ข้าวหลามตัด (มุทราศาสตร์)

ข้าวหลามตัด (Lozenge (heraldry)) ในมุทราศาสตร์ “ข้าวหลามตัด” เป็นองค์ประกอบหนึ่งในกลุ่มเครื่องหมายที่ปรากฏบนโล่ในตราอาร์ม ที่มีทรงสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูนที่คล้ายกับรูปข้าวหลามตัดที่พบบนไพ่ “ข้าวหลามตัด” ที่จะแคบกว่าด้านตั้ง แต่แตกต่างจากข้าวหลามตัดแคบ (Fusil) ที่เป็นทรงเดียวกันแต่แคบกว่าอย่างน้อยก็ในทางทฤษฎี แต่ในทางปฏิบัติก็มักจะละเลยกัน
“ข้าวหลามตัด” อาจจะแบ่งออกไปเป็น “ข้าวหลามตัดกลวง” (Mascle) ที่เป็นทรงข้าวหลามตัดและกลวงออกเป็นทรงข้าวหลามตัดเช่นกัน และอีกทรงหนึ่งที่หาดูได้ยากกว่าก็คือทรง “ข้าวหลามตัดรู” (Rustre) ซึ่งมีรูกลมอยู่ตรงกลาง
ถ้าโล่ทั้งโล่เป็นลายข้าวหลามตัดก็จะได้รับการนิยามว่าเป็น “lozengy” (“ลายข้าวหลามตัด”) ถ้าเป็นข้าวหลามตัดกลวงทั้งโล่ก็จะเป็น “masculy” (“ลายข้าวหลามตัดกลวง”) หรือ ถ้าเป็นข้าวหลามตัดแคบทั้งโล่ก็จะเป็น “fusily” (“ลายข้าวหลามตัดแคบ”)
ทรงข้าวหลามตัดมักจะเป็นที่สตรีใช้เป็นทรงตราอาร์มที่ใช้กันมาเป็นเวลาหลายร้อยปี แทนที่จะใช้ทรงโล่อย่างเช่นตราอาร์มของบุรุษ ในอังกฤษและสกอตแลนด์ แต่ไม่ใช่ในแคนาดา ตราอาร์มของสตรีโสดและของแม่หม้ายจะเป็นทรงข้าวหลามตัดแทนที่จะเป็นโล่โดยไม่มีเครื่องยอดหรือหมวกเกราะ หรือบางครั้งก็จะใช้ทรงรูปไข่แทนที่ (Cartouche)
แต่สตรีที่แต่งงานแล้วจะใช้ตราอาร์มที่เป็นโล่ นอกจากจะเป็นสตรีที่มีบรรดาศักดิ์ของตนเองผู้ใช้ตราอาร์มทรงข้าวหลามตัดแม้ว่าจะในระหว่างที่มีคู่สมรส โล่ของสตรีผู้มีสามี (และตราข้าวหลามตัดของแม่หม้าย) อาจจะรวมตราอาร์มเดิมของตนเองกับตราของสามีอาจจะโดยการ “รวมตรา” (Impalement) คือวางตราสองตราเคียงข้างกัน หรือเช่นที่ทำกันในอังกฤษโดยการ “escutcheon of pretence” คือ แสดงตราของสตรีเป็น “โล่ใน” (หรือทรงข้าวหลามตัดในสำหรับแม่หม้าย) เหนือโล่ที่ใหญ่กว่าของสามี
ตามกฎที่อนุมัติโดยเจ้าหน้าที่สูงสุดทางมุทราศาสตร์ของอังกฤษเมื่อวันที่ 7 เมษายน ค.ศ. 1995 และ 6 พฤศจิกายน ค.ศ. 1997 สตรีที่สมรสแล้วในอังกฤษ, ไอร์แลนด์เหนือ และเวลส์ และประเทศอยู่ภายใต้กฎของสำนักงานว่าด้วยมุทราศาสตร์แห่งลอนดอน สามารถใช้ตราของสามีแต่เพียงอย่างเดียวได้ โดยตราเครื่องหมายข้าวหลามตัดเล็กเพื่อแสดงเอกลักษณ์ของตราว่าเป็นของภรรยา หรือถ้าต้องการก็สามารถดำเนินการใช้ตราอาร์มของตนเองต่อไปโดยทำเครื่องหมายเช่นเดียวกันบนตรา
ส่วนสตรีที่หย่าร้างกับสามีก็ยังคงใช้ตราที่ใช้อยู่ต่อไปได้จนกว่าจะแต่งงานใหม่แต่เปลี่ยนเครื่องหมายเป็น “ข้าวหลามตัดกลวง”
นอกจากนั้นทรงข้าวหลามตัดก็ยังใช้สำหรับการสร้าง ตราอาร์มศพ (hatchment) สำหรับทั้งชายและหญิง
Hatchment of Charles, Marquess of Rhode - Ghent.jpg
ไฟล์:Blason ville fr Saint-Tropez1 (Var).svg|ข้าวหลามตัด
ไฟล์:Hatchment of Charles, Marquess of Rhode - Ghent.jpg|ตราอาร์มศพบนแผ่นไม้ทรงข้าวหลามตัดตามประเพณีโบราณ
ไฟล์:Arms of Anne, the Princess Royal.svg|ตราประจำพระองค์ของเจ้าฟ้าหญิงแอนน์ พระวรราชกุมารี
ไฟล์:Blason ville fr Douzens (Aude).svg|“ข้าวหลามตัดลอย” ในตราของ Douzens ในฝรั่งเศส
ไฟล์:Blason Mûr-de-Bretagne.svg|“ข้าวหลามตัดกลวง” ในตราของ Mûr-de-Bretagne ในฝรั่งเศส
ไฟล์:Blason ville fr Le Faouët (Morbihan).svg|“ข้าวหลามตัดแคบ” ในตราของ Le Faouët ในฝรั่งเศส
ไฟล์:Blason ville fr Montlaur (Haute-Garonne).svg|“ข้าวหลามตัดรู” ในตราของ Montlaur ในฝรั่งเศส
ไฟล์:Blason Pierre de Craon le Grand, Seigneur de La Ferté-Bernard (selon Gelre).svg|“ลายข้าวหลามตัด” ในตราของ Pierre de Craon
ไฟล์:Bavaria Arms.svg|“Fusilly bendwise argent and azure” หรือ “ลายข้าวหลามตัดทแยงสีเงินสลับน้ำเงิน” ในตราของบาวาเรีย
ไฟล์:Escut de Sant Martí de Centelles.svg|ตราอาร์มของ Sant Martí de Centelles ในสเปน
== อ้างอิง ==
== ดูเพิ่ม ==
ตราอาร์ม
นิยามของตรา
มุทราศาสตร์
เรขลักษณ์ในมุทราศาสตร์
เครื่องอิสริยาภรณ์
สัญลักษณ์
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
มุทราศาสตร์
ตราอาร์ม