pythainlp/thai-wiki-dataset-v3 huggingface dataset:
ช่างสิบหมู่

ช่างสิบหมู่ คือช่างต่าง ๆ ของไทย 10 หมู่ จัดเป็นวัฒนธรรมสาขาหนึ่งที่มีความสำคัญควรค่าแก่การอนุรักษ์ สืบสาน ถ่ายทอด ช่างไทยสิบหมู่เป็นวัฒนธรรมทางด้านศิลปะแขนงหนึ่งในกระบวนช่างไทยซึ่งได้จำแนกแยกแยะงานช่างไว้มากมาย ได้แก่ ช่างเขียน ช่างแกะ ช่างสลัก ช่างกลึง ช่างหล่อ ช่างปั้น ช่างหุ่น ช่างรัก-ลงรักปิดทอง ช่างบุ และช่างปูน
==ประวัติ==
"ช่างสิบหมู่" ในสมัยก่อนเป็นกรมๆหนึ่ง ซึ่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัตติวงศ์ ทรงอธิบายประทานแก่พระยาอนุมานราชธน ในหนังสือบันทึกความรู้เรื่องต่าง ๆ ดังนี้ว่า
"ตามปกติการปกครองเมืองสมัยโบราณ จัดเป็นจตุสดมภ์ คือเป็นกระทรวงเวียง วัง คลัง นา กระทรวงใดมีกิจจะต้องทำสิ่งซึ่งต้องอาศัยฝีมือช่าง ก็ต้องหาช่างชนิดที่ต้องการใช้มารวบรวมตั้งไว้ในกระทรวงนั้นเพื่อใช้ จึงได้มีการช่างมากมายกระจัดกระจายอยู่ในที่ต่าง ๆ หลายกระทรวงด้วยกัน ตามที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตรัสไว้ ดังจะยกตัวอย่างให้เห็น เช่น กระทรวงวัง มีกรมทหารในกรมรักษาพระองค์ แต่มีกรมช่างทหารในขึ้นอยู่ในกรมทหารในนั้นอีกชั้นหนึ่ง เจ้ากรมคือหลวงประดิษฐ์นิเวศน์ เห็นได้ตามชื่อว่ามีหน้าที่ปลูกสร้างเรือนหลวงในพระราชนิเวศน์ คงมีขึ้นด้วยเหตุที่เจ้ากรมหรือปลัดกรมคนใดคนหนึ่งในกรมทหารในเป็นผู้เข้าใจการปลูกสร้างจึงตรัสใช้ ผู้รับสั่งนั้นก็ต้องเสาะหาช่างมาเป็นลูกมือ งานมากขึ้น ช่างมากขึ้นก็ต้องตั้งขึ้นเป็นกรมทหารใน แม้แต่กรมมหาดเล็กก็ยังมีกรมช่างมหาดเล็ก เป็นอีกกรมหนึ่งเหมือนกัน มีช่างเขียน ช่างปั้นและอื่น ๆ ช่างสิบหมู่จึงเป็นชื่อกรมที่รวบรวมช่างไว้มีสิบหมู่ด้วยกัน แต่ไม่ได้หมายความว่าในบ้านเมืองมีช่างแค่สิบอย่างเท่านั้น ที่กล่าวมาเป็นเพียงตัวอย่างที่ยกมารวมไว้เรียกว่า "ช่างสิบหมู่" "
แท้จริงช่างไทยมีอยู่มากกว่า 10 หมู่ แต่ที่เรียกว่า "ช่างสิบหมู่" ก็เพื่อต้องการจะรวบรวมช่างที่เป็นส่วนสำคัญไว้ก่อนเพียง 10 หมู่ ต่อมาภายหลังจึงได้เพิ่มเติม หรือแยกแขนงออกไปอีกตามลักษณะของงานนั่นเอง ตามบัญชีชื่อช่างที่ขึ้นทำเนียบเป็นช่างหลวงมีดังต่อไปนี้ ช่างเลื่อย ช่างก่อ ช่างดอกไม้เพลิง ช่างไม้สำเภา ช่างปืน ช่างสนะ (จีน) ช่างสนะ (ไทย) ช่างขุนพราหมณ์เทศ ช่างรัก ช่างมุก ช่างปากไม้ ช่างเรือ ช่างทำรุ ช่างเขียน ช่างแกะ ช่างสลัก ช่างกลึง ช่างหล่อ ช่างปั้น ช่างหุ่น ช่างบุ ช่างปูน ช่างหุงกระจก ช่างประดับกระจก ช่างหยก ช่างชาดสีสุก ช่างดีบุก ช่างต่อกำปั่น และช่างทอง
“ช่างสิบหมู่” ช่างสิบหมู่นี้ไม่ได้หมายความว่าเป็นจำนวนสิบ แต่สิบตัวนี้เป็นภาษาบาลีความเดิมเขียนว่า สิปปะ และหดไปเหลือ ป. ตัวเดียว แล้วลดมาเป็น บ. เป็นสิบ จะให้เข้าใจง่ายว่าช่างสิบประเภทก็เลยไม่มีใครเข้าใจภาษาดั้งเดิม ช่างสิปปะตรงกับในสันสกฤตแปลว่า “ศิลปะ” เพราะในภาษาสันสกฤตใช้ตัว ศ. ศิลปะกับสิปปะในบาลีจึงมีความหมายตรงกัน ช่างสิบหมู่คือช่างงานศิลปะ โดยในราชการของหลวงก็ต้องทำของใช้ในส่วนของราชการส่วนพระ ส่วนราชสกุล และบริการแก่ศาสนา บริการแก่ประชาชนจึงต้องมีช่างไว้มากมายหลายประเภท ช่างเหล่านี้ก็มาจากการรวบรวมคนที่มีความสามารถมีฝีมือจากพื้นถิ่นพื้นบ้านเอามาเป็นช่างหลวงรวมไว้ในหมู่  กรมช่างสิบหมู่เดิมก็ถูกรวมเป็นกรมศิลปากรแล้วก็มาเป็นกองหัตถศิลป์ใน สุดท้ายเปลี่ยนเป็นกรมศิลปากร ในปัจจุบัน
ฉะนั้นแล้วช่างสิบหมู่จึงไม่ได้หมายความว่าเป็นช่าง 10 ประเภทอย่างที่บางคนเข้าใจ
== อ้างอิง ==
ช่างสิบหมู่  คอลัมน์รู้ไปโม้ด โดยน้าชาติ ประชาชื่น 
ศิลปะไทย
งานศิลปกรรม
คณะการบริการและการท่องเที่ยว มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

คณะการบริการและการท่องเที่ยว มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (Faculty of Hospitality and Tourism, Prince of Songkla University) เป็นหน่วยงานระดับคณะวิชาสังกัดมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ตั้งอยู่ที่วิทยาเขตภูเก็ต ก่อตั้งในปี 2550
== ประวัติ ==
คณะการบริการและการท่องเที่ยว มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เดิมใช้ชื่อ คณะการจัดการโรงแรมและการท่องเที่ยว เป็นคณะที่อยู่ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 7 (2535-2539) โดยเปลี่ยนชื่อจาก "คณะอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว" (หลักสูตรภาษาไทย) เป็นหลักสูตรบริหารธุรกิจ วิชาเอก การจัดการโรงแรม (หลักสูตรนานาชาติ) (Bachelor of Business Administration: Hotel Management) มุ่งเน้นการจัดการศึกษาที่มีคุณภาพในหลักสูตรนานาชาติที่สอนเป็นภาษาอังกฤษ มีวิสัยทัศน์ที่จะพัฒนาไปสู่ความเป็นเลิศในภูมิภาค ผลิตบัณฑิตที่มีความสามารถทำงานในระดับนานาชาติและสามารถได้รับการพัฒนาเป็นผู้บริหารระดับสูงได้
เมื่อได้เปิดหลักสูตรสาขาวิชาวิเทศธุรกิจ(จีน) (International Business: China) ในปีการศึกษา 2544 ชื่อคณะการจัดการโรงแรมและการท่องเที่ยว ได้เปลี่ยนมาเป็นคณะอุตสาหกรรมบริการเพื่อให้ครอบคลุมสาขาวิชาใหม่ในสาขาบริการอย่างอื่นนอกจากสาขาวิชาการจัดการโรงแรมและการท่องเที่ยว ในปี การศึกษา 2546 คณะได้เปิดหลักสูตรบริหารธุรกิจมหาบัณฑิต สาขาวิชาการจัดการการบริการและการท่องเที่ยว (หลักสูตรนานาชาติ)(Master of Business Administration in Hospitality and Tourism Management) และในปีเดียวกันได้จัดหลักสูตรร่วมกับ College of Human Environment Science, Oklahoma State University, Still water Oklahoma, USA ในระดับปริญญาเอกสาขา วิชา การจัดการโรงแรม ภัตตาคารและการท่องเที่ยว (Ph.D. in Hotel, Restaurant and Tourism Administration) ต่อมาได้เปิดหลักสูตรจีนศึกษา (Chinese Studies) และไทยศึกษา (Thai Studiese) เพิ่มในปี 2547 และ 2548 ตามลำดับ และในปี 2549 ก็ได้แยกสาขาการจัดการโรงแรมและการท่องเที่ยว ออกเป็นสาขาการจัดการการบริการ และการจัดการการท่องเที่ยว และในปี 2550 ก็ได้หยุดรับสมัครนักศึกษาสาขาการจัดการการโรงแรมและการท่องเที่ยว ต่อมาเมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน 2550 ได้รับการอนุมัติจากสภามหาวิทยาลัย ให้แยกหน่วยงานออกเป็น 2 คณะ คือ คณะวิเทศศึกษา รับผิดชอบจัดการเรียนการสอน 3 หลักสูตร คือ หลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาวิเทศธุรกิจ : จีน, หลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาจีนศึกษา และหลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาไทยศึกษา สำหรับคณะอุตสาหกรรมบริการ รับผิดชอบจัดการเรียนการสอน 3 หลักสูตร คือ หลักสูตรบริหารธุรกิจบัณฑิต สาขาวิชาการจัดการการบริการ, หลักสูตรบริหารธุรกิจบัณฑิต สาขาวิชาการจัดการการท่องเที่ยว และหลักสูตรบริหารธุรกิจมหาบัณฑิต พร้อมทั้งเปลี่ยนชื่อเป็น คณะการบริการและการท่องเที่ยว
== หลักสูตร ==
== ทำเนียบคณบดี ==
ผศ. ดร. พรพิษณุ พรหมศิวะพัลลภ (พ.ศ. 2562 - ปัจจุบัน)
รศ. ดร. ปรารถนา กาลเนาวกุล (พ.ศ. 2554 - พ.ศ. 2562)
ผศ. รอ. นพ. ดร. สุมาส วงศ์สุนพรัตน์ (พ.ศ. 2552)
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
เว็บไซต์อย่างเป็นทางการ 
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตภูเก็ต
สถานศึกษาในอำเภอกะทู้
ปูพระพี่นาง

ปูพระพี่นาง เป็นปูน้ำจืดที่ค้นพบในประเทศไทยที่บริเวณฝั่งลำห้วย ตำบลท่าแฉลบ อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี  เมื่อ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2540 โดย นายมงคล วงศ์กาฬสินธุ์ นักวาดรูป และได้เก็บตัวอย่างส่งให้นักวิทยาศาสตร์ แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เป็นผู้ตรวจสอบสายพันธุ์ และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้กราบทูลขอพระราชทานพระอนุญาตชื่อจาก สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ เป็นชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Potamon galyaniae และชื่อไทยว่า “ ปูพระพี่นาง “ มีชื่อสามัญว่า Crimson Crab และได้รับพระราชานุญาต เมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2542 โดยจะทำการพิมพ์เผยแพร่ปูที่พบใหม่นี้ในวารสารต่างประเทศชื่อ Crustaceana , International Journal of Crustacean Research
ลักษณะมี 3 สี คือ สีแดงเลือดนก แดงส้ม และสีขาว โดยกระดองมีสีแดงเลือดนก ขอบของกระดอง ขอบเบ้าตา และริมฝีปากเป็นสีแดงส้ม ขาเดินทั้ง 4 คู่  เป็นสีแดงเลือดนก ยกเว้นตรงปลายประมาณ 1 ใน 3 ของก้ามหนีบทั้ง 2 ข้าง เป็นสีขาว กระดองขนาดกว้างประมาณ 4.6 ซม.
== อ้างอิง ==
อนุรักษ์ปูพระพี่นางปูน้ำจืดพันธุ์ใหม่
ปูน้ำจืด "พระพี่นาง" KMUTT Digital library
พระพี่นาง
สิ่งมีชีวิตที่ตั้งชื่อตามพระนามของพระบรมวงศานุวงศ์ไทย
สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
ปูกางร่ม

ปูกางร่ม  ถูกค้นพบเมื่อ 24 มีนาคม พ.ศ. 2550 ที่บริเวณแหล่งน้ำจืดจังหวัดตรัง โดยนายอนันต์ สุตะพานิช จากกรมประมง ลำตัวเป็นรูปไข่แบน มีขนาดลำตัวตั้งแต่ 1.0-2.5 เซนติเมตร เมื่อโตเต็มวัยขนาดอยู่ที่ 2.0-2.5 เซนติเมตร
== อ้างอิง ==
มหัศจรรย์...ปูกางร่ม สัตว์ฉลาด..ใช้ใบไม้ปกป้อง กันภัย   
กางร่ม
สัตว์ที่พบในประเทศไทย
แคว้นบาเลนเซีย

แคว้นบาเลนเซีย (Comunidad Valenciana) หรือ แคว้นวาเล็นซิอา (บาเลนเซีย: Comunitat Valenciana) เป็นแคว้นปกครองตนเองที่ตั้งอยู่ทางตอนกลาง-ตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศสเปน ประกอบด้วย 3 จังหวัดเรียงจากทิศเหนือไปทิศใต้ ได้แก่ จังหวัดกัสเตยอน/กัสเต็ลโย จังหวัดบาเลนเซีย/วาเล็นซิอา และจังหวัดอาลิกันเต/อาลากันต์ (ชื่อในภาษาสเปน/ภาษาบาเลนเซีย)
แคว้นบาเลนเซียมีชายฝั่งติดกับทะเลเมดิเตอร์เรเนียนยาว 518 กิโลเมตร มีเนื้อที่ในการปกครอง 23,255 ตารางกิโลเมตร และมีประชากรประมาณ 4.9 ล้านคน (พ.ศ. 2559) ตามกฎหมายปกครองตนเองของแคว้น บาเลนเซียได้รับการจัดให้เป็น "ชาติ" (nationality) เช่นเดียวกับแคว้นอื่นบางแคว้นในสเปน มีภาษาราชการ 2 ภาษา ได้แก่ ภาษาสเปนและภาษาบาเลนเซีย (ชื่อเรียกของภาษากาตาลาในแคว้นนี้) ส่วนเมืองหลักของแคว้นคือ บาเลนเซีย (วาเล็นซิอา)
== อ้างอิง ==
 
บาเลนเซีย
บาเลนเซีย
รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2520
แจกันรูบิน

แจกันรูบิน (Rubin vase) เป็นภาพลวงตาชนิดหนึ่ง คิดคันขึ้นประมาณ พ.ศ. 2458 โดย เอ็ดการ์ รูบิน นักจิตวิทยาชาวเดนมาร์ก เป็นภาพแจกันที่ด้านข้างสองด้านเป็นรูปใบหน้าคน
ภาพ:Facevase.png|ภาพแจกันรูบินภาพเดียวกัน แต่สลับสีกัน
ภาพ:Klam-DveTvareNeboPohar.gif|
ภาพลวงตา
ลูกบาศก์แนแกร์

ลูกบาศก์แนแกร์ (Necker cube) เป็นภาพลวงตาชนิดหนึ่ง คิดค้นโดยหลุยส์ อาลแบร์ แนแกร์ นักผลิกศาสตร์ชาวสวิส ใน พ.ศ. 2375 เป็นภาพโครงสร้างของลูกบาศก์ ภาพนี้สามารถมองให้ด้านหน้าของลูกบาศก์เป็นด้านหน้าหรือด้านหลังของภาพก็ได้
ภาพลวงตา
หลุยส์ อาลแบร์ แนแกร์

หลุยส์ อาลแบร์ แนแกร์ (Louis Albert Necker; 10 เมษายน 2329 – 20 พฤศจิกายน 2404) เป็นนักผลิกศาสตร์ชาวสวิส เป็นผู้คิดค้นลูกบาศก์แนแกร์ซึ่งเป็นภาพลวงตาชนิดหนึ่งที่เป็นที่รู้จักกันแพร่หลาย
นักวิทยาศาสตร์ชาวสวิส
บุคคลจากเจนีวา
มณฑลพายัพ

มณฑลพายัพ เป็นมณฑลหนึ่งในการปกครองส่วนภูมิภาคระบบมณฑลเทศาภิบาลของราชอาณาจักรสยาม ครอบคลุมพื้นที่ภาคเหนือตอนบน
==ประวัติศาสตร์==
มณฑลลาวเฉียง
ในปี พ.ศ. 2437 จากการที่หัวเมืองประเทศราชล้านนาถูกอังกฤษและฝรั่งเศสขนาบโอบล้อม พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงกระกรุณาโปรดฯให้ 5 หัวเมืองประเทศราชล้านนา จัดขึ้นเป็นมณฑลลาวเฉียง
มณฑลพายัพ
เมื่อวันที่ 30 มิถุนายน พ.ศ. 2443 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนชื่อเป็นมณฑลตะวันตกเฉียงเหนือ แล้วจึงเปลี่ยนมาเป็นมณฑลพายัพ ในปลายปีเดียวกัน ซึ่งประกอบด้วย 6 หัวเมือง คือ
เมืองนครเชียงใหม่ - ครอบคลุมพื้นที่ เมืองแม่ฮ่องสอน เมืองปาย เมืองเชียงแสน และเมืองเชียงราย
เมืองนครลำปาง - ครอบคลุมพื้นที่ เมืองพะเยา และเมืองงาว
เมืองนครลำพูน
เมืองนครน่าน - ครอบคลุมพื้นที่ เมืองเชียงของ เมืองเทิง เมืองเชียงคำ , เมืองปง เมืองเชียงม่วน และแขวงไชยบุรี (สปป. ลาว ทั้งหมด)
เมืองนครแพร่
เมืองเถิน (ต่อมาในปี พ.ศ. 2446 ยุบลงรวมเข้ากับเมืองนครลำปาง)
ต่อมาเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2459 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้แยก เมืองนครลำปาง เมืองนครน่าน และเมืองนครแพร่ ออกเป็นจากมณฑลพายัพและให้จัดตั้งมณฑลมหาราษฎร์ โดยมีสำนักข้าหลวงใหญ่มณฑลตั้งอยู่ที่เมืองนครแพร่ และต่อมาเมื่อวันที่  31 มีนาคม พ.ศ. 2469 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยุบมณฑลมหาราษฎร์ แล้วให้กับเข้ามารวมกันมณฑลพายัพตามเดิม
==รายพระนามและรายนามผู้ปกครอง==
===เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่===
|}
===เจ้าผู้ครองนครลำพูน===
|}
===เจ้าผู้ครองนครลำปาง===
|}
===เจ้าผู้ครองนครน่าน===
|}
===เจ้าผู้ครองนครแพร่===
|}
=== ข้าหลวง ===
|}
==โรงเรียนประจำมณฑลพายัพ==
โรงเรียนประจำมณฑลพายัพ "ยุพราชวิทยาลัย" ปัจจุบันคือ โรงเรียนยุพราชวิทยาลัย จังหวัดเชียงใหม่
โรงเรียนสตรีประจำมณฑลพายัพ "วัฒโนทัยพายัพ" ปัจจุบันคือ โรงเรียนวัฒโนทัยพายัพ จังหวัดเชียงใหม่
==  แหล่งข้อมูลอื่น ==
ชัยวัฒน์ ปะสุนะ. “ระบอบอาณานิคมของอังกฤษในพม่าและแหลมมลายู กับการจัดการมณฑลพายัพของรัฐสยาม ค.ศ. 1894-1933.” วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2564.
เนื้ออ่อน ขรัวทองเขียว. “รัฐสยามกับล้านนา พ.ศ. 2417–2476.” วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2553.
พรพรรณ จงวัฒนา. “กรณีพิพาทระหว่างเจ้านครเชียงใหม่กับคนในบังคับอังกฤษอันเป็นเหตุให้รัฐบาลสยามจัดการปกครองมณฑลพายัพ (พ.ศ. 2401–2445).” วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต แผนกวิชาประวัติศาสตร์ บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2517.
ภิญญพันธุ์ พจนะลาวัณย์. “สภาวะการกลายเป็นมณฑลพายัพ: ประวัติศาสตร์ของอำนาจ-ความรู้ และการผลิตพื้นที่โดยสยาม (พ.ศ. 2416–2475).” วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2562.
สรัสวดี ประยูรเสถียร. “การปฏิรูปการปกครองมณฑลพายัพ (พ.ศ. 2436–2476).” ปริญญานิพนธ์มหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร, 2523. 
== อ้างอิง ==
มณฑลเทศาภิบาล
การผนวกนครเชียงใหม่ของสยาม
มณฑลมหาราษฎร์

มณฑลมหาราษฎร์  เป็นมณฑลหนึ่งในการปกครองส่วนภูมิภาคระบบมณฑลเทศาภิบาลของราชอาณาจักรสยามที่แบ่งออกจากมณฑลพายัพในปี พ.ศ. 2458 ครอบคลุมพื้นที่ทางด้านตะวันออกของมณฑลพายัพเดิม
==ประวัติ==
ในปี พ.ศ. 2458 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้แยกนครลำปาง นครแพร่ และนครน่าน ออกเป็นมณฑลมหาราษฎร์ เนื่องจากมณฑลพายัพเป็นมณฑลที่มีเมืองใหญ่หลายเมือง และเมืองเหล่านั้นมีท้องที่กว้าง แยกอยู่ตามลุ่มน้ำถึง 3 ลุ่มน้ำ คือ ลุ่มน้ำเจ้าพระยา ลุ่มน้ำของ(โขง) ลุ่มน้ำคง(สาระวิน) มีพื้นที่ครอบคลุมทางด้านตะวันออกของมณฑลพายัพเดิม  ตั้งสำนักข้าหลวงใหญ่มณฑลที่เมืองนครแพร่ และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้มหาอำมาตย์ตรีพระยาเพชรรัตน์สงคราม เป็นสมุหเทศาภิบาล และมหาอำมาตย์โทเจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐ์ศักดิ์ เป็นอุปราชมณฑลผู้ตรวจตรากำกับราชการ ต่อมาในปี พ.ศ. 2469 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้ยุบมณฑลมหาราษฎร์รวมกันมณฑลพายัพตามเดิม
==รายพระนามและรายนามผู้ปกครอง==
===เจ้าผู้ครองนครลำปาง===
|}
===เจ้าผู้ครองนครน่าน===
|}
===เจ้าผู้ครองนครแพร่===
ตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครแพร่ถูกยกเลิกในปี พ.ศ. 2445
===สมุหเทศาภิบาล===
|}
===อุปราชมณฑล===
|}
==โรงเรียนประจำมณฑลมหาราษฎร์==
โรงเรียนชายประจำมณฑลมมหาราษฎร์"พิริยาลัย" ปัจจุบันคือ โรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่
โรงเรียนสตรีประจำมณฑลมมหาราษฎร์"นารีรัตน์" ปัจจุบันคือ โรงเรียนนารีรัตน์จังหวัดแพร่
== แหล่งอ้างอิงอื่น ==
ชัยวัฒน์ ปะสุนะ. (2564). ระบอบอาณานิคมของอังกฤษในพม่าและแหลมมลายู กับการจัดการมณฑลพายัพของรัฐสยาม ค.ศ. 1894-1933. วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
== อ้างอิง ==
มณฑลเทศาภิบาล
วัดจองคำ (จังหวัดลำปาง)

วัดจองคำ พระอารามหลวง (80px) ตั้งอยู่ที่ตำบลบ้านหวด ห่างจากตัวอำเภองาวไปทางทิศใต้ประมาณสิบกิโลเมตรตามถนนพหลโยธินลำปาง-งาว เป็นวัดศิลปะไทยใหญ่ผสมพม่า พื้นที่วัดยาวถึงบนเขาไม่ปรากฏผู้สร้างชัดเจน สันนิษฐานว่าสร้างจากคหบดีชาวไทยใหญ่ที่ได้รับสัมปทานป่าไม้ในจังหวัดลำปางเพื่อเป็นพุทธบูชา
วัดจองคำเป็นปูชนียสถานที่สำคัญของจังหวัดลำปาง ได้รับการสถาปนาให้เป็น พระอารามหลวงชั้นตรี เมื่อ พ.ศ. 2549 ในวโรกาสมหามงคลที่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 ทรงครองสิริราชสมบัติครบ 60 ปี

พระมหาเจดีย์พุทธคยาจำลอง วัดจองคำ เป็นพระเจดีย์ที่สร้างจำลองแบบขนาดเทียบเท่ากับพระมหาเจดีย์พุทธคยา ประเทศอินเดีย และมีหน่อต้นโพธิ์จากบริเวณพุทธคยาที่ตรัสรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาปลูกบริเวณข้าง ๆ พระเจดีย์
จองคำ
โบราณสถานในจังหวัดลำปาง
พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ
คำนาม

คำนาม คือคำที่ทำหน้าที่เป็นชื่อของสิ่งของใด ๆ หรือชุดของสิ่งของใด ๆ เช่น สิ่งมีชีวิต วัตถุ สถานที่ การกระทำ คุณสมบัติ สถานะ อาการ หรือแนวคิด ในทางภาษาศาสตร์ คำนามเป็นหนึ่งในชนิดของคำแบบเปิดที่สมาชิกสามารถเป็นคำหลักในประธานของอนุประโยค กรรมของกริยา หรือกรรมของบุพบท
หมวดหมู่คำศัพท์ (ชนิดของคำ) ถูกนิยามในทางที่ว่าสมาชิกจะอยู่รวมกับนิพจน์ชนิดอื่น ๆ กฎทางวากยสัมพันธ์ของคำนามจะแตกต่างกันระหว่างภาษาต่าง ๆ ในภาษาอังกฤษ คำนามคือคำที่สามารถมาพร้อมกับคำนำหน้านาม (article) และคำคุณศัพท์กำหนดลักษณะ (attributive adjective) และสามารถทำหน้าที่เป็นคำหลัก (head) ของนามวลี
== ชนิดของคำนามในภาษาไทย ==
ชนิดของคำนามในภาษาไทย แบ่งได้เป็น 5 ชนิด ได้แก่
สามานยนาม (คำนามไม่ชี้เฉพาะ)
วิสามานยนาม (คำนามเฉพาะ)
สมุหนาม (คำนามรวมหมู่)
ลักษณนาม (คำนามบอกลักษณะ)
อาการนาม (คำนามแสดงอาการ)
== อ้างอิง ==
ชนิดของคำ
ไวยากรณ์
การตั้งชื่อ
พระที่นั่งจักรวรรดิ์ไพชยนต์

พระที่นั่งจักรวรรดิ์ไพชยนต์ สร้างขึ้นโดยสมเด็จพระเจ้าปราสาททองเมื่อ พ.ศ. ๒๑๗๕ โดยสร้างเป็นปราสาทตรีมุขที่มุมกำแพงชั้นในของเขตพระราชฐานติดกับวัดพระศรีสรรเพชญ์ พระราชทานนามว่า "พระที่นั่งศิริยโสธรมหาพิมานบรรยงก์"
ต่อมา สมเด็จพระเจ้าปราสาททองทรงพระสุบิน (ฝัน) ว่า สมเด็จพระอมรินทราธิราชเสด็จลงมานั่งแทบพระองค์และตรัสให้ตั้งจักรพยุหแล้วจึงหายไป เมื่อพระองค์เสด็จออกขุนนางทรงตรัวเล่าพระสุบินให้โหราพฤฒาจารย์ทั้งหลายฟัง พระมหาราชครูปโรหิตโหราพฤฒาจารย์ทูลว่า พระนามพระที่นั่งศิริยโสธรมหาพิมานบรรยงก์ที่พระราชทานนั้นเห็นไม่ต้องนามสมเด็จพระอมรินทราธิราชซึ่งลงมาบอกให้ตั้งจักรพยุห ซึ่งจักรพยุหนี้เป็นที่ตั้งใหญ่ในมหาพิไชยสงคราม จึงขอให้นำนามจักรนี้ให้เป็นนามของมหาปราสาทว่า "พระที่นั่งจักรวรรดิ์ไพชยนต์มหาปราสาท" สมเด็จพระเจ้าปราสาททองจึงโปรดให้เปลี่ยนนามมหาปราสาทตามคำกราบบังคมทูลของโหราพฤฒาจารย์
พระที่นั่งจักรวรรดิ์ไพชยนต์มีลักษณะเป็นปราสาทโถง มีสามชั้น สำหรับเป็นที่ประทับเพื่อทอดพระเนตรกระบวนแห่มหรสพ และการยกทัพพยุหยาตราผ่านบริเวณสนามไชยซึ่งอยู่หน้าพระที่นั่ง
== อ้างอิง ==
พระราชวังโบราณ อยุธยา
จักรวรรดิ์ไพชยนต์
อุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา
พระที่นั่งวิหารสมเด็จ

พระที่นั่งวิหารสมเด็จ แต่เดิมเป็นพระที่นังมังคลาภิเษก สมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงใช้รับราชทูตเมืองละแวก(กัมพูชา) สมเด็จพระเอกาทศรถทรงใช้เป็นที่ประกอบพระราชพิธีประเวศพระนคร ต่อมาในสมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง พระที่นั่งถูกฟ้าผ่าจนไหม้เสียหายเกือบทั้งหมด พระองค์โปรดเกล้าให้รื้อและสร้างพระที่นั่งองค์ใหม่ขึ้นทดแทนใน พ.ศ. 2179 พระราชทานนามว่า พระที่นั่งวิหารสมเด็จ มีมุขหน้าและหลังยาว แต่มุขข้างสั้น ด้านซ้ายของพระที่นั่งมีโรงช้างเผือก
พระราชวังโบราณ อยุธยา
วิหารสมเด็จ
อุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา
คาวาซากิ

คาวาซากิ  อาจหมายถึง
== สถานที่ ==
นครคาวาซากิ  หรือ เมืองคาวาซากิ  อาจหมายถึง
คาวาซากิ (จังหวัดคานางาวะ) นครในจังหวัดคานางาวะ
* เขตคาวาซากิ เขตในนครคาวาซากิ จังหวัดคานางาวะ
คาวาซากิ (จังหวัดฟูกูโอกะ) เมืองในจังหวัดฟูกูโอกะ
คาวาซากิ (จังหวัดมิยางิ) เมืองในจังหวัดมิยางิ
== ความหมายอื่น ==
คาวาซากิ (จักรยานยนต์) บริษัทผลิตจักรยานยนต์ สำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ที่โคเบะ
โชโซ คาวาซากิ ผู้ก่อตั้งบริษัทจักรยานยนต์คาวาซากิ
โรคคาวาซากิ โรคในเด็กซึ่งตั้งชื่อตามแพทย์ผู้ค้นพบคือโทมิซากุ คาวาซากิ
== ดูเพิ่ม ==
คาวาซากิ ฟรอนตาเล สโมสรฟุตบอลในคาวาซากิ จังหวัดคานางาวะ
ภาษาเรเงา

ภาษาเรเงา  หรือภาษาโรเงา มีผู้พูดทางภาคกลางและภาคใต้ของเวียดนาม มีผู้พูดในประเทศเวียดนาม 16,000 คน (พ.ศ. 2545) จัดอยู่ในตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก กลุ่มภาษามอญ-เขมร สาขามอญ-เขมรตะวันออก สาขาย่อยบะห์นาริก โดยอยู่ในกลุ่มย่อยบะห์นาริกเหนือ เขียนด้วยอักษรละติน
== อ้างอิง ==
Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com/.
รแงา
ภาษาแสก

ภาษาแสก เป็นภาษาตระกูลขร้า-ไทที่ใช้พูดบริเวณสองฝั่งแม่น้ำโขงในประเทศลาวและจังหวัดนครพนม ประเทศไทย  ผู้พูดภาษานี้เหลือน้อยเพราะคนรุ่นใหม่หันไปพูดภาษาลาวและภาษาไทยถิ่นอีสานมากขึ้น
== ตัวอย่าง ==
แม้ภาษาแสกจะอยู่ในตระกูลภาษาขร้า-ไท แต่ก็ได้มีการปะปนกับภาษาเวียดนามบางคำจึงมีลักษณะแตกต่างไปจากภาษาอีสานทั่วไป เช่น
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
แนวทางการจัดทำพจนานุกรมภาษาแสกฉบับชาวบ้านเพื่อการอนุรักษ์และฟื้นฟูภาษาและภูมิปัญญาแสกบ้านบะหว้า ต.ท่าเรือ อ.นาหว้า จ.นครพนม  (2013)
ภาษาในประเทศไทย
ภาษาในประเทศลาว
กลุ่มภาษาไท
อักษรโอคัม

อักษรโอคัมหรืออักษรออกฮัม ตั้งชื่อตามเทพเจ้าของไอริช จารึกอักษรออกฮัมราว 500 ชิ้น พบในไอร์แลนด์ สกอตแลนด์ เวลส์ และอังกฤษ อายุอยู่ในช่วง พ.ศ. 900 – 1200 อักษรแต่ละตัวตั้งชื่อตามต้นไม้ อักษรเชื่อมติดกันด้วยเส้นหนาในแนวนอนทำให้ดูเหมือนการแตกกิ่งของต้นไม้ เขียนในแนวตั้ง จากล่างขึ้นบนหรือแนวนอน จากซ้ายไปขวา เครื่องหมาย Eite และ Eite thuathail ใช้เขียนขึ้นต้นและลงท้ายประโยค
== ยูนิโคด ==
== อ้างอิง ==
อักษรโอคัม
อโคัม
ช็อต ชาร์จ ช็อก ร็อก คอนเสิร์ต

ช็อต ชาร์จ ช็อก ร็อก คอนเสิร์ต (Short Charge Shock Rock Concert) เป็นคอนเสิร์ตการแสดงของศิลปินร็อกไทยในสังกัดอาร์เอส นำโดย หิน เหล็ก ไฟ, ไฮ-ร็อก, หรั่ง ร็อกเคสตร้า, พิสุทธิ์ ทรัพย์วิจิตร และ เสือ - ธนพล อินทฤทธิ์ เคยจัดมาแล้วทั้งหมด 5 ครั้ง ในปี พ.ศ. 2536 - 2538, พ.ศ. 2556 และ พ.ศ. 2566
ช็อต ชาร์จ ช็อก ร็อก คอนเสิร์ต นับเป็นคอนเสิร์ตประวัติศาสตร์อีกครั้งหนึ่งของวงการดนตรีไทย เพราะเป็นครั้งแรกที่มีการแสดงคอนเสิร์ตด้วยศิลปินร็อกชาวไทยล้วน ๆ และประสบความสำเร็จอย่างงดงาม และเป็นคอนเสิร์ตชุดเหมือนกับเทศกาลคอนเสิร์ตของต่างประเทศ เช่น มอนสเตอร์ส ออฟ ร๊อก (Monsters of Rock) ประเทศอังกฤษ ซึ่งในช่วงเวลานั้นกระแสดนตรีในเมืองไทยให้ความสนใจในดนตรีร็อกเป็นอย่างมาก
== รายละเอียด ==
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
คอนเสิร์ตในประเทศไทย
อาร์เอส
ประเทศไทยในปี พ.ศ. 2536
ประเทศไทยในปี พ.ศ. 2537
ประเทศไทยในปี พ.ศ. 2538
ประเทศไทยในปี พ.ศ. 2556
ประเทศไทยในปี พ.ศ. 2566
ชุดตัวอักษรโทแคเรียน

ชุดตัวอักษรโทแคเรียน มีอีกชื่อว่า อักษรคุปตะเฉียงเอเชียกลาง หรือ อักษรพราหมีเตอร์กิสถานเหนือ เป็นอักษรสระประกอบที่ใช้ระบบเครื่องหมายเสริมสัทอักษรเพื่อเชื่อมโยงสระกับสัญลักษณ์พยัญชนะ เป็นส่วนหนึ่งของตระกูลอักษรพราหมีที่เคยใช้เขียนภาษากลุ่มโทแคเรียน ซึ่งส่วนใหญ่มาาจากคริสต์ศตวรรษที่ 8 (กับบางส่วนที่ปรากฏก่อนหน้า น่าจะ ค.ศ. 300) ซึ่งจดลงบนใบลาน แผ่นไม้ และกระดาษจีน วัสดุเหล่านี้ได้รับการรักษาจากสภาพภูมิอากาศที่แห้งแล้งมากในแอ่งตาริม
==อักษร==
===ตาราง===
== อ้างอิง ==
==แหล่งข้อมูลอื่น==
TITUS: Tocharian alphabets, conjugation tables, and  manuscripts from the Berlin Turfan Collection
A Tocharian-to-English dictionary with nearly 200 words with accompanying article
Tocharian Online by Todd B. Krause and Jonathan Slocum, University of Texas at Austin
Tocharian alphabet at Omniglot.com
Online: , also in print: 
อักษรโบราณ
อักษรในตระกูลอักษรพราหมี
ท่าอากาศยานนานาชาติอินช็อน

ท่าอากาศยานนานาชาติอินช็อน (ฮังกึล: 인천국제공항, ฮันจา: 仁川國際空港) ตั้งอยู่ที่เกาะย็องชง เมืองอินช็อน ประเทศเกาหลีใต้ ซึ่งอยู่ทางตะวันตกของโซล โดยเป็นท่าอากาศยานหลักของเกาหลีใต้ และสายการบินแห่งชาติอย่างโคเรียนแอร์ รวมทั้งเอเชียน่าแอร์ไลน์ และคาร์โก360 แทนที่ท่าอากาศยานกิมโป (เดิมคือท่าอากาศยานนานาชาติกิมโป) นับตั้งแต่ พ.ศ. 2544 เป็นต้นมา อินช็อนยังได้รับการยอมรับจากสกายแทร็ก ว่าเป็นท่าอากาศยานระดับ 5 ดาว ร่วมกันกับชางงีของสิงคโปร์ และฮ่องกงของจีน ใน พ.ศ. 2552 ท่าอากาศยานนานาชาติอินช็อนได้รับการลงคะแนนให้เป็นท่าอากาศยานที่ดีที่สุดในโลกจากการจัดอันดับโดยสกายแทร็ก นอกจากนี้ อินช็อนยังได้ครองตำแหน่งท่าอากาศยานที่ดีที่สุดในโลกต่อเนื่องเป็นเวลา 12 ปี ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2548 ถึง 2559 จากการจัดอันดับโดยเอเอสคิว (Airport Service Quality)
ปัจจุบัน ท่าอากาศยานนานาชาติอินช็อนมีอาคารผู้โดยสาร 2 อาคาร โดยอาคารผู้โดยสาร 2 หรือเทอร์มินอล 2 ได้เปิดใช้บริการในเดือน ม.ค. ปี พ.ศ. 2561 ผู้โดยสารสามารถเดินทางระหว่างอาคารผู้โดยสารทั้ง 2 อาคารโดยใช้บริการรถบัสฟรีที่มีให้บริการทุก 5 นาที หรือรถไฟเออาร์อีเอ็กซ์ (AREX: Airport Railroad Express) ซึ่งมีค่าใช้จ่ายประมาณ 900 วอน
ในปี 2562 ท่าอากาศยานนานาชาติอินช็อนให้บริการผู้โดยสารขาเข้าและขาออกรวมกันจำนวน 71,169,722 คน และมีปริมาณไฟลท์รวม 404,104 ไฟลท์
== สายการบินและจุดหมายปลายทาง ==


ท่าอากาศยานแห่งนี้มีสายการบินให้บริการมากกว่า 69 สาย โดยสายการบินที่มีจำนวนผู้โดยสารมากที่สุดคือ โคเรียนแอร์ ตามมาด้วยเอเชียนาแอร์ไลน์
== อ้างอิง ==
อินช็อน
สิ่งก่อสร้างในอินช็อน
แฟนแทสติกโฟร์

แฟนแทสติกโฟร์ (Fantastic Four) เป็นบันเทิงคดีเกี่ยวกับซูเปอร์ฮีโร่ซึ่งเป็นกลุ่มคน 4 คน เป็นหนังสือการ์ตูนวางจำหน่ายโดยมาร์เวลคอมิกส์ คอมิคเล่มแรกก็คือ The Fantastic Four #1 (พฤศจิกายน 1961) แฟนแทสติกโฟร์เป็นกลุ่มซูเปอร์ฮีโร่แรก ๆ เขียนและแก้ไขโดยสแตน ลี และผู้วาดภาพ / และช่วยแต่งเนื้อเรื่องคือแจ็ก เคอร์บี
== สมาชิกแฟนแทสติกโฟร์ ==
คนพลังกายสิทธิ์ (Mr.Fantastic) หรือรีด ริชาร์ด หัวหน้ากลุ่ม แฟนแทสติกโฟร์ และผู้ออกโครงการสำรวจอวกาศ ความสามารถของเขาคือการยืดร่างกายส่วนต่างๆเหมือนยางยืดซึ่งช่วยในการจับศัตรูได้เป็นอย่างดี
คนพลังภูผาหิน (The Thing) หรือเบน กริมม์ เพื่อนสนิทของรีด ริชาร์ด เขาเป็นอดีตนักบินเก่าของ นาซ่า มาก่อน ร่างกายของเขาเป็นหินอยู่ตลอดเวลาและมีกำลังมากที่สุดในกลู่ม
สาวน้อยพลังล่องหน (Invisible Woman) หรือซูซาน สตอร์ม เป็นภรรยารีด ริชาร์ดสามารถทำตัวให้ล่องหนได้ และสามารถปล่อยคลื่นพลังที่มองไม่เห็น
คนพลังไฟ (Human Torch) หรือจอห์นนี สตอร์ม น้องชายของซูซาน สตอร์ม สามารถเรียกไฟให้ลุกท่วมตัวและบินได้โดยทำให้อากาศรอบตัวร้อนขึ้น เขามักจะจับคู่กับ เบน กริมม์ บ่อย ๆ เวลาว่าง ๆ ชอบพูดเล่นลิ้น แกล้งคน และหยอกคนไปทั่ว
== หนังสืออ่านเพิ่ม ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
Fantastic Four  at the Unofficial Handbook of Marvel Comics Creators
FFPlaza.com at the Internet Archive (history of discontinued site)
fantasticfourheadquarters.com (includes creator interviews)
Fantastic Four featured on Mugen
 
 
มาร์เวลคอมิกส์
ซูเปอร์ฮีโร่ในมาร์เวลคอมิกส์
ยอดมนุษย์อเมริกัน
การ์ตูนอเมริกัน
ตระกูลสมมุติ
องค์กรสมมุติ
ตัวละครกลุ่มสี่