ราชวงศ์โก้นบอง

ราชวงศ์โก้นบอง (ကုန်းဘောင်ခေတ်, , กุน์ะเภาง์) ราชวงศ์อลองพญา หรือ ราชวงศ์คองบอง หรือเป็นที่รู้จักใน จักรวรรดิพม่าที่สาม (တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်) เป็นราชวงศ์ที่ 3 ในประวัติศาสตร์พม่า และเป็นราชวงศ์สุดท้ายของพม่า ก่อนที่จะตกเป็นเมืองขึ้นของสหราชอาณาจักร และสิ้นสุดการปกครองระบอบราชาธิปไตยของพม่า
ราชวงศ์อลองพญานั้นได้รับการสถาปนาขึ้นโดยการเสวยราชสมบัติของพระเจ้าอลองพญาในปี ค.ศ. 1752 (พ.ศ. 2295) พระองค์ขับไล่ชาวมอญและยึดครองอาณาจักรมอญได้อีกครั้งในปี ค.ศ. 1759 (พ.ศ. 2302) ภายหลังการล่มสลายของราชวงศ์ตองอู ทั้งยังสามารถกลับเข้ายึดครองเมืองมณีปุระได้ในช่วงเวลาเดียวกัน ทรงสถาปนาเมืองชเวโบขึ้นเป็นราชธานี ก่อนจะย้ายไปที่อังวะและทรงพัฒนาเมืองย่างกุ้ง หมู่บ้านชาวประมงเล็ก ๆ ขึ้นเป็นเมืองท่าสำคัญ
ต่อมาพระเจ้าอลองพญาได้ทรงนำทัพบุกกรุงศรีอยุธยา เนื่องจากทางอยุธยาได้ให้การสนับสนุนมอญที่ลี้ภัยสงครามเข้ามาพึ่งกษัตริย์ไทย ซึ่งตรงกับรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าเอกทัศและไม่พอใจที่อยุธยายึดเรือสินค้าที่จะเดินทางมาค้าขายกับพม่าที่เมืองมะริด โดยเดินทัพเข้ามาทางด่านสิงขร จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ แต่ไม่ประสบความสำเร็จและสิ้นพระชนม์หลังจากการทำสงครามครั้งนั้น พระเจ้ามังระผู้เป็นพระราชโอรสของพระองค์ได้สืบทอดเจตนารมณ์ของพระราชบิดาต่อ โดยได้ส่งทัพใหญ่มา 2 ทางล้อมกรุงศรีอยุธยาในปี ค.ศ. 1764 (พ.ศ. 2307) ทางหนึ่งให้เนเมียวสีหบดีนำพลเข้ามาทางเหนือด้วยการตีล้านนา ล้านช้างและหัวเมืองเหนือก่อน และอีกทางหนึ่งให้มังมหานรธานำกองทัพเข้ามาทางใต้ ทั้ง 2 ทัพเข้าล้อมกรุงศรีอยุธยาไว้นานถึง 1 ปีครึ่งแม้ผ่านฤดูน้ำหลากก็ไม่ยกทัพกลับ ภายหลังแม่ทัพฝ่ายใต้ คือ มังมหานรธา เสียชีวิตลงก็ส่งแม่ทัพคนใหม่จากเมืองเมาะตะมะชื่อ เมงเยเมงละอูสะนา เข้ามาทำหน้าที่แทนจนในที่สุดก็สามารถตีกรุงศรีอยุธยาแตกได้ในปี ค.ศ. 1767 (พ.ศ. 2310) แต่กองทัพพม่าก็อยู่ได้ไม่นานเนื่องจากพระเจ้ามังระทรงให้เร่งทำการและรีบกลับเพื่อทำสงครามกับจีนในรัชสมัยของจักรพรรดิเฉียนหลง
ถึงแม้อาณาจักรอยุธยาจะถูกทำลายแต่สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชก็ทรงสถาปนาศูนย์กลางอำนาจขึ้นมาใหม่ที่กรุงธนบุรี พระเจ้ามังระจึงทรงส่งแม่ทัพคนใหม่มา คือ อะแซหวุ่นกี้ นำทัพใหญ่เข้ามาปราบปรามฝ่ายธนบุรีในปี ค.ศ. 1775 (พ.ศ. 2318) อะแซหวุ่นกี้สามารถตีหัวเมืองพิษณุโลกแตกและกำลังจะยกทัพตามลงมาตามแม่น้ำเจ้าพระยา แต่ก็ต้องยกทัพกลับเนื่องจากการสิ้นพระชนม์ของพระเจ้ามังระในปี ค.ศ. 1776 (พ.ศ. 2319) จากนั้นก็เกิดการแย่งชิงราชสมบัติราว 4–5 ปี ก่อนที่จะกลับมามีความมั่นคงขึ้นอีกครั้งในรัชสมัยของพระเจ้าปดุง พระองค์ทรงยกทัพเข้าตีดินแดนยะไข่ได้สำเร็จ ซึ่งไม่เคยมีกษัตริย์พม่าพระองค์ใดทำได้มาก่อน ทำให้พระองค์เกิดความฮึกเหิม ยกกองทัพใหญ่มา 9 ทัพ 5 เส้นทาง ที่เรียกว่า สงครามเก้าทัพ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช แต่ไม่ประสบความสำเร็จ
ในรัชสมัยพระเจ้าจักกายแมง พม่าได้ยึดครองแคว้นอัสสัมของอินเดียได้สำเร็จ ทำให้พม่าต้องเผชิญหน้ากับจักรวรรดิอังกฤษซึ่งกำลังล่าอาณานิคมอยู่ในขณะนั้น ก่อให้เกิดเป็นสงครามที่เรียกว่า "สงครามพม่า-อังกฤษครั้งที่หนึ่ง" กินระยะเวลา 2 ปี คือ ค.ศ. 1824–1826 (พ.ศ. 2367–2369) สงครามจบลงด้วยชัยชนะของอังกฤษด้วยอาวุธยุทโธปกรณ์ที่เหนือกว่า มหาบัณฑุละ แม่ทัพพม่าที่เลื่องชื่อก็เสียชีวิตลง ทำให้ต้องลงนามในสนธิสัญญาชื่อ สนธิสัญญารานตะโบ พม่าจำต้องยกเมืองที่สำคัญให้แก่อังกฤษ เช่น มณีปุระ ยะไข่ ตะนาวศรี
ต่อมาได้มีการละเมิดสนธิสัญญาฉบับนี้ทำให้เกิดสงครามพม่า-อังกฤษครั้งที่สองและจบลงด้วยชัยชนะของอังกฤษ ในรัชสมัยของพระเจ้ามินดงพระองค์พยายามที่จะฟื้นฟูความเข้มแข็งของอาณาจักรขึ้นมาอีกครั้ง โดยสถาปนามัณฑะเลย์ขึ้นเป็นราชธานีมีการสร้างพระราชวังอย่างใหญ่โต แต่ในรัชสมัยของพระโอรสของพระองค์ คือ พระเจ้าธีบอ พระองค์ไม่สามารถควบคุมสถานการณ์ทั้งในและนอกประเทศไว้ได้ทำให้นำไปสู่การทำสงครามกับอังกฤษอีกครั้ง และครั้งนี้อังกฤษสามารถครอบครองพม่าไว้ได้หมดทั้งประเทศในปี พ.ศ. 2428 ทำให้พระเจ้าธีบอถูกบังคับให้สละราชสมบัติและเนรเทศไปอยู่ที่อินเดียหลังสิ้นสงครามพม่า-อังกฤษครั้งที่สาม ทรงเป็นกษัตริย์องค์สุดท้ายของพม่าและเป็นการสิ้นสุดระบอบกษัตริย์ในพม่าที่มีมายาวนาน
ราชวงศ์โก้นบอง มีกษัตริย์ทั้งหมด 11 พระองค์ กินระยะเวลาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1752 (พ.ศ. 2295) จนถึงปี ค.ศ. 1885 (พ.ศ. 2428) มีเมืองหลวงหลายเมือง ทั้งชเวโบ ซะไกง์ อังวะ อมรปุระ และมัณฑะเลย์
== ลำดับกษัตริย์ ==
{|class="wikitable" width=78%
!width="4%"|ลำดับที่
!width="9%"|พระฉายาลักษณ์
!width="13%"|พระนามภาษาไทย
!width="12%"|พระนามภาษาพม่า
!width="12%"|ความหมายของพระนาม
!width="14%"|ตำแหน่ง/ความสัมพันธ์กับกษัตริย์ลำดับก่อนหน้า
!width="8%"|ครองราชย์ (ค.ศ.)
!width="27%"|หมายเหตุ
|-
|1
| 100px
| พระเจ้าอลองพญา
| အလောင်းမင်းတရား,အလောင်းဘုရား
| หน่อพระพุทธเจ้า
| นายบ้านมุกโชโบ
| 1752–1760
| ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์อลองพญา ผู้ทรงนำทัพเข้าตีกรุงศรีอยุธยาใน ค.ศ. 1760 (พ.ศ. 2303)
|-
|2
|
| พระเจ้ามังลอก
| နောင်တော်ကြီးမင်း
| พระบรมเชษฐาธิราช
| พระราชโอรส(พระราชโอรสพระองค์โตในพระเจ้าอลองพญา)
| 1760–1763
| ร่วมทัพในศึกกรุงศรีอยุธยา ค.ศ. 1760
|-
|3
|
| พระเจ้ามังระ
| ဆင်ဖြူရှင်မင်း
| พระเจ้าช้างเผือก
| พระอนุชา(พระราชโอรสพระองค์ที่ 2 ในพระเจ้าอลองพญา)
| 1763–1776
| พิชิตกรุงศรีอยุธยา ค.ศ. 1767 (พ.ศ. 2310), ขยายอิทธิพลสู่ล้านนา ล้านช้าง และมณีปุระ, ประสบความสำเร็จในการต่อต้านการรุกรานจากจีน 4 ครั้ง
|-
|4
|
| พระเจ้าจิงกูจา
| စဉ့်ကူးမင်း
| พระเจ้าสิ่นกู้
| พระราชโอรส
| 1776–1781
|
|-
|5
|
| พระเจ้าหม่องหม่อง
| ဖောင်းကားစား မောင်မောင်
| พระเจ้าผ้องก้าซ่า มองมอง
| พระญาติ(พระราชโอรสของพระเจ้ามังลอก)
| 1782
| อยู่ในราชสมบัติเพียงหนึ่งสัปดาห์
|-
|6
| 100px
| พระเจ้าปดุง
| ဗဒုံမင်း,ဘိုးတော်ဘုရား,ဆင်ဖြူများရှင်
| พระเจ้าบะโดน,พระบรมอัยกาธิราช,พระเจ้าช้างเผือก
| พระปิตุลา(พระราชโอรสพระองค์ที่ 4 ในพระเจ้าอลองพญา)
| 1782–1819
| ทำสงครามกับกรุงรัตนโกสินทร์, ผนวกดินแดนยะไข่สำเร็จ
|-
|7
| 100px
| พระเจ้าจักกายแมง
| ဘကြီးတော်,စစ်ကိုင်းမင်း
| พระบรมปิตุลาธิบดี,พระเจ้าซะไกง์
| พระราชนัดดา(หลานปู่)
| 1819–1837
| ร่วมรบกับพระเจ้าปดุงในสงครามกับกรุงรัตนโกสินทร์, ยกทัพตีมณีปุระและอัสสัมของอินเดีย, พ่ายแพ้สงครามพม่า-อังกฤษครั้งที่หนึ่ง
|-
|8
|
| พระเจ้าแสรกแมง
| သာယာဝတီမင်း
| พระเจ้าสารวดี
| พระอนุชา
| 1837–1846
| ร่วมรบในสงครามพม่า-อังกฤษครั้งที่หนึ่ง ในฐานะเจ้าเมืองสารวดี
|-
|9
|
| พระเจ้าพุกามแมง
| ပုဂံမင်း
| พระเจ้าพุกาม
| พระราชโอรส
| 1846–1853
| ถูกถอดจากราชบัลลังก์หลังทรงแพ้สงครามพม่า-อังกฤษครั้งที่สอง
|-
|10
| 100px
| พระเจ้ามินดง
| မင်းတုန်းမင်း
| พระเจ้ามี่นโด้น
| พระอนุชา
| 1853–1878
|
|-
|11
| 100px
| พระเจ้าธีบอ
| သီပေါမင်း
| พระเจ้าสี่ป้อ
| พระราชโอรส
| 1878–1885
| กษัตริย์พระองค์สุดท้ายแห่งพม่า ทรงถูกบังคับให้สละราชสมบัติและเนรเทศไปอยู่ที่อินเดียหลังสิ้นสงครามพม่า-อังกฤษครั้งที่สาม
|}
== เชิงอรรถ ==
== อ้างอิง ==
Life at the Burmese Court under the Konbaung Kings  Dr Yi Yi, Historical Research Department, Rangoon, 1982
Forty Years in Burma John Ebenezer Marks, London: Hutchinson & Co., 1917
The Last Queen of Burma  Kenneth Champeon, The Irrawaddy, July 2003
Ayutthaya and the End of History:Thai Views of Burma Revisted  Min Zin, The Irrawaddy, August 2000
A rare meeting with the last of Burma's royals  The Daily Telegraph, 26 February 2008
Myanmar's last royal laments a crumbling nation Reuters, 10 March 2008
ประวัติศาสตร์พม่า
ก
ราชวงศ์โก้นบอง
รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในคริสต์ศตวรรษที่ 18
สิ้นสุดในคริสต์ศตวรรษที่ 19
รัฐสิ้นสภาพในประเทศพม่า
จักรวรรดิพม่า