1. ปัจจัยความเสี่ยง

การดำเนินธุรกิจของธนาคารพาณิชย์เป็นธุรกิจที่ประกอบการในตลาดเงินซึ่งมีการผันผวนหรือเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลาจากสภาวะเศรษฐกิจทั้งภายในและต่างประเทศและการเปิดเสรีทางการเงินของประเทศต่าง
ๆ ดังนั้นความเสี่ยงในปัจจุบันที่ธนาคารเผชิญอยู่ประกอบด้วย
ความเสี่ยงจากการผันผวนของตลาดเงินและตลาดทุน ซึ่งได้แก่การเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ย
อัตราแลกเปลี่ยน ราคาหลักทรัพย์ ความเสี่ยงจากการให้สินเชื่อในกรณีที่ลูกค้าไม่ปฏิบัติตามข้อตกลง
ความเสี่ยงด้านสภาพคล่องและเงินทุน ความเสี่ยงด้านปฏิบัติการ
และความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงในข้อกำหนดของกฎหมาย
เหล่านี้เป็นปัจจัยที่มีผลต่อเป้าหมายหลักโดยรวมของธนาคารที่จะต้องรับผิดชอบต่อความปลอดภัยในเงินฝากที่ระดมมาจากเงินออมของประชาชน
และรักษาความมั่นคงเพียงพอในเงินทุนส่วนของผู้ถือหุ้น ภายใต้ปัจจัยที่จะกำหนดความสำเร็จ ได้แก่
ความสามารถในการทำกำไร และการเพิ่มขีดความสามารถในการขยายธุรกิจ
เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับกิจการและผู้ถือหุ้น

ธนาคารมีมาตรการดูแลความเสี่ยงต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น ดังนี้ *

ความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ย อัตราแลกเปลี่ยน ราคาหลักทรัพย์ (Market
Risk)

การเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ย อัตราแลกเปลี่ยน ราคาหลักทรัพย์
เป็นภาวะที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้และอยู่นอกเหนือการควบคุม
ซึ่งจะมีผลกระทบต่อการดำเนินงานและความสามารถในการทำกำไรของธนาคารไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง
อย่างไรก็ตามธนาคารได้ดำเนินนโยบายเพื่อควบคุมให้ผลกระทบอันเกิดจากการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวให้อยู่ในระดับต่ำที่สุด
หรืออยู่ภายใต้ขอบเขตความเสี่ยงที่ธนาคารจะรับได้
โดยนโยบายการบริหารความเสี่ยงในเรื่องดังกล่าว
จะอยู่ภายใต้การดูแลของคณะกรรมการบริหารสินทรัพย์และหนี้สิน (Asset & Liability
Management) ซึ่งได้นำเครื่องมือในการบริหารความเสี่ยงจากความผันผวนจากตลาดเงินอาทิเช่น
Cap Report และ Value-at-Risk มาใช้ เป็นต้น
เพื่อประเมินค่าความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากธุรกรรมทางการเงินในแต่ละวันและประเมินสถานะของผลกระทบที่เกิดขึ้นเมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลง
โดยเฉพาะจากอัตราดอกเบี้ย ซึ่งเป็นค่าความเสี่ยงหลักของธนาคารในขณะนี้
เนื่องด้วยแหล่งที่ได้มาของเงินทุนและแหล่งที่ใช้ไปของเงินทุนหลักของธนาคาร
คือเงินฝากและการอำนวยสินเชื่อ
โดยคณะกรรมการชุดดังกล่าวมีการประชุมอย่างสม่ำเสมอเพื่อให้สามารถกำหนดกลยุทธ์เพื่อการจัดการทั้งในเชิงรับและเชิงรุก
นอกเหนือจากการจัดการโดยนำเครื่องมือในการบริหารความเสี่ยงมาใช้แล้ว
ธนาคารยังมีนโยบายได้ปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ที่ธนาคารแห่งประเทศไทยกำหนดไว้อย่างเคร่งครัด
ตลอดจนได้ปรับปรุงโครงสร้างการทำงานของฝ่ายงานด้านบริหารเงินและนำระบบบริหารการเงินใหม่มาใช้
ซึ่งช่วยเสริมให้การบริหารและควบคุมความเสี่ยงเป็นไปอย่างรัดกุมยิ่งขึ้น

แม้ว่า ธนาคารจะมีความเสี่ยงจากความผันผวนของเงินตราต่างประเทศ อยู่ในระดับค่อนข้างต่ำ
เนื่องจากแหล่งที่มาและใช้ไปของเงินทุน นั้น ส่วนใหญ่อยู่ในรูปสกุลเงินบาท
ธุรกรรมด้านเงินตราต่างประเทศส่วนใหญ่
จะเป็นไปเพื่อรองรับความต้องการและให้บริการแก่ลูกค้าของธนาคารทั้งในด้านการซื้อและขายเงินตราต่างประเทศทันทีและล่วงหน้า
และจะบริหารความเสี่ยงโดยการทำสัญญาซื้อขายเงินตราต่างประเทศล่วงหน้าและสัญญาแลกเปลี่ยน
(Swap) เงินตราต่างประเทศและอัตราดอกเบี้ย
ธนาคารไม่มีนโยบายทำสัญญาอัตราแลกเปลี่ยนล่วงหน้าเพื่อการเก็งกำไร
อีกทั้งการซื้อขายตราสารอนุพันธ์ต่างๆกับสถาบันการเงินทั้งในและต่างประเทศ
จะต้องได้รับการอนุมัติจากคณะกรรมการเป็นรายๆไป

ความเสี่ยงจากการให้สินเชื่อในกรณีที่ลูกค้าไม่ปฏิบัติตามข้อตกลง

ธนาคารได้กำหนดหลักเกณฑ์ในการพิจารณาอำนวยสินเชื่ออย่างระมัดระวัง
คำนึงถึงความสามารถในการชำระหนี้ของลูกค้าเป็นสำคัญโดยพิจารณาจากงบกระแสเงินสดเป็นหลัก
นอกจากนี้ยังมีหลักประกันเพื่อเป็นการป้องกันภาระความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นอีกชั้นหนึ่ง
การให้กู้ยืมจะกระจายให้แก่ภาคเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมต่างๆที่มีศักยภาพ
เพื่อลดความเสี่ยงจากการกระจุกตัวของสินเชื่อในประเภทใดประเภทหนึ่งโดยเฉพาะ
โดยมีฝ่ายวิจัยและวางแผนสินเชื่อ
เป็นหน่วยงานที่จะศึกษาและวิเคราะห์ธุรกิจที่ธนาคารควรจะสนับสนุนและไม่สนับสนุนในเชิงลึกและจัดทำแผนสินเชื่อประจำปี
เพื่อให้ความเสี่ยงที่อาจสูญเสียอันเนื่องจากลูกค้าผิดนัดไม่ชำระหนี้ในเงินต้นและดอกเบี้ยนั้นอยู่ในระดับต่ำสุดภายใต้ภาวะกดดันจากสภาวะถดถอยทางเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่อง
อย่างไรก็ตามการกำหนดนโยบายด้านสินเชื่อและการพิจารณาเพื่ออนุมัติสินเชื่อจะอยู่ภายใต้ความรับผิดชอบของคณะกรรมการพิจารณาการให้สินเชื่อ
ซึ่งประกอบด้วยผู้บริหารระดับสูงจากฝ่ายงานต่าง ๆ นอกเหนือจากฝ่ายงานด้านสินเชื่อ
เพื่อให้เกิดการทำงานในลักษณะ Check and Balance
สินเชื่อที่ผ่านการอนุมัติทุกรายจะอยู่ในการควบคุมดูแลอย่างใกล้ชิดและสม่ำเสมอ

ณ สิ้นธันวาคม 2543 เงินให้สินเชื่อหลักของธนาคาร (ไม่รวมดอกเบี้ยค้างรับ) จะเป็นธุรกิจ

อุตสาหกรรมการผลิต และพาณิชยกรรม โดยมีสัดส่วนเท่ากับร้อยละ 34.77 และร้อยละ 13.47
ของเงินให้สินเชื่อรวม ตามลำดับ
สำหรับเงินให้สินเชื่อในส่วนที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจอสังหาริมทรัพย์และการก่อสร้าง
ซึ่งเป็นธุรกิจที่ประสบด้านการตลาดและสภาพคล่อง
ธนาคารมีสัดส่วนการอำนวยสินเชื่อต่อเงินให้สินเชื่อรวม เท่ากับร้อยละ 9.82 และ 4.29
ตามลำดับ อย่างไรก็ตาม ธนาคารจะมีความเสี่ยงจากการลดลงของมูลค่าหลักทรัพย์ค้ำประกัน
เนื่องด้วยหลักทรัพย์ค้ำประกันส่วนใหญ่ของธนาคาร เป็นที่ดิน และอสังหาริมทรัพย์
ตามภาวะเศรษฐกิจ แต่กระนั้นก็ตาม ปัจจุบันการอนุมัติสินเชื่อของธนาคาร
จะพิจารณาจากความสามารถในการชำระหนี้ของลูกค้ามากกว่ามูลค่าของหลักประกัน
เป็นประเด็นสำคัญ

จากการที่ธนาคารมีแนววิธีการปรับปรุงโครงสร้างหนี้ของธนาคาร
เพื่อแก้ไขปัญหาสินเชื่อที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ของธนาคารอย่างจริงจัง อาทิ การแปลงหนี้เป็นทุน
การขยายระยะเวลาชำระคืนหนี้ การลดอัตราดอกเบี้ยและเงินต้น การเปลี่ยนแปลงเงื่อนไข
และการโอนสินทรัพย์ เป็นต้น
และมีการดำเนินการพิจารณาอำนวยสินเชื่อให้กับลูกค้าอย่างค่อนข้างเข้มงวด
ตลอดจนมีการปรับปรุงแนวทางและมาตรการในการบริหารความเสี่ยงด้านสินเชื่ออย่างต่อเนื่อง
ส่งผลให้ธนาคารมีสินเชื่อที่มีคุณภาพได้เพิ่มขึ้น

ณ สิ้นปี 2543 ธนาคารมีลูกหนี้ปกติจำนวน 242,954 ล้านบาท หรือร้อยละ 74.24 ของมูลหนี้รวม
เพิ่มขึ้นจากปี 2542 จำนวน 5,193 ล้านบาท หรือร้อยละ 2.18 จากยอดลูกหนี้ปกติจำนวน
237,761 ล้านบาท ซึ่งคิดเป็นร้อยละ 65.32 ของมูลหนี้รวม ณ สิ้นปี 2542
สำหรับสินเชื่อและดอกเบี้ยค้างรับจัดชั้นต่ำกว่ามาตรฐานถึงชั้นสงสัยจะสูญ ณ สิ้นปี 2543 มีจำนวน
74,985 ล้านบาท หรือร้อยละ 22.91 ของมูลหนี้รวม ลดลงจากปี 2542 ซึ่งมีมูลหนี้ดังกล่าวรวม
119,635 ล้านบาท หรือร้อยละ 32.87 ของมูลหนี้รวม และสามารถปรับปรุงโครงสร้างหนี้ได้ถึง
62,336 ล้านบาท ในปี 2543 สูงกว่าเป้าหมายที่ตั้งไว้ 40,000 ล้านบาท หรือร้อยละ 55.84
แสดงถึงประสิทธิภาพของธนาคารที่มีการแก้ไขปัญหาหนี้ที่ไม่ก่อให่เกิดรายได้
โดยมีฝ่ายพัฒนาคุณภาพสินทรัพย์ดูแลการบริหารงานปรับปรุงโครงสร้างหนี้
และฝ่ายบริหารทรัพย์สินดูแลสินทรัพย์รอการขายเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่ลูกค้าและธนาคาร

อย่างไรก็ตามปัญหาสินเชื่อที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้
ก็ยังเป็นปัญหาสำคัญของธนาคารแม้ว่าภาวะเศรษฐกิจจะปรับตัวในทิศทางที่ดีขึ้น
ดังนั้นธนาคารจึงยังคงจัดทีมงานพิเศษเพื่อให้คำปรึกษาแนะนำตลอดจนจัดหาผู้ร่วมทุนเพื่อช่วยให้ลูกค้าสามารถดำเนินธุรกิจต่อไปได้
พร้อมทั้งได้กันสำรองเงินค่าเผื่อหนี้สูญและหนี้สงสัยจะสูญ ตามหลักเกณฑ์ของธนาคารแห่งประเทศไทย
โดยในการกำหนดจำนวนค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ
ธนาคารจะพิจารณาราคาของหลักประกันเป็นปัจจัยที่สำคัญ ราคาหลักประกันเหล่านี้
จะประมาณโดยผู้ประเมินราคาอิสระ และ/ หรือผู้ประเมินราคาของธนาคาร ณ สิ้นธันวาคม 2543
ธนาคารมีสำรองค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ ประมาณ 6,909 ล้านบาท หรือคิดเป็นร้อยละ 196.55
ของจำนวนที่ประมาณการไว้ ซึ่งเกินกว่าอัตราขั้นต่ำที่ทางการกำหนดไว้เกือบเท่าตัว

นอกจากนี้
ธนาคารยังมีความเสี่ยงทางด้านการให้สินเชื่อในกรณีที่คู่สัญญาไม่ปฏิบัติตามสัญญาของตราสารทางการเงินนอกงบดุลอันได้แก่
สัญญาที่จะขยายวงเงินสินเชื่อ แสตนบายเล็ตเตอร์ออฟเครดิต และหนังสือค้ำประกันทางการเงิน
ซึ่งความเสี่ยงดังกล่าวจะมีค่าเท่ากับมูลค่าตามสัญญาที่ได้ตกลงกันไว้ในเบื้องต้น
ธนาคารได้ใช้นโยบายและวิธีการในการพิจารณาการให้สินเชื่อประเภทนี้เช่นเดียวกับการให้สินเชื่อสำหรับรายการในงบดุล
สำหรับสัญญาแลกเปลี่ยนอัตราดอกเบี้ยและสัญญาซื้อขายเงินตราต่างประเทศล่วงหน้านั้น
มูลค่าตามสัญญาไม่ได้แสดงถึงจำนวนความสูญเสียจากการให้สินเชื่อธนาคารควบคุมความเสี่ยงจากการให้สินเชื่อของตราสารทางการเงินเหล่านี้
โดยมีขั้นตอนการอนุมัติวงเงิน และการติดตามที่รอบคอบรัดกุม

ความเสี่ยงด้านสภาพคล่องและเงินทุน

ธนาคารดำรงสินทรัพย์สภาพคล่องโดยมีอัตราส่วนสินทรัพย์สภาพคล่องต่อเงินฝากไม่ต่ำกว่าร้อยละ 6
ซึ่งเป็นไปตามข้อกำหนดของธนาคารแห่งประเทศไทยและเพื่อรักษาสภาพคล่องให้อยู่ในระดับที่เหมาะสมกับสภาวะเศรษฐกิจและการดำเนินงานของธนาคาร
โดยมีอัตราส่วนเงินให้สินเชื่อต่อเงินฝาก ณ สิ้นปี 2543 อยู่ที่ระดับร้อยละ 90.28
เปรียบเทียบกับร้อยละ 99.55 ณ สิ้นปี 2542 ลดลงร้อยละ 9.27
สาเหตุเนื่องจากการลดลงของสินเชื่อ
และการตัดจำหน่ายหนี้สูญตามเกณฑ์ของธนาคารแห่งประเทศไทย ทั้งนี้
ธนาคารมีสภาพคล่องเพียงพอที่จะดำรงสถานะการเป็นผู้ให้กู้ยืมในตลาดระหว่างธนาคารแห่งประเทศไทยมาโดยตลอด
และยังลงทุนในรูปของเงินฝาก
หลักทรัพย์ซื้อโดยพิจารณาจากผลตอบแทนและสภาพคล่องของการลงทุนเป็นหลัก
เพื่อเป็นการสร้างรายได้ให้กับธนาคารอีกทางหนึ่งด้วย

ธนาคารเน้นนโยบายการมีสภาพคล่องส่วนเกินในจำนวนที่เหมาะสมและมีฐานะเป็นผู้ให้กู้ในตลาดเงิน
เพื่อให้เกิดความมั่นใจว่าจะสามารถมีเงินสดเพียงพอที่จะดำเนินงานและสามารถจ่ายคืนให้แก่ผู้ฝากเมื่อทวงถามหรือเมื่อครบกำหนดระยะเวลาฝากเงิน
นอกเหนือจากที่ต้องสำรองตามที่ธนาคารแห่งประเทศไทยกำหนด ในขณะที่การบริหารเงินกองทุน
ธนาคารจะดำรงอัตราส่วนเงินกองทุนต่อสินทรัพย์เสี่ยงให้เกินกว่าอัตราขั้นต่ำ 8.5
ที่ธนาคารแห่งประเทศไทยกำหนดตามมาตรฐานสากลตลอดเวลา

การดำรงฐานะสภาพคล่องส่วนเกินนั้น
จะพิจารณาจากโครงสร้างและพฤติกรรมการฝากเงินของลูกค้า สภาวะตลาดเงิน สภาพการแข่งขัน
สภาพเศรษฐกิจ และผลตอบแทนที่ได้รับ
ทั้งนี้การบริหารสภาพคล่องจะอยู่ภายใต้การควบคุมและดูแลอย่างใกล้ชิดของฝ่ายบริหารการเงินและคณะกรรมการบริหารสินทรัพย์และหนี้สิน

ณ สิ้นเดือนธันวาคม 2543 โครงสร้างเงินทุนของธนาคารประกอบด้วยเงินฝากร้อยละ 83.30
เงินกู้ยืมร้อยละ 9.77 ส่วนของผู้ถือหุ้นร้อยละ 3.57 และอื่น ๆ อีกร้อยละ 3.36
สำหรับทุนประกอบการได้นำไปจัดสรรใช้ประโยชน์ในการปล่อยสินเชื่อสัดส่วนร้อยละ 75.21
และรายการระหว่างธนาคารและตลาดเงิน รวมหลักทรัพย์ซื้อโดยมีสัญญาขายคืนรวมร้อยละ 12.13
ลงทุนในหลักทรัพย์ร้อยละ 6.03 และอื่น ๆ อีกร้อยละ 6.63

สำหรับในด้านเงินฝากนั้น ปริมาณเงินฝากจากลูกค้าที่มีอยู่กับธนาคารเปลี่ยนแปลงไม่มาก โดย ณ
สิ้นปี 2542 มีจำนวน 356,098 ล้านบาท เปลี่ยนแปลงเพิ่มขึ้นเล็กน้อยเป็นจำนวน 358,692
ล้านบาท เมื่อสิ้นปี 2543 หรือเปลี่ยนแปลงร้อยละ 0.73
ทั้งนี้ธนาคารประสบความสำเร็จในการลดต้นทุนดอกเบี้ยเงินฝากด้วยการเพิ่มสัดส่วนเงินฝากประเภทออมทรัพย์และจ่ายคืนเมื่อทวงถามจากร้อยละ
18.87 เมื่อสิ้นปี 2542 เป็นร้อยละ 27.63
เมื่อสิ้นปีนี้โดยธนาคารได้มีการปรับโครงสร้างเงินฝากให้เหมาะสมยิ่งขึ้น
ส่งผลให้สัดส่วนของเงินฝากออมทรัพย์ต่อเงินฝากรวมสูงขึ้นจากร้อยละ 17.72 เมื่อสิ้นปี 2542
เป็นร้อยละ 26.30 เมื่อสิ้นปี 2543

แม้ว่าแหล่งเงินทุนหมุนเวียนหลักของธนาคาร จะมาจากเงินฝากภายในประเทศระยะสั้นไม่เกิน 1 ปี
โดยมีสัดส่วนเฉลี่ยประมาณร้อยละ 93.49 ของยอดเงินฝากรวม
อย่างไรก็ตามเงินฝากประจำส่วนใหญ่ลูกค้ามีพฤติกรรมการฝากเงินอย่างต่อเนื่อง
เมื่อครบกำหนดชำระโดยเฉลี่ยประมาณร้อยละ 89
ด้วยเหตุนี้ธนาคารสามารถใช้เงินฝากภายในประเทศระยะสั้นเป็นแหล่งเงินทุนระยะยาวได้

หากมองในแง่ของความเพียงพอของเงินกองทุน จะพบว่า ณ สิ้นปี 2543 ธนาคารมีกองทุนชั้นที่1
จำนวน 25,271 ล้านบาท หรือร้อยละ 7.23 ของสินทรัพย์เสี่ยง
ซึ่งสูงกว่าที่ธนาคารแห่งประเทศไทยได้กำหนดขั้นต่ำไว้ที่ร้อยละ 4.25
และมีเงินกองทุนรวม(ชั้นที่1+ชั้นที่2) จำนวน 42,681 ล้านบาท หรือคิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 12.22
ของสินทรัพย์เสี่ยง ซึ่งเกินกว่าที่ธนาคารแห่งประเทศไทยกำหนดขั้นต่ำไว้ที่ร้อยละ8.50

ความเสี่ยงด้านการปฏิบัติงาน ธนาคารได้จัดตั้งคณะกรรมการเฉพาะกิจขึ้น เพื่อพิจารณา

ความเสี่ยงที่อาจเกิดจากระบบการปฏิบัติงานของฝ่ายงานต่าง ๆ รวมทั้งสาขา
โดยคณะกรรมการดังกล่าวมีหน้าที่ที่จะชี้ประเด็นความเสี่ยงและพิจารณาหาแนวทางที่เหมาะสมที่จะป้องกันปัญหาที่อาจเกิดขึ้นจากความผิดพลาดในการทำงาน
ตลอดจนพัฒนาระบบฐานข้อมูลของธนาคารให้สามารถสนองตอบต่อการบริหารในเชิงจัดการได้รวดเร็วและมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น
นอกจากนั้น ธนาคารยังมีคณะกรรมการตรวจสอบ ซึ่งประกอบด้วยผู้ทรงคุณวุฒิและมีประสบการณ์
ความรู้และความชำนาญด้านตรวจสอบและงานธนาคารพาณิชย์เป็นอย่างดี
โดยทุกท่านเป็นกรรมการอิสระมิได้เป็นผู้บริหารและพนักงานธนาคาร
ที่จะพิจารณาและสอบทานให้ธนาคารมีการรายงานทางการเงินอย่างถูกต้องและเพียงพอ
มีระบบการควบคุมภายในและบริหารความเสี่ยง
ตลอดจนการตรวจสอบภายในที่เหมาะสมและรัดกุมยิ่งขึ้น
และเป็นไปตามกฎระเบียบที่ทางราชการได้กำหนดไว้

ความเสี่ยงสำหรับผู้ถือหลักทรัพย์

จากที่ประเทศไทยเกิดวิกฤตเศรษฐกิจ ส่งผลกระทบให้ผลประกอบการของธนาคารขาดทุน
ซึ่งตามข้อบังคับของทางการห้ามมิให้ธนาคารจ่ายเงินปันผลจากเงินประเภทอื่นนอกจากเงินกำไร
ในกรณีที่ธนาคารยังมียอดขาดทุนสะสมอยู่ ซึ่งนับเป็นความเสี่ยงที่ผู้ถือหลักทรัพย์ต้องพิจารณา