2. ลักษณะการประกอบธุรกิจ

2.1 ความเป็นมา และการเปลี่ยนแปลงและพัฒนาการที่สำคัญ

ความเป็นมา

บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) เป็นบริษัทน้ำมันของคนไทย
ประกอบธุรกิจจำหน่ายน้ำมันสำเร็จรูป ทั้งค้าปลีกและค้าส่ง

บริษัทจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิงโดยจำหน่ายผ่านสถานีบริการภายใต้เครื่องหมายการค้าของบริษัท
จำหน่ายให้ผู้ใช้ตรงในภาคขนส่ง สายการบิน เรือเดินสมุทร ภาคก่อสร้าง ภาคอุตสาหกรรม
ภาคเกษตร โดยผ่านปั๊มชุมชนบางจาก และการจำหน่ายให้แก่ผู้ค้าน้ำมันรายใหญ่ รายเล็ก
และลูกค้ารายย่อยทั่วไป

การเปลี่ยนแปลงและการพัฒนาการที่สำคัญ

  พ.ศ. 2539  บริษัทยังคงเติบโตทางด้านการตลาดค้าปลีกน้ำมันอย่างรวดเร็วอย่างต่อเนื่อง
  สถานีบริการน้ำมันบางจากเป็นที่นิยมและแพร่หลายทั่วประเทศ
  และได้เปิดศูนย์จำหน่ายและคลังน้ำมัน พร้อมทั้งสำนักงานบริการลูกค้าสาขาภูมิภาคเพิ่มอีก 2
  แห่งคือ สำนักงานจังหวัดสมุทรสาคร และจังหวัดระยอง

   บริษัทได้ร่วมทุนกับทรัพย์สินส่วนพระองค์ จัดตั้งบริษัท มงคลชัยพัฒนา จำกัด มีทุนจดทะเบียน 3
  ล้านบาท โดยบริษัทถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 49 ของจำนวนหุ้นทั้งหมด
  วัตถุประสงค์ในการจัดตั้งเพื่อประกอบกิจการเครือข่ายการจำหน่ายสินค้าไทยจากชุมชน
  อันจะสนับสนุนการพัฒนา การเลี้ยงชีพและการค้าขายที่มั่นคงของชุมชน

  พ.ศ. 2540  บริษัทได้เร่งขยายธุรกิจค้าปลีกผ่านเครือข่ายสถานีบริการ
  และได้พัฒนาคุณภาพของน้ำมันเพื่อสิ่งแวดล้อมและผลิตภัณฑ์คุณภาพใหม่ๆ เพิ่มขึ้นอีกหลายชนิด ได้แก่
  ISOGREEN สูตร HYPERCLEAN กรีน่าเอ็กซ์ตร้า ดี -2 กรีน่า เกียร์ จีเอฟ กรีน่า มารีน่า
  กรีน่า ไฮดรอไลท์ เอดับเบิลยู กรีน่า อีพีที กรีน่า บี-100 กรีน่า เทอร์ไบน์

   บริษัทฯ ได้ร่วมทุนกับบริษัท โอชอง เชียงใหม่ จำกัด ดำเนินธุรกิจ ไฮเปอร์มาร์เก็ต

  พ.ศ. 2541  บริษัทขยายธุรกิจค้าปลีกผ่านเครือข่ายสถานีบริการ
  โดยเร่งการเพิ่มยอดขายในสถานีบริการ
  และได้พัฒนาคุณภาพของน้ำมันเพื่อสิ่งแวดล้อมและผลิตภัณฑ์คุณภาพใหม่ๆ เพิ่มขึ้นอีกหลายชนิด ได้แก่
  กรีน่า เกียร์อุตสาหกรรม อีพี เบอร์ 460, 480 กรีน่า ดี -1 กรีน่า ไพรเม็กซ์ 150, 1500
  กรีน่า หัวเชื้อน้ำมันดีเซล กรีน่า ไฮดรอไลท์ เอดับเบิล 37 กรีน่า อาร์แอนด์โอ เบอร์ 150,
  220 กรีน่า สไลด์เวย์ 68, 220 กรีน่า จีอี SAE 15W-40 กรีน่า เอ็กซ์ตร้า ดี-2 SAE 30

  พ.ศ. 2542  บริษัทได้มีปริมาณการจำหน่ายเพิ่มขึ้นจากปี 2541
  จากการจำหน่ายที่เพิ่มขึ้นทั้งในตลาดขายปลีก ตลาดอุตสาหกรรม และอื่นๆ
  ทดแทนตลาดขายส่งที่ลดลง และได้พัฒนาคุณภาพของน้ำมันเพื่อสิ่งแวดล้อมและผลิตภัณฑ์คุณภาพใหม่ๆ
  เพิ่มขึ้นอีกหลายชนิด ได้แก่ กรีน่า จีอี - 4 กรีน่าเอชวีไอ 68 กรีน่า 4 ทีพลัส เกียร์ กรีน่า
  แอร์คอมเพรสเซอร์ ออยล์ 32, 46, 68, 100 กรีน่า ไพรเม็กซ์ 10 กรีน่า ไพรเม็กซ์ อี 460
  กรีน่า ทรานสฟอร์เมอร์ ออยล์ กรีน่า เอ้าท์บอร์ด

   เดือนเมษายน 2542 บริษัทได้จำหน่ายหุ้นในบริษัท มงคลชัยพัฒนา จำกัด
  ส่วนที่บริษัทถืออยู่ทั้งสิ้นจำนวน 14,693 หุ้น
  ในราคาเท่ากับมูลค่าตามบัญชีให้แก่ทรัพย์สินส่วนพระองค์ การจำหน่ายดังกล่าว
  มีผลให้ปัจจุบันบริษัท บางจากฯ ไม่มีการถือหุ้นในบริษัท มงคลชัยพัฒนา จำกัด

-   บริษัท บางจากเพาเวอร์ จำกัด ซึ่งบริษัท บางจากฯ ถือหุ้น 40%
    ได้ดำเนินการจดทะเบียนเลิกบริษัท

  พ.ศ. 2543  บริษัทได้เร่งขยายการจำหน่ายในตลาดขายปลีก ตลาดอุตสาหกรรม
  มีผลให้ปริมาณการจำหน่ายเพิ่มขึ้นจากปี 2542 ร้อยละ 7.1

-   บริษัทได้พัฒนาคุณภาพของน้ำมันเพื่อสิ่งแวดล้อมและผลิตภัณฑ์คุณภาพใหม่ๆ เพิ่มขึ้นอีกหลายชนิด
    ได้แก่ ซูเปอร์สปอร์ต 2 ที นาวา ดี-5 เบอร์ 40 นาวา ดี-7 เบอร์ 15 W40 นาวา ดี-7
    เบอร์ 20 W50 เกียร์ อุตสาหกรรมอีพี 1000 CD,40 (EXPORT) ไฮดรอลิค เอดับเบิล
    แซทเอฟ 10 ดีเซล ทีดี-II (น้ำเงิน) เอสเอฟ-ดี อาร์แอนด์โอ 320 ไพรเม็กซ์ 22 ดีเซล
    ทีดี-I, 15W40 ดีเซล ทีดี-I, 20W50

-   ในปีที่ผ่านมา ตลาดขายปลีกผ่านสถานีบริการยังคงมีการแข่งขันสูง เนื่องจากมีผู้ค้ามากราย
    ประกอบกับภาวะวิกฤตเศรษฐกิจ
    ทำให้แข่งขันรุนแรงขึ้นทั้งจากคู่แข่งที่มีโรงกลั่นและกลุ่มผู้ค้าน้ำมันอื่น
    และบริษัทน้ำมันยังได้รับผลกระทบจากนโยบายรัฐในการตรึงราคาขายปลีกในช่วงที่ราคาน้ำมันในตลาดโลกเพิ่มสูงขึ้น
    ส่งผลให้ค่าการตลาดลดต่ำลงมาก ประกอบกับราคาน้ำมันได้ลดลงอย่างรวดเร็วในช่วงสิ้นปี
    โดยราคาน้ำมันดิบดูไบซึ่งได้ปรับตัวขึ้นถึงระดับสูงกว่า 30 ดอลลาร์สรอ.ต่อบาเรล
    ได้ดิ่งลงประมาณ 10 ดอลลาร์สรอ.ต่อบาเรลในช่วงปลาย พ.ย.– ธ.ค.
    ซึ่งมีผลกระทบรุนแรงมากต่อผลกำไรขาดทุนบริษัทในช่วงสิ้นปี

  สำหรับแนวโน้มภาวะธุรกิจน้ำมันในปี 2544 นั้น คาดว่าภาวะเศรษฐกิจจะขยายตัวเพิ่มขึ้น
  ความต้องการใช้น้ำมันโดยทั่วไปสูงขึ้น ยกเว้นน้ำมันเตาที่ใช้ในการผลิตไฟฟ้าลดลงมาก
  เนื่องจากการนำเข้าก๊าซธรรมชาติมาทดแทนน้ำมันเตา
  ภาวะการแข่งขันในตลาดขายปลีกผ่านสถานีบริการยังคงมีการแข่งขันรุนแรง

  2.2 ภาพรวมการประกอบธุรกิจของบริษัท บริษัทร่วม และบริษัทที่เกี่ยวข้อง

บริษัทมีบริษัทร่วม 2 แห่ง ได้แก่ บางจากกรีนเนท จำกัด และบริษัท บางจากกรีนไลน์ จำกัด
นอกจากนี้ยังมีบริษัทที่เกี่ยวข้องอีก 2 แห่ง ได้แก่ บริษัท ขนส่งน้ำมันทางท่อ จำกัด และบริษัท
โอชอง เชียงใหม่ จำกัด ดังแสดงในแผนภูมิการถือหุ้นต่อไปนี้

[]

บริษัทร่วม

บริษัท บางจากกรีนเนท จำกัด

  จัดตั้งขึ้นเพื่อประกอบธุรกิจเกี่ยวกับการบริหารกิจการสถานีบริการน้ำมันของบริษัท บางจากฯ
  และบริหารกิจการการจำหน่ายสินค้าอุปโภคบริโภคอื่นๆ ในร้านค้าเลมอนกรีน
  รวมทั้งจะเป็นผู้ดำเนินการให้บริการอื่นๆ
  เพื่อรองรับการขยายตัวในด้านการค้าปลีกของบริษัทในอนาคต

บริษัท บางจากกรีนไลน์ จำกัด

จัดตั้งขึ้นเพื่อประกอบธุรกิจเกี่ยวกับการบริหารกิจการขนส่งน้ำมันเชื้อเพลิงและผลิตภัณฑ์อื่นๆ
ทั้งภายในและระหว่างประเทศ และรับจ้างบริหารงานก่อสร้างสถานีบริการน้ำมันบางจาก
รวมทั้งจะเป็นผู้ดำเนินการด้านบริการอื่นๆ ในอนาคต
เพื่อรองรับกับการขยายตัวในธุรกิจค้าปลีกของบริษัท

บริษัทที่เกี่ยวข้อง

  บริษัท โอชอง เชียงใหม่ จำกัด

  จัดตั้งขึ้นเพื่อดำเนินกิจการไฮเปอร์มาร์เก็ต ภายใต้เครื่องหมายการค้า
  “โอชองไฮเปอร์มาร์เก็ต” จัดจำหน่ายสินค้าอุปโภคและบริโภคที่จังหวัดเชียงใหม่

  บริษัท ขนส่งน้ำมันทางท่อ จำกัด

  จัดตั้งขึ้นเพื่อดำเนินกิจการบริหารการจัดส่งน้ำมันทางท่อ
  ซึ่งท่อขนส่งเป็นชนิดที่สามารถส่งน้ำมันได้หลายชนิด (Multi Product Pipeline)
  โดยมีจุดเริ่มต้นของท่อที่โรงกลั่นน้ำมันบางจาก
  เดินท่อเลียบแนวพื้นที่ทางรถไฟผ่านคลังน้ำมันที่สนามบินดอนเมือง
  และไปสิ้นสุดที่คลังน้ำมันของบริษัทที่อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

2.3 โครงสร้างรายได้

  ในปี 2543 บริษัทฯ มีรายได้ 52,330 ล้านบาท เมื่อรวมรายได้ของบริษัทร่วม 2 แห่ง
  ที่บริษัทถือหุ้นเกินกว่าร้อยละ 20 รวมเป็น 54,006 ล้านบาท รายได้ของบริษัทและบริษัทร่วมในปี
  2541-2543 จำแนกได้ดังนี้

[TABLE]