สงวน นิตยารัมภ์พงศ์

นายแพทย์สงวน นิตยารัมภ์พงศ์ (18 มีนาคม พ.ศ. 2495 – 18 มกราคม พ.ศ. 2551) เป็นแพทย์ชาวไทย อดีตเลขาธิการสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) และอดีตประธานชมรมแพทย์ชนบท เขาเป็นแพทย์ที่มีผลงานดีเด่นในการบุกเบิกและผลักดันโครงการประกันสุขภาพถ้วนหน้า รัฐบาลที่รับเอานโยบายนี้ไปปฏิบัติคือรัฐบาลพรรคไทยรักไทย ใช้ชื่อนโยบายว่า "30 บาทรักษาทุกโรค"
กลุ่มแพทย์ชนบทและผู้เคยร่วมงานกับสงวน เช่น เกรียงศักดิ์ วัชรนุกูลเกียรติ ประธานชมรมแพทย์ชนบทรุ่นที่ 22 และ โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ ผู้อำนวยการสำนักงานวิจัยสังคมและสุขภาพ (สวสส.) ยกย่องสงวนว่าเป็น "รัฐบุรุษแห่งวงการสาธารณสุขไทย"
== ประวัติ ==
สงวนเกิดเมื่อวันที่ 18 มีนาคม พ.ศ. 2495 เป็นลูกคนสุดท้องจากพี่น้องทั้งหมด 6 คนในครอบครัวชาวจีนในจังหวัดพระนคร ศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนปลายที่โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา จากนั้นศึกษาต่อในระดับอุดมศึกษาที่คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
ระหว่างที่เรียนมหาวิทยาลัย สงวนเป็นนักกิจกรรม ได้ออกค่ายในช่วงก่อนเหตุการณ์ 14 ตุลา พ.ศ. 2516 ซึ่งทำให้ได้พบประสบการณ์ที่ไม่เคยประสบมาก่อน
นอกจากกิจกรรมออกค่ายแล้ว จากนิสัยรักการอ่าน ยังเป็นบรรณาธิการหนังสือ "มหิดลสาร" ของมหาวิทยาลัยอีกด้วย
หนังสือที่เขาชอบอ่านคือ วารสารสังคมปริทัศน์ เศรษฐศาสตร์ชาวบ้าน และ หนังสือพิมพ์มหาราช
หลังจากเรียนจบในปี พ.ศ. 2520 ซึ่งเป็นช่วงเวลาหลังเหตุการณ์ 6 ตุลา พ.ศ. 2519 บรรยากาศความตื่นตัวของนักศึกษามีอยู่ทั่วไป นักศึกษาด้านการแพทย์จบใหม่ล้วนมีความสำนึกรับผิดชอบต่อสังคม และอยากไปทำงานชนบท สงวนก็ไม่ใช่ข้อยกเว้น จึงเข้าทำงานที่โรงพยาบาลวชิระ กรุงเทพมหานคร อยู่ 1 ปี ก่อนจะออกไปเป็นแพทย์ชนบท ที่ อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ อยู่ 5 ปี
บั้นปลายชีวิต สงวนล้มป่วยด้วยโรคมะเร็งปอด และมีอาการทรุดหนักด้วยอาการน้ำท่วมปอดและไตไม่ทำงานหนึ่งสัปดาห์ ก่อนเสียชีวิตเมื่อเวลาประมาณ 16.15 น. ของวันที่ 18 มกราคม พ.ศ. 2551 ณ โรงพยาบาลรามาธิบดี อายุ 55 ปี
== ประวัติการศึกษา ==
พ.ศ. 2514–2520 แพทยศาสตรบัณฑิต คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
พ.ศ. 2526–2527 สาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต สถาบันเวชศาสตร์เขตร้อนแห่งอันท์เวิร์ป (Institute of Tropical Medicine Antwerp) ประเทศเบลเยียม
พ.ศ. 2528 ประกาศนียบัตร เศรษฐศาสตร์สาธารณสุข วิทยาลัยสุขอนามัยและเวชศาสตร์เขตร้อนแห่งลอนดอน (London School of Hygiene & Tropical Medicine) สหราชอาณาจักร
พ.ศ. 2532 หลักสูตรนักบริหารระดับสูง คณะกรรมการข้าราชการพลเรือน (ก.พ.)
พ.ศ. 2543 หลักสูตรนักบริหารระดับสูง การเมืองการปกครองในระบอบประชาธิปไตย สถาบันพระปกเกล้า
== รางวัลและเกียรติยศดีเด่น ==
แพทย์ดีเด่นในชนบท คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล พ.ศ. 2528
Fellow of Royal College of Physicians (F.R.C.P) ราชวิทยาลัยแพทย์แห่งกรุงเอดินบะระ สหราชอาณาจักร พ.ศ. 2539
องค์ปาฐกในปาฐกถามูลนิธิโกมลคีมทอง ประจำปี พ.ศ. 2530
รางวัล "ทุนสมเด็จพระวันรัต" สำหรับแพทย์ผู้ทำประโยชน์ให้สังคม จากแพทยสมาคมแห่งประเทศไทย ประจำปี พ.ศ. 2544
== ละครโทรทัศน์ ==
เรื่องราวของ นายแพทย์ สงวน นิตยารัมภ์พงศ์ สร้างเป็นละครโทรทัศน์ ในชื่อ หมอหงวน...แสงดาวแห่งศรัทธา ออกอากาศวันแรกในวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2553 ทางทีวีไทย โดยมี จิรายุส วรรธนะสิน รับบทเป็น สงวน ร่วมด้วย ร่มฉัตร ขำศิริ และ ทราย เจริญปุระ กำกับการแสดงโดย วีระศักดิ์ แสงดี 
== เครื่องราชอิสริยาภรณ์ ==
== อ้างอิง ==
เราคิดอะไร, นายแพทย์สงวน นิตยารัมภ์พงศ์ แพทย์ชนบทดีเด่น, เราคิดอะไร, ฉบับที่ 155, พฤษภาคม พ.ศ. 2546
ประวัติการศึกษาและรางวัลเกียรติยศ จาก ประชาไท,  ‘หมอสงวน’ ผู้บุกเบิกโครงการ ‘30 บาทรักษาทุกโรค’ เสียชีวิตแล้ว, ประชาไท, 18 มกราคม พ.ศ. 2551
== แหล่งค้นคว้าเพิ่มเติม ==
Puaksom, D. 2023. Thailand's rural doctor society in the 1970s-80s and its struggles to improve health in the countryside. In V. Neelakantan (ed.), The Geopolitics of Health in South and Southeast Asia: Perspectives from the Cold War to COVID-19 (pp. 98-119). London: Routledge.
ชาวไทยเชื้อสายจีน
แพทย์ชาวไทย
บุคคลจากกรุงเทพมหานคร‎‎
บุคคลจากโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา
บุคคลจากคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
เลขาธิการสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ
บุคคลในประวัติศาสตร์ไทย หลัง พ.ศ. 2544