ตำบลน้ำขาว

ตำบลน้ำขาว มักมีชื่อเรียกสั้น ๆ ว่า  บ้านน้ำขาว  ซึ่งเป็นอีกตำบลหนึ่งที่ตั้งอยู่ใน อำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา ตำบลน้ำขาวเป็นตำบลใหญ่ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะ มีระบบเครือญาติเป็นห่วงเรียงร้อยต่อกันเป็นลูกโซ่ จากคนหนึ่งไปสู่อีกคนหนึ่ง จากครอบครัวหนึ่งไปสู่อีกครอบครัวหนึ่ง และจากบ้านหนึ่ง ไปสู่อีกบ้านหนึ่ง ทุกคนมีอารมณ์ ความรู้สึกลึก ๆ ที่ใกล้เคียงกัน ทั้งด้านความเชื่อ ความศรัทธา วัฒนธรรม ประเพณี
== ที่มาของชื่อ ตำบลน้ำขาว ==
น้ำขาวมีผู้ให้ความเป็นมาไว้หลายคน บางคนก็บอกว่ามาจาก น่ำข้าว มาเป็น น้ำขาว บางคนก็บอกว่าเป็นที่ตั้งในที่ลุ่มพอฤดูน้ำหลาก
น้ำจะเต็มไปทั้งทุ่ง ซึ่งบ้านตั้งอยู่รายรอบทุ่งน้ำ จึงดูน้ำสีขาวไปหมด จึงได้ตั้งชื่อว่า บ้านน้ำขาว แต่จากการศึกษาการตั้งชื่อบ้านแล้วส่วนมาก
จะตั้งชื่อตามสภาพภูมิศาสตร์ หรือต้นไม้ที่ขึ้น จึงมีโอกาสสูงที่บ้านน้ำขาวจะมาจาก สภาพหมู่บ้านที่ตั้งในสภาพที่ลุ่ม
พอมีน้ำหลากดูน้ำจะขาวไปหมดจึงได้ชื่อว่าบ้านน้ำขาว (ซึ่งสอดคล้องกับชื่อบ้านน้ำขาวในอำเภอนาทวี)
== ประวัติตำบลน้ำขาว ==
คนน้ำขาวมาจากไหน? ... นี่คือคำถามที่พวกเราชาวน้ำขาว น่าจะช่วยกันหาคำตอบ คำบอกเล่าจากคนเฒ่า คนแก่ ศัพท์ภาษาพูด อุปกรณ์เครื่องมือเครื่องใช้ ฯลฯ ล้วนเป็นสื่อที่จะช่วยไขปริศนาดังกล่าวได้... คนน้ำขาวทุกคนน่าจะศึกษาแล้วช่วยกันคิดวิเคราะห์ หาความเป็นไปได้ ทุกคนมีสิทธิที่จะเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วยกับเว๊บไซด์นี้ สิ่งที่คาดหวังคือ อยากให้มี การเสวนา แลกเปลี่ยนเรียนรู้กันในหมู่ของคนน้ำขาว เพื่อร่วมกันสร้างประวัติศาสตร์ท้องถิ่นให้ลูกหลานของพวกเรา ไม่ว่าจะไปอยู่ที่ไหนได้มีโอกาส มาเรียนรู้ร่วมกัน สืบไป...
อารยะ เทพศรี
== สภาพภูมิศาสตร์ของน้ำขาว ==
ตำบลน้ำขาวมีพื้นที่ติดต่อด้วยกันหลายตำบล  ทางทิศเหนือติดต่อตำบลแค  ทิศใต้จดตำบลนาหมอศรี (อ.นาทวี)  ทิศตะวันออกจดตำบลขุนตัดหวายและตำบลแค  ทิศตะวันตกจดอำเภอหาดใหญ่และตำบลแค   สภาพพื้นที่โดยทั่วไป  จะเป็นสภาพพื้นที่ราบลุ่มที่เหมาะแก่การทำนาเป็นส่วนมาก  นอกจากนั้นก็จะเป็นพื้นที่ในการทำสวนผลไม้ เช่น เงาะ มังคุด ทุเรียน เป็นต้น (แต่ในอดีตพื้นที่ได้ชื่อว่าดินแดนที่มีส้มจุกที่มีรสดี จนขึ้นชื่อลือนามไปทั้งสงขลา มาในปัจจุบันผลไม้ที่เป็นชื่อเสียงแต่ไม่ถึงกับเด่นดังเหมือนส้มจุกคือมังคุด)   ซึ่งตอนนี้ผู้เขียนกำลังศึกษาหาความเป็นมาที่นิยมปลูกส้มจุกของน้ำขาวแต่ยังหารายละเอียดไม่ชัดเจน  นอกจากสภาพพื้นที่ของน้ำขาวจะเป็นที่ลุ่มทำนาข้าว  สวนทุเรียนแล้วทางด้านทิศตะวันตก ที่เป็นสภาพภูเขาก็มีสวนยางที่เป็นอาชีพหลักของน้ำขาว
แต่ทั้งนี้การที่ประชากรมีอาชีพทำสวน ก็อาศัยลำคลองที่ไหลผ่านมาจากเทือกเขาที่กั้นระหว่าง ตำบลน้ำขาว กับ  อำเภอหาดใหญ่  ทำให้เกิดที่ไหลผ่าน บ้านคลองแงะ , หัวควน , บ้านคูตีน,บ้านคูหัวนอน , บ้าน้ำขาวใน , บ้านต้นเหรียง  ลงคลองอีกสายที่แยกจากบ้านต้นเหรียง  จะออกไปสู่บ้านนาหยาม และออกบ้านป่าระไม ตำบลขุนตัดหวาย  จึงเป็นสภาพพื้นที่อุดมสมบูรณ์เหมาะแก่การเกษตรกรรมเป็นอย่างยิ่ง จำนวนประชากรในเขต อบต. 3,692 คน และจำนวนหลังคาเรือน 841 หลังคาเรือน
== สภาพทางเศรษฐกิจ ==
อาชีพ ทำสวนยางเป็นอาชีพหลัก ประมาณร้อยละ 90 ของพื้นที่ทำการเกษตรทั้งหมด ทำนา / ปลูก ไม้ผลประมาณร้อยละ 8 ค้าขาย รับราชการประมาณร้อยละ 2 ของพื้นที่
== สภาพทางสังคม ==
โรงเรียนประถมศึกษา 2 แห่ง
ศูนย์เด็กก่อนวัยเรียน 1 แห่ง หมู่ที่ 3
โรเรียนชุมชนวัดน้ำขาว ตั้งอยู่หมู่ที่ 6
โรงเรียนบ้านคลองแงะตั้งอยู่หมู่ที่ 11
ศูนย์เด็กก่อนวัยเรียน ตั้งอยู่หมู่ที่ 3
โรงเรียนมัธยมศึกษา _-_ แห่ง
โรงเรียนอาชีวศึกษา _-_ แห่ง
โรงเรียน/ สถาบันชั้นสูง _-_ แห่ง
อ่านหนังสือพิมพ์ประจำหมู่บ้าน/ห้องสมุดประชาชน 5 แห่ง หมู่ที่ 1,2,3,6 และหมู่ที่ 7
== ชื่อบ้านนามเมือง ==
===บ้านนาดี===
หรือบ้านนาหยาม  เดิมจริงจากการสัมภาษณ์  สอบถาม  ผู้เฒ่าผู้แก่จะได้คำตอบ พอสรุปได้ว่า หมู่บ้านนี้ ชื่อ นาหยาม (เน้นคำว่า หยาม มาจากภาษากลางว่าฤดู)
หมายถึงต้องถึงฤดู หรือมีน้ำมาจริง ๆ  จึงจะทำนาได้ จึงเรียกว่า บ้านนาหยาม แต่เมื่อทำนาไป  ทำให้ผลิตดี จึงเรียกว่า บ้านนาดี จึงยังใช้บ้านนี้ทั้งสองอย่างอยู่
===บ้านออกวัด===
เนื่องจากสภาพบ้านตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของวัดน้ำขาวนอกเลยเรียกหมู่บ้านนี้ว่า  บ้านออกวัด
ตั้งอยู่หมู่ที่ 3 ผู้ใหญ่บ้านกั้น ณะนวล
บ้านออกวัดเป็นที่ตั้งของ
- ตลาดนัดวันศุกร์ (ตลาดนัดดั้งเดิม เก่าแก่มีมาแต่โบราณ)
- ตลาดนัดวันอาทิตย์
- วัดน้ำขาวนอก
- ศูนย์เด็กเล็ก อบต.น้ำขาว
- จุดปฏิบัติการเรียนรู้วิทยุชุมชนตำบลน้ำขาว FM88.5MHz
- พิพิธภัณฑ์ชุมชนน้ำขาว
===บ้านเกาะแค===
เนื่องจากบ้านเกาะแคเป็นหมู่บ้านตั้งอยู่ในสภาพทางภูมิศาสตร์เป็นพื้นที่ดอน มีนารายล้อมรอบหมู่บ้าน  เมื่อถึงฤดูน้ำหลากจะดูเหมือนกับหมู่บ้านเป็นเกาะ  และภายในหมู่บ้านก็อาศัยมีต้นไม้คือ ต้นแค เป็นไม้ใหญ่ในหมู่บ้าน จึงได้ชื่อว่า บ้านเกาะแค
===บ้านต้นเหรียง===
เนื่องจากหมู่บ้านนี้มีไม้ใหญ่ที่เป็นสัญลักษณ์ของหมู่บ้าน คือ ต้นเหรียง
===น้ำขาวกลาง===
หมู่ที่ 5 (มาจากลักษณะพื้นที่ที่อยู่จุดกลางตำบล  ซึ่งมาเติมคำว่ากลางเอาทีหลังเพื่อกันความผิดพลาด)  น้ำขาวกลาง หมู่ที่ 5 เป็นหมู่บ้านที่เกิดขึ้นมายาวนานในยุคบุกเบิกตำบลน้ำขาว  พื้นที่เป็นที่ราบลุ่มทุ่งนา  ทิศเหนือจดหมู่ที่ 5 ตำบลแค สมัยก่อนอาณาเขตคลุมไปถึงบ้านแม่เหวียนทั้งหมด  ตอนหลังได้แยกออกเป็นหมู่ที่ 6
เนื่องจากในสมัยก่อน หมู่ที่ 5 เป็นป่ารกทึบเป็นทางเสื่อผ่าน  เป็นจุดชุมนุมโจรในยุคนั้น  ในสมัยก่อนผู้นำท้องถิ่นจะเป็นที่นับหน้าถือตาของชาวบ้านทั่วไป  เป็นที่พึ่งของผู้ตกทุกข์ได้เข้ามาพึ่งพิงอาศัยโดยเฉพาะโจรลักวัว  มักจะมาลงเอยกันที่หมู่ 5 เพราะมีพื้นที่เป็นเกาะกลางทุ่งนา เหมาะสมแก่การหลบซ่อนผูกวัวก่อนที่จะเข้าโรงฆ่า (งานแต่ง,งานศพ) และในประวัติศาสตร์ของ  นายกลั่น  นิลมณี ผู้ใหญ่บ้านคนแรกได้บันทึกไว้บางตอนว่า  นาหมู่ 5  คือ ที่นาชายค่าย (ปัจจุบันมีเจ้าของซึ่งอยู่กระจายอยู่ทุกหมู่บ้าน ของตำบลน้ำขาว  จึงสันนิษฐานว่าในสมัยก่อนคนน้ำขาว  น่าจะแตกกอไปจากส่วนกลางของตำบลนั่นเอง)  ทำไมจึงเรียกชายค่าย  ในสมัยญี่ปุ่นขึ้น ทหารญี่ปุ่นจะมาตั้งฐานทัพชั่วคราว (จุดพัก) ก่อนเข้าโจมตีมาเลเซีย  เมื่อญี่ปุ่นแพ้สงครามก็เลยทิ้งร่องรอยไว้ต่อมากลายเป็นจุดพักเจ้าหน้าที่ตำรวจที่เข้ามาจับร้าย  ซึ่งมักจะหลบซ่อนอยู่ในพื้นที่หมู่ที่ 5 เลยกลายเป็นชื่อทุ่งชายค่ายมาจนถึงทุกวันนี้... โดย: สมจิตร คงสุขแก้ว
===บ้านคูตีน===
จากการสอบถามมีคูที่ใช้ทดน้ำเข้านา โดยน้ำมาจากคลองคู เลียบริมบ้านเพื่อใช้น้ำจากคูนำไปใช้ทางการเกษตรเพื่อไปทำนา เดิมเป็นคูค่ายสมัยญี่ปุ่นขึ้นที่สงขลาเพื่อไปยึดพม่าซึ่งเป็นนิคมของอังกฤษ มีร่องรอยเหลืออยู่บ้างส่วนทิศเหนือหมู่บ้าน ปู ยา ตา ยาย ซึ่งเคยเล่าให้ฟัง เลยเรียกบ้านคู เนื่องจากอยู่ทางทิศเหนือภาษาถิ่นเลยเรียกว่า  บ้านคูตีน หรือคนเฒ่าสมัยก่อนเรียกว่าบ้านคูค่าย
===ประเพณีของบ้านคูตีน
๑.การไหว้ทวดต้นโด
===อาชีพหลักของชาวบ้านคูตีน
๑.การทำสวนยาง
๒.การทำนา
บางส่วน ประกอบอาชีพรับราชการ งานบริษัทและประกอบธุรกิจส่วนตัว ซึ่งเป็นส่วนน้อยอย
===บ้านคูหัวนอน===
สภาพภูมิศาสตร์ตั้ง หมู่บ้านโดยมีคูน้ำไหลผ่าน เนื่องจากตั้งอยู่ทางด้านทิศใต้ ภาษาถิ่นเลยเรียก  บ้านคูหัวนอน
===บ้านคูย่างควาย===
อยู่ในหมู่บ้านท่าคู หมู่ที่ 8 ตำบลน้ำขาว สาเหตุที่ชื่อบ้านนี้ว่าคูย่างควาย  เพราะในสมัยก่อนนั้น เมื่อเกิดโรคระบาดขึ้นกับสัตว์เลี้ยง  สัตว์เลี้ยงตายกันไปหมดทั้งบ้าน ทั้งตำบล หรือทั้งอำเภอ เพราะในสมัยนั้นไม่มียาวัคซีนที่จะป้องกันโรค และเวลาสัตว์เกิดโรคขึ้นแล้วยาบำบัดไม่มี  สัตวแพทย์ไม่มี
ชาวบ้านคนมุสลิม  บ้านท่าคู  หมู่ที่ 4 มีภูมิปัญญาที่ดี  เมื่อควายเกิดโรคขึ้น  เนื่องจากฝนตกหนักหรือภูมิอากาศหนาวจัด เพื่อป้องกันความหนาว  ใช้ไม้เรียบเข้าที่ปากคูแห้ง ๆ ต้อนฝูงควายขึ้นไปบนสะพานที่ปูด้วยไม้  แล้วสุมไฟเข้าไปในคูที่มีควายอยู่ข้างบน  เพราะจะทำร้านทำแคร่ย่างควายทั้งฝูงย่อมทำไม่ได้  จึงใช้คูเรียบไม้  สำหรับย่างควาย  ควายอบอุ่นตลอดฤดูหนาว  โรคระบาดไม่เกิดทั้งที่ตำบลใกล้เคียง เช่น นาหมอศรี บ้านคูแค ขุนตัดหวาย  ควายถูกโรคระบาดเช่นกัน... โดย: เทียบ แก้วมหากาฬ
===บ้านหัวควน===
เกิดจากสภาพภูมิศาสตร์ของบ้านตั้งริมควนภาษา ท้องถิ่นเลยเรียก บ้านหัวควน รู้เรื่องบ้านหัวควนโดยละเอียด ต้องสอบถาม ตาญาน ชายพรม
ศาลเจ้าแม่ตะเคียนทอง
เจ้าแม่ตะเคียนทอง.jpeg
ตำนานเล่าขานจากขุนเขา และสายน้ำคลองคู
“ศาลเจ้าแม่ตะเคียนทอง”
...
บนพื้นที่เล็ก ๆ ริมฝั่งสายน้ำคลองคู หมู่ที่ ๑๑ ต.น้ำขาว อ.จะนะ จ.สงขลา ใกล้กับทางขึ้นเจดีย์ ควนธง ของนายวิชชา ทองเพชร ในขณะที่กำลังก่อสร้างเป็นสถานที่พักคนงาน คืนหนึ่งกลางเดือนมีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ นายชม ขาวทอง คนงานก่อสร้างกำลังนอนหลับ บริวารของเจ้าแม่ตะเคียนทองมาเข้าฝันและบอกว่า “เจ้าแม่ตะเคียนทองอยู่ที่นี่มานานไม่มีใครรู้ อยากกินไก่ ๓ ตัว เหล้าขาว ๒ ขวด บุหรี่ ๓ มวน” พอตื่นเช้าขึ้นมานายชม ขาวทองก็ไปทำงานเหมือนทุกวัน ไม่ได้บอกเล่าความฝันให้กับผู้ใดรับฟังเพราะเห็นว่าเป็นเรื่องปกติของความฝัน อยู่มา ๓ วัน นายชมเริ่มมีอาการเจ็บปวดในร่างกายโดยไม่มีสาเหตุ ไปหาหมอรักษาตรวจเช็คร่างกายและกินยา อาการก็ไม่ดีขึ้น ซ้ำร้ายเพื่อนคนงานก่อสร้างผู้ชายอีกหลายที่พักอยู่ด้วยกัน ก็กลับเกิดมีอาการเจ็บปวดในร่างกายเหมือนกับนายชมทุกประการ ทุกคนต่างพากันไปหาหมอและรักษาอย่างไรอาการก็ยังไม่ดีขึ้น...
ต่อมาภรรยาของนายชม ได้ติดต่อและบอกเล่าถึงอาการของสามีให้พี่สาวซึ่งเป็นร่างทรง ที่อยู่ จังหวัดนครสวรรค์ ได้เข้าทรงดู และได้บอกกลับมาว่า ณ บริเวณที่พักริมคลองคูสถานที่ทำงานมีของดีคอยรักษาอยู่ ถ้าได้นำของเซ่นไหว้ไปให้ตามคำขอ ทุกคนจะหายเป็นปกติดี....นายชมและภรรยาจึงนำเรื่องดังกล่าวไปเล่าให้นายวิชชา ทองเพชร เจ้าของที่ดินได้รับทราบในทันที...
รุ่งขึ้นอีกวันนายวิชชา ทองเพชร ได้ชวนนายเอิด นางลออ ไปให้ร่างทรงของทวดที่วัดถ้ำตลอด อ.สะบ้าย้อย จ.สงขลา ช่วยตรวจดู ร่างทรงของทวดที่วัดถ้ำตลอดก็บอกเหมือนกันกับร่างทรงของพี่สาวภรรยานายชมจาก จ.นครสวรรค์ และได้แนะนำนายวิชชา ทองเพชร ว่า ให้นำขอนไม้ตะเคียนทองขนาดใหญ่ที่ฝังอยู่ในสายน้ำคลองคูมาเป็นเวลานานขึ้นมาบนฝั่งเสีย เพราะเจ้าแม่อยากขึ้นมาอยู่บนฝั่ง...
เมื่อกลับมาถึงบ้านนายวิชชา ได้ให้คนงานทั้งหมด นำของไปเซ่นไหว้ตามที่ขอ ตามคำบอกเล่าในความฝันของนายชม หลังจากนั้นนายชมและเพื่อนคนงานทุกคนก็หายเป็นปลิดทิ้งเป็นที่น่าอัศจรรย์ใจยิ่งนัก ตกค่ำคนงานทุกคนนอนหลับฝันเห็นมีผู้หญิงแต่งกายสวมชุดไทย นำบริวารมาเยอะ มาบอกขอบคุณที่ได้นำของเซ่นไหว้มาให้ได้กินกันจนอิ่ม...
วันพฤหัสบดีขึ้น ๑๓ เดือน ๖ ตรงกับวันที่ ๓ เดือนพฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ นายวิชชา ทองเพชรได้ไปเชิญร่างทรงของทวดจากวัดถ้ำตลอด อ.สะบ้าย้อย มาทำพิธีอัญเชิญเจ้าแม่ตะเคียนทองที่สิงสถิตย์อยู่กับขอนไม้ตะเคียนทองขนาดใหญ่ให้ขึ้นมาจากลำคลอง และได้มาวางไว้ ณ ตรงสถานที่ที่เห็นว่าเหมาะสม ควรค่าแก่การรำลึกสักการะของผู้คนที่เคารพศรัทธาตลอดไป...
===บ้านคลองแงะ===
มีผู้ให้คำตอบไว้ว่ามาจากลำคลองที่แยกจากกัน โดยใช้ภาษาถิ่นเรียกว่า แงะ เช่น เรียกแงะไม้ เมื่อตั้งชื่อบ้านก็เลยเอาตามชื่อคลองที่แตกแงะจากกัน เป็น บ้านคลองแงะ
== บุคคลสำคัญ ==
1. หลวงพ่อพรหม
2. พ่อท่านแสง
== ประเพณีวัฒนธรรม ==
1. การไหว้เทวดา เป็นประเพณีที่มีมานานในบ้านหัวควน
===การสร้างความเข้มแข็งไห้ชุมชน===
1.ธนาคารหมู่บ้าน (กลุ่มสัจจะ)นายเจริญ หนูแก้ว ประธานกลุ่ม (และเป็นสมาชิก อสม.)
== นันทนาการพื้นบ้าน ==
นันทนาการพื้นบ้านของคนน้ำขาวที่มีในสมัยก่อนซึ่งเป็นการละเล่นที่กำลังสูญหายไปตามกาลเวลา ความนิยม และการก้าวมาอย่างรวดเร็วของ  ของเล่นยุคไฮเทค เป็นการเร่งให้เยาวชนรุ่นหลัง ๆ ลืมเลือนการละเล่นที่บ่งบอกถึงความเป็นเอกลักษณ์ความเป็นชาติพันธุ์ของตนเอง  การละเล่น  มี
1.โลกยะแล่
2.ม้าหลังแดง
3.กุโบริ
4.โจรลักวัว
5.ทอยราว
6.เตย
7.ลูกกาไหว
8.ยับโหยง
== วัฒนธรรม ==
วัฒนธรรม ที่เห็นได้ชัดเจนของคนน้ำขาวและกำลังสาบสูญ คือ
การตำข้าวเม่า
พอหมดฤดูการทำนา  เหลือข้าวเขียวในนาก็มาช่วยกันเก็บข้าวที่เหลือในนาซึ่งอาจจะสุกไม่ทันเพื่อนนำมาทิ่มตำเพื่อเป็นอาหารเสริมของคนในสมัยนั้น
จะใช้เวลาในช่วง  ค่ำ  ซึ่งเป็นเวลาที่ว่างเว้นจากภารกิจต่าง ๆ แล้วในการทิ่มข้าวเม่า
การแกงใบนมหวันกับเนื้อ
เป็นวิถีชีวิต ที่มีที่เดียวคือที่น้ำขาว ที่มีการแกงเนื้อกับใบนมหวัน  ซึ่งเราน่าจะช่วยกันฟื้นฟู และอนุรักษ์ให้เป็นเอกลักษณ์ของตำบลน้ำขาว (เพราะมันอร่อยมากๆ)
แกงบอร์เตาะ
เป็นแกงที่บ่งบอกได้ถึงหลาย ๆ อย่างในแกงนี้  เช่น การอนุรักษ์ธรรมชาติ การประหยัด วิถีชีวิตความเป็นอยู่ที่เรียบง่าย การใช้สมดุลทางธรรมชาติ เป็นการนำเอาปลาที่ได้จากการดักไซ ซึ่งกว่าจะไปเก็บในตอนเช้าอาจจะพอง หรือเหลือจากที่ปูกินในตอนกลางคืน  ส่วนใหญ่จะเน้นปลาช่อนตัวโต ๆ นำมาแกงกับใบยอเป็นการไม่สูญเปล่าของชีวิตที่เสียไป (ภาษาบ้านเราว่า ดายของ)
นอกจากที่เขียนมาแล้วก็จะเห็นเหมือนกับวัฒนธรรมบ้านอื่น  ไม่ว่า  การทำขนมจีน หรือแม้แต่การแต่งเปรตเดือนสิบ การใช้วัตถุการตกแต่งก็มีเหมือนกันหลายบ้าน
== ประเพณี ==
ขนบธรรมเนียมประเพณีของชาวน้ำขาว ที่ยังคงมีหลงเหลืออยู่และบางอย่างกำลังสูญหายไป ก็ฝากความหวังไว้กับคนรุ่นต่อ ๆ ไป
วันว่าง
จะมีขึ้นในเดือนห้า เป็นการรวมญาติครั้งยิ่งใหญ่อีกงานหนึ่ง  ไม่ว่าจะทำงานที่ไหน ทุกคนจะต้องกลับมายังบ้านเกิดของตน เพื่อมาร่วมกันทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้กับบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว เป็นวันที่แสดงออกซึ่งความกตัญญู  ไม่ว่าจะมีภารกิจที่ยุ่งยากขนานไหนทุกคนก็ต้องพยายามปลีกเวลามาให้ได้
แห่เทียนหัวษา
เป็นประเพณีแห่เทียนเข้าพรรษาซึ่งอาจจะเหมือน ๆ กับหมู่บ้านอื่น
อาบน้ำพระ
จะมีในช่วงเดือนเมษายน (เดือนห้า) อากาศร้อน จึงมีประเพณีรดน้ำดำหัว ขอพรผู้ใหญ่และอาบน้ำพระ
ขึ้นเปล
ทำขวัญเด็กแรกเกิด เป็นประเพณีที่ทำขึ้นมาเพื่อต้อนรับสมาชิกใหม่ของครอบครัว  เป็นภูมิปัญญาชาวบ้านในการสร้างครอบครัวที่เข้มแข็ง ซึ่งกำลังมีการรณรงค์อยู่ในยุคปัจจุบันนี้
ประเพณีแต่งงาน
เป็นการสร้างครอบครัวใหม่  ซึ่งมีขั้นตอนในการทำพิธีมากมาย  เช่น
1.การซัดน้ำบ่าว-สาว
2.รับขวัญตีนม่าน
3.เฉียงพร้าว ฯลฯ
ก่อนตาย
จำเริญอายุ  เป็นการต่ออายุให้ผู้กำลังใกล้จะตาย  หรือเป็นการชี้แนะให้ผู้ที่กำลังจะตายไปในทางที่ดี พ้นจากความทรมานหรือทำให้ทรมานน้อยลง
ประเพณีช่วยงาน
ซึ่งเมื่อมีงานต่าง ๆ ขึ้นมาในหมู่บ้าน ก็จะมีการแบ่งงานกันทำ เช่น
1.คนหาบน้ำ
2.คนเชือดเนื้อ
3.คนขูดพร้าว
4.นายเตา
ทุกงานมีหัวหน้า  เมื่อเวลาขาดสิ่งหนึ่งสิ่งใด  จะเรียกเอาแต่หัวหน้างานซึ่งจะเป็นผู้รับผิดชอบในงานนั้น ๆ
== ป้ายแกงเวร ==
“ป้ายแกงเวร ภูมิปัญญาของคนน้ำขาวที่เหลือไว้แต่ความทรงจำ"
ป้ายแกงเวรคือ การมอบหมายความรับผิดชอบในการดูแลเรื่องอาหาร  โดยเฉพาะแกงหนึ่งหม้อควงเขียวต่อหนึ่งครัว  สำหรับเลี้ยงพระของแต่ละหมู่บ้านขึ้น  โดยแบ่งให้รับผิดชอบกันเป็นวัน ๆ  เช่นวันจันทร์หมู่บ้านใดรับผิดชอบ หมู่บ้านนั้นก็จำต้องมาแบ่งเวรย่อยกันอีกเป็นกลุ่ม ๆ  ภายในหมู่บ้านของตนเอง อาจจะกลุ่มละ 2-3 ครอบครัวต่อครั้ง ก็แล้วแต่จะตกลงกัน  พอวันจันทร์ถัดไปก็หมุนเวียนภารกิจ ดังกล่าวกันไปเรื่อย ๆ จนในที่สุดก็จะกลับมาครบรอบใหม่อีกครั้งหนึ่ง หมุนเวียนสลับกันไปตลอดไม่มีการหยุด  หากหยุดหรือเกิดลืมวันใด  วันนั้น “พระต้องอด”  ด้วยข้อกำหนด  ข้อตกลงที่เกิดจากความยึดมั่น  เชื่อมั่นในหลักการของพระพุทธศาสนาดังกล่าว ของคนน้ำขาวที่ “กลัวพระจะไม่ได้ฉัน” นี้เอง  ป้ายแกงเวรจึงเกิดขึ้นเพื่อเป็นสารแทนจดหมายเป็นสื่อแทนคำบอกกล่าว  กันลืม ! จากครอบครัวหนึ่ง  สู่อีกครอบครัวหนึ่ง เป็นบ่วงคล้องเกี่ยวต่อเนื่องกันไปเป็นวงกลม  ในบ่วงดังกล่าวจะแฝงความศรัทธา  ในพระพุทธศาสนา  สัจจะ  ต่อข้อตกลงและความรับผิดชอบ  ความสามัคคี  ในหมู่คณะไว้ด้วยอย่างแนบแน่น
ด้วยกุศลโลบายที่แฝงไปด้วยความละเอียดอ่อน ลุ่มลึก  มองเห็นทะลุถึงบาปและบุญที่เป็นรูปธรรมเพียงวันเดียว  ไม่ต้องรอถึงชาติหน้าตอนบ่าย ๆ “ ใครลืมแกงเวร  ทั้ง ๆ ที่ป้ายแขวนอยู่หน้าบ้าน  บาปที่เชื่อว่ามีจริง  ก็จะปรากฏให้เห็นในพริบตา  คำติฉินนินทา  ความเชื่อถือจากเพื่อนบ้าน  ก็จะหมดไปในบัดดล ทุกคนจึงถือว่าป้ายแกงเวร  คือ  สัญลักษณ์หรือใบบอกบุญที่ใครจะมาละเมิดหาได้ไม”  ป้ายแกงเวร  จึงเป็นภูมิปัญญาที่คนน้ำขาวรวมกันสร้างขึ้น  เพื่อเป็นเครื่องมือสื่อสารทางใจ  สู่กันและกัน  ป้ายแกงเวร  คือ  E-mail Address ของคนรุ่นก่อนที่คิดค้นขึ้น   เพราะกลัวพระจะไม่ได้ฉัน ซึ่งคนน้ำขาวรุ่นใหม่ไม่มีโอกาสได้สัมผัสอย่างแท้จริง  ปัจจุบัน  ป้ายแกงเวร  ถูกแขวนไว้อย่างโดดเดี่ยว ไม่มีใครรู้ที่มา และความหมาย อันเป็นในสำคัญทางเทือกเถาเหล่าก่อที่แท้จริงของคนน้ำขาว  โลกของการสื่อสารไร้พรมแดน  โลกของการบริโภคทรัพยากรอย่างบ้าคลั้ง  โลกของการเอารัดเอาเปรียบ   โลกของเล่หลี่ยมคนโกง  ที่เราเรียกว่า  “ระบบไฮเทค”  เทียบไม่ได้กับไม้กระดานแผ่นเดียว  คือ  “ป้ายแกงเวร”  ของคนน้ำขาว  ที่ถูกสร้างขึ้นเพียงเพื่อวัตถุประสงค์ซื่อ ๆ  ตรงไปตรงมา  กลัวพระจะไม่ได้ฉันท์  แต่กลับแฝงไว้ด้วยพลังของความศรัทธา  สัจจะที่แท้จริงและความสามัคคีในหมู่คณะที่ยั่งยืน  ที่โอบอุ้มชุมชนน้ำขาวให้เป็นชุมชนที่แข็มแข็งมาจนถึงปัจจุบัน
โดย: อารยะ เทพศรี
ป้ายแกงเวรแผ่นนี้ตอนนี้แสดงอยู่ที่ พิพิธภัณฑ์ชุมชนน้ำขาว
== โบราณสถานเจดีย์ควนธง ==
600px
ในรัชสมัยพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ราวปี พ.ศ. 2439 เจ้าพระยายมราช (ปั้น  สุขุม)  ข้าหลวงเมืองสงขลา มณฑลนครศรีธรรมราช ต้องการก่อสร้างเจดีย์บนภูเขา ซึ่งสามารถมองเห็นโดดเด่นและสง่าเพื่อบรรจุพระบรมธาตุ  ที่ได้รับมาจากลังกา ได้สั่งการให้ข้าราชบริพาร  ออกทำการสำรวจ จนกระทั่งได้พบควนธงในพื้นที่อำเภอจะนะ ซึ่งเป็นทำเลที่เหมาะสมมากที่สุด  จึงได้ปักธงช้างเผือกและธงธรรมจักร ไว้เป็นหลักฐานสำคัญ
หนึ่งเดือนต่อมา นายคง ผู้นำชาวบ้านน้ำขาวพร้อมด้วยลูกบ้านได้ร่วมมือร่วมใจกันทำการก่อสร้างเจดีย์แบบลังกา  ทรงกลมฐานสี่เหลี่ยมจุตรัส ขนาดยาวด้านละ 5 วา ตัวองค์เจดีย์ฐานทรงกลม เส้นผ่านศูนย์กลาง  8 เมตร (4 วา)  มีความสูงจากฐานถึงยอดเจดีย์ 12 เมตร (6 วา)  บรรจุพระบรมธาตุไว้ในส่วนกลางขององค์เจดีย์  โดยแบ่งพลพรรคออกเป็น 4 กลุ่ม ดังนี้
กลุ่มแรก  	อยู่พื้นราบใกล้คลองคู  มีหน้าที่ทำอิฐ
กลุ่มที่สอง	เดินขึ้นลงทำหน้าที่รับส่งของ ระหว่างกลุ่มแรกกับกลุ่มที่สาม
กลุ่มที่สาม	เดินขึ้นลงทำหน้าที่รับส่งของ ระหว่างกลุ่มที่สองกับกลุ่มที่สี่
กลุ่มที่สี่  	อยู่บนยอดควนธง  มีหน้าที่อ่านแปลน และทำการก่อสร้างเจดีย์ควนธงจนแล้วเสร็จ ใช้เวลาในการก่อสร้าง 2 เดือนเศษ
ได้มีการจัดฉลองสมโภชน์เจดีย์ควนธง 7 วัน 7 คืน มีหนัง โนรา แสดงครบ 7 คืน และมีการสวดชัยมงคลคาถา เพื่อเป็นศิริมงคลของเจดีย์ควบคู่กันไปด้วยครบ 7 วัน 7 คืน ตรงกับกลางเดือนสามของปี
ชาวบ้านน้ำขาว ได้พากันขึ้นไปกราบนมัสการเจดีย์ควนธง ในวันแรม 1 ค่ำ เดือน 5 เป็นประจำทุกปี พร้อมกับนิมนต์พระสงฆ์ เพื่อทำประทักษิณา และมีการเลี้ยงพระ (ถวายภัตตาหารเพล)
== กลองมโหระทึก ==
กลองมโหระทึก ที่ พิพิธภัณฑ์ชุมชนน้ำขาว เป็นชิ้นส่วนกลองมโหระทึก พบที่หมู่ที่ ๓ ต.น้ำขาว อ.จะนะ จ.สงขลา เป็นมโหระทึกกลุ่มที่ ๑ แบบเฮเกอร์ เป็นมโหระทึกที่มีเฉพาะแร่ทองแดง และ ดีบุก โดยมีค่าทองแดงกว่าร้อยละ ๙๐
กลองมโหระทึก เป็นวัฒนธรรมโดดเด่นในดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เป็นวัฒนรรมความเชื่อของกลุ่มชนโบราณ สมัยก่อนประวัติศาสตร์ต่อเนื่อง ถึง สมัยต้นประวัติศาสตร์
การพบกลองมโหระทึกในประเทศไทย เป็นหลักฐานชี้ให้เห็นการรับรูปแบบวัฒนธรรมมาจากดินแดนอื่น ที่ชอบอยู่บนเนินดินใกล้แหล่งน้ำ แสดงถึงการเลือกสถานที่ ที่อุดมสมบูรณ์ และ พบริเวณพื้นที่ชายฝั่งทะเล อาจเป็นนัยยะแสดงถึงความสัมพันธ์ ของกลุ่มชนในวัฒนธรรมร่วมที่มีการใช้กลองนี้ เพื่อวัตถุประสงค์อย่างใดอย่างหนึ่ง และ แสดงให้เห็นว่าพื้นที่ในเขตนั้นๆ เป็นชุมชนที่มีการรวมตัวกันเป็นกลุ่ม และ มีการพัฒนาทางด้านเทคโนโลยีการผลิตด้านโลหะกรรม และ การประกอบพิธีกรรมเกี่ยวกับกลุ่มชนอื่น ๆ ภายนอก จนกระทั่งมีการแลกเปลี่ยนด้านวัฒนธรรม และ มีการเผยแพร่ความเชื่อต่อกัน
”จะนะ” ไม่เคยมีการกล่าวถึง ว่าเคยเป็น ”เมืองท่า” มาก่อนในอดีต แต่จากหลักฐานบางอย่างที่ค้นพบ ที่ตำบลน้ำขาว เป็นข้อมูลที่ชวนสืบค้นไปว่า จะนะ ในอดีต ก็เคยเป็นเมืองท่ามาก่อนเหมือนกัน นอกเหนือจาก สงขลา สิงหนคร สะทิงพระ ตามประวัติศาสตร์ที่เคยบันทึกไว้.
ขอบคุณข้อมูลจาก: หนังสือ ความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม สมัยก่อนประวัติศาสตร์ กรณีศึกษา "กลองมโหระทึก" กองโบราณคดี กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม พิมพ์ครั้งแรก เมษายน ๒๕๖๒
==อ้างอิง==
น้ำขาว
น้ำขาว
อำเภอจะนะ