คดีระหว่างนายทะเบียนพรรคการเมือง กับพรรคประชาธิปัตย์ (2553)

คดีระหว่างนายทะเบียนพรรคการเมือง กับพรรคประชาธิปัตย์ (2553) เป็นคดีรัฐธรรมนูญในประเทศไทยเมื่อ พ.ศ. 2553 ซึ่ง อภิชาต สุขัคคานนท์ นายทะเบียนพรรคการเมือง ได้ยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญ กล่าวหาว่า พรรคประชาธิปัตย์ใช้จ่ายไปโดยผิดวัตถุประสงค์ของกฎหมายซึ่งเงินจำนวนยี่สิบเก้าล้านบาทที่คณะกรรมการการเลือกตั้งจัดสรรให้จากกองทุนเพื่อการพัฒนาพรรคการเมือง ขัดต่อพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2541 มาตรา 66 อนุมาตรา (2) และ (3) จึงขอให้ศาลมีคำสั่งยุบพรรคประชาธิปัตย์ และตัดสิทธิเลือกตั้งของหัวหน้าและกรรมการบริหารพรรคประชาธิปัตย์ ตาม พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2550 มาตรา 98 
คดีนี้ ศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยเมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน 2553 ด้วยมติสี่ต่อสองว่า กฎหมายกำหนดให้ผู้ร้องยื่นคำร้องมาภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ปรากฏแก่ตนว่าผู้ถูกร้องฝ่าฝืนกฎหมายอันเป็นเหตุให้ถูกยุบได้ มว่า ผู้ร้องยื่นคำร้องมาล่วงระยะเวลาสิบห้าวันดังกล่าวนี้ จึงไม่ชอบที่จะพิจารณาวินิจฉัยคำร้องสืบไป และให้ยกคำร้อง
== ภาพรวม ==
== คำร้องของผู้ร้อง ==
ผู้ร้องยื่นคำร้องเมื่อวันที่ 26 เมษายน 2553 สรุปได้ว่า
ข้อเท็จจริง
# ผู้ถูกร้องเป็นพรรคการเมือง ตามนิยามของ พ.ร.บ. พรรคการเมือง 2541 มาตรา 92 และ พ.ร.บ. พรรคการเมือง 2550 มาตรา 135 โดย พ.ร.บ. ทั้งสองให้พรรคการเมืองที่ได้รับเงินสนับสนุนจากกองทุนฯ มีหน้าที่ใช้เงินเช่นว่าโดยสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของกฎหมาย และมีหน้าที่จัดทำรายงานการใช้เงินดังกล่าวสำหรับแต่ละปีปฏิทินโดยถูกต้องตามความเป็นจริง แล้วเสนอรายงานนั้นต่อ กกต. ในปีปฏิทินถัดไป
# คณะกรรมการกองทุนฯ มีมติในการประชุมครั้งที่ 11/2547 (69) เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2547 จัดสรรเงินจากกองทุนฯ เป็นจำนวน หกสิบแปดล้านเจ็ดแสนเก้าหมื่นแปดพันสี่ร้อยบาท ให้แก่ผู้ถูกร้อง ตามที่ผู้ถูกร้องได้ขอมาเป็นเงินสิบเก้าล้านบาท สำหรับจะนำไปใช้ในโครงการของตนจำนวนยี่สิบเอ็ดโครงการ ในจำนวนนี้ ประกอบด้วย (1) โครงการจัดทำป้ายโฆษณาประชาสัมพันธ์ริมทางหลวง จำนวนสองป้าย เป็นเงินสิบล้านบาท ทั้งที่จริงแล้ว มีทั้งหมดสิบป้าย และ (2) โครงการจัดทำป้ายโฆษณาประชาสัมพันธ์ จำนวนหนึ่งแสนเจ็ดหมื่นห้าพันหนึ่งร้อยสิบห้าป้าย เป็นเงินสามสิบเจ็ดล้านเก้าแสนเก้าหมื่นเก้าพันเก้าร้อยห้าสิบห้าบาท ทั้งที่จริงแล้ว จัดทำไปเพียงหนึ่งแสนป้าย และสิ้นเงินสามสิบล้านบาท ในการขอเงินครั้งนี้ ผู้ถูกร้องแจ้งว่าได้สมทบเงินเข้ากองทุน เป็นจำนวนสิบแปดล้านเก้าแสนเก้าหมื่นเก้าพันเก้าร้อยห้าสิบห้าบาท ทั้งที่จริงแล้ว สมทบเข้ามาเพียงสิบเอ็ดล้านบาท
# กกต. ได้โอนเงินตามที่คณะกรรมการกองทุนฯ อนุมัติข้างต้น เข้าบัญชีของผู้ถูกร้องเมื่อวันที่ 4 มกราคม 2548 เป็นเงินห้าสิบห้าล้านเจ็ดแสนสามหมื่นแปดพันสี่ร้อยบาท และต่อมาในวันที่ 10 มกราคม 2548 ผู้ถูกร้องได้เสนอมายังกองทุนฯ เพื่อขอปรับลดวงเงินในโครงการ (1) ลงแปดล้านบาท แล้วนำเงินแปดล้านบาทนั้นมารวมกับวงเงินของโครงการ (2) และคณะกรรมการกองทุนฯ เห็นชอบด้วย
== คำให้การแก้คดีของผู้ถูกร้อง ==
== ทางพิจารณา ==
=== ภาพรวม ===
ศาลรัฐธรรมนูญได้กำหนดประเด็นพิจารณาดังต่อไปนี้
ประเด็น 1 ผู้ร้องได้ยื่นคำร้องโดยชอบด้วยกฎหมาย หรือไม่
ประเด็น 2 การกระทำของผู้ถูกร้อง อยู่ในบังคับแห่ง พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2541 หรือ พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2550
ประเด็น 3 ผู้ถูกร้องใช้จ่ายไปตามโครงการซึ่งเงินอันได้รับอนุมัติจากกองทุนฯ หรือไม่
ประเด็น 4 ผู้ถูกร้องทำขึ้นโดยถูกต้องซึ่งรายงานการใช้จ่ายเงินอันได้รับอนุมัติจากกองทุนฯ หรือไม่
ประเด็น 5 มีเหตุให้ยุบพรรคผู้ถูกร้อง และเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งของผู้เกี่ยวข้อง หรือไม่
โดยศาลกล่าวว่า "เพื่อให้การพิจารณาวินิจฉัยคดีเป็นไปตามลำดับที่เหมาะสม จึงเห็นควรวินิจฉัยในประเด็นที่ 2 ก่อน"
=== ประเด็น 2 การกระทำของผู้ถูกร้อง อยู่ในบังคับแห่ง พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2541 หรือ พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2550 ===
สำหรับประเด็น 2 ซึ่งมีข้อพึงพิจารณาว่า การกระทำของผู้ร้องอยู่ในบังคับของกฎหมายฉบับใด ระหว่าง พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2541 หรือ พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2550 นั้น ศาลเห็นว่า
เนื่องจากผู้ร้องกล่าวหาว่า ผู้ถูกร้องฝ่าฝืนกฎหมายในช่วงเวลาระหว่าง พ.ศ. 2547-2548 เป็นเหตุให้ต้องยุบพรรคผู้ถูกร้อง โดยช่วงเวลาดังกล่าวอยู่ในบังคับแห่ง พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2541 แต่ขณะยื่นคำร้อง พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2541 ดังกล่าว ได้ถูกยกเลิกและแทนที่โดย พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2550 แล้ว
ดังนั้น ในส่วนสารบัญญัติ อันว่าด้วยการกระทำใดเป็นความผิดหรือไม่นั้น ต้องว่ากันตาม พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2541 และส่วนวิธีสบัญญัติ อันว่าด้วยคดีจะต้องดำเนินไปเช่นไรนั้น ต้องว่ากันตาม พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2550
=== ประเด็น 1 ผู้ร้องได้ยื่นคำร้องโดยชอบด้วยกฎหมาย หรือไม่ ===
สำหรับประเด็น 2 ซึ่งมีข้อพึงพิจารณาว่า กระบวนการซึ่งผู้ร้องได้ยื่นคำร้องขอให้ศาลมีคำสั่งยุบพรรคผู้ถูกร้อง ได้ดำเนินไปโดยชอบด้วยกฎหมายหรือประการใดนั้น ศาลเห็นว่า
คดีนี้ ผู้ร้องกล่าวหาว่าผู้ถูกร้องได้ใช้ไปโดยผิดวัตถุประสงค์ซึ่งเงินที่ กกต. จัดสรรให้จากกองทุนฯ ในการนี้ พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2550 มาตรา 93 วรรคสอง วางหลักเกณฑ์ให้ นายทะเบียน โดยความเห็นชอบของ กกต. ยื่นคำร้องเช่นว่าต่อศาลภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ปรากฏแก่นายทะเบียนว่าพรรคการเมืองนั้น ๆ มีเหตุจะต้องถูกยุบ เพราะฉะนั้น พึงพิเคราะห์เสียก่อนว่า นายทะเบียนได้ยื่นคำร้องมาตามหลักเกณฑ์นี้หรือไม่
ข้อเท็จจริงฟังได้จากเอกสารของผู้ร้องเองว่า
# เดือนมีนาคม พ.ศ. 2552 กรมสอบสวนคดีพิเศษ และเกียรติอุดม ส.ส. พท. ได้แจ้งให้ อภิชาต ซึ่งดำรงตำแหน่งทั้งประธาน กกต. และนายทะเบียน (ผู้ร้อง) ทราบ และขอให้ตรวจสอบว่าผู้ถูกร้องได้ฝ่าฝืน พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2550 หรือไม่ เป็นสองกรณี คือ กรณีหนึ่ง ซึ่ง บ.ทีพีไอ จ่ายเงินค่าจ้างทำสื่อประชาสัมพันธ์ให้แก่ บ.เมซไซอะ นั้น เป็นการอัน บ.ทีพีไอ กระทำขึ้นเพื่ออำพรางการที่ตนบริจาคเงินให้แก่ผู้ถูกร้อง ใช่หรือไม่ และอีกกรณีหนึ่ง ผู้ถูกร้องใช้เงินจากกองทุนฯ ไปโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย และจัดทำรายงานการใช้เงินขึ้นโดยผิดไปจากความเป็นจริง ใช่หรือไม่
# หลังรับเรื่องแล้ว อภิชาตได้นำเรื่องเข้าที่ประชุม กกต. เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2552 และที่ประชุมมีมติให้ตั้งคณะกรรมการสอบสวนเรื่องดังกล่าว มีอิศระเป็นประธาน โดยคณะกรรมการเห็นเป็นเอกฉันท์ว่าคดีไม่มีมูลทั้งสองกรณี จึงรายงานให้ กกต. ทราบ ต่อมาวันที่ 17 ธันวาคม 2552 กกต. ประชุมกัน (การประชุมครั้งที่ 144/2552) เพื่อพิจารณารายงาน แล้วลงมติด้วยเสียงข้างมาก ให้นายทะเบียนร้องคดีตามกฎหมาย แต่อภิชาต ในฐานะประธาน กกต. ซึ่งอยู่ในเสียงข้างน้อยเห็นว่า คดีไม่มีมูลทั้งสองกรณี กล่าวคือ กรณีบริจาคเงินนั้น เห็นว่า บ.ทีพีไอหาได้บริจาคเงินแก่ผู้ถูกร้องไม่ และกรณีการใช้เงินนั้น เห็นว่า ไม่พบความผิดปรกติในระบบเอกสารแต่ประการใด เชื่อว่าผู้ถูกร้องได้ใช้เงินไปโดยชอบแล้ว หากเป็นความผิดหลงของผู้กล่าวหาเอง
# หลัง กกต. มีมติให้นายทะเบียนร้องคดีดังกล่าวแล้ว วันที่ 29 ธันวาคม 2552 อภิชาต ในฐานะนายทะเบียน ได้ตั้งคณะกรรมการตรวจสอบข้อเท็จจริงเพื่อเตรียมการตามกฎหมาย โดยมี มล.ประทีบ เป็นประธาน และคณะกรรมการนี้ทำงานเสร็จสิ้น พร้อมรายงานข้อเท็จจริงและความเห็นต่อนายทะเบียนในวันที่ 12 เมษายน 2553 วันเดียวกันนั้น อภิชาต ในฐานะประธาน กกต. ได้เรียกประชุม กกต. เป็นการด่วนเพื่อพิจารณารายงาน (การประชุม กกต. ครั้งที่ 41/2553) และที่ประชุมมีมติเอกฉันท์ว่า ให้ยุบพรรคผู้ถูกร้องโดยกระบวนวิธีตามกฎหมาย อภิชาตจึงบันทึกความเห็นไว้ในเอกสารว่า "ให้นายทะเบียนพรรคการเมือง โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการการเลือกตั้ง ยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญภายในสิบห้าวัน..."
# วันที่ 21 เมษายน 2553 กกต. จึงประชุมกันอีกครั้ง (การประชุม กกต. ครั้งที่ 43/2553) แต่อภิชาตขาดประชุม ในการนี้ ที่ประชุมลงมติเอกฉันท์ให้นายทะเบียนยื่นคำร้องต่อศาล เพื่อมีคำสั่งให้ยุบพรรคผู้ถูกร้อง และให้ถือว่าความเห็นของอภิชาตในวันที่ 12 เมษายน 2553 ข้างต้น เป็นความเห็นของนายทะเบียน จากนั้น ในวันที่ 26 เมษายน 2553 ผู้ร้องจึงยื่นคำร้องต่อศาลเพื่อตั้งต้นคดี
ศาลมีความเห็นเป็นสองทาง ซึ่งมีผลเป็นอย่างเดียวกัน คือ
# ทางหนึ่ง กฎหมายได้แยกอำนาจหน้าที่ระหว่างประธาน กกต. และนายทะเบียนไว้ชัดเจน แม้จะกำหนดให้ประธาน กกต. ทำหน้าที่เป็นนายทะเบียนก็ตาม ประกอบกับนายทะเบียนไม่ได้มีอำนาจเข้าร่วมการประชุมของ กกต. ความเห็นที่อภิชาตทำไว้ในที่ประชุม กกต. ข้างต้นนั้น จึงเป็นความเห็นในฐานะประธาน กกต. หาใช่ในฐานะนายทะเบียนไม่ ที่ กกต. ให้ถือเช่นนั้น จึงนับว่าข้ามขั้นตอนอันเป็นสาระสำคัญที่กฎหมายวางไว้ เท่ากับว่ายังไม่มีการให้ความเห็นชอบแก่นายทะเบียนให้ไปยื่นคำร้องต่อศาล เพราะฉะนั้น นายทะเบียนจึงไม่มีอำนาจยื่นร้องคดีนี้ได้
# ทางหนึ่ง กรณีเงินบริจาค และกรณีการใช้งินนั้นกฎหมายวางหลักเกณฑ์ในการยื่นคำร้องต่างกันดังพรรณนามาแล้วข้างต้น ตามข้อเท็จจริงที่ฟังได้ กกต. ได้มีมติเสียงข้างมากในการประชุมครั้งที่ 144/2552 วันที่ 17 ธันวาคม 2552 ให้นายทะเบียนไปร้องคดีทั้งสองกรณีพร้อม ๆ กันตามกฎหมาย ทั้งที่พึงปฏิบัติแยกกัน แม้ในการประชุมครั้งต่อ ๆ มา คือ ครั้งที่ 41/2553 และ 43/2553 กกต. จะมีมติโดยให้นายทะเบียนไปร้องคดี ก็เป็นเพียงการยืนยันมติเดิมเท่านั้น ซ้ำ กกต. และนายทะเบียนยังได้ดำเนินกระบวนแต่งต้งคณะกรรมการตรวจสอบและทำความเห็นมากมายอีก ศาลเห็นว่า เป็นความไม่ชัดเจนในการปรับใช้กฎหมายของ กกต. เอง สำหรับคำร้องคดีกรณีการใช้เงินนั้น ก็ในเมื่อวันที่ 17 ธันวาคม 2552 เป็นวันที่ กกต. เห็นชอบให้นายทะเบียนไปร้องคดี ซึ่งนับว่าเป็นวันที่ความปรากฏแก่นายทะเบียนว่ามีการฝ่าฝืนกฎหมาย ระยะเวลาสิบห้าจึงต้องเริ่มนับแต่บัดนั้น ซึ่งนายทะเบียนมายื่นคำร้องเมื่อวันที่ 26 เมษายน 2553 นั้น ย่อมนับว่าล่วงระยะเวลาสิบห้าวันแล้ว เพราะฉะนั้น คดีจึงขาดอายุความ
เมื่อกระบวนการยื่นคำร้องได้เป็นไปโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย จึงไม่ชอบที่ศาลจะพิจารณาวินิจฉัยคำร้องในประเด็นอื่น ๆ อีกสืบไป
=== วินิจฉัย ===
ศาลเห็นว่า เมื่อวินิจฉัยแล้วว่า ผู้ร้องยื่นคำร้องมาโดยมิชอบด้วยกฎหมาย จึงมิพักต้องพิจารณาประเด็นอื่น ๆ อีก ที่สุดวินิจฉัยด้วยมติสี่ต่อสอง ให้ยกคำร้อง
== ความเห็นส่วนตนของตุลาการ ==
{| align = center cellpadding="0" cellspacing="1" border="1" style="border-collapse:collapse;" width = 825
|- bgcolor=#e4edd0 align = center
! width = 1200px| ปุจฉา
! width = 1200px| วิสัชนา
| width = 50px| ชัช
| width = 50px| จรัญ
| width = 50px| จรูญ
| width = 50px| เฉลิมพล
| width = 50px| นุรักษ์
| width = 50px| บุญส่ง
| width = 50px| วสันต์
| width = 50px| สุพจน์
| width = 50px| อุดมศักดิ์
! width = 700px| หมายเหตุ
|-
| การกระทำของผู้ถูกร้อง อยู่ในบังคับแห่ง พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2541 หรือ พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2550
| ส่วนสารบัญญัติให้ว่าตาม พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2541 ส่วนวิธีสบัญญัติให้ว่าตาม พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2550
| bgcolor=7ea12b |
| bgcolor=7ea12b |
| bgcolor= |
| bgcolor= |
| bgcolor=7ea12b |
| bgcolor=7ea12b |
| bgcolor= |
| bgcolor=7ea12b |
| bgcolor=7ea12b |
|
|-
| ผู้ร้องได้ยื่นคำร้องโดยชอบด้วยกฎหมาย หรือไม่
| ผู้ร้องหาได้ยื่นคำร้องโดยชอบด้วยกฎหมายไม่
| bgcolor=bcdb75 |
| bgcolor=7ea12b |
| bgcolor= |
| bgcolor= |
| bgcolor=7ea12b |
| bgcolor=bcdb75 |
| bgcolor= |
| bgcolor=7ea12b |
| bgcolor=7ea12b |
|
|-
| ผลแห่งคดีพึงเป็นเช่นไร
| ยกคำร้อง
| bgcolor=bcdb75 |
| bgcolor=7ea12b |
| bgcolor= |
| bgcolor= |
| bgcolor=7ea12b |
| bgcolor=bcdb75 |
| bgcolor= |
| bgcolor=7ea12b |
| bgcolor=7ea12b |
|
|-
|}
== ดูเพิ่ม ==
กรณีสิ่งบันทึกวีดิทัศน์ศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2553
== เชิงอรรถ ==
== อ้างอิง ==
=== ข่าว ===
==== ไทยรัฐ ====
(2552, 28 กรกฎาคม). ประจวบ'ให้การเงิน258ล้าน ว่าจ้างเมซไซอะฯ  [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 3 มกราคม). สำนวนหลวม กกต.พริ้ว คดีเงินบริจาคปชป. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 3 มีนาคม). "เฉลิม"กลับลำร่วมอภิปรายไม่ไว้วางใจ. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 6 พฤษภาคม). กกต. เตรียมเชือดบุญจง แจกเบี้ยยังชีพ. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 14 พฤศจิกายน). โพลชี้คลิปฉาวศาล รธน. เป็นเกมการเมือง. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 18 พฤศจิกายน). ตำรวจส่งสำนวนคลิปศาลรธน.ให้ปปช.แล้ว. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 27 พฤศจิกายน).
* ตุลาการรธน.ถอนตัว. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* มาร์คมึนศาลรธน. 3-3เสียง ยกคำร้องหรือไม่. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
==== โพสต์ทูเดย์ ====
(2553, 27 กันยายน). ตู่ฟุ้งมีคลิปลับตุลาการศาลรธน. . [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 3 ตุลาคม). ชวนถกทีมคดียุบพรรคก่อนเบิกความพรุ่งนี้. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 4 ตุลาคม).
* บัญญัติ-ประดิษฐ์เบิกความ. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* บัญญัติซัดพยานบริษัททำป้ายไร้น้ำหนัก. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 7 ตุลาคม). ทวีเล็งฟ้องธาริตให้การเท็จคดียุบปชป. . [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 15 ตุลาคม). พท.ปูดอักษรย่อ"ว-พ"วิ่งเต้นยุบพรรค. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 16 ตุลาคม). พท.แฉคลิปลับปชป.วิ่งเต้นคดียุบพรรคพรุ่งนี้. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 17 ตุลาคม).
* พร้อมพงศ์เปิดคลิปโชว์อ้าง 2 ฝ่ายรู้เห็นกัน. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* วิรัชโต้พท.สร้างคลิปดิสเครดิต. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* สดศรีแนะตุลาการเคลียร์คลิปฉาว. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* เสื้อแดงแพร่คลิปคดียุบพรรคปชป. . [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 23 ตุลาคม). ชัช ลั่นไม่ทิ้งเก้าอี้. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 25 ตุลาคม). มีอะไรอยู่ในคลิป. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 18 ตุลาคม).
* ชัย' เชื่อ คลิปศาลรธน.ไม่กระทบคดียุบปชป. . [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* ซัดแผนทำลายศาลรธน. . [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* สั่งปลดพสิษฐ์พ้นเลขาฯปธ.ศาลรัฐธรรมนูญ. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 19 ตุลาคม).
* จรัญชี้คลิปฉาวเป็นอาญาแผ่นดิน. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* อภิวันท์ ปัดคลิปฉาวเป็นฝีมือพท. . [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 20 ตุลาคม). ปชป.เอาผิดพท.แพร่คลิปฉาว. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 26 ตุลาคม). สตช.เริ่มสอบคลิปฉาวล็อบบี้ยุบปชป. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 27 ตุลาคม). ศาลรธน.เอาผิดแพร่คลิป. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 28 ตุลาคม).
* จตุพรท้าชัชรับคลิปฉาว. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* ตร.ประสานฮ่องกงส่ง พสิษฐ์ กลับไทย. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* ปชป.ยื่นคำแถลงปิดคดียุบพรรค. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* เล็งออกหมายจับมือปล่อยคลิปฉาวปชป. . [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 29 ตุลาคม).
* ปชป.ยันไม่ป้องวิรัชเอี่ยวคลิปฉาว. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* ปชป. วอนหยุดกดดันศาลรธน. . [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 31 ตุลาคม).
* บัญญัติชี้คลิปฉาวมุ่งทำลายศาล. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* ปชป.จี้รัฐล่าตัวพสิษฐ์. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* โผล่อีกคลิปขย้ำศาลรธน. . [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 1 พฤศจิกายน).
* คลิปล่อซื้อ. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* ส่งคนแจ้งจับมือแพร่คลิปฉาว. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 2 พฤศจิกายน). ศาลรธน.แจ้งกองปราบเอาผิดคลิปชุด 2. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 4 พฤศจิกายน).
* นายกฯแจงกระทู้ไม่เพิกเฉยคลิปฉาว. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
วิสุทธิ์ไม่ห่วงพท.ถูกยุบขอเพียงกฎหมายเป็นธรรม. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 5 พฤศจิกายน). คลิปฉาวศาลรธน.ถ่ายมุม"พสิษฐ์". [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 16 พฤศจิกายน). ศาลอนุมัติหมายจับ"พสิษฐ์ - ชุติมา". [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 23 พฤศจิกายน). วิรัชถูกถอดพ้นคดียุบปชป. . [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 24 พฤศจิกายน).
* บทปรารภอภิสิทธิ์ - ชวนเผยความกดดันคดียุบปชป. . [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* พร้อมพงศ์เมินตุลาการรธน.ฟ้อง. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 26 พฤศจิกายน). เสร็จศึกรธน.เผชิญศึก ยุบปชป. 29 พ.ย.ระทึกคำตัดสิน . [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
(2553, 27 พฤศจิกายน).
* บัญญัติ ชี้"จรูญ" ถอนตัว ไม่กระทบตัดสินยุบพรรค. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* ปชป.ปัดเตรียมนายกฯ-พรรคสำรอง. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* ปชป.วอนทุกฝ่ายเลิกกดดันศาล. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
* สุเทพกั๊กเป็นนายกฯแทนมาร์ค. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
==== แหล่งข้อมูลอื่น ====
คมชัดลึก. (2552, 8 มีนาคม). บัญญัติ : “ ถ้าจะอภิปราย ต้องมาอภิปรายผมสิถึงจะถูก”. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 27 พฤศจิกายน 2553).
BBC. (2010, 29 November). Thai court dismisses governing party funding case. [Online]. Available: . (Accessed: 29 November 2010).
CNN. (2010, 29 November). Thai court dismisses case against ruling party. [Online]. Available: . (Accessed: 29 November 2010).
Reuters.
* (2010, 29 November). Q+A: What happens if Thailand's Democrats are found guilty?. [Online]. Available: . (Accessed: 29 November 2010).
* (2010, 29 November). Thai court dismisses case against PM's party. [Online]. Available: . (Accessed: 29 November 2010).
The Nation. (2010, 18 October). Embattled Pasit not in town. [Online]. Available: . (Accessed: 27 November 2010).
=== วัสดุทางนิติบัญญัติและตุลาการ ===
ศาลรัฐธรรมนูญ. คำวินิจฉัย เรื่อง นายทะเบียนพรรคการเมืองขอให้ศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่งยุบพรรคประชาธิปัตย์. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: .
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
ความคืบหน้า กรณีศาลรัฐธรรมนูญมีมติเสียงข้างมาก 4 ต่อ 3 ให้ยกคำร้อง เรื่อง อัยการสูงสุดขอให้ศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่งยุบพรรคประชาธิปัตย์ (09/12/2553)
ความคืบหน้า กรณีศาลรัฐธรรมนูญมีมติเสียงข้างมาก จำนวน 4 เสียง ให้ยกคำร้อง กรณี นายทะเบียนพรรคการเมืองฯ (30/11/2553) 
ขอชี้แจงข้อเท็จจริงว่ากรณีของนายอุดมศักดิ์ นิติมนตรี เป็นตุลาการศาลรัฐธรรมนูญเสียงข้างมาก (29/11/2553)
ความเห็นทางกฎหมาย เรื่องศาลรัฐธรรมนูญกับมาตรฐานมโนสำนึก
คดีซึ่งชำระโดยศาลรัฐธรรมนูญไทย
ประเทศไทยในปี พ.ศ. 2553
พรรคประชาธิปัตย์