pythainlp/thai-open-data-go-th huggingface dataset:
ย่านชุมชนเก่า: โต๊ะบาหลิว
ที่อยู่: ตำบลศาลาด่าน อำเภอเกาะลันตา จังหวัดกระบี่ ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: โต๊ะบาหลิว เป็นชุมชนริมน้ำ และชุมชนชาติพันธุ์ของชาวเล เผ่าฮูลักลาโว้ย สันนิษฐานว่า เข้ามาตั้งถิ่นฐานในบริเวณพื้นที่แห่งนี้มากกว่า 80 ปี หมู่บ้านโต๊ะบาหลิว อยู่บริเวณริมทะเลด้านทิศตะวันตกของเกาะลันตาใหญ่ ซึ่งเป็นด้านตรงข้ามกับที่จอดเรือหลบพายุ  ซึ่งชาวเลจำเป็นต้องตั้งบ้านเรือนอยู่ใกล้กับจุดที่ออกจับปลาได้ง่าย หมู่บ้านโต๊ะบาหลิวแห่งนี้ยังคงหลงเหลือรูปแบบของบ้านชาวเลดั้งเดิมไว้อย่างชัดเจน อีกทั้งยังมีแนวป่าชายเลน ขนาบอยู่หลังหมู่บ้าน  ชาวบ้านจึงมีการสร้างสะพานข้ามคลอง (ป่าชายเลน) ซึ่งมีลักษณะเป็นสะพานชาวเล ทำด้วยไม้ไผ่ทั้งหมด ชาวเลบ้านโต๊ะบาหลิวดำรงชีวิตด้วยการออกเรือหาปลา ซึ่งเป็นอาชีพหลักของหมู่บ้านปัจจุบันความเจริญของการท่องเที่ยวเริ่มรุกเข้ามาใกล้ชุมชนแห่งนี้เป็นอย่างมาก มีการสร้างท่าแพขนานยนต์ ไม่ไกลจากหมู่บ้าน และย่านชุมชนการค้าของนักท่องเที่ยวมีการขยายตัวเข้ามาใกล้หมู่บ้านมากขึ้น ทุกวันนี้ชาวบ้านสังกาอู้บางส่วนทำอาชีพรับจ้างทั่วไป ก่อสร้าง และลูกจ้างร้านอาหาร
ย่านชุมชนเก่า: เกาะจำ
ที่อยู่: ตำบลเกาะศรีบอยา อำเภอเหนือคลอง จังหวัดกระบี่ ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: เกาะจำ เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนริมน้ำ สันนิษฐานว่า เข้ามาตั้งถิ่นฐานในบริเวณนี้มานานเกือบ 100 ปี โดยตั้งอยู่ในพื้นที่หมู่ 3 ตำบลเกาะศรีบอยา เกาะจำมีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า เกาะปู ภูมิประเทศเป็นผืนดินที่มีน้ำล้อมรอบ แต่เดิมเป็นชายฝั่ง แต่แม่น้ำ คูคลอง ทำให้ผืนดินแยกออกจากฝั่ง มีลักษณะคล้ายเกาะ ตั้งอยู่ถัดจากเกาะศรีบอยา ออกมาทางฝั่งทะเลอันดามัน บ้านพักอาศัยในหมู่บ้านเกาะจำ ส่วนมากเป็นเรือนรูปแบบเรือนชนบทของท้องถิ่นภาคใต้ เป็นเรือนไม้ชั้นเดียว ยกใต้ถุน ฝาไม้ หลังคามุงสังกะสี มีระเบียงภายนอก เชื่อมต่อกับท่อเรือของแต่ละบ้าน ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพประมงชายฝั่ง โดยใช้เรือขนาดเล็กออกจับสัตว์ในแม่น้ำ และออกทะเลไม่ไกลจากฝั่งมากนัก นอกจากนี้ยังมีการเลี้ยงปลาในกระชัง และบริเวณห่างจากริมน้ำเข้าไปมีการทำสวนเกษตรบ้าง ชุมชนมีวิถีชีวิตแบบเรียบง่าย 
ทั้งวัฒนธรรมไทยพุทธ และไทยมุสลิม อยู่รวมกันอย่างกลมเกลียว ปัจจุบันทาง อบต.คลองประสงค์ มีโครงการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ พร้อมกับการอนุรักษ์ชุมชนวิถีธรรมชาติแห่งนี้ให้คงอยู่ และเป็นแหล่งเรียนรู้แก่นักท่องเที่ยวชาวบ้านในชุมชนประกอบด้วย ชาวพุทธ และชาวมุสลิม อาศัยอยู่รวมกัน
ย่านชุมชนเก่า: นาหลวง
ที่อยู่: ตำบลปกาสัย อำเภอเหนือคลอง จังหวัดกระบี่ ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: นาหลวง เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนริมน้ำ และชุมชนความทรงจำ ที่ตั้งชุมชนบ้านนาหลวงแห่งนี้เป็นพื้นที่ประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับการสร้างเมืองกระบี่ในสมัยโบราณ โดยชื่อ "นาหลวง" มาจากการที่เป็นพื้นที่ปลูกข้าว ซึ่งทางราชการจัดไว้ให้ทำนา แสดงถึงประวัติศาสตร์ความเก่าแก่ และความอุดมสมบูรณ์ของพื้นที่ ชุมชนตั้งอยู่ในพื้นที่ ตำบลปกาสัย ใกล้กับโรงไฟฟ้าจังหวัดกระบี่ บ้านพักอาศัย ส่วนมากเป็นเรือนรูปแบบเรือนชนบทของท้องถิ่นภาคใต้ เป็นเรือนไม้ชั้นเดียว ยกใต้ถุน ฝาไม้ หลังคามุงสังกะสี มีระเบียงภายนอก เชื่อมต่อกับท่าเรือของแต่ละบ้าน ปัจจุบันตัวเมืองกระบี่มีการพัฒนาขึ้นมาก ประกอบกับมีการพัฒนาถนน เส้นทางการคมนาคมใหม่ ๆ ทำให้พื้นที่แห่งนี้คงหลงเหลือเป็นเพียงพื้นที่ประวัติศาสตร์ตัวแทนของความทรงจำในอดีต และหมู่บ้านชนบทที่ยังทำอาชีพเกษตรกรรม และทำประมงในคลองเล็กๆ หลังจากมีการสร้างโรงไฟฟ้ากระบี่ขึ้นที่อำเภอเหนือคลอง ซึ่งที่ตั้งอยู่ไม่ห่างไกลจากที่ตั้งชุมชน และมีแผนในการขยายโรงไฟฟ้าจากเดิม จึงเกิดกระแสการคัดค้าน และกลายเป็นความขัดแย้งระหว่างภาครัฐ และชุมชนมาจนถึงปัจจุบัน ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยพุทธ และไทยมุสลิม อาศัยอยู่รวมกันในหมู่บ้าน
ย่านชุมชนเก่า: นาโพธิ์
ที่อยู่: ตำบลนาโพธิ์ อำเภอสวี จังหวัดชุมพร ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: นาโพธิ์ เป็นชุมชนตลาด และชุมชนโดยรอบสถานีรถไฟ เป็นตลาดที่มีตึกแถวไม้ยาวนับร้อยเมตร อยู่ริมแม่น้ำ เป็นที่ที่นายมุตัน แซ่ฮุ่น (ฮุ่นตระกูล) คหบดีชาวจีนไหหลำ ได้ซื้อที่ดินจากชาวบ้านเพื่อสร้างโรงสีข้าว โรงเลื่อย และบ้านพักอาศัยของครอบครัว ต่อมาได้บุกเบิกพื้นที่ สร้างเป็นตลาด สมัยก่อนเป็นชุมทางของเรือที่สัญจรมาจาก ถิ่นอื่น เพื่อขนของไปขึ้นรถไฟ ของที่ซื้อขายกันในสมัยนั้นก็เป็น ข้าว ผลไม้ ของป่า สมุนไพร จากบ้านนาสัก บ้านทุ่งระยะ บ้านนาโพธิ์ มีลักษณะเป็นชุมชนเมือง ที่มีความหนาแน่นปานกลาง แบ่งออกเป็นสองส่วน ส่วนแรกเรียกว่าตลาดล่าง เป็นการตั้งถิ่นฐานยุคแรกในทางตอนใต้ของสถานีรถไฟ อีกส่วนคือตลาดบนเป็นพื้นที่พาณิชยกรรมที่เกิดขึ้นภายหลัง เนื่องจากการตั้งสถาบันต่าง ๆ ของอำเภอ เป็นชุมชนที่อยู่อาศัยดั้งเดิมที่มีประวัติความเป็นมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2466 เมื่อนายมุตัน แซ่ฮุน และครอบครัวได้สร้างห้องแถวไม้สองชั้นตลอดแนวสองฟากถนนวานิชบำรุง ซึ่งเป็นถนนหลักของชุมชน เพื่อใช้เป็นบ้านเช่าพักอาศัยและค้าขายจนกลายเป็นตลาดร้านค้าที่สมบูรณ์แบบมากขึ้น ภายหลังตลาดบนได้เจริญเติบโตมากขึ้นโดยลำดับ เนื่องจากเป็นศูนย์กลางทางสถาบันต่าง ๆ ในอำเภอ ฐานเศรษฐกิจของชุมชนเป็นย่านการค้า ได้แก่ ตลาด และแหล่งการค้าปลีกที่สำคัญของอำเภอ
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดหลังสวน
ที่อยู่: ตำบลหลังสวน อำเภอหลังสวน จังหวัดชุมพร ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดหลังสวน เป็นชุมชนตลาด และชุมชนโดยรอบสถานีรถไฟ เป็นการตั้งถิ่นฐานชุมชนบริเวณแม่น้ำหลังสวนซึ่งเป็นแม่น้ำสายสั้น ๆ และมีที่ราบลุ่มน้อย ชุมชนในบริเวณดังกล่าวจึงไม่อาจจะพัฒนาเป็นชุมชนเกษตรกรรมขนาดใหญ่เหมือนเมืองชุมพร ไชยา นครศรีธรรมราช และพัทลุง ได้ บทบาทของเมืองหลังสวนในระยะเริ่มแรกจึงเป็นเพียงชุมชนท่าเรือข้ามคาบมหาสมุทร และหมู่บ้านเกษตรกรรมขนาดเล็ก บ้านเรือนแถวไม้ทรงโบราณฉลุลายไทย มีการตกแต่งด้วยไม้ลายฉลุด้วยมือ แสดงถึงฝีมือของช่างไม้ที่มีความสามารถของอำเภอหลังสวน อนุรักษ์ไว้ให้อนุชนได้ศึกษาวิถีชีวิตของคนรุ่นก่อน ฐานเศรษฐกิจของชุมชนเป็นย่านการค้า ได้แก่ ตลาด เป็นย่านการค้าปลีกที่สำคัญของอำเภอ
ย่านชุมชนเก่า: ย่านเมืองทับเที่ยง
ที่อยู่: ตำบลทับเที่ยง อำเภอเมืองตรัง จังหวัดตรัง ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ย่านเมืองทับเที่ยง เป็นชุมชนตลาด ที่ตั้งของตัวเมืองตรังนั้นมีการเปลี่ยนแปลงมาหลายครั้ง ตามหลักฐานตั้งแต่ ยุคอาณาจักรโบราณ ลัดเลาะตามริมฝั่งแม่น้ำตรัง จนกระทั่งในสมัยรัชกาลที่ 6 พระยารัษฎานุประดิษฐ์ (สินธุ์ เทพหัสดิน ณ อยุธยา) ได้ทูลขอย้ายเมืองมาตั้งอยู่ ณ ตำบลทับเที่ยง โดยให้ชื่อว่า อำเภอบางรัก และต่อมาจึงเปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอทับเที่ยง ในปี พ.ศ. 2459 เหตุที่เรียกว่าทับเที่ยงนั้นเพราะพระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัว (ร.5) ได้เสด็จมาที่จังหวัดตรัง และได้มาถึงจังหวัดตรังในเวลาตอนเที่ยง จึงได้สร้างที่ประทับตอนเที่ยง จึงกลายเป็นตำบลทับเที่ยง ลักษณะภูมิประเทศมีสภาพเป็นเนินสูงต่ำสลับกับที่ราบ มีแม่น้ำสำคัญไหลผ่าน คือ แม่น้ำตรัง มีอาคารตึกแถวแบบชิโนโปรตุกีส ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพค้าขาย เนื่องจากเป็นชุมชนเมือง
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดห้วยยอด
ที่อยู่: ตำบลห้วยยอด อำเภอห้วยยอด จังหวัดตรัง ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดห้วยยอด เป็นชุมชนตลาด ที่มีชื่อเรียกว่า "ห้วยยอด" เนื่องมาจากภูมิประเทศของอำเภอห้วยยอด โดยคำว่า "ห้วย" หมายถึง ลำห้วยต่างๆ ซึ่งเป็นสาขาของแม่น้ำตรัง อันเป็นแม่น้ำสายหลักของจังหวัดที่พาดผ่านพื้นที่ส่วนต่างๆ ของอำเภอ ส่วนคำว่า "ยอด" หมายถึง ยอดเขาที่เรียงรายตลอดแนวทางด้านทิศตะวันออกของอำเภอ ซึ่งเรียกว่า "ภูเขาบรรทัด" โดยพื้นที่ห้วยน้ำและยอดเขาสลับกันไปมา จึงได้เรียกว่า "ห้วยยอด" มาจนปัจจุบัน ภูมิประเทศมีลักษณะเป็นทางลาดชันเล็กน้อย อาคารเรือนแถวไม้และคอนกรีตสองชั้น ตั้งเรียงตัวติดถนน 2 ช่องทาง ทุกอาคารมีทางเดินใต้อาคารที่เป็นทางเท้า อาคารสร้างตามความลาดชันก่อให้เกิดลักษณะพิเศษ เป็นชุมชนพาณิชยกรรม ที่ยังมีกิจกรรมการค้าขายที่คึกคัก
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดท่าข้าม
ที่อยู่: ตำบลท่าข้าม อำเภอปะเหลียน จังหวัดตรัง ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดท่าข้าม เป็นชุมชนตลาด และชุมชนริมน้ำ ตำบลท่าข้าม ในสมัยก่อนการคมนาคมไม่สะดวก โดยเฉพาะทางบก การติดต่อค้าขายหรือสัญจรไปมาต้องอาศัยทางเรือ ซึ่งในตำบลนี้มีท่าเรือที่สามารถติดต่อกับ ตำบลทุ่งหว้า อำเภอละงู จังหวัดสตูล ตำบลเกาะสุกร ตำบลตะเสะ อำเภอกันตัง จังหวัดตรัง ทำให้ชาวบ้านเรียกกันว่า "ตำบลท่าข้าม" ลักษณะภูมิประเทศ เป็นที่ราบพื้นที่ติดคลองเป็นท่าเรือ และสะพานปลาเก่า อาคารแถวไม้สองชั้น ตั้งเรียงตัวติดถนน 4 ช่องทาง มีอาคารแถวลักษณะชิโนโปรตุกีสปะปนบางส่วน เป็นที่อยู่อาศัยปะปนกับย่านพาณิชยกรรม เมื่อก่อนมีความสัมพันธ์ค้าขาย กับท่าเรือหยง-สตาร์ ปัจจุบันส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำสวน ประมง และแปรรูปอาหารทะเล
ย่านชุมชนเก่า: หยงสตาร์
ที่อยู่: ตำบลท่าข้าม อำเภอปะเหลียน จังหวัดตรัง ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: หยงสตาร์ เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนความทรงจำ ก่อนที่จะเกิดชุมชนท่าข้ามนั้นจะมีชุมชนหยงสตาร์อยู่ก่อนหน้านี้แล้ว มีคนสันนิษฐานว่าสมัยกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี พุทธศาสนาเริ่มเข้ามาเผยแพร่ในแถบภาคใต้ทางเมืองพัทลุง (นางเลือดขาว) ได้ไปติดต่อสมณทูตจากเมืองลังกาให้มาเผยแพร่ศาสนา ตามประวัติกล่าวว่า คณะทูตมาขึ้นเรือที่ท่าเรือปะเหลียนซึ่งเป็นเมืองด่านหน้าของเมืองพัทลุง ก่อนที่จะเดินทางผ่านไปยังเมืองต่าง ๆ สันนิษฐานว่าจะเป็นท่าเรือตันหยงสตาร์ หรือท่าเรือบ้าน ควนสระ (ตำบลสุโสะ) หรือท่าเรือลิพัง ลักษณะภูมิประเทศ เป็นที่ราบ ตั้งถิ่นฐานลึกเข้ามาจากลำคลอง อาคารเรือนไม้เดี่ยวใต้ถุนสูง ตั้งเรียงตามแนวถนนหลัก มีเรือนเก่าที่มีคุณค่าอยู่บางส่วน เป็นชุมชนเกษตร อาชีพ ทำสวน ปาล์ม ยาง มีการออกประมงตามฤดูกาล
ย่านชุมชนเก่า: บ้านด่าน
ที่อยู่: ตำบลท่าข้าม อำเภอปะเหลียน จังหวัดตรัง ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: บ้านด่าน เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนริมน้ำ เป็นด่านศุลกากรเดิม ชาวบ้านส่วนใหญ่ย้ายมาจากเกาะ ลักษณะภูมิประเทศ มีพื้นที่ติดชายเลน และด่านศุลกากรเดิม อาคารแถวไม้ชั้นเดียว ตั้งเรียงตัวติดแนวถนนหลัก ภายในมีท่าเรือเล็ก ๆ และศาลเจ้าของชุมชน ส่วนใหญ่ทำอาชีพประมงปลา ปู ขายส่งตลาดในตัวอำเภอ
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดทุ่งยาว
ที่อยู่: ตำบลทุ่งยาว อำเภอปะเหลียน จังหวัดตรัง ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดทุ่งยาว เป็นชุมชนตลาด คนกลุ่มแรกซึ่งเป็นบรรพบุรุษของชาวทุ่งยาวได้อพยพมาจากจีนแผ่นดินใหญ่ เดินทางมาขึ้นเรือที่ท่าเรือเกาะสุกร แหลมตะเสะ หาดสำราญ หยงสตาร์ และทุ่งหว้า ก่อนจะย้ายมาตั้งหลักแหล่งที่ตำบลทุ่งยาวในปัจจุบันนี้ คนกลุ่มแรกที่เข้ามาตั้งรกรากที่ตำบลทุ่งยาวคือ คนตระกูลโค้ว หรือแซ่โค้ว 10 คน เข้ามาอาศัยอยู่ที่หยงสตาร์ก่อนย้ายมาอยู่ที่ทุ่งยาว และมีคนยืนยันว่า เป็นตระกูลที่เดินทางมาจากตำบลปั๊กซัวเถา อำเภอโผวเล้งจังหวัดแต้จิ๋ว มณฑลกวางตุ้ง อาคารแถวเรือนไม้ตั้งแต่ชั้นครึ่งถึงสองชั้น ลักษณะหลังคาเป็นหลังคาสังกะสีขนาดใหญ่ ตั้งเรียงตัวติดถนน 4 ช่องทาง เป็นชุมชนพาณิชยกรรมค้าขายสมัยใหม่ของชาวจีนฮกเกี้ยน
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดกันตัง
ที่อยู่: ตำบลกันตัง อำเภอกันตัง จังหวัดตรัง ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดกันตัง เป็นชุมชนตลาด และชุมชนโดยรอบทางรถไฟ เป็นเมืองท่าสำคัญแห่งหนึ่งทางฝั่งมหาสมุทรอินเดีย เป็นศูนย์กลางการคมนาคมทางน้ำที่สำคัญมาแต่โบราณ และในปี พ.ศ. 2436 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระยารัษฎานุประดิษฐ์ (คอซิมบี๊ ณ ระนอง) เจ้าเมืองตรังย้ายที่ตั้งเมืองตรัง จากตำบลควนธานี มาตั้งที่ตำบลกันตังโดยขึ้นกับมณฑลภูเก็ต ลักษณะภูมิประเทศ ตั้งอยู่ริมแม่น้ำตรัง ห่างจากปากน้ำตรัง 27 กิโลเมตร อาคารเรือนแถวไม้สองชั้น ตั้งเรียงตัวติดถนน 4 ช่องทาง เป็นแบบผสมผสานของการตกแต่งอาคารหลายรูปแบบ ตั้งอยู่ในเมือง เป็นชุมชนในเมือง ส่วนใหญ่เป็นพาณิชยกรรม มีมัสยิด ศาลเจ้าที่เป็นตึกแถว
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดท่าวัง
ที่อยู่: ตำบลคลัง อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช จังหวัดนครศรีธรรมราช ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดท่าวัง เป็นชุมชนตลาด ย่านท่าวัง แต่เดิมบริเวณแห่งนี้เคยเป็นท่าเรือโดยสารของวังเจ้าเมือง มีการตั้งถิ่นฐานของชุมชน และมีบทบาทในการเป็นย่านการค้า สินค้าอุปโภค-บริโภค มีความเก่าแก่ของเมือง ลักษณะภูมิประเทศ ตั้งอยู่บนถนนท่าวัง ต่อเนื่องจาก ถนนราชดำเนิน ซึ่งเป็นถนนสายหลักของตัวเมืองนครศรีธรรมราช ตัวอาคารเป็นตึกแถวชิโนโปรตุกีสสองชั้น ซึ่งปัจจุบันยังคงหลงเหลืออยู่เป็นจำนวนมาก ปัจจุบันย่านท่าวังยังคงมีการค้าขาย และกิจกรรมทางเศรษฐกิจอยู่ แต่การขยายตัวของเมือง และระบบการคมนาคมที่เปลี่ยนไป ทำให้เกิดความซบเซาของย่านการค้า ไม่คึกคักเหมือนในอดีต ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยพุทธ และชาวจีน
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดแขก
ที่อยู่: ตำบลคลัง อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช จังหวัดนครศรีธรรมราช ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดแขก เป็นชุมชนตลาด ความสำคัญของชุมชนแห่งนี้ คือ เป็นถิ่นฐานที่ตั้งบ้านเรือนที่เก่าแก่ของชาวมุสลิม ในจังหวัดนครศรีธรรมราช ย่านตลาดแขก ตั้งอยู่ในบริเวณรอบ ๆ สี่แยกตลาดแขก ซึ่งเป็นจุดที่ถนนราชดำเนิน ตัดกับถนนพะเนียด ในย่านชุมชนแห่งนี้ มีมัสยิดซาเมียะ เป็นมัสยิดแห่งแรกในจังหวัดนครศรีธรรมราช ปัจจุบันยังเป็นศูนย์กลางของศาสนาอิสลามในจังหวัด จากความเก่าแก่และคุณค่าของตัวอาคาร อาจถือได้ว่ามัสยิดแห่งนี้เป็นโบราณสถานที่สำคัญแห่งหนึ่ง ชุมชนมุสลิมแห่งนี้ ยังคงวิถีชีวิต และวัฒนธรรมอันดีงาม ตามความเชื่อทางศาสนาไว้อย่างเหนียวแน่น และคงสืบสานให้แก่รุ่นต่อไปอย่างเข้มแข็ง ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยมุสลิม
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดท่าม้า
ที่อยู่: ตำบลคลัง อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช จังหวัดนครศรีธรรมราช ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดท่าม้า เป็นชุมชนตลาด และชุมชนความทรงจำ สันนิษฐานว่าแต่เดิม เป็นที่ตั้งคอกม้าของเจ้าเมืองนครศรีธรรมราช เมื่อมีการพัฒนาเมือง และการคมนาคมจนเลิกใช้ม้า บริเวณซึ่งเคยเป็นคอกม้าจึงถูกรื้อถอนออกไป และมีการก่อสร้างตัวอาคาร ตลาดสดขึ้นทดแทน ตั้งอยู่ในถนนราชดำเนิน บริเวณใกล้กับโรงเรียนชูทิพย์ศึกษา ตัวคอกม้าเดิม ไม่หลงเหลือสภาพให้เห็นในปัจจุบัน แต่ยังคงมีอาคารเรือนแถวไม้เก่าแก่ หลงเหลืออยู่ เป็นชุมชนดั้งเดิมซึ่งเคยเป็นที่พักอาศัยของข้าราชการ และชาวบ้านซึ่งอาจเคยทำงานเกี่ยวข้องกับวังเจ้าเมือง หรือเกี่ยวพันกับคอกม้า ได้มาตั้งถิ่นฐานใกล้กับบริเวณใกล้ ๆ กับคอกม้า ซึ่งไม่ห่างไกลจากวัง ทั้งนี้เมื่อคอกม้าถูกรื้อไป แต่ลูกหลานของผู้คนเหล่านี้ยังมิได้ย้ายไปไหน เมื่อมีการสร้างตลาดขึ้น จึงเกิดความเป็นย่านการค้าจนถึงในปัจจุบัน ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยพุทธ
ย่านชุมชนเก่า: บ้านหมน
ที่อยู่: ตำบลท่าเรือ อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช จังหวัดนครศรีธรรมราช ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: บ้านหมน เป็นชุมชนกลุ่มอาชีพเฉพาะ บ้านหมนเป็นชื่อเรียกย่านชุมชนเก่าแก่ ซึ่งเป็นกลุ่มหัตถกรรมจักสานย่านลิเพา อันเป็นสินค้าประจำท้องถิ่น และเป็นสินค้าที่โดดเด่นของจังหวัดนครศรีธรรมราช ชุมชนตั้งอยู่บริเวณพื้นที่สองข้างถนนทางหลวงสาย 4012 จรดกับทางหลวง 408 โดยวิ่งออกจากตัวเมืองประมาณ 5 กิโลเมตร ผ่านแยกไปปากพนัง ครอบคลุมพื้นที่บริเวณ หมู่ที่ 5 บ้านแคสูง และบ้านไร่ ตำบลท่าเรือ ย่านชุมชนเก่าแก่แห่งนี้ มีลักษณะเป็นชุมชนที่มีองค์ประกอบที่ไม่ใช่กายภาพ กล่าวคือ ลักษณะของบ้านเรือนในบริเวณนี้ไม่ได้มีความโดดเด่นหรือคุณค่าทางด้านสถาปัตยกรรม หากแต่คุณค่าอยู่ที่ วิถีชีวิต และภูมิปัญญาเก่าแก่ที่ยังคงสืบสานกันอยู่กับผู้คนในบริเวณนี้ ในปัจจุบันพบว่ามีชาวบ้านจำนวนไม่มากที่ยังสามารถประดิษฐ์ย่านลิเพาได้ และบ้านเรือนของคนเหล่านี้มิได้อยู่รวมกันเป็นกลุ่มก้อน หากแต่กระจัดกระจายอยู่ในพื้นที่บริเวณนี้ ปัจจุบันมีการจัดตั้งศูนย์ศิลปหัตถกรรมพื้นบ้านย่านลิเพาขึ้น โดยศูนย์แห่งนี้ตั้งอยู่ในบริเวณวัดบ้านหมน มีวัตถุประสงค์เพื่อการอนุรักษ์ และส่งเสริม ภูมิปัญญาแห่งย่านลิเพาให้คงอยู่ ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยพุทธ หรือคนนครศรีธรรมราชดั้งเดิม
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดขนอม
ที่อยู่: ตำบลขนอม อำเภอขนอม จังหวัดนครศรีธรรมราช ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดขนอม เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนริมน้ำ และชุมชนตลาด สันนิษฐานว่าเป็นการตั้งบ้านเรือนของชาวประมง ที่นิยมจอดเรือในคลองที่ออกสู่ปากอ่าว เพื่อหลบพายุ จึงมีการตั้งบ้านเรือนอยู่ใกล้กับที่จอดเรือ ต่อมาจึงเกิดการยกระดับเป็นหมู่บ้าน ชุมชนตั้งอยู่บริเวณใกล้กับปากน้ำขนอม แต่บริเวณที่ตั้งของตลาดและชุมชนแห่งนี้ กลับตั้งอยู่ห่างจากชายฝั่งทะเลเข้ามาตามลำคลอง ประมาณ 20 กิโลเมตร สภาพบ้านเรือนในชุมชน บริเวณริมถนนใหญ่ ซึ่งเป็นย่านตลาด มีลักษณะเป็นเรือนแถวไม้สองชั้น ส่วนบ้านพักที่อยู่ในบริเวณใกล้เคียง มีลักษณะเป็นเรือนยกใต้ถุน มุงสังกะสี ฝาไม้ เมื่อมีผู้คนมากขึ้น การประมงและการค้าขายเติบโตขึ้น จึงพัฒนาเป็นตลาดกลางค้าขายสินค้าในพื้นที่และบริเวณใกล้เคียง ปัจจุบันชุมชนยังมีวิถีชิวิตและลักษณะการหาปลาแบบประมงเรือเล็กหลงเหลืออยู่ สังเกตจากเรือและวิธีการจับปลา ส่วนความเป็นย่านตลาดมีความสำคัญลดลง เนื่องจากมีถนนการคมนาคมทางบกที่ดีขึ้นมาก ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยพุทธพื้นเมือง
ย่านชุมชนเก่า: ปากน้ำสิชล
ที่อยู่: ตำบลสิชล อำเภอขนอม จังหวัดนครศรีธรรมราช ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ปากน้ำสิชล เป็นชุมชนตลาด และชุมชนริมน้ำ ชุมชนปากน้ำสิชล แต่เดิมเป็นหมู่บ้านชาวประมงเล็ก ๆ ทำอาชีพประมงเรือเล็ก ตั้งอยู่บริเวณริมฝั่งแม่น้ำใกล้กับบริเวณปากน้ำสิชล โดยชุมชนดั้งเดิมตั้งอยู่บริเวณทิศใต้ของแม่น้ำ และมีชุมชนใหม่ขยายตัวออกไปบริเวณทิศเหนือของแม่น้ำ ในบริเวณฝั่งตรงข้าม บ้านพักอาศัยแบบดั้งเดิมในชุมชน มีลักษณะเป็นเรือนแถวไม้ชั้นเดียว สร้างอยู่สองข้างถนน ในปัจจุบันบ้านส่วนมากไม่มีคนพักอาศัย จึงอยู่ในสภาพเสื่อมโทรมมาก เมื่อธุรกิจประมงมีการขยายตัวอย่างมาก มีการสร้างห้องเย็นและสะพานปลาในพื้นที่ ทำให้มีการขยายพื้นที่ สะพานปลา ห้องเย็น และท่าเทียบเรือ ไปอยู่ริมแม่น้ำบริเวณทิศเหนือในฝั่งตรงข้ามกับชุมชนดั้งเดิม ประกอบกับการเปลี่ยนแปลงวิธีการหาปลาโดยใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ เรือจับปลาลำใหญ่ขึ้น และมีแรงงานเข้ามาทำงานมากขึ้น ทำให้ชุมชนส่วนขยายมีลักษณะเป็นชุมชนแออัดริมน้ำเป็นที่พักของแรงงาน ปัจจุบันพื้นที่ซึ่งเคยเป็นที่ตั้งของชุมชนดั้งเดิม ซึ่งมีลักษณะคับแคบ จึงเป็นเพียงที่พักของคนพื้นที่ดั้งเดิม หลงเหลือเพียงห้องแถวไม้เก่าแก่ และบ้านไม้ อยู่ไม่กี่แถว ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยพุทธ พื้นเมือง
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดปากพนัง
ที่อยู่: ตำบลปากพนัง อำเภอปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดปากพนัง เป็นชุมชนตลาด และชุมชนริมน้ำ ตลาดแห่งนี้เป็นศูนย์กลางการค้าขาย สินค้าประมง และสินค้าจากแดนไกล โดยเป็นทั้งตลาดกลางการแลกเปลี่ยนสินค้า และชุมทางการเดินทางจากทะเลสู่แผ่นดินใหญ่ มายาวนานมากกว่า 100 ปี ชุมชนตั้งอยู่บริเวณฝั่งทิศตะวันออกของแม่น้ำปากพนัง บริเวณไม่ห่างไกลจากปากแม่น้ำปากพนัง ในพื้นที่รอบ ๆ ตลาดปากพนัง มีอาคารเก่าแก่อยู่มากมาย เช่น อาคารตึกแถว ชิโนโปรตุกีส เรือนแถวไม้ชั้นเดียว เรือนแถวไม้สองชั้น และบ้านไม้ที่สร้างเป็นห้องแถวชุด ปัจจุบันตัวตลาดปากพนังยังคงความสำคัญไม่ต่างไปจากในอดีต หากแต่มีกิจการบ้านนกนางแอ่น เข้ามาในบริเวณตลาด และพื้นที่ใกล้เคียงกัน ในช่วงระยะเวลา 10 กว่าปีมานี้ ธุรกิจบ้านนกมีการขยายตัวออกไปอย่างมาก และได้มีการเปลี่ยนแปลงอาคารเก่า รวมถึงการสร้างอาคารใหม่ เพื่อใช้เป็นบ้านนกอย่างมากมาย จนอาจกล่าวได้ว่าพื้นที่ปากพนังแห่งนี้เป็นย่านบ้านนกนางแอ่นที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทยก็ว่าได้  ลักษณะเช่นนี้มีผลต่อภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรม และผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมเป็นอย่างมาก ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยพุทธ ไทยมุสลิม และชาวจีน ซึ่งเป็นคนดั้งเดิมในพื้นที่ และผู้ใช้แรงงานบางส่วนที่เข้ามาทำมาหากิน รวมทั้งแรงงานต่างด้าวจากหลายประเทศ
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดปากเชียร (ตลาดออก-ตลาดตก)
ที่อยู่: ตำบลเชียรใหญ่ อำเภอเชียรใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดปากเชียร (ตลาดออก-ตลาดตก) เป็นชุมชนตลาด และชุมชนริมน้ำ ตลาดปากเชียรแต่เดิมเป็นท่าเรือที่แลกเปลี่ยนสินค้า จากเรือประมงจากตลาดปากพนัง เพื่อส่งสินค้าไปตามคูคลองสายต่าง ๆ ชุมชนตั้งอยู่บริเวณแม่น้ำปากพนัง เป็นย่านตลาดเก่าเล็ก ๆ ที่ขยายตัวไปตามแนวแม่น้ำปากพนัง สิ่งก่อสร้างสร้างอยู่ริมแม่น้ำ หันหน้าเข้าสู่ถนนเลียบแม่น้ำ ต่อมามีการสร้างตึกแถวบริเวณ ฝั่งตรงข้าม หันหน้าเข้าหาถนน โดยมีท่าเรือเป็นศูนย์กลางของพื้นที่ เมื่อมีการสร้างตึกแถวไม้ขนานแนวถนน แผ่ขยายยาวออกไปเรื่อย ๆ ทำให้ตัวตลาดขยายตัวไปทางด้านยาวมากขึ้น จนสุดท้ายมีการแบ่งแยกตลาดออกเป็นสองส่วน โดยมีท่าเรือเป็นศูนย์ เรียกว่า ตลาดออก - ตลาดตก หมายถึง ตลาดด้านทิศตะวันออก และด้านทิศตะวันตก ปัจจุบันการพัฒนาด้านการคมนาคมทางบก และการตัดถนนใหม่ ๆ ทำให้การขนส่งสินค้าทางเรือลดบทบาทลงไปอย่างมาก ตลาดปากเชียรจึงถูกลดบทบาทลง เหลือเพียงมีบทบาทในแง่ของการเป็นตลาดการค้าในท้องถิ่นเท่านั้น ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยพุทธดั้งเดิมในพื้นที่
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดปากแพรก
ที่อยู่: ตำบลทุ่งสง อำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดปากแพรก เป็นชุมชนตลาด ชุมชนกลุ่มอาชีพเฉพาะ และชุมชนโดยรอบทางรถไฟ แต่เดิมอำเภอทุ่งสง โดยเฉพาะสถานีรถไฟทุ่งสง ถือได้ว่าเป็นศูนย์กลางการคมนาคมที่สำคัญแห่งหนึ่งในภาคใต้ เนื่องจากเป็นทางแยกของการเดินทางจากฝั่งตะวันตกไปฝั่งตะวันออก แม้ว่าต่อจะมามีการตัดถนน แต่อำเภอทุ่งสงยังคงเป็นทางแยกสำหรับการเดินทางทางบก ชุมชนตั้งอยู่บนถนนเพชรเกษม ใกล้กับสถานีรถไฟทุ่งสง สิ่งก่อสร้างต่าง ๆ มีลักษณะเป็นอาคารเรือนแถวชั้นเดียวและสองชั้น สร้างเป็นกลุ่มอาคารขยายตัวออกมาทางด้านถนนเพชรเกษม ตลาดปากแพรก เป็นตลาดกลางที่ตั้งขึ้นรองรับศูนย์กลางการคมนาคม ปัจจุบันบริเวณซึ่งเป็นที่ตั้งของตลาดปากแพรกเดิม ยังคงหลงเหลือสิ่งก่อสร้าง และกิจกรรมการค้าขายให้เห็นอยู่บางส่วน ส่วนใหญ่เป็นชาวไทยพุทธดั้งเดิมในพื้นที่
ย่านชุมชนเก่า: บ้านทอน
ที่อยู่: ตำบลโคกเคียน อำเภอเมืองนราธิวาส จังหวัดนราธิวาส ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: บ้านทอน เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนริมน้ำ และชุมชนกลุ่มอาชีพเฉพาะ ที่ตั้งและภูมิประเทศมีลักษณะเป็นชุมชนที่มีพื้นที่ยาวไปตามชายฝั่งทะเล ประกอบอาชีพประมงเป็นหลัก มีพื้นที่เกษตรกรรมไม่มากนัก องค์ประกอบของชุมชนประมงดั้งเดิม ส่วนใหญ่เป็นชาวมุสลิม เป็นชุมชนประมง มีอาชีพเสริมที่สัมพันธ์กับอาชีพหลัก คือ ต่อเรือกอและ เรือกอและจำลอง ทอเสื่อ และผลิตภัณฑ์จากกระจูด
ย่านชุมชนเก่า: บาเละฮีเล
ที่อยู่: ตำบลบางนาค อำเภอเมืองนราธิวาส จังหวัดนราธิวาส ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: บาเละฮีเล เป็นชุมชนริมน้ำ และชุมชนกลุ่มอาชีพเฉพาะ เป็นชุมชนประมงดั้งเดิม ตั้งอยู่บริเวณใกล้ปากแม่น้ำบางนรา พื้นที่ชุมชนมีลักษณะเป็นช่วงที่แม่น้ำมีเกาะและแหลมบังลมจากทะเล ทำให้มีความเหมาะสมกับการจอดเรือประมง ลักษณะองค์ประกอบภาพรวมของชุมชนประมงแบบดั้งเดิม ทั้งอาคารบ้านเรือน ท่าเรือ ที่จอดเรือ รวมทั้งพื้นที่ชายเลน และอาคารเรือนแถวค้าขายบริเวณตลาด ส่วนใหญ่ชุมชนประกอบอาชีพหลัก คือ ประมง เนื่องจากอยู่ในเขตเมืองจึงมีเขตพื้นที่ค้าขายต่อเนื่องกัน
ย่านชุมชนเก่า: ตันหยงมัส
ที่อยู่: ตำบลตันหยงมัส อำเภอระแงะ จังหวัดนราธิวาส ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตันหยงมัส เป็นชุมชนเกษตรกรรม ชุมชนตลาด และชุมชนโดยรอบทางรถไฟ เป็นที่ตั้งของเมืองระแงะเดิมก่อนจะย้ายไปตั้งศูนย์กลางที่บางนรา ชุมชนในเขตเทศบาลตำบลตันหยงมัส ประกอบด้วยชุมชนที่เป็นศูนย์กลางการค้าขาย อันเป็นศูนย์กลางเมืองระแงะแต่เดิม มีสถานีรถไฟตันหยงมัสที่เป็นชุมทางสำคัญ และชุมชนที่มีลักษณะเป็นชุมชนหมู่บ้านประกอบอาชีพเกษตรกรรม ปลูกพืชสำคัญ คือ ลองกอง อันเป็นผลไม้ที่มีชื่อเสียงของตำบลตันหยงมัส ชุมชนมีเศรษฐกิจหลัก คือ ค้าขาย และเกษตรกรรม โดยเฉพาะสวนลองกอง
ย่านชุมชนเก่า: ดุซงญอ
ที่อยู่: ตำบลดุซงญอ อำเภอจะแนะ จังหวัดนราธิวาส ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ดุซงญอ เป็นชุมชนตลาด และชุมชนความทรงจำ "ดุซงญอ" หมายถึงชื่อของสวนเจ้าของเมืองระแงะที่ได้มาทำสวนในพื้นที่บ้านดุซงญอ ตั้งแต่ในสมัยรัชกาลที่ 2 ซึ่งมีเหตุการณ์สำคัญในความทรงจำที่เรียกกันว่า "กบฏดุซงญอ" เมื่อเดือนเมษายน พ.ศ. 2491 เนื่องจากความเข้าใจผิดและมีผู้คนเสียชีวิตเป็นจำนวนมาก มีลักษณะเป็นชุมชนตลาดการค้า และชุมชนหมู่บ้าน จึงมีสถาปัตยกรรมทั้งเรือนแถวไม้ในตลาด และเรือนไม้โบราณ รวมไปถึงศาสนสถาน ชุมชนบ้านดุซงญอส่วนใหญ่เป็นชาวมุสลิม ประกอบอาชีพทำสวนยางพาราและค้าขาย
ย่านชุมชนเก่า: ตะโละมาเนาะ
ที่อยู่: ตำบลลุโบะสาวอ อำเภอบาเจาะ จังหวัดนราธิวาส ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตะโละมาเนาะ เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนโดยรอบโบราณสถาน ตั้งอยู่บริเวณเทือกเขาบูโดในจังหวัดนราธิวาส กลางหมู่บ้าน มีธารน้ำสายหนึ่งไหลมาจากภูเขาลงสู่ไร่นา ที่ตั้งมัสยิดและบรรดาบ้านเรือนตั้งอยู่ด้านเหนือของธารน้ำ ส่วนด้านใต้ของธารน้ำเป็นบริเวณสุสานที่กว้างปราศจากพุ่มไม้ ลักษณะการตั้งบ้านเรือนของชาวมุสลิมที่ประกอบอาชีพเกษตรกรรมแบบดั้งเดิม บ้านเรือนในหมู่บ้านและอาคารมัสยิดตะโละมาเนาะที่นับเป็นอาคารมัสยิดไม้เก่าแก่ที่สำคัญ บ้านตะโละมาเนาะเป็นชาวมุสลิม ประกอบอาชีพทำนา ทำสวน ทำไร่
ย่านชุมชนเก่า: ละหาร
ที่อยู่: ตำบลละหาร อำเภอยี่งอ จังหวัดนราธิวาส ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ละหาร เป็นชุมชนเกษตรกรรม บ้านละหารตั้งอยู่ในอำเภอยี่งอ จังหวัดนราธิวาส ลักษณะชุมชนแสดงให้เห็นถึงองค์ประกอบของชุมชนมุสลิมดั้งเดิม พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นขุนละหาร ชุมชนบ้านละหารส่วนใหญ่เป็นชาวมุสลิมประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็นหลัก เป็นชุมชนดั้งเดิม มีการจัดการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นเพื่อศึกษา สืบสานและต่อยอดงานด้านวัฒนธรรมของชุมชน โดยผู้นำชุมชนเอง ทำให้ชุมชนเป็นตัวอย่างที่สามารถสืบสาน และถ่ายทอดประเพณีวัฒนธรรมแบบดั้งเดิมมาปรับกับวิถีปัจจุบันได้
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดยี่งอ
ที่อยู่: ตำบลยี่งอ อำเภอยี่งอ จังหวัดนราธิวาส ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดยี่งอ เป็นชุมชนตลาด "เมืองยี่งอ" อาจจะเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า "เมืองยือรีงา" ถือเป็นเมืองเก่าเมืองหนึ่ง ที่มีเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ความเป็นมาที่น่าสนใจ และมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่เกษตรกรรม อาคารเรือนแถวในตลาด อาคาร และสถานที่สำคัญในประวัติศาสตร์เมืองยี่งอ ยี่งอเป็นเมืองเก่าจึงมีการพัฒนาการด้านสังคมและเศรษฐกิจแบบสังคมเมือง ประกอบด้วยชุมชนย่านตลาดการค้าและชุมชนเกษตรกรรม
ย่านชุมชนเก่า: ตลาดสุไหงปาดี
ที่อยู่: ตำบลปะลุรู อำเภอสุไหงปาดี จังหวัดนราธิวาส ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตลาดสุไหงปาดี เป็นชุมชนตลาด และชุมชนโดยรอบทางรถไฟ เป็นแหล่งการค้าแต่เดิม ที่ย้ายมาจากตำบลสุไหงปาดี เนื่องจากการตัดถนน รวมทั้งการสร้างทางรถไฟ และสถานีรถไฟสุไหงปาดีที่ตำบลนี้ ชุมชนตั้งอยู่ในเทศบาลตำบลปะลุรู มีพื้นที่เป็นที่ราบลุ่มมีคลองโคกปริเม็งเป็นสายหลัก ในสมัยก่อนประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็นหลัก เป็นพื้นที่ที่มีป่าพรุ และพื้นที่เกษตรกรรมมาก เรือนแถวในตลาดสุไหงปาดี และเรือนพักอาศัยของชุมชนเกษตรกรรม ผู้คนในชุมชน ประกอบด้วย ทั้งชาวพุทธและชาวมุสลิมอาศัยอยู่ร่วมกัน แต่ส่วนใหญ่เป็นชาวมุสลิม
ย่านชุมชนเก่า: รูสะมิแล
ที่อยู่: ตำบลรูสะมิแล อำเภอเมืองปัตตานี จังหวัดปัตตานี ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: รูสะมิแล เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนริมน้ำ ในสมัยก่อนสภาพทั่วไปของตำบลรูสะมิแล เต็มไปด้วยป่า ต่อมามีการตั้งถิ่นฐาน โดยมีอาชีพประมงเป็นอาชีพหลัก รูสะมิแล เป็นภาษายาวี แปลว่า "สนเก้าต้น" บริเวณที่ตั้งของบ้านรูสะมิแล อยู่บริเวณที่เรียกว่า ทะเลนอก ที่ชาวบ้านใช้เรียกพื้นที่ทะเลรอบนอกของอ่าวปัตตานี ลักษณะการตั้งถิ่นฐานของชุมชนประมงดั้งเดิมนอกอ่าวปัตตานี ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม และประมง
ย่านชุมชนเก่า: ตันหยงลุโละ
ที่อยู่: ตำบลตันหยงลุโละ อำเภอเมืองปัตตานี จังหวัดปัตตานี ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: ตันหยงลุโละ เป็นชุมชนเกษตกรรม ชุมชนความทรงจำ และชุมชนโดยรอบโบราณสถาน ตำบลตันหยงลุโละ เป็นส่วนหนึ่งของอำเภอเมืองจังหวัดปัตตานี ซึ่งเดิมเป็นเมืองปาตานี สมัยก่อนเคยเป็นเมืองศูนย์กลางของอาณาจักรปาตานีและของเอเซียอาคเนย์ ที่คนทั่วไปได้เคยมาติดต่อค้าขาย รวมทั้งเป็นอารยธรรมอิสลาม เป็นที่รู้จักกันทั่วไปในสมัยนั้น ซึ่งมีร่องรอยประวัติศาสตร์ปรากฏอยู่ เช่น คลองปาเปรี บ่อฮังตูวะห์ มัสยิดเก่ากรือเซะ ฮวงซุ้ยเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว เป็นต้น ตันหยงลุโละ หมายถึง แหลมที่เต็มไปด้วยเพชร พลอยและสิ่งของที่มีค่า ที่ทำให้ประชาชนในตำบลทำมาหากินง่าย และเป็นตำบลที่อุดมสมบูรณ์ ชุมชนตั้งอยู่ในเขตอำเภอเมืองปัตตานี ใกล้อ่าวปัตตานี ลักษณะการตั้งถิ่นฐานของชุมชนประมงดั้งเดิมรอบอ่าวปัตตานี มัสยิดกรือเซะ ฮวงซุ้ยเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว บริเวณบ้านตันหยงลูโละ แสดงให้เห็นการอยู่ร่วมกันของคนจีนและคนมุสลิม แต่เดิมเศรษฐกิจชุมชนมีลักษณะเป็นประมงพื้นบ้านรอบอ่าวปัตตานี ที่มีความสัมพันธ์กับระบบคลองและแม่น้ำ ปัจจุบันประสบปัญหาเกี่ยวกับการเข้ามาทำประมงแบบอวนลากของนายทุน
ย่านชุมชนเก่า: สะบารัง
ที่อยู่: ตำบลสะบารัง อำเภอเมืองปัตตานี จังหวัดปัตตานี ภาคใต้
ลักษณะสำคัญ: สะบารัง เป็นชุมชนตลาด และชุมชนริมน้ำ ตั้งอยู่ในเขตเทศบาลเมืองปัตตานี ทางฝั่งซ้ายของแม่น้ำปัตตานี มีการทำประมงและท่าเรือมาแต่เดิม เป็นพื้นที่ด่านภาษีบริเวณปากน้ำปัตตานี เป็นท่าเรือประมง เป็นชุมชนเมืองปัตตานีเดิมที่ขยายตัวมาจากฝั่งขวา ปัจจุบันมีลักษณะสังคมแบบเมือง