หม่อมดุษฎี บริพัตร ณ อยุธยา

หม่อมดุษฎี บริพัตร ณ อยุธยา (สกุลเดิม: ณ ถลาง; 14 ธันวาคม พ.ศ. 2467 – 5 กันยายน พ.ศ. 2558) เป็นนักเขียน, ครู, นักแปล และผู้แต่งเพลงสำหรับเด็กชาวไทย ทั้งเป็นผู้อำนวยการศูนย์ส่งเสริมศักยภาพเด็กปฐมวัย เธอเสกสมรสกับพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุขุมาภินันท์ และเป็นมารดาของหม่อมราชวงศ์สุขุมพันธุ์ บริพัตร อดีตผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร
หม่อมดุษฎี เป็นผู้ริเริ่มรณรงค์การใช้หนังสือภาพสำหรับเด็ก ทั้งยังเขียนคู่มือการสอนสำหรับครูปฐมวัย และหนังสืออ่านสำหรับเด็ก โดยมีลักษณะการเขียนแบบเล่นเสียงสัมผัส มีใช้คำที่มีเสียงขึ้นลง และใช้คำเก่าเพื่อให้เด็กเรียนรู้ รวมทั้งใช้ภาพประกอบที่สวยงามปลุกเร้าจินตนาการของผู้อ่าน
== ประวัติ ==
=== ชีวิตช่วนต้นและการศึกษา ===
หม่อมดุษฎีเกิดที่จังหวัดภูเก็ต เป็นธิดาของหลวงอิศเรศรักษา (ปลื้ม ณ ถลาง) กับดรุณ อิศเรศรักษา มารดามีอาชีพเป็นครู
สำเร็จการศึกษาระดับประถมศึกษาจากโรงเรียนปลูกปัญญา จังหวัดภูเก็ต, ระดับมัธยมศึกษาที่โรงเรียนมาแตร์เดอีวิทยาลัย ระดับอุดมศึกษาปริญญาตรีอักษรศาสตร์ อ.บ. (เกียรตินิยม) และอนุปริญญา ครุศาสตร์ ป.ม. (เกียรตินิยม) จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ต่อมาได้รับทุนการศึกษาจากครุสภาให้ไปศึกษาต่อในสหรัฐอเมริกา จนสำเร็จการศึกษาปริญญาโท พัฒนาการเด็ก และอนุปริญญาการเลี้ยงเด็ก มหาวิทยาลัยมิลล์
หม่อมดุษฎีเคยเป็นครูสอนหนังสือที่โรงเรียนมาแตร์เดอีวิทยาลัย
หม่อมดุษฎี ตั้งโรงเรียนชื่อ โรงเรียนสมประสงค์ตั้งอยู่ในซอยเพชรบุรี 13 ในพื้นที่บ้านของท่าน ปัจจุบันไม่มีโรงเรียนนี้แล้ว
=== ชีวิตส่วนตัว ===
เธอเสกสมรสกับพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุขุมาภินันท์ พระโอรสในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต กับหม่อมสมพันธุ์ บริพัตร ณ อยุธยา เมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2494 มีบุตร 2 คน คือ
หม่อมราชวงศ์สุขุมพันธุ์ บริพัตร สมรสกับนุชวดี บำรุงตระกูล ต่อมาได้หย่ากัน และสมรสอีกครั้งกับสาวิตรี บริพัตร ณ อยุธยา (สกุลเดิม: ภมรบุตร) มีบุตรสองคน
พลโท หม่อมราชวงศ์วโรรส บริพัตร สมรสกับพัฒนาพร นิยมศิริ ต่อมาได้หย่ากัน และสมรสอีกครั้งกับวรภาทิพย์  บริพัตร ณ อยุธยา (นามเดิม: ลอองดาว โตเจริญ) มีบุตรสามคน
=== ถึงแก่อนิจกรรม ===
หม่อมดุษฎี บริพัตร ณ อยุธยา ถึงแก่อนิจกรรมด้วยโรคชราเมื่อเวลาประมาณ 03.00 น. ของวันที่ 5 กันยายน พ.ศ. 2558  ณ โรงพยาบาลศิริราช สิริอายุ 90 ปี พระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2559 ณ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร โดยมีสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพร้อมด้วยพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ เข้าร่วมในพิธี
== ผลงาน ==
หม่อมดุษฎีมีผลงานการเขียน และแปลทั้งหมด 46 เล่ม เช่น
{|
|--- valign=top
||
หนังสือภาพสำหรับเด็กอ่อน เล่ม 1 (2498)
หนังสือภาพสำหรับเด็กอ่อน เล่ม 2 (2498)
ปลาบู่ทอง ฉบับผนังโบสถ์ (2504)
ปลาบู่ทอง ฉบับนิยายพื้นเมือง (2504)
แบบฝึกหัดเขียนตัวอักษรภาษาอังกฤษ เล่ม 1 (2504)
แบบฝึกหัดเขียนตัวอักษรภาษาอังกฤษ เล่ม 2 (2504)
นกกระจาบ (2505)
ศิลปะการฟ้อนรำพื้นเมืองของไทย ฉบับไทย-อังกฤษ (2505)
มาร้องรำกันเถิด (2506)
แบบฝึกหัดการขับร้องตามโน้ตสากล (2506)
แบบฝึกหัดการทำจังหวะตามโน้ตสากล (2506)
The Reluctant Princess (2506; นกกระจาบฉบับอังกฤษ)
เพลงเยาวชน (2509)
ณ ชายหาด สะอาดทราย (2509)
เพชรดีมณีแดง (2512)
เสือโค ฉบับไทย-อังกฤษ (2518)
The Golden Goby (2520; ปลาบู่ทองฉบับอังกฤษ)
เพื่อนของเจ้า (2520)
พลายชุมพล (2521)
อะไรหนอขอถามว่า (2521)
แผนการสอนดนตรีนาฏศิลป์ขั้นพื้นฐาน (2522)
หนังสืออุเทศ : เรื่องวิธีสอนดนตรีศิลป์เบื้องต้น (2522)
หนูหนุ่ยกับมะม่วง (2522)
||
 อันชนกชนนีนี้รักเจ้า (2522; แปลจาก For the Love of Ann)
 เจ้าจุ๊บแจง (2523)
 อะไรเอ่ย... (2525)
 เพลินคิดพลอยฝัน (2530)
 คำถามสารพันสร้างสรรค์ปัญญา (2530)
 เด็กปัญญาเลิศ (2531)
 เขียวส่องล่องหน (2533)
 หนิงโหน่ง (2533)
 ช่วยฉันที (2535; แปลจาก Rescue)
 จินตนาการสู่การเรียนรู้ (2538; แปลจาก Unicorns Are Real)
 ศักยภาพสู่อัจฉริยะภาพ (2539; แปลจาก Free Flight)
 ธรรมชาติสู่อัจฉริยภาพ (2539)
 รู้เรียน เพื่อเรียนรู้ สู่ความเป็นเลิศ (2549; แปลจาก Learning To Learn)
 ความฝัน (2551; แปลจากงานของซูซาน วี. โบซัก)
 The Silence From Inner World (2559; แปลจาก ความสงัดจากภายใน ของดอกเข็มป่า)
 เรียวฝันของแคนดี้ (ไม่ทราบปี)
 ซุปก้อนหิน (ไม่ทราบปี)
 พจนานุกรมภาพ (รอบตัวเรา) (ไม่ทราบปี)
 พจนานุกรมภาพ (ตัวเรา) (ไม่ทราบปี)
 รำไทย (ไม่ทราบปี)
 พับผ้าเช็ดหน้า (ไม่ทราบปี)
|}
== เครื่องราชอิสริยาภรณ์ ==
==อ้างอิง==
สกุล ณ ถลาง
ณ อยุธยา
หม่อม
ราชสกุลบริพัตร
บุคคลจากจังหวัดภูเก็ต
บุคคลจากโรงเรียนมาแตร์เดอีวิทยาลัย
บุคคลจากโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา
นิสิตเก่าคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
นิสิตเก่าคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ. (ฝ่ายใน)
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ บ.ช.
นักเขียนชาวไทย
นักแปลชาวไทย
ครูชาวไทย
ชาวไทยเชื้อสายมลายู