รายพระนามเจ้าผู้ครองนครลำปาง

เจ้าผู้ครองนครลำปาง เป็นตำแหน่งที่เริ่มมาตั้งแต่สมัยอาณาจักรหริภุญชัย โดยกษัตริย์พระองค์แรกของนครลำปางคือพระเจ้าอนันตยศ พระราชโอรสของพระนางจามเทวี พระเจ้าอนันตยศทรงสร้างนครลำปางและขึ้นครองเมืองเมื่อ พ.ศ. 1231 ซึ่งลูกหลานของพระเจ้าอนันตยศยังคงขึ้นครองลำปางสืบต่อมา จนถึงรัชสมัยของพระยาเบิก ในปี พ.ศ. 1838 พญามังรายแห่งเวียงเชียงใหม่ ได้ให้ขุนสงครามยกทัพมาตีนครลำปาง พระยาเบิกทรงช้างออกมากระทำยุทธหัตถี กองทัพนครลำปางแตกพ่าย และพระยาเบิกได้รับบาดเจ็บ พระยาเบิกถูกขุนสงครามปลงพระชนม์ที่บ้านแม่ตาลน้อย ในเขตนครลำปาง ถือเป็นการสิ้นสุดยุคราชวงศ์หริภุญชัยในนครลำปาง
เมื่อพญามังรายมีอำนาจเหนือล้านนา ทรงแต่งตั้งให้ขุนมาครองนครลำปางสืบต่อมาเป็นเวลาหลายร้อยปี จนกระทั่งพระเจ้าบุเรงนองแห่งกรุงหงสาวดีได้กรีฑาทัพยึดล้านนาไว้ได้ทั้งหมด จึงสิ้นสุดยุคราชวงศ์มังรายในนครลำปาง ตลอดระยะที่พม่าได้ครอบครองอาณาจักรล้านนามาเป็นเวลา 200 ปีนั้น ได้กดขี่ข่มเหงชาวบ้านอย่างมากมาย จนเกิดกบฏหลายครั้ง จนกระทั่งหนานทิพย์ช้างได้ชัยชนะเหนือท้าวมหายศแห่งนครลำพูน (ซึ่งอยู่ในอำนาจของพม่า) และชาวเมืองพร้อมใจสถาปนาหนานทิพย์ช้างเป็นพระญาสุลวะฤๅไชยสงคราม และเริ่มต้นยุคราชวงศ์ทิพย์จักร (ทิพย์จักราธิวงศ์) หรือราชวงศ์เจ้าเจ็ดตนในนครลำปาง ลูกหลานของพระญาสุลวะฤๅไชยได้ให้ความร่วมมือกับกรุงธนบุรีและกรุงรัตนโกสินทร์ในการขจัดอิทธิพลพม่าออกจากอาณาจักรล้านนาได้ทั้งหมด และสิ้นสุดยุคประเทศราชของพม่าในสมัยรัชกาลที่ 1 แห่งราชวงศ์จักรี เชื้อสายเจ้าเจ็ดตนได้ครองนครลำปางจนถึง พ.ศ. 2465 ในสมัยเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต
== รายพระนาม ==
{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="1" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; text-align:center; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
| colspan=7 bgcolor=#e0951d| สมัยกรุงศรีอยุธยา
|- style="background:#cccccc"
! width="20"| ลำดับ || รูป || width="225"| รายพระนาม || width="80"| เริ่มวาระ|| width="80"| สิ้นสุดวาระ || หมายเหตุ
|-
| 1 || 100px || พระญาสุลวะฤๅไชยสงคราม || พ.ศ. 2275 || พ.ศ. 2306 || align=left| ต้นราชวงศ์ทิพย์จักร
|-
| 2 || 100px || เจ้าฟ้าสิงหาราชธานีเจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว || พ.ศ. 2306 || พ.ศ. 2317 || align=left| พระโอรสในพระญาสุลวะฤๅไชยสงคราม
|-
| colspan=7 bgcolor=#e0951d| สมัยธนบุรี
|- style="background:#cccccc"
! width="20"| ลำดับ || รูป || width="225"| รายพระนาม || width="80"| เริ่มวาระ|| width="80"| สิ้นสุดวาระ || หมายเหตุ
|-
| 3 || 100px || พระยากาวิละ || พ.ศ. 2317 || พ.ศ. 2325 || align=left| พระโอรสในเจ้าฟ้าสิงหาราชธานีเจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว ต่อมาย้ายไปครองนครเชียงใหม่
|-
| colspan=7 bgcolor=#e0951d| สมัยรัตนโกสินทร์
|- style="background:#cccccc"
! width="20"| ลำดับ || รูป || width="225"| รายพระนาม || width="80"| เริ่มวาระ|| width="80"| สิ้นสุดวาระ || หมายเหตุ
|-
| 4 || 100px || พระยาคำโสม || พ.ศ. 2325 || พ.ศ. 2337 || align=left| พระโอรสในเจ้าฟ้าสิงหาราชธานีเจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว
|-
| 5 || 100px || พระเจ้าดวงทิพย์ || พ.ศ. 2337 || พ.ศ. 2368 || align=left| พระโอรสในเจ้าฟ้าสิงหาราชธานีเจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว
|-
| 6 || 100px || พระยาไชยวงศ์ || พ.ศ. 2369 || พ.ศ. 2380 || align=left| พระโอรสในพระยาคำโสม
|-
| 7 || 100px || พระยาขัติยะ || colspan=2| พ.ศ. 2380 || align=left| พระโอรสในพระยาคำโสม
|-
| 8 || 100px || พระยาน้อยอินท์|| พ.ศ. 2381 || พ.ศ. 2391 || align=left| พระโอรสในพระยาคำโสม
|-
| 9 || 100px || เจ้าวรญาณรังษี || พ.ศ. 2399 || พ.ศ. 2414 || align=left| พระโอรสในพระยาคำโสม
|-
| 10 || 100px || เจ้าพรหมาภิพงษธาดา || พ.ศ. 2416 || พ.ศ. 2435(บางตำราว่า พ.ศ. 2429) || align=left| พระโอรสในพระเจ้าดวงทิพย์  ต่อมาเลื่อนเป็นจางวางเมืองนครลำปาง 
|-
| 11 || 100px || เจ้านรนันทไชยชวลิต || พ.ศ. 2435 || พ.ศ. 2438 || align=left| พระโอรสในเจ้าวรญาณรังษี
|-
| 12 || 100px || เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต || พ.ศ. 2440 || พ.ศ. 2465 || align=left| พระโอรสในเจ้านรนันทไชยชวลิต
|-
| - || 100px || เจ้าราชบุตร (แก้วเมืองพวน ณ ลำปาง) || พ.ศ. 2465 || พ.ศ. 2468 || align=left| ผู้รั้งตำแหน่งเจ้านคร 
|-
| colspan=6| สยามยกเลิกประเพณีการแต่งตั้งเจ้าผู้ครองนครประเทศราช
|}
== ผู้สืบสกุลเจ้าผู้ครองนครลำปางภายหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง ==
{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="1" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; text-align:center; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
| colspan=7 bgcolor=#e0951d| ผู้สืบสกุลเจ้าผู้ครองนครลำปาง
|- style="background:#cccccc"
! width="20"| ลำดับ || รูป || width="280"| รายพระนาม || width="130" | เริ่มวาระ|| width="130"| สิ้นสุดวาระ || หมายเหตุ
|-
|1 || 100px || เจ้าราชวงศ์ (แก้วปราบเมรุ ณ ลำปาง) || พ.ศ. 2468  || พ.ศ. 2482 || (14 ปี)
|-
|2 || 100px || พระเพชรคีรีศรีสงคราม (เจ้าแก้วเมืองไท ณ ลำปาง) || พ.ศ. 2482  || พ.ศ. 2513 || (31 ปี)
|-
|3 || 100px || เจ้าเดชา ณ ลำปาง || พ.ศ. 2513 ||30 มิถุนายน พ.ศ. 2558
| (45 ปี)
|-
|4 || 100px || เจ้าศรีรัตน์ ณ ลำปาง ||30 มิถุนายน พ.ศ. 2558
| ปัจจุบัน ||
|-
|}
== พระราชลัญจกรประจำเจ้าหลวงนครลำปาง ==

พระราชลัญจกรประจำเจ้าหลวงนครลำปางหรือหน้าจีตในภาษาล้านนา ใช้ประทับลงบนเอกสารสำคัญ มีลักษณะเป็นเทวดาประทับบนหลังพญานาคสามเศียร พระวรกายทรงเครื่องแบบเทวดาอย่างไทย ลักษณะทางประติมานวิทยาคล้ายพระคลังของสยาม เครื่องประดับทั่วพระวรกายสื่อถึงความมั่งคั่งร่ำรวย และแสดงถึงความเป็นจักรพรรดิราช พระเศียรสวมศิราภรณ์ลักษณะคล้ายมงกุฎ พระโอษฐ์อมยิ้ม พระกรซ้ายถือพระแสงขรรค์ หมายถึง การพิทักษ์และการปกป้องรักษา พระกรขวาถือดอกบัวหมายถึง ความอุดมสมบูรณ์ หรือทรัพย์สมบัติ
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
ปราณี  ศิริธร ณ พัทลุง. เพ็ชร์ลานนา. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่ :ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.
สมหมาย เปรมจิตต์, สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ตำนานสิบห้าราชวงศ์ (ฉบับสอบชำระ). เชียงใหม่: มิ่งเมือง, 2540.
ศักดิ์ รัตนชัย. พงศาวดารสุวรรณหอคำนครลำปาง (ตำนานเจ้าเจ็ดพระองค์กับหอคำมงคล ฉบับสอบทานกับเอกสารสืบค้น สรสว.ลำปาง).
เจ้าวงศ์สัก ณ เชียงใหม่, คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่. เจ้าหลวงเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2539.
คณะทายาทสายสกุล เจ้าหลวงเมืองพะเยา, สถาบันศิลปวัฒนธรรมโยนก. ครบรอบ 100 ปี แม่เจ้าทรายมูล (มหาวงศ์) ไชยเมือง และประวัติสายสกุลเจ้าหลวงเมืองพะเยา พุทธศักราช 2387 - 2456. พะเยา :บ.ฮาซัน พริ้นติ้ง จก., 2546
นงเยาว์ กาญจนจารี. ดารารัศมี : พระประวัติพระราชชายา เจ้าดารารัศมี. เชียงใหม่ :สุริวงศ์บุ๊คเซนเตอร์, 2539.
คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์ , นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ.
== ดูเพิ่ม ==
รายพระนามเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่
รายพระนามเจ้าผู้ครองนครลำพูน
รายพระนามเจ้าผู้ครองนครน่าน
 
 
ลำปาง
รายชื่อชาวไทยแบ่งตามหน้าที่
เจ้าหลวง