ตัวทำละลาย

ตัวทำละลาย (solvent) เป็นสารที่สามารถละลาย ตัวถูกละลาย ที่เป็นของแข็ง  ของเหลว หรือก๊าซได้เป็น สารละลาย  ตัวทำละลายที่คุ้นเคยมากที่สุดและใช้ในชีวิตประจำวันคือน้ำ สำหรับคำจำกัดความที่อ้างถึง ตัวทำละลายอินทรีย์ (organic solvent) จะหมายถึงตัวทำละลายอีกชนิดที่เป็น สารประกอบอินทรีย์ (organic compound) และมี คาร์บอน อะตอมอยู่ด้วย   โดยปกติตัวทำละลายจะมี จุดเดือด สูง และระเหยง่าย
หรือสามารถกำจัดโดย การกลั่นได้   โดยทั่วไปแล้วตัวทำละลายไม่ควรทำปฏิกิริยากับตัวถูกละลาย คือ มันจะต้องมีคุณสมบัติ เฉื่อย ทางเคมี   ตัวทำละลายสามารถใช้ สกัด  (extract)  สารประกอบที่ละลายในมันจากของผสมได้ตัวอย่างที่คุ้นเคยได้แก่ การต้ม กาแฟ หรือ ชา ด้วยน้ำร้อน    ปกติตัวทำละลายจะเป็นของเหลวใสไม่มีสีและส่วนใหญ่จะมีกลิ่นเฉพาะตัว   ความเข้มข้นของสารละลายคือจำนวนสารประกอบที่ละลายในตัวทำละลายในปริมาตรที่กำหนด     การละลาย  (solubility)  คือจำนวนสูงสุดของสารประกอบที่ละลายได้ในตัวทำละลาย
ตามปริมาตรที่กำหนดที่ อุณหภูมิ เฉพาะ
ตัวทำละลายอินทรีย์ใช้ประโยชน์ทั่วไปดังนี้
ซักแห้ง (dry cleaning) เช่น  เตตราคลอโรเอทิลีน (Tetrachloroethylene)
ใช้เจือจางสี (paint thinner) เช่น โทลูอีน (toluene) น้ำมันสน(turpentine)
ยาล้างเล็บและตัวทำละลายกาว  เช่น อะซิโตน  เมทิลอาซีเทต  เอทิลอาซีเทต )
สารกำจัดคราบที่เป็นจุด เช่น เฮกเซน(hexane) ปิทรอลอีเทอร์(petrol ether)
สารชำระล้างs เช่น ซิตรัส (citrus) เทอร์ปีน(terpene)
น้ำหอม เช่น เอทานอล
เคมีสังเคราะห์
== ตารางแสดงคุณสมบัติของตัวทำละลายสามัญ ==
ตัวทำละลายแบ่งออกเป็นกลุ่มต่างๆ เช่น นอน-โพลาร์  โพลาร์  อะโพรติก  และโพลารโพรติก
{| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" align="center" width="65%"
|-----
! ตัวทำละลาย
! สูตรเคมี
! จุดเดือด
! Polarity
! ความหนาแน่น
|----- bgcolor="#DDDDDD"
| align="center" colspan="5" | Non-Polar Solvents
|----- bgcolor="#DDDDDD"
| align="center" | เฮกเซน
| align="center" | CH3-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3
| align="center" | 69 °C || align="center" | 2.0
| align="center" | 0.655 g/ml
|----- bgcolor="#DDDDDD"
| align="center" | เบนซีน
| align="center" | C6H6
| align="center" | 80 °C || align="center" | 2.3
| align="center" | 0.879 g/ml
|----- bgcolor="#DDDDDD"
| align="center" | โทลูอีน
| align="center" | C6H5-CH3
| align="center" | 111 °C || align="center" | 2.4
| align="center" | 0.867 g/ml
|----- bgcolor="#DDDDDD"
| align="center" | Diethyl ether
| align="center" | CH3CH2-O-CH2-CH3
| align="center" | 35 °C || align="center" | 4.3
| align="center" | 0.713 g/ml
|----- bgcolor="#DDDDDD"
| align="center" | คลอโรฟอร์ม || align="center" | CHCl3
| align="center" | 61 °C
| align="center" | 4.8 || align="center" | 1.498 g/ml
|----- bgcolor="#DDDDDD"
| align="center" | Ethyl acetate
| align="center" | CH3-C(=O)-O-CH2-CH3
| align="center" | 77 °C || align="center" | 6.0
| align="center" | 0.894 g/ml
|----- bgcolor="#DDDDDD"
| align="center" | Tetrahydrofuran (THF)
| align="center" | /-CH2-CH2-O-CH2-CH2-\
| align="center" | 66 °C || align="center" | 7.5
| align="center" | 0.886 g/ml
|----- bgcolor="#DDDDDD"
| align="center" | Methylene chloride
| align="center" | CH2Cl2
| align="center" | 40 °C || align="center" | 9.1
| align="center" | 1.326 g/ml
|----- bgcolor="#FFCCFF"
| align="center" colspan="5" | Polar Aprotic Solvents
|----- bgcolor="#FFCCFF"
| align="center" | Acetone
| align="center" | CH3-C(=O)-CH3
| align="center" | 56 °C || align="center" | 21
| align="center" | 0.786 g/ml
|----- bgcolor="#FFCCFF"
| align="center" | Acetonitrile (MeCN)
| align="center" | CH3-C&equiv;N
| align="center" | 82 °C || align="center" | 37
| align="center" | 0.786 g/ml
|----- bgcolor="#FFCCFF"
| align="center" | Dimethylformamide (DMF)
| align="center" | H-C(=O)N(CH3)2
| align="center" | 153 °C || align="center" | 38
| align="center" | 0.944 g/ml
|----- bgcolor="#FFCCFF"
| align="center" | Dimethyl sulfoxide (DMSO)
| align="center" | CH3-S(=O)-CH3
| align="center" | 189 °C || align="center" | 47
| align="center" | 1.092 g/ml
|----- bgcolor="#FFCCCC"
| align="center" colspan="5" | Polar Protic Solvents
|----- bgcolor="#FFCCCC"
| align="center" | กรดน้ำส้ม
| align="center" | CH3-C(=O)OH
| align="center" | 118 °C || align="center" | 6.2
| align="center" | 1.049 g/ml
|----- bgcolor="#FFCCCC"
| align="center" | n-Butanol
| align="center" | CH3-CH2-CH2-CH2-OH
| align="center" | 118 °C || align="center" | 18
| align="center" | 0.810 g/ml
|----- bgcolor="#FFCCCC"
| align="center" | Isopropanol
| align="center" | CH3-CH(-OH)-CH3
| align="center" | 82 °C || align="center" | 18
| align="center" | 0.785 g/ml
|----- bgcolor="#FFCCCC"
| align="center" | n-Propanol
| align="center" | CH3-CH2-CH2-OH
| align="center" | 97 °C || align="center" | 20
| align="center" | 0.803 g/ml
|----- bgcolor="#FFCCCC"
| align="center" | เอทานอล
| align="center" | CH3-CH2-OH
| align="center" | 79 °C || align="center" | 24
| align="center" | 0.789 g/ml
|----- bgcolor="#FFCCCC"
| align="center" | เมทานอล || align="center" | CH3-OH
| align="center" | 65 °C
| align="center" | 33 || align="center" | 0.791 g/ml
|----- bgcolor="#FFCCCC"
| align="center" | กรดฟอร์มิก || align="center" | H-C(=O)OH
| align="center" | 100 °C
| align="center" | 58 || align="center" | 1.21 g/ml
|----- bgcolor="#FFCCCC"
| align="center" | น้ำ
| align="center" | H-O-H || align="center" | 100 °C
| align="center" | 80 || align="center" | 0.998 g/ml
|}
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
Table Properties of common organic solvents
Table and text  O-Chem Lecture
Tables  Properties and toxicities of organic solvents
 
สารละลาย
สารประกอบเคมี