รัฐคอมมิวนิสต์

รัฐคอมมิวนิสต์ (Communist state) หรือเรียก รัฐลัทธิมากซ์–เลนิน (Marxist–Leninist state) เป็นรัฐซึ่งบริหารราชการแผ่นดินและปกครองโดยพรรคคอมมิวนิสต์พรรคเดียวซึ่งมีอุดมการณ์ลัทธิมากซ์-เลนินชี้นำ ลัทธิมากซ์-เลนินเป็นอุดมการณ์ประจำรัฐของสหภาพโซเวียต, โคมินเทิร์น (คอมมิวนิสต์สากล) และรัฐคอมมิวนิสต์ในโคมีคอน กลุ่มตะวันออก และสนธิสัญญาวอร์ซอ ลัทธิมากซ์-เลนินยังคงเป็นอุดมการณ์ของรัฐคอมมิวนิสต์หลายรัฐทั่วโลก และอุดมการณ์อย่างเป็นทางการของพรรครัฐบาลประเทศจีน คิวบา ลาวและเวียดนาม
ตรงแบบรัฐคอมมิวนิสต์บริหารราชการแผ่นดินผ่านระบบศูนย์รวมอำนาจปกครองแบบประชาธิปไตย (democratic centralism) โดยกลไกพรรคคอมมิวนิสต์รวมศูนย์พรรคเดียว พรรคการเมืองเหล่านี้ปกติเป็นลัทธิมากซ์-เลนิน หรือรูปแบบเฉพาะชาติ เช่น ลัทธิเหมาหรือลัทธิติโต โดยมีเป้าหมายอย่างเป็นทางการเพื่อบรรลุสังคมนิยมและก้าวหน้าสู่สังคมคอมมิวนิสต์ มีหลายกรณีที่รัฐคอมมิวนิสต์มีกระบวนการมีส่วนร่วมทางการเมืองซึ่งเกี่ยวข้องกับองค์การที่มิใช่พรรคอย่างอื่น เช่น การมีส่วนร่วมแบบประชาธิปไตยทางตรง คณะกรรมการโรงงานและสหภาพแรงงาน แม้ว่าพรรคคอมมิวนิสต์เป็นศูนย์กลางแห่งอำนาจ สภาพทางสังคม-เศรษฐกิจของรัฐคอมมิวนิสต์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งของสหภาพโซเวียตซึ่งเป็นตัวอย่างสำคัญ มีการถกเถียงกันมาก โดยมีการระบุต่าง ๆ กันว่าเป็นรูปแบบหนึ่งของระบบคติรวมหมู่ข้าราชการประจำบ้าง ทุนนิยมโดยรัฐบ้าง สังคมนิยมโดยรัฐบ้าง หรือเป็นวิถีการผลิตที่มีเอกลักษณ์เบ็ดเสร็จบ้าง
คำว่า "รัฐคอมมิวนิสต์" เป็นคำที่นักประวัติศาสตร์ นักรัฐศาสตร์และสื่อตะวันตกใช้เรียกประเทศเหล่านี้และใช้แยกกับรัฐสังคมนิยมอื่น แต่รัฐเหล่านี้มิได้เรียกตนเองหรืออ้างว่าได้บรรลุลัทธิคอมมิวนิสต์แล้ว กล่าวคือ ประเทศเหล่านี้เรียกตนเองว่าเป็นสังคมนิยมที่กำลังอยู่ในกระบวนการสร้างสังคมนิยม คำที่รัฐเหล่านี้ใช้เรียกตนเอง เช่น ประชาธิปไตยชาติ ประชาธิปไตยประชาชน โน้มเอียงไปทางสังคมนิยม หรือรัฐกรรมกรและชาวนา นักวิชาการ นักวิจารณ์การเมืองและผู้ทรงคุณวุฒิอื่นมักแบ่งแยกรัฐคอมมิวนิสต์กับรัฐสังคมนิยมประชาธิปไตย โดยกลุ่มแรกใช้หมายถึงกลุ่มตะวันออก และกลุ่มหลังหมายถึงกลุ่มตะวันตกที่ใช้ระบอบประชาธิปไตยและมีพรรคสังคมนิยม เช่น บริเตน ฝรั่งเศส สวีเดน เป็นต้น

รัฐคอมมิวนิสต์ในปัจจุบันมีประเทศที่ปกครองด้วยรัฐบาลลัทธิมากซ์-เลนินและใช้ระบบพรรคการเมืองเดี่ยวเหลือเพียง 4 ประเทศเท่านั้น ได้แก่ สาธารณรัฐประชาชนจีน คิวบา ลาว และเวียดนาม ส่วนเกาหลีเหนือไม่ได้ยึดถืออุดมการณ์ตามแบบฉบับลัทธิมากซ์-เลนินแล้ว หากแต่ยึดถืออุดมการณ์ตามหลัก จูเช ที่ฉายภาพว่าพัฒนามาจากลัทธิมากซ์-เลนินแทน ในขณะที่พรรคคอมมิวนิสต์หรือพรรคการเมืองสืบทอดที่หลงเหลืออยู่ก็ยังคงมีบทบาททางการเมืองที่สำคัญในหลายประเทศ เช่น พรรคคอมมิวนิสต์แห่งแอฟริกาใต้ที่เข้าร่วมเป็นพรรครัฐบาลภายใต้การนำของพรรคสมัชชาแห่งชาติแอฟริกา ฝ่ายคอมมิวนิสต์ที่เป็นรัฐบาลปกครองรัฐเกรละของอินเดีย ฝ่ายคอมมิวนิสต์ที่ครองเสียงข้างมากในรัฐสภาเนปาล สาธารณรัฐประชาชนจีนได้ปรับเปลี่ยนมุมมองที่ตกทอดมาจากลัทธิเหมาหลายด้าน เช่นเดียวกันกับลาว เวียดนาม และคิวบา (มีการเปลี่ยนแปลงน้อยกว่า) โดยรัฐบาลของประเทศเหล่านี้ได้ผ่อนคลายการควบคุมทางเศรษฐกิจลงเพื่อกระตุ้นการเติบโต ทั้งนี้รัฐบาลจีนภายใต้การนำของเติ้ง เสี่ยวผิง ได้เริ่มปฏิรูประบบเศรษฐกิจในปี ค.ศ. 1978 ซึ่งหลังจากนั้นเป็นต้นมาจีนสามารถลดระดับความยากจนลงจากร้อยละ 51 ในสมัยเหมา เจ๋อตุง มาเป็นเพียงร้อยละ 6 ในปี ค.ศ. 2001 ในขณะเดียวกันยังได้ริเริ่มเขตเศรษฐกิจพิเศษไว้สำหรับกิจการที่อิงกับระบบตลาดเป็นหลัก โดยที่ไม่ต้องกังวลการควบคุมหรือการแทรกแซงจากรัฐบาลกลาง ส่วนประเทศอื่น ๆ ที่ประกาศตนว่ายึดถือในอุดมการณ์ลัทธิมากซ์-เลนิน เช่น เวียดนาม ก็พยายามริเริ่มการปฏิรูปเศรษฐกิจให้อิงกับระบบตลาดด้วยการปฏิรูปทางเศรษฐกิจนี้บางครั้งถูกวิจารณ์จากโลกภายนอกว่าเป็นการถอยกลับไปหาลัทธิทุนนิยม แต่พรรคคอมมิวนิสต์แย้งว่าเป็นการปรับตัวที่จำเป็นเพื่อให้สอดรับกับสภาพความเป็นจริงหลังการล่มสลายของสหภาพโซเวียต และเพื่อใช้สมรรถนะทางอุตสาหกรรมให้เกิดประโยชน์สูงสุด ในประเทศที่ดำเนินการปฏิรูปเหล่านี้ ที่ดินทั้งมวลถือเป็นทรัพย์สินสาธารณะซึ่งบริหารจัดการโดยรัฐ เช่นเดียวกับอุตสาหกรรมและบริการที่จำเป็น รวมไปถึงทรัพยากรธรรมชาติ ดังนั้นภาครัฐจึงถือเป็นภาคส่วนทางเศรษฐกิจหลักในระบบเศรษฐกิจดังกล่าว และรัฐเป็นผู้มีบทบาทกลางในการประสานงานเพื่อให้เกิดพัฒนาการทางเศรษฐกิจ
==ผู้นำรัฐคอมมิวนิสต์==
{|class="wikitable"
!width=150px|ประเทศ
!width=95px|หัวหน้าพรรค
!width=95px|ประมุขแห่งรัฐ
!width=95px|หัวหน้ารัฐบาล
|-
|
|align="center" colspan="2"|100pxสี จิ้นผิง(ตั้งแต่ปี 2012)
|align="center"|100pxหลี่ เค่อเฉียง(ตั้งแต่ปี 2012)
|-
|
|align="center" colspan="2"|100pxคิม จ็อง-อึน(ตั้งแต่ปี 2011)
|align="center"|คิม แจ-รย็อง(ตั้งแต่ปี 2019)
|-
|
|align="center"|100pxราอุล กัสโตร(ตั้งแต่ปี 2006)
|align="center"|100pxมิเกล ดิอัซ-กาเนล(ตั้งแต่ปี 2018)
|align="center"|มานูเอล มาร์เรโร กรุซ(ตั้งแต่ปี 2019)
|-
|
|align="center" colspan="2"|100pxทองลุน สีสุลิด(ตั้งแต่ 2021)
|align="center"|พันคำ วิพาวัน(ตั้งแต่ 2021)
|-
|
|align="center" colspan= "2" |100pxเหงียน ฟู้ จ่อง(หัวหน้าพรรคตั้งแต่ปี 2011, ประมุขแห่งรัฐตั้งแต่ปี 2018)
|align= "center|100pxเหงียน ซวน ฟุก(ตั้งแต่ปี 2016)
|-
|}
==รัฐคอมมิวนิสต์ในอดีต==
{|class="wikitable"
|-
!ประเทศ
!ช่วงปี
!รัฐสืบทอดในปัจจุบัน
|-
| 
| 1917–1922
| 
|-
|  สาธารณรัฐโซเวียตแห่งทหารและป้อมปราการ-ผู้สร้างแห่งไนส์ซาร์
| 1917–1918
| 
|-
|  สาธารณรัฐโซเวียตโอเดสซา
| 1918
| 
|-
|  สาธารณรัฐโซเวียตดอแนตสก์–กรือวึยรีห์
| 1918
| 
|-
|  ชุมชนแรงงานเอสโตเนีย
| 1918–1919
| 
|-
|  สาธารณรัฐโซเวียตสังคมนิยมลัตเวีย
| 1918–1920
| 
|-
|  สาธารณรัฐสังคมนิยมเยอรมนีอิสระ
| 1918–1919
| 
|-
|  สาธารณรัฐสังคมนิยมแรงงานฟินแลนด์
| 1918
| 
|-
|  สาธารณรัฐโซเวียตอาลซัส
| 1918
| 
|-
|  สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตไครเมีย
| 1919
| 
|-
|  สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตยูเครน
| 1919–1922
| 
|-
|  สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเบสซาราเบีย
| 1919–1924
| 
|-
|  สาธารณรัฐโซเวียตมุงฮัน
| 1919
| 
|-
|  สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลิทัวเนีย-เบียโลรัสเซีย
| 1919
| 
|-
|  สาธารณรัฐโซเวียตสโลวัก
| 1919
| 
|-
|  สาธารณรัฐโซเวียตฮังการี
| 1919
| 
|-
|  โซเวียตลิเมอริค
| 1919
| 
|-
|  สาธารณรัฐตะวันออกไกล
| 1920–1922
| 
|-
|  สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตกาลิเซีย
| 1920
| 
|-
|  สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเปอร์เซีย
| 1920–1921
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาชนตูวา
| 1921–1944
| 
|-
|  รัฐข่านแห่งมองโกล
| 1921–1924
| 
|-
| 
| 1922–1991
| 
|-
| 
| 1924–1992
| 
|-
|  เขตเสรี
| 1927–1949
| 
|-
|  โซเวียตเหงะ-ห่า
| 1930–1931
| 
|-
|  รัฐบาลประชาชนปฏิวัติสาธารณรัฐจีน
| 1933–1934
| 
|-
|  สาธารณรัฐสังคมนิยมอัสตูเรียส
| 1934
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาธิปไตยฟินแลนด์
| 1939–1940
| 
|-
|  รัฐบาลประชาธิปไตยแอลเบเนีย
| 1944–1946
| 
|-
|  สาธารณรัฐเตอร์กิสถานตะวันออก
| 1944–1949
| 
|-
|  รัฐบาลประชาชนอาเซอร์ไบจาน
| 1945–1946
| 
|-
| 
| 1945–1992
| 
|-
|  สาธารณรัฐโปแลนด์
| 1945–1947
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาชนมองโกเลียใน
| 1945
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาชนเกาหลี
| 1945–1946
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาชนบัลแกเรีย
| 1946–1990
| 
|-
|  สาธารณรัฐสังคมนิยมประชาชนแอลเบเนีย
| 1946–1992
| 
|-
|  สาธารณรัฐฮังการี
| 1946–1949
| 
|-
|  สาธารณรัฐมาฮาบัด
| 1946–1947
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาชนโปแลนด์
| 1947–1989
| 
|-
|  สาธารณรัฐสังคมนิยมโรมาเนีย
| 1947–1989
| 
|-
|  
| 1948–1990
| 
|-
|  สาธารณรัฐมาคูตาเลีย
| 1948–1958
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาชนฮังการี
| 1949–1989
| 
|-
| 
| 1949–1990
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาธิปไตยเวียดนาม
| 1954–1976
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาชนแซนซิบาร์และเพมบา
| 1963–1964
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเยเมน
| 1967–1990
| 
|-
|  รัฐบาลปฏิวัติเฉพาะกาลแห่งสาธารณรัฐเวียดนามใต้
| 1969–1976
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาธิปไตยโซมาลี
| 1969–1991
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาชนคองโก
| 1969–1992
| 
|-
|  รัฐบาลทหารสังคมนิยมเฉพาะกาลเอธิโอเปีย
| 1974–1987
| 
|-
|  กัมพูชาประชาธิปไตย
| 1975–1979
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาชนโมซัมบิก
| 1975–1990
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาชนแองโกลา
| 1975–1999
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาธิปไตยมาดากัสการ์
| 1975–1992
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาชนเบนิน
| 1975–1990
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาธิปไตยอัฟกานิสถาน
| 1978–1992
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาชนกัมพูชา
| 1979–1989
| 
|-
|  รัฐบาลปฏิวัติประชาชนเกรเนดา
| 1979–1983
| 
|-
|  บูร์กินาฟาโซ
| 1984–1987
| 
|-
|  สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเอธิโอเปีย
| 1987–1991
| 
|-
|  รัฐกัมพูชา
| 1989–1992
| 
|-
|  รัฐบาลชั่วคราวสหภาพแห่งชาติและการปลดปล่อยแห่งชาติกัมพูชา
| 1994–1998
| 
|-
|}
==ดูเพิ่ม==
รัฐสังคมนิยม
==อ้างอิง==
ระบอบการปกครอง