วงศ์นกปักษาสวรรค์

นกปักษาสวรรค์ หรือ นกการเวก หรือ นกวายุภักษ์ (Bird-of-paradise)  เป็นวงศ์ของนกเกาะคอนวงศ์หนึ่ง ใช้ชื่อวงศ์ว่า Paradisaeidae
เป็นนกที่มีสีสันสวยงามมาก โดยเฉพาะในตัวผู้จะมีขนตามตัวสีสันฉูดฉาดสวยงาม ขนหางเหยียดยาวเป็นเส้นโค้งอ่อนช้อย หรือม้วนเป็นรูปร่างแตกต่างกันออกไปแล้วแต่ชนิด จุดมุ่งหมายเพื่อดึงดูดตัวเมียที่มีความงามด้อยกว่า หรือบางกรณีก็เกิดพึงพอใจในตัวเมียต่างชนิดให้เข้ามาผสมพันธุ์ด้วย ขณะที่ตัวผู้บางชนิดจะเต้นไปบนพื้นดินเพื่อเกี้ยวพาราสีตัวเมีย นกปักษาสวรรค์กินลูกไม้ หรือแมลงบริเวณแหล่งอาศัยเป็นอาหาร
นกปักษาสวรรค์ไม่ได้เป็นนกที่อยู่รวมกันเป็นฝูง หากแต่มักจะอยู่ตามลำพังตัวเดียว แต่ตัวผู้ทุกชนิดจะสนใจแต่เรื่องหาคู่ โดยจะเกี้ยวพาราสีตัวเมียเสมอ ๆ ตัวผู้จะมีพฤติกรรมผสมพันธุ์กับตัวเมียตัวเดิมตลอดช่วงของการเกี้ยวพาราสี หรือจะผสมพันธุ์กับตัวเมียหลายตัว หรืออาจจะเป็นตัวเมียตัวเดิมซ้ำแล้วซ้ำอีกในช่วงเวลาหลายวันหรือหลายสัปดาห์ ขณะที่ตัวเมียจะไม่มีปัญหา เนื่องจากตัวเมียจะเป็นฝ่ายที่เลือกตัวผู้จากลีลาการเต้นเกี้ยวพาราสี โดยจะใช้เวลาหลายชั่วโมงในแต่ละวันเพื่อมองเฟ้นหาตัวผู้ที่เหมาะสม ซึ่งถือเป็นการคัดเลือกทางเพศที่มีมาตั้งแต่อดีต อีกทั้งยังมีการผสมข้ามสายพันธุ์จนได้เป็นนกพันทางอีกด้วย
นกปักษาสวรรค์ กระจายพันธุ์อยู่ในป่าดิบชื้นของนิวกินี, หมู่เกาะโมลุกกะในอินโดนีเซีย และบางส่วนของออสเตรเลีย แบ่งออกได้เป็น 15 สกุล ประมาณ 42 ชนิด โดยกว่าครึ่งอยู่ในนิวกินี )
การศึกษาของนักวิทยาศาสตร์พบว่านกปักษาสวรรค์มีวิวัฒนาการเป็นของตัวเองมานานกว่า 24 ล้านปี จนมีความหลากหลายและความงามอย่างในปัจจุบัน วิวัฒนาการดังกล่าวเป็นการเดินทางทางชีววิทยาอันยาวนานกว่าจะแยกออกจากนกในวงศ์ใกล้เคียงกันที่สุด คือ อีกา (Corvidae) ซึ่งเป็นนกที่รู้จักเป็นอย่างดีว่าไม่สวย
ในอดีต ขนของนกปักษาสวรรค์ถือเป็นเครื่องบรรณาการหรือสินค้ามีค่ามานานกว่า 2,000 ปี ขนนกใช้แทนเงินได้ การล่าจึงเกิดขึ้นอาจนับตั้งแต่การเริ่มมีการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ในถิ่นที่อยู่ของนกในวงศ์นี้ และได้กลายมาเป็นที่ต้องการของนักสะสมชาวยุโรป ภายหลังนกปักษาสวรรค์ตัวแรกเดินทางจากดินแดนหมู่เกาะมหาสมุทรแปซิฟิกไปพร้อมกับกองเรือของเฟอร์ดินันท์ แมกเจลเลน และเทียบท่าสเปนเมื่อปี ค.ศ. 1522 มีซากนกปักษาสวรรค์ที่ได้รับมอบเป็นบรรณาการกลับไปด้วย เมื่อชาวพื้นเมืองจับนกได้มักตัดขาทิ้ง ขณะนั้นชาวยุโรปยังไม่มีใครเคยเห็นนกปักษาสวรรค์ที่มีชีวิต จึงเล่าลือกันว่านกชนิดนี้ไม่มีขา คงต้องบินลงมาจากสวรรค์ อันเป็นที่มาของชื่อเรียกสามัญ
ในยุคที่ตลาดค้านกปักษาสวรรค์เฟื่องฟู เพราะความต้องการขนของนกปักษาสวรรค์มาประดับตกแต่งหมวกสตรีชาวยุโรป ตั้งแต่ช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ถึงต้นศตวรรษที่ 20 ที่นิวกินีมียอดส่งออกนกชนิดนี้ถึงปีละ 80,000 ตัวต่อปี จนท้ายที่สุดมีกระแสอนุรักษ์ก็เกิดขึ้น มีการออกมาต่อต้านของสหรัฐอเมริกาและอังกฤษ รวมทั้งอีกหลายประเทศในยุโรปห้ามซื้อขาย
ต่อมามีการออกกฎหมายห้ามล่า เมื่อจักรวรรดิอังกฤษเป็นเจ้าอาณานิคมของนิวกินีในปี ค.ศ. 1908 ปัจจุบันรัฐบาลนิวกินีเองก็ได้ออกกฎหมายห้ามล่า ห้ามนำนกออกจากเกาะยกเว้นเพื่อการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ หรือเพื่อการเฉลิมฉลองในพิธีกรรมของชาวพื้นเมืองเท่านั้นและนกปักษาสวรรค์ยังได้ปรากฏบนมุมธงชาตินิวกินีและตราแผ่นดินของนิวกินีด้วย
== การจำแนก ==
แบ่งออกได้เป็น 15 สกุล 45 ชนิด
สกุล: Lycocorax
*Halmahera paradise-crow (Lycocorax pyrrhopterus)
*Obi paradise-crow (Lycocorax obiensis)
สกุล: Manucodia
* Glossy-mantled manucode, Manucodia ater
* Jobi manucode, Manucodia jobiensis
* Crinkle-collared manucode, Manucodia chalybatus
* Curl-crested manucode, Manucodia comrii
สกุล: Phonygammus
* Trumpet manucode, Phonygammus keraudrenii
สกุล: Paradigalla
* Long-tailed paradigalla, Paradigalla carunculata
* Short-tailed paradigalla, Paradigalla brevicauda
สกุล: Astrapia
* Arfak astrapia, Astrapia nigra
* Splendid astrapia, Astrapia splendidissima
* Ribbon-tailed astrapia, Astrapia mayeri
* Stephanie's astrapia, Astrapia stephaniae
* Huon astrapia, Astrapia rothschildi
สกุล: Parotia
* Western parotia, Parotia sefilata
* Carola's parotia, Parotia carolae
* Bronze parotia, Parotia berlepschi
* Lawes's parotia, Parotia lawesii
* Eastern parotia, Parotia helenae (ยังเป็นที่ถกเถียง)
* Wahnes's parotia, Parotia wahnesi
สกุล: Pteridophora
* King of Saxony bird-of-paradise, Pteridophora alberti
สกุล: Lophorina
* Superb bird-of-paradise, Lophorina superba
* Vogelkop superb bird-of-paradise, Lophorina niedda
* Lesser superb bird-of-paradise, Lophorina minor (ยังเป็นที่ถกเถียง)
สกุล: Ptiloris
:* Magnificent riflebird, Ptiloris magnificus
:* Growling riflebird, Ptiloris intercedens
:* Paradise riflebird, Ptiloris paradiseus
:* Victoria's riflebird, Ptiloris victoriae
สกุล: Epimachus
* Black sicklebill, Epimachus fastosus
* Brown sicklebill, Epimachus meyeri
สกุล: Drepanornis
* Black-billed sicklebill, Drepanornis albertisi
* Pale-billed sicklebill, Drepanornis bruijnii
สกุล: Cicinnurus
:* Magnificent bird-of-paradise, Cicinurrus magnificus
:* Wilson's bird-of-paradise, Cicinnurus respublica
:* King bird-of-paradise, Cicinnurus regius
สกุล: Semioptera
* Standardwing bird-of-paradise, Semioptera wallacii
สกุล: Seleucidis
* Twelve-wired bird-of-paradise, Seleucidis melanoleucus
สกุล: Paradisaea
:* นกปักษาสวรรค์เล็ก, Paradisaea minor
:* นกปักษาสวรรค์ใหญ่, Paradisaea apoda
:* นกปักษาสวรรค์เรจจินา, Paradisaea raggiana
:* นกปักษาสวรรค์โกลดี, Paradisaea decora
:* นกปักษาสวรรค์แดง, Paradisaea rubra
:* นกปักษาสวรรค์จักรพรรดิ, Paradisaea guilielmi
สกุล: Paradisornis
:* นกปักษาสวรรค์น้ำเงิน, Paradisornis rudolphi
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
Streaming video of a few birds of paradise's courtship display  from Metacafe
นกแบ่งตามวงศ์
นกเกาะคอน
วงศ์นกปักษาสวรรค์