ภาษาเลอเวือะ

ภาษาเลอเวือะ หรือ ภาษาละว้า เป็นภาษาหนึ่งในตระกูลออสโตรเอเชียติก สาขามอญ-เขมร สาขาย่อยปะหล่อง ในประเทศไทยมีผู้พูดในจังหวัดแม่ฮ่องสอนและเชียงใหม่ ตามรายงานของอี. ดับเบิลยู. ฮัตชินสัน เมื่อ พ.ศ. 2477 พบว่ามีผู้พูดในจังหวัดลำปาง เชียงราย และแพร่ด้วย แต่จากการสำรวจเมื่อ พ.ศ. 2527 ไม่พบผู้พูดภาษาเลอเวือะในจังหวัดดังกล่าว คงพูดภาษาไทยถิ่นเหนือทั้งหมด
ภาษาเลอเวือะประกอบด้วยวิธภาษาหรือภาษาย่อยที่แตกต่างกันสองกลุ่มซึ่งแหล่งข้อมูลบางแหล่งถือว่าเป็นภาษาแยกจากกัน ได้แก่ ภาษาเลอเวือะตะวันตกและภาษาเลอเวือะตะวันออก ภาษาทั้งสองมีความแตกต่างกันพอสมควร (แม้ว่าจะมีความสัมพันธ์ทางเชื้อสายอย่างสูง) เนื่องจากไม่สามารถเข้าใจซึ่งกันและกันได้จากคำให้การที่สอดคล้องกันของผู้พูดภาษาเลอเวือะตะวันตกและผู้พูดภาษาเลอเวือะตะวันออกและจากการทดสอบโดยสถาบันภาษาศาสตร์ฤดูร้อน นอกจากนี้บรรดาหมู่บ้านที่พูดภาษาเลอเวือะของแต่ละกลุ่มก็ยังมีสำเนียงภาษาที่แตกต่างกันออกไปอีก มิชชันนารีที่เคยเข้าไปเผยแพร่ศาสนาคริสต์ได้พัฒนาการเขียนภาษาเลอเวือะตะวันตกด้วยอักษรละตินและอักษรไทย
ภาษาเลอเวือะตะวันออกมีความมีชีวิตชีวาทางภาษาในระดับสูงและใช้สื่อสารกันในบ้านโดยผู้พูดทุกวัย การศึกษาของรัฐ ประกาศของหมู่บ้าน และธุรกิจทางการมักใช้ภาษาไทยกลาง ผู้พูดภาษาเลอเวือะตะวันออกส่วนใหญ่พูดคำเมืองได้เป็นอย่างน้อย แต่มีผู้พูดสูงอายุบางคนตอบเป็นภาษาเลอเวือะเมื่อมีผู้พูดคำเมืองด้วย ผู้พูดรุ่นใหม่มีแนวโน้มที่จะพูดภาษาไทยกลางได้คล่องเนื่องจากระบบการศึกษา และส่วนใหญ่พูดคำเมืองได้คล่องเนื่องจากการแต่งงานระหว่างชาวเลอเวือะกับชาวยวน
== สัทวิทยา ==
=== พยัญชนะ ===
{|
| style="vertical-align:top;" |
| style="padding-left: 1em; vertical-align:top;" |
|}
หน่วยเสียงในช่องสีเขียวคือหน่วยเสียงที่ปรากฏเฉพาะในภาษาเลอเวือะตะวันตกถิ่นป่าแป๋ ส่วนหน่วยเสียงในช่องสีแดงคือหน่วยเสียงที่ปรากฏเฉพาะในภาษาเลอเวือะตะวันตกถิ่นละอูบ
หน่วยเสียงพยัญชนะต้นควบในภาษาเลอเวือะตะวันตกถิ่นป่าแป๋มี 13 หน่วยเสียง ได้แก่ , , , , , , , , , , , ,  ในภาษาเลอเวือะตะวันตกถิ่นละอูบมี 11 หน่วยเสียง ได้แก่ , , , , , , , , , ,  และในภาษาเลอเวือะตะวันออกมี 6 หน่วยเสียง ได้แก่ , , , , , 
หน่วยเสียงพยัญชนะท้ายในภาษาเลอเวือะตะวันตกมี 10 หน่วยเสียง ได้แก่ , , , , , , , , ,  ส่วนในภาษาเลอเวือะตะวันออกมี 16 หน่วยเสียง ได้แก่ , , , , , , , , , , , , , , ,  (โดยที่ , , ,  ปรากฏในตำแหน่งท้ายพยางค์เท่านั้น ไม่ปรากฏในตำแหน่งต้นพยางค์)
หน่วยเสียง  ในภาษาเลอเวือะตะวันตกปรากฏในคำยืมจากภาษาไทย
หน่วยเสียง  และ  ในภาษาเลอเวือะตะวันตกถิ่นป่าแป๋บางครั้งจะออกเสียงเป็น  และ  ในภาษาเลอเวือะตะวันตกถิ่นละอูบ
หน่วยเสียง  ออกเสียงเป็น  โดยขึ้นอยู่กับผู้พูด
=== สระ ===
==== สระเดี่ยว ====
หน่วยเสียงในช่องสีฟ้าคือหน่วยเสียงที่ปรากฏเฉพาะในภาษาเลอเวือะตะวันออก
หน่วยเสียง  ในภาษาเลอเวือะตะวันออกมักออกเสียงเป็น 
==== สระประสมและสระเรียง ====
ภาษาเลอเวือะตะวันตกมีสระประสม 3 สระ ได้แก่ ,  และ  นอกจากนี้ยังมีสระเรียง 16 ชุด ได้แก่ , , , , , , , , , , , , , ,  และ  (แต่ไม่ปรากฏสระเรียง  และ  ที่บ้านป่าแป๋) ส่วนภาษาเลอเวือะตะวันออก นักภาษาศาสตร์ได้วิเคราะห์จำแนกสระประสมและสระเรียงไว้แตกต่างกัน เอลิซาเบท มันน์ เสนอในบทความที่ตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2560 ว่าภาษาเลอเวือะตะวันออกมีสระประสม 6 สระ ได้แก่ , , , ,  และ 
== ระบบการเขียน  ==
คณะกรรมการจัดทำระบบเขียนภาษาท้องถิ่นของกลุ่มชาติพันธุ์ด้วยอักษรไทย สำนักงานราชบัณฑิตยสภา ได้กำหนดตัวเขียนภาษาเลอเวือะตะวันตกอักษรไทยตามระบบเสียงภาษาเลอเวือะตะวันตกที่พูดกันในหมู่ที่ 4 บ้านป่าแป๋ ตำบลป่าแป๋ อำเภอแม่สะเรียง และหมู่ที่ 6 บ้านละอูบ ตำบลห้วยห้อม อำเภอแม่ลาน้อย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ไว้ดังนี้
{|
| style="vertical-align:top;" |
| style="padding-left: 1em; vertical-align:top;" |
| style="padding-left: 1em; vertical-align:top;" |
ในกรณีที่ทวิอักษรปรากฏร่วมกับรูปสระหน้า เ|italic=yes, แ|italic=yes, โ|italic=yes ไม่ต้องเลื่อนอักษรตัวแรกไปไว้หน้ารูปสระนั้น จึงอาจทำให้เกิดคำพ้องรูปได้เช่น โฮม|italic=yes  'ผู้ประกอบพิธีกรรม' กับ โฮม|italic=yes  'หอมกระเทียม'
|}
ส่วนตัวเขียนภาษาเลอเวือะตะวันออกไม่มีการกำหนดมาตรฐานไว้&nbsp;จึงอนุโลมใช้กฎเดียวกับภาษาเลอเวือะตะวันตก แต่เนื่องจากหน่วยเสียงตามตารางด้านบนยังไม่ครบถ้วน&nbsp;จึงมีการดัดแปลงเพิ่มเติมดังต่อไปนี้
สระเรียงอื่นที่นอกเหนือจากตารางด้านบน ให้แยกออกเป็นสระไทยสองเสียง คั่นด้วยขีด
* หมายเหตุ  และ  เป็นสระคนละเสียงกับ  และ  ตามลำดับ
พยัญชนะท้ายบางตัวต้องเปลี่ยนเป็นสระก่อน แล้วจึงค่อยใช้รูปสระเรียงต่อไป ดังนี้
*  เปลี่ยนเป็น 
*  เปลี่ยนเป็น 
*  เปลี่ยนเป็น 
*  เปลี่ยนเป็น 
*  เปลี่ยนเป็น 
*  เปลี่ยนเป็น 
เพิ่มหน่วยเสียงพยัญชนะและสระดังนี้
* ฌ ใช้แทนเสียง 
* เ–าฺะ ใช้แทนเสียง 
* –อฺ ใช้แทนเสียง  (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย หรือเมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)
== อ้างอิง ==
สุริยา รัตนกุล และลักขณา ดาวรัตนหงษ์. (2528). พจนานุกรมภาษาละว้า-ไทย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหิดล.
เลอเวือะ