pythainlp/thai-open-data-go-th huggingface dataset:
ย่านชุมชนเก่า: พระบาทห้วยต้ม
ที่อยู่: ตำบลตะเคียนปม อำเภอทุ่งหัวช้าง จังหวัดลำพูน ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: พระบาทห้วยต้ม เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนความทรงจำ และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวกะเหรี่ยง เผ่าสะกอว์ละ เผ่าโปว์ มีความเชื่อว่าเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์มาแต่โบราณ ถูกเรียกว่า ห้วยข้าวต้ม หรือห้วยต้มข้าว ลักษณะภูมิประเทศ ประกอบด้วย 7 หมู่บ้าน ตั้งอยู่บนพื้นที่ราบ มีความลาดชันเล็กน้อย พื้นดินมีลักษณะเป็นดินร่วนปนทราย ลึกลงไปเป็นศิลาแลง มีแม่น้ำไหลผ่านทั้ง 4 ทิศทาง พื้นที่อยู่อาศัยมีการใช้เอกลักษณ์ดั้งเดิมของกะเหรี่ยงในการปลูกบ้าน โดยมีลักษณะเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัส และมีขนาดของแปลงเท่ากันหมด คือ 4 ไร่ โดยใช้ถนนกว้าง 6 เมตร ตัดผ่านเป็นการแบ่งอาณาเขต และใช้พื้นที่ครัวเรือนละ 2 งาน โดยสร้างแบบถาวรยกพื้นต่ำและมุงหลังคาด้วยหญ้าคา ฝาทำด้วยไม้ไผ่ ส่วนใหญ่ปลูกข้าวไร่และข้าวนาดำ และปลูกพืชเศรษฐกิจในช่วงฤดูหนาว เช่น ดอกดาวเรือง นอกจากนี้ยังประกอบอาชีพทอผ้า จักสาน ทำเครื่องเงิน ตีเหล็ก และฟันศิลาแลง
ย่านชุมชนเก่า: วัดบ้านปาง
ที่อยู่: ตำบลศรีวิชัย อำเภอลี้ จังหวัดลำพูน ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: วัดบ้านปาง เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนความทรงจำ และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวไทยอง เป็นหมู่บ้านเก่าแก่ของอำเภอลี้ ผู้ก่อตั้งบ้านปางคือ หมื่นผาบ  เดิมทีสันนิษฐานว่า มีกลุ่มผู้เดินทางมาจากลำพูนจะมาอำเภอลี้ และมาแวะพัก เนื่องจากมืดค่ำจึงจัดทำป๋าง (เพิงพักชั่วคราว) สำหรับพักค้างคืน แล้วจึงเดินทางต่อ ต่อมามีคนมาอยู่อาศัยมากจึงตั้งเป็นหมู่บ้านขึ้น การเรียกชื่อจึงเพี้ยนจากบ้านป๋าง เป็นบ้านปางในปัจจุบัน ลักษณะภูมิประเทศ เป็นพื้นที่ราบลุ่มในหุบเขา ประกอบด้วย 3 หมู่บ้าน คือ บ้านปาง บ้านศรีบุญเรือง และบ้านบารมีศรีวิชัย มีบ้านเรือนรูปแบบสถาปัตยกรรมไทยองอยู่หลายหลัง และมีวัดบ้านปาง เป็นวัดซึ่งครูบาศรีวิชัยบวชเรียนเป็นวัดแรก ภายในบริเวณวัดร่มรื่นด้วยต้นไม้น้อยใหญ่ มีโบสถ์วิหารสวยงาม พิพิธภัณฑ์อัฐบริขาร ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพโดยการเลี้ยงช้าง วัว ควาย และทำไร่ และเป็นสถานที่ท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เพื่อเที่ยวชมนกยูงจำนวนมากของหมู่บ้าน
ย่านชุมชนเก่า: บ้านห้วยไซกลาง
ที่อยู่: ตำบลห้วยหยาบ อำเภอบ้านธิ จังหวัดลำพูน ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านห้วยไซกลาง เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวไทยอง แต่เดิมเกิดจากชาวไทลื้อที่อาศัยอยู่สิบสองปันนาและอพยพมาตั้งถิ่นฐานใหม่ในบริเวณปัจจุบัน โดยไม่ปรากฏหลักฐานว่าสร้างมานานเท่าไหร่ แต่คาดว่าน่าจะนับ 100 ปี แต่เดิมชื่อบ้านห้วยใส่ และเรียกเพี้ยนมาเป็นห้วยไซ ลักษณะภูมิประเทศ ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของอำเภอบ้านธิ ลักษณะของชุมชนเป็นที่ราบลุ่ม และที่ราบเชิงเขาในบางส่วน เนื้อที่ของชุมชนประมาณ 28 ไร่ ดินมีลักษณะเป็นดินเหนียวปนทราย มีจำนวนบ้านเรือน 1,000 กว่าหลังคาเรือน มีทั้งหมด 6 หมู่บ้าน และมีบ้านเก่าของชุมชนสร้างเมื่อปี พ.ศ. 2497 อยู่หลายหลัง บริเวณบ้านมียุ้งข้าวเก่า และมีโรงบ่มใบยาสูบ โดยมีเตาบ่มทั้งหมดกว่า 200 เตา ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม โรงบ่มใบยาสูบ และทำน้ำหนังควายซึ่งเป็นอาหารท้องถิ่นซึ่งเป็นภูมิปัญญาดั้งเดิม
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดริมยม
ที่อยู่: ตำบลกง อำเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: ตลาดริมยม เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนริมน้ำ และชุมชนตลาด ปัจจุบันตลาดอาจไม่ครึกครื้นเหมือนก่อน เพราะตัวอำเภอที่เคยตั้งอยู่บนเกาะถูกย้ายออกไปตั้งให้ติดกับเส้นทางคมนาคมด้านนอก ทำให้ตลาดแห่งนี้กลายเป็นตลาดเก่ามีสภาพเกือบร้าง จนเมื่อเร็ว ๆ นี้ ชาวบ้านกลับมาพูดคุยกันว่า น่าจะฟื้นอดีตแห่งความรุ่งเรืองนั้นขึ้นมา จึงชักชวนกันเปิดตลาดริมยมเมื่อปี พ.ศ. 2437 โดยมีเทศบาลตำบลกงไกรลาศเป็นโต้โผใหญ่ ซึ่งปี พ.ศ. 2437 ก็คือปีที่กงไกรลาศได้รับการสถาปนาให้เป็นอำเภอ ลักษณะภูมิประเทศ เป็นชุมชนตั้งอยู่ติดแม่น้ำยมทางด้านทิศเหนือ โดยมีการขยายตัวในแนวแกน เหนือ-ใต้ ไปจนจรดถนนสายหลัก เป็นย่านพาณิชยกรรมในระดับอำเภอ ประกอบด้วยเรือนแถวไม้สูงสองชั้น สลับบ้านเดี่ยวไม้ องค์ประกอบอื่น ๆ อาทิ ตลาดขายปลา และท่าเรือ แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ของท้องถิ่นและวิถีชีวิตทางการประมง เป็นท่าขึ้นปลาน้ำจืด และมีการรับปลาไว้แล้วมีรถมารับไปขายต่อ ชุมชนยังอยู่ริมน้ำทำอาชีพประมง ส่วนที่อยู่ริมถนนจะมีอาชีพค้าขายเพราะเป็นหนึ่งในอำเภอที่ต้องพบเจอกับสถานการณ์น้ำหลากแทบทุกปี ซึ่งกงไกรลาศถือเป็นตลาดปลาที่ใหญ่ที่สุดในสุโขทัย และยังเป็นตลาดปลาแห่งแรกในประเทศไทยด้วย โดยมีการซื้อขายกันอยู่ในบริเวณบ้านเรือนไม้เก่าริมแม่น้ำยม ที่เรียกว่า "ท่าเรือบ้านกง"
ย่านชุมชนเก่า: ศรีสำโรง
ที่อยู่: ตำบลศรีสำโรง อำเภอศรีสำโรง จังหวัดสุโขทัย ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: ศรีสำโรง เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนริมน้ำ และชุมชนตลาด ลักษณะภูมิประเทศ เป็นชุมชนที่ทอดตัวอยู่ด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ของริมน้ำน่าน เป็นพื้นที่ราบลุ่มน้ำท่วมถึง มีอาคารเกือบทั้งหมดเป็นอาคารเรือนแถวไม้ 2 ชั้น เป็นย่านพาณิชยกรรมดั้งเดิม ที่เจริญมาจากการค้าขายและขนส่งสินค้าทางน้ำ เป็นศูนย์กลางเชื่อมโยงการแลกเปลี่ยนซื้อขายสินค้าเกษตร ระหว่างพื้นที่เพาะปลูกกับอำเภออื่น ๆ ภายหลังเมื่อมีการตัดถนน การค้าขายในชุมชนก็ซบเซาลง ส่วนใหญ่ชาวไทยเชื้อสายจีน
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดใต้สวรรคโลก
ที่อยู่: ตำบลเมืองสวรรคโลก อำเภอสวรรคโลก จังหวัดสุโขทัย ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: ตลาดใต้สวรรคโลก เป็นชุมชนโดยรอบทางรถไฟ ชุมชนริมน้ำ และชุมชนตลาด สวรรคโลกนั้นเป็นหัวเมืองใหญ่ที่เจริญเติบโตมาช้านาน แต่ชุมชนตลาดใต้สวรรคโลกเป็นชุมชนที่เจริญเติบโตเป็นย่านพาณิชยกรรมจากฐานการเข้ามาของระบบรถไฟ กล่าวคือ เมื่อเกิดทางรถไฟสายเหนือขึ้น ชุมชนได้กลายมามีบทบาทในความเป็นย่านการค้าสำคัญของอำเภอ ลักษณะภูมิประเทศ เป็นชุมชนพาณิชยกรรมขนาดใหญ่และเก่าแก่แห่งหนึ่งของ จังหวัดสุโขทัย โดยตั้งอยู่ระหว่างแม่น้ำน่าน ทางทิศตะวันตกและสถานีรถไฟสวรรคโลกในด้านทิศตะวันออก ประกอบด้วยกลุ่มอาคารพาณิชยกรรมที่เป็นเรือนแถวไม้ สลับกับตึกแถวในรูปแบบสถาปัตยกรรมยุคโมเดิร์น กระจายตัวอยู่ในแนวขนานกันระหว่างแม่น้ำน่านและสถานีรถไฟสวรรคโลก เป็นย่านการค้าที่สำคัญที่สุดของอำเภอสวรรคโลก ที่รวมสินค้าหลากหลายประเภท ได้แก่ ร้านค้าปลีก ร้านขายทอง ตลาดสด เป็นต้น
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนสถานีรถไฟศรีนคร/บ้านปลายราง
ที่อยู่: ตำบลศรีนคร อำเภอศรีนคร จังหวัดสุโขทัย ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนสถานีรถไฟศรีนคร/บ้านปลายราง เป็นชุมชนโดยรอบทางรถไฟ ชุมชนริมน้ำ และชุมชนตลาด ลักษณะภูมิประเทศ เป็นชุมชนพาณิชยกรรมระดับอำเภอ โดยตั้งอยู่ระหว่างแม่น้ำน่านทางทิศตะวันตกและสถานีรถไฟคลองมะพลับในด้านทิศใต้ ประกอบด้วยกลุ่มอาคารพาณิชยกรรมที่เป็นเรือนแถวไม้ 2 ชั้น มีลักษณะกายภาพที่สมบูรณ์ กระจายตัวอยู่ในแนวขนานกันระหว่างแม่น้ำน่านและสถานีรถไฟคลองมะพลับ ชุมชนบ้านปลายรางเป็นชุมชนพาณิชยกรรม ที่รวมสินค้าหลากหลายประเภท ได้แก่ ร้านค้าปลีก ร้านขายทอง ตลาดสด เป็นต้น แต่ปัจจุบันได้มีการทิ้งร้างพื้นที่พาณิชยกรรมจำนวนมาก เนื่องจากเศรษฐกิจซบเซาจากการย้ายออกของประชาชน
ย่านชุมชนเก่า: บ้านด่านลานหอย
ที่อยู่: ตำบลลานหอย อำเภอบ้านด่านลานหอย จังหวัดสุโขทัย ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: บ้านด่านลานหอย เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนความทรงจำ คนกลุ่มแรกที่มาก่อตั้งหมู่บ้าน เป็นคนดั้งเดิมมาตั้งแต่สมัยโบราณซึ่งอาศัยอยู่ที่บ้านลานหอยและบ้านเชิงคีรี ชื่อเดิมของชุมชนนี้ชื่อ "บ้านด่าน" กับ "บ้านลานหอย" เมื่อมีการแบ่งพื้นที่อำเภอเมืองสุโขทัยตั้งเป็นกิ่งอำเภอ จึงนำเอาชื่อหมู่บ้านเก่าแก่ที่สุดมารวมกันเป็นชื่ออำเภอ จึงได้กลายไปเป็น "บ้านด่านลานหอย" ลักษณะภูมิประเทศเป็นพื้นที่ราบ อยู่ทางทิศตะวันตกของอุทยานแห่งชาติรามคำแหง มีแนวเขาขนาดเล็กผ่ากลางตำบลในแนวเหนือ-ใต้ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่เกษตร ทำนา ไร่ สวน พื้นที่เขามีสภาพตามธรรมชาติ โดยทั่วไปมีลักษณะสถาปัตยกรรมเป็นบ้านไม้สองชั้นทรงจั่ว รายรอบด้วยบริเวณซึ่งเป็นสวนครัวและอาหารตามแบบฉบับของวิถีเกษตร โดยทั่วไปประกอบอาชีพทำนา และทำไร่
ย่านชุมชนเก่า: บ้านทุ่งหลวง
ที่อยู่: ตำบลทุ่งหลวง อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: บ้านทุ่งหลวง เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนกลุ่มอาชีพเฉพาะ ตั้งอยู่ทางใต้สุดของจังหวัดสุโขทัย เป็นพื้นที่ราบ มีอุทยานแห่งชาติรามคำแหงอยู่ในซีกทิศตะวันตกของอำเภอ นอกนั้นที่เหลือทั้งหมด ประมาณร้อยละ 75 เป็นพื้นที่เกษตรกรรม มีพื้นที่เก็บน้ำขนาดใหญ่ ชื่อว่า "คลองข้างใน" อยู่กลางอำเภอข้างพื้นที่อุทยาน มีลักษณะเป็นเรือนเดี่ยวไม้ แทรกตัวอยู่ตามพื้นที่เกษตรกรรม มีเครื่องปั้นดินเผาที่มีชื่อเสียง เป็นส่วนหนึ่งของแหล่งอารยธรรมสังคโลกอันเลื่องชื่อของสุโขทัย พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นหมู่บ้านเกษตรดั้งเดิม วิถีชีวิตแบบเดิม
ย่านชุมชนเก่า: ศรีสัชนาลัย
ที่อยู่: ตำบลศรีสัชนาลัย อำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: ศรีสัชนาลัย เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนริมน้ำ และชุมชนกลุ่มอาชีพเฉพาะ ไม่ทราบที่มาการก่อตั้งที่แน่ชัด แต่มีลักษณะเป็นชุมชนที่อยู่รอบโบราณสถานร้าง โดยส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ตั้งอยู่ทางตอนเหนือของจังหวัดสุโขทัย มีลักษณะเป็นที่ราบบริเวณแม่น้ำยม มีลักษณะเป็นเรือนไม้เกาะกลุ่มกันเป็นหมู่บ้าน ตามลักษณะของหมู่บ้านเกษตรกรรมแบบดั้งเดิม โดยรอบโบราณสถานและเมืองเก่า ในสมัยก่อนชุมชนประกอบอาชีพเกษตรกรรม เนื่องจากอยู่ในบริเวณเมืองเก่า และในเขตใกล้กับอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย ทำให้บางส่วนเปลี่ยนไปประกอบอาชีพค้าขาย และธุรกิจท่องเที่ยวมากขึ้น
ย่านชุมชนเก่า: บ้านหาดเสี้ยว
ที่อยู่: ตำบลหาดเสี้ยว อำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: บ้านหาดเสี้ยว เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนกลุ่มอาชีพเฉพาะ และชุมชนชาติพันธุ์ของกลุ่มลาวพวน เป็นชุมชนหมู่บ้านตั้งอยู่บนถนนสาย 101 มีลักษณะเป็นกลุ่มบ้านความหนาแน่นไม่มาก รูปแบบอาคารเป็นหมู่บ้านลาวพวน ในลักษณะบ้านไม้สองชั้น มีลานบ้านอยู่โดยรอบ ใต้ถุนบ้านเป็นพื้นที่วางกี่ทอผ้า ซึ่งสะท้อนให้เห็นลักษณะความสัมพันธ์ของอาชีพและการใช้ที่ว่าง เป็นหมู่บ้านเกษตรกรรม มีอาชีพและฐานทางวัฒนธรรมที่เลี่องชื่อได้แก่ การทอผ้า โดยเฉพาะผ้าตีนจกบ้านหาดเสี้ยว ซึ่งเป็นงานหัตถกรรมทอผ้าพื้นที่สำคัญและโดดเด่นที่หนึ่งของประเทศ
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบ้านคุ้งตะเภา
ที่อยู่: ตำบลคุ้งตะเภา อำเภอเมืองอุตรดิตถ์ จังหวัดอุตรดิตถ์ ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบ้านคุ้งตะเภา เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนริมน้ำ และชุมชนความทรงจำ เป็นพื้นที่ซึ่งอยู่ริมน้ำ เป็นพื้นที่ลาดน้อย ใช้ทำการเกษตร ริมน้ำมีกิจกรรมที่เกี่ยวกับการเพาะปลูก ได้แก่ สวนผัก และสวนผลไม้ โดยมีกลุ่มที่อยู่อาศัยห่างออกมาเป็นลักษณะที่ราบสูง เหมาะกับการตั้งบ้านเรือน เนื่องจากพื้นที่ริมน้ำประสบปัญหาน้ำท่วมซ้ำซากุ กลุ่มอาคารเรือนไทยภาคกลางโบราณที่ยังคงคุณสมบัติการใช้วัสดุเดิมที่มีการดูแลรักษาอยู่ในสภาพดี ได้แก่ กระเบื้องหลังคาว่าว ผนัง และเสาไม้ ที่ยังปรากฏฝีมือช่างสมัยก่อน โดยพบว่าบ้านเหล่านี้กระจายตลอดริมน้ำเจ้าพระยาควบคู่กับภูมิทัศน์ที่มีการใช้สอยเพื่อการเกษตรและเป็นพื้นที่รับน้ำ (Watershed) ในฤดูน้ำหลาก เป็นย่านชุมชนเก่าที่ใช้ประโยชน์เพื่อการพักอาศัยมายาวนาน ผู้อาศัยในรุ่นปัจจุบัน และลูกหลานคนในชุมชน ปัจจุบันทำอาชีพนอกภาคเกษตร อาทิ รับราชการ ค้าขาย พนักงานบริษัท
ย่านชุมชนเก่า: พระฝางสว่างบุรีมุณีนาถ
ที่อยู่: ตำบลผาจุก อำเภอเมืองอุตรดิตถ์ จังหวัดอุตรดิตถ์ ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: พระฝางสว่างบุรีมุณีนาถ เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนความทรงจำ และชุมชนโดยรอบโบราณสถาน เมืองฝางเป็นเมืองหน้าด่านให้สุโขทัย เคยเป็นชุมนุมที่สำคัญและมีประวัติศาสตร์ต่อเนื่อง ยุคต้นของอาณาจักรธนบุรี เป็นชุมชนที่ตั้งอยู่ขนานไปตามแม่น้ำน่านในแนวตะวันออก-ตะวันตก สภาพพื้นที่เป็นที่ราบลุ่มริมแม่น้ำ ชุมชนที่อาศัยอยู่โดยรอบวัดพระฝางสว่างบุรีมุณีนาท เป็นโบราณสถานสำคัญคู่เมืองอุตรดิตถ์ บ้านเรือนที่อยู่โดยรอบเป็นบ้านไม้สองชั้น มีระเบียงด้านหน้า ภายในบริเวณรอบอาคารมีสวนครัว มีฐานเศรษฐกิจด้านการเกษตรโดยรอบโบราณสถานที่สำคัญ
ย่านชุมชนเก่า: บ้านท่าเสา
ที่อยู่: ตำบลท่าเสา อำเภอเมืองอุตรดิตถ์ จังหวัดอุตรดิตถ์ ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านท่าเสา เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนริมน้ำ และชุมชนโดยรอบทางรถไฟ เป็นชุมชนที่ทอดตัวขนานทางรถไฟในทิศตะวันออก-ตก และขนานกับแม่น้ำน่านทางทิศเหนือ โดยเจริญขึ้นมาจากการเป็นชุมทางการค้าขายระหว่างพื้นที่ภาคเหนือและภาคกลางในอดีต จากลักษณะทางภูมิศาสตร์ที่มีเส้นทางคมนาคมได้หลากหลายเช่นนี้ ทำให้ชุมชนท่าเสาเกิดเป็นเมืองที่เจิรญเติบโตขึ้นตามลำดับกายภาพสำคัญ ชุมชนท่าเสาประกอบด้วยกลุ่มอาคารแถวไม้สูงสองชั้นที่มีความหนาแน่น ขนาบด้วยแม่น้ำน่านและทางรถไฟ โดยเกิดเป็นชุดห้องแถวขนานตลอดเส้นถนนที่เชื่อมระหว่างแม่น้ำกับทางรถไฟ เป็นย่านการค้าที่สำคัญระดับตำบล เป็นศูนย์กลางการบริการ และการให้บริการสินค้าหลากหลายชนิด อาทิ ตลาดสด ร้านค้าปลีก
ย่านชุมชนเก่า: ทุ่งยั้ง
ที่อยู่: ตำบลทุ่งยั้ง อำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ทุ่งยั้ง เป็นชุมชนความทรงจำ และชุมชนโดยรอบโบราณสถาน เมืองทุ่งยั้งเป็นเมืองเก่าสมัยสุโขทัยและมีเมืองซ้อนกันอีกเมืองหนึ่ง ซึ่งเรียกว่า "เวียงเจ้าเงาะ" โดยเมืองทุ่งยั้งเดิมเป็นเมืองขึ้นของเมืองพิชัย แต่ต่อมา แม่น้ำน่านเกิดเปลี่ยนเส้นทางน้ำ ทำให้เมืองทุ่งยั้งเกิดความแห้งแล้งชาวบ้านจึงอพยพออกจากพื้นที่ไปอาศัยในแถบ บางโพ-ท่าอิฐแทน ทำเมืองทุ่งยั้งกลายเป็นเมืองร้าง และพังทลายลงในที่สุด คงเหลือไว้แต่พระธาตุทุ่งยั้งเพียงอย่างเดียวที่ยังหลงเหลืออยู่ว่าเป็นเมืองโบราณ เป็นชุมชนที่ตั้งอยู่โดยรอบโบราณสถาน ขนานไปตามแม่น้ำน่านในแนวตะวันออก-ตะวันตก สภาพพื้นที่เป็นที่ราบลุ่มแม่น้ำ ชุมชนที่ตั้งบ้านเรือนโดยรอบพระบรมธาตุทุ่งยั้ง ส่วนใหญ่เป็นบ้านไม้สองชั้น เป็นชุมชนที่มีฐานเศรษฐกิจด้านการเกษตรโดยรอบโบราณสถานที่สำคัญ
ย่านชุมชนเก่า: ด่านนาขาม
ที่อยู่: ตำบลบ้านด่านนาขาม อำเภอเมืองอุตรดิตถ์ จังหวัดอุตรดิตถ์ ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ด่านนาขาม เป็นชุมชนเกษตรกรรม ตำบลบ้านด่านนาขาม มีประวัติความเป็นมาที่ยาวนานตำบลหนึ่ง ซึ่งเดิมพื้นที่แห่งนี้เคยเป็นที่อาศัยของพวกขอม พม่า สมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย ไทยได้เสียกรุงศรีอยุธยาแก่พม่า ครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2310 ตรงกับปีขาล และสมเด็จพระเจ้าตากสินทรงกอบกู้เอกราชได้สำเร็จ และทรงตั้งกรุงธนบุรีเป็นราชธานี หลังจากนั้นได้ส่งคนกลุ่มหนึ่งมาเฝ้ารักษาด่าน ต่อมามีผู้มาตั้งบ้านเรือนอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก และได้ตั้งชื่อว่า "บ้านด่านนาขาม" ตามลักษณะภูมิประเทศที่มีต้นมะขามขนาดใหญ่ขึ้นอยู่บนจอมปลวกบริเวณหน้าวัดซึ่งเป็นที่นา มีสภาพภูมิประเทศทั่วไปแบ่งเป็น 2 ลักษณะ คือ พื้นที่ราบสูงสลับกับภูเขาในตอนเหนือของตำบล และพื้นที่ราบในตอนใต้ของตำบล หมู่บ้านตั้งอยู่ในบริเวณพื้นที่ราบ มีการทำเกษตรกรรมบริเวณรอบชุมชน พื้นที่ราบสูงในตอนบนมีสภาพเป็นป่าตามธรรมชาติ มีบ้านไม้เก่าทรงจั่ว มีความสูงสองชั้นสลับสวนบ้าน ความหนาแน่นต่ำ ปัจจุบันเป็นหมู่บ้านที่ทำสวนแบบดั้งเดิม อยู่บนเขารอยต่อระหว่าง 2 จังหวัด ผลผลิตขึ้นชื่อ ได้แก่ ลองกอง ทุเรียนหลงลับแล หลินลับแล ปัจจุบันชาวบ้านจะทำสวนผลไม้บนภูเขา และใช้มอเตอร์ไซค์ขึ้นไปขนผลไม้ลงมาขาย
ย่านชุมชนเก่า: เมืองลับแล
ที่อยู่: ตำบลศรีพนมมาศ อำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: เมืองลับแล เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนตลาด และชุมชนความทรงจำ บรรยากาศทั่วไปเยือกเย็นยามพลบค่ำ ดวงอาทิตย์ ไม่ทันตกดิน ก็มืดแล้ว เพราะมีดอยม่อนฤๅษีสูงใหญ่เป็นฉากกั้นแสงอาทิตย์ ป่าบริเวณนี้เรียกว่า "ป่าลับแลง" ต่อมาจึงเพี้ยนเป็นคำว่า "ลับแล" บริเวณที่เป็นที่มาของชื่อ "ลับแล" คือ ห้าตำบลด้านเหนืออำเภอลับแล ตำบลชัยจุมพล ตำบลศรีพนมมาศ ตำบลฝายหลวง ตำบลแม่พูล ตำบลนานกกก ชาวลับแลมีอาชีพทำสวนทุเรียน สวนลางสาดบนภูเขา ผู้ชายใช้ชีวิตส่วนใหญ่ ดูแลสวน ทิ้งลูกหลานอยู่ที่บ้าน ใครผ่านไป ก็เจอแต่ผู้หญิง นี่ก็คือที่มาของฉายา "เมืองแม่ม่าย" เป็นชุมชนที่อยู่ในชายป่าเดิม ห่างไกลกับแหล่งน้ำผิวดิน เป็นที่ราบเชิงเชา บ้านเรือนกระจายแทรกตัวอยู่กับพื้นที่ เป็นอาคารบ้านเดี่ยว กระจายตัวสลับพื้นที่ว่างและสวน เป็นชุมชนที่อยู่อาศัยมีลักษณะเป็นบ้านไม้สองชั้น มีการใช้พื้นที่โดยรอบที่พักอาศัยเป็นส่วนหนึ่งของการแปรรูปสินค้าเกษตรพื้นบ้าน ในชุมชนมีการใช้พื้นที่พักอาศัยประกอบอาชีพและอุตสาหกรรมเกษตรในครัวเรือน อาทิ การปลูกหอมแดง
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดสถานีรถไฟเมืองพิชัย/ชุมชนหลักเมือง
ที่อยู่: ตำบลในเมือง อำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์ ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ตลาดสถานีรถไฟเมืองพิชัย/ชุมชนหลักเมือง เป็นชุมชนตลาด ชุมชนความทรงจำ และชุมชนโดยรอบทางรถไฟ โดยมีตำนานของพระยาพิชัยดาบหัก ชุมชนตลาดเมืองพิชัยเป็นชุมชนที่ทอดตัวอยู่ด้านทิศตะวันออกของริมน้ำน่าน คู่ขนานกับทางรถไฟในด้านทิศตะวันตก เป็นพื้นที่ราบลุ่มน้ำท่วมถึง อาคารเกือบทั้งหมดเป็นอาคารเรือนแถวไม้ 2 ชั้น เป็นย่านพาณิชยกรรมดั้งเดิม ที่เจริญมาจากการค้าขายและขนส่งสินค้าทางน้ำและเส้นทางการเดินรถไฟ เป็นศูนย์กลางเชื่อมโยงการแลกเปลี่ยนซื้อขายสินค้าเกษตร ระหว่างพื้นที่เพาะปลูกกับอำเภออื่น ๆ ภายหลังเมื่อมีการตัดถนน การค้าขายในชุมชนก็ซบเซาลง
ย่านชุมชนเก่า: เรือนแพริมน้ำสะแกกรัง
ที่อยู่: ตำบลสะแกกรัง อำเภอเมืองอุทัยธานี จังหวัดอุทัยธานี ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: เรือนแพริมน้ำสะแกกรัง เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนริมน้ำ โดยตั้งอยู่ในลำน้ำของแม่น้ำสะแกกรังช่วงอำเภอเมืองอุทัยธานี ชุมชนเป็นบ้านเรือนที่อยู่อาศัยอยู่ในแม่น้ำ มีลักษณะเป็นบ้านเรือนแพ ประกอบด้วยเรือนหลัก และเรือนเล็ก ซึ่งเป็นที่ประกอบอาหารและห้องน้ำปัจจุบันหลงเหลือน้อย เดิมเป็นชุมชนที่ค้าขายในลำน้ำ เป็นศูนย์กลางการค้าระหว่าง อำเภอต่างๆ ของจังหวัดอุทัยธานี สินค้าที่นำมาขายมีข้าว สัตว์ป่า และของป่า ปัจจุบันเป็นย่านการค้าและตลาดสด
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดบ้านเก่าสะแกกรัง (ตรอกโรงยา)
ที่อยู่: ตำบลอุทัยใหม่ อำเภอเมืองอุทัยธานี จังหวัดอุทัยธานี ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: ตลาดบ้านเก่าสะแกกรัง (ตรอกโรงยา) เป็นชุมชนตลาด และชุมชนริมน้ำ ประกอบด้วยกลุ่มอาคารพาณิชยกรรมที่เป็นเรือนแถวไม้ขนาดยาว และกลุ่มอาคารพาณิชยกรรม 2-3 ชั้น บริเวณทางตะวันตกของแม่น้ำสะแกกรัง ถนนคนเดินตรอกโรงยาเป็นถนนคนเดินเล็ก ๆ ที่มีระยะทางเพียง 150 เมตรเท่านั้น สองข้างทางเรียงรายด้วยบ้านไม้โบราณที่ยังคงสภาพเดิมไว้ไม่เปลี่ยนแปลง ถนนหนทางถูกจับจองเป็นพื้นที่ตั้งของร้านรวงต่าง ๆ ตั้งแต่ร้านแบกับดิน แผงลอย ไปจนถึงร้านค้าขนาดใหญ่ที่ยึดเอาบริเวณชั้นล่างของบ้านเปิดเป็นร้านขายของ เป็นย่านการค้าที่สำคัญที่สุดของเมืองอุทัยธานี ที่รวมสินค้าหลากหลายประเภท ได้แก่ ร้านค้าปลีก ร้านขายทอง ตลาดสด เป็นต้น ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยเชื้อสายจีน
ย่านชุมชนเก่า: บ้านเก่า
ที่อยู่: ตำบลบ้านเก่า อำเภอหนองฉาง จังหวัดอุทัยธานี ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: บ้านเก่า เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของชุมชนมอญ และเป็นศูนย์กลางของการจัดประเพณีของคนมอญ องค์ประกอบทางภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรมของสังคมเกษตรกรรม ได้แก่พื้นที่ปลูกข้าว และองค์ประกอบของวัฒนธรรมมอญ ได้แก่ วัดใหญ่ โดยมีกิจกรรมทางวัฒนธรรมที่เชื่อมโยงระหว่าง พื้นที่เกษตรกรรม พื้นที่ความเชื่อ ชุมชนมอญบ้านเก่า ตั้งอยู่ที่ตำบลบ้านเก่า อำเภอหนองฉาง จังหวัดอุทัยธานี ชุมชนแห่งนี้เป็นชุมชนมอญขนาดเล็ก ชาวบ้านส่วนใหญ่มีอาชีพทำไร่ ทำนา อยู่ใกล้แม่น้ำสะแกกรัง และเขาสะแกกรัง ซึ่งมีประวัติศาสตร์เกี่ยวข้องกับชาวมอญ และพระราชวงศ์จักรี ซึ่งนักประวัติศาสตร์ยกให้เมืองอุทัยธานี เป็นเมืองของสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก และยังมีตำนานที่กล่าวถึงเมืองอุทัยธานี ในสมัยกรุงสุโขทัย รวมทั้งชุมชนมอญโบราณด้วย
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนไทขาวหรือลาวพุทธ
ที่อยู่: ตำบลทัพคล้าย อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนไทขาวหรือลาวพุทธ เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวไทขาว (ลาวพุทธ) ซึ่งเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีวัฒนธรรมเป็นเอกลักษณ์ที่สืบเชื้อสายมาจาก "ลาว" แห่งอาณาจักรศรีสัตนาคนหุต และได้อพยพมามายังประเทศไทยเมื่อครั้งเวียงจันทน์ถูกตีแตก ชาวทัพคล้ายจะเรียกตัวเองว่า "ลาวเวียง" ลักษณะภูมิประเทศ ตั้งอยู่บริเวณสองฝั่งของลำห้วยกระเสียว โดยทางฝั่งตะวันตก ของลำห้วยกระเสียวมีบ้านเรือนตั้งอยู่หนาแน่นกว่าจึงเรียกว่าบ้านใหญ่ ส่วนบริเวณตะวันออกนั้นพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นป่าและที่ราบทำนา การตั้งบ้านเรือนจะอยู่รวมกันเป็นกลุ่มใหญ่ๆ ตามเครือญาติ  เป็นรูปแบบสมัยใหม่ร่วมกับสมัยเก่า โดยส่วนใหญ่เป็นอาคารไม้เก่า ๒ ชั้น ปลูกกระจายอยู่ตลอดสองข้างถนนในชุมชน ส่วนใหญ่มีอาชีพ ทำนา ทำไร่ และทำสวน มีภูมิปัญญา เช่น การจักสาน ทอผ้า หมอพื้นบ้าน
ย่านชุมชนเก่า: บ้านเจ้าวัดยางแดง
ที่อยู่: ตำบลเจ้าวัด อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: บ้านเจ้าวัดยางแดง เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวกะเหรี่ยง (นับถือลัทธิฤาษี) เกิดจากกลุ่มบ้านเจ้าวัดที่เข้าไปอพยพใหม่ มีต้นไม้ชนิดหนึ่งขึ้นอยู่ในบริเวณที่ตั้งบ้านเรือนอยู่เป็นจำนวนมาก คือ ต้นยางแดง ชาวบ้านเจ้าวัดนำต้นไม้ยางแดงเจาะเอาน้ำมันยางแดงทำเป็นน้ำมันขี้ไต้ โดยผสมกับไม้เก่า ๆ ที่นำมาจุดเป็นขี้ไต้ ต่อมาบ้านยางแดงมีผู้นำชื่อ นายตองโพ่ เจะเละ นุ่งขาวห่มขาว และอบรมสั่งสอนจนชาวบ้านยางแดงนับถือและตั้งให้เป็นผู้นำกลุ่มบ้าน ลักษณะภูมิประเทศ เป็นภูเขาสูงสลับซับซ้อน เป็นแนวยาวในเขตอุทยานแห่งชาติ ส่วนใหญ่เป็นบ้านไม้ยกใต้ถุนสูง สลับกับบ้านเรือนไม้ไผ่ยกสูงตามรูปแบบของบ้านชาวกะเหรี่ยง มีอาชีพทำการเกษตรสินค้าหัตถกรรม ผ้าทอพื้นเมืองสีธรรมชาติ เครื่องจักสานไม้ไผ่
ย่านชุมชนเก่า: บ้านโคกหม้อ
ที่อยู่: ตำบลโคกหม้อ อำเภอทัพทัน จังหวัดอุทัยธานี ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: บ้านโคกหม้อ เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวลาวครั่ง ชาวบ้านโคกหม้อเป็นชาวลาวอพยพมาจากเวียงจันทน์ตั้งแต่สมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ และได้มีการค้นพบเศษหม้อดินเผาในบริเวณนี้เป็นจำนวนมาก จึงได้ตั้งชื่อตำบลนี้ว่า "ตำบลโคกหม้อ" มาจนถึงปัจจุบัน โดยสันนิษฐานว่าเป็นชื่อที่ชาวมอญตั้งไว้มีประเพณีและวัฒนธรรมที่เก่าแก่มานาน คาดว่าก่อตั้งหมู่บ้านประมาณ 156 ปี มีแม่น้ำแควตากแดด ซึ่งเป็นต้นน้ำของแม่น้ำสะแกกรังไหลผ่าน มีบ้านเรือนรูปแบบสถาปัตยกรรมทรงไทยทรงปั้นหยาอยู่บ้าง แต่ส่วนมากเป็นบ้านเรือนสมัยใหม่ และมีเตาเผาโบราณอยู่ท้ายหมู่บ้าน ส่วนใหญ่มีอาชีพทอผ้าไหม และหม้อดินเผา
ย่านชุมชนเก่า: เกาะกลาง
ที่อยู่: ตำบลคลองประสงค์ อำเภอเมืองกระบี่ จังหวัดกระบี่ ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: เกาะกลาง เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนริมน้ำ สันนิษฐานว่า เข้ามาตั้งถิ่นฐานในบริเวณนี้มานานเกือบ 100 ปี แต่เดิมประกอบอาชีพประมง ออกทะเลหาสัตว์น้ำในบริเวณใกล้ ๆ และทำสวนบริเวณผืนดินด้านใน เป็นหมู่บ้านริมน้ำตั้งอยู่ริมคลองประสงค์ ซึ่งเป็นคลองแยกจากบริเวณปากแม่น้ำกระบี่ พื้นที่ตั้งของหมู่บ้านประกอบด้วยบ้านเรือนแบบเรือนชนบท เป็นเรือนชั้นเดียว ยกใต้ถุนสูง มีชานใช้ทำกิจกรรมในเวลากลางวัน และมีท่าเรือทุกหลัง ชาวบ้านในชุมชนส่วนมากเป็นชาวมุสลิม ประกอบอาชีพเกษตรกรรมที่หลากหลาย โดยยังใช้วิธีทำการเกษตรแบบพึ่งพาธรรมชาติเป็นหลัก ได้แก่ ประมงเรือเล็ก การวางอวนโป๊ะน้ำตื้น และการเลี้ยงปลาในกระชัง นอกจากนี้ยังมีการทำนาข้าวสังข์หยด ในบริเวณพื้นที่ดอนห่างจากริมน้ำเข้าไป  ผลิตภัณฑ์ชุมชนที่ได้จากธรรมชาติ เช่น การสักหอย การทำเรือหัวโทง การทำผ้าปาเต๊ะ ชาวบ้านในชุมชนส่วนมากเป็นชาวมุสลิม  ซึ่งมีเอกลักษณ์ที่โดดเด่น คือ วิถีชีวิตและวัฒนธรรมของชุมชนมุสลิมที่รักสันติ สงบ และเรียบง่าย มิตรภาพและน้ำใจไมตรีของผู้คน
ย่านชุมชนเก่า: แหลมตง เกาะพีพี
ที่อยู่: ตำบลอ่าวนาง อำเภอเมืองกระบี่ จังหวัดกระบี่ ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: แหลมตง เป็นชุมชนริมน้ำ และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวเล ที่อพยพมาจากหลายเผ่า เช่น ชาวเลสิงห์ อูรักลาโว๊ย และมอร์เกน โดยเมื่อมาอยู่รวมกันก็ได้มีการแต่งงานข้ามเผ่า และรวมกันเป็นหมู่บ้านแหลมตงแห่งนี้จนถึงปัจจุบัน จากคำบอกเล่าทราบว่าชุมชนชาวเลแห่งนี้เข้ามาตั้งถิ่นฐานอยู่บนเกาะพีพี ตั้งแต่สมัยที่ยังไม่มีผู้คนนิยมเข้ามาท่องเที่ยว แต่เดิมเป็นหมู่บ้านชาวประมงเล็ก ๆ อยู่ริมทะเล โดยตั้งอยู่บริเวณแหลมด้านทิศเหนือของเกาะพีพี ไม่ปรากฏลักษณะบ้านแบบเรือนพักชาวเลดั้งเดิม ปัจจุบันพบแต่เพียงเรือนพัก ยกใต้ถุนไม่สูงมาก มุงหลังคาสังกะสี และตีฝาไม้อัด หรือวัสดุทั่วไปที่พอหาได้ ชาวเลส่วนมาก มีความเชื่อในเทพเจ้าประจำศาล โดยยึดถือเป็นที่พึ่งทางใจ  ยกย่องนับถือโต๊ะเป็นผู้นำประจำชุมชน และเป็นที่ปรึกษาด้านพิธีกรรม ส่วนมากจะมีการสร้างศาลประจำหมู่บ้าน เป็นที่ประกอบพิธีกรรม และแก้บนต่าง ๆ เมื่อเริ่มมีกลุ่มนายทุนอพยพมาจากสตูล และพวกมุสลิมอพยพมาจาก เกาะยาว เข้ามาตั้งบ้านเรือนและทำกิจการบนเกาะพีพี ทำให้ชาวเลต้องตกอยู่ภายใต้ระบบทุน ประกอบกับการไม่ได้รับรองสัญชาติ ยิ่งทำให้ถูกกดขี่ และเอารัดเอาเปรียบจากสังคมมาจนถึงทุกวันนี้
ย่านชุมชนเก่า: ศรีรายา
ที่อยู่: ตำบลเกาะลันตาใหญ่ อำเภอเกาะลันตา จังหวัดกระบี่ ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ศรีรายา เป็นชุมชนตลาด และชุมชนริมน้ำ แต่เดิมเป็นท่าเทียบเรือสินค้า ที่มาจอดหลบพายุ และเป็นศูนย์กลางการค้าในย่านนี้  มีการติดต่อกับมลายู อินเดีย และจีน ได้มีการก่อสร้างที่ว่าการอำเภอเกาะลันตาขึ้น เป็นอาคารโคโรเนียลสไตล์ เพื่อเป็นศูนย์กลางการปกครอง โดยชุมชนตั้งอยู่ริมทะเล บริเวณท่าเรือ หน้าที่ว่าการอำเภอเกาะลันตา (เก่า) บ้านเรือน มีลักษณะเรือนแถวไม้ สองข้างถนน เป็นย่านการค้าขาย ตัวอาคารหันหน้าเข้าหาถนนศรีรายา และมีการต่อเติมตัวบ้านออกไปในทะเล เป็นที่มาของชื่อ บ้านยาวศรีรายาเป็นชุมชนย่านการค้า ต่อมามีชาวเลมุสลิม ตั้งถิ่นฐานเป็นหมู่บ้านชาวประมงอยู่ข้างเคียง ชื่อ ชุมชนหัวแหลม โดยมีกิจกรรมทางสังคมที่สัมพันธ์กัน ทั้งชาวไทย ชาวจีน และชาวมุสลิม แต่ในปัจจุบันกระแสการท่องเที่ยวเชิงนิเวศกำลังได้รับความนิยม  จึงทำให้มีกลุ่มนายทุนทั้งจากภายนอกและภายในชุมชนเอง ได้ทำการดัดแปลงบ้านยาว เป็น GUESTHOUSE เพื่อรับนักท่องเที่ยว ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยเชื้อสายจีน ชาวไทยมุสลิม และชาวไทยพุทธ
ย่านชุมชนเก่า: สังกาอู้
ที่อยู่: ตำบลเกาะลันตาใหญ่ อำเภอเกาะลันตา จังหวัดกระบี่ ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: สังกาอู้ เป็นชุมชนริมน้ำ และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวเล เผ่าฮูลักลาโว้ย จากความทรงจำของคนในหมู่บ้าน ชาวเล ฮูลักลาโว้ย เข้ามาตั้งบ้านเรือนในบริเวณหมู่บ้านสังกาอู้ แห่งนี้มาเป็นระยะเวลามากกว่า 50 ปี หมู่บ้านสังกาอู้ อยู่บริเวณริมทะเลด้านทิศตะวันออกของเกาะลันตาใหญ่ ใกล้กับบริเวณซึ่งเป็นที่จอดเรือหลบพายุ และอยู่ไม่ไกลจากที่ว่าการอำเภอเกาะลันตา มักจะตั้งอยู่ริมทะเล ใกล้กับที่จอดเรือ เพื่อที่จะออกเรือจับปลาได้ง่าย บ้านเรือนในหมู่บ้านสังกาอู้มีการก่อสร้างในลักษณะของเรือนไม้พื้นบ้าน ซึ่งเป็นบ้านเรือนถาวรแบบทั่วๆ ไป ไม่ได้เป็นเรือนเครื่องผูกแบบหมู่บ้านโต๊ะบาหลิว หมู่บ้านชาวเลแห่งนี้ยังคงมีวิถีชีวิต และธรรมเนียมประเพณี ตามอย่างชาวเลดั้งเดิมอยู่อย่างครบถ้วน เช่น พิธีนอนหาด พิธีลอยเรือน และยังมีการสร้างหลาโต๊ะประจำหมู่บ้านไว้ หลังจากเหตุการณ์ธรณีภิบัติสึนามิ ทำให้ทางราชการมีแผนการย้ายชุมชนแห่งนี้จากพื้นที่เดิม โดยมีความคาดหวังจากกลุ่มนายทุนเอกชน ในการก่อสร้างรีสอร์ทในบริเวณนี้ ทดแทนพื้นที่หมู่บ้านที่จะต้องถูกย้ายออกไป
ย่านชุมชนเก่า: ในไร่ คลองดาว
ที่อยู่: ตำบลศาลาด่าน อำเภอเกาะลันตา จังหวัดกระบี่ ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ในไร่ คลองดาว เป็นชุมชนชาติพันธุ์ของชาวชาวเล เผ่าฮูลักลาโว้ย สันนิษฐานว่าชาวเล เผ่าฮูลักลาโว้ย เข้ามาตั้งบ้านเรือน ในบริเวณที่เป็นหมู่บ้านในไร่ คลองดาวแห่งนี้มามากกว่า 50 ปี เนื่องจากมีสุสาน ที่สามารถไล่ลำดับวงศ์ตระกูลได้ หมู่บ้านในไร่ คลองดาว อยู่ใกล้กับชายหาดด้านทิศตะวันตกของเกาะลันตาใหญ่ เป็นชุมชนชาวเลที่ตั้งบ้านเรือนถอยร่นขึ้นไปบนบก ไม่ได้อยู่ริมทะเล ลักษณะบ้านพักของชาวเลในหมู่บ้านนี้ ลักษณะบ้านเรือนของบ้านในไร่คลองดาว มีลักษณะเป็นบ้านกึ่งถาวรทั่วไป  มีการใช้วัสดุที่หาได้ง่ายในท้องถิ่น เช่น ฝาไม้ไผ่สาน ไม้เนื้อแข็ง สังกะสี มีลักษณะคล้ายกับชาวมอร์แกน (ชาวเลขึ้นบก) ซึ่งชาวบ้านในหมู่บ้านบางส่วนยังมีการออกเรือหาปลา และมีที่จอดเรืออยู่ไม่ไกลจากหมู่บ้าน ส่วนชาวบ้านอีกส่วนหนึ่ง เปลี่ยนวิถีชิวิตมาทำงานทั่วไป รับจ้าง ค้าขาย หากแต่ชาวเล ยังคงขนบธรรมเนียม และประเพณีดั้งเดิมไว้อย่างเหนียวแน่น และมีการสร้างเปลว (สุสาน) ไว้ในบริเวณที่ไม่ห่างจากหมู่บ้าน