พจมาน ณ ป้อมเพชร

คุณหญิง พจมาน ณ ป้อมเพชร (สกุลเดิม: ดามาพงศ์; เกิด 22 พฤศจิกายน พ.ศ. 2499) เป็นอดีตภรรยาของดร.ทักษิณ ชินวัตร นายกรัฐมนตรีไทยคนที่ 23 อดีตกรรมการมูลนิธิจุฬาภรณ์ผู้ถือหุ้น อันดับหนึ่งบริษัท โรงพยาบาลพระราม 9 จำกัด (มหาชน) โดยถือหุ้นร้อยละ 37.44 %
== ประวัติ ==
คุณหญิงพจมาน ณ ป้อมเพชร มีชื่อเล่นว่าอ้อ เป็นบุตรคนสุดท้องในจำนวน 4 คนของ พลตำรวจโท เสมอ ดามาพงศ์ อดีตผู้ช่วยอธิบดีกรมตำรวจและผู้บัญชาการตำรวจสอบสวนกลาง กับคุณหญิงพจนีย์ ณ ป้อมเพชร เธอมีพี่ชายสามคนคือ พงษ์เพชร ดามาพงศ์, พลตำรวจเอก เพรียวพันธ์ ดามาพงศ์ และ พลตำรวจโท นายแพทย์ พีระพงศ์ ดามาพงศ์ นอกจากนี้ยังมีพี่ชายบุญธรรมคือ บรรณพจน์ ดามาพงศ์
เมื่อแรกเกิด พจนีย์ตั้งชื่อให้ว่า "สร้อยเพชรพจมาน" ต่อมาจึงลดลงเหลือเพียงพจมาน ในปี พ.ศ. 2513 บิดาและมารดาได้หย่ากัน โดยมารดากลับไปใช้นามสกุลก่อนสมรสคือ ณ ป้อมเพชร พจมานมีอุปนิสัยเรียบร้อย พูดน้อย มีความเป็นระเบียบเช่นบิดา และมีใจเอื้ออารีเช่นมารดา
บรรพชนทางฝ่ายบิดาของคุณหญิงพจมานอพยพมาจากจังหวัดหนองคาย เป็นทวดชื่อ ดา ดามาพงศ์ ต่อมาได้มาตั้งรกรากอยู่ในตำบลหนองโดน อำเภอจัตุรัส จังหวัดชัยภูมิ สมรสกับนางบุญมา มีบุตรชายชื่อสมิง (ที่ต่อมาคือ ร้อยตำรวจเอก จำปา) ซึ่งเป็นปู่ของคุณหญิงพจมาน ส่วนบุรพชนฝ่ายมารดา ผู้จัดการออนไลน์ (2557) และ ข่าวสด (2557) ระบุว่าสืบเชื้อสายมาจากพระยาไชยวิชิตสิทธิสาตรา (นาค) มีบุตรชายกับภริยานางหนึ่ง คือ พันตำรวจเอก พร้อม ณ ป้อมเพชร ซึ่งเป็นตาของคุณหญิงพจมาน ขณะที่เว็บไซต์ The101.World (2562) ให้ข้อมูลว่า พร้อม ณ ป้อมเพชร มีบิดาชื่อหลวงคลัง (ต่วน) มีปู่ย่าชื่อ มาและโหมด ซึ่งมาเป็นบุตรชายของคุ้ม ซึ่งเป็นบุตรสาวของเหลียง แซ่อึ้ง กับทองกาวเลอ ชาวจีนและชาวมอญผู้เป็นบรรพชนของสกุล ณ ป้อมเพชร์
อนึ่งคุณหญิงพจมาน เป็นเครือญาติกับสุชน ชาลีเครือทางฝ่ายบิดา และเป็นญาติกับท่านผู้หญิงพูนศุข พนมยงค์ และพิมพ์เพ็ญ เวชชาชีวะทางฝ่ายมารดา
คุณหญิงพจมานศึกษาชั้นอนุบาลจนถึงชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ที่โรงเรียนเซนต์โยเซฟคอนเวนต์ หลังจบมัธยมศึกษาปีที่ 3 พลตำรวจโทเสมอส่งคุณหญิงพจมานไปศึกษาต่อจบสำเร็จการศึกษาอนุปริญญาบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเคนทักกี สหรัฐอเมริกา ซึ่งการเดินทางไปศึกษาต่อของเธอนั้นเป็นแรงบันดาลใจให้ทักษิณสอบได้เป็นที่หนึ่งของรุ่น ได้รับทุนคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน (ก.พ.) ไปศึกษาต่อปริญญาโทที่มหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเคนทักกี สหรัฐอเมริกา
== สมรส ==
คุณหญิงพจมานพบกับทักษิณ เป็นครั้งแรกขณะเป็นนักเรียนนายร้อยตำรวจ รุ่นพี่ของพงษ์เพชร ผู้เป็นพี่ชาย และพบกันอีกครั้งที่สหรัฐอเมริกาขณะที่พจมานไปศึกษาต่อ ก่อนเดินทางกลับมาประกอบพิธีมงคลสมรสที่ประเทศไทย เมื่อ พ.ศ. 2519 และเดินทางกลับไปยังสหรัฐอเมริกาอีกครั้ง เมื่อทักษิณ ได้รับทุนศึกษาต่อปริญญาเอก ส่วนคุณหญิงพจมานสำเร็จปริญญาตรี Associate of Arts และสาขาบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเคนทักกี และให้กำเนิดบุตรชายคนโตคือ พานทองแท้ ขณะพักอยู่ที่สหรัฐอเมริกา
หลังจากกลับมายังประเทศไทยพร้อมกับทักษิณ ก็ช่วยเหลือกิจการต่าง ๆ ของสามีตลอดมา ไม่ว่าจะเป็นพนักงานขายผ้าไหม เจ้าหน้าที่รับจองคอนโดมีเนียม รวมถึงคอยปรนนิบัติสามีและดูแลบุตร จนกระทั่งเมื่อ ทักษิณ ก่อตั้งบริษัทชินวัตร คอมพิวเตอร์ จำกัด ซึ่งประกอบกิจการให้เช่าคอมพิวเตอร์ และต่อมากลายเป็นบริษัทชิน คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) ที่ดำเนินกิจการโทรคมนาคม คุณหญิงพจมานก็ยังคงดำรงตำแหน่งผู้บริหารระดับสูง ช่วยเหลือสามีดูแลกิจการตลอดมา 
คุณหญิงพจมาน มีบุตร-ธิดากับทักษิณ รวม 3 คนคือ พานทองแท้, พินทองทา และแพทองธาร
== คดีความ ==
วันที่ 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2551 ศาลอาญาพิพากษาจำคุกคุณหญิงพจมาน และบรรณพจน์ พี่ชายบุญธรรม คนละ 3 ปี ในคดีร่วมกันจงใจหลีกเลี่ยงภาษีหุ้น บริษัทชินวัตร คอมพิวเตอร์ แอนด์ คอมมิวนิเคชั่นส์ จำกัด (มหาชน) มูลค่า 546 ล้านบาท
ในปลาย พ.ศ. 2551 คุณหญิงพจมานจดทะเบียนหย่ากับทักษิณ แล้วกลับมาใช้นามสกุลเดิม "ณ ป้อมเพชร" ของฝ่ายมารดา แต่ยังคงใช้คำนำหน้านามว่า "คุณหญิง" ตามเดิม เนื่องจากสตรีที่เคยสมรส แล้วต่อมาหย่าร้างกับสามี ยังสามารถใช้คำนำหน้านามนี้ได้
== เครื่องราชอิสริยาภรณ์ ==
== ลำดับสาแหรก ==
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
พจมาน ชินวัตร นายหญิงแห่งวังจันทร์ส่องหล้า ผู้ค้ำบัลลังก์ทักษิณ
พจมาน ชินวัตร “หญิงผู้ทรงอิทธิพล”
บุคคลจากอำเภอจัตุรัส
คุณหญิง
สกุล ณ ป้อมเพชร์
สกุลชินวัตร
ชาวไทยเชื้อสายลาว
บุคคลจากโรงเรียนเซนต์โยเซฟคอนเวนต์
บุคคลจากมหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเคนทักกี
นักธุรกิจชาวไทย
คู่สมรสของนายกรัฐมนตรีไทย
พุทธศาสนิกชนชาวไทย
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ป.ช.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ภ.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ต.จ. (ฝ่ายใน)
บุคคลจากเขตคันนายาว