บริติชราช

บริติชราช (British Raj) เป็นการปกครองของพระมหากษัตริย์อังกฤษในอนุทวีปอินเดีย เรียกอีกอย่างว่า การปกครองส่วนพระองค์ในอินเดีย (Crown rule in India|link=no) หรือ การปกครองโดยตรงในอินเดีย (Direct rule in India) โดยดำรงอยู่ตั้งแต่ ค.ศ. 1858 จนถึง 1947 ภูมิภาคที่อยู่ภายใต้การปกครองของบริเตนแห่งนี้เรียกกันโดยทั่วไปว่า อินเดีย ตามการใช้งานในปัจจุบัน รวมถึงพื้นที่ในปกครองของสหราชอาณาจักรโดยตรง ซึ่งเรียกแบบโดยรวมว่าบริติชอินเดีย ตลอดจนรัฐในปกครองของเจ้าพื้นเมือง แต่เนื่องจากบรรดารัฐดังกล่าวอยู่ภายใต้อธิปไตยชั้นสูงสุดโดยบริเตน จึงทำให้พื้นที่ดังกล่าวเรียกว่ารัฐมหาราชา บางครั้งภูมิภาคแห่งนี้เรียกว่า บริติช-อินเดีย หรือ จักรวรรดิอินเดีย ถึงแม้ว่าจะเป็นชื่อเรียกอย่างไม่เป็นทางการก็ตาม
ก่อนหน้ายุคบริติชราช อังกฤษได้ปกครองบรรดาดินแดนในอนุทวีปอินเดียผ่านบริษัทอินเดียตะวันออกกว่าร้อยปี ซึ่งบริษัทนี้มีกองเรือและกองทหารเป็นของตนเอง การปกครองโดยบริษัทฯได้สิ้นสุดลงเมื่อมีการตราพระราชบัญญัติรัฐบาลอินเดีย ค.ศ. 1858 ในการนี้ สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียได้สถาปนาพระองค์เป็นจักรพรรดินีนาถแห่งอินเดีย ทรงส่งขุนนางไปปกครองอินเดียในตำแหน่งอุปราชและข้าหลวงต่างพระองค์ ต่อมาภายหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ก็ได้มีการแบ่งอินเดียแบ่งออกเป็นสองประเทศในเครือจักรภพคืออินเดีย (ประเทศอินเดียในปัจจุบัน) และปากีสถาน (ประเทศปากีสถานและประเทศบังกลาเทศในปัจจุบัน) ส่วนพม่านั้นได้แยกตัวออกจากรัฐบาลบริติชอินเดียในปี ค.ศ. 1937 และรัฐบาลสหราชอาณาจักรปกครองโดยตรงตั้งแต่บัดนั้น
บริติชราชประกอบไปด้วยดินแดนที่เป็นประเทศอินเดียและบังกลาเทศในปัจจุบัน อีกทั้งยังมีเอเดน (1839-1937), พม่าตอนบน (1885-1937), และพม่าตอนล่าง (1853-1937), โซมาลิแลนด์ของบริเตน (1884-98), โอมานและมัสกัต (1892-1947), บาห์เรน (1861-1947),  กาตาร์ (1916-47), คูเวต (1899-1947), รัฐทรูเชียล (1820-1947), และ สเตรตส์เซตเทิลเมนต์ (1826-67) นอกจากนี้ บริติชราชยังมีเขตอำนาจถึงดินแดนในปกครองอังกฤษในตะวันออกกลาง เงินตรารูปีอินเดียใช้กันอย่างแพร่หลายในอนุทวีปอินเดีย อย่างไรก็ตาม ในบรรดาดินแดนในบังคับของอังกฤษเหล่านี้ บริติชซีลอน (ประเทศศรีลังกาในปัจจุบัน) มีฐานะเป็นคราวน์โคโลนีที่ไม่ขึ้นกับรัฐบาลอุปราชแห่งอินเดีย
ราชอาณาจักรเนปาลและภูฏาน แม้มีความขัดแย้งกับสหราชอาณาจักร แต่ก็ลงนามทำสนธิสัญญากันและได้รับการยอมรับในฐานะรัฐเอกราชและไม่ใช่ส่วนหนึ่งของบริติชราช ราชอาณาจักรสิกขิมได้รับการตั้งให้เป็นรัฐราชวงศ์หลังการลงนามในสนธิสัญญาอังกฤษ-สิกขิมในปี 1862 อย่างไรก็ตาม ไม่เคยมีการตกลงในประเด็นว่าด้วยความมีอธิปไตย มัลดีฟส์เป็นรัฐในอารักขาของบริเตนตั้งแต่ปี 1867 ถึงปี 1965 ซึ่งไม่ใช่ส่วนหนึ่งในบริติชราช

== บริติชอินเดียและรัฐมหาราชา ==
อินเดียในยุคของบริติชราช ประกอบด้วยดินแดนสองประเภท คือ บริติชอินเดีย ปกครองและบริหารโดยรัฐบาลกลาง กับ รัฐพื้นเมือง (รัฐมหาราชา)  ปกครองโดยเจ้าอินเดียแต่บริหารโดยรัฐบาลกลาง ทั้งนี้ในมาตรา 18 ของพระราชบัญญัติจำกัดความ ค.ศ. 1889 (Interpretation Act) บัญญัติไว้ว่า:
(4.) คำว่า "บริติชอินเดีย" นั้นหมายถึงดินแดนและสถานที่ทั้งปวงในแผ่นดินแว่นแคว้นในสมเด็จฯ ซึ่งขณะนี้อยู่ในปกครองโดยสมเด็จฯผ่านทางข้าหลวงต่างพระองค์แห่งอินเดีย หรือผ่านข้าหลวงหรือเจ้าพนักงานอื่นใดอันขึ้นกับข้าหลวงต่างพระองค์แห่งอินเดีย
(5.) คำว่า "อินเดีย" นั้นหมายถึงบริติชอินเดียพร้อมด้วยดินแดนของบรรดาเจ้าหรือผู้นำพื้นเมืองภายใต้พระราชอำนาจในสมเด็จฯ ซึ่งทรงบริหารผ่านข้าหลวงต่างพระองค์แห่งอินเดีย หรือผ่านข้าหลวงหรือเจ้าพนักงานอื่นใดอันขึ้นกับข้าหลวงต่างพระองค์แห่งอินเดีย
โดยทั่วไป คำว่า "บริติชอินเดีย" นั้นใช้เพื่อสื่อถึงอนุทวีปอินเดียภายใต้การปกครองของบริษัทอินเดียตะวันออกระหว่าง ค.ศ. 1600 ถึง 1858 นอกจากยังคำว่าบริติชอินเดีย ยังใช้สื่อถึงชาวอังกฤษในอินเดียด้วย ส่วนคำว่า "จักรวรรดิอินเดีย" นั้นเป็นคำที่ไม่ใช้ในสารบบกฎหมาย แต่เนื่องจากกษัตริย์อังกฤษทรงปกครองอินเดียในพระอิสริยยศ จักรพรรดิแห่งอินเดีย ดังนั้นเวลากษัตริย์อังกฤษมีพระราชดำรัสไปยังรัฐสภาจึงมักจะเรียกอินเดียว่า "จักรวรรดิอินเดีย" ทั้งนี้ หนังสือเดินทางที่ออกโดยรัฐบาลบริติชอินเดียนั้น ปรากฏคำว่า "Indian Empire" บนปก และปรากฏคำว่า "Empire of India" อยู่ด้านใน นอกจากนี้ยังมีการสถาปนาเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่มีชื่อว่า เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันสูงส่งยิ่งแห่งจักรวรรดิอินเดีย ด้วย
===มณฑลขนาดใหญ่===
ในช่วงเปลี่ยนผ่านสู่คริสต์ศตวรรษที่ 20 บริติชอินเดียประกอบด้วยมณฑลทั้งสิ้น8มณฑล ซึ่งมณฑลเหล่านั้นได้รับการปกครองโดยผู้ว่าราชการ หรือรองผู้ว่าราชการ
ในช่วงของการแบ่งเบงกอล (ค.ศ. 1905–1913) มณฑลอัสสัมและเบงกอลตะวันออกได้รับการก่อตั้งขึ้นในฐานะเขตผู้แทนพระองค์ ใน ค.ศ. 1911 มณฑลเบงกอลตะวันออก ถูกรวมกับมณฑลเบงกอลอีกครั้ง และมณฑลใหม่ทางตะวันออกได้กลายไปเป็นมณฑลอัสสัม, เบงกอล, พิหาร และโอฑิศา
== ธงที่เกี่ยวข้อง ==
ไฟล์:British Raj Red Ensign.svg|ธงจักรวรรดิอินเดีย เป็นธงอย่างไม่เป็นทางการ
ไฟล์:Flag of Imperial India.svg|ธงนาวี
ไฟล์:Flag of the Governor-General of India (1885–1947).svg|ธงข้าหลวงต่างพระองค์
== หมายเหตุ ==
== อ้างอิง ==
==บรรณานุกรม==
===แหล่งอ้างอิงเกี่ยวกับด้านการสำรวจ===
Allan, J., T. Wolseley Haig, H. H. Dodwell. The Cambridge Shorter History of India (1934) 996 pp.
Bandhu, Deep Chand. History of Indian National Congress (2003) 405pp
.
.
.
Coupland, Reginald. India: A Re-Statement (Oxford University Press, 1945)
Dodwell H. H., ed. The Cambridge History of India. Volume 6: The Indian Empire 1858–1918. With Chapters on the Development of Administration 1818–1858 (1932) 660 pp. online edition; also published as vol 5 of the Cambridge History of the British Empire
Gilmour, David. The British in India: A Social History of the Raj(2018); expanded edition of The Ruling Caste: Imperial Lives in the Victorian Raj (2007) Excerpt and text search
Herbertson, A.J. and O.J.R. Howarth. eds. The Oxford Survey Of The British Empire (6 vol 1914) online vol 2 on Asia pp.&nbsp;1–328 on India
James, Lawrence. Raj: The Making and Unmaking of British India (2000)
.
Louis, William Roger, and Judith M. Brown, eds. The Oxford History of the British Empire (5 vol 1999–2001), with numerous articles on the Raj
Majumdar, R. C. ed. (1970). British paramountcy and Indian renaissance. (The history and culture of the Indian people) Bombay: Bharatiya Vidya Bhavan.
Mansingh, Surjit The A to Z of India (2010), a concise historical encyclopaedia
.
Moon, Penderel. The British Conquest and Dominion of India (2 vol. 1989) 1235pp; the fullest scholarly history of political and military events from a British top-down perspective;
Panikkar, K. M. (1953). Asia and Western dominance, 1498–1945, by K.M. Panikkar. London: G. Allen and Unwin.
.
Riddick, John F. The history of British India: a chronology (2006) excerpt and text search, covers 1599–1947
Riddick, John F. Who Was Who in British India (1998), covers 1599–1947
Smith, Vincent A. (1958) The Oxford History of India (3rd ed.) the Raj section was written by Percival Spear
Somervell, D.C. The Reign of King George V, (1936) covers Raj 1910–35 pp.&nbsp;80–84, 282–91, 455–64 online free
.
.
.
Thompson, Edward, and G.T. Garratt. Rise and Fulfilment of British Rule in India (1934) 690 pages; scholarly survey, 1599–1933 excerpt and text search
.
Wolpert, Stanley, ed. Encyclopedia of India (4 vol. 2005) comprehensive coverage by scholars
===แหล่งอ้างอิงที่ได้รับการศึกษาเป็นพิเศษ===
Bayly, Christopher Alan. Imperial Meridian: The British Empire and the World 1780-1830. (Routledge, 2016).
Bosma, Ulbe (2011), Emigration: Colonial circuits between Europe and Asia in the 19th and early 20th century, EGO - European History Online, Mainz: Institute of European History, retrieved: March 25, 2021 (pdf).
Brown, Judith M. Gandhi: Prisoner of Hope (1991), scholarly biography
Buckland, C.E. Dictionary of Indian Biography (1906) 495 pp. full text
.
.
.
Dewey, Clive. Anglo-Indian Attitudes: The Mind of the Indian Civil Service (2003)
Ewing, Ann. "Administering India: The Indian Civil Service", History Today, June 1982, 32#6 pp.&nbsp;43–48, covers 1858–1947
Gilmartin, David. 1988. Empire and Islam: Punjab and the Making of Pakistan. University of California Press. 258 pages. .
Gilmour, David. Curzon: Imperial Statesman (2006) excerpt and text search
Gopal, Sarvepalli. British Policy in India 1858–1905 (2008)
Gopal, Sarvepalli. Viceroyalty of Lord Irwin 1926–1931 (1957)
.
.
Kaminsky, Arnold P. The India Office, 1880–1910 (1986) excerpt and text search, focus on officials in London
Khan, Yasmin. India At War: The Subcontinent and the Second World War (2015), wide-ranging scholarly survey excerpt; also published as Khan, Yasmin. The Raj At War: A People's History Of India's Second World War (2015) a major, comprehensive scholarly study
Kumar, Deepak. Science and the Raj: A Study of British India (2006)
Lipsett, Chaldwell. Lord Curzon in India 1898–1903 (1903) excerpt and text search 128pp
.
MacMillan, Margaret. Women of the Raj: The Mothers, Wives, and Daughters of the British Empire in India (2007)
Moore, Robin J. "India in the 1940s", in Robin Winks, ed. Oxford History of the British Empire: Historiography, (2001b), pp.&nbsp;231–42
Raghavan, Srinath. India's War: World War II and the Making of Modern South Asia (2016). wide-ranging scholarly survey excerpt
Read, Anthony, and David Fisher; The Proudest Day: India's Long Road to Independence (W. W. Norton, 1999) Archive.org, borrowable
Riddick, John F. The History of British India: A Chronology (2006) excerpt
Riddick, John F. Who Was Who in British India (1998); 5000 entries excerpt
.
.
Thatcher, Mary. Respected Memsahibs: an Anthology (Hardinge Simpole, 2008)
.
Voigt, Johannes. India in The Second World War (1988)
.
.
Wolpert, Stanley A. Jinnah of Pakistan (2005)
Wolpert, Stanley A. Tilak and Gokhale: revolution and reform in the making of modern India (1962) full text online
===แหล่งอ้างอิงเกี่ยวกับด้านเศรษฐกิจและประวัติศาสตร์สังคม===
Anstey, Vera. The economic development of India (4th ed. 1952), 677pp; thorough scholarly coverage; focus on 20th century down to 1939
Ballhatchet, Kenneth. Race, Sex, and Class under the Raj: Imperial Attitudes and Policies and Their Critics, 1793–1905 (1980).
Chaudhary, Latika, et al. eds. A New Economic History of Colonial India (2015)
Chaudhuri, Nupur. "Imperialism and Gender." in Encyclopedia of European Social History, edited by Peter N. Stearns, (vol. 1, 2001), pp.&nbsp;515–521. online emphasis on Raj.
Dutt, Romesh C. The Economic History of India under early British Rule (1901); The Economic History of India in the Victorian Age (1906) online
Gupta, Charu, ed. Gendering Colonial India: Reforms, Print, Caste and Communalism (2012)
Hyam, Ronald. Empire and Sexuality: The British Experience (1990).
Lockwood, David. The Indian Bourgeoisie: A Political History of the Indian Capitalist Class in the Early Twentieth Century (I.B. Tauris, 2012) 315 pages; focus on Indian entrepreneurs who benefited from the Raj, but ultimately sided with the Indian National Congress.
Sarkar, J. (2013, reprint). Economics of British India ... Third edition. Enlarged and partly rewritten. Calcutta: M.C. Sarkar & Sons.
Sinha, Mrinalini. Colonial Masculinity: The 'Manly Englishman' and the 'Effeminate Bengali' in the Late Nineteenth Century (1995).
Strobel, Margaret. European Women and the Second British Empire (1991).
===แหล่งอ้างอิงเกี่ยวกับประวัติศาสตร์นิพนธ์และความทรงจำ===
Durant, Will (2011, reprint). The case for India. New York: Simon and Schuster.
Mantena, Rama Sundari. The Origins of Modern Historiography in India: Antiquarianism and Philology (2012)
Moor-Gilbert, Bart. Writing India, 1757–1990: The Literature of British India (1996) on fiction written in English
Mukherjee, Soumyen. "Origins of Indian Nationalism: Some Questions on the Historiography of Modern India." Sydney Studies in Society and Culture 13 (2014). online
Nawaz, Rafida, and Syed Hussain Murtaza. "Impact of Imperial Discourses on Changing Subjectivities in Core and Periphery: A Study of British India and British Nigeria." Perennial Journal of History 2.2 (2021): 114-130. online
Nayak, Bhabani Shankar. "Colonial world of postcolonial historians: reification, theoreticism, and the neoliberal reinvention of tribal identity in India." Journal of Asian and African Studies 56.3 (2021): 511-532 online.
Parkash, Jai. "Major trends of historiography of revolutionary movement in India – Phase II." (PhD dissertation, Maharshi Dayanand University, 2013). online
Philips, Cyril H. ed. Historians of India, Pakistan and Ceylon (1961), reviews the older scholarship
Stern, Philip J. "Early Eighteenth-Century British India: Antimeridian or antemeridiem?." 'Journal of Colonialism and Colonial History 21.2 (2020) pp 1–26, focus on C.A. Bayly, Imperial Meridian online.
Winks, Robin, ed. Historiography (1999) vol. 5 in William Roger Louis, eds. The Oxford History of the British Empire
Winks, Robin W. The Historiography of the British Empire-Commonwealth: Trends, Interpretations and Resources (1966)
Young, Richard Fox, ed. (2009). Indian Christian Historiography from Below, from Above, and in Between India and the Indianness of Christianity: Essays on Understanding – Historical, Theological, and Bibliographical – in Honor of Robert Eric Frykenberg
==หนังสืออ่านเพิ่ม==
Malone, David M., C. Raja Mohan, and Srinath Raghavan, eds. The Oxford handbook of Indian foreign policy (2015) excerpt pp 55–79.
Simon Report (1930) vol 1, wide-ranging survey of conditions
Editors, Charles Rivers (2016). The British Raj: The History and Legacy of Great Britain's Imperialism in India and the Indian subcontinent.
, major primary source
===หนังสือประจำรายปีและการบันทึกทางสถิติ===
Indian Year-book for 1862: A review of social, intellectual, and religious progress in India and Ceylon (1863), ed. by John Murdoch online edition 1861 edition
The Imperial Gazetteer of India (26 vol, 1908–31), highly detailed description of all of India in 1901. online edition
Statistical abstract relating to British India, from 1895–96 to 1904–05 (London, 1906) full text online,
The Cyclopedia of India: biographical, historical, administrative, commercial (1908) business history, biographies, illustrations
The Indian Year Book: 1914 (1914)
The Indian Annual Register: A digest of public affairs of India regarding the nation's activities in the matters, political, economic, industrial, educational, etc. during the period 1919–1947 online
*1930 edition
*1921 edition
*1919–1947 editions
 
อินเดียสมัยอาณานิคม
รัฐสิ้นสภาพในทวีปเอเชีย
รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2401
สิ้นสุดในปี พ.ศ. 2490
ประวัติศาสตร์ปากีสถาน
ประวัติศาสตร์บังกลาเทศ
รัฐสิ้นสภาพในประเทศอินเดีย
รัฐสิ้นสภาพในประเทศปากีสถาน
รัฐสิ้นสภาพในประเทศพม่า
พม่าภายใต้การปกครองของสหราชอาณาจักร
อดีตอาณานิคมและรัฐในอารักขาของอังกฤษในทวีปเอเชีย
การล่มสลายของจักรวรรดิโมกุล