อำเภอกำแพงแสน

กำแพงแสน เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดนครปฐม

== ที่ตั้งและอาณาเขต ==
อำเภอกำแพงแสนมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอสองพี่น้อง (จังหวัดสุพรรณบุรี)
ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอบางเลนและอำเภอดอนตูม
ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเมืองนครปฐม และอำเภอบ้านโป่ง (จังหวัดราชบุรี)
ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอท่ามะกา (จังหวัดกาญจนบุรี)


== ประวัติ ==
ในอดีตอำเภอกำแพงแสนเป็น เมืองกำแพงแสน (มีอายุราวพุทธศตวรรษที่ 11-16) ซึ่งเป็นเพียงเมืองเล็ก ๆ สันนิษฐานว่าน่าจะมีฐานะเป็นเมืองบริวารของเมืองนครไชยศรีมากกว่าจะเป็นเมืองที่ตั้งอยู่อย่างอิสระ เป็นเมืองโบราณสมัยทวารวดีที่มีขนาดเล็กและตั้งอยู่ไม่ไกลจากเมืองนครไชยศรี ตั้งอยู่กึ่งกลางระหว่างเมืองใหญ่ 2 เมือง คือเมืองอู่ทองและเมืองนครไชยศรี ปัจจุบันบริเวณเมืองเก่ากำแพงแสนเป็นพื้นที่ของกรมป่าไม้ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
อำเภอกำแพงแสนได้ตั้งขึ้นครั้งแรกที่วัดห้วยพระ ตำบลห้วยพระ อำเภอดอนตูม โดยใช้ชื่อว่า อำเภอกำแพงแสน ตั้งตามชื่อเมืองโบราณ ต่อมาเมื่อประสพภัยแล้งไม่สะดวกในการสัญจรเพราะในอดีตใช้เรือเป็นหลัก จึงได้ย้ายที่ว่าการอำเภอใหม่จากวัดห้วยพระไปที่ชายทุ่งสามแก้ว ห่างจากที่ตั้งเดิมไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือประมาณ 1 กิโลเมตร และได้เปลี่ยนชื่ออำเภอกำแพงแสน มาเป็น "อำเภอนาถอำนวย" หรือชาวบ้านเรียกตามชื่อหมู่บ้านว่า "อำเภอสามแก้ว" ตั้งอยู่จนถึงปี พ.ศ. 2446 ก็ได้เปลี่ยนชื่อกลับเป็น "อำเภอกำแพงแสน"
ในวันที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2490 ได้ย้ายที่ว่าการอำเภอกำแพงแสน จากที่ตั้งชายทุ่งสามแก้ว มาตั้งที่ว่าการอำเภอใหม่ริมคลองท่าสาร-บางปลา บริเวณบ้านยาง ติดถนนมาลัยแมน (ถนนนครปฐม-สุพรรณบุรี) หมู่ที่ 6 ตำบลทุ่งกระพังโหม ห่างจากที่ตั้งเดิมไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือประมาณ 14 กิโลเมตร และเมื่อปี พ.ศ. 2532 ได้ย้ายที่ว่าการอำเภอกำแพงแสนไปสร้างที่ว่าการอำเภอหลังใหม่ ณ ที่ดินที่ราษฎรได้บริจาคให้ริมถนนมาลัยแมน ห่างจากที่ตั้งเดิมไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ประมาณ 2 กิโลเมตร ตรงข้ามโรงเรียนกำแพงแสนวิทยา ส่วนที่ตั้งเดิมได้ใช้เป็นสำนักงานเทศบาลตำบลกำแพงแสน
วันที่ 11 ตุลาคม 2446 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอสามแก้ว เป็น อำเภอกำแพงแสน
วันที่ 7 มีนาคม 2479 ตั้งตำบลทุ่งลูกนก แยกออกจากตำบลทุ่งขวาง
วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลห้วยด้วน แยกออกจากตำบลห้วยพระ ตั้งตำบลห้วยขวาง แยกออกจากตำบลลำเหย ตั้งตำบลดอนรวก แยกออกจากตำบลดอนพุทรา ตั้งตำบลบ้านหลวง แยกออกจากตำบลดอนพุทรา
วันที่ 26 มกราคม 2500 จัดตั้งสุขาภิบาลกำแพงแสน ในท้องที่หมู่ 5–6 ของตำบลทุ่งกระพังโหม
วันที่ 8 กันยายน 2502 โอนพื้นที่ตำบลสระสี่มุม ตำบลกระตีบ และพื้นที่หมู่ 1-4, 6-10 (ในขณะนั้น) ของตำบลดอนข่อย อำเภอบางเลน มาขึ้นกับอำเภอกำแพงแสน
วันที่ 29 ธันวาคม 2502 โอนพื้นที่หมู่ 5 (ในขณะนั้น) ของตำบลดอนข่อย อำเภอกำแพงแสน ไปตั้งเป็นหมู่ 15 ของตำบลหินมูล อำเภอบางเลน
วันที่ 1 มกราคม 2509 แยกพื้นที่ตำบลสามง่าม ตำบลห้วยพระ ตำบลลำเหย ตำบลดอนพุทรา ตำบลบ้านหลวง ตำบลดอนรวก และตำบลห้วยด้วน ของอำเภอกำแพงแสน ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอดอนตูม และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอกำแพงแสน
วันที่ 31 มกราคม 2510 ตั้งตำบลสระพัฒนา แยกออกจากตำบลสระสี่มุม
วันที่ 14 มีนาคม 2510 จัดตั้งสุขาภิบาลสามง่าม ในท้องที่ตั้งกิ่งอำเภอดอนตูม หมู่ 1-15 ตำบลสามง่าม
วันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2511 ตั้งตำบลทุ่งบัว แยกออกจากตำบลทุ่งขวาง
วันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2512 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอดอนตูม อำเภอกำแพงแสน เป็น อำเภอดอนตูม
วันที่ 21 ตุลาคม 2531 ตั้งตำบลห้วยหมอนทอง แยกออกจากตำบลทุ่งขวาง
วันที่ 18 ตุลาคม 2532 ตั้งตำบลห้วยม่วง แยกออกจากตำบลกระตีบ
วันที่ 12 กันยายน 2533 ตั้งตำบลกำแพงแสน แยกออกจากตำบลทุ่งกระพังโหม
วันที่ 23 พฤษภาคม 2534 ตั้งตำบลรางพิกุล แยกออกจากตำบลทุ่งบัว
วันที่ 15 มกราคม 2536 ตั้งตำบลหนองกระทุ่ม แยกออกจากตำบลทุ่งลูกนก
วันที่ 16 สิงหาคม 2536  ตั้งตำบลวังน้ำเขียว แยกออกจากตำบลทุ่งกระพังโหม
วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลกำแพงแสน เป็น เทศบาลตำบลกำแพงแสน ด้วยผลของกฎหมาย


== การแบ่งเขตการปกครอง ==
===  การปกครองส่วนภูมิภาค ===
อำเภอกำแพงแสนแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 15 ตำบล 204 หมู่บ้าน ได้แก่
{| class="wikitable"
!ลำดับ
!อักษรไทย
!อักษรโรมัน
!จำนวนหมู่บ้าน
!จำนวนประชากร(ธันวาคม 2565)
|-
|1.
|ทุ่งกระพังโหม
|Thung Kraphanghom
|
|
|-
|2.
|กระตีบ
|Kratip
|
|
|-
|3.
|ทุ่งลูกนก
|Thung Luk Nok
|
|
|-
|4.
|ห้วยขวาง
|Huai Khwang
|
|
|-
|5.
|ทุ่งขวาง
|Thung Khwang
|
|
|-
|6.
|สระสี่มุม
|Sa Si Mum
|
|
|-
|7.
|ทุ่งบัว
|Thung Bua
|
|
|-
|8.
|ดอนข่อย
|Don Khoi
|
|
|-
|9.
|สระพัฒนา
|Sa Phatthana
|
|
|-
|10.
|ห้วยหมอนทอง
|Huai Mon Thong
|
|
|-
|11.
|ห้วยม่วง
|Huai Muang
|
|
|-
|12.
|กำแพงแสน
|Kamphaeng Saen
|
|
|-
|13.
|รางพิกุล
|Rang Phikun
|
|
|-
|