ปัจจัยความเสี่ยง

ในการดำเนินธุรกิจของธนาคารนั้น ย่อมได้รับผลกระทบที่เกิดขึ้นจากทั้งปัจจัยภายในและภายนอกธนาคาร อย่างไรก็ตาม บางปัจจัยธนาคารสามารถที่จะควบคุมได้ ขณะที่บางปัจจัยก็อยู่นอกเหนือการควบคุมของธนาคาร ซึ่งผลกระทบเหล่านี้อาจส่งผลต่อการดำเนินงานของธนาคาร และผลตอบแทนที่นักลงทุนจะได้รับ

ความเสี่ยงจากสัญญาการชดเชยสินทรัพย์ด้อยคุณภาพตามวิธี Gain/ Loss Sharing

ธนาคารมีความเสี่ยงจากส่วนแบ่งขาดทุนภายใต้สัญญาการชดเชยสินทรัพย์ด้อยคุณภาพตามวิธี
Gain/Loss Sharing กับกองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ กล่าวคือภายใต้สัญญาดังกล่าว
หากธนาคารบริหารสินทรัพย์ด้อยคุณภาพที่ได้รับการชดเชยแล้วเกิดผลรวมสุทธิที่ขาดทุนเกินกว่าสำรองพึงกันของสินทรัพย์ด้อยคุณภาพที่ได้รับการชดเชย
(Notional Provisioned Value) จำนวน 112,495 ล้านบาท
ธนาคารจะต้องรับส่วนแบ่งขาดทุนนั้นในอัตราร้อยละ 15
โดยการคำนวณผลขาดทุนดังกล่าวจะเกิดขึ้นเมื่อครบกำหนดสัญญาการชดเชยสินทรัพย์ด้อยคุณภาพ ณ
สิ้นปี 2548 ซึ่งธนาคารไม่สามารถคาดการณ์ได้ว่าจะเกิดขาดทุนจากส่วนนี้หรือไม่
เป็นจำนวนเงินเท่าใด
หากเกิดผลขาดทุนในจำนวนที่สูงส่วนแบ่งขาดทุนที่ธนาคารจะต้องจ่ายให้แก่กองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ
ก็อาจมีนัยสำคัญและอาจส่งผลกระทบต่อผลประกอบการของธนาคารในอนาคตได้ อย่างไรก็ตาม
ส่วนที่โอนไปบสท. ก็ยังเข้าข่ายได้รับ Yield Maintenance ด้วย แต่ทั้งนี้
อยู่ระหว่างการพิจารณาอนุมัติโดยกระทรวงการคลัง

รายการระหว่างธนาคารกับกองทุนเพื่อการฟื้นฟูและพัฒนาระบบสถาบันการเงินที่มีนัยสำคัญ

กองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ ตกลงที่จะชดเชยความเสียหายบางส่วนที่เกิดจากการบริหาร
สินทรัพย์ด้อยคุณภาพให้กับธนาคาร นอกจากนี้กองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ
ยังต้องจ่ายชดเชยรายได้ที่ขาดหายไปจากสินทรัพย์ด้อยคุณภาพที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ปีละ 2 ครั้ง
จนถึงวันที่ 31 ธันวาคม 2548 ยิ่งไปกว่านั้น กองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ
ยังได้รับประกันตั๋วสัญญาใช้เงินที่ออกโดยบสท.ให้กับธนาคารในการที่ธนาคารได้โอนสินทรัพย์ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ไปยังบสท.

ตั้งแต่เริ่มสัญญาการชดเชยสินทรัพย์ด้อยคุณภาพ
ธนาคารยังไม่ได้รับชำระรายได้ที่ขาดหายไปจากสินทรัพย์ด้อยคุณภาพกองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ ณ วันที่
31 ธันวาคม 2545 ธนาคารได้ตั้งลูกหนี้กองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ เป็นจำนวน 66,248 ล้านบาท
ประกอบด้วยเงินชดเชยรายได้ที่ขาดหายไป 4,736 ล้านบาท
และเป็นผลต่างของสินเชื่อตามบัญชีกับสินเชื่อที่บสท.รับโอน ซึ่งธนาคารจะได้รับการชดเชย
Gain/Loss Sharing ณ สิ้นปีที่ 5 จำนวน 59,378 ล้านบาท โดยก่อนสิ้นสุดสัญญา
ธนาคารยังคงได้รับ Yield Maintenance สำหรับส่วนต่างจำนวนนี้ รวมถึงส่วนที่โอนไปยังบสท.
ส่วนที่เหลือจำนวน 2,134 ล้านบาท เป็นค่าใช้จ่ายและผลขาดทุนที่สามารถเรียกคืนได้ตามสัญญาฯ

ในขณะเดียวกัน ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2545
ธนาคารมีรายการเจ้าหนี้กองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯอยู่จำนวน 37,068 ล้านบาท
ซึ่งในส่วนนี้ได้รวมถึงภาระหนี้สินกับกองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ ซึ่งเกิดจากการที่ธนาคารคืนทุนหุ้นบุริมสิทธิ
จำนวน 3,706.8 ล้านหุ้น และธนาคารได้ทำการยกเลิกหุ้นดังกล่าวในปี 2544
ถึงแม้ว่าภาระผูกพันดังกล่าวนี้มีกำหนดระยะเวลาการชำระคืนไม่เกิน 5 ปี
การชำระหนี้สินจำนวนดังกล่าว อาจหักลบกลบกับภาระหนี้สิ้นที่กองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ มีกับธนาคารได้

รัฐบาลไทยไม่ได้รับประกันข้อตกลง/เงื่อนไขที่กองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ ต้องปฏิบัติตาม

แม้ว่ากองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ จะเป็นหน่วยงานของรัฐบาลไทย
แต่รัฐบาลไทยไม่ได้รับรองอย่างชัดเจนในการที่จะให้กองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ ปฏิบัติตามข้อตกลง /
เงื่อนไขที่มีต่อธนาคาร
แต่อย่างไรก็ตามการชดเชยสินทรัพย์ด้อยคุณภาพของธนาคารเป็นไปตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อ 19
กันยายน 2543

ความเสี่ยงจากความสูญเสียที่เกิดจากการปรับโครงสร้างหนี้

ในการปรับโครงสร้างหนี้แต่ละราย ธนาคารอาจจะเกิดความสูญเสียขึ้น เช่น
จากการได้รับชำระดอกเบี้ยในอัตราที่ต่ำลงจากเดิม หรือมีการปรับลดเงินต้นลง อย่างไรก็ตาม
สินเชื่อส่วนใหญ่ของธนาคารได้ถูกนับรวมอยู่ในสินทรัพย์ด้อยคุณภาพที่ได้รับการค้ำประกันและชดเชยความเสียหายจากกองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ
ทำให้ธนาคารไม่ต้องรับรู้ส่วนสูญเสียจากการปรับโครงสร้างหนี้ของสินเชื่อเหล่านั้น
คงเหลือแต่ลูกหนี้ที่ไม่ได้รับการค้ำประกันจากกองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ
ที่มีมูลค่าเงินให้สินเชื่อรวมดอกเบี้ยค้างรับ ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2545 จำนวน 54,741 ล้านบาท
ซึ่งเป็นหนี้จัดชั้นต่ำกว่ามาตรฐาน จัดชั้นสงสัย และจัดชั้นสงสัยจะสูญเป็นจำนวน 675 ล้านบาท 523
ล้านบาท และ 7,605 ล้านบาท ตามลำดับ ซึ่งอาจต้องมีการปรับโครงสร้างหนี้ต่อไปในอนาคต
และไม่ได้รับการชดเชยความสูญเสียที่อาจเกิดขึ้นจากการปรับโครงสร้างหนี้

กรณีปรับโครงสร้างหนี้โดยการเปลี่ยนแปลงเงื่อนไขการชำระหนี้
ธนาคารได้คำนวณมูลค่าที่คาดว่าจะได้รับคืนโดยการหามูลค่าปัจจุบันของกระแสเงินสดที่คาดว่าจะได้รับคืนคิดลดด้วยอัตรา
ดอกเบี้ยในตลาด สำหรับปีสิ้นสุดวันที่ 31 ธันวาคม 2545
ธนาคารมีส่วนสูญเสียจากการปรับโครงสร้างหนี้ที่เกิดจากการปรับมูลค่าหนี้ (NPV Loss)
เฉพาะของสินเชื่อที่ไม่ได้รับการชดเชย (NON CAP) คิดเป็นจำนวนเงินประมาณ 661 ล้านบาท
ซึ่งธนาคารได้ตั้งค่าเผื่อการปรับมูลค่าจากการปรับโครงสร้างหนี้ไว้เต็มจำนวน
โดยจำนวนดังกล่าวเป็นส่วนสูญเสียจากการปรับโครงสร้างหนี้ในปีปัจจุบันเป็นจำนวนเงินประมาณ
261 ล้านบาท และเป็นส่วนสูญเสียที่เกิดจากการปรับโครงสร้างหนี้ในปีก่อน ๆ
คิดเป็นจำนวนเงินประมาณ 400 ล้านบาท

นอกจากนี้
ธนาคารได้ทำการประมาณการส่วนสูญเสียจากการปรับโครงสร้างหนี้จากการลดหนี้เงินต้นหรือดอกเบี้ยค้างรับหากลูกหนี้สามารถปฏิบัติตามเงื่อนไขของการปรับโครงสร้างหนี้ได้
ส่วนสูญเสียสำหรับลูกหนี้ที่ไม่ได้รับการชดเชย (NON CAP) จำนวนประมาณ 499 ล้านบาท
ธนาคารได้จัดให้มีการสำรองทั่วไปไว้แล้ว
โดยแสดงรวมเป็นส่วนหนึ่งของบัญชีค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญในงบดุล

ความเสี่ยงจากการเพิ่มขึ้นของหนี้ที่ระงับรับรู้รายได้ (NPL) ภายหลังสิ้นสุดสัญญาการชดเชยสินทรัพย์ด้อยคุณภาพ

ปัจจุบันหนี้ที่ระงับรับรู้รายได้ของธนาคารจะคิดจากเฉพาะเงินให้สินเชื่อที่ไม่ได้รับการ
ชดเชยตามสัญญาการชดเชยสินทรัพย์ด้อยคุณภาพ ดังนั้น
ภายหลังสัญญาการชดเชยสินทรัพย์ด้อยคุณภาพหมดอายุลง ณ สิ้นปี 2548
ธนาคารจะต้องนำหนี้ที่เคยได้รับการชดเชยตามสัญญาดังกล่าวที่ค้างชำระเงินต้นและหรือดอกเบี้ยเกินกว่า
3 เดือนมาคิดรวมเป็นหนี้ที่ระงับรับรู้รายได้
ซึ่งอาจทำให้ยอดหนี้ที่ระงับรับรู้รายได้ของธนาคารเพิ่มสูงขึ้นได้อีกในอนาคต อย่างไรก็ตาม
ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาธนาคารได้เร่งดำเนินการในการลดยอดหนี้ที่ระงับรับรู้รายได้ในส่วนของสินเชื่อที่ได้รับการชดเชยอย่างต่อเนื่อง
เพื่อลดจำนวนสินเชื่อที่ระงับรับรู้รายได้ให้เหลือน้อยที่สุดก่อนที่สัญญาการชดเชยสินทรัพย์ด้อยคุณภาพจะสิ้นสุดลง
ณ สิ้นปี 2548

ความเสี่ยงที่ธนาคารอาจกลับเป็นธนาคารรัฐวิสาหกิจในอนาคต

ตามสัญญาให้สิทธิในการซื้อคืนใบสำคัญแสดงสิทธิในการซื้อหุ้นบุริมสิทธิ (Option Agreement)
ที่ธนาคารทำกับกองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ นั้น
สัญญาดังกล่าวได้ให้สิทธิธนาคารในการซื้อคืนใบสำคัญแสดงสิทธิจากกองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ
ในช่วงระยะเวลานับจากวันที่ลงนามในสัญญาจนกระทั่งอีก 1
ปีก่อนที่ใบสำคัญแสดงสิทธิครบกำหนดอายุ (ใบสำคัญแสดงสิทธิครบกำหนดอายุในวันที่ 8 พฤษภาคม
2554) โดยหากครบกำหนดแล้วยังคงมีใบสำคัญแสดงสิทธิเหลืออยู่ กองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ
สามารถใช้สิทธิแปลงสภาพได้ตามเงื่อนไขเดิมในใบสำคัญแสดงสิทธิ ดังนั้น
เมื่อครบกำหนดสัญญาดังกล่าวแล้ว หากยังคงมีใบสำคัญแสดงสิทธิเหลืออยู่และกองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ
ใช้สิทธิในการซื้อหุ้นบุริมสิทธิของธนาคาร
โดยจำนวนหุ้นบุริมสิทธิที่เกิดจากการใช้สิทธิเมื่อรวมกับหุ้นเดิมที่กองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ ถืออยู่แล้ว
หากมีเกินร้อยละ 50 ธนาคารจะกลับเป็นธนาคารรัฐวิสาหกิจโดยมีกองทุนเพื่อการฟื้นฟูฯ
เป็นผู้ถือหุ้นใหญ่อีกครั้ง

ผลการดำเนินงานของธนาคารขึ้นอยู่กับความสามารถในการแข่งขัน

ธุรกิจการธนาคารพาณิชย์ในประเทศไทยมีการแข่งขันอย่างสูง บริการต่างๆ
ที่ธนาคารเสนอให้แก่ลูกค้านั้น ธนาคารอื่นในประเทศ นอกเหนือจากธนาคารพาณิชย์เอกชน
และธนาคารพาณิชย์ของรัฐบาลก็มีการนำเสนอบริการเช่นเดียวกัน
นอกจากนี้ยังมีการแข่งขันจากธนาคารพาณิชย์ต่างประเทศและ/หรือบริษัทร่วมทุนในประเทศอีกด้วย
ความสามารถในการแข่งขันจะมีผลกระทบต่อผลการดำเนินงานของธนาคารในหลายด้าน
ซึ่งรวมถึงความสามารถในการปรับปรุงพัฒนาผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับเงินให้สินเชื่อใหม่ๆ
การตลาดของผลิตภัณฑ์และบริการที่ก่อให้เกิดรายได้ค่าธรรมเนียม และการเพิ่มฐานเงินฝาก
อย่างไรก็ตามธนาคารมีนโยบายและกลยุทธ์ทางธุรกิจที่มีการเจาะกลุ่มลูกค้าเป้าหมายระดับกลางซึ่งธนาคารคาดว่าระดับการแข่งขันไม่รุนแรงเท่ากับกลุ่มลูกค้าขนาดใหญ่หรือลูกค้ารายย่อย

ความเสี่ยงจากการดำเนินการ

ปัจจุบันการบริหารความเสี่ยงของธนาคารอยู่ภายใต้การกำกับและดูแลของคณะกรรมการ 3 ชุด คือ

-   คณะกรรมการจัดการ มีหน้าที่ในการดูแลความเสี่ยงนโยบาย (Strategic Risk)

-   คณะกรรมการบริหารความเสี่ยง มีหน้าที่หลักในการดูแล กำหนดกลยุทธ์
    และนโยบายบริหารความเสี่ยงที่เหมาะสมต่อสถานการณ์ และการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ
    ซึ่งครอบคลุมถึงความเสี่ยงสินเชื่อ ความเสี่ยงตลาด และความเสี่ยงปฏิบัติการ

-   คณะกรรมการบริหารสินทรัพย์และหนี้สิน มีหน้าที่หลักในการดูแล กำหนดกลยุทธ์
    และทบทวนนโยบายการกำหนดสัดส่วนของชนิดของสินทรัพย์และหนี้สิน (Asset & Liability
    Management) ให้ได้ผลตอบแทนสูงสุดภายใต้ระดับความเสี่ยงที่ยอมรับได้
    ตลอดจนนโยบายอัตราดอกเบี้ย นโยบายการบริหารระดับความเสี่ยงสภาพคล่อง (Liquidity
    Risk Limits) และนโยบายการดำรงฐานะเงินตราต่างประเทศ (Structural FX
    Risk)

ความเสี่ยงสินเชื่อ

เป็นความเสี่ยงของการสูญเสียอันเนื่องมาจากลูกหนี้ หรือคู่สัญญาผิดนัดชำระหนี้
หรือคุณภาพของสินเชื่อที่เสื่อมลง
แต่ธนาคารไม่สามารถเพิ่มผลตอบแทนเพื่อชดเชยความเสี่ยงที่สูงขึ้นได้
โดยธนาคารมีการบริหารความเสี่ยงทั้งในเชิงนโยบายและในเชิงการจัดการ ดังนี้

-   ในเชิงนโยบายด้านการอำนวยสินเชื่อ

คณะกรรมการบริหารความเสี่ยง
ทำหน้าที่หลักในการกำหนดและทบทวนนโยบายการบริหารความเสี่ยงทางด้านสินเชื่อ (Credit
Risk Management Policy) และรวมถึงการอนุมัติปรับปรุงเปลี่ยนแปลงคู่มือนโยบายสินเชื่อ
อนุมัติวิธีการและเครื่องมือในการวัดความเสี่ยงสินเชื่อ วิธีการกำหนดอัตราดอกเบี้ย (Loan
Pricing Methodology) กำหนดและทบทวนนโยบายการบริหารสินทรัพย์ (Portfolio
Management Policy) และอนุมัติการกำหนดเพดานการกระจุกตัวของสินเชื่อ (Concentration
Limits) การกำหนดนโยบายการใช้เงินกองทุน (Capital Allocation)
และความเพียงพอของเงินกองทุน (Capital Adequacy)
ตลอดจนการกำหนดและทบทวนนโยบายการตั้งสำรองค่าเผื่อหนี้สูญ
และความเพียงพอของการตั้งสำรอง (Adequacy of Reserve) นอกจากนี้
ธนาคารได้ดำเนินการปรับปรุงคุณภาพด้านการอำนวยสินเชื่อ
เพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ขององค์กรในด้านการบริหารความเสี่ยงและผลตอบแทน อาทิเช่น

-   การกำหนดนโยบายการให้สินเชื่อ และวงเงินสินเชื่อสำหรับสินเชื่อแต่ละประเภท
    โดยพิจารณาจากลักษณะธุรกิจและสภาวะเศรษฐกิจเป็นสำคัญ

-   จัดทำและกำหนดระเบียบการปฏิบัติงานด้านสินเชื่อ การติดตาม การควบคุมการใช้วงเงิน
    และคุณภาพของสินเชื่อที่ได้รับอนุมัติ

-   กำหนดให้ฝ่ายตรวจสอบสินเชื่อทำหน้าที่ตรวจสอบและทบทวน
    รวมทั้งประเมินประสิทธิภาพในการติดตามคุณภาพของสินเชื่อและกระบวนการอำนวยสินเชื่อ
    และรายงานสิ่งที่พบที่มีนัยสำคัญต่อกรรมการผู้จัดการใหญ่ ทั้งนี้ เพื่อนำไปใช้
    ในการบริหารความเสี่ยงต่อไป

-   ในเชิงการจัดการด้านการอำนวยสินเชื่อ

ธนาคารบริหารความเสี่ยงจากการอำนวยสินเชื่อทั้งในระดับธุรกรรมและระดับพอร์ต
โฟลิโอของสินเชื่อ (Portfolio) รวมถึงจากการลดลงของมูลค่าหลักประกัน

กระบวนการจัดการความเสี่ยงด้านสินเชื่อในระดับธุรกรรม

เพื่อให้สอดคล้องกับวิสัยทัศน์ของธนาคารในการที่จะเป็นธนาคารชั้นนำด้านการพาณิชย์และการลงทุน
ในช่วงปีที่ผ่านมา ธนาคารจึงมุ่งเน้นการให้สินเชื่อแก่ธุรกิจตั้งแต่ขนาดกลางถึงขนาดใหญ่
โดยธุรกิจเหล่านั้นต้องมีผลประกอบการอยู่ในเกณฑ์ที่ยอมรับได้
ขณะเดียวกันการให้สินเชื่อในอีกแง่มุมหนึ่ง คือ
การนำเงินกองทุนที่มาจากการลงทุนของผู้ถือหุ้นและเงินฝากของประชาชนไปหาผลตอบแทน
ดังนั้นผลตอบแทนที่ได้รับจะต้องคุ้มค่ากับความเสี่ยงที่ธนาคารต้องรับภาระ

โดยปกติการให้สินเชื่อนำมาซึ่งความเสี่ยงสินเชื่อ 2 ประการด้วยกัน คือ ความเสี่ยงจากคู่สัญญา
(Default Risk) และความเสี่ยงจากหลักประกัน (Security Risk) ความเสี่ยงจากคู่สัญญา
คือความเสี่ยงที่ลูกหนี้ผิดนัดชำระหนี้ภายใต้เงื่อนไขที่ตกลงกันไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วน
ลักษณะเช่นนี้นำไปสู่การสูญเสียทางการเงินแก่ธนาคาร
ขณะที่ความเสี่ยงจากหลักประกันเกิดจากการที่มูลค่าของหลักประกันเสื่อมถอยลง
และ/หรือไม่เพียงพอครอบคลุมความสูญเสียที่คาดหวังตลอดอายุของเงินกู้ยืม

เจ้าหน้าที่สินเชื่อจะประเมินความเสี่ยงจากคู่สัญญาในกระบวนการอำนวยสินเชื่อและการ ติดตาม
โดยคำนึงถึงความสมดุลระหว่างความเสี่ยงและผลตอบแทน
สำหรับความเสี่ยงจากหลักประกันธนาคารมีการประเมินมูลค่าหลักประกันใหม่เป็นระยะ ๆ
ตลอดอายุของเงินกู้ยืม เพื่อให้มั่นใจว่ามูลค่าที่ครอบคลุมนั้นยังอยู่ในระดับที่ยอมรับได้

นอกจากนี้ ธนาคารยังใช้หลักการอำนวยสินเชื่อที่เน้นความรับผิดชอบในแต่ละบุคคล การตรวจสอบ
และการถ่วงดุล
โดยมีฝ่ายพิจารณาสินเชื่อซึ่งเป็นหน่วยงานอิสระทำหน้าที่พิจารณาและให้ความเห็นเกี่ยวกับความเสี่ยงที่อาจจะเกิดจากการอำนวยสินเชื่อ
โดยทำหน้าที่ให้ข้อมูลประกอบการพิจารณาแก่คณะกรรมการพิจารณาสินเชื่อ
นอกจากนี้ธนาคารยังได้กำหนดอำนาจการอนุมัติวงเงิน
โดยแบ่งตามลำดับของคณะกรรมการพิจารณาสินเชื่อซึ่งมีด้วยกันหลายระดับ
ตลอดจนการบริหารจัดการและการควบคุมติดตาม เพื่อให้มั่นใจว่าความเสี่ยงต่าง ๆ
ที่อาจเกิดขึ้นจะได้รับการจัดการอย่างเหมาะสม

ในเดือนมีนาคม 2545 ธนาคารได้ประกาศใช้ Risk Grading Tools (RGT)
อย่างเป็นทางการเพื่อเป็นเครื่องมือในการวัดความเสี่ยงของลูกค้านิติบุคคลแต่ละราย
โดยในเบื้องต้นได้กำหนดให้ใช้สำหรับลูกค้ารายใหม่ที่มีวงเงินตั้งแต่ 50
ล้านบาทและลูกค้ารายเก่าที่ทบทวนวงเงินที่มีวงเงินตั้งแต่ 10
ล้านบาทหรือขอวงเงินเพิ่มที่ทำให้มีวงเงินรวมตั้งแต่ 10 ล้านบาทขึ้นไป โดยต้องมีการแนบผล
Grading เพื่อใช้เป็นเอกสารประกอบการนำเสนอคณะกรรมการพิจารณาสินเชื่อ
ต่อมาธนาคารได้มีการขยายขอบเขตของการทำ Grading ไปยังกลุ่มลูกค้ารายใหม่ที่มีวงเงินตั้งแต่
20 ล้านบาทและกลุ่มลูกค้าที่มีการปรับปรุงโครงสร้างหนี้ที่มีวงเงินตั้งแต่ 10
ล้านบาทขึ้นไปเพื่อให้ครอบคลุมพอร์ตสินเชื่อของธนาคารมากยิ่งขึ้น

ทั้งนี้ Risk Grading Tools ได้ถูกพัฒนาภายใต้แนวคิด Hybrid Approach
ซึ่งเป็นการพิจารณาทั้งปัจจัยเชิงปริมาณ (Quantitative factors) และปัจจัยเชิงคุณภาพ
(Qualitative factors) ร่วมกัน โดยปัจจัยเชิงปริมาณประกอบด้วย อัตราส่วนทางการเงิน
นโยบายบัญชี และประเภทอุตสาหกรรม ขณะที่ปัจจัยเชิงคุณภาพเป็นการประเมินความเสี่ยงของผู้กู้ใน
3 มิติ ด้วยกันคือ ความเสี่ยงทางการเงิน ความเสี่ยงธุรกิจและการจัดการ
และความเสี่ยงอุตสาหกรรม โดยโมเดลเริ่มแรกมีค่าความแม่นยำในการพยากรณ์ (Accuracy)
ของโมเดลเชิงปริมาณก่อนปรับปรุงด้วยปัจจัยเชิงคุณภาพอยู่ที่ 83%
แต่เนื่องจากข้อจำกัดในการพัฒนาโมเดลในเบื้องต้นที่ไม่สามารถแยก Borrower risk ออกจาก
Facility Risk อย่างชัดเจน ธนาคารจึงได้ทำการ Validate
โมเดลให้มีความเหมาะสมมากยิ่งขึ้น โดยมีค่าความแม่นยำในการพยากรณ์ (Accuracy)
ของโมเดลเชิงปริมาณอยู่ที่ 72% และสามารถแก้ปัญหาดังกล่าวข้างต้นได้อย่างเป็นรูปธรรม
โดยได้ประกาศใช้โมเดลใหม่นี้ตั้งแต่เดือนตุลาคมเป็นต้นไป

Grading ที่ได้แสดงให้เห็นถึงความเสี่ยงใน 3 ส่วนหลัก คือ

1) ความเสี่ยงที่ลูกหนี้ผิดนัดชำระหนี้ธนาคาร (Default Risk)
โดยแสดงในรูปค่าประมาณการความถี่ในการผิดนัดชำระหนี้ (Expected Default Frequency :
EDF) ภายในระยะเวลา 1 ปีข้างหน้าในรูปของเกรด 1 - 14
ที่มีค่าประมาณการความถี่ในการผิดนัดชำระหนี้ตั้งแต่ 0%-100%

2)
ความเสี่ยงด้านวงเงินที่ได้รวมคุณลักษณะวงเงินเข้าไปในการแสดงความสามารถในการชำระหนี้ของผู้กู้ด้วย
และ

3) ความเสี่ยงสินเชื่อ (Credit Risk)
ซึ่งแสดงถึงประมาณการอัตราความสูญเสียที่คาดหวังไว้สำหรับธุรกรรมนั้น ๆ (Expected Loss :
EL) อันเป็นผลคูณของความสูญเสียที่เกิดขึ้นหากผู้กู้ผิดนัดชำระหนี้ (Loss Given Default :
LGD) กับอันดับความเสี่ยงด้านวงเงิน โดยแสดงในรูปของเกรด 1 - 14
ที่มีค่าอัตราความสูญเสียที่คาดหวังตั้งแต่ 0% - 100% เช่นกัน ขณะเดียวกัน การใช้ประโยชน์จาก
Grading เป็นไปใน 3 แนวทางหลักด้วยกันคือ

1.  คณะกรรมการพิจารณาสินเชื่อใช้ Grading
    เป็นแนวทางเปรียบเทียบความเสี่ยงระหว่างผู้กู้และเป็นปัจจัยหนึ่งในการพิจารณาสินเชื่อ

2.  เจ้าหน้าที่สินเชื่อใช้ Grading เป็นแนวทางในการกำหนดความถี่ของการเยี่ยมเยียนลูกค้า
    การติดต่อ และการทบทวนเครดิต

3.  ฝ่ายตรวจสอบสินเชื่อใช้ Grading เป็นแนวทางในการจัดทำแผนการตรวจสอบ

ในอนาคต ธนาคารมีโครงการที่จะพัฒนา RGT
ในส่วนของโมเดลให้ครอบคลุมลูกค้ากลุ่มวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (Small and Medium
Enterprises : SMEs) และกลุ่มลูกค้าสินเชื่อโครงการ พร้อมทั้งมีแผนที่จะนำ Pricing
Module เข้าเป็นส่วนหนึ่งของ RGT โดยองค์ประกอบหลักในการกำหนดราคา (อัตราดอกเบี้ย)
ได้แก่ อัตราความสูญเสียที่คาดหวังสำหรับธุรกรรมนั้น (EL) ต้นทุนทางการเงินของธนาคาร
และค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน โดยอัตราดอกเบี้ยที่คำนวณได้จะถูกใช้เป็น Indicative Rate
เพื่อให้เจ้าหน้าที่สินเชื่อใช้อ้างอิงในการคิดอัตราดอกเบี้ยเงินกู้จากลูกค้า
ซึ่งจะเชื่อมโยงกับการประเมินผลตอบแทนจากลูกค้าสินเชื่อ (Customer Profitability
Analysis) และประสิทธิภาพในการใช้เงินกองทุนของแต่ละหน่วยธุรกิจในภาพรวมในลำดับต่อไป

กระบวนการจัดการความเสี่ยงด้านสินเชื่อในระดับพอร์ตโฟลิโอของสินเชื่อ (Portfolio)

ณ 31 ธันวาคม 2545
วงเงินให้สินเชื่อของธนาคารส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ในธุรกิจประเภทอุตสาหกรรม อสังหาริมทรัพย์
และการค้าปลีกค้าส่งโดยคิดเป็นประมาณร้อยละ 21.9 13.5 และ 11.6 ของ
วงเงินให้สินเชื่อรวมตามลำดับ โดยวงเงินสินเชื่อที่ธนาคารให้แก่ลูกหนี้รายใหญ่ 100 อันดับแรก
คิดเป็นประมาณร้อยละ 38.6 ของวงเงินให้สินเชื่อรวม ขณะที่วงเงินให้สินเชื่อรวมของลูกค้า 15
อันดับแรก คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 12.0 ของทั้งหมด ขณะเดียวกันธนาคารมีลูกหนี้รายใหญ่ที่สุดจำนวน
1 ราย ที่มีวงเงินให้สินเชื่อเกินกว่าเพดานวงเงินสินเชื่อตามเกณฑ์ของธนาคารแห่งประเทศไทย
(ไม่เกินร้อยละ 25 ของเงินกองทุนชั้นที่ 1) อย่างไรก็ตาม
ธนาคารได้มีการติดตามดูแลการใช้วงเงินสินเชื่อของลูกค้ารายนี้อย่างใกล้ชิด
และถ้ามีแนวโน้มว่าการใช้วงเงินสินเชื่อจะเกินเกณฑ์ที่กำหนด
ธนาคารอาจจะทำการขายสินเชื่อบางส่วนของลูกค้ารายนี้ออกไปให้สถาบันการเงินอื่น

ในช่วงปีที่ผ่านมา ธนาคารมีความคืบหน้าในการศึกษาการจัดกลุ่มหมวดธุรกิจใหม่
โดยมีวัตถุประสงค์เบื้องต้นเพื่อประโยชน์ทางการวิเคราะห์ความสัมพันธ์เชิงความเสี่ยงระหว่างธุรกิจในระดับพอร์ตโฟลิโอของสินเชื่อของธนาคาร
พร้อมนี้ ธนาคารมีโครงการจัดทำ Grading ของลูกหนี้นิติบุคคลทั้งหมดให้แล้วเสร็จภายในปี 2546
และจะนำผลที่ได้มาประมวลรวมกับปัจจัยหลักด้านอื่นเพื่อใช้ในการบริหารพอร์ตโฟลิโอของสินเชื่อของธนาคารตามแนวทาง
Modern Portfolio Management ในราวต้นปี 2547
ในส่วนของการกำหนดเพดานวงเงินให้สินเชื่อในระดับหมวดธุรกิจ (Sectoral Limit Setting)
ธนาคารได้นำหลักการ Integrated Approach
มาใช้เป็นแนวทางในการกำหนดนโยบายเป้าหมายวงเงินสินเชื่อ แยกตามหมวดธุรกิจ
สำหรับสายพัฒนาธุรกิจนำไปเป็นข้อมูลพื้นฐานเพื่อการวางแผนการตลาดประจำปี 2546

เพื่อเป็นการเตรียมพร้อมรองรับเกณฑ์ The New Basel Capital Accord ของ Bank for
International Settlements : BIS
ธนาคารได้เตรียมการศึกษาการประเมินผลตอบแทนเปรียบเทียบกับการใช้เงินกองทุนของธนาคารอันเกิดจากผลการดำเนินงานของแต่ละฝ่ายพัฒนาธุรกิจในการอำนวยสินเชื่อ
รวมถึงการศึกษาขนาดเงินกองทุนที่เหมาะสมโดยสัมพันธ์กับความเสี่ยงของพอร์ตโฟลิโอของสินเชื่อของธนาคาร
ทั้งนี้เพื่อประโยชน์ในการใช้เงินกองทุนอย่างมีประสิทธิภาพและก่อเกิดผลตอบแทนในระดับที่เหมาะสมกับความเสี่ยงต่อผู้ถือหุ้น

กระบวนการจัดการความเสี่ยงจากการลดลงของมูลค่าหลักประกัน

เงินให้สินเชื่อของธนาคารส่วนใหญ่มีหลักประกันเป็นประเภทอสังหาริมทรัพย์
ซึ่งจากการทบทวนราคาประเมินของสินทรัพย์เหล่านี้
มูลค่าหลักประกันจะปรับตัวลดลงตามภาวะทางเศรษฐกิจในช่วงที่ผ่านมา
ทำให้ระบบธนาคารมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นจากการได้รับชำระหนี้ต่ำกว่าที่คาดไว้เมื่อมีการบังคับคดีขายทอดตลาด
และอาจส่งผลกระทบต่อความเพียงพอของจำนวนเงินที่กันสำรองเผื่อหนี้สงสัยจะสูญได้ ดังนั้น
ธนาคารได้มีการทบทวนความเสี่ยงของสินเชื่อและวงเงินสินเชื่ออยู่เป็นประจำ
รวมทั้งมีการตั้งสำรองเพิ่มขึ้นจากการลดลงของมูลค่าหลักประกันตามเกณฑ์ที่กำหนดโดยธนาคารแห่งประเทศไทย
ซึ่ง ณ ขณะนี้ธนาคารได้มีการตั้งสำรองสูงกว่าเกณฑ์ที่กำหนดโดยธนาคารแห่งประเทศไทย

ความเสี่ยงสภาพคล่อง

ความเสี่ยงสภาพคล่อง หมายถึง โอกาสที่ธนาคารไม่สามารถชำระภาระผูกพัน เมื่อถึงกำหนด
เนื่องจากไม่สามารถเปลี่ยนสินทรัพย์เป็นเงินสดได้ หรือ ไม่สามารถจัดหาเงินทุนได้เพียงพอ

ธนาคารมีการจัดทำรายงานสภาพคล่องสุทธิเป็นรายวัน
เพื่อให้ฝ่ายบริหารเงินสามารถปรับสภาพคล่องของธนาคารให้อยู่ในระดับที่ต้องการได้อย่างทันเหตุการณ์
โดยมีระดับเตือนก่อนจะถึงระดับเพดานที่กำหนดไว้

นอกจากนี้ ธนาคารยังได้ทำการปรับสัดส่วนของโครงสร้างเงินฝากประเภทต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง
เพื่อให้ได้ต้นทุนที่ต่ำลงโดยยังคงรักษาสภาพคล่องไว้ในระดับที่พอเหมาะ
ในขณะที่สภาพคล่องโดยรวมของทั้งระบบยังมีค่อนข้างสูง มีการเพิ่ม
สัดส่วนของเงินฝากกระแสรายวันและออมทรัพย์จากร้อยละ 7.9 เป็นร้อยละ 9.7
ของเงินฝากทั้งหมด เพื่อลดต้นทุนลงรวมทั้งเพิ่มสัดส่วนเงินฝากของกลุ่มนิติบุคคลและกองทุนต่าง ๆ
จากร้อยละ 20.4 เป็นร้อยละ 25.5 ซึ่งให้อัตราดอกเบี้ยเงินฝากที่ต่ำกว่ากลุ่มบุคคลธรรมดา

ธนาคารได้จัดทำแผนฉุกเฉินกรณีมีวิกฤติสภาพคล่อง
เพื่อเป็นแนวทางที่ชัดเจนไว้ล่วงหน้าและจะได้ใช้ในการแก้ไขสถานการณ์หากต้องเผชิญกับปัญหาการขาดสภาพคล่อง

ความเสี่ยงตลาด

-   ความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ย

ความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ย
เป็นความเสี่ยงที่รายได้หรือเงินกองทุนของธนาคารได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงอัตราดอกเบี้ยของรายการสินทรัพย์
หนี้สินและรายการนอกงบดุล ที่มีความอ่อนไหวต่ออัตราดอกเบี้ย

สินเชื่อของธนาคารโดยส่วนใหญ่เป็นอัตราดอกเบี้ยลอยตัวอิงกับประกาศของธนาคาร (MLR MOR
และ MRR) ในขณะที่เงินฝากกลุ่มใหญ่ของธนาคารอยู่ในประเภทประจำไม่เกิน 12 เดือน ออมทรัพย์
และกระแสรายวัน
ซึ่งทำให้ธนาคารสามารถปรับอัตราดอกเบี้ยเงินฝากดังกล่าวได้ตามอัตราดอกเบี้ยของสินเชื่อ
อันเป็นการลดความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ยได้ในระดับหนึ่ง
หรือถ้าหากธนาคารมีการให้สินเชื่อหรือมีสินทรัพย์ที่เป็นอัตราดอกเบี้ยคงที่
ฝ่ายบริหารเงินก็จะทำการลดความเสี่ยงด้วยการหาแหล่งเงินที่เป็นอัตราดอกเบี้ยคงที่
ทำให้ธนาคารได้รับส่วนต่าง (Spread) จากการทำธุรกรรมนั้น ๆ ในขณะเดียวกัน
มีการบริหารโดยลดขนาดของส่วนต่างระหว่างสินทรัพย์และหนี้สินระหว่างช่วงเวลา (Repricing
Mismatch)
เพื่อควบคุมให้ผลกระทบอันเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ยอยู่ภายใต้ขอบเขตความเสี่ยงที่ธนาคารจะรับได้
ด้วยการพิจารณาการใช้ตราสารอนุพันธ์ทางด้านอัตราดอกเบี้ย เช่น Interest Rate Swap
เข้ามาช่วยในบางขณะ

ธนาคารอยู่ในระหว่างการคัดเลือกระบบที่จะนำมาใช้ในการบริหารสินทรัพย์และหนี้สิน
เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจของคณะกรรมการบริหารสินทรัพย์และหนี้สิน (Assets & Liabilities
Management Committee) ให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

-   ความเสี่ยงด้านอัตราแลกเปลี่ยน

ความเสี่ยงด้านอัตราแลกเปลี่ยนเป็นความเสี่ยงที่รายได้หรือเงินกองทุนของธนาคารได้รับ
ผลกระทบจากความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยน
ทำให้เมื่อแปลงค่ารายการที่เป็นสกุลเงินตราต่างประเทศในงบการเงินเป็นสกุลเงินบาทแล้วมีมูลค่าทางบัญชีลดลง
รวมถึงการลดลงของรายได้อันเนื่องมาจากการค้าเงินตราต่างประเทศ

ธนาคารประกอบธุรกรรมซื้อขายเงินตราต่างประเทศกับลูกค้าทั้งที่เป็นการซื้อขายทันทีและล่วงหน้า
เพื่อใช้ในธุรกิจของลูกค้าเป็นหลัก
โดยการพิจารณาและกำหนดวงเงินซื้อขายเงินตราต่างประเทศให้แก่ลูกค้าถือเป็นส่วนหนึ่งของวงเงินที่จะต้องอนุมัติผ่านคณะกรรมการพิจารณาสินเชื่อ
(Credit Committee) โดยสายบริหารความเสี่ยงและพิจารณาสินเชื่อยังได้มีการกำหนดตาราง
Loan Equivalent Factor (LEF)
ที่คำนวณมาจากความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยนเงินสกุลต่าง ๆ ตามสภาพตลาดในแต่ละขณะ
เพื่อใช้คำนวณค่า Pre Settlement Risk สำหรับธุรกรรมดังกล่าว
การบริหารฐานะเงินตราต่างประเทศนั้นอยู่ภายใต้การดูแลของฝ่ายค้าผลิตภัณฑ์การเงิน นอกจากนี้
ฝ่ายบริหารความเสี่ยงยังได้นำ Value at Risk (VaR)
มาใช้ในการวัดและรายงานความเสี่ยงที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนเป็นรายวัน
ซึ่งจะช่วยให้ธนาคารสามารถบริหารความเสี่ยงให้อยู่ในระดับที่รับได้

ความเสี่ยงปฏิบัติการ 

ความเสี่ยงปฏิบัติการเป็นความเสี่ยงที่เกิดขึ้นจากบุคลากร กระบวนการปฏิบัติงาน ระบบงาน
และปัจจัยภายนอก ที่อาจส่งผลกระทบในทางลบต่อเงินกองทุนของธนาคาร

ในการจัดการความเสี่ยงปฏิบัติการนั้น
ธนาคารได้กำหนดนโยบายและแนวทางการบริหารความเสี่ยงปฏิบัติการ ให้สอดคล้องกับแนวทาง
Standardised Approach ของ BIS
โดยมีหลายฝ่ายงานเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการประเมิน
การบริหารและการรายงานความเสี่ยงปฏิบัติการ อาทิ ฝ่ายตรวจสอบภายใน ฝ่ายกำกับธุรกรรม
และฝ่ายบริหารความเสี่ยง เป็นต้น
นอกจากนี้ยังกำหนดให้ทุกฝ่ายงานและสาขาจะต้องมีขั้นตอนการปฏิบัติงานที่เป็น Standard
Operating Procedure ส่วนในด้านการควบคุมและตรวจสอบการทำรายการนั้น
ฝ่ายตรวจสอบภายในของธนาคารซึ่งเป็นฝ่ายงานอิสระที่ขึ้นตรงกับคณะกรรมการตรวจสอบจะทำหน้าที่ตรวจสอบการดำเนินงานของทุกฝ่ายงานและสาขา
ให้เป็นไปตามระเบียบ และวิธีปฏิบัติที่กำหนดไว้ ซึ่งจะช่วยลดความเสี่ยงปฏิบัติการลงได้

นอกจากนี้ ธนาคารยังให้มีการประเมินความเสี่ยงปฏิบัติการในทุกฝ่ายงานและสาขาโดยตรง
ด้วยการใช้ Operational Risk Management Self Assessment
โดยให้ฝ่ายงานและสาขาทำหน้าที่โดยตรงในการประเมิน
และบริหารความเสี่ยงปฏิบัติการภายในหน่วยงานของตนเอง
ซึ่งได้นำออกใช้ครอบคลุมทุกฝ่ายงานและสาขาของธนาคาร ทั้งนี้ได้กำหนดให้ทุกฝ่ายงาน
และสาขาจะต้องมีประเมิน และรายงานอย่างสม่ำเสมอ
โดยฝ่ายบริหารความเสี่ยงจะทำหน้าที่สรุปผลการประเมิน และวิเคราะห์ถึงความเสี่ยงที่เกิดขึ้น
นำเสนอต่อคณะกรรมการบริหารความเสี่ยงเพื่อพิจารณาตัดสินใจแก้ไขปัญหารวมถึงการติดตามผลภายหลังการแก้ไข
ซึ่งวิธีการดังกล่าวนี้จะทำให้ทุกฝ่ายงาน
และสาขาของธนาคารจะต้องดำเนินการทบทวนและตรวจสอบการปฏิบัติงานอย่างสม่ำเสมอ
ซึ่งจะช่วยลดความผิดพลาดจากการปฏิบัติงานและเพิ่มความมั่นใจในการแก้ปัญหาได้ภายในเวลาที่เหมาะสมพร้อมๆไปกับการพัฒนาระบบการควบคุมภายในของทุกหน่วยงานภายในธนาคารให้เป็นไปตามมาตรฐานสากลและนำไปสู่การเป็นบรรษัทภิบาล

นอกจากนี้ธนาคารได้พัฒนาฐานข้อมูลด้านความเสี่ยงปฏิบัติการ อันได้แก่
ข้อมูลเครื่องชี้ความเสี่ยงปฏิบัติการ (Key Risk Indicators)
ข้อมูลความสูญเสียที่เกิดจากความเสี่ยงปฏิบัติการ และข้อมูล Risk Exposure ต่าง ๆ
เพื่อนำไปสร้างแบบจำลองทางสถิติสำหรับการคำนวณเงินกองทุน
ตามวิธีการบริหารความเสี่ยงปฏิบัติการแบบ Advanced Measurement Approaches
ตามแนวทางของ BIS ต่อไป

ความเสี่ยงด้านการให้บริการระบบคอมพิวเตอร์

จากการที่ธนาคารใช้บริการศูนย์สำรองคอมพิวเตอร์ของธนาคารกรุงศรีอยุธยานั้น
เนื่องจากศูนย์ดังกล่าวเป็นศูนย์สำรองลักษณะ cold site ความเสี่ยงที่เกิดขึ้น คือ
เมื่อระบบล่มโดยสิ้นเชิง จะต้องทำการกู้ระบบคืน ซึ่งต้องใช้เวลาประมาณ 1-2 วัน ในปี 2545
ที่ผ่านมาไม่เกิดปัญหา แต่อย่างไรก็ตาม
ทางฝ่ายอำนวยการระบบเทคโนโลยีได้จัดทำแผนเพื่อลดความเสี่ยงในการกู้ระบบโดยการจัดทำระบบสำรองข้อมูลในลักษณะ
hot site ซึ่งกำหนดแล้วเสร็จในไตรมาสแรกของปี 2546