pythainlp/thai-open-data-go-th huggingface dataset:
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบุ่งคล้า
ที่อยู่: ตำบลบุ่งคล้า อำเภอบุ่งคล้า จังหวัดบึงกาฬ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบุ่งคล้า เป็นชุมชนขนาดเล็กที่ตั้งอยู่บนพื้นที่ริมน้ำธรรมชาติ และติดริมแม่น้ำโขง ชุมชนพักอาศัยกึ่งชนบท ประชากรในชุมชนประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรมเป็นหลัก เป็นชุมชนที่มีอาชีพหลักในการทำเกษตรกรรม ลักษณะสังคมภายในชุมชนยังคงเป็นไปในลักษณะของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมแบบชนบท
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบึงโขงหลง
ที่อยู่: ตำบลบึงโขงหลง อำเภอบึงโขงหลง จังหวัดบึงกาฬ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบึงโขงหลง เป็นชุมชนที่ตั้งอยู่ริมบึงน้ำจืดขนาดใหญ่ ที่มีความอุดมสมบูรณ์ทางทรัพยากรธรรมชาติ เป็นชุมชนที่พักอาศัยและเกษตรกรรมในบริเวณโดยรอบ เป็นชุมชนเกษตรกรรม เป็นชุมชนที่ตั้งอยู่ริมบึงโขงหลง มีความยาวประมาณ 13 กิโลเมตร มีความลึกเฉลี่ย 50-100 เซนติเมตร โดยจุดที่ลึกที่สุดมีความลึก 6 เมตร มีพื้นที่กว่า 8,062 ไร่ ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของที่ราบแม่น้ำสงคราม และมีความอุดมสมบูรณ์
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนคูเมืองเก่า
ที่อยู่: ตำบลในเมือง อำเภอเมืองบุรีรัมย์ จังหวัดบุรีรัมย์ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนคูเมืองเก่า เป็นย่านพาณิชยกรรมและที่พักอาศัยเก่า ประกอบด้วยอาคารพาณิชยกรรมและบ้านพักอาศัยลักษณะตึกดินและอาคารไม้ ความสูงอาคาร 1 ชั้น และ 2 ชั้น บริเวณ 2 ฝั่งถนนจิระ ปัจจุบันอาคารมีความทรุดโทรม ขาดการการดูแลซ่อมแซม เป็นย่านพาณิชกรรมการค้าและย่านพักอาศัยเก่าของเมืองบุรีรัมย์ เรื่อยมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เป็นชุมชนการค้าขายและที่พักอาศัยของพ่อค้าเชื้อสายจีนในอดีต จากบริเวณสถานีรถไฟ ก่อนขยับขยายมายังชุมชนริมถนนจิระ ปัจจุบันมีการผสมผสานของผู้ที่ทำการค้าขายเชื้อสายจีน และไทย แต่คงยังมีประเพณีวัฒนธรรมที่ยังคงเป็นเอกลักษณ์ของคนไทยเชื้อสายจีนอยู่ เป็นย่านชุมชนเก่าที่มีวิวัฒนาการความเป็นเมืองจากอดีตถึงปัจจุบันตั้งซ้อนทับแหล่งโบราณสถาน ภายในย่านชุมชนคูเมืองเก่ามีสถานที่สำคัญ ได้แก่ ศาลหลักเมือง วัดกลาง เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีอาคารพาณิชยกรรมและบ้านเก่าชั้นเดียวในลักษณะของตึกดิน อายุกว่า 60 ปี โดยรอบชุมชนมีคันดินและคูเมืองล้อมรอบ ซึ่งได้ประกาศขึ้นทะเบียนและกำหนดขอบเขตเป็นโบราณสถานแล้ว
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนริมสถานีรถไฟ
ที่อยู่: ตำบลในเมือง อำเภอเมืองบุรีรัมย์ จังหวัดบุรีรัมย์ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนริมสถานีรถไฟ เป็นย่านพาณิชยกรรมเก่า ภายในชุมชนประกอบด้วยอาคารพาณิชยกรรม ลักษณะตึกดินและอาคารไม้ ความสูงอาคาร 1 ชั้น และ 2 ชั้น บริเวณ 2 ฝั่งถนนนิวาศ ปัจจุบันอาคารบางส่วนมีความทรุดโทรม ขาดการการดูแลซ่อมแซม เป็นย่านพาณิชกรรมการค้าเก่าของเมืองบุรีรัมย์ที่เกี่ยวกับการขนส่งสินค้าทางรถไฟ เรื่อยมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เป็นชุมชนชาวจีนตั้งแต่แรกเริ่ม ซึ่งเกิดจากการอพยพเข้ามาของคนเชื้อสายจีนที่เดินทางมากับรถไฟเพื่อมาค้าขายในเมืองบุรีรัมย์ และเป็นย่านการค้าเก่าดั้งเดิม ที่มีความสำคัญต่อชุมชนเมืองบุรีรัมย์มาตั้งแต่อดีต ปัจจุบันยังมีประเพณีวัฒนธรรมที่ยังคงเป็นเอกลักษณ์ของคนไทยเชื้อสายจีนอยู่ เป็นย่านพาณิชยกรรมแห่งแรกในตัวเมืองบุรีรัมย์ ที่มีการสร้างอาคารขึ้นเป็นห้องแถวในยุคแรกประเภทอาคารไม้ ความสูง 1 ชั้นและ 2 ชั้น ที่มีความโดดเด่นของรูปแบบและองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมเฉพาะ เช่น บานประตู ลูกกรงราวระเบียง และช่องระบายอากาศเหนือบานประตูและหน้าต่าง เป็นต้น
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนประชาสันติสุข
ที่อยู่: ตำบลนางรอง อำเภอนางรอง จังหวัดบุรีรัมย์ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนประชาสันติสุข เป็นย่านพาณิชยกรรมเก่าในยุคแรกของเมืองนางรอง ริมสองฝั่งถนนถนนประชาสันติสุข ภายในชุมชนประกอบด้วยอาคารพาณิชยกรรมและบ้านพักอาศัย ลักษณะอาคารไม้ ความสูงอาคาร 1 ชั้น และ 2 ชั้น เป็นย่านพาณิชกรรมการค้าเก่าของเมืองนางรอง เรื่อยมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ชุมชนประชาสันติสุขเป็นย่านการค้าและบริการที่เริ่มจากคนไทยเชื้อสายจีน ซึ่งยังมีกิจกรรมการค้าขายสินค้าในพื้นที่อยู่ แต่ได้ลดบทบาทลงจากสมัยก่อน อันเนื่องมาจากการพัฒนาการคมนาคม และการขยายตัวของเมืองนางรองเข้าหาถนนสายหลัก เกิดเป็นย่านพาณิชยกรรมใหม่ที่มีความทันสมัยมีความสะดวกสบาย ลักษณะสังคมปัจจุบันยังมีประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ ที่ยังคงเป็นเอกลักษณ์ของคนไทยเชื้อสายจีนอยู่ มีอาคารเป็นห้องแถว และอาคารเดี่ยวประเภทอาคารไม้ ความสูง 1 ชั้นและ 2 ชั้น ที่มีความโดดเด่นของรูปแบบและองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมเฉพาะ เช่น ลูกกรงราวระเบียง และช่องระบายอากาศเหนือบานประตูและหน้าต่าง เป็นต้น
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนเมืองเก่า
ที่อยู่: ตำบลประโคนชัย อำเภอประโคนชัย จังหวัดบุรีรัมย์ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนเมืองเก่า เป็นย่านพาณิชยกรรมและพักอาศัยเก่า ริมถนนอำนวยกิจและราษฎร์บำรุง ภายในชุมชนประกอบด้วยอาคารพาณิชยกรรมและบ้านพักอาศัย ลักษณะอาคารไม้ ความสูงอาคาร 1 ชั้น และ 2 ชั้น ปัจจุบันอาคารบางส่วนมีความทรุดโทรม ขาดการการดูแลซ่อมแซม เป็นย่านพาณิชกรรมการค้าเก่าและย่านพักอาศัยของเมืองประโคนชัย จากอดีตจนถึงปัจจุบัน ย่านชุมชนเก่าเมืองประโคนชัย บริเวณถนนอำนวยกิจและราษฎร์บำรุง เป็นชุมชนด่านการค้าที่สำคัญในอดีต ซึ่งเริ่มจากคนไทยเชื้อสายจีนและคนท้องถิ่นเดิม สินค้าที่สำคัญในอดีตได้แก่ ข้าว เกลือ และปลาร้า เป็นต้น ปัจจุบันยังมีกิจกรรมการค้าขายสินค้าในพื้นที่บริเวณช่วงต้นถนนอำนวยกิจ และบางช่วงของถนนราษฎร์บำรุง ลักษณะสังคมปัจจุบันยังมีประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ ที่ผสมกันระหว่างไทย จีน และเขมร เช่น ภาษาพูด การละเล่น เป็นต้น มีอาคารลักษณะห้องแถว และอาคารเดี่ยวประเภทอาคารไม้ ความสูง 1 ชั้นและ 2 ชั้น ที่มีความโดดเด่นของรูปแบบและองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมเฉพาะ เช่น บานประตู และช่องระบายอากาศเหนือบานประตูและหน้าต่าง เป็นต้น ปัจจุบันหลายอาคารมีการปรับปรุงใช้เป็นร้านจำหน่ายของฝากเมืองประโคนชัย เช่น ปลาจ่อม กุ้งจ่อม เป็นต้น
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนโดยรอบปราสาทหินเมืองต่ำ
ที่อยู่: ตำบลจระเข้มาก อำเภอประโคนชัย จังหวัดบุรีรัมย์ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนโดยรอบปราสาทหินเมืองต่ำ เป็นชุมชนพักอาศัยหนาแน่น ที่ตั้งอยู่โดยรอบโบราณสถานปราสาทหินเมืองต่ำด้านทิศใต้และทิศตะวันตก ลักษณะอาคารพักอาศัยภายในชุมชนดั้งเดิมเป็นลักษณะอาคารไม้ 2 ชั้น ยกใต้ถุนสูง ปัจจุบันเริ่มมีการใช้วัสดุสมัยใหม่ในการก่อสร้าง เช่น คสล. และเหล็ก เป็นต้น ชุมชนพักอาศัยกึ่งชนบท ประชาชนส่วนใหญ่ในชุมชนประกอบอาชีพเกษตรกรรม ได้แก่ การทำนา และปลูกพืชไร่ รองลงมาเป็นอาชีพรับจ้าง ลักษณะสังคมในชุมชนยังคงมีวิถีชีวิต วัฒนธรรม ประเพณี และความเชื่อ แบบวิถีชนบทที่เกี่ยวข้องกับการเกษตร สิ่งศักดิ์สิทธิ์ในชุมชน และปราสาทเมืองต่ำ เป็นชุมชนเก่า ที่มีวิวัฒนาการการตั้งถิ่นฐานเป็นชุมชนอยู่โดยรอบโบราณสถานปราสาทหินเมืองต่ำที่มีความสวยงาม และสมบูรณ์ของตัวปราสาท
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนพุทไธสง
ที่อยู่: ตำบลพุทไธสง อำเภอพุทไธสง จังหวัดบุรีรัมย์ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนพุทไธสง เป็นย่านพาณิชยกรรมเก่า ตั้งอยู่บนที่ดอนที่มีชื่อเรียกว่าเนินพุทไธสง บริเวณริมถนนรัตนสุข ถนนอภัยราษฎร์ และสี่แยกถนนพระเลิศ ประกอบด้วยอาคารพาณิชยกรรมลักษณะอาคารไม้ ความสูงอาคาร 2 ชั้น ปัจจุบันอาคารบางส่วนมีความทรุดโทรม ขาดการการดูแลซ่อมแซม เป็นย่านการค้าพาณิชกรรมหลักของเมืองพุทไธสง จากอดีตจนถึงปัจจุบัน ชุมชนพุทไธสง เป็นชุมชนด่านการค้าที่สำคัญในอดีต ต่อมาได้มีคนไทยเชื้อสายจีนอพยพเข้ามา เริ่มมีการทำการค้าขายที่เป็นสมัยใหม่ เริ่มมีการก่อสร้างอาคารพาณิชกรรมลักษณะตึกดิน และอาคารไม้ สินค้าที่สำคัญในอดีตได้แก่ ข้าว ผ้าไหม และเกลือ ลักษณะสังคมปัจจุบันยังมีประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ ที่ผสมกันระหว่างไทย จีน เช่น งานฉลองเจ้าพ่อหลักเมือง มีอาคารพาณิชยกรรมเก่าลักษณะห้องแถว และอาคารเดี่ยวประเภทอาคารไม้ ความสูง 2 ชั้น อายุกว่า 50 ปี ที่มีความโดดเด่นของรูปแบบและองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมเฉพาะ เช่น ลูกกรงราวระเบียง ช่องระบายอากาศเหนือบานประตูและหน้าต่าง เป็นต้น
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนเมืองเก่ามหาสารคาม
ที่อยู่: ตำบลตลาด อำเภอเมืองมหาสารคาม จังหวัดมหาสารคาม ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนเมืองเก่ามหาสารคาม เป็นย่านพาณิชยกรรมเก่า ประกอบด้วยอาคารพาณิชยกรรมลักษณะอาคารไม้ริม 2 ฝั่งถนนถนนนครสวรรค์ ซึ่งเป็นถนนสายหลักของเมืองมหาสารคาม เป็นย่านพาณิชกรรมการค้าเก่าของชุมชนเมืองมหาสารคามเรื่อยมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เป็นชุมชนการค้าขายและที่พักอาศัยของพ่อค้าเชื้อสายจีนในอดีต ปัจจุบันเริ่มมีผสมผสานของผู้ที่ทำการค้าขายและพักอาศัยทั้งคนเชื้อสายจีน ไทย และเชื้อสายอินเดีย ตามลำดับ มีอาคารพาณิชยกรรมเก่าอายุกว่า 70 ปี ในลักษณะอาคารไม้ ตึกดิน ความสูง 1 ชั้น และ 2 ชั้น ที่มีความโดดเด่นของรูปแบบและองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมเฉพาะ เช่น บานประตู ลูกกรงราวระเบียง ลายฉลุบริเวณกันสาดระเบียง และช่องระบายอากาศเหนือบานประตู
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนเมืองโบราณบ้านเชียงเหียน
ที่อยู่: ตำบลเขวา อำเภอเมืองมหาสารคาม จังหวัดมหาสารคาม ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนเมืองโบราณบ้านเชียงเหียน เป็นชุมชนที่ตั้งอยู่บนสภาพภูมิประเทศที่เป็นที่ดอน มีคูเมืองล้อมรอบ พื้นที่โดยรอบชุมชนเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ได้แก่ นาข้าว เป็นชุมชนพักอาศัยกึ่งชนบท ประชากรในชุมชนประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรมเป็นหลัก รองลงมาเป็นรับจ้าง และค้าขาย ลักษณะสังคมภายในชุมชนยังคงเป็นไปในลักษณะของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมแบบชนบท เป็นชุมชนที่มีความสำคัญทางด้านโบราณคดี เนื่องจากมีการขุดค้นพบโบราณวัตถุจำนวนมากในชุมชน เช่น เสมาหิน ไห ลูกปัด และกำไล เป็นต้น ที่แสดงว่าการตั้งถิ่นฐานของคนในสมัยก่อนมาช้านาน ซึ่งปัจจุบันโบราณวัตถุบางส่วนได้ถูกเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑ์แห่งชาติขอนแก่น และบางส่วนที่พิพิธภัณฑ์วัดบ้านเชียงเหียนโพธิ์ศรี
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบ้านหม้อ
ที่อยู่: ตำบลเขวา อำเภอเมืองมหาสารคาม จังหวัดมหาสารคาม ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบ้านหม้อ เป็นชุมชนขนาดกลางตั้งอยู่บนสภาพภูมิประเทศที่เป็นที่ดอน พื้นที่โดยรอบชุมชนเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ได้แก่ นาข้าวซึ่งเป็นที่ลุ่ม ใกล้ชุมชนมีหนองน้ำชื่อว่าหนองเลิง ซึ่งเป็นแหล่งน้ำสำคัญในการทำเกษตรกรรม และใช้ดินที่หนองน้ำแห่งซึ่งเป็นดินคุณภาพดีนี้นำไปปั้นหม้อ เป็นชุมชนพักอาศัยกึ่งชนบท ประชากรในชุมชนประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรมเป็นหลัก ได้แก่ การทำนา แรกเริ่มชาวบ้านในชุมชนบ้านหม้อ เป็นชาวบ้านที่อพยพหนีความแห้งแล้งจากอำเภอโนนสูง จังหวัดนครราชสีมา มีความรู้เรื่องการปั้นหม้อมาก่อน จึงได้ยึดอาชีพการปั้นหม้อ ซึ่งเป็นอีกอาชีพหนึ่งที่สำคัญในชุมชน ลักษณะสังคมภายในชุมชนยังคงเป็นไปในลักษณะของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมแบบชนบท บ้านหม้อ เป็นชุมชนเก่าที่มีเอกลักษณ์ในการประกอบอาชีพหัตถกรรมการปั้นหม้อที่สำคัญ และมีชื่อเสียงของจังหวัดมหาสารคาม โดยชาวบ้านหม้อที่อพยพมาจากบ้านเพิก บ้านเพีย ในเขตอำเภอโนนสูง จังหวัดนครราชสีมา เมื่อประมาณ 100 กว่าปีก่อน ได้นำเอาภูมิปัญญา เอกลักษณ์ของการปั้นหม้อของตนที่มี มาประกอบอาชีพสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบ้านปรางค์กู่
ที่อยู่: ตำบลเขวา อำเภอเมืองมหาสารคาม จังหวัดมหาสารคาม ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบ้านปรางค์กู่ เป็นชุมชนขนาดกลางตั้งอยู่บนสภาพภูมิประเทศที่เป็นที่ดอน พื้นที่โดยรอบชุมชนเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ได้แก่ นาข้าวซึ่งเป็นที่ลุ่ม ใกล้กับชุมชนมีแหล่งน้ำขนาดใหญ่ชื่อว่าหนองกระทุ่ม ซึ่งเป็นแหล่งน้ำสำคัญในการทำเกษตรกรรม และอุปโภคในชุมชน เป็นชุมชนพักอาศัยกึ่งชนบท ประชากรในชุมชนประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรมเป็นหลัก รองลงมาเป็นรับจ้าง ลักษณะสังคมภายในชุมชนยังคงเป็นไปในลักษณะของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมแบบชนบท ในชุมชนมีปรางค์กู่เก่าแก่ล้อมรอบด้วยปรางค์เล็กๆ เป็นโบราณสถานที่มีอายุก่อสร้างประมาณพุทธศตวรรษที่ 18 ทำด้วยศิลาแลงเป็นรูปกระโจมสี่เหลี่ยม ปัจจุบันกรมศิลปากรได้บูรณะปรางค์กู่ให้เป็นที่สัการะบูชาของประชาชนในพื้นที่ นอกจากนี้ยังมีเทวรูปจำนวน 2 องค์ ซึ่งจะนำออกให้ชาวบ้านสรงน้ำในวันสงกรานต์ทุกปี ปัจจุบันเทวรูปได้นำมาไว้ที่วัดมหาชัยเพื่อเก็บรักษา
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนเมืองโบราณบ้านสระ
ที่อยู่: ตำบลคันธารราษฎร์ อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนเมืองโบราณบ้านสระ เป็นชุมชนที่ตั้งอยู่บนสภาพภูมิประเทศที่เป็นเนินสูง รอบโบราณสถานสมัยทวารวดี มีคูเมืองล้อมรอบ 2 ชั้น พื้นที่โดยรอบชุมชนเป็นพื้นที่เกษตรกรรม เป็นชุมชนพักอาศัยกึ่งชนบท ประชากรในชุมชนประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรมเป็นหลัก รองลงมาเป็นรับจ้าง ค้าขาย และรับราชการ ลักษณะสังคมภายในชุมชนยังคงเป็นไปในลักษณะของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมแบบชนบท มีโบราณสถานและโบราณวัตถุปรากฏอยู่ในชุมชนปัจจุบัน ได้แก่ พระพุทธรูปยืนมงคลแกะสลักด้วยหินทราย เนินอิฐดินเผาโบราณ คูเมืองโบราณ และพระเครื่องดินเผา ซึ่งปัจจุบันโบราณวัตถุบางส่วนได้ถูกเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติขอนแก่น และบางส่วนที่พิพิธภัณฑ์วัดพุทธมงคล บ้านสระ
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนญ้อภูไท ท่าขอนยาง
ที่อยู่: ตำบลท่าขอนยาง อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนญ้อภูไท ท่าขอนยาง เป็นชุมชนที่ตั้งอยู่บนพื้นที่ราบลุ่มริมแม่น้ำชี ต่อมาเริ่มมีการขยายตัวออกมาตามเส้นทางคมนาคมด้านทิศเหนือ ลักษณะอาคารภายในชุมชนเป็นอาคารไม้สองชั้นยกใต้ถุนสูง ชั้นล่างโล่ง เพื่อใช้เก็บอุปกรณ์ทางการเกษตร และป้องกันปัญหาน้ำท่วมจากระดับแม่น้ำชีที่สูงขึ้นในช่วงฤดูฝน เป็นชุมชนพักอาศัยกึ่งชนบท และชุมชนบริการด้านการค้า ประชากรในชุมชนประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรมเป็นหลัก รองลงมาเป็นรับจ้าง ค้าขาย และรับราชการ ลักษณะสังคมภายในชุมชนปัจจุบันเริ่มมีการเปลี่ยนรูปแบบจากวิถีชีวิตและวัฒนธรรมแบบชนบทไปสู่รูปแบบของสังคมเมือง อันเนื่องมาจากผลกระทบของการพัฒนามหาวิทยาลัย เป็นชุมชนที่พักอาศัยของกลุ่มชาติพันธุ์ญ้อภูไท ซึ่งยังคงมีวิถีชีวิต วัฒนธรรมประเพณี และความเชื่อที่ยังปรากฏอยู่ในปัจจุบัน เช่น การแต่งกาย ภาษาพูด และพื้นที่ทางความเชื่อ เช่น หลักบ้าน เป็นต้น
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนพยัคฆภูมิพิสัย
ที่อยู่: ตำบลปะหลาน อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนพยัคฆภูมิพิสัย เป็นย่านพาณิชยกรรมเก่า ประกอบด้วยอาคารพาณิชยกรรมลักษณะอาคารไม้ริม 2 ฝั่งถนน เป็นย่านพาณิชยกรรมการค้าเก่าของชุมชนเมืองพยัคฆภูมิพิสัยตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เป็นชุมชนการค้าขายและที่พักอาศัยของพ่อค้าเชื้อสายจีนในอดีต ปัจจุบันเริ่มมีผสมผสานของผู้ที่ทำการค้าขายและพักอาศัยทั้งคนเชื้อสายจีน ไทย และเชื้อสายอินเดีย มีอาคารพาณิชยกรรมเก่าอายุกว่า 60 ปี ในลักษณะอาคารไม้ความสูง 1 ชั้น และ 2 ชั้น ที่มีความโดดเด่นของรูปแบบและองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมเฉพาะ เช่น บานประตู ลูกกรงราวระเบียง และช่องระบายอากาศเหนือบานประตู
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนเมืองเก่า
ที่อยู่: ตำบลหัวขวาง อำเภอโกสุมพิสัย จังหวัดมหาสารคาม ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนเมืองเก่า เป็นย่านพาณิชยกรรมเก่าของอำเภอโกสุมพิสัย ประกอบด้วยอาคารพาณิชยกรรมลักษณะอาคารไม้ และครึ่งตึกครึ่งไม้ บริเวณริม 2 ฝั่งถนน และ ตลาสดเทศบาล เป็นย่านพาณิชกรรมการค้าเก่าของชุมชนเมืองโกสุมพิสัยตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เป็นชุมชนการค้าขายและที่พักอาศัยของพ่อค้าเชื้อสายจีนในอดีต ซึ่งปัจจุบันมีผสมผสานของผู้ที่ทำการค้าขายและพักอาศัยในย่านนี้ทั้งคนเชื้อสายจีน และไทย ที่มีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกันในด้านของประเพณีไทย-จีน มีอาคารพาณิชยกรรมเก่าอายุกว่า 50 ปี ในลักษณะอาคารไม้ความสูง 1 ชั้น และ 2 ชั้น ที่มีความโดดเด่นของรูปแบบและองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรม เช่น ลูกกรงราวระเบียง และช่องระบายอากาศเหนือบานประตู
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบ้านเมืองเตา
ที่อยู่: ตำบลเมืองเตา อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบ้านเมืองเตา เป็นชุมชนที่ตั้งอยู่บนสภาพภูมิประเทศที่เป็นที่ดอน มีคูเมืองขนาดใหญ่ล้อมรอบชั้นเดียว พื้นที่โดยรอบชุมชนเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ได้แก่ นาข้าว เป็นชุมชนพักอาศัยแบบชนบท ประชากรในชุมชนประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรมเป็นหลัก รองลงมาเป็นรับจ้าง ลักษณะสังคมภายในชุมชนยังคงเป็นไปในลักษณะของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมแบบชนบท เป็นชุมชนที่มีความสำคัญทางด้านโบราณคดี เนื่องจากมีการขุดค้นพบโบราณวัตถุจำนวนมากในชุมชน เช่น เศษภาชนะดินเผา ลูกปัด พระเครื่องดินเผา และกำไล เป็นต้น ซึ่งเป็นสิ่งแสดงว่าบริเวณนี้เป็นที่ตั้งถิ่นฐานของคนในสมัยก่อนมาช้านานจากอดีตถึงปัจจุบัน
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบ้านภู อ.หนองสูง
ที่อยู่: ตำบลบ้านเป้า อำเภอหนองสูง จังหวัดมุกดาหาร ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบ้านภู อ.หนองสูง เป็นชุมชนชนบทที่มีนาข้าว ป่า และภูเขา ล้อมรอบพื้นที่ชุมชนทั้ง 3 ด้าน คือ ด้านทิศเหนือ ตะวันออก และตะวันตก ซึ่งเป็นแหล่งต้นน้ำและลำห้วยหลายสายไหลผ่านหมู่บ้าน ชุมชนพักอาศัยแบบชนบท ประชาชนในชุมชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทางด้านการเกษตรเป็นหลัก ได้แก่ การทำนา รองลงมา คือ อาชีพรับจ้างและรับราชการ โดยในชุมชนมีการทำหัตถกรรมเครื่องจักสานเป็นอาชีพเสริม เพื่อเพิ่มรายได้ให้กับครอบครัว ลักษณะสังคมภายในชุมชนยังคงมีวิถีชีวิตแบบชนบทที่มีความเกี่ยวข้องกับอาชีพเกษตรกรรมและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในชุมชน เป็นชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์ผู้ไทย ที่มีอัตลักษณ์โดดเด่นเรื่องวัฒนธรรม มีขนบธรรมเนียม ประเพณี และวิถีชีวิตแสดงถึงความเป็นผู้ไทที่โดดเด่น อาทิ การแต่งกายชุดผู้ไท ที่เป็นลักษณะเฉพาะของชาวผู้ไท มีภาษาพูดเป็นของตนเอง และเป็นชุมชนที่เกี่ยวกับความทรงจำทั้งในด้านการเมืองการปกครอง และการทหารในอดีต
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบ้านหนองหล่ม อ.ดอนตาล
ที่อยู่: ตำบลโพธิ์ไทร อำเภอดอนตาล จังหวัดมุกดาหาร ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบ้านหนองหล่ม อ.ดอนตาล เป็นชุมชนชนบท ตั้งอยู่บนที่ราบริมแม่น้ำโขง ต่อมาได้มีการขยายตัวของชุมชนออกจากพื้นที่ริมแม่น้ำโขง อันเนื่องมาจากการพัฒนาเส้นทางการคมนาคมทางบก และปัญหาการกัดเซาะตลิ่งริมแม่น้ำโขง พื้นที่โดยรอบชุมชนเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ชุมชนพักอาศัยแบบชนบท ประชาชนในชุมชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทางด้านการเกษตรเป็นหลัก ได้แก่ การทำนา และอาชีพรับจ้าง ลักษณะสังคมภายในชุมชนยังคงมีวิถีชีวิตแบบชนบทที่มีความเกี่ยวข้องกับอาชีพเกษตรกรรม แม่น้ำโขง และสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในชุมชน เป็นชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์ผู้ไท ที่มีอัตลักษณ์โดดเด่นเรื่องวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม ประเพณี และวิถีชีวิตแสดงถึงความเป็นผู้ไทยที่โดดเด่น อาทิ การแต่งกายชุดผู้ไทย และภาษาพูด มีลักษณะอาคารภายในชุมชน เดิมเป็นอาคารไม้ 2 ชั้น ใต้ถุนโล่ง ที่มีเอกลักษณ์แบบเรือนผู้ไท
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบ้านสองคอน อ.หว้านใหญ่
ที่อยู่: ตำบลป่งขาม อำเภอหว้านใหญ่ จังหวัดมุกดาหาร ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบ้านสองคอน อ.หว้านใหญ่ เป็นชุมชนชนบทตั้งอยู่บนพื้นที่ราบ ทอดตัวยาวริมแม่น้ำโขง มีการเปลี่ยนแปลงกายภาพภายในชุมชนจากอดีตจนถึงปัจจุบันค่อนข้างน้อย พื้นที่โดยรอบชุมชนเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ชุมชนพักอาศัยแบบชนบท ประชาชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทางด้านการเกษตรเป็นหลัก ได้แก่ การทำนา และอาชีพรับจ้าง ลักษณะสังคมภายในชุมชนยังคงมีวิถีชีวิตแบบชนบท ชุมชนบ้านสองคอนประชาชนส่วนใหญ่นับถือศาสนาคริสต์ และที่มีความเกี่ยวข้องกับความเชื่อทางศาสนาอย่าเหนียวแน่น เกิดเป็นกิจกรรมทางทางศาสนาที่สำคัญของชุมชน เช่น กิจกรรมแห่ดาว เป็นต้น เป็นชุมชนเก่าริมแม่น้ำโขง ที่ประชาชนส่วนใหญ่มีความศรัทธาในศาสนาคริสต์ และเป็นที่ตั้งโบสถ์คริสต์นิกายโรมันคาธอลิก สร้างแบบสถาปัตยกรรมสมัยใหม่ ซึ่งใหญ่และมีความสวยงาม ได้รับรางวัลสถาปัตยกรรมดีเด่น สมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์ ปี พ.ศ. 2539
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบ้านสิงห์ท่า
ที่อยู่: ตำบลในเมือง อำเภอเมืองยโสธร จังหวัดยโสธร ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบ้านสิงห์ท่า เป็นย่านพานิชยกรรมผสมกับย่านชุมชนพักอาศัย มีองค์ประกอบ เช่น ตลาด บ้าน วัด ศาลเจ้า เป็นย่านพาณิชยกรรมการค้าเก่าของชุมชนเมืองยโสธรเรื่อยมาตั้งแต่อดีต แต่ปัจจุบันได้ปรับเปลี่ยนบทบาทไปเนื่องจากมีการสร้างตลาดเทศบาลแห่งใหม่นอกพื้นที่ชุมชนและการคมนาคมขนส่งทางน้ำได้ลดบทบาทลงทำให้บทบาทของชุมชนกลับกลายเป็นชุมชนพักอาศัยเป็นส่วนมาก มีการจัดตั้งกลุ่มการผลิตของชุมชนคือ กลุ่มปลาส้ม ซึ่งมีชื่อเสียงเนื่องจากมีทรัพยากรเดิมที่ติดอยู่กับพื้นที่บุ่ง ทาม ของเมืองยโสธรที่มีปลาอุดมสมบูรณ์ มีรูปแบบสถาปัตยกรรมชิโน-โปรตุกีส เป็นอาคารก่ออิฐถือปูนบานประตูและหน้าต่างเป็นทรงโค้ง ปัจจุบันยังคงเหลือให้เห็นริมถนนศรีสุนทร นครปทุม อุทัยรามฤทธิ์ และถนนวิทยธำรง
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบ้านตาดทอง
ที่อยู่: ตำบลตาดทอง อำเภอเมืองยโสธร จังหวัดยโสธร ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบ้านตาดทอง เป็นย่านชุมชนเก่าในพื้นที่ชนบทและเกษตรกรรม ซึ่งมีรูปแบบส่วนใหญ่เป็นที่พักอาศัยแบบครอบครัวเกษตรกรรม มีธาตุก่องข้าวน้อยตั้งอยู่เป็นองค์ประกอบที่สำคัญของชุมชน เป็นชุมชนกึ่งเมืองกึ่งชนบท ที่ระบบการผลิตยังขึ้นอยู่กับเกษตรกรรมเป็นหลัก และมีบทบาทด้านการท่องเที่ยวในบริเวณธาตุก่องข้าวน้อยที่ตั้งอยู่ภายนอกชุมชน มีระบบเศรษฐกิจหลักคือด้านเกษตรกรรม โดยมีบทบาทของการท่องเที่ยวโดยรอบธาตุเป็นส่วนรอง มีลักษณะเป็นเนินดินขนาดใหญ่สูงประมาณ 3 เมตร มีคูน้ำคันดินล้อมรอบ 1 ชั้น เป็นรูปวงรี วางตัวตามแนวทิศตะวันออกเฉียงเหนือ - ทิศตะวันตกเฉียงใต้ กว้างประมาณ 500 เมตร ยาวประมาณ 650 เมตร มีอายุประมาณ 2,500 ปีมาแล้ว เป็นชุมชนเกษตรกรรม พบหลักฐานการฝังศพแบบนอนหงาย เครื่องใช้ที่พบได้แก่เศษภาชนะดินเผาแบบมีลายเขียนสีที่ขอบปาก ซึ่งพบทั่วไปในบริเวณทุ่งกุลาร้องไห้ ชุมชนแห่งนี้มีการอยู่อาศัยต่อเนื่องมาโดยตลอดจนถึง สมัยทวาราวดี และขอม นับถือศาสนาพุทธ ได้พบใบเสมาเป็นจำนวนมาก ใบเสมาที่พบมีลักษณะต่างไปจากใบเสมาที่พบในชุมชนต้นและกลางแม่น้ำชี ศาสนสถานสำคัญของชุมชนคือ ธาตุก่องข้าวน้อย และพระธาตุบ้านสะเดา
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบ้านดอนกลาง (วัดพระธาตุเก่า)
ที่อยู่: ตำบลค้อเหนือ อำเภอเมืองยโสธร จังหวัดยโสธร ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบ้านดอนกลาง (วัดพระธาตุเก่า) เป็นย่านชุมชนเก่าในพื้นที่ชนบทและเกษตรกรรม ซึ่งมีรูปแบบส่วนใหญ่เป็นที่พักอาศัยแบบครอบครัวเกษตรกรรม มีพระธาตุคำบุเป็นพื้นที่ทางความเชื่อที่สำคัญของชุมชน เป็นชุมชนกึ่งเมืองกึ่งชนบท ที่ระบบการผลิตยังขึ้นอยู่กับเกษตรกรรมเป็นหลัก และมีบทบาทด้านการท่องเที่ยวในบริเวณสวนพระยาแถน มีการจัดตั้งกลุ่มการผลิตของชุมชนคือ กลุ่มหัตถกรรมถือผ้าไหม เสื่อ และฝ้าย มีรูปแบบของชุมชนโดยรอบพระธาตุที่มีความสำคัญในการปรับใช้องค์ประกอบทางความเชื่อของพื้นที่ เข้ากับความเชื่อของคนในวัฒนธรรมของล้านช้างที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานซ้อนทับพื้นที่เมืองเดิม
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบ้านนาสะไมย์
ที่อยู่: ตำบลนาสะไมย์ อำเภอเมืองยโสธร จังหวัดยโสธร ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบ้านนาสะไมย์ เป็นย่านชุมชนเก่าในพื้นที่ชนบทและเกษตรกรรม ซึ่งมีรูปแบบส่วนใหญ่เป็นที่พักอาศัยแบบครอบครัวเกษตรกรรม เป็นชุมชนกึ่งเมืองกึ่งชนบท ที่ระบบการผลิตยังขึ้นอยู่กับเกษตรกรรมเป็นหลัก และมีบทบาทด้านการท่องเที่ยวด้านงานช่างฝีมือทำเกวียนและจักรสานไม่ไผ่ มีการจัดตั้งกลุ่มการผลิตของชุมชนคือ กลุ่มงานช่างฝีมือทำเกวียนและจักรสานไม่ไผ่ มีรูปแบบของชุมชนเกษตรกรรมในพื้นที่ชนบท ซึ่งมีการถ่ายทอดทักษะทางอาชีพช่างทำเกวียน และจักรสานไม่ไผ่
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบ้านสงเปือย (ดงเมืองเตย)
ที่อยู่: ตำบลสงเปือย อำเภอคำเขื่อนแก้ว จังหวัดยโสธร ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบ้านสงเปือย (ดงเมืองเตย) เป็นย่านชุมชนเก่าในพื้นที่ชนบทและเกษตรกรรม ซึ่งมีรูปแบบส่วนใหญ่เป็นที่พักอาศัยแบบครอบครัวเกษตรกรรม โดยมีการตั้งถิ่นฐานโดยรอบพื้นที่โบราณสถานดงเมืองเตย เป็นชุมชนกึ่งเมืองกึ่งชนบท ที่ระบบการผลิตยังขึ้นอยู่กับเกษตรกรรมเป็นหลัก มีการจัดตั้งกลุ่มการผลิตของชุมชนคือ กลุ่มงานช่างฝีมือทำเกวียนและจักรสานไม่ไผ่ ดงเมืองเตยเป็นเมืองโบราณที่มีการตั้งถิ่นฐานของชุมชนมาตั้งแต่สมัยเจนละ-ทวารวดี โดยคาดว่าคงเป็นเมืองที่มีชื่อว่า "ศังขะปุระ" โดยมีความสำคัญในมิติของการรื้อและนำเมืองกลับมาใช้ใหม่จากวัฒนธรรมของคนที่แตกต่างกันจากล้านช้าง
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนกู่จาน
ที่อยู่: ตำบลกู่จาน อำเภอคำเขื่อนแก้ว จังหวัดยโสธร ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนกู่จาน เป็นย่านชุมชนเก่าในพื้นที่ชนบทและเกษตรกรรม ซึ่งมีรูปแบบส่วนใหญ่เป็นที่พักอาศัยแบบครอบครัวเกษตรกรรม โดยมีการตั้งถิ่นฐานโดยรอบพื้นที่โบราณสถาน เป็นชุมชนกึ่งเมืองกึ่งชนบท ที่ระบบการผลิตยังขึ้นอยู่กับเกษตรกรรมเป็นหลัก มีการจัดตั้งกลุ่มการผลิตของชุมชนคือ กลุ่มงานช่างฝีมือทำเกวียนและจักรสานไม่ไผ่ เป็นย่านชุมชนเก่าที่ซ้อนทับแหล่งโบราณสถานโดย เป็นปูชนียสถานศักดิ์สิทธิ์ เป็นที่สักการะของชาวเมืองยโสธร องค์พระธาตุกู่จานกว้างประมาณ 5.10 เมตร สูง 15 เมตร
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบ้านศรีฐาน
ที่อยู่: ตำบลศรีฐาน อำเภอป่าติ้ว จังหวัดยโสธร ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบ้านศรีฐาน เป็นเป็นชุมชนเก่าตั้งอยู่บนพื้นที่ราบ พื้นที่โดยรอบเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ได้แก่ นาข้าว เป็นชุมชนพักอาศัยแบบชนบท ประชากรในชุมชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรมเป็นหลัก ได้แก่ การทำนา รองลงมาเป็นรับจ้าง และรับราชการ ภายในชุมชนมีการรวมกลุ่มทำหมอนขิดเพื่อส่งขายยังภายนอกชุมชน ลักษณะสังคมภายในชุมชนยังคงเป็นลักษณะของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมแบบชนบทที่มีความเกี่ยวข้องกับการเกษตร และพื้นที่ทางความเชื่อท้องถิ่น เช่น ดอนปู่ตา เป็นชุมชนเก่าที่มีการการประกอบอาชีพหัตถกรรมการทำหมอนขิด มายาวนาน ซึ่งปัจจุบันได้มีการขยายตัวและรวมกลุ่มกันเป็นกลุ่มอาชีพการทำหมอนขิดขึ้น จนกลายเป็นสินค้า OTOP ที่สำคัญของตำบลศรีฐาน
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนเมืองเก่า
ที่อยู่: ตำบลในเมือง อำเภอเมืองร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนเมืองเก่า เป็นชุมชนที่อยู่รายรอบคูเมืองโบราณ และเป็นย่านพาณิชยกรรมเก่า ประกอบด้วยอาคารพาณิชยกรรมลักษณะอาคารไม้ บึงกลางเมือง (บึงพลาญชัย ร้อยเอ็ด) เป็นย่านพาณิชยกรรมการค้าเก่าของชุมชนเมืองร้อยเอ็ด เรื่อยมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เป็นชุมชนการค้าขายและที่พักอาศัยของพ่อค้าเชื้อสายจีนในอดีต ปัจจุบันเริ่มมีผสมผสานของผู้ที่ทำการค้าขายและพักอาศัยทั้งคนเชื้อสายจีน ไทย และเชื้อสายอินเดีย ตามลำดับ มีอาคารพาณิชยกรรมเก่า เป็นลักษณะอาคารไม้ ตึกดิน ความสูง 1 ชั้น และ 2 ชั้น ที่มีความโดดเด่นของรูปแบบและองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมเฉพาะ เช่น บานประตู ลูกกรงราวระเบียง ลายฉลุบริเวณกันสาดระเบียง และช่องระบายอากาศเหนือบานประตู
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนสีแก้ว
ที่อยู่: ตำบลสีแก้ว อำเภอเมืองร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนสีแก้ว เป็นย่านชุมชนเก่าที่มีความทรงจำ/เหตุการณ์สำคัญในอดีต/ตำนาน และเป็นชุมชนเกษตรกรรม เป็นชุมชนเกษตรกรรม ผู้คนในชุมชนประกอบอาชีพ เกษตรกรรม ซึ่งวิถีชีวิตเป็นแบบวัฒนธรรมอีสาน (ลาวล้านช้าง) สภาพภูมิสัณฐานและภูมิทัศน์ของชุมชน และวัดบ้านเมืองสีแก้ว
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนเมืองบัว
ที่อยู่: ตำบลเมืองบัว อำเภอเกษตรวิสัย จังหวัดร้อยเอ็ด ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนเมืองบัว เป็นชุมชนโบราณที่มีคูน้ำคันดินล้อมรอบมีขนาดประมาณ 800 x 1000 เมตรมีรูปร่างค่อนข้างรี ภายในเมืองเป็นเนินดินรูปลูกระนาด มีเนินขนาดใหญ่สูงประมาณ 7-10 เมตร จากพื้นที่โดยรอบอยู่ เป็นชุมชนเกษตรกรรม เป็นชุมชนที่มีอาชีพหลักในการทำเกษตรกรรม ปรางค์กู่เมืองบัว (พุทธศตวรรษที่ 18) เป็นศิลปะสมัยขอมตั้งอยู่ที่ดอนกู่ทิศเหนือและทิศใต้ ล้อมรอบด้วยสระน้ำ เป็นที่เคารพบูชาของชาวบ้าน อุโบสถที่เก่าแก่ 230-260 ปี ที่วัดปทุมคงคา
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนบ้านเมืองไพร
ที่อยู่: ตำบลเมืองไพร อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนบ้านเมืองไพร เป็นย่านชุมชนเก่าที่มีความทรงจำ/เหตุการณ์สำคัญในอดีต/ตำนาน และเป็นชุมชนเกษตรกรรม เป็นชุมชนเกษตรกรรม ผู้คนในชุมชนประกอบอาชีพ เกษตรกรรม ซึ่งวิถีชีวิตเป็นแบบวัฒนธรรมอีสาน (ลาวล้านช้าง) ดอนปู่ตา บ้านเมืองไพร ตำบลเมืองไพร
ย่านชุมชนเก่า: ชุมชนเมืองเก่า
ที่อยู่: ตำบลขวัญเมือง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ลักษณะสำคัญ: ชุมชนเมืองเก่า เป็นย่านพาณิชยกรรมเก่า ประกอบด้วยอาคารพาณิชยกรรมลักษณะอาคารไม้ เป็นย่านพาณิชกรรมการค้าเก่าของอำเภอเสลภูมิ เรื่อยมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เป็นชุมชนการค้าขายและที่พักอาศัยของพ่อค้าเชื้อสายจีนในอดีต ปัจจุบันเริ่มมีผสมผสานของผู้ที่ทำการค้าขายและพักอาศัย มีอาคารพาณิชยกรรมเก่าอายุกว่า 60 ปี ในลักษณะอาคารไม้ความสูง 1 ชั้น และ 2 ชั้น ที่มีความโดดเด่นของรูปแบบและองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมเฉพาะ เช่น บานประตู ลูกกรงราวระเบียง และช่องระบายอากาศเหนือบานประตู