+-----------------------------------------------------------------------+
| 3 การประกอบธุรกิจของแต่ละสายผลิตภัณฑ์                                       |
+-----------------------------------------------------------------------+

+-----------------------------------------------------------------------+
| 3.1 ลักษณะผลิตภัณฑ์หรือบริการ                                               |
+-----------------------------------------------------------------------+

บริษัทฯดำเนินธุรกิจจัดหา กลั่น ค้าส่งน้ำมัน เคมีภัณฑ์ และค้าปลีก โดยเป็นผู้ผลิตน้ำมันดีเซลหมุนเร็ว
น้ำมันเตา และเคมีภัณฑ์ เพื่อจำหน่ายให้แก่ลูกค้าทั้งในและต่างประเทศ
นอกจากนี้บริษัทฯยังเป็นผู้จำหน่ายน้ำมันเบนซิน โดยการจัดหาจากโรงกลั่นอื่น
ทั้งนี้เพื่อให้ผลิตภัณฑ์ของบริษัทฯมีความหลากหลาย และสามารถครอบคลุมลูกค้าทุกประเภท
ลักษณะผลิตภัณฑ์ของบริษัทฯสามารถสรุปได้ดังนี้

1)  น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว (High Speed Diesel : HSD)

น้ำมันดีเซลหมุนเร็วเป็นน้ำมันที่มีจุดเดือดสูงกว่าน้ำมันก๊าด
และมีคุณสมบัติที่เหมาะสำหรับเครื่องยนต์ที่มีรอบหมุนเร็ว และเครื่องยนต์ดีเซล เช่น รถกระบะ
รถบรรทุก รถโดยสาร เครื่องยนต์ทางการเกษตร และอุตสาหกรรม ฯลฯ
ปัจจุบันน้ำมันดีเซลเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงที่มีปริมาณการใช้สูงสุดในประเทศในสัดส่วนประมาณร้อยละ 50
ของน้ำมันเชื้อเพลิงทั้งหมดภายในประเทศ

2)  น้ำมันเตา (Fuel Oil)

น้ำมันเตา เป็นผลิตภัณฑ์น้ำมันที่ได้จากส่วนที่มีจุดเดือดสูงสุดของน้ำมันดิบหรือ Condensate
และเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงที่มีความหนาแน่นมวลสูง
น้ำมันเตาจัดเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงที่สำคัญที่สุดในอุตสาหกรรม เพราะราคาถูก ใช้งานง่าย
ให้ความร้อนสูง สามารถแบ่งออกได้เป็นหลายชนิดขึ้นอยู่กับความหนืด และประเภทของเตาและหัวฉีด
โดยทั่วไปน้ำมันเตาใช้เป็นเชื้อเพลิงในโรงงานอุตสาหกรรม โรงไฟฟ้า และเรือเดินสมุทร
อย่างไรก็ดี น้ำมันเตาเมื่อนำไปใช้แล้วจะมีเขม่าและก๊าซที่เกิดจากการเผาไหม้ที่มีปริมาณกำมะถันสูง
การแบ่งประเภทของน้ำมันเตาจะแบ่งตามลักษณะความข้น น้ำมันเตาที่มีความข้นต่ำ จะมีคุณภาพสูง
โดยสามารถแบ่งออกเป็น 3 ประเภท คือ

-   น้ำมันเตาชนิดเบา (Light Fuel Oil) มีความหนืดหรือความข้นต่ำ
    สามารถใช้เผาไหม้ให้ความร้อนกับหม้อน้ำขนาดเล็กทั่วไป
    เพื่อใช้ในการผลิตไอน้ำแล้วนำไปใช้งานต่างๆ

-   น้ำมันเตาชนิดกลาง (Medium Fuel Oil) มีความหนืดหรือความข้นปานกลาง
    ส่วนมากจะใช้เผาให้ความร้อนแก่หม้อน้ำ (Boiler) เตาเผาขนาดกลาง
    หรือขนาดเล็กที่มีอุปกรณ์อุ่นน้ำมัน

-   น้ำมันเตาชนิดหนัก (Heavy Fuel Oil) มีความหนืดหรือความข้นสูง
    ส่วนมากจะนำไปใช้กับเตาเผาขนาดใหญ่ในโรงงานอุตสาหกรรม
    เช่นเตาเผาของโรงงานอุตสาหกรรมผลิตปูนซิเมนต์

3)  เคมีภัณฑ์

เคมีภัณฑ์ชนิดต่างๆที่บริษัทฯผลิตได้แก่ IK 250 สารละลายไวท์สปิริต Light Oil for LAB และ
Solvent Oil ที่ได้จากการกลั่นในช่วงอุณหภูมิ (Cut Point) ที่แตกต่างกัน
เคมีภัณฑ์ต่างๆเหล่านี้ถูกนำไปใช้ในอุตสาหกรรมสี อุตสาหกรรมย้อมผ้า อุตสาหกรรมพ่นสีรถยนต์
อุตสาหกรรมผงซักฟอก การฟอกย้อม ตลอดจนใช้ในอุตสาหกรรมยางมะตอย ฯลฯ
สำหรับตลาดในประเทศและส่งออกไปยังต่างประเทศ

4)  น้ำมันเบนซิน (UGR 91/ULG 95)

น้ำมันเบนซินเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงประเภทระเหยง่ายมีปริมาณกำมะถันต่ำ
เหมาะสำหรับใช้งานกับเครื่องยนต์เบนซินทุกชนิด
น้ำมันเบนซินได้มาจากการผสมน้ำมันเบาที่มีช่วงจุดเดือดเหมาะสมหลายชนิดในอัตราที่เหมาะสม
และมีส่วนผสมของสารกันน็อคและอื่นๆ เพื่อให้ได้ตามข้อกำหนด
ประเภทของน้ำมันเบนซินอาจแบ่งโดยค่าออกเทน
ซึ่งเป็นตัวเลขที่แสดงคุณสมบัติต้านทานการน็อคของเครื่องยนต์
ข้อกำหนดของรัฐได้กำหนดประเภทของน้ำมันเบนซินตามค่า ออกเทน ได้แก่ ออกเทน 91
และออกเทน 95

+-----------------------------------------------------------------------+
| 3.2 การตลาดและภาวะการแข่งขัน                                            |
+-----------------------------------------------------------------------+

3.2.1 กลยุทธ์การแข่งขัน

เนื่องจากธุรกิจการผลิตและจำหน่ายน้ำมันสำเร็จรูปและเคมีภัณฑ์เป็นธุรกิจที่มีการแข่งขันค่อนข้างสูงและใช้ทุนประกอบการสูงกว่าธุรกิจทั่วไป
ดังนั้น บริษัทฯ จึงได้กำหนดนโยบายและกลยุทธ์ทางการตลาด โดยแบ่งออกเป็น
ธุรกิจการกลั่นและค้าส่งน้ำมันและเคมีภัณฑ์ และ ธุรกิจการค้าปลีกน้ำมัน ดังนี้

ธุรกิจการกลั่นและค้าส่งน้ำมันและเคมีภัณฑ์

1)  ผลิตน้ำมันที่มีต้นทุนการผลิตต่อหน่วยที่ต่ำ

  จากการที่บริษัทฯ
  และทีมผู้บริหารมีทักษะและประสบการณ์ในการควบคุมและดูแลการก่อสร้างโรงกลั่นของบริษัทฯ
  ด้วยตนเอง โดยอาศัยเทคโนโลยีที่ไม่ซับซ้อนและเป็นที่ยอมรับในอุตสาหกรรม ทำให้บริษัทฯ
  มีเงินลงทุนการก่อสร้างโรงกลั่นต่อขนาดกำลังการผลิตที่ต่ำกว่าโรงกลั่นขนาดใหญ่รายอื่น
  ซึ่งส่งผลให้บริษัทฯมีต้นทุนคงที่ (Fixed Cost) ในการกลั่นต่ำกว่าโรงกลั่นขนาดใหญ่อื่น
  อีกทั้งบริษัทฯ ยังไม่ต้องเสียค่าลิขสิทธิ์ในการออกแบบโรงกลั่นให้แก่ผู้อื่นด้วย
  เนื่องจากโรงกลั่นของบริษัทฯ ได้รับการออกแบบจากวิศวกรผู้เชี่ยวชาญของบริษัทฯ
  ดังนั้นต้นทุนในการผลิตน้ำมันและเคมีภัณฑ์ต่อหน่วยของบริษัทฯจึงต่ำกว่าผู้ผลิตรายอื่น

2)  จัดตั้งคลังน้ำมันในภูมิภาค

  บริษัทฯได้จัดตั้งคลังน้ำมันทั้งหมด 4 แห่ง ได้แก่คลังน้ำมันนครสวรรค์ คลังน้ำมันโคราช
  คลังน้ำมันจุกเสม็ด และคลังน้ำมันระยอง
  ที่เป็นตลาดของบริษัทฯเพื่ออำนวยความสะดวกในการสั่งซื้อและการจัดส่ง
  อีกทั้งให้ความแน่นอนในด้านการบริการแก่ลูกค้าอย่างใกล้ชิดและรวดเร็ว

3)  การเลือกผลิตสินค้าที่ให้ส่วนต่างกำไรที่ดีกว่า

  ระบบการผลิตของบริษัทฯ มีความยืดหยุ่นสามารถเพิ่มผลผลิต (Yield)
  ของผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนต่างกำไรที่สูงกว่า ในขณะเดียวกันก็สามารถลดผลผลิต (Yield)
  ของผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนต่างกำไรที่ต่ำกว่าได้ในระดับหนึ่ง ดังนั้นในการวางแผนการผลิตแต่ละครั้ง
  บริษัทฯ
  จะพิจารณาแนวโน้มราคาของผลิตภัณฑ์ในตลาดและวิเคราะห์ว่าผลิตภัณฑ์ใดมีแนวโน้มที่จะให้ส่วนต่างกำไรที่ดีกว่าแล้วจึงวางแผนและดำเนินการผลิตเพื่อให้สอดคล้องได้ผลกำไรสูงสุด

4)  พัฒนาระบบการผลิตโดยเพิ่มคุณค่า (Value Added) ให้กับผลิตภัณฑ์

  บริษัทฯ
  มีการวิจัยและพัฒนาอย่างต่อเนื่องในการพัฒนาการผลิตเพื่อเพิ่มคุณค่าให้แก่ผลิตภัณฑ์ของบริษัทฯ
  เช่น การลดปริมาณสารอะโรเมติกส์ (De-Aromatization) ในผลิตภัณฑ์เคมีภัณฑ์ของบริษัทฯ
  การคิดค้นผลิตภัณฑ์ที่สามารถใช้เป็นวัตถุดิบในกระบวนการผลิตของลูกค้าที่อยู่ในอุตสาหกรรมต่างๆ
  หรือ
  การลดปริมาณกำมะถันในผลิตภัณฑ์น้ำมันดีเซลของบริษัทฯซึ่งโดยทั่วไปจะทำให้มีราคาจำหน่ายต่อหน่วยสูงขึ้น

5)  พัฒนาเทคโนโลยีการผลิตเพื่อให้ได้มาตรฐานสากล

  บริษัทฯ
  มุ่งเน้นการพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตเพื่อให้บรรลุเป้าหมายของการผลิตผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพมาตรฐานสากล
  โดยบริษัทฯ ได้นำระบบการจัดการคุณภาพมาตรฐาน ISO 9002
  มาประยุกต์ใช้ในส่วนของกระบวนการผลิตน้ำมันดีเซล สารละลายไฮโดรคาร์บอน และน้ำมันเตา
  เพื่อตอบสนองนโยบายคุณภาพและสร้างความพึงพอใจให้กับลูกค้า ส่งผลให้บริษัทฯ
  ได้รับการรับรองระบบบริหารคุณภาพมาตรฐานสากล ISO 9002 จาก Bureau Veritas
  Quality International (BVQI) อันเป็นสถาบันที่ทั่วโลกให้การยอมรับ
  นับเป็นอีกหนึ่งความสำเร็จที่แสดงถึงความมุ่งมั่น สร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ให้มีคุณภาพในระดับสากล
  และบริษัทได้ดำเนินการปรับเปลี่ยนการรับรองระบบคุณภาพ

  มาเป็น ISO 9001 Version 2000 ในปี 2546 เป็นที่เรียบร้อยแล้ว

6)  เน้นการผลิตและจำหน่ายผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพ

  บริษัทฯ ได้นำระบบบริหารคุณภาพมาตรฐาน ISO 9002
  มาใช้ในการตรวจสอบคุณภาพในทุกรายละเอียด
  เพื่อให้ขั้นตอนการปฏิบัติงานเป็นไปตามมาตรฐานสากล
  และได้มาตรฐานตามที่กระทรวงพาณิชย์กำหนด ทั้งนี้เพื่อสร้างความพอใจให้ลูกค้า
  โดยมีนโยบายคุณภาพ คือ “มุ่งมั่น รักษาคุณภาพตามมาตรฐานอย่างสม่ำเสมอ
  เพื่อความพึงพอใจของลูกค้า” และเพื่อให้บรรลุตามนโยบายคุณภาพ บริษัทฯ
  จึงได้ดำเนินการตามนี้ คือ

-   ให้การผลิตเป็นไปอย่างต่อเนื่อง และมีประสิทธิภาพสูงสุด โดยคำนึงถึงคุณภาพมาตรฐาน
    ปริมาณตามเป้าหมาย

-   จัดส่งผลิตภัณฑ์ให้ถูกต้องตามชนิด ปริมาณ และตรงตามเวลาที่ลูกค้าต้องการ

-   อบรมให้พนักงานมีการปรับปรุงประสิทธิภาพการทำงานอย่างมีระบบ
    เพื่อปฏิบัติงานได้ตามระบบคุณภาพมาตรฐาน ISO 9002 อย่างถูกต้อง และสม่ำเสมอ

7)  นโยบายการตั้งราคา

  บริษัทฯ กำหนดนโยบายการตั้งราคาขายให้ลูกค้าประเภทต่างๆ
  โดยอิงราคาจำหน่ายในตลาดเป็นสำคัญ อย่างไรก็ดี
  เพื่อให้ได้ราคาที่เหมาะสมและเป็นธรรมต่อผู้บริโภค บริษัทฯ
  ยังได้ปรับราคาจำหน่ายน้ำมันและเคมีภัณฑ์ให้สอดคล้องกับราคาน้ำมันตลาดโลกที่มีการเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ

ธุรกิจการค้าปลีกน้ำมัน

1)  ขยายส่วนแบ่งการตลาดค้าปลีกโดยเพิ่มสถานีบริการน้ำมันให้ครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศ

  บริษัทฯ โดยผ่าน YTC มีแผนการขยายสถานีบริการน้ำมันไปยังพื้นที่ภาคเหนือ
  ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคตะวันออก และภาคกลางรอบนอกปริมณฑล
  โดยจะมีสถานีบริการน้ำมัน 2 ลักษณะ คือ (1) สถานีบริการประเภทบริหารด้วยตนเอง
  (Company Operate : CO)
  โดยบริษัทฯวางกลยุทธ์ในการขยายสถานีบริการโดยการเช่าสถานีบริการจากผู้ค้าปลีกอิสระหรือผู้ค้าปลีกเดิมที่ไม่ประสงค์จะดำเนินธุรกิจต่อซึ่งมีจำนวนมากในพื้นที่ต่างจังหวัด
  กลยุทธ์ดังกล่าว จะทำให้บริษัทฯมีต้นทุนการลงทุนต่ำกว่าคู่แข่ง และ (2)
  สถานีบริการประเภทบริหารโดยบุคคลภายนอกหรือแฟรนไชส์ (Franchise)
  ซึ่งการขยายสถานีบริการน้ำมันทั้ง 2 ลักษณะควบคู่กันไป
  จะทำให้บริษัทฯสามารถขยายสถานีบริการน้ำมันของบริษัทฯ ไปทั่วประเทศได้รวดเร็วขึ้น
  ขณะเดียวกันก็ช่วยลดค่าใช้จ่ายในการลงทุนของบริษัทฯด้วย
  นอกจากนี้นโยบายที่จะไม่เก็บค่าธรรมเนียมจากสถานีบริการน้ำมันแบบแฟรนไชส์ของบริษัทฯจะช่วยดึงดูดให้มีผู้มาสนใจดำเนินธุรกิจสถานีบริการน้ำมันแบบแฟรนไชส์มากขึ้น

2)  การสร้างชื่อ “เพียว” ให้เป็นที่รู้จัก

  สถานีบริการน้ำมันของบริษัทฯ จะดำเนินการภายใต้ชื่อ “เพียว (PURE)”
  ซึ่งจดจำได้ง่ายและมีกลุ่มลูกค้าจำนวนหนึ่งที่รู้จักชื่อ “เพียว” อยู่เดิม
  นอกจากนี้สถานีบริการน้ำมันเพียวจะเน้นการปรับปรุงและบำรุงรักษาภาพลักษณ์ของสถานีบริการน้ำมันให้ทันสมัย
  สะดวกสบาย และสะอาด รวมถึงการให้บริการที่สร้างความพึงพอใจให้แก่ลูกค้า
  ทั้งนี้บริษัทฯได้โฆษณาและประชาสัมพันธ์ผ่านทางสื่อวิทยุและโทรทัศน์
  นอกจากนี้บริษัทฯยังได้สนับสนุนกิจกรรมต่างๆตามความเหมาะสม เช่น ฟุตซอล
  มวยสากลสมัครเล่น การแข่งขันรถยนต์ รายการโทรทัศน์ด้วยใจรัก

3)  การใช้กลยุทธ์สถานีบริการน้ำมันชุมชน

  การเพิ่มสถานีบริการน้ำมันจะเน้นการใช้กลยุทธ์สถานีบริการน้ำมันชุมชนเป็นหลักเนื่องจากในเขตชุมชนทั่วประเทศจะมีการใช้น้ำมันดีเซลเป็นจำนวนมาก
  ซึ่งน้ำมันดีเซลเป็นผลิตภัณฑ์หลักของบริษัทฯ
  โดยบริษัทฯได้พัฒนาสถานีบริการขนาดเล็กเพื่อให้ชุมชนเป็นเจ้าของสถานีบริการด้วยเงินลงทุนต่ำ

4)  การปลุกจิตสำนึกและรณรงค์ให้ใช้สินค้าของไทย

  บริษัทฯมีนโยบายที่จะสนับสนุนกิจกรรมต่างๆในชุมชน
  โดยเน้นการเข้าไปร่วมปลุกจิตสำนึกและรณรงค์การใช้สินค้าและบริการไทย
  เนื่องจากผลิตภัณฑ์น้ำมันของบริษัทฯ เป็นผลิตภัณฑ์ที่ผลิตโดยใช้วัตถุดิบในประเทศไทย
  และผลิตโดยคนไทย

5)  นโยบายการตั้งราคา

  บริษัทฯ
  มีนโยบายการตั้งราคาให้สถานีบริการน้ำมันเพียวสามารถแข่งขันกับสถานีบริการน้ำมันคู่แข่งได้
  แต่บริษัทฯไม่มีนโยบาย “ทุ่ม” ราคาเพื่อช่วงชิงลูกค้าแต่อย่างใด

2.  การจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์และลักษณะของลูกค้าของบริษัทฯ

บริษัทฯจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ผ่านช่องทางการจำหน่าย 3 ช่องทางหลัก ได้แก่

1)  การจำหน่ายผ่านตลาดค้าปลีก (Retail Marketing)

ธุรกิจค้าปลีกของบริษัทฯ ดำเนินการโดย บริษัท โยธินปิโตรเลียม จำกัด
ผ่านเครือข่ายสถานีบริการตามภูมิภาคที่เป็นเป้าหมายหลัก
รวมทั้งรับผิดชอบการกำหนดกลยุทธ์ตลาดค้าปลีก
การพัฒนาตลาดค้าปลีกและการขยายเครือข่ายสถานีบริการ การปฏิบัติการ การลงทุน
การบริหารสถานีบริการตัวแทน และการพัฒนาธุรกิจเสริม

สถานีบริการน้ำมันของบริษัทฯ สามารถแบ่งได้ 2 ประเภท ตามลักษณะการบริหารสถานีบริการดังนี้

1.  สถานีบริการประเภทบริหารด้วยตนเอง (Company Operate : CO)

  บริษัทฯเป็นผู้ลงทุนเองและเป็นเจ้าของสถานีบริการที่ดำเนินกิจการและบริหารงานภายในสถานีบริการเองทั้งหมด
  โดยการพิจารณาลงทุนเปิดสถานีบริการจะขึ้นอยู่กับสถานที่ตั้ง และยอดขายในปี 2546 เท่ากับ
  25.34 ล้านลิตร บริษัทฯมีสถานีบริการน้ำมันประเภท CO อยู่ทั้งสิ้น 18 แห่ง

2.  สถานีบริการประเภทบริหารโดยบุคคลภายนอกหรือแฟรนไชส์ (Franchise)

  ผู้ประกอบการเอกชนเป็นเจ้าของสถานีบริการเหล่านี้
  โดยทำหน้าที่เป็นตัวแทนการบริหารสถานีบริการและการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันภายใต้ชื่อ “เพียว”
  โดยมีข้อตกลงว่าจะต้องซื้อผลิตภัณฑ์ของบริษัทฯ เท่านั้น
  และจะต้องบริหารสถานีบริการตามมาตรฐานของบริษัทฯ
  โดยผู้ประกอบการเอกชนไม่มีภาระหน้าที่ต้องจ่าย ค่า Royalty Fee
  และค่าการตลาดให้แก่บริษัทฯ โดยทั่วไปแล้วบริษัทฯ
  มีสิทธิที่จะยกเลิกสัญญากับผู้ประกอบการสถานีบริการประเภทนี้ หากผู้ประกอบการผิดสัญญา ณ วันที่
  31 ธันวาคม 2546 บริษัทฯมีสถานีบริการน้ำมันประเภทแฟรนไชส์ อยู่ทั้งสิ้น 4 แห่ง
  โดยแบ่งตามขนาดดังนี้

  ------------------------ ------------------ ----------- -----------------------
  ขนาดสถานีบริการ            ผลิตภัณฑ์             จำนวนตู้จ่าย   ทำเล/ที่ตั้ง

  1. MICRO                 ดีเซล               1           เขตชุมชน/ในเมือง
  สถานีขนาดกะทัดรัดบน เนื้อที่ 25                                
  ตารางเมตร                                               

  2. MINI                  ดีเซล เบนซิน 91      2-4         เขตชุมชนในเมืองติดถนนใหญ่
  สถานีขนาดกลางบนเนื้อที่ 350   และเบนซิน 95                    
  ตารางเมตร                                               

  3. STANDARD              ดีเซล เบนซิน 91      6-8         บนถนนสายหลัก
  สถานีขนาดมาตรฐาน บนเนื้อที่ 1 และเบนซิน 95                    
  ไร่                                                      
  ------------------------ ------------------ ----------- -----------------------

บริษัทฯมีแผนที่จะเพิ่มจำนวนสถานีบริการเพื่อเป็นการเพิ่มความสามารถในการแข่งขัน
และมีแผนการปรับปรุงประสิทธิภาพในการดำเนินธุรกิจค้าปลีก
โดยการรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับลูกค้าสถานีบริการในเรื่องอุปสงค์และอุปทานของปริมาณน้ำมัน
ที่ตั้งสถานี ระยะเวลาในการจัดส่งน้ำมัน
เพื่อพัฒนาการบริการให้ตรงกับความต้องการของลูกค้าและเพื่อให้ครอบคลุมลูกค้ากลุ่มต่างๆ มากขึ้น
อีกทั้งยังมีการให้รางวัลหรือสิ่งจูงใจกับสถานีบริการดีเด่นในด้านการบริการและผลการดำเนินงาน
เป็นต้น

2)  การจำหน่ายผ่านตลาดผู้ค้าส่ง

1.  การจำหน่ายให้ผู้ค้าส่งรายอื่น

  เป็นการจำหน่ายให้กับบริษัทผู้ค้าส่งน้ำมันทั้งขนาดใหญ่และขนาดกลาง
  ซึ่งจะนำน้ำมันเหล่านี้ไปจัดจำหน่ายต่อผ่านระบบเครือข่ายและช่องทางการจำหน่ายของบริษัทเหล่านั้นไปสู่ผู้บริโภคน้ำมันปลายทางอีกทอดหนึ่ง
  การขายส่งให้ลูกค้าที่เป็นผู้ค้าส่งนี้ ส่วนใหญ่ลูกค้าจะจัดหารถบรรทุกมารับน้ำมันเองที่หน้าโรงกลั่น
  หรือคลังน้ำมันทั้ง 4 แห่งของบริษัทฯ

  ทั้งนี้ในปี 2545 และปี 2546 บริษัทฯจำหน่ายน้ำมันให้กับกลุ่มผู้ค้าส่งน้ำมันของ SCT จำนวน
  252.2 ล้านลิตร และ 297.7 ล้านลิตร คิดเป็นร้อยละ 40.31 และร้อยละ 38.89
  ของปริมาณการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ทั้งหมดของ

  บริษัทฯตามลำดับ โดยรายได้จากการจำหน่ายน้ำมันให้แก่กลุ่มผู้ค้าส่งน้ำมันของ SCT ในปี 2545
  และปี 2546 คิดเป็นร้อยละ 44.04 และร้อยละ 45.05 ของรายได้รวมตามลำดับ

2.  การจำหน่ายให้กิจการอุตสาหกรรม

  เป็นการจำหน่ายน้ำมันให้แก่กิจการประเภทโรงงานอุตสาหกรรมและกิจการต่างๆ
  ซึ่งใช้น้ำมันเป็นเชื้อเพลิง สำหรับให้ความร้อนและพลังงานในการผลิตสินค้าและบริการต่างๆ เช่น
  อุตสาหกรรมอาหาร อุตสาหกรรมสิ่งถัก/สิ่งทอ อุตสาหกรรมกระดาษ อุตสาหกรรมเคมี
  อุตสาหกรรมเหล็กและผลิตภัณฑ์โลหะ เป็นต้น
  ลูกค้าประเภทนี้ก็ติดต่อซื้อขายโดยตรงกับบริษัทฯเช่นกัน การจัดส่งน้ำมันจะจัดส่งไปโดยทางรถยนต์
  ยกเว้นโรงงานขนาดใหญ่บางแห่งที่มีท่าเรืออาจสามารถรับน้ำมันทางเรือได้
  ผลิตภัณฑ์น้ำมันที่จำหน่ายให้กับลูกค้ากลุ่มนี้โดยมากจะเป็นน้ำมันเตา และน้ำมันดีเซล

3)  การจำหน่ายให้ลูกค้าต่างประเทศ

เป็นการดำเนินการเพื่อขยายตลาดของผลิตภัณฑ์ของบริษัทฯในต่างประเทศโดยการจำหน่ายให้กับผู้ค้าน้ำมันและโรงงานอุตสาหกรรมในต่างประเทศผ่านนายหน้าโดยการขนส่งทางเรือ
ปัจจุบันบริษัทฯได้ขยายฐานการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ไปสู่ตลาดต่างประเทศผ่านนายหน้า ได้แก่
สิงคโปร์ จีน เวียดนาม ลาว เมียนมาร์ และกัมพูชา

มูลค่าการจำหน่ายของบริษัทฯ ตามช่องทางการจัดจำหน่าย

  ------------------------------------------------------------------------------------------------
  ช่องทางการจัดจำหน่าย    2544                     2545                     2546            
  -------------------- --------------- -------- --------------- -------- --------------- ---------
                       บาท             ร้อยละ    บาท             ร้อยละ    บาท             ร้อยละ

  ตลาดค้าปลีก            5,495,247       0.09     164,022,873     2.61     342,980,363     4.19

  ตลาดค้าส่ง                                                                               

  - ผู้ค้าส่งรายอื่น         4,384,895,501   69.24    4,699,090,538   74.89    5,977,112,873   73.10

  - กิจการอุตสาหกรรม     559,065,133     8.83     333,412,355     5.31     425,888,486     5.21

  การจำหน่ายต่างประเทศ   1,383,403,255   21.84    1,078,533,357   17.19    1,430,888,837   17.50

  รวม                  6,332,859,136   100.00   6,275,059,123   100.00   8,176,870,559   100.00
  ------------------------------------------------------------------------------------------------

ที่มา : บริษัท ระยองเพียวริฟายเออร์ จำกัด (มหาชน)

นอกจากนี้บริษัทฯ ยังมีงานสนับสนุนการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ของบริษัทฯ ดังนี้

1)  การบริหารและปฏิบัติการคลังน้ำมัน

บริษัทฯดำเนินการบริหารควบคุมการเก็บสำรอง รับจ่าย บรรจุผลิตภัณฑ์น้ำมัน และเคมีภัณฑ์
ของคลังน้ำมันที่บริษัทฯเป็นเจ้าของ
และคลังน้ำมันที่บริษัทฯได้เช่าไว้เพื่อการจ่ายโอนระหว่างคลังและจำหน่ายให้แก่ลูกค้าทั้งในและต่างประเทศ
บริษัทฯ ดำเนินการบริหารคลังน้ำมันทั้งสิ้น 4 แห่ง โดยบริษัทฯ เป็นเจ้าของคลังน้ำมันที่ระยอง
ส่วนคลังน้ำมันที่เหลือเป็นการเช่า ซึ่งได้แก่ คลังน้ำมันนครสวรรค์ และคลังน้ำมันจุกเสม็ด
สำหรับคลังน้ำมันโคราชเป็นคลังน้ำมันที่บริษัทฯลงทุนเองบนที่ดินเช่าอายุ 26 ปี

การที่บริษัทฯ มีคลังน้ำมันกระจายตามจุดต่างๆ นี้
เป็นการสนับสนุนการดำเนินธุรกิจการผลิตน้ำมันและเคมีภัณฑ์ของบริษัทฯ
เนื่องจากเป็นการสะดวกต่อการจัดจำหน่ายให้แก่ลูกค้าที่อยู่ในเขตพื้นที่ใกล้เคียงกับคลังน้ำมันของบริษัทฯ
นอกจากนี้คลังน้ำมันจุกเสม็ดยังช่วยสนับสนุนธุรกิจการส่งออกน้ำมันและเคมีภัณฑ์ของบริษัทฯเนื่องจากอยู่ติดกับท่าเรือ

2)  การจัดส่งผลิตภัณฑ์น้ำมันและเคมีภัณฑ์

บริษัทฯ ดำเนินการขนส่งน้ำมันและเคมีภัณฑ์จากโรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ ที่จังหวัดระยอง
ไปยังคลังน้ำมันตามจุดต่างๆ ของบริษัทฯ ด้วยรถบรรทุกน้ำมันของ บริษัท จตุรทิศขนส่ง จำกัด
เป็นส่วนใหญ่โดยบริษัท จตุรทิศขนส่ง จำกัดเป็นบริษัทย่อยของ SCT
ซึ่งเป็นบริษัทร่วมที่บริษัทฯถือหุ้นอยู่ประมาณร้อยละ 30

+-----------------------------------------------------------------------+
| 3.3 การจัดหาผลิตภัณฑ์และบริการ                                             |
+-----------------------------------------------------------------------+

3.3.1 ลักษณะการจัดให้ได้มาซึ่งผลิตภัณฑ์

1)  กำลังการผลิตและปริมาณการผลิต

กำลังผลิต (มีหน่วยวัดเป็นบาร์เรลต่อวัน) หมายถึง ระบบกำลังกลั่น ระบบท่อ ระบบถังที่สามารถรับ
CR มา กลั่น ผ่านระบบเพิ่มคุณภาพ ผ่านระบบท่อ ผสม
เก็บและจ่ายออกจากโรงกลั่นได้สูงสุดประจำวันทำการ อนึ่ง ในรอบปีที่ผ่านมา
บริษัทฯจะหยุดเครื่องตามแผนการซ่อมบำรุงเพื่อทำการบำรุงรักษาซ่อมแซมหน่วยผลิตประมาณ 10 วัน
เพื่อรักษาประสิทธิภาพการผลิตในระดับเดิมหรือดำเนินการปรับประสิทธิภาพให้เพิ่มขึ้น
การเลือกวันเวลาการหยุดเครื่องตามแผนการซ่อมบำรุงดังกล่าวจะเลือกดำเนินการตามความเหมาะสมของสถานการณ์และผลตอบแทนทางเศรษฐกิจที่เหมาะสม

บริษัทฯมีโรงกลั่นน้ำมันตั้งอยู่ที่ 7/3 ถนนปกรณ์สงเคราะห์ราษฎร์ ตำบลมาบตาพุด
อำเภอเมืองระยอง จังหวัดระยอง กำลังการผลิตสูงสุด 17,000 บาร์เรลต่อวัน หรือประมาณ 80
ล้านลิตรต่อเดือน ทำการผลิตตลอด 24 ชั่วโมง

บริษัทฯได้ทำการปรับปรุงประสิทธิภาพโรงกลั่น รวมทั้งขยายคลังน้ำมันมาโดยตลอด
จนในปัจจุบันโรงกลั่นสามารถดำเนินการได้อย่างมีประสิทธิภาพ
และมีขีดความสามารถของระบบความปลอดภัย
และระบบป้องกันมลภาวะเป็นพิษสอดคล้องเหมาะสมกับกำลังกลั่นที่สูงขึ้น

กำลังการผลิตและปริมาณการผลิต

(หน่วย: ล้านลิตร)

  --------------------- ------------------ ----------------- -----------------
                        2544               2545¹             2546

  กำลังการผลิต                                                 

  พันบาร์เรลต่อวัน          12.6               12.6/17.0         17.0

  ล้านลิตรต่อปี             721                847               973

  ปริมาณการผลิต                                                

  น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว        379                334               406

  น้ำมันเตา               47                 29                22

  เคมีภัณฑ์                201                166               213

  รวมปริมาณการผลิต        627                529               641

  อัตราการใช้กำลังการผลิต   87%                62%               65%
  --------------------- ------------------ ----------------- -----------------

หมายเหตุ: ¹บริษัทฯเพิ่มกำลังการผลิตจาก 12,600 บาร์เรลต่อวัน เป็น 17,000 บาร์เรลต่อวัน
เมื่อกลางปี 2545 เนื่องจาก ATC มีแผนการเพิ่ม
กำลังการผลิตซึ่งจะทำให้มีปริมาณวัตถุดิบส่งให้บริษัทฯได้มากขึ้น

2)  กรรมวิธีการผลิต

  []

วัตถุดิบตั้งต้น (Feed) คือ Condensate Residue จากถังเก็บ
จะถูกส่งเข้าสู่ระบบแลกเปลี่ยนความร้อน (Heat Exchanger Train) เพื่อเพิ่มอุณหภูมิให้สูงขึ้น
โดย Feed จากถังจะมีอุณหภูมิเริ่มต้นประมาณ 30 องศาเซลเซียส
หลังจากแลกเปลี่ยนความร้อนกับผลิตภัณฑ์ที่ออกจากหอกลั่นซึ่งมีอุณหภูมิสูงแล้ว Feed
จะมีอุณหภูมิเพิ่มขึ้นเป็น 230 องศาเซลเซียส จากนั้น Feed จะถูกส่งเข้าไปที่เตาเผา (Fired
Heater) เพื่อเพิ่มอุณหภูมิให้สูงขึ้นอีกจนเพียงพอต่อการกลั่นในหอ กลั่น (Fractionator หรือ
Distillation Tower) คือ ที่อุณหภูมิประมาณ 340 องศาเซลเซียส เพื่อกลั่นแยกผลิตภัณฑ์ต่างๆ
ออกจากกัน

ในหอกลั่นจะเป็นการกลั่นลำดับส่วนโดยจะได้ผลิตภัณฑ์ที่มีมวลเบาที่ยอดหอกลั่นและได้ผลิตภัณฑ์ที่มีมวลหนักมากขึ้นที่ส่วนล่างของหอกลั่นตามลำดับ
ผลิตภัณฑ์ที่มีมวลหนักที่สุดจะได้ที่ส่วนล่างของหอกลั่น

ที่ยอดหอกลั่น ไอของสารไฮโดรคาร์บอนจะออกจากยอดหอกลั่นที่อุณหภูมิประมาณ 175
องศาเซลเซียส และถูกทำให้เย็นลงและควบแน่นเป็นของเหลวที่อุณหภูมิประมาณ 38 องศาเซลเซียส
หลังจากผ่าน Cooler และ ของเหลวที่ได้ (Condensate)
ส่วนหนึ่งจะถูกส่งกลับเข้าไปที่หอกลั่นเพื่อทำหน้าที่เป็นตัวไหลกลับ (Reflux)
เพื่อช่วยควบคุมสภาพการ กลั่นในหอกลั่น และอีกส่วนหนึ่งจะเข้าสู่ถังเก็บเรียกว่า Top product
ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้นเพื่อนำมาใช้ในการผสมปรับแต่งผลิตภัณฑ์ตัวอื่นต่อไป

ผลิตภัณฑ์ที่มีมวลหนักขึ้น คือ สารละลายไฮโดรคาร์บอน (Solvent)
ซึ่งจะถูกดึงจากหอกลั่นที่อุณหภูมิประมาณ 190 องศาเซลเซียส และส่งมาเข้า Side Stripper
เพื่อไล่ของเบาออกจากผลิตภัณฑ์
จากนั้นจะถูกดูดผ่านไปที่เครื่องแลกเปลี่ยนความร้อนเพื่อลดอุณหภูมิลง (โดยถ่ายเทความร้อนกับ
Feed) ก่อนส่งไปเข้า Salt Dryer เพื่อกำจัดน้ำที่ติดไปกับผลิตภัณฑ์ก่อนส่งไปเข้าถังเก็บ

ผลิตภัณฑ์ชนิดต่อมา คือ น้ำมันดีเซล (Diesel)
จะถูกดึงออกจากหอกลั่นที่ส่วนล่างของหอกลั่นที่อุณหภูมิประมาณ 270 องศาเซลเซียส และส่งเข้า
Side Stripper เพื่อไล่ของเบาออกจากผลิตภัณฑ์
จากนั้นจะถูกดูดผ่านไปที่เครื่องแลกเปลี่ยนความร้อนเพื่อลดอุณหภูมิก่อนส่งไปเข้า Coalescer
เพื่อดักจับน้ำออกจากผลิตภัณฑ์ก่อนส่งไปเข้าถังเก็บ

ผลิตภัณฑ์ชนิดสุดท้าย คือ น้ำมันเตา (Fuel Oil) เป็นผลิตภัณฑ์ตัวที่มีความหนาแน่นมวลสูงที่สุด
จะได้มาจากส่วนล่างของหอกลั่นโดยน้ำมันเตาจะถูกส่งผ่านเครื่องแลกเปลี่ยนความร้อนก่อนเข้าสู่ถังเก็บ

3)  วัตถุดิบและผู้จัดจำหน่ายวัตถุดิบ (Supplier)

วัตถุดิบสำคัญที่ใช้ในการผลิต คือ คอนเดนเสท
เรสสิดิวซึ่งเป็นวัตถุดิบผลพลอยได้ส่วนที่แยกออกมาจากกระบวนการผลิตของ ATC
ซึ่งปัจจุบันบริษัทฯมีสัญญาการซื้อขายเป็นระยะเวลา 15 ปีกับ PTT ทั้งนี้สัญญาดังกล่าวจะครบอายุในปี
2555 อย่างไรก็ตามเมื่อครบอายุสัญญาแล้ว
สัญญาดังกล่าวจะยังคงมีผลบังคับใช้ต่อไปจนกว่าจะถูกยกเลิกโดยคู่สัญญาฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง
โดยต้องแจ้งเป็นลายลักษณ์อักษรไปยังคู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 1
ปีโดยเงื่อนไขในสัญญาระบุให้บริษัทฯจะต้องรับซื้อ CR ทั้งหมดจากกระบวนการผลิตของ ATC
จำนวนไม่เกิน 585,000 ตันต่อปี (ประมาณ 12,600 บาร์เรลต่อวัน)
ตามราคาที่ถูกกำหนดโดยสูตรการคำนวณซึ่งจะแปรผันไปตามราคาของแนฟทา (Naphtha)
น้ำมันก๊าด (Kerosene) น้ำมันดีเซล (Gas Oil) และน้ำมันเตา (Fuel Oil)

มูลค่าการสั่งซื้อ CR ของบริษัทฯ

  ----------------- ---------- ---------- ---------- ---------- ---------- ----------
  รายชื่อผู้จัดส่งวัตถุดิบ   2544                  2545                  2546       

                    ล้านบาท     พันบาร์เรล   ล้านบาท     พันบาร์เรล   ล้านบาท     พันบาร์เรล

  ATC               3,981.53   3,894      3,403.79   3,299      4,793.77   3,994
  ----------------- ---------- ---------- ---------- ---------- ---------- ----------

4)  การจัดหาน้ำมันเบนซิน

บริษัทฯมีนโยบายในการจัดซื้อน้ำมันเบนซินเพื่อจำหน่ายให้แก่ลูกค้า
โดยจะจัดหาน้ำมันเบนซินจากโรงกลั่นอื่น หรือจากผู้ค้าส่งน้ำมันตามราคาที่ตกลงกันเป็นคราวๆ
ทั้งนี้เพื่อให้ผลิตภัณฑ์ของบริษัทฯมีความหลากหลายสามารถตอบสนองความต้องการของกลุ่มลูกค้าได้ทุกประเภท

+-----------------------------------------------------------------------+
| 3.4 ภาวะอุตสาหกรรม                                                     |
+-----------------------------------------------------------------------+

ในช่วงปี 2541 ถึงปี 2546 ปริมาณการใช้พลังงานในเชิงพาณิชย์
มีอัตราการขยายตัวเฉลี่ยมากกว่าร้อยละ 4.4 ต่อปี
โดยที่ปริมาณสัดส่วนการใช้น้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูปในช่วงระยะเวลาดังกล่าวได้มีการปรับตัวลดลงอย่างต่อเนื่อง
เนื่องจากภาวะการชะลอตัวทางเศรษฐกิจ
รวมไปถึงนโยบายการส่งเสริมและสนับสนุนของภาครัฐในการนำก๊าซธรรมชาติซึ่งเป็นเชื้อเพลิงสะอาดและก่อให้เกิดปัญหามลภาวะน้อยกว่าเชื้อเพลิงชนิดอื่นมาใช้ทดแทนน้ำมันเตาในการผลิตกระแสไฟฟ้า

รายละเอียดของการใช้พลังงานในเชิงพาณิชย์ของประเทศในช่วงปี 2541 ถึง 2545 มีดังนี้

(หน่วย : เทียบเท่าบาร์เรลน้ำมันดิบต่อวัน)

[TABLE]

ที่มา: สำนักนโยบายและแผนพลังงาน

หมายเหตุ ข้อมูลของปี 2546 เป็นข้อมูลตั้งแต่เดือนมกราคม ถึงเดือนพฤศจิกายน เท่านั้น

ในช่วงระหว่างปี 2541 ถึงปี 2543
ปริมาณการจำหน่ายน้ำมันดีเซลหมุนเร็วในประเทศมีอัตราการขยายตัวที่ลดลงเฉลี่ยร้อยละ 4.90
ต่อปี แต่กลับมีอัตราการขยายตัวที่เพิ่มขึ้นตั้งแต่ปี 2544 เป็นต้นมาเฉลี่ยร้อยละ 5.5 ต่อปี
สาเหตุของการฟื้นตัวของปริมาณการจำหน่ายน้ำมันดีเซลหมุนเร็วในประเทศเนื่องจากการฟื้นตัวของภาวะเศรษฐกิจในประเทศ
ซึ่งในปี 2544, ปี 2545 และปี 2546 นั้นเศรษฐกิจของประเทศไทยมีอัตราการเติบโตร้อยละ 1.9
ต่อปี, ร้อยละ 5.2 ต่อปี และร้อยละ 6.5 ต่อปี ตามลำดับ

ตารางแสดงการจำหน่ายน้ำมันเชื้อเพลิงในประเทศ

  -------------- ---------------- -------------- ---------------- --------------
  ปี              น้ำมันเชื้อเพลิงรวม                  น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว   

                 ล้านลิตร           อัตราการเติบโต   ล้านลิตร           อัตราการเติบโต

  2541           33,763           (10.25%)       15,167           (12.79%)

  2542           33,608           (0.46%)        15,159           (0.05%)

  2543           31,651           (5.82%)        14,868           (1.92%)

  2544           30,420           (3.89%)        15,121           1.70%

  2545           32,024           5.27%          15,963           5.57%

  2546           33,973           6.08%          17,450           9.31%
  -------------- ---------------- -------------- ---------------- --------------

ที่มา: กรมธุรกิจพลังงาน กระทรวงพลังงาน

1.  อุตสาหกรรมโรงกลั่นน้ำมัน

ในอดีตประเทศไทยต้องนำเข้าผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปจากต่างประเทศ
เนื่องจากมีปริมาณความต้องการใช้มากกว่ากำลังการผลิตภายในประเทศ
อย่างไรก็ตามเมื่อมีโรงกลั่นน้ำมันเพิ่มขึ้นและเริ่มเปิดดำเนินการตั้งแต่ในช่วงปี 2539
ในขณะที่ภาวะเศรษฐกิจอยู่ในช่วงถดถอยทำให้อุตสาหกรรมน้ำมันสำเร็จรูปภายในประเทศมีอุปทานมากกว่าอุปสงค์
ในปี 2545 ประเทศไทยมีโรงกลั่นน้ำมันทั้งสิ้น 7 แห่ง และ Condensate Splitter อีกหนึ่งแห่ง
ได้แก่ โรงกลั่นน้ำมันบางจาก (BCP) โรงกลั่นน้ำมันเอสโซ่ (ESSO) โรงกลั่นน้ำมันระยอง (RRC)
โรงกลั่นน้ำมันสตาร์ (SPRC) โรงกลั่นน้ำมันไทยออยล์ (Thai Oil)
โรงกลั่นน้ำมันระยองเพียวริฟายเออร์ (RPC) และโรงกลั่นน้ำมันและ Condensate Splitter
ทีพีไอ (TPI) ซึ่งมีกำลังการผลิตรวมทั้งสิ้น 1,042,000 บาร์เรลต่อวัน หรือ 166 ล้านลิตรต่อวัน
โดยดำเนินการผลิตที่ 695,700 บาร์เรลต่อวัน หรือ 111 ล้านลิตรต่อวัน ซึ่งเพิ่มขึ้นร้อยละ 1.1
จากปี 2544 โดยเป็นการขายในประเทศทั้งสิ้น 644,700 บาร์เรลต่อวัน หรือ 102 ล้านลิตรต่อวัน
ที่เหลือเป็นการส่งออก

ในปี 2546 ประเทศไทยผลิตน้ำมันสำเร็จรูปประมาณ 38,245 ล้านลิตร
สามารถแยกเป็นผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปชนิดต่างๆได้ตามตารางดังนี้

(หน่วย : ล้านลิตร)

  -------------------- --------- --------- --------- --------- --------- ---------
  ประเภทผลิตภัณฑ์         ปี 2544    ร้อยละ     ปี 2545    ร้อยละ     ปี 2546    ร้อยละ

  น้ำมันดีเซล             16,631    46.12     17,375    47.21     18,734    48.98

  น้ำมันเบนซิน            8,316     23.06     8,250     22.42     8,635     22.58

  น้ำมันเตา              6,392     17.72     5,964     16.20     6,050     15.82

  น้ำมันเชื้อเพลิงเครื่องบิน   4,142     11.49     4,665     12.68     4,129     10.80

  น้ำมันก๊าด              583       1.62      550       1.49      697       1.82

  รวม                  36,064    100.00    36,804    100.00    38,245    100.00
  -------------------- --------- --------- --------- --------- --------- ---------

ที่มา: กรมธุรกิจพลังงาน กระทรวงพลังงาน

2.  อุตสาหกรรมการจัดจำหน่ายน้ำมัน

การเปิดเสรีอุตสาหกรรมน้ำมันเมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 2534
ส่งผลให้ธุรกิจการจัดจำหน่ายน้ำมันมีการแข่งขันที่เพิ่มสูงขึ้น
เนื่องจากมีผู้ค้าน้ำมันอิสระรายใหม่เข้ามาในตลาดจำนวนมาก
การขยายตัวเพิ่มขึ้นของจำนวนสถานีบริการน้ำมันประกอบกับสภาวะที่ประเทศไทยมีอุปทานมากกว่าอุปสงค์
ส่งผลให้กำไรขั้นต้นจากการตลาดที่เปลี่ยนแปลงลดลงตามสภาวะการแข่งขัน

ช่องทางการจัดจำหน่ายน้ำมันสำเร็จรูปในประเทศโดยมากจะจำหน่ายผ่านสถานีบริการน้ำมัน
และผู้ค้าส่งเป็นหลัก
เนื่องจากช่องทางจัดจำหน่ายทั้งสองสามารถเข้าถึงกลุ่มผู้ใช้น้ำมันในขอบเขตพื้นที่ทั่วประเทศได้อย่างรวดเร็ว
สำหรับน้ำมันดีเซลหมุนเร็วนั้น
การจำหน่ายสู่ผู้ใช้อุตสาหกรรมและในธุรกิจการขนส่งก็มีความสำคัญเป็นลำดับรองลงมา
แต่จะอยู่ในวงจำกัดเท่านั้น

ตารางแสดงช่องทางการจัดจำหน่ายน้ำมันของทั้งประเทศในปี 2546

  ------------------- ---------------- --------- ----------- --------- ----------- ---------
  ช่องทางการจัดจำหน่าย   น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว             น้ำมันเบนซิน             น้ำมันเบนซิน   
                                                 91                    95          

                      ล้านลิตร           ร้อยละ     ล้านลิตร      ร้อยละ     ล้านลิตร      ร้อยละ

  1. สถานีบริการ        9,880            56.62     3,330       73.19     2,629       85.31

  2. ผู้ค้าส่ง            3,604            20.65     741         16.29     250         8.12

  3. อุตสาหกรรม        986              5.65      13          0.28      11          0.37

  4. การขนส่ง          407              2.33      2           0.05      4           0.12

  5. ร้านค้า            33               0.19      12          0.26      7           0.22

  6. อื่นๆ              2,539            14.55     452         9.93      181         5.87

  ปริมาณรวมทั้งสิ้น        17,449           100.00    4,550       100.00    3,082       100.00
  ------------------- ---------------- --------- ----------- --------- ----------- ---------

ที่มา: กรมธุรกิจพลังงาน กระทรวงพลังงาน

3.  โครงสร้างราคา

โครงสร้างราคาน้ำมันประกอบด้วย 2 ส่วน คือ ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น และราคาขายปลีก
ในส่วนของราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น จะประกอบด้วย ราคาหน้าโรงกลั่น ภาษีสรรพสามิต
ภาษีเทศบาล กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง กองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน และภาษีมูลค่าเพิ่ม
และในส่วนราคาขายปลีก จะประกอบด้วย ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น ค่าขนส่ง ค่าการตลาด
และภาษีมูลค่าเพิ่ม

ตัวอย่างโครงสร้างราคาน้ำมันในเขตกรุงเทพมหานคร ณ วันที่ 12 ธันวาคม 2546

  -------------------------------------------------------------------------------
  (หน่วย : บาท/ลิตร)               น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว   น้ำมันเบนซิน 91    น้ำมันเบนซิน 95
  ------------------------------ ---------------- --------------- ---------------
  ราคา ณ โรงกลั่น                  8.9728           9.7363          10.2093

  ภาษีสรรพสามิต                    2.3050           3.6850          3.6850

  ภาษีเทศบาล                      0.2305           0.3685          0.3685

  กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง               0.5000           0.3000          0.5000

  กองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน   0.0400           0.0400          0.0400

  ภาษีมูลค่าเพิ่ม                     0.8434           0.9891          1.0362

  ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น             12.8917          15.1189         15.8390

  ค่าการตลาด                      1.4003           1.0010          1.0757

  ภาษีมูลค่าเพิ่ม                     0.0980           0.0701          0.0753

  ราคาขายปลีก                     14.39            16.19           16.99
  -------------------------------------------------------------------------------

ที่มา: สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน

จากการที่ประเทศไทยเป็นประเทศผู้นำเข้าน้ำมัน โดยร้อยละ 90
ของการใช้น้ำมันเชื้อเพลิงต้องนำเข้าจากต่างประเทศในรูปของน้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูปบางส่วน
ดังนั้นการกำหนดราคาน้ำมัน ณ หน้าโรงกลั่นจึงขึ้นอยู่กับการเปลี่ยนแปลงของราคาน้ำมันในตลาดโลก
และการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราซึ่งเป็นต้นทุนในการนำเข้าเชื้อเพลิง
โดยปัจจุบันราคาขายปลีกน้ำมันเชื้อเพลิงของประเทศไทยจะเปลี่ยนแปลงตามราคาผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปในตลาดจรสิงคโปร์
และค่าเงินบาท
โดยโรงกลั่นน้ำมันของไทยใช้ราคาน้ำมันในตลาดจรสิงคโปร์เป็นฐานในการกำหนดราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น
โดยจะใช้ราคาเฉลี่ยย้อนหลังประมาณ 3 วัน
ทำให้ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่นของไทยปรับตัวตามราคาน้ำมันสำเร็จรูปในตลาดจรสิงคโปร์ในเวลาที่ใกล้เคียงกัน
ส่วนราคาขายปลีก ณ สถานีบริการน้ำมันเชื้อเพลิง
จะขึ้นอยู่กับราคาขายส่งหน้าโรงกลั่นและค่าการตลาด
ซึ่งเป็นไปตามต้นทุนของบริษัทผู้ค้าน้ำมันและภาวะการแข่งขัน

รัฐบาลยังคงมีบทบาทสำคัญในการกำกับดูแลกำหนดราคาน้ำมันและสภาวะแข่งขัน
โดยจะอาศัยกลไกทางด้านกฎหมายที่มีอยู่แล้ว เช่น
พระราชกำหนดแก้ไขและป้องกันภาวะการขาดแคลนน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2516 และ
พระราชบัญญัติว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ พ.ศ. 2542 เป็นต้น
ทั้งนี้รัฐบาลยังมีมาตรการที่มีผลกระทบต่อราคาน้ำมันเชื้อเพลิงในประเทศ ได้แก่
มาตรการทางด้านภาษีสรรพสามิตโดยรัฐบาลจะได้ประกาศปรับเปลี่ยนอัตราภาษีสรรพสามิตสำหรับผลิตภัณฑ์น้ำมันตามความเหมาะสม
มาตรการการปรับเปลี่ยนเงินส่งเข้ากองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง
หรือเงินได้รับชดเชยจากกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง
ทั้งนี้เพื่อลดความผันผวนของราคาน้ำมันเชื้อเพลิงซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อประชาชนได้

จะเห็นได้จากในต้นปี 2546 ราคาน้ำมันในตลาดโลกปรับตัวสูงขึ้นมาก โดยมีสาเหตุมาจาก 3
ปัจจัยหลัก คือ 1) อุปทานน้ำมันของโลกลดลงประมาณ 2.5 ล้านบาร์เรลต่อวัน
จากเหตุการณ์ประท้วงที่ยืดเยื้อในเวเนซูเอล่า 2) สงครามระหว่างสหรัฐอเมริกากับอิรัก และ 3)
อุปสงค์ของโลกที่มีมากขึ้นจากภาวะอากาศหนาวเย็นในอเมริกาและยุโรป
คณะกรรมการบริหารนโยบายพลังงาน (กบง.) เมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2546 และวันที่ 19
กุมภาพันธ์ 2546 ได้มีมติเห็นชอบแนวทางการแก้ไขปัญหาราคาน้ำมันแพง โดยคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่
11 กุมภาพันธ์ 2546 และวันที่ 4 มีนาคม 2546
ได้มีมติเห็นชอบให้มีการจัดตั้งสถาบันบริหารกองทุนพลังงาน (องค์การมหาชน)
เพื่อให้มีฐานะเป็นนิติบุคคลและสามารถดำเนินการเพื่อรักษาระดับราคาขายปลีกน้ำมันเชื้อเพลิงภายในประเทศ
ซึ่งมีหลักการคือเพื่อบรรเทาความเดือดร้อนของประชาชนในช่วงที่ราคาน้ำมันแพง
โดยจัดหาเงินจำนวนหนึ่งมาชดเชยเพื่อหักล้างกับต้นทุนราคาน้ำมันที่สูงขึ้น
และเมื่อราคาน้ำมันลดต่ำลงให้เก็บเงินคืนแก่รัฐบาล
โดยประชาชนไม่ต้องเสียดอกเบี้ยหรือค่าใช้จ่ายใดๆทั้งสิ้น โดยกองทุนนี้ได้กู้เงินจากธนาคารออมสิน
หรือสถาบันการเงินอื่น ในวงเงิน 8,000 ล้านบาท ทั้งนี้
ตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งสถาบันบริหารกองทุนพลังงาน (องค์การมหาชน) พ.ศ. 2546
เพื่อใช้จ่ายชดเชยเพื่อตรึงราคาขายปลีกน้ำมันเบนซินและน้ำมันดีเซลหมุนเร็วเป็นระยะเวลา 4
เดือน เริ่มมีผลใช้บังคับตั้งแต่ 8 กุมภาพันธ์ 2546 และสิ้นสุดในวันที่ 20 พฤษภาคม 2546 ที่ผ่านมา
ส่งผลให้ราคาน้ำมันขายปลีกที่เป็นจริงและราคาขายปลีกที่ควรจะเป็นในช่วงระยะเวลาดังกล่าวมีลักษณะดังนี้

  -------------------- ------------------------- -------------------------
                       ราคาขายปลีกที่เป็นจริง         ราคาขายปลีกที่ควรจะเป็น
                       (บาท/ลิตร)                 (บาท/ลิตร)

  น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว       14.78                     16.23

  น้ำมันเบนซินออกเทน 91   15.99                     18.47

  น้ำมันเบนซินออกเทน 95   16.99                     19.23
  -------------------- ------------------------- -------------------------

ที่มา: สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน

4.  ภาวะการแข่งขันของตลาดน้ำมันในประเทศไทย

ปัจจุบันตลาดน้ำมันของไทยมีการแข่งขันสูงทั้งการค้าส่งและค้าปลีก โดยในตลาดค้าส่ง
กำลังการกลั่นภายในประเทศที่มีมากกว่าปริมาณความต้องการ
ทำให้การกำหนดราคาของโรงกลั่นและผู้ค้าส่งต้องมีการให้ส่วนลดแก่ผู้ค้าน้ำมันในภาวะที่น้ำมันล้นตลาดนอกจากนี้การที่โรงกลั่นต้องแข่งขันการนำเข้าจากต่างประเทศ
ภาวะกำลังการกลั่นล้นตลาดของภูมิภาค
ก็มีผลให้ราคาน้ำมันสำเร็จรูปของภูมิภาคเอเชียอยู่ในภาวะอ่อนตัวเมื่อเทียบกับราคาน้ำมันดิบ
ซึ่งประเทศไทยก็ได้รับผลกระทบดังกล่าวด้วย

ปริมาณการผลิตและปริมาณการจำหน่ายน้ำมันเชื้อเพลิงในประเทศ

(หน่วย: ล้านลิตร)

  ------ -------------------------- ---------------- ---------------- --------------- ---------------- ---------------- ---------------- ---------------- ----------------
  ปี      น้ำมันเชื้อเพลิงทั้งหมดในประเทศ                                     น้ำมันเชื้อเพลิงอื่น                                     น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว                    

         ปริมาณการผลิต                ปริมาณการจำหน่าย   ร้อยละของส่วนเกิน   ปริมาณการผลิต     ปริมาณการจำหน่าย   ร้อยละของส่วนเกิน   ปริมาณการผลิต      ปริมาณการจำหน่าย   ร้อยละของส่วนเกิน

  2541   36,491                     33,763           7.48%            20,186          18,596           7.88%            16,305           15,167           6.98%

  2542   36,814                     33,608           8.71%            21,019          18,449           12.23%           15,795           15,159           4.03%

  2543   35,887                     31,651           11.80%           19,929          16,783           15.79%           15,958           14,868           6.83%

  2544   36,065                     30,420           15.65%           19,542          15,300           21.71%           16,523           15,120           8.49%

  2545   36,804                     32,024           12.99%           19,530          16,061           17.76%           17,274           15,963           7.59%

  2546   38,358                     33,973           11.43%           19,728          16,523           16.24%           18,630           17,450           6.33%
  ------ -------------------------- ---------------- ---------------- --------------- ---------------- ---------------- ---------------- ---------------- ----------------

ที่มา: กรมธุรกิจพลังงาน กระทรวงพลังงาน

อย่างไรก็ตามเมื่อพิจารณาถึงปริมาณการผลิตเปรียบเทียบกับปริมาณการจำหน่ายในประเทศของน้ำมันดีเซลหมุนเร็วพบว่าสัดส่วนปริมาณการผลิตส่วนเกินของน้ำมันดีเซลหมุนเร็วยังต่ำกว่าสัดส่วนปริมาณการผลิตส่วนเกินของน้ำมันเชื้อเพลิงโดยรวมอยู่ค่อนข้างมาก
โดยในปี 2546 สัดส่วนปริมาณการผลิตส่วนเกินของน้ำมันดีเซลหมุนเร็วอยู่ที่ประมาณร้อยละ 6.33
ในขณะที่สัดส่วนปริมาณการผลิตส่วนเกินของน้ำมันเชื้อเพลิงอื่นโดยรวมสูงถึงประมาณร้อยละ 16.24
ซึ่งแสดงให้เห็นว่า ถึงแม้ภาพรวมธุรกิจการกลั่นน้ำมันมีการแข่งขันค่อนข้างสูง
แต่เมื่อพิจารณาเป็นรายผลิตภัณฑ์แล้ว
ธุรกิจการกลั่นน้ำมันดีเซลหมุนเร็วยังมีการแข่งขันค่อนข้างต่ำเมื่อเปรียบเทียบกับสภาวะการแข่งขันของธุรกิจการกลั่นน้ำมันโดยรวม

สำหรับตลาดค้าปลีก การแข่งขันอยู่ในระดับสูงเช่นเดียวกัน การเพิ่มขึ้นของจำนวนผู้ค้าน้ำมัน
จากเดิมช่วงก่อนการยกเลิกการควบคุมราคาใน ปี 2535 มีผู้ค้าน้ำมันรายใหญ่เพียง 4 ราย
ได้เพิ่มขึ้นเป็นมากกว่า 20 รายในปัจจุบัน และจำนวนสถานีบริการน้ำมันได้เพิ่มขึ้นจาก 3,700 แห่ง
เป็นกว่า 17,000 แห่งในปัจจุบัน ทำให้การแข่งขันในตลาดค้าปลีกของไทยอยู่ในระดับที่สูงมาก
การเพิ่มขึ้นของสถานีบริการน้ำมันอิสระภายหลังการยกเลิกการควบคุมราคาดังกล่าวเนื่องมาจากมีค่าใช้จ่ายในการดำเนินการต่ำกว่าการเปิดสถานีบริการภายใต้เครื่องหมายการค้าของผู้ค้าน้ำมันรายใหญ่

จำนวนสถานีบริการน้ำมันเปรียบระหว่างในปี 2535 และ ณ วันที่ 31 มีนาคม 2546

  ----------------------------------- ----------------- -----------------
  ชื่อผู้ประกอบการ                        ปี 2535            31 มีนาคม 2546

  PTT ESSO CALTEX และ SHELL           3,244             3,239

  บางจาก SUSCO JET และ อื่นๆ            520               2,051

  ผู้ค้าอิสระ                             -                 12,395

  รวม                                 3,764             17,685
  ----------------------------------- ----------------- -----------------

ที่มา: สำนักนโยบายและแผนพลังงาน

การแข่งขันที่เพิ่มขึ้นในตลาดค้าปลีกทำให้ผู้ค้ากำหนดราคาขายปลีกในระดับราคาที่ไม่แตกต่างกันมากนัก
จากการศึกษาของสำนักเลขานุการของคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติพบว่า
การกำหนดราคาขายปลีกในระดับที่แตกต่างกัน 50 สตางค์ต่อลิตร
จะส่งผลให้ปริมาณการจำหน่ายของผู้ค้าน้ำมันลดลงครึ่งหนึ่ง นับตั้งแต่ปี 2541 เป็นต้นมา
ค่าการตลาดของผู้ค้าน้ำมัน ซึ่งเท่ากับส่วนต่างระหว่างราคาขายปลีก ณ สถานีบริการน้ำมันเชื้อเพลิง
และราคาขายส่งหน้าโรงกลั่นในเวลาเดียวกัน ได้ปรับลดลงเนื่องจากการแข่งขันที่สูงขึ้น
อย่างไรก็ตามค่าการตลาดเริ่มปรับตัวสูงขึ้นตั้งแต่ในปี 2544 เป็นต้นมา

ค่าการตลาดเฉลี่ยของประเทศ

(หน่วย: บาท/ลิตร)

  ----------------- ----------------- ----------------- -----------------
  ช่วงเวลา           น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว    น้ำมันเบนซิน 91      น้ำมันเบนซิน 95

  2541              1.1534            1.7232            1.6968

  2542              0.7127            1.2381            1.4523

  2543              0.6799            1.2389            1.4799

  2544              1.2988            1.6310            1.7639

  2545              1.3254            1.5201            1.7042

  2546              1.0677            1.2845            1.4186
  ----------------- ----------------- ----------------- -----------------

ที่มา: สำนักนโยบายและแผนพลังงาน

โดยปกติผู้ประกอบการสถานีบริการน้ำมันทั่วไปจะใช้วิธีการเช่าที่ดินระยะยาว หรือซื้อที่ดิน
และลงทุนในอุปกรณ์ใหม่ทั้งหมด
ซึ่งส่งผลให้ผู้ประกอบการสถานีบริการน้ำมันเหล่านั้นมีค่าใช้จ่ายในการลงทุนขั้นต้นสูง อย่างไรก็ตาม
ในปัจจุบัน
ได้มีสถานีบริการน้ำมันที่ปิดตัวลงเป็นจำนวนมากเนื่องจากภาวะเศรษฐกิจตกต่ำในช่วงที่ผ่านมา
และยังไม่มีผู้ใดเข้าไปดำเนินการกับพื้นที่เหล่านั้น
ซึ่งถือเป็นโอกาสทางธุรกิจแก่ผู้ประกอบการสถานีบริการน้ำมันรายใหม่ที่จะเข้ามาเช่าเพื่อใช้สถานีเหล่านั้นในการดำเนินธุรกิจสถานีบริการน้ำมันต่อไป
การเช่าสถานีบริการน้ำมันที่ได้มีการลงทุนอุปกรณ์บางส่วนไปแล้วนั้น
ส่งผลให้ผู้ประกอบการสถานีบริการน้ำมันรายใหม่มีค่าใช้จ่ายในการลงทุนขั้นต้นค่อนข้างต่ำ
และมีระยะเวลาคืนทุนค่อนข้างสั้น
ซึ่งถือเป็นการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการสถานีบริการน้ำมันรายใหม่

ในระหว่างช่วงปี 2545-2546
ผู้ประกอบการสถานีบริการน้ำมันรายใหญ่เริ่มให้ความสำคัญกับการมีร้านสะดวกซื้อ (Convenient
Store) ในสถานีบริการน้ำมันของตนเอง เนื่องจากเป็นธุรกิจเกื้อกูลกับธุรกิจค้าปลีกน้ำมัน
ขณะเดียวกันร้านสะดวกซื้อจะช่วยสร้างความแตกต่างและดึงดูดให้ลูกค้าเข้ามาใช้สถานีบริการน้ำมันของตน
โดยในปีเดียวกันนี้ สถานีบริการน้ำมันของ PTT ได้ดำเนินธุรกิจร่วมกันกับร้าน 7-Eleven
สถานีบริการน้ำมันของ ESSO ดำเนินธุรกิจร่วมกันกับ Tesco Lotus
ในขณะที่ผู้ประกอบการบางรายได้พัฒนาร้านสะดวกซื้อของตนเองขึ้นในสถานีบริการของตนเอง เช่น
ร้าน Jiffy ของสถานีบริการน้ำมัน JET ร้าน Select ของสถานีบริการน้ำมัน SHELL ร้าน
Star Mart ของสถานีบริการน้ำมัน CALTEX ร้าน Lemon Green
หรือร้านใบจากของสถานีบริการน้ำมันบางจาก เป็นต้น
ทั้งนี้บริษัทฯก็มีแผนที่จะพัฒนาร้านสะดวกซื้อขึ้นในสถานีบริการน้ำมันของบริษัทฯเช่นกัน

+-----------------------------------------------------------------------+
| 3.5 ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม                                                 |
+-----------------------------------------------------------------------+

บริษัทฯ คำนึงถึงการรักษาสภาพแวดล้อมที่ดีของชุมชน โดยมีระบบบำบัดน้ำเสีย API Separator
ในการแยกน้ำออกจากน้ำมันก่อนปล่อยน้ำดีลงสู่บ่อพักน้ำระบบปิดซึ่งจะไม่ปล่อยน้ำออกภายนอกโรงงาน
และปฏิบัติตามนโยบายสิ่งแวดล้อมแห่งชาติอย่างเคร่งครัด ทั้งยังมีการตรวจสอบคุณภาพอากาศ
และน้ำอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้โรงงานและชุมชนมีสภาพแวดล้อมที่ดี ทำให้บริษัทฯ
ได้รับการรับรองระบบการจัดการด้านสิ่งแวดล้อม ISO 14001 จากสถาบัน SGS

นอกจากนี้บริษัทฯยังให้ความสำคัญยิ่งต่อนโยบายด้านอาชีวอนามัย
และความปลอดภัยโดยได้กำหนดให้มีมาตรการต่างๆ
เพื่อควบคุมและป้องกันปัญหาอันอาจส่งผลต่ออาชีวอนามัยและความปลอดภัยในการทำงานของพนักงานที่เกี่ยวข้องในทุกๆส่วน
รวมไปถึงมาตรการเพื่อปกป้องกระบวนการผลิตไม่ให้เกิดความเสียหาย
จากอุบัติภัยหรืออุบัติเหตุทุกระดับ ทั้งนี้เพื่อให้เกิดความมั่นใจ และความเชื่อมั่นต่อทุกๆฝ่าย

จากการนำนโยบายด้านความปลอดภัยมาใช้อย่างจริงจัง และเป็นรูปธรรม ส่งผลให้บริษัทฯ
ได้รับการรับรองระบบมาตรฐานอุตสาหกรรมด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยถึงสามระบบได้แก่
OHSAS 18001, BS 8800 และ TIS 18001
ซึ่งแสดงให้เห็นถึงประสิทธิภาพการทำงานที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของความปลอดภัย
ควบคู่ไปกับการผลิตสินค้าให้ได้คุณภาพ

ในช่วงปี 2546 บริษัทฯได้ว่าจ้างผู้เชี่ยวชาญอิสระมาตรวจสอบคุณภาพอากาศ
และน้ำอย่างต่อเนื่องทั้งภายในโรงงานและชุมชนใกล้เคียง ซึ่งผลการตรวจวัดทุกครั้ง
ทั้งคุณภาพอากาศและน้ำที่ตรวจวัดได้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐานที่ยอมรับ