ราชวงศ์ตองอู

ราชวงศ์ตองอู (Toungoo Dynasty; တောင်ငူခေတ်, [tàuɴŋù kʰɪʔ] เต่าง์หงู่คิ) ราชวงศ์ที่ 2 ในประวัติศาสตร์พม่า ภายหลังจากราชวงศ์พุกาม ราชวงศ์แรกล่มสลายลงจากการรุกรานของชาวมองโกลโดยกุบไลข่าน
พระเจ้าเมงจีโย ได้รวบรวมชาวพม่าที่หลงเหลืออยู่อย่างกระจัดกระจาย โดยสถาปนาเมืองตองอูขึ้นเป็นราชธานี เพราะเป็นเมืองที่อยู่ในขุนเขาซึ่งเป็นปราการที่เข้มแข็ง ตองอูเข้มแข็งขึ้นมารัชสมัยของ พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ พระโอรสของพระองค์ที่ขึ้นครองราชย์ต่อมา โดยได้แผ่อาณาเขตของอาณาจักรขยายไปรอบด้าน เช่น แปร, พะสิม อังวะ, ยะไข่ และที่สำคัญที่สุดคือ หงสาวดี อันเป็นอาณาจักรเดิมของมอญ ซึ่งเป็นศัตรูที่สำคัญของพม่า
ยุคสมัยของพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ได้ครอบคลุมอาณาจักรพม่าทั้งตอนบนและตอนล่างลุ่มอิรวดี อีกทั้งได้บุคลากรที่สำคัญ เช่น มหาอุปราชาบุเรงนอง, เมงเยสีหตู ร่วมกันสร้างอาณาจักรให้ยิ่งใหญ่ เข้มแข็ง และได้ย้ายเมืองหลวงจากตองอูมายังหงสาวดี
ภายหลังการสิ้นพระชนม์ของพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ เมืองต่าง ๆ ที่เคยขึ้นต่ออาณาจักร ก็แข็งเมืองไม่ยอมขึ้นตรงต่อไป มีกบฏเกิดขึ้นมากมาย มหาอุปราชาบุเรงนองต้องใช้เวลาปราบปรามอยู่ราวอีก 2-3 ปี จึงจะได้ปราบดาภิเษกขึ้นเป็นกษัตริย์
ในรัชสมัยของพระเจ้าบุเรงนอง ได้แผ่อาณาเขตของอาณาจักรตองอู ให้กว้างขวางยิ่งขึ้นโดยครอบคลุมตั้งแต่ลุ่มน้ำอิรวดี ลุ่มน้ำเจ้าพระยา ไปจรดถึงลุ่มน้ำโขงในลาว มีเมืองเป็นประเทศราชต่าง ๆ มากมาย เช่น เชียงใหม่, ฉาน, อยุธยา, ล้านช้าง, กัมพุช เป็นต้น จนได้การขนานพระนามว่าเป็น "พระเจ้าชนะสิบทิศ"
ภายหลังการสิ้นพระชนม์ของพระเจ้าบุเรงนอง ศูนย์กลางอำนาจของอาณาจักรถูกสั่นคลอน เนื่องจากการปกครองอย่างแข็งกร้าว ไร้ไมตรีของพระเจ้านันทบุเรง พระราชโอรสของพระองค์ เมืองที่เคยขึ้นเป็นประเทศราชต่าง ๆ ต่างแข็งเมืองและได้ประกาศอิสรภาพ ทำสงครามรบพุ่งกันตลอดมา เช่น แปร, อังวะ, อยุธยา เป็นต้น ในที่สุดเมืองทั้งหลายเหล่านี้ก็แตกแยกกระจัดกระจายออกไป
มีความพยายามฟื้นฟูอาณาจักรจากพระเจ้าญองยานและพระเจ้าอะเนาะเพะลูนซึ่งเรียกกันว่า "สมัยญองยาน" (Nyaungyan Dynasty) แต่ก็สำเร็จเพียงชั่วระยะเวลาสั้น ๆ หลังจากยุคนี้แล้วมอญสามารถตั้งตัวได้และขึ้นมาเป็นใหญ่แทน ก่อนที่ทางพม่าจะสถาปนาศูนย์กลางอำนาจขึ้นมาอีกครั้งในสมัยพระเจ้าอลองพญา
ในทางวิชาการ นักประวัติศาสตร์ได้แบ่งราชวงศ์ตองอูไว้เป็น 2 ยุค คือ ราชวงศ์ตองอูตอนต้น กินระยะเวลาตั้งแต่ พ.ศ. 2029 - พ.ศ. 2142 คือตั้งแต่รัชสมัยพระเจ้าเมงจีโยจนถึงพระเจ้านันทบุเรง และราชวงศ์ตองอูตอนปลายหรือยุคหลัง ตั้งแต่ พ.ศ. 2140 - พ.ศ. 2295 ตั้งแต่รัชสมัยพระเจ้าญองยานจนถึงการสถาปนาอำนาจขึ้นมาของพระเจ้าอลองพญา
== ลำดับกษัตริย์ในราชวงศ์ตองอู ==
{|class="wikitable" width=69%
! 5% | ลำดับที่
! 15% | พระฉายาลักษณ์
! 35% | พระนาม
! 20% | ระยะเวลาในราชสมบัติ
|- align="center"
| 1
| 100px
| พระเจ้าเมงจีโย
| พ.ศ. 2029 - พ.ศ. 2074
|- align="center"
| 2
| 100px
| พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้
| พ.ศ. 2074 - พ.ศ. 2094
|- align="center"
| 3
| 100px
| พระเจ้าบุเรงนอง
| พ.ศ. 2094 - พ.ศ. 2124
|- align="center"
| 4
| 100px
| พระเจ้านันทบุเรง
| พ.ศ. 2124 - พ.ศ. 2142
|- align="center"
| 5
| 100px
| พระเจ้าญองยาน
| พ.ศ. 2142 - พ.ศ. 2148
|- align="center"
| 6
| 100px
| พระเจ้าอะเนาะเพะลูน
| พ.ศ. 2148 - พ.ศ. 2171
|- align="center"
| 7
| 100px
| พระเจ้ามีนเยเดะบะ
| พ.ศ. 2171 - พ.ศ. 2172
|- align="center"
| 8
| 100px
| พระเจ้าตาลูน
| พ.ศ. 2172 - พ.ศ. 2191
|- align="center"
| 9
| 100px
| พระเจ้าปีนดะเล
| พ.ศ. 2191 - พ.ศ. 2204
|- align="center"
| 10
| 100px
| พระเจ้าปเย
| พ.ศ. 2204 - พ.ศ. 2215
|- align="center"
| 11
| 100px
| พระเจ้านะราวะระ
| พ.ศ. 2215 - พ.ศ. 2216
|- align="center"
| 12
| 100px
| พระเจ้ามังกะยอดิน
| พ.ศ. 2216 - 2241
|- align="center"
| 13
| 100px
| พระเจ้าสเน่ห์มิน
| พ.ศ. 2241 - พ.ศ. 2257
|- align="center"
| 14
| 100px
| พระเจ้าตะนินกันเหว่
| พ.ศ. 2257 - พ.ศ. 2276
|- align="center"
| 15
| 100px
| พระเจ้ามหาธรรมราชาธิบดี
| พ.ศ. 2276 - 2295
|-
|}
== อ้างอิง ==
Victor B. Lieberman, "Burmese Administrative Cycles: Anarchy and Conquest, c. 1580–1760", Princeton University Press, 1984.
ประวัติศาสตร์พม่า
ต
 
รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในคริสต์ศตวรรษที่ 15
สิ้นสุดในคริสต์ศตวรรษที่ 18
รัฐสิ้นสภาพในประเทศพม่า
จักรวรรดิตองอูที่หนึ่ง