จักรพรรดิคังซี

จักรพรรดิคังซี (; Enkh Amgalan Khaan) หรือพระนามเต็ม อ้ายซินเจฺว๋หลัวเสฺวียนเย่ (愛新覺羅玄燁 Àixīn-Juéluó Xuányè) เป็นจักรพรรดิองค์ที่ 3 แห่งราชวงศ์ชิง และเป็นจักรพรรดิราชวงศ์ชิงองค์ที่ 2 ที่ปกครองเหนือแผ่นดินจีน
จักรพรรดิคังซีครองสิริราชสมบัติทั้งสิ้น 61 ปี (จากปี ค.ศ. 1661 ถึงปี ค.ศ. 1722) ทำให้พระองค์เป็นจักรพรรดิที่ครองสิริราชสมบัติยาวนานที่สุดใน ประวัติศาสตร์จีน (แม้ว่าพระราชนัดดาของพระองค์ จักรพรรดิเฉียนหลง จะมีพระราชอำนาจ โดยพฤตินัย ในช่วงสมัยที่ยาวนาน) และเป็นหนึ่งใน พระมหากษัตริย์ที่ครองสิริราชสมบัติยาวนานที่สุดในโลก อย่างไรก็ตาม เนื่องจากพระองค์เสด็จขึ้นครองบัลลังก์เมื่อพระชนมายุได้ 7 พรรษา อำนาจที่แท้จริงตลอดหกปีอยู่ที่ ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ สี่คนและพระอัยยิกาของพระองค์ จักรพรรดินีเซี่ยวจฺวัง พระพันปีหลวง
จักรพรรดิคังซีถือเป็นหนึ่งในจักรพรรดิที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของจีน พระองค์ปราบกบฏสามเจ้าศักดินา โจมตีอาณาจักรทุงหนิงในไต้หวัน และกบฏมองโกลจำนวนมากในภาคเหนือและภาคตะวันตกเฉียงเหนือเพื่อให้ยอมจำนนต่อการปกครองของต้าชิง และปิดกั้น อาณาจักรซาร์รัสเซีย ใน แม่น้ำอามูร์ และปกป้องแมนจูเรียภายนอก และแมนจูเรียตะวันตกเฉียงเหนือภายนอก
รัชสมัยของจักรพรรดิคังซีนำมาซึ่งเสถียรภาพอันยาวนานและความมั่งคั่งสัมพัทธ์หลังจากหลายปีของสงครามและความวุ่นวาย พระองค์เริ่มสมัยที่เรียกว่า ยุครุ่งเรืองของคังซีและเฉียนหลง ซึ่งคงอยู่ต่อไปหลายชั่วอายุคนหลังจากที่พระองค์สวรรคต ราชสำนักของพระองค์ยังประสบความสำเร็จในด้านวรรณกรรมเช่นการรวบรวม พจนานุกรมคังซี
== ต้นรัชสมัย ==
จักรพรรดิคังซีประสูติเมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ ปี ค.ศ. 1654 เป็นพระราชโอรสของ จักรพรรดิชุ่นจื้อ และ จักรพรรดินีเซี่ยวคังจาง ที่ พระตำหนักจิ่งเหริน พระราชวังต้องห้าม กรุงปักกิ่ง จักรพรรดิคังซีมีพระนามเดิมว่า เสฺวียนเย่  พระองค์ขึ้นครองสิริราชสมบัติเมื่อพระชนมายุได้ 7 พรรษา (หรือ 8 ตามการคำนวณอายุแบบเอเชียตะวันออก) เมื่อวันที่ 7 กุมภาพันธ์ ปี ค.ศ. 1661 ศักราช คังซี ของพระองค์เพิ่งจะเริ่มใช้เมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ ปี ค.ศ. 1662 วันแรกของปีจันทรคติถัดมา
เฮอร์เบิร์ต ไจลส์ นักวิชาการจีนศึกษาพรรณนาถึงจักรพรรดิคังซีโดยอาศัยแหล่งข้อมูลร่วมสมัยว่า "ค่อนข้างสูงและสมส่วน พระองค์ชอบการออกกำลังกายแบบลูกผู้ชาย และอุทิศเวลาสามเดือนต่อปีในการออกล่า ดวงพระเนตรขนาดใหญ่เป็นประกายบนพระพักตร์ของพระองค์ ซึ่งมีไข้ทรพิษเป็นรูพรุน"
ก่อนที่จักรพรรดิคังซีจะเสด็จขึ้นครองสิริราชสมบัติ จักรพรรดินีเซี่ยวจฺวัง พระพันปีหลวง (ในพระนามของ จักรพรรดิชุ่นจื้อ) ได้แต่งตั้งบุคคลผู้ทรงอำนาจคือ สั่วหนี เอ๋าไป้ ซูเค่อซาฮา และ เออปี้หลุน เป็น ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ สั่วหนีถึงแก่กรรมหลังจากที่หลานสาวของเขากลายเป็น จักรพรรดินีเซี่ยวเฉิงเหริน ทิ้งให้ซูเค่อซาฮากับเอ๋าไป้อยู่ในการเมือง ในการต่อสู้แย่งชิงอำนาจอันดุเดือด เอ๋าไป้ประหารชีวิตซูเค่อซาฮาและยึดอำนาจเบ็ดเสร็จเด็ดขาดในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เพียงผู้เดียว
ในฤดูใบไม้ผลิ ปี ค.ศ. 1662 ผู้สำเร็จราชการมีคำสั่งให้กวาดล้างครั้งใหญ่ในภาคใต้ของจีนโดยการอพยพประชากรออกจากชายทะเลเพื่อตอบโต้ขบวนการต่อต้านที่เริ่มต้นโดยผู้ภักดีต่อราชวงศ์หมิงภายใต้การนำของขุนพลหมิงในไต้หวัน เจิ้ง เฉิงกง หรือ โคซิงกา
ในปี ค.ศ. 1669 จักรพรรดิคังซีได้จับกุมเอ๋าไป้ด้วยความช่วยเหลือจากพระอัยยิกาของพระองค์ จักรพรรดินีเซี่ยวจฺวัง พระพันปีหลวง ที่ได้เลี้ยงดูพระองค์ และเริ่มต้นปกครองจักรวรรดิด้วยพระองค์เอง พระองค์ระบุประเด็นที่น่ากังวลสามประเด็น การควบคุมอุทกภัยของ แม่น้ำหวง ซ่อมแซม คลองใหญ่ ปราบ กบฏสามเจ้าศักดินา ในจีนทางตอนใต้ พระอัยยิกามีอิทธิพลต่อพระองค์อย่างมากและพระองค์ดูแลพระนางด้วยพระองค์เองจนกระทั่งพระนางสวรรคตในปี ค.ศ. 1688
== ความสำเร็จทางทหาร ==
=== กองทัพ ===
กองทัพหลักของจักรวรรดิต้าชิง กองทัพ แปดกองธง เสื่อมถอยลงภายใต้จักรพรรดิคังซี โดยมีขนาดเล็กกว่าที่เคยอยู่ในจุดสูงสุดภายใต้จักรพรรดิ หฺวัง ไถจี๋ และช่วงต้นรัชสมัยของ จักรพรรดิชุ่นจื้อ อย่างไรก็ตามยังมีขนาดใหญ่กว่าในรัชสมัยของ จักรพรรดิยงเจิ้ง และ จักรพรรดิเฉียนหลง นอกจากนี้ กองธงเขียวยังคงทรงพลังด้วยขุนพลเช่น ตูไห่ เฟย์ หยางกู จาง หย่ง โจว เพ่ย์กง ชื่อ หลัง มู่ จาน ชุน ชื่อเก๋อ และ หวัง จิงเป่า
สาเหตุหลักของการเสื่อมถอยนี้คือการเปลี่ยนแปลงระบบระหว่างรัชสมัยของจักรพรรดิคังซีและจักรพรรดิเฉียนหลง จักรพรรดิคังซียังคงใช้ระบบทหารตามอย่างรัชกาลก่อน ซึ่งมีประสิทธิภาพและเข้มงวด ตามระบบ แม่ทัพที่กลับมาจากการสู้รบเพียงลำพัง (คนของเขาตายหมด) จะถูกประหารชีวิต เช่นเดียวกันสำหรับทหารราบ สิ่งนี้มีขึ้นเพื่อกระตุ้นทั้งแม่ทัพและทหารต้องต่อสู้อย่างกล้าหาญในสงครามเพราะไม่มีประโยชน์สำหรับผู้รอดชีวิตเพียงคนเดียวในการต่อสู้
โดยรัชสมัยของจักรพรรดิเฉียนหลง ผู้บัญชาการทหารหละหลวม และการฝึกของกองทัพก็ถือว่ามีความสำคัญน้อยกว่าเมื่อเปรียบเทียบกับช่วงจักรพรรดิรัชกาลก่อน
=== กบฏสามเจ้าศักดินา ===
หลังจากต้าชิงเข้ายึดครองประเทศจีนในปี ค.ศ. 1644 พื้นที่ส่วนใหญ่ทางทิศใต้และทิศตะวันตกมอบให้เป็นศักดินาแก่ 3 ขุนพลหมิงที่ได้ช่วยเหลือราชวงศ์ชิง ในปี ค.ศ. 1673 ระบบศักดินาทั้งสามถูกควบคุมโดย อู๋ซานกุ้ย, เกิงจิ้งจง และ ซ่างจื่อซิน จักรพรรดิคังซีปฏิเสธคำแนะนำของที่ปรึกษาส่วนใหญ่ของพระองค์ จักรพรรดิคังซีพยายามบังคับเจ้าศักดินาให้สละที่ดินและเกษียณอายุใน แมนจูเรีย ก่อให้เกิดการกบฏที่กินเวลานานแปดปี หลายปีหลังจากนั้น จักรพรรดิคังซี ครุ่นคิดเกี่ยวกับความผิดพลาดของพระองค์และโทษตัวของพระองค์เองว่ามีส่วนทำให้มีการเสียชีวิตระหว่างการจลาจล
== พระบรมวงศานุวงศ์ ==
พระราชบิดา: จักรพรรดิชุ่นจื้อ
พระราชมารดา: จักรพรรดินีเซี่ยวคังจาง
=== จักรพรรดินีและพระสนม ===
พระมเหสี (皇贵妃) - หวงกุ้ยเฟย
* พระมเหสีเชวี้ยฮุ่ย (悫惠皇贵妃) จากสกุลถงเจีย (佟佳)
* พระมเหสีตุนอี๋      (惇怡皇贵妃) จากสกุลกัวเอ่อร์เจีย (瓜尔佳)
* พระมเหสีจิ้งหมิ่น   (敬敏皇贵妃) จากสกุลจางเจีย (章佳)
พระราชเทวี (贵妃) - กุ้ยเฟย
* พระราชเทวีเวินซี (温僖贵妃) จากสกุลหนิ่วฮู่ลู่ (钮祜禄)
พระอัครชายา (妃) - เฟย
* พระอัครชายาซุ่นอี้มี่ (顺懿密妃) จากสกุลหวัง (王)
* พระอัครชายาฉุนอี้ฉิน (纯裕勤妃) จากสกุลเฉิน (陈)
* พระอัครชายาฮุ่ย (惠妃) จากสกุลน่าลา (那拉)
* พระอัครชายาอี้ (宜妃) จากสกุลกัวลั่วหลัว (郭络罗)
* พระอัครชายาหรง (荣妃) จากสกุลหม่าเจีย (马佳)
* พระอัครชายาติ้ง (定妃) จากสกุลว่านหลิวฮา (万琉哈)
* พระอัครชายาซวน (宣妃) จากสกุลโป๋เอ่อร์จี้จี๋เท่อ (博爾濟吉特)
* พระอัครชายาเฉิง (成妃) จากสกุลไต้เจีย (戴佳)
* พระอัครชายาเหลียง (良妃) จากสกุลเว่ย (卫)
* พระอัครชายาผิง (平妃) จากสกุลเฮ่อเซ่อหลี่ (赫舍里)
* พระอัครชายาฮุ่ย (慧妃) จากสกุลโป๋เอ่อร์จี้จี๋เท่อ (博爾濟吉特)
พระชายา (嬪) - ผิน
* พระชายาอัน (安嬪) จากสกุลหลี่ (李)
* พระชายาจิ้ง (敬嬪) จากสกุลจางเจีย (章佳)
* พระชายาตวน (端嬪) จากสกุลต่ง (董)
* พระชายาซี (僖嬪) จากสกุลเหอเซ่อหลี่ (赫舍里)
* พระชายาทง (通嬪) จากสกุลหน่าลา (纳喇)
* พระชายาเซียง (襄嬪) จากสกุลเกา (高)
* พระชายาจิ่น (谨嬪) จากสกุลเซ่อเฮ่อถู (色赫图)
* พระชายาจิ้ง (静嬪) จากสกุลฉือ (石)
* พระชายาซี (熙嬪) จากสกุลเฉิน (陈)
* พระชายามู่ (穆嬪) จากสกุลเฉิน (陈)
พระสนมขั้นกุ้ยเหริน (贵人)
* พระสนมกัว (郭贵人) จากสกุลกัวลั่วหลัว (郭络罗)
* พระสนมปู้ (布贵人) จากสกุลจ้าวเจีย (兆佳)
* พระสนมหยวน (袁贵人) จากสกุลหยวน (袁)
* พระสนมอี (伊贵人) จากสกุลอี้ (易)
* พระสนม จากสกุลเฉิน (陳)
* พระสนม จากสกุลหน่าลา (纳喇)
* พระสนม จากสกุลหน่าลา (纳喇)
* พระสนมซิน (新貴人)
* พระสนมหม่า (馬貴人)
* พระสนมอิ่น (尹貴人)
* พระสนมเลย (勒貴人)
* พระสนมเหวิน (文貴人)
* พระสนมหลาน (藍貴人)
* พระสนมฉาง (常貴人)
พระสนมขั้นชู่เฟย (庶妃)
* พระสนม จากสกุลนิ่วฮู่ลู่ (钮祜禄)
* พระสนม จากสกุลจาง (张)
* พระสนม จากสกุลหวาง (王)
* พระสนม จากสกุลหลิว (刘)
พระสนมขั้นฉางไจ้ (常在)
* พระสนมอิ่น (尹常在)
* พระสนมเซ่อ (色常在)
* พระสนมลู่ (路常在)
* พระสนมโช่ว (壽常在)
* พระสนมฉาง (常常在)
* พระสนมรุ่ย (瑞常在)
* พระสนมกุ้ย (貴常在)
* พระสนมสวี (徐常在)
* พระสนมฉือ (石常在)
พระสนมขั้นตาอิ้ง (答应)
* พระสนมหลิง (靈答應)
* พระสนมชุน (春答應)
* พระสนมเสี่ยว (曉答應)
* พระสนมชิ่ง (慶答應)
* พระสนมซิ่ว (秀答應)
* พระสนมจื้อ (治答應)
* พระสนมเมี่ยว (妙答應)
* พระสนมจี๋ (即答應)
* พระสนมหนี่ (旎答應)
* พระสนมชู (菽答應)
* พระสนมฮ่าว (好答應)
=== พระราชโอรส ===
=== พระราชธิดา ===
== บรรณานุกรม ==
== อ้างอิง ==
บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2197
คังซี
มหาราชแห่งประเทศจีน
พระมหากษัตริย์ที่ขึ้นครองราชย์ขณะทรงพระเยาว์
บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงศรีอยุธยา