พจนานุกรมกฎหมาย

พจนานุกรมกฎหมาย (law dictionary) เป็นพจนานุกรมประเภทหนึ่งซึ่งจัดทำขึ้นเพื่อให้นิยามสำหรับบรรดาคำที่ใช้ในทางกฎหมาย
พจนานุกรมมีหลายรูปแบบแล้วแต่เกณฑ์การจัด เช่น เกณฑ์ภาษา ได้แก่ พจนานุกรมแบบเอกภาษา (monolingual) และแบบทวิภาษา (bilingual) เป็นต้น, เกณฑ์ความครอบคลุม ได้แก่ พจนานุกรมแบบครอบจักรวาล (single-field dictionary) ซึ่งครอบคลุมสาขาทั้งหมดในทางกฎหมาย ขณะอันซึ่งครอบคลุมบางสาขาจะเรียก พจนานุกรมแบบสาขาย่อย (sub-field dictionary), และเกณฑ์การกำหนดศัพท์ ได้แก่ แบบขั้นสูง (maximizing dictionary) คือที่กำหนดศัพท์ครอบคลุมทุกสาขาของกฎหมาย และแบบขั้นต่ำ (minimizing dictionary) เป็นต้น
แซนโดร นีลเซน (Sandro Nielsen) ว่าใน ค.ศ. 1994 (พ.ศ. 2537) ว่า พจนานุกรมกฎหมายสามารถปฏิบัติหน้าที่ได้หลายแขนง ทั้งช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจในบทบัญญัติที่ตนต้องการทำความเข้าใจด้วย เรียกว่าเป็นประโยชน์ในทางสื่อสาร (communicative benefit) และช่วยให้ผู้อ่านได้รับสารประโยชน์และความรู้ทางกฎหมายตามแต่ความสนใจ เรียกว่าเป็นประโยชน์ในทางเรียนรู้ (cognitive benefit) ซึ่งประโยชน์เหล่านี้มักปรากฏในพจนานุกรมกฎหมายแบบเอกภาษามากกว่า ขณะที่แบบทวิภาษานั้นมักประกอบด้วยคำศัพท์หรือคำอธิบายศัพท์ในสองภาษา อันจะช่วยยังความรู้เกี่ยวกับกฎหมายในภาษาต่างประเทศได้เป็นอย่างดี โดยเฉพาะเกี่ยวกับกฎหมายของต่างประเทศ ตลอดจนช่วยในการแปลกฎหมายจากภาษาหนึ่งเป็นภาษาหนึ่งด้วย
อนึ่ง ตำราศัพทวิทยาทางกฎหมาย (legal terminology textbook) จะต่างจากพจนานุกรมกฎหมายซึ่งมีการเรียงคำศัพท์และให้คำอธิบายศัพท์ตามลำดับอักษร ตรงที่ตำราศัพทวิทยาจะลำดับศัพท์ตามหมวดหมู่หรือหัวเรื่องเป็นต้น ซึ่งผู้สนใจในคำศัพท์กฎหมายในหมวดหมู่หนึ่ง ๆ มักเปิดตำราศัพทวิทยาทางกฎหมายมากกว่าพจนานุกรมกฎหมาย
สำหรับพจนานุกรมกฎหมายฉบับแรกของประเทศไทย คือ พจนานุกรมกฎหมายของ ขุนสมาหารหิตะคดี (โป๊ โปรคุปต์) ซึ่งมีคำโฆษณาบนปกว่า "พจนานุกรมกฎหมายเล่มแรกของประเทศไทย บรรจุคำตั้งแต่โบราณกาลถึงปัจจุบันกาล สำหรับความสะดวกในผู้ใคร่ศึกษาและผู้ต้องการทราบ" อย่างไรก็ดี ที่ว่า "ปัจจุบันกาล" บนปกนั้นหมายถึงกาลที่พจนานุกรมพิมพ์ขึ้น คือ พ.ศ. 2474 เท่านั้น แม้ว่าจะได้รับการพิมพ์ซ้ำเป็นครั้งที่สองใน พ.ศ. 2549 แต่พจนานุกรมฉบับนี้ยังมิได้รับการปรับปรุงนับแต่บัดนั้นจนบัดนี้ อย่างไรก็ดี ยังมีพจนานุกรมกฎหมายอีกหลายเล่มในภาษาไทยที่มีการปรับปรุงเสมอ เช่น พจนานุกรมศัพท์กฎหมายไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ฯลฯ
== อ้างอิง ==
ขุนสมาหารหิตะคดี (โป๊ โปรคุปต์). (2549). พจนานุกรมกฎหมาย. (พิมพ์ครั้งที่สอง). กรุงเทพฯ : วิญญูชน. ISBN 9742883653.
ราชบัณฑิตยสถาน.
* (2543). พจนานุกรมศัพท์กฎหมายไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ : อรุณการพิมพ์. ISBN 9748123529.
* (2544). พจนานุกรมศัพท์กฎหมายไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ : อรุณการพิมพ์. ISBN 9748123758.
* (ม.ป.ป.). ศัพท์บัญญัติราชบัณฑิตยสถาน หมวดนิติศาสตร์. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 11 กรกฎาคม 2552).
Sandro Nielsen.
* (1994). The Bilingual LSP Dictionary. Principles and Practice for Legal Language. Gunter Narr Verlag.
* (2008). "The Effect of Lexicographical Information Costs on Dictionary Making and Use". Lexikos, (18). pp. 170-189.
==  แหล่งข้อมูลอื่น ==
=== พจนานุกรมกฎหมายฉบับหลัก ๆ ===
พจนานุกรมกฎหมายของแบล็ก (Black's Law Dictionary) ฉบับพิมพ์ครั้งที่แปด, ISBN 0-314-15199-0.
พจนานุกรมกฎหมายของดีน (Dean's Law Dictionary) - สร้างสรรค์โดย ปัญญาประดิษฐ์ (artificial intelligence) ประกอบคำศัพท์กว่าหนึ่งแสนแปดหมื่นห้าพันคำ และคดีสำหรับอ้างอิงกว่าสามแสนคดี
=== พจนานุกรมกฎหมายสำหรับดาวน์โหลด ===
พจนานุกรมกฎหมายของดีน (Dean's Law Dictionary) - สำหรับติดตั้งในคอมพิวเตอร์ทั่วไป สร้างสรรค์โดย ปัญญาประดิษฐ์ (artificial intelligence) ประกอบคำศัพท์กว่าหนึ่งแสนแปดหมื่นห้าพันคำ และคดีสำหรับอ้างอิงกว่าสามแสนคดี
พจนานุกรมกฎหมายของพอร์แมน  (Poorman's Law Dictionary) - สำหรับติดตั้งในคอมพิวเตอร์รุ่นแบล็กเบอร์รี, คอมพิวเตอร์ขนาดฝ่ามือ และโทรศัพท์ซิมเบียน
=== พจนานุกรมกฎหมายแบบออนไลน์ ===
ศัพท์บัญญัติราชบัณฑิตยสถาน หมวดนิติศาสตร์  - ประมวลศัพท์บัญญัติภาษาไทยและภาษาอังกฤษในหมวดนิติศาสตร์ แต่มิได้ให้คำอธิบายศัพท์ไว้ (เพราะมิใช่พจนานุกรม)
ลอว์ดิกเชินแนรีส์ดอตคอม (LawDictionaries.com) - พจนานุกรมยอดนิยมอันรวบรวมพจนานุกรมกฎหมายฉบับอื่น ๆ ไว้ในที่แห่งเดียว และให้บริการเครื่องไม้เครื่องมืออื่น ๆ อันอำนวยความสะดวก
พจนานุกรมสำหรับนักฎหมาย (The Lawyer Dictionary) - พจนานุกรมอันรวบรวมพจนานุกรมกฎหมายฉบับอื่น ๆ ซึ่งรวมถึงพจนานุกรมกฎหมายของเบาเวียร์ (|Bouvier's Legal Dictionary) ฉบับพิมพ์ครั้งที่หก (พ.ศ. 2399)
หอสมุดกฎหมายเลกทริก (The Lectric Law Library)
รวมลิงก์ไปยังพจนานุกรมกฎหมายแบบออนไลน์ฉบับต่าง ๆ
พจนานุกรมกฎหมายของเบาเวียร์  (Bouvier's Legal Dictionary)  ฉบับพิมพ์ครั้งที่หก ค.ศ. 1856
อภิธานกฎหมายอเมริกันฉบับมหาวิทยาลัยคอร์แนล (Cornell American law glossary)
อภิธานศัพท์กฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง ฉบับรัฐบาลสหรัฐอเมริกา  (United States Glossary of immigration law terms)
อภิธานศัพท์กฎหมายสำหรับทุกคน ฉบับโนโล (Everybody's Legal Glossary, Nolo)
พจนานุกรมกฎหมายฉบับลอว์ดอตคอม (Law.com dicationary)
ลีกอลดิกเชินแนรีส์ดอตโออาร์จี  (Legaldictionaries.org)
พจนานุกรมกฎหมายของเมอร์เรียมเว็บสเตอร์ (Merriam Webster Law Dictionary)
พจนานุกรม