1. ปัจจัยความเสี่ยง

การบริหารความเสี่ยง

ความเสี่ยงหลัก ๆ ที่ธนาคารพาณิชย์เผชิญ
จะประกอบด้วยความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงขึ้น/ลงตลอดเวลาของอัตราดอกเบี้ย
อัตราแลกเปลี่ยน และราคาหลักทรัพย์ ความเสี่ยงจากการให้สินเชื่อในกรณีลูกค้าไม่ปฏิบัติตามสัญญา
ความเสี่ยงจากการดำรงสภาพคล่องและเงินทุนไม่เพียงพอ รวมทั้งความเสี่ยงด้านการปฏิบัติการ
ซึ่งธนาคารได้ตระหนักในเรื่องสำคัญเช่นนี้ตลอดมา
จึงได้มีการกำหนดนโยบายในการบริหารความเสี่ยง
และควบคุมความเสี่ยงที่เกิดขึ้นให้อยู่ภายใต้ระดับที่ยอมรับได้

ความเสี่ยงจากภาวะผันผวนของตลาดเงินและตลาดทุน ( Market Risk )

การเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ย อัตราแลกเปลี่ยน ราคาหลักทรัพย์
เป็นภาวะที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้และอยู่เหนือการควบคุม
ซึ่งจะมีผลกระทบต่อการดำเนินงานและความสามารถในการทำกำไรของธนาคารไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง
ธนาคารได้มีการติดตาม ประเมิน วัดผล และบริหารความเสี่ยงดังกล่าวอย่างใกล้ชิด
ตลอดจนกำหนดนโยบายเพื่อควบคุมให้ผลกระทบอันเกิดจากการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวให้อยู่ภายใต้ระดับหรือขอบเขตความเสี่ยงที่ธนาคารยอมรับได้
โดยมอบหมายให้ฝ่ายบริหารความเสี่ยงเป็นผู้รับผิดชอบในการนำเครื่องมือในการบริหารความเสี่ยงประเภท
Market Risk อาทิ Gap Report, Value at Risk (VaR) และ Scenario Analysis
มาใช้ เป็นต้น
เพื่อประเมินค่าความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากธุรกรรมทางการเงินในแต่ละวันและประเมินสถานะการของผลกระทบที่เกิดขึ้นหากเกิดการเปลี่ยนแปลงในลักษณะภาพรวมอยู่ตลอดเวลา
นอกเหนือจากรายงานสถานะด้านต่าง ๆ
ที่ผู้บริหารจะได้รับในแต่ละวันจากสายงานภายใต้ความรับผิดชอบโดยตรง
โดยฝ่ายบริหารความเสี่ยงจะทำการประเมินความเสี่ยงโดยใช้เครื่องมือดังกล่าวข้างต้น
และจัดทำรายงานนำเสนอผลการประเมินต่อผู้บริหารที่เกี่ยวข้องทั้งในลักษณะที่เป็นรายงานประจำวัน
และต่อที่ประชุมของคณะกรรมการบริหารสินทรัพย์และหนี้สิน (Asset & Liability Management
Committee: ALCO) ซึ่งจะจัดให้มีขึ้นเป็นประจำทุก 2 สัปดาห์
เพื่อให้คณะกรรมการสามารถประเมินความเสี่ยงที่ธนาคารกำลังเผชิญ
ปรับเปลี่ยนและกำหนดกลยุทธ์ให้เหมาะสมกับสถานการณ์
และสามารถลดความเสี่ยงที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ย อัตราแลกเปลี่ยน
ราคาหลักทรัพย์ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนั้น
ธนาคารยังมีนโยบายอย่างชัดเจนที่จะปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ที่ธนาคารแห่งประเทศไทยกำหนดไว้อย่างเคร่งครัด

จากการประเมินพบว่า
ความเสี่ยงหลักด้านตลาดเงินและตลาดทุนของธนาคารคือความเสี่ยงจากอัตราดอกเบี้ย
เนื่องจากแหล่งที่มาและใช้ไปของเงินทุนนั้นส่วนใหญ่จะอยู่ในรูปสกุลเงินบาท
ในขณะที่ความเสี่ยงที่เกิดจากภาวะขึ้น/ลงของอัตราแลกเปลี่ยนอยู่ในระดับต่ำ
เนื่องจากธุรกรรมด้านเงินตราต่างประเทศจะเป็นไปเพื่อให้การบริการแก่ลูกค้าของธนาคาร
ซึ่งจะบริหารความเสี่ยงโดยการทำสัญญาซื้อ/ขายเงินตราต่างประเทศล่วงหน้า
สำหรับการซื้อขายตราสารอนุพันธ์ต่าง ๆ กับสถาบันการเงินทั้งในและต่างประเทศ
จะต้องได้รับการอนุมัติจากคณะกรรมการเป็นราย ๆ ไป
รวมถึงมีนโยบายจำกัดการถือฐานะเงินตราต่างประเทศสุทธิ สำหรับความเสี่ยงด้านตลาดหลักทรัพย์
ธนาคารไม่มีนโยบายที่ดำเนินการซื้อ/ขายเพื่อการเก็งกำไร
แต่จะเป็นการซื้อเพื่อการลงทุนในระยะยาว โดยจะต้องมีการประเมินศักยภาพของบริษัทนั้น ๆ
และต้องได้รับการอนุมัติจากคณะกรรมการเป็นราย ๆ
รวมทั้งมีการกำหนดอำนาจในการดำเนินการในเรื่องดังกล่าวเช่นกัน

ความเสี่ยงจากการให้สินเชื่อในกรณีที่ลูกค้าไม่ปฏิบัติตามข้อตกลง ( Credit Risk )

ธนาคารได้ยึดนโยบายการพิจารณาอำนวยสินเชื่ออย่างระมัดระวังตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา
และจะยังคงดำเนินนโยบายดังกล่าวต่อไป
ทั้งนี้จะพิจารณาการอำนวยสินเชื่อโดยคำนึงถึงความสามารถในการชำระหนี้จากงบกระแสเงินสดเป็นปัจจัยสำคัญ
นอกจากนี้ยังมีหลักประกัน เพื่อเป็นการป้องกันภาระความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นอีกชั้นหนึ่ง

ธนาคารยังได้มีการลดความเสี่ยงจากการที่ลูกค้าไม่สามารถปฏิบัติตามข้อตกลงโดยควบคุมไม่ให้สินเชื่อมีกระจุกตัว
ทั้งในแง่ของภาคอุตสาหกรรม ขนาดลูกค้า และประเภทสินเชื่อ
ตลอดจนในแง่การกระจายตัวในภูมิภาคต่าง ๆ ของประเทศด้วย
ทั้งนี้ถือเป็นการลดความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นได้จากปัจจัยภายนอกที่เข้ามากระทบอันนอกเหนือจากการควบคุมของธนาคาร

นอกจากปัจจัยภายนอกข้างต้นแล้ว ความเสี่ยงจากปัจจัยภายในของกระบวนการให้สินเชื่อ ธนาคาร
ได้ยึดหลักการ Check and Balance
ทั้งในส่วนที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการอนุมัติสินเชื่อโดยแยกฝ่ายงานด้านตลาดและการวิเคราะห์สินเชื่อออกจากกันโดยเด็ดขาด
ซึ่งจะทำให้การวิเคราะห์เป็นไปอย่างรอบคอบรัดกุมยิ่งขึ้น
ส่วนกระบวนการด้านปฏิบัติการภายหลังการอนุมัติแล้ว ธนาคารได้แยกงานด้านควบคุมวงเงิน
ด้านพิธีการสินเชื่อ และการประเมินหลักประกันออกจากกัน ยิ่งกว่านั้นงานด้านการควบคุมสอบทาน
และการตรวจสอบภายในของธนาคารยังขึ้นตรงต่อคณะกรรมการตรวจสอบ
ซึ่งไม่ขึ้นตรงต่อคณะกรรมการบริหารธนาคาร

ณ สิ้นธันวาคม 2544 เงินให้สินเชื่อหลักของธนาคาร จะเป็นธุรกิจอุตสาหกรรมการผลิต
และพาณิชยกรรม โดยมีสัดส่วนรวมกันเท่ากับร้อยละ 52.8 ของเงินให้สินเชื่อรวม
สำหรับเงินให้สินเชื่อในส่วนที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ และการก่อสร้าง
ซึ่งยังเป็นธุรกิจที่ไม่ฟื้นตัวดีนัก ธนาคารมีสัดส่วนการอำนวยสินเชื่อรวมกันเพียงร้อยละ 12.5
ลดลงจาก ณ สิ้นปี 2543 ที่สัดส่วนดังกล่าวอยู่ที่ร้อยละ 14.3

ณ สิ้นปี 2544 ธนาคารมีมูลหนี้ปกติ (เงินให้สินเชื่อและดอกเบี้ยค้างรับ
และไม่รวมรายการระหว่างธนาคารและตลาดเงิน) จำนวน 268,308 ล้านบาท หรือร้อยละ 76.7
ของสินเชื่อรวม เทียบกับปี 2543 ที่มีจำนวน 245,881 ล้านบาท หรือร้อยละ 73.6 เพิ่มขึ้น
22,427 ล้านบาท ในแง่ของปริมาณ และร้อยละ 3.1 ในแง่ของสัดส่วน
สำหรับสินเชื่อจัดชั้นต่ำกว่ามาตรฐานถึงสงสัยจะสูญในปี 2544 มีจำนวน 70,663 ล้านบาท
หรือร้อยละ 20.2 ลดลงจากปี 2543 ที่สินเชื่อดังกล่าวมีจำนวน 78,560 ล้านบาท หรือร้อยละ
23.5 ลดลงจำนวน 7,897 ล้านบาท หรือร้อยละ 10.1
ทั้งนี้เป็นผลมาจากการเร่งปรับปรุงโครงสร้างหนี้ของธนาคาร
โดยในปีที่ผ่านมาธนาคารได้ดำเนินการปรับปรุงโครงสร้างหนี้ไปถึงจำนวน 46,371 ล้านบาท

อย่างไรก็ตามปัญหาสินเชื่อที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้และสินเชื่อจัดชั้นดังกล่าว
ก็ยังถือเป็นปัญหาสำคัญซึ่งธนาคารให้ความสำคัญและยังคงเร่งรัดแก้ไขอย่างจริงจังและต่อเนื่อง
ทั้งนี้ธนาคารได้กันสำรองค่าเผื่อหนี้สูญและสงสัยจะสูญ
(รวมค่าเผื่อการปรับมูลค่าจากการปรับโครงสร้างหนี้) ตามหลักเกณฑ์ของธนาคารแห่งประเทศไทย
โดยได้กันสำรองดังกล่าวไว้สูงถึง 11,995 ล้านบาท หรือคิดเป็นร้อยละ 292 ของสำรองที่พึงกัน
ซึ่งสูงเกินกว่าอัตราขั้นต่ำที่ทางการกำหนด

นอกจากนี้
ธนาคารยังมีความเสี่ยงทางด้านการให้สินเชื่อในกรณีที่คู่สัญญาไม่ปฏิบัติตามสัญญาของตราสารทางการเงินนอกงบดุล
อันได้แก่ สัญญาที่จะขยายวงเงินสินเชื่อ
แสตนบายเล็ตเตอร์ออฟเครดิตและหนังสือค้ำประกันทางการเงิน
ซึ่งความเสี่ยงดังกล่าวจะมีค่าเท่ากับมูลค่าตามสัญญาที่ได้ตกลงกันไว้ในเบื้องต้น
ธนาคารได้ใช้นโยบายและวิธีการในการพิจารณาการให้สินเชื่อประเภทนี้เช่นเดียวกับการให้สินเชื่อสำหรับรายการในงบดุล
สำหรับสัญญาแลกเปลี่ยนอัตราดอกเบี้ยและสัญญาซื้อขายเงินตราต่างประเทศล่วงหน้านั้น
มูลค่าตามสัญญาไม่ได้แสดงถึงจำนวนความสูญเสียจากการให้สินเชื่อ
ธนาคารควบคุมความเสี่ยงจากการให้สินเชื่อของตราสารทางการเงินเหล่านี้
โดยมีขั้นตอนการอนุมัติวงเงิน และการติดตามที่รอบคอบรัดกุม

ความเสี่ยงด้านสภาพคล่องและเงินทุน ( Liquidity Risk )

ธนาคารเน้นนโยบายการดำรงสภาพคล่องส่วนเกินในจำนวนที่เหมาะสมกับภาวะเศรษฐกิจ

การดำเนินธุรกิจของธนาคาร
โดยจะพิจารณาจากโครงสร้างและพฤติกรรมการฝาก/ถอนเงินของลูกค้า ภาวะตลาดเงิน
การแข่งขัน ภาวะเศรษฐกิจ และผลตอบแทนที่ได้รับ
เพื่อให้เกิดความมั่นใจว่ามีเงินสดเพียงพอที่จะตอบสนองต่อความสามารถในการขยายธุรกิจและให้บริการกับลูกค้าได้ตลอดเวลา
นอกเหนือจากการดำรงสินทรัพย์สภาพคล่องในอัตราส่วนสินทรัพย์สภาพคล่องต่อเงินฝากไม่ต่ำกว่าร้อยละ
6 และมาตรการการค้ำประกันเงินฝากซึ่งเป็นไปตามข้อกำหนดของธนาคารแห่งประเทศไทย
อีกทั้งมีการควบคุมและดูแลอย่างใกล้ชิดโดยฝ่ายบัญชี
ฝ่ายบริหารการเงินและคณะกรรมการบริหารสินทรัพย์และหนี้สิน

ณ สิ้นเดือนธันวาคม 2544 โครงสร้างเงินทุนของธนาคารประกอบด้วยเงินฝากร้อยละ 84.7
เงินกู้ยืมร้อยละ 8.7 ส่วนของผู้ถือหุ้นร้อยละ 3.5 และอื่น ๆ ร้อยละ 3.1
โดยนำไปจัดสรรและลงทุนในการปล่อยสินเชื่อในสัดส่วนร้อยละ 77.8 Interbank and Money
Market ร้อยละ 7.4 ลงทุนในหลักทรัพย์ร้อยละ 7.9 และอื่น ๆ อีกร้อยละ 6.9

เมื่อทำการวิเคราะห์แนวโน้มปริมาณการเปลี่ยนแปลงของเงินฝาก
ซึ่งเป็นแหล่งเงินทุนหมุนเวียนหลักของธนาคาร พบว่า ณ สิ้นธันวาคม 2544
มีการเปลี่ยนแปลงเพิ่มขึ้นจาก ณ สิ้นธันวาคม 2543 ประมาณ 14,217 ล้านบาท หรือเท่ากับร้อยละ
3.93 โดยสัดส่วนเงินฝากออมทรัพย์และจ่ายคืนเมื่อทวงถามต่อยอดเงินฝากรวมเท่ากับร้อยละ 32.6
เงินฝากประจำระยะเวลาไม่เกิน 1 ปี เท่ากับร้อยละ 55.4 และเงินฝากประจำระยะเวลาเกิน 1
ปี ขึ้นไปเท่ากับร้อยละ 12.0 ทั้งนี้ Loan/Deposit Ratio เท่ากับร้อยละ 91.8
อย่างไรก็ตามความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง ธนาคารมีความมั่นใจว่ายังอยู่ในระดับที่ยอมรับได้
จากการที่ธนาคารมีนโยบายดำรงสภาพคล่องส่วนเกินไว้อย่างเหมาะสม
พร้อมทั้งมีการกระจายกลุ่มลูกค้าให้อยู่ในลักษณะเป็นลูกค้ารายย่อย
และจากการที่ลูกค้ามีพฤติกรรมการฝากเงินอย่างต่อเนื่องเมื่อครบกำหนดอายุไถ่ถอน
อีกทั้งการไถ่ถอนก่อนกำหนดมีสัดส่วนน้อยมากจนไม่มีนัยสำคัญ
ทำให้ธนาคารสามารถใช้เงินฝากดังกล่าวเสมือนเป็นแหล่งเงินทุนระยะยาวได้

หากมองในแง่ความเพียงพอของเงินกองทุน จะพบว่า ณ สิ้นปี 2544 ธนาคารมีเงินกองทุนรวม
(ชั้นที่ 1+ชั้นที่ 2) อยู่เท่ากับ 41,099 ล้านบาท หรือคิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 11.01
ของสินทรัพย์เสี่ยง โดยมีเงินกองทุนชั้นที่ 1 อยู่เท่ากับ 22,661 ล้านบาท หรือร้อยละ 6.07
ของสินทรัพย์เสี่ยง ซึ่งยังคงสูงกว่าที่ธนาคารแห่งประเทศไทยได้กำหนดขั้นต่ำไว้ที่ร้อยละ 8.50
สำหรับเงินกองทุนรวม และร้อยละ 4.25 สำหรับเงินกองทุนชั้นที่ 1

ความเสี่ยงด้านการปฏิบัติการ ( Operational Risk )

ธนาคารมีฝ่ายงานต่าง ๆ อาทิ ฝ่ายตรวจสอบ ฝ่ายตรวจสอบคอมพิวเตอร์ และ
ฝ่ายบริหารความเสี่ยง
รับผิดชอบในการประเมินความเสี่ยงที่อาจเกิดจากกระบวนการปฏิบัติงานของฝ่ายงานต่าง ๆ
รวมทั้งสาขา
โดยฝ่ายงานดังกล่าวมีหน้าที่ชี้ประเด็นความเสี่ยงและพิจารณาหาแนวทางที่เหมาะสมที่จะป้องกันปัญหาที่อาจเกิดขึ้นจากความผิดพลาดในการทำงาน
รวมทั้งได้มีการจัดตั้งคณะทำงานขึ้นตรวจสอบคู่มือการปฏิบัติงานของฝ่ายงานที่ Operational Risk
สูง เพื่อให้สามารถควบคุมความเสี่ยงให้อยู่ภายใต้ระดับที่ธนาคารยอมรับได้
โดยมีเป้าหมายเพื่อปรับปรุงให้หลักเกณฑ์ เงื่อนไข ขอบเขต และวิธีการปฏิบัติงานของฝ่ายงาน
เป็นไปตามระเบียบปฏิบัติตามมาตรฐานสากล รวมถึงได้มีการว่าจ้างบริษัทไพรซ์วอเตอร์เฮาส์คูเปอร์
เป็นที่ปรึกษา ในการกำหนดนโยบายการรักษาความปลอดภัยด้านสารสนเทศของธนาคารในด้านต่าง
ๆ

นอกจากนี้ ธนาคารยังมีคณะกรรมการตรวจสอบ ซึ่งประกอบด้วยผู้ทรงคุณวุฒิและมีประสบการณ์
ความรู้ความชำนาญด้านตรวจสอบและงานธนาคารพาณิชย์เป็นอย่างดี
โดยทุกท่านเป็นกรรมการที่เป็นอิสระมิได้เป็นผู้บริหารและพนักงานธนาคาร
ที่จะพิจารณาและสอบทานให้ธนาคารมีการรายงานการเงินอย่างถูกต้องและเพียงพอ
มีระบบการควบคุมภายในและบริหารความเสี่ยง
ตลอดจนการตรวจสอบภายในที่เหมาะสมและรัดกุมยิ่งขึ้น
และเป็นไปตามกฎระเบียบที่ทางการได้กำหนดไว้
ตลอดจนเพื่อก้าวเข้าสู่หลักเกณฑ์ของการเป็นบรรษัทภิบาล

สรุปในช่วงปีที่ผ่านมา
นอกจากธนาคารจะได้ดำเนินการเพื่อให้เป็นไปตามแนวนโยบายการบริหารความเสี่ยงและควบคุมความเสี่ยงที่เกิดขึ้นให้อยู่ภายใต้ระดับที่ยอมรับได้ดังที่กล่าวแล้ว
ธนาคารได้มีการปรับปรุงโครงสร้างขององค์กร ซึ่งรวมถึงการจัดตั้งฝ่ายบริหารความเสี่ยงขึ้น
เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและความสามารถในการบริหารและควบคุมความเสี่ยงให้ดียิ่งขึ้น
นอกเหนือจากการบริหารและควบคุมความเสี่ยงโดยคณะกรรมการคณะต่าง ๆ
ที่ธนาคารได้มอบหมายให้รับผิดชอบในแต่ละด้าน ภายใต้ปัจจัยที่จะกำหนดความสำเร็จคือ
ความมั่นคงของกิจการและเงินทุนส่วนของผู้ถือหุ้น

สำหรับผู้ถือหลักทรัพย์ เนื่องจากภาวะเศรษฐกิจของประเทศยังคงอยู่ในลักษณะถดถอย
ทำให้ธนาคารไม่สามารถขยายธุรกิจได้ดีเท่าที่ควร ส่งผลให้ในรอบปีที่ผ่านมา
ธนาคารยังคงไม่มีผลกำไรจากการดำเนินงาน และมีขาดทุนสะสม ซึ่งตามพระราชบัญญัติบริษัทมหาชน
จำกัด พ.ศ. 2535 ไม่อนุญาตให้ธนาคารจ่ายเงินปันผล