อำเภอโพธาราม

โพธาราม เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดราชบุรี
== ที่ตั้งและอาณาเขต ==
อำเภอโพธารามมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอท่าม่วง (จังหวัดกาญจนบุรี) และอำเภอบ้านโป่ง
ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเมืองนครปฐม (จังหวัดนครปฐม) และอำเภอบางแพ
ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอดำเนินสะดวกและอำเภอเมืองราชบุรี
ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอจอมบึง
== คำขวัญจังหวัด ==
ที่มาของคำขวัญจังหวัดราชบุรี นี้เริ่มใช้เมื่อจังหวัดราชบุรีเป็นเจ้าภาพจัดการแข่งขันกีฬาเยาวชนแห่งชาติ ครั้งที่ 5 และงานมหกรรมของดีเมืองราชบุรี พ.ศ. 2532 ซึ่งในความหมายของคำขวัญนั้น มีที่จำเพาะถึงอำเภอโพธารามถึง 3 ท่อน และคำขวัญสามารถนำมากล่าวได้ดังนี้
คนสวยโพธาราม สันนิษฐานว่าคงมีที่มาจากพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในคราวเสด็จพระราชดำเนินกลับจากประพาสไทรโยคทางชลมารคครั้งที่ 3 ในปี พ.ศ. 2431 แล้วได้ประทับพักร้อนบนพลับพลาและเสด็จประพาสตลาดโพธาราม ซึ่งราษฎรทั้งชาวไทย จีน มอญ และลาวเฝ้ารับเสด็จด้วยเครื่องแต่งกาย และเครื่องประดับสวยงสมจนมีพระราชดำรัสชมว่า “คนโพธารามนี้สวย” หรืออีกนัยหนึ่งหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล ได้อธิบายไว้ว่าเมื่อครั้งที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เสด็จพระราชดำเนินนำกองเสือป่าไปซ้อมรบที่ค่ายหลวงบ้านไร่ อำเภอโพธาราม ได้มีราษฎรชาวโพธารามรับเสด็จถวายการรับใช้อย่างใกล้ขิด จึงมีพระราชดำรัสชมว่า “คนสวยโพธารามสวยมีน้ำใจดี”
วัดขนอนหนังใหญ่ มีที่มาจากการที่หนังใหญ่วัดขนอน ตำบลสร้อยฟ้า นับเป็นหนังใหญ่ที่มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักกันโดยทั่วไปว่ามีการสืบทอดกัน มายาวนานนับเป็นร้อยปีและมีการอนุรักษ์กันอย่างต่อเนื่องมาโดยตลอด ตลอดจนเป็นหนังใหญ่ที่หลงเหลืออยู่เพียงไม่กี่คณะในประเทศไทยที่ยังคงมีการสืบทอดอยู่ในปัจจุบัน
เพลินค้างคาวร้อยล้าน ค้างคาวเขาช่องพราน เวลาเย็นที่ค้างคาวจะบินออกจากถ้ำมาให้ชม นับจำนวนไม่ได้ ใช้เวลาบินออกจากถ้ำเป็นชั่วโมงกว่าจะหมด ประมาณกันว่ามีจำนวนเป็นร้อยล้านตัว





== ประวัติ ==
อำเภอโพธาราม เดิมตั้งที่ว่าการอำเภออยู่ที่ปากคลองบางโตนด ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำแม่กลอง เรียกว่า "แขวง" ขึ้นอยู่กับจังหวัดราชบุรี ซึ่งยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อใดไม่ปรากฏหลักฐาน ต่อมา พ.ศ. 2436 (ร.ศ.114) ได้ย้ายที่ว่าการจากปากคลองบางโตนด มาตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำแม่กลองทางด้านตะวันออกเยื้องกับวัดเฉลิมอาสน์ ซึ่งตำบลนั้นเรียกว่า "ตำบลโพธาราม" ต่อมาได้ย้ายที่ว่าการมาตั้งอยู่ที่ปัจจุบัน เมื่อวันที่ 10 มีนาคม 2495 เป็นต้นมา
เมื่อสมัยจังหวัดราชบุรียังมีฐานะการปกครองแบบมณฑล พระยาภักดีดินแดน (พลอย วงศาโรจน์) ท่านปลัดมณฑลราชบุรี ได้ดำเนินการปรับปรุงเขตและนามตำบลต่างๆ และเห็นว่าถิ่นนี้มีต้นโพธิ์และวัดวาอาราม ทางราชการจึงตั้งนามให้ใหม่ว่า "โพธาราม" อำเภอโพธาราม ได้มีนายเชื้อเป็นนายอำเภอ ต่อมาได้ยื่นขอลาออกและพระยาอมรินทรฦๅไชย (เทียน บุนนาค) ผู้ว่าราชการจังหวัดเพชรบุรีในขณะนั้น ได้แต่งตั้งขุนศรีสุรบรรณ์เป็นนายอำเภอตั้งแต่ปี พ.ศ. 2446 ปัจจุบันมีฐานะเป็นอำเภอ 1 ใน 10 ของจังหวัดราชบุรี
วันที่ 8 พฤศจิกายน 2457 แยกพื้นที่บางส่วนของอำเภอโพธาราม และบางส่วนของอำเภอดำเนินสะดวก จัดตั้งขึ้นเป็น อำเภอลำพระยา กำหนดให้ขึ้นการปกครองกับจังหวัดราชบุรี และกำหนดอักษรเบื้องล่างในดวงตราตำแหน่ง เป็น "อำเภอลำพระยา ร.บ."
วันที่ 19 กันยายน 2458 ประกาศใช้พระราชบัญญัติสุขาภิบาลตำบลโพธาราม ในท้องที่ตำบลโพธาราม อำเภอโพธาราม มณฑลราชบุรี เป็น สุขาภิบาลตำบลโพธาราม (สุขาภิบาลท้องที่โพธาราม)
วันที่ 14 มิถุนายน 2468 โอนพื้นที่ตำบลอิจาง และตำบลทำนบ อำเภอโพธาราม ไปขึ้นกับอำเภอหัวโพ
วันที่ 2 สิงหาคม 2468 ยุบตำบลหนองแขม ไปรวมกับตำบลหนองโพ
วันที่ 7 สิงหาคม 2475 ตั้งตำบลเตาปูน แยกออกจากตำบลเขาดิน
วันที่ 10 ธันวาคม 2478 จัดตั้งสุขาภิบาลท้องที่โพธาราม ขึ้นเป็น เทศบาลเมืองโพธาราม
วันที่ 27 มีนาคม 2481 ยุบตำบลบ้านหลาย รวมเข้ากับตำบลคลองควาย และเรียกชื่อตำบลว่า ตำบลคลองควาย ยุบตำบลบางเลา รวมเข้ากับตำบลสร้อยฟ้า และเรียกชื่อตำบลว่า ตำบลสร้อยฟ้า ยุบตำบลคงคา รวมเข้ากับตำบลคลองตาคต และเรียกชื่อตำบลว่า ตำบลคลองตาคต ยุบตำบลบ้านใหม่ และตำบลบ้านไร่ รวมเข้ากับตำบลโพธาราม และเรียกชื่อตำบลว่า ตำบลโพธาราม ยุบตำบลสำมะถะ รวมเข้ากับตำบลบางโตนด และเรียกชื่อตำบลว่า ตำบลบางโตนด ยุบตำบลบางแขยง รวมเข้ากับตำบลคลองข่อย และเรียกชื่อตำบลว่า ตำบลคลองข่อย ยุบตำบลคลองมะขาม รวมเข้ากับตำบลเจ็ดเสมียน และเรียกชื่อตำบลว่า ตำบลเจ็ดเสมียน ยุบตำบลบางกะโด รวมเข้ากับตำบลบ้านสิงห์ และเรียกชื่อตำบลว่า ตำบลบ้านสิงห์ ยุบตำบลดีบอน และตำบลบ่อมะกรูด รวมเข้ากับตำบลบ้านฆ้อง และเรียกชื่อตำบลว่า ตำบลบ้านฆ้อง
วันที่ 12 พฤศจิกายน 2483 ยุบตำบลกำแพง รวมเข้ากับตำบลบ้านสิงห์
วันที่ 2 กุมภาพันธ์ 2486 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดราชบุรีกับจังหวัดกาญจนบุรี โดยโอนพื้นที่อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี ไปขึ้นกับจังหวัดกาญจนบุรี เว้นแต่ท้องที่ตำบลบ้านม่วง ท้องที่ตำบลหนองอ้อ (เฉพาะหมู่ที่ 15,16,17,18,19,20,21) และท้องที่ตำบลนครชุมน์ (เฉพาะหมู่ที่ 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13) ให้มาขึ้นกับอำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี
วันที่ 3 ธันวาคม 2489 โอนพื้นที่ตำบลบ้านม่วง ตำบลนครชุมน์ ของอำเภอโพธาราม ไปขึ้นกับอำเภอบ้านโป่ง และโอนพื้นที่หมู่ 1-6 (ในขณะนั้น) ของตำบลดอนกระเบื้อง ไปขึ้นกับตำบลหนองอ้อ อำเภอบ้านโป่ง
วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลคลองข่อย แยกออกจากตำบลเจ็ดเสมียน ตั้งตำบลชำแระ แยกออกจากตำบลสร้อยฟ้า ตั้งตำบลดอนกระเบื้อง แยกออกจากตำบลหนองโพ
วันที่ 21 มิถุนายน 2492 ตั้งตำบลเขาชะงุ้ม แยกออกจากตำบลเขาดิน
วันที่ 14 เมษายน 2496 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลเขาดิน อำเภอโพธาราม เป็น ตำบลนางแก้ว
วันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2486 เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองโพธาราม ตามความจำเป็นแห่งการบริหารงานของเทศบาล และเพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการและการทะนุบำรุงท้องถิ่น
วันที่ 1 มีนาคม 2501 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลหนองโพ ในท้องที่ตำบลหนองโพ
วันที่ 11 เมษายน 2504 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลคลองควาย อำเภอโพธาราม เป็น ตำบลท่าชุมพล
วันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2506 ยุบองค์การบริหารส่วนตำบลหนองโพ อำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี และจัดตั้งสุขาภิบาลหนองโพ ในท้องที่หมู่ 1-4, 7 ของตำบลหนองโพ
วันที่ 29 ตุลาคม 2506 จัดตั้งสุขาภิบาลเจ็ดเสมียน ในท้องที่หมู่ 1-3, 6 ของตำบลเจ็ดเสมียน
วันที่ 20 เมษายน 2514 จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านเลือก ในท้องที่ทั้งหมดของตำบลบ้านเลือก
วันที่ 22 พฤษภาคม 2517 จัดตั้งตำบลดอนกระเบื้อง ตำบลคลองตาคต ตำบลบ้านฆ้อง ตำบลบ้านสิงห์ ตำบลดอนทราย ตำบลคลองข่อย ตำบลสร้อยฟ้า ตำบลชำแระ ตำบลท่าชุมพล ตำบลบางโตนด ตำบลเตาปูน ตำบลนางแก้ว ตำบลธรรมเสน และตำบลเขาชะงุ้ม เป็นสภาตำบลดอนกระเบื้อง สภาตำบลคลองตาคต สภาตำบลบ้านฆ้อง สภาตำบลบ้านสิงห์ สภาตำบลดอนทราย สภาตำบลคลองข่อย สภาตำบลสร้อยฟ้า สภาตำบลชำแระ สภาตำบลท่าชุมพล สภาตำบลบางโตนด สภาตำบลเตาปูน สภาตำบลนางแก้ว สภาตำบลธรรมเสน และสภาตำบลเขาชะงุ้ม ตามลำดับ
วันที่ 21 ตุลาคม 2528 ตั้งตำบลหนองกวาง แยกออกจากตำบลเขาชะงุ้ม
วันที่ 23 สิงหาคม 2536 จัดตั้งสุขาภิบาลเขาขวาง ในท้องที่หมู่ 1-2 ตำบลเตาปูน หมู่ 2-9 ตำบลนางแก้ว หมู่ 5 ตำบลชำแระ และหมู่ 6 ตำบลเขาชะงุ้ม
วันที่ 3 มีนาคม 2538 ยกฐานะจากสภาตำบลเขาชะงุ้ม (เฉพาะนอกเขตสุขาภิบาลเขาขวาง) สภาตำบลหนองกวาง สภาตำบลบ้านฆ้อง และสภาตำบลบ้านสิงห์ เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลเขาชะงุ้ม องค์การบริหารส่วนตำบลหนองกวาง องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านฆ้อง และองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านสิงห์ ตามลำดับ
วันที่ 30 มกราคม 2539 ยกฐานะจากสภาตำบลชำแระ สภาตำบลเตาปูน (เฉพาะนอกเขตสุขาภิบาลเขาขวาง) สภาตำบลธรรมเสน สภาตำบลคลองตาคต สภาตำบลดอนกระเบื้อง สภาตำบลท่าชุมพล และสภาตำบลดอนทราย เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลชำแระ องค์การบริหารส่วนตำบลเตาปูน องค์การบริหารส่วนตำบลธรรมเสน องค์การบริหารส่วนตำบลคลองตาคต องค์การบริหารส่วนตำบลดอนกระเบื้อง องค์การบริหารส่วนตำบลท่าชุมพล และองค์การบริหารส่วนตำบลดอนทราย ตามลำดับ
วันที่ 25 ธันวาคม 2539 ยกฐานะจากสภาตำบลเจ็ดเสมียน (เฉพาะนอกเขตสุขาภิบาลเจ็ดเสมียน) สภาตำบลนางแก้ว (เฉพาะนอกเขตสุขาภิบาลเขาขวาง) สภาตำบลสร้อยฟ้า สภาตำบลคลองข่อย สภาตำบลบางโตนด และสภาตำบลหนองโพ (เฉพาะนอกเขตสุขาภิบาลหนองโพ) เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลเจ็ดเสมียน องค์การบริหารส่วนตำบลนางแก้ว องค์การบริหารส่วนตำบลสร้อยฟ้า องค์การบริหารส่วนตำบลคลองข่อย องค์การบริหารส่วนตำบลบางโตนด และองค์การบริหารส่วนตำบลหนองโพ ตามลำดับ
วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลหนองโพ สุขาภิบาลเจ็ดเสมียน สุขาภิบาลบ้านเลือก และสุขาภิบาลเขาขวาง เป็นเทศบาลตำบลหนองโพ เทศบาลตำบลเจ็ดเสมียน เทศบาลตำบลบ้านเลือก และเทศบาลตำบลเขาขวาง ตามลำดับ ด้วยผลของกฎหมาย
วันที่ 24 กันยายน 2547 ยุบองค์การบริหารส่วนตำบลเจ็ดเสมียน รวมกับเทศบาลตำบลเจ็ดเสมียน และยุบองค์การบริหารส่วนตำบลนางแก้ว รวมกับเทศบาลตำบลเขาขวาง
วันที่ 8 มิถุนายน 2548 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านสิงห์ เป็น เทศบาลตำบลบ้านสิงห์
วันที่ 19 ตุลาคม 2549 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านฆ้อง เป็น เทศบาลตำบลบ้านฆ้อง
วันที่ 24 กรกฎาคม 2551 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลดอนทราย เป็น เทศบาลตำบลดอนทราย
วันที่ 31 สิงหาคม 2555 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลคลองตาคต เป็น เทศบาลตำบลคลองตาคต









== การแบ่งเขตการปกครอง ==
=== การปกครองส่วนภูมิภาค ===
อำเภอโพธารามแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 19 ตำบล 156 หมู่บ้าน
{|
|
{|
|1.
|โพธาราม
|
|
|(Photharam)
|
|
| -
|
|-
|2.
|ดอนกระเบื้อง
|
|
|(Don Krabueang)
|
|
|6 หมู่บ้าน
|
|-
|3.
|หนองโพ
|
|
|(Nong Pho)
|
|
|10 หมู่บ้าน
|
|-
|4.
|บ้านเลือก
|
|
|(Ban Lueak)
|
|
|9 หมู่บ้าน
|
|-
|5.
|คลองตาคต
|
|
|(Khlong Ta Khot)
|
|
|11 หมู่บ้าน
|
|-
|6.
|บ้านฆ้อง
|
|
|(Ban Khong)
|
|
|10 หมู่บ้าน
|
|-
|7.
|บ้านสิงห์
|
|
|(Ban Sing)
|
|
|12 หมู่บ้าน
|
|-
|8.
|ดอนทราย
|
|
|(Don sai)
|
|
|9 หมู่บ้าน
|
|-
|9.
|เจ็ดเสมียน
|
|
|(Chet Samian)
|
|
|6 หมู่บ้าน
|
|-
|10.
|คลองข่อย
|
|
|(Khlong Khoi)
|
|
|8 หมู่บ้าน
|
|-
|11.
|ชำแระ
|
|
|(Chamrae)
|
|
|7 หมู่บ้าน
|
|-
|12.
|สร้อยฟ้า
|
|
|(Soi Fa)
|
|
|5 หมู่บ้าน
|
|-
|13.
|ท่าชุมพล
|
|
|(Tha Chumphon)
|
|
|9 หมู่บ้าน
|
|-
|14.
|บางโตนด
|
|
|(Bang Tanot)
|
|
|6 หมู่บ้าน
|
|-
|15.
|เตาปูน
|
|
|(Tao Pun)
|
|
|9 หมู่บ้าน
|
|-
|16.
|นางแก้ว
|
|
|(Nang Kaeo)
|
|
|9 หมู่บ้าน
|
|-
|17.
|ธรรมเสน
|
|
|(Thammasen)
|
|
|11 หมู่บ้าน
|
|-
|18.
|เขาชะงุ้ม
|
|
|(Khao Cha-ngum)
|
|
|12 หมู่บ้าน
|
|-
|19.
|หนองกวาง
|
|
|(Nong Kwang)
|
|
|7 หมู่บ้าน
|
|}
|}
=== การปกครองส่วนท้องถิ่น ===
ท้องที่อำเภอโพธารามประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 20 แห่ง ได้แก่
เทศบาลเมืองโพธาราม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพธารามทั้งตำบล
เทศบาลตำบลหนองโพ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองโพ เฉพาะหมู่ที่ 4 และบางส่วนของหมู่ที่ 1–3, 7, 9
เทศบาลตำบลเจ็ดเสมียน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเจ็ดเสมียนทั้งตำบล
เทศบาลตำบลบ้านเลือก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านเลือกทั้งตำบล
เทศบาลตำบลเขาขวาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนางแก้วทั้งตำบล; ตำบลชำแระ เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 5; ตำบลเตาปูน เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 1–2; และตำบลเขาชะงุ้ม เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 6
เทศบาลตำบลบ้านสิงห์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านสิงห์ทั้งตำบล
เทศบาลตำบลบ้านฆ้อง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านฆ้องทั้งตำบล
เทศบาลตำบลดอนทราย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนทรายทั้งตำบล
เทศบาลตำบลคลองตาคต ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคลองตาคตทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลดอนกระเบื้อง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนกระเบื้องทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลหนองโพ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองโพ เฉพาะหมู่ที่ 5–6, 8, 10 และบางส่วนของหมู่ที่ 1–3, 7, 9
องค์การบริหารส่วนตำบลคลองข่อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคลองข่อยทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลชำแระ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลชำแระ เฉพาะหมู่ที่ 1–4, 6–7 และบางส่วนของหมู่ที่ 5
องค์การบริหารส่วนตำบลสร้อยฟ้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสร้อยฟ้าทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลท่าชุมพล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าชุมพลทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลบางโตนด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางโตนดทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลเตาปูน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเตาปูน เฉพาะหมู่ที่ 3–9 และบางส่วนของหมู่ที่ 1–2
องค์การบริหารส่วนตำบลธรรมเสน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลธรรมเสนทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลเขาชะงุ้ม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขาชะงุ้ม เฉพาะหมู่ที่ 1–5, 7–12 และบางส่วนของหมู่ที่ 6
องค์การบริหารส่วนตำบลหนองกวาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองกวางทั้งตำบล
== อ้างอิง ==
พโธาราม