สมเด็จพระพุฒาจารย์

สมเด็จพระพุฒาจารย์ เป็นราชทินนามของพระเถระรูปหนึ่งที่มีสมณศักดิ์เป็นสมเด็จพระราชาคณะ ในสมัยหลังได้พระราชทานเฉพาะแก่พระเถระฝ่ายมหานิกาย ปัจจุบันคือ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (สนิท ชวนปญฺโญ) วัดไตรมิตรวิทยารามวรวิหาร
== ประวัติ ==
ในสมัยกรุงศรีอยุธยา พระพุทธาจารย์ เป็นราชทินนามพระราชาคณะเจ้าคณะอรัญวาสี มีผู้ได้รับพระราชทานราชทินนามสมณศักดิ์นี้สืบมา จนถึง พ.ศ. 2394 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้เลื่อนสมณศักดิ์พระพุทธาจารย์ (สน) เป็นสมเด็จพระราชาคณะชั้นหิรัณยบัฏที่สมเด็จพระพุฒาจารย์เป็นรูปแรก
== ฐานานุกรม ==
สมเด็จพระพุฒาจารย์ มีฐานานุศักดิ์ตั้งฐานานุกรมได้ 10 รูปดังนี้
พระครูปลัดสัมพิพัฒนธุตาจารย์ ปรีชาญาณประยุทธ วิสุทธิจริยาธิการนายก
พระครูศัพทสุนทร พระครูคู่สวด
พระครูอมรโฆสิต พระครูคู่สวด
พระครูวิจิตรสังฆการ พระครูรองคู่สวด
พระครูวิจารณ์โกศล พระครูรองคู่สวด
พระครูธรรมรักขิต
พระครูวินัยธร
พระครูธรรมธร
พระครูสมุห์
พระครูใบฎีกา
== รายนาม (สมเด็จ) พระพุฒาจารย์ ==
ในสมัยรัตนโกสินทร์ มีพระราชาคณะได้พระราชทานสมณศักดิ์ที่ (สมเด็จ) พระพุฒาจารย์ ดังนี้
{|class="wikitable"
|-
! ลำดับ || รายนาม || วัด || จังหวัด ||  ดำรงสมณศักดิ์
|-
| align = "center" | 1 || พระพุฒาจารย์ || วัดอมรินทรารามวรวิหาร || กรุงเทพมหานคร || ?
|-
| align = "center" |2 || พระพุฒาจารย์ (อยู่) || วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร || กรุงเทพมหานคร || ?
|-
| align = "center" |3 || พระพุฒาจารย์ (เป้า)สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เป้า) || วัดอินทารามวรวิหารวัดธรรมาวาส || กรุงเทพมหานครจังหวัดพระนครศรีอยุธยา || ?พ.ศ. 2363– ?
|-
| align = "center" |4 || พระพุฒาจารย์ (สน)สมเด็จพระพุฒาจารย์ (สน) || วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร || กรุงเทพมหานคร  || พ.ศ. 2386พ.ศ. 2394– ?
|-
| align = "center" |5 || สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรํสี) || วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2407–2415
|-
| align = "center" |6 || สมเด็จพระพุฒาจารย์ (พุก) || วัดศาลาปูนวรวิหาร || จังหวัดพระนครศรีอยุธยา || พ.ศ. 2422–2427
|-
| align = "center" |7 || สมเด็จพระพุฒาจารย์ (ศรี อโนมสิริ) || วัดปทุมคงคาราชวรวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2430–2437
|-
| align = "center" |8 || หม่อมเจ้าพระสมเด็จพระพุฒาจารย์ (ทัด เสนีวงศ์) || วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2437–2443
|-
| align = "center" |9 || พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพระอรุณนิภาคุณากร ที่สมเด็จพระพุฒาจารย์|| วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2443–2444
|-
| align = "center" |10 || สมเด็จพระพุฒาจารย์ (ฤทธิ์ ธมฺมสิริ) || วัดบพิตรพิมุขวรวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2444–2448
|-
| align = "center" |11 || สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เขียว จนฺทสิริ) || วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2448–2456
|-
| align = "center" |12 || พระพุฒาจารย์ (มา อินฺทสโร) || วัดจักรวรรดิราชาวาสวรมหาวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2456–2457
|-
| align = "center" |13 || สมเด็จพระพุฒาจารย์ (จ่าย ปุณฺณทตฺโต) || วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2465–2466
|-
| align = "center" |14 || สมเด็จพระพุฒาจารย์ (แพ ติสฺสเทโว) || วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2466–2472
|-
| align = "center" |15 || สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เข้ม ธมฺมสโร) || วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2472–2484
|-
| align = "center" |16 || สมเด็จพระพุฒาจารย์ (นวม พุทฺธสโร) || วัดอนงคารามวรวิหาร || กรุงเทพมหานคร ||  พ.ศ. 2488–2499
|-
| align = "center" |17 || สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โสม ฉนฺโน) || วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2500–2505
|-
| align = "center" |18 || สมเด็จพระพุฒาจารย์ (วน ฐิติญาโณ) || วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2506–2520
|-
| align = "center" |19 || สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เสงี่ยม จนฺทสิริ) || วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2520–2526
|-
| align = "center" |20 || สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ) || วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2528–2532
|-
| align = "center" |21 || สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ) || วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2533–2556
|-
| align = "center" |22 || สมเด็จพระพุฒาจารย์ (สนิท ชวนปญฺโญ) || วัดไตรมิตรวิทยารามวรวิหาร || กรุงเทพมหานคร || พ.ศ. 2557–ปัจจุบัน
|}
== อ้างอิง ==