อำเภอภูผาม่าน

ภูผาม่าน เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดขอนแก่น
== ที่ตั้งและอาณาเขต ==
อำเภอภูผาม่านตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือสุดของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอภูกระดึง (จังหวัดเลย)
ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอชุมแพ
ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอคอนสาร (จังหวัดชัยภูมิ)
ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอน้ำหนาว (จังหวัดเพชรบูรณ์)
== ประวัติ ==
ประมาณปลายสมัยกรุงศรีอยุธยา นายภูมิ บิดาเป็นกรมการเมืองนครไทย (อำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก) ได้รับแต่งตั้งให้มีหน้าที่ควบคุมสมัครพรรคพวกไปซ่องสุมคอยดักจับเอาพวกจรจัดที่หลบหนีอยู่ตามป่าในเขตเมืองเพชรบูรณ์และเมืองหล่มสักมารวมไว้ ท่านปฏิบัติหน้าที่เป็นผลดีแก่ทางราชการมาก จึงได้รับการพิจารณาแต่งตั้งให้เป็น หมื่นอร่ามกำแหง และต่อมาท่านได้เลื่อนบรรดาศักดิ์เป็น หลวงวิชิตสงคราม และได้รับใช้บ้านเมืองด้วยความอุตสาหะวิริยะ และซื่อสัตย์ สุจริต จึงเป็นที่โปรดปรานเป็นอย่างยิ่ง จนเป็นที่อิจฉาริษยาของข้าราชการในสมัยนั้นหลายคน จนในที่สุดถูกใส่ร้ายจึ่งถูกถอดยศลดตำแหน่งหลวงวิชิตสงครามลงเป็นไพร่หลวง สังกัดกองด่านเมืองเพชรบูรณ์ ท่านจึงพาพรรคพวกอพยพหาทำเลที่เหมาะสมสำหรับตั้งบ้านเรือนซึ่งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของบ้านเป้า ซึ่งเป็นที่ว่าง (บ้านเป้า ตำบลบ้านเป้า อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ) เป็นที่มีดินอุดมสมบูรณ์และมีลำห้วย ลำคลองหลายสาย น้ำพุ น้ำซับหลายแห่งเพียงพอที่จะทำการทดหรือระบายเข้าสู่ไร่นาในอนาคตได้ ประกอบกับพื้นที่มีพืชพันธุ์นานาชนิด ทั้งที่ใช้เป็นอาหารมนุษย์ได้และใช้ทำเป็นเครื่องใช้สอยขึ้นอยู่หนาแน่น คล้ายคลึงกับภูมิภาคบ้านเดิมของท่าน ดังนั้นท่านจึงตั้งบ้านเมืองอยู่ที่บ้านคอนสาร
และได้ทำหน้าที่ขุดร่อนทองคำเป็นอากรส่วยทูลเกล้าถวายเป็นประจำทุกปี เมืองคอนสารมีเจ้าเมืองปกครองมาเรื่อย ๆ จนถึงสมัยเปลี่ยนแปลงการปกครองในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 กองบ้านคอนสารถูกยุบเป็นตำบลได้ 3 ตำบล คือ
{|
|-
||1. ตำบลคอนสาร ขึ้นอยู่กับอำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ (ปัจจุบันคืออำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ)||
|-
||2. ตำบลโนนหัวนา ขึ้นอยู่กับอำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ ต่อมาเมื่อมีประชากรมากขึ้น ทางราชการจึงแยกออกเป็นตำบลทุ่งพระ (ปัจจุบันคือตำบลโนนหัวนา และตำบลทุ่งพระ อำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ)||
|-
||3. ตำบลโนนคอม ขึ้นอยู่กับอำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น เมื่อทางราชการตั้งอำเภอชุมแพขึ้น ก็ถูกยุบไปรวมกับตำบลโนนหัน ขึ้นกับอำเภอชุมแพ จังหวัดขอนแก่น ต่อมาจึงยกฐานะขึ้นเป็น กิ่งอำเภอภูผาม่าน และ อำเภอภูผาม่าน ในลำดับต่อมา||
|}
== การแบ่งเขตการปกครอง ==
=== การปกครองส่วนภูมิภาค ===
อำเภอภูผาม่านแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 5 ตำบล 42 หมู่บ้าน ได้แก่
{|
|-
||1.||||โนนคอม||||||(Non Khom)||||||8 หมู่บ้าน||
|-
||2.||||นาฝาย||||||(Na Fai)||||||6 หมู่บ้าน||
|-
||3.||||ภูผาม่าน||||||(Phu Pha Man)||||||9 หมู่บ้าน||
|-
||4.||||วังสวาบ||||||(Wang Sawap)||||||10 หมู่บ้าน||
|-
||5.||||ห้วยม่วง||||||(Huai Muang)||||||9 หมู่บ้าน||
|}
=== การปกครองส่วนท้องถิ่น ===
ท้องที่อำเภอภูผาม่านประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 6 แห่ง ได้แก่
เทศบาลตำบลภูผาม่าน ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลโนนคอมและบางส่วนของตำบลภูผาม่าน
เทศบาลตำบลโนนคอม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนคอม (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลภูผาม่าน)
องค์การบริหารส่วนตำบลนาฝาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาฝายทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลภูผาม่าน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลภูผาม่าน (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลภูผาม่าน)
องค์การบริหารส่วนตำบลวังสวาบ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังสวาบทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยม่วง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยม่วงทั้งตำบล
== ประเพณีที่สำคัญ ==
ประเพณีตรุษไท หรือบุญเดือนสี่ กิจกรรมสำคัญ คือ การขอขมาผู้สูงอายุ มีการแข่งกีฬาพื้นบ้านที่สำคัญและเป็นเอกลักษณ์ที่โดดเด่น คือ การแข่งขันสะบ้า
== สถานที่ท่องเที่ยวสำคัญ ==
ถ้ำค้างคาว
ถ้ำภูตาหลอ
จุดชมวิวดงสะคร่าน
น้ำตกตาดฟ้า
ถ้ำพระ
อุทยานแห่งชาติภูผาม่าน
อ่างเก็บน้ำห้วยม่วง
ภูผาม่าน