ภาษาคาซัค

คาซัค (qazaqşa หรือ qazaq tılı, қазақша หรือ қазақ тілі, , ,  – "คาซัค ติลิ") เป็นภาษากลุ่มเตอร์กิกในเอเชียกลาง
ภาษาคาซัคเป็นหนึ่งในภาษาราชการของประเทศคาซัคสถาน และนอกจากนี้ยังมีคนพูดภาษานี้ในอัฟกานิสถาน จีน อิหร่าน คีร์กีซสถาน มองโกเลีย รัสเซีย ทาจิกิสถาน ตุรกี เติร์กเมนิสถาน ยูเครน และอุซเบกิสถาน ในเยอรมนีมีคนที่พูดภาษาคาซัคตั้งแต่ครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 20 เป็นต้นมา ทั่วโลกมีคนพูดภาษาคาซัคเป็นภาษาแม่ประมาณ 6.5 ล้านคน เขียนโดยใช้อักษรซีริลลิก อักษรละติน (ในตุรกี) และอักษรอาหรับที่มีการดัดแปลง (ในประเทศจีน อิหร่าน และอัฟกานิสถาน)
== การแพร่กระจายทางภูมิศาสตร์ ==
ผู้พูดภาษาคาซัค (ส่วนใหญ่เป็นชาวคาซัค) กระจายในแถบเทือกเขาเทียนชานไปจนถึงทะเลแคสเปียนฝั่งตะวันตก เป็นภาษาราชการของประเทศคาซัคสถาน ซึ่งมีผู้พูดเกือบสิบล้านคน (ตามข้อมูลจาก CIA World Factbook ในด้านประชากรและสัดส่วนผู้พูดภาษาคาซัค)
ในประเทศจีน มีผู้พูดภาษาคาซัคในจีนเกือบ 2 ล้านคนในจังหวัดปกครองตนเองชนชาติคาซัค อีหลี เขตปกครองตนเองซินเจียงอุยกูร์
== ระบบการเขียน ==
การเขียนภาษาคาซัคเริ่มตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 7 โดยภาษาคาซัคยุคโบราณ เขียนด้วยอักษรออร์คอน มีอักษร 24 ตัว ภาษาคาซัคสมัยใหม่เขียนด้วยอักษรซีริลลิก อักษรละตินและอักษรอาหรับ ปัจจุบัน ภาษาคาซัคเขียนด้วยอักษรซีริลลิก โดยอักษรซีริลลิกที่ใช้ในภาษาคาซัคเป็นอักษรรัสเซียที่มีอักษรเพิ่มขึ้นมา 9 ตัว: Ә, Ғ, Қ, Ң, Ө, Ұ, Ү, Һ, İ ในขณะที่ผู้พูดภาษาคาซัคในจีนยังคงเขียนด้วยภาษาอาหรับแบบที่คล้ายกับอักษรอาหรับสำหรับภาษาอุยกูร์
ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2549 นูร์ซุลตัน นาซาร์บายิฟ ประธานาธิบดีของคาซัคสถานเสนอให้ใช้อักษรละตินเป็นอักษรราชการแทนอักษรซีริลลิกในคาซัคสถาน รัฐบาลคาซัคสถานได้ประกาศในเดือนกันยายน พ.ศ. 2550 ว่าคาซัคสถานจะปรับมาใช้อักษรละตินภายใน 10-12 ปี โดยใช้งบประมาณราว 300 ล้านดอลลาร์สหรัฐ 
== สัทวิทยา ==
ภาษาคาซัคมีการเปลี่ยนเสียงสระระหว่างสระหน้าและสระหลัง โดยมีข้อยกเว้นสำหรับคำบางคำที่เป็นคำยืมจากภาษาอื่น มีระบบการเปลี่ยนเสียงของสระห่อริมฝีปากแบบภาษาคีร์กิซแต่มีการใช้น้อยกว่า
=== พยัญชนะ ===
นี่คือตารางแสดงหน่วยเสียงพยัญชนะของภาษาคาซัคมาตรฐาน
=== สระ ===
ภาษาคาซัคมีหน่วยเสียงสระ 12 เสียง ในจำนวนนี้เป็นสระประสม 3 เสียง
== ไวยากรณ์ ==
=== ประโยค ===
การเรียงคำในประโยคเป็นแบบประธาน-กรรม-กริยา มีการใช้ปัจจัยแบบรูปคำติดต่อ
=== การก ===
ภาษาคาซัคมี 7 การก
{|class="wikitable"
|+การผันคำนาม
!การก
!หน่วย
!รูปแบบที่เป็นไปได้
!keme "เรือ"||aua "ลม"||şelek "ตะกร้า"||säbız "แคร์รอต"||bas "หัว"||tūz "เกลือ"||qan "เลือด"||kün "วัน"
|-
!Nom
| —||—||keme||aua||şelek||säbız||bas||tūz||qan||kün
|-
!Acc
|  -ny||-nı, -ny, -dı, -dy, -tı, -ty ||kemenı||auany||şelektı||säbızdı||basty||tūzdy||qandy||kündı
|-
!Gen
|  -nyñ||-nıñ, -nyñ, -dıñ, -dyñ, -tıñ, -tyñ||kemenıñ||auanyñ||şelektıñ||säbızdıñ||bastyñ||tūzdyñ||qannyñ||künnıñ
|-
!Dat
|  -ga||-ge, -ğa, -ke, -qa||kemege||auağa||şelekke||säbızge||basqa||tūzğa||qanğa||künge
|-
!Loc
|  -da||-de, -da, -te, -ta||kemede||auada||şelekte||säbızde||basta||tūzda||qanda||künde
|-
!Abl
|  -dan||-den, -dan, -ten, -tan, -nen, -nan||kemeden||auadan||şelekten||säbızden||bastan||tūzdan||qannan||künnen
|-
!Inst
|  -men||-men(en), -ben(en), -pen(en)||kememen||auamen||şelekpen||säbızben||baspen||tūzben||qanman||künmen
|}
=== สรรพนาม ===
ภาษาคาซัคมีสรรพนามแทนบุคคล 8 คำ
{|class="wikitable"
|+สรรพนามแทนบุคคล
! colspan="2" |
! เอกพจน์
! พหุพจน์
|-
! colspan="2" | บุรุษที่ 1
| Men
| Bız
|-
! rowspan="2" | บุุษที่ 2
! 
| Sen
| Sender
|-
! 
| Sız
| Sızder
|-
! colspan="2" | บุรุษที่ 3
| Ol
| Olar
|}
=== กาล/จุดมุ่งหมาย/มาลา ===
ภาษาคาซัคมีรุปแบบผสมของกาล จุดมุ่งหมาย และมาลาผ่านการใช้รูปแบบของกริยาที่หลากหลาย หรือผ่านระบบกริยาช่วยหรืออาจเรียกว่ากริยาอ่อน
{|class="wikitable"
|+หน่วยเสียงที่ระบุบุคคล
!||สรรพนาม||Copulas||Possessive endings||อดีต/เงื่อนไข
|-
!1st sg
|men||-mın||-(ı)m||-(ı)m
|-
!2nd sg
|sen||-sı||-(ı)ñ||-(ı)ñ
|-
!3rd sg
|ol||-/-dır||-||—
|-
!1st pl
|bız||-bız||-(ı)mız||-(ı)k/-(y)q
|-
!2nd sng formal & pl
|sız||-sız||-(ı)ıñız||-(ı)ñız/-(y)ñyz
|-
!3rd pl
|olar||-/-dır||—||—
|}
== อ้างอิง ==
==อ่านเพิ่ม==
Mark Kirchner: "Kazakh and Karakalpak". In: The Turkic languages. Ed. by Lars Johanson and É. Á. Csató. London [u.a.] : Routledge, 1998. (Routledge language family descriptions). S.318-332.
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
Kazakh Cyrillic–Latin (new) converter
Kazakh Cyrillic–Latin (old)–Arabic converter
Kazakh language, alphabet and pronunciation
Aliya S. Kuzhabekova, "Past, Present and Future of Language Policy in Kazakhstan" (M.A. thesis, University of North Dakota, 2003)
Kazakh language recordings , British Library
Kazakh – Apertium
KazakhTurkish Dictionary
Kazakhstan in the CIA World Factbook
US Peace Corps Kazakh Language Courses transcribed to HTML
ตระกูลภาษาเตอร์กิก
ภาษาในประเทศคาซัคสถาน
ภาษาในประเทศจีน
ภาษาในประเทศอิหร่าน
ภาษาในประเทศอัฟกานิสถาน
ภาษาในประเทศคีร์กีซสถาน
ภาษาในประเทศมองโกเลีย
ภาษาในประเทศรัสเซีย
ภาษาในประเทศทาจิกิสถาน
ภาษาในประเทศตุรกี
ภาษาในประเทศเติร์กเมนิสถาน
ภาษาในประเทศอุซเบกิสถาน
ภาษาประธาน–กรรม–กริยา