การผันคำ

ในทางภาษาศาสตร์ การผันคำ (inflection หรือ inflexion) หรืออาจเรียกว่า การลงวิภัตติปัจจัย คือการเปลี่ยนแปลงรูปคำในประโยค เพื่อแสดงเพศ พจน์ การก บุรุษ กาล วาจก มาลา ฯลฯ การเปลี่ยนแปลงรูปคำเช่นนี้ไม่พบในภาษาไทย แต่จะพบในภาษาในหลายๆตระกูล เช่น ตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียน เป็นต้น ภาษาที่อาศัยการผันคำเพื่อเปลี่ยนความหมายในระดับสูงเรียกว่า ภาษามีวิภัตติปัจจัย (Inflectional Language) ซึ่งตรงกันข้ามกับ ภาษาคำโดด (Isolating Language) ซึ่งมักจะเป็นภาษาที่คำแต่ละคำมีพยางค์เดียวและไม่มีการผันคำ สำหรับภาษาที่จำแนกตามลักษณะอื่นๆ ได้แก่ ภาษาคำติดต่อ (Agglutinative Language) และ ภาษาคำควบมากพยางค์ (Poly-synthetic Language)
== การผันคำนาม ==

การผันคำนามจะแสดงเพศ พจน์ และการกของคำนั้นๆในประโยค โดยแต่ละภาษาก็จะมีจำนวนเพศ พจน์ และการกที่ไม่เท่ากัน เช่น ภาษาเยอรมันมีเพียง 4 การก แต่ภาษาสันสกฤตมีถึง 8 การก ภาษาอังกฤษมีเพียง 2 พจน์ แต่ภาษาหลายภาษาในตระกูลภาษาออสโตรนีเซียนมีถึง 4 พจน์
ตัวอย่างการผันคำนามตามพจน์และการกในภาษาบาลี
{|class="wikitable"
| colspan = "3" align = "center"| นร (คนผู้ชาย)
|-
| rowspan = "2" align = "center"| การก
| colspan = "2" align = "center"| พจน์ (วจน)
|-
| align = "center" width = "150"| เอกพจน์ (เอกวจน) || align = "center" width = "150"| พหูพจน์ (พหุวจน)
|-
| ประธาน (ปฐมา) กรรตุการก (กัตตุการก, กตฺตุการก)|| align = "center"| นโร (นร + -สิ วิภัตติ) || align = "center"| นรา (นร + -โย วิภัตติ)
|-
| กรรมตรง (ทุติยา) กรรมการก (กัมมการก, กมฺมการก)|| align = "center"| นรํ (นร + -อํ วิภัตติ) || align = "center"| นเร (นร + -โย วิภัตติ)
|-
| เครื่องมือ (ตติยา) กรณการก|| align = "center"| นเรน (นร + -นา วิภัตติ) || align = "center"| นเรภิ, นเรหิ (นร + -หิ วิภัตติ)
|-
| กรรมรอง (จตุตฺถี) สัมปทานการก (สมฺปทานการก)|| align = "center"| นรสฺส, นราย, นรตฺถํ (นร + -ส วิภัตติ) || align = "center"| นรานํ (นร + -นํ วิภัตติ)
|-
| แหล่งที่มา (ปญฺจมี) อปาทานการก|| align = "center"| นรสฺมา, นรมฺหา, นรา (นร + -สฺมา วิภัตติ) || align = "center"| นเรภิ, นเรหิ (นร + -หิ วิภัตติ)
|-
| เจ้าของ (ฉฏฺฐี) สัมพันธการก (สมฺพนฺธการก)|| align = "center"| นรสฺส (นร + -ส วิภัตติ) || align = "center"| นรานํ (นร + -นํ วิภัตติ)
|-
| สถานที่ (สตฺตมี) อธิกรณการก|| align = "center"| นรสฺมิํ, นรมฺหิ, นเร (นร + -สฺมิํ/สฺมึ วิภัตติ) || align = "center"| นเรสุ (นร + -สุ วิภัตติ)
|-
| อาลปนะ (อาลปน) สัมโพธนาการก (สมฺโพธนาการก)|| align = "center"| นร (นร + -สิ วิภัตติ)|| align = "center"| นรา (นร + -โย วิภัตติ)
|}
== การผันคำสรรพนาม ==
การผันคำสรรพนามจะคล้ายคลึงกับการผันคำนาม ซึ่งจะแสดงเพศ พจน์ และการกในประโยค โดยจะแตกต่างจากคำนามที่ว่า คำนามจะเปลี่ยนแปลงหรือเพิ่มหน่วยเสียงที่ท้ายคำเพื่อแสดงเพศ พจน์ การก แต่สรรพนามมักจะเปลี่ยนรูปคำไปเลย
ตัวอย่างการผันคำสรรพนามตามเพศ พจน์ และการกในภาษาไอซ์แลนด์
{|class="wikitable"
| rowspan = "2" width = "60"| || rowspan = "2" width = "60" align = "center" | การก || rowspan = "2" width = "60" align = "center"| บุรุษที่ 1 || rowspan = "2" width = "60" align = "center"| บุรุษที่ 2 || width = "160" colspan = "3" align = "center"| บุรุษที่ 3
|-
| align = "center"| เพศชาย || align = "center"| เพศหญิง || align = "center"| เพศกลาง
|-
| rowspan = "4" align = "center"| เอกพจน์ || กรรตุการก || align = "center"| ég || align = "center"| þú || align = "center"| hann || align = "center"| hún || align = "center"| það
|-
| กรรมการก || align = "center"| mig || align = "center"| þig || align = "center"| hann || align = "center"| hana || align = "center"| það
|-
| สัมปทานการก || align = "center"| mér || align = "center"| þér || align = "center"| honum || align = "center"| henni || align = "center"| því
|-
| สัมพันธการก || align = "center"| mín || align = "center"| þín || align = "center"| hans || align = "center"| hennar || align = "center"| þess
|-
| rowspan = "4" align = "center"| พหูพจน์ || กรรตุการก || align = "center"| við || align = "center"| þið || align = "center"| þeir || align = "center"| þær || align = "center"| þau
|-
| กรรมการก || align = "center"| okkur || align = "center"| ykkur || align = "center"| þá || align = "center"| þær || align = "center"| þau
|-
| สัมปทานการก || align = "center"| okkur || align = "center"| ykkur || colspan = "3" align = "center"| þeim
|-
| สัมพันธการก || align = "center"| okkar || align = "center"| ykkar || colspan = "3" align = "center"| þeirra
|-
|}
== ดูเพิ่ม ==
ลิงค์ (ภาษาศาสตร์) หรือ เพศทางไวยากรณ์
การก หรือ คำที่แสดงหน้าที่ทางไวยากรณ์
บุรุษ (ภาษาศาสตร์) หรือ บุคคลทางไวยากรณ์
== อ้างอิง ==
ภาษาศาสตร์