อำเภอสังขะ

สังขะ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสุรินทร์ เดิมอำเภอสังขะมีพื้นที่ขนาดใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่อำเภอศรีณรงค์ อำเภอลำดวน อำเภอบัวเชด บางส่วนของอำเภอปราสาท บางส่วนของอำเภอกาบเชิง บางส่วนของอำเภอขุขันธ์ ในจังหวัดศรีสะเกษ ในปัจจุบัน และอำเภอเป็นแหล่งของโบราณสถานที่มีมากและสมบูรณ์ คือ ปราสาทภูมิโปน ปราสาทยายเหงา ปราสาทบ้านปราสาท (ปราสาทกังแอน) ปราสาทสังแก ปราสาทบ้านจารย์ ปราสาทหมื่นชัย ฯลฯ



== ที่ตั้งและอาณาเขต ==
อำเภอสังขะมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอลำดวนและอำเภอศรีณรงค์
ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอขุขันธ์ (จังหวัดศรีสะเกษ) และอำเภอบัวเชด
ทิศใต้ ติดต่อกับจังหวัดอุดรมีชัย (ประเทศกัมพูชา)
ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอกาบเชิงและอำเภอปราสาท

== ประวัติ ==
พื้นที่อำเภอสังขะ ในปี พ.ศ. 2302 รัชกาลสมเด็จพระที่นั่งสุริยาศน์อัมรินทร์แห่งกรุงศรีอยุธยา พระยาช้างเผือกได้แตกโรงจากเมืองหลวงไปอยู่ในป่าดง แขวงเมืองพิมาย เซียงฆะ (หัวหน้าหมู่บ้านโคกอัจจะ) และหัวหน้าหมู่บ้านคนอื่นได้อาสาไปติดตามช้างเผือกกลับมาได้ จึงทรงกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเซียงฆะเป็น "พระสังฆะบุรีศรีนครอัจจะ" และยกฐานะบ้านโคกอัจจะเป็นเมืองสังฆะให้ปกครองตั้งแต่ปี พ.ศ. 2306 - 2321 สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกเป็นแม่ทัพยกไปทางบกสมทบกับกองกำลังเกณฑ์เมืองสุรินทร์ เมืองสังฆะ และเมืองขุขันธ์ ยกไปตีนครจำปาศักดิ์และเวียงจันทน์ได้ พระเจ้ากรุงธนบุรีโปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนตำแหน่งเจ้าเมืองทั้งสามขึ้นเป็นพระยา พ.ศ. 2349 ยกฐานะเมืองทั้ง 3 ขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2371 โปรดเกล้าฯ ให้พระสังฆะฯ (ทองด้วง) เป็นเจ้าเมืองขุขันธ์แทนเจ้าเมืองขุขันธ์ซึ่งถูกกบฏจับฆ่าเสีย
พ.ศ. 2450 มณฑลอีสานแบ่งออกเป็น 4 บริเวณ สำหรับบริเวณสุรินทร์มีเมืองในบังคับบัญชา 2 เมือง คือ เมืองสุรินทร์และเมืองสังฆะ เมืองสังฆะแบ่งเป็น 3 อำเภอ คือ อำเภอสังขะ อำเภอศีขรภูมิ และอำเภอจงกัลป์ พ.ศ. 2455 มณฑลอีสานถูกแบ่งเป็นมณฑลอุบลราชธานี และมณฑลร้อยเอ็ด มณฑลอุบลราชธานีมีเมืองในสังกัด 3 เมือง คือ เมืองอุบลราชธานี เมืองขุขันธ์ และเมืองสุรินทร์ ส่วนเมืองสังขะถูกยุบเหลืออำเภอสังขะ และย้ายที่ตั้งอำเภอไปตั้งที่บ้านเขวา ขึ้นจังหวัดสุรินทร์มาจนทุกวันนี้ การตั้งอำเภอสังฆะขึ้นที่บ้านเขวาไม่ทราบเหตุใดจึงได้เปลี่ยนการเขียนจาก "สังฆะ" เป็น "สังขะ"
วันที่ 13 กรกฎาคม 2467 โอนพื้นที่ตำบลกันทรารมย์ อำเภอสังขะ จังหวัดสุรินทร์ ไปขึ้นกับอำเภอห้วยเหนือ จังหวัดศรีสะเกษ
วันที่ 19 พฤษภาคม 2472 โอนหมู่บ้านของตำบลกันทรารมย์ อำเภอห้วยเหนือ จังหวัดศรีสะเกษ มาขึ้นกับตำบลสะเดา 1 หมู่บ้าน และมาขึ้นกับตำบลสังขะ 1 หมู่บ้าน อำเภอสังขะ จังหวัดสุรินทร์
วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2480 โอนพื้นที่บ้านบักจรัง บ้านกาบเชิง และบ้านตาเกาว์ ของตำบลด่าน อำเภอสังขะ ไปขึ้นกับตำบลตาเบา อำเภอเมืองสุรินทร์ กับโอนพื้นที่บ้านกันตรวจระมวล บ้านไทร และบ้านกระวัน (ในขณะนั้น) ของตำบลกระเทียม อำเภอสังขะ ไปขึ้นกับตำบลตาเบา อำเภอเมืองสุรินทร์
วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลตรวจ แยกออกจากตำบลแจนแวน และตำบลสังขะ ตั้งตำบลด่าน แยกออกจากตำบลกระเทียม และตำบลดม ตั้งตำบลสะเดา แยกออกจากตำบลบัวเชด และตำบลสังขะ
วันที่ 3 สิงหาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลสังขะ ในท้องที่บางส่วนของตำบลสังขะ
วันที่ 17 ธันวาคม 2500 ตั้งตำบลพระแก้ว แยกออกจากตำบลสังขะ และตำบลสะเดา ตั้งตำบลบ้านจารย์ แยกออกจากตำบลกระเทียม
วันที่ 11 เมษายน 2510 ตั้งตำบลโชคเหนือ แยกออกจากตำบลลำดวน
วันที่ 2 กันยายน 2512 ตั้งตำบลณรงค์ แยกออกจากตำบลตรวจ
วันที่ 19 ตุลาคม 2514 ตั้งตำบลจรัส แยกออกจากตำบลบัวเชด ตั้งตำบลขอนแตก แยกออกจากตำบลสังขะ
วันที่ 18 มิถุนายน 2517 ตั้งตำบลสะกาด แยกออกจากตำบลบ้านจารย์
วันที่ 19 สิงหาคม 2518 ตั้งตำบลคูตัน แยกออกจากตำบลกระเทียม ตั้งตำบลตาตุม แยกออกจากตำบลด่าน
วันที่ 18 มกราคม 2520 แยกพื้นที่ตำบลลำดวน และตำบลโชคเหนือ อำเภอสังขะ ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอลำดวน ขึ้นกับอำเภอสังขะ
วันที่ 14 กรกฎาคม 2520 โอนพื้นที่ตำบลคูตัน และตำบลด่าน อำเภอสังขะ ไปขึ้นกับ กิ่งอำเภอกาบเชิง อำเภอปราสาท
วันที่ 29 สิงหาคม 2521 แยกพื้นที่ตำบลบัวเชด ตำบลสะเดา ตำบลจรัส อำเภอสังขะ ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอบัวเชด ขึ้นกับอำเภอสังขะ
วันที่ 14 พฤศจิกายน 2521 ตั้งตำบลทับทัน แยกออกจากตำบลสังขะ และตำบลณรงค์
วันที่ 9 ตุลาคม 2522 ตั้งตำบลตาคง แยกออกจากตำบลพระแก้ว
วันที่ 19 สิงหาคม 2523 ตั้งตำบลอู่โลก แยกออกจากตำบลลำดวน ตั้งตำบลตรำดม แยกออกจากตำบลโชคเหนือ
วันที่ 6 กรกฎาคม 2525 ตั้งตำบลตาวัง แยกออกจากตำบลสะเดา
วันที่ 16 มิถุนายน 2526 ตั้งตำบลอาโพน แยกออกจากตำบลบัวเชด
วันที่ 26 กรกฎาคม 2527 ยกฐานะกิ่งอำเภอบัวเชด อำเภอสังขะ เป็น อำเภอบัวเชด
วันที่ 21 ตุลาคม 2528 ตั้งตำบลศรีสุข แยกออกจากตำบลณรงค์
วันที่ 12 ธันวาคม 2529 ตั้งตำบลบ้านชบ แยกออกจากตำบลสังขะ
วันที่ 31 กรกฎาคม 2530 ตั้งตำบลตระเปียงเตีย แยกออกจากตำบลโชคเหนือ
วันที่ 15 กรกฎาคม 2532 จัดตั้งสุขาภิบาลลำดวนสุรพินท์ ในท้องที่บางส่วนของตำบลลำดวน และตำบลตรำดม
วันที่ 19 มิถุนายน 2534 ยกฐานะกิ่งอำเภอลำดวน อำเภอสังขะ เป็น อำเภอลำดวน
วันที่ 1 กรกฎาคม 2534 ตั้งตำบลหนองแวง แยกออกจากตำบลแจนแวน
วันที่ 17 กันยายน 2536 ตั้งตำบลเทพรักษา แยกออกจากตำบลดม
วันที่ 22 มีนาคม 2538 แยกพื้นที่ตำบลณรงค์ ตำบลแจนแวน ตำบลตรวจ ตำบลหนองแวง และตำบลศรีสุข อำเภอสังขะ ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอศรีณรงค์ ขึ้นกับอำเภอสังขะ
วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลสังขะ เป็นเทศบาลตำบลสังขะ ด้วยผลของกฎหมาย
วันที่ 8 กันยายน 2550 ยกฐานะกิ่งอำเภอศรีณรงค์ อำเภอสังขะ เป็น อำเภอศรีณรงค์
วันที่ 17 ตุลาคม 2562 แยกหมู่ที่ 1 บ้านชบ ตำบลบ้านชบ จัดตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ที่ 12 บ้านทุ่งมะออม
== การแบ่งเขตการปกครอง ==
อำเภอสังขะแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 12 ตำบล 188 หมู่บ้าน ได้แก่
{|
|-
|| 1.||||สังขะ|||| (Sangkha)||||17 หมู่บ้าน||||||||7.||||สะกาด|||| (Sakat)||||16 หมู่บ้าน||
|-
|| 2.||||ขอนแตก|||| (Khon Taek)||||17 หมู่บ้าน||||||||8.||||ตาตุม|||| (Ta Tum)||||17 หมู่บ้าน||
|-
|| 3.||||ดม|||| (Dom)||||16 หมู่บ้าน||||||||9.||||ทับทัน|||| (Thap Than)||||16 หมู่บ้าน||
|-
|| 4.||||พระแก้ว|||| (Phra Kaeo)||||17 หมู่บ้าน||||||||10.||||ตาคง|||| (Ta Khong)||||14 หมู่บ้าน||
|-
|| 5.||||บ้านจารย์|||| (Ban Chan)||||13 หมู่บ้าน||||||||11.||||บ้านชบ|||| (Ban Chop)||||12 หมู่บ้าน||
|-
|| 6.||||กระเทียม|||| (Krathiam)||||21 หมู่บ้าน||||||||12.||||เทพรักษา|||| (Thep Raksa)||||13 หมู่บ้าน||
|}
=== การปกครองส่วนท้องถิ่น ===
ท้องที่อำเภอสังขะประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 13 แห่ง ได้แก่
เทศบาลตำบลสังขะ ครอบคลุมพื้นที่หมู่ 1 (บางส่วน), 2 (บางส่วน), 11 (บางส่วน) ตำบลสังขะ และหมู่ 1 (บางส่วน) ตำบลบ้านชบ
องค์การบริหารส่วนตำบลสังขะ ครอบคลุมพื้นที่หมู่ 1 (บางส่วน), 2 (บางส่วน), 3–10, 11 (บางส่วน), 12–17 ตำบลสังขะ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลสังขะ)
องค์การบริหารส่วนตำบลขอนแตก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลขอนแตกทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลดม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดมทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลพระแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพระแก้วทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านจารย์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านจารย์ทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลกระเทียม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกระเทียมทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลสะกาด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสะกาดทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลตาตุม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาตุมทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลทับทัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทับทันทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลตาคง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาคงทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านชบ ครอบคลุมพื้นที่หมู่ 1 (บางส่วน), 2–12 ตำบลบ้านชบ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลสังขะ)
องค์การบริหารส่วนตำบลเทพรักษา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเทพรักษาทั้งตำบล
== อ้างอิง ==
 
สังขะ