กระทรวงมหาดไทย (ประเทศไทย)

กระทรวงมหาดไทย (Ministry of Interior) เป็นหน่วยงานราชการส่วนกลางประเภทกระทรวงของไทย มีอำนาจหน้าที่เกี่ยวกับการบำบัดทุกข์บำรุงสุข การรักษาความสงบเรียบร้อยของประชาชน การอำนวยความเป็นธรรมของสังคม การส่งเสริมและพัฒนาการเมืองการปกครอง การพัฒนาการบริหารราชการส่วนภูมิภาค การอาสารักษาดินแดน การปกครองท้องที่ การส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นและพัฒนาชุมชน การทะเบียนราษฎร ความมั่นคงภายใน กิจการสาธารณภัย และการพัฒนาเมืองและราชการอื่นตามที่มีกฎหมายกำหนดให้เป็นอำนาจหน้าที่ของกระทรวงมหาดไทยหรือส่วนราชการที่สังกัดกระทรวงมหาดไทย
== หน่วยงานในสังกัด ==
หัวหน้ากระทรวงนั้น จะดำรงตำแหน่ง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย โดย พระมหากษัตริย์ จะทรงโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่ง ผ่านคำแนะนำของ นายกรัฐมนตรี โดยมีปลัดกระทรวงมหาดไทยเป็นหัวหน้าข้าราชการของกระทรวง
โดยในปัจจุบัน กระทรวงมหาดไทยแบ่งส่วนราชการออกเป็น 1 สำนักงาน 7 กรม และมีหน่วยงานภายใต้การกำกับดูแล 6 รัฐวิสาหกิจ ดังนี้:
===ส่วนราชการระดับกรม===
สำนักงานรัฐมนตรี (สร.มท)
สำนักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย (สป.มท.)
กรมการปกครอง (ปค.)
กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น (สถ.)
กรมที่ดิน  (ทด.)
กรมการพัฒนาชุมชน (พช.)
กรมโยธาธิการและผังเมือง (ยผ.)
กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.)
=== รัฐวิสาหกิจ ===
การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.)
การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.)
การประปานครหลวง (กปน.)
การประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.)
องค์การตลาด (อต.)
องค์การจัดการน้ำเสีย (อจน.)
=== หน่วยงานในอดีต ===
กรมการเร่งรัดพัฒนาชนบท (รพช.)


== หน้าที่ ==
ภารกิจและอำนาจหน้าที่ของกระทรวงมหาดไทย หลักๆ มีดังนี้ 
ด้านการเมืองการปกครอง - รับผิดชอบเกี่ยวกับการอำนวยการเลือกตั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ส่งเสริมให้ประชาชนมีส่วนร่วมทางการเมืองทุกระดับ ส่งเสริมการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข การปกครอง และการบริหาร หน่วยราชการส่วนภูมิภาค ส่วนท้องถิ่น และการรักษาความมั่นคงของชาติ
ด้านเศรษฐกิจ - รับผิดชอบเกี่ยวกับการส่งเสริมอาชีพและความเป็นอยู่ของประชาชน ซึ่งจะต้องประสานกับส่วนราชการต่างๆ ของกระทรวง ทบวง กรมต่าง ๆ นอกจากนี้ยังรับผิดชอบการจัดตั้งกลุ่มเกษตรกร
ด้านสังคม - รับผิดชอบเกี่ยวกับการพัฒนาเยาวชน และการรักษาความสงบเรียบร้อยของสังคม
ด้านการพัฒนาทางกายภาพ - รับผิดชอบเกี่ยวกับการจัดชุมชนการจัดที่ดิน การให้บริการขั้นพื้นฐานในชนบท การจัดผังเมืองรวม ผังเมืองเฉพาะ และการให้บริการสาธารณูปโภคในเขตเมือง
== ประวัติกระทรวง ==
=== ราชการมหาดไทยก่อนปฏิรูป ===
ราชการมหาดไทย เริ่มปรากฏครั้งแรกตั้งแต่สมัย กรุงสุโขทัย เป็นราชธานี โดยเป็นในรูปแบบ จตุสดมภ์ โดยให้กรมเมือง มีหน้าที่ในการปกครองท้องที่ รักษาสันติสุข บังคับบัญชาบรรดาพลเรือน ตราบจนถึงรัชสมัยของ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ราวในปี พ.ศ. 2006 ได้กำหนดให้มีกรมมหาดไทย ดูแลบริหารราชการฝ่ายพลเรือนสืบทอดมาจึนถึงยุคกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น
=== ก่อตั้งกระทรวงมหาดไทย ===
จนมาถึง รัชสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้มีพระบรมราชโองการตั้งกระทรวงมหาดไทยเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2435 และได้ทรงมอบหมายให้ สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ เป็นองค์ปฐมเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย งานของกระทรวงมหาดไทยในระยะเริ่มต้น จัดแบ่งเป็น 3 กรม คือ กรมมหาดไทยกลาง มีหน้าที่ทั่วไป กรมมหาดไทยฝ่ายเหนือ มีหน้าที่ปราบปรามโจรผู้ร้าย และงานด้านอัยการ กรมพลัมภัง มีหน้าที่เกี่ยวกับการปกครองท้องที่
ต่อมาในปีเดียวกันนี้เอง สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ได้ทรงจัดระบบการบริหารราชการในส่วนภูมิภาคขึ้นใหม่ เรียกว่า เทศาภิบาล โดยแบ่งการปกครองเป็น มณฑล, เมือง และ อำเภอ ต่อมาได้มีพระราชบัญญัติว่าด้วยระเบียบราชการบริหารแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2476 แบ่งโครงสร้างการบริหารราชการแผ่นดินเป็นส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถิ่น กระทรวงมหาดไทยจึงมีโครงสร้างตามพระราชบัญญัติจัดตั้งกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2476โดยมี ผู้ว่าราชการจังหวัด (ข้าหลวง) และนายอำเภอเป็นข้าราชการสังกัดกระทรวงมหาดไทย ทั้งนี้ในส่วนท้องถิ่นซึ่งได้กำหนดให้มีการปกครองตนเองในรูปต่างๆ นั้น ก็อยู่ในความดูแลของกระทรวงมหาดไทยด้วย โดยมี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นผู้บริหารกระทรวง โดยมีปลัดกระทรวงมหาดไทยเป็นหัวหน้าข้าราชการของกระทรวง
=== อำนาจหน้าที่ของกระทรวงมหาดไทยนับตั้งแต่ก่อตั้ง ===
อำนาจหน้าที่ของกระทรวงมหาดไทยนับตั้งแต่เริ่มก่อตั้งในปี พ.ศ. 2435 มีดังนี้:
พ.ศ. 2435 กระทรวงมีอำนาจหน้าที่หลัก ดังนี้:
* การปกครองหัวเมือง
* งานรักษาความสงบเรียบร้อย (งานตำรวจ, รักษาความสะอาด)
* งานอัยการ
* งานพยาบาลและสาธารณสุข
* งานป่าไม้
* งานสำรวจเหมืองแร่
* การเก็บภาษีอากร
พ.ศ. 2458 โอนย้าย: งานเก็บภาษีอากร (อยู่ในความรับผิดชอบของ กระทรวงการคลัง)
ไม่ทราบปี โอนย้าย: งานสำรวจเหมืองแร่ (อยู่ในความรับผิดชอบของ กระทรวงการคลัง)
พ.ศ. 2476 กระทรวงมีอำนาจหน้าที่หลักตาม พ.ร.บ. จัดตั้งกระทรวงและกรม พ.ศ. 2476 ดังนี้:
* การปกครองหัวเมือง
* งานรักษาความสงบเรียบร้อย (งานตำรวจ, รักษาความสะอาด)
* งานอัยการและราชทัณฑ์
* งานพยาบาลและสาธารณสุข
พ.ศ. 2476 รับหน้าที่: งานราชทัณฑ์ (จาก กระทรวงยุติธรรม)
พ.ศ. 2484 กระทรวงมีอำนาจหน้าที่หลักตาม พ.ร.บ. ปรับปรุงกระทรวงและกรม พ.ศ. 2484 ดังนี้:
* การปกครองหัวเมือง
* งานรักษาความสงบเรียบร้อย (งานตำรวจ, รักษาความสะอาด)
* งานอัยการและราชทัณฑ์
* งานพยาบาล สาธารณสุข และประชาสงเคราะห์
* งานที่ดิน
พ.ศ. 2485 โอนย้าย: งานประชาสงเคราะห์และสาธารณสุข (ตั้งเป็น กระทรวงสาธารณสุข)
พ.ศ. 2487 กระทรวงมีอำนาจหน้าที่หลักตาม พ.ร.บ. ปรับปรุงกระทรวงและกรม พ.ศ. 2487 ดังนี้:
* การปกครองส่วนท้องถิ่น
* งานรักษาความสงบเรียบร้อย (งานตำรวจและสาธารณูปการ)
* งานอัยการและราชทัณฑ์
* งานประชาสงเคราะห์
* งานที่ดิน
* การป้องกันภัยทางอากาศ
พ.ศ. 2487 รับหน้าที่: งานประชาสงเคราะห์ (จาก กระทรวงสาธารณสุข)
พ.ศ. 2487 โอนย้าย: งานโยธาเทศบาล (อยู่ในความรับผิดชอบของ สำนักนายกรัฐมนตรี)
พ.ศ. 2487 รับหน้าที่: งานป้องกันภัยทางอากาศ
พ.ศ. 2496 กระทรวงมีอำนาจหน้าที่หลักตาม พ.ร.บ. ปรับปรุงกระทรวงและกรม พ.ศ. 2496 ดังนี้:
* การปกครองส่วนท้องถิ่น
* งานรักษาความสงบเรียบร้อย (งานตำรวจ, ป้องกันสาธารณภัย)
* งานอัยการและราชทัณฑ์
* งานประชาสงเคราะห์
* งานที่ดิน
พ.ศ. 2506 กระทรวงมีอำนาจหน้าที่หลักตาม พ.ร.บ. ปรับปรุงกระทรวงและกรม พ.ศ. 2506 ดังนี้:
* การปกครองส่วนท้องถิ่น
* งานที่ดินและผังเมือง
* งานรักษาความสงบเรียบร้อย (งานตำรวจ, ป้องกันสาธารณภัย)
* งานอัยการและราชทัณฑ์
* งานประชาสงเคราะห์
* งานพัฒนาชุมชน
พ.ศ. 2508 รับหน้าที่: งานพัฒนาแรงงาน
พ.ศ. 2516 กระทรวงมีอำนาจหน้าที่หลักตาม พ.ร.บ. ปรับปรุงกระทรวงและกรม พ.ศ. 2516 ดังนี้:
* การปกครองส่วนท้องถิ่น
* งานโยธาธิการและผังเมือง
* งานรักษาความสงบเรียบร้อย (งานตำรวจ, ป้องกันสาธารณภัย)
* งานอัยการและราชทัณฑ์
* งานประชาสงเคราะห์
* งานพัฒนาชนบท
* งานแรงงาน
พ.ศ. 2534 โอนย้าย: งานอัยการ (ตั้งเป็น สำนักงานอัยการสูงสุด)
พ.ศ. 2534 รับหน้าที่: งานประกันสังคม
พ.ศ. 2534 กระทรวงมีอำนาจหน้าที่หลักตาม พ.ร.บ. ปรับปรุงกระทรวงและกรม พ.ศ. 2534 ดังนี้:
* การปกครองส่วนท้องถิ่น
* การส่งเสริมและพัฒนาการเมือง
* งานรักษาความสงบเรียบร้อย (งานตำรวจ, ป้องกันสาธารณภัย, ราชทัณฑ์ และ ประชาสงเคราะห์)
* งานโยธาธิการและผังเมือง
* งานพัฒนาชนบท
* งานแรงงานและประกันสังคม
พ.ศ. 2536 โอนย้าย: งานแรงงาน ประกันสังคม และ ประชาสงเคราะห์ (ตั้งเป็น กระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม)
พ.ศ. 2541 โอนย้าย: งานตำรวจ (ตั้งเป็น สำนักงานตำรวจแห่งชาติ)
พ.ศ. 2545 กระทรวงมีอำนาจหน้าที่หลักตาม พ.ร.บ. ปรับปรุงกระทรวงและกรม พ.ศ. 2545 ดังนี้:
* การปกครองส่วนท้องถิ่น
* งานทะเบียนราษฏร์
* การส่งเสริมและพัฒนาการเมือง
* งานป้องกันสาธารณภัยและโยธาธิการ
พ.ศ. 2545 โอนย้าย: งานราชทัณฑ์ (อยู่ในความรับผิดชอบของ กระทรวงยุติธรรม)
== อ้างอิง ==
== ดูเพิ่ม ==
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยของไทย
รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยของไทย
ปลัดกระทรวงมหาดไทยของไทย
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
กระทรวงมหาดไทย
 
หน่วยงานของรัฐบาลไทยในเขตพระนคร
องค์การที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2435