ภาษาจ้วง

ภาษาจ้วง (จ้วง: Vahcuengh ก่อน ค.ศ. 1982: Vaƅcueŋƅ, สือดิบผู้จ่อง: 話僮, จาก วา, 'ภาษา' และ ชูง, 'จ้วง'; ) เป็นภาษาของชาวจ้วงในเขตปกครองตนเองกว่างซีจ้วง ประเทศจีน เป็นภาษาตระกูลขร้า-ไท มีวรรณยุกต์ 6 เสียง ระบบการเขียนมีทั้งแบบที่ยืมมาจากอักษรจีน คล้ายกับอักษรจื๋อโนมของเวียดนาม เรียก สือดิบผู้จ่อง และแบบที่เขียนด้วยอักษรละติน ซึ่งเริ่มใช้เมื่อ พ.ศ. 2500 และปรับปรุงอีกครั้งเมื่อ พ.ศ. 2529
== ระบบการออกเสียง ==
=== พยัญชนะ ===
ภาษาจ้วงมีพยัญชนะ 22 ตัว
==== ตัวอย่างและเทียบกับภาษาไทย ====
b --- bae ไป  bingj ปิ้ง baek ปัก  baet ปัด bag ปาก bangj ไล่ bongq ป่อง
mb --- mbaj บ้า mbang บาง  mbaeu เบา mbiengj（mbwengj）เบื้อง mbag บาก mbanj บ้าน mbauq บ่าว
m --- maz มา ma หมา miz มี mwngz มึง maeuz เมา mok หมอก mok ท้อง
f --- fax ฟ้า fiengz（fangz）ฟาง faenz ฟัน feiz ไฟ faek ฟัก faet ฟัด fongz ฟอง
v --- vah ว่า vangq ว่าง vanz วาน vieng เหวียง?
d --- da ตา dou ประตู daem ตำ daengj ตั้ง daep ตับ
nd --- ndaq ด่า  ndaeng ดัง  ndaengq ด่าง ndai ดาย
n --- nou หนู  naz  นา naj หน้า  naeng หนัง nanz นาน
s --- song สอง sam สาม sang（sung）สูง saek ซัก saenq สั่น sanq แยกย้าย
l --- lingz ลิง lungz ลุง langq ล้าง lai หลาย laeux เล้า linx ลิ้น
g --- gangj ก้าง goenj ก้น gad กาด gaet กัด gaem กำ gu กู
gv --- gvad กวาด gvangj กว้าง gvengj ขว้าง gvang กวาง gvan กวาน gvaek กวัก
ng --- ngaenz（ngwnz）เงิน ngaz งา ngaeuz เงา
h --- ha หา hau หาว haeuq เห่า heuq เหี่ยว hanq ห่าน
r --- ruz รู rox（rux）รู้ rangz ราง raeq ไร่ raemz รำ rungh รุ่ง
c --- caz ชา cingz เชียง congq ช่อง caemj ช้ำ caiz ชาย  cog จอก(แก้ว)
y --- youq อยู่  yaemq ย้ำ yiengq อย่าง（เยี่ยง） yieb เหยียบ yiek อยาก yied เหยียด
ny --- nyaj หญ้า nying หญิง nyungz ยุง nyeuh（neuh） เยี่ยว nyod ยอด
ngv --- ngvaenz （vaenz）วัน
by --- bya ปลา byaix ผ้าย byaek ผัก byak ผาก byaeuh เปล่า
gy --- gyang กลาง gyoen กลน gyueng กลวง gyu เกลือ
my --- myaiz（laiz）ลาย
=== สระ ===
ภาษาจ้วงมีสระ 78 ตัว.
e อยู่หลังตัว a，o หมายถึง a，o ออกเสียงสั้น ，อยู่หลัง i，u，w หมายถึง   i，u，w ออกเสียงยาว.
aei ย่อเป็น ae.
ตัวอย่างและเทียบกับภาษาไทย
2.1 กลุ่ม a
a --- maz มา  aj อ้า ra/ha หา vah ภาษา
ai --- gai ขาย  dai ตาย  lai หลาย vaiz วาย aih รัก
ae（aei）---  bae ไป lae ไหล mae ไหม saej ไส้  hae เปิด
au --- mbauh บ่าว hau หาว  auh อาว nauq ไม่
aeu --- baeuq เป่า mbaeu เบา laeux เหล้า haeux ข้าว saeu เก็บ
aw ---  daw ไต lawz ไร saw ใส fawh ตลาด
am --- nam หนาม lamq ล่าม vamz  ความ  am หุงข้าว
aem --- gaem กำ raem หำ raemx น้ำ  yaemq เหยียบ
an --- lan หลาน van หวาน nan นาน mbanj บ้าน ganj สบู่
aen --- baen ปัน maen หมัน haen ขัน  daenj กลับกัน
ang --- langx ล้าง gyang กลาง nangz นาง dangq ต่าง vangj ผิด
aeng --- haeng ขัง daengj ตั้ง laeng  หลัง caengz ยังไม่
ap --- nap นาบ hap หาบ
aep --- haep ปิด daep นับ
ab --- ab อาบ gab กาบ
aeb --- naeb ลดลง gaep จับ
at --- sat สาด gat กาด
aet --- naet รัก laet ลด
ad --- bad ปาด mbad บาด
aed --- gaed กับ aed เต็ม/เยอะ
ak --- mak หมาก fak ฝาก
aek --- naek หนัก gaek ตนเอง
ag --- bag ปาก lag ลาก
aeg --- daeg หัก myaeg ด่า
2.2 กลุ่ม --- e
e --- geq แก่ meq แม่ lez  แล
ei --- fei ไฟ myeiz แลก
eu --- heuj เกี่ยว meuz แมว  ceuj ผัด neuq เยี่ยว
（ieu --- bieu ปลิว dieu เจ้าเล่ห์  jieuh ดู ）
em --- gemj แก้ม dem เต็ม  nemj หนีบ
en --- benj แผ่นใม้ gen แขน nenj กด
eng --- rengz แรง deng แตง mengz แมรง gengz ตะแคง seng เกิด
ep --- hep แหบ sep แสบ dep กิน gep เก็บ
eb --- meb กลัว yeb ราบ eb บังคับ
et --- het ทำ  net เหนื่อย get เกลียด met เม็ด
ek --- dek/bekแตก hek หม้อ lek เหล็ก
eg --- mbeg แบก deg วาง ndeg เด็ก
2.3 กลุ่ม --- i
i --- miz มี miq ไม่ bi  ปี
（ie --- vieq เขียน cie รถ ）
iu --- ndiuj ชัง niuj นิ้ว hiuj  หิ้ว
（ieu --- bieu ปลิว lieu เที่ยว mieuh วัด）
iem --- riemj เหล็ม giemh กระบี่
ien --- vienh หัน bienh เปลี่ยน bienq เพี้ยน
ieng --- biengz ราบ  gieng เขียง nieng เหนียง
iep/ieb --- yieb เหยียบ ndieb เดียบ（รัก）
iet/ied --- yied เหยียด died เตียด（ตกใจ）
iek/ieg ---giek เกียก（ผ่า） ciek ฉีก bieg（เปิดอ่าน）
im dim --- เต็ม imq อิ่ม byimq ปลิม（มอง） cimz ชิม
in --- hin（rin）หิน mbin บิน minz มัน yinz ยิน
ing --- lingzลิง  bingj ปิ้ง nding(ndeng) แดง hing ขิง
ip/ib --- gib กีบเท้า yip หยิบ sip สีบ
it/id --- lid ลิด（ลื้อ） cit ฉีด mak-it องุ่น（หมาก อิด）
ik/ig --- big ปิก dik ถิบ gik เหมน
2.4 กลุ่ม o
o --- moj หม้อ o ออ/รวม goq ก่อ hoz คอ
oi --- hoij ห้อย moi หมอย noix น้อย doi ถอย
ou --- ou ส่วนใหญ่แปลงมาจากสระ u เฉ่น mou/mu หมู dou/du ประตู nou/nu หนู
om --- hom หอม gyomq กล่อม byom ผอม lomj ล้อม
on --- bonj ป้อน mon หมอน non หนอน hon หงอน son  สอน
ong --- song สอง dong ตอง gyong กลอง bongq ป่อง rongx ร้อง
oem --- hoemz คม noemz นม loemz ลม  doemj ต้ม loemj ล้ม
oen --- loenq/lwnq หล่น boenx/bwnx พ้น gyoen/gywn กรน
oeng --- soengq ส่ง loengz ลง goeng กองไฟ
op/ob --- hop หอบ gop คอบ dop ครั้ง gob กอบ hob หิบ myob（มลอบ） แอบดู
ot/od --- hot หอด got คอด dot ถอด lot ฮอด/ถึง god กอด mbod บอด dod ทอดทิ้ง
ok/og --- hok หงอก mok หมอก sok ศอก cog จอก/แก้ว mbyog（บลอก） ดอก og ออก
oep/oeb --- doep ตบ oep อบ
oet/oed --- doet ตด
oek/oeg --- doek ตก
2.5 กลุ่ม u
u --- ตังนี้ในภาษาจ้วงเหนือส่วนมากออกเสียงเป็น เอา แต่ในจ้วงใต้ยังออกเสียงเป็น อู
ui --- duij ถ้วย nduij ด้วย cuiq ซวย
un --- vunz คน unq อุ่น
um --- lum เหมือน
ung --- lungz ลุง
uen --- suenq กระเทียม luenh วุ่นวาย duenh ทวน
uem --- duemx ถ้วม ruemj ห้องนอน ruemh ร่วม
ueng --- lueng หลวง duengx ทักทาย
up/b ---
uk/g ---lug ลูก suk สุก
ut/d ---gud ผักกุด
uep/b --- tuep ทบ
uek/g --- lueg ลวก
uet/d --- luet หลุด  nued นวด
=== วรรณยุกต์ ===
ภาษาจ้วงมี 6 วรรณยุกต์, ลดเป็น 2 (หมายเลข 3 และ 6) ในคำตาย:
{|class="wikitable" style="margin:.6em 0;text-align:center"
|+ Tones
|-
!scope="col"| วรรณยุกต์
!scope="col"| หมายเลขรูปร่าง
!scope="col" | IPA
!scope="col"| Letters1957
!scope="col"| Letters1982
!scope="col"| ชื่อเรียก
!scope="col"| ตัวอย่าง
!scope="col"| คำอ่านและคำแปล
|-
!scope="row"| 1
| 24 ||| /ǎ/ 
|colspan="2"| (none) || จัตวา || son || สอน
|-
!scope="row"| 2
| 31 ||| /a᷆/ 
| Ƨ ƨ || Z z || เอก || mwngz || คุณ/เธอ/มึง
|-
!scope="row" rowspan="2"| 3
|rowspan="2"| 55 ||rowspan="2" | /a̋/ 
| З з || J j || ตรี || hwnj || ปีน
|-
|colspan="2"| -p/t/k || ตรี + คำตาย ||bak || ปาก
|-
!scope="row"| 4
| 42 ||| /â/ 
| Ч ч || X x || โท || max || ม้า
|-
!scope="row"| 5
| 35 ||| /a᷄/ 
| Ƽ ƽ || Q q || ตรี || gvaq || ข้าม
|-
!scope="row" rowspan="2"| 6
|rowspan="2"| 33 ||rowspan="2" | /ā/ 
| Ƅ ƅ || H h || สามัญ ||dah || แม่น้ำ
|-
|colspan="2"| -b/g/d || สามัญ + คำตาย ||bag || ฟัน(คำกริยา)
|-
!scope="row"|7
||||
|||-||เสียงเบา (เสียงเอกตาย)||doek||ตก
|}
ประโยคของคำว่า Son mwngz hwnj max gvaq dah (Son mɯŋƨ hɯnз maч gvaƽ daƅ) "สอนขี่ม้าข้ามแม่น้ำ" มักใช้เพื่อช่วยให้ผู้คนจดจำวรรณยุกต์ทั้งหก
น้ำเสียงวรรณยุกต์สำหรับพยางค์เปิด (ไม่ลงท้ายด้วยพยัญชนะปิด) จะเขียนไว้ที่ท้ายพยางค์
== สำเนียงย่อย ==
ภาษาจ้วงแบ่งเป็นสองกลุ่มใหญ่ ๆ ได้แก่
ภาษาจ้วงเหนือ (รหัสเดิม ccx ยกเลิกเมื่อปี 2007) คือภาษาถิ่นทางตอนเหนือของแม่น้ำหย่ง (หย่งเจียง 邕江) มีผู้พูด 8,572,200 คน ถือว่าเป็นสำเนียงมาตรฐาน แบ่งออกเป็น
แบบกุ้ยเป่ย์ (桂北: zgb) มีผู้พูด 1,290,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Luocheng, Huanjiang, Rongshui, Rong'an, Sanjiang, Yongfu, Longsheng, Hechi, Nandan, Tian'e, Donglan
แบบหลิ่วเจียง (柳江: zlj) มีผู้พูด 1,297,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Liujiang, Laibin North, Yishan, Liucheng, Xincheng
แบบหงสุ่ยเหอ (红水河) มีผู้พูด 2,823,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Laibin South, Du'an, Mashan, Shilong, Guixian, Luzhai, Lipu, Yangshuo
* Castro และ Hansen (2010) ได้แบ่งสำเนียงนี้ออกเป็น 3 ภาษาที่ไม่สามารถสื่อสารกันได้ ได้แก่ หงสุ่ยเหอตอนกลาง (中红水河: zch), หงสุ่ยเหอตะวันออก (东红水河: zeh), และหลิ่วเฉียน (柳黔: zlq)
แบบหย่งเป่ย์ (邕北: zyb) มีผู้พูด 1,448,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Yongning North, Wuming (สำเนียงมาตรฐาน), Binyang, Hengxian, Pingguo
แบบโย่วเจียง (右江: zyj) มีผู้พูด 732,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Tiandong, Tianyang, และพื้นที่บางส่วนของเมือง Baise; ทั้งหมดอยู่ในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำโย่ว
แบบกุ้ยเปียน (桂边: zgn) มีผู้พูด 827,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Fengshan, Lingyun, Tianlin, Longlin, Yunnan Guangnan North
แบบชิวเป่ย์ (丘北: zqe) มีผู้พูด 122,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Yunnan Qiubei
แบบเหลียนซาน (连山: zln) มีผู้พูด 33,200 คน อาศัยอยู่บริเวณ Guangdong Lianshan, Huaiji North
ภาษาจ้วงใต้ (รหัสเดิม ccy ยกเลิกเมื่อปี 2007) คือภาษาถิ่นทางตอนใต้ของแม่น้ำหย่ง มีผู้พูด 4,232,000 คน แบ่งออกเป็น
แบบหย่งหนาน (邕南: zyn) มีผู้พูด 1,466,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Yongning South, Fusui Central และ North, Long'an, Jinzhou, Shangse, Chongzuo
แบบจั่วเจียง (左江: zzj) มีผู้พูด 1,384,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Longzhou (Longjin), Daxin, Tiandeng, Ningming; อยู่ในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำจั่ว
แบบเต๋อจิ้ง (得靖) มีผู้พูด 979,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Jingxi, Debao, Mubian, Napo
* Jackson และ Lau (2012) ได้แบ่งสำเนียงนี้ออกเป็น 2 ภาษาที่ไม่สามารถสื่อสารกันได้ ได้แก่ ยาง (央: zyg), และหมิน (民: zgm)
แบบยั่นกว่าง (砚广: zhn) หรือแบบหนง (侬) มีผู้พูด 308,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Yunnan Guangnan South, Yanshan
แบบเหวินหมา (文麻: zhd) หรือแบบไต้ (岱) มีผู้พูด 95,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Yunnan Wenshan, Malipo, Guibian
== อ้างอิง ==
==บรรณานุกรม==
==แหล่งข้อมูลอื่น==
Kra-Dai Swadesh lists (from Wiktionary's Swadesh-list appendix)
Zhuang language & alphabet, Omniglot
The prospects for the long-term survival of Non-Han minority languages in the south of China
Field Notes on the Pronominal System of Zhuang "A major case of language shift is occurring in which the use of Zhuang and other minority languages is restricted mainly to rural areas because Zhuang-speaking villages, like Jingxi, which develop into towns become more and more of Mandarin-speaking towns. Zhuang-speaking villages become non-Zhuang-speaking towns! And children of Zhuang-speaking parents in cities are likely not to speak Zhuang as a mother-tongue."
Map of Major Zhuang language groups 
Paradisec has an open access collection of Zhuang Mogong Texts from Bama and Tianyang
Sawcuengh People.com Official Zhuang language version (Standard Zhuang) of the People's Daily website
ภาษาในประเทศจีน
กลุ่มภาษาไท