อำเภอไทรโยค

ไทรโยค เป็นอำเภอในจังหวัดกาญจนบุรี อยู่ห่างจากศูนย์กลางจังหวัดประมาณ 50 กิโลเมตร ลักษณะทั่วไปเป็นพื้นทีป่าไม้และภูเขา มีแหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงคือ น้ำตกไทรโยค, ถ้ำละว้า, ถ้ำดาวดึงส์ และอุทยานประวัติศาสตร์เมืองสิงห์ เป็นต้น
== ที่ตั้งและอาณาเขต ==
อำเภอไทรโยค ตั้งอยู่ทางตอนกลางของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอทองผาภูมิ
ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเมืองกาญจนบุรี
ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอศรีสวัสดิ์ และอำเภอเมืองกาญจนบุรี
ทิศตะวันตก ติดต่อกับภาคตะนาวศรี (ประเทศพม่า)
== ประวัติ ==
ในสมัยรัชกาลที่ 5 พระองค์ได้เสด็จประพาสน้ำตกไทรโยคน้อย ในวันที่ 23 มีนาคม 2431 ซึ่งสมัยนั้นยังไม่มีชื่อ พระองค์ได้ทอดพระเนตรและเห็นต้นไทรที่ขึ้นอยู่ริมธารน้ำจึงตั้งชื่อ "น้ำตกไทรโยคน้อย" และเมื่อได้มีการจัดตั้งอำเภอขึ้นจึงตั้งชื่ออำเภอตามชื่อน้ำตกไทรโยค
วันที่ 31 มีนาคม 2449 ยุบอำเภอไทรโยค เป็น กิ่งอำเภอไทรโยค ขึ้นกับอำเภอสังขละบุรี
วันที่ 7 กันยายน 2467 โอนพื้นที่กิ่งอำเภอไทรโยค อำเภอสังขละบุรี ไปขึ้นกับอำเภอวังกะ
วันที่ 25 ตุลาคม 2479 ย้ายที่ว่าการอำเภอไทรโยค ไปตั้งที่บ้านวังโพ ตำบลลุ่มสุ่ม กิ่งอำเภอไทรโยค และได้โอนพื้นที่ตำบลแม่กระบาล จากอำเภอเมืองกาญจนบุรี ไปขึ้นกิ่งอำเภอไทรโยค โอนกิ่งอำเภอไทรโยค จากอำเภอวังกะ มาขึ้นอยู่ในความปกครองอำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี รวมถึงยุบตำบลป่าพง กิ่งอำเภอไทรโยค รวมเข้ากับตำบลลุ่มสุ่ม กิ่งอำเภอไทรโยค
วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลแม่กระบาล กิ่งอำเภอไทรโยค เป็น ตำบลสิงห์
วันที่ 28 พฤศจิกายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลลุ่มสุ่ม ในท้องที่บางส่วนของตำบลลุ่มสุ่ม
วันที่ 16 กรกฎาคม 2506 ตั้งกิ่งอำเภอไทรโยค อำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี เป็น อำเภอไทรโยค
วันที่ 16 พฤศจิกายน 2514 จัดตั้งสุขาภิบาลน้ำตกไทรโยคน้อย ในท้องที่บางส่วนของตำบลลุ่มสุ่ม
วันที่ 3 ตุลาคม 2515 ตั้งตำบลท่าเสา แยกออกจากตำบลลุ่มสุ่ม
วันที่ 22 พฤษภาคม 2517 ตั้งสภาตำบลสิงห์ อำเภอไทรโยค
วันที่ 4 กุมภาพันธ์ 2518 โอนหมู่ที่ 3 ตำบลสิงห์ ไปขึ้นกับตำบลลุ่มสุ่ม แล้วตั้งเป็นหมู่ที่ 5 ตำบลลุ่มสุ่ม
วันที่ 7 ตุลาคม 2518 ตั้งตำบลวังกระแจะ แยกออกจากตำบลท่าเสา และตั้งตำบลศรีมงคล แยกออกจากตำบลสิงห์
วันที่ 2 พฤศจิกายน 2519 ตั้งตำบลบ้องตี้ แยกออกจากตำบลลุ่มสุ่ม
วันที่ 19 ตุลาคม 2525 เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลลุ่มสุ่ม เพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการและการทะนุบำรุงท้องถิ่น
วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลลุ่มสุ่ม และสุขาภิบาลน้ำตกไทรโยคน้อย เป็น เทศบาลตำบลลุ่มสุ่ม และเทศบาลตำบลน้ำตกไทรโยคน้อย ตามลำดับ
วันที่ 20 ตุลาคม 2549 เปลี่ยนชื่อเทศบาลตำบลลุ่มสุ่ม อำเภอไทรโยค จังหวัดกาญจนบุรี เป็นเทศบาลตำบลวังโพธิ์ เพื่อความเหมาะสมและสอดคล้องตามเจตนารมณ์ของประชาชนในเขตเทศบาล
== การแบ่งเขตการปกครอง ==
=== การปกครองส่วนภูมิภาค ===
อำเภอไทรโยคแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 7 ตำบล 57 หมู่บ้าน ได้แก่
{|
||1.||ลุ่มสุ่ม || (Lum Sum)  || ||11 หมู่บ้าน|| || || || || || ||5.||วังกระแจะ || (Wang Krachae)  || ||9 หมู่บ้าน
|-
||2.||ท่าเสา|| (Tha Sao)   || ||11 หมู่บ้าน|| || || || || || ||6.||ศรีมงคล|| (Si Mongkhon) || ||8 หมู่บ้าน
|-
||3.||สิงห์|| (Sing) || ||6 หมู่บ้าน|| || || || || || ||7.||บ้องตี้|| (Bongti) || ||4 หมู่บ้าน
|-
||4.||ไทรโยค || (Sai Yok) || ||8 หมู่บ้าน||
|}
=== การปกครองส่วนท้องถิ่น ===
ท้องที่อำเภอประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 9 แห่ง ได้แก่
เทศบาลตำบลวังโพธิ์ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลลุ่มสุ่ม
เทศบาลตำบลน้ำตกไทรโยคน้อย ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลท่าเสา
เทศบาลตำบลไทรโยค ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไทรโยคทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลลุ่มสุ่ม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลุ่มสุ่ม (นอกเขตเทศบาลตำบลวังโพธิ์)
องค์การบริหารส่วนตำบลท่าเสา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าเสา (นอกเขตเทศบาลตำบลน้ำตกไทรโยคน้อย)
องค์การบริหารส่วนตำบลสิงห์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสิงห์ทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลวังกระแจะ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังกระแจะทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลศรีมงคล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีมงคลทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลบ้องตี้ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้องตี้ทั้งตำบล
== สถานที่ท่องเที่ยว ==

อุทยานประวัติศาสตร์เมืองสิงห์
วัดถ้ำพรหมโลกเขาใหญ่  มูลนิธิกู้ภัยกาญจนบุรี  (หลวงพ่อล้าน)
น้ำตกไทรโยคน้อย
ถ้ำสวรรค์วังบาดาล
อุทยานแห่งชาติไทรโยค
ถ้ำละว้า
ช่องเขาขาด
ช่องเขาขาดพิพิธภัณฑสถานแห่งความทรงจำ (Hellfire Pass Memorial Museum)
วัดป่าหลวงตามหาบัว ญาณสัมปันโน
วัดสุนันทวนาราม
ถ้ำดาวดึงส์
ถ้ำกระแซ
ถ้ำไทรทอง
== สถานพยาบาล ==
โรงพยาบาล มีทั้งหมด 2 แห่ง ได้แก่
* โรงพยาบาลไทรโยค เป็นโรงพยาบาลประจำอำเภอไทรโยค ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 22/1 หมู่ที่ 1 บ้านวังโพธิ์ ถนนสุขาภิบาล ตำบลลุ่มสุ่ม อำเภอไทรโยค จังหวัดกาญจนบุรี เป็นโรงพยาบาลชุมชนขนาดกลาง (F2) จำนวนเตียง 60 เตียง สังกัดกระทรวงสาธารณสุข
* โรงพยาบาลสมเด็จพระปิยมหาราชรมณียเขต ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 237 หมู่ที่ 7 บ้านวังนกแก้ว ตำบลไทรโยค อำเภอไทรโยค จังหวัดกาญจนบุรี เป็นโรงพยาบาลชุมชนขนาดกลาง (F2) จำนวนเตียง 30 เตียง สังกัดกระทรวงสาธารณสุข
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล มีทั้งหมด 12 แห่ง ได้แก่
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขสภาพตำบล บ้านช่องอ้ายกาง ตำบลลุ่มสุ่ม
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขสภาพตำบล บ้านท่าเสา ตำบลท่าเสา
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขสภาพตำบล บ้านพุเตย ตำบลท่าเสา
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขสภาพตำบล บ้านหนองปลา ตำบลวังกระแจะ
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขสภาพตำบล บ้านแก่งระเบิด ตำบลวังกระแจะ
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขสภาพตำบล บ้านแม่น้ำน้อย ตำบลไทรโยค
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขสภาพตำบล บ้านท่าทุ่งนา ตำบลไทรโยค
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขสภาพตำบล บ้านทุ่งก้างย่าง ตำบลไทรโยค
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขสภาพตำบล บ้านดาวดึงส์ ตำบลไทรโยค
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขสภาพตำบล บ้านทุ่งเรือโกลน ตำบลศรีมงคล
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขสภาพตำบล บ้านท่ากิเลน ตำบลสิงห์
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขสภาพตำบล บ้านบ้องตี้ ตำบลสิงห์
== สถานศึกษา ==
อำเภอไทรโยค จังหวัดกาญจนบุรี มีการจัดการศึกษาทั้งในและนอกระบบโรงเรียน มีหน่วยงานของรัฐและเอกชน รับผิดชอบประกอบด้วย ระดับก่อนประถมศึกษา มัธยมศึกษา และระดับอุดมศึกษา ประกอบด้วยสถานศึกษา ดังนี้
มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตกาญจนบุรี
ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอไทรโยค
เขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา กาญจนบุรี เขต 3 จำนวนโรงเรียน 40 โรงเรียน
ระดับมัธยมศึกษา จำนวน 3 โรงเรียน ได้แก่
*โรงเรียนสมเด็จพระปิยมหาราชรมณียเขต ตำบลไทรโยค อำเภอไทรโยค
*โรงเรียนไทรโยคมณีกาญจน์วิทยา ตำบลลุ่มสุ่ม อำเภอไทรโยค
*โรงเรียนไทรโยคน้อยวิทยา ตำบลท่าเสา อำเภอไทรโยค
โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน จำนวน 4 โรงเรียน ได้แก่
*โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านต้นมะม่วง ตำบลวังกระแจะ อำเภอไทรโยค
*โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนเฮงเค็ลไทย ตำบลวังกระแจะ อำเภอไทรโยค หรือชื่อเดิมคือ โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านมะเซอย่อ
*โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนวัดสุธาสินีวนาราม ตำบลบ้องตี้ อำเภอไทรโยค
*โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านแม่น้ำน้อย ตำบลไทรโยค อำเภอไทรโยค
== ข้อมูลด้านชายแดน ==
อำเภอไทรโยค จังหวัดกาญจนบุรี มีพื้นที่ติดต่อกับชายแดนประเทศสหภาพพม่า ระยะทางยาวประมาณ 80 กิโลเมตร โดยมีเทือกเขาตะนาวศรีเป็นแนวเขตแดน ตำบลในอำเภอไทรโยคที่ติดกับชายแดน มี 4 ตำบล คือ ตำบลไทรโยค ตำบลวังกระแจะ ตำบลบ้องตี้ และตำบลศรีมงคล มีช่องทางเข้าออกชายแดนถึง 5 ช่องทาง ได้แก่
ช่องทางห้วยโมง หมู่ที่ 3 บ้านท้ายเหมือง ตำบลบ้องตี้ ห่างจากอำเภอไทรโยคประมาณ 33 กิโลเมตร
ช่องทางเขาปลาน้อย หมู่ที่ 7 บ้านพุหว้า ตำบลวังกระแจะ ห่างจากอำเภอไทรโยคประมาณ 45 กิโลเมตร
ช่องทางกระรอกดง หมู่ที่ 4 บ้านหนองศรีมงคล ตำบลศรีมงคล ห่างจากอำเภอไทรโยคประมาณ 35 กิโลเมตร
ช่องทางด่านบ้องตี้ หมู่ที่ 3 บ้านท้ายเหมือง ตำบลบ้องตี้ ห่างจากอำเภอไทรโยคประมาณ 29 กิโลเมตร
ช่องทางเหมืองเต่าดำ หมู่ที่ 8 บ้านบ้องตี้น้อย ตำบลวังกระแจะ ห่างจากอำเภอไทรโยคประมาณ 55 กิโลเมตร
หน่วยงานที่ควบคุมสถานการณ์ชายแดน ได้แก่ กองร้อย ตชด.ที่ 136 จัดกำลัง จำนวน 1 หมวด ประจำอยู่ที่ บก.หมวดบ้านบ้องตี้บน หมู่ที่ 1 ตำบลบ้องตี้ และหมวด 1 ประจำอยู่ที่ บก.หมวดเขาปลาน้อย หมู่ที่ 8 ตำบลวังกระแจะ กับ กองร้อย อส.อ.ไทรโยค ที่ 7 จัดชุด อส.ระวังเหตุ จำนวน 3 ชุด ประจำจุดเฝ้าตรวจชายแดนบ้านท้ายเหมือง หมู่ที่ 3 ตำบลบ้องตี้ บ้านทุ่งฉาง (หนองศรีมงคล) หมู่ที่ 4 ตำบลศรีมงคล และบ้านพุหว้า หมู่ที่ 7 ตำบลวังกระแจะ
== อ้างอิง ==
 
ไทรโยค