สังข์ทอง

สังข์ทอง เดิมทีนั้นเป็นบทเล่นละครในมีมาแต่กรุงสุโขทัยยังเป็นราชธานีถึงกรุงรัตนโกสินทร์ ต่อมาในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงตัดเรื่องสังข์ทองตอนปลาย (ตั้งแต่ตอนพระสังข์หนีนางพันธุรัต) มาทรงพระราชนิพนธ์ให้ละครหลวงเล่น มีตัวละครที่เป็นรู้จักกันเป็นอย่างดี คือ เจ้าเงาะซึ่งคือพระสังข์ กับนางรจนา เนื้อเรื่องมีความสนุกสนานและเป็นนิยม จึงมีการนำเนื้อเรื่องบางบทที่นิยม ได้แก่ บทพระสังข์ได้นางรจนา เพื่อนำมาประยุกต์เป็นการแสดงชุด รจนาเสี่ยงพวงมาลัย
ในคำนำหนังสือ"พระราชนิพจน์บทละครเรื่องสังข์ทอง" ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพได้กล่าวไว้ว่า
สังข์ทองเป็นเรื่องที่ได้มาจากสุวัณสังขชาดก เป็นหนึ่งใน ชาดกพุทธประวัติ เป็นนิทานพื้นบ้านในภาคเหนือและภาคใต้โดยที่สถานที่ที่กล่าวถึงเนื้อเรื่องในสังข์ทอง กล่าวคือเล่ากันว่า
เมืองทุ่งยั้งเป็นเมืองท้าวสามนต์ อยู่ในบริเวณใกล้วัดมหาธาตุเนื่องจากมีลานหินเป็นสนามตีคลีของพระสังข์
ส่วนในภาคใต้ เชื่อว่าเมืองตะกั่วป่าเป็นเมืองท้าวสามนต์ มีภูเขาลูกหนึ่งชื่อว่า "เขาขมังม้า" เนื่องจากเมื่อพระสังข์ตีคลีชนะได้ขี่ม้าข้ามภูเขานั้นไป
== ระบำดาวดึงส์ ==
ระบำดาวดึงส์ เป็นการแสดงมาตรฐานชุดหนึ่ง ซึ่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัตติวงศ์ได้ทรงนิพนธ์บทร้องประกอบการแสดงเรื่องสังข์ทอง ตอนที่ 2 ตอนตีคลี ฉากดาวดึงส์ มีการจัดแสดงที่ดรงละครดึกดำบรรพ์ ริมถนนอัษฎางค์ (วังบ้านหม้อ) ปลายสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยมีหม่อมเข็ม กุญชร ณ อยุธยา เป็นผู้ควบคุมฝึกหัดคิดท่ารำ
ท่ารำจะไม่มีความหมายตรงกับเนื้อร้อง แต่จะเป็นท่ารำที่มีความสอดคล้องกลมกลืนกันตลอดทั้งเพลง ข้อสังเกตอีกประการหนึ่งคือ ท่ารำบางท่าได้ปรับปรุงเลียนแบบท่าเต้นในพิธีแขกเจ้าเซ็น ได้แก่ การใช้ท่ารำยกมือขึ้นประสานไขว้กันไว้ที่อก และขยับฝ่ามือตบอกเบา ๆ ตามจังหวะพร้อมการเคลื่อนเท้าไปด้วย
== รายชื่อนักแสดง ==
{|class="wikitable"
! ปี || พ.ศ. 2524 || พ.ศ. 2550 || พ.ศ. 2561
|-
| สถานีออกอากาศ || ภาพยนตร์โทรทัศน์16 มม. ช่อง 7 || colspan = "2" align = "center"| ละคร ช่อง 7
|-
| ผู้สร้าง || ดาราวิดีโอ || colspan="2" |สามเศียร    ดีด้า วิดีโอ โปรดักชั่น
|-
| บทโทรทัศน์ ||  || พิกุลแก้ว || ภาวิต
|-
| ผู้กำกับ || มานพ สัมมาบัติ || ภิพัชพนธ์ อภิวรสิทธิ์ || ภิพัชพนธ์ อภิวรสิทธิ์
|-
| ออกอากาศ || จันทร์-อังคาร เวลา 21:00น.-22:15น.  || ทุกวันเสาร์-อาทิตย์ เวลา 08:00น.-09:00น. || ทุกวันเสาร์-อาทิตย์ เวลา 08:00น.-09:00น.
|-
| เริ่มออกอากาศ || 17 มีนาคม พ.ศ. 2524 - 24 สิงหาคม พ.ศ. 2524 รวม 46 ตอน || 29 ธันวาคม พ.ศ. 2550 - 28 ธันวาคม พ.ศ. 2551 รวม 106 ตอน || 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561 - 16 มีนาคม พ.ศ. 2562 รวม 110 ตอน
|-
! บทบาท || colspan = "3" align = "center"| นักแสดง
|-
| พระสังข์ || ศุภชัย เธียรอนันต์ || วสุ ประทุมรัตน์วัฒนา || สุรศักดิ์ สุวรรณวงษ์
|-
| พระสังข์ (ตอนเด็ก) || ด.ช.นรา กุยะเนตร ||ด.ช.ชญานิน เต่าวิเศษ || ด.ช.ถิรคุณ ศรีชู
|-
| เจ้าเงาะ ร่างแปลงของพระสังข์ ||  ||ภิพัชพนธ์ อภิวรสิทธิ์
| โอภาภูมิ ชิตาพัณณ์
|-
| รจนา พระธิดาลำดับที่ 7 ของท้าวสามล || ทัชชา จีรพรรณ || ธารธารา รุ่งเรือง || เกศรินทร์ น้อยผึ้ง
|-
| สิงหล ราชบุตรเขยลำดับที่ 1 ของท้าวสามล ||  || หนุ่ม มาวิน || ณพบ ประสบลาภ
|-
| วิลาวัณย์ พระธิดาลำดับที่ 1 ของท้าวสามล ||  || พัชรมัย สุขประเสริฐ || ชนุชตรา สุขสันต์
|-
|อาลีข่าน(2550)/มังราย(2561) ราชบุตรเขยลำดับที่ 2  ของท้าวสามล ||  ||วรรธนศม เมฆสุวรรณ||รัฐศิลป์ นลินธนาพัฒน์
|-
|พรรณผกา พระธิดาลำดับที่ 2 ของท้าวสามล ||  ||รัตติมา กุลยานันท์|| ปิ่นทิพย์ อรชร
|-
|มโนรมย์(2550)/จีโอวานนี(2561) ราชบุตรเขยลำดับที่ 3 ของท้าวสามล ||  ||เจษฎา รุ่งสาคร|| คริสเตียน เอเกิล
|-
| นารีรัตน์(2550)/พนารัตน์(2561) พระธิดาลำดับที่ 3 ของท้าวสามล ||  || ธัญธารีย์ โรจนเรืองไชย || อัญรส ปุณณโกศล
|-
|ซิยิ่มกุ๊ย(องค์ชายสี่)(2550)/ไชยันต์(2561) ราชบุตรเขยลำดับที่ 4 ของท้าวสามล ||  ||พศิน ศรีธรรม|| สุพศิน แสงรัตนทองคำ
|-
|ปัทมา พระธิดาลำดับที่ 4 ของท้าวสามล ||  ||ประถมาภรณ์ รัตนภักดี|| ชนารดี อุ่นทะศรี
|-
|ไชยันต์(2550)/ซิยิ่มกุ๊ย(องค์ชายสี่)(2561) ราชบุตรเขยลำดับที่ 5 ของท้าวสามล ||  ||ฆธาวุธ ปิ่นทอง|| ธนศักดิ์ จิตตพงษ์
|-
|อนงค์(2550)/ผกากรอง(2561) พระธิดาลำดับที่ 5 ของท้าวสามล ||  ||รุ้งรดา เบญจมาธิกุล|| กัญจน์อมล เคล้าจิตพูลสุข
|-
|มังราย(2550)/มโนรมย์(2561) ราชบุตรเขยลำดับที่ 6 ของท้าวสามล ||  ||วรนันท์ พร้อมมูล||พบศิลป์ โตสกุล
|-
| ทรงกลด(2550)/ประคองยศ(2561) พระธิดาลำดับที่ 6 ของท้าวสามล ||  ||กนกวรรณ งามทรัพย์มณี||ธนภัทร ดิษฐไชยวงศ์
|-
| ท้าวยศวิมล || ปินนเรศ ศรีนาคาร || มาฬิศร์ เชยโสภณ || อัมรินทร์ สิมะโรจน์
|-
| ท้าวสามล || อิทธิฤทธิ์ สิงหรัตน์ || ไพโรจน์ สังวริบุตร || รัฐธรรมนูญ ศรีฤกษ์
|-
| พระมเหสีจันท์เทวี  มเหสีของท้าวยศวิมล || ปริศนา วงศ์ศิริ || น้ำทิพย์ เสียมทอง || แคนดี้ เอเวอรี่
|-
| พระมเหสีจันทา มเหสีของท้าวยศวิมล || สนธยา สารยิน || ปริษา ทนาวิวัฒน์ || ประถมาภรณ์ รัตนภักดี
|-
| พระมเหสีมณฑา มเหสีของท้าวสามล || เยาวเรศ นิสากร || วณิษฐา วัชโรบล || ปนัดดา โกมารทัต
|-
| พระแม่เจ้าพันธุรัตน์ || จอมใจ จรินทร์ || แอน มิตรชัย || อรศศิพัชร์ มามีเกตุรัตน์
|-
| พระธิดาจันที || || ฐิติวัลย์ กล้าตลุมบอน || ศมลภัท นาคอุไร
|-
| พยนตรา ศัตรูของพระสังข์ (เป็นตัวละครที่เพิ่มเติมในภายหลัง) ||  || สพล ชนวีร์ ||สุกฤษฎิ์ สงแก้ว
|-
| ท้าวหัสนัย ||  ||ชมวิชัย เมฆสุวรรณ|| ธนเดช ดีสีสุข
|-
| พระวิษณุกรรม ||  ||  || พลพจน์ พูลนิล
|-
| มาตุลี ||  ||บริพันธ์ ชัยภูมิ  || มู๋บิน ลูกหยี
|-
| ท่านหมื่นการุณ ||  || มู๋บิน ลูกหยี || ฉัตรมงคล บำเพ็ญ
|-
| แม่เฒ่าสุเมธา ||  || อรสา อิศรางกูร ณ อยุธยา || กรองทอง รัชตะวรรณ
|-
| ตา ||  || ธรรมศักดิ์ สุริยน || ครรชิต ขวัญประชา
|-
| ยาย ||  || ศรีนวล  ขำอาจ || เยาวเรศ นิสากร
|-
|  อำมาตย์เดชา || || - || พอเจตน์ แก่นเพชร
|-
|คุณท้าววดี
|
|นิตยา ปานะถึก
|ศิรดา ศิริวัฒน์
|-
|คุณท้าวอำไพ
|
|ทรงพร ณ บางช้าง
|ทัศนีย์  สุดาสมุทร์
|-
|คุณท้าวสมศรี
|
|พัชรี เสงี่ยมลักษณ์
|วิไลลักษณ์ ไวงาน
|-
|คุณท้าวชมนาด
|
|จุลรินทร์ทิพย์ จิตรีขันธ์
|นิตยา ปานะถึก
|-
|มเหสีหงส์ฟ้า(หงส์พรายผีแปลงกาย)||  ||  || กมลวรรณ ศตรัตพะยูน
|-
|นางเงาะ (ร่างแปลงของรจนา)||  ||  || วรัญภรณ์ ณ พัทลุง
|-
|ท่านหมื่นโอชา||  ||ธนภพ จมูกบาน
| วรรณธศม เมฆสุวรรณ
|-
|อมาตชัยยา||  ||  ||  สุระ มูรธานนท์
|-
|มะลิ||  ||  || ณัฐมนต์ พันธุ์เพ็ง
|-
|มะลัย||  ||  || พิมศิริ ภูวนัย
|-
|หมอหลวง||  ||  || จิดาภา เจิมงามพริ้ง
|-
|นาคราช||  ||  || ด.ช. ธาวิน มงคลจักรวาฬ
|-
|ท้าวนาคราช||สมชาย ปาตัน ||  || ศุภชัย เทียรอนันต
|-
|นาคี||  ||  || กุสุมา โพธิ์ศรี
|-
|พระธิดาจันที (วัยเด็ก)||  || ด.ญ.พลอย ศรนรินทร์ || ด.ญ.รัญชนา รงควิลิต
|-
|นางยักษ์อ้อนแอ้น||  ||
| เกษรา ละม่อม
|-
|นางยักษ์พรรณี||  ||  || บุญญาณี สังข์ภิรมย์
|-
|ราชครู||  ||  ||ชวนากร ดาราธร
|-
|ท่านหมื่นอำนาจ||  ||  อมต อินทานนท์|| สุรพล ไพรวัลย์
|-
|โหราจารย์||  ||  || ฤทธิ์ ลือชา
|-
|พี่เลี้ยงของนาคราช||  ||  || ธนภพ จมูกบาน
|-
|มัจฉา||  ||  || แสงดาว วนิชพันธุ์
|-
|หัวหมู่วิชัย||  ||  || หาญณรงค์ บางระจัน
|-
|คำมูล
|
|ลัดดาวรรณ มั่นคงดี
|ไพลิน นิลตระการ
|}
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
สังข์ทอง:หนังสือมัลติมีเดียออนไลน์. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงวัฒนธรรม, พ.ศ. 2537 
วรรณคดีไทย
วรรณคดีประเภทกลอน
พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ 2
บทละคร
ละครโทรทัศน์ไทยที่ออกอากาศตั้งแต่ พ.ศ. 2561
รายการโทรทัศน์ที่เริ่มออกอากาศตั้งแต่ พ.ศ. 2561