อำเภอเมืองหนองคาย

เมืองหนองคาย  เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดหนองคาย โดยถือเป็นศูนย์กลางทางราชการ เศรษฐกิจ การศึกษา สาธารณสุข และการคมนาคมของจังหวัด
== ประวัติ ==
วันที่ 29 มีนาคม 2450 โอนพื้นที่ตำบลน้ำโมง และตำบลโพนสา อำเภอหนองคาย ไปขึ้นกับ อำเภอท่าบ่อ
วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอเมือง จังหวัดหนองคาย มณฑลอุดร เป็น อำเภอมีชัย
วันที่ 25 มกราคม 2464 ยุบตำบลบ้านเดื่อใต้ ไปรวมกับตำบลหินโงม
วันที่ 13 มิถุนายน 2469 ยุบตำบลเมืองบาง และแบ่งหมู่บ้านไปขึ้นกับตำบลวัดธาตุ ตำบลนาฮี
วันที่ 25 มีนาคม 2478 ยกฐานะชุมชนที่ตั้งศาลาว่าการจังหวัดหนองคาย มาจัดตั้งเป็น เทศบาลเมืองหนองคาย
วันที่ 24 พฤษภาคม 2479 โอนพื้นที่หมู่ 7,8,9 (ในขณะนั้น) ของตำบลนาฮี ไปขึ้นกับตำบลโพธิ์ชัย
วันที่ 24 เมษายน 2482 ตั้งตำบลบ้านฝาง แยกออกจากตำบลสระใคร
วันที่ 28 มกราคม 2484 เปลี่ยนแปลงเขตตำบลในอำเภอเมืองหนองคาย (1,2,3)
*(1) แยกพื้นที่หมู่ 1-6 (ในขณะนั้น) ของตำบลโพธิ์ชัย (ที่อยู่ในเขตเทศบาลเมืองหนองคาย) พื้นที่หมู่ 1-4,7 (ในขณะนั้น) ของตำบลมีชัย (ที่อยู่ในเขตเทศบาลเมืองหนองคาย) และพื้นที่หมู่ 3-5,7-9 (ในขณะนั้น) ของตำบลวัดธาตุ (ที่อยู่ในเขตเทศบาลเมืองหนองคาย) จัดตั้งเป็น ตำบลในเมือง
*(2) โอนพื้นที่หมู่ 7-8,11-13 (ในขณะนั้น) ของตำบลโพธิ์ชัย ไปขึ้นกับตำบลวัดธาตุ
*(3) โอนพื้นที่หมู่ 9,10 (ในขณะนั้น) ของตำบลโพธิ์ชัย ไปขึ้นกับตำบลมีชัย และให้ยุบตำบลโพธิ์ชัย
วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลวัดธาตุ แยกออกจากตำบลมีชัย ตั้งตำบลกวนวัน แยกออกจากตำบลเวียงคุก ตั้งตำบลนาฮี แยกออกจากตำบลสระใคร และตั้งตำบลบ้านฝาง แยกออกจากตำบลดอนหมู
วันที่ 27 เมษายน 2491 โอนพื้นที่หมู่ 2 (ในขณะนั้น) ของตำบลเวียงคุก ไปขึ้นกับตำบลท่าบ่อ อำเภอท่าบ่อ
วันที่ 14 เมษายน 2496 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลนาฮี อำเภอเมืองหนองคาย เป็น ตำบลค่ายบกหวาน
วันที่ 11 เมษายน 2504 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลดอนหมู อำเภอเมืองหนองคาย เป็น ตำบลพระธาตุบังพวน
วันที่ 22 มกราคม 2506 ตั้งตำบลบ้านเดื่อ แยกออกจากตำบลหินโงม
วันที่ 4 สิงหาคม 2513 ตั้งตำบลโพธิ์ชัย แยกออกจากตำบลมีชัย ตั้งตำบลหาดคำ แยกออกจากตำบลวัดธาตุ ตั้งตำบลสองห้อง แยกออกจากตำบลค่ายบกหวาน
วันที่ 13 พฤศจิกายน 2522 ตั้งตำบลคอกช้าง แยกออกจากตำบลสระใคร
วันที่ 16 มิถุนายน 2524 ตั้งตำบลหนองกอมเกาะ แยกออกจากตำบลมีชัย ตั้งตำบลปะโค แยกออกจากตำบลเวียงคุก
วันที่ 18 พฤษภาคม 2525 จัดตั้งสุขาภิบาลหนองสองห้อง ในท้องที่บางส่วนของตำบลค่ายบกหวาน
วันที่ 7 กันยายน 2525 ตั้งตำบลเมืองหมี แยกออกจากตำบลกวนวัน ตั้งตำบลสีกาย แยกออกจากตำบลหินโงม
วันที่ 23 สิงหาคม 2536 จัดตั้งสุขาภิบาลเวียงคุก ในท้องที่บางส่วนของตำบลเวียงคุก
วันที่ 26 พฤษภาคม 2537 แยกพื้นที่ตำบลสระใคร ตำบลคอกช้าง และตำบลบ้านฝาง อำเภอเมืองหนองคาย มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอสระใคร ขึ้นกับอำเภอเมืองหนองคาย
วันที่ 8 สิงหาคม 2538 เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองหนองคาย ให้ครอบคลุมพื้นที่ตำบลมีชัยทั้งตำบล รวมทั้งยังขยายเข้าไปในเขตตำบลหนองกอมเกาะ ตำบลเมืองหมี ตำบลกวนวัน ตำบลโพธิ์ชัย และตำบลหาดคำ
วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลหนองสองห้อง และสุขาภิบาลเวียงคุก เป็นเทศบาลตำบลหนองสองห้อง และเทศบาลตำบลเวียงคุก ตามลำดับ
วันที่ 15 กันยายน 2547 ยุบองค์การบริหารส่วนตำบลเวียงคุก รวมกับเทศบาลตำบลเวียงคุก
วันที่ 8 กันยายน 2550 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอสระใคร อำเภอเมืองหนองคาย เป็น อำเภอสระใคร
วันที่ 4 กุมภาพันธ์ 2553 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลสองห้อง อำเภอเมืองหนองคาย เป็น ตำบลโพนสว่าง เนื่องจากมีชื่อพ้องกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ ทำให้เกิดความสับสนในการติดต่อราชการ และขอเปลี่ยนแปลงเพื่อให้สอดคล้องกับชื่อหมู่บ้านที่เป็นที่ตั้งขององค์การบริหารส่วนตำบลสองห้อง คือ บ้านโพนสว่าง
== ที่ตั้งและอาณาเขต ==
อำเภอเมืองหนองคายมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับนครหลวงเวียงจันทน์ (ประเทศลาว)
ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอโพนพิสัย และอำเภอเพ็ญ (จังหวัดอุดรธานี)
ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเพ็ญ (จังหวัดอุดรธานี) และอำเภอสระใคร
ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอท่าบ่อ
== การแบ่งเขตการปกครอง ==
=== การปกครองส่วนภูมิภาค ===
อำเภอเมืองหนองคายแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 16 ตำบล 181 หมู่บ้าน ได้แก่
{|
|-
||1.||ในเมือง|| (Nai Mueang)  ||17 หมู่บ้าน|| || ||9.||บ้านเดื่อ|| (Ban Duea)||16 หมู่บ้าน
|-
||2.||มีชัย|| (Mi Chai) ||9 หมู่บ้าน|| || ||10.||ค่ายบกหวาน || (Khai Bok Wan)||16 หมู่บ้าน
|-
||3.||โพธิ์ชัย|| (Pho Chai) ||12 หมู่บ้าน|| || ||11.||โพนสว่าง|| (Phon Sawang)||10 หมู่บ้าน
|-
||4.||กวนวัน|| (Kuan Wan) ||7 หมู่บ้าน|| || ||12.||พระธาตุบังพวน|| (Phra That Bang Phuan) ||14 หมู่บ้าน
|-
||5.||เวียงคุก|| (Wiang Khuk) ||8 หมู่บ้าน|| || ||13.||หนองกอมเกาะ|| (Nong Kom Ko) ||11 หมู่บ้าน
|-
||6.||วัดธาตุ || (Wat That)   ||14 หมู่บ้าน|| || ||14.||ปะโค || (Pa Kho) ||7 หมู่บ้าน
|-
||7.||หาดคำ|| (Hat Kham) ||16 หมู่บ้าน|| || ||15.||เมืองหมี|| (Mueang Mi) ||7 หมู่บ้าน
|-
||8.||หินโงม|| (Hin Ngom)||8 หมู่บ้าน|| || ||16.||สีกาย || (Si Kai) ||8 หมู่บ้าน
|}
=== การปกครองส่วนท้องถิ่น ===
ท้องที่อำเภอเมืองหนองคายประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจำนวน 16 แห่ง ได้แก่
เทศบาลเมืองหนองคาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลในเมืองและตำบลมีชัยทั้งตำบล รวมทั้งบางส่วนของตำบลโพธิ์ชัย ตำบลกวนวัน ตำบลหาดคำ ตำบลหนองกอมเกาะ และตำบลเมืองหมี
เทศบาลตำบลหนองสองห้อง  ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลค่ายบกหวาน
เทศบาลตำบลเวียงคุก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเวียงคุกทั้งตำบล
เทศบาลตำบลหาดคำ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหาดคำ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองหนองคาย)
เทศบาลตำบลโพธิ์ชัย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพธิ์ชัย (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองหนองคาย)
เทศบาลตำบลกวนวัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกวนวัน (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองหนองคาย)
เทศบาลตำบลวัดธาตุ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวัดธาตุทั้งตำบล
เทศบาลตำบลปะโค ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปะโคทั้งตำบล
เทศบาลตำบลบ้านเดื่อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านเดื่อทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลหินโงม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหินโงมทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลค่ายบกหวาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลค่ายบกหวาน (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลหนองสองห้อง)
องค์การบริหารส่วนตำบลโพนสว่าง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพนสว่าง (สองห้องเดิม) ทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลพระธาตุบังพวน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพระธาตุบังพวนทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลหนองกอมเกาะ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองกอมเกาะ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองหนองคาย)
องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองหมี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองหมี (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองหนองคาย)
องค์การบริหารส่วนตำบลสีกาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสีกายทั้งตำบล
== การศึกษา ==
ระดับมหาวิทยาลัย
มหาวิทยาลัยขอนแก่น วิทยาเขตหนองคาย
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตหนองคาย
มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ศูนย์หนองคาย
มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม ศูนย์หนองคาย
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ศูนย์หนองคาย (วิทยาลัยเทคนิคหนองคาย)
ระดับวิทยาลัย
วิทยาลัยเทคนิคหนองคาย
วิทยาลัยเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมการต่อเรือหนองคาย
วิทยาลัยอาชีวศึกษาหนองคาย
วิทยาลัยเทคโนโลยีอาเซียน
ระดับมัธยมศึกษา
โรงเรียนปทุมเทพวิทยา 2
โรงเรียนค่ายบกหวานวิทยา
โรงเรียนปทุมเทพวิทยาคาร เป็นโรงเรียนหัวหน้าคณะสหวิทยาเขตปทุมเทวาภิบาล
โรงเรียนพระธาตุบังพวนวิทยา
โรงเรียนเวียงคำวิทยาคาร
โรงเรียนหนองคายวิทยาคาร เป็นโรงเรียนหัวหน้าคณะสหวิทยาเขตหนองคาย
โรงเรียนหินโงมพิทยาคม
== สาธารณสุข ==
โรงพยาบาลหนองคาย
โรงพยาบาลหนองคาย 2
โรงพยาบาลรวมแพทย์หนองคาย (เอกชน)
โรงพยาบาลหนองคายวัฒนา (เอกชน)
== การขนส่ง ==
=== ทางถนน ===
รถยนต์
จากกรุงเทพมหานคร ใช้ถนนพหลโยธินจนถึงจังหวัดสระบุรี บริเวณหลักกิโลเมตรที่ 107 แล้วแยกขวาเข้าถนนมิตรภาพ ผ่านจังหวัดนครราชสีมา จังหวัดขอนแก่น และจังหวัดอุดรธานี จนไปถึงตัวจังหวัดหนองคาย
รถโดยสารประจำทาง
สถานีขนส่งผู้โดยสารจังหวัดหนองคาย มีบริการรถโดยสารประจำทางทั้งรถโดยสารธรรมดาและปรับอากาศ ทั้งรถที่มาจากกรุงเทพฯ และจากหนองคายไปยังจังหวัดต่างๆ ผู้ให้บริการรถโดยสารที่สำคัญ อาทิ ชาญทัวร์, แอร์อุดร, เชิดชัยทัวร์, 407 พัฒนา, บุษราคัมทัวร์, รุ่งประเสริฐทัวร์, ชัยภูมิจงเจริญขนส่ง และนครชัยแอร์ นอกจากนี้ บริษัท ขนส่ง จำกัด ยังให้บริการรถโดยสารระหว่างประเทศอยู่สองเส้นทาง ดังนี้
สายที่ 1 หนองคาย - เวียงจันทน์
สายที่ 9 อุดรธานี - หนองคาย - วังเวียง
ในปัจจุบัน อำเภอเมืองหนองคายมีสถานีขนส่งผู้โดยสารเทศบาลเมืองหนองคาย ซึ่งตั้งอยู่ที่ถนนประจักษ์ศิลปาคม ตำบลในเมือง ส่วนการขนส่งในตัวอำเภอ ประกอบไปด้วย รถสองแถวกับรถสามล้อเครื่อง (รถเหมา) ซึ่งคิดค่าโดยสารตามระยะทาง และแท็กซี่ ซึ่งคิดค่าโดยสารตามระยะทางบนมิเตอร์
=== ทางราง ===
การรถไฟแห่งประเทศไทยให้บริการขบวนรถไฟจากกรุงเทพฯ มายังสถานีรถไฟหนองคายทุกวัน โดยขบวนรถไฟที่มีศักย์สูงที่สุดคือรถด่วนพิเศษอีสานมรรคา ซึ่งเป็นรถไฟกลางคืนที่ให้บริการมาตั้งแต่เดือนธันวาคม พ.ศ. 2559 นอกจากนี้ยังมีขบวนรถไฟพิเศษข้ามประเทศ หนองคาย–ท่านาแล้ง
== สถานที่สำคัญ ==
อนุสาวรีย์ปราบฮ่อ
หลวงพ่อพระใส วัดโพธิ์ชัยพระอารามหลวง
สะพานมิตรภาพไทย-ลาว
ตลาดท่าเสด็จ
ถนนคนเดินหนองคาย (ตลาดแคมของ)
พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำจังหวัดหนองคาย ตั้งอยู่ในมหาวิทยาลัยขอนแก่น (วิทยาเขตหนองคาย)
วัดพระธาตุบังพวน
ศาลาแก้วกู่
หาดจอมมณี (เฉพาะเดือน มีนาคม-เมษายน ของทุกปี)
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
เว็บไซต์เทศบาลเมืองหนองคาย 
เว็บไซต์เทศบาลตำบลโพธิ์ชัย
เว็บไซต์องค์การบริหารส่วนตำบลหนองกอมเกาะ
== อ้างอิง ==
 
เมืองหนองคาย
หนองคาย