ปฏิทินสุริยคติไทย

ปฏิทินสุริยคติไทย คือปฏิทินอย่างเป็นทางการของประเทศไทยในปัจจุบัน เป็นระบบปฏิทินสุริยคติอ้างวันเดือนปีตรงตามปฏิทินกริกอเรียนที่มีจำนวนวัน 365 หรือ 366 วันในแต่ละปี โดยปรับเปลี่ยนจากปฏิทินจันทรคติไทยเดิมเมื่อ พ.ศ. 2431 (จุลศักราช 1240) ในสมัยรัชกาลที่ 5 ชื่อเดือนในภาษาไทยทั้งสิบสองในปฏิทินตั้งชื่อโดยกรมพระยาเทววงศ์วโรปการ
== พุทธศักราช ==
ประเทศไทยเริ่มใช้พุทธศักราชในระบบราชการตั้งแต่ พ.ศ. 2456 โดยนำปฏิทินสุริยคติมาใช้
ต้นยุคอ้างอิงของพุทธศักราชแบบไทยจะช้ากว่าแบบอื่นไป 1 ปี โดยแบบไทยนับปีหลังจากพระพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว 1 ปี พ.ศ. 1 คือเริ่มนับตั้งแต่วันที่ 1 มีนาคม 545 ปี ก่อน ค.ศ. (เทียบกับประเทศอื่นที่นับปีที่พระพุทธเจ้าปรินิพพานเป็น พ.ศ. 1 คือเริ่มจากวันที่ 13 พฤษภาคม 544 ปี ก่อน ค.ศ. หรือขึ้น 15 ค่ำเดือนวิสาขะ อัญจนศก 148) ดังนั้น หากปฏิทินไทยเป็น พ.ศ. 2400 พ.ศ. แบบลังกาจะเป็น 2401
ในสมัยก่อน ปฏิทินสุริยคติไทยและปฏิทินสุริยคติสากล นับเดือนที่เปลี่ยนศักราชไม่เหมือนกัน กล่าวคือ ไทยจะเปลี่ยนศักราชในวันที่ 1 เมษายน ในขณะที่สากลจะเปลี่ยนในวันที่ 1 มกราคม ทำให้พุทธศักราชและคริสต์ศักราชคาบเกี่ยวกัน โดยที่สามเดือนแรกในคริสต์ศักราช (มกราคม กุมภาพันธ์ มีนาคม) จะตรงกับพุทธศักราชก่อนหน้า เช่น ค.ศ. 1900 สามเดือนแรกจะตรงกับ พ.ศ. 2442 และเดือนอื่น ๆ จะตรงกับ พ.ศ. 2443
ในสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรี ได้ประกาศเปลี่ยนวันขึ้นปีใหม่ไปเป็น 1 มกราคม ให้เทียบเท่ากับสากล โดยเริ่มใช้ตั้งแต่ พ.ศ. 2484 เป็นต้นไป จึงทำให้ พ.ศ. 2483 เหลือเพียงแค่ 9 เดือน (เมษายน - ธันวาคม) ดังแสดงในแผนภาพ
== รัตนโกสินทร์ศก ==
รัตนโกสินทรศก ตัวย่อ ร.ศ. (Rattanakosin era) เป็นศักราชซึ่งมีจุดเริ่มยุคคือปีก่อตั้งกรุงรัตนโกสินทร์ เริ่มใช้ครั้งแรกเมื่อจุลศักราช 1250 (พ.ศ. 2324) และวันเริ่มต้นปีคือวันที่ 1 เมษายน ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงกำหนดให้เป็นวันขึ้นปีใหม่และประกาศใช้รัตนโกสินทรศกอย่างเป็นทางการ จนกระทั่งในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเล็งเห็นประโยชน์และสะดวกในการใช้พุทธศักราชอ้างอิงประวัติศาสตร์ จึงได้มีการยกเลิกการใช้งานรัตนโกสินทรศกตามประกาศเมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2455 โดยหนังสือราชการทั้งหมดได้เปลี่ยนมาใช้พุทธศักราชแทน
== เดือน ==

ในปฏิทินสุริยคติไทยใช้จำนวนเดือน 12 เดือน ตามปฏิทินกริกอเรียน โดยจำนวนวันในแต่ละเดือนได้อ้างอิงตามเช่นเดียวกันโดยในแต่ละเดือนจะมีจำนวนวันตั้งแต่ปี 28-31 วัน ชื่อเดือนทรงตั้งโดยกรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ โดยทรงใช้ตำราจักรราศี ซึ่งแสดงการโคจรของดาวเคราะห์รอบดวงอาทิตย์ในหนึ่งปีตามวิชาโหราศาสตร์ โดยทรงนำคำสองคำมาสนธิกัน คำต้นเป็นชื่อราศีที่ปรากฏในช่วงเวลานั้นรวมกับคำว่า "อาคม" หรือ "อายน" ที่หมายถึง "การมาถึง" โดยได้ระบุวันอย่างชัดเจนโดยคำว่า "คม" สำหรับเดือนที่มี 31 วัน และคำว่า "ยน" สำหรับเดือนที่มี 30 วัน ยกเว้นเดือนกุมภาพันธ์ที่มี 28 หรือ 29 วัน ถ้าเป็นปีอธิกสุรทิน
{|class="wikitable"
|-
! ชื่อไทย || อักษรย่อ || คำอ่าน || รากศัพท์ || ความหมาย
|-
| มกราคม || ม.ค. || มะ-กะ-รา-คม  || มกร + อาคม || การมาถึงของราศีมกร
|-
| กุมภาพันธ์ || ก.พ. || กุม-พา-พัน || กุมภ + อาพันธ์ || การมาถึงของราศีกุมภ์
|-
| มีนาคม || มี.ค. || มี-นา-คม || มีน + อาคม || การมาถึงของราศีมีน
|-
| เมษายน || เม.ย. || เม-สา-ยน || มษ + อายน || การมาถึงของราศีเมษ
|-
| พฤษภาคม || พ.ค. || พฺรึด-สะ-พา-คม || พฤษภ + อาคม || การมาถึงของราศีพฤษภ
|-
| มิถุนายน || มิ.ย. || มิ-ถุ-นา-ยน || มิถุน + อายน || การมาถึงของราศีมิถุน
|-
| กรกฎาคม || ก.ค. || กะ-ระ-กะ-ดา-คม || กรกฎ + อาคม || การมาถึงของราศีกรกฎ
|-
| สิงหาคม || ส.ค. || สิง-หา-คม || สิงห + อาคม || การมาถึงของราศีสิงห์
|-
| กันยายน || ก.ย. || กัน-ยา-ยน || กันย + อายน || การมาถึงของราศีกันย์
|-
| ตุลาคม || ต.ค. || ตุ-ลา-คม || ตุล + อาคม || การมาถึงของราศีตุล
|-
| พฤศจิกายน || พ.ย. || พฺรึด-สะ-จิ-กา-ยน || พฤศจิก + อายน || การมาถึงของราศีพิจิก
|-
| ธันวาคม || ธ.ค. || ทัน-วา-คม || ธนู + อาคม || การมาถึงของราศีธนู
|}
== วันในสัปดาห์ ==
ในปฏิทินสุริยคติวันในสัปดาห์ตามปฏิทินกริกอเรียนเช่นกันโดยในแต่ละสัปดาห์จะประกอบไปด้วย 7 วัน ซึ่งเริ่มต้นสัปดาห์ด้วยวันอาทิตย์
{|class="wikitable"
|-
! ชื่อไทย || คำอ่าน || ชื่อทางโหร || สีประจำวัน || สีประจำวัน  ตามตำราสวัสดิรักษา
|-
| อาทิตย์ || อา-ทิด || อาทิจวาร (อ) ||  สีแดง ||  สีแดง
|-
| จันทร์ || จัน || จันทรวาร (จ) ||  สีเหลือง ||  สีนวลขาว
|-
| อังคาร || อัง-คาน || ภุมวาร (ภ) ||  สีชมพู ||  สีม่วงคราม
|-
| พุธ || พุด || วุธวาร (ว) ||  สีเขียว ||  สีแสด
|-
| พฤหัสบดี || พะ-รึ-หัด-สะ-บอ-ดี หรือ พฺรึ-หัด-สะ-บอ-ดี || ชีววาร (ช) ||  สีส้ม ||  สีเขียวปนเหลือง
|-
| ศุกร์ || สุก || ศุกรวาร (ศ) ||  สีฟ้า ||  สีเมฆ
|-
| เสาร์ || เสา || โสรวาร (ส) ||  สีม่วง ||  สีดำ
|}
== อ้างอิง ==
วารสารราชบัณฑิตสภา ฉบับเดือน มิถุนายน และตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๐
สุริยคติไทย