อำเภอเพ็ญ

เพ็ญ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดอุดรธานี และเป็น 1 ใน 5 อำเภอของจังหวัดที่มีทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือผ่าน โดยเมื่อเดินทางจากกรุงเทพฯ อำเภอนี้จะเป็นอำเภอสุดท้ายก่อนเข้าสู่เขตจังหวัดหนองคาย
== ประวัติ ==
อำเภอเพ็ญยุคแรกมีตำนานเล่าขานต่อกันมาว่า ประมาณปี พ.ศ. 1600 - 1700 พระยาศรีสุทโธ ได้อพยพราษฎรหลบภัยจากการรุกรานของชาวข่าและขอม ซึ่งมีอำนาจในขณะนั้นมาสมทบกับขุนวรบุตร (เมืองหนองหาน) ขุนราชปากดี (เมืองหนองคาย) และพระยาคำสิงห์ (เมืองสกลนคร) มาตั้งเมืองขึ้นบริเวณลุ่มน้ำสวย
พระยาศรีสุทโธและพระนางจันทรามีพระราชธิดาองค์หนึ่ง ทรงสิริโฉมงดงาม ชื่อ พระนางเพ็ง หรือเพ็ญ เป็นที่หมายปองของเจ้าเมืองหนองหาน เจ้าเมืองหนองบัวลำภู และ เจ้าเมืองบางหนองคาย ถึงขั้นยกกองทัพและส่งทูตมาขอสร้างความวิตกกังวลให้กับพระยาศรีสุทโธ และ  พระนางเพ็ญว่า จะทำให้เกิดการรบแย่งชิงตัวพระนางเพ็ญให้เกิดการล้มตายเกิดขึ้น จึงขอเวลา 3 เดือน จากเจ้าเมืองต่างๆ ให้พระนางเพ็ญตัดสินใจ  พระนางเพ็ญคิดว่าหากตกลงเลือกเจ้าเมืองใด เจ้าเมืองที่เหลือไม่ยอม สงครามย่อมเกิดขึ้น จึงกราบทูลให้พระยาศรีสุทโธสร้างเจดีย์ภายในกลวงและพระนางเพ็ญตัดสินใจเข้าบำเพ็ญภาวนา ภายในเจดีย์โดยให้ช่างโบกปูนปิดทับเมื่อเจ้าเมืองทั้งสาม ทราบข่าวการสิ้นพระชนม์ของพระนางเพ็ญ จึงพากันยกทัพกลับและเพื่อเป็นอนุสรณ์ชาวเมืองจึงตั้งชื่อเมืองว่า "เมืองเพ็ญ" ปัจจุบันมีธาตุ (เจดีย์) พระนางเพ็ญ อยู่ที่วัดเกาะแก้ว ริมลำน้ำเพ็ญ ในเขตเทศบาลตำบลเพ็ญ
อำเภอเพ็ญยุคปัจจุบัน เมืองเพ็ญได้ยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อปี พ.ศ. 2450 มีพระยาอนุชาติวุฒิคุณเป็นนายอำเภอคนแรก ตั้งแต่ ปี 2450 - 2456  และตั้งแต่ปี 2456 ถึง 10 ธันวาคม 2544 มีผู้ดำรงตำแหน่งนายอำเภอเพ็ญรวม 35 คน ว่าที่ พันตรี วีรยุทธไวยภาษ ดำรงตำแหน่ง นายอำเภอเพ็ญ คนที่ 38 ตั้งแต่ 8 มกราคม 2550 จนถึงปัจจุบัน
วันที่ 1 เมษายน 2480 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดอุดรธานี และจังหวัดหนองคาย โอนโอนตำบลทุ่งหลวง อำเภอเพ็ญ จังหวัดอุดรธานี ไปขึ้นกับ อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย
วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลจอมศรี แยกออกจากตำบลบ้านธาตุ
วันที่ 7 มกราคม 2500 จัดตั้งสุขาภิบาลเพ็ญ ในท้องที่บางส่วนของตำบลเพ็ญ
วันที่ 31 มีนาคม 2507 ตั้งตำบลนาบัว แยกออกจากตำบลสุมเส้า
วันที่ 25 พฤษภาคม 2508 ตั้งตำบลเชียงหวาง แยกออกจากตำบลนาพู่
วันที่ 25 เมษายน 2510 ตั้งตำบลบ้านยวด แยกออกจากตำบลสร้างคอม ตำบลบ้านเหล่า และตำบลเพ็ญ
วันที่ 9 พฤศจิกายน 2514 ตั้งตำบลเชียงดา แยกออกจากตำบลสร้างคอม
วันที่ 20 พฤษภาคม 2518 แยกพื้นที่ตำบลสร้างคอม ตำบลบ้านยวด และตำบลเชียงดา อำเภอเพ็ญ มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอสร้างคอม ขึ้นกับอำเภอเพ็ญ
วันที่ 10 ตุลาคม 2529 ตั้งตำบลเตาไห แยกออกจากตำบลบ้านเหล่า
วันที่ 21 พฤษภาคม 2533 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอสร้างคอม อำเภอเพ็ญ เป็น อำเภอสร้างคอม
วันที่ 7 กันยายน 2533 ตั้งตำบลโคกกลาง แยกออกจากตำบลเพ็ญ
วันที่ 13 กันยายน 2534 ตั้งตำบลสร้างแป้น แยกออกจากตำบลนาบัว
วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลเพ็ญ เป็นเทศบาลตำบลเพ็ญ
== ที่ตั้งและอาณาเขต ==
อำเภอเพ็ญมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเมืองหนองคายและอำเภอโพนพิสัย (จังหวัดหนองคาย)
ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอสร้างคอมและอำเภอบ้านดุง
ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอพิบูลย์รักษ์ อำเภอเมืองอุดรธานี และอำเภอบ้านผือ
ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอสระใครและอำเภอเมืองหนองคาย (จังหวัดหนองคาย)
== การแบ่งเขตการปกครอง ==
=== การปกครองส่วนภูมิภาค ===
อำเภอเพ็ญแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 11 ตำบล 165 หมู่บ้าน ได้แก่
{|
| 1. || เพ็ญ |||| (Phen) |||| 16 หมู่บ้าน ||||||||
|-
| 2. || บ้านธาตุ |||| (Ban That) |||| 20 หมู่บ้าน ||||||||
|-
| 3. || นาพู่ |||| (Na Phu) |||| 17 หมู่บ้าน ||||||||
|-
| 4. || เชียงหวาง |||| (Chiang Wang) |||| 21 หมู่บ้าน ||||||||
|-
| 5. || สุมเส้า |||| (Sum Sao) |||| 19 หมู่บ้าน ||||||||
|-
| 6. || นาบัว |||| (Na Bua) |||| 11 หมู่บ้าน ||||||||
|}
{|
| 7. || บ้านเหล่า |||| (Ban Lao) |||| 13 หมู่บ้าน ||||||||
|-
| 8. || จอมศรี |||| (Chom Si) |||| 17 หมู่บ้าน ||||||||
|-
| 9. || เตาไห |||| (Tao Hai) |||| 9 หมู่บ้าน ||||||||
|-
| 10. || โคกกลาง |||| (Khok Klang) |||| 12 หมู่บ้าน ||||||||
|-
| 11. || สร้างแป้น |||| (Sang Paen) |||| 9 หมู่บ้าน ||||||||
|}
=== การปกครองส่วนท้องถิ่น ===
ท้องที่อำเภอเพ็ญประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจำนวน 12 แห่ง ได้แก่
เทศบาลตำบลเพ็ญ  ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเพ็ญ
เทศบาลตำบลบ้านธาตุ  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านธาตุทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลเพ็ญ  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเพ็ญ (นอกเขตเทศบาลตำบลเพ็ญ)
องค์การบริหารส่วนตำบลนาพู่  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาพู่ทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลเชียงหวาง  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงหวางทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลสุมเส้า  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสุมเส้าทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลนาบัว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาบัวทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านเหล่า  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านเหล่าทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลจอมศรี  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลจอมศรีทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลเตาไห  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเตาไหทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลโคกกลาง  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกกลางทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลสร้างแป้น  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสร้างแป้นทั้งตำบล
== การศึกษา ==
วิทยาลัยบริหารธุรกิจและการท่องเที่ยวอุดรธานี
โรงเรียนเพ็ญพิทยาคม
โรงเรียนอนุบาลเพ็ญประชานุกูล
โรงเรียนพิชญบัณฑิต 2
โรงเรียนสุมเส้าพิทยาคาร
โรงเรียนจอมศรีพิทยาคาร
โรงเรียนเชียงหวางพิทยาคาร
== อ้างอิง ==
 
เพ็ญ