ถนนสุขุมวิท

ถนนสุขุมวิท (Thanon Sukhumvit) ซึ่งมีระยะทางส่วนใหญ่เป็น ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3 สายบางนา–หาดเล็ก เป็นหนึ่งในทางหลวงแผ่นดินสายประธานทั้งสี่ของประเทศไทย จุดเริ่มต้นที่ขอบทางรถไฟสายแม่น้ำฝั่งตะวันออกบริเวณแยกใต้ทางด่วนเพลินจิต ซึ่งเป็นทางต่อเนื่องจากถนนเพลินจิต ในกรุงเทพมหานคร เลียบตามชายฝั่งทะเลภาคตะวันออก และไปสิ้นสุดที่ด่านพรมแดนในอำเภอคลองใหญ่ จังหวัดตราด ติดต่อกับชายแดนจังหวัดเกาะกง ประเทศกัมพูชา รวมระยะทางยาวทั้งสิ้นประมาณ 488 กิโลเมตร
== ประวัติ ==

ถนนสุขุมวิทในกรุงเทพมหานคร มีประวัติเริ่มต้นมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2462 เมื่อนางสาว อี.เอส.โคล หรือ "แหม่มโคล" ครูใหญ่โรงเรียนกุลสตรีวังหลัง ได้ย้ายโรงเรียนจากข้างโรงพยาบาลศิริราชมาอยู่ริมคลองแสนแสบซึ่งตอนนั้นยังไม่มีชุมชน การคมนาคมก็มีเพียงแต่คลองแสนแสบ จึงขอพระราชทานพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งก็ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตัดถนนเพลินจิตต่อจากถนนปทุมวัน (ถนนพระรามที่ 1) จนถึงจุดบรรจบบนถนนวิทยุที่แยกไปสถานีวิทยุโทรเลข (แยกเพลินจิต) ซึ่งถนนดังกล่าวอยู่ในแนวถนนที่เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) ดำริจะตัดไปสมุทรปราการอยู่แล้ว แต่กรมสุขาภิบาลยังไม่มีเงินสร้าง ในปี พ.ศ. 2466 โรงเรียนกุลสตรีวังหลังเปลี่ยนชื่อเป็นโรงเรียนวัฒนาวิทยาลัย นาย เอ.อี.นานา ได้เรี่ยไรเจ้าของที่ดินในย่าน แล้วนำเงินมาให้กรมสุขาภิบาลขุดคลองเอาดินพูนขึ้นเป็นถนน จากจุดตัดของถนนเพลินจิตกับถนนวิทยุ ไปจนถึงซอยเข้าโรงเรียนวัฒนาวิทยาลัย (ซอยสุขุมวิท 19) เป็นระยะทาง 3,072 เมตร
ต่อมาในปี พ.ศ. 2470 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลทิฆัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์ เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย ได้ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตจากพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เพื่อตัดถนนต่อจากปากซอยสุขุมวิท 19 ไปจนถึงจังหวัดสมุทรปราการ ได้ชื่อว่า "ถนนกรุงเทพฯ-สมุทรปราการ" เปิดใช้งานเมื่อวันที่ 8 กันยายน พ.ศ. 2479 ต่อมาพระพิศาลสุขุมวิท (ประสพ สุขุม) อธิบดีกรมทางในขณะนั้น ซึ่งเป็นบุตรของเจ้าพระยายมราชและท่านผู้หญิงตลับ ได้จัดทำ "โครงการก่อสร้างทางหลวงแผ่นดินแห่งราชอาณาจักรไทย" เป็นแม่บทในการสร้างทางหลวงเป็นเครือข่ายครอบคลุมทั่วประเทศ ถนนกรุงเทพฯ-สมุทรปราการ ถูกกำหนดให้เป็นทางสายหลักของภาคตะวันออก จึงสร้างต่อจากสมุทรปราการ ผ่านชลบุรี ระยอง ไปจนถึงตัวเมืองตราด เรียกชื่อว่า "ถนนกรุงเทพฯ-ตราด" ทำให้คณะรัฐบาลสมัยจอมพล ป.พิบูลสงคราม ได้มีมติให้ตั้งชื่อทางหลวงสายกรุงเทพฯ-ตราดว่า ถนนสุขุมวิท เพื่อเป็นเกียรติแก่พระพิศาลสุขุมวิท เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2493
ต่อมาได้มีการกำหนดให้รวมทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 318 ตลอดทั้งสาย (ช่วงตัวเมืองตราดถึงด่านพรมแดนบ้านหาดเล็ก อำเภอคลองใหญ่) ให้เป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3 ทำให้ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3 มีระยะทางเพิ่มขึ้นอีก 89 กิโลเมตร
== รายละเอียดของเส้นทาง ==
|-
| กรุงเทพมหานคร
| align = "right" | 7.83
| align = "right" | 12.6
|-
| จังหวัดสมุทรปราการ
| align = "right" | 25.79
| align = "right" | 41.5
|-
| จังหวัดฉะเชิงเทรา
| align = "right" | 14.04 
| align = "right" | 22.6 
|-
| จังหวัดชลบุรี
| align = "right" | 65.24
| align = "right" | 105
|-
| จังหวัดระยอง
| align = "right" | 63.38
| align = "right" | 102
|-
| จังหวัดจันทบุรี
| align = "right" | 55.05
| align = "right" | 88.6
|-
| จังหวัดตราด
| align = "right" | 65.59
| align = "right" | 112
|-
|รวม
| align = "right" | 300.93
| align = "right" | 484.3
|}
=== กรุงเทพมหานครถึงจังหวัดสมุทรปราการ ===


ถนนสุขุมวิทเริ่มนับหลักกิโลเมตรที่ 0 ที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย กรุงเทพมหานคร ไปทางทิศตะวันออกตามถนนราชดำเนินกลาง ถนนมหาไชย ถนนบำรุงเมือง ถนนพระรามที่ 1 ถนนเพลินจิต และได้เริ่มเรียกชื่อถนนสุขุมวิทตั้งแต่ขอบฝั่งตะวันออกของทางรถไฟสายแม่น้ำ (สายแยกจากทางรถไฟสายตะวันออก) ใต้ทางพิเศษเฉลิมมหานคร บริเวณแยกใต้ทางด่วนเพลินจิต มุ่งหน้าไปทางทิศตะวันออก เป็นเส้นแบ่งเขตการปกครองระหว่างเขตวัฒนากับเขตคลองเตย ระหว่างทางตัดกับถนนรัชดาภิเษกและถนนอโศกมนตรีที่แยกอโศกมนตรี ตัดกับถนนทองหล่อที่แยกทองหล่อ ตัดกับถนนเอกมัยที่แยกเอกมัยใต้ ตัดกับถนนพระรามที่ 4 และถนนสุขุมวิท 71 ที่แยกพระโขนง ลอดใต้ทางพิเศษฉลองรัช และตัดกับถนนอ่อนนุชที่แยกอ่อนนุช และตัดกับซอยสุขุมวิท 52 เข้าสู่พื้นที่เขตพระโขนง เป็นเส้นแบ่งเขตการปกครองระหว่างแขวงพระโขนงใต้กับแขวงบางจากตลอดทั้งเขต ตัดกับถนนวชิรธรรมสาธิตเข้าสู่พื้นที่แขวงบางนาเหนือ เขตบางนา ตัดกับถนนอุดมสุขที่แยกอุดมสุข และตัดกับถนนสรรพาวุธและถนนเทพรัตนที่แยกบางนาเข้าสู่พื้นที่แขวงบางนาใต้ ตัดกับซอยสุขุมวิท 70 และซอยลิขิต 45 เข้าสู่จังหวัดสมุทรปราการ
ถนนสุขุมวิทช่วงต้น ๆ สายที่ผ่านกรุงเทพมหานคร ถือเป็นเขตธุรกิจสำคัญแห่งหนึ่งของกรุงเทพมหานคร ตามซอยต่าง ๆ ตลอดแนวถนนสุขุมวิทในช่วงนี้ยังเป็นที่อยู่อาศัยของชาวต่างชาติเป็นจำนวนมาก นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งบันเทิงใหญ่ของเมืองอีกด้วย
เมื่อเข้าสู่จังหวัดสมุทรปราการ แนวเส้นทางจะผ่านอำเภอเมืองสมุทรปราการ ตัดกับทางพิเศษกาญจนาภิเษกที่ทางแยกต่างระดับสุขุมวิท จากนั้นเส้นทางจะเลี่ยงเมืองไปทางทิศตะวันออก เลียบคลองชลประทาน แล้วข้ามคลองด่านน้อยเข้าสู่อำเภอบางบ่อ
ถนนสุขุมวิทในเขตกรุงเทพมหานครและจังหวัดสมุทรปราการมีแนวระบบรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนตามแผนแม่บทโครงข่ายระบบรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนในกรุงเทพมหานครและพื้นที่ต่อเนื่องอยู่ 1 สาย คือรถไฟฟ้าบีทีเอส สายสุขุมวิท โดยวิ่งบนเกาะกลางของถนนสุขุมวิท โดยตั้งแต่สถานีนานาถึงสถานีแบริ่ง อยู่ในการดูแลของกรุงเทพมหานคร และตั้งแต่สถานีสำโรงจนถึงสถานีเคหะฯ ควบคุมการก่อสร้างโดยการรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย แต่หลังสร้างเสร็จแล้วก็ได้โอนให้กับกรุงเทพมหานครตามคำสั่งมาตรา 44 ของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ
ถนนสุขุมวิทในเขตจังหวัดสมุทรปราการ ตั้งแต่ทางแยกคลองส่งน้ำสุวรรณภูมิ (กิโลเมตรที่ 47+450) จนถึงกิโลเมตรที่ 62+000 (แนวเส้นแบ่งเขตกับจังหวัดฉะเชิงเทรา) อยู่ระหว่างดำเนินการก่อสร้างขยายช่องจราจร จากเดิม 2-4 ช่องจราจร เป็น 6 ช่องจราจรตลอดสาย (ยกเว้นช่วงสะพานข้ามคลองด่าน) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจราจรจากกรุงเทพมหานคร สู่ภาคตะวันออก ที่มีปริมาณการจราจรสูงขึ้นในอนาคต
=== จังหวัดฉะเชิงเทราถึงจังหวัดตราด ===

เมื่อเข้าสู่อำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา ขนาดเส้นทางของถนนสุขุมวิทจะมี 6 ช่องจราจรจนถึงแยกคลองอ้อม ตัดกับถนนเทพรัตน และทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 314 แล้วนับกิโลเมตรไปตามถนนเทพรัตน เข้าสู่อำเภอเมืองชลบุรี จังหวัดชลบุรี โดยถนนสุขุมวิทสายเดิมจะเลี้ยวขวาเข้าสู่ตัวเมืองบางปะกงและข้ามแม่น้ำบางปะกงที่สะพานเทพหัสดินตัวเก่า (อยู่ท้ายน้ำของสะพานปัจจุบัน และปัจจุบันสะพานตัวเดิมได้พังทลายแล้ว) จากนั้นเข้าสู่เทศบาลตำบลท่าข้าม และกลับมาทับซ้อนกับแนวถนนเทพรัตนในปัจจุบันจนถึงทางแยกต่างระดับหนองไม้แดง (เหลือร่องรอยบางส่วนจากการแก้ไขแนวเส้นทาง) เมื่อผ่านทางแยกต่างระดับหนองไม้แดงไปแล้ว ถนนสุขุมวิทจะเบี่ยงไปทางทิศตะวันตกเข้าสู่ตัวเมืองชลบุรี แล้วผ่านอำเภอศรีราชา อำเภอบางละมุง ผ่านเมืองพัทยา และอำเภอสัตหีบ เข้าสู่จังหวัดระยอง ผ่านท่าอากาศยานนานาชาติอู่ตะเภา อำเภอบ้านฉาง อำเภอเมืองระยอง ตัดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 36 ที่แยกปลวกเกตุ แล้วผ่านอำเภอแกลง เข้าสู่จังหวัดจันทบุรี ผ่านอำเภอนายายอาม อำเภอท่าใหม่ อำเภอเมืองจันทบุรี อำเภอแหลมสิงห์ และอำเภอขลุง เข้าสู่จังหวัดตราด ผ่านอำเภอเขาสมิง อำเภอเมืองตราด เมื่อถึงตัวเมืองตราดทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3 จะเลี้ยวซ้ายเพื่อมุ่งหน้าอำเภอคลองใหญ่ ในขณะที่ถนนสุขุมวิทจะตรงเข้าเมืองตราดและกลายเป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3148 จากนั้น ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3 จะมุ่งหน้าไปยังอำเภอคลองใหญ่ และสิ้นสุดที่ด่านพรมแดนบ้านหาดเล็ก อำเภอคลองใหญ่ เชื่อมต่อกับทางหลวงหมายเลข 48 ในจังหวัดเกาะกง ประเทศกัมพูชา
ถนนสุขุมวิท ช่วงกิโลเมตรที่ 137+640 ถึงกิโลเมตรที่ 153+200 เดิมอยู่ในความควบคุมของกรมทางหลวง แต่ปัจจุบันอยู่ในความควบคุมของของเมืองพัทยา และช่วงตั้งแต่แยกปลวกเกตุไปจนถึงด่านพรมแดนบ้านหาดเล็ก ได้ถูกกำหนดให้เป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงเอเชียสาย 123
== รายชื่อทางแยก ==
== เขตการควบคุม ==
ถนนสุขุมวิทแบ่งเขตการควบคุมออกเป็น 22 ตอน ได้แก่
หมายเหตุ: ช่วงเขตการควบคุมของแขวงทางหลวงชลบุรีที่ 2 ช่วงที่ 7 และ 8 ตอนชลบุรี–ศรีราชา จะใช้เลขตอนที่ 0401 เป็นเลขเดียวกันทั้ง 2 ช่วง และช่วงเขตการควบคุมของแขวงทางหลวงตราด ช่วงที่ 19 และ 20 ตอนแม่น้ำเวฬุ–เขาสมิง จะใช้เลขตอนที่ 0702 เป็นเลขเดียวกันทั้ง 2 ช่วง เนื่องจากอยู่ช่วงระหว่างเขตเทศบาลเมืองชลบุรีกับเขตเทศบาลเมืองแสนสุข และระยะทางสั้นในช่วงแม่น้ำเวฬุ–เขาสมิง
== สถานที่สำคัญ ==
กรุงเทพมหานคร
สถานีรถไฟฟ้าบีทีเอส นานา อโศก พร้อมพงษ์ ทองหล่อ เอกมัย พระโขนง อ่อนนุช บางจาก ปุณณวิถี อุดมสุข บางนา และแบริ่ง
โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์
ธนาคารกรุงไทย สำนักงานใหญ่
อุทยานเบญจสิริ
อาคารยูโอบี พลาซา กรุงเทพ
องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) สำนักงานส่วนภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิก
ท้องฟ้าจำลอง
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.)
สถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพ (เอกมัย)
วัดธาตุทอง
โลตัส สุขุมวิท 50
เซ็นจูรี่ เดอะ มูฟวี่ พลาซ่า สุขุมวิท
สำนักงานเขตพระโขนง
ทรู ดิจิทัล พาร์ค
แบงค็อก มอลล์
ศูนย์นิทรรศการและการประชุมไบเทค
กรมอุตุนิยมวิทยา
สนามกีฬาภูติอนันต์ กองทัพเรือ
สนามยิงปืนราชนาวี บางนา
จังหวัดสมุทรปราการ
สถานีรถไฟฟ้าบีทีเอส สำโรง ปู่เจ้า ช้างเอราวัณ โรงเรียนนายเรือ ปากน้ำ ศรีนครินทร์ แพรกษา สายลวด และเคหะฯ
ศูนย์การค้า อิมพีเรียลเวิลด์ สำโรง
ตลาดใหม่สำโรง
ตลาดเอี่ยมเจริญ
ตลาดสำโรงเซ็นเตอร์
ไปรษณีย์สำโรง
สถานีตำรวจภูธรสำโรงเหนือ
พิพิธภัณฑ์ช้างเอราวัณ
โรงพยาบาลยุวประสาทไวทโยปถัมภ์
โรงเรียนนายเรือ
ศาลากลางจังหวัดสมุทรปราการ
โรงเรียนสตรีสมุทรปราการ
การไฟฟ้านครหลวง เขตสมุทรปราการ
โรงเรียนสมุทรปราการ
บิ๊กซีซุปเปอร์เซ็นเตอร์  สมุทรปราการ
โลตัส บางปู
เมืองโบราณ
สถานตากอากาศบางปู
มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี สมุทรปราการ
โรงเรียนนวมินทราชินูทิศ สวนกุหลาบวิทยาลัย สมุทรปราการ
สถาบันการแพทย์จักรีนฤบดินทร์
จังหวัดฉะเชิงเทรา
สถานีตำรวจภูธรบางปะกง อำเภอบางปะกง
ตลาดลาว (อำเภอบางปะกง)
แยกไทยวา (อำเภอบางปะกง)
โรงไฟฟ้าบางปะกง
สะพานเทพหัสดิน ข้ามแม่น้ำบางปะกง อำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา
จังหวัดชลบุรี
นิคมอุตสาหกรรมอมตะนคร
วัดเขาบางทราย
วิทยาลัยอาชีวศึกษาชลบุรี
เซ็นทรัล ชลบุรี
ค่ายลูกเสือวชิราวุธ
โรงเรียนดาราสมุทร
เซ็นทรัล ศรีราชา
มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตศรีราชา
นิคมอุตสาหกรรมแหลมฉบังและท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบัง
เมืองพัทยา
หาดจอมเทียน
วิทยาลัยเทคนิคสัตหีบ
สวนนงนุช
หาดบางเสร่
ฐานทัพเรือสัตหีบ
โรงพยาบาลกรุงเทพพัทยา
จังหวัดระยอง
ท่าอากาศยานนานาชาติอู่ตะเภา
นิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุดและท่าเรือน้ำลึกมาบตาพุด
หาดแม่รำพึง
บ้านเพและหมู่เกาะเสม็ด
อนุสาวรีย์สุนทรภู่
โลตัส ระยอง , บ้านฉาง , แกลง
จังหวัดจันทบุรี
วัดเขาสุกิม
มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี
น้ำตกพลิ้ว
สะพานข้ามแม่น้ำเวฬุ รอยต่ออำเภอขลุง จังหวัดจันทบุรี กับบ้านแสนตุ้ง อำเภอเขาสมิง จังหวัดตราด
จังหวัดตราด
ศูนย์ข้อมูลการท่องเที่ยว จังหวัดตราด
โรงพยาบาลเขาสมิง, ที่ว่าการอำเภอเขาสมิง, สถานีตำรวจภูธรเขาสมิง, โรงเรียนเขาสมิงวิทยาคม
องค์การบริหารส่วนจังหวัดตราด, พุทธมณฑลตราด
โรงพยาบาลกรุงเทพ-ตราด, โรงพยาบาลตราด
ศูนย์สภากาชาดไทย เข้าล้าน
วัดคีรีวิหาร พระอารามหลวง
หาดทรายงาม, หาดมุกแก้ว, หาดบานชื่น ฯลฯ
จุดผ่านแดนถาวรบ้านหาดเล็ก
สะพานข้ามแม่น้ำตราด อำเภอเมืองตราด จังหวัดตราด
== ทางหลวงที่เกี่ยวข้อง ==
ทางเลี่ยงเมืองชลบุรี ระยะทาง 13.851 กิโลเมตร (ปัจจุบันเปลี่ยนหมายเลขทางหลวงเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 361)
*กม.4.245 สะพานข้ามแยกตัดทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 315 (กม.3.261)
*กม.8.848 สะพานข้ามแยกตัดทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 344 (กม.1.945)
*กม.11.611 ทางแยกต่างระดับตัดทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 7 สายเดิม (กม.0)
ทางเลี่ยงเมืองระยอง (ปัจจุบันรวมสายทางกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 36 และเปลี่ยนหมายเลขทางหลวงช่วงหลักกิโลเมตรที่ 0+000–3+909 เป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 364)
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
เว็บไซต์ของกรมทางหลวง
ระบบสารสนเทศโครงข่ายทางหลวง  กรมทางหลวง กระทรวงคมนาคม
3
1-3
ถนนในกรุงเทพมหานคร
ถนนในเขตคลองเตย
ถนนในเขตวัฒนา
ถนนในเขตพระโขนง
ถนนในเขตบางนา
ถนนในจังหวัดสมุทรปราการ
ถนนในจังหวัดฉะเชิงเทรา
ถนนในจังหวัดชลบุรี
ถนนในจังหวัดระยอง
ถนนในจังหวัดจันทบุรี
ถนนในจังหวัดตราด
สถานที่ที่ตั้งชื่อตามนามของบุคคลสำคัญของไทย