อำเภอห้วยยอด

ห้วยยอด เป็นอำเภอเก่าแก่อำเภอหนึ่งในจังหวัดตรัง ที่มีชื่อเรียกว่า "ห้วยยอด" เนื่องมาจากภูมิประเทศของอำเภอห้วยยอด โดยคำว่า "ห้วย" หมายถึง ลำห้วยต่าง ๆ ซึ่งเป็นสาขาของแม่น้ำตรัง อันเป็นแม่น้ำสายหลักของจังหวัดที่พาดผ่านพื้นที่ส่วนต่าง ๆ ของอำเภอ ส่วนคำว่า "ยอด" หมายถึง ยอดเขาที่เรียงรายตลอดแนวทางด้านทิศตะวันออกของอำเภอ ซึ่งเรียกว่า ภูเขาบรรทัด โดยพื้นที่ห้วยน้ำและยอดเขาสลับกันไปมา จึงได้เรียกว่าห้วยยอดมาจนปัจจุบัน
== ประวัติ ==
จากข้อมูลที่ค้นพบตั้งแต่ปี พ.ศ. 2355 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พื้นที่ปกครองของอำเภอห้วยยอดถูกแบ่งออกเป็น 2 ส่วน โดยพื้นที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำตรัง ได้แก่ บ้านเขาปินะ บ้านบางกุ้ง บ้านท่าประดู่ บ้านควน บ้านหนองหงษ์ บ้านเขาขาด บ้านหนองไม้แก่น บ้านหนองแค และพื้นที่ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำตรังบางส่วน ได้แก่ บ้านในเตา ขึ้นอยู่กับเมืองนครศรีธรรมราช ส่วนพื้นที่ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำตรังส่วนใหญ่ ขึ้นอยู่กับเมืองตรัง
ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์เสด็จประพาสเมืองตรัง ปรากฏว่ามีกรรมกรจีนจำนวนมากจากเกาะปีนัง เข้ามาทำเหมืองแร่ดีบุกที่บ้านท่ามะปราง ทำให้ชุมชนบริเวณนั้นเจริญมากขึ้น และเกิดตลาดแห่งแรกที่บ้านท่ามะปราง ต่อมามีเรือขุดแร่ของฝรั่งมาทำการขุดแร่แถวหน้าวัดห้วยยอด จึงทำให้ชุมชนบริเวณอำเภอห้วยยอดเจริญขึ้นตั้งแต่นั้นมา
ต่อมา พ.ศ. 2423 ทางราชการได้โอนเมืองตรังไปขึ้นตรงต่อกรุงเทพฯ จึงได้โอนพื้นที่ทางฝั่งตะวันตกของแม่น้ำตรังมาขึ้นกับเมืองตรังด้วย ทำให้เกิดแขวงขึ้น 4 แขวง คือ แขวงบางกุ้ง แขวงบ้านนา แขวงปากคม แขวงเขาขาว จนกระทั่งปี พ.ศ. 2430 จึงได้รวมท้องที่บ้างส่วนของเมืองนครศรีธรรมราชทางฝั่งตะวันตกของแม่น้ำตรังเป็น อำเภอเขาขาว ขึ้น โดยตั้งที่ว่าการอำเภอที่ตำบลเขาขาว ต่อมาจึงได้ย้ายที่ทำการอำเภอมาตั้งอยู่ที่ตำบลน้ำพราย ซึ่งเป็นที่ตั้งของที่ว่าการอำเภอในปัจจุบันนี้ แต่ยังเป็นชื่ออำเภอเขาขาว ต่อมาได้แยกพื้นที่ตำบลน้ำพรายบริเวณที่ตั้งที่ว่าการอำเภอออกมาตั้งเป็นตำบลใหม่ ให้ชื่อว่า "ตำบลห้วยยอด" ดังนั้นในปี พ.ศ. 2455 จึงเปลี่ยนชื่ออำเภอเป็น อำเภอห้วยยอด เพื่อให้ตรงกับชื่อตำบลที่ตั้งที่ว่าการอำเภอ ในปี พ.ศ. 2460 ได้เปลี่ยนชื่อเป็นอำเภอเขาขาวอีกครั้ง และในปี พ.ศ. 2482 จึงได้เปลี่ยนมาเป็นอำเภอห้วยยอดจนกระทั่งปัจจุบัน
เดิมเขตการปกครองในจังหวัดตรังมีเพียง 6 อำเภอ และอำเภอห้วยยอดเป็นอำเภอเดียวที่ไม่มีพื้นที่ติดทะเล เนื่องพื้นฐานเศรษฐกิจของอำเภอห้วยยอดมาจากการทำเหมืองแร่ดีบุก เมื่อจำนวนประชากรมากขึ้น จึงได้มีการแยกส่วนการปกครองของจังหวัดเพิ่มขึ้น และเมื่อ วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2534 ได้แยกส่วนหนึ่งของอำเภอห้วยยอด ได้แก่ ตำบลควนเมา ตำบลคลองปาง ตำบลหนองบัว ตำบลหนองปรือ และตำบลเขาไพรออกไปเป็นอำเภอรัษฎา ตามประกาศของกระทรวงมหาดไทย
== ภูมิศาสตร์ ==
=== ที่ตั้งและอาณาเขต ===
อำเภอห้วยยอดตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอบางขัน (จังหวัดนครศรีธรรมราช) และอำเภอรัษฎา
ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอทุ่งสง อำเภอชะอวด (จังหวัดนครศรีธรรมราช) อำเภอป่าพะยอม และอำเภอศรีบรรพต (จังหวัดพัทลุง)
ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเมืองตรัง
ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอวังวิเศษ
=== ภูมิประเทศ ===
สภาพพื้นที่โดยส่วนใหญ่เป็นที่ดอนลาดจากเทือกเขาบรรทัดทางทิศตะวันออก ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ และทิศเหนือ
ภูเขา เป็นภูเขาจากทิวเขาบรรทัด ส่วนใหญ่อยู่ในตำบลในเตา ตำบลท่างิ้ว ตำบลเขาปูน และตำบลปากแจ่ม
แม่น้ำ ได้แก่ แม่น้ำตรัง ซึ่งต้นน้ำเกิดจากเทือกเขาบรรทัด ในเขตจังหวัดนครศรีธรรมราช ไหลผ่านตำบลต่าง ๆ ของอำเภอห้วยยอด หลายตำบล ผ่านอำเภอเมืองตรังและอำเภอกันตังออกทะเลด้านมหาสมุทรอินเดีย ราษฎรสามารถใช้ในเกษตรกรรม และในฤดูฝนเมื่อฝนตกหนักทำให้น้ำหลากผ่านแม่น้ำตรังทำให้เกิดอุทกภัยในตำบลต่าง ๆ ของอำเภอ
อำเภอห้วยยอดอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัดตรัง ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 28 กิโลเมตร ตั้งอยู่ที่ตำบลห้วยยอดในเขตเทศบาลตำบลห้วยยอด ตัวอำเภอมีพื้นที่ประมาณ 762.63 ตารางกิโลเมตร
=== ภูมิอากาศ ===
พื้นที่อำเภอห้วยยอดได้รับอิทธิพลลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้และลมมรสุมตะวันออก ฝนจะเริ่มตกประมาณเดือนพฤษภาคม และจะมีฝนตกระหว่างเดือนสิงหาคมถึงเดือนธันวาคม เป็นการเข้าสู่ฤดูฝน ตั้งแต่ช่วงเดือนกุมภาพันธ์ จะย่างเข้าสู่ฤดูร้อนไปจนถึงเดือนมิถุนายน
== การแบ่งเขตการปกครอง ==
=== การปกครองส่วนภูมิภาค ===
อำเภอห้วยยอดแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 16 ตำบล 133 หมู่บ้าน ได้แก่
=== การปกครองส่วนท้องถิ่น ===
ท้องที่อำเภอห้วยยอดประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 19 แห่ง ได้แก่
เทศบาลตำบลห้วยยอด ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลห้วยยอดและตำบลเขาปูน
เทศบาลตำบลนาวง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลนาวง ตำบลบางดี ตำบลบางกุ้ง และตำบลวังคีรี
เทศบาลตำบลลำภูรา ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลลำภูรา
เทศบาลตำบลท่างิ้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่างิ้วทั้งตำบล
เทศบาลตำบลห้วยนาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยนางทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยยอด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยยอด (นอกเขตเทศบาลตำบลห้วยยอด)
องค์การบริหารส่วนตำบลหนองช้างแล่น ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองช้างแล่นทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลบางดี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางดี (นอกเขตเทศบาลตำบลนาวง)
องค์การบริหารส่วนตำบลบางกุ้ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางกุ้ง (นอกเขตเทศบาลตำบลนาวง)
องค์การบริหารส่วนตำบลเขากอบ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขากอบทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลเขาขาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขาขาวทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลเขาปูน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขาปูน (นอกเขตเทศบาลตำบลห้วยยอด)
องค์การบริหารส่วนตำบลปากแจ่ม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปากแจ่มทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลปากคม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปากคมทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลลำภูรา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลำภูรา (นอกเขตเทศบาลตำบลลำภูรา)
องค์การบริหารส่วนตำบลนาวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาวง (นอกเขตเทศบาลตำบลนาวง)
องค์การบริหารส่วนตำบลในเตา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลในเตาทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งต่อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งต่อทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลวังคีรี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังคีรี (นอกเขตเทศบาลตำบลนาวง)
== ประชากร ==
อำเภอห้วยยอดมีจำนวนประชากรทั้งสิ้น 90,931 คน ชาย จำนวน 45,487 คน หญิงจำนวน 45,444 คน ความหนาแน่นของประชากร 121.69 คน/ตารางกิโลเมตร (สำรวจเมื่อเดือนธันวาคม 2548) 
นายทวี สุระบาล อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเขต 2 จังหวัดตรังหลายสมัย
นายสาทิตย์ วงศ์หนองเตย สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเขต 2 จังหวัดตรังคนปัจจุบัน และดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรีในรัฐบาลชุดปัจจุบัน
== เรื่องน่ารู้ ==
ที่จังหวัดตรังเป็นจังหวัดเดียวที่ยังคงเรียกปาท่องโก๋ ว่า จาโก้ว ซึ่งเป็นชื่อเรียกภาษาจีนที่ถูกต้อง
อำเภอห้วยยอด มีขนมปาท่องโก๋ ต้นตำรับวางจำหน่ายในตลาดเช้าทุกวัน โดยมีจำหน่ายมากเป็นพิเศษทุกวันพระ
ตามบันทึกประวัติศาสตร์ อำเภอห้วยยอดเป็นที่ตั้งเมืองตรังครั้งแรก ตั้งแต่สมัยอาณาจักรตามพรลิงค์ ต่อมาจึงได้มีการย้ายเมืองอีกหลายลงใต้ไปตามแม่น้ำตรัง ที่สุดจึงย้ายไปอยู่ ณ ที่ตั้งเมืองในปัจจุบัน
== อ้างอิง ==
ที่ว่าการอำเภอห้วยยอด จังหวัดตรัง
อำเภอดอตคอม , [ออนไลน์]. เข้าถึงเมื่อ 8 มีนาคม 2550.
คณะลูกเสือแห่งชาติ , [ออนไลน์]. เข้าถึงเมื่อ 9 มีนาคม 2550.
ตรังโซน เว็บไซต์รวบรวมข้อมูลและรูปภาพสถานที่ท่องเที่ยวจังหวัดตรัง 
อำเภอในจังหวัดตรัง