วงศ์ตีนเป็ด

วงศ์ตีนเป็ด หรือ วงศ์ไม้ลั่นทม หรือ วงศ์โมก (ชื่อวิทยาศาสตร์: Apocynaceae‎) หรือ Dogbane Family เป็นชื่อวงศ์พรรณไม้ของพืชในสกุล  lสกุลลั่นทม หรือ ลีลาวดี, ตีนเป็ด,  ลักษณะเด่นคือทุกส่วนของต้นพืชมีน้ำยางขาวมี ใบเป็นเดี่ยวติดตรงข้ามหรือติดเป็นวงรอบข้อ ขอบใบเรียบเส้นแขนงใบเป็นร่างแห กลีบดอกเชื่อมติดกัน เกสรเพศผู้มี 5 อันติดบนท่อกลีบดอก มีเกสรเพศเมีย 2 อันเชื่อมติดกัน รังไข่ติดเหนือวงกลีบ รังไข่มี 2 ช่อง ผลเป็นฝักคู่ หรือเดี่ยวแตกตามแนวเดียว เมล็ดมีขนเป็นกระจุกที่ปลาย ในวงศ์นี้เป็นไม้หวงห้าม 4 สกุล คือ สกุลตีนเป็ด สกุลไยลูตง สกุลโมกหลวง และสกุลโมกมัน ไม้ตีนเป็ด จัดเป็นไม้หวงห้ามประเภท ก ตามพระราชกฤษฎีกากำหนดไม้หวงห้าม พ.ศ. 2530
== ลักษณะประจำวงศ์ ==
วงศ์ตีนเป็ดเป็นวงศ์ของ ไม้ต้น ไม้พุ่ม หรือไม้เลื้อย ซึ่งมียางสีขาว ใบเป็นใบเดี่ยวติดตรงข้ามหรือติดเป็นวงรอบข้อ ดอกออกเป็นช่อตามง่ามใบหรือตามปลายยอด และเป็นดอกสมบูรณ์เพศสมมาตรตามรัศมี กลีบเลี้ยงและกลีบดอกมีอย่างละ 5 กลีบ กลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นรูปแจกัน รูปทรงกระบอก รูปกรวย รูปคนโท หรือรูปวงล้อ ปลายกลีบซ้อนกัน เกสรเพศผู้มี 5 อันติดบนท่อกลีบดอก รังไข่ติดเหนือวงกลีบ มีเกสรเพศเมีย 2 อัน เชื่อมติดกัน ยอดเกสรเพศเมียมีอันเดียว รังไข่ภายในมี 2 ช่องหรือมีช่องเดียว ผลมีลักษณะทั้ง นุ่มมีเมล็ดเดี่ยว และ แข็ง หรือหลายเมล็ด หรือผลเป็นฝักคู่ เมื่อแก่แตก หรือผลแตกตามแนวเดียว เมล็ดมีขนเป็นกระจุกที่ปลาย
== วงศ์ใกล้เคียง ==
วงศ์นมตำเลีย (ชื่อวิทยาศาสตร์: Asclepiadaceae) ลักษณะที่แตกต่างคือ วงศ์นมตำเลียจะมีกลีบดอกแยกกันเป็นรูปวงล้อ ก้านเกสรเพศผู้สั้น หรือไม่มีเลย รังไข่ติดเหนือวงกลีบ หรือติดค่อนข้างใต้วงกลีบ ผลมักมีปุยขนที่ปลายด้านใดด้านหนึ่งเพียงด้านเดียว ในระบบ APG รวมเข้ากับวงศ์ตีนเป็ดแล้ว
วงศ์เข็ม (ชื่อวิทยาศาสตร์: Rubiaceae) โดยวงศ์เข็มมีหูใบร่วมระหว่างโคนก้านใบ รังไข่ติดใต้วงกลีบ บางครั้งพบติดอยู่เหนือวงกลีบ
วงศ์กันเกรา (ชื่อวิทยาศาสตร์: Loganiaceae) เพียงแต่วงศ์กันเกราไม่มีหูใบ บางที่พบว่ามีรังไข่ติดอยู่เหนือวงกลีบ หรือบางครั้งพบติดอยู่เกือบใต้วงกลีบ
== การจัดจำแนก ==
===วงศ์ย่อย===
Apocynoideae และ Rauvolfioideae เป็นส่วนของวงศ์ Apocynaceae อย่างแคบ ส่วนอีกสามวงศ์ย่อยมาจากวงศ์นมตำเลีย
Apocynoideae
Asclepiadoideae
Periplocoideae
Rauvolfioideae
Secamonoideae
===สกุล===
Acokanthera
Adenium
Aganonerion
Aganosma
Alafia
Allamanda
Allomarkgrafia
Allowoodsonia
สกุลตีนเป็ด (Alstonia)
Alyxia
Amalocalyx
Ambelania
Amsonia
Ancylobothrys
Anechites
Angadenia
Anodendron
Apocynum
Araujia
Arduina
Artia
Asclepias
Asketanthera
Aspidosperma
Baissea
Beaumontia
Bousigonia
Cabucala
Callichilia
Calocrater
Cameraria
Caralluma
Carissa
Carpodinus
Carruthersia
Carvalhoa
Catharanthus
Cerbera
Cerberiopsis
Ceropegia
Chamaeclitandra
Chilocarpus
Chonemorpha
Cionura
Cleghornia
Clitandra
Condylocarpon
Couma
Craspidospermum
Crioceras
Cycladenia
Cyclocotyla
Cylindropsis
Cynanchum
Delphyodon
Dewevrella
Dictyophleba
Dipladenia
Diplorhynchus
Dyera
Ecdysanthera
Echites
Elytropus
Epigynium
Eucorymbia
Farquharia
Fernaldia
Forsteronia
Funtumia
Galactophora
Geissospermum
Gonioma
Grisseea
Gymnema
Hancornia
Haplophyton
Himatanthus
Holarrhena
Hoya
Hunteria
Hymenolophus
Ichnocarpus
Isonema
Ixodonerium
Kamettia
Kibatalia
Kopsia
Lacmellea
Landolphia
Laubertia
Laxoplumeria
Lepinia
Lepiniopsis
Leuconotis
Lochnera
Lyonsia
Macoubea
Macropharynx
Macrosiphonia
Malouetia
Mandevilla
Mascarenhasia
Melodinus
Mesechites
Micrechtites
Microplumeria
Molongum
Mortoniella
Motandra
Mucoa
Neobracea
Neocouma
Nerium
Nouettea
Ochrosia
Odontadenia
Oncinotis
Orthopichonia
Pachypodium
Pachouria
Papuechites
Parahancornia
Parameria
Parepigynum
Parsonsia
Peltastes
Pentalinon
Periploca
Petchia
Picralima
Plectaneia
Pleiocarpa
Pleioceras
(สกุลลีลาวดี) หรือ (อังกฤษ: Genus Plumeria)
Pottsia
Prestonia
Pycnobotrya
Quiotania
Rauvolfia
Rhabdadenia
Rhazya
Rhigospira
Rhodocalyx
Rhyncodia
Saba
Schizozygia
Secondatia
Sindechites
Skytanthus
Spirolobium
Spongiosperma
Stemmadenia
Stephanostegia
Stephanostema
Stipecoma
Strempeliopsis
Strophanthus
Tabernaemontana
Tabernanthe
Temnadenia
Thenardia
Thevetia
Tintinnabularia
Trachelospermum
Urceola
Urnularia
Vahadenia
Vallariopsis
Vallaris
Vallesia
Vinca
Vincetoxicum
Voacanga
Willughbeia
Woytkowskia
Wrightia
Xylinabaria
Xylinabariopsis
== การกระจายพันธุ์ ==
พันธุ์ไม้ในวงศ์นี้มีประมาณ 180 สกุล 1,500 ชนิด  กระจายพันธุ์ในประเทศไทย 42 สกุล 150 ชนิด โดยมีสกุลเด่นๆคือ
สกุลตีนเป็ด (ชื่อวิทยาศาสตร์: Alstonia) มีลักษณะผลเป็นฝักคู่ ขึ้นในป่าดิบที่ต่ำ ได้แก่ ตีนเป็ดหรือพญาสัตบรรณ (Alstonia scholaris (L.) R. Br.)
สกุลตีนเป็ดทะเล  (ชื่อวิทยาศาสตร์: Cerbera) ไม้ต้น ขึ้นตามป่าชายเลนและป่าชายหาด ได้แก่ ตีนเป็ดทราย (Cerbera manghas L.) ผลมีเนื้อเมล็ดแข็ง
สกุลไยลูตง (ชื่อวิทยาศาสตร์: Dyera) ไม้ต้น ขึ้นตามป่าชายหาด ได้แก่ ตีนเป็ดแดง (Dyera costulata (Miq.) Hook.f.) ผลเป็นฝักคู่ เมล็ดรีแบนมีปีก
สกุลคุย (ชื่อวิทยาศาสตร์: Willughbeia) ไม้เลื้อย ผลนุ่ม กลม สีเหลืองหรือส้ม ได้แก่ คุย (Willughbeia edulis Roxb.)
สกุลโมกหลวง (ชื่อวิทยาศาสตร์: Holarrhena) ไม้พุ่มผลัดใบหรือไม้ต้น สูงได้ถึง 15 เมตร เปลือกต้นสีเทาอ่อนถึง น้ำตาล หลุดลอกเป็นแผ่นกลมๆ ไม่เท่ากัน เช่น โมกหลวง (Holarrhena pubescens)
สกุลโมกมัน (ชื่อวิทยาศาสตร์: Wrightia) ไม้ต้นผลัดใบขนาดเล็กถึงขนาดกลาง สูง 8 - 20 เมตร เปลือกสีขาวหรือสีเทาอ่อนถึงน้ำตาล นิ่มคล้ายจุกไม้ก๊อร์ค เช่น โมกมัน (Wrightia arborea (Dennst.) Mabb.)
== อ้างอิง ==
วงศ์ตีนเป็ด  สวนพฤกษศาสตร์จังหวัดชายแดนภาคใต้ ตามพระราชเสาวนีย์สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ
ตีนเป็ด  ส่วนปลูกป่าเอกชน กรมป่าไม้
วงศ์ตีนเป็ด