จำเลยรัก

จำเลยรัก เป็นบทประพันธ์ของ ชูวงศ์ ฉายะจินดา เป็นนวนิยายในปี พ.ศ. 2503 ตีพิมพ์ในเดลิเมล์วันจันทร์ ระหว่างปีพุทธศักราช 2504 - 2505 เป็นเรื่องราวของความแค้นของ หฤษฎ์ พี่ชายที่ต้องสูญเสียน้องชายของตนเอง และเขาโกรธแค้นหญิงสาวต้นเหตุ ถึงกับจับตัวมาลงโทษเพื่อให้หายแค้น โดยไม่รู้ว่าจับมาผิดคน ไปจับโศรยา แต่เกิดความรักกันจึงได้แต่งงานกัน สุดท้ายหฤษฎ์ยอมรับทุกคำบัญชาของโศรยา นับจากนี้ตราบจนชั่วชีวิต บทประพันธ์นี้มีการนำมาสร้างเป็นภาพยนตร์และละครโทรทัศน์ อีกหลายต่อหลายครั้ง
จำเลยรัก ถูกนำมาสร้างทำเป็นภาพยนตร์ 2 ครั้ง (พ.ศ. 2506, พ.ศ. 2521) และละครโทรทัศน์ 5 ครั้ง (พ.ศ. 2517, พ.ศ. 2523, พ.ศ. 2531, พ.ศ. 2541, พ.ศ. 2551) มาแล้ว แต่ละครั้งก็ได้รับความนิยมอย่างดี และจะถูกนำมารีเมคอีกครั่งเร็วๆนี้
== ภาพยนตร์และละครโทรทัศน์ ==
จำเลยรัก ถูกนำมาสร้างเป็นภาพยนตร์และละครโทรทัศน์แล้วหลายครั้ง ได้แก่
=== ภาพยนตร์ ===
พ.ศ. 2506 จำเลยรัก ถูกสร้างเป็นภาพยนตร์ครั้งแรก สร้างโดย พิษณุภาพยนตร์ โดย วิจารณ์ ภักดีวิจิตร เป็นผู้อำนวยการสร้าง กำกับโดย คุณาวุฒิ เข้าฉายครั้งแรกเมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2506 ฉายที่โรงภาพยนตร์เฉลิมกรุง  นำแสดงโดย
* มิตร ชัยบัญชา รับบท หฤษฎ์
* พิศมัย วิไลศักดิ์ รับบท โศรยา
* อมรา อัศวนนท์ รับบท ศันสนีย์
* ประจวบ ฤกษ์ยามดี รับบท ธวัชชัย
พ.ศ. 2521 นำกลับมาสร้างใหม่เป็นครั้งที่สอง กำกับโดย เผด็จ ภักดีวิจิตร สร้างโดย บางกอกการภาพยนตร์ โดย สรวงสุดา ชลลัมพี เป็นผู้อำนวยการสร้าง เข้าฉายครั้งแรกวันที่ 2 ธันวาคม พ.ศ. 2521 ฉายที่โรงหนังโคลีเซี่ยม  นำแสดงโดย
* ไพโรจน์ สังวริบุตร รับบท หฤษฎ์
* เนาวรัตน์ ยุกตะนันท์ รับบท โศรยา
* ทาริกา ธิดาทิตย์ รับบท ศันสนีย์
* เศรษฐา ศิระฉายา รับบท ธวัชชัย
=== ละครโทรทัศน์ ===
พ.ศ. 2517 ถูกทำเป็นละครออกอากาศทาง สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 9 นำแสดงโดย
* สะอาด เปี่ยมพงษ์สานต์ รับบท หฤษฎ์
* กนกวรรณ ด่านอุดม รับบท โศรยา
* นงลักษณ์ โรจนพรรณ รับบท ศันสนีย์
พ.ศ. 2523 ถูกทำเป็นละครออกอากาศทาง สถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 5 สร้างโดย รัชฟิล์ม นำแสดงโดย
* วิฑูรย์ กรุณา รับบท หฤษฎ์
* ปนัดดา โกมารทัต รับบท โศรยา
* อัญชลี ชัยศิริ รับบท ศันสนีย์ 
* เอกลักษณ์ ยลระบิล รับบท ธวัชชัย
* หทัยรัตน์ อมตวณิชย์
พ.ศ. 2531 ถูกทำเป็นละครออกอากาศทาง สถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7 สร้างโดย ดาราวิดีโอ กำกับการแสดงโดย มานพ สัมมาบัต นำแสดงโดย
*ลิขิต เอกมงคล รับบท หฤษฎ์
* สาวิตรี สามิภักดิ์ รับบท โศรยา
* ชไมพร จตุรภุช รับบท ศันสนีย์
* ยอดมนู ภมรมนตรี รับบท ธวัชชัย
* ไพโรจน์ ใจสิงห์
* อำภา ภูษิต รับบท ละมุน
* ชนาภา นุตาคม รับบท ใจดี
* รัชนี จันทรังษี
* พิราวรรณ ประสพศาสตร์ รับบท แม่ศันสนีย์
* รุ่งกานดา เบญจมาภรณ์ รับบท เจิดศรี
พ.ศ. 2541 ถูกทำเป็นละครออกอากาศทาง สถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7 สร้างโดย ดาราวิดีโอ กำกับการแสดงโดย มานพ สัมมาบัต นำแสดงโดย
* จอห์น รัตนเวโรจน์ รับบท หฤษฎ์
* กุลสตรี ศิริพงษ์ปรีดา รับบท โศรยา
* มยุริญ ผ่องผุดพันธ์ รับบท ศันสนีย์
* โชคชัย เจริญสุข รับบท ธวัชชัย
พ.ศ. 2551 ถูกทำเป็นละครออกอากาศทาง สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 สร้างโดย เมคเกอร์ วาย กำกับการแสดงโดย กฤษณ์ ศุกระมงคล นำแสดงโดย
* อธิชาติ ชุมนานนท์ รับบท หฤษฎ์
* ทักษอร ภักดิ์สุขเจริญ รับบท โศรยา
* รินลณี ศรีเพ็ญ รับบท ศันสนีย์
* ชาตโยดม หิรัญยัษฐิติ รับบท ธวัชชัย
== เพลงจำเลยรัก ==
จำเลยรัก มีเพลงประกอบในชื่อเดียวกัน เนื้อร้องแต่งโดย ชาลี อินทรวิจิตร เรียบเรียงโดย สมาน กาญจนผลิน  เพลงกับเนื้อเรื่องไปด้วยกัน แต่งการเนื้อหาของบทประพันธ์จึงเข้ากันดี เพลงนี้เป็นเพลงประกอบภาพยนตร์หรือละครเรื่องนี้เสมอ ไม่ว่าจะนำมาสร้างใหม่กี่ครั้งก็ตาม
เพลงจำเลยรัก มีผู้ขับร้องเปลี่ยนไปตามยุคสมัย ในแต่ละเวอร์ชัน ดังนี้
สวลี ผกาพันธ์ (ภาพยนตร์ พ.ศ. 2506 และละครโทรทัศน์ พ.ศ. 2517)
ศรวณี โพธิเทศ (ภาพยนตร์ พ.ศ. 2521)
นงลักษณ์ โรจนพรรณ (ละครโทรทัศน์ พ.ศ. 2523)
พัชรา แวงวรรณ (โอเวชั่น รักไม่รู้จบ พ.ศ. 2529)
พุ่มพวง ดวงจันทร์ (อัลบั้มชุด กล่อม พ.ศ. 2530)
นิตยา บุญสูงเนิน (อัลบั้มชุด นิด สเปเชียล คอเลคชั่น พ.ศ. 2531
วัชราภรณ์ สุขสวัสดิ์ (ละครโทรทัศน์ พ.ศ. 2531)
อรวี สัจจานนท์ (อัลบั้ม เพชรน้ำหนึ่ง ชุดที่ 5 พ.ศ. 2539 , ประกายแก้วชุดที่ 1 พ.ศ. 2547)
พัชริดา วัฒนา (ละครโทรทัศน์ พ.ศ. 2540-41 )
พิมพ์โพยม เรืองโรจน์ (อัลบั้มชุด ซอสามสาย พ.ศ. 2540)
วรกาญจน์ โรจนวัชร (ละครโทรทัศน์ พ.ศ. 2551)
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
ภาพยนตร์จำเลยรัก พ.ศ. 2521
ละครโทรทัศน์จำเลยรัก พ.ศ. 2551
ไตเติ้ลละครโทรทัศน์จำเลยรัก พ.ศ. 2531
ไตเติ้ลละครโทรทัศน์จำเลยรัก พ.ศ. 2541
ไตเติ้ลละครโทรทัศน์จำเลยรัก พ.ศ. 2551
นวนิยายไทย
ภาพยนตร์ไทย
ละครโทรทัศน์ไทย
ภาพยนตร์ที่ออกฉายในปี พ.ศ. 2506
ภาพยนตร์ที่ออกฉายในปี พ.ศ. 2521
ภาพยนตร์ที่กำกับโดย วิจิตร คุณาวุฒิ
ภาพยนตร์ที่สร้างจากนิยาย
ภาพยนตร์ที่นำกลับมาสร้างใหม่
วรรณกรรมที่สร้างเป็นละครโทรทัศน์
วรรณกรรมในปี พ.ศ. 2503