pythainlp/thai-wiki-dataset-v3 huggingface dataset:
พระสมเด็จนางพญา สก.

== พระสมเด็จนางพญา สก. ==
คณะกรรมาธิการการศาสนา ศิลปะและวัฒนธรรม สภาผู้แทนราษฎร ร่วมกับคณะกรรมการจัดงานนิทรรศการการบินนานาชาติเฉลิมพระเกียรติ ได้สร้าง พระพุทธรัชมงคลประชานาถ สมเด็จนางพญา ส.ก. พระกริ่งจักรตรี 72 พรรษาประชาภักดี ประกอบพิธีพุทธาภิเษกมวลสาร และโลหะ ณ อุโบสถ วัดห้วยมงคล ตำบลทับใต้ อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
พระสมเด็จนางพญา สก. (สก. หมายถึง พระนามาภิไธยย่อของสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินีนาถ)วัดถ้ำสิงห์โตทอง หลวงปู่โต๊ะสร้างขึ้นเนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 5 รอบ (พระชนมายุ 60 พรรษา) สมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินีนาถ
พระสมเด็จนางพญา สก. มี 2 ชนิด ได้แก่
พระสมเด็จนางพญา สก.ผงพระพิมพ์
พระสมเด็จนางพญา สก.โลหะ
พระสมเด็จนางพญา สก. ผงพระพิมพ์ มี 7 สี ได้แก่  สีเหลือง สีดำ สีแดง สีอิฐ สีเทา สีขาว สีเขียว ทำพิธีพุทธาภิเษก 7 เสาร์ 7 อังคาร 15 วัด รวมพุทธาภิเษก 16 ครั้ง
พระสมเด็จนางพญา สก.โลหะ ทองคำ น้ำหนัก 1 บาท และน้ำหนัก 2 สลึง
== พิธีมหาพุทธาภิเษก ==
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงประกอบพิธีมหาพุทธาภิเษก ณ อุโบสถวัดถ้ำสิงห์โตทอง (หลวงปู่โต๊ะ) อำเภอจอมบึง จังหวัดราชบุรี พระสมเด็จนางพญา สก. เนื้อทองคำ น้ำหนักสองสลึง และพระพุทธสิริกิตติพิพัฒน์จำลองในวันที่ 28 สิงหาคมพ.ศ. 2535
== วัตถุประสงค์ ==
สร้างอาคารพิพิธภัณฑ์ไม้สักทอง วัดเทวราชกุญชร กรุงเทพฯ
สร้างตึก สก. โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์  พ.ศ. 2535
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ได้ทรงพระมหากรุณาเสด็จพระราชดำเนินในพิธีพุทธาภิเษก และพระสมเด็จพระนางพญา สก. ณ พระอุโบสถวัดถ้ำสิงโตทอง อำเภอจอมบึง จังหวัดราชบุรี
พระสมเด็จพระนางพญา สก.วัดถ้ำสิงห์โตทอง (หลวงปู่โต๊ะ)สร้างด้วยทองคำหนัก 1 บาท จำนวน 7,500 องค์
พระสมเด็จพระนางพญา สก. สร้างด้วยทองคำหนักสองสลึง จำนวน 17,500 องค์ สมเด็จพระนางพญา สก. ผู้มีจิตศรัทธาร่วมทำบุญ 20,000 บาท รับพระสมเด็จนางพญา สก. ทองคำ 1 องค์
== พระสมเด็จนางพญา สก. ==
(สก. พระนามาภิไธยย่อ ของสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ)
สร้างปี พ.ศ. 2519 พิมพ์เล็ก ขนาด 2.3 x 1.7 x 2.3 เซนติเมตร
สภาการศึกษามหากุฏราชวิทยาลัยได้จัดสร้างพระสมเด็จนางพญา สก. โดยใช้กระเบื้องเก่าที่มุงหลังคาพระอุโบสถวัดบวรนิเวศวิหาร เนื่องจากเป็นของเก่า และสมเด็จพระสังฆราชเคยประทับอยู่วัดนี้ถึง 3 พระองค์ เป็นมวลสาร ผงศักดิ์สิทธิ์พระราชทาน และผงวิเศษ 199 ชนิด เช่น ผงดอกไม้พระราชทาน ผงธูปพระราชทาน ผงพระ และทองที่เข้าพิธี ปี13 วัดเทพศิรินทร์(ปลุกเสกโดยท่านเจ้าคุณนรฯ) ผงพระสมเด็จโต วัดระฆัง ผงพระสมเด็จบางขุนพรหม ผงพระสมเด็จสังฆราชสุก(ไก่เถื่อน) วัดราชสิทธาราม ผงพระหลวงปู่โต๊ะ ผงพระวัดสามปลื้ม
พิธีพุทธาภิเษก ตั้งแต่วันที่ 5-11 ก.ค.2519 ณ พระอุโบสถวัดบวรนิเวศวิหารถึง 7 วันเต็ม
== มวลสาร ==
มวลสารของพระสมเด็จนางพญา สก. วัดบวรนิเวศวิหาร กรุงเทพมหานคร ประกอบด้วย
มวลสารจิตรลดาพระราชทาน
พระผงไพรีพินาศ ปี 16
พระผงศาสดา ปี 16
พระผงนิรันตราย ปี 16
พระสมเด็จ วัดระฆัง วัดใหม่อมตรส และวัดเกษไชโย
พระปิดตาหลวงปู่โต๊ะ
ว่านมหามงคล 108 ผสมดินกากยายักษ์
กระเบื้องหลังคาโบสถ์วัดพระแก้ว
กระเบื้องหลังคาโบสถ์วัดบวร
ผงทองคำเปลวจากที่ต่างๆ เป็นต้น
สมเด็จนางพญา สก.
สิทธารถะ

"สิทธารถะ" เป็นคำในภาษาสันสกฤตสำหรับ "สิทธัตถะ" สำหรับศาสดาองค์ปัจจุบันของพุทธศาสนา ดู พระโคตมพุทธเจ้า

สิทธารถะ (Siddhartha) เป็นวรรณกรรมภาษาเยอรมันที่ประพันธ์โดยแฮร์มัน เฮ็สเซอ ขณะเดินทางมาที่ประเทศอินเดีย โดยเป็นที่รู้จักกันดีว่าเขาเป็นผู้ที่ลุ่มหลงและแตกฉานในหลักคิดแนวปรัชญาตะวันออก นวนิยายเรื่องนี้มีเนื้อหามุ่งไปสู่การค้นหาสัจธรรมของการเวียนว่ายตายเกิด หรือนั่นหมายถึงความเพียรที่จะใฝ่รู้ว่า "อัตตา" คือสิ่งใด ชีวิตมนุษย์เกิดขึ้นมาทำไมและเพื่ออะไร และนิพพานคืออะไร โดยในเรื่องนี้สื่อภาพของสังคมของอินเดียในยุคสมัยที่สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังมีพระชนม์ชีพอยู่และเสด็จออกเผยแผ่ศาสนาพุทธไปทั่วชมพูทวีป
== เนื้อเรื่องย่อ ==
เนื้อเรื่องมีขนาดความยาวแบ่งออกเป็น 2 ภาค 12 บท โดยมี สิทธารถะ เป็นชื่อของตัวละครหลักในท้องเรื่อง เขาเป็นบุตรแห่งพราหมณ์ที่ใช้ชีวิตในวัยหนุ่มเคียงข้างกับเพื่อนรักที่เป็นประหนึ่งเงาตามตัวกันและกันชื่อ โควินท์ ทั้งคู่ได้ดั้นด้นออก "แสวงหา" สัจจะในชีวิตว่าคือสิ่งใด รอนแรมไปกับกลุ่มนักพรต บำเพ็ญเพียรนานาประการ จนในที่สุดมาพบเข้ากับ พระผู้มีพระภาคเจ้า ณ วัดพระเชตวันมหาวิหาร ในเมืองสาวัตถี หลังสดับธรรมเทศนาจากพระพุทธองค์แล้ว โควินท์ สหายรักของสิทธารถะ เลือกที่จะขอบวช ขณะที่สิทธารถะกลับเลือกที่จะเดินต่อไปเพื่อแสวงหาสิ่งที่ตัวเองยังค้นไม่พบ  นวนิยายที่เหลือจากนั้นว่า ด้วยการแสวงหาสัจจะของสิทธารถะ ตั้งแต่พบหญิงคนรัก การกำเนิดบุตร เช้าค่ำวันเดือนที่ล่วงไป หากแต่สัจจะที่ต้องการค้นหากลับยิ่งอยู่ห่างออกไปเรื่อยๆ จนเมื่อความตายมาพรากสิ่งอันเป็นที่รักของสิทธารถะไป ทุกอย่างเริ่มคลี่คลาย เมื่อวาสุเทพ ชายแจวเรือจ้างปรากฏขึ้นมาในท้องเรื่อง คำตอบที่สิทธารถะวิ่งไล่กวดมาทั้งชีวิตก็อุบัติขึ้นพร้อมกับ การกลับมาของเพื่อนรัก พระโควินท์ ณ กลางแม่น้ำ  เป็นอันว่ามรรคาแห่งวิมุตติสุข ได้บังเกิดขึ้น
== บทต่าง ๆ ในหนังสือ ==
เนื้อเรื่องทั้ง 12 บทมีดังนี้
==== ภาคหนึ่ง ====
บุตรแห่งพราหมณ์
ในหมู่สมณะ
พระสมณะโคตมะ
ตื่นตน
==== ภาคสอง ====
กมลา
ในหมู่ปุถุชน
วัฏสงสาร
ณ ริมฝั่งน้ำ
ชายแจวเรือข้ามฟาก
บุตรชาย
โอม
โควินทะภิกขุ
== ฉบับภาษาไทย ==
สิทธารถะ'' ฉบับภาษาไทยมี 3 สำนวน ได้แก่ ฉบับของฉุน ประภาวิวัฒน์ ฉบับของสดใส และฉบับของสีมน (ฉบับของสีมนแปลโดยตรงจากภาษาเยอรมัน)
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
เนื้อเรื่องย่อภาษาอังกฤษ
วรรณกรรมภาษาเยอรมัน
งานเขียนของแฮร์มัน เฮ็สเซอ
อำเภอของประเทศญี่ปุ่น

ในประเทศญี่ปุ่น อำเภอ (; district หรือ county) เป็นเขตการปกครองประเภทหนึ่งภายในจังหวัด แต่ละอำเภอจะประกอบด้วยเทศบาลเมืองหรือเทศบาลหมู่บ้าน ซึ่งในอำเภอหนึ่งอาจมีเทศบาลเพียงหนึ่งแห่งหรือมากกว่านั้นก็ได้ ในปัจจุบันอำเภอไม่มีหน่วยงานการบริหาร มีอยู่เพียงเพื่อวัตถุประสงค์ทางภูมิศาสตร์หรือสถิติเท่านั้น เช่น ใช้เป็นที่อยู่ทางไปรษณีย์ ส่วนเทศบาลนครจะแยกเป็นอิสระไม่เป็นส่วนหนึ่งของอำเภอใด ๆ
ในอดีต อำเภอเคยมีหน่วยงานการบริหารมาตั้งแต่ ค.ศ. 1878 มาจนถึง ค.ศ. 1921 ซึ่งมีลักษณะคล้ายคลึงกับอำเภอในประเทศไทย แต่ก็ได้ถูกยุบไปทั้งหมดเมื่อ ค.ศ. 1926
== ดูเพิ่ม ==
อำเภอ
เคาน์ตี
== อ้างอิง ==
 
郡#日本の郡
เทศบาลของประเทศญี่ปุ่น

เทศบาลของประเทศญี่ปุ่น เป็นระดับเขตการปกครองรองจากระดับจังหวัด ประเทศญี่ปุ่นแบ่งออกเป็น 47 จังหวัด แต่ละจังหวัดประกอบด้วยเทศบาลจำนวนมาก ทั้งประเทศมีเทศบาลรวม 1,719 แห่ง (ข้อมูลเดือนมกราคม ค.ศ. 2013) เทศบาลมีอยู่ด้วยกัน 4 ประเภท ได้แก่ นคร เมือง หมู่บ้าน และเขตพิเศษของโตเกียว ในภาษาญี่ปุ่น เรียกระบบนี้ว่า ชิกุโจซง  โดยที่คันจิแต่ละตัวแทนเทศบาลแต่ละประเภท นครจัดตั้งบางแห่งมีเขตการปกครองย่อยลงไปอีก เรียกว่า เขต แต่ไม่เหมือนกับเขตพิเศษของโตเกียว เนื่องจากเขตเหล่านั้นไม่ใช่เทศบาล
== สถานะ ==
สถานะของเทศบาล ถ้าเป็นหมู่บ้าน เมือง หรือนคร จะได้รับการจัดตั้งโดยจังหวัด โดยทั่วไป หมู่บ้านหรือเมืองสามารถเลื่อนสถานะเป็นนครได้เมื่อมีประชากรมากกว่าห้าหมื่นคน และนครก็สามารถลดสถานะเป็นเมืองหรือหมู่บ้านได้เมื่อมีประชากรลดลงน้อยกว่าห้าหมื่นคน (แต่ไม่จำเป็น) นครที่มีประชากรน้อยที่สุด คือ อูตาชิไน จังหวัดฮกไกโด มีประชากรเพียงสามพันกว่าคน ในขณะที่เมืองที่อยู่ในจังหวัดเดียวกันอย่าง โอโตฟูเกะ มีประชากรกว่าสี่หมื่นคน และหมู่บ้านที่มีประชากรมากที่สุดของประเทศ คือ โยมิตัน มีประชากร 40,517 คน
โตเกียว เมืองหลวงของประเทศญี่ปุ่น ไม่ได้มีสถานะเป็นนคร มหานครโตเกียวประกอบด้วย 23 เขตพิเศษ นอกจากเขตพิเศษแล้ว ยังมีนคร เมือง และหมู่บ้านอื่น ๆ ทั้งในแผ่นดินใหญ่และหมู่เกาะห่างไกล โดยนิตินัยแล้ว เขตพิเศษของโตเกียวแต่ละเขตมีสถานะเทียบเท่านคร แม้ว่าบางครั้งเขตพิเศษทั้ง 23 แห่งจะถือว่าเป็นนครเดียวกันในทางพฤตินัยก็ตาม
== ตัวอย่าง ==
ต่อไปนี้เป็นตัวอย่างของนครในประเทศญี่ปุ่น
ฟูกูโอกะ นครที่มีประชากรมากที่สุดในภูมิภาคคีวซู
ฮิโรชิมะ นครแห่งอุตสาหกรรมการผลิตในภูมิภาคชูโงกุในเกาะฮนชู
โคเบะ เมืองท่าสำคัญริมทะเลในเซโตะ ตั้งอยู่ใกล้กับโอซากะ
คิตะกีวชู นครที่มีประชากรกว่าเก้าแสนคนในเกาะคีวชู
เกียวโต อดีตเมืองหลวงของประเทศญี่ปุ่น
นางาซากิ เมืองท่าบนเกาะคีวชู
นาโงยะ ศูนย์กลางการผลิตรถยนต์ที่สำคัญของภูมิภาคบนชายฝั่งตะวันออกของเกาะฮนชู
โอซากะ นครแห่งอุตสาหกรรมการผลิตริมทะเลในเซโตะ
ซัปโปโระ เมืองใหญ่สุดในจังหวัดฮกไกโด
เซ็นได ศูนย์กลางหลักของฮนชูตะวันออกเฉียงเหนือ (หรือเรียกว่า ภูมิภาคโทโฮกุ)
โยโกฮามะ เมืองท่าทางใต้ของโตเกียว
== ดูเพิ่ม ==
เทศบาล
== อ้างอิง ==
หน่วยการปกครอง
ประเทศญี่ปุ่น
ตุ๊กกาย

ตุ๊กกาย หรือ ตุ๊กแกป่า  (Curve-toed geckos) สัตว์เลื้อยคลานจำพวกหนึ่ง มีรูปร่างคล้ายตุ๊กแก แต่มีขนาดเล็กกว่า อยู่ในวงศ์  Gekkonidae เช่นเดียวกับตุ๊กแกและจิ้งจก โดยอยู่ในสกุล Cyrtodactylus
==คำอธิบาย==
ตุ๊กกายมีลักษณะสำคัญ คือ มีนิ้วเท้าและเล็บที่แหลมยาว ไม่มีปุ่มดูดจึงไม่สามารถดูดติดเกาะผนังได้เหมือนจิ้งจกและตุ๊กแก ใช้ได้เพียงแค่ปีนป่ายเหมือนกิ้งก่าเท่านั้น อาศัยอยู่ในถ้ำและป่าของทวีปเอเชีย ไม่พบในเมือง ในปี 2020 นักวิจัยเผยว่าพบสายพันธุ์ตุ๊กกายบนโลกแล้วไม่ต่ำกว่า 300 ชนิด และพบในประเทศไทยไม่ต่ำกว่า 30 ชนิด หลายชนิดเป็นสัตว์เฉพาะถิ่นไม่พบที่ใดในโลก เช่น ตุ๊กกายอุ้มผาง, ตุ๊กกายปล้องทอง, ตุ๊กกายถ้ำสระบุรี เป็นต้น 
สถานะปัจจุบันของตุ๊กกายเป็นสัตว์หายากชนิดหนึ่ง เคยเป็นสัตว์ที่ถูกบรรจุชื่อไว้ในพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 แต่เมื่อมีการปรับปรุงใหม่ในปี พ.ศ. 2546 ถูกถอดชื่อออกไป โดยคำว่า "ตุ๊กกาย" ผู้ที่บัญญัติชื่อนี้ขึ้นมาคือนายแพทย์บุญส่ง เลขะกุล อดีตนักอนุรักษ์ธรรมชาติที่มีชื่อเสียงของไทย 
คนมักเข้าใจตุ๊กกายผิดว่าเป็นจิ้งจกหรือตุ๊กแกบ้าน เนื่องจากมีผู้ศึกษาสัตว์กลุ่มนี้น้อยจึงยังขาดข้อมูลในการจำแนกชนิดและนิเวศวิทยา ตุ๊กกายมีลักษณะคล้ายจิ้งจกและตุ๊กแกบ้าน บางครั้งถูกเรียกว่า ตุ๊กแกป่า ซึ่งอนุมานได้ว่าเป็นตุ๊กกาย แต่มีส่วนสำคัญที่แตกต่างกันคือ ตุ๊กกายมีนิ้วเท้าและเล็บที่แหลมยาว ใช้ในการปีนป่ายคล้ายกับกิ้งก่า และไม่มีแผ่นดูด (Synthetic setae) เหมือนตุ๊กแกบ้านหรือจิ้งจก จึงไม่สามารถดูดติดเกาะผนังได้ ลำตัวมีสีสันและลวดลายสวยงามแตกต่างกันไป มีตั้งแต่ขนาดเล็กจนถึงขนาดใหญ่ประมาณ 30 เซนติเมตร เช่นตุ๊กกายมลายู สามารถพบทางภาคใต้ของประเทศไทย กินแมลงเป็นอาหาร พบเห็นได้ในเฉพาะในเวลากลางคืน และแต่ละชนิดมีที่อยู่อาศัยที่แตกต่างกันไป บางชนิดพบได้บริเวณต้นไม้ใกล้ ๆ กับแหล่งน้ำ เช่น ตุ๊กกายตะวันออก บางชนิดพบในถ้ำ หรือใต้ก้อนหินซอกหินต่าง  ๆ บางชนิดพบได้เฉพาะภูเขาสูงเท่านั้น เช่น ตุ๊กกายอยสุเทพ บางชนิดที่ปรับตัวได้ดีสามารถอาศัยในพื้นที่เกษตรกรรม ในสวนยางพาราที่มีความชื้นสูงได้ เช่น ตุ๊กกายตุ่มใหญ่ บางชนิดอาศัยอยู่บริเวณภูเขาหินปูน เช่น ตุ๊กกายกันยา เป็นต้น
===รายชื่อตุ๊กกายที่พบในประเทศไทย===
เรียงตามอักษร A-Z ชื่อวิทยาศาสตร์
สัตว์เฉพาะถิ่น (ฉ)
update เมษายน 2022
===รายชื่อตุ๊กกายที่อาจพบได้ในประเทศไทย===
รอรายงานอย่างเป็นทางการ
ตุ๊กกายบาลา Cyrtodactylus elok
ตุ๊กกายป่าพรุ Cyrtodactylus payacola
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
ตุ๊กกายถ้ำหินปูน โดย มนตรี สุมณฑา
ตุ๊กกาย จากข่าวสด 
วงศ์จิ้งจกและตุ๊กแก
สัตว์ป่าคุ้มครอง
สัตว์เลื้อยคลานที่เป็นสัตว์เลี้ยง
สัตว์ที่พบในประเทศไทย
สัตว์ที่พบในประเทศจีน
สัตว์ที่พบในประเทศเวียดนาม
งูเห่าพ่นพิษสีทอง

งูเห่าพ่นพิษสีทอง (Equatorial spitting cobra; ) เป็นงูเห่าชนิดหนึ่ง ไม่มีดอกจันที่แม่เบี้ย ไม่มีลวดลายตามลำตัว สีพื้นลำตัวเป็นสีเหลืองหรือสีทองสวยงาม ท้องมีสีขาว พบมากทางภาคใต้ของประเทศไทย และพบไปจนถึงมาเลเซียและสิงคโปร์ ซึ่งงูที่พบในมาเลเซียและสิงคโปร์นั้นจะมีลำตัวสีดำ ความยาวเต็มที่ 1.6 เมตร
== อ้างอิง ==
Equatorial Spitting Cobra 
==แหล่งข้อมูลอื่น==
สกุลงูเห่า
สัตว์เลื้อยคลานที่เป็นสัตว์เลี้ยง
สัตว์ที่พบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
สัตว์ที่พบในประเทศไทย
สัตว์ที่พบในประเทศมาเลเซีย
สัตว์ที่พบในประเทศอินโดนีเซีย
งูเห่าพ่นพิษสยาม

งูเห่าพ่นพิษสยาม (Indo-Chinese spitting cobra; ) เป็นงูเห่าจำพวกงูเห่าพ่นพิษ กล่าวคือ เป็นงูเห่าที่สามารถพ่นพิษได้ โดยสามารถพ่นพิษได้ไกล 1-2 เมตร เมื่อพ่นน้ำพิษหมดแล้ว สามารถผลิตน้ำพิษได้ในเวลา 10 นาที ก็สามารถพ่นน้ำพิษใหม่ได้ ขณะชูคอแผ่แม่เบี้ยขู่ ก็จะอ้าปากเพื่อเตรียมพ่นพิษใส่ศัตรู จะมีรูของเขี้ยวพิษ อยู่ทางด้านหน้า เพื่อสะดวกในการฉีดพ่นพิษออกไป และถ้าพิษเข้าตา จะไม่ทำให้ตาบอดในทันที
ยกเว้นเพียงแต่เราขยี้ตา ถ้าถูกพิษทางผิวหนังที่มีแผล ก็จะทำให้เกิดการอักเสบ แต่ไม่อันตรายมาก เพราะได้รับปริมาณพิษน้อย
== ลักษณะ ==
ลักษณะรูปร่างทั่วไปจะคล้ายคลึงกับงูเห่าไทย (N.  kaouthia) แต่มีลำตัวที่สั้นกว่า โดยจะยาวเฉลี่ย2 ถึง - 3เมตร มีความว่องไว นิสัยดุร้าย ดอกจันมักเป็นรูปตัว U หรือเลือนลางในบางตัว สีลำตัวบางตัวอาจมีลายดอกด่างขาว จึงได้อีกชื่อหนึ่งว่า "งูเห่าพ่นพิษด่าง" หรือ "งูเห่าพ่นพิษขี้เรื้อน" เป็นต้น
== ถิ่นที่พบ ==
งูเห่าชนิดนี้มีการแพร่กระจายพันธ์ในประเทศกัมพูชา, ลาว, ไทย และเวียดนาม
สำหรับในประเทศไทยสามารถพบได้ทุกภาค ยกเว้นภาคใต้เท่านั้น
==อ้างอิง==
สกุลงูเห่า
สัตว์ที่พบในประเทศไทย
สัตว์ที่พบในประเทศลาว
สัตว์ที่พบในประเทศเวียดนาม
สัตว์ที่พบในทวีปเอเชีย
สัตว์ที่พบในประเทศพม่า
งูหลามปากเป็ด

งูหลามปากเป็ด (Blood python; ) เป็นงูไม่มีพิษ มีลำตัวที่อ้วน หนา กว่างูหลามและงูเหลือม แต่มีหางที่สั้นแลดูไม่สมส่วน และมีลวดลายที่แปลกออกไป มีหลายหลากสี ทั้งน้ำตาล, แดง, เหลือง, ส้ม หรือ เขียว โดยงูแต่ละตัวจะมีสีสันและลวดลายต่างกันออกไป ขนาดโตเต็มที่ได้ประมาณ 1.50 เมตร จัดเป็นงูที่มีขนาดเล็กที่สุดในสกุลนี้
พบในประเทศไทยตั้งแต่จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ลงไป ตลอดจนมาเลเซีย, สิงคโปร์จนถึงอินโดนีเซีย โดย[RW, Campbell JA, Touré T. 1999. Snake Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, vol. 1. Herpetologists' League. 511 pp. ISBN 1-893777-00-6 (series). ISBN 1-893777-01-4 (volume). เป็นงูที่ไม่ค่อยขึ้นต้นไม้ มักจะซุ่มรออาหารตามพื้นดินที่เฉอะแฉะใกล้แหล่งน้ำ ที่โดยมากเป็นสัตว์เลือดอุ่นขนาดเล็ก งูหลามปากเป็ดวางไข่ครั้งละประมาณ 30–50 ฟอง  
แบ่งออกได้เป็น 3 ชนิดย่อย คือ P. c. curtus เป็นชนิดทั่วไป, P. c. breitensteini พบในบอร์เนียว และ P. c. brongersmai พบในแหลมมลายูของมาเลเซียและสิงคโปร์ เป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ.  2535 นิยมเลี้ยงเป็นสัตว์เลี้ยงของผู้ที่นิยมสัตว์เลื้อยคลานเพราะมีความสวยงาม ในบางข้อมูลจะให้ชนิดย่อยทั้ง 3 ชนิดนี้เป็นชนิดแยกกันไปเลย
==รูปภาพ==
ไฟล์:Python1.jpg|ส่วนหัวของชนิด P. c. curtus
ไฟล์:Head-Python breitensteini.jpg|ส่วนหัวของชนิด P. c. breitensteini
ไฟล์:Head-Python brongersmai.jpg|ส่วนหัวของชนิด P. c. brongersmai
==อ้างอิง==
==แหล่งข้อมูลอื่น==
วงศ์งูเหลือมสัตว์เลื้อยคลานที่เป็นสัตว์เลี้ยง
สัตว์ป่าคุ้มครอง
สัตว์ที่พบบนเกาะบอร์เนียว
สัตว์ที่พบในประเทศไทย
สัตว์ที่พบในประเทศอินโดนีเซีย
สัตว์ที่พบในประเทศมาเลเซีย
สัตว์ที่พบในประเทศสิงคโปร์
สัตว์ที่พบในประเทศบรูไน
ภาษากูย

ภาษากูย (Kuy) หรือ ภาษากวย (Kuay) เป็นตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก กลุ่มภาษามอญ-เขมร มีผู้พูดทั้งหมด 366,675 คน พบในไทย 300,000 คน (พ.ศ. 2535) ในจังหวัดบุรีรัมย์ สุรินทร์ ศรีสะเกษ อุบลราชธานี ร้อยเอ็ด มหาสารคาม นครราชสีมา ส่วนใหญ่พูดภาษาลาว ภาษาไทยถิ่นอีสาน ภาษาไทยหรือภาษาเขมรเหนือได้ด้วย พบในกัมพูชา 15,495 คน (พ.ศ. 2532) ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือในจังหวัดพระวิหาร เสียมราฐ กำปงธม สตึงแตรง ส่วนใหญ่พูดภาษาเขมรได้ด้วย พบในลาว 51,180 คน (พ.ศ. 2543) ในแขวงสุวรรณเขต ส่วนใหญ่อยู่ตามริมแม่น้ำโขงในลาวภาคใต้
==สำเนียง==
ภาษากูยเป็นภาษาที่ไม่มีวรรณยุกต์ ใช้ระบบน้ำเสียงแทน ในประเทศไทยมี 3 สำเนียงคือ
กูยเญอ พบที่ อำเภอเมืองศรีสะเกษ และ อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ
กูยไม พบที่ อำเภออุทุมพรพิสัย และ อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ
กูยมะไฮ  พบที่ อำเภอเมืองจันทร์ ส่วนใหญ่อาศัยในเขต ตำบลเมืองจันทร์ และ บ้านโนนธาตุ ตำบลปราสาท อำเภอห้วยทับทัน จังหวัดศรีสะเกษ
กูยปรือใหญ่ พบที่ อำเภอขุขันธ์ เป็นกลุ่มชนชาติพันธ์ดั้งเดิมที่อาศัยอยู่ในแถบพื้นที่เหนือพนมดงรักมานานแล้ว โดยเฉพาะตำบลปรือใหญ่ อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ
ภาษากูย หรือ ภาษากวย มีอยู่ที่จังหวัดสุรินทร์ มีภาษาที่ใช้สนทนามี 2 สำเนียงคือ
กูยเขาพระวิหาร พบที่ อ.สำโรงทาบ อ.จอมพระ  เช่น เบีย แปลว่า สอง เดีย แปลว่า น้ำ เทีย แปลว่า เป็ด ทรูย แปลว่า ไก่ จีง แปลว่า ช้าง จีเนีย แปลว่า ไปไหน เจียโดย แปลว่า กินข้าว เป็นต้น
กวยจำปาศักดิ์ พบที่ อ.สังขะ อ.ท่าตูม อ.สนม อ.บัวเชด อ.ศรีณรงค์ อ.ศีขรภูมิ เช่น บา หรือ เบือ แปลว่า สอง ดะ หรือ เดือ แปลว่า น้ำ ทา หรือ เทือ แปลว่า เป็ด ทรวย แปลว่า ไก่ เจียง แปลว่า ช้าง จีนา แปลว่า ไปไหน จาโดย แปลว่า กินข้าว เป็นต้น
== อ้างอิง ==
สมทรง บุรุษพัฒน์. สารานุกรมชนชาติกูย. กทม. สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อการพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล. 2538
พระสมุทร ถาวรธมฺโม/ทาทอง ผศ.ดร.ประวัติศาสตร์กวย. กทม. ที่ระลึกงานฌาปนกิจศพคุณยายขบวน ชาญเชี่ยว วัดแสงสว่างราฆฎร์บำรุง อ.บัวเชด จ.สุรินทร์. 2551.
https://schoolonly.wordpress.com/วัฒนธรรมและภาษา/ด้านภาษา/
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
ศูนย์การเผยแพร่ศิลปวัฒนธรรมกวย 
เฟซบุ๊กอนุรักษ์วัฒนธรรมกูย
กุย
กุย
กุย
ภาษาขมุ

ภาษาขมุ [ขะ-หฺมุ] หรือ ภาษากำมุ เป็นภาษาของชาวขมุซึ่งอาศัยอยู่ในตอนเหนือของประเทศลาวรวมถึงพื้นที่ใกล้เคียงในประเทศไทย ประเทศเวียดนาม และประเทศจีน จัดอยู่ในกลุ่มภาษาขมุของตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก โดยในตระกูลภาษานี้ ภาษาขมุมักได้รับการระบุว่ามีความใกล้ชิดกับภาษากลุ่มปะหล่องและภาษากลุ่มคาซีมากที่สุด
== การกระจายตามเขตภูมิศาสตร์ ==
สุวิไล เปรมศรีรัตน์ (2002) รายงานที่ตั้งและภาษาถิ่นของภาษาขมุในประเทศไทย ประเทศลาว ประเทศเวียดนาม และประเทศจีนดังต่อไปนี้
ไทย: พบผู้พูดภาษาขมุในหมู่บ้านหลายหมู่บ้านซึ่งรวมถึงหมู่ที่ 6 บ้านห้วยเอียน ตำบลหล่ายงาว อำเภอเวียงแก่น จังหวัดเชียงราย (ชาวขมุในหมู่บ้านนี้มีถิ่นเดิมอยู่ที่เมืองปากแบ่ง แขวงไชยบุรี ประเทศลาว) นอกจากนี้ยังมีพบในจังหวัดน่านและจังหวัดลำปาง
ลาว: พบผู้พูดภาษาขมุในแขวง 8 แขวงทางตอนเหนือของประเทศ ได้แก่ แขวงไชยบุรี แขวงบ่อแก้ว แขวงหลวงน้ำทา แขวงอุดมไซ แขวงพงสาลี แขวงหลวงพระบาง และแขวงเชียงขวาง รวมถึงในหมู่บ้านบางหมู่บ้านใกล้เวียงจันทน์
เวียดนาม: พบผู้พูดภาษาขมุในตำบลกีมดา อำเภอเตืองเซือง และในเมืองวิญ จังหวัดเหงะอาน นอกจากนี้ยังพบในจังหวัดลายเจิว จังหวัดเซินลา และจังหวัดทัญฮว้า
จีน: พบผู้พูดภาษาขมุในจังหวัดปกครองตนเองสิบสองปันนา มณฑลยูนนาน
=== ภาษาถิ่น ===
ภาษาขมุประกอบด้วยภาษาถิ่นหลายภาษาโดยไม่มีวิธภาษามาตรฐาน ภาษาขมุถิ่นมีความแตกต่างกันในแง่จำนวนเสียงพยัญชนะ การใช้ลักษณะน้ำเสียง และระดับอิทธิพลจากภาษาประจำชาติที่อยู่โดยรอบ ภาษาขมุถิ่นต่าง ๆ โดยส่วนใหญ่สามารถเข้าใจซึ่งกันและกันได้ อย่างไรก็ตาม ผู้พูดภาษาถิ่นที่อยู่ไกลจากกันออกไปอาจสื่อสารกันลำบากขึ้น
ภาษาขมุในท้องถิ่นต่าง ๆ สามารถจัดเป็นกลุ่มใหญ่ ๆ ได้สองกลุ่ม ได้แก่ ภาษาขมุตะวันตกและภาษาขมุตะวันออก
ภาษาขมุตะวันตก ได้แก่ภาษาขมุที่พูดกันเป็นหลักในจังหวัดน่านและจังหวัดเชียงราย ประเทศไทย; แขวงบ่อแก้ว แขวงอุดมไซ และแขวงหลวงน้ำทา ประเทศลาว; และในบางหมู่บ้านของจังหวัดปกครองตนเองสิบสองปันนา ประเทศจีน ภาษาขมุถิ่นในกลุ่มนี้มีหน่วยเสียงพยัญชนะน้อยกว่าภาษาขมุตะวันออกและมีการเปรียบต่างหน่วยเสียงระหว่างลักษณะน้ำเสียงทุ้ม-ต่ำกับลักษณะน้ำเสียงแรง-ดัง-สูง (หรือใส-แรง) ภาษาถิ่นบางภาษายังผ่านภาวะการเป็นภาษามีลักษณะน้ำเสียงไปเป็นภาษามีวรรณยุกต์แล้วด้วย
ภาษาขมุตะวันออก ได้แก่ภาษาขมุที่พูดกันเป็นหลักในแขวงพงสาลี แขวงหลวงพระบาง แขวงหัวพัน และแขวงเชียงขวาง ประเทศลาว; จังหวัดเหงะอาน จังหวัดเซินลา และจังหวัดเดี่ยนเบียนในประเทศเวียดนาม; และในบางหมู่บ้านของจังหวัดปกครองตนเองสิบสองปันนา ประเทศจีน ภาษาขมุถิ่นในกลุ่มนี้มีแนวโน้มตรงกันข้ามกับภาษาขมุตะวันตก กล่าวคือ ไม่มีการเปรียบต่างหน่วยเสียงระหว่างลักษณะน้ำเสียงหรือระหว่างวรรณยุกต์ แต่มีการเปรียบต่างหน่วยเสียงระหว่างเสียงพยัญชนะหยุด 3 ประเภท (ก้อง ไม่ก้อง และไม่พ่นลม) และระหว่างเสียงพยัญชนะนาสิก 3 ประเภท (ก้อง ไม่ก้อง และนำด้วยเสียงหยุด เส้นเสียง) ในตำแหน่งต้นพยางค์
== สัทวิทยา ==
=== พยัญชนะ ===
หน่วยเสียงในช่องสีแดงคือหน่วยเสียงที่ปรากฏเฉพาะในภาษาขมุตะวันออกถิ่นต่าง ๆ
หน่วยเสียงที่เป็นได้ทั้งพยัญชนะต้นและพยัญชนะท้ายมี 15 หน่วยเสียง ได้แก่ , , , , , , , , , , , , ,  และ 
หน่วยเสียงพยัญชนะต้นควบมี 13 หน่วยเสียง ได้แก่ , , , , , , , , , , ,  และ  (แต่หน่วยเสียง  ไม่ปรากฏในภาษาขมุตะวันตกถิ่นห้วยเอียน จังหวัดเชียงราย)
หน่วยเสียง  เมื่ออยู่ในตำแหน่งต้นพยางค์ออกเสียงเป็น  และเมื่ออยู่ในตำแหน่งท้ายพยางค์ออกเสียงเป็น 
หน่วยเสียง  ออกเสียงเป็น 
หน่วยเสียง  เป็นหน่วยเสียงที่ปรากฏเฉพาะในคำยืมจากภาษากลุ่มไทที่อยู่โดยรอบ
หน่วยเสียง  เมื่ออยู่ในตำแหน่งท้ายพยางค์ออกเสียงเป็น ,
ภาษาซองคา

ภาษาซองคา เป็นภาษาประจำชาติของภูฏาน อยู่ในตระกูลจีน-ทิเบต สาขาทิเบต-พม่า ใกล้เคียงกับภาษาสิกขิมและภาษาอื่น ๆ ของชาวภูฏาน ระบบเสียงใกล้เคียงกับภาษาทิเบตสมัยใหม่ เทียบได้กับความแตกต่างระหว่างภาษาสเปนกับภาษาอิตาลี พระในทิเบตและภูฏาน เรียนภาษาทิเบตโบราณเพื่อการอ่านคัมภีร์พุทธศาสนา คำว่าซองคาหมายถึง ภาษา (คา) ที่พูดในวัดที่มีลักษณะเป็นป้อมปราการ (ซอง) ภาษานี้แพร่เข้ามาในภูฏานเมื่อราว พ.ศ. 2200 โดย ชับดรุง งาวัง นัมกเยล
ภาษาซองคาและภาษาถิ่นอื่น ๆ เป็นภาษาแม่ของภูฏานตะวันตก มีผู้พูดภาษานี้ในเมืองกาลิมปงของอินเดียที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของภูฏาน แต่ปัจจุบันอยู่ในรัฐเบงกอลตะวันตก ภาษาซองคาเป็นภาษาที่ใช้ในโรงเรียน เป็นภาษากลางในภูฏานตอนใต้และตะวันออกที่ไม่ได้ใช้ภาษานี้เป็นภาษาแม่ เขียนด้วยอักษรทิเบต หนังสือพิมพ์ด้วยอักษรทิเบตแบบอูคันซึ่งเป็นแบบเดียวที่ใช้พิมพ์ภาษาทิเบต
==ตัวอย่าง==
นี่คือตัวอย่างประโยคในข้อที่ 1 ของปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน:
ภาษาซองคาในอักษรทิเบต
ทับศัพท์ด้วยอักษรโรมัน
’Gro-ba-mi-rigs-ga-ra-dbaṅ-cha-’dra-mtam-’bad-sgyew-las-ga-ra-gis-gcig-gis-gcig-lu-spun-cha’i-dam-tshig-bstan-dgo.
แปล
มนุษย์ทั้งปวงเกิดมามีอิสระและเสมอภาคกันในศักดิ์ศรี และสิทธิ ต่างในตนมีเหตุผลและมโนธรรม และควรปฏิบัติต่อกันด้วยจิตวิญญาณแห่งภราดรภาพ
==ดูเพิ่ม==
อักษรเบรลล์ซองคา
ตัวเลขซองคา
ภาษาในประเทศภูฏาน
==อ้างอิง==
==บรรณานุกรม==
ISBN 99936-663-13-6.
Mazaudon, Martine. 1985. “Dzongkha Number Systems.” S. Ratanakul, D. Thomas & S. Premsirat (eds.). Southeast Asian Linguistic Studies presented to André-G. Haudricourt. Bangkok: Mahidol University. 124–57
- A language textbook with three audio compact disks.
==แหล่งข้อมูลอื่น==
Bhutanese literatures  
Dzongkha Development Commission Thimphu, Bhutan
Dzongkha-English Dictionary
Dzongkha podcast
Dzongkha Romanization for Geographical Names
Free textbooks and dictionaries published by the Dzongkha Development Commission
Bhutan National Policy and Strategy for Development and Promotion of Dzongkha
Dzongkha Unicode  – site  The National Library of Bhutan (en – dz )
===คำศัพท์===
Online searchable dictionary (Dz-En, En-Dz, Dz-Dz) or Online Dzonkha-English Dictionary  – site  Dzongkha Development Commission (en – dz)
Dzongkha Computer Terms (pdf)
English-Dzongkha Pocket Dictionary(pdf)
Rigpai Lodap: An Intermediate Dzongkha-English Dictionary(pdf)
Kartshok Threngwa: A Book on Dzongkha Synonyms & Antonyms(pdf)
Names of Countries and Capitals in Dzongkha(pdf)
A Guide to Dzongkha-Translation(pdf)
===ไวยากรณ์===
A colloquial grammar of the Bhutanese language. by Byrne, St. Quintin. Allahabad: Pioneer Press, 1909 
Dzongkha transliteration  – site  National Library of Bhutan (en – dz )
Dzongkha, The National Language of Bhutan – site  Dzongkha Linux (en – dz)
Romanization of Dzongkha
Dzongkha : Origin and Description
Dzongkha language, alphabet and pronunciation
Dzongkha in Wikipedia: Русский, Français, 日本語, Eesti, English
Pioneering Dzongkha Text To Speech Synthesis (pdf)
Dzongkha Grammar & other materials – site  The Dzongkha Development Commission (en – dz)
Коряков Ю.Б. Практическая транскрипция для языка дзонг-кэ
Classical Tibetan-Dzongkha Dictionary(pdf)
 
ซองคา
ซองคา
พระเจ้าชีเตซงแจ็น

พระเจ้าชีเตซงแจ็น  เป็นพระโอรสของพระเจ้าชีซงเตแจ็นและเป็นน้องชายของพระเจ้ามุนีสันโป ทรงทำนุบำรุงพุทธศาสนาด้วยดีตลอดรัชกาล มีพระโอรส 3 พระองค์ องค์แรกสละสิทธิในราชบัลลังก์ออกบวชเป็นพระภิกษุ ราชสมบัติจึงเป็นของพระเจ้ารัลปาแจ็น ราชโอรสองค์ที่ 2 และพระเจ้าลังทาร์มา พระโอรสองค์ที่ 3 ตามลำดับ
== อ้างอิง ==
จักรพรรดิทิเบต
พระมหากษัตริย์ทิเบต
พระนางตารา

พระนางตารา หรือ พระแม่ตารา เป็นพระโพธิสัตว์หญิงตามคติศาสนาพุทธมหายาน ที่ได้รับการบูชาสืบทอดอย่างต่อเนื่องในวัชรยาน คำว่าตารามาจากภาษาสันสกฤตหมายถึงข้าม การบูชาพระนางเริ่มเมื่อพุทธศตวรรษที่ 8 - 11 ในประเทศอินเดียเหนือและแพร่หลายที่สุดในช่วงพุทธศตวรรษที่ 13 - 17 โดยถือว่าเป็นชายาของพระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์ ปัจจุบันมีนับถือในอินเดีย เนปาล และทิเบต ส่วนชาวพุทธในประเทศจีนจะนับถือพระแม่กวนอิมที่เป็นภาคหญิงของพระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์แทน
== ประวัติการนับถือ ==
คาดว่าแนวคิดการนับถือพระนางตาราเริ่มเมื่อราวพุทธศตวรรษที่ 8 และกลายเป็นพระโพธิสัตว์ที่มีผู้นับถือแพร่หลายในพุทธศตวรรษที่ 13-17 มีผู้นับถือมากในเนปาล ทิเบต และมองโกเลีย เชื่อกันว่าแนวคิดการบูชาพระนางตาราเริ่มขึ้นในอินเดียเพื่อต่อต้านพิธีกรรมสตี
พระนางตาราได้รับการยกย่องว่าเป็นมารดาของพระพุทธเจ้าและพระโพธิสัตว์ทั้งหลายในด้านของกรุณา ภาพลักษณ์ของพระนางส่วนหนึ่งจินตนาการมาจากพระนางสิริมหามายา มารดาของพระพุทธเจ้าพระองค์ปัจจุบัน
== กำเนิดและรูปลักษณ์ ==
ตำนานทางพุทธศาสนามหายานกล่าวว่าพระนางตาราเกิดจากน้ำตาของพระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์ เมื่อมองเห็นว่าสัตว์โลกมีแต่ความทุกข์ เมื่อน้ำตาของพระองค์ไหลลงมาจนกลายเป็นทะเลสาบ จึงเกิดดอกบัวขึ้น และในดอกบัวนั้นมีพระนางตาราสถิตย์อยู่ ตำนานบางฉบับกล่าวว่า พระนางตาราเกิดจากรังสีธรรมของพระอมิตาภพุทธะ
รูปลักษณ์ดั้งเดิมของพระนางตารามี 2 แบบ คือพระนางตาราเขียวมีผู้นับถือมากในทิเบต และพระนางตาราขาวมีผู้นับถือมากในมองโกเลีย เมื่อแนวคิดเกี่ยวกับการบูชาพระนางตาราพัฒนาขึ้น จึงมีการสร้างภาคโกรธและภาคดุขึ้นมาหลายแบบ เช่น พระนางตาราน้ำเงิน อุครตารา เอกชฎะ ภาคเอกชฎะนี้เป็นภาคดุที่แพร่หลายที่สุด กายสีน้ำเงิน มีตาที่สามบนหน้าผาก ตกแต่งร่างกายด้วยงูและพวงมาลัยศีรษะคน เหยียบอยู่บนร่างของคนตาย นอกจากนี้ยังมีการสร้างพระนางตาราในภาคที่เป็นเทพแห่งความรักหรือเทพแห่งการรักษาโรคอีกด้วย
=== พระนางตาราปางต่างๆ ===
ไฟล์:Mongolia White Tara.jpg|พระนางตาราขาว
ไฟล์:Waumha tara.jpg|พระนางตาราเขียว
ไฟล์:Kurukulla (Red Tara) - AMNH - DSC06232.JPG|พระนางตาราแดง
ไฟล์:Tara thangka.jpg|พระนางตาราดำ
ในทิเบต พระนางตารามีหลายปางคือ
พระนางตาราขาว หรือ พระจินดามณีจักรตารา ทรงชุดขาวล้วน ถือดอกบัวบาน เป็นตัวแทนของความกรุณา มีพระเนตร 7 ดวง หมายถึงเฝ้ามองสรรพสัตว์อยู่ตลอดเวลา พระหัตถ์ขวาประทานพร พระหัตถ์ซ้ายถือดอกบัว และทำมุทราไตรลักษณ์
พระนางตาราเขียว หรือพระศยามตารา ทรงชุดเขียวล้วน ถือดอกบัวตูมสีน้ำเงิน ออกโปรดสรรพสัตว์ในเวลากลางคืน
พระนางตาราแดง ทรงสีแดงทับทิม หมายถึงความปรารถนาของสรรพสัตว์ที่จะหลุดพ้นจากสังสารวัฏ ประทับบนพระอาทิตย์
พระนางตาราดำ ทรงสีดำ หมายถึงสุญญตา ซึ่งเป็นความสามารถในการข้ามพ้นอวิชชา ความเห็นผิดต่างๆ
== อ้างอิง ==
ฉัตรสุมาลย์ กบิลสิงห์ ษัฏเสน. พระพุทธศาสนาแบบทิเบต. ศูนย์ไทยทิเบต. 2538
สุมาลี มหณรงค์ชัย. พระชินพุทธะห้าพระองค์. กทม. ศูนย์ไทยธิเบต. 2547
พระโพธิสัตว์
เทพธิดาในศาสนาพุทธ
ศาสนาพุทธแบบทิเบต