พระเจ้าดวงทิพย์

พระเจ้าดวงทิพย์ (80px; พ.ศ. 2291 - 2369) เจ้าผู้ครองนครลำปาง สืบต่อจากพระเจ้าคำโสมผู้เป็นพระเชษฐา ครองราชย์ในระหว่างปี พ.ศ.2337 - 2369 ซึ่งพระองค์ทรงเป็นเจ้าราชบุตรองค์ที่ 4 ของเจ้าฟ้าสิงหาราชธานีเจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว และทรงเป็นเจ้าผู้ครองนครที่ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาเลื่อนพระเกียรติยศขึ้นเป็น  "พระเจ้าประเทศราช" องค์ที่ 2 (13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2366 - 30 มีนาคม พ.ศ. 2369) ในสมัยรัชกาลที่ 3
พระเจ้าดวงทิพย์ หรือ "พระเจ้านครลำปางดวงทิพ" ได้รับพระราชทานสถาปนาเป็นพระเจ้าประเทศราช พระองค์ที่ 2 ถัดจากพระบรมราชาธิบดีฯ
== พระประวัติ ==
พระเจ้าดวงทิพย์ เป็นพระอนุชาของพระเจ้ากาวิละ มีพระเชษฐา พระอนุชา และพระขนิษฐา รวม 10 พระองค์ โดยเจ้าชายทั้ง 7 พระองค์ได้ทรงช่วยกันต่อสู้อริราชศัตรูขยายขอบขัณฑสีมาล้านนาออกไปอย่างเกรียงไกร เป็นเหตุให้มีพระสมัญญาว่า "เจ้าเจ็ดตน" มีพระนามตามลำดับ ดังนี้
พระเจ้ากาวิละ พระเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 1 (นับเป็น "พระเจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 3" ใน "ราชวงศ์ทิพย์จักราธิวงศ์ (เจ้าเจ็ดตน) ")
พระยาคำโสม พระเจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 4
พระยาธรรมลังกา พระเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 2
พระเจ้าดวงทิพย์ พระเจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 5
เจ้าศรีอโนชาในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท
เจ้าหญิงสรีวัณณา (ถึงแก่พิราลัยแต่เยาว์)
พระยาอุปราชหมูล่า พระราชมหาอุปราชานราธิบดีศรีสุวรรณฝ่ายหน้าหอคำนครลำปาง
พระยาคำฟั่น เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 3 และ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 1
เจ้าหญิงสรีบุญทัน (พิราลัยแต่เยาว์)
พระเจ้าบุญมาเมือง พระเจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 2
ในปี พ.ศ. 2317 พระยาดวงทิพย์ ได้รับพระราชทานอาชญาสิทธิ์เป็นพระยาราชวงศ์นครลำปาง
== พระราชกรณียกิจ ==
พระเจ้าดวงทิพย์ เมื่อครั้งยังดำรงอิสริยยศเป็น "พระยาอุปราช" ได้ร่วมกับพระยาคำโสม พระเจ้ากาวิละ และเจ้าพี่น้อง 7 พระองค์ (เจ้าเจ็ดตน) คุมไพร่พลสมทบในราชการสงครามตีเมืองเชียงแสน ในปี พ.ศ. 2336
พ.ศ. 2337 พระยาคำโสม ป่วยถึงแก่พิราลัย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงสถาปนาให้พระยาอุปราชดวงทิพย์ ขึ้นครองนครลำปาง เป็น "พระยานครลำปาง” และได้รับพระราชทานเครื่องยศเป็น "เจ้านครลำปาง" ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2366 จนถึงแก่พิราลัยในปี พ.ศ. 2369 พระชนมายุ 78 พรรษา
== ราชโอรส ราชธิดา ==
พระเจ้าดวงทิพย์ มีพระอัครชายาคือ แม่เจ้าสุวัณณเกี๋ยงคำ ราชธิดาเจ้าฟ้าชายสามจุฬามณีสิริเมฆภูมินทร์ เจ้าฟ้านครเชียงตุง พระเจ้าดวงทิพย์ยังมีราชเทวีอีกคือ แม่เจ้าสะหลีบุญนำ ธิดาเจ้าพระยาสะหลี และแม่เจ้าบัวแก้ว ราชธิดาพระยามงคลยศประเทศราช เจ้าผู้ครองนครน่าน มีราชบุตร-ราชธิดา ดังนี้
เจ้าน้อยมหาพรหม เป็นเจ้าอุปราชนครลำปาง พิราลัยปี พ.ศ. 2406 มีโอรสคือ
*เจ้าแก้วเมืองมา เป็นเจ้าราชวงศ์นครลำปาง
เจ้าหน่อเมือง เป็นเจ้าราชวงศ์นครลำพูน
เจ้าวงศ์ หรือเจ้าพรหมวงศ์ ต่อมาขึ้นครองนครลำปางเป็นที่ เจ้าพรหมาภิพงษธาดา
พระยาฤทธิภิญโญยศ เจ้าหลวงเมืองงาว (เจ้าหนานมหาวงศ์) เสกสมรสกับธิดาเจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 8 พระยาน้อยอินท์
เจ้าคำหล้า พระมารดาในพระเจ้าอินทวิชยานนท์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 7
== ราชตระกูล ==
== อ้างอิง ==
== แหล่งข้อมูลอื่น ==
ปราณี ศิริธร ณ พัทลุง. เพ็ชร์ล้านนา. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่ :ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.
สมหมาย เปรมจิตต์, สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ตำนานสิบห้าราชวงศ์ (ฉบับสอบชำระ) . เชียงใหม่: มิ่งเมือง, 2540.
ศักดิ์ รัตนชัย. พงศาวดารสุวรรณหอคำนครลำปาง (ตำนานเจ้าเจ็ดพระองค์กับหอคำมงคล ฉบับสอบทานกับเอกสารสืบค้น สรสว.ลำปาง) .
เจ้าวงศ์สัก ณ เชียงใหม่, คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่. เจ้าหลวงเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2539.
คณะทายาทสายสกุล เจ้าหลวงเมืองพะเยา, สถาบันศิลปวัฒนธรรมโยนก. ครบรอบ 100 ปี แม่เจ้าทรายมูล (มหาวงศ์) ไชยเมือง และประวัติสายสกุลเจ้าหลวงเมืองพะเยา พุทธศักราช 2387 - 2456. พะเยา :บ.ฮาซัน พริ้นติ้ง จก., 2546
นงเยาว์ กาญจนจารี. ดารารัศมี : พระประวัติพระราชชายา เจ้าดารารัศมี. เชียงใหม่ :สุริวงศ์บุ๊คเซนเตอร์, 2539.
สกุล ณ ลำปาง
เจ้านายฝ่ายเหนือ
 5
ราชวงศ์ทิพย์จักร
ราชโอรสและราชธิดาในเจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 2
ราชโอรสในเจ้าผู้ครองนครฝ่ายเหนือ
บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์