ลัทธิอาณานิคม

ลัทธิอาณานิคม (colonialism) เป็นการสถาปนา แสวงหาประโยชน์จากพื้นที่อื่น ธำรงรักษา ได้มาซึ่งและขยายอาณานิคมในดินแดนหนึ่งจากประชากรอีกดินแดนหนึ่ง ลัทธิอาณานิคมเป็นชุดความสัมพันธ์ไม่เท่ากันระหว่างเจ้าอาณานิคมและอาณานิคม และมักระหว่างผู้อยู่ในนิคมและประชากรพื้นเมือง
สมัยอาณานิคมยุโรปอยู่ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 16 ถึงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 เมื่อชาติยุโรปหลายชาติสถาปนาอาณานิคมในทวีปเอเชีย แอฟริกาและอเมริกา ทีแรก ประเทศต่าง ๆ ดำเนินนโยบายลัทธิพาณิชยนิยมซึ่งออกแบบมาเพื่อเสริมเศรษฐกิจของประเทศแม่โดยแลกกับเศรษฐกิจของคู่แข่ง ฉะนั้น ปกติอาณานิคมจึงได้รับอนุญาตให้ค้าขายเฉพาะกับประเทศแม่เท่านั้น ทว่า เมื่อถึงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 จักรวรรดิบริติชยกเลิกลัทธิพาณิชยนิยมและการจำกัดการค้า และเริ่มใช้หลักการค้าเสรี โดยมีการจำกัดหรือภาษีศุลกากรน้อย
== ประวัติ ==




กิจกรรมซึ่งเรียกได้ว่าลัทธิอาณานิคมนั้นมีประวัติศาสตร์ยาวนาน เริ่มจากจักวรรดิแอฟริกาก่อนสมัยอาณานิคมซึ่งนำให้ชาวอียิปต์ ฟินีเซีย กรีกและโรมันล้วนสร้างอาณานิคมในสมัยโบราณ
ลัทธิอาณานิคมสมัยใหม่เริ่มด้วยยุคแห่งการสำรวจ โปรตุเกสและสเปนค้นพบดินแดนใหม่ทั่วทั้งมหาสมุทรและสร้างสถานีการค้าหรือพิชิตดินแดนกว้างใหญ่ไพศาล บางคนถือว่าการสร้างอาณานิคมทั่วทั้งมหาสมุทรนี้เองที่แยกแยะลัทธิอาณานิคมจากลัทธิการขยายอาณาเขต (expansionism) แบบอื่น มีการแบ่งดินแดนใหม่เหล่านี้ระหว่างจักรวรรดิโปรตุเกสและสเปนครั้งแรกโดยสารตราพระสันตะปาปาอินเทอร์เซเทอรา และต่อมาโดยสนธิสัญญาทอร์เดสซิลลาสและสนธิสัญญาซาราโกซา (ค.ศ. 1529)
สมัยนี้ยังสัมพันธ์กับการปฏิวัติพาณิชย์ สมัยกลางตอนปลายมีการปฏิรูปการบัญชีและการธนาคารในอิตาลีและเมดิเตอร์เรเนียนตะวันออก ยุโรปตะวันตกรับและนำมาปรับใช้กับความเสี่ยงและรางวัลสูงที่เกี่ยวข้องกับการลงทุนอาณานิคม
ในคริสต์ศตวรรษที่ 17 มีการสร้างจักรวรรดิอาณานิคมฝรั่งเศสและจักรวรรดิดัตช์ เช่นเดียวกับกรรมสิทธิ์โพ้นทะเลของอังกฤษ ซึ่งต่อมากลายเป็นจักรวรรดิบริติช นอกจากนี้ ยังมีการสถาปนาจักรวรรดิอาณานิคมเดนมาร์กและอาณานิคมโพ้นทะเลของสวีเดนบ้าง
การแพร่กระจายของจักรวรรดิอาณานิคมลดลงในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 และต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 โดยสงครามปฏิวัติอเมริกาและสงครามประกาศอิสรภาพละตินอเมริกา อย่างไรก็ตาม มีการสถาปนาอาณานิคมใหม่จำนวนมากหลังช่วงนี้ รวมทั้งจักรวรรดิอาณานิคมเยอรมันและจักรวรรดิอาณานิคมเบลเยียม ในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 หลายชาติยุโรปเกี่ยวข้องในลัทธิอาณานิคมในทวีปแอฟริกา
จักรวรรดิรัสเซีย จักรวรรดิออตโตมันและจักรวรรดิออสเตรียมีอยู่ในห้วงเวลาเดียวกันกับจักรวรรดิข้างต้น แต่มิได้แผ่ข้ามมหาสมุทร จักรวรรดิเหล่านี้ขยายผ่านช่องทางแต่เดิมโดยการพิชิตอาณาเขตเพื่อนบ้านแทน จักรวรรดิญี่ปุ่นจำลองตนเองตามจักรวรรดิอาณานิคมยุโรป สหรัฐได้ดินแดนโพ้นทะเล
หลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ฝ่ายสัมพันธมิตรผู้คว้าชัยแบ่งจักรวรรดิอาณานิคมเยอรมันและจักรวรรดิออตโตมันส่วนใหญ่ระหว่างพวกตนในฐานะอาณัติสันนิบาตชาติ ดินแดนเหล่านี้ถูกแบ่งออกเป็นสามระดับตามความพร้อมได้รับเอกราช ทว่า การปลดปล่อยอาณานิคมนอกทวีปอเมริกาล่าไปจนหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ใน ค.ศ. 1972 สหประชาชาติตั้งคณะกรรมาธิการพิเศษการปลดปล่อยอาณานิคม หรือมักเรียกว่า คณะกรรมาธิการ 24 เพื่อส่งเสริมกระบวนการนี้
ยิ่งไปกว่านั้น มีขบวนการเอกราชและโครงการความเป็นปึกแผ่นการเมืองโลก เช่น ขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด มีส่วนสำคัญในความพยายามปลดล่อยอาณานิคมในอดีตอาณานิคม
== จักรวรรดิทวีปยุโรปในคริสต์ศตวรรษที่ 20 ==
เป็นจักรวรรดิของประเทศต่าง ๆ ในทวีปยุโรป
=== อาณานิคมและรัฐในอารักขาของสหราชอาณาจักร===









====ทวีปอเมริกาเหนือ====
ประเทศบาฮามาส
ประเทศบาร์เบโดส
หมู่เกาะเบ (บางส่วนของประเทศฮอนดูรัส)
บริติชอเมริกา (บางส่วนของประเทศแคนาดาและสหรัฐอเมริกา)
*อาณานิคมแคนาดา
**เกาะเซนต์จอห์น (รัฐพรินซ์เอ็ดเวิร์ดไอแลนด์)
**รูเพิตส์แลนด์ (หลายรัฐในแคนาดาและสหรัฐอเมริกา)
**โลเวอร์แคนาดา
***จังหวัดควิเบก (รัฐควิเบก)
**อัปเปอร์แคนาดา
**อาณานิคมนิวฟันด์แลนด์ (รัฐนิวฟันด์แลนด์และแลบราดอร์)
*สิบสามอาณานิคม
**อาณานิคมนิวอิงแลนด์:
***จังหวัดอ่าวแมสซาชูเซตส์ (รัฐแมสซาชูเซตส์ และรัฐโนวาสโกเชีย)
***จังหวัดนิวแฮมป์เชียร์ (รัฐนิวแฮมป์เชียร์)
***อาณานิคมโรดไอแลนด์ (รัฐโรดไอแลนด์)
***อาณานิคมคอนเนตทิคัต (รัฐคอนเนตทิคัต)
**จังหวัดนิวยอร์ก (รัฐนิวยอร์กและรัฐเวอร์มอนต์)
** จังหวัดนิวเจอร์ซีย์ (รัฐนิวเจอร์ซีย์)
** จังหวัดเพนซิลเวเนีย (รัฐเพนซิลเวเนีย)
** อาณานิคมเดลาแวร์ (รัฐเดลาแวร์)
** จังหวัดแมริแลนด์ (รัฐแมริแลนด์และวอชิงตัน ดี.ซี.)
**อาณานิคมเวอร์จิเนีย (รัฐเวอร์จิเนีย)
**จังหวัดนอร์ทแคโรไลนา (รัฐนอร์ทแคโรไลนา)
**จังหวัดเซาท์แคโรไลนา (รัฐเซาท์แคโรไลนา)
**จังหวัดจอร์เจีย (รัฐจอร์เจีย)
*อาณานิคมอื่น ๆ
**จังหวัดฟลอริดาตะวันออก (รัฐฟลอริดา)
** จังหวัดฟลอริดาตะวันตก (รัฐฟลอริดา)
บริติชฮอนดูรัส (ประเทศเบลีซ)
อาณานิคมจาเมกา  (ประเทศจาเมกา)
หมู่เกาะลีเวิร์ด
*ประเทศแอนติกาและบาร์บูดา
*ประเทศดอมินีกา
*เกาะเซนต์คิตส์และเกาะเนวิส (ประเทศเซนต์คิตส์และเนวิส)
ชายฝั่งมอสคีโท (บางส่วนของประเทศนิการากัวและประเทศฮอนดูรัส)
หมู่เกาะวินด์เวิร์ด
*ประเทศเกรเนดา
*ประเทศเซนต์ลูเชีย
*ประเทศเซนต์วินเซนต์และเกรนาดีนส์
====ทวีปอเมริกาใต้====
บริติชกายอานา (ประเทศกายอานา)
หมู่เกาะฟอล์กแลนด์
เกาะเซาท์จอร์เจีย
====ทวีปแอฟริกา====
แองโกล-อียิปต์ ซูดาน (ประเทศซูดาน)
บาโซโทแลนด์ (ประเทศเลโซโท)
เบชวานาแลนด์ (ประเทศบอตสวานา)
บริติชแคเมอรูนส์ (บางส่วนของประเทศไนจีเรียและประเทศแคเมอรูน)
บริติชแอฟริกาตะวันออก (ประเทศเคนยา)
บริติชอียิปต์ (ประเทศอียิปต์)
บริติชมอริเชียส (ประเทศมอริเชียส)
บริติชโซมาลีแลนด์ (ภาคเหนือของประเทศโซมาเลีย)
บริติชโตโกแลนด์ (ภาคตะวันออกของประเทศกานา)
อาณานิคมแกมเบีย (ประเทศแกมเบีย)
โกลด์โคสต์ (ประเทศกานา)
ไนแอซาแลนด์ (ประเทศมาลาวี)
อาณานิคมไนจีเรีย (ประเทศไนจีเรีย)
โรดีเซียเหนือ (ประเทศแซมเบีย)
ประเทศเซเชลส์
อาณานิคมเซียร์ราลีโอน (ประเทศเซียร์ราลีโอน)
สหภาพแอฟริกาใต้ (ประเทศแอฟริกาใต้)
*อาณานิคมบริติชเคป
*อาณานิคมเนทาล
*เสรีรัฐออเรนจ์
*อาณานิคมทรานส์วาล
เซาเทิร์นโรดีเชีย (ประเทศซิมบับเว)
แอฟริกาตะวันตกเฉียงใต้ (ประเทศนามิเบีย)
สวาซิแลนด์ (ประเทศเอสวาตีนี)
ดินแดนแทนกันยีกา (ประเทศแทนซาเนียแผ่นดินใหญ่)
รัฐในอารักขายูกันดา (ประเทศยูกันดา)
แซนซิบาร์ (เกาะของประเทศแทนซาเนีย)
====ทวีปยุโรป====
คอร์ซิกา (เกาะของประเทศฝรั่งเศส)
บริติชไซปรัส (ประเทศไซปรัส)
สาธารณรัฐดัตช์ (ประเทศเนเธอร์แลนด์และบางส่วนของประเทศเบลเยียม)
ยิบรอลตาร์
เฮ็ลโกลันท์ (บางส่วนของประเทศเยอรมนี)
ราชอาณาจักรฮันโนเฟอร์ (บางส่วนของประเทศเยอรมนี)
หมู่เกาะไอโอเนียน (บางส่วนของประเทศกรีซ)
ราชอาณาจักรไอร์แลนด์ (ประเทศไอร์แลนด์)
ประเทศมอลตา
มินอร์กา (เกาะของประเทศสเปน)
====ทวีปเอเชีย====
อาณานิคมเอเดน (บางส่วนของประเทศเยเมน)
ประเทศบาห์เรน
หมู่เกาะโบนิน (หมู่เกาะของประเทศญี่ปุ่น)
 บริติชเบอร์มา (ประเทศพม่า)
บริติชอินเดีย
*ประเทศบังกลาเทศ
*ประเทศอินเดีย
*ประเทศปากีสถาน
บริติชซีลอน (ประเทศศรีลังกา)
ประเทศบรูไน
ประเทศจีน
*บริติชฮ่องกง (ฮ่องกง)
*เวยไห่เวย
*ชุมชนนานาชาติเซี่ยงไฮ้
*แคนตัน (กว่างโจว)
เอมิเรตส์ทรานส์จอร์แดน (ประเทศจอร์แดน)
อิรักในอาณัติ (ประเทศอิรัก)
ประเทศคูเวต
ประเทศมาเลเซีย
*บริติชมาลายา
**สหพันธรัฐมลายู
**นิคมช่องแคบ
*บริติชบอร์เนียว
**บอร์เนียวเหนือ
**ราชอาณาจักรซาราวัก
ประเทศมัลดีฟส์
มัสกัตและโอมาน (บางส่วนของประเทศโอมาน ประเทศแทนซาเนีย และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์)
ปาเลสไตน์ในอาณัติ (บางส่วนของประเทศอิสราเอลและรัฐปาเลสไตน์)
ประเทศกาตาร์
อาณานิคมสิงคโปร์ (ประเทศสิงคโปร์)
อาระเบียใต้ (บางส่วนของประเทศโอมาน ประเทศซาอุดีอาระเบีย และประเทศเยเมน)
รัฐทรูเชียล (สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์)
บางส่วนของประเทศไทย
*ภาคเหนือหรือล้านนาไทย
*ภาคใต้
*ภาคกลางเกือบทั้งหมด(ยกเว้นจันทบุรี และ ตราด)
ราชอาณาจักรทิเบต
ประเทศอัฟกานิสถาน
ประเทศเนปาล
ประเทศภูฎาณ
บางส่วนของประเทศอิหร่าน
*ตอนใต้ของอิหร่าน
====ทวีปออสเตรเลียและโอเชียเนีย====
ประเทศออสเตรเลีย
ดินแดนบริติชแปซิฟิกตะวันตก
*ประเทศคิริบาส
*ประเทศนาอูรู
*ประเทศตองงา
*ประเทศตูวาลู
*ประเทศวานูอาตู
อาณานิคมฟีจี (ประเทศฟีจี)
ประเทศนิวซีแลนด์
นีวเว
ดินแดนปาปัวและนิวกินี (ประเทศปาปัวนิวกินี)
ราชอาณาจักรราโรตองกา (หมู่เกาะคุก)
ซามัวตะวันตก (ประเทศซามัว
หมู่เกาะโซโลมอน
โทเคอเลา
===อาณานิคมและรัฐในอารักขาของฝรั่งเศส===



====ทวีปอเมริกาเหนือ====
แอนติกา (ประเทศแอนติกาและบาร์บูดา) ปี ค.ศ. 1666
บางส่วนของประเทศแคนาดา
* ฝรั่งเศสใหม่ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1534–1763
** อ่าวฮัดสัน
** นิวฟันด์แลนด์
** แม่น้ำเซนต์ลอว์เรนซ์
** เกรตเลกส์
** ควิเบก
ประเทศดอมินีกา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1625–1763, 1778–1783
สาธารณรัฐโดมินิกัน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1795–1809
ประเทศเกรเนดา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1650–1762, 1779–1783
กัวเดอลุป ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1635–ปัจจุบัน
ประเทศเฮติ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1627–1804
ลาเดซีราด ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1635–ปัจจุบัน
มาร์ตีนิก ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1635–ปัจจุบัน
เนวิส (ประเทศเซนต์คิตส์และเนวิส) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1782–1784
แซ็ง-บาร์เตเลมี ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1648–1784, 1878–ปัจจุบัน)
เซนต์คริสโตเฟอร์ (ประเทศเซนต์คิตส์และเนวิส) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1628–1690, 1698–1702, 1706, 1782–1783
ประเทศเซนต์ลูเชีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1650–1723, 1756–1778, 1784–1803
แซ็ง-มาร์แต็ง ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1624–ปัจจุบัน
แซ็งปีแยร์และมีเกอลง ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1604–1713, 1763–ปัจจุบัน
ประเทศเซนต์วินเซนต์และเกรนาดีนส์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1719–1763, 1779–1783
โตเบโก (ประเทศตรินิแดดและโตเบโก) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1666–1667, 1781–1793, 1802–1803
บางส่วนของสหรัฐอเมริกา
* ป้อมเซนต์หลุยส์ (รัฐเท็กซัส) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1685–1689
* เซนต์ครอย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1650–1733
* ป้อมแคโรไลน์ (เฟรนช์ฟลอริดา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1562–1565
* เฟรนช์ลุยเซียนา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1764–1804 (ขายโดย จักรพรรดินโปเลียนที่ 1)
* ลุยเซียนา (ฝรั่งเศสใหม่) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1672–1764
====ทวีปอเมริกาใต้====
บางส่วนของประเทศบราซิล
* อ่าวเซาลูอีส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1610–1615
* ดินแดนอามาปา ปี ค.ศ. 1897
* อ่าวรีโอเดจาเนโร ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1555–1567
* เกาะในเฟร์นันดูจีนอโรนยา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1736–1737
เฟรนช์เกียนา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1604–ปัจจุบัน
ประเทศกายอานา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1782–1784
ประเทศซูรินาม
====ทวีปแอฟริกา====
=====เฟรนช์แอฟริกาเหนือ=====
เฟรนช์แอลจีเรีย (ประเทศแอลจีเรีย) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1830–1962
เฟรนช์โมร็อกโก (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1912–1956 (พื้นที่ 89% ของประเทศโมร็อกโกในปัจจุบัน)
เฟรนช์ตูนิเซีย (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1881–1956 (ประเทศตูนิเซีย)
=====เฟรนช์แอฟริกาตะวันตก=====
ประเทศบูร์กินาฟาโซ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1896–1960
ประเทศโกตดิวัวร์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1843–1960
ดาโฮมีย์ (ประเทศเบนิน) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1883–1960
* ปอร์โต-โนโว (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1863–1865, 1882
* โคโทนู (รัฐในอารักขา) ปี ค.ศ. 1868
เฟรนช์กินี (ประเทศกินี) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1891–1958
เฟรนช์ซูดาน (ประเทศมาลี) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1883–1960
เฟรนช์โตโกแลนด์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1918–1960 (ประเทศโตโก)
บางส่วนของประเทศแกมเบีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1681–1702
ประเทศมอริเตเนีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1902–1960
ประเทศไนเจอร์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1890–1960
* ซินเดอร์ (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1899
บางส่วนของประเทศไนจีเรีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1892–1927
ประเทศเซเนกัล ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1677–1960
=====เฟรนช์อิเควทอเรียลแอฟริกา=====
สาธารณรัฐแอฟริกากลาง ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1905–1960
ประเทศชาด ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1900–1960
เฟรนช์แคเมอรูน  ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1918–1960 (พื้นที่ 91% ของประเทศแคเมอรูนในปัจจุบัน)
เฟรนช์คองโก ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1875–1960 (สาธารณรัฐคองโก)
ประเทศกาบอง ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1839–1960
ประเทศเซาตูเมและปรินซีปี ปี ค.ศ. 1709
=====แอฟริกาตะวันออกและมหาสมุทรอินเดีย=====
กลุ่มเกาะชากอส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1721–1745, 1768–1814
ประเทศคอโมโรส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1866–1975
เฟรนช์โซมาลีแลนด์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1862–1977 (ประเทศจิบูตี)
ประเทศมาดากัสการ์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1896–1960
* ราชอาณาจักรเมรีนา (รัฐในอารักขา) ปี ค.ศ. 1896
ประเทศมอริเชียส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1715–1810
มายอต ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1841–ปัจจุบัน
เรอูนียง ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1710–ปัจจุบัน
ประเทศเซเชลส์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1756–1810
====ทวีปเอเชีย====
บางส่วนของประเทศจีน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1849–1949
เฟรนช์เลบานอน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1920–1946 (ประเทศเลบานอน)
เฟรนช์ซีเรีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1920–1946 (ประเทศซีเรีย)
บางส่วนของประเทศอินเดีย
* เฟรนช์อินเดีย
** จันทนนคร ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1673–1952
อินโดจีนของฝรั่งเศส
*สหภาพอินโดจีน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1887–1954
** ประเทศลาว (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1893–1953
** ประเทศกัมพูชา (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1863–1953
**ประเทศเวียดนาม
***โคชินไชนา (เวียดนามใต้) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1858–1949
*** รัฐในอารักขาอันนัม (เวียดนามกลาง) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1883–1949
*** รัฐในอารักขาตังเกี๋ย (เวียดนามเหนือ) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1884–1949
*** รัฐเวียดนาม ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1949–1954
*** หมู่เกาะสแปรตลี ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1933–1939
*** หมู่เกาะซีชา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1933–1939
บางส่วนของประเทศฟิลิปปินส์
* บาซีลัน ปี ค.ศ. 1845
บางส่วนของประเทศศรีลังกา
* ตรินโคมาลี ปี ค.ศ. 1796
บางส่วนของไต้หวัน
* จีหลง ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1884–1885
* เผิงหู ปี ค.ศ. 1885
บางส่วนของประเทศเยเมน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1868–1936
บางส่วนของประเทศไทย
*จันทบุรี
*ตราด
*เลย
*ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
====ทวีปออสเตรเลียและโอเชียเนีย====
บางส่วนของประเทศออสเตรเลีย
* เกาะเดิร์กฮาร์ตอก ปี ค.ศ. 1772
เกาะกลีแปร์ตอน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1858–ปัจจุบัน
เฟรนช์พอลินีเชีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1789–ปัจจุบัน
* หมู่เกาะโซไซเอตี ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1843
** ตาฮีตี (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1842–1880
** ราอีอาเตอา (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1880
* ตูอาโมตัส
* หมู่เกาะมาร์เคซัส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1870
หมู่เกาะฮาวาย ปี ค.ศ. 1837
นิวแคลิโดเนีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1853–ปัจจุบัน
บางส่วนของประเทศปาปัวนิวกินี
* เกาะนิวไอร์แลนด์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1880–1882
ประเทศวานูอาตู ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1906–1980
วาลิสและฟูตูนา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1887–ปัจจุบัน
====ทวีปแอนตาร์กติกา====
เฟรนช์เซาเทิร์นและแอนตาร์กติกแลนดส์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1772–ปัจจุบัน
* แตร์อาเดลี ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1840–ปัจจุบัน
===อาณานิคมและรัฐในอารักขาของรัสเซีย===



====ทวีปอเมริกาเหนือ====
อเมริกาของรัสเซีย (บางส่วนของสหรัฐอเมริกา)
* รัฐอะแลสกา
* รัฐแคลิฟอร์เนีย
* บางส่วนของรัฐฮาวาย
====ทวีปยุโรป====
ประเทศเบลารุส
ราชรัฐฟินแลนด์ (ประเทศฟินแลนด์)
พื้นที่ส่วนใหญ่ของเขตผู้ว่าการบอลติก
* ดัชชีคูร์ลันด์และเซมีกัลเลีย (บางส่วนของประเทศลัตเวีย)
* เอสโตเนียภายใต้การปกครองของสวีเดน (บางส่วนของประเทศเอสโตเนีย)
พื้นที่ส่วนใหญ่ของราชอาณาจักรโปแลนด์ (บางส่วนของประเทศเบลารุส ประเทศลิทัวเนีย และประเทศโปแลนด์)
ประเทศมอลโดวา
หมู่เกาะนิวไซบีเรีย
พื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศยูเครน
====ทวีปเอเชีย====
ประเทศอาร์มีเนีย
ประเทศอาเซอร์ไบจาน
ประเทศจอร์เจีย
ประเทศคาซัคสถาน
ประเทศคีร์กีซสถาน
บางส่วนของจักรวรรดิออตโตมัน (ประเทศตุรกี)
* อาร์ดาฮัน
* อาร์ตวิน
*  อือดือร์
* คาร์ส
* แอร์ซูรุม
ประเทศทาจิกิสถาน
ประเทศเติร์กเมนิสถาน
เตอร์กิสถานของรัสเซีย (ภาคตะวันตกของเตอร์กิสถาน)
ประเทศมองโกเลีย
บางส่วนของประเทศจีน
* แมนจูเรีย
* เตอร์กิสถานตะวันออก
บางส่วนของประเทศอิหร่าน
* ตอนเหนือของอิหร่าน
===อาณานิคมและรัฐในอารักขาของเยอรมนี===

====ทวีปอเมริกาเหนือ====
เกาะแคร์บส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1689–1693 (เกาะของปวยร์โตรีโก)
เกาะเซนต์ทอมัส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1685–1720 (เกาะของหมู่เกาะเวอร์จิน)
====ทวีปอเมริกาใต้====
เยอรมันเวเนซุเอลา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1528–1546 (บางส่วนของประเทศโคลอมเบียและประเทศเวเนซุเอลา)
====ทวีปแอฟริกา====
อาร์กวิน (เกาะของประเทศมอริเตเนีย) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1685–1721
โกลด์โคสต์ของบรันเดินบวร์ค (บางส่วนของประเทศกานา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1683–1718
แอฟริกาตะวันออกของเยอรมนี ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1885–1919 (ประเทศบุรุนดี ประเทศรวันดา และประเทศแทนซาเนีย)
แอฟริกาตะวันตกเฉียงใต้ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1884–1915 (ประเทศนามิเบียและบางส่วนของประเทศบอตสวานา)
แอฟริกาตะวันตก ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1884–1914 (ประเทศแคเมอรูน และประเทศโตโก)
====ทวีปเอเชีย====
ประเทศจีน (ให้เช่าโดยราชวงศ์ชิง)
* อ่าวเจียวโซว ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1898–1914
* ชิงเต่า ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1891–1914
* เทียนจิน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1901–1917
* ยานไท่ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1901–1918
หมู่เกาะนิโคบาร์ของประเทศอินเดีย
====ทวีปออสเตรเลียและโอเชียเนีย====
เยอรมันนิวกินีและไมโครนีเซีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1884–1914
* กลุ่มเกาะบิสมาร์กและเกาะบูเกนวิลล์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1888–1919 (บางส่วนของประเทศปาปัวนิวกินี)
* หมู่เกาะแคโรไลน์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1899–1919 (ประเทศไมโครนีเซียและประเทศปาเลา)
* เยอรมันหมู่เกาะโซโลมอน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1885–1899 (หมู่เกาะโซโลมอน)
* หมู่เกาะมาเรียนา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1899–1919 (หมู่เกาะนอร์เทิร์นมาเรียนา)
* หมู่เกาะมาร์แชลล์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1885–1919
* ประเทศนาอูรู ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1888–1919
เยอรมันซามัว ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1899–1914 (ประเทศซามัว)
===อาณานิคมและรัฐในอารักขาของอิตาลี===

====ทวีปแอฟริกา====
อิตาเลียนแอฟริกาตะวันออก ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1936–1941
* บริติชโซมาลีแลนด์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1940–1941 (ภาคเหนือของประเทศโซมาเลีย)
* อิตาเลียนเอริเทรีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1882–1936 (ประเทศเอริเทรีย)
* อิตาเลียนเอธิโอเปีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1936–1941 (ประเทศลิเบีย)
* อิตาเลียนโซมาลีแลนด์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1889–1936 (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, ภาคกลาง และภาคใต้ของประเทศโซมาเลีย)
อิตาเลียนลิเบีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1934–1943 (ประเทศลิเบีย)
====ทวีปยุโรป====
แอลเบเนียในอารักขา
* ประเทศแอลเบเนีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1917–1920, 1939–1943
* ประเทศคอซอวอ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1939–1943
หมู่เกาะของอิตาลีในทะเลอีเจียน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1912–1947 (หมู่เกาะในประเทศกรีซ)
ฝรั่งเศสที่ยึดครองโดยอิตาลี ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1940–1943 (ภาคตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศฝรั่งเศส)
ประเทศกรีซ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1940–1944
ประเทศโมนาโก ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1942–1943
อิตาเลียนมอนเตเนโกร ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1941–1943 (พื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศมอนเตเนโกรและบางส่วนของประเทศเซอร์เบีย)
ดินแดนในราชอาณาจักรยูโกสลาเวีย
* แดลเมเชีย (บางส่วนของประเทศโครเอเชีย) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1941–1943
* ประเทศสโลวีเนีย
====ทวีปเอเชีย====
ประเทศจีน ให้เช่าโดยราชวงศ์ชิง
* เทียนจิน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1901–1917
===อาณานิคมและรัฐในอารักขาของเนเธอร์แลนด์===

====ทวีปอเมริกา====
เนเธอร์แลนด์แอนทิลลีส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1954–2010
* อารูบา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1637–ปัจจุบัน
* โบแนเรอ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1634–ปัจจุบัน
* กือราเซา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1634–ปัจจุบัน
* ซาบา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1640–ปัจจุบัน
* ซินต์เอิสตาซียึส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1636–ปัจจุบัน
* ซินต์มาร์เติน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1618–ปัจจุบัน
ดัตช์บราซิล ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1630–1654 (ทางตอนเหนือของอาณานิคมบราซิลของโปรตุเกส) (ภาคเหนือของประเทศบราซิล)
ดัตช์ชิลี
* บัลดิเบีย (เมืองในประเทศชิลี) ปี ค.ศ. 1600
อาณานิคมเกียนา
* อาณานิคมเอสเซกวีโบ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1616–1815 (ประเทศกายอานา)
* ประเทศซูรินาม ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1667–1975
====ทวีปแอฟริกา====
อาณานิคมเคป ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1652–1806 (พื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศแอฟริกาใต้)
====ทวีปเอเชีย====
หมู่เกาะอินเดียตะวันออกของเนเธอร์แลนด์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1800–1949 (ประเทศอินโดนีเซีย)
* นิวกินีของเนเธอร์แลนด์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1949–1962
ดัตช์ซีลอน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1640–1796 (บางส่วนของประเทศศรีลังกา)
ดัตช์ฟอร์โมซา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1624–1662 (บางส่วนของไต้หวัน)
ดัตซ์อินเดีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1605-1825 (บางส่วนของประเทศอินเดีย)
===อาณานิคมของโปรตุเกส===

อะโซร์ส
อาณานิคมในทวีปแอฟริกา
* คาบินดา
* มาเดรา
* แองโกลาของโปรตุเกส
* Portuguese Cape Verde
* คองโกของโปรตุเกส
* กิเนียของโปรตุเกส
* โมซัมบิกของโปรตุเกส
* Portuguese São Tomé and Príncipe
* Fort of São João Baptista de Ajudá
อาณานิคมในทวีปเอเชีย
* เขตปกครองย่อยอินเดียของโปรตุเกส
* มาเก๊าของโปรตุเกส
อาณานิคมในโอซีเนีย
* ติมอร์ของโปรตุเกส (ปัจจุบันคือประเทศติมอร์-เลสเต)
===อาณานิคมของสเปน===



กานาเรียส
Cape Juby
Captaincy General of Cuba
* Spanish Florida
* Spanish Louisiana
Captaincy General of the Philippines
* Caroline Islands
* หมู่เกาะมาเรียนา
* Palau Islands
Ifni
Río de Oro
Saguia el-Hamra
หมู่เกาะอินเดียตะวันออกของสเปน (ที่ต่อมามีการโอนอำนาจอธิปไตยไปให้แก่ประเทศสหรัฐอเมริกา ในปี 2441 และในปี 2489 จึงประกาศเอกราชในชื่อประเทศฟิลิปปินส์)
โมร็อกโกของสเปน (รวมไปถึงปลาซัสเดโซเบรานีอา)
เนเธอร์แลนด์ของสเปน
Spanish Sahara
Spanish Sardinia
Spanish Sicily
Viceroyalty of Peru
* Captaincy General of Chile
Viceroyalty of the Río de la Plata
* Spanish Guinea
** Annobón
** Fernando Po
** Río Muni
Viceroyalty of New Granada
* Captaincy General of Venezuela
Viceroyalty of New Spain
* Captaincy General of Guatemala
* Captaincy General of Yucatán
* Captaincy General of Santo Domingo
* Captaincy General of Puerto Rico
* Spanish Formosa
===อาณานิคมของออสเตรีย-ฮังการี===

บอสเนียและเฮอร์เซอโกบีนาในอาณัติของออสเตรียและฮังการี
หมู่เกาะนิโคบาร์
เนเธอร์แลนด์ของออสเตรีย
Delagoa Bay
บอร์เนียวเหนือ
แคว้นปกครองตนเองเตรนตีโน-อัลโตอาดีเจ
ทรานซิลเวเนีย
เทียนจิน
===อาณานิคมของเดนมาร์ก===

Andaman and Nicobar Islands
Danish West Indies (now United States Virgin Islands)
Danish Norway
หมู่เกาะแฟโร
กรีนแลนด์
ไอซ์แลนด์
Serampore
===อาณานิคมของเบลเยียม===

คองโกของเบลเยียม
* สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก
รวันดา-บุรุนดี
* รวันดา
* บุรุนดี
Santo Tomás de Castilla
เทียนจิน
แทนเจียร์
===อาณานิคมของสวีเดน===

รัฐบอลติก
* ลัตเวีย
* ลิทัวเนีย
* เอสโตเนีย
กัวเดอลุป
นิวสวีเดน
แซ็ง-บาร์เตเลมี
Swedish Pomerania
===อาณานิคมของโปแลนด์-ลิทัวเนีย===
New Courland
Couronian Africa
===อาณานิคมและดินแดนที่ยึดครองของโรมาเนีย===
Romanian concession in Sarandë
Transnistria Governorate
===ดินแดนโพ้นทะเลของนอร์เวย์===
สฟาลบาร์
ยานไมเอน
เกาะบูเว
ควีนม็อดแลนด์
เกาะปีเตอร์ที่ 1
== จักรวรรดินอกทวีปยุโรป ==
เป็นจักรวรรดิของประเทศต่าง ๆ นอกทวีปยุโรป
===รัฐในอารักขาของออสเตรเลีย===

Papua New Guinea
เกาะคริสต์มาส
หมู่เกาะโคโคส (คีลิง)
หมู่เกาะคอรัลซี
เกาะเฮิร์ดและหมู่เกาะแมกดอนัลด์
เกาะนอร์ฟอล์ก
นาอูรู
ออสเตรเลียนแอนตาร์กติกเทร์ริทอรี
===เขตสังกัดของนิวซีแลนด์===

หมู่เกาะคุก
นีวเว
รอสส์ดีเพนเดนซี
* หมู่เกาะเบลเลนี
* เกาะโคลมัน
* เกาะรอสส์
* เกาะสกอตต์
* เกาะรูสเวลส์
โตเกเลา
หมู่เกาะเคอร์มาเดค
หมู่เกาะทรีคิงส์
หมู่เกาะในเขตกึ่งแอนตาร์กติกของนิวซีแลนด์
หมู่เกาะแชทัม
===อาณานิคมของสหรัฐและรัฐในอารักขา===

อะแลสกา (รับโอนดินแดนมาจากรัสเซีย)
อเมริกันซามัว
คิวบา
สาธารณรัฐโดมินิกัน
กวม
ฮาวาย
ฮอนดูรัส
มิดเวย์
นิการากัว
แพลไมราอะทอลล์
ปานามา
ฟิลิปปินส์ (รับโอนอำนาจอธิปไตยมาจากสเปน ในปี 2441 ก่อนที่จะมอบเอกราชให้แล้วเสร็จในปี 2489 ถือเป็นการสิ้นสุดการเป็นอาณานิคมของฟิลิปปินส์โดยสมบูรณ์)
เปอร์โตริโก
รัฐสุลต่านซูลู (ปัจจุบันอธิปไตยโดยหลักขึ้นอยู่กับฟิลิปปินส์)
เกาะเวก
===อาณานิคมของญี่ปุ่น===

หมู่เกาะโบนิน
เกาะซาฮาลินส่วนใต้
เกาหลี (เมื่อสละอธิปไตยแล้ว เกาหลีถูกแบ่งเป็นสองส่วนนับแต่นั้นมา โดยแบ่งเป็นเกาหลีเหนือ ขึ้นอยู่กับรัสเซียในนามสหภาพโซเวียต และเกาหลีใต้ ขึ้นอยู่กับสหรัฐอเมริกา แต่เพียงระยะสั้นก่อนเปลี่ยนเป็นรัฐเอกราช)
หมู่เกาะคูริล
Kwantung Leased Territory
นันโย
* หมู่เกาะแคโรไลน์
* หมู่เกาะมาร์แชลล์
* หมู่เกาะนอร์เทิร์นมาเรียนา
หมู่เกาะรีวกีว (รวมหมู่เกาะเซ็งกะกุ)
ไต้หวัน
หมู่เกาะภูเขาไฟ
เอเชียอาคเนย์ (ทั้งภูมิภาค ตั้งแต่ ปี ค.ศ.1941-ค.ศ.1945)
===อาณานิคมของจีน===

Amdo
Chinese Turkestan
Guangxi
Hainan
* หมู่เกาะหนานชา
* หมู่เกาะซีซา
Manchuria
มองโกเลียใน
มองโกเลียนอก
เขตปกครองตนเองทิเบต
สาธารณรัฐตูวา
เวียดนาม
Xinjiang
===อาณานิคมของไทย===

ลาว (1778–1893)
* อาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์ (1778–1828)
* อาณาจักรหลวงพระบาง (1778–1893)
* อาณาจักรล้านช้างจำปาศักดิ์ (1778–1893)
กัมพูชา (1771–1907)
* กัมพูชาส่วนนอก (1771–1863)
* กัมพูชาส่วนใน (1771–1907)
นครเชียงใหม่ (1774–1899)
รัฐเชียงตุง (1802–1885)
รัฐมาลัย (1809–1909)
* ไทรบุรี (1821–1909)
* กลันตัน (1812–1909)
* ตรังกานู (1812–1909)
* ปะลิส (1821–1909)
สิบสองจุไท (1778–1888)
===อาณานิคมของโอมาน===
Swahili coast
แซนซิบาร์
กาตาร์
บาห์เรน
โซมาเลีย
โซโคตร้า
===อาณานิคมของเม็กซิโก===

Alta California
* รัฐแคลิฟอร์เนีย
รัฐโคโลราโด
รัฐเท็กซัส
รัฐเนวาดา
นิวเม็กซิโก
รัฐยูทาห์
รัฐไวโอมิง
รัฐแอริโซนา
อเมริกากลาง
เกาะกลีแปร์ตอน
===อาณานิคมของเอกวาดอร์===
หมู่เกาะกาลาปาโกส
===อาณานิคมของโคลอมเบีย===
ปานามา
จังหวัดซันอันเดรสและโปรบีเดนเซีย
===อาณานิคมของอาร์เจนตินา===

รัฐติเอร์ราเดลฟูเอโก
Patagonia
หมู่เกาะฟอล์กแลนด์ (1829-1831, 1832-1833, 1982)
แอนตาร์กติกาของอาร์เจนตินา
รัฐมิซิโอเนส
Formosa
Puna de Atacama (1839- )
invasion Argentina to Monterey (1818)
===อาณานิคมของชิลี===
เกาะอีสเตอร์
หมู่เกาะควนเฟร์นันเดซ
ดินแดนแอนตาร์กติกาของชิลี
===อาณานิคมของปารากวัย===
รัฐมาตูโกรสซูดูซูล
Formosa
===อาณานิคมของโบลิเวีย===
Puna de Atacama (1825-1839 ceded to Argentina) (1825-1879 ceded to Chile)
รัฐอากรี
===อาณานิคมของบราซิล===

รัฐอากรี
Cisplatina
* Isla de Lobos
* Lobos Island
รัฐมิซิโอเนส
รัฐรอนโดเนีย
รัฐมาตูโกรสซูดูซูล
===อาณานิคมของเอธิโอเปีย===
เอริเทรีย
===อาณานิคมของโมร็อกโก===
เวสเทิร์นสะฮารา
== ดูเพิ่ม ==
ยุคแห่งการสำรวจ
การทำให้เป็นอาณานิคม (Colonization)
จักรวรรดิอาณานิคม
รัฐในอารักขา
ลัทธิอาณานิคมในทวีปแอฟริกา
การทำให้เป็นอาณานิคมของยุโรปในทวีปอเมริกา
การทำให้เป็นอาณานิคมในทวีปแอนตาร์กติกา
จักรวรรดินิยม
จักรวรรดินิยมในเอเชีย
รายชื่ออดีตอาณานิคมของยุโรป
== อ้างอิง ==
wikipediaอาณาจักรรัตนโกสินทร์
*
ภูมิศาสตร์วัฒนธรรม
ทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
ลัทธิอาณานิคม