เสฐียรพงษ์ วรรณปก

ศาสตราจารย์ เสฐียรพงษ์ วรรณปก (1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2482 – 6 เมษายน พ.ศ. 2565) เป็นอาจารย์และนักวิชาการทางด้านศาสนาพุทธและภาษาบาลี ราชบัณฑิตสาขาศาสนศาสตร์ และยังเป็นนักเขียนบทกวี ตำรา และบทความในนิตยสารหลายฉบับ  เริ่มเขียนบทความให้นิตยสารต่วย’ตูน แล้วได้รับการชักนำให้เขียนลงคอลัมน์ประจำให้หนังสือพิมพ์ไทยรัฐ ก่อนจะย้ายไปเขียนประจำให้หนังสือพิมพ์ในเครือมติชนและข่าวสด มีชื่อเสียงโด่งดังจากการเขียนวิจารณ์พระสงฆ์ที่ปฏิบัตินอกรีต โดยเฉพาะกรณีอดีตพระยันตระ อมโร รวมทั้งยังนับได้ว่าเป็นผู้บุกเบิกการตั้งชื่อเป็นมงคลนามแก่ตัวเจ้าของชื่อด้วย
== ประวัติและการศึกษา ==
เกิดเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2482 ที่บ้านโนนสูง ตำบลเลิงแฝก (ปัจจุบันคือตำบลหนองแวง) อำเภอบรบือ (ปัจจุบันคืออำเภอกุดรัง) จังหวัดมหาสารคาม เมื่อเรียนจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ได้บรรพชาเป็นสามเณรที่วัดอัมพวัน ซึ่งเป็นวัดประจำหมู่บ้าน  ศึกษานักธรรมและบาลีไวยากรณ์กับอาจารย์มหาบุดดี ปุญญากโร (บุดดี สุวรรณคำ) เจ้าอาวาส  จนกระทั่งสอบได้นักธรรมชั้นโทจึงได้ย้ายไปศึกษาต่อที่วัดมหาธาตุ อำเภอเมือง จังหวัดนครพนม  โดยเป็นลูกศิษย์พระมหาชม ธมฺมธีโร (พระราชปริยัตยาจารย์ อดีตเจ้าคณะจังหวัดนครพนม) สอบได้นักธรรมชั้นเอกและเปรียญธรรม 3 ประโยค
หลังจากนั้นกลับไปอยู่ที่วัดอัมพวันในบ้านเกิด สอบได้เปรียญธรรม 4 ประโยค แล้วจึงเดินทางมาศึกษาพระปริยัติธรรมที่วัดทองนพคุณ เขตคลองสาน กรุงเทพมหานคร  เป็นศิษย์ของพระธรรมเจดีย์ (กี มารชิโน) อดีตเจ้าอาวาสวัดทองนพคุณ พ.ศ. 2508 ได้เดินทางไปศึกษาภาษาสันสกฤต ณ วิทยาลัยทรินิตี มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ (Trinity College, Cambridge University) ประเทศอังกฤษ  โดยการติดต่อประสานงานของสุลักษณ์ ศิวรักษ์ และได้รับทุนจากมูลนิธิเอเชียและมูลนิธิการศึกษาวัดทองนพคุณ พ.ศ. 2512 สำเร็จการศึกษาได้รับปริญญาตรีสาขาอักษรศาสตร์ (เกียรตินิยม) เมื่อเดินทางกลับประเทศไทยได้สอนพระปริยัติธรรม ณ วัดทองนพคุณ ดังเดิม พ.ศ. 2514 ได้ลาสิกขาและรับราชการเป็นอาจารย์คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตพระราชวังสนามจันทร์ จังหวัดนครปฐม พ.ศ. 2519 โอนไปเป็นอาจารย์สอนวิชาศาสนาเปรียบเทียบที่คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล  ใน พ.ศ. 2522 โอนกลับไปคณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากรตามเดิม  จนได้รับการแต่งตั้งเป็นรองศาสตราจารย์ระดับ 9 ก่อนจะลาออกจากราชการเมื่อ พ.ศ. 2535 ต่อมาได้ดำรงตำแหน่งเป็นศาสตราจารย์ประจำ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา
== วิทยฐานะ ==
เปรียญธรรม 9 ประโยคขณะเป็นสามเณร (รูปแรกในรัชกาลที่ 9 สมัยเริ่มสอบด้วยข้อเขียน และเป็นรูปที่สามในสมัยรัตนโกสินทร์) อุปสมบทในพระบรมราชูปถัมภ์
ปริญญาตรี (เกียรตินิยม) สาขาอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ประเทศอังกฤษ
ปริญญาโท สาขาภาษาตะวันออกโบราณ (บาลี-สันสกฤต) มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ประเทศอังกฤษ
ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาศาสนาและปรัชญา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม พ.ศ. 2548
ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พ.ศ. 2550
== ผลงานประพันธ์ ==
เสฐียรพงษ์ วรรณปก ได้เขียนบทความลงในวารสารสังคมศาสตร์ปริทัศน์ เมื่อครั้งเป็นพระภิกษุ โดยการชักชวนของสุลักษณ์ ศิวรักษ์ ภายหลังได้เขียนบทความลงในนิตยสารต่าง ๆ เช่น ต่วย'ตูน, แม่และเด็ก, รักลูก, ชีวจิต เป็นต้น  นอกจากนี้ยังมีคอลัมน์ในหนังสือพิมพ์ข่าวสด และหนังสือพิมพ์มติชน
มีผลงานหนังสือทางวิชาการและกึ่งวิชาการที่พิมพ์เผยแพร่มากกว่า 200 เล่ม อาทิ:
พุทธวจนะในธรรมบท
พุทธศาสนา ทรรศนะและวิจารณ์
พุทธจริยาวัตร พากย์ไทย-อังกฤษ
พุทธจริยาวัตร 60 ปาง
มีศัพท์มีแสง
บทเพลงแห่งพระอรหันต์ : Song of the Arahant
เพลงรักจากพระไตรปิฎก
พระไตรปิฎกวิเคราะห์
สองทศวรรษในดงขมิ้น
สู่แดนพุทธภูมิ
ไปไหว้พระบาทพระพุทธองค์ เนื้อติดกระดูก
นิทานปรัชญาเต๋า
พุทธวิธีแก้ทุกข์
สัมผัสพระพุทธเจ้าด้วยใจ
ยุทธจักรดงขมิ้น
ใต้ร่มใบบุญ
ฤๅสมัยนี้โลกมันเอียง
จุดศูนย์ถ่วง
บัวบานกลางเปลวเพลิง
ฝ่าความมืดสีขาว
ฟ้าสางเมื่อใกล้ค่ำ
สวนทางนิพพาน
พุทธศาสนสุภาษิต
พจนานุกรมไทย-อังกฤษ
ชุดสิบล่อหั่น (สิบอรหันต์) สี่เล่ม (1.สิบล่อหั่นต้นพุทธกาล  2.สิบล่อหั่นชีวิตพิสดาร  3.สิบล่อหั่นหญิง  4.สิบล่อหั่นน้อย) จุดประกายแห่งชีวิต
ภูฏาน ดินแดนแห่งพุทธศาสนา
ไปสืบพระพุทธศาสนาที่ศรีลังกา
พระไตรปิฎกศึกษา ชุด 1 ธรรมะนอกธรรมาสน์
พระไตรปิฎกศึกษา ชุด 2 วาระสุดท้ายของพระพุทธองค์
คำบรรยายพระไตรปิฎก
ช่องที่ไม่ว่าง
ผีสางคางแดง
สูตรสำเร็จชีวิต
ชีวิตตัวอย่าง หมอชีวกโกมารภัจจ์
คุณธรรมสำหรับนักบริหาร
จากเสฐียรพงษ์ถึงพระเทพเวที และพุทธทาสภิกขุ
ความเป็นมาแห่งพระธรรมวินัย : ทางออกกรณียันตระ อมโร
สองอาจารย์ผู้ยิ่งใหญ่ หลวงพ่อพุทธทาส และหลวงพ่อชา
คิดเป็นทำเป็นตามนัยพุทธธรรม
บางแง่มุมเกี่ยวกับพระพุทธองค์
เพื่อความเข้าใจถูกต้องเกี่ยวกับหลักกรรม
พระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช พระผู้ทรงเป็นอุบาสกรัตนะ
พระสูตรดับทุกข์
ธรรมะสู้ชีวิต
เมื่อพระพุทธเจ้าทรงเปิดโลก มัชฌิมาปฏิปทา ทางสายกลางสองมิติ และสัปปุริสธรรม 7 นัยที่สอง
9 พุทธ 9 เต๋า 9 เซ็น
สติ-สมาธิ
พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ เพื่อความผาสุกแห่งสงฆ์
ธรรมะ HOW TO
== นามปากกา ==
ไต้ ตามทาง ใช้เขียนเรื่องประเภทขำขันทีเล่นทีจริง
“เปรียญเก้าประโยค” ใช้เขียนเรื่องประเภทการใช้ภาษา
เสฐียรพงษ์ วรรณปก ใช้เขียนเรื่องประเภทวิชาการและสารคดี
== เกียรติคุณที่ได้รับ ==
ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นราชบัณฑิต ประเภทปรัชญา สาขาศาสนศาสตร์ พ.ศ. 2535
ได้รับพระราชทานเสมาธรรมจักร ในฐานะผู้เขียนหนังสือพระพุทธศาสนา พ.ศ. 2535
ได้รับรางวัลโทรทัศน์ทองคำ รายการส่งเสริมคุณธรรมดีเด่น รายการ “ดรุณธรรม” ทางช่อง 5  พ.ศ. 2535
ได้รับประทานเข็มเชิดชูเกียรติจากโรงเรียนนายร้อยอากาศอาวุโส กองทัพอากาศ พ.ศ. 2535
ได้รับเหรียญเชิดชูเกียรติจากโรงเรียนนายร้อยสามพราน กรมตำรวจ
ได้รับพระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา พ.ศ. 2543 สาขามนุษยศาสตร์ ในฐานะได้รับการยอมรับว่ามีความรู้ความสามารถและแสดงให้เป็นที่ปรากฏว่ามีฝีมือและมีชื่อเสียงยอดเยี่ยมในทางศิลปวิทยา
ได้รับรางวัลหนังสือวิชาการยอดเยี่ยมแห่งปี พจนานุกรมไทย-อังกฤษ จากบริษัท อมรินทร์พริ้นติ้งแอนพับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) พ.ศ. 2546 โดยรับรางวัลร่วมกับ ดำเนิน การเด่น
ได้รับการประกาศเกียรติคุณยกย่องเชิดชูว่าเป็นผู้มีคุณูปการต่อการศึกษาของชาติ จากคุรุสภา พ.ศ. 2553
== ตำแหน่งและประสบการณ์ ==
เป็นศาสตราจารย์พิเศษ สาขาปรัชญาศาสนา มหาวิทยาลัยศิลปากร
เป็นอาจารย์พิเศษ มหาวิทยาศิลปากร, จุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย  และเป็นอาจารย์บรรยายเกี่ยวกับพระพุทธศาสนาและจริยธรรมตามสถาบันต่าง ๆ
เป็นที่ปรึกษา บริษัท มติชน จำกัด (มหาชน) และ บริษัท ข่าวสด
เป็นคอลัมนิสต์ประจำหนังสือพิมพ์รายวัน, รายสัปดาห์, รายปักษ์ และรายเดือน หลายฉบับ
เป็นราชบัณฑิต สำนักธรรมศาสตร์และการเมือง ประเภทปรัชญา สาขาศาสนศาสตร์
เป็นสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ พ.ศ. 2549-2551
เคยรับราชการเป็นรองศาสตราจารย์ระดับ 9 คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร
เป็นกรรมการร่างหลักสูตรวิชาพระพุทธศาสนา ระดับมัธยมศึกษาตอนต้นและตอนปลาย
เป็นผู้แต่งตำราเรียนวิชาพระพุทธศาสนา ระดับมัธยมศึกษาตอนต้นและตอนปลาย
เป็นประธานกรรมการจัดทำคู่มือการสอนพระพุทธศาสนา ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย
เป็นประธานกรรมการผลิตตำราเรียน ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น ของกรมการศึกษานอกโรงเรียน
เป็นที่ปรึกษากรรมาธิการศาสนา จริยธรรม และวัฒนธรรม สภานิติบัญญัติแห่งชาติ พ.ศ. 2549
เป็นที่ปรึกษาอนุกรรมาธิการฝ่ายกฎหมายพระพุทธศาสนา สภานิติบัญญัติแห่งชาติ พ.ศ. 2549
เป็นรองประธานคนที่ 3 กรรมาธิการวิสามัญศึกษาและส่งเสริมการสร้างคุณธรรมและจริยธรรม แก่นักการเมือง ข้าราชการ และประชาชน สภานิติบัญญัติแห่งชาติ พ.ศ. 2549
เป็นประธานอนุกรรมาธิการจริยธรรมสำหรับข้าราชการ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ พ.ศ. 2549
เป็นประธานอนุกรรมาธิการพระพุทธศาสนา สภานิติบัญญัติแห่งชาติ พ.ศ. 2549
เป็นรองประธานคณะกรรมการอำนวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติฯ บรรพชาสามเณร 84,000 รูป เพื่อถวายเป็นพระราชกุศล สภานิติบัญญัติแห่งชาติ พ.ศ. 2549
เป็นกรรมการฝ่ายประชาสัมพันธ์ จัดงานเฉลิมพระเกียรติฯ ไถ่ชีวิตโค-กระบือ และบรรพชาสามเณร 84,000 รูป เพื่อถวายเป็นพระราชกุศล สภานิติบัญญัติแห่งชาติ พ.ศ. 2549
== เครื่องราชอิสริยาภรณ์ ==
 สาขามนุษยศาสตร์ (ด้านศาสนา)
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น  ==
ข้าราชการพลเรือนชาวไทย
อาจารย์คณะครุศาสตร์ - ศึกษาศาสตร์
อาจารย์คณะสังคมศาสตร์
ศาสตราจารย์พิเศษ
นักภาษาศาสตร์ชาวไทย
ผู้เชี่ยวชาญด้านศาสนาพุทธ
นักเขียนชาวไทย
คอลัมนิสต์
เปรียญธรรม 9 ประโยค
นาคหลวง
ราชบัณฑิต
สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ
บุคคลจากมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ป.ช.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม.
ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(ศ)
บุคคลจากจังหวัดมหาสารคาม
ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยมหาสารคาม