ฟัน

ฟัน เป็นอวัยวะที่อยู่ภายในช่องปากของคนและสัตว์ มีส่วนรากติดอยู่กับขากรรไกรและมีตัวฟันโผล่พ้นเหงือกออกมา
ฟันเป็นอวัยวะที่เจริญเติบโตมาจากเนื้อเยื้อชั้นนอก (Ectoderm) เช่นเดียวกับผิวหนังหรือเกล็ดปลา
ฟันเป็นอวัยวะส่วนหนึ่งในระบบย่อยอาหาร หน้าที่หลักของฟันคือ ฉีก บด อาหารให้คลุกเคล้ากับน้ำลาย และนอกจากนี้ยังมีส่วนสำคัญในการพูดออกเสียงด้วย
ลักษณะของฟันมีส่วนเกี่ยวข้องกับลักษณะอาหารของสัตว์แต่ละประเภทเช่นเดียวกับวิวัฒนาการ ตัวอย่างเช่น พืชนั้นยากที่จะย่อยดังนั้น
สัตว์กินพืช (Herbivore) จึงต้องมีฟันกรามหลายซี่เพื่อใช้ในการเคี้ยว ส่วนสัตว์กินเนื้อ (Carnivore) ต้องมีฟันเขี้ยวเพื่อฆ่าและฉีกเหยื่อและเนื้อนั้นให้ย่อยง่าย พวกมันจึงกลืนได้โดยที่ไม่ต้องใช้ฟันกรามเคี้ยวมากนัก
== ประเภทของฟัน ==
ฟันแท้ (permanent teeth)
ฟันน้ำนม (baby teeth)
ฟันตัดหน้าซี่กลาง (central incisor) : ขากรรไกรบน 2 ซี่ ขากรรไกรล่าง 2 ซี่ มีหนึ่งราก
ฟันตัดหน้าซี่ข้าง  (lateral incisor) : ขากรรไกรบน 2 ซี่ ขากรรไกรล่าง 2 ซี่: ฟันตัดหน้าทั้งสองประเภททำหน้าที่ตัดอาหาร ในสัตว์ที่กินอาหารโดยการแทะฟันนี้จะเจริญที่สุด
ฟันเขี้ยว (cuspids or canines) : ขากรรไกรบน 2 ซี่ ขากรรไกรล่าง 2 ซี่: ทำหน้าที่ตัด ฉีก หรือแยกอาหารออกจากกัน
ฟันกรามน้อย (bicuspids or premolars) : ขากรรไกรบน 4 ซี่ ขากรรไกรล่าง 4 ซี่: ทำหน้าที่ตัดและฉีกอาหาร (สัตว์กินเนื้อเช่น เสือ สุนัข แมว จะมีเขี้ยวและกรามน้อยเจริญดีและแข็งแรงเป็นพิเศษ)
ฟันกราม  (molars) : ขากรรไกรบน 6 ซี่ ขากรรไกรล่าง 6 ซี่: ทำหน้าที่เคี้ยวและบดอาหาร
== ส่วนประกอบของฟัน ==
เคลือบฟัน (enamel) : เป็นส่วนที่แข็งที่สุดของฟันมีส่วนประกอบของแคลเซียมและฟอสเฟต
เนื้อฟัน (dentine) : เป็นส่วนที่แข็งน้อยกว่าเคลือบฟัน มีความแข็งพอๆกับกระดูก ชั้นนี้มีการสร้างและสลายอยู่ตลอดเวลา เป็นชั้นที่มีเซลล์เป็นจำนวนมาก
โพรงประสาทฟัน (pulp) : เป็นที่อยู่ของเส้นเลือดที่นำอาหารมาหล่อเลี้ยงฟัน และนำของเสียออกจากฟัน และมีเส้นประสาทรับความรู้สึกของฟัน
เคลือบรากฟัน (cementum) : เป็นส่วนของเนื้อเยื่อปริทันต์ที่อยู่ภายในรากฟัน  ด้านหลังของเหงือก ซึ่งมีเส้นประสาทไหลเวียนมาก
ชั้นร่องเหงือก (gingival crevice) : ร่องระหว่างเหงือกตัวฟันกับขอบเหงือก มีความลึกประมาณ 2 มิลลิเมตร
เหงือก (gingiva) : เนื้อเยื่อที่หุ้มตัวฟันและกระดูกขากรรไกรไว้
กระดูกเบ้ารากฟัน (alveolar bone) : ส่วนกระดูกที่รองรับรากฟัน
== ฟันของมนุษย์==
โดยปกติคนเรามีฟันสองชุด ชุดแรกคือ
ฟันน้ำนม (deciduous teeth) ฟันชุดนี้จะเริ่มขึ้นเมื่ออายุประมาณ 6 เดือน และขึ้นครบ 20 ซี่เมื่ออายุประมาณ 2 ขวบครึ่ง
{|class="wikitable"
|+ตารางแสดงระยะการขึ้นของฟันซี่ต่างๆ (ฟันน้ำนม)
! rowspan = "2"| ซี่ฟันน้ำนม
! colspan="2" align="center"| ฟันบน
! colspan="2" align="center"| ฟันล่าง
|-
|อายุที่ควรขึ้น
|อายุที่ควรหลุด
|อายุที่ควรขึ้น
|อายุที่ควรหลุด
|-
!ฟันตัดหน้าซี่กลาง
|7 เดือนครึ่ง
|7 ปีครึ่ง
|6 เดือน
|6 ปี
|-
!ฟันตัดหน้าซี่ข้าง
|9 เดือน
|8 ปี
|7 เดือน
|7 ปี
|-
!ฟันเขี้ยว
|18 เดือน
|10 ปีครึ่ง
|16 เดือน
|9 ปีครึ่ง
|-
!ฟันกรามน้อยซี่ที่ 1
|14 เดือน
|10 ปีครึ่ง
|12 เดือน
|10 ปี
|-
!ฟันกรามน้อยซี่ที่ 2
|24 เดือน
|10 ปีครึ่ง
|20 เดือน
|11 ปี
|}
ฟันชุดที่สองคือ ฟันแท้หรือฟันถาวร (permanent teeth) ฟันชุดนี้มีทั้งหมด 32 ซี่ ฟันชุดนี้จะเริ่มขึ้นเมื่ออายุประมาณ 6 ขวบ แต่จะขึ้นครบ 28 ซี่ เมื่ออายุครบ 12 ปี โดยที่เหลือคือฟันกรามซี่สุดท้าย 4 ซี่จะขึ้นมาในช่วงอายุ 18-25 ปี แต่ถ้าฟันทั้ง 4 ซี่ดังกล่าวไม่ขึ้นมาก็จะกลายเป็นฟันคุด
{|class="wikitable"
|+ตารางแสดงระยะการขึ้นของฟันซี่ต่างๆ (ฟันแท้)
!ซี่ฟันแท้
!อายุที่ควรขึ้น
|-
!ฟันตัดหน้าซี่กลาง
|7 ปี
|-
!ฟันตัดหน้าซี่ข้าง
|8 ปี
|-
!ฟันเขี้ยว
|11-13 ปี
|-
!ฟันกรามน้อยซี่ที่ 1
|10-11 ปี
|-
!ฟันกรามน้อยซี่ที่ 2
|10-12 ปี
|-
!ฟันกรามซี่ที่ 1
|6-7 ปี
|-
!ฟันกรามซี่ที่ 2
|12-13 ปี
|-
!ฟันกรามซี่ที่ 3
|18-25 ปี
|}
ฟันถือเป็นอวัยวะที่สำคัญอย่างหนึ่งของมนุษย์ และมีความสำคัญต่อบุคลิกภาพ ดังนั้นจึงควรให้ความใส่ใจดูแลและรักษาอยู่เสมอ ด้วยการแปรงฟันอย่างน้อยวันละสองครั้ง ตอนเช้าและก่อนนอน หรือทุกครั้งหลังอาหาร เพื่อกำจัดเศษอาหาร และ คราบจุลินทรีย์ และควรพบทันตแพทย์เพื่อตรวจเช็คสภาพฟันทุกๆ 6 เดือน
== ดูเพิ่ม ==
ทันตกรรม
กายวิภาคศาสตร์ของสัตว์
กายวิภาคศาสตร์ของมนุษย์
อวัยวะ
ศีรษะและคอ
ระบบทางเดินอาหาร
ทันตแพทยศาสตร์
ฟัน