ภาษาโส้

ภาษาโส้ ภาษาไทโส้ ภาษากะโซ่ ภาษามังกอง หรือ ภาษาโทรฺ (โส้: พะซา โทรฺ|italic=yes) เป็นภาษาหนึ่งในตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก กลุ่มมอญ-เขมร สาขามอญ-เขมรตะวันออก สาขาย่อยกะตู ใกล้เคียงกับภาษาบรู ชื่อภาษาโส้ใช้ในประเทศไทยเท่านั้น ในประเทศลาวใช้ชื่อภาษามังกอง
ภาษาโส้มีผู้พูดประมาณ 160,000 คน โดยอยู่ในลาว 102,000 คน (พ.ศ. 2536) ในไทย 58,000 คน (พ.ศ. 2544) ในลาวมีผู้พูดส่วนใหญ่อยู่ในแขวงคำม่วนและแขวงสุวรรณเขต มีผู้รู้หนังสือภาษาแม่น้อยกว่าร้อยละ 1 อัตราการรู้หนังสือภาษาที่สองราวร้อยละ 15–25 ในไทยมีผู้พูดส่วนใหญ่อยู่ในจังหวัดนครพนม จังหวัดสกลนคร และจังหวัดมุกดาหาร มีทั้งหมด 53 หมู่บ้านในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ อพยพมาจากลาว นับถือศาสนาพุทธ ศาสนาคริสต์ หรือความเชื่อดั้งเดิม มีผู้รู้หนังสือภาษาแม่น้อยกว่าร้อยละ 1 อัตราการรู้หนังสือภาษาที่สองราวร้อยละ 25–50 ในปัจจุบันเริ่มรับวัฒนธรรมและปรับตัวเข้ากับคนไทยมากขึ้น
== สัทวิทยา ==
=== พยัญชนะ ===
หน่วยเสียงที่เป็นได้ทั้งพยัญชนะต้นและพยัญชนะท้ายมี 14 หน่วยเสียง ได้แก่ , , , , , , , , , , , ,  และ 
หน่วยเสียงพยัญชนะต้นควบมี 11 หน่วยเสียง ได้แก่ , , , , , , , , ,  และ 
หน่วยเสียงพยัญชนะท้ายควบมี 3 หน่วยเสียง ได้แก่ ,  และ  เช่น  'เคยชิน',  'จี้ (ให้หัวเราะ)',  'เก้ง'
หน่วยเสียง  ไม่ปรากฏเป็นพยัญชนะต้นเดี่ยวของคำพยางค์เดียว
หน่วยเสียง  พบในคำยืมจากภาษาไทย เช่น  'ไฟฟ้า'
=== สระ ===
==== สระเดี่ยว ====
==== สระประสม ====
หน่วยเสียงสระประสมภาษาโส้ถิ่นกุสุมาลย์มี 5 หน่วยเสียง ได้แก่ , , ,  และ 
=== ลักษณะน้ำเสียง ===
ภาษาโส้ถิ่นกุสุมาลย์มีลักษณะน้ำเสียง 2 ลักษณะ ได้แก่ ลักษณะน้ำเสียงปกติและลักษณะน้ำเสียงทุ้มต่ำ
== ระบบการเขียน ==
ตัวเขียนภาษาโส้อักษรไทยตามที่คณะกรรมการจัดทำระบบเขียนภาษาท้องถิ่นของกลุ่มชาติพันธุ์ด้วยอักษรไทย สำนักงานราชบัณฑิตยสภา ได้กำหนดไว้ มีดังนี้
{|
| style="vertical-align:top;" |
พยัญชนะ อ|italic=yes และ ฮ|italic=yes เมื่อเป็นส่วนหนึ่งของพยัญชนะท้ายควบจะใส่ทัณฑฆาตกำกับไว้
พยางค์นาสิก , ,  และ  เขียนแทนด้วยรูปอึม|italic=yes, อึน|italic=yes, อึญ|italic=yes และ อึง|italic=yes ตามลำดับ
| style="padding-left: 1em; vertical-align:top;" |
เสียงสระบางเสียงจะเขียนแทนด้วยรูปสระไทยที่ออกเสียงใกล้เคียงกันและใส่พินทุ ( ฺ|italic=yes) กำกับไว้ข้างใต้เพื่อแสดงเสียงที่ต่างออกไป ในกรณีที่เป็นพยัญชนะต้นควบ จะใส่พินทุไว้ใต้พยัญชนะตัวที่สอง เช่น โทรฺ|italic=yesมีพยัญชนะต้นควบคือ ทร|italic=yes ส่วน ละโกฺล|italic=yes มีพยัญชนะต้นเดี่ยวคือ ก|italic=yesและพยัญชนะท้ายคือ ล|italic=yes
รูปสระสั้นที่มีเครื่องหมาย –็|italic=yes จะใส่ –็|italic=yes ไว้เหนือพยัญชนะต้นเดี่ยวหรือพยัญชนะต้นควบตัวที่สอง เช่น ต็อก|italic=yes, แกล็ฮ|italic=yes ในกรณีที่เป็นสระ เ–ิ–็|italic=yesและ เ–ฺิ–็|italic=yes จะเลื่อน –็|italic=yes ไปไว้เหนือพยัญชนะถัดไป เนื่องจากชนกับรูปสระบน (–ิ|italic=yes) เช่น เดิก็|italic=yes, เกลฺิก็|italic=yes
| style="padding-left: 1em; vertical-align:top;" |
เครื่องหมายแสดงลักษณะน้ำเสียงทุ้มต่ำจะปรากฏเหนือพยัญชนะต้นเดี่ยวหรือพยัญชนะต้นควบตัวสุดท้าย เช่นวี่ล|italic=yes, ล็่อฮ|italic=yes, อึนโตร่ว|italic=yes, กร่วง|italic=yes ในกรณีที่เป็นสระประสม–วะ|italic=yes หรือ –วา|italic=yes เครื่องหมายนี้จะปรากฏเหนือพยัญชนะที่อยู่ข้างหน้า ว|italic=yes โดยถือว่า ว|italic=yes เป็นส่วนหนึ่งของรูปสระไม่ใช่ส่วนหนึ่งของรูปพยัญชนะต้นควบอย่างในอักขรวิธีภาษาไทย เช่น อึงก่วะ|italic=yes, มะก่วาง|italic=yes, อะล่วาย|italic=yes, กร่วาง|italic=yes
|}
== อ้างอิง ==
Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), (2005). Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com/.
โส้
โส้