พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์

มหาอำมาตย์โท พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์ (5 สิงหาคม พ.ศ. 2399 – 4 มกราคม พ.ศ. 2468) เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว อดีตองคมนตรี ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นพระโสทรเชษฐภาดาใน สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส
== พระประวัติ ==
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์ มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าเกษมสันต์โสภาคย์ เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาแพ เมื่อวันที่ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2399
ในรัชสมัยรัชกาลที่ 5 พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าเกษมสันต์โสภาคย์ เป็นพระเจ้าน้องยาเธอที่มีบทบาทในงานวรรณกรรมในช่วงต้นรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเป็นเจ้าของและบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ดรุโณวาท ซึ่งเป็นหนังสือพิมพ์ฉบับแรกที่เผยแพร่แก่ประชาชน และดำเนินการโดยคนไทย เริ่มออกฉบับแรกเมื่อ พ.ศ. 2417 ชื่อหนังสือมีความหมายว่า "โอวาทหรือคำสอนของคนหนุ่ม" มีทั้งสารคดีและบันเทิงคดี มีสาระทันสมัย แสดงความสามารถและสติปัญญาของคนหนุ่มรุ่นใหม่ในยุคนั้น
ปี พ.ศ. 2454  พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานยศเป็นมหาอำมาตย์โท ต่อมาในปี พ.ศ. 2456 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เลื่อนพระอิสริยยศเป็นกรมหลวง มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์ มุสิกนาม ทรงศักดินา 15,000 ตามพระราชกำหนดอย่างพระองค์เจ้าต่างกรมในพระบรมมหาราชวัง
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์ ทรงรับราชการในโรงพิมพ์และการเสื้อหมวก เป็นพนักงานจารึกอักษรในแผ่นศิลาประดับวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เป็นผู้ช่วยปลัดทูลฉลองกระทรวงยุติธรรม อธิบดีผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์คดีหลวง อธิบดีศาลอุทธรณ์ และกรรมการผู้พิพากษาศาลฎีกา
นอกจากนี้ยังทรงดำรงตำแหน่งองคมนตรีในรัชกาลที่ 5 ตั้งแต่วันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2435 และทรงดำรงตำแหน่งองคมนตรีต่อมาในรัชสมัยรัชกาลที่ 6 จนสิ้นพระชนม์
== สิ้นพระชนม์ ==
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์ สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2467 (นับปัจจุบัน พ.ศ. 2468) สิริพระชันษาได้  มีพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2468 ณ พระเมรุ ท้องสนามหลวง
== พระโอรสและธิดา ==
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์ ทรงเป็นต้นราชสกุลเกษมสันต์ เสกสมรสกับหม่อมเจ้าหญิงแฉ่ง นิลรัตน์ พระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา โดยนอกจากนี้ยังทรงมีหม่อมอีก 14 ท่าน ได้แก่
หม่อมหลวงแย้ม  (ราชสกุลเดิม: อสุนี)
หม่อมสุทธิ
หม่อมนิล
หม่อมเจียม  (สกุลเดิม: คชเสนี) ธิดา สมิงอังวะมังสี (ทองคำ) คชเสนี
หม่อมมาลัย
หม่อมราชวงศ์หญิงเป้า (ราชกุลเดิม: อสุนี)
หม่อมราชวงศ์หญิงละม้าย (ราชสกุลเดิม: สุริยกุล) ธิดาหม่อมเจ้าอินทนิล สุริยกุล
หม่อมนวล
หม่อมทองสุก
หม่อมอั๋น
หม่อมห่วง (ราชสกุลเดิม: ปาลกะวงศ์ ณ อยุธยา)
หม่อมปลื้ม
หม่อมราชวงศ์หญิงนวลจันทร์ (ราชสกุลเดิม: อิศรเสนา) ธิดาหม่อมเจ้ากระจ่าง อิศรเสนา และหม่อมเจ้าหญิงเลื่อน เกสรา
หม่อมเพียร (สกุลเดิม: ดิษฐชัย)
โดยมีพระโอรสธิดารวมทั้งหมด 64 พระองค์ เป็นชาย 39 พระองค์ หญิง 22 พระองค์ และไม่ทราบว่าเป็นชายหรือหญิง 3 พระองค์
==พระเกียรติยศ==
=== พระอิสริยยศ ===
พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าเกษมสันต์โสภาคย์ (5 สิงหาคม พ.ศ. 2399 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าเกษมสันต์โสภาคย์ (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - พ.ศ. 2426)
พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นพรหมวรานุรักษ์ (พ.ศ. 2426 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพรหมวรานุรักษ์ (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2456)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์ (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2456 - 4 มกราคม พ.ศ. 2467)
== พระยศ ==
=== พระยศพลเรือน ===
มหาอำมาตย์โท
17 เมษายน 2457 – มหาเสวกโทพิเศษ
=== พระยศเสือป่า ===
13 กรกฎาคม 2455 – นายหมู่โท
นายหมวดเอก
== เครื่องราชอิสริยาภรณ์ ==
== พงศาวลี ==
== อ้างอิง ==
พระราชโอรสในรัชกาลที่ 4
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
พระองค์เจ้าชาย
กรมหลวง
ราชสกุลเกษมสันต์
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายหน้า)
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ น.ร.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ช.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ม.
ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ม.ป.ร.2
ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ จ.ป.ร.2
ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ว.ป.ร.2
บรรณาธิการหนังสือพิมพ์
องคมนตรีในรัชกาลที่ 5