อาณาจักรหลวงพระบาง

อาณาจักรล้านช้างหลวงพระบาง อยู่ทางประเทศลาวตอนเหนือ ภายหลังเมื่อรวมลาวเป็นหนึ่งแล้ว ก็ยังเป็นเมืองหลวงของลาว จนกระทั่งเปลี่ยนแปลงการปกครอง
หลังเจ้ากิสราช กับเจ้าองค์นก (องค์ดำ) มาชิงเอาเมืองหลวงพระบางได้ ก็ประกาศขึ้นครองราชสมบัติของนครหลวงพระบางในระหว่างพ.ศ. 2250 ถึง พ.ศ. 2269 เจ้ากิ่งกิสราชขึ้นครองราชย์ ต่อมาเจ้าอินทะโสมอนุชาเป็นกบฏหนีไปอยู่สิบสองปันนา พระเจ้ากิ่งกิสราชอยู่ในราชสมบัติจนถึงปี พ.ศ. 2269 เป็นรัชสมัยเดียวกับพระเจ้าชัยเชษฐาธิราชที่ 2 หรือ พระเจ้าองค์ไชยเว้ครองนครเวียงจันทน์ พระเจ้าสร้อยศรีสมุทรครองนครจำปาศักดิ์ พระเจ้ากิ่งกิสราชมีพระโอรสนามว่าเจ้าแท่นขาว เจ้าแท่นคำ ครั้นในรัชสมัยเจ้าโชติกะ กองทัพญวนได้ยกทัพมาจากทางทิศตะวันออก บุกเข้ายึดเมืองพวนและเข้าประชิดแดนหลวงพระบาง ในเวลาที่เจ้าอินทะโสมสวรรคต เสนาอำมาตย์จึงนำบรรดาพระโอรสของเจ้าอินทะโสมเสี่ยงทายให้เป็นแม่ทัพไปตีพวกญวนแตกพ่ายกลับไป จึงอัญเชิญขึ้นเสวยราชย์สมบัติแทนได้ 8 เดือน บรรดาพระประยูรญาติจึงไม่พอพระทัย จึงยอมสละราชสมบัติให้แก่เจ้าโชติกะปีนั้นเอง ต่อมาทัพพม่ายกทัพใหญ่มารุกรานหลวงพระบางเจ้าโชติกะเสด็จหนีออกไปจากนคร ปล่อยให้เจ้าสุริยะวงศ์รักษาเมืองแทน พม่าตีหลวงพระบางได้จับตัวเจ้าอินทะวงศ์และกวาดต้อนผู้คนไปยังพม่า
ต่อมา เจ้าอินทะวงศ์ หนีกลับพม่ามาซ่องสุมผู้คนอยู่ในเขตเมืองแถงแล้วยกทัพมายึดหลวงพระบางไว้ เจ้าโชติกะหนีไปตั้งค่ายอยู่นอกเมือง เตรียมจะยกทัพมาสู้รบ เจ้าหญิงศรีคำกองซึ่งเป็นพระขนิษฐาของเจ้าโชติกะเกลี้ยกล่อมมิให้ทั้ง 2 ฝ่ายรบราฆ่าฟันกันเอง จึงมอบราชสบัติให้แก่เจ้าสุริยวงศาในปี พ.ศ. 2314 หลวงพระบางมีเรื่องขัดแย้งกับนครเวียงจันทน์ในสมัยเจ้าสุริยวงศา จนล่วงมาถึงรัชสมัยเจ้าอุ่นคำ หลวงพระบางและเวียงจันทน์ไม่ปกติสุข ด้วยชาวฮ่อหนีมาจากยูนนาน ประเทศจีน เหตุการณ์สงบลงเนื่องจากทางฝ่ายญวนได้ตีขนาบมาอีกด้านหนึ่ง จนมาถึงสมัยพระเจ้าสักรินทรฤทธิ์ เพราะอันเนื่องมาจากเหตุการณ์ที่ไทยต้องทำสงครามกับฝรั่งเศสนั้นเอง จึงส่งผลทำให้ไทยต้องยอมยกดินแดนฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขงซึ่งมีเมืองหลวงพระบางอยู่ด้วยนั้นให้ตกไปเป็นของฝรั่งเศสแทน เมื่อวันที่ 3 ตุลาคม พ.ศ. 2436
== ลำดับกษัตริย์แห่งอาณาจักรล้านช้างหลวงพระบาง ==
{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="1" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; text-align:center; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|- style="background:#cccccc"
! width="20"| ลำดับ || width="225"| รายพระนาม || width="80"| ครองราชย์ || width="80"| สิ้นสุด || หมายเหตุ
|-
| 1 || เจ้ากิ่งกิสราช || พ.ศ. 2246 || พ.ศ. 2265 || align=left| พระราชนัดดาในพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช
|-
| 2 || เจ้าองค์คำ || พ.ศ. 2265 || พ.ศ. 2266 || align=left| พระราชโอรสในเจ้าอินทรกุมาร เชื้อสายกษัตริย์เมืองเชียงรุ้ง
|-
| 3 || เจ้าอินทโฉม || พ.ศ. 2266 || พ.ศ. 2292 || align=left| พระราชอนุชาในเจ้ากิ่งกิสราช
|-
| 4 || เจ้าอินทพรหม || พ.ศ. 2292 || พ.ศ. 2293 || align=left| พระราชโอรสในเจ้าอินทโฉม ครองราชย์ 8 เดือน จึงถวายราชสมบัติให้เจ้าโชติกะ
|-
| 5 || เจ้าโชติกะ || พ.ศ. 2293 || พ.ศ. 2314 || align=left| พระเชษฐาองค์โตในเจ้าอินทพรหม
|-
| 6 || เจ้าสุริยวงศ์ || พ.ศ. 2314 || พ.ศ. 2334 || align=left| พระราชอนุชาในเจ้าโชติกะ เสียเอกราชแก่สยามเมื่อ พ.ศ. 2322
|-
| 7 || เจ้าอนุรุทธ || พ.ศ. 2334 || พ.ศ. 2359 || align=left| พระราชโอรสองค์ที่ 2 ในเจ้าอินทโฉม พระเชษฐาในเจ้าสุริยวงศ์
|-
| 8 || เจ้ามันธาตุราช || พ.ศ. 2359 || พ.ศ. 2378 || align=left| พระราชโอรสในเจ้าอนุรุทธ
|-
| 9 || เจ้าสุกเสริม || พ.ศ. 2381 || พ.ศ. 2393 || align=left| พระราชโอรสในเจ้ามันธาตุราช
|-
| 10 || พระเจ้าจันทรเทพประภาคุณ(เจ้าจันทราช) ||พ.ศ. 2395 || พ.ศ. 2414 || align=left| พระราชอนุชาในเจ้าสุกเสริม
|-
| 11 || พระเจ้ามหินทรเทพนิภาธร(เจ้าอุ่นคำ) || พ.ศ. 2415 || พ.ศ. 2431 || align=left| พระราชอนุชาในพระเจ้าจันทรเทพประภาคุณ พระราชโอรสในเจ้ามันธาตุราช, เกิดเหตุโจรจีนฮ่อยกทัพปล้นสะดมตามหัวเมืองลาวต่างๆ เป็นเวลาหลายปี เมืองหลวงพระบางถูกเผาจากเหตุการณ์ครั้งนี้, รัชกาลที่ 5 ทรงให้ออกจากตำแหน่งเจ้านครหลวงพระบาง ฐานหย่อนสมรรถภาพ, ถึงแก่พิราลัยใน พ.ศ. 2438
|-
| 12 || พระเจ้าสักรินทรฤทธิ์(เจ้าคำสุก) || พ.ศ. 2432 || พ.ศ. 2448 || align=left| พระราชโอรสในพระเจ้ามหินทรเทพนิภาธร สมัยนี้ดินแดนลาวตกเป็นของฝรั่งเศสเมื่อ พ.ศ. 2436
|-
| 13 || พระเจ้าศรีสว่างวงศ์ ||พ.ศ. 2447 || พ.ศ. 2488 || align=left| พระราชโอรสในพระเจ้าสักรินทรฤทธิ์ หลัง พ.ศ. 2488 ทรงเปลี่ยนพระราชฐานะเป็นพระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรลาว
|}
ประวัติศาสตร์ลาว
หลวงพระบาง
รัฐสิ้นสภาพในประเทศลาว
รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในคริสต์ศตวรรษที่ 18
ล
หลวงพระบาง
หลวงพระบาง
อดีตรัฐในอารักขา
อดีตรัฐในอารักขาของฝรั่งเศส