จังหวัดนครนายก

นครนายก เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคกลาง (บางหน่วยงานจัดให้อยู่ในภาคตะวันออก) ของประเทศไทย จัดตั้งขึ้นครั้งล่าสุดโดยพระราชบัญญัติจัดตั้งจังหวัดสมุทรปราการ จังหวัดนนทบุรี จังหวัดสมุทรสาคร และจังหวัดนครนายก พุทธศักราช 2489 ซึ่งมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2489
== ประวัติศาสตร์ ==
สันนิษฐานว่าเคยเป็นเมืองสมัยทวารวดี มีหลักฐานแนวกำแพงเนินดินและสันคูอยู่ที่ตำบลดงละคร แต่นครนายกนั้นปรากฏหลักฐานในสมัยอยุธยาเป็นเมืองหน้าด่านทางทิศตะวันออกในสมัยพระเจ้าอู่ทอง ต่อมาในปี พ.ศ. 2437 รัชกาลที่ 5 ทรงจัดลักษณะการปกครองโดยแบ่งเป็นมณฑล นครนายกได้เข้าไปอยู่ในเขตมณฑลปราจีนบุรีจนเมื่อปี พ.ศ. 2445 ทรงเลิกธรรมเนียมการมีเจ้าครองเมืองและให้มีตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดขึ้นแทน ในช่วง พ.ศ. 2486-2489 นครนายกได้โอนไปรวมกับจังหวัดปราจีนบุรีและสระบุรี หลังจากนั้นจึงแยกเป็นจังหวัดอิสระ
=== ในเอกสารโบราณ ===
จังหวัดนครนายก ระหว่างปี พ.ศ. 2382 - 2387 ปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และต้นรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีชาวต่างประเทศคือ บาทหลวงปาเลอกัวซ์ และ ดาเวนพอร์ท เดินทางมาถึงเมืองนครนายก และได้บันทึกว่า เมืองนครนายกมีพลเมืองประมาณ 5,000 คน ส่วนมากเป็นชาวลาว และมีชาวสยามอยู่ด้วย ราษฎรประกอบอาชีพในการปลูกข้าวและหาของป่าส่งไปขายที่กรุงเทพ
=== ที่มาของชื่อ ===
ที่มาของชื่อนครนายกนั้นไม่ชัดเจนทางประวัติศาสตร์ แนวคิดหลักของที่มาของชื่อมีดังนี้
จังหวัดนครนายกเดิมชื่อบ้านนาแต่ภายหลังได้เปลี่ยนชื่อเป็นจังหวัดนครนายก ในสมัยกรุงศรีอยุธยาดินแดนของนครนายกเป็นป่ารกชัฏ เป็นที่ดอนทำนา หรือทำการเพาะปลูกอะไรไม่ค่อยได้ผล มีไข้ป่าชุกชุมผู้คนจึงพากันอพยพไปอยู่ที่อื่นจนกลายเป็นเมืองร้าง ต่อมาพระมหากษัตริย์ทรงทราบความเดือดร้อนของชาวเมืองจึงโปรดให้ยกเลิกภาษีค่านา เพื่อจูงใจให้ชาวเมืองอยู่ที่เดิมทำให้มีคนอพยพมาอยู่เพิ่มมากขึ้นจนเป็นชุมชนใหญ่ และเรียกเมืองนี้จนติดปากว่า เมืองนา-ยก ภายหลังจึงกลายเป็นนครนายกจนทุกวันนี้ 
สมัยก่อนรัชกาลที่ 5 การปกครองส่วนภูมิภาคถูกแบ่งเป็นสมุหนายกและสมุหกลาโหม โดยสมุหกลาโหมปกครองทั้งฝ่ายพลเรือนและทหารในหัวเมืองด้านใต้ และสมุหนายกปกครองทั้งฝ่ายพลเรือนและทหารในหัวเมืองด้านเหนือ พื้นที่เดิมของจังหวัดนครนายกนั้นเป็นพื้นที่ที่เคยอยู่สังกัดกับสมุหกลาโหมแต่ภายหลังถูกโอนให้อยู่ภายใต้การดูแลของสมุหนายก พื้นที่ตรงนี้จึงได้ชื่อว่านครนายกนับแต่นั้นเป็นต้นมา 
== ภูมิศาสตร์ ==
จังหวัดนี้ตั้งอยู่ที่ละติจูดที่ 14 องศาเหนือ และลองจิจูดที่ 101 องศาตะวันออก มีระยะทางจากจากกรุงเทพมหานครตามถนนรังสิต-นครนายก (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 305) ผ่านอำเภอองครักษ์ถึงจังหวัดนครนายก ระยะทาง 105 กิโลเมตร มีเนื้อที่ประมาณ 2,122 ตารางกิโลเมตรหรือประมาณ 1,326,250 ไร่

สภาพโดยทั่วไปเป็นที่ราบ ทางตอนเหนือและตะวันออกเป็นภูเขาสูงชันในเขตอำเภอบ้านนา อำเภอเมืองนครนายก และอำเภอปากพลี ส่วนหนึ่งอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ซึ่งเป็นเขตรอยต่อกับอีก 3 จังหวัด ได้แก่ สระบุรี นครราชสีมา และปราจีนบุรี ซึ่งมีเทือกเขาติดต่อกับทิวเขาดงพญาเย็น มียอดเขาสูงที่สุดของจังหวัดคือ ยอดเขาเขียวมีความสูงจากระดับน้ำทะเล 1,351 เมตร ส่วนทางตอนกลางและตอนใต้เป็นที่ราบอันกว้างใหญ่ เป็นส่วนหนึ่งของที่ราบสามเหลี่ยมลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาที่เรียกว่า "ที่ราบกรุงเทพฯ"
ลักษณะดินเป็นดินปนทรายและดินเหนียวเหมาะแก่การ ทำนา ทำสวนผลไม้ และการอยู่อาศัย
== สัญลักษณ์ประจำจังหวัด ==
คำขวัญประจำจังหวัด: นครนายก เมืองในฝันที่ใกล้กรุง ภูเขางาม น้ำตกสวย รวยธรรมชาติ ปราศจากมลพิษ
ตราประจำจังหวัด: รูปช้างชูรวงข้าว
ต้นไม้ประจำจังหวัด: ต้นสุพรรณิการ์ (Cochlospermum religiosum)
ดอกไม้ประจำจังหวัด: ดอกสุพรรณิการ์ 
สัตว์น้ำประจำจังหวัด: ปลาตะเพียนทอง (Barbonymus altus)
ไฟล์:Seal Nakhon Nayok.png|ตราประจำจังหวัดนครนายก
ไฟล์:Cochlospermum regium (yellow cotton tree) flower.jpg|ต้นสุพรรณิการ์และดอกสุพรรณิการ์ ซึ่งเป็นต้นไม้และดอกไม้ประจำจังหวัดตามลำดับ
ไฟล์:Barbonymus schwanenfeldii by OpenCage.jpg|ปลาตะเพียนทอง สัตว์น้ำประจำจังหวัด
== การเมืองการปกครอง ==
=== หน่วยการปกครอง ===
==== การปกครองส่วนภูมิภาค ====

การปกครองส่วนภูมิภาคของจังหวัดนครนายกแบ่งออกเป็น 4 อำเภอ 41 ตำบล 403 หมู่บ้าน
ข้อมูลอำเภอต่าง ๆ ในจังหวัดนครนายก
==== การปกครองส่วนท้องถิ่น ====

จังหวัดนครนายกมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรวม 46 แห่ง ประกอบด้วย องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครนายก, เทศบาลเมือง 1 แห่ง คือ เทศบาลเมืองนครนายก, เทศบาลตำบล 5 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 39 แห่ง โดยรายชื่อเทศบาลทั้งหมดในจังหวัดนครนายกมีดังนี้
เทศบาลเมืองนครนายก อำเภอเมืองนครนายก
เทศบาลตำบลท่าช้าง อำเภอเมืองนครนายก
เทศบาลตำบลเกาะหวาย อำเภอปากพลี
เทศบาลตำบลบ้านนา อำเภอบ้านนา
เทศบาลตำบลพิกุลออก อำเภอบ้านนา
เทศบาลตำบลองครักษ์ อำเภอองครักษ์
=== ทำเนียบผู้ว่าราชการจังหวัด ===
{|
| width="50%" valign="top" |
| width="50%" valign="top" |
|}
== การศึกษา ==
 ในจังหวัดนครนายก มีสถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ ได้แก่
มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ศูนย์นครนายก อำเภอเมืองนครนายก
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า อำเภอเมืองนครนายก
โรงเรียนเตรียมทหาร อำเภอบ้านนา
ศูนย์วิทยพัฒนามหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช นครนายก อำเภอบ้านนา
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ องครักษ์ อำเภอองครักษ์
วิทยาลัยนานาชาติเซนต์เทเรซา อำเภอองครักษ์
== สถานที่สำคัญวัดที่สำคัญ ==
วัดโพธิ์ไทร ต.บ้านใหญ่ อ.เมืองนครนายก จ.นครนายก
ตั้งวัดเมื่อ  2300  ปลายสมัยพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ
สถานที่ ประดิษฐานรูปเหมือนหลวงปู่แสง ( พระครูญาณนายก )
เจ้าอาวาสวัดโพธิ์ไทร  เจ้าคณะจังหวัดองค์แรกของจังหวัด  พระอุปัชฌาย์
องค์แรกของจังหวัดนครนายก ( ญาครู ญาชา )
{|
|
| width="500" valign="top" |
วัดโพธินายก
วัดอุดมธานี (พระอารามหลวง)
วัดวังกระโจม อ.เมืองนครนายก จ.นครนายก สถานที่ประดิษฐาน พระพุทธมงคลนายก พระประธานในอุโบสถ ศิลปะสุโขทัย ท่านเจ้าคุณนรฯ ประกอบพิธีปั้นหุ่นด้วยตนเอง และเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2508 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 เสด็จพระราชดำเนินประกอบพิธีเททองพระพุทธรูป ณ ประรำพิธีมณฑล วัดเทพศิรินทราวาส เมื่อวันที่ พร้อมทั้งทรงเจิม พระสุหร่าย เบิกพระเนตร และพระราชทานนามว่า "พระพุทธมงคลนายก" จากนั้นอัญเชิญมาประดิษฐาน ณ อุโบสถวัดวังกระโจม เมื่อวันที่ 23 ตุลาคม 2508
วัดศรีเมือง วัดโบราณติดกำแพงเมืองนครนายก
วัดถ้ำสาริกา
วัดเจดีย์ทอง
วัดเขานางบวช รอยพระพุทธบาทจำลอง
วัดบุญนาครักขิตาราม หลวงพ่อเศียรนคร
| width = "500" valign="top" |
วัดป่าศรีถาวรนิมิต
วัดพราหมณี (พระอารามหลวง) หลวงพ่อปากแดง
วัดเขาทุเรียน วัดที่ทาด้วยสีชมพูทั้งวัด
วัดคีรีวัน พระแก้วมรกตจำลององค์ใหญ่
วัดสะแกซึง
วัดพระธรรมจักร
|}

สถานที่ท่องเที่ยว
{|
| width = "500" valign="top" |
น้ำตกวังตะไคร้
น้ำตกสาริกา
น้ำตกนางรอง
พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านไทยพวน
| width = "500" valign="top" |
อุทยานพระพิฆเนศ
ศูนย์ภูมิรักษ์ธรรมชาติ
วีฟาร์ม
สะพานทุ่งนามุ้ย
เอเดนฟาร์ม
|}
== บุคคลที่มีชื่อเสียง ==
พระสงฆ์ พระภิกษุ
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (หม่อมราชวงศ์เจริญ ญาณฉนฺโท) – สมเด็จพระราชาคณะฝ่ายมหานิกาย เจ้าคณะใหญ่หนเหนือ และอดีตเจ้าอาวาสวัดโมลีโลกยารามราชวรวิหาร และวัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร
พระราชพรหมคุณ (สวาท สุภาจาโร) - เจ้าคณะจังหวัดนครนายก เจ้าอาวาสวัดพราหมณี พระอารามหลวง
พระครูวิมุตยาภรณ์ (เกิด ปริมุตฺโต) (หลวงพ่อเกิด) – พระเกจิอาจารย์ดัง และท่านเป็นอดีตเจ้าอาวาสวัดโพธิ์แทน จังหวัดนครนายก
พระครูพิศาลธรรมประยุต (เกิด ปุณณปัญโญ) – พระเกจิอาจารย์ อดีตเจ้าอาวาสวัดสะพาน จังหวัดนครนายก
หลวงปู่สนธิ์ สุมโน – อดีตเจ้าอาวาสวัดเขาคอกสุมมนาราม จังหวัดนครนายก (สรีระไม่เน่าเปื่อย)
หลวงปู่สี ฐานิโย – อดีตเจ้าอาวาสวัดพระฉาย (เขาชะโงก) จังหวัดนครนายก (สรีระไม่เน่าเปื่อย)
หลวงปู่ชื่น – อดีตเจ้าอาวาสวัดเขาหัวนา จังหวัดนครนายก (สรีระไม่เน่าเปื่อย)
หลวงพ่อแดง – อดีตเจ้าอาวาสวัดท่าแห จังหวัดนครนายก (ร่างเป็นหิน)
พระครูเขมาจารคุณ (หลวงพ่อบุญถม เขมจาโร สุขทวี) อดีตเจ้าอาวาสวัดวังกระโจม อ.เมือง จ.นครนายก (สรีระไม่เน่าเปื่อย)
พระครูปลัดมานัส ญาณมานโส – พระสำนักสงฆ์แห่งหนึ่งในจังหวัดนครนายก
พระครูอดิสัยกิจจาทร (สุข ปุญญวันโต)อดีตเจ้าคณะอำเภอบ้านนา อดีตเจ้าอาวาสวัดทางกระบือ (สรีระไม่เน่าเปื่อย)
พระครูสุตธรรมาภรณ์ (สำราญ ญาณวุฑฺโฒ) รองเจ้าคณะจังหวัดฉะเชิงเทรา ฝ่ายมหานิกาย
นักการเมือง
จังหวัดนครนายกมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรคนแรก คือ พระยาวิเศษสิงหนาท (หร่าย รัตนกสิกร)
พันเอก ช่วง เชวงศักดิ์สงคราม – อดีตรองนายกรัฐมนตรี, อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย, อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข และอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตราธิการ
ศาสตราจารย์พิเศษ เดช บุญ-หลง – อดีตรองนายกรัฐมนตรี, อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม, อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม และอดีตเลขาธิการนายกรัฐมนตรี
ชาญชัย อิสระเสนารักษ์ – อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
วุฒิชัย กิตติธเนศวร – อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
ทวีเกียรติ ดุษฎีธรรม - อดีตนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดนครนายก อดีตประธานสภาจังหวัดนครนายก
สมาน ศรีงาม – เป็นนักเคลื่อนไหวทางการเมือง ปัจจุบันดำรงตำแหน่งเลขาธิการทั่วไปขบวนการประชาธิปไตยแห่งชาติ และจัดรายการวิทยุทางคลื่น F.M. 92.25
ประเสริฐ พงษ์สุวรรณศิริ – สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดยะลา สังกัดพรรคประชาธิปัตย์
อภัย จันทนจุลกะ – อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ในรัฐบาลของพลเอกสุรยุทธ์ จุลานนท์ และอดีตตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ
ประเสริฐ เสือสวย (กำนันเสริฐ) – กำนันตำบลพรหมณี อ.เมือง จ.นครนายก เป็นเจ้าของ หจก.กุศลส่งวัสดุก่อสร้าง จำกัด ทำธุรกิจบ่อดินและเป็นผู้รับเหมาก่อสร้าง ฉายา “ขุนแผนนครนายก”
บันเทิง
{|
| width = "500" valign="top" |
สรวงสุดา ลาวัณย์ประเสริฐ – นางงาม, นักแสดง
สมัคร ผลประเสริฐ – นักแสดง, นักการเมือง, พิธีกรรายการโทรทัศน์
กันตพัฒน์ เพิ่มพูนพัชรสุข – นักร้อง นักแสดง
พรปวีณ์ เทพมงคล – นักแสดง
กานท์ การุณวงศ์ – นักแต่งเพลง นักดนตรี
กาเหว่า เสียงทอง – นักร้อง
จุ๋มจิ๋ม เข็มเล็ก – อดีตนักแสดงตลก
| width = "500" valign="top" |
รพีภัทร เอกพันธ์กุล – นักแสดง, พิธีกร, นักร้อง
ดร. ไสว บุญมา – อดีตเศรษฐกรอาวุโส (Senior Country Economist) ธนาคารโลก (World Bank) ปัจจุบันเป็นนักเขียนอิสระ
นุ้ย เชิญยิ้ม – นักแสดง, พิธีกร, ผู้กำกับ
โหน่ง ชะชะช่า – นักแสดง, พิธีกร
อารี ประธาน – นักร้อง
ปฏิมา สำเร็จ – อดีตแชมป์ศึกวันดวลเพลง เด็ก
|}
นักกีฬา
เทพไชยา อุ่นหนู – นักสนุกเกอร์อาชีพ
วิษณุ ฮวดประดิษฐ์ – นักกีฬาบอคเซียพาราทีมชาติไทย
== ดูเพิ่ม ==
รายชื่อวัดในจังหวัดนครนายก
รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดนครนายก
รายการห้างสรรพสินค้าในจังหวัดนครนายก
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด 
เว็บไซต์เพื่อการท่องเที่ยวและประชาสัมพันธ์จังหวัดนครนายก