อักษรไบบายิน

อักษรไบบายิน  (Baybayin, ) เป็นอักษรที่ใช้เขียนภาษาตากาล็อกและภาษาอีโลกาโน ได้ต้นแบบมาจากอักษรกวิ คาดว่าเริ่มใช้เมื่อราว พ.ศ. 1900 และยังคงใช้อยู่เมื่อเป็นอาณานิคมของสเปน ไบบายิน แปลว่า การสะกด พยัญชนะมีพื้นเสียงเป็น อะ เมื่อมิชชันนารีเข้ามาเผยแผ่ศาสนา ได้เพิ่มเครื่องหมายกดเสียงสระ ในการแปลคัมภีร์ไบเบิลเป็นภาษาพื้นเมือง
==ลักษณะ==
อักษรไบบายินเป็นอักษรสระประกอบ ทำให้ต้องมีการผสมระหว่างพยัญชนะ-สระ แต่ละอักษรหรือ ตีติก มักเขียนในรูปพื้นฐาน ประกอบด้วยพยัญชนะลงท้ายด้วยสระ "A" ถ้าจะเขียนพยัญชนะลงท้ายด้วยสระอื่น ๆ จะใช้สัญลักษณ์ที่เรียกว่า kudlít ซึ่งตั้งข้างบน (เพื่อออกเสียง "E" หรือ "I") หรือล่างตัวอักษร (เพื่อออกเสียง "O" หรือ "U") ในการเขียนคำที่ขึ้นต้นด้วยสระ จะมีการใช้อักษรสามตัว แต่ละอันสำหรับเสียง A, E/I และ O/U
=== ตัวอักษร ===
{|class="wikitable" style="text-align:center"
|+ตัวอย่างฐานอักษรที่เขียนด้วยมือ/ตกแต่ง
|-
!colspan="3"| สระเดี่ยว
|rowspan="2" style="border-top:hidden;border-bottom:hidden;background:white;padding:1px"|
!colspan="17"| พยัญชนะฐาน (ที่มีสระ a)
|-
|style="width:36px"|  a
|style="width:36px"|  i/e
|style="width:36px"|  u/o
|style="width:36px"|  ka
|style="width:36px"|  ga
|style="width:36px"|  nga
|style="background:white;padding:1px"|
|style="width:36px"|  ta
|style="width:36px"|  da/ra
|style="width:36px"|  na
|style="background:white;padding:1px"|
|style="width:36px"|  pa
|style="width:36px"|  ba
|style="width:36px"|  ma
|style="background:white;padding:1px"|
|style="width:36px"|  ya
|style="width:36px"|  la
|style="width:36px"|  wa
|style="width:36px"|  sa
|style="width:36px"|  ha
|}
{|border="0" cellspacing="0" cellpadding="1" style="text-align:center"
|+ ฐานอักษรที่มีพยัญชนะ-สระและรูปประสม virama ทั้งหมด
|-valign="top"
| สระ
{|class="wikitable" style="margin:.5em auto"
|-
| a || ᜀ
|-
| i e || ᜁ
|-
| u o ||  ᜂ
|-
| virama || ᜕ ᜔
|}
| Ba/Va
{|class="wikitable" style="margin:.5em auto"
|-
| ba/va  || ᜊ
|-
| bi/bevi/ve|| ᜊᜒ
|-
| bu/bovu/vo || ᜊᜓ
|-
| /b//v/ || ᜊ᜕ᜊ᜔
|}
| Ka
{|class="wikitable" style="margin:.5em auto"
|-
| ka  || ᜃ
|-
| ki ke || ᜃᜒ
|-
| ku ko || ᜃᜓᜓ
|-
| /k/ || ᜃ᜕ᜃ᜔
|}
| Da/Ra
{|class="wikitable" style="margin:.5em auto"
|-
| da/ra || ᜇ
|-
| di/ri de/re || ᜇᜒ
|-
| du/ru do/ro || ᜇᜓ
|-
| /d//r/ || ᜇ᜕ᜇ᜔
|}
| Ga
{|class="wikitable" style="margin:.5em auto"
|-
| ga || ᜄ
|-
| gi ge || ᜄᜒ
|-
| gu go || ᜄᜓ
|-
| /g/ || ᜄ᜕ᜄ᜔
|}
| Ha
{|class="wikitable" style="margin:.5em auto"
|-
| ha || ᜑ
|-
| hi he || ᜑᜒ
|-
| hu ho || ᜑᜓ
|-
| /h/ || ᜑ᜕ᜑ᜔
|}
| La
{|class="wikitable" style="margin:.5em auto"
|-
| la || ᜎ
|-
| li le || ᜎᜒ
|-
| lu lo || ᜎᜓ
|-
| /l/ || ᜎ᜕ᜎ᜔
|}
| Ma
{|class="wikitable" style="margin:.5em auto"
|-
| ma || ᜋ
|-
| mi me || ᜋᜒ
|-
| mu mo || ᜋᜓ
|-
| /m/ || ᜋ᜕ᜋ᜔
|}
|  Na
{|class="wikitable" style="margin:.5em auto"
|-
| na || ᜈ
|-
| ni ne ||ᜈᜒ
|-
| nu no ||ᜈᜓ
|-
| /n/ || ᜈ᜕ᜈ᜔
|}
| Nga
{|class="wikitable" style="margin:.5em auto"
|-
| nga || ᜅ
|-
| ngi nge ||ᜅᜒ
|-
| ngu ngo ||ᜅᜓ
|-
| /ŋ/ || ᜅ᜕ᜅ᜔
|}
| Pa/Fa
{|class="wikitable" style="margin:.5em auto"
|-
| pa/fa || ᜉ
|-
| pi/pefi/fe || ᜉᜒ
|-
| pu/pofu/fo|| ᜉᜓ
|-
| /p//f/ || ᜉ᜕ᜉ᜔
|}
| Sa/Za
{|class="wikitable" style="margin:.5em auto"
|-
| sa/za || ᜐ
|-
| si/sezi/ze || ᜐᜒ
|-
| su/sozu/zo || ᜐᜓ
|-
| /s//z/ || ᜐ᜕ᜐ᜔
|}
| Ta
{|class="wikitable" style="margin:.5em auto"
|-
| ta || ᜆ
|-
| ti te || ᜆᜒ
|-
| tu to || ᜆᜓ
|-
| /t/ || ᜆ᜕ᜆ᜔
|}
| Wa
{|class="wikitable" style="margin:.5em auto"
|-
| wa || ᜏ
|-
| wi we || ᜏᜒ
|-
| wu wo || ᜏᜓ
|-
| /w/ || ᜏ᜕ᜏ᜔
|}
| Ya
{|class="wikitable" style="margin:.5em auto"
|-
| ya || ᜌ
|-
| yi ye || ᜌᜒ
|-
| yu yo || ᜌᜓ
|-
| /j/ || ᜌ᜕ᜌ᜔
|}
|}
==ตัวอย่าง==
=== คำอธิษฐานขององค์พระผู้เป็นเจ้า (Ama Namin) ===
{|class="wikitable"
|-
!scope="col"| อักษรไบบายิน
!scope="col"| อักษรละติน
!scope="col"| ภาษาอังกฤษ (1928 BCP) (ฉบับคาทอลิกฟิลิปปินส์ปัจจุบัน)
!scope="col"| ภาษาไทย
|-
|
ᜀᜋ ᜈᜋᜒᜈ᜔᜵ ᜐᜓᜋᜐᜎᜅᜒᜆ᜔ ᜃ᜵
ᜐᜋ᜔ᜊᜑᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜅᜎᜈ᜔ ᜋᜓ᜶
ᜋᜉᜐᜀᜋᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜃᜑᜇᜒᜀᜈ᜔ ᜋᜓ᜵
ᜐᜓᜈ᜔ᜇᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜎᜓᜂᜊ᜔ ᜋᜓ᜵
ᜇᜒᜆᜓ ᜐ ᜎᜓᜉ᜵ ᜉᜇ ᜈᜅ᜔ ᜐ ᜎᜅᜒᜆ᜔᜶
ᜊᜒᜄ᜔ᜌᜈ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜅᜌᜓᜈ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜃᜃᜈᜒᜈ᜔ ᜐ ᜀᜇᜏ᜔ ᜀᜇᜏ᜔᜵
ᜀᜆ᜔ ᜉᜆᜏᜇᜒᜈ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜐ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜋᜅ ᜐᜎ᜵
ᜉᜇ ᜈᜅ᜔ ᜉᜄ᜔ᜉᜉᜆᜏᜇ᜔ ᜈᜋᜒᜈ᜔ ᜐ ᜋᜅ ᜈᜄ᜔ᜃᜃᜐᜎ ᜐ ᜀᜋᜒᜈ᜔᜶
ᜀᜆ᜔ ᜑᜓᜏᜄ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒᜅ᜔ ᜁᜉᜑᜒᜈ᜔ᜆᜓᜎᜓᜆ᜔ ᜐ ᜆᜓᜃ᜔ᜐᜓ᜵
ᜀᜆ᜔ ᜁᜀᜇ᜔ᜌ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜐ ᜋᜐᜋ᜶ ᜐᜒᜌ ᜈᜏ᜶
|
Ama namin, sumasalangit ka,
Sambahín ang ngalan mo.
Mapasaamin ang kaharián mo,
Sundín ang loób mo,
Dito sa lupà, para nang sa langit.
Bigyán mo kamí ngayón ng aming kakanin sa arau-arau;
At patawarin mo kamí sa aming mga salà,
Para nang pagpapatawad namin sa mga nagkakasalà sa amin.
At huwág mo kamíng ipahintulot sa tuksó,
At iadyâ mo kamí sa masamâ. Siya nawâ.
|
Our Father who art in heaven,
Hallowed be Thy name.
Thy kingdom come,
Thy will be done,
On earth as it is in heaven.
Give us this day our daily bread;
And forgive us our trespasses,
As we forgive those who trespass against us.
And lead us not into temptation,
But deliver us from evil. Amen.
|
ข้าแต่พระบิดาของข้าพเจ้าทั้งหลาย พระองค์สถิตในสวรรค์
พระนามพระองค์จงเป็นที่สักการะ
พระอาณาจักรจงมาถึง
พระประสงค์จงสำเร็จ
ในแผ่นดินเหมือนในสวรรค์
โปรดประทานอาหารประจำวัน แก่ข้าพเจ้าทั้งหลายในวันนี้
โปรดประทานอภัยแก่ข้าพเจ้า
เหมือนข้าพเจ้าให้อภัยแก่ผู้อื่น
โปรดช่วยข้าพเจ้าไม่ให้แพ้การผจญ
แต่โปรดช่วยให้พ้นจากความชั่วร้ายเทอญ อาแมน
|}
===ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน===
=== คำขวัญของประเทศฟิลิปปินส์ ===
{|class="wikitable"
|-
!scope="col"| อักษรไบบายิน
!scope="col"| อักษรละติน
!scope="col"| แปลไทย
|-
| ᜋᜃᜇᜒᜌᜓᜐ᜔᜵ ᜋᜃᜆᜂ᜵ ᜋᜃᜃᜎᜒᜃᜐᜈ᜔᜵ ᜀᜆ᜔ ᜋᜃᜊᜈ᜔ᜐ᜶
| Maka-Diyós, Maka-Tao, Makakalikasan, at Makabansâ.
| เพื่อพระเป็นเจ้า,  เพื่อประชาชน,  เพื่อธรรมชาติ และเพื่อประเทศ
|-
| ᜁᜐᜅ᜔ ᜊᜈ᜔ᜐ᜵ ᜁᜐᜅ᜔ ᜇᜒᜏ᜶
| Isáng Bansâ, Isáng Diwà
| หนึ่งประเทศหนึ่งจิตวิญญาณ
|}
==อ้างอิง==
==ผลงานอ้างอิง==
==แหล่งข้อมูลอื่น==
House Bill 160, aka the National Script Act of 2011
Tagalog – Unicode character table
Baybayin Modern Fonts
Paul Morrow's Baybayin Fonts
ไบบายิน