เจ้าเหมพินธุไพจิตร

เจ้าเหมพินธุไพจิตร ทรงเป็น เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 8 แห่ง "ราชวงศ์ทิพย์จักร"
== พระประวัติ ==
เจ้าเหมพินธุไพจิตร มีพระนามเดิมว่า เจ้าคำหยาด ประสูติ ณ เมืองนครลำพูน ทรงเป็นราชโอรสใน เจ้าไชยลังกาพิศาลโสภาคย์คุณ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 6 กับ แม่เจ้าคำจ๋าราชเทวี และทรงเป็นพระนัดดา (หลานปู่) ใน พระยาคำฟั่น เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 1 และเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 3 กับ แม่เจ้าคำแปงราชเทวี
เจ้าหลวงเหมพินธุไพจิตร ทรงมีราชอนุชา และราชขนิษฐา ร่วมราชมารดา 3 พระองค์ มีนามตามลำดับ ดังนี้
เจ้าหญิงแสน ณ ลำพูน - ชายา "เจ้าหนานยศ ณ ลำพูน"
เจ้าน้อยบุ ณ ลำพูน
เจ้าน้อยหล้า ณ ลำพูน - พิราลัยแต่เยาว์
ต่อมาเมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2436 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานสัญญาบัตรเลื่อนฐานันดรศักดิ์ เจ้าอุปราชเมืองนครลำพูน ขึ้นเป็น ... เจ้าเหมพินธุไพจิตร ศุภกิจเกียรติโศภน วิมลสัตยสวามิภักดิคุณ หริภุญไชยรัษฎารักษ ตทรรคเจดียบูชากร ราษฎรธุรธาดา เอกัจจโยนกาธิบดี เจ้านครลำพูน ...  ทรงเสด็จขึ้นครองเมืองนครลำพูนต่อจาก เจ้าดาราดิเรกรัตนไพโรจน์ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 7 ผู้เป็นราชเชษฐาต่างราชมารดา รวมระยะเวลาที่ทรงปกครองเมืองนครลำพูน 3 ปี และเสด็จถึงแก่พิราลัย เมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2439ด้วยพระโรคอุจาระ ธาตุพิการ
ในขณะที่ท่านได้เป็นเจ้าครองนครลำพูนนั้น ท่านได้เป็นผู้นำราษฎรลำพูนให้เอาใจใส่ในการเกษตรกรรมทุก ๆ สาขา มีการปลูกข้าวและทดน้ำเข้านาสร้างเหมืองฝายมากมาย ปรับปรุงที่ดอนให้เป็นพื้นที่ราบ และ ขุดลอกเหมืองเก่าให้น้ำเข้านาได้สะดวก  ที่ใดไม่มีเหมืองฝายก็สร้างเหมืองฝายใหม่เพื่อทดน้ำเข้านา พอข้าวเสร็จก็ปลูกหอมกระเทียมและใบยากันต่อไป
นอกจากนั้นท่านได้เป็นผู้นำในการบำรุงพระพุทธศาสนา ปรับปรุงวัดที่เก่าแก่ให้เจริญก้าวหน้าขึ้นกว่าเดิม  ชักชวนราษฎรปั้นอิฐ ก่อกำแพง สร้างวิหาร
กุฏิ โบสถ์ วัดวาอาราม บริเวณนอกเมืองและในเมืองลำพูน ชักชวนราษฎรสร้างสะพาน ยกร่องถนนในหมู่บ้านให้ล้อเกวียนเข้าได้ ขุดร่องระบายน้ำเวลาฝนตก
== ราชโอรส ราชธิดา ==
เจ้าหลวงเหมพินธุไพจิตร ทรงมีราชโอรสและราชธิดา รวม 19 พระองค์ อยู่ในราชตระกูล ณ ลำพูน และ ลังการ์พินธุ์ มีพระนามตามลำดับ ดังนี้
=== แม่เจ้าเปาคำเหมพินธุไพจิตร ===
ใน แม่เจ้าเปาคำเหมพินธุไพจิตร (มีราชโอรส 1 ราชธิดา 2)
เจ้าหญิงรสคำ (ณ ลำพูน) ณ เชียงใหม่ - ชายา เจ้าน้อยแก้วมรกต ณ เชียงใหม่
เจ้าน้อยสองเมือง ณ ลำพูน
เจ้าหญิงลัมนุช ณ ลำพูน
=== แม่เจ้าอุษาเหมพินธุไพจิตรราชเทวี ===
ใน แม่เจ้าอุษาเหมพินธุไพจิตรเทวี (มีราชโอรส 1)
เจ้าบุรีรัตน์ สุริยะ ณ ลำพูน, เจ้าบุรีรัตน์นครลำพูน
=== แม่เจ้าบัวทิพย์เหมพินธุไพจิตร ===
ใน แม่เจ้าบัวทิพย์เหมพินธุไพจิตรเทวี (มีราชโอรส 1)
เจ้าไชยสงคราม โอรส ณ ลำพูน, เจ้าไชยสงครามนครลำพูน
=== แม่เจ้าบัวเขียวใหญ่เหมพินธุไพจิตร ===
ใน แม่เจ้าบัวเขียวใหญ่เหมพินธุไพจิตรเทวี (มีราชโอรส 1)
เจ้าอุตรการโกศล เมืองคำ ณ ลำพูน, เจ้าอุตรการโกศลนครลำพูน
=== แม่เจ้าบัวเขียวน้อยเหมพินธุไพจิตร ===
ใน แม่เจ้าบัวเขียวน้อยเหมพินธุไพจิตร (มีราชโอรส 2)
เจ้าน้อยอินเหลา ณ ลำพูน
เจ้าน้อยคำมุง ณ ลำพูน
=== แม่เจ้าฝางเหมพินธุไพจิตร ===
ใน แม่เจ้าฝางเหมพินธุไพจิตร (มีราชโอรส 1 ราชธิดา 1)
เจ้าหญิงลังกา ณ ลำพูน
เจ้าน้อยอินทยศ ณ ลำพูน
=== แม่เจ้าคำปาเหมพินธุไพจิตร ===
ใน แม่เจ้าคำปาเหมพินธุไพจิตร (มีราชโอรส 1)
เจ้าน้อยแจ่ม ณ ลำพูน
=== แม่เจ้าบัวล้อมเหมพินธุไพจิตร ===
ใน แม่เจ้าบัวล้อมเหมพินธุ์ไพจิตร (มีราชโอรส 1)
เจ้าน้อยรามจักร ลังการ์พินธุ์ - เจ้าน้อยรามจักรฯ ได้รับพระราชทานใช้นามราชตระกูลสาขา "ลังการ์พินธุ์"
=== แม่เจ้าบุญเป็งเหมพินธุไพจิตร ===
ใน แม่เจ้าบุญเป็งเหมพินธุไพจิตร (มีราชโอรส 1)
เจ้าน้อยคำหมื่น ณ ลำพูน
=== แม่เจ้าคำแปงเหมพินธุไพจิตร ===
ใน แม่เจ้าคำแปงเหมพินธุไพจิตร (มีราชธิดา 1)
เจ้าหญิงคำแตน ณ ลำพูน
=== แม่เจ้าคำปันเหมพินธุไพจิตร ===
ใน แม่เจ้าคำปันเหมพินธุไพจิตร (มีราชธิดา 2)
เจ้าหญิงจันทร์ฟอง ณ ลำพูน
เจ้าหญิงจันทร์เที่ยง ณ ลำพูน
=== แม่เจ้าปันเหมพินธุไพจิตร ===
ใน แม่เจ้าปันเหมพินธุไพจิตร (มีราชธิดา 2)
เจ้าหญิงมุกดิ์ ณ ลำพูน
เจ้าหญิงพิมพา ณ ลำพูน
=== หม่อม - ===
ใน หม่อม - (มีราชธิดา 1)
เจ้าหญิงแว่นคำ (ณ ลำพูน) ธนัญชยานนท์ - ชายา เจ้าราชบุตร มหาวัน ธนัญชยานนท์, เจ้าราชบุตรนครลำพูน
==ลำดับสาแหรก==
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
ปราณี ศิริธร ณ พัทลุง. เพ็ชร์ล้านนา. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่ :ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.
สมหมาย เปรมจิตต์, สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ตำนานสิบห้าราชวงศ์ (ฉบับสอบชำระ) . เชียงใหม่: มิ่งเมือง, 2540.
ศักดิ์ รัตนชัย. พงศาวดารสุวรรณหอคำนครลำปาง (ตำนานเจ้าเจ็ดพระองค์กับหอคำมงคล ฉบับสอบทานกับเอกสารสืบค้น สรสว.ลำปาง) .
เจ้าวงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่, คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่. เจ้าหลวงเชียงใหม่.
คณะทายาทสายสกุล เจ้าหลวงเมืองพะเยา, สถาบันศิลปวัฒนธรรมโยนก. ครบรอบ 100 ปี แม่เจ้าทรายมูล (มหาวงศ์) ไชยเมือง และประวัติสายสกุลเจ้าหลวงเมืองพะเยา พุทธศักราช 2387 - 2456. พะเยา :บ.ฮาซัน พริ้นติ้ง จก., 2546
นงเยาว์ กาญจนจารี. ดารารัศมี : พระประวัติพระราชชายา เจ้าดารารัศมี. เชียงใหม่ :สุริวงศ์บุ๊คเซนเตอร์, 2539.
คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์, นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ. ก่อนหน้า =