สามราชาห้าจักรพรรดิ

สามราชาห้าจักรพรรดิ (; Three Sovereigns and Five Emperors) เป็นกลุ่มบุคคลหรือเทวดาซึ่งตำนานกล่าวว่า ปกครองภาคเหนือของจีนโบราณ
สามราชามาก่อนห้าจักรพรรดิ และห้าจักรพรรดินั้นมีผู้กำหนดว่า ปกครองอยู่ในราว 2852–2070 ปีก่อนคริสตกาล ปัจจุบัน อาจถือว่า บุคคลเหล่านี้เป็นวีรบุรุษทางวัฒนธรรม (culture hero)
ว่ากันว่า ราชาทั้งสามเป็นเทพหรือกึ่งเทพซึ่งสร้างความเป็นอยู่ที่ดีและอบรบสั่งสอนวิชาความรู้ต่าง ๆ ให้แก่ผู้คน เช่น สอนให้ใช้ไฟ สอนปลูกสร้างบ้านเรือน สอนทำเรือกสวนไร่นา ค้นพบหยูกยา รวมถึงจัดตั้งปฏิทินและอักษรจีน ส่วนมเหสีของราชาบางองค์ก็ว่า เป็นผู้คิดค้นวัฒนธรรมเกี่ยวกับผ้าไหม ส่วนจักรพรรดิทั้งห้าก็ว่า เป็นปราชญ์ตัวอย่างซึ่งมีคุณธรรมล้ำเลิศ มีอายุยืนยาว ปกครองผู้คนให้สงบร่มเย็น เอกสารจีนโบราณยังระบุว่า สามราชาและห้าจักรพรรดิมีลักษณะพิเศษต่าง ๆ กันออกไป
ยุคสมัยของสามราชาห้าจักรพรรดิอาจเป็นตำนานมากกว่าเรื่องจริง แต่เอกสารบางฉบับและการตีความใหม่ในบางแง่เห็นว่า ยุคสามราชาห้าจักรพรรดิมาก่อนยุคราชวงศ์เซี่ย (ซึ่งเป็นยุคก่อนประวัติศาสตร์ ไม่มีตัวอักษร และปรากฏแต่ในบันทึกสมัยหลังมากแล้ว)
คำว่า "หฺวังตี้" (皇帝) ซึ่งปัจจุบันแปลกันว่า "จักรพรรดิ" (emperor) นั้นก็มีที่มาจากคำว่า "หฺวัง" (ราชา) และ "ตี้" (จักรพรรดิ) อันเป็นคำเรียกกลุ่มสามราชาห้าจักรพรรดินี้ ผู้ใช้คำว่า "หฺวังตี้" เป็นบุคคลแรก คือ ฉินฉื่อหฺวังตี้ (秦始皇帝; "ปฐมจักรพรรดิฉิน") แห่งรัฐฉิน (秦国)
==รายชื่อ==
เอกสารโบราณระบุองค์ประกอบของสามราชาห้าจักรพรรดิไว้ต่างกันไป เอกสารส่วนใหญ่เขียนในสมัยหลังยุคสามราชาห้าจักรพรรดิมากแล้ว บางฉบับก็หลายร้อยปี บางฉบับเป็นพันปี และมักสร้างขึ้นจากความต้องการของผู้ปกครองในสมัยนั้น ๆ ที่ประสงค์จะแสดงว่า ตนสืบสายมาจากวีรบุรุษในตำนาน มากกว่าจะแสดงข้อเท็จจริงทางประวัติ เนื้อหาจึงมักเป็นไปในเชิงนิทานหรือตำนาน
แม้เรียกว่า "สามราชา" แต่บุคคลที่เอกสารต่าง ๆ ระบุว่า เป็นสามราชา มีถึงสิบเอ็ดคน คือ ก้งกง (共工), จักรพรรดิเหลือง (黄帝), จู้หรง (祝融), เฉินหนง (神農), ซุ่ยเหริน (燧人), ตี้หฺวัง (地皇; "เจ้าโลก"), เทียนหฺวัง (天皇; "เจ้าฟ้า"), ไท่หฺวัง (泰皇; "เจ้าใหญ่"), นฺหวี่วา (女媧), ฝูซี (伏羲), และเหรินหฺวัง (人皇; "เจ้าคน")
ส่วนที่เรียกว่า "ห้าจักรพรรดิ" มีแปดคน คือ คู่ (嚳), จักรพรรดิเหลือง (黄帝), จฺวันซฺวี (顓頊), เฉ่าเฮ่า (少昊), ชุ่น (舜), ไท่เฮ่า (太昊), หยาน (炎), และเหยา (堯)
{|class="wikitable sortable"
! เอกสาร
! สามราชา
! ห้าจักรพรรดิ
|-
| ฉื่อจี้ (史記) ของซือหม่า เชียน (司馬遷)
|
เทียนหฺวัง หรือฝูซี
ตี้หฺวัง หรือนฺหวี่วา
ไท่หฺวัง หรือเฉินหนง
|
จักรพรรดิเหลือง
จฺวันซฺวี
คู่
เหยา
ชุ่น
|-
| ตี้หวังชื่อซี่ (帝王世系)
|
ฝูซี
เฉินหนง
จักรพรรดิเหลือง
|
เฉ่าเฮ่า
จฺวันซฺวี
คู่
เหยา
ชุ่น
|-
| ชื่อเปิ่น (世本)
|
ฝูซี
เฉินหนง
จักรพรรดิเหลือง
|
|-
| ไป๋หู่ทงอี้ (白虎通義)
|
ฝูซี
เฉินหนง
จู้หรง หรือซุ่ยเหริน
|
|-
| เฟิงสูทงอี้ (風俗通義)
|
ฝูซี
นฺหวี่วา
เฉินหนง
|
|-
| อี้เหวินเล่ย์จฺวี่ (藝文類聚)
|
เทียนหฺวัง
ตี้หฺวัง
เหรินหฺวัง
|
|-
| ทงเจี้ยนไว่จี้ (通鑑外紀)
|
ฝูซี
เฉินหนง
ก้งกง
|
|-
| ชุนชิว-ยฺวิ่นโต้วชู (春秋運斗樞)  ชุนชิว-ยฺเหวียนมิ่งเปา (春秋元命苞)
|
ฝูซี
นฺหวี่วา
เฉินหนง
|
|-
| ช่างชูต้าฉวน (尚書大傳)
|
ฝูซี
นฺหวี่วา
ซุ่ยเหริน
|
|-
| ตี้หวังชื่อจี้ (帝王世紀)
|
ฝูซี
เฉินหนง
จักรพรรดิเหลือง
|
|-
| อี้จิง (易經)
|
|
ไท่เฮ่า
หยาน
จักรพรรดิเหลือง
เหยา
ชุ่น
|-
| เฉียนฟูลุ่น (潛夫論)
|
|
ไท่เฮ่า
หยาน
จักรพรรดิเหลือง
เฉ่าเฮ่า
จฺวันซฺวี
|-
| จือจื้อทงเจี้ยนไว่จี้ (資治通鑒外紀)
|
|
จักรพรรดิเหลือง
เฉ่าเฮ่า
จฺวันซฺวี
คู่
เหยา
|-
|}
==แผนผังการสืบสกุลของห้าจักรพรรดิ==
==รูป==
ไฟล์:NuwaFuxi1.JPG| ฝูซี กับนฺหวี่วา
ไฟล์:Shennong2.jpg| เฉินหนง
ไฟล์:Yellowemperor.jpg| จักรพรรดิเหลือง
ไฟล์:EmperorZhuanxu.jpg| จฺวันซฺวี
ไฟล์:Emperor Ku.jpg| คู่
ไฟล์:EmperorYao.jpg| เหยา
ไฟล์:EmperorShun.jpg| ชุ่น
ไฟล์:Chi You.gif| ชือโหยว (蚩尤), คู่ปรับของหฺวังตี้
==อ้างอิง==
== อ่านเพิ่ม ==
 
จักรพรรดิจีน
ผู้ปกครองในตำนาน
สหัสวรรษที่ 3 ก่อนคริสตกาล