รายชื่อมหาวิทยาลัยเก่าแก่ที่สุดที่ยังเปิดสอน

รายชื่อมหาวิทยาลัยเก่าแก่ที่สุดที่ยังเปิดสอน ในบทความนี้ต้องเป็นมหาวิทยาลัยที่มีคุณสมบัติตรงตามนิยามมหาวิทยาลัย ณ วันที่ก่อตั้ง และจะต้องก่อตั้งก่อน พ.ศ. 2043 (ตรงกับรัชสมัยของสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 หลังสถาปนากรุงศรีอยุธยามาแล้ว 150 ปี) และจะต้องมีการเรียนการสอนอย่างต่อเนื่องโดยไม่ได้หยุดกิจกรรมอย่างสำคัญมาถึงปัจจุบัน
เนื่องจากการให้ปริญญาสำหรับการศึกษาขั้นสูงในประวัติศาสตร์ที่ผ่านมาเกิดขึ้นในยุโรปและตะวันออกกลางเป็นส่วนใหญ่ และนิยามมหาวิทยาลัยสมัยใหม่หมายถึงสถานศึกษาที่มีความสามารถในการให้ปริญญา มหาวิทยาลัยเก่าแก่ที่มีคุณสมบัติตรงนิยามสมัยใหม่ดังกล่าวจึงอยู่ในยุโรปหรือ ตะวันออกใกล้ แต่หากขยายนิยามให้กว้างขึ้นรวมไปถึงมหาวิทยาลัยโบราณที่เดิมไม่ได้มีการให้ปริญญาในขณะนั้นแต่ให้ในปัจจุบันด้วยแล้ว รายชื่อนี้อาจมีมากขึ้นโดยรวมไปถึงสถาบันอื่นๆ ทั้งในยุโรปและส่วนอื่นของโลกอีกหลายมหาวิทยาลัย
สุดท้าย แม้ด้วยบทบัญญัติของมหาวิทยาลัยต่างๆ ในยุโรปก็ยังมีข้อโต้เถียงเล็ก ๆ น้อย ๆ เกี่ยวกับการกำหนดว่ามหาวิทยาลัยใดกันแน่ที่เป็นมหาวิทยาลัยของแผ่นดินใหญ่ยุโรป มหาวิทยาลัยโบโลญญาที่เกิดก่อน มหาวิทยาลัยปารีสเป็นมหาวิทยาลัยที่ก่อตั้งโดยนักศึกษาที่รวมตัวกันหาครูผู้สอน ในขณะที่มหาวิทยาลัยปารีสก่อตั้งโดยคณะผู้สอนแล้วจึงหานักศึกษามาเรียน บางแห่ง (โดยเฉพาะมหาวิทยาลัยปารีส) ก็ยังพยามยามอ้างว่าตนเองเริ่มต้นด้วยการเป็นมหาวิทยาลัยแท้มาแต่ต้น แต่ก็ยังเป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่ามหาวิทยาลัยโบโลนาตั้งขึ้นก่อนมหาวิทยาลัยปารีส การศึกษาเมื่อเร็วๆ นี้พบว่ามีกิจกรรมต่างๆ ในลักษณะของมหาวิทยาลัยได้มีมาแล้วตั้งแต่ พ.ศ. 1621 (ก่อนสถาปนากรุงสุโขทัย 170 ปี) ซึ่งหมายความว่ามหาวิทยาลัยแห่งแรกของยุโรปอาจเป็นมหาวิทยาลัยซาลามังกา (University of Salamanca) ซึ่งเก่าแก่มากกว่าทั้งสองมหาวิทยาลัยที่กล่าวมาแล้ว
== มหาวิทยาลัยที่ก่อตั้งก่อน พ.ศ. 2043 ==
{| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|- bgcolor="#CCCCCC" align="center"
! ปี พ.ศ. !! ที่ตั้งปัจจุบัน !! ชื่อ !! หมายเหตุ
|-
| 1631 ||  โบโลญญา, อิตาลี || มหาวิทยาลัยโบโลญญา ||มหาวิทยาลัยที่ก่อตั้งในโลกตะวันตกเป็นแห่งแรก
|-
| 1693 ||  ปารีส, ฝรั่งเศส || มหาวิทยาลัยปารีส ||วันก่อตั้งแน่นอนไม่ปรากฏแต่ก่อน พ.ศ. 1693 เคยถูกให้พักการสอนเมื่อ พ.ศ. 1772 และเมื่อปี พ.ศ. 2513 ถูกแยกออกเป็น 13 มหาวิทยาลัย
|-
| 1710 ||  ออกซฟอร์ด, อังกฤษ || มหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด || ไม่ปรากฏวันก่อตั้งแน่นอนแต่ก่อน พ.ศ. 1710 (เปิดให้มีการเรียนการสอนมาตั้งแต่ พ.ศ. 1639) ถูกพักการเรียนการสอนใน พ.ศ. 1752 เนื่องจากนักวิชาการถูกประหารชีวิต 2 คน) และในปี พ.ศ. 1878 (เนื่องจากเกิดการจลาจลระหว่างนักศึกษากับชาวบ้าน St. Scholastica riot)
|-
| 1718 ||  โมเดนา, อิตาลี || มหาวิทยาลัยโมเดนาและเรจโจเอมีเลีย University of Modena and Reggio Emilia || สืบเนื่องจากข้อเท็จจริงว่าเติบโตจากประวัติของการศึกษาโมเดนา (Modena's studies)
|-
| 1752 ||  เคมบริดจ์, อังกฤษ ||มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ || ก่อตั้งโดยนักวิชาการที่ลาออกจากมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ดหลังการไม่ลงรอยกัน.
|-
| 1761 ||  ซาลามังกา, สเปน || มหาวิทยาลัยซาลามังกา (University of Salamanca) || มหาวิทยาลัยที่เก่าแก่ที่สุดที่เปิดสอนในสเปน คณะเทววิทยาและกฎหมายโรมันได้แยกออกมาเป็นมหาวิทยาลัยสันตะปาปาแห่งซารามังกา (Pontifical University of Salamanca) ในปี พ.ศ. 2395
|-
| 1763 ||  มงเปอลีเย, ฝรั่งเศส || มหาวิทยาลัยมงเปอลีเย ||ถูกปิดใน พ.ศ. 2336 เนื่องจากการปฏิวัติฝรั่งเศส และคณะวิชาต่างๆ ถูกสลายตั้งเป็นมหาวิทยาลัยจักรวรรดิฝรั่งเศส (Imperial University of France) เมื่อ พ.ศ. 2351
|-
| 1765 ||  ปาดัว, อิตาลี || มหาวิทยาลัยปาดัว || ก่อตั้งโดยนักศึกษากลุ่มใหญ่และคณาจารย์ที่แยกตัวมาจากมหาวิทยาลัยโบโลญญาเพื่อแสวงหาอิสรภาพทางการศึกษา ถูกพักการเรียนการสอน พ.ศ. 1780 - พ.ศ. 1804, พ.ศ. 2052 - พ.ศ. 2060, พ.ศ. 2391 - พ.ศ. 2393
|-
| 1767 ||  เนเปิลส์, อิตาลี || มหาวิทยาลัยเนเปิลส์ เฟเดรีโกที่ 2  (University of Naples Federico II) || ก่อตั้งโดยจักรพรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ เฟรเดอริกที่ 2 Frederick II ถูกปิด พ.ศ. 1978-1994, 1994-2009, 2017-2014, 2039-2050, 2070-207, 2074, 2090, 2105, 2128 ฯลฯ
|-
| 1772 ||  ตูลูซ, ฝรั่งเศส || มหาวิทยาลัยตูลูซ || ก่อตั้งโดยเคาท์เรย์มอนด์ ที่ 7 Raymond VII.
|-
| 1776 ||  แบกแดด, อิรัก || มหาวิทยาลัยมุสตานสิริยา  Mustansiriya University1  (Arabic: الجامعة المستنصرية) || ก่อตั้งโดยอับราชิด กาหลิบ อัล-มุสตานไซร์ (Abbasid Caliph al-Mustansir) ในปี พ.ศ. 1776 และถูกผนวกเข้ากับมหาวิทยาลัยแบกแดดเมื่อ พ.ศ. 2505
|-
| 1783 ||  ซีเอนา, อิตาลี || มหาวิทยาลัยซีเอนา  (University of Siena || เดิมเรียกชื่อว่า 'Studium Senese'. ถูกปิดเมื่อ พ.ศ. 1945-1947 และ พ.ศ. 2351-2357
|-
| 1790 ||  กูอิงบรา, โปรตุเกส || มหาวิทยาลัยกูอิงบรา (University of Coimbra) || ก่อตั้งในกรุงลิสบอนและอยู่ที่นั่นใน พ.ศ. 1833-1851, 1881-1897 และ 1920- 2080
|-
| 1846 ||  โรม, อิตาลี || มหาวิทยาลัยโรมลาซาปีเอนซา (University of Rome La Sapienza) || ก่อตั้งโดยพระสันตะปาปาบอนิฟาเซ ที่ 8 (Pope Boniface VIII) แต่กลายเป็นมหาวิทยาลัยของรัฐเมื่อ พ.ศ. 2478 สารานุกรมแคทอลิกอ้างว่า มหาวิทยาลัยถูกปิดในตลอดสมัยของพระสันตะปาปาเคลเมนต์ ที่ 7
|-
| 1849 ||  ออร์เลอ็อง, ฝรั่งเศส ||  มหาวิทยาลัยออร์เลอ็อง (University of Orléans) || พ.ศ. 1849 คือปีที่ได้รับการรับรองตามพระบัญญัติพระสันตะปาปาอย่างเป็นทางการ ปีที่ก่อตั้งมหาวิทยาลัยจริงๆ แต่ไม่ได้รับการรับรองคือ พ.ศ. 1778
|-
| 1851 ||  เปรูจา, อิตาลี || มหาวิทยาลัยเปรูจา (University of Perugia) || ได้รับการรับรองโดยพระสันตะปาปาเคลเมนต์ ที่ 5
|-
| 1846 ||  ฟลอเรนซ์ อิตาลี || มหาวิทยาลัยฟลอเรนซ์ (University of Florence) || ย้ายไปเมืองปิซาระหว่าง พ.ศ. 2016-2040 และ พ.ศ. 2058-2403
|-
| 1886 ||  ปิซา, อิตาลี || มหาวิทยาลัยปิซา (University of Pisa) || ไม่มีหลักฐานบันทึกของมหาวิทยาลัยระหว่าง พ.ศ. 1946-2019
|-
| 1889 ||  บายาโดลิด, สเปน || มหาวิทยาลัยบายาโดลิด (University of Valladolid) || อ้างว่ามีความติอเนื่องกับมหาวิทยาลัยปาเลนเซีย (University of Palencia) ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 1755 ที่พาเลนเซีย Palencia
|-
| 1891 ||  ปราก, สาธารณรัฐเชค || มหาวิทยาลัยชาลส์แห่งปราก (Charles University of Prague) || สามในสี่คณะวิชาถูกปิดใน พ.ศ. 1962 รวมตัวกับมหาวิทยาลัยเยซูอิดเปลี่ยนชื่อใหม่เป็น “มหาวิทยาลัยชาลส์-เฟอร์ดินานด์" เมื่อ พ.ศ. 2105 แยกตัวเป็นสาขาเยอรมันและเชคเมื่อ พ.ศ. 2425 สาขาเชคถูกปิดสมัยนาซียึดครอง (พ.ศ. 2482-2488) สาขาเยอรมันถูกปิดเมื่อ พ.ศ. 2488 (....ก่อนสถาปนากรุงศรีอยุธยา 2 ปี)
|-
| 1899 ||  อ็องเฌ, ฝรั่งเศส || มหาวิทยาลัยอ็องเฌ (University of Angers) ||ก่อนการจัดตั้งอย่างเป็นทางการเมื่อ พ.ศ. 1899 ได้เป็นโรงเรียนที่มีชื่อเสียงมากมาแล้วตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 11 (ประมาณ พ.ศ. 1544-1643)
|-
| 1904 ||  ปาวีอา, อิตาลี || มหาวิทยาลัยปาวีอา  ( University of Pavia) || ถูกปิดในระยะสั้นๆ ระหว่างสงครามอิตาลี (Italian Wars), สงครามนโปเลียน (Napoleonic wars), และ การปฏิวัติปี พ.ศ. 2391 (Revolutions of 1848 Revolutions of 1848)
|-
| 1907 ||  กรากุฟ, โปแลนด์ || สถาบันกรากุฟ  (Cracow Academy) || การดำเนินงานติดขัดในระยะแรกและตั้งตัวได้ตั้งแต่ :en: เป็นต้นมา
|-
| 1908 ||  เวียนนา, ออสเตรีย || มหาวิทยาลัยออสเตรีย University of Vienna || เป็นรูปแบบสำหรับมหาวิทยาลัยปารีส
|-
| 1929 ||  ไฮเดลแบร์ก, เยอรมนี || มหาวิทยาลัยรูเพรชท์ คาลส์ แห่งไฮเดลแบร์ก (Ruprecht Karls University of Heidelberg) || โอนย้ายไป Neustadt an der Haardt ใน พ.ศ. 2119 - 2126, ถูกกดขี่ระหว่าง [[พ.ศ. 2175]] - 2195 และย้ายออกไปที่ฟรังค์ฟวร์ทอัมไมน์ และที่อื่นในปี พ.ศ. 2232 - 2243
|-
| 1934 ||  แฟร์รารา, อิตาลี || มหาวิทยาลัยแฟร์รารา (University of Ferrara) || ไม่มีการสอนระหว่าง พ.ศ. 2337 – 2367 และ พ.ศ. 2391- 2393 1939 ||