่เกี่ยวข้องนั้นบางครั้งยังมีคุณภาพของการศึกษาที่ต่ำ มีระเบียบวิธีที่บกพร่อง มีอคติจากการคัดเลือกตีพิมพ์ มีความแตกต่างของมาตรฐานผลิตภัณฑ์ และผู้ผลิตบางรายยังกล่าวอ้างเกินจริง ทำให้การอ้างประสิทธิภาพโดยยกตัวอย่างจำนวนน้อยเหล่านี้ตกเป็นเป้าหมายของการตั้งคำถาม
== เชิงอรรถ ==
== อ้างอิง ==
สุฮวง ฐิติสัตยากร. ไขข้อข้องใจทางวิชาการ. วารสารอาหารและยา 5 (มกราคม–เมษายน 2541) : 72–75. .
ธวัชชัย  กฤษณะประกรกิจ, สมจิตต์ หร่องบุตรศรี, ผ่องพรรณ กฤษณะประกรกิจ. สมาธิบำบัดทางจิตเวชศาสตร์และสุขภาพจิต. โครงการตำรามหาวิทยาลัยขอนแก่น, 2551. .
== บรรณานุกรม ==
==  ดูเพิ่ม ==
Reprinted in .
preview at Google Books.
=== สิ่งพิมพ์ขององค์การอนามัยโลก ===
Summary.
=== วารสารเพื่อการวิจัยการแพทย์ทางเลือก ===
Alternative Therapies in Health and Medicine. Aliso Viejo, California : InnoVision Communications, c1995- NLM ID: 9502013 
Alternative Medicine Review: A Journal of Clinical Therapeutics. Sandpoint, Idaho : Thorne Research, Inc., c1996- NLM ID: 9705340 
BMC Complementary and Alternative Medicine . London: BioMed Central, 2001- NLM ID: 101088661 
Complementary Therapies in Medicine. Edinburgh ; New York : Churchill Livingstone, c1993- NLM ID: 9308777 
Evidence Based Complementary and Alternative Medicine: eCAM . New York: Hindawi, c2004 NLM ID: 101215021 
Forschende Komplementärmedizin / Research in Complementary Medicine
Journal of Integrative medicine 
Journal for Alternative and Complementary Medicine New York : Mary Ann Liebert, Inc., c1995
Scientific Review of Alternative Medicine (SRAM) 
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
The National Center for Complementary and Alternative Medicine: US National Institutes of Health
The Office of Cancer Complementary and Alternative Medicine : US National Cancer Institute, National Institutes of Health
Knowledge and Research Center for Alternative Medicine : Denmark, the Ministry of the Interior and Health
Guidelines For Using Complementary and Alternative Methods : โดย the American Cancer Society
Complementary and Alternative Medicine Index: โดย the University of Maryland Medical Center
Integrative Medicine Podcasts and Handouts: ชุดสื่อการสอนโดย the University of Wisconsin Integrative Medicine Program
"Alternative Medicine" : A BBC/Open University television series that examines the evidence scientifically
"Complementary and alternative medicine: What is it?": โดย the Mayo Clinic
Natural Standard Research Collaboration
A Different Way to Heal? และ Videos : โดย PBS และ Scientific American Frontiers
Who Gets to Validate Alternative Medicine?: โดย PBS
=== ปริทัศน์ ===
What is Complementary and Alternative Medicine? – Steven Novella, Maryland
"Alternative" health practice – Skeptic's Dictionary
Quackwatch.org – Stephen Barrett (ดูเพิ่ม: Quackwatch)
What's the harm? เว็บไซต์โดย Tim Farley, listing cases of people harmed by various alternative treatments
แพทยศาสตร์
สุขภาพ
วิทยาศาสตร์เทียม
การแพทย์ทางเลือก