จังหวัดยะลา

ยะลา (มลายูปัตตานี: جالا; ) เป็นจังหวัดหนึ่งตั้งอยู่ในภาคใต้ของประเทศไทย มีพื้นที่ 4,521.078 ตารางกิโลเมตร มีประชากร 542,314 คน มีอาณาเขตทางใต้ติดกับประเทศมาเลเซีย เป็นจังหวัดเดียวในภาคใต้ที่ไม่ติดทะเล และเป็นจังหวัดที่อยู่ใต้สุดของประเทศไทย ดังปรากฏในคำขวัญประจำจังหวัดคือ "ใต้สุดสยาม เมืองงามชายแดน"
จังหวัดยะลาเป็นหนึ่งในสี่จังหวัดที่ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม และเป็นหนึ่งในสามจังหวัดที่ประชากรส่วนใหญ่ใช้ภาษามลายูปัตตานีในการสื่อสาร ประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวไทยเชื้อสายมลายู รองลงมาคือชาวไทยเชื้อสายจีนและชาวไทยพุทธ อย่างไรก็ตามยะลาถือเป็นจังหวัดที่ดำรงความเป็นพหุวัฒนธรรมได้อย่างชัดเจน เพราะมีความแตกต่างกันทั้งด้านเชื้อชาติ ภาษา และศาสนา แต่ชนทุกกลุ่มยังคงรักษาวิถีชีวิตและประเพณีของตนไว้อย่างเหนียวแน่น
== ศัพทมูลวิทยา ==
เหตุที่เรียกชื่อว่ายะลานั้นเพราะพระยาเมืองคนแรกได้ตั้งที่ทำการขึ้นที่บ้านยะลา คำว่า ยะลา (Jala, جالا) หรือสำเนียงภาษามลายูพื้นเมืองเรียกว่า ยาลอ (Jalor, جالور, ญาโลร์) แปลว่า "แห" ซึ่งเป็นคำยืมมาจากภาษาบาลี-สันสกฤตว่า ชาละ หรือ ชาลี หมายถึง "แห" หรือ "ตาข่าย" มีภูเขาลูกหนึ่งในเขตอำเภอเมืองยะลามีลักษณะเหมือนแหจับปลา โดยผูกจอมแหแล้วถ่างตีนแหไปโดยรอบ ผู้คนจึงเรียกภูเขานี้ว่า ยะลา หรือ ยาลอ แล้วนำมาตั้งนามเมือง
แต่ตามประวัติศาสตร์ซึ่งได้เขียนไว้ในสมัยเจ็ดหัวเมือง โดยเจ้าผู้ครองเมืองเดิมได้เขียนไว้เป็นประวัติศาสตร์เป็นภาษามลายูว่า “เมืองยะลา” เป็นสำเนียงภาษาอาหรับ โดยชาวอินโดนีเซียที่เข้ามาเผยแพร่ศาสนาอิสลามในบริเวณเจ็ดหัวเมืองซึ่งอยู่ในแหลมมลายูเป็นผู้ตั้งชื่อเมืองไว้
เมืองยะลาเดิมตั้งอยู่ใกล้ภูเขายาลอ ห่างจากที่ว่าการอำเภอเมืองยะลาปัจจุบันไปทางทิศตะวันตกประมาณ 12 กิโลเมตร ต่อมาเมืองยะลาได้ยกฐานะเป็นเมือง ๆ หนึ่งของบริเวณเจ็ดหัวเมือง คำว่าเมืองยะลาหรือยาลอ ยังคงเรียกกันจนถึงปัจจุบันนี้
== ประวัติ ==

ยะลาเดิมเป็นท้องที่หนึ่งของเมืองปัตตานี ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ได้มีการปรับปรุงการปกครองใหม่เป็นการปกครองแบบเทศาภิบาลและได้ออกประกาศข้อบังคับสำหรับปกครอง 7 หัวเมือง รัตนโกสินทรศก 120 ซึ่งประกอบด้วยเมืองปัตตานี หนองจิก ยะหริ่ง สายบุรี ยะลา ระแงะ และรามัน ในแต่ละเมืองจะแบ่งเขตการปกครองเป็นอำเภอ ตำบล และหมู่บ้าน ต่อมาในปี พ.ศ. 2447 ประกาศจัดตั้งมณฑลปัตตานีขึ้นดูแลหัวเมืองทั้ง 7 แทนมณฑลนครศรีธรรมราช และยุบเมืองเหลือ 4 เมือง ได้แก่ ปัตตานี ยะลา สายบุรี และระแงะ ต่อมา พ.ศ. 2450 เมืองยะลาแบ่งเขตการปกครองเป็น 2 อำเภอ ได้แก่อำเภอเมืองยะลาและอำเภอยะหา ต่อมา พ.ศ. 2475 ได้มีการยกเลิกมณฑลปัตตานี และในปี พ.ศ. 2476 เมืองยะลาได้รับการเปลี่ยนแปลงฐานะเป็นจังหวัดยะลาตามพระราชบัญญัติราชอาณาจักรสยาม พ.ศ. 2476 เรื่อง การจัดระเบียบราชการบริหารส่วนภูมิภาค ออกเป็นจังหวัด เป็นอำเภอ และให้มีข้าหลวงประจำจังหวัด และกรมการจังหวัดเป็นผู้บริหารราชการ
== หน่วยการปกครอง ==
=== การปกครองส่วนภูมิภาค ===
การปกครองแบ่งออกเป็น 8 อำเภอ 58 ตำบล 341 หมู่บ้าน มีรายชื่อดังนี้
{|
|--- valign=top
||
|}
วันที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2558 กระทรวงมหาดไทยประชุมเพื่อพิจารณาร่างกฤษฎีกาจัดตั้งอำเภอลำใหม่แยกจากอำเภอเมืองยะลา และอำเภอโกตาบารูแยกจากอำเภอรามันเป็นกรณีพิเศษ โดยอ้างความจำเป็นพิเศษด้านความมั่นคง และหากมีการจัดตั้งแล้ว อำเภอโกตาบารูจะมีการขอพระราชทานชื่อใหม่
=== การปกครองส่วนท้องถิ่น ===
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ประกอบด้วยองค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง (องค์การบริหารส่วนจังหวัดยะลา) เทศบาลนคร 1 แห่ง (เทศบาลนครยะลา) เทศบาลเมือง 2 แห่ง เทศบาลตำบล 13 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 47 แห่ง รายชื่อเทศบาลทั้งหมดมีดังนี้
{|class="wikitable" style="line-height:137%"
|+ข้อมูลเทศบาลในจังหวัดยะลา
|-
! rowspan=2 | ลำดับ
! rowspan=2 | ชื่อเทศบาล
! rowspan=2 | พื้นที่ (ตร.กม.)
! rowspan=2 | ตั้งเมื่อ (พ.ศ.)
! rowspan=2 | อำเภอ
! colspan=3 | ครอบคลุมตำบล
! rowspan=2 | ประชากร สิ้นปี 2561 (คน)
|-
! width="7%"| ทั้งตำบล
! width="7%"| บางส่วน
! width="7%"| รวม
|-align="center"
|-
! colspan="9" | เทศบาลนคร
|-align="center"
| 1
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลนครยะลา
| align = "right" | 19.4
| 2538
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เมืองยะลา
|1||–||1
| align = "right" | 61,218&nbsp;
|-align="center"
! colspan="9" | เทศบาลเมือง
|-align="center"
| 1
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลเมืองเบตง
| align = "right" | 78
| 2547
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เบตง
|1||–||1
| align = "right" | 26,668&nbsp;
|-align="center"
| 2
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลเมืองสะเตงนอก
| align = "right" | 34.78
| 2554
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เมืองยะลา
|1||–||1
| align = "right" | 32,353&nbsp;
|-align="center"
! colspan="9" | เทศบาลตำบล
|-align="center"
| 1
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลตำบลโกตาบารู
| align = "right" | 17
| 2542
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;รามัน
|1||–||1
| align = "right" | 5,692&nbsp;
|-align="center"
| 2
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลตำบลเขื่อนบางลาง
| align = "right" | 82.5
| 2550
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;บันนังสตา
|1||–||1
| align = "right" | 4,422&nbsp;
|-align="center"
| 3
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลตำบลคอกช้าง
| align = "right" | 2.44
| 2542
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;ธารโต
|–||1||1
| align = "right" | 1,558&nbsp;
|-align="center"
| 4
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลตำบลท่าสาป
| align = "right" | 16.11
| 2555
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เมืองยะลา
|1||–||1
| align = "right" | 7,984&nbsp;
|-align="center"
| 5
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลตำบลธารน้ำทิพย์
| align = "right" | 138.51
| 2555
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เบตง
|1||–||1
| align = "right" | 4,433&nbsp;
|-align="center"
| 6
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลตำบลบันนังสตา
| align = "right" | 1.5
| 2542
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;บันนังสตา
|–||1||1
| align = "right" | 2,721&nbsp;
|-align="center"
| 7
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลตำบลบาลอ
| align = "right" | 26.41
| 2556
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;รามัน
|1||–||1
| align = "right" | 5,582&nbsp;
|-align="center"
| 8
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลตำบลบุดี
| align = "right" | 48.92
| 2551
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เมืองยะลา
|1||–||1
| align = "right" | 11,221&nbsp;
|-align="center"
| 9
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลตำบลปะแต
| align = "right" | 208.31
| 2555
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;ยะหา
|1||–||1
| align = "right" | 16,962&nbsp;
|-align="center"
| 10
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลตำบลเมืองรามันห์
| align = "right" | 8.24
| 2542
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;รามัน
|–||1||1
| align = "right" | 5,120&nbsp;
|-align="center"
| 11
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลตำบลยะหา
| align = "right" | 1.89
| 2542
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;ยะหา
|–||1||1
| align = "right" | 2,618&nbsp;
|-align="center"
| 12
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลตำบลยุโป
| align = "right" | 33.77
| 2555
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เมืองยะลา
|1||–||1
| align = "right" | 6,983&nbsp;
|-align="center"
| 13
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เทศบาลตำบลลำใหม่
| align = "right" | 0.69
| 2542
| align = "left" | &nbsp;&nbsp;เมืองยะลา
|–||1||1
| align = "right" | 1,050&nbsp;
|}
== ประชากร ==
=== ชาติพันธุ์ ===
ประชากรส่วนใหญ่ของจังหวัดยะลาเป็นชาวไทยเชื้อสายมลายูเป็นพื้น ในอดีตจะถูกเรียกอย่างรวม ๆ กับชาวชวา-มลายูทั่วไปว่าคนยาวี (Orang Jawi) แต่จะเรียกตัวเองว่าออแฆนายู และพึงใจที่ผู้อื่นเรียกว่าคนนายูมากกว่าคนยาวี เมื่อ 2 สิงหาคม พ.ศ. 2482 ในสมัยหลวงพิบูลสงครามเป็นนายกรัฐมนตรีได้ออกประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยรัฐนิยมฉบับที่ 3 เรื่องการเรียกชื่อชาวไทยโดยให้เรียกชาวมลายูมุสลิมว่าไทยอิสลาม และปัจจุบันทางราชการของไทยยังคงเรียกคนเชื้อสายมลายูว่าคนไทยหรือไทยมุสลิมอยู่ นอกจากนั้นก็จะมีชาวไทยพุทธและชาวไทยเชื้อสายจีนเป็นชนกลุ่มน้อย อาศัยอยู่ตามเมืองใหญ่ ๆ โดยเฉพาะอำเภอเบตงถือเป็นชุมชนชาวจีนที่มีขนาดใหญ่และเข้มแข็ง สามารถคงอัตลักษณ์ความเป็นจีนไว้อย่างเหนียวแน่น โดยมากเป็นชาวจีนกวางไส บรรพบุรุษอพยพจากเขตปกครองตนเองกว่างซีจ้วง ส่วนชาวไทยเชื้อสายจีนในเทศบาลนครยะลาโดยมากเป็นชาวฮกเกี้ยน ขณะที่ชาวไทยพุทธมีอยู่หนาแน่นในเขตเทศบาลนครยะลา แต่ระยะหลังเมื่อเกิดเหตุการณ์ความไม่สงบในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ทำให้ชาวไทยเชื้อสายจีนและชาวไทยพุทธอพยพออกจากพื้นที่เป็นจำนวนมาก เช่นชุมชนชาวจีนที่บ้านเนียง อำเภอเมืองยะลา และชุมชนจีนบ้านแบหอ อำเภอรามัน ที่ลูกหลานโยกย้ายออกจากถิ่นฐานเดิมจนสิ้น ซึ่งใน พ.ศ. 2562 ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้จัดโครงการไทยพุทธคืนถิ่น จำนวน 12 หมู่บ้าน และกิจกรรมอาสาสมัครพัฒนาศาสนสถาน จำนวน 13 หมู่บ้าน เพื่อฟื้นฟูสังคมพหุวัฒนธรรมของจังหวัดยะลาขึ้นอีกครั้ง
ขณะที่ชาวซาไกเผ่ากันซิวและจำนวนน้อยเป็นเผ่ากินตัก ซึ่งเคยตั้งถิ่นฐานในเขตหมู่ 3 ตำบลบ้านแหร อำเภอธารโต แต่ปัจจุบันส่วนใหญ่อพยพไปประเทศมาเลเซีย ด้วยเหตุผลด้านที่ทำกินและวิถีชีวิตที่ดีกว่า ประกอบกับเหตุผลด้านความไม่สงบ นอกจากนี้ยังมีชาวพม่า ลาว และกัมพูชา เข้าเป็นแรงงานในยะลาเป็นจำนวนมากในเขตอำเภอเมืองยะลาและอำเภอเบตง โดยใน พ.ศ. 2552 มีจำนวนไม่ต่ำกว่า 5,000 คน และมีชาวเขาจากภาคเหนืออพยพมาลงหลักปักฐานที่ยะลาหลายเผ่าเพื่อเป็นแรงงาน เช่น เผ่าม้งเข้ามาอาศัยในอำเภอเบตงและอำเภอธารโตจำนวนหนึ่ง และพบว่าม้งส่วนหนึ่งอาศัยอยู่ร่วมนิคมกับเผ่าซาไกที่บ้านซาไก ส่วนชุมชนมูเซอบ้านบ่อน้ำร้อนในอำเภอเบตง มีประชากรมากถึงขั้นก่อตั้งโบสถ์คริสต์ในชุมชนของตัวเอง
=== ภาษา ===

จังหวัดยะลาเป็นหนึ่งในสามจังหวัดของประเทศไทยที่ประชากรส่วนใหญ่ใช้ภาษามลายูปัตตานีในการสื่อสาร เป็นสำเนียงที่ใช้ในจังหวัดปัตตานี จังหวัดนราธิวาส และทางตะวันออกเฉียงใต้ของจังหวัดสงขลา ภาษานี้มีการใช้อักษรยาวีซึ่งได้รับอิทธิพลจากอักษรอาหรับสำหรับการเขียน สำหรับการเผยแผ่ศาสนาโดยเฉพาะ ทว่าในยุคหลังมานี้มีการยืมคำไทยเข้าปะปนมากขึ้น โดยเฉพาะในสังคมเมืองที่พูดมลายูปนไทย ปัจจุบันมีการส่งเสริมให้ติดป้ายประกาศของสถานที่ราชการเป็นภาษามลายูปัตตานีและอักษรยาวีทั่วไปในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ทั้งนี้ชาวไทยพุทธและชาวไทยเชื้อสายจีนบางส่วนสามารถพูดภาษามลายูเพื่อสื่อสารกับคนมลายูซึ่งเป็นชนกลุ่มใหญ่
ขณะที่ชาวไทยพุทธจะใช้ภาษาไทยถิ่นใต้ มีสำเนียงใกล้เคียงกับสำเนียงสงขลา มีลักษณะเช่นเดียวกับภาษาใต้ถิ่นอื่นที่มีการรวบคำให้สั้นกระชับ ทว่ามีลักษณะเด่นคือการออกเสียงที่นุ่มนวลไม่หยาบกระด้างต่างจากภาคใต้ถิ่นอื่น และมีการยืมคำมลายูมาก โดยมีความหนาแน่นของคำยืมจากมลายูมากถึงร้อยละ 75.75 เช่น ซะด๊ะ แปลว่า อร่อย มอแระ แปลว่า สวยงาม และลากู แปลว่า ขายดี
ส่วนชาวไทยเชื้อสายจีน โดยเฉพาะอำเภอเบตงที่มีคนเชื้อสายจีนอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก พวกเขาธำรงอัตลักษณ์ความเป็นจีนคือการใช้ภาษาจีน ซึ่งมีอยู่หลายกลุ่มได้แก่ ภาษาจีนกลาง ภาษาจีนกวางไส ภาษาจีนฮกเกี้ยน ภาษาจีนแต้จิ๋ว และภาษาจีนแคะ เช่นประชาชนในชุมชนวัดปิยมิตรที่สามารถสื่อสารภาษาจีนกลางได้ ปัจจุบันคนยุคหลังใช้ภาษาจีนน้อยลง และลูกหลานจีนหลายคนนิยมใช้ภาษาไทยมาตรฐาน แต่บุคคลเชื้อสายจีนในเทศบาลนครยะลาที่อายุต่ำกว่า 50 ปีจะพูดจีนไม่ได้แต่พอฟังรู้ความ
ปัจจุบันชาวไทยพุทธและชาวไทยเชื้อสายจีนในเทศบาลนครยะลาเกินครึ่งพูดภาษาไทยถิ่นใต้ไม่ได้เพราะหันไปพูดภาษาไทยมาตรฐาน ส่วนชาวไทยเชื้อสายมลายูนอกเขตเทศบาลจะพูดภาษาไทยไม่ชัดเจน และหากมีอายุ 70 ปีขึ้นไปจะไม่สามารถพูดภาษาไทยได้เลย
=== ศาสนา ===
จังหวัดยะลาเป็นหนึ่งในสี่จังหวัดของไทยที่ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม แต่ก็เป็นจังหวัดที่มีสัดส่วนของผู้ที่นับถือศาสนาพุทธมากที่สุดในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ มีชุมชนชาวคริสต์ขนาดย่อมทั้งนิกายโรมันคาทอลิกและโปรเตสแตนต์ในเขตเทศบาลนครยะลาและเทศบาลเมืองเบตง นอกจากนี้ยังมีชุมชนของผู้นับถือศาสนาซิกข์ขนาดน้อย อาศัยอยู่ในเขตเทศบาลนครยะลา ส่วนชาวซาไกหันมานับถือศาสนาพุทธโดยให้เหตุผลว่านับถือตามสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี แต่ปัจจุบันยังปะปนไปด้วยความเชื่อพื้นเมือง และแรงงานต่างด้าวชาวพม่าในยะลาที่นับถือศาสนาพุทธและร่วมปฏิบัติศาสนกิจร่วมกับชาวไทยพุทธในท้องถิ่น


จากการสำรวจการนับถือศาสนาเมื่อ พ.ศ. 2542 พบว่า ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลามร้อยละ 62.79 ศาสนาพุทธร้อยละ 36.40 ศาสนาคริสต์ร้อยละ 0.14 ศาสนาฮินดูร้อยละ 0.01 ศาสนาอื่น ๆ (เช่นศาสนาพื้นบ้านจีน) ร้อยละ 0.01 และไม่ได้ระบุร้อยละ 0.61 ต่อมาใน พ.ศ. 2550 พบว่า มีผู้นับถือศาสนาอิสลามร้อยละ 75.42 รองลงมาคือศาสนาพุทธร้อยละ 24.25 และศาสนาอื่น ๆ ร้อยละ 0.33 พ.ศ. 2553 พบว่า ประชากรนับถือศาสนาอิสลามร้อยละ 76.59 ผู้นับถือศาสนาพุทธร้อยละ 22.74 พ.ศ. 2557 พบว่า ประชากรนับถือศาสนาอิสลามร้อยละ 79.60 ผู้นับถือศาสนาพุทธร้อยละ 20.13 และผู้นับถือศาสนาคริสต์และอื่น ๆ ร้อยละ 0.27 และการสำรวจเมื่อ พ.ศ. 2559 พบว่า ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลามร้อยละ 74.06 ผู้นับถือศาสนาพุทธร้อยละ 21.16 และผู้นับถือศาสนาคริสต์และอื่น ๆ ร้อยละ 4.78 และการสำรวจใน พ.ศ. 2562 พบว่าประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลามร้อยละ 81.46 ศาสนาพุทธลดลงเหลือร้อยละ 18.45 ศาสนาคริสต์ร้อยละ 0.08 ศาสนาซิกข์และอื่น ๆ ร้อยละ 0.01 ชาวพุทธในพื้นที่รู้สึกว่าพวกตนเป็นพลเมืองชั้นสอง หลังการก่อวินาศกรรมด้วยการวางระเบิดถนนสายหลักในปัตตานีเมื่อ พ.ศ. 2555 ส่งผลให้ชาวไทยเชื้อสายจีนและชาวไทยพุทธจำนวนมากอพยพออกจากยะลา ประชากรที่นับถือศาสนาพุทธจึงหดตัวอย่างเฉียบพลัน รวมทั้งวัดหลายแห่งกลายเป็นวัดร้างไม่มีพระสงฆ์เข้าไปจำพรรษา เช่น วัดหัวสะพาน อำเภอเมืองยะลา วัดจินดาพลาราม อำเภอบันนังสตา และวัดปูแหล อำเภอยะหา ซึ่ง พ.ศ. 2563 ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ พยายามฟื้นฟูวัดเหล่านี้ให้มีพระสงฆ์เข้าไปจำพรรษา เพื่อเป็นขวัญและกำลังใจแก่พุทธศาสนิกชนในพื้นที่ เพื่อสนองพระราชเสาวนีย์ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงว่า "จะปล่อยให้คนไทยอพยพทิ้งถิ่นฐานไม่ได้ จะต้องรักษาพระพุทธศาสนาให้มีความมั่นคง ให้มีความมั่นคงอยู่ในภาคใต้ เพื่อเป็นที่พึ่งทางใจของราษฎรไทยพุทธสืบไป"
สำนักงานสถิติจังหวัดยะลารายงานว่า ใน พ.ศ. 2560 จังหวัดยะลามีมัสยิด 508 แห่ง วัดพุทธ 52 แห่ง สำนักสงฆ์ 13 แห่ง โบสถ์คริสต์ 9 แห่ง และคุรุดวารา 1 แห่ง
วันที่ 18 มกราคม พ.ศ. 2562 กลุ่มสมาพันธ์ไทยพุทธจังหวัดยะลา จำนวน 60 คน เรียกร้องให้โรงพยาบาลในจังหวัดยะลาและในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ จัดทำห้องครัวสำหรับไทยพุทธและอาคารสำหรับพระสงฆ์อาพาธ
== อุทยาน ==
อุทยานแห่งชาติบางลาง
อุทยานน้ำตกธารโต
น้ำตกละอองรุ้ง
น้ำตกสุขทาลัย
น้ำตกลาตอ
== สถานที่ท่องเที่ยว ==
อำเภอเบตง
วัดคูหาภิมุข
พระมหาธาตุเจดีย์พระพุทธธรรมประกาศ
ทะเลหมอกอัยเยอร์เวง
อุโมงค์เบตงมงคลฤทธิ์
น้ำตกคอกช้าง
น้ำตกเฉลิมพระเกียรติ ร.9
น้ำตกธารโต
น้ำตกบูเก๊ะปิโล หรือ น้ำตกตะวันรัศมี
น้ำตกผาแดง (จังหวัดยะลา)
น้ำตกละอองรุ้ง
น้ำตกวันวิสาข์
น้ำตกสองขา
น้ำตกสุขทาลัย หรือ น้ำตกกือลอง
น้ำตกอินทรศร
น้ำตกฮาลาซะห์
== การศึกษา ==
ระดับอุดมศึกษา
มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา
วิทยาลัยชุมชนยะลา
ศูนย์วิทยพัฒนา มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช จังหวัดยะลา
มหาวิทยาลัยฟาฏอนี
สถาบันการพลศึกษา วิทยาเขตยะลา
วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดยะลา
วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ยะลา
วิทยาลัยอาชีวศึกษายะลา ยะลา
วิทยาลัยเทคนิคยะลา ยะลา
วิทยาลัยสารพัดช่าง ยะลา
วิทยาลัยการอาชีพรามัน ยะลา
วิทยาลัยการอาชีพเบตง ยะลา
ระดับมัธยมศึกษา
โรงเรียนคณะราษฎรบำรุง จังหวัดยะลา
โรงเรียนคณะราษฎรบำรุง 2
โรงเรียนคณะราษฎรบำรุง 3
โรงเรียนสตรียะลา
โรงเรียนกาบังพิทยาคม
โรงเรียนอาลาวียะห์วิทยา
โรงเรียนพัฒนาวิทยา
โรงเรียนคณะราษฎรบำรุง
โรงเรียนจันทร์ประภัสสร์อนุสรณ์
โรงเรียนเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทร์ ยะลา
โรงเรียนธารโตวัฑฒนวิทย์
โรงเรียนนิคมพัฒนวิทย์
โรงเรียนบันนังสตาวิทยา
โรงเรียนเบตง (วีระราษฎร์ประสาน)
โรงเรียนยะหาศิรยานุกูล
โรงเรียนรามันห์ศิริวิทย์
โรงเรียนยะลาวิทยาลัย
โรงเรียนรังสีอนุสรณ์
โรงเรียนธรรมวิทยามูลนิธิ ยะลา
โรงเรียนสตรีอิสลามวิทยามูลนิธิ ยะลา
โรงเรียนสุขสวัสดิ์วิทยา
โรงเรียนสมบูรณ์ศาสน์
โรงเรียนธรรมอิสลามศึกษา
โรงเรียนคุรุชนพัฒนา
== บุคคลที่มีชื่อเสียง ==
กุลชญา ตันศิริ
ฐิติภูมิ เตชะอภัยคุณ
นิกัลยา ดุลยา
ปชาบดี ตัณฑปุตตะ
ปานวาด เหมมณี
ปิติศักดิ์ เยาวนานนท์
ภัททิยา พงศ์ไทย
ศิริพร วงศ์สวัสดิ์
วันมูหะมัดนอร์ มะทา
== ดูเพิ่ม ==
รายชื่อวัดในจังหวัดยะลา
รายชื่อมัสยิดในจังหวัดยะลา
รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดยะลา
รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดยะลา
ความไม่สงบในชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==