1. ปัจจัยความเสี่ยง 

1.1 ความเสี่ยงจากราคาน้ำมันในตลาดโลก

บริษัทมีรายได้จากการจำหน่ายน้ำมันสำเร็จรูป
และมีต้นทุนส่วนใหญ่จากการจัดหาน้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูป รายได้และต้นทุนของบริษัท
จึงเกี่ยวข้องกับกลไกตลาดและการกำหนดราคาของน้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูป
ทั้งของภูมิภาคเอเชียและของโลก ซึ่งเป็นระบบเปิดและมีความเคลื่อนไหวเกี่ยวข้องกันทุกภูมิภาค
ไม่สามารถทราบ
ล่วงหน้าได้

ลักษณะของความเสี่ยงที่สำคัญประการหนึ่งคือ บริษัทต้องตัดสินใจซื้อน้ำมันดิบเพื่อนำเข้ากลั่นล่วงหน้า
1-2 เดือน โดยที่บริษัทยังไม่สามารถทราบราคาที่แท้จริงของน้ำมันดิบนั้น
เงื่อนไขการซื้อขายน้ำมันดิบโดยทั่วไปจะกำหนดเฉพาะสูตรอ้างอิงหลัก(BENCHMARK)
ซึ่งจะรับทราบราคาที่แท้จริงได้ก็ต่อเมื่อถึงเดือนส่งมอบแล้ว เช่น
กรณีซื้อน้ำมันดิบจากแหล่งตะวันออกกลาง
มักใช้สูตรราคาอ้างอิงกับราคาเฉลี่ยของน้ำมันดิบดูไบหรือน้ำมันดิบทาปีส
ณ เดือนส่งมอบ เป็นต้น และเมื่อมีการส่งมอบน้ำมันดิบเรียบร้อยแล้ว ต้องผ่านกระบวนการขนส่ง
ลำเลียง เตรียมวัตถุดิบ กลั่นเป็นน้ำมันสำเร็จรูป ตลอดจนเก็บในถังเพื่อรอการจำหน่าย
ราคาจำหน่ายน้ำมันสำเร็จรูปจะถูกกำหนดให้มี
ความสัมพันธ์กับราคาน้ำมันสำเร็จรูปที่สามารถจัดหามาได้ในเวลานั้นจากตลาดสิงคโปร์
(คำนวณจากราคาตลาดจรที่สิงคโปร์ในช่วงของการส่งมอบ)
รายได้ของบริษัทจากการจำหน่ายน้ำมันสำเร็จรูปจึงไม่มีความสัมพันธ์โดยตรงกับ
ต้นทุนน้ำมันดิบ ซึ่งถือเป็นความไม่แน่นอนในส่วนต่างของรายได้และต้นทุนก่อนหักค่าใช้จ่าย หรือ
GROSS REFINING MARGIN (GRM)

ลักษณะของความเสี่ยงที่สำคัญอีกประการหนึ่งคือ ราคาน้ำมันมีความผันผวนสูง
ทั้งในตลาดภูมิภาคและตลาดโลก ทำให้บริษัท ซึ่งโดยปกติมีปริมาณน้ำมันคงคลังหมุนเวียนอยู่ในระดับ
40-50 วัน ตามกระบวนการข้างต้น
อาจได้รับผลกระทบจากความผันผวนของราคาน้ำมันในตลาดโลก
ซึ่งใช้กำหนดมูลค่าน้ำมันคงคลังหมุนเวียนของบริษัท

อย่างไรก็ตาม
บริษัทมีคณะกรรมการบริหารความเสี่ยงที่ทำหน้าที่พัฒนาระบบการจัดการด้านการบริหารความเสี่ยงเพื่อให้มีผลกระทบต่อการดำเนินธุรกิจของบริษัทน้อยที่สุด
เช่น ให้มีการซื้อขายน้ำมันล่วงหน้า (HEDGING) เพื่อลดความเสี่ยงดังกล่าว
โดยกำหนดส่วนต่างราคาตลาดจรของน้ำมันสำเร็จรูปกับราคาน้ำมันดิบอ้างอิงล่วงหน้า
หรือขายน้ำมันดิบหรือน้ำมันสำเร็จรูปในสต๊อกล่วงหน้า เป็นต้น

1.2 ความเสี่ยงจากการผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยน

สำหรับกิจการกลั่นน้ำมัน รายได้และต้นทุนสินค้าของบริษัทจะอิงกับเงินสกุลดอลลาร์ สรอ. โดยต้นทุน
สินค้าเป็นเงินสกุลดอลลาร์ สรอ.
และรายได้จากราคาขายหน้าโรงกลั่นในประเทศคำนวณจากราคาน้ำมันในตลาด
สิงคโปร์เป็นเงินสกุลดอลลาร์ สรอ. เช่นกัน โดยใช้อัตราแลกเปลี่ยน ณ วันที่ขายแปลงเป็นเงินบาท
ดังนั้น ความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยนมีผลกระทบต่อรายได้และต้นทุนของบริษัท
บริษัทจึงมีนโยบายในการบริหาร
ความเสี่ยงจากอัตราแลกเปลี่ยนของรายได้และต้นทุนโดยใช้เทคนิค VALUE AT RISK (VaR)
เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ
การประเมินความเสี่ยงควบคู่ไปกับการซื้อขายเงินดอลลาร์ สรอ. ล่วงหน้าที่เหมาะสม
เพื่อเป็นการลดความเสี่ยง
จากความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยน

ในปี 2545 บริษัทมีหนี้เป็นเงินกู้ต่างประเทศ จำนวน 35 ล้านดอลลาร์ สรอ. หรือ 1,516
ล้านบาท
คิดเป็นร้อยละ 7.64 ของหนี้เงินกู้ทั้งหมด
เงินกู้ดังกล่าวเป็นเงินกู้ที่กระทรวงการคลังจัดหาให้โดยการออก EURO COMMERCIAL PAPER
(ECP)

1.3 ความเสี่ยงในเรื่องความปลอดภัย

กิจการน้ำมันปิโตรเลียมเป็นกิจการที่ต้องดูแลความปลอดภัยเป็นอย่างดียิ่ง
การดำเนินการต้องระมัดระวังทุกขั้นตอนเป็นพิเศษ
เนื่องจากความผิดพลาดที่ขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่งอาจก่อให้เกิดความเสียหายอย่างรุนแรง
ทั้งต่อโรงกลั่นฯ และชุมชนที่อยู่รอบโรงกลั่นฯ อย่างมีนัยสำคัญ
ถึงแม้ว่าบริษัทได้มีการทำประกันภัยทรัพย์สินของโรงกลั่นและคลังน้ำมันของบริษัทที่เพียงพอกันมูลค่าทรัพย์สินแล้วก็ตาม

ตลอดเวลาที่ผ่านมา บริษัทได้กำหนดมาตรการควบคุมความเสี่ยงของโรงกลั่นฯ ที่สำคัญ เช่น
ปฏิบัติตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยอย่างเคร่งครัด ทำการประเมินความเสี่ยง
กำหนดขั้นตอนการทำงาน และบำรุงรักษาอุปกรณ์การผลิตตามระยะเวลาที่กำหนด เป็นต้น
การดำเนินการดังกล่าวได้รับการตรวจสอบอย่างสม่ำเสมอจากสถาบันรับรองมาตรฐานไอเอสโอ
(สรอ.) ซึ่งเป็นผู้ให้การรับรอง ระบบการจัดการอาชีวอนามัยและความปลอดภัย
(มอก.18001) เลขที่ OHS00007/007 สำหรับกิจการกลั่นน้ำมันปิโตรเลียมแก่บริษัท
นับเป็นโรงกลั่นฯ แห่งแรกในประเทศ ที่ได้รับการรับรองครอบคลุมทุกกระบวนการผลิต

1.4 ความเสี่ยงจากการเกิดวินาศภัยระหว่างการขนส่งน้ำมันมายังโรงกลั่น

บริษัทต้องมีการจัดหาน้ำมันดิบจากแหล่งต่างๆทั้งในและนอกประเทศ โดยการขนส่งทางเรือขนาดใหญ่
หากเกิดวินาศภัยระหว่างการขนส่งในเที่ยวใดแล้ว ก็ส่งผลทั้งต่อทรัพย์สินของบริษัท
และเกิดผลต่อสภาพแวดล้อม
ทางธรรมชาติ และอาจกระทบกับการผลิตของบริษัท
แม้บริษัทได้มีการทำประกันภัยทรัพย์สินและบุคคลที่ 3 แล้วก็ตาม

บริษัทตระหนักถึงความสำคัญของเหตุดังกล่าวอยู่เสมอ
จึงได้มีการปรับปรุงมาตรฐานของการขนส่งน้ำมันให้ดีขึ้น เช่น
มีอุปกรณ์ที่ได้มาตรฐานรวมทั้งถังดับเพลิงประจำเรือ มีการล้อมทุ่นกักน้ำมัน (BOOM)
ตลอดเวลาที่เรือเทียบท่า ตลอดจนมีการรวมกลุ่มกับผู้ค้าน้ำมันอื่นในการร่วมกันเข้าระงับเหตุ
หากเกิดเหตุฉุกเฉิน

1.5 ความเสี่ยงจากการเกิดอุบัติเหตุระหว่างการขนส่งน้ำมันสำเร็จรูปให้ลูกค้า

การจำหน่ายน้ำมันให้ลูกค้า ทั้งขายให้ลูกค้าอุตสาหกรรม ขายส่ง และขายปลีกผ่านสถานีบริการ
ส่วนใหญ่ขนส่งจากคลังน้ำมันโดยทางรถยนต์ หากเกิดอุบัติเหตุระหว่างการขนส่งในเที่ยวใดแล้ว
นอกจากจะส่งผลต่อทรัพย์สินของบริษัท สร้างความเสียหายให้ประชาชน
ชุมชนและสาธารณะสมบัติแล้ว อาจกระทบโดยตรงกับการประกอบกิจการของบริษัท
ถึงแม้ว่าบริษัทได้มีการทำประกันภัยทรัพย์สินและบุคคลที่ 3 แล้วก็ตาม

บริษัทตระหนักถึงความสำคัญของเหตุดังกล่าว จึงได้มีการฝึกอบรมพนักงานขับรถอย่างสม่ำเสมอ
มีการตรวจสอบรถขนส่งน้ำมันให้ได้ตามมาตรฐานที่กำหนด
มีอุปกรณ์ควบคุมการปฏิบัติงานและการใช้ความเร็วของรถขนส่งน้ำมัน เช่น TACHOMETER
มีระบบจูงใจให้รางวัลพนักงานขับรถกรณีไม่มีอุบัติเหตุ และมีบทลงโทษหากไม่ปฏิบัติ
ตามกฎ นอกจากนี้บริษัทได้ร่วมมือกับกลุ่มผู้ค้าน้ำมันรายอื่นในการร่วมกันช่วยระงับเหตุ
หากเกิดอุบัติเหตุ

1.6 ความเสี่ยงจากความต้องการใช้น้ำมันเตาลดลง

จากการที่ความต้องการใช้น้ำมันเตาในการผลิตไฟฟ้าของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย
(กฟผ.)
ลดลง อันเป็นผลมาจากการใช้ก๊าซธรรมชาติทดแทนนั้น
ทำให้ปริมาณน้ำมันเตาล้นตลาดตลอดจนเกิดการตัดราคากันและส่งผลกระทบต่อการจำหน่ายน้ำมันเตาของบริษัทโดยตรง

บริษัทจึงได้ปรับเปลี่ยนชนิดน้ำมันดิบที่ใช้กลั่นเป็นชนิดที่ให้ผลิตภัณฑ์น้ำมันเตาในปริมาณที่น้อยลง
และดำเนินการขยายฐานการจำหน่ายน้ำมันเตาออกไปในตลาดอุตสาหกรรมโดยเจาะกลุ่มลูกค้า
SMEs มากขึ้น รวมทั้งบริษัทได้จำหน่ายน้ำมันเตาเป็นวัตถุดิบให้แก่โรงกลั่นต่างๆ
ที่มีหน่วยแตกตัวโมเลกุลเป็นน้ำมันใส (CRACKING UNIT) ทดแทนการนำเข้าอีกด้วย

1.7 ความเสี่ยงจากการที่ผู้ถือหุ้นไม่ได้รับเงินปันผล

บริษัทยังไม่สามารถจ่ายเงินปันผลให้ผู้ถือหุ้นในช่วงนี้ได้
เนื่องจากบริษัทมีผลการดำเนินงานขาดทุนสะสม อย่างไรก็ตาม
ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาที่สถานการณ์ทางเศรษฐกิจยังคงชะลอตัว
และกำลังการผลิตมีเกินความต้องการในประเทศ
บริษัทได้ตระหนักถึงการรักษาผลประโยชน์ของผู้ถือหุ้นเสมอ
โดยบริษัทได้พยายามเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินการ
รวมทั้งร่วมมือเป็นพันธมิตรทางธุรกิจกับโรงกลั่นและผู้ค้าน้ำมันอื่นเพื่อปรับปรุงผลประกอบการของบริษัท
เช่น ตั้งแต่ปลายปี 2544 ได้เริ่มร่วมมือกับบริษัท ไทยออยล์ จำกัด
โดยได้กำหนดเป็นความร่วมมือในระดับปฏิบัติการจัดหาน้ำมัน (LOGISTIC CO-OPERATION)
เพื่อลดต้นทุนค่าใช้จ่ายและเพิ่มรายได้ของทั้งสองฝ่าย
ทำให้ ปี 2545 บริษัทมีผลการดำเนินงานมีกำไรสุทธิ 534 ล้านบาท
นอกจากนี้บริษัทกำลังอยู่ระหว่างการพิจารณาของ คณะกรรมการกำกับนโยบายด้านรัฐวิสาหกิจ
(กนร.) เพื่อศึกษาแนวทางการปรับโครงสร้างการเงินและธุรกิจให้แข็งแกร่ง
และสามารถเพิ่มความมั่นใจให้กับผู้ลงทุนและสามารถจ่ายเงินปันผลได้เร็วที่สุด

1.8 ความเสี่ยงด้านสภาพคล่องทางการเงิน

บริษัทมีภาระหนี้เงินกู้ที่ถึงกำหนดชำระกระจุกตัว ในช่วงปี 2546 – 2547 จำนวนร้อยละ 70
ของเงินกู้
ทั้งหมด รวมทั้งมีอัตราส่วนหนี้สินต่อทุนสูง
และมีความเสียเปรียบโรงกลั่นอื่นที่มีการปรับโครงสร้างทางการเงินและมีการเพิ่มทุนแล้ว

อย่างไรก็ดี เนื่องจากบริษัทมีฐานะเป็นรัฐวิสาหกิจ คณะกรรมการกำกับนโยบายด้านรัฐวิสาหกิจ
(กนร.) ได้มีคำสั่งแต่งตั้งคณะอนุกรรมการพิจารณาแนวทางการแก้ไขปัญหาธุรกิจของบริษัท
บางจากฯ เมื่อวันที่ 28 ตุลาคม 2545 เพื่อพิจารณาความเป็นไปได้ของแผนธุรกิจของบริษัท
และพิจารณาทางเลือกในการปรับโครงสร้างทางการเงินรวมทั้งแนวทางการให้ความสนับสนุนจากภาครัฐ
และให้นำเสนอต่อ กนร. เพื่อพิจารณา ทั้งนี้ในระหว่างรอผล
การศึกษา คณะรัฐมนตรีได้มีมติให้กระทรวงการคลังจัดหาแหล่งเงินกู้ชั่วคราว
เพื่อชำระคืนเงินกู้ที่ถึงกำหนดชำระ

เมื่อวันที่ 16 มกราคม 2546 กนร.มีมติรับทราบผลการพิจารณาของคณะอนุกรรมการฯ
และมอบหมายให้คณะอนุกรรมการฯ ไปดูแลให้มีการทำแผนปรับโครงสร้างทางธุรกิจ (CORPORATE
RESTRUCTURING) ตลอดจนตรวจสอบสถานะกิจการ เพิ่มเติมจากที่บริษัทที่ปรึกษาด้านธุรกิจ
(แมคคินซี่ แอนด์ คอมพานี, อิงค์ ไทยแลนด์) ได้เคยศึกษาไว้
และให้ดำเนินการให้แล้วเสร็จภายใน 90 วัน

1.9 ผลกระทบจากบริษัท ขนส่งน้ำมันทางท่อ จำกัด

การจำหน่ายน้ำมันของบริษัท
ส่วนหนึ่งต้องพึ่งพาการขนส่งผ่านท่อส่งน้ำมันของบริษัทขนส่งน้ำมันทางท่อโดยมีจุดเริ่มต้นของท่อที่โรงกลั่นน้ำมันบางจาก
เดินท่อเลียบแนวพื้นที่ทางรถไฟไปยังคลังน้ำมันที่สนามบินดอนเมือง
และต่อไปสิ้นสุดที่คลังน้ำมันของบริษัทที่อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นระยะทางรวม
69 กิโลเมตร ลักษณะของท่อมีความยืดหยุ่นและสามารถรองรับแรงสั่นสะเทือนได้
แต่ก็อาจมีความเสี่ยงซึ่งเกิดจากการผลกระทบจากการก่อสร้างสาธารณูปโภคต่างๆที่ทำให้ท่อเกิดความเสียหายและมีรอยรั่ว
จนทำให้ไม่สามารถขนส่งน้ำมันทางท่อได้ในระยะเวลาหนึ่ง
ซึ่งส่งผลต่อการจำหน่ายน้ำมันเชื้อเพลิงเครื่องบินไอพ่นให้แก่บริษัทการบินไทยฯ และการจำหน่าย
น้ำมันให้ลูกค้าของบริษัทผ่านสถานีบริการน้ำมันในภาคเหนือและอีสาน

อย่างไรก็ดี บริษัทมีน้ำมันสำรองที่คลังน้ำมันบางปะอินจำนวนที่พอเพียงกับการขายได้ประมาณ 10 วัน
หากน้ำมันไม่พอจำหน่ายและไม่สามารถขนส่งน้ำมันทางท่อมาที่คลังบางปะอินได้ทัน
บริษัทก็สามารถจัดส่งน้ำมันจากคลังน้ำมันแห่งอื่นของบริษัทได้บางส่วนโดยทางรถยนต์แต่มีต้นทุนที่สูงขึ้น
นอกจากนี้บริษัทยังได้ประสานกับคู่ค้า
น้ำมันอื่นเพื่อขอใช้คลังร่วมกันกรณีเกิดเหตุฉุกเฉิน

1.10 ความเสี่ยงหากเกิดสงครามสหรัฐอเมริกากับอิรัก

สืบเนื่องจากสถานการณ์ความขัดแย้งระหว่างสหรัฐอเมริกากับอิรัก
ซึ่งมีแนวโน้มอาจก่อให้เกิดสงครามขึ้น
ในอ่าวเปอร์เซียนั้น
เป็นเหตุให้บริษัทต้องเผชิญความเสี่ยงโดยตรงทั้งในด้านผลกระทบจากราคาน้ำมันที่สูงขึ้น
ปริมาณน้ำมันที่จะสามารถจัดหาได้เพื่อนำมากลั่นและจำหน่าย และต้องการเงินทุนหมุนเวียนเพิ่ม
ซึ่งส่งผลโดยตรงกับกำไร/ขาดทุนของบริษัท รวมถึงความเสี่ยงภัยจากการก่อวินาศกรรม

บริษัทได้จัดทำมาตรการรองรับภาวะวิกฤตสงครามฯ ขึ้น เพื่อป้องกันและลดผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น
โดยคำนึงถึงผลประโยชน์ของประเทศชาติและบริษัทเป็นสำคัญ อาทิ
นำเข้าน้ำมันสำเร็จรูปแทนน้ำมันดิบทันที
หากมีการทำลายบ่อหรือระบบส่งออกน้ำมันดิบในตะวันออกกลาง
เปลี่ยนแหล่งจัดหาน้ำมันดิบโดยจัดหาจากตะวันออกไกล
แอฟริกาตะวันตก รัสเซีย ฯลฯ แทนการจัดหาจากแหล่งในตะวันออกกลาง เป็นต้น