1. ปัจจัยความเสี่ยง

การบริหารความเสี่ยง

  ความเสี่ยงหลักที่ธนาคารพาณิชย์เผชิญ จะประกอบด้วยความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงขึ้น/ลง
  ตลอดเวลาของอัตราดอกเบี้ย อัตราแลกเปลี่ยน และราคาหลักทรัพย์
  ความเสี่ยงจากการให้สินเชื่อในกรณีลูกค้าไม่ปฏิบัติตามสัญญา
  ความเสี่ยงจากการดำรงสภาพคล่องและเงินทุนไม่เพียงพอ รวมทั้งความเสี่ยงด้านการปฏิบัติการ
  ซึ่งธนาคารได้ตระหนักในเรื่องสำคัญเช่นนี้มาโดยตลอด
  จึงได้กำหนดนโยบายในการบริหารความเสี่ยง กระบวนการจัดการที่เหมาะสม
  ตลอดจนวิธีการประเมินและควบคุมความเสี่ยงที่เกิดขึ้นให้อยู่ภายใต้ระดับที่ยอมรับได้ โดยเมื่อวันที่
  9 ตุลาคม 2545 คณะกรรมการธนาคารได้แต่งตั้งคณะกรรมการบริหารความเสี่ยง (Risk
  Management Committee) ขึ้น
  เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารความเสี่ยงโดยรวมของธนาคาร (Integrated Risk
  Management) วางกลยุทธ์ให้สามารถประเมิน ติดตาม
  และควบคุมดูแลปริมาณความเสี่ยงของธนาคารให้อยู่ในระดับที่เหมาะสม
  และเป็นไปตามหลักการของการกำกับดูแลกิจการที่ดี (Good Corporate Governance)

ความเสี่ยงจากภาวะผันผวนของตลาดเงินและตลาดทุน (Market Risk)

ความเสี่ยงจากตลาด หมายถึง ความเสี่ยงที่เกิดจากการเคลื่อนไหวของอัตราดอกเบี้ย
อัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ และราคาตราสารในตลาดเงินและตลาดทุน ทั้งนี้
การเปลี่ยนแปลงดังกล่าว เป็นภาวะที่ธนาคารไม่อาจหลีกเลี่ยงได้และอยู่เหนือการควบคุม
ซึ่งจะมีผลกระทบต่อการดำเนินงานและความสามารถในการทำกำไรของธนาคารไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง
ธนาคารจึงได้ติดตาม ประเมิน วัดผล และบริหารความเสี่ยงดังกล่าวอย่างใกล้ชิด
ตลอดจนกำหนดนโยบายเพื่อควบคุมให้ผลกระทบอันเกิดจากการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวให้อยู่ภายใต้ระดับหรือขอบเขตความเสี่ยงที่ธนาคารยอมรับได้
โดยมอบหมายให้ฝ่ายบริหารความเสี่ยงเป็นผู้รับผิดชอบนำเครื่องมือบริหารความเสี่ยงประเภท
Market Risk อาทิ Gap Report , Value at Risk (VaR) และ

Scenario Analysis มาใช้ เป็นต้น
เพื่อประเมินค่าความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากธุรกรรมทางการเงินในแต่ละวัน
และประเมินสถานการณ์ของผลกระทบที่เกิดขึ้นหากเกิดการเปลี่ยนแปลงในลักษณะภาพรวมอยู่ตลอดเวลา
นอกเหนือจากรายงานสถานะด้านต่าง ๆ
ที่ผู้บริหารจะได้รับในแต่ละวันจากสายงานภายใต้ความรับผิดชอบโดยตรง
โดยฝ่ายบริหารความเสี่ยงจะประเมินความเสี่ยงโดยใช้เครื่องมือดังกล่าวข้างต้น
และจัดทำรายงานนำเสนอผลการประเมินต่อผู้บริหารที่เกี่ยวข้องทั้งในลักษณะที่เป็นรายงานประจำวัน
และรายงานต่อที่ประชุมของคณะกรรมการบริหารสินทรัพย์และหนี้สิน (Assets & Liability
Management Committee: ALCO)
เพื่อให้คณะกรรมการฯสามารถประเมินความเสี่ยงที่ธนาคารกำลังเผชิญ
ปรับเปลี่ยนและกำหนดกลยุทธ์ให้เหมาะสมกับสถานการณ์
ตลอดจนลดความเสี่ยงที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ย อัตราแลกเปลี่ยน
ราคาหลักทรัพย์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
นอกจากนั้นธนาคารยังมีนโยบายอย่างชัดเจนที่จะปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ที่ธนาคารแห่งประเทศไทยกำหนดไว้อย่างเคร่งครัด

  จากการประเมินพบว่า
  ความเสี่ยงหลักด้านตลาดเงินและตลาดทุนของธนาคารคือความเสี่ยงจากอัตราดอกเบี้ย
  เนื่องจากแหล่งที่มาและใช้ไปของเงินทุนนั้น ส่วนใหญ่จะอยู่ในรูปสกุลเงินบาท
  ในขณะที่ความเสี่ยงที่เกิดจากภาวะขึ้น/ลงของอัตราแลกเปลี่ยนอยู่ในระดับต่ำ
  เนื่องจากธุรกรรมด้านเงินตราต่างประเทศจะเป็นไปเพื่อให้การบริการแก่ลูกค้าของธนาคาร
  ซึ่งจะบริหารความเสี่ยงโดยการทำสัญญาซื้อ/ขายเงินตราต่างประเทศล่วงหน้า
  สำหรับการซื้อขายตราสารอนุพันธ์ต่าง ๆ
  กับสถาบันการเงินทั้งในและต่างประเทศจะต้องได้รับการอนุมัติจากคณะกรรมการเป็นราย ๆ ไป
  รวมถึงมีนโยบายจำกัดการถือฐานะเงินตราต่างประเทศสุทธิ
  สำหรับความเสี่ยงด้านตลาดหลักทรัพย์
  ธนาคารมีนโยบายซื้อ/ขายเพื่อการลงทุนในระยะยาวเป็นหลัก
  ซึ่งจะต้องประเมินศักยภาพของบริษัทนั้น ๆ และต้องได้รับอนุมัติจากคณะกรรมการเป็นราย ๆ
  รวมทั้งกำหนดอำนาจในการดำเนินการในเรื่องดังกล่าวด้วย

ความเสี่ยงจากการให้สินเชื่อในกรณีที่ลูกค้าไม่ปฏิบัติตามข้อตกลง (Credit Risk)

  การพิจารณาอำนวยสินเชื่อของธนาคาร
  ยังคงยึดนโยบายและหลักการที่ระมัดระวังที่ธนาคารยึดถือมาตลอดเวลา ดังนั้น
  การอำนวยสินเชื่อของธนาคารจะคำนึงถึงความสามารถในการชำระหนี้จากงบกระแสเงินสดเป็นปัจจัยหลัก
  ทั้งนี้ เพื่อเป็นการป้องกันภาระความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นได้
  ธนาคารยังมีหลักประกันค้ำประกันสินเชื่ออีกชั้นหนึ่งด้วย

  ด้านกระบวนการอำนวยสินเชื่อของธนาคาร ได้มีกระบวนการ Check and Balance
  ทั้งด้านที่เกี่ยวข้องกับการอนุมัติสินเชื่อ และการปฏิบัติภายหลังการอนุมัติสินเชื่อผ่านไปแล้ว
  ด้านการอนุมัติธนาคารได้แยกเจ้าหน้าที่สินเชื่อที่ดูแลลูกค้า
  ออกจากเจ้าหน้าที่วิเคราะห์สินเชื่อโดยเด็ดขาด
  ซึ่งการวิเคราะห์สินเชื่อได้ใช้เจ้าหน้าที่ที่มีความเชี่ยวชาญในอุตสาหกรรมต่างๆ เป็นการเฉพาะ
  และทำการวิเคราะห์ด้วยความรอบคอบรัดกุม ส่วนด้านการปฏิบัติงานภายหลังการอนุมัติแล้วนั้น
  ธนาคารได้แยกงานด้านควบคุมวงเงิน ด้านพิธีการสินเชื่อ
  และการประเมินหลักประกันออกจากกันอย่างชัดเจน

  แม้ว่ากระบวนการอำนวยสินเชื่อได้มีกระบวนการ Check and Balance
  ซึ่งถือเป็นการควบคุมปัจจัยเสี่ยงภายในแล้ว
  เพื่อลดความเสี่ยงจากการที่ลูกค้าไม่สามารถปฏิบัติตามข้อตกลงที่เกิดจากปัจจัยภายนอก
  ธนาคารได้มีนโยบายการอำนวยการสินเชื่อไม่ให้เกิดการกระจุกตัว ทั้งในแง่ของภาคอุตสาหกรรม
  ขนาดลูกค้า และประเภทสินเชื่อ ตลอดจนการกระจุกตัวในด้านภูมิภาคต่างๆ ของประเทศด้วย

ณ สิ้นธันวาคม 2545 เงินให้สินเชื่อหลักของธนาคารตามงบการเงินรวม คือ ธุรกิจอุตสาหกรรม
และการพาณิชย์ที่มีสัดส่วนรวมกัน ถึงร้อยละ 54.20 ของเงินให้สินเชื่อรวม
ส่วนประเภทธุรกิจที่ธนาคารให้สินเชื่อรองลงมา คือ การสาธารณูปโภคและบริการ
โดยมีสัดส่วนร้อยละ 18.01

  ณ สิ้นธันวาคม 2545 ธนาคารมีสินเชื่อจัดชั้นปกติ (เงินให้สินเชื่อและดอกเบี้ยค้างรับ
  และไม่รวมรายการระหว่างธนาคารและตลาดเงิน) จำนวน 290,128 ล้านบาท หรือร้อยละ
  75.68 ของเงินให้สินเชื่อรวม เทียบกับสิ้นปี 2544 ที่มีจำนวน 268,308 ล้านบาท หรือร้อยละ
  76.71 ของสินเชื่อรวม เพิ่มขึ้น 21,820 ล้านบาท
  ในขณะที่ธนาคารมีสินเชื่อจัดชั้นต่ำกว่ามาตรฐาน สงสัย สงสัยจะสูญ และสูญ รวมกัน ณ
  สิ้นธันวาคม 2545 จำนวน 83,270 ล้านบาท หรือร้อยละ 21.72 ของสินเชื่อรวม
  เพิ่มขึ้นจากสิ้นปี 2544 ที่มีสินเชื่อดังกล่าวจำนวน 70,662 ล้านบาท หรือร้อยละ 20.20
  ของสินเชื่อรวม เพิ่มขึ้น 12,608 ล้านบาท
  ทั้งนี้เป็นผลมาจาการโอนกลับของหนี้สูญและหนี้สงสัยจะสูญ
  ตามประกาศของธนาคารแห่งประเทศไทย
  เรื่องสินทรัพย์ที่ไม่มีราคาหรือเรียกคืนไม่ได้และสินทรัพย์ที่สงสัยว่าจะไม่มีราคา หรือเรียกคืนไม่ได้
  ลงวันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2545

ทั้งนี้สินเชื่อด้อยคุณภาพหรือสินเชื่อจัดชั้นดังกล่าว
ถือเป็นปัญหาสำคัญที่ธนาคารตระหนักและเร่งรัดแก้ไขอย่างจริงจังและต่อเนื่องตลอดมา
ซึ่งธนาคารได้กันสำรองค่าเผื่อหนี้สูญและสงสัยจะสูญ
(รวมค่าเผื่อการปรับมูลค่าจากการปรับโครงสร้างหนี้) ตามหลักเกณฑ์ของธนาคารแห่งประเทศไทย
โดย ณ สิ้นธันวาคม 2545 ได้กันสำรองดังกล่าวไว้ 22,632 ล้านบาท หรือร้อยละ 132.30
ของสำรองที่พึงกัน ซึ่งสูงเกินกว่าอัตราขั้นต่ำที่ทางการกำหนด

  นอกจากนี้
  ธนาคารยังมีความเสี่ยงทางด้านการให้สินเชื่อในกรณีที่คู่สัญญาไม่ปฏิบัติตามสัญญาของตราสารทางการเงินนอกงบดุล
  อันได้แก่ สัญญาที่จะขยายวงเงินสินเชื่อ แสตนบายเล็ตเตอร์ออฟเครดิต
  และหนังสือค้ำประกันทางการเงิน
  ซึ่งความเสี่ยงดังกล่าวจะมีค่าเท่ากับมูลค่าตามสัญญาที่ได้ตกลงกันไว้ในเบื้องต้น
  ธนาคารได้ใช้นโยบายและวิธีการในการพิจารณาการให้สินเชื่อประเภทนี้เช่นเดียวกับการให้สินเชื่อสำหรับรายการในงบดุล
  มูลค่าตามสัญญาไม่ได้แสดงถึงจำนวนความสูญเสียจากการให้สินเชื่อ
  ธนาคารควบคุมความเสี่ยงจากการให้สินเชื่อของตราสารทางการเงินเหล่านี้
  โดยมีขั้นตอนการอนุมัติวงเงิน และการติดตามที่รอบคอบรัดกุม

  ความเสี่ยงด้านสภาพคล่องและเงินทุน (Liquidity Risk)

ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง หมายถึง
ความเป็นไปได้ที่ธนาคารไม่สามารถชำระภาระผูกพันเมื่อถึงกำหนด
เนื่องจากไม่สามารถเปลี่ยนสินทรัพย์เป็นเงินสดได้ทัน หรือไม่สามารถจัดหาเงินทุนได้เพียงพอ ดังนั้น
ธนาคารจึงเน้นนโยบายการดำรงสภาพคล่องส่วนเกินในจำนวนที่เหมาะสมกับภาวะเศรษฐกิจ
การดำเนินธุรกิจของธนาคาร
โดยจะพิจารณาจากโครงสร้างและพฤติกรรมการฝาก/ถอนเงินของลูกค้า ภาวะตลาดเงิน
การแข่งขัน ภาวะเศรษฐกิจ และผลตอบแทนที่ได้รับ
เพื่อให้เกิดความมั่นใจว่ามีเงินสดเพียงพอที่จะตอบสนองต่อความสามารถในการขยายธุรกิจและให้บริการกับลูกค้าได้ตลอดเวลา
นอกเหนือจากการดำรงสินทรัพย์สภาพคล่องในอัตราส่วนสินทรัพย์สภาพคล่องต่อเงินฝากไม่ต่ำกว่าร้อยละ
6.00 และมาตรการการค้ำประกันเงินฝากซึ่งเป็นไปตามข้อกำหนดของธนาคารแห่งประเทศไทย
อีกทั้งมีการควบคุมและดูแลอย่างใกล้ชิดโดยฝ่ายการบัญชี
ฝ่ายบริหารการเงินและคณะกรรมการบริหารสินทรัพย์และหนี้สิน

  ณ สิ้นเดือนธันวาคม 2545 โครงสร้างเงินทุนของธนาคารประกอบด้วยเงินฝากร้อยละ 84.40
  เงินกู้ยืมรวมหุ้นกู้ด้อยสิทธิควบหุ้นบุริมสิทธิร้อยละ 8.16 ส่วนของผู้ถือหุ้นร้อยละ 3.65 และอื่น ๆ
  ร้อยละ 3.79 โดยนำไปจัดสรรและลงทุนในการปล่อยสินเชื่อสัดส่วนร้อยละ 80.86
  รายการระหว่างธนาคารและตลาดเงินร้อยละ 4.34 ลงทุนในหลักทรัพย์ร้อยละ 8.28 และอื่น ๆ
  อีกร้อยละ 6.52

  เมื่อวิเคราะห์แนวโน้มปริมาณการเปลี่ยนแปลงของเงินฝาก
  ซึ่งเป็นแหล่งเงินทุนหมุนเวียนหลักของธนาคาร พบว่า ณ สิ้นธันวาคม 2545
  มีการเปลี่ยนแปลงเพิ่มขึ้นจาก ณ สิ้นธันวาคม 2544 จำนวน 19,591 ล้านบาท
  หรือเท่ากับร้อยละ 5.21
  โดยสัดส่วนเงินฝากออมทรัพย์และจ่ายคืนเมื่อทวงถามต่อยอดเงินฝากรวมเท่ากับร้อยละ 35.43
  เงินฝากประจำระยะเวลาไม่เกิน 1 ปีเท่ากับร้อยละ 45.55 และเงินฝากประจำระยะเวลา 1
  ปีขึ้นไปเท่ากับร้อยละ 19.03 ทั้งนี้ Loans/Deposit Ratio เท่ากับร้อยละ 95.80
  อย่างไรก็ตามความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง ธนาคารมีความมั่นใจว่ายังอยู่ในระดับที่ยอมรับได้
  จากการที่ธนาคารมีนโยบายดำรงสภาพคล่องส่วนเกินไว้อย่างเหมาะสม
  พร้อมทั้งมีการกระจายกลุ่มลูกค้าเพื่อมิให้เกิดการกระจุกตัวอยู่ในกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง
  และจากการที่ลูกค้ามีพฤติกรรมการฝากเงินอย่างต่อเนื่องเมื่อครบกำหนดอายุไถ่ถอน
  อีกทั้งการไถ่ถอนก่อนกำหนดมีสัดส่วนน้อยมากจนไม่มีนัยสำคัญ
  ทำให้ธนาคารสามารถใช้เงินฝากดังกล่าวเสมือนเป็นแหล่งเงินทุนระยะยาวได้

  หากมองในแง่ความเพียงพอของเงินกองทุน จะพบว่า ณ สิ้นปี 2545 ธนาคารมีกองทุนรวม
  (ชั้นที่1 + ชั้นที่2) อยู่เท่ากับ 42,884 ล้านบาท หรือคิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 10.80
  ของสินทรัพย์เสี่ยงทั้งสิ้น โดยมีกองทุนชั้นที่ 1 อยู่เท่ากับ 23,719 ล้านบาท หรือร้อยละ 5.97
  ของสินทรัพย์เสี่ยงทั้งสิ้น ซึ่งยังคงสูงกว่าที่ธนาคารแห่งประเทศไทยได้กำหนดขั้นต่ำไว้ที่ร้อยละ
  8.50 สำหรับกองทุนรวม และร้อยละ 4.25 สำหรับกองทุนชั้นที่ 1

  ความเสี่ยงด้านการปฏิบัติการ (Operational Risk)

  ธนาคารมีฝ่ายงานต่าง ๆ อาทิ ฝ่ายตรวจสอบ ฝ่ายตรวจสอบคอมพิวเตอร์
  และฝ่ายบริหารความเสี่ยงรับผิดชอบในการประเมินความเสี่ยงที่อาจเกิดจากกระบวนการปฏิบัติงานของฝ่ายงานต่าง
  ๆ รวมทั้งสาขา
  โดยฝ่ายงานดังกล่าวมีหน้าที่ชี้ประเด็นความเสี่ยงและพิจารณาแนวทางที่เหมาะสมที่จะป้องกันปัญหาที่อาจเกิดขึ้นจากความผิดพลาดในการทำงาน
  รวมทั้งได้จัดตั้งคณะทำงานขึ้นเพื่อตรวจสอบคู่มือการปฏิบัติงานของฝ่ายงานที่มีOperational
  Risk สูง เพื่อควบคุมความเสี่ยงให้อยู่ภายใต้ระดับที่ธนาคารยอมรับได้
  โดยมีเป้าหมายเพื่อปรับปรุงให้หลักเกณฑ์ เงื่อนไข ขอบเขต และวิธีการปฏิบัติงานของฝ่ายงาน
  เป็นไปตามระเบียบปฏิบัติตามมาตรฐานสากล

  นอกจากนี้ คณะกรรมการตรวจสอบ
  ซึ่งประกอบด้วยผู้ทรงคุณวุฒิและมีประสบการณ์ความรู้ความชำนาญด้านตรวจสอบและงานธนาคารพาณิชย์เป็นอย่างดี
  โดยทุกท่านเป็นกรรมการอิสระมิได้เป็นผู้บริหารและพนักงานธนาคาร
  จะพิจารณาและสอบทานให้ธนาคารมีการรายงานการเงินอย่างถูกต้องและเพียงพอ
  มีระบบการควบคุมภายในและบริหารความเสี่ยง ตลอดจนการตรวจสอบภายในที่เหมาะสม รัดกุม
  และเป็นไปตามกฎระเบียบที่ทางการได้กำหนดไว้
  ตลอดจนเพื่อก้าวเข้าสู่หลักเกณฑ์ของการเป็นบรรษัทภิบาล

สรุป

  ในช่วงปีที่ผ่านมา
  นอกจากธนาคารจะได้ดำเนินการเพื่อให้เป็นไปตามแนวนโยบายการบริหารความเสี่ยงและควบคุมความเสี่ยงที่เกิดขึ้นให้อยู่ภายใต้ระดับที่ธนาคารยอมรับได้ดังที่กล่าวแล้ว
  ธนาคารได้ปรับปรุงโครงสร้างองค์กร ซึ่งรวมถึงการจัดตั้งคณะกรรมการบริหารความเสี่ยงขึ้น
  เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและความสามารถในการบริหารและควบคุมความเสี่ยงให้ดียิ่งขึ้น
  นอกเหนือจากการบริหารและควบคุมความเสี่ยงโดยคณะกรรมการคณะต่าง ๆ
  ที่ธนาคารได้มอบหมายให้รับผิดชอบในแต่ละด้าน
  ภายใต้ปัจจัยที่จะกำหนดความสำเร็จคือความมั่นคงของกิจการและเงินทุนส่วนของผู้ถือหุ้น

สำหรับผู้ถือหลักทรัพย์ แม้ภาวะเศรษฐกิจของประเทศที่กำลังอยู่ในภาวะฟื้นตัว
จะทำให้ธนาคารสามารถขยายธุรกิจได้พอสมควรและส่งผลให้ในรอบปีที่ผ่านมาธนาคารเริ่มมีผลกำไรจากการดำเนินงาน
แต่ทั้งนี้เนื่องจากธนาคารยังมีขาดทุนสะสม ดังนั้นตามพระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. 2535
จึงไม่อนุญาตให้ธนาคารจ่ายเงินปันผล