2. ลักษณะการประกอบธุรกิจ

2.1 ความเป็นมา และการเปลี่ยนแปลงและพัฒนาการที่สำคัญ

  ความเป็นมา

บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) เป็นบริษัทน้ำมันของคนไทย
ประกอบธุรกิจจำหน่ายน้ำมันสำเร็จรูป ทั้งค้าปลีกและค้าส่ง และบริหารกิจการโรงกลั่นน้ำมันขนาด
120,000 บาเรลต่อวัน

บริษัทฯ
จำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิงโดยจำหน่ายผ่านสถานีบริการภายใต้เครื่องหมายการค้าของบริษัทฯ
จำหน่ายให้ผู้ใช้ตรงในภาคขนส่ง สายการบิน เรือเดินสมุทร ภาคก่อสร้าง ภาคอุตสาหกรรม
ภาคเกษตร และการจำหน่ายผ่านผู้ค้าน้ำมันรายใหญ่ รายเล็ก และลูกค้ารายย่อยทั่วไป

  การเปลี่ยนแปลงและการพัฒนาการที่สำคัญ

  พ.ศ. 2542

-   บริษัทฯ
    ขยายการจำหน่ายน้ำมันในตลาดขายปลีกและตลาดอุตสาหกรรมทดแทนการจำหน่ายในตลาดขายส่ง
    และได้พัฒนาคุณภาพของน้ำมันเพื่อสิ่งแวดล้อมและผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่นคุณภาพใหม่ๆ
    เพิ่มขึ้นอีกหลายชนิด ได้แก่ กรีน่าจีอี-4 กรีน่า ทรานสฟอร์เมอร์ออยล์ กรีน่าเอ้าท์บอร์ด

-   เดือนเมษายนบริษัทฯ ได้จำหน่ายหุ้นในบริษัท มงคลชัยพัฒนา จำกัด
    ส่วนที่บริษัทฯถืออยู่ทั้งสิ้นจำนวน 14,693 หุ้น การจำหน่ายดังกล่าวมีผลให้ปัจจุบันบริษัทฯ
    ไม่มีการถือหุ้นในบริษัท มงคลชัยพัฒนา จำกัด

-   ได้ดำเนินการจดทะเบียนเลิกบริษัท บางจากเพาเวอร์ จำกัด ซึ่งจัดตั้งเพื่อดำเนิน
    กิจการโรงไฟฟ้า (SPP) โดยบริษัทฯ ถือหุ้น 40%

  พ.ศ. 2543

-   บริษัทฯ ได้เร่งขยายการจำหน่ายในตลาดขายปลีก ตลาดอุตสาหกรรม
    ปริมาณการจำหน่ายเพิ่มขึ้นจากปี 2542 ร้อยละ 7.1

-   บริษัทฯ ได้พัฒนาผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่นคุณภาพเพิ่มขึ้นอีกหลายชนิด เช่น ซูเปอร์ สปอร์ต 2 ที
    นาวา ดี-5 นาวา ดี-7 เป็นต้น

  พ.ศ. 2544

-   บริษัทฯ ได้พัฒนาผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่นเครื่องยนต์ดีเซล บางจาก D3 มาตรฐาน CH-4/SJ มี
    3 ชนิด คือ D3 TURBO สูตรสังเคราะห์ D3 PICKUP และ D3 EXTRA
    เพื่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมและเพิ่มประสิทธิภาพของเครื่องยนต์

-   เปิดจำหน่ายแก๊สโซฮอล์ที่สถานีบริการน้ำมันบางจาก ถ.ติวานนท์ ถ.พหลโยธิน
    ถ.เจริญกรุงตัดใหม่ และ ถ.นวมินทร์ (สุขาภิบาล 1)
    โดยจำหน่ายในราคาต่ำกว่าน้ำมันเบนซินออกเทน 95 ลิตรละ 1 บาท

-   เปิดร้านสะดวกซื้อรูปแบบใหม่ ใบจาก 11 แห่ง
    ร้านใบจากเป็นส่วนหนึ่งของโครงการพัฒนาภาพลักษณ์สถานีบริการน้ำมันบางจาก NEW
    LOOK’44 ร้านใบจากเป็นร้านค้าเพื่อชุมชน มีบริการสอดคล้องกับวิถีชีวิตคนไทยรุ่นใหม่ เช่น
    บริการอินเทอร์เน็ตสาธารณะ บริการ PAYPOINT บริการซัก อบ รีด สนามเด็กเล่น
    มุมกาแฟสด ฯลฯ

-   เดือนพฤษภาคม 2544 บริษัทฯ ได้ขายหุ้นบริษัท โอชอง เชียงใหม่ จำกัด ซึ่งบริษัทฯ ได้ถืออยู่
    10% ให้แก่ โอชองฝรั่งเศส มีผลให้ปัจจุบันบริษัทฯ ไม่มีการถือหุ้นในบริษัท โอชอง เชียงใหม่
    จำกัด

-   เดือนธันวาคม 2544 คณะกรรมการบริษัทฯ มีมติให้บริษัทฯ จำหน่ายหุ้นในบริษัท
    บางจากกรีนไลน์ จำกัด (ผู้ดำเนินการรถขนส่งน้ำมันของบริษัทฯ) ส่วนที่บริษัทฯ ได้ถืออยู่ 49%
    จำนวน 490 หุ้น ให้บริษัท บางจากกรีนเนท จำกัด ทั้งหมด

  พ.ศ. 2545

-   บริษัทฯ ยังคงมุ่งเน้นการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่เพื่อสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่อง โดยในปี 2545
    มีผลิตภัณฑ์ใหม่ดังนี้

-   “GE GOLD” น้ำมันเครื่องสังเคราะห์ 100% (Synthetic)
    เกรดรวมสำหรับเครื่องยนต์เบนซิน มาตรฐานสูงที่สุดในโลก API SL
    มีคุณสมบัติปกป้องทุกชิ้นส่วนของเครื่องยนต์ทันทีที่สตาร์ทเครื่อง
    รักษาความสะอาดภายในและช่วยยืดอายุการใช้งานของเครื่องยนต์ ประหยัดน้ำมัน
    และมลภาวะจากเขม่าไอเสียจากการเผาไหม้

-   “น้ำมันเตาเกรดพิเศษ”
    เพิ่มเติมจากเกรดธรรมดาที่เผาไหม้แล้วมีกากคาร์บอนต่ำมากเป็นรายแรกในประเทศไทย
    เพื่อช่วยลดมลภาวะทางอากาศและช่วยให้เครื่องจักรอุปกรณ์ในโรงงานอุตสาหกรรมใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพและยาวนานขึ้น

-   “บางจากเพาเวอร์ดี” (POWER D) น้ำมันดีเซลเกรดพิเศษ (PREMIUM GRADE)
    มีเนื้อน้ำมันใสบริสุทธ์ ผ่านกระบวนการกำจัดกำมะถันด้วยหน่วย DEEP HSD
    เทคโนโลยีใหม่ล่าสุด พร้อมผสมสารเพิ่มคุณภาพ
    เพื่อการทำงานเต็มสมรรถนะของเครื่องยนต์ดีเซล ลดควันดำและให้ผลดีต่อสิ่งแวดล้อม

-   เปิดสถานีบริการน้ำมัน SELF SERVICE ให้ลูกค้าเติมน้ำมันด้วยตนเอง
    โดยลูกค้าจะได้รับส่วนลด 30 สตางค์ต่อลิตร สำหรับน้ำมันทุกประเภท เป็นทางเลือกให้
    ผู้บริโภคได้ใช้น้ำมันราคาถูกในภาวะน้ำมันราคาแพง
    และรองรับภาวะการแข่งขันในธุรกิจขายปลีกน้ำมันโดยเฉพาะในทำเลที่มีการแข่งขันสูง

-   ได้รับการรับรองมาตรฐาน ISO 9001 : 2000 ธุรกิจน้ำมันหล่อลื่น
    จากสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย เป็นบริษัทน้ำมันรายแรกและ
    รายเดียวของประเทศที่ได้รับการรับรองมาตรฐานโดยครอบคลุมถึงการพัฒนาและ
    จัดหาผลิตภัณฑ์หล่อลื่นการจำหน่ายและบริการคาร์แคร์

-   คณะรัฐมนตรีได้ลงมติเมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน 2545 เห็นชอบให้การจัดซื้อน้ำมัน
    เชื้อเพลิงของส่วนราชการและรัฐวิสาหกิจจำนวนตั้งแต่ 10,000 ลิตร
    ขึ้นไปและการจัดซื้อน้ำมันเตาของการไฟฟ้าแห่งประเทศไทย ในปริมาณร้อยละ 80
    สามารถจัดซื้อได้จากบริษัท บางจากฯ (มหาชน) หรือคลังน้ำมัน
    หรือสถานีบริการจำหน่ายน้ำมันเชื้อเพลิงของบริษัทบางจากฯ ได้โดยตรง
    โดยวิธีกรณีพิเศษเพิ่มขึ้นอีกหนึ่งแห่งนอกเหนือจากการจัดซื้อจากบริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน)

  พ.ศ. 2546

-   ดำเนินโครงการทางการตลาดอย่างต่อเนื่องตลอดทั้งปี เช่น
    โครงการปลุกจิตสำนึกให้นิยมสินค้าไทย (เราคนไทย ใช้บางจาก)
    โครงการพักรถพักคนบนทางหลวง โครงการเหนื่อยนักพักนวด โครงการแนะถิ่นกินเที่ยว
    แนะเที่ยว OTOP โครงการข้าวแกงจานทอง และโครงการสุดยอดรถสวยหัวใจไทย ฯลฯ
    โครงการดังกล่าวนอกจากจะช่วยกระตุ้นยอดขายและปรับภาพลักษณ์ของบริษัทฯ แล้ว
    ยังสนับสนุนนโยบายของภาครัฐที่ต้องการจะส่งเสริมให้ประชาชนนิยมสินค้าไทย ท่องเที่ยวไทย
    และลดปัญหาอุบัติเหตบนท้องถนนได้ในอีกทางหนึ่ง

-   ขยายจำนวนสถานีบริการที่จำหน่ายน้ำมันแก๊สโซฮอล์ออกไปเป็น 99 แห่ง ในเขตกรุงเทพฯ
    และปริมณฑล เพื่อเป็นทางเลือกให้ผู้ใช้น้ำมันเบนซิน 95
    ได้ใช้น้ำมันคุณภาพสะอาดในราคาที่ถูกลง สอดคล้องกับนโยบายน้ำมันสะอาดของภาครัฐ
    และเป็นการช่วยเหลือเกษตรกรผู้ปลูกอ้อย มันสำปะหลัง บรรเทาปัญหาสินค้าล้นตลาด

-   วันที่ 8 กรกฎาคม 2546 คณะรัฐมนตรีเห็นชอบในแนวทางแก้ไขปัญหาของบริษัทฯ
    ซึ่งประกอบด้วย (1) การปรับโครงสร้างทางธุรกิจ ได้แก่ การแยกระบบบัญชีของบริษัทฯ
    เป็นหน่วยธุรกิจโรงกลั่นและธุรกิจการตลาด การร่วมมือกับพันธมิตรในการดําเนินธุรกิจ
    การควบคุมการบริหารงานของบริษัท บางจากกรีนเนท จํากัด และ
    การจําหน่ายที่ดินที่ไม่ได้ใช้ในการดําเนินธุรกิจ และ (2) การปรับโครงสร้างทางการเงิน
    ได้แก่ การโอนทุนสํารอง ส่วนเกินมูลค่าหุ้นและลดมูลค่าหุ้นที่ตราไว้เพื่อลดขาดทุนสะสม
    การจัดหาวงเงินกู้ใหม่ทดแทนเงินกู้ดอกเบี้ยสูง
    และการเพิ่มทุนโดยการออกและเสนอขายหลักทรัพย์เพื่อลดภาระหนี้สิน
    ซึ่งผลของการปรับโครงสร้างธุรกิจและการเงินจะทำให้บริษัทมีฐานะการเงินที่แข็งแกร่งขึ้น
    ภาระดอกเบี้ยจ่ายลดลง และมีการดำเนินงานที่มีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น

-   วันที่ 17 พฤศจิกายน 2546 บริษัทฯ ได้มีการลงนามบันทึกความเข้าใจกับบริษัท ปตท. จำกัด
    (มหาชน) และบริษัท ไทยออยล์ จำกัด
    ในความร่วมมือเพื่อเพิ่มรายได้และลดต้นทุนการดำเนินงานของทั้งสามหน่วยงานให้ต่ำลง
    รวมทั้งการใช้ทรัพยากรที่ทั้งสามบริษัทได้ลงทุนไปแล้วให้คุ้มค่ายิ่งขึ้น

-   วันที่ 16 ธันวาคม 2546 คณะรัฐมนตรีมีมติสิทธิผู้ถือหุ้นเดิมของบริษัทฯ
    ในการแลกเปลี่ยนหุ้นสามัญของบริษัทฯ
    เป็นใบแสดงสิทธิในผลประโยชน์ที่เกิดจากหุ้นสามัญของบริษัทฯ
    โดยให้สิทธิผู้ถือหุ้นรายย่อยของบริษัทฯ ในการแลกเปลี่ยนหุ้นสามัญเป็นใบแสดงสิทธิ ในอัตรา
    10 หุ้นสามัญต่อ 9 หน่วยใบแสดงสิทธิ สำหรับกระทรวง การคลังและ บริษัท ปตท. จำกัด
    (มหาชน) ซึ่งเป็นผู้ถือหุ้นรายใหญ่ได้รับสิทธิในการแลกเปลี่ยนหุ้นสามัญของบริษัทฯ
    เป็นใบแสดงสิทธิ ในอัตรา 10 หุ้นสามัญต่อ 5 หน่วยใบแสดงสิทธิ

-   บริษัทฯ
    ได้นำน้ำมันดิบในประเทศจากแหล่งในอ่าวไทยมาทดลองกลั่นที่โรงกลั่นบางจากแทนการนำเข้าน้ำมันดิบจากตะวันออกไกลบางส่วน
    เนื่องจากสามารถให้ผลผลิตของน้ำมันสำเร็จรูปที่ใกล้เคียงกับการกลั่นน้ำมันดิบจากตะวันออกไกล
    ขณะที่มีต้นทุนน้ำมันดิบที่ต่ำกว่า อย่างไรก็ตาม
    เนื่องจากน้ำมันดิบจากแหล่งในอ่าวไทยมีสารปรอทเจือปนอยู่
    บริษัทจึงต้องลงทุนติดตั้งหน่วยกำจัดปรอทโดยใช้เงินลงทุนประมาณ 120 ล้านบาท
    ซึ่งโครงการดังกล่าวคาดว่าจะเสร็จภายในปี 2547

2.2 ภาพรวมการประกอบธุรกิจของบริษัท บริษัทย่อย และบริษัทที่เกี่ยวข้อง

  บริษัทฯ มีบริษัทย่อย 1 แห่ง ได้แก่ บริษัทบางจากกรีนเนท จำกัด และมีบริษัทที่เกี่ยวข้องอีก 1
  แห่ง คือ บริษัท ขนส่งน้ำมันทางท่อ จำกัด ดังแสดงในแผนภูมิการถือหุ้นต่อไปนี้

บริษัทย่อย

 บริษัท บางจากกรีนเนท จำกัด

จัดตั้งขึ้นเพื่อประกอบธุรกิจเกี่ยวกับการบริหารกิจการสถานีบริการน้ำมันของบริษัท บางจากฯ
(มหาชน)และบริหารกิจการการจำหน่ายสินค้าอุปโภคบริโภคอื่นๆ ในร้านค้าเลมอนกรีน
และร้านใบจาก รวมทั้งจะเป็นผู้ดำเนินการให้บริการอื่นๆ
เพื่อรองรับการขยายตัวในด้านการค้าปลีกของบริษัทฯ ในอนาคต

บริษัทที่เกี่ยวข้อง

บริษัท ขนส่งน้ำมันทางท่อ จำกัด

จัดตั้งขึ้นเพื่อดำเนินกิจการบริหารการจัดส่งน้ำมันทางท่อ ซึ่งท่อขนส่งเป็นชนิดที่สามารถส่งน้ำมันได้
หลายชนิด (Multi Product Pipeline) โดยมีจุดเริ่มต้นของท่อที่โรงกลั่นน้ำมันบางจาก
เดินท่อเลียบแนวพื้นที่ทางรถไฟไปยังคลังน้ำมันที่สนามบินดอนเมือง
และต่อไปสิ้นสุดที่คลังน้ำมันของบริษัทที่อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

2.3 โครงสร้างรายได้

ในปี 2546 บริษัทฯ มีรายได้ 61,262 ล้านบาท เมื่อรวมรายได้ของบริษัทย่อย 1 แห่ง ที่บริษัทฯ
ถือหุ้นเกินกว่าร้อยละ 20 รวมเป็น 66,903 ล้านบาท รายได้ของบริษัทฯ และบริษัทย่อยในปี
2544-2546 จำแนกได้ดังนี้

[TABLE]

หมายเหตุ : 1/ ปัจจุบัน บริษัทได้จำหน่ายหุ้นในบริษัท บางจากกรีนไลน์ จำกัด ไปแล้ว

4.  แผนธุรกิจ

  ในช่วง 5 ปีข้างหน้า บริษัทฯ ได้วางแผนการดําเนินงานสําหรับธุรกิจโรงกลั่นและธุรกิจตลาด
  เพื่อให้การ
  ดําเนินกิจการมีความพร้อมและสามารถรองรับต่อปริมาณความต้องการที่เพิ่มขึ้น
  ตลอดจนเป็นการเพิ่มมูลค่าให้แก่กิจการดังนี้

1.  แผนธุรกิจโรงกลั่น

-   เพิ่มการใช้กำลังการผลิตจากระดับ 73,000 บาเรลต่อวันในปี 2545 เป็น 100,000
    บาเรลต่อวันภายในปี 2550 หลังจากนั้นจะทำการ Debottleneck
    หน่วยกลั่นบางหน่วยให้สามารถผลิตน้ำมันที่มีคุณภาพสูงขึ้นตามมาตรฐานคุณภาพน้ำมันที่รัฐกำหนดในอนาคต
    พร้อมกับเพิ่มการใช้กำลังการผลิตให้เต็มที่ในระดับ 120,000 บาเรลต่อวัน

-   ขยายความร่วมมือกับพันธมิตรในการเพิ่มรายได้และลดต้นทุน โดยการนำน้ำมันเตาจากโรงกลั่น
    บางจากไปกลั่นต่อที่หน่วยแตกโมเลกุล (Cracking Unit) ของโรงกลั่นอื่น
    และการร่วมขนส่งน้ำมันดิบจากตะวันออกกลาง (Co-Loading)
    ตลอดจนร่วมกับพันธมิตรหาแนวทางใหม่ๆ ในการเพิ่มรายได้และลดต้นทุนร่วมกัน

-   เพิ่มปริมาณการกลั่นน้ำมันดิบในประเทศจากแหล่งในอ่าวไทยซึ่งมีต้นทุนต่ำกว่าและมีคุณภาพเทียบเท่าน้ำมันดิบจากแหล่งตะวันออกไกล
    ทดแทนการนำเข้าน้ำมันดิบจากแหล่งตะวันออกไกล

2.  ธุรกิจการตลาด

-   เพิ่มผลตอบแทนในทรัพย์สินของสถานีบริการนํ้ามันที่บริษัทฯ ลงทุนเอง (COCO, CODO)
    ด้วยเงิน
    ลงทุนต่ำ โดยเน้นการปรับปรุงภาพลักษณ์สถานีบริการ การบริการ พัฒนาน้ำมันคุณภาพสะอาด
    มาตรฐานสูง และหาพันธมิตรที่มีความเชื่ยวชาญด้านร้านสะดวกซื้อมาดำเนินการแทน นอกจากนี้
    บริษัทฯ มีแผนที่จะเพิ่มจำนวนและพัฒนาปั๊มชุมชน (CO-OP)

-   พัฒนาธุรกิจบริการที่มีมูลค่าเพิ่มสูง เพื่อสร้างผลตอบแทนเพิ่มจากเครือข่ายสถานีบริการที่มีอยู่