ภาษาบัลติ

บัลติ (Balti, อักษรแนสแทอ์ลีก: , อักษรทิเบต: སྦལ་ཏི།, ) เป็นภาษากลุ่มทิเบตที่พูดโดยชาวบัลติในภูมิภาคบัลติสถานที่กิลกิต-บัลติสถาน ประเทศปากีสถาน, หุบเขานุบราในอำเภอเลฮ์ และอำเภอคาร์กิล ลาดัก ประเทศอินเดีย ภาษานี้มีความแตกต่างจากภาษาทิเบตมาตรฐาน โดยเสียงพยัญชนะบางเสียงที่ไม่ออกเสียงในภาษาทิเบตสมัยใหม่ยังคงออกเสียงในภาษาบัลติ
== ประวัติ ==
บัลติสถานมาจากภาษากรีก Byaltae ที่มาจาก sBal-ti ซึ่งในภาษาทิเบตหมายถึงลำธาร ปโตเลมีได้กล่าวถึงดินแดนนี้ไว้ในประวัติศาสตร์สมัยพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราช เรียกดินแดนนี้ว่า Byaltae คำบัลติสถานมาจากภาษาเปอร์เซีย Baltiyul “บ้านเกิดของชาวบัลติ” ในสมัยของกษัตริย์มักโปน ชาวบัลติเคยเข้าไปรุกรานลาดัก ทิเบตตะวันออกรวมทั้งคลิกัตและชิตรัล เป็นการแสดงแสนยานุภาพทางทหาร ผู้ที่อยู่ในบัลติสถานแม้จะมีเผ่าพันธุ์ต่างกันก็เรียกว่าชาวบัลติทั้งสิ้น ชาวทิเบตเป็นกลุ่มใหญ่สุด มีประมาณ 60% ชาวบัลติอาศัยอยู่ทั้งสองฝั่งของแม่น้ำสินธุจากการ์กิลทางตะวันออกไปยังหรโมศทางตะวันตก และจากเทือกเขาการาโกรัมทางเหนือไปยังที่ราบคีโอไซทางใต้
ประชากรส่วนใหญ่มีต้นกำเนิดมาจากชาวทิเบต โดยประชากรเหล่านี้อพยพมาในเวลาต่างๆกันในอดีต ภาษาที่พูดเป็นสาขาของภาษาทิเบตโบราณ มีชาวชีนบางส่วนพูดภาษาชีนา รูปแบบปัจจุบันของภาษาบัลติได้อิทธิพลจากภาษาบูรุซักกี ภาษาตุรกีและภาษาอูรดู รวมทั้งได้อิทธิพลจากวรรณกรรมอิสลามภาษาเปอร์เซียด้วยทำให้มีความแตกต่างจากภาษาทิเบตที่เป็นต้นกำเนิดมากขึ้น
ภาษาบัลติใกล้เคียงกับภาษาทิเบตสำเนียงคามมากกว่าสำเนียงอูซังและอัมโด จึงเป็นไปได้ว่าชาวทิเบตที่เข้าสู่บัลติสถานมาจากแคว้นคาม นักวิชาการบางกลุ่ม เช่น Rever and H.A. Jascke ถือว่าภาษาบัลติเป็นสำเนียงตะวันตกสุดของภาษาทิเบต ไม่ถือเป็นภาษาเอกเทศต่างหาก
==สัทวิทยา==
===พยัญชนะ===
สามารถมีหน่วยเสียงย่อยเป็น , , 
สามารถมีหน่วยเสียงย่อยเป็น 
สามารถมีหน่วยเสียงย่อยเป็น 
===สระ===
หน่วยเสียงย่อย  ได้ยินเป็น 
หน่วยเสียงย่อย  ได้ยินเป็น 
== อักษร ==
ภาษาบัลติเคยมีอักษรเป็นของตนเองเรียกอักษรบัลติ ซึ่งเป็นอักษรแบบเดียวกับอักษรทิเบต ต่อมาถูกแทนที่ด้วยอักษรอาหรับแบบอูรดูเมื่อราว พ.ศ. 2200
ปัจจุบันได้มีการสนับสนุนให้ชาวบัลติกลับมาใช้อักษรของตนเองเพื่อรักษาวัฒนธรรมดั้งเดิมของตนไว้ อักษรชนิดนี้มีใช้หลังจากที่ชาวทิเบตประดิษฐ์อักษรของตัวเองขึ้น และแพร่เข้าสู่บัลติสถานเมื่อราว พ.ศ. 1270 ใช้ในงานเขียนทางศาสนาและเป็นอักษรราชการ จนเมื่อราว พ.ศ. 2100เมื่อราชวงศ์มักโปนมีอำนาจและมีความสัมพันธ์กับราชวงศ์โมกุลของอินเดีย ภาษาเปอร์เซียเข้ามามีบทบาทเหนือกว่าภาษาบัลติ และเมื่อบัลติสถานถูกรวมเข้ากับปากีสถาน เมื่อ พ.ศ. 2491 ภาษาอูรดูและภาษาอังกฤษเข้ามามีบทบาทมากจนแทบจะไม่มีการประดิษฐ์คำใหม่ในภาษาบัลติเลย โดยใช้คำจากภาษาอูรดูและภาษาอังกฤษแทน
==อ้างอิง==
==บรรณานุกรม==
Muhammad Yousuf Hussainabadi, 'Baltistan per aik Nazar'. 1984.
Hussainabadi, Mohamad Yusuf.  Balti Zaban. 1990.
Muhammad Hassan Hasrat, 'Tareekh-e-Adbiat;.
Muhammad Hassan Hasrat, Baltistan Tehzeebo Saqafat.
Muhammad Yousuf Hussainabadi, 'Tareekh-e-Baltistan'. 2003.
Engineer Wazir Qalbi Ali, 'Qadam Qadam Baltistan'. 2006.
"A Short Sketch of Balti English Grammar" by Ghulam Hassan Lobsang, 1995.
Everson, Michael. ISO/IEC JTC1/SC2/WG2 N2985: Proposal to add four Tibetan characters for Balti to the BMP of the UCS. 2005-09-05
Read, A.F.C. Balti grammar.London:The Royal Asiatic society, 1934.
Sprigg, Richard Keith. Balti-English English-Balti dictionary. Richmond: RoutledgeCurzon, 2002.
Backstrom, Peter C. Languages of Northern Areas (Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan, 2), 1992. 417 pp.&nbsp;.
==แหล่งข้อมูลอื่น==
Balti Shoqbo balti textbook 1–2
Unicode. unicode.org
Koshur: The Balti Language. koshur.org
The Balti School
Tibetan script makes a comeback in Pakistan. tibet.com
Proposal to add four Tibetan characters for Balti to the BMP of the UCS
Andrew West, Tibetan Extensions 2 : Balti
Pakistan's Northern Areas dilemma. bbc.co.uk
Northern Areas Development Gateway. northernareas.org.pk
Pakistan's Northern Areas. paknews.com
Wikimapia
A Bibliography of Tibetan Linguistics – วิกิตำรา 
lucaishaky, Balti language, 6 พฤษภาคม 2011 – โดยทางยูทูบ
ภาษาในประเทศปากีสถาน
ภาษาในประเทศอินเดีย