เทศบาลเมืองน่าน

เทศบาลเมืองน่าน เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประเภทเทศบาลเมือง ตั้งอยู่ในเขตอำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน มีพื้นที่ครอบคลุม 2 ตำบล คือ ตำบลในเวียงทั้งตำบล และบางส่วนของตำบลผาสิงห์ ภายในเขตเทศบาลมีที่ตั้งของศูนย์ราชการ สถานศึกษา สถาบันการเงินต่างๆ ทำให้มีฐานะเป็นศูนย์กลางความเจริญของจังหวัด
== ประวัติ ==
เทศบาลเมืองน่านเดิมเป็นบริเวณตำบลในเวียง ได้รับการยกฐานะเป็น “เทศบาลเมืองน่าน”  ตามพระราชกฤษฎีการจัดตั้งเทศบาลเมืองน่าน จังหวัดน่าน พ.ศ. 2497 ตราไว้ ณ วันที่ 11 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2497 กระทรวงมหาดไทยได้มีคำสั่งแต่งตั้งหลวงวรวิทย์ วรรณการเป็นนายกเทศมนตรี โดยมีหลวงธนานุสรณ์ และนายกลิ่น ดวงพิกุล เป็นเทศมนตรีชุดแรก  มีสำนักงานชั่วคราวอยู่ที่ “ศาลาบาตร”  หน้าศาลากลางจังหวัดหลังเก่า (พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ น่าน ในปัจจุบัน) ต่อมาได้โดยขอที่ดินราชพัสดุบริเวณข้างที่ว่าการอำเภอเมืองน่าน (ที่ตั้งศาลากลางจังหวัดในปัจจุบัน) สร้างเป็นสำนักงานเทศบาล จนกระทั่ง พ.ศ. 2510 จังหวัดน่านได้ดำเนินการก่อสร้างศาลากลางหลังใหม่ขึ้นและต้องการที่ดินคืน เทศบาลเมืองน่านโดยคณะเทศมนตรีชุด ร.ต.ต.ชาญ เวชเจริญ นายกเทศมนตรี จึงได้พิจารณาใช้สถานีอนามัยชั้นหนึ่งของเทศบาลเป็นที่ทำการเทศบาลแทน ต่อมาได้ทำการก่อสร้างอาคารสำนักงานเทศบาลขึ้นใหม่ในสมัยนายกเทศมนตรี พ.ต.ท.อุ่น วุฒิการณ์ เมื่อ พ.ศ. 2515
ต่อมาในปี พ.ศ. 2543 การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยได้ขอความร่วมมือมายังเทศบาลเมืองน่านเพื่อหาสถานที่ใช้เป็นที่ตั้งศูนย์บริการนักท่องเที่ยวจังหวัดน่าน คณะผู้บริหารเทศบาลเมืองน่านมีนางสิรินทร รามสูต เป็นนายกเทศมนตรี ได้เห็นชอบให้ใช้พื้นที่บริเวณด้านหลังอาคารสำนักงานเทศบาลเมืองน่านเป็นที่ก่อสร้างศูนย์บริการนักท่องเที่ยวจังหวัดน่าน และได้เริ่มก่อสร้างสำนักงานหลังปัจจุบันบนบริเวณที่ดินของเทศบาล เนื้อที่ 14 ไร่ ถนนมหายศ จนแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2548 โดยพื้นที่สำนักงานเทศบาลเมืองน่านหลังเดิมได้รับการปรับปรุงให้เป็นสวนสาธารณะและจุดพักผ่อนสำหรับนักท่องเที่ยวจนถึงปัจจุบัน
ในปี พ.ศ. 2552 ราษฎรจำนวน 3 หมู่บ้าน ของตำบลผาสิงห์ ได้แก่ บ้านสวนหอม บ้านดอนสวรรค์ และบ้านฟ้าใหม่ ได้แสดงเจตจำนงค์ขอรวมพื้นที่เข้ากับเทศบาลเมืองน่าน หลังจากทำการสำรวจเจตนารมณ์แล้วจึงได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองน่าน อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน เมื่อวันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2554 ให้เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองน่าน โดยนับรวมพื้นที่ของหมู่บ้านทั้งสามเข้ากับเทศบาลเมืองน่าน นับเป็นการเปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเป็นครั้งแรกตั้งแต่มีการจัดตั้ง
== ภูมิศาสตร์ ==
=== ที่ตั้ง ===
ทิศเหนือ ติดต่อกับองค์การบริหารส่วนตำบลผาสิงห์ อำเภอเมืองน่าน และองค์การบริหารส่วนตำบลฝายแก้ว อำเภอภูเพียง
ทิศใต้ ติดต่อกับเทศบาลตำบลดู่ใต้ อำเภอเมืองน่าน
ทิศตะวันออก ติดต่อกับองค์การบริหารส่วนตำบลฝายแก้ว และองค์การบริหารส่วนตำบลม่วงตึ๊ด อำเภอภูเพียง โดยมีแม่น้ำน่านเป็นแนวแบ่งเขต
ทิศตะวันตก ติดต่อกับองค์การบริหารส่วนตำบลผาสิงห์ และองค์การบริหารส่วนตำบลไชยสถาน อำเภอเมืองน่าน
=== ภูมิอากาศ ===
== เขตการปกครอง ==
เทศบาลเมืองน่านมีพื้นที่ 7.6 ตารางกิโลเมตร หรือ 4,750 ไร่ ประกอบด้วย 2 ตำบล คือ ตำบลในเวียงทั้งตำบล และบางส่วนของตำบลผาสิงห์ ซึ่งภายในเขตเทศบาลมีการจัดตั้งชุมชนย่อยซึ่งแบ่งตามความศรัทธาในวัดที่ชาวบ้านได้ถือปฏิบัติกันมาเป็นเวลานาน จำนวน 31 ชุมชน ดังนี้
ชุมชนบ้านช้างค้ำ
ชุมชนบ้านมิ่งเมือง
ชุมชนบ้านศรีพันต้น
ชุมชนบ้านอภัย
ชุมชนบ้านพวงพยอม
ชุมชนบ้านมณเฑียร
ชุมชนบ้านไผ่เหลือง
ชุมชนบ้านหัวข่วง
ชุมชนบ้านมงคล
ชุมชนบ้านภูมินทร์–ท่าลี่
ชุมชนบ้านพญาภู
ชุมชนบ้านดอนศรีเสริม
ชุมชนบ้านสวนหอม
ชุมชนบ้านหัวเวียงใต้
ชุมชนบ้านสวนตาล
ชุมชนบ้านดอนแก้ว
ชุมชนวัดอรัญญาวาส
ชุมชนบ้านเมืองเล็น
ชุมชนบ้านท่าช้าง
ชุมชนบ้านพระเกิด
ชุมชนบ้านพระเนตร
ชุมชนบ้านช้างเผือก
ชุมชนบ้านสถารส
ชุมชนบ้านมหาโพธิ์
ชุมชนบ้านเชียงแข็ง
ชุมชนบ้านน้ำล้อม
ชุมชนบ้านประตูปล่อง
ชุมชนค่ายสุริยพงษ์
ชุมชนบ้านสวนหอม ม.3 ตำบลผาสิงห์
ชุมชนบ้านดอนสวรรค์ ม.8 ตำบลผาสิงห์
ชุมชนบ้านฟ้าใหม่ ม.9 ตำบลผาสิงห์
== ประชากร ==
จำนวนประชาชนในเขตเทศบาลเมืองน่าน ณ เดือนธันวาคม พ.ศ. 2560 มีจำนวน 20,012 คน แยกเป็นชาย 9,894 คน หญิง 10,118 คน ความหนาแน่นของประชากรประมาณ 2,633.16 คนต่อตารางกิโลเมตร จำนวนบ้าน 10,567 หลังคาเรือน
== การขนส่ง ==
การคมนาคมทางบกมีถนนสายสำคัญดังนี้
{|
|-
|| 1. || ถนนสุริยพงษ์ || || || || || ยาว 1,300 เมตร || || || || || || || || || || || || 13. || ถนนเทศบาลดำริห์ || || || || || ยาว 1,100 เมตร
|-
|| 2. || ถนนผากอง || || || || || ยาว 2,000 เมตร || || || || || || || || || || || || 14. || ถนนรอบเมืองทิศเหนือ || || || || || ยาว 350 เมตร
|-
|| 3. || ถนนสุมนเทวราช  || || || || || ยาว 3,000 เมตร || || || || || || || || || || || || 15. || ถนนรอบเมืองทิศใต้ || || || || || ยาว 700 เมตร
|-
|| 4. || ถนนอนัตวรฤทธิเดช || || || || || ยาว 1,100 เมตร || || || || || || || || || || || || 16. || ถนนรอบเมืองทิศตะวันตก || || || || || ยาว 1,100 เมตร
|-
|| 5. || ถนนมหายศ || || || || || ยาว 3,700 เมตร || || || || || || || || || || || || 17. || ถนนมะโน || || || || || ยาว 3,000 เมตร
|-
|| 6. || ถนนมหาวงศ์ || || || || || ยาว 1,200 เมตร || || || || || || || || || || || || 18. || ถนนราษฎร์ประสงค์ || || || || || ยาว 650 เมตร
|-
|| 7. || ถนนมหาพรหม || || || || || ยาว 1,100 เมตร || || || || || || || || || || || || 19. || ถนนราชอำนวย || || || || || ยาว 1,400 เมตร
|-
|| 8. || ถนนเจ้าฟ้า || || || || || ยาว 500 เมตร || || || || || || || || || || || || 20. || ถนนสวนตาล || || || || || ยาว 400 เมตร
|-
|| 9. || ถนนข้าหลวง || || || || || ยาว 1,200 เมตร || || || || || || || || || || || || 21. || ถนนสายท่าลี่ || || || || || ยาว 950 เมตร
|-
|| 10. || ถนนหน่อคำ || || || || || ยาว 550 เมตร || || || || || || || || || || || || 22. || ถนนเปรมประชาราษฎร์ || || || || || ยาว 650 เมตร
|-
|| 11. || ถนนคำยอด || || || || || ยาว 650 เมตร || || || || || || || || || || || || 23. || ถนนวรนคร || || || || || ยาว 400 เมตร
|-
|| 12. || ถนนวรวิชัย  || || || || || ยาว 1,000 เมตร || || || || || || || || || || || || 24. || ถนนอริยวงศ์ || || || || || ยาว 1,000 เมตร
|}
== โครงสร้างพื้นฐาน ==
=== การศึกษา ===
สถานศึกษาในเขตเทศบาลเมืองน่านมีดังนี้
สังกัดเทศบาลเมืองน่าน
โรงเรียนจุมปีวนิดาภรณ์  เทศบาลเมืองน่าน (บ้านภูมินทร์)
โรงเรียนสามัคคีวิทยาคาร เทศบาลเมืองน่าน (บ้านพระเนตร)
โรงเรียนดรุณวิทยา เทศบาลเมืองน่าน (บ้านสวนตาล)
สังกัดสำนักงานการศึกษาขั้นพื้นฐาน
โรงเรียนบ้านดอน (ศรีเสริมกสิกร)
โรงเรียนราชานุบาล
โรงเรียนสตรีศรีน่าน
สังกัดสำนักงานคณะกรรมการอาชีวศึกษา
วิทยาลัยเทคนิคน่าน
วิทยาลัยสารพัดช่างน่าน
สังกัดสำนักงานการศึกษาเอกชน
โรงเรียนซินจง
โรงเรียนน่านคริสเตียนศึกษา
โรงเรียนนันทบุรีวิทยา
โรงเรียนอนุบาลอยู่วิทยา
=== การสาธารณสุข ===
มีสถานพยาบาลของรัฐจำนวน 1 แห่ง คือ โรงพยาบาลน่าน นอกจากนี้ยังมีศูนย์บริการสาธารณสุข จำนวน 1 แห่ง คือ ศูนย์บริการสาธารณสุข เทศบาลเมืองน่าน และคลินิกเอกชน  จำนวน  14  แห่ง
== สถานประกอบการ ==
ในเขตเทศบาลเมืองน่านมีสถานประกอบการในด้านต่าง ๆ ดังนี้
ธนาคาร 10 แห่ง
ธนาคารกรุงไทย จำกัด (มหาชน)
ธนาคารกรุงเทพ จำกัด (มหาชน)
ธนาคารกรุงศรีอยุธยา จำกัด (มหาชน)
ธนาคารกสิกรไทย จำกัด (มหาชน)
ธนาคารทหารไทย จำกัด (มหาชน)
ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด (มหาชน)
ธนาคารธนชาต จำกัด (มหาชน)
ธนาคารออมสิน
ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร
ธนาคารพัฒนาวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมแห่งประเทศไทย
ตลาดสด 6 แห่ง
ศูนย์การค้า 1 แห่ง
สถานีบริการน้ำมัน 5 แห่ง
สถานีขนส่ง 1 แห่ง
สถานธนานุบาล 1 แห่ง
== ศาสนสถาน ==
วัดในเขตเทศบาลเมืองน่าน
วัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร พระอารามหลวง (หรือวัดหลวงกลางเวียงที่มีหอไตรปิฎกที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย)
วัดพญาภู พระอารามหลวง (วัดพระคู่งามปางลีลาค่าควรเมือง)
วัดภูมินทร์ (วัดทรงจัตุรมุขแห่งเดียวในประเทศไทยและภาพจิตรกรรมฝาพนังอันเลื่องชื่อ)
วัดมิ่งเมือง (พระเสาหลักเมืองน่าน มิ่งมงคลแห่งชีวิต พระวิหารปูนปั้นสถาปัตยกรรมล้านนาศิลปะเชียงแสน)
วัดกู่คำ (พระเกศาธาตุและผ้าอาบน้ำทองคำของพระพุทธเจ้าและพระพุทธรูปนั่งศิลปะสุโขทัยซึ่งได้รับพระราชทานมาจากพระพุทธเจ้าหลวง รัชกาลที่ 5)
วัดไผ่เหลือง (พระเกศาธาตุของพระพุทธเจ้า วัดเก่าแก่อายุกว่า 430 ปี))
วัดสวนตาล (พระเจ้าทองทิพย์ ทิพย์แห่งทอง)
วัดหัวข่วง (สถาปัตยกรรมแบบล้านนารูปแบบเอกลักษณ์ช่างสกุลน่าน เช่น หอไตร ประกาศเป็นโบราณสถานแห่งชาติของกรมศิลปากร เมื่อวันที่ 12 สิงหาคม 2523)
วัดศรีพันต้น (ภาพวาดในวิหารตำนานเมืองน่าน หน้าบันพระวิหารเป็นปูนปั้นลวดลายนักษัตร 12 ราศี)
วัดพวงพยอม (สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 1220 โดยท่านมหาเถรเป็นผู้สร้าง ต่อมาในปี พ.ศ. 1840 ได้ทำการบูรณะขึ้นเป็นครั้งแรก และต่อมาได้เป็นวัดร้างอีกครั้ง และได้กลับมาบรณะอีกครั้งเป็นครั้งที่ สองเมื่อประมาณปี พ.ศ. 2010 โดยไม่ได้บันทึกว่าผู้ใดมาบูรณะ และได้เป็นวัดร้างอีกครั้ง ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2498 ไดบูรณะให้เป็นวัดอีกครั้ง ตราบจนถึงปัจจุบัน)
วัดมณเฑียร (วัดเก่าแก่อายุกว่า 250 ปี)
วัดมงคล (สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 1 ผู้สร้างคือ เจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ เจ้าผู้ครองนครน่าน เพื่ออุทิศถวายเป็นกุศลให้แก่เจ้าพญามงคลวรยศ จึงได้ประทานนามว่า วัดมงคล อายุกว่า 230 ปี)
วัดอภัย (สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2330 วัดเก่าแก่อายุกว่า 160 ปี)
วัดพระเกิด (สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2370 ได้รับประราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อปี พ.ศ. 2381 ที่ มาของชื่อวัด จากตำนานคำบอกเล่าของคนเฒ่าคนแก่ ระบุว่าตอนที่ปรับสถานที่สร้างวัดนี้ได้พบพระแก้วแกะสีขาวใสอยู่ในกล่องไม้ สานวางอยู่บนตอไม้ จึงตั้งชื่อวัดว่า “วัดพระเกิด” ตั้งแต่นั้นมา)
วัดพระเนตร (สร้างเมื่อปี พ.ศ. 2376 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา พ.ศ. 2379 เขตวิสุคามสีมา กว้าง 9.7 เมตร ยาว 17.5 เมตร
วัดน้อย ศาสนสถานที่มีขนาดเล็กที่สุดในประเทศไทย ตั้งอยู่ใต้ต้นไทรกลางเมืองน่าน
วัดเชียงแข็ง
วัดน้ำล้อม
วัดหัวเวียงใต้
วัดช้างเผือก
วัดท่าช้าง
วัดมหาโพธิ
วัดอรัญญาวาส
วัดสวนหอม
วัดดอนแก้ว
วัดเมืองเล็น
วัดสถารศ
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
เทศบาลเมืองน่าน
กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย
น่าน
น่าน