อำเภอคำตากล้า

คำตากล้า [คำ-ตา-กฺล้า] เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสกลนคร
== ประวัติ ==
ชนที่อพยพเข้ามาอยู่ใกล้แม่น้ำสงคราม และใกล้หนองคำมีหลายกลุ่ม คือ กลุ่มนามสกุล “ศรีสุราช”  “อุประ”  “บุตรละคร” “หงษ์คละ” “โคตรชมภู”  “หล้าหิบ”
ทั้งหมด เป็นชนเผ่า”ผู้ไท”  ที่มาจากเมืองบก เมืองวัง อั่งค่ำ ประเทศลาวบริเวณแขวงคำเกิดคำม่วนหรือเมืองบ่อในปัจจุบันนี้ อพยพมาเนื่องจากความแห้งแล้ง  ต่างก็ข้ามแม่น้ำโขงมาขึ้นฝั่งที่  จังหวัด นครพนม คือ อำเภอเรณูนคร    จังหวัดมุกดาหาร ที่อำเภอคำชะอี  และอพยพ ไปกาฬสินธุ์ ที่อำเภอเขาวง
“ผู้ไท” อยู่คำตากล้า อพยพมาจาก หลายที่ดังนี้
จากเมืองเว (อำเภอเรณูนคร) คือกลุ่มนามสกุล  ศรีสุราช
จากคำชะอี (อำเภอคำชะอี)   คือกลุ่มนามสกุล   อุประ
กลุ่มที่อพยพมาจากเมืองเวนับว่าเป็นกลุ่มใหญ่ที่สุดมีผู้นำและมีประวัติความเป็นมา และมีหลักฐานอ้างอิงได้ ชัดเจนดังนี้
เมื่อประมาณปี พ.ศ. 2420 อยู่ในช่วงสมัยรัชกาลที่ 5(ครองราชย์ พ.ศ. 2411-2453) ได้อพยพมาตั้งถิ่นฐานรกรากอยู่เมืองเว แขวงไทรบุรี(อำเภอเรณูนคร จ.นครพนม) ซึ่งเป็นถิ่นของกลุ่มผู้ไทจากเมืองบกเมืองวังอพยพมาตั้งรกรากอยู่ก่อนแล้ว เมื่อปี พ.ศ. 2369  ตอนต้นรัชกาลที่ 3  และตั้งเป็นอำเภอเรณูนครอย่างเป็นทางการเมื่อ พ.ศ. 2373
ขณะนั้นพี่ชายคนโตของกลุ่ม ชื่อ “ท้าวสีหราช”  เป็นผู้มีความสามารถ มีปัญญาเฉียบแหลม จึงได้สมัครเป็นทหาร ปฏิบัติหน้าที่ดีเด่นจนมีความดีความชอบได้รับแต่งตั้งเป็น “หลวงคำมุงคุณอาณาเขต” เป็นกรมการเมืองเว ต่อมาเกิดศึกสงครามทางฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง หลวงคำมุงคุณอาณาเขต ได้รับคำสั่งให้นำกองทัพไปปราบ แต่ไปแพ้สงครามกลับมา สาเหตุที่แพ้สงครามนั้น เพราะเกิดหดหู่ใจ เนื่องจากในขณะที่ทำการรบนั้น ท่านได้ฆ่าฟันสตรี  ซึ่งปกตินักรบโบราณจะไม่ให้คมดาบเปื้อนเลือดสตรีโดยไม่จำเป็น
ด้วยเหตุนี้ จำงทำให้เกิดท้อแท้ใจ พาทหารหนีกลับ ทางราชการถือว่ามีความผิด จึงมีคำสั่งปลดจากกรมการเมืองเว หลวงคำมุงคุณอาณาเขต เกิดความเสียใจอย่างยิ่ง หากขืนอยู่ไปก็อับอาย ลูกน้องบริวาร  จึงได้พาญาติพี่น้องอพยพหนีให้ไกลจากถิ่นเดิม ญาติพี่น้องที่ติดตามกันมามีดังนี้
ท้าวสีหราช(หลวงคำมุงคุณอาณาเขต) ,ท้าวก่ำ,ท้าวเหล็ก,ท้างกาลู,ท้าวต้อ,ท้าวไต,ท้าวม้าว,นางแพง และนางจอม  ในขณะที่อพยพมานั้น มีช้าง 7 เชือก ม้า  11   ตัว  วัวต่าง 14 ตัว มาพักอยู่บริเวณอำเภอพรรณานิคม ชั่วระยะหนึ่ง แล้วได้อพยพต่อมา ทำไร่ทำนาอยู่ที่บ้านนาบัวนาเหลือง คือตำบลหนองแวงขณะนี้ ต่อมาการทำมาหากินอัตคัดฝืดเคือง เนื่องจากอยู่ห่างไกลลำน้ำ จึงได้อพยพมาอยู่ที่บ้านท่ากกแดง อำเภอเซกา  จังหวัดหนองคาย ขณะนี้ เมื่ออยู่ที่บ้านท่ากกแดง ไม่สะดวกในการทำนา จึงได้อพยพข้ามฝั่งน้ำสงครามมาตั้งเป็นหมู่บ้านคำตากล้า
เมื่อ พ.ศ. 2456  รัชกาลที่ 6 โปรดให้ตราพระราชบัญญัตินามสกุล  จึงด้จดทะเบียนนามสกุล เมื่อ วันที่  21  เดือนเมษายน  พ.ศ. 2459 โดย             อำมาตย์โทพระสุนทรศักดิ์  ข้าหลวงประจำจังหวัดสกลนคร เป็นผู้แต่งตั้งอาศัยนามต้นตระกูลสีหราช เปลี่ยนเป็น ศรีสุราช(ซึ่งแผลงมาจาก สีหราช ชื่อเดิมของหลวงคำมุงคุณอาณาเขต) เมื่อท้าวสีหราชถึงแก่กรรม ได้ตั้งให้ท้าวกาลูเป็นหัวหน้าหมู่บ้าน โดยบ้านคำตากล้าขึ้นกับตำบลคูสะคาม อำเภอวานรนิวาส จังหวัดสกลนครเมื่อ พ.ศ. 2459  ได้แยกออกจากตำบลคูสะคาม เป็นตำบลคำตากล้า  นายไกรษร  ศรีสุราช บุตรคนที่ 4 ของหลวงคำมุงคุณอาณาเขต ได้รับแต่งตั้งให้เป็นกำนันคนแรกของตำบลคำตากล้า  มีบรรดาศักดิ์เป็น”ขุนศรีสุรเกษม”
วันที่  1 ตุลาคม  2463  ตั้งโรงเรียนบ้านคำตากล้าทำการสอนที่วัดศรีบุญเรือง
การตั้งโรงเรียนครั้งแรก เมื่อ พ.ศ. 2463   นั้นมี  ขุนศรีสุรเกษม ( นายไกรษร ศรีสุราช )   กำนันตำบลคำตากล้าในสมัยนั้นเป็นผู้อุปการะโรงเรียน ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2483   ได้ย้ายสถานที่เรียนจากศาลาการเปรียญวัดศรีบุญเรือง มาอยู่ที่อาคารเรียนใหม่ที่สร้างขึ้นในที่ดินของโรงเรียนเองและ  ได้เปลี่ยนชื่อเป็น “ โรงเรียนบ้านคำตากล้า (คำตากล้าราชประชานุกูล) ”   ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2499   ทางราชการมีความประสงค์ที่จะให้โรงเรียนมีชื่อที่เหมาะสมกับกาลสมัย จึงได้เปลี่ยนชื่อโรงเรียนเป็น
“ โรงเรียนบ้านคำตากล้า ” ปัจจุบันเปลี่ยนชื่อเป็น "โรงเรียนอนุบาลคำตากล้า"
ปีพ.ศ. 2517 ตำบลคำตากล้าได้รับการยกฐานะให้เป็นกิ่งอำเภอคำตากล้า   และเป็นอำเภอคำตากล้าจนถึงปัจจุบันนี้
== ที่ตั้งและอาณาเขต ==
อำเภอคำตากล้าตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอพรเจริญและอำเภอเซกา (จังหวัดบึงกาฬ)
ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภออากาศอำนวย
ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอวานรนิวาส
ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอบ้านม่วง
== การแบ่งเขตการปกครอง ==
=== การปกครองส่วนภูมิภาค ===
อำเภอคำตากล้าแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 4 ตำบล 61 หมู่บ้าน ได้แก่
{|class="wikitable"
|-
||1.||คำตากล้า|||| (Kham Ta Kla)||||16 หมู่บ้าน
|หมู่ที่ 1 บ้านคำตากล้า  หมู่ที่ 2 บ้านโคกอุดม  หมู่ที่ 3 บ้านหนองบก  หมู่ที่ 4 บ้านหนองพอกน้อย
หมู่ที่ 5 บ้านดงน้ำเย็น  หมู่ที่ 6 บ้านทุ่งคู่  หมู่ที่ 7 บ้านหนองเหมียดเมี่ยง  หมู่ที่ 8 บ้านวังเวิน
หมู่ที่ 9 บ้านสร้างคำ  หมู่ที่ 10 บ้านห้วยดินดำ  หมู่ที่ 11 บ้านบ่อคำ  หมู่ที่ 12 บ้านศรีดอกแก้ว
หมู่ที่ 13 บ้านผาศักดิ์  หมู่ที่ 14 บ้านแสนสุข  หมู่ที่ 15 บ้านนาคำ  หมู่ที่ 16 บ้านฉางบัวพา
|-
||2.||หนองบัวสิม|||| (Nong Bua Sim)||||16 หมู่บ้าน
|หมู่ที่ 1 บ้านหนองบัวสิม  หมู่ที่ 2 บ้านโคกทรายขาว  หมู่ที่ 3 บ้านนาถ่อน  หมู่ที่ 4 บ้านท่างาม
หมู่ที่ 5 บ้านปากโนต หมู่ที่ 6 บ้านเพีย หมู่ที่ 7 บ้านโพนก่อ  หมู่ที่ 8 บ้านดอนติ้ว
หมู่ที่ 9 บ้านหนองผามเรือ  หมู่ที่ 10 บ้านโพธิ์ชัย  หมู่ที่ 11 บ้านบึงบูรพา
หมู่ที่ 12 บ้านหนองบัวใต้  หมู่ที่ 13 บ้านหัวนาคำ  หมู่ที่ 14 บ้านเพียใต้
หมู่ที่ 15 บ้านท่าสาวเอ้  หมู่ที่ 16 บ้านนาล้อม
|-
||3.||นาแต้|||| (Na Tae)||||12 หมู่บ้าน
|หมู่ที่ 1 บ้านนาแต้ หมู่ที่ 2 บ้านดอนคำ หมู่ที่ 3 บ้านหนองพอกใหญ่ หมู่ที่ 4 บ้านไทยสมบูรณ์
หมู่ที่ 5 บ้านหนองแสง หมู่ที่ 6 บ้านวนาสวรรค์  หมู่ที่ 7 บ้านวันติสุข  หมู่ที่ 8 บ้านโพนทอง
หมู่ที่ 9 บ้านดงอีบ่าง หมู่ที่ 10 บ้านไทยเจริญ  หมู่ที่ 11 บ้านสระแก้ว หมู่ที่ 12 บ้านหนองเม็ก
|-
||4.||แพด|||| (Phaet)||||17 หมู่บ้าน
|หมู่ที่ 1 บ้านแพด หมู่ที่ 2 บ้านตาด หมู่ที่ 3 บ้านดอนกลาง  หมู่ที่ 4 บ้านดงอีด่อย
หมู่ที่ 5 บ้านสามแยกพัฒนา  หมู่ที่ 6 บ้านฝาง  หมู่ที่ 7 บ้านกุดจาน  หมู่ที่ 8 บ้านโนนสะอาด
หมู่ที่ 9 บ้านดงบัง หมู่ที่ 10 บ้านโนนไทรทอง หมู่ที่ 11 บ้านวังชมพู
หมู่ที่ 12 บ้านประชาสามัคคี  หมู่ที่ 13 บ้านพรสวรรค์  หมู่ที่ 14 บ้านนานิยม
หมู่ที่ 15 บ้านดงบังใต้  หมู่ที่ 16 บ้านโนนคะนึง  หมู่ที่ 17 บ้านตาดเหนือ
|}
=== การปกครองส่วนท้องถิ่น ===
ท้องที่อำเภอคำตากล้าประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 5 แห่ง ได้แก่
เทศบาลตำบลคำตากล้า ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลคำตากล้า
เทศบาลตำบลแพด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแพดทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลคำตากล้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคำตากล้า (นอกเขตเทศบาลตำบลคำตากล้า)
องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัวสิม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวสิมทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลนาแต้ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาแต้ทั้งตำบล
==สถานที่ท่องเที่ยว==
หนองสามขา ตำบลคำตากล้า
แม่น้ำสงคราม-บ้านผาศักดิ์
แม่น้ำสงคราม-บ้านท่างาม
สะพานข้ามแม่น้ำสงคราม คำตากล้า - ท่ากกแดง
สะพานข้ามแม่น้ำสงคราม บ้านดอนคำ - ปากโนด
วัดโพนก่อมีชมพู ใกล้บึงขนาดใหญ่(หนองหลวง) ตำบลหนองบัวสิม
วัดบูรพา ตำบลคำตากล้า
วัดศรีบุญเรือง ตำบลคำตากล้า
วัดสิงหาญ ตำบลหนองบัวสิม
วัดเทพเจริญปานพรหม
วัดนิพเพธพลาราม ตำบลแพด
วัดไตรสิกขาทลามลตาราม ตำบลแพด
วัดโพธิ์ชัย ตำบลแพด
วัดป่าประดับทรงธรรม (บ้านตาด) ตำบลแพด
วัดป่าศรีพนาวัลย์ ตำบลแพด
วัดป่าบ้านโนนทับช้าง
วัดสามัคคีวราราม
วัดสามัคคีกระนำเขียว
วัดแจ้งมณีวรรณ
วัดกลางลำขุน
วัดโพนสวรรค์
สำนักสงฆ์ศีวงกล
==สถานศึกษา==
โรงเรียนคำตากล้าราชประชาสงเคราะห์ (โรงเรียนในงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน และต้นแบบโรงเรียนในฝัน)
โรงเรียนเทศบาลคำตากล้า ตำบลคำตากล้า
โรงเรียนอนุบาลคำตากล้า ตำบลคำตากล้า
โรงเรียนอนุบาลร่มเกษ ตำบลคำตากล้า
โรงเรียนบ้านหนองพอกน้อย ตำบลคำตากล้า
โรงเรียนบ้านท่างาม ตำบลหนองบัวสิม
โรงเรียนบ้านแสนสุขสามัคคี ตำบลคำตากล้า
โรงเรียนบ้านหนองบัวสิม ตำบลหนองบัวสิม
โรงเรียนบ้านเพีย ตำบลหนองบัวสิม
โรงเรียนบ้านแพดพิทยารัตน์ ตำบลแพด
โรงเรียนศึกษาประชาสามัคคี ตำบลแพด
โรงเรียนบ้านนาแต้ ตำบลนาแต้
โรงเรียนชุมชนพอกใหญ่ไทยสมบูรณ์ ตำบลนาแต้
โรงเรียนบ้านอนคำ ตำบลนาแต้
==การคมนาคม==
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2096
==อ้างอิง==
คำตากล้า