จังหวัดระนอง

ระนอง เป็นจังหวัดชายฝั่งทะเลตะวันตกของภาคใต้ มีพื้นที่ประมาณ 2,141,250 ไร่ มีพื้นที่ติดต่อทางตะวันออกติดต่อกับจังหวัดชุมพร ทางใต้ติดกับจังหวัดสุราษฎร์ธานีและจังหวัดพังงา ทางตะวันตกติดกับประเทศพม่าและทะเลอันดามัน มีลักษณะพื้นที่เรียวและแคบ มีความยาวถึง 200 กิโลเมตร และมีความแคบในบริเวณอำเภอกระบุรี เพียง 9 กิโลเมตร
ระนองเป็นอีกจังหวัดหนึ่งที่มีประวัติความเป็นมายาวนานนับตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยาเรืองอำนาจ เดิมเป็นหัวเมืองขนาดเล็กขึ้นกับเมืองชุมพร คำว่าระนองเพี้ยนมาจากคำว่า แร่นอง เนื่องจากในพื้นที่จังหวัดมีแร่อยู่มากมาย
==ชื่อเรียก==
ชื่อระนอง บ้างอธิบายหมายถึง "แร่เนืองนองคือท้องถิ่นมีแร่อุดมสมบูรณ์ จากแร่เนืองนอง" จึงกลายเสียงเป็นระนอง บ้างว่าอาจมาจากคนที่ชื่อ นายนอง เป็นผู้นำและเป็นหัวหน้าหมู่บ้านซึ่งต่อมาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นหลวงระนอง
คำว่า "ระนอง" ยังมีเสียงใกล้เคียงภาษาอินโดนีเซียว่า "ระนาห์" (Ranah) หมายถึงทุ่งหญ้าหรือเทือกเขาที่ทอดยาว (Kamus Indonesia Inggris) ระนองอาจเป็นคำมลายู คือ "ระ" มาจากเสียงคำท้ายของกัวลา (Guala) แปลว่าปากน้ำ ส่วนคำว่า "นอง" หมายถึงชื่อของแม่น้ำนอง ซึ่งเป็นลำน้ำสายสั้น ๆ ไหลลงสู่ปากน้ำกระ ระนองจึงหมายถึงปากน้ำนองหรือปากแม่น้ำระนอง นอกจากนั้นยังสันนิษฐานว่าอาจเป็นคำยืมมาจากภาษาพม่าคำว่า "ระนัว" (Ranou) หมายถึงผู้ซึ่งอยู่ด้วยความหวัง
==ประวัติ==
เมืองระนองเคยเป็นชุมชนโบราณที่มีการติดต่อค้าขายกับอินเดียและจีน เป็นเส้นทางที่เดินลัดเทือกเขาตะนาวศรีจากต้นน้ำกระบุรีคือที่ปากจั่นไปยังต้นแม่น้ำชุมพร เป็นชุมชนโบราณอันดับสองรองจาก ชุมชนภูเขาทอง กำพวน กิ่งอำเภอสุขสำราญ ปรากฏคำว่า กระบุรี จารึกอยู่ที่ฐานพระพุทธรูปโบราณที่อำเภอไชยา และปรากฏหลักฐานบันทึกของจีนเรียกกระบุรี (อำเภอกระบุรีในปัจจุบัน) ว่าเกียโลหิ และครหิ (Ki - Lo - Hi - Karahi) จากหนังสือการค้าเมืองนานไฮ ระบุว่า เกียโลหิ ครหิ หรือกระบุรี เคยส่งทูตไปติดต่อค้าขายที่เมืองจีน เมื่อ พ.ศ. 1151 ในรัชสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถกับสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 ระหว่าง พ.ศ. 1991–2072 เมืองระนองมีลักษณะเป็นหัวเมืองขนาดเล็ก ขึ้นอยู่กับเมืองชุมพร ซึ่งเป็นหัวเมืองชั้นตรี นอกจากเมืองระนองแล้วยังมีเมืองตระ (อำเภอกระบุรี)
เมืองระนองมีชื่อปรากฏอยู่ในพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชและพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ว่าเป็นเมืองที่พม่ายกทัพผ่านเข้ามาเพื่อไปตีเมืองชุมพร เมืองระนองมีพลเมืองอยู่น้อย มีราษฎรจากเมืองชุมพรและเมืองหลังสวน อพยพเข้ามาขุดแร่ดีบุกไปขายมาแต่โบราณ ทางราชการได้ผ่อนผันให้ราษฎรส่งส่วยดีบุกแทนการรับราชการ โดยให้มีเจ้าอากรภาษีรับผูกขาดอากรดีบุก มีอำนาจที่จะซื้อและเก็บส่วยดีบุกแก่ทางราชการ ผู้รวบรวมและจัดส่งส่วยอากรแร่ดีบุกให้ทางราชการนั้น ราษฎรชาวเมืองได้ยกย่องให้ "นายนอง" ซึ่งเป็นผู้นำที่ดีและเป็นหัวหน้าหมู่บ้าน นายนองมีความดีความชอบในภาระหน้าที่ดังกล่าว จึงได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น "หลวงระนอง" เจ้าเมืองคนแรก
ในปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ พ.ศ. 2387 มีคนจีนชื่อ คอซูเจียง ซึ่งต่อมาได้เป็นพระยารัตนเศรษฐี (คอซูเจียง ณ ระนอง) ได้เดินทางมาตั้งภูมิลำเนาอยูที่เมืองตะกั่วป่า ได้ยื่นเรื่องขอประมูลอากรดีบุกแขวงเมืองตระและระนองได้ ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้สำเร็จราชการเมืองระนอง ในเวลาต่อมาโปรดเกล้าฯ ให้ยกเมืองระนองและเมืองตระ ขึ้นเป็นหัวเมืองจัตวา ขึ้นตรงต่อกรุงเทพและเลื่อนบรรดาศักดิ์พระรัตนเศรษฐี ขึ้นเป็น พระยารัตนเศรษฐี ผู้ว่าราชการเมืองระนอง เมื่อ พ.ศ. 2405 สมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมืองระนองได้โอนมาขึ้นกับมณฑลภูเก็ต
== ภูมิประเทศ ==
สภาพภูมิประเทศของระนอง ประกอบด้วยภูเขาสูงในทางทิศตะวันออก และลาดลงสู่ทะเลอันดามันในทางทิศตะวันตก มีแม่น้ำและคลองสำคัญหลายสาย และมีภูเขาสูงสุดคือ ภูเขาพ่อตาโชงโดง
แม่น้ำลำคลองที่สำคัญมีดังนี้
แม่น้ำกระบุรี เป็นแม่น้ำที่กั้นพรมแดนไทย-พม่า มีความยาวประมาณ 95 กิโลเมตร
คลองลำเลียง มีความยาวประมาณ 20 กิโลเมตร
คลองปากจั่น ไหลลงสู่แม่น้ำกระบุรี มีความยาวประมาณ 30 กิโลเมตร
คลองวัน ไหลลงสู่แม่น้ำกระบุรี มีความยาวประมาณ 20 กิโลเมตร
คลองกระบุรี มีความยาวประมาณ 20 กิโลเมตร
คลองละอุ่น ไหลลงสู่แม่น้ำกระบุรี มีความยาวประมาณ 35 กิโลเมตร
คลองหาดส้มแป้น มีความยาวประมาณ 19 กิโลเมตร
คลองกะเปอร์ มีความยาวประมาณ 32 กิโลเมตร
คลองกำพวน  มีความยาวประมาณ 19 กิโลเมตร
== ภูมิอากาศ ==
จังหวัดระนองได้ชื่อว่าเป็นเมือง "ฝนแปด แดดสี่" นั่นคือมีฝนตก 8 เดือน และฝนแล้งเพียง 4 เดือน นับว่าเป็นจังหวัดที่ฝนตกชุกมากที่สุดในประเทศไทย เนื่องจากอยู่ติดกับทะเลอันดามัน ได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้อย่างมาก
== หน่วยการปกครอง ==
การปกครองแบ่งออกเป็น 5 อำเภอ 30 ตำบล 167 หมู่บ้าน
{|
|--- valign=top
||
อำเภอเมืองระนอง
อำเภอละอุ่น
อำเภอกะเปอร์
อำเภอกระบุรี
อำเภอสุขสำราญ
||&nbsp;
|}
=== การปกครองส่วนท้องถิ่น ===
เทศบาลเมือง
เทศบาลเมืองระนอง
เทศบาลเมืองบางริ้น
== รายชื่อเจ้าเมืองและผู้ว่าราชการจังหวัด ==
{|class="wikitable"
! colspan="10" style="background: #ffdead;" | รายชื่อผู้ว่าราชการจังหวัดระนอง
|-
! rowspan="1"|ชื่อ
! rowspan="1"|เข้ารับตำแหน่ง
! rowspan="1"|สิ้นสุดการดำรงตำแหน่ง
|-
| 1. หลวงระนอง (นายระนอง)
| สมัยรัชกาลที่ 2
| พ.ศ. 2397
|-
| 2. พระยารัตนเศรษฐี (คอซูเจียง ณ ระนอง 許泗漳)
| พ.ศ. 2397
| พ.ศ. 2420
|-
| 3. พระยารัตนเศรษฐี (คอซิมก๊อง ณ ระนอง 許心廣)
| พ.ศ. 2420
| พ.ศ. 2433
|-
| 4. พระยารัตนเศรษฐี (คออยู่หงี่ ณ ระนอง 許如義)
| พ.ศ. 2433
| พ.ศ. 2460
|-
| 5. พระระนองบุรีศรีสมุทเขตต์ (คออยู่โง้ย)
| พ.ศ. 2460
| พ.ศ. 2468
|-
| 6. พระยาอมรศักดิ์ประสิทธิ์ (ทนง บุญนาค)
| พ.ศ. 2468
| พ.ศ. 2472
|-
| 7. พระอมรฤทธิธำรง (พร้อม ณ ถลาง)
| พ.ศ. 2472
| พ.ศ. 2476
|-
| 8. พระบูรพทิศอาทร (คออยู่เพิ่ม ณ ระนอง)
| พ.ศ. 2476
| พ.ศ. 2482
|-
| 9. นายพืชน์ เดชะคุปต์
| พ.ศ. 2482
| พ.ศ. 2484
|-
| 10. นายถนอม วิบูลมงคล
| พ.ศ. 2484
| พ.ศ. 2487
|-
| 11. นายเนื่อง อ.ปาณิกบุตร
| 22 กันยายน 2487
| 19 มกราคม 2488
|-
| 12. นายจันทร์ สมบูรณ์กุล
| 25 มกราคม 2488
| 20 ตุลาคม 2489
|-
| 13. นายแสวง ทิมทอง
| 28 ตุลาคม 2489
| 23 พฤษภาคม 2492
|-
| 14. นายคีรี ศรีรัฐนิยม
| 3 มิถุนายน 2492
| 12 ตุลาคม 2496
|-
| 15. นายแสวง ชัยอาญา
| 2 ธันวาคม 2496
| 12 ตุลาคม 2497
|-
| 16. นายวิเวก จันทโรจวงศ์
| 12 ตุลาคม 2497
| 23 กันยายน 2501
|-
| 17. นายพันธุ สายตระกูล
| 23 กันยายน 2501
| 20 เมษายน 2504
|-
| 18. พ.ต.อ.บุญณรงค์ วัฑฌนายน
| 20 เมษายน 2504
| 30 กันยายน 2508
|-
| 19. นายมนตรี จันทรปรรณิก
| 1 ตุลาคม 2508
| 30 เมษายน 2512
|-
| 20. นายวงษ์ ช่อวิเชียร
| 1 พฤษภาคม 2512
| 30 กันยายน 2513
|-
| 21. ร.ต.ท.ชาญ เวชเจริญ
| 1 ตุลาคม 2513
| 30 กันยายน 2518
|-
| 22. นายจำลอง พลเดช
| 1 ตุลาคม 2518
| 9 พฤษภาคม 2520
|-
| 23. นายปัญญา ฤกษ์อุไร
| 10 พฤษภาคม 2520
| 7 ตุลาคม 2521
|-
| 24. นายไพฑูรย์ ลิมปิทีป
| 8 ตุลาคม 2521
| 2 กุมพาพันธ์ 2523
|-
| 25. นายพร อุดมพงษ์
| 3 กุมภาพันธ์ 2523
| 7 ตุลาคม 2525
|-
| 26. นายสาคร เปลี่ยนอำไพ
| 8 ตุลาคม 2525
| 30 กันยายน 2528
|-
| 27. 	นายอำพัน คล้ายชัง
| 1 ตุลาคม 2528
| 30 กันยายน 2530
|-
| 28. พ.ต.เฉลิม สุภมร
| 1 ตุลาคม 2530
| 30 กันยายน 2533
|-
| 29. ร.ต.สมพร กุลวานิช
| 1 ตุลาคม 2533
| 30 กันยายน 2534
|-
| 30. นายจำนง เฉลิมฉัตร
| 1 ตุลาคม 2534
| 30 กันยายน 2537
|-
| 31. นายสถิตย์ แสงศรี
| 1 ตุลาคม 2537
| 30 กันยายน 2538
|-
| 32. นายศิระ ชวนะวิรัช
| 1 ตุลาคม 2538
| 30 กันยายน 2539
|-
| 33. นายชัยจิตร รัฐขจร
| 1 ตุลาคม 2539
| 15 เมษายน 2541
|-
| 34. นายสถิตย์ แสงศรี
| 16 เมษายน 2541
| 30 กันยายน 2541
|-
| 35. นายทรงวุฒิ งามมีศรี
| 1 ตุลาคม 2541
| 30 กันยายน 2542
|-
| 36. ร.ท.ธวัช หันตรา
| 1 ตุลาคม 2542
| 30 กันยายน 2544
|-
| 37. นายนพพร จันทรถง
| 1 ตุลาคม 2544
| 30 กันยายน 2546
|-
| 38. นายวินัย มงคลธารณ์
| 1 ตุลาคม 2546
| 30 กันยายน 2548
|-
| 39. นายเมฆินทร์ เมธาวิกูล
| 1 ตุลาคม 2548
| 12 พฤศจิกายน 2549
|-
| 40. นางกาญจนาภา กี่หมัน
| 13 พฤศจิกายน 2549
| 30 กันยายน 2551
|-
| 41. นายวันชาติ วงษ์ชัยชนะ
| 1 ตุลาคม 2551
| 25 พฤศจิกายน 2554
|-
| 42. นายพีระศักดิ์ หินเมืองเก่า
| 28 พฤศจิกายน 2554
| 7 ตุลาคม 2555
|-
| 43. ว่าที่ร้อยตรี เชิดศักดิ์ จำปาเทศ
| 19 พฤศจิกายน 2555
| 30 กันยายน 2557
|-
| 44. นายสุริยันต์ กาญจนศิลป์
| 3 พฤศจิกายน 2557
| 30 กันยายน 2559
|-
| 45. นายจตุพจน์ ปิยัมปุตระ
| 1 ตุลาคม 2559
| 30 กันยายน 2563
|-
| 46. นายสมเกียรติ ศีรษะเนตร
| 1 ตุลาคม 2563
| 30 กันยายน 2565
|-
| 47. นายศักระ กปิลกาญจน์
| 2 ธันวาคม 2565
| 30 กันยายน 2566
|-
|}
== การขนส่ง ==
=== ระยะทางจากตัวจังหวัดไปอำเภอต่างๆ ===
อำเภอละอุ่น 34 กิโลเมตร
อำเภอกะเปอร์ 53 กิโลเมตร
อำเภอกระบุรี 62 กิโลเมตร
อำเภอสุขสำราญ 94 กิโลเมตร
== อุทยาน ==
อุทยานแห่งชาติลำน้ำกระบุรี
อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะพยาม
อุทยานแห่งชาติแหลมสน
อุทยานแห่งชาติน้ำตกหงาว
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคา
== บุคคลที่มีชื่อเสียง ==
จิรัฐชัย ชยุติ
ชุติมา ทีปะนาถ
มุกดา นรินทร์รักษ์
อ้อย กะท้อน
== อ้างอิง ==
== ดูเพิ่ม ==
ทางรถไฟสายคอคอดกระ
แม่น้ำกระบุรี
วิทยาลัยชุมชนระนอง
รายชื่อวัดในจังหวัดระนอง
รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดระนอง
รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดระนอง
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
=== งานศึกษาที่เกี่ยวข้อง ===
ฤทัยชนก ห่วงจริง. (2566). พลวัตของ “คนสองน้ำ” กับการเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจของจังหวัดระนอง พ.ศ. 2500 ถึง พ.ศ. 2560. วิทยานิพนธ์ ปร.ด. (ประวัติศาสตร์). กรุงเทพฯ: บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
=== เว็บไซต์ ===
เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด