พระครูปัญญาวุฒิสุนทร (คุน ปญฺญาวุฑฺโฒ)

พระครูปัญญาวุฒิสุนทร (คุน ปญฺญาวุฑฺโฒ)อดีตที่ปรึกษาเจ้าคณะอำเภอเมืองสุรินทร์  อดีตเจ้าอาวาสวัดแสงบูรพา ตำบลสวาย  อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ และเป็นอดีตเจ้าคณะอำเภอเมืองสุรินทร์-กิ่งอำเภอเขวาสินรินทร์ รูปสุดท้าย กิ่งอำเภอเขวาสินรินทร์ได้รับการยกฐานะให้เป็นอำเภอเขวาสินรินทร์ ก็มีการกำหนดเขตปกครองคณะสงฆ์ในระดับอำเภอใหม่ด้วย
== ประวัติ ==
พระครูปัญญาวุฒิสุนทร ชื่อเดิม  คุน  พิชนารี  เป็นบุตรของนายปลอด  และนางซิม  พิชนารี  เกิดเมื่อวันที่  1 เมษายน พ.ศ. 2472  ที่ หมู่ 6  ตำบลสวาย  อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์

== บรรพชาอุปสมบท ==
พระครูปัญญาวุฒิสุนทร (คุน ปญฺญาวุฑฺโฒ) บรรพชาเป็นสามเณร และอุปสมบทเป็นพระภิกษุ เมื่อวันที่  29  พฤษภาคม พ.ศ. 2493 ณ พัทธสีมาวัดแสงบูรพา  ตำบลสวาย อำเภอเมืองสุรินทร์  จังหวัดสุรินทร์ โดยมี พระประภากรคณาจารย์ (เดื่อ ปภากโร) เป็นพระอุปัชฌาย์ พระตรอก  เป็นพระกรรมวาจาจารย์ พระสิริ  อินทญาโน  เป็นพระอนุสาวนาจารย์    ได้รับฉายาว่า ปญฺญาวุฑโฒ
== การศึกษา ==
แผนกนักธรรม-บาลี

พ.ศ. 2493-2496 บวชและจำพรรษาที่วัดแสงบูรพา ตำบลสวาย  อำเภอเมืองสุรินทร์  ศึกษาธรรม-บาลี  สอบได้นักธรรมชั้นตรี
พ.ศ. 2497 ศึกษานักธรรม-บาลี  ที่วัดชัยมงคล (ละเบิก) ที่อำเภอประโคนชัย  จังหวัดบุรีรัมย์ และสอบได้นักธรรมชั้นโท
พ.ศ. 2498 ไปศึกษาที่วัดเทพธิดาราม  กรุงเทพมหานคร  สอบได้นักธรรมชั้นเอก   สอบได้เปรียญธรรม 3, 4, 5 ประโยค สำนักเรียนวัดเทพธิดาราม  กรุงเทพมหานคร
พ.ศ. 2516-2518 จำพรรษาที่วัดแสงบูรพา ตำบลสวาย อำเภอเมืองสุรินทร์  ได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าอาวาสวัดแสงบูรพา และสอบได้เปรียญธรรม  6 ประโยค  จากสำนักเรียนคณะจังหวัดสุรินทร์
แผนกสามัญ
พ.ศ. 2493-2496  ศึกษาภาษาขอม  (เขมร)  ที่ประเทศกัมพูชา
พ.ศ. 2498 สอบไล่ได้ชั้นประถมศึกษาปีที่ 7
สำเร็จการศึกษาวิชาการบัญชีชั้นสูง
พ.ศ. 2545  พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร พระราชทานปริญญาศิลปศาสตรบัณฑิตกิตติมศักดิ์  โปรแกรมวิชาการพัฒนาชุมชน แก่พระครูปัญญาวุฒิสุนทร จากมหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์  โดยมหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์ เป็นผู้ถวายเอง
พ.ศ. 2554 สำเร็จการศึกษาระดับ ปริญญาตรีพุทธศาสตรบัณฑิต (พธ.บ.) จาก   สาขาวิชารัฐศาสตร์  วิชาเอกการจัดการเชิงพุทธ   มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตสุรินทร์ เข้ารับประสาทปริญญา จากเจ้าประคุณ  สมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ คณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช  ณ   มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย  ตำบลลำไทร  อำเภอวังน้อย  จังหวัดพระนครศรีอยุธยา  เมื่อวันที่ 1 เดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2554
พ.ศ. 2554 สำเร็จศึกษาระดับปริญญาโท  รัฐประศาสนศาสตร์มหาบัณฑิต  จาก วิทยาลัยเฉลิมกาญจนา ศูนย์สุรินทร์ และได้เข้ารับพระราชทานปริญญาบัตร จาก ทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา  สิริวัฒนาพรรณวดี  ณ วิทยาลัยเฉลิมกาญจนา ศูนย์บุรีรัมย์ เมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2554
พ.ศ. 2556 สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโทพุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาพระพุทธศาสนา ณ บัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย  วิทยาเขตสุรินทร์
== งานปกครอง ==
พ.ศ. 2517    ได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าอาวาสวัดแสงบูรพา  ตำบลสวาย  อำเภอเมืองสุรินทร์  จังหวัดสุรินทร์
พ.ศ. 2518    ได้รับแต่งตั้งให้เป็นพระธรรมทูตประจำอำเภอเมืองสุรินทร์ และ ได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเป็นรองเจ้าคณะอำเภอเมืองสุรินทร์
พ.ศ. 2521    ได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาสวัดป่าเจริญผล ตำบลสวาย  อำเภอเมืองสุรินทร์  จังหวัดสุรินทร์
พ.ศ. 2525    ได้รับแต่งตั้งให้เป็นพระอุปัชฌาย์
พ.ศ. 2528    ได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาสวัดศิลาราม  ตำบลสวาย  อำเภอเมืองสุรินทร์  จังหวัดสุรินทร์
พ.ศ. 2541    ได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาสวัดตาตอมจอมสวาย  ตำบลสวาย  อำเภอเมืองสุรินทร์  จังหวัดสุรินทร์
พ.ศ. 2539-2544    ได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเป็นรองเจ้าคณะอำเภอเมืองสุรินทร์-กิ่งอำเภอเขวาสินรินทร์
พ.ศ. 2544-2550    ได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าคณะอำเภอเมืองสุรินทร์-กิ่งอำเภอเขวาสินรินทร์
พ.ศ. 2550-2554    ได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าคณะอำเภอเมืองสุรินทร์
พ.ศ. 2554    ได้รับแต่งตั้งให้เป็นที่ปรึกษาเจ้าคณะอำเภอเมืองสุรินทร์
== งานการศึกษา ==
พ.ศ. 2503 ได้รับแต่งตั้งให้เป็นครูสอนพระปริยัติธรรม สำนักเรียนวัดเทพธิดารามกรุงเทพมหานคร
พ.ศ. 2504 ได้รับแต่งตั้งให้เป็นครูสอนบาลี สำนักเรียนวัดเทพธิดาราม  กรุงเทพมหานคร
พ.ศ. 2505 ได้รับแต่งตั้งให้เป็นกรรมตรวจธรรมสนามหลวง
พ.ศ. 2511 ได้รับแต่งตั้งให้เป็นครูผู้ช่วยสอนโรงเรียนเทศบาลวัดมหรรณพาราม กรุงเทพมหานคร
พ.ศ. 2511-2515 กลับไปสอนที่โรงเรียนศึกษาผู้ใหญ่ ที่วัดกลางสุรินทร์,วัดคุ้มเหนือ(วัดเทพสุรินทร์ในปัจจุบัน) และวัดสุวรรณาราม(วัดหลักวอ)
== ผลงานทางวิชาการ ==
พ.ศ. 2556 | ศึกษาอิทธิพลของพระพุทธศาสนาที่มีต่อการประกอบพิธีกรรมในศาลเจ้า ศาลพระภูมิ และศาลเพียงตา เขตอำเภอเมือง จังหวัดสุรินทร์    วิทยานิพนธ์บัณฑิตวิทยาลัย   มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
== สมณศักดิ์ ==
พ.ศ. 2523 ได้รับพระราชทานตั้งสมณศักดิ์ เป็นพระครูสัญญาบัตร ในราชทินนามที่ พระครูปัญญาวุฒิสุนทร ในการนี้พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินพระราชทานสัญญาบัตรตั้งสมณศักดิ์ ณ พระที่นั่งอมรินทร์วินิจฉัย พระบรมมหาราชวัง กรุงเทพมหานคร
พ.ศ. 2550 ได้รับพระบัญชาสมเด็จพระสังฆราช (โดยพระบรมราชานุญาต) มหาเถรสมาคมมีมติให้เลื่อนสมณศักดิ์ เป็นพระครูสัญญาบัตรเจ้าคณะอำเภอชั้นพิเศษ ในราชทินนามเดิมที่ พระครูปัญญาวุฒิสุนทร'''
== งานการเผยแผ่-การศึกษาดูงาน ==
พระครูปัญญาวุฒิสุนทร ได้รับนิมนต์ให้เดินทางไปศึกษาและแลกเปลี่ยนความรู้ทางพุทธศาสนากับประเทศต่างๆ ทั้งในเอเซียและยุโรป  ดังนี้
ประเทศอินเดีย
ประเทศญี่ปุ่น
ประเทศจีน
ประเทศอียิปต์
ประเทศตุรกี
ประเทศกรีก
ประเทศมาเลเซีย
ประเทศกัมพูชา
ประเทศลาว
ประเทศเวียดนาม
ประเทศสวีเดน
ประเทศนอร์เวย์
ประเทศเดนมาร์ก
ประเทศฟินแลนด์
นอกจากการแลกเปลี่ยนเกี่ยวกับพุทธศาสนาแล้ว ท่านยังศึกษาดูงานเกี่ยวกับการทำการเกษตรของประเทศต่างๆ  และนำความรู้ต่างๆเกี่ยวกับการเกษตรไปทดลองประยุกต์ใช้ในพื้นที่แปลงเกษตรและพื้นที่ได้รับบริจาคและ ซื้อเพิ่มเติม โดยเฉพาะการปลูกป่าชุมชน การทำเกษตรอินทรีย์ เป็นต้น
ผลงานดีเด่นตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน
== งานสังคมสงเคราะห์ ==
พระครูปัญญาวุฒิสุนทร ได้เป็นผู้นำในการนำพาชาวบ้าน ประพฤติปฏิบัติธรรม ให้รู้จักการเสียสละ มุ่งพัฒนาและช่วยเหลือส่วนรวม  ดังมีรายละเอียดต่างๆ ดังนี้
การสนับสนุนด้านการเกษตร และการส่งเสริมด้านอาชีพ
สนับสนุนกิจกรรมการศึกษา วัสดุ อุปกรณ์  ครุภัณฑ์การศึกษา แก่โรงเรียนในชุมชน
จัดตั้งกองทุนการศึกษาในโรงเรียนบ้านสวาย โรงเรียนสวายวิทยาคาร ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านสวาย และโรงเรียนบ้านโคกเมืองของตำบลสวาย อำเภอเมืองสุรินทร์
ได้ริเริ่มจัดตั้งศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านสวาย และศูนย์อบรมเด็กก่อนเกณฑ์ในวัดศิลาราม ตำบลสวาย
การส่งเสริมการทำการเกษตรตามโครงการพระราชดำริ การนำพื้นที่ที่ได้รับบริจาคและซื้อเพิ่มเติม เพื่อให้ผู้ยากไร้ ไม่มีที่ทำกิน และสร้างบ้านเอื้ออาทรเพื่อให้เป็นที่พักอาศัย และทำการเกษตรแบบพอเพียง อีกทั้งยังได้สนับสนุนการประกอบอาชีพต่างๆ ได้แก่ การเพาะเห็ด การเลี้ยงไก่  เลี้ยงกบ เลี้ยงปลา เลี้ยงสุกร ฯลฯ นอกจากนี้
ได้ริเริ่มพัฒนาระบบการเกษตรแบบผสมผสานโดยทำการเกษตรอินทรีย์
การอนุรักษ์ธรรมชาติ ได้แก่ การปลูกป่าชุมชนประจำตำบล โดยนำพื้นที่จากการบริจาคและการซื้อเพิ่มเติมเพื่อปลูกต้นไม้ นานาชนิด เพื่ออนุรักษ์ไว้ให้ชนรุ่นหลัง และเป็นสมบัติของชาติสืบต่อไป ซึ่งเกิดจากแนวคิดที่ ได้ไปศึกษาดูงานจากประเทศต่างๆ
ส่งเสริมอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมของท้องถิ่น  มีการถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับดนตรีไทย จากผู้สูงอายุสู่นักเรียนในโรงเรียน เพื่อให้เห็นความคุณค่าของภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ  การส่งเสริมอนุรักษ์ประเพณีต่างๆ ของท้องถิ่น
ได้ริเริ่มการก่อตั้งพิพิธภัณฑ์บ้านสวายร่วมกับประชาชนในชุมชน เพื่อให้เป็นสมบัติของชุมชนต่อไป
ทั้งนี้ยังได้สนับสนุน กิจกรรมต่างๆ  ได้แก่ กิจกรรมผู้สูงอายุชุมชน กิจกรรมผู้พิการ  มอบทุนการศึกษาสำหรับผู้ด้อยโอกาสในชุมชน  กิจกรรมเกษตรชุมชนพึ่งตนเอง  การส่งเสริมการทำห้องสมุดตามสถานที่ต่างๆ และการส่งเสริมการเรียนหนังสือของผู้ด้อยโอกาส พระภิกษุ สามเณร ได้ริเริ่มการจัดตั้งมูลนิธิต่าง ๆ เพื่อช่วยเหลือชุมชน ได้แก่
มูลนิธิแสงบูรพา    สถานที่ติดต่อ   วัดแสงบูรพา ตำบลสวาย  อำเภอเมือง  จังหวัดสุรินทร์
มูลนิธิปัญญาวุฒิสุนทร  สถานที่ติดต่อ  266 หมู่ที่ 6  อาคารพิพิธภัณฑ์บ้านสวาย  อ.เมืองสุรินทร์
มูลนิธิตาตอมจอมสวาย   สถานที่ติดต่อ  วัดตาตอมจอมสวาย อำเภอเมืองสุรินทร์
== ถึงแก่มรณภาพ ==
พระครูปัญญาวุฒิสุนทร ท่านได้มรณภาพลงด้วยอาการอันสงบด้วยโรคชรา ณ โรงพยาบาลสุรินทร์   วันที่15 เดือนธันวาคม พ.ศ. 2559 เวลา 11.59 น.
== อ้างอิง ==
บุคคลจากอำเภอเมืองสุรินทร์
ภิกษุในสังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย
พระครูสัญญาบัตร
เจ้าคณะอำเภอ
เจ้าอาวาส
ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์
เปรียญธรรม 6 ประโยค
บุคคลจากมหาวิทยาลัยเฉลิมกาญจนา
บุคคลจากคณะพุทธศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
บุคคลจากคณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
ภิกษุจากจังหวัดสุรินทร์