1. ปัจจัยความเสี่ยง

ความเสี่ยงจากการขาดสภาพคล่องของหลักทรัพย์ของธนาคาร

สืบเนื่องจากมาตรการในแผนฟื้นฟูระบบสถาบันการเงินของทางการเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 2541
ที่ทางการได้สั่งการให้ธนาคารดำเนินการแก้ไขปัญหาฐานะการเงินและกำหนดให้มีการควบรวมกิจการ
ซึ่งส่งผลให้ธนาคารมีคุณสมบัติไม่ครบถ้วนตามข้อกำหนดของตลาดหลักทรัพย์
และคณะกรรมการตลาดหลักทรัพย์ได้มีมติสั่งห้ามการซื้อหรือขายหลักทรัพย์ของธนาคาร
จนกว่าจะสามารถดำเนินการแก้ไขปัญหาฐานะการเงินให้แล้วเสร็จ
และแก้ไขให้มีคุณสมบัติครบถ้วนตามข้อกำหนดของตลาดหลักทรัพย์
ต่อมาคณะกรรมการตลาดหลักทรัพย์ได้มีมติผ่อนคลายแนวทางการอนุญาตให้ซื้อขายหลักทรัพย์ของธนาคารที่ถูกสั่งห้ามการซื้อขายหลักทรัพย์
โดยจะอนุมัติให้เปิดซื้อขายหลักทรัพย์ของธนาคารเมื่อได้ดำเนินการแก้ไขปัญหาแล้วเสร็จ

ธนาคารได้ดำเนินการต่าง ๆ ภายใต้โครงการควบรวมกิจการเสร็จสิ้นแล้วทุกประการ กล่าวคือ
ตั้งแต่แผนแรกของโครงการควบรวมกิจการที่กำหนดให้บง.กรุงไทยธนกิจ และ 12
บริษัทเงินทุนที่ทางการเข้าแทรกแซงโอนสินทรัพย์และหนี้สินบางส่วนที่สำคัญมายังธนาคารตลอดจนกระทั่งถึงแผนสุดท้ายที่กำหนดให้ธนาคารออกหุ้นสามัญเพิ่มทุนให้แก่ผู้ถือหุ้นบง.กรุงไทยธนกิจเพื่อแลกกับหุ้นสามัญบง.กรุงไทยธนกิจ
ถึงแม้ว่าภายหลังเสร็จสิ้นกำหนดการแลกหุ้นดังกล่าวแล้วจะยังคงมีผู้ถือหุ้นรายย่อยของบง.กรุงไทยธนกิจอีกบางส่วนประมาณร้อยละ
1.4 ของจำนวนหุ้นที่จำหน่ายได้แล้วทั้งหมดยังคงถือหุ้นบง.กรุงไทยธนกิจอยู่ก็ตาม
แต่เนื่องจากการแลกหุ้นดังกล่าวเป็นการเปิดกว้างโดยให้สิทธิแก่ผู้ถือหุ้นของบง.กรุงไทยธนกิจทุกรายในการใช้สิทธิที่จะแลกหุ้นได้โดยเท่าเทียมกัน
และมิได้บังคับว่าผู้ถือหุ้นบง.กรุงไทยธนกิจทุกรายจะต้องแลกหุ้น ดังนั้น
การที่ผู้ถือหุ้นบง.กรุงไทยธนกิจบางส่วนยังคงถือหุ้นบง.กรุงไทยธนกิจอยู่
จึงสันนิษฐานได้ว่าผู้ถือหุ้นบง.กรุงไทยธนกิจท่านนั้นตกลงใจที่จะถือหุ้นบง.กรุงไทยธนกิจอยู่ต่อไป
อย่างไรก็ตาม
ธนาคารมีนโยบายชัดเจนที่จะขอเพิกถอนหลักทรัพย์บง.กรุงไทยธนกิจออกจากการเป็นหลักทรัพย์จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
แต่ทั้งนี้จะโดยวิธีการใดและระยะเวลาเมื่อใดนั้น เมื่อธนาคารได้กำหนดเป็นที่แน่นอนแล้ว
ธนาคารจะได้เผยแพร่ข้อมูลข่าวสารให้ทราบโดยทั่วไป

ปัจจุบันธนาคารสามารถแก้ไขปัญหาฐานะการเงินและผลการดำเนินงานมาได้จนถึงระดับหนึ่งที่สามารถดำรงเงินกองทุนต่อสินทรัพย์เสี่ยงได้ไม่ต่ำกว่าอัตราที่กฎหมายกำหนด
กล่าวคือ ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2543 ธนาคารมีสินทรัพย์รวม 233,186.1 ล้านบาท หนี้สินรวม
222,521.5 ล้านบาท และส่วนของผู้ถือหุ้น 10,664.7 ล้านบาท
และดำรงเงินกองทุนต่อสินทรัพย์เสี่ยงในอัตราร้อยละ 21.8

ธนาคารได้จัดทำหนังสือสรุปการดำเนินการภายใต้โครงการควบรวมกิจการทั้งหมดของธนาคารถึงตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
เพื่อขอให้ตลาดหลักทรัพย์พิจารณาอนุญาตให้เปิดซื้อขายหลักทรัพย์ของธนาคารเพื่อให้หลักทรัพย์มีสภาพคล่องและเปิดโอกาสให้ผู้ถือหุ้นและนักลงทุนทั่วไปสามารถซื้อขายหลักทรัพย์ของธนาคารได้
ซึ่งคาดว่าจะได้รับอนุญาตให้เปิดซื้อขายหลักทรัพย์ BT ได้ภายในเดือนเมษายน 2544

ความเสี่ยงจากการไม่สามารถจ่ายเงินปันผล

ที่ประชุมใหญ่สามัญผู้ถือหุ้น ครั้งที่ 6 เมื่อวันที่ 28 เมษายน 2543
ได้กำหนดนโยบายการจ่ายเงินปันผลให้แก่ผู้ถือหุ้นในอัตราไม่เกินร้อยละ 40 ของกำไรสุทธิ
(หลังหักภาษีเงินได้นิติบุคคล) จากผลการดำเนินงานในแต่ละรอบปี อย่างไรก็ตาม
ผู้ถือหุ้นของธนาคารมีความเสี่ยงจากการไม่ได้รับเงินปันผลจากธนาคาร
เนื่องจากธนาคารมีผลการดำเนินงานขาดทุน และมีขาดทุนสะสมอยู่
ซึ่งตามข้อบังคับของธนาคารห้ามมิให้จ่ายเงินปันผลจากเงินประเภทอื่นนอกจากกำไร
และห้ามมิให้ธนาคารจ่ายเงินปันผลหากยังมีผลขาดทุนสะสมอยู่

ความเพียงพอของเงินกองทุนของธนาคาร

หากในอนาคตธนาคารมีผลการดำเนินงานขาดทุนต่อไป
ก็มีความเป็นไปได้ที่เงินกองทุนของธนาคารลดลงต่ำกว่าเกณฑ์ที่ธนาคารแห่งประเทศไทยกำหนด ณ
สิ้นปี 2543 ธนาคารมีเงินกองทุนทั้งสิ้นจำนวน 12,667.9 ล้านบาท
คิดเป็นอัตราส่วนเงินกองทุนทั้งสิ้นต่อสินทรัพย์เสี่ยงเท่ากับร้อยละ 21.8 เพิ่มขึ้นจากเงินกองทุน ณ
สิ้นปี 2542 ที่มีอยู่ร้อยละ 10.4 ซึ่งเพียงพอตามที่ธนาคารแห่งประเทศไทยกำหนด

นอกจากนี้
แนวทางการชดเชยสินทรัพย์ด้อยคุณภาพของธนาคารที่ได้รับความเห็นชอบตามมติคณะรัฐมนตรีวันที่ 19
กันยายน 2543 ที่กำหนดให้กองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ ชดเชยภาระสินทรัพย์ด้อยคุณภาพของธนาคาร
ดังนั้น ธนาคารได้โอนเงินสำรองค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญที่เกิดจากสินทรัพย์ด้อยคุณภาพของ 12
บริษัทเงินทุน และธนาคาร สหธนาคาร กลับเป็นรายได้เพื่อล้างขาดทุนสะสมของธนาคาร
และทำการคืนทุนหุ้นบุริมสิทธิ์จำนวน 37,068.0 ล้านบาท ให้แก่กองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ
ซึ่งภายหลังการคืนทุนธนาคารจะมีอัตราส่วนเงินกองทุนทั้งสิ้นต่อสินทรัพย์เสี่ยงเท่ากับประมาณร้อยละ
16.8 นอกจากนั้นธนาคารเองก็มีนโยบายในการปรับตัวเพื่อให้สามารถ
แข่งขันในเชิงพาณิชย์กับธนาคารอื่นๆได้ โดยมีการกำหนดมาตรการการปล่อยสินเชื่อใหม่ที่รัดกุม
และเร่งแก้ไขปัญหาหนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ให้ลดน้อยลง
และเพิ่มสัดส่วนรายได้จากค่าธรรมเนียมให้มากขึ้น
เพื่อเพิ่มผลประกอบการให้มีรายได้มากขึ้นและลดการเกิดขาดทุนให้น้อยลง

ความเสี่ยงจากสินเชื่อส่วนที่ไม่ได้รับการค้ำประกันความเสียหายจากกองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ

ธนาคารยังคงมีความเสี่ยงจากสินเชื่อในส่วนที่ไม่ได้รับการค้ำประกันความเสียหายจากกองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ
ซึ่งอาจกลายเป็นหนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ในอนาคต
เนื่องจากตามแนวทางการชดเชยสินทรัพย์ด้อยคุณภาพของ 12 บริษัทเงินทุนและธนาคาร สหธนาคาร
ตามเกณฑ์ Yield Maintenance นั้น กองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ
จะค้ำประกันความเสียหายให้เต็มจำนวนเฉพาะสินเชื่อในส่วนที่รับโอนมาจากบริษัทเงินทุน 12
แห่งและธนาคาร สหธนาคารเท่านั้น ไม่รวมสินเชื่อที่รับโอนมาจากบริษัทเงินทุนหลักทรัพย์
กรุงไทยธนกิจ จำกัด (มหาชน) และสินเชื่อที่ทางธนาคารปล่อยใหม่
โดยสินเชื่อในส่วนที่ไม่ได้รับการค้ำประกันความเสียหาย ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2543
มีจำนวนประมาณ 31,429.5 ล้านบาท
ซึ่งเป็นจำนวนที่ไม่มากเมื่อเทียบกับสินเชื่อในส่วนที่ได้รับการค้ำประกันจำนวน 102,500.1 ล้านบาท
นอกจากนี้ธนาคารยังมีความเสี่ยงจากส่วนแบ่งขาดทุน
เนื่องจากธนาคารต้องรับส่วนแบ่งจากขาดทุนจากการบริหารสินทรัพย์ด้อยคุณภาพส่วนที่ได้รับชดเชยแล้วขาดทุนร้อยละ
15
ในขณะที่หากธนาคารบริหารสินทรัพย์ด้อยคุณภาพส่วนนี้แล้วได้กำไรจะได้รับส่วนแบ่งกำไรเพียงร้อยละ
5 เท่านั้น ซึ่งเป็นสัดส่วนที่ต่ำกว่าส่วนแบ่งขาดทุน
และธนาคารไม่สามารถคาดการณ์ได้ว่าจะเกิดขาดทุนจากส่วนนี้หรือไม่
ถ้าเกิดจะเป็นจำนวนเงินเท่าใด
ซึ่งทั้งส่วนแบ่งขาดทุนหรือกำไรอาจส่งผลกระทบต่อผลประกอบการของธนาคารในอนาคตได้

สัดส่วนเงินให้สินเชื่อในภาคธุรกิจต่างๆ

ในปี 2543 เงินให้กู้ยืมของธนาคารมีการกระจุกตัวอยู่ในภาคอุตสาหกรรมการผลิตและการพาณิชย์
และธุรกิจอสังหาริมทรัพย์และการก่อสร้าง จำนวน 99,960.2 ล้านบาท และ 65,879.4
ล้านบาทตามลำดับ หรือร้อยละ 45.2 และ 29.8 ของเงินให้สินเชื่อทั้งหมดตามลำดับ
ซึ่งภาคอสังหาริมทรัพย์โดยทั่วไปเป็นภาคธุรกิจที่มีการฟื้นตัวจากสภาวะเศรษฐกิจตกต่ำได้ไม่รวดเร็วนัก
ส่งผลให้มีความเสี่ยงจากความสามารถในการชำระหนี้ของลูกหนี้เหล่านี้ต่ำและกลายเป็นหนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้
อย่างไรก็ตาม เงินให้สินเชื่อเหล่านี้เป็นสินเชื่อที่ธนาคารรับโอนมาจากการควบรวมกิจการ
และส่วนใหญ่ได้รวมอยู่ในสินทรัพย์ด้อยคุณภาพที่ได้รับการชดเชยความเสียหายจากกองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ
ตามแนวทางการชดเชยสินทรัพย์ด้อยคุณภาพของ 12 บริษัทเงินทุนและธนาคาร สหธนาคาร
อีกทั้งธนาคารได้ตั้งสำรองค่าเผื่อหนี้สูญในงวดปี 2543 ไว้แล้วเป็นจำนวน 84,403.6 ล้านบาท
ซึ่งเพียงพอที่จะรองรับความเสียหายจากหนี้เสียที่อาจเกิดขึ้นในส่วนของสินเชื่อที่ไม่ได้รับการค้ำประกันและชดเชยความเสียหายจากกองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ
นอกจากนี้ธนาคารยังมีนโยบายที่จะไม่อำนวยสินเชื่อใหม่ให้แก่ธุรกิจอสังหาริมทรัพย์เพิ่ม

ความเสี่ยงจากการปรับโครงสร้างหนี้

ในการปรับโครงสร้างหนี้แต่ละราย ธนาคารจะเกิดความสูญเสียขึ้น เช่น
จากการได้รับชำระดอกเบี้ยในอัตราที่ต่ำลงจากเดิม หรือมีการปรับลดเงินต้นลง
ทำให้เกิดส่วนสูญเสียจากการปรับโครงสร้างหนี้
อีกทั้งลูกหนี้ที่ปรับโครงสร้างหนี้แล้วก็ยังอาจกลับไปเป็นหนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้อีก อย่างไรก็ตาม
สินเชื่อส่วนใหญ่ของธนาคารได้ถูกนับรวมอยู่ในสินทรัพย์ด้อยคุณภาพที่ได้รับการค้ำประกันและชดเชยความเสียหายจากกองทุนฟื้นฟู
จำนวน 102,500.1 ล้านบาท ทำให้ธนาคารไม่ต้องรับรู้ส่วนสูญเสียจากการปรับโครงสร้างหนี้
หรือนับลูกหนี้ปรับโครงสร้างหนี้ที่กลับไปเป็นหนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ของสินเชื่อเหล่านั้นเป็นสินเชื่อที่ระงับรับรู้รายได้
(NPL) อีก
คงเหลือแต่ลูกหนี้ปรับโครงสร้างหนี้ที่กลับไปเป็นหนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้และเป็นสินเชื่อที่ระงับรับรู้รายได้
(NPL) กับส่วนสูญเสียจากการปรับโครงสร้างหนี้ของสินเชื่อที่ไม่รวมอยู่ในสินทรัพย์ด้อยคุณภาพ
และไม่ได้รับการค้ำประกันและชดเชยความเสียหายจากกองทุนฟื้นฟูอีกประมาณ 31,429.5 ล้านบาท
ซึ่งธนาคารได้ทำการตั้งสำรองค่าเผื่อหนี้สูญไว้อย่างเพียงพอที่จะรองรับความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นจากสินเชื่อจำนวนนี้

การลดลงของมูลค่าหลักประกัน

เนื่องจากหลักประกันส่วนใหญ่ของธนาคารเป็นอสังหาริมทรัพย์ และสินทรัพย์ประเภทอื่น
ซึ่งได้รับผลกระทบจากภาวะเศรษฐกิจ
ส่งผลให้มูลค่าของหลักประกันเหล่านั้นลดลงทำให้ธนาคารต้องตั้งสำรองค่าเผื่อหนี้สูญเพิ่มขึ้นและกระทบต่อฐานะเงินกองทุนของธนาคาร
นอกจากนี้ยังมีความล่าช้าในกระบวนการเข้าครอบครองหลักประกัน
ถึงแม้ว่าได้มีการแก้ไขกฎหมายล้มละลายและกฎหมายว่าด้วยการบังคับคดีแล้วก็ตาม
ในส่วนของการขายอสังหาริมทรัพย์ที่ได้จากการบังคับหลักประกันตามประกาศของธนาคารแห่งประเทศไทยได้กำหนดให้ธนาคารพาณิชย์ต้องขายอสังหาริมทรัพย์ที่ได้จากการบังคับหลักประกันภายใน
5 ปี ซึ่งทำให้ธนาคารต้องเร่งขายหลักประกันออกไป
แม้ว่าจะอยู่ในช่วงที่ภาวะเศรษฐกิจยังไม่ดีนักทำให้มูลค่าของหลักประกันต่ำและขายได้ในราคาต่ำ

ความเสี่ยงจากการที่ธนาคารเป็นรัฐวิสาหกิจ

จากการที่ธนาคารมีกองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ เป็นผู้ถือหุ้นใหญ่ ทำให้ธนาคารมีสถานะเป็นรัฐวิสาหกิจ
ซึ่งอาจทำให้ขาดความคล่องตัวในการกำหนดนโยบายและการบริหารให้เป็นไปตามกลไกตลาดได้
และอาจถูกทางการสั่งให้ดำเนินการใดๆ ที่อาจส่งผลกระทบต่อความสามารถในการแข่งขัน
และกระทบผลประโยชน์ของผู้ถือหุ้นได้ อย่างไรก็ตาม
ผู้บริหารของธนาคารทุกท่านเป็นมืออาชีพที่มีประสบการณ์ในวงการการเงินมานาน
ดังนั้นไม่ว่าจะเป็นการตกลงเจรจาเงื่อนไขใดๆ กับทางการ หรือการบริหารงานในองค์กร
ผู้บริหารของธนาคารจะคำนึงถึงผลประโยชน์ของธนาคารและผู้ถือหุ้นเป็นหลักเสมอ

ความเสี่ยงจากอัตราแลกเปลี่ยนระบบลอยตัว

เนื่องจากธนาคารมีการประกอบธุรกรรมเกี่ยวกับเงินตราต่างประเทศบางส่วน
ทำให้ธนาคารเกิดความเสี่ยงจากอัตราแลกเปลี่ยนระบบลอยตัวได้
แต่ความเสี่ยงด้านอัตราแลกเปลี่ยนของธนาคารมีไม่มากนัก
เนื่องจากธนาคารมีนโยบายที่จะดำรงฐานะเงินตราต่างประเทศสุทธิในระดับที่เหมาะสมกับธุรกรรมเงินตราต่างประเทศ
โดยมีธุรกรรมเกี่ยวกับเงินตราต่างประเทศเพื่อภาระเงินกู้ยืมของธนาคารและบริการลูกค้าการค้าต่างประเทศเท่านั้น
และไม่มีนโยบายหารายได้จากการเก็งกำไรในธุรกรรมการค้าเงินตราต่างประเทศ นอกจากนี้
ธนาคารยังได้ตั้งคณะกรรมการบริหารความเสี่ยงขึ้นเพื่อกำหนดระดับความเสี่ยงที่เหมาะสม
โดยพิจารณาจากความผันผวนทางด้านอัตราแลกเปลี่ยน และมอบหมายให้ฝ่ายค้าผลิตภัณฑ์การเงิน
(เดิมชื่อ “ฝ่ายปริวรรต”) ดำเนินการบริหารตามแนวทางที่กำหนด

ความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ยและสภาพคล่อง

ความผันผวนด้านอัตราดอกเบี้ยมีผลต่อต้นทุนด้านดอกเบี้ยจ่ายและรายได้
ซึ่งส่งผลกระทบต่อผลกำไรขาดทุนของธนาคาร
ที่ผ่านมาธนาคารได้ชะลอการปล่อยสินเชื่อทำให้รายได้จากดอกเบี้ยรับลดลง
ถึงแม้ว่าอัตราดอกเบี้ยเงินฝากในตลาดมีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่องทำให้ต้นทุนด้านดอกเบี้ยจ่ายของธนาคารลดลง
แต่ในขณะเดียวกันยอดเงินฝากของธนาคารมีการเพิ่มขึ้น
ส่งผลให้รายรับจากดอกเบี้ยเงินให้กู้ยืมต่ำกว่ารายจ่ายดอกเบี้ยเงินฝาก
และทำให้ธนาคารมีสภาพคล่องอยู่ในเกณฑ์ที่สูง
โดยธนาคารได้นำสภาพคล่องส่วนเกินนี้ไปลงทุนในพันธบัตรรัฐบาล
และพันธบัตรรัฐวิสาหกิจเพื่อนำรายได้ดอกเบี้ยจากการลงทุนนี้มาเสริมรายได้ของธนาคาร
อีกทั้งได้จัดตั้งคณะกรรมการบริหารความเสี่ยงเพื่อจัดทำโปรแกรมบริหารสินทรัพย์และหนี้สิน (Asset
and Liability Management)
กำหนดแนวทางการบริหารสภาพคล่องและการระดมเงินของธนาคาร นอกจากนี้
การเปลี่ยนแปลงอัตราดอกเบี้ยยังส่งผลต่อการคำนวณส่วนสูญเสียในการปรับโครงสร้างหนี้ในส่วนที่ไม่ได้รับการชดเชยจากกองทุนเพื่อการฟื้นฟูเนื่องจากในการคำนวณส่วนสูญเสียจากการปรับโครงสร้างหนี้จะคำนวณจากมูลค่าปัจจุบันของกระแสเงินสดที่คาดว่าจะได้รับในอนาคตคิดลดด้วยอัตราดอกเบี้ยในตลาด
แต่ก็ส่งผลกระทบต่อธนาคารไม่มากนักเนื่องจากหนี้ในส่วนนี้มีจำนวนไม่สูง