ภาษาลาว

ภาษาลาว (ລາວ,  หรือ ພາສາລາວ, ) เป็นภาษาตระกูลขร้า-ไทของชาวลาว โดยมีผู้พูดในประเทศลาว ซึ่งมีสถานะเป็นภาษาทางการของประชากรประมาณ 7 ล้านคน และในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยที่มีผู้พูดประมาณ 23 ล้านคน ซึ่งส่วนใหญ่เรียกเป็นภาษาอีสาน ภาษาลาวเป็นภาษากลางของพลเมืองในประเทศลาวที่มีภาษาอื่น ๆ ประมาณ 90 ภาษา โดยภาษาส่วนใหญ่ไม่มีความเกี่ยวโยงกับภาษานี้
ภาษาลาวเป็นภาษาที่มีวรรณยุกต์และแยกหน่วยคำเหมือนกับภาษาตระกูลขร้า-ไทอื่น ๆ และภาษาจีนกับภาษาเวียดนาม ภาษานี้สามารถเข้าใจระหว่างกันกับภาษาไทยและภาษาอีสาน ซึ่งอยู่ในกลุ่มภาษาไทตะวันตกเฉียงใต้เช่นกัน จนถึงขั้นที่ว่าผู้พูดสามารถสื่อสารระหว่างกันได้ ภาษาเหล่านี้เขียนด้วยอักษรที่ต่างกันแต่มีความคล้ายคลึงทางภาษาและก่อให้เกิดความต่อเนื่องของภาษา
ถึงแม้ว่าภาษาลาวยังไม่มีรูปแบบมาตรฐานก็ตาม ในช่วงครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 20 สำเนียงเวียงจันทน์กลายเป็นรูปแบบมาตรฐานโดยพฤตินัยในประเทศลาว และสำเนียงขอนแก่นกลายเป็นรูปแบบมาตรฐานโดยพฤตินัยในภาคอีสาน
== การจำแนก ==
=== สำเนียงภาษาถิ่น ===
สำเนียงภาษาถิ่นของภาษาลาวสามารถแบ่งได้ 6 สำเนียงใหญ่ คือ:
ภาษาลาวเวียงจันทน์ (เวียงจันทน์, แขวงบอลิคำไซ; จังหวัดชัยภูมิ, จังหวัดหนองคาย, จังหวัดบึงกาฬ, จังหวัดหนองบัวลำภู, และบางส่วนของจังหวัดขอนแก่น,จังหวัดอุดรธานี,จังหวัดกาฬสินธุ์)
ภาษาลาวเหนือ (แขวงหลวงพระบาง, แขวงไชยบุรี, แขวงอุดมไซ, แขวงหลวงน้ำทา,แขวงบ่อแก้ว; จังหวัดเลย และบางส่วนของจังหวัดอุตรดิตถ์,จังหวัดพิษณุโลก , จังหวัดเพชรบูรณ์ , จังหวัดขอนแก่น , จังหวัดชัยภูมิ , จังหวัดหนองคาย , จังหวัดอุดรธานี )
ภาษาลาวตะวันออกเฉียงเหนือ (แขวงเชียงขวาง, แขวงหัวพัน บางส่วนของจังหวัดอุดรธานี,จังหวัดสกลนคร)
ภาษาลาวกลาง (แขวงคำม่วน, แขวงสุวรรณเขต; จังหวัดสกลนคร, จังหวัดนครพนม, จังหวัดมุกดาหาร และบางส่วนของจังหวัดบึงกาฬ)
ภาษาลาวใต้ (แขวงจำปาศักดิ์, แขวงสาละวัน, แขวงเซกอง, แขวงอัตตะปือ; จังหวัดอุบลราชธานี, จังหวัดศรีสะเกษ, จังหวัดยโสธร, จังหวัดอำนาจเจริญ และบางส่วนของจังหวัดสุรินทร์)
ภาษาลาวร้อยเอ็ดหรือภาษาอีสาน (ไม่มีใช้ในประเทศลาว) จังหวัดร้อยเอ็ด, จังหวัดขอนแก่น, จังหวัดมหาสารคาม, จังหวัดกาฬสินธุ์, จังหวัดอุดรธานี, จังหวัดบุรีรัมย์ และบางส่วนของจังหวัดหนองคาย, จังหวัดสุรินทร์, จังหวัดนครราชสีมา)
ทางการประเทศลาวไม่ได้กำหนดให้สำเนียงถิ่นใดเป็นสำเนียงภาษากลาง แต่การใช้ภาษาลาวอย่างเป็นทางการ เช่น ทางสถานีโทรทัศน์แห่งประเทศลาว สถานีวิทยุแห่งประเทศลาว จะใช้สำเนียงเวียงจันทน์ซึ่งเป็นสำเนียงของคนเมืองหลวง สามารถเข้าใจกันได้ทั่วประเทศ การเรียนภาษาลาวในประเทศลาวนั้น รัฐบาลลาวไม่ได้บังคับให้ใช้สำเนียงเวียงจันทน์ แต่ให้สามารถใช้สำเนียงท้องถิ่นต่าง ๆ ได้ แต่การเรียนภาษาลาวสำหรับชาวต่างประเทศ รัฐบาลลาวแนะนำให้ใช้สำเนียงเวียงจันทน์ ฉะนั้นประชาชนในประเทศลาวจึงพูดอ่านภาษาลาวเป็นสำเนียงท้องถิ่นของตน แต่ประชาชนก็สามารถฟังเข้าใจได้ทุกสำเนียงทั่วประเทศ แม้จะพูดภาษาต่างสำเนียงกันก็ตาม
ส่วนในประเทศลาว นอกจากสำเนียงถิ่นใหญ่แล้วยังมีสำเนียงแตกออกไปอีกหลายสำเนียงย่อย เช่น ภาษาลาวใต้ถิ่นสาละวัน ภาษาลาวกลางถิ่นสุวรรณเขต สำเนียงย่อยถิ่นเมืองอาดสะพังทอง ถิ่นเมืองจำพอน ภาษาเวียงจันทน์ถิ่นเมืองปากงึม ฯลฯ นอกจากนี้ยังมีผู้พูดภาษาลาวใต้ถิ่นจำปาศักดิ์ในจังหวัดพระวิหาร สตึงแตรง และรัตนคีรีของประเทศกัมพูชาด้วย
ในประเทศไทยจะพบภาษาลาวถิ่นอีสาน หรือถิ่นร้อยแก่นสารสินในฐานะภาษากลาง โดยสื่อส่วนใหญ่จะมาจากภาษาลาวถิ่นนี้
== ระบบเสียง ==
=== พยัญชนะ ===
==== พยัญชนะต้น ====
พยัญชนะต้นภาษาลาวสำเนียงเวียงจันทน์มี 21 เสียงดังนี้
{|class="wikitable" style=text-align:center
! colspan=2|
! ริมฝีปากทั้งสอง
! ปุ่มเหงือก
! เพดานแข็ง
! เพดานอ่อน
! เส้นเสียง
|-
! colspan=2| เสียงนาสิก
| style="background-color: #ccf" | ມ, ໝ
| style="background-color: #cfc" | ນ, ໜ
| style="background-color: #fcf" | ຍ, ຫຍ
| style="background-color: #fcc" | ງ, ຫງ
|
|-
! rowspan=3| เสียงกัก
! ก้อง
| style="background-color: #ccf" | ບ
| style="background-color: #cfc" | ດ
|
|
|
|-
! ไม่ก้อง ไม่มีลม
| style="background-color: #ccf" | ປ
| style="background-color: #cfc" | ຕ
|
| style="background-color: #fcc" | ກ
| style="background-color: #ccc" | ອ*
|-
! ไม่ก้อง พ่นลม
| style="background-color: #ccf" | ຜ, ພ
| style="background-color: #cfc" | ຖ, ທ
|
| style="background-color: #fcc" | ຂ, ຄ
|
|-
! colspan=2| เสียงระเบิด
|
|
| style="background-color: #fcf" | ຈ
|
|
|-
! colspan=2| เสียงแทรก
| style="background-color: #ccf" | ຝ, ຟ
| style="background-color: #cfc" | ສ, ຊ
|
|
| style="background-color: #ccc" | ຫ, ຮ
|-
! colspan=2| เสียงเปิด
|
| style="background-color: #cfc" | ຣ, ຫຼ
| style="background-color: #fcf" | ຢ
| style="background-color: #fcc" | ວ
|
|-
! colspan=2| เสียงเปิดข้างลิ้น 
|
| style="background-color: #cfc" | ລ, ຫຼ
|
|
|
|}
* ອ /ʔ/ ที่เป็นพยัญชนะต้นหมายถึงเสียงเงียบ และดังนั้นมันจึงถูกพิจารณาว่าเป็นเสียงกัก เส้นเสียง
- ຫຼ นั้น ส่วนใหญ่คือเสียง ຫລ แต่สามารถใช้กับ ຫຣ ได้
พยัญชนะต้นภาษาลาวสำเนียงขอนแก่นมี 20 เสียงดังนี้
{|class="wikitable" style=text-align:center
! colspan=2|
! ริมฝีปากทั้งสอง
! ปุ่มเหงือก
! เพดานแข็ง
! เพดานอ่อน
! เส้นเสียง
|-
! colspan=2| เสียงนาสิก
| style="background-color: #ccf" | ม
| style="background-color: #cfc" | น
| style="background-color: #fcf" | ญ
| style="background-color: #fcc" | ง
|
|-
! rowspan=3| เสียงกัก
! ก้อง
| style="background-color: #ccf" | บ
| style="background-color: #cfc" | ด
|
|
|
|-
! ไม่ก้อง ไม่มีลม
| style="background-color: #ccf" | ป
| style="background-color: #cfc" | ต
|
| style="background-color: #fcc" | ก
| style="background-color: #ccc" | อ*
|-
! ไม่ก้อง พ่นลม
| style="background-color: #ccf" | ผ, พ
| style="background-color: #cfc" | ถ, ท
|
| style="background-color: #fcc" | ข, ค
|
|-
! colspan=2| เสียงระเบิด
|
|
| style="background-color: #fcf" | จ
|
|
|-
! colspan=2| เสียงแทรก
| style="background-color: #ccf" | ฝ, ฟ
| style="background-color: #cfc" | ส, ซ
|
|
| style="background-color: #ccc" | ห, ฮ
|-
! colspan=2| เสียงเปิด
| style="background-color: #ccf" | ว
|
| style="background-color: #fcf" | ย
|
|
|-
! colspan=2| เสียงเปิดข้างลิ้น 
|
| style="background-color: #cfc" | ร, ล
|
|
|
|}
==== พยัญชนะสะกด ====
{|class="wikitable"
!&nbsp;
!colspan="2"|ริมฝีปากทั้งสอง
!colspan="1"|ริมฝีปากล่าง-ฟันบน
!colspan="2"|ปุ่มเหงือก
!colspan="1"|หลังปุ่มเหงือก
!colspan="1"|เพดานแข็ง
!colspan="2"|เพดานอ่อน
!colspan="1"|เส้นเสียง
|-
!style="text-align: left;"|เสียงนาสิก
|&nbsp;
| style = "text-align: center;background: #ccf;"|ມ
|&nbsp;
|&nbsp;
| style = "text-align: center;background: #cfc;"|ນ
|&nbsp;
|&nbsp;
|&nbsp;
| style = "text-align: center;background: #fcc;"|ງ
|&nbsp;
|-
!style="text-align: left;"|เสียงกัก
| style = "text-align: center;background: #ccf;"|ບ
|&nbsp;
|&nbsp;
| style = "text-align: center;background: #cfc;"|ດ
|&nbsp;
|&nbsp;
|&nbsp;
| style = "text-align: center;background: #fcc;"|ກ
|&nbsp;
| style = "text-align: center;background: #ccc;"|*
|-
!style="text-align: left;"|เสียงเปิด
|&nbsp;
| style = "text-align: center;background: #cff;"|ວ
|&nbsp;
| colspan = "2"|&nbsp;
|&nbsp;
| style = "text-align: center;background: #cff;"|ຍ
| colspan = "2"|&nbsp;
|&nbsp;
|}
* เสียงกัก เส้นเสียง จะปรากฏเฉพาะหลังสระเสียงสั้นเมื่อไม่มีพยัญชนะสะกด
=== สระ ===
เสียงสระในภาษาลาวซึ่งคล้ายคลึงกับเสียงสระภาษาไทยแบ่งออกเป็น 3 ชนิดคือ สระเดี่ยว สระประสม และสระเกิน สะกดด้วยรูปสระพื้นฐานหนึ่งตัวหรือหลายตัวร่วมกัน
สระเดี่ยว หรือ สระแท้ คือสระที่เกิดจากฐานเพียงฐานเดียว มีทั้งสิ้น 18 เสียง
สระประสม คือสระที่เกิดจากสระเดี่ยวสองเสียงมาประสมกัน เกิดการเลื่อนของลิ้นในระดับสูงลดลงสู่ระดับต่ำ ดังนั้นจึงสามารถเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า "สระเลื่อน" มี 3 เสียงดังนี้
ເxຍ  (มีตัวสะกด: xຽx) ประสมจากสระ อี และ อา
ເxືອ  ประสมจากสระ อือ และ อา
xົວ  (มีตัวสะกด: xວx) ประสมจากสระ อู และ อา
=== เสียงวรรณยุกต์ ===
ภาษาลาวเวียงจันทน์มีระดับเสียงวรรณยุกต์ 6 ระดับ: Low (เอก) Mid (สามัญ) High (ตรี) Rising (จัตวา) High Falling (ใกล้เคียงกับโท) และ Low Falling (โท) ระดับเสียงจะแตกต่างกัน ไปตามชนพื้นเมืองของผู้พูดและที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ เช่น ชาวหลวงพระบางจะใช้ ระดับเสียงวรรณยุกต์ 5 ระดับ คือ
กลางต่ำลงขึ้น
ต่ำขึ้น
กลางระดับ
สูงขึ้น
กลางขึ้น
== ตัวอักษร ==
ภาษาลาวมีตัวอักษรที่ใช้เขียนอยู่สองแบบ คือ อักษรลาว ใช้เขียนเรื่องคดีทางโลกทั่วไป ปัจจุบันรัฐบาลลาวได้ปรับปรุงอักษรลาวเดิมให้ใช้เป็นอักษรทางการ (ในภาคอีสานของไทยยังคงใช้อยู่บ้างในเอกสารโบราณ เรียกชื่อว่า อักษรไทน้อย)
== ตัวอย่างคำศัพท์ ==
ຂອບໃຈຫຼາຍໆເດີ (ขอบ ใจ หลาย หลาย เด้อ, ) ขอบคุณมาก ๆ ครับ/ค่ะ
ຂ້ານ້ອຍເຮັດບໍ່ໄດ້ດອກ (ข้า น้อย เฮ็ด บ่อ ได้ ดอก, ) ผม/ดิฉันทำไม่ได้หรอก
ໄຂປະຕູໃຫ້ແດ່ (ไข ปะ ตู ให้ แด่, ) เปิดประตูให้หน่อย
ສະບາຍດີ (สะ บาย ดี, ) สวัสดี
== อ้างอิง ==
==อ่านเพิ่ม==
Lew, Sigrid. 2013. "A linguistic analysis of the Lao writing system and its suitability for minority language orthographies".
ANSI Z39.35-1979, System for the Romanization of Lao, Khmer, and Pali, .
Hoshino, Tatsuo and Marcus, Russel. (1989). Lao for Beginners: An Introduction to the Spoken and Written Language of Laos. Tuttle Publishing. .
Enfield, N. J. (2007). A Grammar of Lao. Berlin and New York: Mouton de Gruyter. .
Cummings, Joe. (2002). Lao Phrasebook: A Language Survival Kit. Lonely Planet. .
Mollerup, Asger. Thai–Isan–Lao Phrasebook. White Lotus, Bangkok, 2001. .
Kerr, Allen. (1994). Lao–English Dictionary. White Lotus. .
Simmala, Buasawan and Benjawan Poomsan Becker (2003), Lao for Beginners. Paiboon Publishing. 
สีเวียงแขก กอนนิวง (1999). หนังสือคู่มือเรียนภาษาลาวง่ายๆ เวียงจันทน์ : สำนักพิมพ์และจำหน่ายหนังสือแห่งรัฐ
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
เว็บไซต์เกี่ยวกับภาษาและวัฒนธรรมของลาว 
ยูนิโคด: Lao
Omniglot: อักษรลาว 
Lao True Type Fonts
 
ภาษาในประเทศลาว
ลาว
ลาว