pythainlp/thai-open-data-go-th huggingface dataset:
การเล่นนางกวัก ไทยพวนบ้านทราย
ประเภท: ประเพณีของกลุ่มชาติพันธุ์
หัวเรื่อง: สงกรานต์,ไทยพวน,การละเล่น,กำฟ้า
รายละเอียด: เมื่อได้ยินคำว่า “นางกวัก” คนส่วนใหญ่จะนึกถึงตุ๊กตานางกวักนำโชคที่ตั้งอยู่บนหิ้งตามร้านค้าต่างๆ แต่สำหรับชาวไทยพวน ตำบลบ้านทราย อำเภอบ้านหมี่ จังหวัดลพบุรี นางกวักหมายถึงการละเล่นพื้นบ้าน เป็นการเข้าทรง สอดคล้องกับความเชื่อเรื่องผีที่มีมาแต่โบราณ เช่นเดียวกับกลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ
พื้นที่: ต.บ้านทราย อ.บ้านหมี่ จ.ลพบุรี
ช่วงเวลา: สงกรานต์,งานบุญสารท(สารทพวน),งานกำฟ้า(ขึ้น 3 ค่ำ เดือน 3)
บวชนาค ชาวมอญวัดคงคาราม
ประเภท: ประเพณีของกลุ่มชาติพันธุ์,ประเพณีเกี่ยวกับชีวิต
หัวเรื่อง: บวชนาค,มอญ
รายละเอียด: พิธีบวชของชาวมอญคล้ายกับพิธีบวชของชาวไทยทั่วไป แต่มีรายละเอียดบางอย่างแตกต่างกัน  พระอนุวัตร สุจิตฺโต ผู้ดูแลพิพิธภัณฑ์วัดคงคาราม ต. คลองตาคต อ.โพธาราม จ.ราชบุรี  อธิบายว่า การบวชแบบมอญที่วัดคงคารามจะมีพิธี 3 วัน แต่ก่อนหน้านั้นพ่อแม่จะต้องใช้เวลาเตรียมงานนานหลายเดือน โดยเฉพาะเครื่องแต่งกายของนาคที่ต้องใช้ถึง 3 ชุด
พื้นที่: วัดคงคาราม ต.คลองตาคต อ.โพธาราม จ.ราชบุรี
ช่วงเวลา: นิยมจัดงานช่วงใกล้เข้าพรรษา
แซงสนามไทโส้ บ้านกุดฮู สกลนคร
ประเภท: ประเพณีของกลุ่มชาติพันธุ์,ประเพณีเกี่ยวกับการรักษาโรค
หัวเรื่อง: แซงสนาม, ไทโส้, หมอเหยา
รายละเอียด: ชาวไทโส้บ้านกุดฮูยังคงรักษาวัฒนธรรมประเพณีดั้งเดิมของชนเผ่าเรื่อยมา โดยเฉพาะพิธีกรรมเหยาซึ่งเป็นพิธีกรรมที่ใช้ในการรักษาคนป่วย และทุกปีจะมีประเพณี “แซงสนาม” หรือประเพณี “แซงสนัมประจำกะมอ” ซึ่งเป็นประเพณีพื้นบ้านในกลุ่มคนชาวไทโส้ที่เชื่อว่าผีเป็นวิญญาณที่มีอำนาจลึกลับ สามารถทำให้คนเจ็บป่วยได้ การบำบัดรักษามิให้ร่างกายเจ็บป่วยคือ การป้องกันมิให้วิญญาณผีเข้าสิงในร่างได้อีกหลังจากที่ได้ทำพิธีปัดเป่าให้ผีออกไปจากร่างกาย โดยแม่ครูหรือแม่หมอ ทำพิธีเหยาคุมผีให้ออกไปแล้ว
พื้นที่: บ้านหมอเหยา เลขที่ 60 บ้านกุดฮู หมู่ที่ 16 ตำบลโพธิไพศาล อำเภอกุสุมาลย์ จังหวัดสกลนคร
ช่วงเวลา: ภายในเดือน 4 – 5 ตามเวลาทางจันทรคติ
เลี้ยงหอเจ้าบ้านไทดำ
ประเภท: ประเพณีของกลุ่มชาติพันธุ์,ประเพณีเกี่ยวกับการเฉลิมฉลองและเพื่อสิริมงคล
หัวเรื่อง: แถบ,ไทดำ,ไทยทรงดำ, บ้านนาป่าหนาด
รายละเอียด: ชาวไทดำเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีศาสนา ความเชื่อเป็นของตนเอง ที่ยึดถือปฏิบัติสืบต่อกันมาจากรุ่นสู่รุ่นนั่นคือการนับถือบรรพบุรุษของตนเองที่ล่วงลับไปแล้ว และนับถือแถนซึ่งชาวไทดำเชื่อว่าเป็นเทพเจ้าที่ให้กำเนิดชาวไทดำที่เรียกกันว่า “แถนหลวง” ที่เป็นใหญ่เหนือทุกสิ่งบนโลกและนับถือเจ้าป่าเจ้าเขา อีกทั้งชาวไทดำยังให้ความสำคัญกับผู้ที่มีพระคุณต่อชาวไทดำ เมื่อชาวไทดำไม่ว่าจะอพยพไปอยู่ที่ไหนก็มักจะมีการตั้งหอ (ศาลขนาดเล็ก) เพื่อรำลึกถึงเทพเจ้าและของบรรพบุรุษ หรือเจ้าที่เจ้าทางก็ดี ให้คอยปกป้องคุ้มครองรักษาชาวไทดำที่อาศัยอยู่ที่นี้ให้อยู่เย็นเป็นสุขตลอดไป ด้วยเหตุนี้จึงมีพิธีกรรมเลี้ยงหอเจ้าบ้านขึ้นเพื่อเป็นการรำลึกถึงพระคุณทั้งยังเป็นตอบแทนที่คอยช่วยเหลือปกป้องคุ้มครองรักษาชาวไทดำให้อยู่ดีมีสุข
พื้นที่: บ้านนาป่าหนาด ตำบลเขาแก้ว อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย
ช่วงเวลา: วันพฤหัสบดีของสัปดาห์แรกหรือสัปดาห์ที่สองเดือน 6 ตามเวลาทางจันทรคติ
ย่านชุมชนเก่า: นครชุม
ที่อยู่: ตำบลนครชุม อำเภอเมืองกำแพงเพชร จังหวัดกำแพงเพชร ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: นครชุม เป็นชุมชนตลาดการค้า ที่มีประวัติความเป็นมากว่า 700 ปี ประชาชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพรับจ้างและค้าขาย เนื่องจากไม่มีทรัพยากรธรรมชาติอื่นใด ที่จะเอื้ออำนวยให้เกิดการจ้างงาน สร้างรายได้ให้แก่ประชาชน นอกจากภูมิปัญญาพื้นบ้าน ขนบธรรมเนียมประเพณี มรดกทางวัฒนธรรมของท้องถิ่น ชุมชนนี้ที่ตั้งอยู่ใจกลางเมืองกำแพงเพชร มีลักษณะเป็นชุมชนเมืองที่มีความหนาแน่นปานกลาง มีกลุ่มอาคารพาณิชยกรรมแบบดั้งเดิม เรือนแถวไม้ทอดตัวเรียงรายตามถนน พื้นที่ในกลุ่มชุมชนมีลักษณะการรวมกลุ่มเป็น cluster ในลักษณะย่านการค้า ประกอบด้วย ถนนสายสำคัญสองสาย ได้แก่ ถนนสาย 1078 และถนนขนานคลองสวนหมาก โดยพื้นที่ติดถนนเป็นอาคารเรือนแถวไม้พาณิชยกรรม เป็นช่วงประมาณ 4-5 คูหา ด้านหลังอาคารพาณิชยกรรมสลับด้วยบ้านพักอาศัย ฐานเศรษฐกิจของชุมชนเป็นย่านการค้า ได้แก่ ตลาด การค้าปลีกที่สำคัญของจังหวัด นอกจากนี้ ยังมีกิจกรรมส่งเสริมวัฒนธรรมชุมชนในรูปแบบถนนคนเดินในวันหยุด โดยมีการจำลองบรรยากาศตลาดแบบย้อนยุค บรรยากาศภายในตลาดจะมีพ่อค้า แม่ค้า แต่งกายด้วยชุดไทย นำอาหารที่เป็นเอกลักษณ์ของชาวนครชุมหรือร่วมสมัยวางจำหน่าย นอกจากนี้ ยังมีการสาธิตการทำอาหารพื้นบ้าน หรือศิลปหัตถกรรม อาทิ การจักสานไม้ไผ่ งานฝีมือใบตอง หรือการวาดรูป ระบายสี มุ่งเน้นการแต่งกายพื้นบ้าน หรือวัฒนธรรม ร่วมสมัย และอื่น ๆ อีกจำนวนมาก
ย่านชุมชนเก่า: บ้านพรานกระต่าย
ที่อยู่: ตำบลถ้ำกระต่ายทอง อำเภอพรานกระต่าย จังหวัดกำแพงเพชร ภาคกลาง
ลักษณะสำคัญ: บ้านพรานกระต่าย เป็นชุมชนเกษตรกรรมชนบท ที่มีเรื่องเล่ากันว่ามีนายพรานได้พบกระต่ายขนสีทองสวยงามมากบริเวณหน้าถ้ำแห่งหนึ่งและก็ได้หายเข้าไปในถ้ำ ต่อมาจึงกราบบังคมทูลพระร่วงให้ทรงทราบและรับอาสาจะจับกระต่ายตัวดังกล่าวและได้ใช้ความพยายามที่จะจับหลายครั้ง แต่ไม่ประสบผลสำเร็จจึงได้สร้างบ้านถาวรขึ้นหน้าถ้ำเพื่อรอจับกระต่าย หลายปีต่อมามีคนมาพบนายพรานจึงพากันอพยพมาอยู่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จนกลายเป็นหมู่บ้านชาวบ้านจึงพร้อมกันตั้งชื่อหมู่บ้านว่า "บ้านพรานกระต่าย" ลักษณะภูมิประเทศของบ้านพรานกระต่ายเป็นที่ราบลาดเทจากตะวันตกไปตะวันออกเป็นป่าไม้ภูเขาหินสูงชัน ทางทิศตะวันออกเป็นที่ราบลุ่มเหมาะสมกับการทำเกษตรและเป็นที่ชุมชนหนาแน่น บ้านเรือนส่วนมากเป็นรูปแบบสมัยใหม่ มีอาคารไม้เก่าเหลืออยู่จำนวนไม่มาก ผู้คนในชุมชนมีอาชีพทำการเกษตรกรรมค้าขายและรับจ้างทั่วไป
ย่านชุมชนเก่า: บ้านห้วยแม่ซ้าย (บ้านยะฟู)
ที่อยู่: ตำบลแม่ยาว อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านห้วยแม่ซ้าย เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวเขาเผ่ามูเซอแดง ที่อพยพมาจากพม่าเข้าสู่ประเทศไทย อาศัยอยู่บริเวณดอยตุง เมื่อประมาณปี พ.ศ. 2510 ได้อพยพเคลื่อนย้ายมาอยู่บริเวณบ้านยะฟูเดิม ซึ่งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของบ้านดอยยาวปัจจุบัน ลักษณะภูมิประเทศเป็นพื้นที่ราบระหว่างภูเขาและมีภูเขาสูงล้อมรอบชุมชน มีลำห้วยแม่ซ้ายไหลผ่านทางทิศใต้ของพื้นที่ ซึ่งเป็นแหล่งน้ำสำคัญของชุมชน เป็นชุมชนเรือนไม้เดี่ยวที่ตั้งอยู่บนที่ราบระหว่างภูเขา พื้นดินยังมีลักษณะลาดเอียงเล็กน้อย กระจุกตัวเป็นกลุ่มโดยมีถนนแม่ฟ้าหลวง (1207) ตัดผ่านกลางหมู่บ้าน มีความต่อเนื่องใกล้ชิดกัน มีเรือนไม้เก่าที่มีสภาพดั้งเดิม คือ ยกใต้ถุนสูง หลังคามุงจากหลงเหลืออยู่บ้าง ภายในชุมชนมีการจัดการเรื่องการท่องเที่ยวของชุมชนตามศักยภาพของชุมชน มีการอนุรักษ์วัฒนธรรม ประเพณี ความเชื่อ แบบดั้งเดิมอยู่ ปัจจุบันมีอาชีพที่สำคัญ ได้แก่ อาชีพการเกษตร อาชีพเลี้ยงสัตว์ อาชีพหัตถกรรมฝีมือพื้นบ้านของกลุ่มแม่บ้าน
ย่านชุมชนเก่า: บ้านถ้ำผาตอง
ที่อยู่: ตำบลท่าสุด อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านถ้ำผาตอง เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนกลุ่มอาชีพเฉพาะ เป็นแหล่งศึกษาและการเรียนรู้ภูมิปัญญาพื้นบ้าน ผลิตและขายสินค้าหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ (OTOP) โดยมีนายคำจันทร์ ยาโน เป็นผู้ถ่ายทอดการแกะสลักไม้ เช่น กระบวยตักน้ำกะลามะพร้าว ให้ความรู้ ทั้งนักศึกษา นักวิจัย เป็นระยะเวลา 27 ปี ลักษณะภูมิประเทศเป็นพื้นที่ทำการเกษตรกรรม ปลูกพืชไร่ พืชสวน มีบ้านเรือนตั้งอยู่กระจายภายในชุมชน ปัจจุบันอยู่ระหว่างการจัดตั้งบ้านแสดงไม้แกะสลักเป็นพิพิธภัณฑ์ โดยได้รับความสนับสนุนจากสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดเชียงราย ให้เป็นศูนย์กลางของการแกะสลักไม้
ย่านชุมชนเก่า: บ้านกะเหรี่ยงรวมมิตร
ที่อยู่: ตำบลแม่ยาว อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านกะเหรี่ยงรวมมิตร เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนตลาด ชุมชนริมน้ำ และเป็นชุมชนชาติพันธุ์ของชาวกะเหรี่ยง เป็นหมู่บ้านท่องเที่ยวเชิงนิเวศริมแม่น้ำกก มีปางช้างสำหรับพานักท่องเที่ยว เที่ยวชมรอบ ๆ หมู่บ้าน ประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวกะเหรี่ยง นับถือศาสนาคริสต์ ลักษณะภูมิประเทศเป็นพื้นที่สูงและพื้นที่ราบ โดยมีถนนสายหลักตัดผ่านหมู่บ้าน และมีแม่น้ำกกไหลผ่าน มีเส้นทางท่องเที่ยวโดยรอบหมู่บ้าน บ้านเรือนอยู่อย่างหนาแน่น ปัจจุบันเป็นชุมชนหนึ่งของการท่องเที่ยวริมแม่น้ำกก เป็นหมู่บ้านที่จัดกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงนิเวศ ค้าขาย และเน้นการท่องเที่ยว
ย่านชุมชนเก่า: บ้านโป่งน้ำร้อน
ที่อยู่: ตำบลดอยฮาง อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านโป่งน้ำร้อน เป็นชุมชนชาติพันธุ์ของคนเมือง (ไทยวน) อาข่า จีนยูนาน และลีซอ เป็นแหล่งศึกษาวัฒนธรรมของชุมชนที่หลากหลาย ของกลุ่ม 4 ชาติพันธุ์ ลักษณะภูมิประเทศตั้งอยู่ในหุบเขา อากาศเย็นตลอดปี แบ่งออกเป็น 4 หย่อมบ้าน คือ หย่อมบ้านคนเมือง หย่อมบ้าน สองแคว (คนจีน) หย่อมบ้านอาข่า และหย่อมบ้านลีซอ เป็นชุมชนอยู่ระหว่างถนนสายรอง และอีกด้านของชุมชนติดริมแม่น้ำกก มีบ่อน้ำพุร้อนซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยวชุมชน และมีพื้นที่สำหรับการปลูกชา มีภูมิปัญญาท้องถิ่นเรื่องการรักษาแบบพื้นบ้าน จักสาน ทำเฟอร์นิเจอร์ไม้ไผ่ และเมี่ยงชา
ย่านชุมชนเก่า: บ้านจะคือ
ที่อยู่: ตำบลห้วยชมพู อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านจะคือ เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนริมน้ำ และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวลาหู่ โดยหมู่บ้านจะคือ ตั้งตามชื่อของผู้นำหมู่บ้านคนแรก เมื่อปี พ.ศ. 2514 บริเวณริมแม่น้ำกก จำนวน 25 หลังคาเรือน มีป่าเขาล้อมรอบหมู่บ้าน มีแม่น้ำกกไหลผ่าน เป็นชาติพันธุ์ชาวลาหู่ ที่ยังคงรักษาเอกลักษณ์ ประเพณี และความเชื่อดั้งเดิมไว้ ลักษณะภูมิประเทศอยู่บนพื้นที่สูง มีป่าเขาล้อมรอบหมู่บ้าน และแม่น้ำกกไหลผ่าน ถนนเข้าหมู่บ้านเป็นดินลูกรัง เป็นหมู่บ้านที่คงสถานที่สำคัญและเอกลักษณ์ของชนเผ่าลาหู่ เช่น ลานพิธีกรรม ซึ่งเป็นสถานที่ประกอบพิธีกรรม ตลอดจนจัดกิจกรรมของชุมชน และเนื่องจากระบบไฟฟ้ายังไม่มี ภายในชุมชนจึงใช้ระบบ Solar cell ทดแทน มีอาชีพทำพืชไร่ เช่น ข้าวโพด
ย่านชุมชนเก่า: บ้านสันป่าก่อ
ที่อยู่: ตำบลรอบเวียง อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านสันป่าก่อ เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวไทใหญ่ที่อพยพมาจากประเทศพม่า เป็นชุมชนที่คงวัฒนธรรมของตนเองได้อย่างดี แม้อยู่ท่ามกลางบริบทของพื้นที่เมือง ลักษณะภูมิประเทศ ตั้งอยู่ในเขตเทศบาลเมืองเชียงราย หมู่ที่ 13 ตำบลรอบเวียง อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย อยู่ห่างจากตัวเมืองเชียงราย ประมาณ 3 กิโลเมตร บริเวณใกล้เคียงกับชุมชนเป็นสถานบันเทิง โรงแรม สนามบินของกองทัพอากาศ เป็นชุมชนโบราณที่มีสถาปัตยกรรมบ้านเรือนเป็นรูปแบบสถาปัตยกรรมไทใหญ่ โดยเฉพาะในวัดสันป่าก่อ ที่ประกอบด้วยอาคารรูปแบบไทใหญ่อยู่หลายหลัง ผู้คนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพค้าขาย โดยเฉพาะร้านอาหารพื้นถิ่นของชาวไทใหญ่
ย่านชุมชนเก่า: บ้านฮ่องแฮ่หลวง
ที่อยู่: ตำบลแม่ไร่ อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านฮ่องแฮ่หลวง เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนกลุ่มอาชีพเฉพาะ ไม่มีประวัติของชุมชนที่ชัดเจน ลักษณะภูมิประเทศ มีลักษณะเป็นที่ราบขนาดใหญ่ ซึ่งอยู่ห่างจากพื้นที่เขาจากทางทิศตะวันตกไปประมาณ 5 กิโลเมตร มีลักษณะเป็นผืนนาขนาดใหญ่มาก ไม่มีพื้นที่ป่าตามธรรมชาติในบริเวณที่ราบ เป็นชุมชนเรือนเดี่ยว ซึ่งโดยมากยังเป็นเรือนไม้หลังคาสังกะสี มีสภาพดี กระจุกตัวอยู่ตามถนนสายรองที่แยกออกมาจากถนนพหลโยธิน โดยบ้านเรือนวางตัวใกล้ชิดกัน ล้อมรอบชุมชนด้วยพื้นที่ผืนนาขนาดใหญ่ อาชีพหลัก คือ การทำนา ทำสวน ทำไร่ อาชีพเสริม คือ ทำเสื่อกก
ย่านชุมชนเก่า: บ้านศรีดอนชัย
ที่อยู่: ตำบลศรีดอนชัย อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านศรีดอนชัย เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวไทลื้อ เดิมตั้งอยู่ที่เมืองอูเหนือ แคว้นสิบสองปันนา มณฑลยูนนานประเทศจีนตอนใต้ ต่อมาการทำมาหากินขัดสนและถูกจีนรุกราน ในปี พ.ศ. 2428 ชาวไทลื้อจำนวน 994 คน จึงได้อพยพมายังที่ตั้งปัจจุบัน ลักษณะภูมิประเทศตั้งอยู่ตอนบนสุดของประเทศไทย มีอาณาเขตติดกับประเทศลาว กั้นโดยแม่น้ำแม่โขง พื้นที่ล้อมรอมด้วย สวน ไร่ นา และมีพื้นที่ป่าธรรมชาติแทรกตัวอยู่ เป็นชุมชนที่โดดเด่นเรื่องการทอผ้า มีอาชีพหลักทั่วไปเป็นการทำนาและทำสวน แต่ที่โดดเด่นคือ กลุ่มทอผ้าบ้านศรีดอนชัย เป็นภูมิปัญญากลุ่มทอผ้าสตรีบ้านศรีดอนชัย เกิดจากการรวบรวมกลุ่มสตรีในหมู่บ้านมารวมกลุ่มกัน เพื่อผลิตและทอผ้า  ส่วนใหญ่จะเป็นลายไทลื้อ มีการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้หลากหลายมากขึ้น เช่น ซองใส่โทรศัพท์ ผ้าปูโต๊ะ ที่รองแก้ว ฯลฯ
ย่านชุมชนเก่า: บ้านหาดบ้าย
ที่อยู่: ตำบลริมโขง อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านหาดบ้าย เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนริมน้ำ และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวไทลื้อ ประวัติศาสตร์ชุมชน เดิมตั้งอยู่ที่เมืองอูเหนือ แคว้นสิบสองปันนา มณฑลยูนนาน ประเทศจีนตอนใต้ ต่อมาการทำมาหากินขัดสนและถูกจีนรุกราน จึงได้อพยพ ย้ายหนีออกมาอยู่บ้านหาดบ้าย ปัจจุบันมีชนเผ่าอื่นเข้ามาอยู่ด้วยในบริเวณใกล้เคียง โดยชาวบ้านหาดบ้ายยินดีและยอมรับมากขึ้น ลักษณะภูมิประเทศตั้งอยู่บนพื้นที่ราบลุ่มฝั่งแม่น้ำโขงทางด้านตอนเหนือของดอยหลวง ชายแดนระหว่างอำเภอเชียงของ-เชียงแสน รวมทั้งชายแดนประเทศไทยและลาว มีแม่น้ำโขงกั้นพรมแดนลักษณะเป็นพื้นที่เกษตรกรรมในพื้นที่ใกล้ริมแม่น้ำโขง เป็นชุมชนที่มีอาชีพทอผ้า โดยกระจายตัวภายในชุมชนในบ้านเรือนแต่ละหลัง บ้านเรือนส่วนใหญ่ยังคงเป็นรูปแบบโบราณชาวไทลื้อ
ย่านชุมชนเก่า: บ้านดอยหัวแม่คำ
ที่อยู่: ตำบลแม่สลองใน อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านดอยหัวแม่คำ เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวอาข่า ลาหู่ ที่ได้อพยพมาจากพม่ามาอยู่ประเทศไทยเมื่อ พ.ศ. 2423 ที่ดอยพญาไพร ตำบลเทอดไทย อำเภอแม่ฟู่หลวง จังหวัดเชียงราย ปี พ.ศ. 2462 มีการย้ายถิ่นฐานบ่อยครั้ง เพื่อเปลี่ยนที่ทำกินและหนีโรคระบาด ลักษณะภูมิประเทศตั้งอยู่บนสันเขา ตะเข็บชายแดนไทย-พม่า อยู่สูงจากระดับน้ำทะเลปานกลาง 1,850 เมตร สภาพโดยรอบเป็นที่เขาสูงชัน มีป่าธรรมชาติหนาแน่น ทางทิศตะวันตกเป็นพื้นที่เพาะปลูกทางทิศตะวันออก มีสภาพเป็นชุมชนเรือนไม้หลังคามุงจากแบบดั้งเดิม มีอาคารสมัยใหม่อยู่น้อยใช้สำหรับรองรับการท่องเที่ยว พื้นที่ชุมชนอยู่ผสานไปกับพื้นที่ป่า มีภูมิทัศน์กว้าง มองเห็นพื้นที่ระดับต่ำลงไปได้อย่างทั่วถึง อาชีพหลัก คือ ทำนา ทำสวน ทำไร่ และอาชีพเสริม คือ ทำเสื่อกก
ย่านชุมชนเก่า: บ้านห้วยน้ำขุ่น
ที่อยู่: ตำบลแม่ฟ้าหลวง อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านห้วยน้ำขุ่น เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนริมน้ำ และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวไทใหญ่ ไทลื้อ ลัวะ อาข่า ลาหู่ และลีซอ มีชื่อเดิมว่า บ้านใหม่สูง ประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวไทใหญ่ สื่อสารด้วยตัวอักษรไทใหญ่ เป็นชุมชนต้นแบบของชุมชนพลัดถิ่น ลักษณะภูมิประเทศ เป็นป่าอุดมสมบูรณ์ มีไม้ไผ่ และไม้ตองเป็นส่วนใหญ่ มีเส้นทางน้ำไหลผ่านกลางหมู่บ้าน โดยแหล่งน้ำในบ้านห้วยน้ำขุ่นมี 2 แห่ง คือ ลำห้วยช้าง และลำห้วยแม่ไร่ บ้านห้วยน้ำขุ่นถูกรายล้อมด้วยภูเขาและธรรมชาติที่มีความอุดมสมบูรณ์ ผู้คนส่วนใหญ่มีอาชีพค้าขาย ทำเกษตรกรรม และเลี้ยงสัตว์
ย่านชุมชนเก่า: บ้านสันติคีรี
ที่อยู่: ตำบลแม่สลองนอก อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านสันติคีรี เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนตลาด และชุมชนชาติพันธุ์โดยเป็นหมู่บ้านของชาวจีนอพยพกองพลที่ 93 ที่มาจากประเทศจีน บริเวณดอยแม่สลองประกอบด้วยหลายชุมชน ในตำบลแม่สลอง มีเชื้อชาติ 2 กลุ่ม ได้แก่ จีนฮ่อ (ยูนนาน) และอาข่า เป็นส่วนใหญ่ ลักษณธภูมิประเทศ เป็นพื้นที่บนภูเขาสูงจากระดับน้ำทะเลเฉลี่ย 1,200 เมตร เป็นยอดดอยหนึ่งในภูเขาแดนลาว เป็นชุมชนค้าขายขนาดใหญ่บนพื้นที่ของดอยแม่สลอง ส่วนใหญ่เป็นร้านค้าดั้งเดิมโบราณค้าขายอาหารจีนยูนนาน และชา รูปแบบอาคารยังคงเป็นสถาปัตยกรรมแบบจีนดั้งเดิม ผู้คนส่วนใหญ่มีอาชีพทำการเกษตรกรรมและค้าขาย โดยปลูกชาจีน กาแฟ พืชผัก และดอกไม้เมืองหนาว
ย่านชุมชนเก่า: บ้านแสนเจริญเก่า
ที่อยู่: ตำบลวาวี อำเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านแสนเจริญเก่า เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวอาข่า (อีก้อ) เดิมมีชื่อว่า หมู่บ้านห้วยป่าเคาะ เนื่องจากมีป่าเคาะมาก ตั้งอยู่ตามแนวเขา มีป่าไม้ที่อุดมสมบูรณ์ และมีระบบจัดการป่าที่ค่อนข้างดีเพราะมีความเชื่อในเรื่องการรักษาป่า น้ำ ดิน และอากาศ ลักษณะภูมิประเทศ ที่ตั้งของชุมชนจะอยู่ตามแนวเขา มีป่าไม้ที่อุดมสมบูรณ์โดยเฉพาะป่าเบญจพรรณ บ้านเรือนส่วนใหญ่ถูกปรับเปลี่ยนจากรูปแบบของชาวอาข่าเดิม โดยส่วนมากเป็นบ้านไม้สองชั้นปลูกไล่เลียงไปตามไหล่เขา และในแต่ละหลังมีพื้นที่เก็บผลิตผลทางการเกษตร โดยส่วนใหญ่จะปลูกข้าวโพด พืชตระกูลถั่ว และลิ้นจี่
ย่านชุมชนเก่า: บ้านห้วยขี้เหล็ก
ที่อยู่: ตำบลวาวี อำเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านห้วยขี้เหล็ก เป็นชุมชนเกษตรกรรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวอาข่า ลักษณะภูมิประเทศจะอยู่บนเนินเขาและไหล่เขาทอดยาว สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 800 เมตร พื้นที่ชุมชนมีภูเขาล้อมรอบ มีป่าไม้ รวมทั้งเป็นแหล่งรวมของพืชพันธุ์ สมุนไพรที่มีสรรพคุณยอดเยี่ยม มีเขตป่าอนุรักษ์และเขตป่าใช้สอย บ้านเรือนส่วนใหญ่ยังคงเป็นรูปแบบสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นของชาวอาข่า ตั้งอยู่กระจายโดยรอบชุมชน มีอาชีพทำเกษตรกรรม และป่าสมุนไพร
ย่านชุมชนเก่า: บ้านป่าส้าน
ที่อยู่: ตำบลเวียงกาหลง อำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านป่าส้านเป็นชุมชนเกษตรกรรม โดยชุมชนก่อตั้งขึ้นเมื่อประมาณ พ.ศ. 2420 โดยกลุ่มชาวล้านนาที่อพยพมาจากบ้านถ้ำ บ้านขอ บ้ามเอื้อม และบ้านแจ้ห่ม ในเขตจังหวัดลำปาง โดยชื่อของชุมชน มาจากบริเวณที่ตั้งนั้นมีป่าไม้ที่อุดมสมบูรณ์และมีไม้ส้านขึ้นหนาแน่น หมู่บ้านตั้งอยู่บนที่ลาดเชิงเขาระหว่างป่ากับพื้นราบ มีถนนตัดผ่านกลางหมู่บ้าน มีแม่น้ำลาวอยู่ทางด้านทิศตะวันตกของหมู่บ้าน เป็นหมู่บ้านที่มีความอุดมสมบูรณ์ของป่าไม้ และมีระบบจัดการป่าที่ดี ส่วนใหญ่ทำอาชีพเกษตรกรรม
ย่านชุมชนเก่า: บ้านห้วยน้ำริน
ที่อยู่: ตำบลแม่เจดีย์ใหม่ อำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านห้วยน้ำริน เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนริมน้ำ และชุมชนชาติพันธุ์ของชนเผ่าลาหู่ แซแล มูเซอดำ ที่อาศัยอยู่รวมกันมานานแล้ว มีวัฒนธรรมของแต่ละชนเผ่า และโดดเด่นเรื่องการละเล่นเครื่องดนตรี ลักษณะภูมิประเทศตั้งอยู่บนที่ลาดเชิงเขาระหว่างป่ากับพื้นราบ พื้นที่ราบมีเพียงเล็กน้อย มีลำห้วยน้ำริน และลำห้วยแม่โถน้อย ไหลผ่านจากใต้ไปเหนือไปรวมกับแม่น้ำลาว เรื่อยลงสู่แม่น้ำโขง มีถนนตัดผ่านกลางหมู่บ้าน มีแม่น้ำลาวอยู่ทางด้านทิศตะวันตกของหมู่บ้าน บ้านเรือนส่วนใหญ่ยังคงเป็นเรือนพื้นถิ่นดั้งเดิม โดยในแต่ละหลังจะมียุ้งข้าวและคอกไก่ประจำบ้าน รวมไปถึงครกกระเดื่องตำข้าว มีอาชีพทำเกษตรกรรม ปลูกข้าวไร่ ข้าวโพด หัตถกรรมของชาวเขา การทอผ้า และทำเครื่องเงินแบบกรรมวิธีโบราณ
ย่านชุมชนเก่า: บ้านห้วยหินลาดใน
ที่อยู่: ตำบลบ้านโป่ง อำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านห้วยหินลาดใน เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวกะเหรี่ยงปกาเกอะญอ มีการตั้งถิ่นฐานประมาณ 80-100 ปีมาแล้ว มีจำนวน 22 ครัวเรือน ลักษณะภูมิประเทศล้อมรอบด้วยภูเขาที่สลับซับซ้อนของเทือกเขาอุทยานแห่งชาติขุนแจ เป็นต้นกำเนิดลำห้วยที่สำคัญกว่า 14 ลำห้วย ที่ไหลมารวมกัน เรียกบริเวณนี้ว่า หินลาดโกละ มีผืนป่าอนุรักษ์กว่า 10,000 ไร่ และบ้านเรือนส่วนใหญ่เป็นรูปแบบสมัยใหม่ โดยมีการแบ่งพื้นที่อย่างชัดเจน ส่วนใหญ่มีอาชีพทำเกษตรกรรม
ย่านชุมชนเก่า: เวียงกาหลง
ที่อยู่: ตำบลบ้านโป่ง อำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: เวียงกาหลง เป็นชุมชนเกษตรกรรม และเป็นชุมชนที่อยู่โดยรอบโบราณสถาน คือเมืองโบราณเวียงกาหลง สร้างขึ้นในช่วงประมาณ พ.ศ. 1500-1600 ซึ่งอยู่ในอาณาจักรแว่นแคว้นยวนเชียง (ซึ่งสันนิษฐานว่าเป็นเมืองเชียงลาวหรือเชียงรายในปัจจุบัน) จากการขุดค้นบริเวณเมืองโบราณ พบเตาเผาเครื่องเคลือบกว่า 200 เตา แสดงให้เห็นว่าในอดีตเมืองนี้เป็นชุมชนใหญ่ และตั้งอยู่ท่ามกลางเมืองต่าง ๆ ของอาณาจักรล้านนา ลักษณะภูมิประเทศตั้งอยู่บนเทือกเขาดอยดงในเทือกเขาดอยหลวง ในเขตบ้านป่าส้าน เมืองโบราณเวียงกาหลง ตั้งอยู่บนเนินเขา มีกำแพงคันดินและคูเมืองล้อมรอบ แบ่งออกเป็นสองส่วนใหญ่ ๆ มีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 431 ไร่ คูเมืองและกำแพงคันดินโดยรอบยาว 3,350 เมตร ส่วนใหญ่มีอาชีพปั้นเครื่องปั้นดินเผา ทำเกษตรกรรม
ย่านชุมชนเก่า: เชียงแสน
ที่อยู่: ตำบลบ้านโป่ง อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: เชียงแสน เป็นชุมชนริมน้ำ ชุมชนความทรงจำ และชุมชนที่อยู่โดยรอบโบราณสถาน เดิมเมืองเชียงแสนเป็นศูนย์กลางของอาณาจักรล้านนาในยุคแรก ๆ เดิมชื่อว่าเวียงหิรัญนครเงินยาง และในระยะเวลาต่อมา พญามังรายได้ส่งพญาแสนภูผู้เป็นหลานมาควบคุมดูแลเมืองบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำกกและแม่น้ำโขง โดยในระยะแรก พญาแสนภูเข้ามาพักชั่วคราวบริเวณปากแม่น้ำกก (เชียงแสนน้อยในปัจจุบัน) ต่อมาได้ช่วยสร้างเมืองเชียงแสนขึ้นตรงบริเวณพื้นที่ที่เคยเป็นเมืองเก่าเดิม ลักษณะภูมิประเทศ เป็นชุมชนโบราณตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำโขง มีคูน้ำล้อมรอบ และมีกำแพงเมือง 3 ด้าน ยกเว้นด้านทิศตะวันออกเพราะใช้น้ำเป็นคูปราการ มีซากกำแพงเมืองโบราณ 2 ชั้น และโบราณสถานหลายแห่ง ภายในเขตกำแพงเก่าประกอบด้วยวัดร้างและโบราณสถานที่สร้างระหว่าง พุทธศตวรรษที่ 18-21 ส่วนใหญ่ผู้คนในชุมชนประกอบอาชีพค้าขาย
ย่านชุมชนเก่า: ย่านการค้า ถนนท่าแพ
ที่อยู่: ตำบลช้างคลาน อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ย่านการค้าถนนท่าแพ เป็นชุมชนตลาด และชุมชนที่อยู่โดยรอบโบราณสถาน เดิมคือหมู่บ้านเชียงเรือก สร้างขึ้นครั้งแรกในรัชสมัยพญามังรายมหาราช เมื่อแรกตั้งเมืองเชียงใหม่ เมื่อปี พ.ศ. 1839 จริง ๆ แล้วในสมัยโบราณ คำว่า "เชียง" หมายถึง เวียงหรือเมือง ส่วนคำว่า "เรือก" นั้นมีความหมายอีกอย่างหนึ่งว่า "เรือ" หรือ "เฮือ" ซึ่งหมายถึง พาหนะที่ใช้เดินทางไปมา ทางแม่น้ำ คู คลอง ฝายเหมือง อยู่ใจกลางเมืองเชียงใหม่ ตรงกับประตูท่าแพ ปลายถนนฝั่งตะวันตกคือ ประตูท่าแพ ปลายถนนฝั่งตะวันออกคือ แม่น้ำปิง มีอาคารแถวพาณิชย์อายุ 60 ปี ที่มีคุณค่าทางศิลปะ ทั้งแบบยุโรปและเรือไม้โบราณ เป็นถนนเศรษฐกิจของเชียงใหม่มามากกว่า 100 ปี มีทั้งชาวพม่า ต่องสู้ และชาวจีน ที่ผลัดเปลี่ยนกันเข้ามาอยู่อาศัยตามแต่ละช่วงเวลา ปัจจุบันเป็นย่านการค้าตลอดเส้นทาง เปิดทำการค้าขายในเวลากลางคืนเพื่อเป็นอีกสถานที่ที่นักท่องเที่ยวจะสามารถมาจับจ่ายใช้สอยได้
ย่านชุมชนเก่า: ย่านการค้า ถนนวิชยานนท์
ที่อยู่: ตำบลช้างม่อย อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ย่านการค้าถนนวิชยานนท์ เป็นชุมชนตลาด เป็นศูนย์กลางย่านพาณิชยกรรมของเมืองเมื่อคนจีนเข้ามาตั้งถิ่นฐาน และปัจจุบันยังมีวิถีชีวิตของชุมชนเชื้อสายจีน ตลอดจนศาลเจ้าสำคัญหลงเหลืออยู่ มีถนนขนานกับถนนไปรษณีย์และแม่น้ำปิง อยู่ริมแม่น้ำปิงฝั่งตะวันออก มีอาคารเก่าสภาพดีที่ไม่โดนไฟไหม้จากอดีตและมีการรักษาให้อยู่ในสภาพที่ดี เป็นตลาดที่ใหญ่ที่สุดของตัวเมืองเชียงใหม่ เป็นศูนย์รวมสินค้าและของฝากของเมืองเชียงใหม่ เคยโดนไฟไหม้เมื่อปี พ.ศ. 2511 ทำให้บริเวณพื้นที่นี้เสียหายไป ก่อให้เกิดการพัฒนาขึ้นใหม่ แต่วิถีชีวิตการค้าขายยังคงเหมือนเดิม
ย่านชุมชนเก่า: ย่านการค้าถนนเจริญเมือง และย่านสถานีรถไฟ
ที่อยู่: ตำบลวัดเกต อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ย่านการค้าถนนเจริญเมืองและย่านสถานีรถไฟ เป็นชุมชนตลาด และชุมชนรอบทางรถไฟ การมาถึงของรถไฟในสมัยก่อน นำชาวจีนจากกรุงเทพฯ เข้ามาตั้งถิ่นฐานทำมาหากินในพื้นที่นี้เป็นจำนวนมาก ก่อนสถาปนาตัวเองเป็นย่านแหล่งรวมสินค้าที่จะส่งลงไปขายที่กรุงเทพฯ โดยเฉพาะพืชผลทางการเกษตรจากอำเภอรอบนอก เช่น ข้าว สุกร ยาสูบ และครั่ง รวมทั้งทำหน้าที่เป็นศูนย์กระจายสินค้าจากกรุงเทพฯ ส่งไปยังส่วนต่าง ๆ ทั้งในเชียงใหม่และเมืองอื่น ๆ ในเขตตอนบน ชุมชนตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของแม่น้ำปิง จากถนนเจริญเมืองปลายตาทางทิศตะวันตกจะเห็นดอยสุเทพเป็นที่หมายตาสำคัญ อาคารแถวไม้สองชั้นและอาคารแถวที่มีลวดลายการประดับตกแต่ง ที่เกิดขึ้นตามการพัฒนาของตลาดและสถานีรถไฟ ปัจจุบันหลงเหลือแต่ในซอย ตามถนนใหญ่จะเป็นอาคารแถวแบบปัจจุบัน เป็นชุมชนพาณิชยกรรมที่เกิดขึ้นตามการพัฒนาของสถานีรถไฟและตลาด ตลาดสันป่าข่อยเป็นตลาดเก่าแก่ที่คนเชียงใหม่รู้ดีว่ามีของกินที่อร่อย โดยเฉพาะเป็นอาหารของคนไทยเชื้อสายจีน
ย่านชุมชนเก่า: ย่านถนนราชมรรคาและถนนสิงหราช
ที่อยู่: ตำบลพระสิงห์ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ย่านถนนราชมรรคาและถนนสิงหราช เป็นชุมชนตลาด และชุมชนโดยรอบโบราณสถาน แต่เดิมเป็นสถานที่ชุมนุมซื้อขายแลกเปลี่ยนสินค้าของชาวเมือง ตัวย่านตั้งอยู่ในตัวกำแพงเมืองเก่าเชียงใหม่ วัดที่อยู่ในย่านเป็นวัดสำคัญและเก่าแก่ของจังหวัดเชียงใหม่ มีคุณค่าทั้งทางประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรมไทย วัดเจดีย์หลวงมหาวิหารมีเจดีย์ที่สร้างสมัยพระเจ้าแสนเมือง ประมาณ พ.ศ. 1945 กว้าง 60 เมตร วัดสิงห์วรมหาวิหาร ประดิษฐานพระพุทธสิหิงค์ เป็นวัดที่สำคัญในเชียงใหม่ สภาพบ้านเรือนของชุมชนเก่าแก่แทบไม่หลงเหลืออยู่ถูกแทนที่ด้วยการพัฒนาใหม่ ปัจจุบันเป็นย่านการค้าที่ไม่คึกคักมากนัก ส่วนใหญ่เป็นโรงแรมที่พัก และพาณิชยกรรมทั่วไป
ย่านชุมชนเก่า: ย่านสี่แยกตลาดช้างเผือก
ที่อยู่: ตำบลศรีภูมิ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ย่านสี่แยกตลาดช้างเผือก เป็นชุมชนตลาด แต่เดิมย่านช้างเผือกเป็นที่รวมของชุมชนหลากหลายเชื้อชาติเช่นเดียวกับย่านอื่น ๆ คือ มีทั้งชาวจีน คนเมือง คนไทยใหญ่ และมุสลิม เนื่องจากอยู่นอกกำแพงเมืองและเป็นเส้นทางเข้าสู่ตัวเมืองทางทิศเหนือ ซึ่งเป็นทิศที่กษัตริย์สมัยนั้นต้องมาสักการะสิ่งศักดิ์สิทธิ์ก่อนออกรบ ความหลากหลายของผู้คนเหล่านี้เห็นได้จากศาสนสถานซึ่งเป็นสถานที่ทำบุญของแต่ละชุมชนที่ยังคงอาศัยอยู่จนถึงทุกวันนี้ ชุมชนตั้งอยู่บริเวณรอบ ๆ อนุสาวรีย์ช้างเผือกวงเวียน ถนนเส้นนี้ตรงมาจากกำแพงเมืองเก่าเชียงใหม่บริเวณประตูช้างเผือก ลักษณะกายภาพสำคัญของพื้นที่หลงเหลืออยู่น้อย ได้แก่ อาคารแถวไม้สองชั้นที่อยู่ตามหัวมุมถนน
ย่านชุมชนเก่า: ย่านวัดเกตุ 
ที่อยู่: ตำบลวัดเกต อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ย่านวัดเกตุ เป็นชุมชนตลาด และชุมชนริมน้ำ เป็นชุมชนย่านการค้าโบราณของชาวจีนและฝรั่ง  มีวัดเกตุการามอยู่ศูนย์กลางระหว่างชุมชน ก่อนหน้าที่รถไฟจะมาถึงเชียงใหม่ ชุมชนแห่งนี้เป็นท่าน้ำที่สำคัญของการเดินทางทางเรือระหว่างกรุงรัตนโกสินทร์ (กรุงเทพฯ) มายังเมืองเชียงใหม่ และเมืองอื่น ๆ ที่อยู่ทางใต้ลงไป เป็นชุมชนเมือง อยู่ด้านฝั่งตะวันออกของแม่น้ำปิง มีอาคารบ้านเรือนที่โดดเด่นด้วยสถาปัตยกรรมเก่าตลอดสองข้างทาง เช่น บ้านอรพินท์ บ้านนิมมานเหมินท์ บ้านสี่เสาหกเสา บ้านคุณารักษ์ บ้านท่าช้าง บ้านเหลี่ยวย่งง้วน ประชากรประกอบอาชีพค้าขาย เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์วัฒนธรรม
ย่านชุมชนเก่า: บ้านดอยปุย
ที่อยู่: ตำบลสุเทพ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: บ้านดอยปุย เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวม้ง ก่อตั้งครั้งแรกเมื่อประมาณ พ.ศ. 2489 หลังสงครามโลกครั้งที่สองผ่านไปหนึ่งปี โดยมีชาติพันธุ์ชาวม้ง อพยพเข้ามาอยู่ก่อน เรียกชื่อหมู่บ้านว่า"หมู่บ้านปานขมุกปุย" มีลักษณะภูมิประเทศที่เป็นภูเขาสูงสลับซับซ้อนของเทือกเขาผีปันน้ำตอนบน ยอดเขาที่สำคัญ คือ ดอยสุเทพ ดอยปุย และดอยบวกห้า ยอดเขาเหล่านี้จึงเป็นแหล่งต้นน้ำลำธารที่สำคัญของแม่น้ำปิง ได้แก่ ห้วยแก้ว ห้วยช่างเคี่ยน และห้วยแม่เหียะ เป็นหมู่บ้านที่อยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย ทำให้เป็นหมู่บ้านที่มีแหล่งท่องเที่ยวหลายแห่งที่เป็นจุดเด่น และพื้นที่ในบริเวณรอบหมู่บ้านประดับด้วยไม้เมืองหนาว ผู้คนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม และค้าขายผลิตภัณฑ์ฝีมือของชาวเขา เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่สวยงามอีกหนึ่งแห่งของเชียงใหม่
ย่านชุมชนเก่า: ทรายมูลเมือง
ที่อยู่: ตำบลพระสิงห์ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ ภาคเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ทรายมูลเมือง เป็นชุมชนตลาด และชุมชนโดยรอบโบราณสถาน จากคติความเชื่อ พื้นที่บริเวณนี้เป็นจุดต่ำสุดของตัวเวียง จึงเป็นแหล่งระบายน้ำของตัวเวียงก่อนลงสู่แม่น้ำ และเคยเป็นที่ตั้งถิ่นฐานของชาวพม่า หรือเรียกว่า "ม่าน" ชุมชนตั้งอยู่ภายในพื้นที่เทศบาลนครเมืองเชียงใหม่ โดยอยู่ทิศตะวันออกเฉียงใต้สุดด้านในของคลองคูเมือง เป็นชุมชนเมืองซึ่งตั้งอยู่รอบวัดทรายมูลเมือง มีลักษณะอยู่ในซอยเล็ก ๆ ด้านหลังวัดทรายมูลเมือง มีลักษณะเป็นชุมชนเรือนเดี่ยว โดยมีอาคารไม้เก่าตั้งผสมอยู่กับอาคารสมัยใหม่อย่างหนาแน่น ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพค้าขาย พาณิชยกรรม โดยเฉพาะร้านอาหาร