3. การประกอบธุรกิจของแต่ละสายผลิตภัณฑ์

3.1 ลักษณะผลิตภัณฑ์หรือบริการ

3.1.1 ลักษณะผลิตภัณฑ์

  ผลิตภัณฑ์ของบริษัทฯแบ่งได้เป็น 4 ประเภท ดังนี้

  1) ประเภทผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิง ได้แก่

  1.1) ก๊าซหุงต้ม

  เป็นสารประกอบไฮโดรคาร์บอนพวกก๊าซโปรเพนและก๊าซบิวเทน
  บรรจุในถังเหล็กที่ภายใต้แรงดันสูงจะมีสภาพเป็นของเหลว
  ส่วนมากนำไปใช้ในงานหุงต้มในครัวเรือน และสามารถนำไปใช้ในงานอุตสาหกรรมต่างๆ เช่น
  งานอบสีตู้เย็น งานอบใบยาสูบ งานตัดแก้ว งานโลหะพวกเชื่อมบัดกรี และงานตัดแผ่นเหล็ก
  เป็นต้น นอกจากนี้ยังอาจใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับเครื่องยนต์เบนซินได้

  1.2) น้ำมันเบนซิน

  เป็นน้ำมันเชื้อเพลิงสำหรับเครื่องยนต์เบนซิน ประเภทของน้ำมันเบนซินอาจแบ่งโดยค่าอ๊อกเทน
  ซึ่งเป็นตัวเลขที่แสดงคุณสมบัติต้านทานการน๊อคของเครื่องยนต์
  ข้อกำหนดของรัฐได้กำหนดประเภทของน้ำมันเบนซินตามค่าอ๊อกเทน ได้แก่ อ๊อกเทน 95 อ๊อกเทน
  91 และอ๊อกเทน 87 โดยน้ำมันเบนซินของบริษัทฯมีชื่อทางการค้าคือ ไอโซกรีนสูตรไฮเปอร์คลีน
  (อ๊อกเทน 95) และ ซูเปอร์กรีน (อ๊อกเทน 91)
  ซึ่งน้ำมันทั้งสองชนิดเป็นน้ำมันเบนซินที่มีเนื้อน้ำมันสะอาดสำหรับเครื่องยนต์
  เพิ่มสารชะล้างที่ทำความสะอาด หัวฉีดและลิ้นไอดี ทั้งนี้น้ำมันไอโซกรีนยังผสมสาร Methyl
  Tertiary Butyl Ether (MTBE) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของเครื่องยนต์

  ตั้งแต่ปี 2544 บริษัทฯ ได้เริ่มโครงการจำหน่ายน้ำมันแก๊สโซฮอล์ ซึ่งเป็นน้ำมันเบนซิน
  ไร้สารตะกั่วผสมเอทานอล (เอทิลแอลกอฮอล์) ในสัดส่วนประมาณร้อยละ 10
  เพื่อทดแทนสาร MTBE น้ำมันแก๊สโซฮอล์สามารถใช้ได้กับเครื่องยนต์เบนซิน
  โดยไม่ต้องปรับแต่งเครื่องยนต์แต่อย่างใด
  ทั้งนี้การใช้แก๊สโซฮอล์จะก่อให้เกิดประโยชน์ต่อส่วนรวมในด้านต่างๆ เช่น
  การช่วยลดมลพิษทางอากาศ การประหยัดเงินตราต่างประเทศจากการนำเข้าน้ำมันเชื้อเพลิง
  การลดผลกระทบที่เกิดจากราคาน้ำมันแพง การยกระดับราคา พืชผลทางการเกษตร
  การกระจายการลงทุนและการจ้างงานสู่ชนบท เป็นต้น

  1.3) น้ำมันก๊าด

  น้ำมันก๊าดถูกใช้ในการจุดตะเกียงให้ความสว่างตามชนบทที่อยู่ห่างไกลและไม่มีไฟฟ้า
  นอกจากนี้ยังนิยมใช้ในงานอุตสาหกรรมบางชนิดที่ต้องการการเผาไหม้ของเชื้อเพลิงที่สะอาด เช่น
  อุตสาหกรรมกระเบื้องเคลือบเซรามิค เป็นต้น

  1.4) น้ำมันเชื้อเพลิงเครื่องบินไอพ่น

  น้ำมันเชื้อเพลิงที่ใช้สำหรับเครื่องยนต์ไอพ่นในเครื่องบินพาณิชย์ทั่วไป
  คุณภาพของน้ำมันเชื้อเพลิงเครื่องบินจะเข้มงวดกว่าคุณภาพน้ำมันสำหรับเครื่องยนต์ประเภทอื่น
  น้ำมันเชื้อเพลิงเครื่องบินจะต้องสะอาดปราศจากสิ่งปนเปื้อน ไม่แข็งตัวที่อุณหภูมิต่ำ
  จะต้องมีระดับความถ่วงจำเพาะและค่าความร้อนตามที่กำหนด สะอาดเมื่อลุกไหม้
  และต้องมีสภาพคงตัวอยู่ตลอดเมื่อเผาให้ร้อนขณะใช้งาน

  1.5) น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว

  ใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับเครื่องยนต์ดีเซลหมุนเร็ว ใช้กับยานยนต์ เช่น รถยนต์ รถบรรทุก
  เรือประมง เรือโดยสาร และรถแทรกเตอร์ ฯลฯ

  ปี 2545 บริษัทฯได้พัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ บางจาก เพาเวอร์ดี ดีเซลเกรดพิเศษ กำมะถัน 0.02%
  ต่ำกว่ามาตรฐานทั่วไป 1.5 เท่า และต่ำกว่าค่ามาตรฐานใหม่ซึ่งกำหนดค่าไว้ เท่ากับ 0.035%
  ที่จะกำหนดใช้ในวันที่ 1 มกราคม 2547 น้ำมันบางจาก เพาเวอร์ดีมี คุณสมบัติลดควันดำ
  ลดฝุ่นละออง เขม่า จำหน่ายในราคาเดียวกับน้ำมันดีเซลทั่วไป

  1.6) น้ำมันเตา

  เป็นผลิตภัณฑ์น้ำมันที่ได้จากส่วนที่มีจุดเดือดสูงของน้ำมันดิบ ใช้ประโยชน์มากในงาน อุตสาหกรรม
  การคมนาคมขนส่ง และใช้ในการผลิตกระแสไฟฟ้า

  ปี 2545 บริษัทฯได้พัฒนาน้ำมันเตาชนิดที่ 2 เพิ่มอีก 1 เกรด คือน้ำมันเตาเกรดพิเศษ
  กากคาร์บอนต่ำ เมื่อเผาไหม้จะมีกากคาร์บอนต่ำกว่าน้ำมันเตาชนิดที่ 2 ทั่วไปถึง ร้อยละ 50
  ซึ่งบริษัทฯได้พัฒนาขึ้นเป็นรายแรกและรายเดียวในประเทศ การมีกากคาร์บอนต่ำมาก
  เมื่อเผาไหม้จะเกิดเขม่าและก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์น้อย ช่วยลดมลภาวะทางอากาศ
  ตลอดจนช่วยให้อุปกรณ์สะอาด ลดการอุดตันในหม้อต้ม (Boiler) และยืดอายุของ
  เครื่องจักรและอุปกรณ์

  2) ประเภทผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่น
  เป็นผลิตภัณฑ์ที่ใช้เคลือบระหว่างผิวสัมผัสเพื่อลดความเสียดทานและการสึกหรอ
  นอกจากนี้ยังช่วยระบายความร้อน ถ่ายทอดกำลัง
  ทำความสะอาดคราบเขม่าและเศษโลหะที่เกิดจากการสึกหรอ โดยน้ำมันหล่อลื่นแบ่งออกเป็น 3
  ประเภท ได้แก่

  2.1) น้ำมันหล่อลื่นยานยนต์

  ประกอบด้วย GE SERIES สำหรับเครื่องยนต์เบนซิน D3 SERIES สำหรับเครื่องยนต์ดีเซล
  น้ำมันหล่อลื่น เครื่องยนต์สองจังหวะ น้ำมันเกียร์ น้ำมันเบรก ฯลฯ

  2.2) น้ำมันหล่อลื่นอุตสาหกรรม

  ประกอบด้วย น้ำมันเกียร์อุตสาหกรรม น้ำมันถ่ายเทความร้อน น้ำมันเทอร์ไบน์
  น้ำมันหล่อลื่นเรือเดินสมุทร น้ำมันเครื่องอัดอากาศ น้ำมันตัดกลึงโลหะ ฯลฯ

  2.3) จาระบี

  ประกอบด้วย จาระบีเอนกประสงค์ จาระบีงานหนักและทนความร้อนสูง รวมทั้งจาระบีที่
  ใช้ในงานอุตสาหกรรมอาหาร

  ผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่นของบริษัทฯ
  ได้พัฒนาให้มีคุณภาพและมาตรฐานตามที่กำหนดโดยสถาบันปิโตรเลียมแห่งสหรัฐอเมริกา (API)
  มาตรฐานยุโรปและผู้ผลิตยานยนต์ที่มี ชื่อเสียง โดยในปี 2545 บริษัทฯได้รับใบรับรองมาตรฐาน
  ISO 9001: 2000 ด้านการพัฒนาและจัดหาผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่นการจำหน่าย
  และการบริการคาร์แคร์ตาม มาตรฐานกรีน่าคาร์แคร์
  จากสำนักรับรองระบบคุณภาพสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประทศไทย
  กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

  3) ประเภทผลิตภัณฑ์ที่เป็นวัตถุดิบสำหรับโรงกลั่นน้ำมันปิโตรเลียมหรือโรงงานปิโตรเคมี ได้แก่

  3.1) น้ำมันเตาประเภท Straight Run (Long Residue)

  ใช้เป็นวัตถุดิบต่อเนื่องสำหรับกระบวนการผลิตของโรงกลั่นฯ ที่มีหน่วย Cracking
  (เป็นหน่วยเปลี่ยนวัตถุดิบบางส่วนให้เป็นน้ำมันใส)

  3.2) น้ำมันองค์ประกอบเรฟฟอร์มเมท

  ใช้เป็นวัตถุเพื่อนำเข้าสู่กระบวนการผลิตของโรงงานปิโตรเคมี เพื่อไปสกัดเป็นสาร
  อะโรมาติกส์ หรือผลิตเป็นน้ำมันเบนซิน

  3.3) น้ำมันองค์ประกอบไอโซเมอร์เรท

  ใช้เป็นวัตถุดิบสำหรับกระบวนการผลิตของโรงกลั่นน้ำมันปิโตรเลียม เพื่อผลิตเป็นน้ำมันเบนซิน

  4) ประเภทผลิตผลพลอยได้ ได้แก่

  สารกำมะถัน ซึ่งเป็นธาตุที่ปนอยู่ในเนื้อน้ำมันตามธรรมชาติ
  เมื่อแยกกำมะถันออกมาแล้วสามารถนำไปใช้ได้โดยตรงหลายอย่าง เช่น
  เป็นส่วนผสมในการผลิตกรดกำมะถัน ยางรถยนต์ ยาฆ่าแมลง ปุ๋ย ฟอกสี น้ำตาลทราย แชมพู
  และใช้ทำสารประกอบของกำมะถัน เป็นต้น

3.1.2 ปัจจัยที่มีผลกระทบต่อโอกาสหรือข้อจำกัด

  สำหรับลักษณะการประกอบธุรกิจของบริษัทฯ ซึ่งประกอบด้วย การกลั่น การค้าส่ง และค้าปลีก
  และการจำหน่ายผ่านสถานีบริการ สามารถแบ่งปัจจัยที่สำคัญที่จะมีผลกระทบต่อบริษัทฯในด้านต่างๆ
  ดังนี้

1)  ที่ตั้งของโรงกลั่นทำให้มีความได้เปรียบเชิงต้นทุน เนื่องจากสถานที่ตั้งของโรงกลั่นน้ำมัน
    บางจากอยู่ในกรุงเทพมหานคร ซึ่งถือว่าเป็นพื้นที่ที่บริโภคน้ำมันเป็นสัดส่วนถึงร้อยละ 50
    ของปริมาณการใช้น้ำมันทั่วประเทศ
    จึงทำให้บริษัทฯมีข้อได้เปรียบในการขนส่งน้ำมันสำเร็จรูปจากโรงกลั่นไปยังผู้บริโภค
    เมื่อเทียบกับผู้ประกอบการรายอื่นที่ส่วนใหญ่มีที่ตั้งโรงกลั่นอยู่แถบชายฝั่งทะเลด้านตะวันออก
    โดยบริษัทฯสามารถประหยัดค่าใช้จ่ายด้านการขนส่ง

2)  คุณภาพของผลิตภัณฑ์ โรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯเป็นโรงกลั่นประเภท Simple Refinery
    (Hydroskimming) ซึ่งมีกระบวนการกลั่นที่แยกน้ำมันดิบออกเป็นส่วนต่างๆตามค่าจุดเดือด
    นอกจากนี้ยังมีการติดตั้งหน่วยไอโซเมอร์ไรเซชั่น (Isomerization Unit)
    ซึ่งเป็นหน่วยผลิตเบนซินไร้สารตะกั่วที่มีคุณภาพ และกระบวนการกลั่นแบบตรง (Straight
    Run) ตลอดจนการควบคุมกระบวนการผลิตด้วยระบบคอมพิวเตอร์ Distributed Control
    System: DCS ทำหน้าที่ควบคุมการทำงานของอุปกรณ์และเครื่องจักรทุกส่วนภายในโรงกลั่น
    ซึ่งเทคโนโลยีดังกล่าวทำให้บริษัทฯสามารถผลิตผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพสูง
    โดยเนื้อน้ำมันมีคุณสมบัติที่สะอาด จุดติดไฟได้เร็ว เผาไหม้รวดเร็ว สมบูรณ์
    และลดการเกิดยางเหนียว ซึ่งจะช่วยเพิ่มอายุการใช้งานของระบบเครื่องยนต์หรือเครื่องจักร
    การให้ความสำคัญในการพัฒนาน้ำมันสะอาดของบริษัทฯ
    มีส่วนสำคัญที่ทำให้บริษัทฯประสบความสำเร็จด้านการตลาดอย่างมากในช่วงที่ผ่านมา เช่น
    น้ำมันบางจาก เพาเวอร์ดี ที่บริษัทฯเริ่มจำหน่ายในกรุงเทพมหานครและปริมณฑลในช่วงปลาย
    ปี 2545
    ปัจจุบันบริษัทฯมีส่วนแบ่งทางการตลาดสำหรับน้ำมันดีเซลผ่านการจำหน่ายทางสถานีบริการ
    คิดเป็น ร้อยละ 11.3 หรือเป็นอันดับที่ 4 ของตลาด

3)  การกระจายเครือข่ายสถานีบริการน้ำมัน เป็นผลมาจากการขยายตัวของสถานีบริการชุมชน ซึ่ง
    ณ สิ้นปี 2546 มีจำนวน 534 แห่ง หรือเพิ่มขึ้นร้อยละ 9.4 กระจายอยู่ 69 จังหวัด
    ทั่วประเทศ โดยสถานีบริการน้ำมันประเภทดังกล่าว
    บริษัทฯเป็นผู้ให้สิทธิในการดำเนินกิจการภายใต้เครื่องหมาย “บางจาก”
    การขยายตัวของสถานีบริการดังกล่าวถือเป็นการขยาย เครือข่ายที่ใช้เงินลงทุนน้อยที่สุด
    แต่ให้ผลตอบแทนสูงสุดเมื่อเทียบกับสถานีบริการน้ำมันประเภทอื่น

4)  ความยืดหยุ่นของกระบวนการกลั่น โดยที่โรงกลั่นน้ำมันบางจากไม่มีหน่วยแตกตัวโมเลกุล หรือ
    Cracking Unit เพื่อปรับลดสัดส่วนน้ำมันเตา ดังนั้นจึงเป็นข้อจำกัดอย่างหนึ่ง
    เนื่องจากไม่สามารถเลือกน้ำมันดิบที่มีสัดส่วนน้ำมันเตาสูงได้ เมื่อเทียบกับโรงกลั่นประเภท
    Conversion หรือ Cracking ที่มีความยืดหยุ่นมากกว่า อย่างไรก็ดีบริษัทฯ
    ได้มีการจัดการข้อจำกัดดังกล่าว
    โดยการนำน้ำมันเตาที่กลั่นได้ไปกลั่นต่อที่โรงกลั่นพันธมิตรที่มีกำลังกลั่นของหน่วยดังกล่าวมากเกินความต้องการ
    และแบ่งผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นตามเงื่อนไขที่ตกลงกันไว้

5)  บริษัทฯ เน้นการทำการตลาดภายในประเทศเป็นหลัก
    และจำกัดการขยายตลาดต่างประเทศเฉพาะส่วนที่มีกำไรสูง ซึ่งอาจเป็นข้อจำกัดอย่างหนึ่ง
    เนื่องจากอุปสงค์น้ำมันภายในประเทศ แปรผันโดยตรงต่อการขยายตัวของเศรษฐกิจ
    โดยสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติประมาณการว่าเศรษฐกิจในปี
    2547 จะขยายตัวร้อยละ 7 - 8 อย่างต่อเนื่องจากปี 2546 ที่ขยายตัวร้อยละ 6.7
    ซึ่งส่งผลต่อการขยายตัวของอุปสงค์น้ำมันในที่สุด

6)  จากการที่บริษัทฯ มีภาระหนี้ระยะสั้นและระยะกลางที่ถึงกำหนดชำระกระจุกตัวเป็นอย่างมาก
    ซึ่งไม่สอดคล้องกับกระแสเงินสดจากการดำเนินงานของบริษัทฯ
    โดยเงินกู้ยืมระยะสั้นและเงินกู้ยืมระยะยาวที่ถึงกำหนดชำระภายในหนึ่งปีเฉลี่ยของปี 2545
    และครึ่งปีแรกของปี 2546 อยู่ที่ประมาณ 9,700 ถึง 13,000 ล้านบาท
    ในขณะที่กระแสเงินสดจากการดำเนินงานในช่วงเวลาดังกล่าวไม่พอเพียงต่อการชำระคืนเงินกู้และทำให้เกิดปัญหาการขาดสภาพคล่องทางการเงิน
    อย่างไรก็ตาม จากการดำเนินการปรับโครงสร้างทางการเงินตามมติของคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่
    8 กรกฎาคม 2546 ซึ่งประกอบไปด้วย
    การจัดหาวงเงินกู้ใหม่และเพิ่มทุนเพื่อนำไปชำระคืนหนี้เดิมซึ่งบริษัทฯ
    ได้ดำเนินการเสร็จเรียบร้อยแล้ว
    ส่งผลให้โครงสร้างหนี้และโครงสร้างเงินทุนใหม่สอดคล้องกับกระแสเงินสดจากการดำเนินงาน
    โดยบริษัทฯ มีต้นทุนทางการเงินที่ถูกลง และมีฐานะทางการเงินที่แข็งแกร่งขึ้น
    ซึ่งทำให้ปัญหาการขาดสภาพคล่องทางการเงินดังที่ได้กล่าวมาแล้วหมดไป

7)  การขยายตัวของภาคอุตสาหกรรมยานยนต์ จากการที่มีสภาวะเศรษฐกิจที่มีอัตราดอกเบี้ยต่ำ
    และการแข่งขันทางการตลาดของบริษัทรถยนต์ต่างๆ
    ในแง่ของเงื่อนไขพิเศษทางการเงินที่เป็นปัจจัยที่กระตุ้นการตัดสินใจของผู้บริโภค
    ส่งผลให้ยอดจำหน่ายรถยนต์รวมในปี 2546 มียอดจำหน่ายรถยนต์ (เดือนมกราคม –
    กันยายน) จำนวน 533,176 คัน หรือขยายตัว ร้อยละ 31
    ซึ่งการเติบโตของยอดจำหน่ายรถยนต์นี้ถือว่าเป็นปัจจัยบวกที่ส่งผลให้ปริมาณการใช้น้ำมันเพิ่มขึ้น

8)  โดยทั่วไป ผู้ประกอบการจะเติมสาร MTBE
    ลงในน้ำมันเบนซินเพื่อช่วยลดปริมาณก๊าซคาร์บอนมอนนอกไซด์ที่ออกมาจากท่อไอเสียของรถยนต์
    และช่วยเพิ่มค่าออกเทนของน้ำมันแทนสารตะกั่ว
    แต่เนื่องจากมีการตรวจพบว่าสารดังกล่าวยังไม่มีวิธีกำจัดที่เหมาะสมหากรั่วไหลและปนเปื้อนกับสิ่งแวดล้อม
    ดังนั้นภาครัฐจึงมีนโยบายที่จะยกเลิกการใช้สาร MTBE
    และพัฒนาและส่งเสริมการนำเอทานอลมาใช้ทดแทน ซึ่ง ณ ปัจจุบันมีผู้ค้าน้ำมันเพียงสองราย
    ได้แก่ บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) และ บริษัท บางจากฯ (มหาชน)
    ที่จำหน่ายน้ำมันแก๊สโซฮอล์ และหากภาครัฐยกเลิกการใช้สารดังกล่าว บริษัทฯ
    ถือเป็นผู้ประกอบการรายหนึ่งที่มีศักยภาพในการพัฒนา
    และผลิตน้ำมันแก๊สโซฮอล์เพื่อจำหน่ายเชิงพาณิชย์โดยทันที

9)  ถึงแม้ว่าภาวะเศรษฐกิจภายในประเทศจะเริ่มฟื้นตัวขึ้น
    แต่เนื่องจากปริมาณการผลิตยังคงสูงกว่าปริมาณการบริโภคภายในประเทศ
    จึงทำให้ภาวะการแข่งขันยังคงสูงอยู่ทั้งตลาดค้าส่งและตลาดค้าปลีก
    โดยในช่วงที่ผ่านมาผู้ค้าแต่ละรายพัฒนาและออกผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ เป็นจำนวนมาก
    ตลอดจนการวางแผนการตลาด เช่น แผนการส่งเสริมการขาย
    การก่อสร้างร้านสะดวกซื้อภายในสถานีบริการน้ำมัน หรือการให้ส่วนลด เป็นต้น
    ทั้งนี้เพื่อเพิ่มปริมาณการขาย
    อย่างไรก็ตามแผนการตลาดดังกล่าวจำเป็นต้องใช้เงินลงทุนเพิ่มเติม ซึ่งบริษัทฯ
    ได้พิจารณาจัดสรรงบประมาณเพื่อการนี้
    โดยยึดหลักแผนกลยุทธ์ที่จะปรับปรุงและพัฒนาสถานีบริการที่เปิดดำเนินการอยู่ในปัจจุบันให้สามารถจำหน่ายได้เต็มศักยภาพมากกว่าที่จะขยายจำนวนสถานีบริการออกไป

10) จากการที่ภาครัฐมีโครงการใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงเพื่อทดแทนการใช้น้ำมันเตา
    โดยการสร้างโครงการระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติรอบกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ซึ่งมี
    อัตราการส่งก๊าซธรรมชาติสูงสุด 400 ล้านลูกบาศ์กฟุตต่อวัน โดยคาดว่าจะเสร็จในปี
    ซึ่งหากโครงการดังกล่าวเปิดดำเนินการอาจมีผลกระทบต่อปริมาณการจำหน่ายน้ำมันเตาของบริษัทฯ
    อย่างไรก็ตาม
    เนื่องจากความต้องการของอุตสาหกรรมที่ยังเติบโตระหว่างที่โครงการดังกล่าวยังไม่แล้วเสร็จ
    ทำให้บริษัทฯมีโอกาสในการขยายตลาดน้ำมันเตาสำหรับลูกค้าประเภทอุตสาหกรรมในช่วงปี
    2547 - 2548 โดยเฉพาะกลุ่มลูกค้าอุตสาหกรรมขนาดเล็กถึงขนาดกลางให้เพิ่มขึ้น
    เนื่องจากการลงทุนปรับเปลี่ยนเครื่องจักรให้ใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิงทดแทนต้องใช้เงินลงทุนและอาจเป็นข้อจํากัดต่อการลงทุนของกลุ่มลูกค้าดังกล่าว
    และรวมถึงการส่งนํ้ามันเตาเพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมผลิตนํ้ามันหล่อลื่น นอกจากนี้
    การส่งน้ำมันเตาไปเข้าหน่วย Cracking ของบริษัท ไทยออยล์ จำกัด
    ซึ่งเป็นผลมาจากบันทึกข้อตกลงระหว่าง บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) บริษัท ไทยออยล์
    จำกัด และบริษัท บางจากฯ (มหาชน) ทําให้บริษัทฯ ได้ผลผลิตที่มีมูลค่าสูงขึ้นอีกทางหนึ่ง
    นอกจากนี้ความต้องการน้ำมันเตาในภาคการผลิตไฟฟ้ามีแนวโน้มสูงขึ้นเช่นกัน
    เนื่องจากโครงการก่อสร้างโรงไฟฟ้าแห่งใหม่ถูกเลื่อนกำหนดออกไป
    ทำให้การไฟฟ้าฝ่ายผลิตเพิ่มปริมาณการใช้น้ำมันเตาเพื่อใช้ผลิตไฟฟ้า จากเดิม 700
    ล้านลิตรต่อปี ไปเป็น 1,100 – 2,300 ล้านลิตรต่อปี (ระหว่างปี 2547-2549)

3.2 การตลาดและภาวะการแข่งขัน

3.2.1 กลยุทธ์การแข่งขัน

  ในปี 2546 เศรษฐกิจไทยขยายตัวร้อยละ 6.7 โดยมีอัตราการขยายตัวที่เพิ่มขึ้นเมื่อเทียบกับปี
  2545 ที่ขยายตัวร้อยละ 5.4
  ซึ่งแสดงถึงการขยายตัวของเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่องส่งผลให้ความต้องการใช้น้ำมันในประเทศเพิ่มขึ้นจาก
  644 พันบาเรลต่อวัน ไปเป็น 679 พันบาเรลต่อวัน หรือเพิ่มขึ้นร้อยละ 5.3
  ซึ่งเติบโตตามอัตราการขยายตัวของเศรษฐกิจ สำหรับกลยุทธ์การแข่งขันของบริษัทฯ ในปี 2546
  เป็นดังนี้

  1. ทางด้านธุรกิจการตลาด แบ่งเป็น 2 ส่วน คือ ตลาดค้าปลีกผ่านสถานีบริการ
  และตลาดอุตสาหกรรม สำหรับตลาดค้าปลีกผ่านสถานีบริการบริษัทฯยังคงมีการแข่งขันสูง
  เนื่องจากปริมาณการผลิต
  ยังคงเกินความต้องการใช้ในประเทศมาก และผู้ค้ารายใหญ่มีการปรับปรุงสถานีบริการและ
  ร้านสะดวกซื้อเพื่อเพิ่มส่วนแบ่งการตลาดเพิ่มขึ้น สำหรับตลาดอุตสาหกรรมยังคงมีการแข่งขัน
  ด้านราคา เนื่องจากปริมาณการผลิตยังคงเกินความต้องการใช้ในประเทศ รวมถึงโรงงาน
  อุตสาหกรรมมีการรวมตัวกันเพื่อสร้างอำนาจต่อรอง

  2. ด้านธุรกิจโรงกลั่น ยังคงมีการแข่งขันทางด้านราคา
  เนื่องจากโรงกลั่นในประเทศยังคงมีกำลังการผลิตเกินความต้องการ
  อย่างไรก็ตามค่าการกลั่นมีแนวโน้มปรับตัวเพิ่มขึ้นเนื่องจากสภาวะเศรษฐกิจในภูมิภาคมีการฟื้นตัว
  และบริษัทฯ ได้มีความร่วมมือกับพันธมิตรเพื่อเพิ่มรายได้

  สำหรับในปี 2547 คาดว่าเศรษฐกิจจะขยายตัวได้ดีต่อเนื่องจากปี 2546
  จากปัจจัยสนับสนุนที่สำคัญได้แก่ การเติบโตของเศรษฐกิจโลก
  การขยายตัวของการบริโภคภายในประเทศซึ่งเกิดจากความ เชื่อมั่นของผู้บริโภค
  การลงทุนของภาคธุรกิจที่ขยายตัวเร็วขึ้น มาตรการของภาครัฐในการขยายไปต่างประเทศ เช่น
  ลาว เขมร พม่า และการเป็นศูนย์กลางพลังงานในภูมิภาค
  ตลอดจนภาวะดอกเบี้ยต่ำต่อเนื่องและประมาณอัตราเงินเฟ้อเท่ากับ 2.4
  เพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อยจากปีก่อนหน้า ทั้งนี้คาดว่าในปี 2547 เศรษฐกิจจะขยายตัวอยู่ในช่วงร้อยละ
  7-8 เป็นผลให้ความต้องการใช้น้ำมัน โดยรวมจะสูงขึ้น

  ดังนั้นในปี 2547 บริษัทฯ มีกลยุทธ์ ดังนี้

  1. ธุรกิจโรงกลั่นน้ำมัน : พัฒนาผลิตภัณฑ์สะอาดเพื่อสิ่งแวดล้อมและชุมชนอย่างต่อเนื่อง
  สนับสนุนโครงการจำหน่ายน้ำมันแก๊สโซฮอล์
  ตลอดจนยังคงร่วมมือกับพันธมิตรทางธุรกิจเพื่อสร้างผลประโยชน์สูงสุดแก่กิจการกับโรงกลั่นน้ำมันอื่นๆ
  (Logistic Co-Operation) ในการลด ต้นทุนค่าใช้จ่าย การสร้างมูลค่าเพิ่มของผลิตภัณฑ์
  ลดข้อจำกัดในการผลิตและการตลาด เพื่อเพิ่มรายได้ของทั้งสองฝ่าย

  2. ธุรกิจการตลาด : เพิ่มปริมาณการจำหน่ายน้ำมันโดยเพิ่มในตลาดลูกค้าสถานีบริการ
  กิจการอุตสาหกรรมและผู้ใช้ตรง และขยายเครือข่ายปั๊มชุมชน
  ซึ่งเป็นการขยายช่องทางการจำหน่ายน้ำมันของบริษัทฯ ให้กว้างขึ้น
  นอกจากนั้นบริษัทยังคงสนับสนุนการใช้สินค้าชุมชนเป็นสินค้าส่งเสริมการขายตลอดปี
  และยังคงเน้นการเข้าไปร่วมปลุกจิตสำนึกและรณรงค์การใช้สินค้าและบริการไทย
  สร้างความเชื่อมั่นในคุณภาพน้ำมัน ปรับปรุงคุณภาพการให้บริการ
  ปรับปรุงภาพลักษณ์สถานีบริการน้ำมันให้ทันสมัย
  รวมถึงการบริการที่สร้างความพึงพอใจต่อลูกค้ามากขึ้น อีกทั้งได้มีการขยายสาขาร้านค้าเพื่อชุมชน
  “ใบจาก” เพิ่มขึ้น

  สำหรับนโยบายการตั้งราคาของบริษัท อย่างไรก็ตามในปีที่ผ่านมา
  บริษัทฯมีแผนเชิงรุกโดยเน้นการขายผ่านตลาดค้าปลีกและลดการขายผ่านตลาดค้าส่ง
  โดยมีโครงการสนับสนุนต่างๆ ได้แก่ เหนื่อยนัก พักนวด, พักรถ พักคน, แนะถิ่น กินเที่ยว และ
  แนะเที่ยว OTOP เป็นต้น บริษัทฯได้กำหนดนโยบายราคาขายให้ลูกค้าประเภทต่างๆ
  โดยแข่งขันกับราคาจำหน่ายในตลาดเป็นสำคัญ
  อย่างไรก็ดีเพื่อให้ได้ราคาที่เหมาะสมและเป็นธรรมต่อผู้บริโภคบริษัทฯพยายามที่จะปรับราคาขาย
  น้ำมันให้สอดคล้องกับราคาน้ำมันในตลาดโลกที่มีการเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ โดยในปี 2546
  ตลาดค้าปลีกผ่านสถานีบริการของบริษัทฯได้ขยายตัวเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 11.3

3.2.2 ภาวะอุตสาหกรรมและการแข่งขัน

  อุตสาหกรรมการกลั่นน้ำมัน

  อุตสาหกรรมการกลั่นน้ำมันเป็นอุตสาหกรรมที่มีการแข่งขันในระดับภูมิภาค ในขณะที่อุตสาหกรรม
  ที่ผลิตน้ำมันดิบจะมีการแข่งขันในระดับโลก
  ทั้งนี้เนื่องจากการค้าน้ำมันสำเร็จรูปจะถูกจำกัดด้วยความได้เปรียบเสียเปรียบทางด้านการขนส่งจากที่ตั้งของโรงกลั่นแต่ละแห่ง
  ซึ่งมักจะถูกสร้างให้กระจายอยู่ในพื้นที่ที่มีความต้องการในทุกภูมิภาค
  ในขณะที่การแข่งขันในอุตสาหกรรมน้ำมันดิบขึ้นกับคุณภาพของน้ำมันดิบ และแหล่งน้ำมันดิบ
  ซึ่งมีจำกัดตามสภาพทางภูมิศาสตร์

  โรงกลั่นสามารถแบ่งเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆได้แก่

1.  Simple Refinery (Hydroskimming) คือ โรงกลั่นที่มีกระบวนการกลั่นแบบ
    Distillation ที่ทำการแยกองค์ประกอบในน้ำมันดิบออกเป็นน้ำมันชนิดเบา หรือน้ำมันเบนซิน
    น้ำมันชนิดหนักปานกลาง หรือน้ำมันสำหรับเครื่องบินและน้ำมันดีเซล และน้ำมันชนิดหนัก
    หรือน้ำมันเตา ในอัตราส่วนตาม ธรรมชาติของน้ำมันดิบแต่ละชนิด

2.  Complex Refinery (Conversion Cracking, Total Conversion) คือ โรงกลั่นที่มี
    Downstream Units ซึ่งเป็นกระบวนการผลิตที่เพิ่มเติมจากกระบวนการกลั่นน้ำมันแบบ
    Distillation
    ที่สามารถแปลงสภาพน้ำมันชนิดหนักบางส่วนให้เป็นน้ำมันชนิดที่เบาขึ้นซึ่งมีมูลค่าสูงกว่าได้
    อย่างไรก็ตามโรงกลั่นประเภทนี้มีค่าใช้จ่ายในการลงทุนเพิ่มขึ้นในการติดตั้ง Downstream
    Units และค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานสูงกว่าเมื่อเทียบกับโรงกลั่นแบบ Simple Refinery

ตารางเปรียบเทียบค่าการกลั่นในแต่ละประเภท

+-----------------------------+------------+-------------+-----------+
| อัตราผลผลิตจากน้ำมันดิบ          | Hyd        | Conversion  | Total     |
|                             | roskimming | (Cracking)  | C         |
| Arab Light                  |            |             | onversion |
+-----------------------------+------------+-------------+-----------+
| ก๊าซปิโตรเลียมเหลว             | 2.1%       | 6.6%        | 1.9%      |
|                             |            |             |           |
| แนปทา                       | 4.5%       | 5.8%        | 0.0%      |
|                             |            |             |           |
| น้ำมันเบนซิน                   | 12.1%      | 24.6%       | 38.7%     |
|                             |            |             |           |
| น้ำมันก๊าด/ น้ำมันเครื่องบิน        | 13.0%      | 19.0%       | 14.1%     |
|                             |            |             |           |
| Gas Oil                     | 25.7%      | 20.9%       | 37.4%     |
|                             |            |             |           |
| น้ำมันเตา                     | 40.6%      | 22.1%       | 6.2%      |
+-----------------------------+------------+-------------+-----------+
| รวม                         | 98.0%      | 99.0%       | 98.3%     |
+-----------------------------+------------+-------------+-----------+
| การลงทุน (ล้านเหรียญสหรัฐ)      | 800        | 1,300       | 2,000     |
|                             |            |             |           |
| ค่าใช้จ่ายดำเนินการ             | 0.38       | 0.80        | 1.30      |
| (เหรียญสหรัฐ/บาเรล)           |            |             |           |
+-----------------------------+------------+-------------+-----------+

ที่มา : สถาบันปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย

หมายเหตุ : โรงกลั่นบางจากสามารถผลิตน้ำมันเตาในสัดส่วนที่ต่ำกว่าตารางข้างต้น (ต่ำกว่า
35%) จากการปรับชนิดน้ำมันดิบให้มีสัดส่วนน้ำมันเตาที่ลดลง ส่งผลทำให้มีค่าการกลั่นเพิ่มขึ้น

โดยที่ Conversion หมายถึง Complex Refinery ที่มีการกลั่น 2
ขั้นตอนในการแปลงน้ำมันเตาให้เป็น น้ำมันที่เบาขึ้น ซึ่งประกอบด้วย (1)
ขั้นตอนการแยกน้ำมันเตาออกจาก Distillation Unit
เพื่อแยกน้ำมันเตาที่มีองค์ประกอบของน้ำมันเบาในสัดส่วนที่มากออก และ (2)
ขั้นตอนการแปลงน้ำมันเตาที่ออกจากขั้นตอนที่ (1) เพื่อให้เป็นน้ำมันที่ เบาขึ้น

ส่วน Total Conversion หมายถึง Complex Refinery ที่สามารถนำน้ำมันเตาที่ออกจาก
Distillation Unit มาแปลงให้เป็นน้ำมันที่เบาขึ้น
โดยไม่ต้องผ่านขั้นตอนการแยกน้ำมันเตาก่อนเช่นเดียวกับแบบ Conversion

โดยปกติ โรงกลั่นประเภท Simple Refinery หรือ โรงกลั่นประเภท Complex Refinery
จะให้อัตราผลผลิตของผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่แตกต่างกัน
ซึ่งปัจจัยในการกำหนดอัตราผลผลิตที่เหมาะสมต่อความต้องการของ ผู้บริโภค ประกอบด้วย

(1) ชนิดของผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่ต้องการ เช่น เบนซิน ดีเซล และน้ำมันเตา

(2) คุณสมบัติของน้ำมันดิบ ที่ใช้ในการกลั่น เช่น Sweet, Sour, Light, Heavy

(3) คุณสมบัติของน้ำมันสำเร็จรูปที่ต้องการ เช่น ค่ากำมะถันต่ำ สูง

ภาวะอุปสงค์และอุปทานของธุรกิจโรงกลั่น 

ในปี 2546 ในประเทศไทยมีโรงกลั่น 7 แห่ง มีกำลังการกลั่นรวมกัน 967 พันบาเรล/วัน
และมีการใช้กำลังการผลิต 844 พันบาเรล/วัน คิดเป็นอัตราการใช้กำลังการกลั่นร้อยละ 87
ของกำลังการกลั่นรวม ซึ่งสามารถผลิตน้ำมันสำเร็จรูป ก๊าซปิโตรเลียมเหลว Bitumen
และแนปทาได้รวม 785 พันบาเรล/วัน ขณะที่มีปริมาณความต้องการในประเทศ 679 พันบาเรล/วัน

ตารางแสดงกำลังการกลั่นและการใช้กำลังการกลั่นของโรงกลั่นในประเทศ

+--------------+-------------+-------------+-------------+------------+
| โรงกลั่น       | ช           | กำลังการกลั่น  | การใ        | อัตราการใช  |
|              | นิดของโรงกลั่น |             | ช้กำลังการกลั่น | ้กำลังการกลั่น |
|              |             | (           | (           | (ร้อยละ)    |
|              |             | พันบาเรล/วัน) | พันบาเรล/วัน) |            |
+--------------+-------------+-------------+-------------+------------+
| 1.  ไทยออยล์  | Complex     | 210         | 225         | 107        |
|              |             |             |             |            |
| 2.  ทีพีไอ     | Complex     | 150         | 127         | 85         |
|              |             |             |             |            |
| 3.  เอสโซ่    | Complex     | 165         | 137         | 83         |
|              |             |             |             |            |
| 4.  สตาร์     | Complex     | 160         | 135         | 85         |
|              |             |             |             |            |
| 5.  ระยอง    | Complex     | 145         | 135         | 93         |
|              |             |             |             |            |
| 6.  บางจาก   | Simple      | 120         | 74          | 62         |
|              |             |             |             |            |
| 7.  Rayong   | Simple      | 17          | 11          | 65         |
|     Purifier |             |             |             |            |
+--------------+-------------+-------------+-------------+------------+
| รวม          |             | 967         | 844         | 87         |
+--------------+-------------+-------------+-------------+------------+

ที่มา : บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน)

ด้านอุปสงค์น้ำมันในประเทศ มีอุปสงค์แบ่งตามสัดส่วน คือ น้ำมันดีเซลร้อยละ 44.6 น้ำมันเบนซิน
ร้อยละ 19.4 น้ำมันเตาร้อยละ 12.7 ก๊าซปิโตรเลียมเหลวร้อยละ 12 และน้ำมันเครื่องบินร้อยละ
9.6 โดยร้อยละ 50 เป็นการบริโภคในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล
โดยสำนักงานนโยบายและแผนพลังงานประมาณการแนวโน้มความต้องการผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมโดยรวมระหว่างปี
2546 – 2556 จะมีอัตราการเติบโตเฉลี่ยร้อยละ 5.6
ซึ่งจะทำให้อุปสงค์และอุปทานโดยรวมเข้าสู่สภาวะสมดุลประมาณปี 2550

สำหรับการเคลื่อนไหวของค่าการกลั่นซึ่งถือว่าเป็นรายได้ของผู้ผลิตหรือโรงกลั่น โดยพิจารณาจาก
ผลต่างระหว่างราคา ณ โรงกลั่นเฉลี่ยทุกผลิตภัณฑ์ตามปริมาณการผลิตกับต้นทุนราคาน้ำมันดิบ
ค่าการกลั่นดังกล่าวเป็นค่าการกลั่นโดยรวม
ส่วนค่าการกลั่นแยกตามผลิตภัณฑ์น้ำมันจะพิจารณาจากค่าการกลั่นรวมที่แยกออกมาเป็น
ค่าการกลั่นของแต่ละผลิตภัณฑ์ตามสัดส่วนของปริมาณการผลิตและราคา ณ
โรงกลั่นของผลิตภัณฑ์น้ำมันในช่วงนั้นๆ (ตารางแสดงค่าการกลั่นและค่าการตลาด)

ในปี 2542 เกิดภาวะน้ำมันล้นตลาดในเอเซีย ส่งผลกระทบต่อธุรกิจการกลั่นของไทย
ค่าการกลั่นตกต่ำเฉลี่ยอยู่ที่ 0.388 บาท/ลิตร อย่างไรก็ตามในปี 2543
ค่าการกลั่นปรับตัวสูงขึ้นเนื่องจากราคาน้ำมันสำเร็จรูปปรับตัวลดลงน้อยกว่าการปรับตัวลดลงของราคาน้ำมันดิบทำให้ค่าการกลั่นปรับตัวสูงขึ้นเฉลี่ยอยู่ที่
0.9994 บาท/ลิตร

ในปี 2544 และ 2545 ค่าการกลั่นปรับตัวลดลงเนื่องจากมีการแข่งขันสูงในภูมิภาค
และกำลังการกลั่นเกินความต้องการของตลาด เนื่องจากความต้องการใช้น้ำมันลดลง
ประกอบกับการไหลเวียนของ น้ำมันในภูมิภาคที่เป็นไปอย่างเสรี
ทำให้โรงกลั่นต่อเผชิญกับการแข่งขันค่อนข้างสูง โดยค่าการกลั่นในปี 2544 เท่ากับ 0.5449
บาท/ลิตร และในปี 2545 เท่ากับ 0.4709 บาท/ลิตร ตามลำดับ สำหรับในปี 2546
เศรษฐกิจขยายตัวร้อยละ 6.7 ทำให้อุปสงค์ของการใช้น้ำมันเพิ่มขึ้น ทำให้ค่าการกลั่นเฉลี่ยใน 9
เดือนแรกของปีปรับตัวเพิ่มขึ้นมาอยู่ที่ระดับ 0.772 บาท/ลิตร

ธุรกิจตลาดค้าปลีก

สำหรับตลาดค้าปลีกในปี 2546 พบว่ามีการแข่งขันสูงมาก โดยเฉพาะกลยุทธ์การส่งเสริมการตลาด
คุณภาพน้ำมันและอื่นๆ ซึ่งบริษัทฯก็มีการปรับกลยุทธ์การตลาดเช่นกัน
ทั้งในด้านภาพลักษณ์ของสถานีบริการและ ร้านค้าสะดวกซื้อให้ทันสมัย
รวมถึงมีโครงการโดยมีโครงการสนับสนุนต่างๆ ได้แก่ เหนื่อยนัก พักนวด, พักรถ พักคน, แนะถิ่น
กินเที่ยว และ แนะเที่ยว OTOP เป็นต้น สำหรับคู่แข่งของบริษัทฯในธุรกิจค้าปลีกก็ได้ใช้
กลยุทธ์การส่งเสริมการตลาดเช่นกัน เช่น Jet ได้ร่วมมือกับ Tops Supermarket
ในการขายสินค้าประเภทอาหาร
เชลล์ได้ลงทุนเปิดร้านสะดวกซื้อขนาดใหญ่ควบคู่ไปกับการเปิดสถานีบริการริมทางหลวงแห่งใหม่
เอสโซ่ร่วมมือกับเทสโก้โลตัส และบริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) ร่วมมือกับเซเว่น อีเลฟเว่น
นอกจากนี้เกือบทุกสถานีบริการได้มีการเพิ่มร้านกาแฟ เพื่อเป็นการดึงดูดลูกค้าอีกด้วย
ประกอบกับในปี 2546 นี้มีสภาวะสงครามอิรัก
จึงส่งผลให้ค่าการตลาดเฉลี่ยปรับตัวลดลงจากเดิมเท่ากับ 1.38 บาท/ลิตรในปี 2545
มาอยู่ในระดับ 1.04 บาท/ลิตร ในปี 2546

ตารางค่าการตลาดและค่าการกลั่นเฉลี่ยทั้งประเทศ ปี 2542 – 2546

หน่วย : บาท/ลิตร

+-------------+-----------------------------+-------------------------+
| ช่วงเวลา (ปี) | ค่าการกลั่น                    | ค่าการตลาด               |
+-------------+-----------------------------+-------------------------+
| 2542        | 0.3880                      | 0.8442                  |
|             |                             |                         |
| 2543        | 0.9994                      | 0.8205                  |
|             |                             |                         |
| 2544        | 0.5449                      | 1.3217                  |
|             |                             |                         |
| 2545        | 0.4709                      | 1.3776                  |
|             |                             |                         |
| 2546 (9     | 0.7720                      | 1.0448                  |
| เดือน)       |                             |                         |
+-------------+-----------------------------+-------------------------+

ที่มา : วารสารนโยบายพลังงาน ฉบับที่ 61 สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.)

3.2.3 การจัดจำหน่ายและช่องทางการจัดจำหน่าย

1)  การจัดจำหน่ายผ่านสถานีบริการ กิจการอุตสาหกรรม การจำหน่ายให้ผู้ใช้โดยตรง และ
    การจำหน่ายให้กับหน่วยงานราชการและรัฐวิสาหกิจ

    1.  การจำหน่ายผ่านสถานีบริการ เป็นการจำหน่ายให้แก่ผู้ใช้น้ำมันเชื้อเพลิงทั่วไป
        ผ่านสถานีบริการน้ำมันของบริษัทฯซึ่งมีกระจายอยู่ทั่วประเทศ
        ซึ่งรวมทั้งปั๊มสหกรณ์ซึ่งจำหน่ายให้กับบรรดาสมาชิกด้วย น้ำมันทั้งหมดจัดส่งโดยทางรถยนต์

    2.  การจำหน่ายให้กิจการอุตสาหกรรม ได้แก่
        กิจการประเภทโรงงานอุตสาหกรรมและกิจการต่างๆ
        ซึ่งใช้น้ำมันเป็นเชื้อเพลิงสำหรับให้ความร้อนและพลังงานในการผลิตสินค้าและบริการต่างๆ
        เช่น อุตสาหกรรมอาหาร อุตสาหกรรมสิ่งทอ อุตสาหกรรมกระดาษ อุตสาหกรรมเคมี
        อุตสาหกรรมเหล็กและผลิตภัณฑ์โลหะ เป็นต้น
        ลูกค้าประเภทนี้ติดต่อซื้อขายโดยตรงกับบริษัทฯเช่นกัน
        การจัดส่งน้ำมันจะจัดส่งไปโดยทางรถยนต์ ยกเว้นโรงงานขนาดใหญ่บางแห่งที่มีท่าเรือได้

    3.  การจำหน่ายให้ผู้ใช้ตรง ได้แก่ กิจการสายการบิน บริษัทรถและเรือขนส่งสินค้าและ
        คนโดยสาร กิจการประเภทก่อสร้าง และอื่นๆ ซึ่งมีความต้องการใช้น้ำมันจำนวนมาก
        เพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับพาหนะในการประกอบธุรกิจ
        โดยลูกค้ากลุ่มนี้ติดต่อซื้อขายโดยตรงกับบริษัทน้ำมัน
        โดยไม่ได้ซื้อผ่านสถานีบริการจำหน่ายทั่วไป การจัดส่งให้ลูกค้าอาจส่งได้ทั้งทางท่อ
        (สำหรับกิจการประเภทสายการบิน) ทางเรือและรถยนต์

    4.  การจำหน่ายให้กับหน่วยงานราชการและรัฐวิสาหกิจ
        เนื่องจากคณะรัฐมนตรีได้ลงมติเมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน 2545
        เห็นชอบให้การจัดซื้อน้ำมันเชื้อเพลิงของส่วนราชการและรัฐวิสาหกิจจำนวนตั้งแต่
        10,000 ลิตร ขึ้นไป และการจัดซื้อน้ำมันเตาของการไฟฟ้าแห่งประเทศไทย
        ในปริมาณร้อยละ 80 สามารถจัดซื้อได้จากบริษัท บางจากฯ (มหาชน) โดยวิธีกรณีพิเศษ
        เพิ่มขึ้นอีกหนึ่งแห่งนอกเหนือจากการจัดซื้อจาก บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน)

2)  การจำหน่ายให้ผู้ค้าน้ำมันอื่นๆ เป็นการจำหน่ายให้กับบริษัทผู้ค้าน้ำมันทั้งขนาดใหญ่และ
    ปานกลางที่มีคลังน้ำมันเป็นของตนเอง ซึ่งจะนำน้ำมันเหล่านี้ไปจัดจำหน่ายต่อผ่านระบบ
    เครือข่ายและช่องทางการจำหน่ายของบริษัทเหล่านั้นไปสู่ผู้บริโภคน้ำมันอีกปลายทางอีก
    ทอดหนึ่ง การจัดส่งให้ลูกค้าส่วนใหญ่ส่งทางท่อ บางกรณีลูกค้าอาจมารับน้ำมันเองโดยทาง
    รถยนต์ก็ได้

3)  การจำหน่ายให้กับโรงกลั่นน้ำมันปิโตรเลียมหรือโรงงานปิโตรเคมีในประเทศ
    เป็นการจำหน่ายน้ำมันที่ผลิตได้จากกระบวนการผลิตของบริษัทฯ ในรูปวัตถุดิบ
    เพื่อนำเข้าสู่กระบวนการผลิตของโรงกลั่นน้ำมันปิโตรเลียมหรือโรงงานปิโตรเคมี ได้แก่
    การจัดจำหน่ายน้ำมันเตาของบริษัทฯซึ่งเป็นน้ำมันเตาประเภท Straight Run
    เพื่อนำเข้าสู่กระบวนการผลิตของโรงกลั่นน้ำมันปิโตรเลียม
    ที่มีหน่วยผลิตแบบแตกตัวโมเลกุลน้ำมันเตาเป็นน้ำมันใส (Cracking) หรือ
    การจำหน่ายน้ำมันองค์ประกอบเรฟฟอร์มเมทของบริษัทฯ
    เพื่อนำเข้าสู่กระบวนการผลิตของโรงงานปิโตรเคมี ผลิตเป็นสารอะโรมาติกส์

4)  กระบวนการจำหน่ายต่างประเทศ ได้แก่ การจำหน่ายให้กับผู้ค้าน้ำมันในต่างประเทศ
    โดยทางเรือ

3.2.4 ลักษณะของลูกค้า

บริษัทฯสามารถจำแนกประเภทของลูกค้าตามลักษณะการซื้อ ได้ดังนี้

1)  ลูกค้าสถานีบริการ กิจการอุตสาหกรรม และผู้ใช้ตรง (Outlet & End User Customers)
    ได้แก่ ลูกค้าผู้บริโภคที่ซื้อน้ำมันจากสถานีบริการภายใต้เครื่องหมายการค้าของบริษัทฯ
    ไม่ว่าจะซื้อผ่านสถานีบริการของบริษัทฯ (บริษัทเป็นเจ้าของ)
    สถานีบริการของตัวแทนค้าน้ำมันของบริษัทฯ(Dealer) รวมถึงปั๊มน้ำมันชุมชนบางจาก
    ซึ่งสหกรณ์หรือชุมชนเป็นเจ้าของจำหน่ายให้ลูกค้าเป็นสมาชิกและบุคคลทั่วไป
    นอกจากนี้ยังรวมถึงลูกค้าประเภทผู้ใช้ตรงทั้งที่เป็นกิจการอุตสาหกรรม
    ซึ่งซื้อน้ำมันเพื่อนำไปเป็นเชื้อเพลิงในการผลิตสินค้าหรือดำเนินธุรกิจ ซึ่งได้แก่พวกโรงงาน
    กิจการก่อสร้าง สายการบิน กิจการขนส่งสินค้าหรือโดยสาร ฯลฯ
    ตลอดจนหน่วยงานราชการและ รัฐวิสาหกิจต่างๆ

  2) ลูกค้าขายส่ง (Supply Sales Customers) ได้แก่
  บรรดากิจการผู้ค้าขายน้ำมันในประเทศรายเล็กหรือใหญ่ซึ่งซื้อน้ำมันจากบริษัทฯ เพื่อไปจำหน่ายต่อ
  เช่น บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) เพื่อจัดจำหน่ายต่อให้ ผู้ใช้ตรง
  รวมทั้งสถานีบริการเครือข่าย เป็นต้น

  3) โรงกลั่นน้ำมันปิโตรเลียมและโรงงานปิโตรเคมีในประเทศ ได้แก่ โรงกลั่นน้ำมันปิโตรเลียม
  โรงงานปิโตรเคมี ซึ่งซื้อน้ำมันจากบริษัทฯ เพื่อนำไปเป็นวัตถุดิบของโรงงานดังกล่าว เช่น
  การนำน้ำมันเตาไปเข้ากระบวนการแตกตัวโมเลกุลเป็นน้ำมันใส (Cracking) การนำน้ำมัน
  องค์ประกอบเรฟฟอร์เมทไปเข้ากระบวนการผลิตสารอะโรมาติกส์ เป็นต้น

  4) ลูกค้าต่างประเทศ (Export Customers)

  ได้แก่ บรรดากิจการผู้ค้าน้ำมันในต่างประเทศที่ซื้อน้ำมันจากบริษัทฯ
  เพื่อไปจำหน่ายหรือใช้ในต่างประเทศ

  ปริมาณการจำหน่ายจำแนกตามประเภทของลูกค้า (สัดส่วนการจำหน่าย)

(หน่วย : พันบาเรลต่อวัน)

  --------------------------- ------- ------- ------- ------- ------- -------
  ประเภทลูกค้า                  ปี 2544          ปี 2545          ปี 2546  

                              ปริมาณ   ร้อยละ   ปริมาณ   ร้อยละ   ปริมาณ   ร้อยละ

  1. สถานีบริการ                49.0    57.3    51.8    53.6    51.6    50.0
  กิจการอุตสาหกรรมและผู้ใช้ตรง                                             

  2. ลูกค้าขายส่ง                27.1    31.7    25.8    26.7    24.6    23.9

  3. โรงกลั่นน้ำมันปิโตรเลียมและ    8.4     9.8     18.8    19.5    21.8    21.1
  โรงงานปิโตรเคมีในประเทศ                                               

  4. ลูกค้าต่างประเทศ            1.0     1.2     0.2     0.2     5.1     5.0

  รวม                         85.5    100     96.6    100     103.1   100
  --------------------------- ------- ------- ------- ------- ------- -------

มูลค่าการจำหน่ายและบริการของบริษัทฯ

  ------------------------------ -------- ------- -------- ------- -------- -------
  ผลิตภัณฑ์                         ปี 2544           ปี 2545           ปี 2546   

                                 ล้านบาท   ร้อยละ   ล้านบาท   ร้อยละ   ล้านบาท   ร้อยละ

  มูลค่าการจำหน่ายในประเทศ                                                     

  1. น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว              21,766   44.9    20,000   38.6    23,062   38.4

  2. น้ำมันเตา                     9,558    19.7    12,962   25.0    15,687   26.1

  3. น้ำมันเบนซิน                   10,408   21.5    11,004   21.2    12,066   20.1

  4. สินค้า บริการ อื่นๆ              6,370    13.1    7,761    15.0    9,161    15.4

  รวมมูลค่าจำหน่ายในประเทศ          48,102   99.2    51,727   99.9    59,976   100

  มูลค่าการจำหน่ายต่างประเทศ                                                    

  1. น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว              20       0.1     1        0.0     -        0.0

  2. น้ำมันเตา                     202      0.4     32       0.1     -        0.0

  3. น้ำมันเบนซิน                   152      0.3     20       0.0     -        0.0

  4. สินค้า บริการ อื่นๆ              7        0.0     24       0.0     16       0.0

  รวมมูลค่าจำหน่ายต่างประเทศ         381      0.8     77       0.1     16       0.0

  มูลค่าการจำหน่ายทั้งหมด                                                        

  1. น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว              21,786   44.9    20,000   38.6    23,062   38.4

  2. น้ำมันเตา                     9,760    20.1    12,994   25.1    15,687   26.1

  3. น้ำมันเบนซิน                   10,560   21.8    11,024   21.3    12,066   20.1

  4. สินค้า บริการ อื่นๆ              6,377    13.2    7,785    15.0    9,177    15.4

  รวมมูลค่าจำหน่ายทั้งหมด             48,483   100     51,804   100.0   59,992   100

  อัตราเพิ่ม/(ลด)ของมูลค่าการจำหน่าย   (7.0)            6.9              15.8     
  (ร้อยละ)                                                                   
  ------------------------------ -------- ------- -------- ------- -------- -------

  3.3 การจัดหาผลิตภัณฑ์และบริการ

  3.3.1 ลักษณะการจัดให้ได้มาซึ่งผลิตภัณฑ์

  1) กำลังการผลิตและปริมาณการผลิต

  กำลังผลิต (มีหน่วยวัดเป็นบาเรลต่อวัน) หมายถึง ระบบกำลังกลั่น ระบบท่อ
  ระบบถังที่สามารถรับน้ำมันดิบมากลั่น ผ่านระบบเพิ่มคุณภาพ ผ่านระบบท่อ ผสม เก็บ
  และจ่ายออกจากโรงกลั่นได้สูงสุดประจำวันทำการ อนึ่ง
  ในรอบปีบริษัทจะหยุดเครื่องประจำเพื่อทำการบำรุงรักษาซ่อมแซมหน่วยผลิตประมาณ 30 วัน
  เพื่อรักษาระดับประสิทธิภาพการผลิตในระดับเดิมหรือดำเนินการปรับประสิทธิภาพให้เพิ่มขึ้น
  การเลือกวันเวลาการหยุดเครื่องประจำดังกล่าวจะเลือกดำเนินการตามความเหมาะสมของสถานการณ์และผลตอบแทนทางเศรษฐกิจที่เหมาะสม

  บริษัทฯ มีโรงกลั่นน้ำมันตั้งอยู่ที่ 210 สุขุมวิท 64 พระโขนง กรุงเทพฯ กำลังการผลิต 120,000
  บาเรลต่อวัน ทำการผลิตตลอด 24 ชั่วโมง

  บริษัทฯ มีการปรับปรุงประสิทธิภาพโรงกลั่น
  รวมทั้งขยายหน่วยเพิ่มระบบถังมาโดยตลอดจนในปัจจุบันโรงกลั่นสามารถดำเนินการได้อย่างมีประสิทธิภาพ
  และมีขีดความสามารถของระบบความปลอดภัย
  และระบบป้องกันมลภาวะเป็นพิษสอดคล้องเหมาะสมกับกำลังกลั่นที่สูงขึ้น

กำลังการผลิตและปริมาณการผลิต

(หน่วย : พันบาเรลต่อวัน)

+----------------------------------+-----------+----------+-----------+
|                                  | ปี 2544    | ปี 2545   | ปี 2546    |
+----------------------------------+-----------+----------+-----------+
| กำลังการผลิตที่ออกแบบไว้              |           |          |           |
+----------------------------------+-----------+----------+-----------+
|   : พันบาเรลต่อวันกลั่น               | 120       | 120      | 120       |
+----------------------------------+-----------+----------+-----------+
|   : พันบาเรลต่อวันปฏิทิน (A)          | 113.4     | 113.4    | 113.4     |
+----------------------------------+-----------+----------+-----------+
| ปริมาณการผลิตผลิตภัณฑ์                |           |          |           |
+----------------------------------+-----------+----------+-----------+
|   1. น้ำมันดีเซล                    | 25.8      | 23.5     | 24.5      |
+----------------------------------+-----------+----------+-----------+
|   2. น้ำมันเตา                     | 22.9      | 24.8     | 24.3      |
+----------------------------------+-----------+----------+-----------+
|   3. น้ำมันเบนซิน                   | 12.6      | 12.0     | 12.2      |
+----------------------------------+-----------+----------+-----------+
|   4. น้ำมันเครื่องบินไอพ่น,น้ำมันก๊าด     | 8.9       | 8.7      | 8.4       |
+----------------------------------+-----------+----------+-----------+
|   5. ก๊าซหุงต้ม                     | 1.9       | 2.0      | 2.3       |
+----------------------------------+-----------+----------+-----------+
|   6.                             | 1.7       | 2.2      | 2.2       |
|   น้ำมันใช้เองและสูญหายระหว่างการผลิต  |           |          |           |
+----------------------------------+-----------+----------+-----------+
| รวมปริมาณการผลิต (B)               | 73.8      | 73.1     | 73.9      |
+----------------------------------+-----------+----------+-----------+
| อัตราการเพิ่มของปริมาณการผลิต(ร้อยละ)  | (12.5)    | (0.9)    | 1.1       |
+----------------------------------+-----------+----------+-----------+
| อัตราการใช้กำลังการผลิต (ร้อยละ)      | 65.1      | 64.5     | 65.2      |
| (B/A)                            |           |          |           |
+----------------------------------+-----------+----------+-----------+

ที่มา : บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน)

  หมายเหตุ : โรงกลั่นดำเนินการผลิตอย่างต่อเนื่อง โดยทำงานวันละ 3 กะ กะละ 8 ชั่วโมง
  และในรอบปีบริษัทฯ จะหยุดเครื่อง ประจำเพื่อทำการบำรุงรักษาซ่อมแซมหน่วยผลิตประมาณ 30
  วัน ทั้งนี้เพื่อรักษาระดับประสิทธิภาพการผลิตในระดับเดิม
  หรือดำเนินการปรับประสิทธิภาพให้เพิ่มขึ้น

  เมื่อเดือนสิงหาคม 2546 บริษัทฯ ได้ว่าจ้างบริษัท Universal Oil Products (“UOP”)
  เป็นผู้ทำการประเมิน ประสิทธิภาพของโรงกลั่น ซึ่งสามารถสรุปผลการประเมินได้ว่า

1.  Inspection : บริษัทฯ มีการดูแลรักษาสภาพเครื่องจักรของโรงกลั่นเป็นอย่างดี
    การจัดวางวัสดุภายในโรงกลั่นเป็นไปอย่างมีระเบียบทำให้การทำงานในโรงกลั่นเป็นไปโดยสะดวกเช่นเดียวกับการประเมินและตรวจสอบสภาพเครื่องมือในการทำงานที่มีการดำเนินการเป็นอย่างดี
    นอกจากนั้นจากการสัมภาษณ์พนักงานผู้ดูแลการตรวจสอบสภาพโรงกลั่นบางจาก UOP ไม่พบข้อ
    คิดเห็นในทางลบใดๆ เกี่ยวกับสภาพของเครื่องมือหรือเครื่องจักรที่ใช้ในการกลั่น

  สำหรับข้อคิดเห็นในเรื่องอายุการใช้งานของโรงกลั่น UOP
  ให้ข้อคิดเห็นว่าโรงกลั่นหลายแห่งในอเมริกาเหนือที่มีเทคโนโลยีการกลั่นคล้ายคลึงกับบริษัทฯ
  ได้ดำเนินการกลั่นน้ำมันมาเป็นระยะเวลามากกว่า 50 ปี จึงไม่มีเหตุผลใดสำหรับบริษัทฯ
  ซึ่งมีระบบการตรวจสอบและการดูแลรักษาที่ดีมากที่จะไม่สามารถดำเนินการกลั่นต่อไปได้ในระยะเวลาเทียบเท่ากัน

2.  Reliability : โรงกลั่นบางจากโดยรวมมีความน่าเชื่อถือสูง
    เนื่องจากการดูแลรักษาในเชิงป้องกัน (Preventive Maintenance) และ
    การตรวจสอบสภาพเครื่องจักร (Equipment Condition Monitoring)
    มีการจัดทำเป็นอย่างดี จากประสบการณ์ในการประเมินโรงกลั่นของ UOP พบว่าบริษัทฯ
    มีการดำเนินการดังกล่าวได้ดีกว่าโรงกลั่นหลายๆ แห่งในอเมริกาเหนือ

3.  Process Control : UOP พบว่าโรงกลั่นบางจากมีระบบการควบคุมและระบบความปลอดภัย
    ที่ดีและตรงตามข้อกำหนดของหน่วยงานรัฐบาล

4.  Offsites, Utilities and Refinery Oil Loss :
    ระบบสาธารณูปโภคและระบบสนับสนุนการกลั่นสามารถที่จะรองรับการกลั่นตามกำลังการผลิตของโรงกลั่นได้เป็นอย่างดี
    ระบบดังกล่าวได้แก่ ระบบการผลิตไอน้ำและพลังงาน ไฟฟ้า น้ำประปา ระบบกำจัดของเสีย
    ระบบอากาศและไนโตรเจน หน่วยเก็บน้ำมันดิบและผลิตภัณฑ์ นอกจากนั้น UOP ยังพบว่า
    โรงกลั่นบางจากมีการควบคุมการผลิตเป็นอย่างดีไม่ก่อให้เกิดมลพิษต่อสภาพแวดล้อม
    และน่าจะรักษาความสามารถนี้ต่อไปได้

5.  Process Technologies :
    ผลสรุปเกี่ยวกับเทคโนโลยีโดยรวมของโรงกลั่นอยู่ในสถานะที่สามารถตอบสนองต่อความต้องการในการกลั่นน้ำมันที่บริษัทฯ
    ต้องการได้ อย่างไรก็ตาม
    โรงกลั่นอาจจะต้องติดตั้งเทคโนโลยีในการผลิตแบบใหม่ในอนาคตเพื่อรองรับต่อความต้องการในการใช้น้ำมันที่จะเปลี่ยนแปลงไป

6.  Refinery’s Energy Efficiency :
    โรงกลั่นบางจากมีประสิทธิภาพด้านพลังงานเหนือกว่าค่าเฉลี่ยดังกล่าวของโรงกลั่นในเอเชียแปซิฟิค
    ประมาณร้อยละ 5 - 8 และ เหนือกว่าค่าเฉลี่ย
    ดังกล่าวของอุตสาหกรรมโดยรวมประมาณร้อยละ 6 – 9

2) กระบวนการผลิต

  [][][][][][][]

1.  การกลั่นลำดับส่วน (Fractional Distillation) :
    การผลิตน้ำมันเริ่มต้นจากการแยกน้ำมันดิบออกเป็นส่วนต่างๆ
    ด้วยกระบวนการให้ความร้อนนํ้ามันดิบจนถึงอุณหภูมิประมาณ 370 องศาเซลเซียส  ประมาณ
     60-70% ของน้ำมันดิบจะระเหยกลายเป็นไอลอยขึ้นไปยังยอดหอ ซึ่งเป็นบริเวณที่เย็นที่สุด
      ส่วนที่เหลือของน้ำมันดิบที่ไม่ระเหยเป็นไอในหอกลั่นจะยังคงเป็นของเหลวอยู่ที่ก้นหอกลั่น  ซึ่งเป็นบริเวณที่ร้อนที่สุดเรียกน้ำมันส่วนนี้ว่า
    “กากกลั่น” (Residue or Long Residue or Reduced Crude)
    ไอร้อนที่ลอยขึ้นไปเมื่อเย็นลง จะกลั่นตัวเป็นของเหลวบนถาดตามชั้นต่างๆ
    และจะอยู่ชั้นใดนั้นขึ้นอยู่กับช่วงจุดเดือดของไฮโดรคาร์บอน โดยชั้นบนสุดของหอกลั่น
    ซึ่งมีอุณหภูมิต่ำสุดจะเป็นก๊าซ รองลงมาได้แก่ แนฟธาเบา (Light Vergin Naphtha,
    LVN) ชั้นรองลงมาอีกได้แก่ แนฟธาหนัก (Heavy Vergin Naphtha, HVN)
    ซึ่งจะนำไปผ่านหน่วยปรับปรุงคุณภาพ และผสมเป็นน้ำมันเบนซินต่อไป ชั้นรองลงมาอีกได้แก่
    น้ำมันก๊าด/น้ำมันเครื่องบิน ไอพ่น ชั้นถัดมาได้แก่ น้ำมันดีเซล
    การระเหยและกลั่นตัวจากถาดหนึ่งไปยังอีกถาดหนึ่งนั้นเป็นกระบวนการที่ต่อเนื่องส่วนต่างๆ
    จึงแยกตัวออกมาทางท่อข้างหอกลั่น และส่วนที่แยกออกมาได้นี้ เรียกว่า “ผลิตภัณฑ์กลั่นตรง”
    (Straightrun) ซึ่งมีข้อดีคือ ผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น น้ำมันดีเซลมีค่าซีเทนสูงมาก
    ทำให้จุดติดไฟได้เร็ว เผาไหม้ง่าย รวดเร็วสมบูรณ์  เครื่องยนต์สะอาด
    ส่วนน้ำมันเตาก็จะมีส่วนของเบาปนอยู่มากทำให้เผาไหม้ง่าย รวดเร็วสมบูรณ์
    ปราศจากเขม่าควัน  และสามารถปรับแต่งปริมาณอากาศที่เกิน  (Excess Air) ให้
    ต่ำลงได้ง่าย ซึ่งช่วยให้ประหยัด พลังงานเชื้อเพลิง
    ตลอดจนค่าบำรุงรักษาอุปกรณ์ต่างๆในระยะยาว

2.  การปรับปรุงคุณภาพ (Treating) : เป็นการปรับปรุงคุณภาพผลิตภัณฑ์
    โดยกำจัดสิ่งเจือปนต่างๆ ที่มากับน้ำมันดิบและติดมากับผลิตภัณฑ์ เช่น กำมะถัน เป็นต้น

3.  การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของน้ำมัน (Conversion) : เพื่อให้ผลิตภัณฑ์มีคุณภาพและมูลค่า
    สูงขึ้น

4.  การผสมผลิตภัณฑ์ (Blending) : เป็นการผสมผลิตภัณฑ์ตั้งแต่สองชนิดขึ้นไป
    หรือมีการเติมสารปรุงแต่งคุณภาพ (Additive) เพื่อให้ได้ผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพสูงขึ้น

  3) วัตถุดิบและผู้จำหน่ายวัตถุดิบ (Supplier)

  วัตถุดิบสำคัญที่ใช้ในการผลิต คือ "น้ำมันดิบ"
  ซึ่งเป็นสารประกอบทางเคมีประเภทไฮโดรคาร์บอนที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติจากการทับถมสะสมเป็นเวลานานนับล้านๆปีของซากพืชซากสัตว์อยู่ภายใต้พื้นผิวโลกรวมกันเป็นแหล่งๆทั่วโลก
  ในประเทศไทยมีแหล่งน้ำมันดิบหลายแหล่ง เช่น ที่รอยต่อระหว่างจังหวัดพิษณุโลกและกำแพงเพชร
  ที่สุพรรณบุรี และที่อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นต้น
  แต่เนื่องจากปริมาณน้ำมันดิบในประเทศไทยที่ขุดพบและนำขึ้นมาใช้ยังไม่เพียงพอต่อความต้องการใช้งานของโรงกลั่นทั้ง
  6 แห่งในประเทศไทย เพราะมีเพียงประมาณร้อยละ 2 - 5
  ของความต้องการน้ำมันเพื่อการกลั่นทั้งหมด ดังนั้น
  น้ำมันดิบส่วนใหญ่ที่ใช้ในประเทศไทยจึงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ แหล่งที่นำเข้าส่วนใหญ่ ได้แก่
  น้ำมันดิบจากกลุ่มประเทศในตะวันออกกลาง เช่น โอมาน ยู เอ อี การตาร์ ซาอุดิอาระเบีย
  อิหร่าน และดูไบ เป็นต้น และน้ำมันดิบจากกลุ่มประเทศในตะวันออกไกล เช่น มาเลเซีย
  อินโดนิเซีย และบรูไน เป็นต้น การขนส่งน้ำมันจากตะวันออกกลางจะใช้เวลาเดินทางประมาณ
  15 - 20 วัน และจากตะวันออกไกลจะใช้เวลาประมาณ 3 - 7 วัน
  โดยปกติบริษัทสำรองน้ำมันดิบประมาณ 40 วัน

  เพื่อที่จะบรรลุเป้าหมายด้านเสถียรภาพในการจัดหาวัตถุดิบ
  เพื่อให้ได้ต้นทุนการจัดหาและราคาวัตถุดิบที่ต่ำที่สุด และได้คุณภาพของผลผลิตตามต้องการ
  บริษัทจึงมีการจัดหาน้ำมันดิบเพื่อการผลิตทั้งจากแหล่งภายในประเทศและแหล่งต่างประเทศ
  ในสัดส่วนประมาณ 15 : 85 โดยคำนึงถึงเศรษฐศาสตร์การกลั่น และอีกส่วนหนึ่ง บริษัทฯ
  สั่งซื้อเป็นน้ำมันสำเร็จรูปเพื่อจำหน่าย
  ซึ่งเป็นผลมาจากการแลกเปลี่ยนน้ำมันสำเร็จรูประหว่างผู้ผลิตรายอื่น (Physical Swap)
  ฉะนั้นจึงมีการจัดหาด้วยวิธีการต่างๆ ดังนี้

  (1) การจัดหาจากแหล่งภายในประเทศ ในประเทศไทยมีแหล่งน้ำมันดิบหลายแหล่ง เช่น

  - น้ำมันดิบสิริกิติ์ ของบริษัท ปตท. สผ. สยาม จำกัด ที่รอยต่อของจังหวัดพิษณุโลก

  และกำแพงเพชร

  - น้ำมันดิบบีพี (อู่ทอง กำแพงแสน) ของบริษัท ปตท.สผ. จำกัด (มหาชน) ที่จังหวัดสุพรรณบุรี

  - น้ำมันดิบของบริษัท นอร์ทเซ็นทรัล จำกัด ที่จังหวัดสุโขทัย

  - น้ำมันดิบฝางของกรมการพลังงานทหาร กระทรวงกลาโหม ที่จังหวัดเชียงใหม่

  - น้ำมันดิบวิเชียรบุรี ของบริษัท แปซิฟิกไทเกอร์ เอ็นเนอร์ยี จำกัด ที่จังหวัดเพชรบูรณ์

+-----------------+--------------+----------+----------+------------+
| แหล่ง            | ผู้ผลิต         | ปริม      |          |            |
|                 |              | าณการผลิต |          |            |
|                 |              | (บา      |          |            |
|                 |              | เรลต่อวัน) |          |            |
+-----------------+--------------+----------+----------+------------+
|                 |              | 2544     | 2545     | 2546 (มค.  |
|                 |              |          |          | – พย.)     |
+-----------------+--------------+----------+----------+------------+
| 1.  สิริกิติ์        | ปตท.สผ. สยาม | 21,212   | 20,591   | 19,183     |
|                 | จำกัด         |          |          |            |
|                 |              |          |          |            |
|                 | (Thai Shell  |          |          |            |
|                 | เดิม)         |          |          |            |
+-----------------+--------------+----------+----------+------------+
| 2.  ทานตะวัน     | Chevron      | 7,938    | 5,649    | 5,210      |
+-----------------+--------------+----------+----------+------------+
| 3.  เบญจมาศ     | Chevron      | 28,906   | 35,132   | 49,598     |
+-----------------+--------------+----------+----------+------------+
| 4.  ฝาง         | กรมก         | 658      | 661      | 846        |
|                 | ารพลังงานทหาร |          |          |            |
+-----------------+--------------+----------+----------+------------+
| 5.  หนึ่ง         | บริษัท ปตท.สผ. | 597      | 463      | 441        |
|     (กำแพงแสน)  | จำกัด (มหาชน) |          |          |            |
|     และ สอง     | (BP เดิม)     |          |          |            |
|     (อู่ทอง)      |              |          |          |            |
+-----------------+--------------+----------+----------+------------+
| 6.              | Sino-U.S.    | 902      | 803      | 746        |
|   บึงหญ้าและบึงม่วง | Petroleum    |          |          |            |
+-----------------+--------------+----------+----------+------------+
| 7.  วิเชียรบุรี     | Pacific      | 180      | 159      | 226        |
|                 | Tiger Energy |          |          |            |
+-----------------+--------------+----------+----------+------------+
| 8.  ศรีเทพ       | Pacific      | 16       | 13       | 11         |
|                 | Tiger Energy |          |          |            |
+-----------------+--------------+----------+----------+------------+
| 9.  ยูโนแคล      | Unocal       | 1,149    | 11,634   | 20,437     |
+-----------------+--------------+----------+----------+------------+
| 10. อื่นๆ         |              | 264      | 463      | 249        |
+-----------------+--------------+----------+----------+------------+
| รวม             |              | 61,914   | 75,567   | 96,947     |
+-----------------+--------------+----------+----------+------------+

  ที่มา : สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน กระทรวงพลังงาน

  บริษัทฯ สั่งซื้อน้ำมันดิบจากผู้ผลิตภายในประเทศโดยตรง และปัจจุบันบริษัทฯ
  สั่งซื้อนํ้ามันดิบจากภายในประเทศ 5 แหล่ง โดยเกือบร้อยละ 90
  ของปริมาณการสั่งซื้อน้ำมันดิบมาจากแหล่งน้ำมันดิบสิริกิติ์

  การจัดหาน้ำมันดิบจากแหล่งภายในประเทศของบริษัทฯ

(หน่วย : พันบาเรล)

+--------------------------+------+------+------+------+------+------+
| แหล่งน้ำมันดิบ               | ปี    |      | ปี    |      | ปี    |      |
|                          | 2544 |      | 2545 |      | 2546 |      |
+--------------------------+------+------+------+------+------+------+
|                          | ป    | ร    | ป    | ร    | ป    | ร    |
|                          | ริมาณ | ้อยละ | ริมาณ | ้อยละ | ริมาณ | ้อยละ |
+--------------------------+------+------+------+------+------+------+
| 1. น้ำมันดิบสิริกิติ์(เพชร)      | 4    | 88.1 | 3    | 88.2 | 3    | 85.8 |
|                          | ,052 |      | ,695 |      | ,605 |      |
+--------------------------+------+------+------+------+------+------+
| 2. น้ำมันดิบบีพี              | 221  | 4.8  | 215  | 5.1  | 171  | 4.1  |
| (อู่ทอง/กำแพงแสน)          |      |      |      |      |      |      |
+--------------------------+------+------+------+------+------+------+
| 3. น้ำมันดิบนอร์ทเซ็นทรัล      | 327  | 7.1  | 279  | 6.7  | 257  | 6.1  |
+--------------------------+------+------+------+------+------+------+
| 4. น้ำมันดิบสังฆจาย          | -    | -    | -    | -    | 74   | 1.8  |
+--------------------------+------+------+------+------+------+------+
| 5. น้ำมันดิบปัตตานี           | -    | -    | -    | -    | 107  | 2.5  |
+--------------------------+------+------+------+------+------+------+
|  รวม                     | 4    | 100  | 4    | 100  | 4    | 100  |
|                          | ,599 |      | ,188 |      | ,214 |      |
+--------------------------+------+------+------+------+------+------+

ที่มา : บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน)

  (2) การจัดหาจากแหล่งต่างประเทศ

  ตั้งแต่ปี 2537 เป็นต้นมา บริษัทฯ นำเข้าน้ำมันดิบทั้งหมด 20 ชนิดเข้ากลั่น
  โดยเป็นน้ำมันดิบจากแหล่งตะวันออกไกล 10 ชนิด คือ
  น้ำมันดิบทาปีสและลาบวนจากประเทศมาเลเซีย น้ำมันดิบซีเรียไลท์
  แชมเปียน และบรูไนไลท์จากประเทศบรูไน น้ำมันดิบเกราไกและมาดูล่าจากประเทศอินโดนีเซีย
  น้ำมันดิบจาบีรู เทวินนาร์ด วารานัส แบโรว์และวูลีบัทจากประเทศออสเตรเลีย
  ส่วนน้ำมันดิบจากแหล่งตะวันออกกลางมีตั้งแต่น้ำมันดิบอาระเบียนซุปเปอร์ไลท์
  และอาระเบียนมีเดียมจากประเทศซาอุดิอาระเบีย น้ำมันดิบ ดูไบจากประเทศดูไบ
  น้ำมันดิบอีราเนียนเฮฟวี่จากประเทศอิหร่าน น้ำมันดิบโอมานจากประเทศโอมาน
  น้ำมันดิบกาตาร์มารีนจากประเทศกาตาร์
  และน้ำมันดิบเมอร์แบนจากประเทศสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ และ น้ำมันดิบจากแอฟริกาอีก 1 ชนิด
  คือ น้ำมันดิบปาลังกาจากประเทศแองโกลา นอกจากนั้น บริษัทฯ เคยกลั่นน้ำมันดิบจากแหล่งต่างๆ
  ได้มากกว่า 30 ชนิด

  ผู้ค้าน้ำมัน หรือ Suppliers ในต่างประเทศที่บริษัทฯ ได้ติดต่อสั่งซื้อ ได้แก่

  - บริษัทน้ำมันแห่งชาติของประเทศมาเลเซีย อิหร่าน และคูเวต

  - บริษัทผู้ค้าน้ำมันรายใหญ่ในตลาดโลก เช่น เชลล์ เอสโซ่ คาลเท็กซ์ และบีพี

  - บริษัทผู้ค้าน้ำมันในต่างประเทศทั่วไป

  การจัดหาน้ำมันดิบจากแหล่งต่างประเทศของบริษัทฯ

(หน่วย : พันบาเรล)

  -------------------- --------- -------- ------- -------- ------- -------- -------
  ชนิดน้ำมันดิบ            ประเทศ    ปี 2544           ปี 2545           ปี 2546   

                                 ปริมาณ    ร้อยละ   ปริมาณ    ร้อยละ   ปริมาณ    ร้อยละ

  แหล่งตะวันออกไกล                                                            

  1. ทาปีส              มาเลเซีย   3,462    16.4    6,737    30.1    7,402    32.6

  2. ลาบวน             มาเลเซีย   574      2.7     -        -       350      1.5

  3. ซีเรียไลท์           บรูไน      7,283    34.5    4,697    21.0    2,423    10.7

  4. อื่นๆ                         1,026    4.8     -        -       1,562    6.9

  รวมแหล่งตะวันออกไกล              12,345   58.4    11,434   51.1    11,737   51.6

  แหล่งตะวันออกกลาง                                                           

  1. โอมาน             โอมาน     7,259    34.4    10,962   48.9    10,994   48.4

  2. เมอร์แบน           ยู เอ อี    500      2.4     -        -       -        -

  3. กาตาร์มารีน         กาตาร์     1,023    4.8     -        -       -        -

  รวมแหล่งตะวันออกกลาง             8,782    41.6    10,962   48.9    10,994   48.4

  รวมทั้งสิ้น                        21,127   100     22,396   100     22,731   100
  -------------------- --------- -------- ------- -------- ------- -------- -------

  ที่มา : บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน)

  หมายเหตุ : ปริมาณนำเข้านับตามตัวเลขในใบกำกับสินค้า (Bill of Lading)

  นอกจากวัตถุดิบที่เป็นน้ำมันดิบแล้ว บริษัทฯ
  ยังได้มีการจัดหาน้ำมันกึ่งสำเร็จรูปมาเข้าสู่กระบวนการผลิต
  เพื่อผลิตและจำหน่ายเป็นน้ำมันสำเร็จรูปต่อ
  รวมทั้งมีการจัดหาน้ำมันสำเร็จรูปมาจำหน่ายโดยตรงด้วย

  มูลค่าการสั่งซื้อวัตถุดิบของบริษัทฯ

  -------------------------------------- -------- ------- -------- ------- -------- -------
  ชนิดน้ำมันดิบ                              ปี 2544           ปี 2545           ปี 2546   

                                         ล้านบาท   ร้อยละ   ล้านบาท   ร้อยละ   ล้านบาท   ร้อยละ

  มูลค่าการสั่งซื้อวัตถุดิบในประเทศ                                                          

  1. น้ำมันดิบและน้ำมันกึ่งสำเร็จรูป              4,895    13.4    5,258    12.4    5,230    10.4

  2. น้ำมันสำเร็จรูป                         7,563    20.7    11,703   27.5    15,387   30.7

  รวมมูลค่าการสั่งซื้อวัตถุดิบในประเทศ            12,458   34.1    16,961   39.9    20,617   41.1

  มูลค่าการสั่งซื้อวัตถุดิบต่างประเทศ                                                         

  1. น้ำมันดิบและน้ำมันกึ่งสำเร็จรูป              24,103   65.9    25,426   59.9    28,775   57.4

  2. น้ำมันสำเร็จรูป                         -        -       91       0.2     727      1.5

  รวมมูลค่าการสั่งซื้อวัตถุดิบจากต่างประเทศ        24,103   65.9    25,517   60.1    29,502   58.9

  มูลค่าการสั่งซื้อวัตถุดิบในประเทศและต่างประเทศ                                              

  1. น้ำมันดิบและน้ำมันกึ่งสำเร็จรูป              28,998   79.3    30,684   72.2    34,005   67.8

  2. น้ำมันสำเร็จรูป                         7,563    20.7    11,794   27.8    16,114   32.2

  รวมมูลค่าการสั่งซื้อวัตถุดิบทั้งหมด               36,561   100.0   42,478   100.0   50,119   100.0
  -------------------------------------- -------- ------- -------- ------- -------- -------

  ที่มา : บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน)

  3.3.2 ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

  บริษัทยังคงดำเนินการด้านสิ่งแวดล้อมตามมาตรฐานระบบการจัดการด้านสิ่งแวดล้อม ISO 14001
  และได้รับการต่ออายุใบรับรองเป็นครั้งที่ 3 (อายุใบรับรอง 3 ปี) ยิ่งไปกว่านั้น
  นอกจากการได้รับการต่ออายุใบ
  รับรองระบบการจัดการด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยตามมาตรฐานมอก. 18001
  เช่นเดียวกับด้าน สิ่งแวดล้อมแล้ว ยังได้รับการรับรองตามมาตรฐาน OHSAS (Occupational
  Health and Safety Management System Assessment Series) 18001 อีกด้วย

  คุณภาพน้ำทิ้งและคุณภาพอากาศดีกว่าข้อกำหนดทางกฎหมาย นอกจากนั้น บริษัทฯยังได้มี
  มาตรการเพื่อรองการเลิกใช้น้ำบาดาลในปี 2547
  ตามเพื่อสนองนโยบายของรัฐบาลในการลดปัญหาแผ่นดินทรุด และมาตรการลดการใช้น้ำ พลังงาน
  และสารเคมีให้ดีขึ้น

  ส่วนในเรื่องของความปลอดภัยนั้น บริษัทมีชั่วโมงการทำงานปราศจากอุบัติเหตุถึงขั้นหยุดงาน
  4.39 ล้านชั่วโมงการทำงาน ณ สิ้นปี 2546
  และได้ทำการฝึกอบรมและฝึกซ้อมดับเพลิงทั้งขั้นต้นและขั้นรุนแรงให้แก่พนักงานและบุคคลภายนอก
  เช่น เจ้าหน้าที่สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (วท.) บริษัท ไม้อัดไทย จำกัด บริษัท
  ขนส่งน้ำมันทางท่อ จำกัด ( FPT) ที่ศูนย์ฝึกอบรมด้านความปลอดภัยและสิ่งแวดล้อมของบริษัทฯ
  (ศูนย์จ่ายน้ำมันบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา) ยิ่งกว่านั้น บริษัทฯ
  ยังได้ทำการฝึกอบรมการดับเพลิง ขั้นต้นให้แก่ชุมชนโดยรอบ เช่น ชุมชนหน้าวัดบุญรอด
  ชุมชนหลังวัดบุญรอด เป็นต้น
  เพื่อให้ชุมชนมีความรู้และมีความสามารถในการป้องกันอุบัติเหตุจากเพลิงไหม้
  และบรรเทาความเสียหายด้วยการใช้เครื่องดับเพลิงประจำบ้านหรือชุมชน
  รวมถึงการฝึกซ้อมหนีไฟให้แก่โรงเรียนในชุมชน ซึ่งได้แก่ โรงเรียนพูนสิน เป็นโรงเรียนแรก

  เพื่อเป็นการอยู่ร่วมกันอย่างดีกับชุมชนและเป็นประโยชน์ต่อสังคม บริษัทฯ
  ได้จัดกิจกรรมชุมชนสัมพันธ์อย่างต่อเนื่องโดยในปีนี้นอกจากการเยี่ยมชุมชนเป็นประจำและในวาระพิเศษต่างๆแล้ว
  บริษัทฯ ได้จัดแข่งขันฟุตบอล
  แชร์บอลให้แก่เยาวชนโดยมีวัตถุประสงค์ให้เยาวชนห่างไกลยาเสพติด มอบทุนการศึกษาแก่
  นักเรียนตามโครงการแบ่งปันเพื่อเด็กด้อยโอกาส
  ดำเนินโครงการสนุกวิทยาศาสตร์กับน้ำมันบางจาก ซึ่งเป็น
  โครงการที่มีวัตถุประสงค์ให้นักเรียนมีความเข้าใจในกระบวนการกลั่นน้ำมัน
  และส่งเสริมให้นักเรียนมีความสนใจในวิชาวิทยาศาสตร์มากขึ้น
  ทั้งนี้โครงการดังกล่าวเป็นโครงการต่อเนื่องมาจากปีที่แล้ว และยังเป็นที่สนใจของ
  โรงเรียนต่างๆ โดยมีนักเรียนเข้าร่วมกิจกรรมในปี 2545 จำนวน 3,702 คน และในปี 2546
  จำนวน 1,109 คน

  การรับรองระบบงานด้านสิ่งแวดล้อมและความปลอดภัย ต่อเนื่องถึงปัจจุบันดังนี้

    ปี 2540 บริษัทฯ ได้รับการรับรองมาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO14001 -
    PETROLEUM REFINING ทุกขั้นตอนของกระบวนการผลิตน้ำมัน นับตั้งแต่การรับน้ำมันดิบ
    กระบวนการกลั่นทุกหน่วย ตลอดจนการตรวจสอบและติดตามคุณภาพสิ่งแวดล้อม

    ปี 2543 บริษัทฯ ได้รับการรับรองมาตรฐานระบบการจัดการอาชีวอนามัยและความปลอดภัย
    (มอก.18001) เลขที่ OHS00007/007 สำหรับกิจการกลั่นน้ำมันปิโตรเลียม จากสถาบัน
    รับรองมาตรฐานไอเอสโอ (สรอ.)

    ปี 2546 บริษัทฯ ได้รับการรับรองมาตรฐานระบบการจัดการอาชีวอนามัยและความปลอดภัย
    (OHSAS 18001) เลขที่ 03037/057 สำหรับการกลั่นน้ำมันปิโตรเลียม
    จากสถาบันรับรองมาตรฐานไอเอสโอ (สรอ.)

  รางวัลด้านสิ่งแวดล้อมและความปลอดภัย ที่บริษัทได้รับ ดังนี้

  ปี 2533 บริษัทฯ ได้รับรางวัล “โรงงานอุตสาหกรรมประเภทเคมีดีเด่น
  ด้านการประหยัดพลังงานทั่วไป” จากศูนย์ประหยัดและอนุรักษ์พลังงาน
  กระทรวงวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม

  ปี 2534 บริษัทฯ ได้รับรางวัล “ โรงงานพิทักษ์สิ่งแวดล้อมดีเด่น”
  จากสมาคมวิศวกรสิ่งแวดล้อมไทย

  ปี 2538 บริษัทฯ ได้รับรางวัล เรื่องการปฎิบัติตามมาตรการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
  จากสำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และสิ่งแวดล้อม

  ปี 2541 บริษัทฯ
  ได้รับรางวัลดีเด่นทางด้านคณะกรรมการความปลอดภัยอาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงาน

  บริษัทฯ ได้รับรางวัลสถานประกอบการที่มีการจัดการและรักษาสภาพแวดล้อม (EIA AWARDS’
  98)

  ปี 2542 บริษัทฯ ได้รับโล่เกียรติยศการทำกิจกรรมเพื่อบริการสังคม
  จากการให้สนับสนุนผู้เชี่ยวชาญ ISO 14001 ของบริษัท
  เข้าไปช่วยจัดระบบให้โรงเรียนในสังกัดสำนักงานประถมศึกษาแห่งชาติที่ต้องการปฏิบัติตามมาตรฐานการจัดการสิ่งแวดล้อม

  ปี 2544 บริษัทฯ ได้รับรางวัลสถานประกอบการที่ปฏิบัติตามมาตรการในรายงานการวิเคราะห์
  ผลกระทบสิ่งแวดล้อมและมีการจัดการสภาพแวดล้อมดีเด่น ประจำปี 2544 (EIA AWARD’2001)

  3.4 งานที่ยังไม่ได้ส่งมอบ

  ไม่มี