คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 54

คณะรัฐมนตรีคณะที่ 54 (17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2544 – 11 มีนาคม พ.ศ. 2548) หรือที่รู้จักกันในชื่อ คณะรัฐมนตรีทักษิณ ชุดที่ 1 (ครม.ทักษิณ 1)
โดยได้มีพระบรมราชโองการ โปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง พันตํารวจโท ด.ร.ทักษิณ ชินวัตรเป็นนายกรัฐมนตรี ตามความในประกาศราชกิจจานุเบกษา ลงวันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2544 แล้วนั้น ต่อมาจึงได้มีการแต่งตั้งคณะรัฐมนตรี คณะที่ 54
พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงลงพระปรมาภิไธยในประกาศพระบรมราชโองการแต่งตั้งคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2544 โดย พันตำรวจโท ทักษิณ ชินวัตร เป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการ และประกาศลงราชกิจจานุเบกษา ในวันเดียวกัน
== ประวัติ ==
หลังจาก การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2544 สิ้นสุดลง และได้มีการประกาศผลการเลือกตั้ง โดยปรากฏว่า พรรคไทยรักไทย ได้รับเสียงข้างมาก เป็นอันดับหนึ่งในการเลือกตั้ง (248 ที่นั่ง ใน สภาผู้แทนราษฎรไทย ชุดที่ 21) ต่อมาได้มีการรวบรวมเสียงจากพรรคการเมืองต่างๆ เช่น พรรคเสรีธรรม, พรรคชาติพัฒนา, พรรคความหวังใหม่ และ พรรคชาติไทย ร่วมกันจัดตั้งรัฐบาล โดยมีพรรคไทยรักไทยเป็นพรรคหลัก ต่อมาได้มีการยุบรวมพรรคร่วมรัฐบาล โดย รวมพรรคความหวังใหม่ และ พรรคเสรีธรรม ในปี 2544 และ รวมพรรคชาติพัฒนา ในปี 2545 โดยให้เป็นส่วนหนึ่งของพรรคไทยรักไทย ทำให้ เมื่อรวมที่นั่งในสภาฯ ทำให้มีเสียงเกินกึ่งหนึ่งของสภาผู้แทนราษฎร (356 ที่นั่ง จาก 500 ที่นั่งในสภาฯ)
== รายชื่อคณะรัฐมนตรี ==
=== กุมภาพันธ์ 2544 – กุมภาพันธ์ 2546 ===
หมายเหตุ: ตัวหนา คือ รัฐมนตรีที่อยู่จนครบวาระก่อนหน้าจะมีการปรับคณะรัฐมนตรี
==== การเปลี่ยนแปลงคณะรัฐมนตรี ====
เกษม วัฒนชัย ขอลาออกจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ เมื่อวันที่ 8 มิถุนายน 2544 ต่อมาได้มีพระบรมราชโองการ โปรดเกล้าฯ ให้ พันตำรวจโท ทักษิณ ชินวัตร เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการอีกตำแหน่งหนึ่ง และ แต่งตั้ง สิริกร มณีรินทร์ เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ในอีกหกวันถัดมา
พันตำรวจโท ทักษิณ ชินวัตร ลาออกจากตำแหน่ง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ และในวันเดียวกัน มีพระบรมราชโองการ โปรดเกล้าฯ ให้รัฐมนตรีพ้นจากความเป็นรัฐมนตรี และแต่งตั้งรัฐมนตรี ตามความประกาศในราชกิจจานุเบกษา ลงวันที่ 10 ตุลาคม 2544 ดังนี้:
*สุวิทย์ คุณกิตติ พ้นจากตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ แทน
*สมคิด จาตุศรีพิทักษ์ เป็นรองนายกรัฐมนตรีอีกตำแหน่งหนึ่ง
นที ขลิบทอง รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และ พงศกร เลาหวิเชียร รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม ขอลาออกจำตำแหน่ง เมื่อวันที่ 4 มีนาคม 2545
มีพระบรมราชโองการ โปรดเกล้าฯ ให้รัฐมนตรีพ้นจากความเป็นรัฐมนตรี และแต่งตั้งรัฐมนตรี ตามความประกาศในราชกิจจานุเบกษา ลงวันที่ 6 มีนาคม 2545 ดังนี้:
*จาตุรนต์ ฉายแสง พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม
*พงศ์เทพ เทพกาญจนา พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี
*กร ทัพพะรังสี เป็นรองนายกรัฐมนตรี
*สุวัจน์ ลิปตพัลลภ เป็นรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการทบวงมหาวิทยาลัย
*นิกร จำนง เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม
*เนวิน ชิดชอบ เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงพาณิชย์
*จำลอง ครุฑขุนทด พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ
*สุธรรม แสงประทุม พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการทบวงมหาวิทยาลัย
=== กุมภาพันธ์ 2546 – มีนาคม 2547 ===
หมายเหตุ: ตัวหนา คือ รัฐมนตรีที่อยู่จนครบวาระก่อนหน้าจะมีการปรับคณะรัฐมนตรี
==== การเปลี่ยนแปลงคณะรัฐมนตรี ====
มีพระบรมราชโองการ โปรดเกล้าฯ ให้รัฐมนตรีพ้นจากความเป็นรัฐมนตรี และแต่งตั้งรัฐมนตรี ตามความประกาศในราชกิจจานุเบกษา ลงวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2546 ดังนี้:
* พรหมินทร์ เลิศสุริย์เดช พ้นจากตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน
* สมคิด จาตุศรีพิทักษ์ พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง แต่ไปดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี
* ร้อยเอก สุชาติ เชาว์วิศิษฐ์ พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
*พงศ์เทพ เทพกาญจนา พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม
* ร้อยตำรวจเอก ปุระชัย เปี่ยมสมบูรณ์ พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม แต่ไปดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี
มีพระบรมราชโองการ โปรดเกล้าฯ ให้รัฐมนตรีพ้นจากความเป็นรัฐมนตรี และแต่งตั้งรัฐมนตรี ตามความประกาศในราชกิจจานุเบกษา ลงวันที่ 8 พฤศจิกายน 2546 ดังนี้:
*อนุรักษ์ จุรีมาศ พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม
*สรอรรถ กลิ่นประทุม พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
*อดิศัย โพธารามิก พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ
*วัฒนา เมืองสุข พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงพาณิชย์ แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์
*อุไรวรรณ เทียนทอง พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน
*พินิจ จารุสมบัติ พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม
*สมศักดิ์ เทพสุทิน พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
*โภคิน พลกุล เป็นรองนายกรัฐมนตรี
*วิเชษฐ์ เกษมทองศรี เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม
*พงษ์ศักดิ์ รักตพงศ์ไพศาล เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงพาณิชย์
* พลเอก เชษฐา ฐานะจาโร เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
* พลตำรวจเอก จำลอง เอี่ยมแจ้งพันธ์ เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข
*กร ทัพพะรังสี พ้นจากตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี
*สุวัจน์ ลิปตพัลลภ พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน
*ปองพล อดิเรกสาร พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ
* พลตำรวจเอก ประชา พรหมนอก พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข
=== มีนาคม 2547 – มีนาคม 2548 ===
หมายเหตุ: ตัวหนา คือ รัฐมนตรีที่อยู่จนครบวาระก่อนหน้าจะมีการปรับคณะรัฐมนตรี
==== การเปลี่ยนแปลงคณะรัฐมนตรี ====
มีพระบรมราชโองการ โปรดเกล้าฯ ให้รัฐมนตรีพ้นจากความเป็นรัฐมนตรี และแต่งตั้งรัฐมนตรี ตามความประกาศในราชกิจจานุเบกษา ลงวันที่ 10 มีนาคม 2547 ดังนี้:
*สมคิด จาตุศรีพิทักษ์ พ้นจากตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
*สุวิทย์ คุณกิตติ พ้นจากตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
*โภคิน พลกุล พ้นจากตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
*พลเอก ธรรมรักษ์ อิศรางกูร ณ อยุธยา พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม แต่ไปดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี
*ร้อยเอก สุชาติ เชาว์วิศิษฐ์ พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง แต่ไปดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี
*วันมูหะมัดนอร์ มะทา พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย แต่ไปดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี
*พลเอก เชษฐา ฐานะจาโร พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม
*สิริกร มณีรินทร์ พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข
*กร ทัพพะรังสี เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
*สุธรรม แสงประทุม เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ
*ประพัฒน์ ปัญญาชาติรักษ์ พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
*พลตำรวจเอก จำลอง เอี่ยมแจ้งพันธ์ พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข
มีพระบรมราชโองการ โปรดเกล้าฯ ให้รัฐมนตรีพ้นจากความเป็นรัฐมนตรี และแต่งตั้งรัฐมนตรี ตามความประกาศในราชกิจจานุเบกษา ลงวันที่ 1 กรกฎาคม 2547 ดังนี้:
*ประมวล รุจนเสรี พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย
*สิริกร มณีรินทร์ พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข
*สุวัจน์ ลิปตพัลลภ เป็นรองนายกรัฐมนตรี
*อนุทิน ชาญวีรกูล เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข
พลเอก ธรรมรักษ์ อิศรางกูร ณ อยุธยา และ ร้อยเอก สุชาติ เชาว์วิศิษฐ์ ลาออกจากตำแหน่ง รองนายกรัฐมนตรี และ พลเอก เชษฐา ฐานะจาโร ลาออกจากตำแหน่ง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม และในวันเดียวกัน มีพระบรมราชโองการ โปรดเกล้าฯ ให้รัฐมนตรีพ้นจากความเป็นรัฐมนตรี และแต่งตั้งรัฐมนตรี ตามความประกาศในราชกิจจานุเบกษา ลงวันที่ 6 ตุลาคม 2547 ดังนี้:
*วันมูหะมัดนอร์ มะทา พ้นจากตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
*สมศักดิ์ เทพสุทิน พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ แต่ไปดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี
*พงษ์ศักดิ์ รักตพงศ์ไพศาล พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงพาณิชย์ แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม
*อนุทิน ชาญวีรกูล พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงพาณิชย์
*พินิจ จารุสมบัติ พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม แต่ไปดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี
*สุธรรม แสงประทุม พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ แต่ไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย
*พลเอก สัมพันธ์ บุญญานันต์ เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม
*อารีย์ วงศ์อารยะ เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ
*สุชัย เจริญรัตนกุล เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข
== ผลงานของรัฐบาล ==
=== เศรษฐกิจ ===
โครงการหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ (โอทอป OTOP)
กองทุนหมู่บ้าน หมู่บ้านละ 1 ล้านบาท เพื่อปล่อยกู้ให้ชาวบ้านนำไปลงทุนทำงานสร้างรายได้
ชดใช้หนี้สินที่รัฐบาลมีต่อ กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF)
เพิ่มอัตราผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ จากร้อยละ 2.1 ในปี พ.ศ. 2544 ขึ้นมาเป็นร้อยละ 6.7 ในปี พ.ศ. 2547 
เงินทุนสำรองระหว่างประเทศ เพิ่มจาก 4.3 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ ในปี พ.ศ. 2547 เพิ่มเป็น 5.4 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ ในปี พ.ศ. 2548 
การเซ็นสัญญาเขตการค้าเสรี (FTA) กับสาธารณรัฐประชาชนจีน 
การเซ็นสัญญาเขตการค้าเสรีกับ นิวซีแลนด์ และออสเตรเลีย
ลดหนี้สาธารณะ จาก 57% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ ในปี พ.ศ. 2544 เหลือ 41% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ ในเดือนกันยายน ปี พ.ศ. 2549
=== สาธารณสุข ===
โครงการ สามสิบบาทรักษาทุกโรค
ป้องกันและแก้ไขปัญหาการระบาดของไข้หวัดนก ใน 2 ครั้งแรก
=== การเกษตร ===
โครงการพักหนี้เกษตรกรรายย่อย เป็นเวลา 3 ปี
โครงการโคล้านครอบครัว ของนายสมศักดิ์ เทพสุทิน
นโยบายปล่อยราคายางพาราให้เป็นไปตามกลไกตลาด โดยราคายางพาราในสมัยนั้น เพิ่มขึ้นจาก 18 บาท ขึ้นสูงสุดเป็น 80 บาท และลดต่ำลงเหลือ 50-55 บาท มีนักวิเคราะห์กล่าวว่า การปล่อยราคา มีผลดีต่อราคา มากกว่าการแทรกแซง 
โครงการกล้ายางพารา สืบเนื่องจากราคายางพาราที่สูงขึ้น นายเนวิน ชิดชอบ จึงเสนอโครงการดังกล่าวต่อคณะรัฐมนตรี โดยนำยางพาราจากภาคใต้ ไปปลูกที่ภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และ บริษัท เจริญโภคภัณฑ์เมล็ดพืช จำกัด ได้รับสัมปทานในการจัดหากล้ายาง โดยหลังจาก รัฐประหาร 19 กันยายน มีข้อกล่าวหาว่า กล้ายางในโครงการไม่ได้คุณภาพ ซึ่ง คณะกรรมการตรวจสอบการกระทำที่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่รัฐ
=== การจัดงานและการท่องเที่ยว ===
เป็นเจ้าภาพจัดการประชุมความร่วมมือทางเศรษฐกิจเอเชีย-แปซิฟิก (APEC) ประจำปี ค.ศ. 2003 ในนามประเทศไทย
โครงการสวนสัตว์กลางคืน เชียงใหม่ไนท์ซาฟารี 
=== อื่นๆ ===
ทุนการศึกษาให้นักเรียนต่างจังหวัด มีโอกาสไปเรียนต่างประเทศ โดยใช้รายได้จากการจำหน่ายสลากเลขท้าย 3 ตัวและ 2 ตัว (โอดอส ODOS)
กู้วิกฤติสึนามิ
ปราบปรามยาเสพติด และผู้มีอิทธิพล 
นโยบายต่อต้านการคอรัปชั่น
ตู้ไปรษณีย์ นายกฯ (เช่น กรณียายไฮ ขันจันทา เรียกร้องที่ดินคืนจากการสร้างฝาย เป็นเวลา 20 ปี จนได้รับที่คืน)
รายการ "นายกฯ ทักษิณ คุยกับประชาชน" ทุกเช้าวันเสาร์ เวลา 08.00-09.00 น. ทาง สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เครือข่ายทั่วประเทศ
== การสิ้นสุดของคณะรัฐมนตรี ==
รัฐบาลซึ่งมี พันตำรวจโท ทักษิณ ชินวัตร เป็นนายกรัฐมนตรี ได้เข้าบริหารราชการแผ่นดิน ถึงวันที่สมาชิกภาพของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่เริ่มต้นจากวันที่ 6 มกราคม 2544 ถึงวันที่ 5 มกราคม 2548 และสิ้นสุดลงในวันที่ 6 มกราคม 2548 ซึ่งทำให้สภาผู้แทนราษฎรสิ้นสุดลงด้วย (ครบ 4 ปี) และคณะรัฐมนตรีทั้งคณะต้องพ้นจากตำแหน่ง (แต่ยังคงต้องอยู่ในตำแหน่งเพื่อปฏิบัติหน้าที่ต่อไปจนกว่าวันที่คณะรัฐมนตรีที่ตั้งขึ้นใหม่ภายหลังการเลือกตั้งวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2548 จะเข้ารับหน้าที่)
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
คณะรัฐมนตรีคณะที่ 54 จากสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี 
ลำดับความเป็นมาของคณะรัฐมนตรีไทย จากสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี 
คณะรัฐมนตรีไทย
ทักษิณ ชินวัตร