pythainlp/thai-open-data-go-th huggingface dataset:
ย่านชุมชนเก่า: แหลมตุ๊กแก เกาะสิเหร่
ที่อยู่: ตำบลรัษฎา อำเภอเมืองภูเก็ต จังหวัดภูเก็ต ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: แหลมตุ๊กแก เกาะสิเหร่ เป็นชุมชนชาติพันธุ์ของชาวเล เผ่ามอร์แกน ซึ่งเป็นชุมชนขนาดใหญ่แห่งหนึ่งในจังหวัดภูเก็ต ที่ตั้งหมู่บ้านอยู่ห่างจากชายทะเลเข้ามาบนบก แต่มีคลองเชื่อมต่อออกทะเลได้ สันนิษฐานว่าเข้ามาตั้งถิ่นฐานอยู่บริเวณนี้มามากกว่า 50 ปี ชุมชนตั้งอยู่บริเวณแหลมตุ๊กแก ซึ่งอยู่ในพื้นที่อ่าวทางด้านทิศใต้ของเกาะภูเก็ต ลักษณะบ้านเรือนเป็นบ้านเดี่ยว ยกใต้ถุนไม่สูงมาก  ใช้วัสดุทั่วไปที่หาได้ง่ายในพื้นที่ เช่น ไม้ สังกะสี ยังคงหลงเหลือบ้านแบบชาวเลดั้งเดิมอยู่น้อยมาก ปัจจุบันชาวบ้านยังคงรักษาวัฒนธรรม และประเพณีแบบดั้งเดิมของชาวเลไว้ได้อย่างเข้มแข็ง พื้นที่ตั้งของชุมชนชาวเลแห่งนี้ถูกรายรอบด้วยท่าเรือ สะพานปลา ห้องเย็น และชุมชนผู้ใช้แรงงาน ซึ่งย้ายถิ่นฐานเข้ามาเป็นลูกเรือ ทำให้ชุมชนขยายจากตัวเมืองภูเก็ตมาถึงเกาะสิเหร่ในปัจจุบัน ความเสี่ยงภัยของชุมชนแห่งนี้ จึงเป็นประเด็นด้านกรรมสิทธิ์ที่ดิน ซึ่งยังไม่มีการออกเอกสารสิทธิ์ หรือรับรองการอยู่อาศัยของชุมชนจากทางราชการ
ย่านชุมชนเก่า: หาดราไวย์
ที่อยู่: ตำบลราไวย์ อำเภอเมืองภูเก็ต จังหวัดภูเก็ต ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: หาดราไวย์ เป็นชุมชนชาติพันธุ์ ของชาวเล เผ่ามอร์แกน ที่ถือได้ว่าเป็นชุมชนชาวเลที่มีขนาดใหญ่ที่สุด  ถึงขนาดเคยมีคนเรียกชุมชนแห่งนี้ว่าเป็น เมืองหลวงของชาวเล หาดราไวย์ตั้งอยู่บริเวณทิศใต้ของเกาะภูเก็ต ซึ่งเป็นพื้นที่ที่สามารถออกทะเลได้สะดวกที่สุด โดยหมู่บ้านจะตั้งอยู่บริเวณใกล้กับชายหาด และมีพื้นที่จอดเรืออยู่ในคลองไม่ไกลจากหมู่บ้าน ในหมู่บ้านแห่งนี้ยังคงหลงเหลือบ้านชาวเลแบบดั้งเดิมอยู่เป็นจำนวนมาก มีลักษณะเป็นบ้านยกใต้ถุนไม่สูงมาก โครงสร้างเป็นไม้เนื้อแข็ง ไม้มะพร้าวหรือไม้ไผ่ ฝาเรือนเป็นฝาไม้ไผ่สาน หลังคามุงหญ้าแฝก และยังคงมีหลาโต๊ะ (ศาลเจ้าที่) ชาวมอร์แกนยังคงประกอบอาชีพประมงเป็นหลัก และมีบางส่วนหันมาทำอาชีพรับจ้าง ค้าขายและแรงงาน ซึ่งพื้นที่ตั้งของหมู่บ้านมอร์แกน หาดราไวย์แห่งนี้ เป็นพื้นที่สาธารณะประโยชน์ ตามเอกสารสิทธิ์ ทางหน่วยงานท้องถิ่นกำลังมีแผนจะพัฒนาชุมชน และคุณภาพชีวิตของชุมชนแห่งนี้
ย่านชุมชนเก่า: สะปำ
ที่อยู่: ตำบลเกาะแก้ว อำเภอเมืองภูเก็ต จังหวัดภูเก็ต ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: สะปำ เป็นชุมชนชาติพันธุ์ของชาวมอร์แกน เข้ามาตั้งถิ่นฐานในบริเวณชายหาดด้านทิศตะวันออกของเกาะภูเก็ต หมู่บ้านแห่งนี้มีการตั้งถิ่นฐานมามากกว่า 50 ปี แต่เดิมหมู่บ้านตั้งอยู่บริเวณชายหาด ร่นเข้ามาบนบกเล็กน้อย ซึ่งมีหลักฐานคือ หลาโต๊ะ (ศาลเจ้าที่) แต่ดั้งเดิม ในปัจจุบันหมู่บ้านแห่งนี้ถูกไล่รื้อจากเอกชน จึงต้องถอยร่นออกไปสร้างหมู่บ้านอยู่ในทะเล มีสะพานทางเดินเชื่อมต่อบ้านแต่ละหลัง ทำให้ต้องถอยห่างออกไปไกลจากศาลเจ้าที่ ซึ่งชาวชุมชนไม่สามารถขัดขวางการไล่รื้อ และจำต้องถอยร่นออกไปจากพื้นที่เดิม หากแต่ยังมีความพยายามในการรักษาศาลเจ้าที่ของเดิมให้ตั้งอยู่ในตำแหน่งเดิมไว้เป็นหลักฐานในการตั้งถิ่นฐานเพียงชิ้นเดียว รูปแบบบ้านเรือนในปัจจุบัน เป็นบ้านยกเสาสูง ตัวบ้านอยู่เหนือระดับน้ำทะเล หลังคาและฝาเป็นสังกะสี (น้ำหนักเบา) ชาวชุมชนสะปำ เป็นชาวมอร์แกนทั้งหมด ส่วนมากยังมีอาชีพออกเรือหาปลา ตามแบบดั้งเดิม มีการสืบสานวัฒนธรรมและประเพณีของชาวมอร์แกนไว้อย่างเหนียวแน่น
ย่านชุมชนเก่า: ย่านเมืองเก่าภูเก็ต
ที่อยู่: ตำบลตลาดใหญ่ อำเภอเมืองภูเก็ต จังหวัดภูเก็ต ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ย่านเมืองเก่าภูเก็ต เป็นชุมชนตลาด ที่ถือได้ว่าเป็นศูนย์กลางการค้า ที่มั่งคั่ง และมีอาณาเขตกว้างใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในภาคใต้ มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 100 ปี ที่ตั้งชุมชนครอบคลุมพื้นที่ในใจกลางของตัวเมืองภูเก็ต ประกอบด้วย ถนนภูเก็ต ถนนรัษฎา ถนนระนอง ถนนพังงา ถนนมนตรี ถนนถลาง ถนนกระบี่ ถนนสตูล ถนนดีบุก ถนนเยาวราช ถนนเทพกระษัตรี ลักษณะเด่นที่สุดของย่านเมืองเก่าภูเก็ตแห่งนี้ คือ กลุ่มอาคารรูปแบบชิโนโปรตุกีส ซึ่งเป็นรูปแบบของสถาปัตยกรรมที่ได้รับอิทธิพลของศิลปะจีน และโปรตุเกส ซึ่งเป็นแบบสมัยนิยมในยุคล่าอาณานิคม โดยถือว่าเป็นเครื่องแสดงความมั่งคั่งของชุมชนในยุคนั้น จากสภาพพื้นที่และองค์ประกอบทางกายภาพที่ยังคงหลงเหลืออยู่ อาจถือได้ว่าเป็นย่านที่มีอาคารแบบชิโนโปรตุกีสที่หลงเหลืออยู่ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย แต่เดิมเป็นย่านการค้า และชุมชนพักอาศัยที่สำคัญ ต่อมาเมืองมีการขยายตัวของเมืองภูเก็ตออกไปรอบนอก มีย่านการค้าเกิดใหม่ขึ้นภายนอกเมือง ทำให้ย่านการค้าแห่งนี้ลดบทบาทลง แต่ยังคงความสำคัญทางด้านประวัติศาสตร์ และเป็นศูนย์กลางการท่องเที่ยวของเมืองภูเก็ต ผู้คนในชุมชนส่วนใหญ่เป็นชาวไทยพุทธ ชาวจีน และชาวไทยมุสลิม
ย่านชุมชนเก่า: แหลมหลา
ที่อยู่: ตำบลไม้ขาว อำเภอถลาง จังหวัดภูเก็ต ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: แหลมหลา เป็นชุมชนชาติพันธุ์ ประกอบด้วยชาวมอร์แกนดั้งเดิม และมีชาวไทยพุทธและมุสลิม ย้ายเข้ามาอยู่ร่วมกันในชุมชนแห่งนี้ชาวมอร์แกนรุ่นแรกที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานในบริเวณบ้านแหลมหลาแห่งนี้ สันนิษฐานว่าล่องเรือมาพร้อมกับชาวมอร์แกนหาดราไวย์ และชาวมอร์แกนเกาะสิเหร่ ชุมชนตั้งอยู่บริเวณชายทะเลด้านทิศเหนือของภูเก็ต ใกล้กับสะพานสารสินและไม่ไกลจากหาดไม้ขาว มากนัก รูปแบบบ้านพักอาศัยในชุมชนมีการเปลี่ยนแปลงไปจากอดีตมาก เมื่อไม่สามารถหาวัสดุก่อสร้างตามแบบเดิมมาใช้ได้ เช่น ฝาสาน หลังคาหญ้าแฝก ก็มีการนำวัสดุสมัยใหม่เข้ามาทดแทน เช่น สังกะสี อิฐบล๊อก แต่ยังคงมีบ้านรูปแบบเดิมหลงเหลืออยู่อีกเพียงไม่กี่หลัง บ้านแหลมหลาเป็นหนึ่งในหมู่บ้านที่ชาวมอร์แกน มาตั้งบ้านเรือนอยู่อาศัย และยังดำรงวิถีชีวิตอาชีพออกทะเล และประเพณีต่างๆ ตามแบบดั้งเดิมไว้อย่างครบถ้วน ส่วนวิถีชีวิตของมอร์แกนในชุมชนแห่งนี้ ยังคงดำเนินไปใกล้เคียงกับในอดีต มีการออกทะเล มีประเพณีนอนหาด มีประเพณีลอยเรือ นอกจากนี้ยังมีหลาโต๊ะ (ศาลเจ้าที่) ที่มีอายุมากกว่า 50 ปี
ย่านชุมชนเก่า: มอร์แกนหินลูกเดียว
ที่อยู่: ตำบลไม้ขาว อำเภอถลาง จังหวัดภูเก็ต ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: มอร์แกนหินลูกเดียว เป็นชุมชนชาติพันธุ์ของชาวมอร์แกน โดยชาวมอร์แกนรุ่นแรกที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานในบริเวณบ้านหินลูกเดียวแห่งนี้ สันนิษฐานว่าล่องเรือมาพร้อมกับชาวมอร์แกนหาดราไวย์ และชาวมอร์แกนเกาะสิเหร่ โดยมาตั้งถิ่นฐานที่บ้านแหลมหลา และบ้านหินลูกเดียว ซึ่งส่วนมากเป็นเหมือนพี่น้องกัน มักตั้งบ้านเรือนอยู่ใกล้กับชายหาด บริเวณด้านทิศเหนือของเกาะภูเก็ต บ้านพักของชาวมอร์แกนหินลูกเดียว ได้รับความเสียหายจากเหตุการณ์ธรณีพิบัติสึนามิเป็นส่วนมาก หลังจากได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานต่าง ๆ ในการสร้างบ้าน ทำให้ชาวมอร์แกนในหมู่บ้านเกือบทั้งหมด ได้ทำการวางผังและสร้างบ้านพักชึ้นใหม่ โดยยังคงรักษาเอกลักษณ์ของบ้านชาวเลแบบดั้งเดิมไว้ เช่น การใช้ฝาไม้ไผ่สาน และการทาสีบ้านแบบฉูดฉาด ส่วนมากประกอบอาชีพประมง ซึ่งสามารถทำได้ทั้งประมงเรือเล็กออกทะเล และประมงพื้นบ้านในบริเวณป่าชายเลนได้อีกด้วย และชาวมอร์แกนหินลูกเดียว ยังได้ดำรงรักษาวัฒนธรรม และประเพณีของชาวเล เช่น การนอนหาด การทำบุญเดือนแปด พิธีลอยทะเล ไว้อย่างเหนียวแน่น
ย่านชุมชนเก่า: ปูดำ
ที่อยู่: ตำบลไม้ขาว อำเภอถลาง จังหวัดภูเก็ต ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ปูดำ เป็นชุมชนกลุ่มอาชีพเฉพาะ สันนิษฐานว่า มีชาวมุสลิมเข้ามาจับสัตว์ในป่าชายเลน และตั้งถิ่นฐานในบริเวณใกล้กับป่าชายเลนแห่งนี้ มามากกว่า 30 ปี ชุมชนตั้งอยู่ในบริเวณป่าชายเลน ทางด้านทิศเหนือของเกาะภูเก็ต ติดกับชายขอบของป่าชายเลน พื้นที่โดยรอบมีลักษณะเป็นป่าโกงกางหนาแน่น สลับกับลำคลองคดเคี้ยว สามารถเชื่อมออกสู่ทะเลได้ ส่วนรูปแบบของบ้านในชุมชน เป็นบ้านชั้นเดียว ใต้ถุนเตี้ย ใช้วัสดุในท้องถิ่น เช่น ไม้เนื้อแข็ง ไม้ไผ่ ฝาไม้ไผ่สาน หลังคาหญ้าแฝก หรือสังกะสี ชาวชุมชนปูดำ ส่วนมากเป็นชาวมุสลิม ประกอบอาชีพหาของป่าในป่าชายเลนขาย เช่น ปลา กุ้ง ปู และนำของเหล่านี้มาขายปลีก บริเวณริมถนนหน้าหมู่บ้านเป็นที่มาของชื่อชุมชนปูดำ การใช้ชีวิตในพื้นที่ป่าชายเลน ทำให้เกิดการสะสมภูมิปัญญาในด้านเทคนิคการประกอบอาชีพ และเทคนิคในการดูแลรักษาป่า เช่น การตกแต่งรากไม้ให้แตกยอดใหม่ การจัดการขยะ เป็นจุดเด่นของชุมชนเก่าที่มีวิถีชีวิตกลมกลืนกับธรรมชาติได้ ส่วนใหญ่เป็นชาวมุสลิมดั้งเดิม
ย่านชุมชนเก่า: ท่าสัก
ที่อยู่: ตำบลป่าคลอก อำเภอถลาง จังหวัดภูเก็ต ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ท่าสัก เป็นชุมชนกลุ่มอาชีพเฉพาะ ชุมชนแห่งนี้เริ่มตั้งถิ่นฐานในบริเวณนี้ประมาณ 50 ปี แต่เดิมเป็นพื้นที่รกร้างที่อยู่ใกล้กับคลองที่สามารถออกทะเลได้ ซึ่งเหมาะกับการจอดเรือ การตั้งบ้านเรือนอยู่ใกล้ๆ ที่จอดเรือจึงเป็นจุดเริ่มต้นของการตั้งหมู่บ้าน ต่อมาเมืองมีสมาชิกเพิ่มมากขึ้น และเป็นชาวมุสลิมด้วยกัน จึงเริ่มมีการสร้างบาราย (มัสยิดย่อย) ขึ้นในหมู่บ้าน สำหรับกิจกรรมทางศาสนา และเป็นโรงเรียนสอนภาษาและศาสนา ชุมชนตั้งอยู่บริเวณชายทะเลทางด้านทิศตะวันออก ของเกาะภูเก็ต ลักษณะบ้านเรือนในชุมชน เป็นเรือนพื้นถิ่นทางภาคใต้ เรือนชั้นเดียวยกใต้ถุนสูง หลังคามุงสังกะสี ฝาเป็นไม้ไผ่ขัดแตะ หรือฝาไม้ เป็นชุมชนมุสลิมทั้งหมู่บ้าน  ประกอบอาชีพประมงเรือเล็กเป็นส่วนมาก มีลักษณะของชุมชนที่ยังคงวัฒนธรรมแบบดั้งเดิมไว้อย่างเหนียวแน่น โดยเฉพาะทางด้านศาสนา ปัจจุบันชุมชนท่าสักได้รับการรับรองจากเทศบาลให้สามารถอยู่ในพื้นที่ได้อย่างถูกต้อง และได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานของรัฐ ในการพัฒนาระบบสาธารณูปโภค และก่อสร้างบ้านพักอาศัยถาวรขึ้น ตามผังแม่บทที่ชุมชนได้ร่วมกันกำหนดขึ้น
ย่านชุมชนเก่า: ย่านสายกลาง
ที่อยู่: ตำบลสะเตง อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ย่านสายกลาง เป็นชุมชนตลาด เป็นชุมชนดั้งเดิมของเมืองยะลา แต่ปัจจุบันเปลี่ยนสภาพไปมาก ลักษณะภูมิประเทศ เป็นพื้นที่ราบลุ่ม ตั้งอยู่ใกล้กับแม่น้ำปัตตานีทางทิศตะวันออก เป็นชุมชนเมือง อาคารส่วนใหญ่เป็นอาคารเรือนแถวคอนกรีต มีลักษณะผังเมืองที่ได้รับการออกแบบเป็นแบบใยแมงมุมสวยงาม มีความเป็นระเบียบและสะอาด มีสวนสาธารณะระดับจังหวัดชื่อว่า สวนขวัญเมือง ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของวงเวียนกลางเมือง ทำอาชีพค้าขายสินค้า เป็นพาณิชยกรรมสมัยใหม่ที่พบในสังคมเมือง เป็นชุมชนที่มีการอยู่ร่วมกันระหว่าง คนจีน คนไทยพุทธ และคนมุสลิม อาศัยอยู่ตามการแบ่งเขตพื้นที่ภายในย่าน
ย่านชุมชนเก่า: ยาลอ
ที่อยู่: ตำบลยะลา อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ยาลอ เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนความทรงจำ และชุมชนรอบโบราณสถาน เป็นพื้นที่เมืองเก่ายะลา ลักษณะภูมิประเทศ เป็นพื้นที่ที่มีสภาพราบลุ่มสลับกับเนินเขาเตี้ย ๆ พื้นที่โดยรอบยังมีความเป็นธรรมชาติสูง มีลักษณะอาคารเกาะตัวอยู่รอบถนนสายหลัก อาคารส่วนมากเป็นเรือนเดี่ยว มีทั้งเรือนไม้และคอนกรีต วางกระจายตัวห่างกัน มีการทำนาเป็นอาชีพหลัก จำนวนประชากรในเขต อบต. 3,023 คน และจำนวนหลังคาเรือน 536 หลังคาเรือน
ย่านชุมชนเก่า: กูเบ
ที่อยู่: ตำบลบันนังสาเรง อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: กูเบ เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนความทรงจำ เดิมเป็นเขตที่อยู่ของตลกหลวง ชุมชนตั้งอยู่ในตำบลบันนังสาเรง ซึ่งภูมิประเทศทางด้านทิศตะวันออกจะเป็นเนินสูงและมีภูเขาตลอดแนว ทางด้านตอนกลางและทิศตะวันตกจะเป็นที่ราบลุ่ม มีแม่น้ำปัตตานีไหลผ่านมีลักษณะอาคารเกาะตัวอยู่รอบถนนสายหลัก 2 เลน อาคารส่วนมากเป็นเรือนเดี่ยว มีทั้งเรือนไม้และคอนกรีต วางกระจายตัวห่างกันในอดีต กูเบ หรือ กูแบ มาจากคำว่า "จูเบร์" แปลว่าได้ว่า "ตลกหลวง" เป็นผู้ที่เล่นเป็นตัวตลกเมื่อเวลามีการละเล่นที่เหมือนกับเล่นละคร (มาลายูเรียกว่า เบอร์ซาวัน) ซึ่งทางเจ้าเมืองก็ได้จัดพื้นที่ให้แก่พวกตลกเหล่านั้นก็คือ บ้านจูเบร์ หรือบ้าน กูเบ ในปัจจุบันชาวบ้านมีอาชีพหลัก ได้แก่ การทำนา ทำสวน รับจ้าง และค้าขาย มีอาชีพเสริม ได้แก่ การเลี้ยงสัตว์
ย่านชุมชนเก่า: ปาโจ
ที่อยู่: ตำบลยะลา อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ปาโจ เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนความทรงจำ เป็นพื้นที่สำหรับตระกูลหมอผีและช่าง ลักษณะภูมิประเทศ เป็นพื้นที่ซึ่งมีต้นไม้ขึ้นหนาแน่นภายในบริเวณชุมชน แต่โดยรอบชุมชนนั้นเป็นทุ่งนาบริเวณกว้าง เป็นเรือนเดี่ยวสมัยใหม่ ตั้งลึกออกมาจากถนนหลัก 2 เลน เชื่อมด้วยทางลูกรังซึ่งมีลักษณะคดเคี้ยว มีต้นไม้ขึ้นหลังอาคารหนาแน่น ภายในชุมชนมีโรงเรียนและมัสยิดเราะสุลยามานเป็นสถานที่หลัก สมัยก่อน พื้นที่ส่วนใหญ่ของหมู่บ้านจะเป็นป่า ไม่ค่อยมีผู้คนเข้าออกมากนัก ชาวบ้านจึงเรียกพื้นที่นี้ว่า "ปาโจ" ซึ่งแปลได้ว่า ไหลผ่าน การติดต่อกับบุคคลภายนอกต้องอาศัยการขี่ม้า หรือเดินเท้า การรักษาโรคของคนในหมู่บ้านจะใช้หมอบ้านหรือการใช้สมุนไพร การทำนาเป็นอาชีพหลักของชุมชน
ย่านชุมชนเก่า: เปาะเส้ง
ที่อยู่: ตำบลเปาะเส้ง อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: เปาะเส้ง เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนความทรงจำ คำว่า "เปาะเส้ง" เพี้ยนมาจากคำว่า "พ่อไอเสง" เล่ากันว่า ในตำบลนี้มีครอบครัวชาวจีนอยู่ครอบครัวหนึ่ง มีลูกชายชื่อ "เบอเสง" สามีภรรยาคู่นี้ เป็นผู้มีอัธยาศัยดี ราษฎรที่มาหาของป่าและตัดไม้นำไปขาย จะมาขอน้ำดื่มและหยอกเย้าเล่นกับลูกชายเสมอ จนเป็นคำกล่าวกันติดปากเมื่อพบกันว่า "ไปบ้านพ่อของไอเฮง" "ไปดื่มน้ำบ้านพ่อไอเฮง" ภาษามลายูพื้นเมืองจะพูดว่า "เปาะบือเฮง" และเพี้ยนมาเป็น "เปาะเส้ง" จนทุกวันนี้ ชุมชนตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของอำเภอเมืองยะลา เป็นที่ราบและมีเนินเขา เป็นที่เลี้ยงช้างม้าของเจ้าเมือง มีอาชีพหลัก ได้แก่ การทำนา ทำสวนยางพารา ค้าขาย
ย่านชุมชนเก่า: หน้าถ้ำ
ที่อยู่: ตำบลหน้าถ้ำ อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: หน้าถ้ำ เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชรอบโบราณสถาน ตำบลหน้าถ้ำเคยเป็นแหล่งชุมชนโบราณมาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ พบร่องรอยศาสนสถาน เมืองโบราณ ซึ่งเป็นศาสนสถานที่พบเทวรูปสำริด กำแพงเมือง พระพิมพ์ดินดิบแบบทวารวดีศรีวิชัย ภาพเขียนสีพระพุทธรูปฉาย ภาพเขียนสีราชรถมีสัตว์เทียม มีอายุราวพุทธศตวรรษที่ 15-17 ยะลาเป็น ชุมชนเกษตร นักโบราณคดีได้พบภาพเขียนก่อนประวัติศาสตร์บริเวณถ้ำคูหาภิมุข เป็นภาพพระพุทธฉายและภาพราชรถแกะสลักไว้บนหน้าผา ภายในบริเวณถ้ำคูหาภิมุข ลักษณะภูมิประเทศเป็นชุมชนบนพื้นที่ราบใกล้เนินเขาและถ้ำ มีแหล่งน้ำอยู่โดยรอบ บริเวณโดยทั่วไปของพื้นที่มีต้นไม้ขึ้นหนาแน่น สภาพเป็นป่าตามธรรมชาติอย่างมาก เป็นลักษณะชุมชนชาวพุทธรอบโบราณสถานสำคัญ มีอาชีพหลักเป็นการทำสวน ทำนา มีอาชีพเสริมเป็นการรับจ้าง
ย่านชุมชนเก่า: ท่าสาป
ที่อยู่: ตำบลท่าสาป อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ท่าสาป เป็นชุมชนเกษตรกรรม อดีตเป็นศูนย์กลางการค้าขายระหว่างเมืองยะลาและเมืองอื่นๆ เนื่องด้วยเป็นปากทางเข้าตัวเมืองยะลา และอยู่ติดแม่น้ำซึ่งมีการตั้งถิ่นฐานอยู่อาศัยมาก่อน ตามประวัติบ่งบอกว่า ในสมัยก่อนนั้นสะพานข้ามแม่น้ำปัตตานียังไม่มี ชาวบ้านข้ามแม่น้ำโดยการใช้แพเป็นพาหนะในการเดินทาง ซึ่งจะมีกลุ่มหนังตะลุง มโนราห์ หมอดู กลุ่มคนเหล่านี้เลื่อมใสในทางไสยศาสตร์มาก เชื่อกันว่าเมื่อข้ามแพนี้แล้ว สิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลายจะเสื่อมลงทันทีจะไม่ขลังเหมือนเก่า และทางข้ามแพนี้จะมีสิ่งอาถรรพณ์มากมาย จะสังเวยเอาชีวิตประชาชนปีละ 1 คน เป็นประจำทุกปี ชาวบ้านจึงเรียกท่าแห่งนี้ว่า "ท่าสาป" ชุมชนตั้งอยู่ระหว่างแยกบ้านเนียงและตัวเมืองจังหวัดยะลา โดยติดแม่น้ำปัตตานีในทางทิศตะวันออกของแม่น้ำ สภาพภูมิประเทศเป็นที่รวมแหล่งน้ำธรรมชาติที่ไหลผ่าน คือ แม่น้ำปัตตานี บึง และคลองกำปั่น ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่เกษตร สวนผลไม้ สวนยางพารา และทุ่งนา มีลักษณะเป็นชุมชนเรือนแถวสมัยใหม่ ซึ่งมีทั้งเรียงตัวแนวยาวตามขอบถนนหลัก และกระจุกตัวกันอยู่เป็นกลุ่มในถนนสายย่อย มีโรงเรียนบ้านท่าสาปและ วัดดิตถมงคล หรือ วัดท่าสาป ป็นศูนย์กลางชุมชน ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดเสรีหรือตลาดเก่า
ที่อยู่: ตำบลทุ่งยาว อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดเสรีหรือตลาดเก่า เป็นชุมชนตลาด และชุมชนรอบทางรถไฟ ลักษณะภูมิประเทศ ทิศตะวันตกติดแม่น้ำปัตตานี และมีทางรถไฟเป็นขอบเขต อาคารแถวเรือนไม้ตั้งแต่ชั้นครึ่งถึงสองชั้น มีกรงนกหน้าบ้าน ถนนมีเกาะกลาง มีหอนาฬิกาเป็นจุดหมายตาที่สำคัญ แต่เดิมเป็นตลาดที่มีความสำคัญกับตัวเมืองยะลามาก เพราะอยู่ติดกับสถานีรถไฟ ปัจจุบันยังคงเป็นย่านพาณิชยกรรม รวมทั้งยังเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญ
ย่านชุมชนเก่า: โกตาบารู
ที่อยู่: ตำบลโกตาบารู อำเภอรามัน จังหวัดยะลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: โกตาบารู เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนความทรงจำ และชุมชนรอบโบราณสถาน เมืองโกตาบารู เดิมเป็นเมืองที่เจริญอุดมสมบูรณ์ไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติ มีทั้งช้าง ป่าไม้ ทอง และแร่ทับทิม มีอาณาเขตขยายกว้างไปถึงเมืองเปอร์ลิสของมาเลเซีย มีเจ้าเมืองปกครองติดต่อกันหลายคนที่สำคัญ และเป็นที่นับถือชาวพุทธ มุสลิมและชาวจีนทั้งในถิ่นและนอกถิ่น คือ โต๊ะนิจาแว หรือเรียกสั้น ๆ ว่า โต๊ะนิ ลักษณะภูมิประเทศ เป็นที่ราบลุ่ม อาคารบ้านเรือนไม้ดั้งเดิม สุสานโต๊ะนิ วังเจ้าเมืองเก่า เจ้าเมืองโกตาบารู เป็นคนที่ชอบความสนุกสนาน ชอบการกีฬา โดยเฉพาะศิลปะการป้องกันตัวที่เรียกว่า "สิละ" เจ้าเมืองได้ฝึกชายหนุ่มในวังให้รำสิละเป็นทุกคน โดยหาครูฝึกมาจากเมืองโกตาบารู รัฐกลันตันของมาเลเซีย พอถึงวันสำคัญก็จะมีการแข่งขันรำสิละ ตกกลางคืนจะมีการแสดงลิเกฮูลู ลิเกฮูลูจึงถือกำเนิดที่เมืองโกตาบารูเป็นครั้งแรก ก่อนจะขยายไปสู่เมืองอื่น ๆ
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดเบตง
ที่อยู่: ตำบลเบตง อำเภอเบตง จังหวัดยะลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดเบตง เป็นชุมชนตลาด เมืองเบตงถูกรายล้อมด้วยภูเขา ทำให้อำเภอเบตงเหมือนแอ่งกะทะ อาคารบริเวณตลาดเบตงจะมีการปะปนกันของอาคารเก่า (อาคารพาณิชย์ไม้สองชั้น) และอาคารพาณิชย์ใหม่ที่เป็นคอนกรีตสี่ชั้น เป็นตลาดใจกลางเมืองเบตง มีนักท่องเที่ยวเข้ามามาก คนในพื้นที่มีทั้งจีนฮกเกี๊ยน จีนแคะ และชาวมุสลิม ยังประกอบอาชีพค้าขายกันตามวิถีชีวิตแบบเดิม ตลาดเบตงมีชื่อเสียงหลายด้าน ทั้งเรื่องความหลากหลายของศาสนา สถานที่ท่องเที่ยว และอาหาร ทำให้เมืองเบตงเป็นจุดสนใจของนักท่องเที่ยวได้มาก
ย่านชุมชนเก่า: บ้าน กม. 4
ที่อยู่: ตำบลตาเนาะแมเราะ อำเภอเบตง จังหวัดยะลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: บ้าน กม. 4 เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของจีนแคะ ชุมชน กม. 4 เดิมชาวบ้านเรียกว่า "สี่เทียวปี่" ซึ่งภาษาจีนแคะแปลว่าห่างจากตัวเมือง 4 กิโลเมตร ในอดีตเป็นที่ที่ทางการอนุญาตให้ชาวจีนมาจับจองที่ทำกินได้ มีชาวบ้านมาตั้งบ้านเรือนเป็นร้านค้าไม่กี่หลัง เมื่อมีเหตุการณ์ไม่สงบจากขบวนการจีนคอมมิวนิสต์มาลายา ทำให้ชาวบ้านที่เดิมอยู่บริเวณเรือกสวนไร่นา เข้ามาอยู่อาศัยเพิ่มมากขึ้น ลักษณะภูมิประเทศ ที่ราบเชิงเขามีถนนตัดผ่าน ตั้งบ้านเรือนสัมพันธ์กับแหล่งน้ำธรรมชาติ อาคารเรือนไม้เดี่ยว ตั้งเรียงตัวติดถนน มีเรือนเก่าที่มีคุณค่าอยู่บางส่วน เป็นชุมชนเกษตร มีอาชีพทำสวนยางพารา มีเชื้อสายเป็นชาวจีนแคะ เป็นต้นตำหรับของเฉาก๊วยโบราณจากจีน
ย่านชุมชนเก่า: บ้าน กม. 9
ที่อยู่: ตำบลตาเนาะแมเราะ อำเภอเบตง จังหวัดยะลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: บ้าน กม. 9 เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของจีนแคะ ชุมชน กม. 9 เดิมชาวบ้านเรียกว่า "เก๊าเทียวปี" ซึ่งภาษาจีนแคะ แปลว่า ห่างจากตัวเมือง 9 กิโลเมตร มีการจับจองตั้งบ้านเรือน จากเหตุการณ์ไม่สงบจากขบวนการจีนคอมมิวนิสต์มาลายา ทำให้ชาวบ้านที่เดิมอยู่บริเวณเรือกสวนไร่นา เข้ามาอยู่อาศัยเพิ่ม ในอดีตบ้าน กม. 9 เป็นชุมชนขนาดใหญ่แต่เนื่องด้วยปัญหาอัคคีภัย และการตัดถนน ทำให้จำนวนบ้านเรือนลดลงไป ลักษณะภูมิประเทศเป็นไหล่เขา มีความลาดเอียงจากทิศเหนือลงสู่ทิศใต้ จนบรรจบกับแนวลำธารขนาดเล็ก พื้นที่ชุมชนจะอยู่ต่ำกว่าถนนสายหลักมาก มีเรือนแถวไม้ 2 ชั้นแบบดั้งเดิม เป็นชุมชนเกษตร มีอาชีพทำสวนยางพารา มีเชื้อสายเป็นชาวจีนแคะ
ย่านชุมชนเก่า: ซาไกบ้านแหร
ที่อยู่: ตำบลบ้านแหร อำเภอธารโต จังหวัดยะลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ซาไกบ้านแหร เป็นชุมชนชาติพันธุ์ของชาวพื้นเมืองชาวซาไก ปัจจุบันมีคนต่างถิ่นอพยพเข้ามาในชุมชนบ้าง ซาไก คือ ชนเผ่าพื้นเมืองเผ่าสุดท้ายที่เหลืออยู่ทางภาคใต้สุด ที่ชอบเร่ร่อนอยู่ในป่าไปมาระหว่างประเทศไทยกับประเทศมาเลเซีย  นามสกุล "ศรีธารโต" เป็นนามสกุลพระราชทานจากสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี เมื่อปี พ.ศ. 2516 ป่าบนแนวเทือกเขาสันกะลาคีรี ของป่าสงวนแห่งชาติเบตง ที่บ้านซาไก ตำบลบ้านแหร อำเภอธารโต จังหวัดยะลา ซึ่งปัจจุบันแทบไม่เหลือเพราะการอพยพไปประเทศเพื่อนบ้าน ลักษณะภูมิประเทศมีลำธารหลายสายไหลผ่าน การตั้งที่อยู่อาศัย ซาไกจะเลือกบริเวณที่เป็นเนินสูง มีลำธารหรือน้ำตกอยู่ใกล้ ๆ มีป่าไม้ใหญ่ปกคลุม ซึ่งเป็นที่มาของอาหาร ยา ใช้ไม้ไผ่ทำเครื่องมือเครื่องใช้ ลักษณะบ้านเรือนสร้างจากวัสดุพื้นถิ่นที่หาได้ง่าย เช่น จาก ไม้ไผ่ ยกใต้ถุนเล็กน้อย ปัจจุบันมีการส่งเสริมให้เกิดการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในพื้นที่
ย่านชุมชนเก่า: บาโงยซิแน
ที่อยู่: ตำบลบาโงยซิแน อำเภอยะหา จังหวัดยะลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: บาโงยซิแน เป็นชุมชนเกษตรกรรม บ้านบาโงยซิแน เดิมชื่อ กำปงบือแน แปลว่า ต้นข่อย ชนดั้งเดิมเป็นมุสลิมซึ่งมาจากถิ่นอื่น เช่น ไทรบุรี โกตาบารู และจังหวัดปัตตานี โดยตั้งถิ่นฐานเป็นกลุ่มชื่อต่าง ๆ ยึดอาชีพในการทำนา ทำไร่ และเลี้ยงสัตว์ ตำบลบาโงยซิแน อยู่ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 13 กิโลเมตร และห่างจากที่ว่าการอำเภอยะหาเป็นระยะทางประมาณ 7 กิโลเมตร มีเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 13,576 ไร่ หรือ 20 ตารางกิโลเมตร มีจำนวน 6 หมู่บ้าน ตัวชุมชนเก่าอยู่ใกล้กับชุมชนบ้านเนียง ถัดมาทางทิศตะวันตกจากแยกบ้านเนียง เป็นชุมชนริมถนน มีทั้งเรือนแถวและเรือนเดี่ยว ไม้/คอนกรีต มีลักษณะอยู่ในถนนย่อยขนาด 2 เลน อาคารวางตัวห่างกัน ไม่หนาแน่น หลังอาคารบางหลังเชื่อมต่อออกไปสู่ทุ่งนา ส่วนใหญ่มีอาชีพเกษตรกรรม และเลี้ยงสัตว์
ย่านชุมชนเก่า: เกาะเหลา
ที่อยู่: ตำบลปากน้ำ อำเภอเมืองระนอง จังหวัดระนอง ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: เกาะเหลา เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนริมน้ำ และชุมชนชาติพันธุ์โดยแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มคือ ชาวไทยทั่วไป และชาวมอร์แกน ซึ่งไม่มีบัตรประชาชนและสิทธิ์ขั้นพื้นฐานจากรัฐบาล ซึ่งมอร์แกนจะอยู่ในส่วนที่เรียกว่า เกาะเหลานอก ซึ่งแต่โบราณเดิมเป็นชาติพันธุ์ที่เร่ร่อนอยู่ตามทะเลอันดามันจนเมื่อ 30 ปีก่อน จึงมีการเริ่มสร้างบ้านเรือนตั้งหลักแหล่ง โดยการชักชวนของจ่าทวี ผู้ซึ่งอาศัยก่อน โดยต้องการให้หยุดเร่ร่อนตามเกาะแก่งอันดามัน เกาะเหลา อยู่ห่างจากท่าเทียบเรือปากน้ำระนองประมาณ 30 นาที ฝั่งตรงข้ามอยู่ติดกับจังหวัดเกาะสอง ประเทศพม่า บนเกาะแห่งนี้มีประชากร 2 กลุ่ม คือ กลุ่มคนไทย และกลุ่มมอร์แกน อาศัยอยู่กันคนละฟากเกาะ ซึ่งตั้งห่างกันประมาณ 3 กิโลเมตร ไปมาหาสู่กันได้ทั้งทางเรือและเดินเท้า เป็นชุมชนริมหาด เรือนไม้หรือสังกะสียกพื้นสูง หลังคามุงจาก ตั้งอยู่บนพื้นทราย บางหลังยื่นลงไปในทะเลเชื่อมต่อกับท่าเรือ ระบบสาธารณสุขไม่ดี ใช้ไฟฟ้าจากเครื่องปั่นไฟฟ้า ชาวไทยในเกาะเหลาส่วนใหญ่มีชีวิตผูกติดกับทะเล มีการทำประมงพื้นบ้าน ทั้งการวางอวนปู และกระชังปลา อีกส่วนบนเกาะเหลานอกซึ่งเป็นชาวมอร์แกนนั้น หลังจากเหตุการณ์สึนามิ ทำให้พื้นที่ทำมาหากินและบ้านเรือนเสียหาย ก็มีการรับจ้างทำงานผิดกฎหมายด้วย โดยเฉพาะการรับจ้างไปจับสัตว์น้ำในเขตทะเลประเทศเพื่อนบ้าน
ย่านชุมชนเก่า: เกาะพยาม
ที่อยู่: ตำบลปากน้ำ อำเภอเมืองระนอง จังหวัดระนอง ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: เกาะพยาม เป็นเกษตรกรรม ชุมชนริมน้ำ และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวประมงมอร์แกน เป็นชุมชนชาวเลที่ตั้งอยู่บนเกาะ โดยมีแหล่งที่ตั้งอยู่ริมหาดเพื่อการทำประมงขนาดเล็ก ส่วนที่เหลือประกอบอาชีพการเกษตรบนเกาะ ได้แก่ การทำสวน ชุมชนเก่ามีลักษณะบ้านเป็นเรือนเดี่ยวฝาไม้ไผ่ ยกพื้นสูงและปลูกติดทะเล ส่วนที่ขยายและเปลี่ยนแปลงไปนั้นตั้งอยู่ใกล้หรือติดภูเขา ตัวบ้านยกพื้นด้วยเสาปูน ผนังบ้านทำจากไม้ฝาสำเร็จรูป มีหน้าต่างกระจก และหลังคากระเบื้อง อาชีพพื้นถิ่นเดิมของชุมชน คือ การประกอบอาชีพประมง และการปลูกต้นกาหยู แต่ปัจจุบันเริ่มมีการไปรับจ้างตามรีสอร์ท และร้านอาหารซึ่งเกิดขึ้นมาใหม่ เนื่องจากกระแสการท่องเที่ยว
ย่านชุมชนเก่า: ย่านเมืองเก่าสงขลา
ที่อยู่: ตำบลบ่อยาง อำเภอเมืองสงขลา จังหวัดสงขลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ย่านเมืองเก่าสงขลา เป็นชุมชนตลาด เมื่ออดีตราว 200 ปีก่อน ตัวเมืองสงขลาตั้งอยู่ทางฝั่งตะวันตกของทะเลสาบ เรียกว่า "เมืองสงขลา ฝั่งแหลมสน" จนกระทั่ง พ.ศ. 2385 จึงขยายมาทางฝั่งทิศตะวันออกบริเวณตำบลบ่อยาง เรียกกันว่า "เมืองสงขลาฝั่งบ่อยาง" ชุมชนตั้งอยู่บริเวณพื้นที่ฝั่งตะวันออกของทะเลสาบสงขลา ครอบคลุมพื้นที่ถนนนครนอก ถนนนครใน ถนนนางงาม และพื้นที่ใกล้เคียง มีลักษณะเป็นแหลมทางทิศตะวันออกติดกับอ่าวไทย สิ่งก่อสร้างที่หลงเหลืออยู่ ประกอบด้วย ประตูเมืองสงขลา (เดิม) ห้องแถวไม้แบบจีน ตึกรูปแบบชิโนโปรตุกีส  และยังมีอาคารตึกแถวแบบจีนโบราณของชาวจีนฮกเกี้ยนอยู่ปะปนกันทั้งสองฟากฝั่งถนน โดยอาคารหลายหลังมีการปรับปรุง ทาสีใหม่ แต่ไม่ได้เปลี่ยนแปลงโครงสร้างของอาคารเก่าเหล่านี้ สะท้อนภาพการเป็นเมืองสำคัญด้านการปกครองปัจจุบันคนในพื้นที่นอกจากกิจการทั่วไปแล้ว ยังมีการส่งเสริมด้านการท่องเที่ยว เป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงและคึกคักของจังหวัดสงขลา ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยพุทธ ชาวจีน และชาวมุสลิม
ย่านชุมชนเก่า: เกาะยอ
ที่อยู่: ตำบลเกาะยอ อำเภอเมืองสงขลา จังหวัดสงขลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: เกาะยอ เป็นชุมชนริมน้ำ และชุมชนกลุ่มอาชีพเฉพาะ ประวัติศาสตร์ชุมชน หมู่บ้านเกาะยอ แต่เดิมเป็นหมู่บ้านประมงเล็ก ๆ สันนิษฐานว่ามีมาตั้งแต่ยุคของเมืองสงขลาดั้งเดิม "เมืองสงขลา ฝั่งแหลมสน" ต่อมาเมื่อย้ายเมืองสงขลาไปอยู่ฝั่งบ่อยาง หมู่บ้านเกาะยอยังคงเป็นหมู่บ้านประมงเล็ก ๆ ที่สงบเงียบ มิได้มีการพัฒนาความเจริญก้าวหน้าอย่างรวดเร็ว ชุมชนตั้งอยู่ริมทะเลสาบสงขลา ตลอดแนวริมทะเลด้านทิศตะวันตก ตัดเชื่อมด้วยถนน 2 เลน มีชายฝั่งเป็นดินความลึกไม่มาก บ้านเรือนตั้งเรียงรายอยู่สองฝั่งถนน ความหนาแน่นไม่มาก อาคารเรือนไม้เก่าจะยกใต้ถุนสูง มีสภาพดีและมีการดูแลรักษาเป็นอย่างดี เดิมประกอบอาชีพประมงและทำสวน แต่ในปัจจุบันมีการทำประมงลดลงมาก บ้านเรือนส่วนมากมีแต่ผู้สูงอายุอยู่ หรือมีการเปลี่ยนมือไปแล้ว ภาวะการท่องเที่ยวเกิดขึ้นในพื้นที่ ทำให้อาคารบางหลังถูกใช้เป็นบ้านพักโฮมสเตย์สำหรับนักท่องเที่ยว และเปิดเป็นร้านอาหารซีฟู๊ด ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยพุทธ และไทยมุสลิม
ย่านชุมชนเก่า: วิถีพุทธคลองแดน
ที่อยู่: ตำบลคลองแดน อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: วิถีพุทธคลองแดน เป็นชุมชนตลาด และชุมชนริมน้ำ สันนิษฐานว่า มีชาวสวนเข้ามาบุกเบิก และตั้งถิ่นฐานอยู่บริเวณนี้มาเกือบ 100 ปีซึ่งแต่เดิมพื้นที่บริเวณนี้เป็นชุมทางการสัญจรทางน้ำ (สายคลอง) จากสงขลาไปเมืองนครฯ ชุมชนตั้งอยู่บริเวณทางฝั่งตะวันออกของทะเลสาบสงขลา มีคลองระโนดที่เชื่อมต่อทะเลสาบสงขลากับทะเลอ่าวไทย โดยผ่านตลาดน้ำระโนด เดิมมีการปล่อยให้ทิ้งร้าง ต่อมามีการปรับปรุงตลาดโดยได้รับความร่วมมือจากการเคหะ ทำให้ตลาดมีสภาพที่ใกล้เคียงของเดิม คือ มีสภาพเป็นบ้านไม้ริมน้ำ ไม่มีรั้ว มีทางเดินริมน้ำตลอดคลอง ชุมชนคลองแดนเคยเป็นเมืองท่าที่เจริญรุ่งเรืองมาก มีร้านทอง ร้านตัดเสื้อผ้า ร้านขายของชำ ร้านยา ร้านตัดผม โรงสี ชาวจีนที่มาตั้งรกรากได้ชักชวนญาติพี่น้องมาอาศัยอยู่ที่นี่เพิ่มมากขึ้น มีการตั้งถิ่นฐานบ้านเรือนกันอย่างหนาแน่นตลอดแนวริมน้ำคลองแดน คลองระโนด คลองชะอวด และคลองปากพนัง จนกระทั่งเมื่อทางหลวงสาย 408 เริ่มใช้งาน ทำให้ความนิยมในการใช้การสัญจรทางน้ำลดลง คนเริ่มอพยพออกจากพื้นที่ ปัจจุบันไม่มีการใช้การสัญจรทางน้ำอีกเลย ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยพุทธ และชาวจีน
ย่านชุมชนเก่า: ย่านการค้าเก่าชุมทางรถไฟหาดใหญ่
ที่อยู่: ตำบลหาดใหญ่ อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ย่านการค้าเก่าชุมทางรถไฟหาดใหญ่ เป็นชุมชนตลาด และชุมชนรอบทางรถไฟ พื้นที่บริเวณนี้แต่เดิมเป็นย่านการค้าที่บุกเบิกขึ้นพร้อมกับการสร้างสถานีรถไฟหาดใหญ่ ชุมชนตั้งอยู่บริเวณใจกลางเมืองหาดใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่กว้างประมาณ 1 กิโลเมตร ยาวประมาณ 4 กิโลเมตร ตั้งอยู่ประชิดทางรถไฟ บริเวณถนนนิพัทอุทิศ 1 และ 2 และถนนประชาธิปัตย์ แต่เดิมเป็นอาคารเรือนแถวไม้และเรือนแถวปูน สร้างเรียงรายอยู่สองฝากฝั่งถนน มีลักษณะเป็นตึกแถวพาณิชย์ชั้นล่างและอยู่อาศัยชั้นบนรูปแบบชิโนโปรตุกีส มีทางเท้าที่มีหลังคากันแดดกันฝน ต่อมาการพัฒนาของเมืองหาดใหญ่เป็นไปอย่างรวดเร็วทำให้เกิดการรื้ออาคารเก่าลง และสร้างเป็นอาคารสมัยใหม่ขึ้นทดแทนอาคารเดิม ปัจจุบันคงเหลือแต่เพียงชุดตึกแถวปูนชิโนโปรตุกีส บริเวณถนนนิพัทอุทิศ 1 หลงเหลืออยู่หลายหลังเรียงรายกันเป็นกลุ่มอาคารพาณิชย์ นอกจากนี้ยังมีอาคารตึกแถวไม้ และตึกแถวปูนกระจัดกระจายอยู่ในพื้นที่ ซึ่งไม่เห็นภาพของกลุ่มก้อนอาคารเดิมแล้ว ย่านการค้าแห่งนี้เป็นจุดเริ่มต้นของเมืองหาดใหญ่ ปัจจุบันเป็นศูนย์การค้า กลางเมืองหาดใหญ่ มีการพัฒนาไปจากในอดีตมาก แต่บทบาทสำคัญยังไม่เปลี่ยนแปลง ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยพุทธ และชาวจีน