นครพิเศษของประเทศญี่ปุ่น

นครพิเศษ  ของประเทศญี่ปุ่น เป็นนครที่มีประชากรอย่างน้อย 200,000 คน และเป็นนครที่ได้รับมอบหมายอำนาจหน้าที่ที่ตามปกติแล้วจะดำเนินการโดยจังหวัด อำนาจหน้าที่เหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของหน้าที่ที่มอบหมายให้กับนครศูนย์กลาง
การปกครองรูปแบบนี้กำหนดขึ้นโดยกฎหมายปกครองตนเองท้องถิ่นมาตรา 252 วรรค 26 นครพิเศษจะได้รับการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรีหลังจากมีการร้องขอจากสภานครและสภาจังหวัด
เนื่องจากระดับความอิสระในการปกครองตนเองที่มอบหมายให้กับนครพิเศษนั้นคล้ายคลึงกับที่ให้กับนครศูนย์กลาง หลังจากประชุมปรึกษาหารือกับรัฐบาลท้องถิ่น การปกครองในรูปแบบนครพิเศษนี้จึงได้ถูกยกเลิกตามพระราชบัญญัติการปกครองตนเองท้องถิ่นฉบับแก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2015 และทำให้นครที่มีประชากรอย่างน้อย 200,000 คนในขณะนี้สามารถขอยกฐานะเป็นนครศูนย์กลางได้โดยตรง ส่วนนครพิเศษที่ยังไม่ได้ยกฐานะก็ยังคงมีอำนาจปกครองตนเอง ซึ่งเรียกว่า นครพิเศษ ณ เวลาที่บังคับใช้ (施行時特例市, Shikōji Tokurei shi, ชิโกจิ โทกูเร ชิ) นอกจากนี้ นครพิเศษที่มีประชากรต่ำกว่า 200,000 คน สามารถขอยกฐานะเป็นนครศูนย์กลางเป็นกรณีพิเศษได้ภายในห้าปีหลังจากที่มีการยกเลิกการปกครองรูปแบบนครพิเศษ ซึ่งคือก่อนวันที่ 1 เมษายน 2020
นครพิเศษนั้นไม่เหมือนกับเขตพิเศษของโตเกียว อีกทั้งยังแตกต่างจากนครพิเศษ (特別市, tokubetsu-shi, โทกูเบ็ตสึ-ชิ) ที่จัดตั้งขึ้นตามกฎหมายปกครองตนเองท้องถิ่นระหว่างปี 1947 ถึง 1956 แต่ไม่เคยมีการนำมาใช้ นครพิเศษดังกล่าวจะได้เป็นนครที่เป็นอิสระจากจังหวัด (ในเชิงเปรียบเทียบ เขตพิเศษก็คือเขตที่ไม่ขึ้นกับนคร) โดยก่อนหน้านั้นเรียกว่า "หกนครใหญ่" (โรกุ ไดโตชิ) ซึ่งประกาศใช้ในปี 1922 (เหลือเพียงห้าแห่งในปี 1947 เนื่องจากนครโตเกียวถูกยกเลิกในสงคราม) และได้กลายเป็นนครใหญ่โดยรัฐบัญญัติในปี 1956 ซึ่งมีอำนาจปกครองตนเองมากขึ้น แต่ไม่ได้เป็นอิสระจากจังหวัดอย่างสมบูรณ์
== รายชื่อนครพิเศษ ==
ณ วันที่ 1 เมษายน 2020 มีนคร 25 แห่งที่มีฐานะเป็น "นครพิเศษ ณ เวลาที่บังคับใช้" ได้แก่
{|class="wikitable sortable" width=auto font-size:100%;"
|-
! ภูมิภาค
! จังหวัด
! ชื่อ
! วันที่ยกฐานะเป็นนครพิเศษ
! หมายเหตุ
|-
| rowspan="12" style="text-align:center;" | คันโต
| อิบารากิ
|  สึกูบะ
| 1 เมษายน 2007
| style="font-size: smaller;" | กำลังพิจารณายกฐานะเป็นนครศูนย์กลาง
|-
| rowspan="2"| กุมมะ
|  อิเซซากิ
| 1 เมษายน 2007
|
|-
|  โอตะ
| 1 เมษายน 2007
|
|-
| rowspan="4" | ไซตามะ
| 
| 1 เมษายน 2002
|
|-
|  โซกะ
| 1 เมษายน 2004
|
|-
|  คาซูกาเบะ
| 1 เมษายน 2008
|
|-
|  คูมางายะ
| 1 เมษายน 2009
| style="font-size: smaller;" | มีนโยบายยกเลิกการยกฐานะเป็นนครศูนย์กลางในกรณีพิเศษ
|-
| rowspan="5"| คานางาวะ
|  โอดาวาระ
| 1 พฤศจิกายน 2000
|
|-
|  ยามาโตะ
| 1 พฤศจิกายน 2000
|
|-
|  ฮิรัตสึกะ
| 1 เมษายน 2001
|
|-
|  อัตสึงิ
| 1 เมษายน 2002
|
|-
|  ชิงาซากิ
| 1 เมษายน 2003
|
|-
| rowspan="6" style="text-align:center;" | ชูบุ
| rowspan="2" | นีงาตะ
|  นางาโอกะ
| 1 เมษายน 2007
|
|-
|  โจเอ็ตสึ
| 1 เมษายน 2007
|
|-
| rowspan="2" | ชิซูโอกะ
|  นูมาซุ
| 1 พฤศจิกายน 2000
|
|-
|  ฟูจิ
| 1 เมษายน 2001
|
|-
| ไอจิ
|  คาซูงาอิ
| 1 เมษายน 2001
|
|-
| มิเอะ
|  ยกกาอิจิ
| 1 พฤศจิกายน 2000
|
|-
| rowspan="4" style="text-align:center;" | คันไซ
| rowspan="2" | โอซากะ
|  อิบารากิ
| 1 เมษายน 2001
|
|-
|  คิชิวาดะ
| 1 เมษายน 2002
| style="font-size: smaller;" | เป็นนครพิเศษที่มีประชากรโดยประมาณน้อยที่สุด ณ เวลาที่เริ่มบังคับใช้มีเป้าหมายที่จะยกฐานะเป็นนครพิเศษในเดือนเมษายน 2018 แต่ประกาศเลื่อนออกไปเมื่อวันที่ 6 ธันวาคม 2016
|-
| rowspan="2" | เฮียวโงะ
|  คาโกงาวะ
| 1 เมษายน 2002
|
|-
|  ทาการาซูกะ
| 1 เมษายน 2003
|
|-
| rowspan="1" style="text-align:center;" | คีวชู
| ซางะ
|  ซางะ
| 1 เมษายน 2014
| style="font-size: smaller;" | ที่ตั้งศาลากลางจังหวัด
|}
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
"Japan's Evolving Nested Municipal Hierarchy: The Race for Local Power in the 2000s," by A.J. Jacobs at Urban Studies Research, Vol. 2011 (2011); 10.1155/2011/692764
"Large City System of Japan"; graphic shows special cities compared with other Japanese city types at p. 1 [PDF 7 of 40]
"Growth in Second Tier Cities - Urban Policy Lessons from Japan"  briefing by CLAIR London on classes of Japanese cities (PDF)
กระทรวงมหาดไทยและการสื่อสาร 
หน่วยการบริหารของประเทศญี่ปุ่น